Page 1

Erfgoeddag 2016 thema Rituelen

INFO-PERKAMENT III Komen eten anno 1016 door Tensemble

BALDERIK

wichman

Adela


Feit of fabel?

d

e ruzie tussen Wichman en Balderik eindigde niet toen Balderik de functie van opperbevelhebber van de koning kreeg. Er volgden tien jaren van spanningen tussen beide heren: ze bedrogen, bespiedden en bevochten elkaar. Tot hun bondgenoten er genoeg van hadden en vrede wilden. Dat gebeurde in het jaar 1016. De heren verzoenden zich en Balderik (of Adela meeging, weten we niet) ging op bezoek bij Wichman. Nadien nodigde hij op zijn beurt Wichman uit. Wichmans mannen smeekten hem om niet op die uitnodiging in te gaan, want ze vertrouwden het niet. Wichman ging toch. De moordpogingen tijdens het feest hebben we verzonnen, maar de moord niet. Wichman reed even voor de rest uit en werd aangevallen en gedood door een ridder en zijn knecht. Toen Balderik arriveerde, werd hij meteen beschuldigd van de moord. Hij vluchtte en sloot zich op in zijn burcht. Toen duidelijk werd dat de koning onderweg was om zijn burcht te belegeren, vluchtte hij naar Keulen. Adela bleef wel in de burcht, maar mocht vrij vertrekken van de koning. Daarna werd de burcht verwoest.

Weetjes Kapsels

Wist je dat jonkvrouwen heel lange haren hadden? Soms vlochten ze er vals haar tussen om hun haar nog langer te maken. Ongetrouwde adellijke dames droegen hun haar los. Getrouwde vrouwen droegen hun haar in twee vlechten, links en rechts van het hoofd (met middellijn), soms opgerold over de oren. In 14de eeuw schoren vrouwen hun haar vooraan, zodat een groter deel van hun voorhoofd bloot was (hoger voorhoofd). Nietadellijke vrouwen droegen hun haar korter, want lang haar was niet handig als je op het veld moest werken.

Dameshoeden

Wist je dat vrouwen – of ze nu van adel waren of niet – hun haar steeds bedekten met een kapje of een hoed, omdat het onzedig was dat niet te doen? Jonkvrouwen worden tegenwoordig bijna altijd afgebeeld met een punthoed, maar dat is fout! Die punthoeden zijn op het einde van Middeleeuwen maar heel kort in de mode geweest. Het grootste deel van de Middeleeuwen droegen de jonkvrouwen dus géén punthoed.

Kastelen

Wist je dat kastelen in de tijd van Balderik & Adela (rond het jaar 1000) nog niet de grote, stoere stenen burchten waren die wij nu kennen? Die kwamen pas 100 à 200 jaar later. Rond het jaar 1000 werden burchten snel en gemakkelijk in hout en aarde gebouwd. Daarom waren er in die tijd ook zoveel kastelen (de eeuwen nadien zou het aantal steeds dalen). Ze werden ‘mottekastelen’ genoemd: een houten toren op een – vaak kunstmatige – heuvel (de ‘motte’), soms omgeven door een houten palissade en een gracht. Zeker ook aanwezig: een waterput! Die was van levensbelang als het kasteel aangevallen werd. De iets grotere kastelen bestonden uit twee delen: het eerder beschreven ‘opperhof ’ (het verblijf van de heer) en aan de voet daarvan of op een andere, lagere heuvel het ‘neerhof ’ met de voorburcht. Daar vond je de stallen, de kapel, de smidse,…

Koks

Wist je dat koks in de middeleeuwse geschriften niet altijd zo’n goede naam hebben? Dat komt omdat je van in de keuken te werken vuil wordt en omdat het daar soms ook stinkt. Koks hadden ook de reputatie van wel eens teveel te drinken. Er is ook nog een iets moeilijkere reden: in de Middeleeuwen was de ziel van de mensen veel belangrijker dan hun lichaam en een kok voedt het lichaam en niet de ziel.

Handen wassen

Wist je dat behalve een mes of lepel je handen het belangrijkste ‘bestek’ waren om mee te eten? Het was dan ook erg belangrijk om ze te wassen. Ze deden dat niet alleen voor en na het eten, maar soms ook tussen de verschillende gangen. Klinken Wist je dat het klinken met de bekers uit de Middeleeuwen zou stammen? Als twee oorlogvoerende partijen bij elkaar kwamen om over vrede te praten, werd er natuurlijk ook gedronken. Maar hoe wist je nu dat de andere partij je niet probeerde te vergiftigen? Daarom sloeg men hard met de bekers tegen elkaar, zodat er altijd wel wat drank van de ene beker in de andere vloog. Zo was je zeker dat er geen vergif in jouw beker zat, want dan zou dat ook in de andere beker terecht komen.  


Tafelschikking

Wist je dat tafels vaak uit schragen met een tafelblad bestonden? Zo kon deze zaal van het kasteel ook nog voor andere zaken gebruikt worden. Bij een feest werden de tafels versierd met een mooi wit tafelkleed. Iedere gast kreeg een servet om de handen mee af te vegen, zodat ze hiervoor niet het tafelkleed zouden gebruiken. De tafels stonden vaak in U-vorm. Men zat enkel aan de buitenkant om de bediening te vergemakkelijken. De gastheer en belangrijkste gasten zaten aan het onderste been van de U, vaak op een verhoog. Hoe verder van de hoofdtafel, hoe minder belangrijk je was en dat merkte je ook aan de hoeveelheid en kwaliteit van voedsel en drank.

Stoel

Wist je dat de meeste mensen op banken zaten? Enkel de gastheer en -vrouw en de belangrijkste gasten zaten op een eigen stoel.

Een bord van brood

Wist je dat een bord meestal een snee brood van enkele dagen oud was? Deze boterham slorpte de saus en het vet op en het tafelkleed werd niet vuil. Je kon je bord opeten of aan de hond of armen geven. Bestek Wist je dat enkel de gastheer als bestek een mes kreeg? Van de anderen werd verwacht dat ze zelf hun mes meebrachten. Een mes diende om het vlees in kleinere stukken te snijden, iets van een schotel te nemen, maar niet om voedsel mee in je mond te steken of tussen je tanden te keuteren! Een lepel werd of gegeven of meegebracht. In de keuken waren wel grote vorken om het eten te bereiden, maar aan tafel waren er geen. Je at met je handen. Vandaar ook dat ze proper moesten zijn. Belangrijk om weten is dat de meeste informatie die we hebben over tafeletiquette dateert uit de late Middeleeuwen (15de eeuw). Het is dus niet zeker dat het zo’n 500 jaar eerder, in de tijd van Balderik & Adela, ook allemaal zo was.

Colofon

verhaal: Simon Bruyninckx, Tinne Cockx, Annick Lion, Bart Vandenbempt en Jef Van Laer • eindredactie: Kristien Lenaerts muziek: Simon Bruyninckx • uitvoering: Tensemble samenstelling: Bart Vandenbempt • revisie: Tinne Cockx en Werner Wouters lay-out: Goele Van Weyenbergh www.tensemble.be

Erfgoed 20160404 infoperkament iii web  
Erfgoed 20160404 infoperkament iii web  
Advertisement