Issuu on Google+

ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ 1993 îíû 10 äóãààð ñàðûí 21-íèé ºäºð Óëààíáààòàð õîò ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÈËÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÍÝÃįÃÝÝÐ Á¯ËÝà Íèéòëýã ¿íäýñëýë 1 ä¿ãýýð ç¿éë. Ìîíãîë Óëñûí õèëèéí òóõàé õóóëèéí çîðèëò Ìîíãîë Óëñûí õèëèéí õàëäàøã¿é äàðõàí áàéäëûã õàíãàõ çîðèëãîîð õèëèéí àñóóäëààð áàéãóóëñàí Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýýã õýðýãæ¿¿ëýõ, õèëèéí áîëîí õèë îð÷ìûí äýãëýìèéã ñàõèóëàõ, óëñûí õèëýýð çîð÷èã÷, òýýâðèéí õýðýãñëèéã íýâòð¿¿ëýõ, õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãûí òîãòîëöîî, á¿ðýí ýðõèéã òîäîðõîéëîõ, õèë õàìãààëàëòàä èðãýí, áàéãóóëëàãûã îðîëöóóëàõ, õèëèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷èã÷èä õ¿ëýýëãýõ õàðèóöëàãàòàé õîëáîãäñîí õàðèëöààã çîõèöóóëàõàä ýíý õóóëèéí çîðèëò îðøèíî. 2 äóãààð ç¿éë. Ìîíãîë Óëñûí õèëèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ, îëîí óëñûí ãýðýý 1. Ìîíãîë Óëñûí õèëèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ íü Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü, ýíý õóóëü áîëîí òýäãýýðòýé íèéö¿¿ëýí ãàðãàñàí õóóëü òîãòîîìæèéí áóñàä àêòààñ á¿ðäýíý. 2. Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýýíä Ìîíãîë Óëñûí õèëèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæèä çààñíààñ ººð æóðàì òîãòîîñîí íü ¯íäñýí õóóëüä õàðøëààã¿é áîë îëîí óëñûí ãýðýýíèé çààëòûã áàðèìòàëíà. Ç äóãààð ç¿éë. Ìîíãîë Óëñûí õèë Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðèéí õÿçãààðûã ãàçðûí ãàäàðãóó, óñíû ìàíäàë äýýð õèë çàëãàà óëñûí íóòàã äýâñãýðèéí õÿçãààðààñ çààãëàæ Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýýãýýð òîäîðõîéëæ, òîãòîîñîí øóãàìûã Ìîíãîë Óëñûí õèë /öààøèä "óëñûí õèë" ãýõ/ ãýíý. Óã øóãàìààñ ýãö äýýø àãààðûí, ìºí øóãàìààñ ýãö äîîø ãàçðûí õýâëèéí õèë áàéíà. Óëñûí õèë õàëäàøã¿é äàðõàí áàéíà. 4 ä¿ãýýð ç¿éë. Õèëèéí óñ Óëñûí õèëèéí øóãàì äàéðàí ºíãºð÷ áàéãàà íóóð,ãîë, ìºðºí, ãîðõè áîëîí ãàäàðãûí áóñàä óñûã õèëèéí óñ ãýíý. Óëñûí õèëèéí øóãàìààñ äîòîãø îðøèõ õèëèéí óñ íü Ìîíãîë Óëñûí óñíû íýãäìýë ñàíãèéí á¿ðäýë õýñýã áàéíà. 5 äóãààð ç¿éë. Óëñûí õèëèéí øóãàìûí àñóóäëûã øèéäâýðëýõ Óëñûí õèëèéã òîäîðõîéëîõ, òîãòîîõ, ººð÷ëºõ àñóóäëûã Ìîíãîë Óëñûí Èõ Õóðàë, óëñûí õèëèéã õàìòðàí øàëãàõ àñóóäëûã Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçàð øèéäâýðëýíý. 6 äóãààð ç¿éë. Óëñûí õèëèéã òîäîðõîéëîõ

1


Óëñûí õèëèéã ãàçàð äýýð íü òîãòîîõûí òóëä õèë çàëãàà óëñòàé õèëèéí øóãàìûã òîäîðõîéëæ, õèëèéí ãýðýý áàéãóóëíà. Óã ãýðýýã Óëñûí Èõ Õóðàë ñî¸ðõîí áàòàëíà. 7 äóãààð ç¿éë. Óëñûí õèëèéã òîãòîîõ 1. Óëñûí õèëèéã ãàçàð äýýð íü äàðààõü çàð÷èì áàðèìòëàí òîãòîîíî: 1/ õóóðàé ãàçàðò òîäîðõîé òýìäýãò, òîãòâîðòîé þìñûã õîîðîíä íü õîëáîñîí øóëóóí øóãàìààð, ýñõ¿ë óóë, íóðóóíû óñíû õàãàëáàðààð; 2/ ãîë, ìºðºí, ãîðõèíä ¿íäñýí óðñãàëûí äóíäóóð, íóóðàíä íóóðûí ýðýãò òóëæ èðñýí óëñûí õèëèéí øóãàìûí õî¸ð ¿ç¿¿ðèéã õîëáîñîí øóëóóí øóãàìààð; Ç/ òºìºð çàì, àâòî çàì, ã¿¿ð, äàëàí, áóñàä áàðèëãà áàéãóóëàìæèä óëñûí õèëèéí øóãàì áîäèò áàéäëààðàà õààãóóð ºíãºð÷ áàéãààãààð òîãòîîãäîíî. Äýýð äóðäñàíààñ ººð çàð÷ìààð óëñûí õèë òîãòîîõûã Óëñûí Èõ Õóðàë øèéäâýðëýíý. 2. Óëñûí õèëèéí øóãàì, õèëèéí òýìäãèéí áàéðøëûã ãàçàð äýýð íü òîãòîîõ àæëûã õèë çàëãàà óëñòàé õàìòðàí ã¿éöýòãýíý. Ç. Óëñûí õèë òîãòîîõ Ìîíãîëûí òàëûí á¿ðýëäýõ¿¿íèéã Óëñûí Èõ Õóðàë òîìèëíî. 8 äóãààð ç¿éë. Óëñûí õèëèéã òýìäýãëýõ Óëñûí õèëèéã õèë çàëãàà óëñòàé áàéãóóëñàí ãýðýýíèé äàãóó ãàçàð äýýð íü ãåîäåçèéí àðãààð òîäîðõîéëæ, òîä õàðàãäàõ, áàò áýõ õèëèéí òýìäãýýð òýìäýãëýíý. 9 ä¿ãýýð ç¿éë. Óëñûí õèëèéã õàìòðàí øàëãàõ 1. Õèëèéí àñóóäëààð áàéãóóëñàí Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýý, õýëýëöýýð, ïðîòîêîëä /öààøèä "ãýðýý" ãýõ/ çààñíû äàãóó òîãòîîñîí óëñûí õèëèéí øóãàì, õèëèéí òýìäãèéí áàéðøëûã õèë çàëãàà óëñòàé õàìòðàí øàëãàíà. 2. Óëñûí õèëèéã õàìòðàí øàëãàõ Ìîíãîëûí òàëûí á¿ðýëäýõ¿¿íèéã Çàñãèéí ãàçàð òîìèëíî. Òóñ á¿ðýëäýõ¿¿íä òºðºë ìýðãýæëèéí õ¿ì¿¿ñýýñ ãàäíà òóõàéí îðîí íóòãèéí òºëººëºã÷ îðîëöîíî. Ç. Óëñûí õèëèéã õàìòðàí øàëãàõ ÿâöàä óëñûí õèëèéí øóãàìûã ººð÷èëáºë ýíý òóõàé ãýðýýíèé çààëòûã ¿íäýñëýí Óëñûí Èõ Õóðàë õóóëü áàòàëñíààð õ¿÷èí òºãºëäºð áîëíî. 10 äóãààð ç¿éë. Óëñûí õèëýýð íýâòð¿¿ëýõ æóðìûã òîãòîîõ çàð÷èì Óëñûí õèëýýð çîð÷èã÷, òýýâðèéí õýðýãñýë, áàðàà áîëîí ìàë, àìüòàí, óðãàìàë, òýäãýýðèéí ãàðàëòàé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿íèéã íýâòð¿¿ëýõ æóðìûã òîãòîîõ, ººð÷ëºõ人 äàðààõü çàð÷èì áàðèìòàëíà: 1/ ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ; 2/ ãàäààä óëñòàé õàðèëöàí àøèãòàé õàìòûí àæèëëàãààã ºðãºæ¿¿ëýõ;

2


Ç/ Ìîíãîë Óëñûí òóñãààð òîãòíîë, á¿ðýí ýðõò áàéäàë, óëñûí õèëèéí õàëäàøã¿é äàðõàí áàéäëûã õàíãàõ. 11 ä¿ãýýð ç¿éë. Õèëèéí òóõàé ãýðýý, õóóëü òîãòîîìæèéí áèåëýëòýä òàâèõ òºðèéí õÿíàëò øàëãàëò Õèëèéí àñóóäëààð áàéãóóëñàí Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýý, óëñûí õèëèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæèéí áèåëýëòýä òàâèõ òºðèéí õÿíàëò øàëãàëòûã òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áîëîí Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãà, çàñàã çàõèðãàà, íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí óäèðäëàãà õóóëü òîãòîîìæèä çààñíû äàãóó õýðýãæ¿¿ëíý. ÕΨÐÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà Óëñûí õèëèéí äýãëýì 12 äóãààð ç¿éë. Óëñûí õèëèéí äýãëýìèéí çîðèëãî Óëñûí õèëèéí äýãëýìèéí çîðèëãî íü õèë çàëãàà óëñòàé áàéãóóëñàí ãýðýýã ¿íäýñëýí óëñûí õèëèéã òîäîðõîé áàéëãàõ, õèëèéí çºð÷뺺ñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ, óëñûí õèëýýð çîð÷èã÷, òýýâðèéí õýðýãñýë, áàðàà áîëîí ìàë, àìüòàí, óðãàìàë, òýäãýýðèéí ãàðàëòàé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿íèéã íýâòð¿¿ëýõ, õèëèéí àñóóäàëòàé õîëáîãäñîí áóñàä ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëàõàä îðøèíî. 1Ç äóãààð ç¿éë. Óëñûí õèëèéí äýãëýìèéí àãóóëãà Óëñûí õèëèéí äýãëýìèéí àãóóëãà íü óëñûí õèëèéã àð÷ëàí õàìãààëàõ, óëñûí õèëýýð çîð÷èã÷, òýýâðèéí õýðýãñëèéã íýâòð¿¿ëýõ, õèëèéí óñ, óëñûí õèëèéí øóãàì äýýðõ çàì, õîëáîîíû áàéãóóëàìæèéã àøèãëàõ, õèë äýýð àí àãíóóð, àæèë ¿éëäâýðëýë ÿâóóëàõ, áàéãàëü îð÷èí, àí àìüòíûã õàìãààëàõ çýðýã æóðìààñ á¿ðäýíý. 14 ä¿ãýýð ç¿éë. Óëñûí õèëèéí äýãëýìèéã òîãòîîõ Óëñûí õèëèéí äýãëýìèéí ýðõ ç¿éí ¿íäñèéã õóóëèàð òîäîðõîéëæ Óëñûí Èõ Õóðàë ýðõ îëãîñíû äàãóó Çàñãèéí ãàçàð õèë çàëãàà óëñòàé áàéãóóëñàí ãýðýýãýýð óëñûí õèëèéí äýãëýìèéã òîãòîîíî. Óëñûí õèëèéí äýãëýìèéí ýðõ ç¿éí ¿íäñèéã õóóëèàð òîäîðõîéëæ Óëñûí Èõ Õóðàë ýðõ îëãîñíû äàãóó Çàñãèéí ãàçàð õèë çàëãàà óëñòàé áàéãóóëñàí ãýðýýãýýð óëñûí õèëèéí äýãëýìèéã òîãòîîíî. 15 äóãààð ç¿éë. Óëñûí õèëèéã àð÷ëàí õàìãààëàõ 1. Óëñûí õèëèéí øóãàì, òýìäýã, òýäãýýðèéí õîëáîîñûã õèë çàëãàà óëñòàé áàéãóóëñàí ãýðýýíèé äàãóó ãàçàð äýýð íü á¿ðýí á¿òýí áàéëãàíà. 2. Óëñûí õèëèéí øóãàì äàéðàí ãàðñàí çóðâàñëàí îãòîëæ, öýâýðëýæ áàéíà.

îéã óëñûí õèë òîä õàðàãäàõààð

Ç. Óëñûí õèëèéí òýìäãèéã àð÷ëàí õàìãààëàõ, ñýðãýýõ, çàñâàðëàõ, óëñûí õèëèéí øóãàìûã òîäîòãîõ, øàëãàõ àæëûã õèë çàëãàà óëñòàé áàéãóóëñàí ãýðýýíèé äàãóó õèéíý.

3


16 äóãààð ç¿éë. Óëñûí õèëýýð çîð÷èã÷, òýýâðèéí õýðýãñëèéã íýâòð¿¿ëýõ 1. Óëñûí õèëèéã ãàçàð, óñ, àãààðààð íýâòðýõ çîð÷èã÷, òýýâðèéí õýðýãñýë, áàðàà áîëîí ìàë, àìüòàí, óðãàìàë, òýäãýýðèéí ãàðàëòàé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿íèéã õèëèéí áîîìòîîð íýâòð¿¿ëíý. 2. Õèëèéí áîîìòûã íýýõ, õààõ, ò¿¿ãýýð íýâòðýõ õºäºë㺺íèéã ò¿ð õÿçãààðëàõ, çîãñîîõûã õóóëüä ººðººð çààãààã¿é áîë Çàñãèéí ãàçàð øèéäâýðëýíý. Õèëèéí õÿíàëòûã ÿâóóëàõàä øààðäëàãàòàé áàðèëãà, áàéãóóëàìæ, òàëáàé, òýäãýýðèéí òîíîã òºõººðºìæèéã îðîí íóòãèéí áîëîí çàì õàðèëöààíû áàéãóóëëàãà áàðüæ áàéãóóëñíû äàðàà Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãà íü õèëèéí õÿíàëòûí áóñàä áàéãóóëëàãàòàé õàìòàð÷ òóõàéí áîîìòûã íýýæ àæèëëóóëíà. Ç. Àãààðûí õºëºã íü óëñûí õèëèéí òîãòîîñîí àãààðûí õààëãààð íýâòýð÷, çºâøººðñºí àãààðûí çàìààð íèñ÷, çºâõºí õèëèéí áîîìò á¿õèé íèñýõ áóóäàëä áóóæ, õººðíº. ªºð ãàçðààð óëñûí õèë íýâòðýõ, áóóõ, õººðºõèéã Çàñãèéí ãàçàð øèéäâýðëýíý. Öýðãèéí çîðèëãîîð àãààðûí õºëºã óëñûí õèë íýâòðýõ, òóñ óëñûí íóòàã äýâñãýðò áóóõ, õººðºõèéã Óëñûí Èõ Õóðàë øèéäâýðëýíý. 4. Óëñûí õèëèéã óñààð íýâòðýõ æóðìûã Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýý, õóóëü òîãòîîìæîîð òîãòîîíî. 5. Çîð÷èã÷èéã Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýý, õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó ýðõèéí õ¿÷èí òºãºëäºð áàðèìò áè÷ãèéã ¿íäýñëýí óëñûí õèëýýð íýâòð¿¿ëíý. 6. Òýýâðèéí õýðýãñýë, áàðàà áîëîí ìàë, àìüòàí, óðãàìàë, òýäãýýðèéí ãàðàëòàé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿íèéã Ìîíãîë Óëñûí áîëîí îëîí óëñûí ãýðýý, õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó óëñûí õèëýýð íýâòð¿¿ëíý. 7. Áàéãàëèéí ãàìøèã, õ¿í, ìàë, àìüòàí, óðãàìëûí õàëäâàðò ºâ÷èí, îñîë ñ¿éðëèéí óëìààñ ¿¿ññýí õîð õºíººëèéã àðèëãàõàä òóñëàõ ãàäààäûí õ¿÷íèéã Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýý, Çàñãèéí ãàçðûí øèéäâýðýýð óëñûí õèëýýð íýâòð¿¿ëíý. 8. Òóõàéëñàí õóóëüã¿éãýýð ãàäààäûí öýðãèéí õ¿÷íèéã Ìîíãîë óëñûí õèëýýð íýâòð¿¿ëýõèéã õîðèãëîíî. 17 äóãààð ç¿éë. Óëñûí õèëýýð íýâòð¿¿ëýõ ¿åèéí õÿíàëò øàëãàëò 1. Çîð÷èã÷, òýýâðèéí õýðýãñýë, áàðàà áîëîí ìàë, àìüòàí, óðãàìàë, òýäãýýðèéí ãàðàëòàé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿íä õÿíàëò øàëãàëò õèéõ çîðèëãîîð õèëèéí áîîìòîä õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãûí øàëãàí íýâòð¿¿ëýõ àëáà, õèëèéí ýð¿¿ë àõóé, õàëäâàð ñóäëàë, ãààëü çýðýã õÿíàëòûí áàéãóóëëàãà /öààøèä "õÿíàëòûí áàéãóóëëàãà" ãýõ/ àæèëëàíà. Õèëèéí õÿíàëòûí áóñàä áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààã òóõàéëñàí õóóëèàð çîõèöóóëíà. /Ýíý õýñýãò 2001 îíû 12 äóãààð ñàðûí 27-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 2. Õèëèéí õÿíàëòûí áàéãóóëëàãûí øàëãàëòûã òóõàéí òýýâðèéí õýðýãñëèéí õóâààðüò õóãàöààíä áàãòààí äóóñãàíà. Çàéëøã¿é òîõèîëäîëä óã õóãàöààã õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãàòàé òîõèðîëöîí ñóíãàæ áîëíî. 4


Ç. Óëñûí õèëèéí øóãàìààñ õèëèéí áîîìò õ¿ðòýëõ õýñýã íü õèëèéí öýðãèéí, àãààðûí çàé íü àãààðûí äîâòîëãîîíîîñ õàìãààëàõ öýðãèéí õÿíàëòàíä áàéíà. 4. Õèëèéí õÿíàëòûí áàéãóóëëàãà íü óëñûí õèëýýð íýâòðýõ òýýâðèéí õýðýãñëèéã øàëãàëòûí çîðèóëàëò á¿õèé òàëáàéä çîãñîîí ¿çëýã õèéíý. 18 äóãààð ç¿éë. Õèëèéí óñ àøèãëàõ 1. Õèëèéí óñíû Ìîíãîëûí òàëûí õýñýãò óëñûí õèë õàìãààëàëòàä àøèãëàæ áàéã��àãààñ áóñàä õºâºõ õýðýãñýë çºâõºí ãýãýýòýé öàãò ÿâíà. Àðãàã¿é òîõèîëäëîîñ áóñàä ¿åä óëñûí õèëèéí øóãàì äýýð õºâºõ õýðýãñýë çîãñîõûã õîðèãëîíî. Õºâºõ õýðýãñýë õî¸ð õàæóóäàà òàíèõ òýìäýã, äóãààðòàé áàéíà. 2. Õèëèéí óñûã öýâýð áàéëãàõ, óñíû ò¿âøèí, ¿íäñýí óðñãàëûã ººð÷ëºõã¿é áàéõ, ãîë, ìºðºí, íóóðûí ýðãèéã õàìãààëàõ àðãà õýìæýý àâíà. Ç. Õèëèéí óñ àøèãëàõ æóðìûã Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýý, õóóëü òîãòîîìæîîð òîãòîîíî. 19 ä¿ãýýð ç¿éë. Óëñûí õèëèéí øóãàì äýýðõ çàì, õîëáîîíû áàéãóóëàìæèéã àøèãëàõ Óëñûí õèëèéí øóãàì äýýðõ òºìºð çàì, àâòî çàì, õîëáîîíû áîëîí áóñàä áàðèëãà áàéãóóëàìæèéã àøèãëàõ æóðìûã Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýýãýýð çîõèöóóëíà. 2Î äóãààð ç¿éë. Óëñûí õèë äýýð àí àãíàõ, àæèë,¿éëäâýðëýë ÿâóóëàõ Óëñûí õèë äýýð àí àãíàõ, çàãàñ áàðèõ, áàéãàëèéí áàÿëàã îëáîðëîõ, ìàë àæ àõóé ýðõëýõ, ýðýë õàéãóóë, áóñàä ¿éëäâýðëýë, àæ àõóéí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ æóðìûã Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýý, õóóëü òîãòîîìæîîð òîãòîîíî. 21 ä¿ãýýð ç¿éë. Óëñûí õèë îð÷ìûí áàéãàëü îð÷èí, àí àìüòíûã õàìãààëàõ 1. Óëñûí õèë îð÷ìûí áàéãàëèéí óíàãàí òºðõèéã õàäãàëàõ, àìüòàí, óðãàìëûã õàìãààëàõ çîðèëãîîð òîäîðõîé õýìæýýíèé ãàçàð íóòãèéã õèë çàëãàà óëñòàé òîõèðîëöñîíû ¿íäñýí äýýð óëñûí òóñãàé õàìãààëàëòòàé ãàçðûí àíãèëàëä õàìðóóëæ áîëíî. 2. Óëñûí õèë îð÷ìûí áàéãàëü îð÷èí, àí àìüòíûã õàìãààëàõ ¿¿ðãèéã çàñàã çàõèðãàà, íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí áîëîí Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãà õàìòðàí ã¿éöýòãýíý. Ç. Õ¿í, ìàë, àìüòàí, óðãàìëûí õàëäâàðò ºâ÷èí ìàíàé óëñûí áîëîí õèë çàëãàà óëñûí íóòàãò òàðõàõ àþóëûã õÿçãààðëàõ çîðèëãîîð óëñûí õèë äýýð ºâ÷èí ãàðñàí ãîëîìòûí õýñýãò èðãýíèé õºäºë㺺íèéã ò¿ð çîãñîîõ, õÿçãààðëàõ, çîð÷èã÷, òýýâðèéí õýðýãñýë, áàðàà áîëîí ìàë, àìüòàí, óðãàìàë, òýäãýýðèéí ãàðàëòàé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿íèéã óëñûí õèëýýð íýâòð¿¿ëýõèéã õîðèãëîõ àðãà õýìæýý Çàñãèéí ãàçðààñ àâíà. 4. Çàñàã çàõèðãàà, íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí óäèðäëàãà, èðãýí íü îé, õýýðèéí ò¿éìýð ãàðàõààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëæ, ãàðñàí ò¿éìðèéã óíòðààõ àðãà õýìæýý àâíà.

5


22 äóãààð ç¿éë. Õèëèéí çºð÷èë, õèë çºð÷ñºíä òîîöîõ 1. Õèëèéí àñóóäëààð áàéãóóëñàí Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýý, ýíý õóóëü, õóóëü òîãòîîìæèéí áóñàä àêò, òýäãýýðòýé íèéö¿¿ëýí ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãààñ òîãòîîñîí æóðàì çºð÷ñºí ¿éëäëèéã õèëèéí çºð÷èëä òîîöíî. 2. Óëñûí õèë íýâòðýõ æóðìûã äàðààõü ¿éëäëýýð çºð÷ñºí ýòãýýäèéã õèë çºð÷èã÷ ãýíý: 1/ õèëèéí áîîìòîîñ ººð ãàçðààð óëñûí õèëèéã ãàçàð, óñ, àãààðààð íýâòýðñýí, íýâòðýõèéã çàâäñàí; 2/ õèëèéí áîîìòîîð óëñûí õèë íýâòðýõ ýðõèéí õ¿÷èí òºãºëäºð áàðèìò áè÷èãòýéãýýð íýâòýðñýí, íýâòðýõèéã çàâäñàí; Ç/ óëñûí õèëèéã ãàçðûí õýâëèéãýýð íýâòýðñýí. 2Ç äóãààð ç¿éë. Ìîíãîë Óëñûí õèëèéí òºëººëºã÷ 1. Õèëèéí àñóóäëààð áàéãóóëñàí Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýýã óëñûí õèëèéí òîäîðõîé õýñýãò õýðýãæ¿¿ëýõ, õèëèéí çºð÷뺺ñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ, ãàðñàí çºð÷ëèéã øèéäâýðëýõ çîðèëãîòîé õèëèéí òºëººëºã÷, îðëîã÷èéã Çàñãèéí ãàçàð òîìèëíî. 2. Õèëèéí òºëººëºã÷ íü òóñëàã÷, íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà, îð÷óóëàã÷, ìýðãýæèëòýíã òîìèëîõ ýðõòýé. Ç. Õèëèéí òºëººëºã÷, îðëîã÷, òóñëàã÷ íü ¿éë àæèëëàãààíäàà Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýý, õóóëü òîãòîîìæèéã óäèðäëàãà áîëãîíî. 4. Õèëèéí çºð÷èë, ò¿¿íòýé õîëáîãäñîí àñóóäëààð õèëèéí òºëººëºã÷, îðëîã÷, òóñëàã÷ íü õýðýã á¿ðòãýõ ýðõ ýäýëíý. 5. Õèëèéí òºëººëºã÷, îðëîã÷, òóñëàã÷ íü õèë çºð÷ñºí ãàäààäûí èðãýí áîëîí õàðüÿàëàëã¿é õ¿íèéã õèë çàëãàà óëñûí õèëèéí áàéãóóëëàãàä õ¿ëýýëãýí ºãºõ õ¿ðòýëõ õóãàöààíä ñààòóóëíà. 6. Õèëèéí òºëººëºã÷ íü õèë çàëãàà óëñûí õèëèéí òºëººëºã÷òýé õýëýëöýý õèéõ æóðìààð àæëàà ÿâóóëíà. Õèëèéí òºëººëºã÷ õýëýëöýý õèéæ øèéäâýðëýõ øààðäëàãàã¿é ãýæ ¿çñýí àñóóäëûã õèëèéí òºëººëºã÷èéí îðëîã÷, òóñëàã÷èéí óóëçàëòààð øèéäâýðëýíý. 7. Õèëèéí òºëººëºã÷, äàãàëäàí ÿâàà àæèëòàí íü õèë íýâòðýõäýý óëñûí õèë íýâòðýõ ýðõèéí ¿íýìëýõèéã áèåäýý àâ÷ ÿâàõ áºãººä Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí äàëáààã àâòîìàøèíäàà ìàíäóóëíà. 8. Õèëèéí òºëººëºã÷ àëáàí ¿¿ðãýý ã¿éöýòãýõýä íü èðãýí, áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæ òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëíý. Õèëèéí òºëººëºã÷èéí çîõèöóóëæ ÷àäààã¿é àñóóäëûã äèïëîìàò øóãàìààð øèéäâýðë¿¿ëýõýýð õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãàä øèëæ¿¿ëíý. ÃÓÐÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà Óëñûí õèë îð÷ìûí äýãëýì

6


24 ä¿ãýýð ç¿éë. Óëñûí õèë îð÷ìûí äýãëýìèéí çîðèëãî Óëñûí õèë îð÷ìûí íóòàã äýâñãýðò óëñûí õèëèéí äýãëýìèéã ñàõèóëàõ, õèëèéí çºð÷뺺ñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ, õèë õàìãààëàõ ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõàä óëñûí õèë îð÷ìûí äýãëýìèéí çîðèëãî îðøèíî. 25 äóãààð ç¿éë. Óëñûí õèë îð÷ìûí äýãëýìèéí àãóóëãà Óëñûí õèë îð÷ìûí äýãëýìèéí àãóóëãà íü õèëèéí á¿ñ, çóðâàñ, áîîìòîä ìºðäºõ æóðìààñ á¿ðäýíý. 26 äóãààð ç¿éë. Óëñûí õèëèéí á¿ñ, ò¿¿íä ìºðäºõ æóðàì 1. Óëñûí õèë õàìãààëàõ, õèëèéí çºð÷뺺ñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ çîðèëãîîð òóñãàé æóðàì òîãòîîñîí íóòàã äýâñãýðèéã õèëèéí á¿ñ ãýíý. Ò¿¿íèé ºðãºíèéã õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãà, çàñàã çàõèðãàà, íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí Çàñàã äàðãàòàé çºâøèëöñºíèé ¿íäñýí äýýð óëñûí õèëèéí øóãàìààñ 100 êì-ýýñ èë¿¿ã¿éãýýð òîãòîîíî /Ýíý õýñãèéã 2001 îíû 12 äóãààð ñàðûí 27-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñàí/ 2. Óëñûí õèëèéí á¿ñýä äàðààõü æóðìûã ìºðäºíº: 1/ õèë îð÷ìûí íóòàã äýâñãýðò îðøèí ñóóã÷ íü èðãýíèé ïàñïîðòàà õàÿãèéí òýìäýãëýëòýé áàéíà; 2/ îðøèí ñóóã÷ íü óëñûí õèëèéí çóðâàñ õ¿ðòýë ÷ºëººòýé çîð÷èæ, íóòàãëàæ, àæèë, ¿éëäâýðëýë ýðõýëíý; Ç/ óëñûí õèëèéí á¿ñýä îðøèí ñóóäàãã¿é èðãýí íü õèëèéí á¿ñýä íýâòðýõäýý èðãýíèé ïàñïîðòòàé áàéíà; 4/ õèë îð÷ìûí íóòàã äýâñãýðò îðøèí ñóóäàãã¿é èðãýí, áàéðëàäàãã¿é áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæ íü óëñûí õèëèéí á¿ñýä àæèë, ¿éëäâýðëýë ÿâóóëàõ òîõèîëäîëä Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãààñ çºâøººðºë àâíà. 5/ õóóëüä ººðººð çààãààã¿é áîë óëñûí õèëèéí á¿ñýä ãàäààäûí èðãýí, õàðüÿàëàëã¿é õ¿í áàéíãà îðøèí ñóóõûã õîðèãëîíî. 6/ õèë îð÷ìûí íóòàã äýâñãýðò çîð÷èõ ýðõèéí õ¿÷èí òºãºëäºð áàðèìò áè÷ãýýð Óëñûí õèëèéã íýâòýðñýí ãàäààäûí èðãýí òóõàéí ñóìûí íóòàã äýâñãýðýýñ ººð ãàçàð ÿâàõûã õîðèãëîíî. Ç. Óëñûí õèëèéí á¿ñèéí æóðìûí áèåëýëòýä íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí óäèðäëàãà Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí õÿíàëò òàâüæ øàëãàëò õèéíý. Óëñûí õèëèéí á¿ñýä îðøèí ñóóã÷èéí ¸ñ çàíøëûã õ¿íäýòãýí õóóëèàð îëãîãäñîí ýðõèéã õºíäºõã¿é. 27 äóãààð ç¿éë. Óëñûí õèëèéí çóðâàñ, ò¿¿íä ìºðäºõ æóðàì, õîðèãëîõ ç¿éë 1. Óëñûí õèëèéí á¿ñýä õèëèéí äýãëýìèéã ñàõèóëàõ, óëñûí õèë õàìãààëàëò, øàëãàí íýâòð¿¿ëýõ àëáàíû çîðèóëàëòòàé õèëèéí èíæåíåð, òåõíèêèéí áàéãóóëàìæ áàðèõ çîðèëãîîð óëñûí õèëèéí øóãàìààñ äîòîãø 15 êì-ýýñ èë¿¿ã¿éãýýð Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãààñ òîãòîîñîí íóòàã äýâñãýðèéí óëñûí õèëèéí çóðâàñ ãýíý. /Ýíý õýñýãò 2001 îíû 12 äóãààð ñàðûí 27-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/

7


2. Èðãýí íü óëñûí õèëèéí çóðâàñò Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãûí çºâøººðºëòýéãýýð íýâòýð÷ ýíý õóóëü, õóóëü òîãòîîìæèéí áóñàä àêòààð õîðèãëîñíîîñ ººð àæèë, ¿éëäâýðëýë ÿâóóëæ áîëíî. Ç. Óëñûí õèëèéí çóðâàñò èðãýí, áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæýýñ äàðààõü ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõûã õîðèãëîíî. 1/ óëñûí õèëèéí òýìäýã, õîëáîîñûã ýâäýõ, ãýìòýýõ, õºäºëãºõ, øèëæ¿¿ëýõ; 2/ õóóëüä çºâøººðñíººñ áóñàä ¿íäýñëýëýýð ãàçàð õàãàëàõ, ñóâàã øóóäóó òàòàõ, áàðèëãà áàéãóóëàìæ áàðèõ; Ç/ Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãûí çºâøººðºëã¿éãýýð õèëèéí èíæåíåð, òåõíèêèéí áàéãóóëàìæèéí öààíà ãàðàõ, óëñûí õèëèéí øóãàì, òýìäýã äýýð î÷èõ; 4/ Ìîíãîë Óëñûí ýðõ àøèãò õîõèðîë ó÷ðóóëñàí àæèë, ¿éëäâýðëýë ÿâóóëàõ, Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãàä óðüä÷èëàí ìýäýýëýõã¿éãýýð òýñýëãýý õèéõ; 5/ öàöðàã èäýâõò, õèìèéí õîðò áîäèñ áàéðëóóëàõ, òàðààõ; 6/ óëñûí õèëèéí øóãàìààñ 2000 ìåòðèéí äîòîð àí àãíàõ, àí àìüòíûã õººæ õèë äàâóóëàõ; 7/ õàðèóëãàã¿é ìàë áàéëãàõ, çºâøººðºëã¿é àéë íóòàãëóóëàõ; 8/ óëñûí õèëèéí øóãàìûí äàãóó óðñàæ áàéãàà ãîë, ìºðíèé óñûã áîîõ, ñóâàã øóóäóó òàòàæ óñíû óðñãàëûí ãîëüäðîë, ò¿âøèí, ÷èãëýëèéã ººð÷ëºõ; 9/ Ìîíãîë Óëñûí õóóëèàð õîðèãëîñîí àðãà, õýðýãñëýýð àí àãíàõ, çàãàñ áàðèõ. 28 äóãààð ç¿éë. Õèëèéí áîîìò, ò¿¿íä ìºðäºõ æóðàì 1. Óëñûí õèëýýð íýâòðýõ çîð÷èã÷, òýýâðèéí õýðýãñýë, áàðàà áîëîí ìàë, àìüòàí, óðãàìàë, òýäãýýðèéí ãàðàëòàé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿íä õèëèéí õÿíàëòûí áàéãóóëëàãà õÿíàëò øàëãàëò õèéõ çîðèóëàëòààð òóñãàéëàí òîãòîîæ, òºõººðºìæèëñºí ãàçðûã õèëèéí áîîìò ãýíý. 2. Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãà íü õèëèéí õÿíàëòûí áàéãóóëëàãà õÿíàëò øàëãàëò ÿâóóëàõ áîëîëöîîã á¿ðä¿¿ëýõ çîðèëãîîð òóõàéí áîîìòîä ìºðäºõ æóðìûã òîãòîîíî. Óã æóðàì íü çîð÷èã÷, òýýâðèéí õýðýãñëèéã õÿíàëò øàëãàëòàä îðóóëàõ, ãàðãàõ, òýýâðèéí õýðýãñëýëèéã çîãñîîëä çîãñîîõ, æóðàì ñàõèóëàõ çýðýã àðãà õýìæýýíýýñ á¿ðäýíý. Ç. Çîð÷èã÷, òýýâðèéí õýðýãñýë ýçýìøèã÷ íü òóõàéí áîîìòîä òîãòîîñîí çàìààð îðæ, ãàðíà. ¯éë÷ëýõ á¿ðýëäýõ¿¿í íü õèëèéí õÿíàëòûí áàéãóóëëàãûí àæèëòàíä òýýâðèéí õýðýãñëèéã øàëãóóëàõ ¿¿ðýãòýé. 4. Õèëèéí õÿíàëòûí áàéãóóëëàãûí õÿíàëò øàëãàëò ÿâàãäàæ áàéãàà ¿åä ãàäíû õ¿í òýýâðèéí õýðýãñýëä íýâòðýõèéã õîðèãëîíî. 8


5. Óëñûí õèë íýâòýð÷ áàéãàà òýýâðèéí õýðýãñëèéí õºäºë㺺íèé ÷èãëýë, áàéðëàëûã ººð÷ëºõ, çîð÷èã÷èéã ñóóëãàõ, áóóëãàõ, à÷àà òýýø, øóóäàíã à÷èæ áóóëãàõûã Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãûí çºâøººð뺺ð ã¿éöýòãýíý. 6. Øààðäëàãàòàé ¿åä Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãà áîîìòîä ìºðäºõ æóðàìòàé õîëáîãäñîí íýìýëò àðãà õýìæýý àâ÷ áîëíî. 29 ä¿ãýýð ç¿éë. Õèë îð÷ìûí íóòàã äýâñãýð Õèë çàëãàà óëñòàé õèëëýæ áàéãàà ñóìûí íóòàã äýâñãýðèéã õèë îð÷ìûí íóòàã äýâñãýð ãýíý. ĪЪÂįÃÝÝÐ Á¯ËÝà Óëñûí õèë õàìãààëàëò, Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãà, ò¿¿íèé òîãòîëöîî, ÷èã ¿¿ðýã á¿ðýí ýðõ 30 äóãààð ç¿éë. Óëñûí õèë õàìãààëà��ò 1. Óëñûí õèë õàìãààëàëò íü ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäàë, óëñûí áàòëàí õàìãààëàõ àðãà õýìæýýíèé ñàëøã¿é õýñýã ìºí. Óëñûí õèëèéí õàëäàøã¿é äàðõàí áàéäëûã õàíãàõ, õèëèéí àñóóäëààð áàéãóóëñàí Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýý, õèëèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæèéã õýðýãæ¿¿ëýõ, õèëèéí çºð÷ëèéã èëð¿¿ëýõ, òàñëàí çîãñîîõ çîðèëãîîð óëñûí õèëèéí á¿ñ, çóðâàñò Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãààñ óëñûí õèëèéí áîëîí õèë îð÷ìûí äýãëýìèéã ñàõèóëàõ, öýðãèéí, èíæåíåð-òåõíèêèéí, óëñ òºð, äèïëîìàòûí, ýäèéí çàñãèéí, òàãíóóëûí çýðýã àðãà õýìæýýã õîñëóóëàí ÿâóóëæ áàéãàà ¿éë àæèëëàãààã óëñûí õèë õàìãààëàëò ãýíý. /Ýíý õýñýãò 2001 îíû 12 äóãààð ñàðûí 27-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðñîí/ 2. Ãàçàð, óñàí äýýðõè óëñûí õèëèéã õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãà, àãààðûí õèëèéã àãààðûí äîâòîëãîîíîîñ õàìãààëàõ öýðýã õàìãààëíà. /Ýíý õýñýãò 2001 îíû 12 äóãààð ñàðûí 27-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ Ç. Øààðäëàãàòàé ¿åä Çýâñýãò õ¿÷íèé åðºíõèé êîìàíäëàã÷èéí çºâøººðñíººð åðºíõèé çîðèóëàëòûí öýðãèéí çàðèì àíãè ñàëáàðûã óëñûí õèë õàìãààëàõ çîðèëãîîð àøèãëàæ áîëíî. Ç1 ä¿ãýýð ç¿éë. Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãà, ò¿¿íèé ¿éë àæèëëàãàà 1.Óëñûí õèë õàìãààëàëòûã óëñ îðíû õýìæýýíä óäèðäàí çîõèîí áàéãóóëàõ ¿¿ðýã á¿õèé õèë õàìãààëàëòûã óäèðäàõ òºðèéí çàõèðãààíû áàéãóóëëàãà, ò¿¿íèé õàðúÿà òóñãàé àíãè, ñàëáàðûã õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãà ãýíý. Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãà íü ¿éë àæèëëàãààãàà õýâèéí ÿâóóëàõàä øààðäëàãàòàé øòàá, òàãíóóë, çýâñýãëýë, èíæåíåð òåõíèê, àð òàë, õýðýã á¿ðòãýëò, ýìíýëýã, õàíãàëò ¿éë÷èëãýý, ñî¸ë óðëàã, ñïîðò, áîëîâñðîë, ýðäýì øèíæèëãýýíèé áîëîí øààðäëàãàòàé áóñàä íýãæòýé áàéíà. /Ýíý õýñãèéã 2001 îíû 12 äóãààð ñàðûí 27-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñàí/

9


2. õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãûí óëñûí õèë õàìãààëàõ ñàëáàðûí òîî, áàéðøëûã òîãòîîõäîî õèë çàëãàà óëñòàé òýãø ýðõòýé õàðèëöàí àæèëëàæ, óëñûí õèë õàìãààëàëòûí íàéäâàðòàé áàéäëûã õàíãàõ ýðõ àøèãò íèéö¿¿ëýí òýäãýýðèéí õèëèéí ñàëáàðòàé õàðüöàíãóé èæèë õýìæýýíä áàéõ çàð÷èì áàðèìòàëíà. /Ýíý õýñýãò 2001 îíû 12 äóãààð ñàðûí 27-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 311 ä¿ãýýð ç¿éë. Õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãûí áýëãý òýìäýã Õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãà íü áýëãý òýìäýãòýé áàéíà. Áýëãý òýìäãèéí çàãâàð, õýðýãëýõ æóðìûã õèë õàìãààëàëòûí àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í áàòàëíà. /Ýíý ç¿éëèéã 2001 îíû 12 äóãààð ñàðûí 27-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/ Ç2 äóãààð ç¿éë. Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãûí ÷èã ¿¿ðýã Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãà äàðààõü ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 1/ Óëñûí õèë õàìãààëàëòûí òàëààðõè òºðèéí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëæ, óëñûí õèë õàìãààëàëòûã çîõèîí áàéãóóëàõ; 2/ Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýýíä õèëèéí àñóóäëààð õ¿ëýýñýí ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýõ; Ç/ Óëñûí õèëèéí øóãàì, òýìäýã, õîëáîîñíû áàéðøëûã õóóëü áóñàà𠺺ð÷ëºõ ÿâäàë ãàðãóóëàõã¿é áàéæ, õèëèéí àñóóäëûã õóóëü ç¿éí äàãóó øèéäâýðëýõ; 4/ Óëñûí õèëèéí áîëîí õèë îð÷ìûí äýãëýìèéã ñàõèóëæ, õèëèéí çºð÷뺺ñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ; 5/ óëñûí õèëýýð çîð÷èã÷, òýýâðèéí õýðýãñëèéã çîõèõ æóðìûí äàãóó íýâòð¿¿ëýõ; 33 äóãààð ç¿éë. Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãûí á¿ðýí ýðõ 1. Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãà äàðààõü á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 1/ óëñûí õèëèéí øóãàì, òýìäýã, õîëáîîñíû áàéðøèë, òýäãýýðèéã àð÷ëàí õàìãààëàõ, õèëèéí òýìäãèéã çàñâàðëàõ, ñýðãýýõ, áîñãîõ, óëñûí õèë äýýð ¿¿ññýí çºð÷ëèéã çîõèöóóëàõ; 2/ óëñûí õèë õàìãààëàëòûí ýðõ àøãèéí ¿¿äíýýñ óëñûí õèëèéí á¿ñýä õ¿÷ õýðýãñëýý áàéðëóóëàõ, èíæåíåð, òåõíèêèéí áîëîí çàì õàðèëöààíû áàéãóóëàìæ áàðüæ áàéãóóëàõ, àëáàí ¿¿ðãýý ã¿éöýòãýõäýý óã á¿ñèéí àëü ÷ õýñãýýð ÿâàõ, øààðäëàãàòàé ¿åä èðãýíèé áàðèìò áè÷ãèéã øàëãàõ, õèë çºð÷èã÷, çàâäàã÷èéã èëð¿¿ëýõ çîðèëãîîð òýýâðèéí õýðýãñýë, òýýâýðëýæ áàéãàà áàðààíä ¿çëýã õèéõ, ìàíààãààð äàãàëäóóëàõ; Ç/ õèëèéí áîîìòîîð çîð÷èã÷, òýýâðèéí õýðýãñýë, áàðàà áîëîí ìàë, àìüòàí, óðãàìàë, òýäãýýðèéí ãàðàëòàé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿íèéã íýâòð¿¿ëýõäýý áàðèìò áè÷ãèéã øàëãàõ, òýìäýãëýë õèéõ, çºð÷èëòýé áàðèìò áè÷ãèéã õóðààí àâ÷ õîëáîãäîõ ãàçàðò øèëæ¿¿ëýõ Ìîíãîë Óëñàä îðñîí, ãàðñàí, äàìæèí ºíãºðñºí ãàäààäûí èðãýíèé á¿ðòãýëèéã íàðèéâ÷ëàí õºòºëæ, ìýäýýã òóõàé á¿ð Ãàäààäûí èðãýí, õàðüÿàòûí àñóóäàë ýðõýëñýí àëáàíä èð¿¿ëæ áàéõ; /Ýíý çààëòàä 2000 îíû 12 äóãààð ñàðûí 7-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðñîí/ 10


4/ óëñûí õèëýýð íýâòýð÷ áàéãàà òýýâðèéí õýðýãñýë, áàðààíä õèë çºð÷èã÷èéã èëð¿¿ëýõ çîðèëãîîð ¿çëýã õèéõ ÿâöàä èëýðñýí óëñûí õèëýýð íýâòð¿¿ëýõèéã õîðèãëîñîí ç¿éëèéã õóðààí àâ÷ õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãàä ìýäýýëýõ; 5/ õèë çºð÷èã÷èéã ñààòóóëàõ çîðèëãîîð õèëèéí ýðýë ÿâóóëàõ; 6/ õèëèéí ýðëèéí ¿åä èðãýí, áàéãóóëëàãûí áàéð, îðîí ñóóöàíä íýâòðýõ, ¿çëýã õèéõ, ýðýë ÿâàãäàæ áàéãàà çóðâàñ äàõü òºìºð çàìûí ºðòºº, çºðëºã, íèñýõ áóóäàë, òýýâðèéí òîâ÷îî, õèëèéí áîîìòîä ãàðàõ, òýýâðèéí õýðýãñëèéí õºäºë㺺íèéã çàéëøã¿é ãýæ ¿çâýë çîãñîîõ, øàëãàõ; 7/ õèë çºð÷ëèéã ýðýõ, ñààòóóëàõ ¿åä çàéëøã¿é òîõèîëäîëä èðãýí, áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæèéí òýýâðèéí õýðýãñëèéã äàé÷ëàõ, õîëáîîíû õýðýãñëèéã äàðààëàë õàðãàëçàõã¿éãýýð àøèãëàæ çîõèõ õºëñ, çàðäëûã îëãîõ; 8/ õèëèéí çºð÷èë ò¿¿íòýé õîëáîãäñîí àñóóäëûã øóóðõàé øàëãàæ øàëãàí øèéäâýðëýõ, õýðýã á¿ðòãýõ àæèëëàãàà ÿâóóëàõ; /Ýíý çààëòàä 2001 îíû 12 äóãààð ñàðûí 27-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 9/ õýðýã á¿ðòãýõ ýðõ á¿õèé àëáàí òóøààëòàí íü óëñûí õèëèéí áîëîí õèë îð÷ìûí äýãëýì çºð÷ñºí ýòãýýäèéã òýìäýãëýë ¿éëäýõ çîðèëãîîð ãóðâàí öàã õ¿ðòýë, çºð÷èë ãàðãàã÷èéí õóâèéí áàéäëûã òîãòîîõ, çºð÷ëèéí øèíæ áàéäëûã òîäîðõîéëîõûí òóëä ýíý òóõàé ïðîêóðîðò áè÷ãýýð ìýäýãäýæ ãóðàâ õîíîã õ¿ðòýë, õýðýâ çºð÷èë ãàðãàã÷èéí õóâèéí áàéäëûã íîòëîõ áàðèìò áè÷èãã¿é òîõèîëäîëä ïðîêóðîðûí çºâøººðºëòýéãýýð àðàâ õîíîã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí ñààòóóëàõ, ñààòóóëàãäñàí ýòãýýäèéí áèåä ¿çëýã õèéõ, ýçýìøèëä áàéãàà ýä ç¿éëä ¿çëýã õèéõ, ýä ç¿éë, áàðèìò áè÷ãèéã õóðààí àâàõ, àëáàäàí ñààòóóëñàí, ñààòóóëàãäñàí ýòãýýäèéí áèå áîëîí ýä ç¿éëä ¿çëýã õèéñýí, ýä ç¿éë áàðèìò áè÷ãèéã õóðààí àâñàí òîõèîëäîë á¿ðä õóóëüä çààñíû äàãóó òýìäýãëýë ¿éëäýõ; 10/ õèëèéí çºð÷èëòýé õîëáîãäóóëàí ò¿¿íèé øàëòãààí íºõöºëèéã àðèëãóóëàõ çîðèëãîîð áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæ, îëîí íèéòèéí áàéãóóëëàãàä ìýäýãäýë ºãºõ; 11/ óëñûí õèëèéí áîëîí õèë îð÷ìûí äýãëýì, õèëèéí áîîìòîîð íýâòð¿¿ëýõ æóðìûã ñàõèóëàõàä õÿíàëò òàâèõûí òóëä çàéëøã¿é øààðäëàãàòàé á¿ðòãýë õºòºëæ ýíý çîðèëãîîð ¯íäñýí õóóëüä õàðøëàõã¿é ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîã àøèãëàõ; 12/ Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðò öºìºðñºí çýâñýãò õàëäëàãûã íÿöààõ óëñûí õèë äýýð ¿¿ññýí ºäººí õàòãàëãà, õîðëîí ñ¿éòãýõ àæèëëàãààã òàñëàí çîãñîîõ; 13/ óëñûí õèëèéí áîîìòã¿é áóþó çºâøººðºã人ã¿é ãàçðààð áàðàà, òýýâðèéí õýðýãñëèéã õèë íýâòð¿¿ëñýí, ýñõ¿ë õèë íýâòð¿¿ëýõèéã çàâäñàí áîë óóë áàðàà, òýýâðèéí õýðýãñëèéã õóðààí àâ÷ óëñûí îðëîãî áîëãîõ, õóðààõ áîëîìæã¿é òîõèîëäîëä òýäãýýðèéí ¿íèéã ãýì áóðóóòàé ýòãýýäýýñ ãàðãóóëæ óëñûí îðëîãî áîëãîõ. /Ýíý çààëòûã 1996 îíû 5 äóãààð ñàðûí 20-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/. 14/ óëñûí õèë õàìãààëàëòûí ýðõ àøèãò õàìààðàëòàé ìýäýýëýë öóãëóóëàõ, ä¿í øèíæèëãýý õèéõ, õèëèéí çºð÷뺺ñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ, õèë çºð÷èã÷èéã ýðæ îëîõ çîðèëãîîð ã¿éöýòãýõ àæèë ÿâóóëàõ. /Ýíý çààëòûã 2001 îíû 12 äóãààð ñàðûí 27-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/

11


2. Øààðäëàãàòàé ¿åä äýýð äóðäñàí á¿ðýí ýðõýý õýðýãæ¿¿ëýõèéí òóëä Áàòëàí õàìãààëàõ àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà, Òàãíóóëûí áîëîí Öàãäààãèéí áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí àæèëëàæ áîëíî. /Ýíý õýñýãò 2002 îíû 5 äóãààð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ Ç4 ä¿ãýýð ç¿éë. Õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãûã óäèðäàõ áàéãóóëëàãûí äàðãûí á¿ðýí ýðõ /Ýíý ç¿éëèéí ãàð÷èãò 2001 îíû 12 äóãààð ñàðûí 27-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 1. Õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãûã óäèðäàõ áàéãóóëëàãûí äàðãà íü Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿íèé óäèðäëàãàíä àæèëëàíà. /Ýíý õýñýãò 2001 îíû 12 äóãààð ñàðûí 27-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 2. Õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãûã óäèðäàõ áàéãóóëëàãûí äàðãà íü äàðààõü á¿ðýí ýðõèéã ýäýëíý: /Ýíý õýñýãò 2001 îíû 12 äóãààð ñàðûí 27-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 1/ õèëèéí àñóóäëààð áàéãóóëñàí Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýý, õóóëü òîãòîîìæèéí õ¿ðýýíä óëñûí õèë õàìãààëàëòûí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ; 2/ óëñûí õèë õàìãààëàõ óäèðäàìæ, óëñûí õèë õàìãààëàëòûí ¿éë àæèëëàãààíû òàëààð òóøààë ãàðãàæ, Õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãûã òóñãàé àíãè ñàëáàðóóä õýðõýí áèåë¿¿ëæ áàéãààä õÿíàëò òàâüæ, ¿éë àæèëëàãààã íü óäèðäàõ; /Ýíý çààëòàä 2001 îíû 12 äóãààð ñàðûí 27-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ Ç/ óëñûí õèë õàìãààëàëòûí ä¿ðýì, çààâðûã áàòëóóëàõààð Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷èä ºðãºí áàðèõ; 4/ õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãûí áîëîâñîí õ¿÷íèéã áýëòãýõ, òîìèëîõ, òºëººëºõ; /Ýíý çààëòàä 2001 îíû 12 äóãààð ñàðûí 27-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 5/ òºñºâ õºðºíãèéã çàõèðàí çàðöóóëàõ; 6/ óëñûí õèë õàìãààëàëòòàé õîëáîãäñîí àñóóäëààð òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà, àéìãèéí Çàñàã äàðãàòàé õàìòðàí øèéäâýð ãàðãàæ õýðýãæ¿¿ëýõ. Ç5 äóãààð ç¿éë. Óëñûí õèë õàìãààëàëòàä àãààðûí äîâòîëãîîíîîñ õàìãààëàõ öýðãèéí ÷èã ¿¿ðýã, ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ 1. Àãààðûí äîâòîëãîîíîîñ õàìãààëàõ öýðýã íü óëñûí õèë õàìãààëàõ òàëààð äàðààõü ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëíý. 1/ õèëèéí äýãëýìèéã õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí ñàõèóëàõ; 2/ àãààðûí õºë㺺ð àãààðûí õèëèéã õóóëü áóñààð íýâòðýõýýñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ; Ç/ àãààðûí õºëºã àãààðûí õèëèéã õóóëü áóñààð íýâòýðñýí òîõèîëäîëä íèñëýãèéã òàñëàí çîãñîîõ àðãà õýìæýý àâàõ. 2. Àãààðààñ õºëºã óëñûí õèëèéã çºð÷ñºí òîõèîëäîëä àãààðûí äîâòîëãîîíîîñ õàìãààëàõ öýðãèéí àíãè, ñà��áàð äàðààõü àðãà õýìæýý àâíà: 1/ áóóõ ãàçðûã çààæ øààðäàõ, àíõààðóóëæ äîõèî ºãºõ; 12


2/ çºð÷èë ¿ðãýëæèëáýë óã àãààðûí õºëãèéã àëáàäàí áóóëãàæ, íèñýõ áàãèéã õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãàä øèëæ¿¿ëæ, çîð÷èã÷èéí àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ; Ç/ àãààðûí õºëãèéã àëáàäàí áóóëãàõ òàëààð àâñàí àðãà õýìæýý, ¿ð ä¿íã¿é áîëñîí òîõèîëäîëä çýâñýãò õ¿÷íèé Æàíæèí øòàáûí äàðãà, ò¿¿íèé ýçã¿éä îðëîæ áàéãàà õ¿íèé òóøààëààð áàéëäààíû çýâñýã õýðýãëýõ. /Ýíý çààëòàä 2002 îíû 5 äóãààð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ Ç6 äóãààð ç¿éë. Óëñûí õèëä àëáàí ¿¿ðýã ã¿éöýòãýæ áàéãàà öýðãèéí àëáàí õààã÷, èðãýíèé ýðõ ç¿éí áàòàëãàà 1. Öýðãèéí àëáàí õààã÷, èðãýí íü Óëñûí õèëä àëáàí ¿¿ðýã ã¿éöýòãýæ áàéãàà ¿åäýý òºðèéí òºëººëºã÷ áàéæ, óëñûí ýðõ àøãèéí ¿¿äíýýñ èðãýí, àëáàí òóøààëòàíä õóóëü ¸ñíû øààðäëàãà òàâüæ áèåëýëòèéã õàíãóóëàõ ýðõòýé. 2. Óëñûí õèëä õèë õàìãààëàõ àëáàí ¿¿ðãýý áèå÷ëýí ã¿éöýòãýæ áàéãàà èðãýí ãýìò õàëäëàãûí óëìààñ àìü íàñàà àëäâàë ò¿¿íèé ãýð á¿ëä ýíý ç¿éëèéí 7 äàõü õýñýãò çààñàí öàëèíãèéí äóíäæààð òîîöñîí òàâàí æèëèéí öàëèíòàé òýíöýõ õýìæýýíèé íýã óäààãèéí áóöàëòã¿é òýòãýìæ îëãîíî. /Ýíý õýñãèéã 1994 îíû õóóëèàð õ¿÷èíã¿é áîëãîîä 1996 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 22-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/ Ç. Àëáàí ¿¿ðýã ã¿éöýòãýæ áàéãààä ãýìòñýí, ýð¿¿ë ìýíä íü õîõèðñîí áîë ýì÷èëãýýíèé çàðäàë, òàõèð äóòóó áîëñîí òîõèîëäîëä òýòãýìæ, ¿íäñýí öàëèíãèéí çºð¿¿, õèéìýë ýðõòýí õèéëãýñýí çàðäëûã òóñ òóñ óëñààñ îëãîíî. 4. Óëñûí õèë äýýð àëáà õààæ áàéãàà îôèöåð, àõëàã÷èéí ãýð á¿ëèéã òýðã¿¿í ýýëæèíä àæëààð õàíãàõ áºãººä òýäíèéã àæëààð õàíãààã¿é íºõöºëä àæèëã¿é áàéñàí õóãàöààíû ýð¿¿ë ìýíäèéí áîëîí íèéãìèéí äààòãàëûí øèìòãýëèéã òóõàéí ¿åä ìºðäºæ áàéãàà öàëèíãèéí äîîä õýìæýýãýýð òîîöîæ óëñààñ îëãîíî. Õèëèéí ñóìàí, õàðóóëä àëáà õààæ áàéãàà îôèöåð, àõëàã÷ õ¿íñíèé õàíãàìæ ¿íýã¿é ýäýëíý. Ýíýõ¿¿ õ¿íñíèé õàíãàìæèéí õýìæýýã Çàñãèéí ãàçàð òîãòîîíî. /Ýíý ºã¿¿ëáýðèéã 1999 îíû 10 äóãààð ñàðûí 14-íèé ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/. 5. Õèëèéí òóñãàé àíãè, ñàëáàðò àëáà õààæ áàéãàà îôèöåð, àõëàã÷ òýäíèé ãýð á¿ëèéã ýýëæèéí àìðàëòààðàà /íºõºð, ýõíýðèéí/ íóòàãòàà àìàðâàë 2 æèëä 1 óäàà èðýõ, î÷èõ óíààíû çàðäëûã óëñààñ îëãîíî. /Ýíý õýñýãò 2001 îíû 12 äóãààð ñàðûí 27-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 6. Óëñûí õèëä òàâàí æèëýýñ äýýø õóãàöààãààð àëáà õààæ áàéãàà îôèöåð, àõëàã÷èä íýã óäààãèéí ìºíãºí óðàìøóóëëûã òýäíèé ñàðûí ¿íäñýí öàëèíãààñ õèëèéí ñóìàíä 5Î õóâü, ñóóðèí áóñ ãàçàð áàéðëàäàã õèëèéí õîðîîíä Ç5 õóâü, íèéñëýë, àéìãèéí òºâ, óëñûí ÷àíàðòàé õîòîîñ áóñàä ñóóðèí ãàçàðò áàéðëàäàã õèëèéí õîðîî, àãààðûí äîâòîëãîîíîîñ õàìãààëàõ ñàëáàðò 25 õóâèàð áîäîæ íýãòãýí òàâàí æèë òóòàìä îëãîíî. 7. Ýíý ç¿éëèéí 2, Ç äóãààð çààëòàíä õàìààðàãäàõ èðãýí, õóãàöààò öýðãèéí àëáàí õààã÷èéí ñàðûí ¿íäñýí öàëèíã õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãûí àõëàã÷èéí öàëèíòàé àäèëòãàí òîîöíî. /Ýíý õýñýãò 2001 îíû 12 äóãààð ñàðûí 27-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 8. Ýíý ç¿éëèéí 2, Ç, 4, 5 äóãààð çààëòàä çààñàí õºíãºëºëòèéã áóñàä õóóëü òîãòîîìæèä çààñàí õºíãºëºëòòýé äàâõàðäóóëæ õýðýãëýõã¿é. 13


Ç7 äóãààð ç¿éë. Óëñûí õèëèéã õàìãààëàõàä çýâñýã õýðýãëýõ 1. Õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãûí òóñãàé àíãè, ñàëáàð, õèëèéí ìàíàà óðüä÷èëàí àíõààðóóëàõã¿éãýýð äàðààõü òîõèîëäîëä áàéëäààíû çýâñýã, òåõíèê õýðýãëýíý: /Ýíý õýñýãò 2001 îíû 12 äóãààð ñàðûí 27-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 1/ Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðò öºìºðñºí çýâñýãò õàëäëàãûã íÿöààõ; 2/ óëñûí õèë äýýð ¿¿ññýí çýâñýãò ºäººí õàòãàëãà, õîðëîí ñ¿éòãýõ àæèëëàãààã òàñëàí çîãñîîõ; Ç/ õèë çºð÷èã÷èéí çýâñýãò ýñýðã¿¿öëèéã òàñëàí çîãñîîõ. 2. Õèëèéí ìàíàà íü óðüä÷èëàí àíõààðóóëàõ äîõèî ºãñíèé äàðàà óã õàëäëàãà, äîâòîëãîîí ¿ðãýëæèëáýë äàðààõü òîõèîëäîëä áàéëäààíû çýâñýã õýðýãëýíý: 1/ õèë÷èí, èðãýíèé àìü íàñ, àþóëã¿é áàéäàëä çàíàëõèéëñýí íü çýâñýã õýðýãëýõã¿éãýýð çîãñîîõ áîëîëöîîã¿é áîë; 2/ èðãýíèé ºì÷èéã çýâñýãò õàëäëàãààñ õàìãààëàõ àðãà õýìæýý àâñàí áîëîâ÷ òàñëàí çîãñîîãäîõã¿é áîë; Ç/ óëñûí õèë äýýð ¿¿ññýí ºäººí õàòãàëãà, õèë çºð÷èã÷èéí ¿éëäëèéã ººð àðãà, õýðýãñëýýð çîãñîîõ áîëîìæã¿é áîë. Ç. Õèëèéí ìàíàà íü çýðëýã àìüòíààñ ººðèé㺺 áîëîí áóñäûã õàìãààëàõûí òóëä çýâñýã õýðýãëýæ áîëíî. 4. Õèëèéí ìàíàà àí õèéõ, õèë äàâóóëàí áóóäàõûã õîðèãëîíî. 5. Óëñûí õèë õàìãààëàëòàä àëáàí ¿¿ðýã ã¿éöýòãýæ áàéãàà õèë÷èí íü òóñãàé òåõíèê, õýðýãñýë, àëáàíû íîõîé, áèå õàìãààëàõ àðãûã õýðýãëýæ áîëíî. ÒÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà Óëñûí õèë õàìãààëàëòàä èðãýí, áàéãóóëëàãà îðîëöîõ Ç8 äóãààð ç¿éë. Òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí ¿¿ðýã 1. Ãàäààä õàðèëöààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà íü: 1/ òºðèéí ýðõ áàðèõ äýýä áàéãóóëëàãûí øèéäâýðèéã ¿íäýñëýí õèëèéí àñóóäëààð áàéãóóëàõ îëîí óëñûí ãýðýý, õýëýëöýýðèéã áýëòãýõ, áàéãóóëàõ; 2/ óëñûí õèë õàìãààëàëòûí ãàäààä óëñ òºðèéí áîëîí îëîí óëñûí ýðõ ç¿éí òààòàé íºõöºëèéã á¿ðä¿¿ëýõ; Ç/ õèëèéí òºëººëºã÷èéí øóãàìààð øèéäâýðëýæ ÷àäààã¿é àñóóäëûã çîõèöóóëàõ.

14


2. Òàãíóóëûí áàéãóóëëàãà íü: /Ýíý õýñýãò 2002 îíû 5 äóãààð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 1/ óëñûí õèëä ãàð÷ áîëçîøã¿é çºð÷ëèéí òóõàé Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãàä öàã òóõàéä íü ìýäýýëæ, áè÷ãýýð áàòàëãààæóóëàõ; 2/ ãàäààäûí òóñãàé àëáà, áóñàä áàéãóóëëàãà óëñûí õèëèéí îð÷èì áîëîí óëñûí õèëèéã àøèãëàí ÿâóóëæ áîëîõ òàãíàí òóðøèõ àæèëëàãàà, õèëèéí ãàäààä, äîòîîä íºõöºë áàéäëûã ñóäàëæ óëñûí õèë õàìãààëàëòàä à÷ õîëáîãäîë á¿õèé àñóóäëààð Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãàòàé ìýäýýëýë ñîëèëöîæ õàðèëöàí àæèëëàõ; Ç/ õèë îð÷ìûí íóòàã äýâñãýðò ÿâàãäàõ îëîí ¿íäýñíèé áîëîí óëñûí ÷àíàðòàé íèéòèéã õàìàðñàí àðãà õýìæýýíèé ¿åä óëñûí àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ àæèë çîõèîõ; /Ýíý çààëòàä 2002 îíû 5 äóãààð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 4/ óëñûí õèëèéã ã¿éöýòãýõ àæëûí øóãàìààð õàìãààëàõ, áóñàä ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ. Ç. Áàòëàí õàìãààëàõ àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà íü: 1/ óëñûí àãààðûí õèë õàìãààëàëòûã óäèðäàõ; 2/ óëñûí õèë äýýð ãàðñàí çýâñýãò õàëäëàãà, ò¿ðýìãèéëëèéã òàñëàí çîãñîîõ àæèëëàãààã óäèðäàõ. 4. Íèéãìèéí õýâ æóðàì õàíãàõ àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà íü: 1/ óëñûí õèë îð÷ìûí äýãëýìèéí çºð÷뺺ñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ, òàñëàí çîãñîîõ òàëààð Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãàòàé õàðèëöàí àæèëëàõ; 2/ öàãäààãèéí îðîí íóòãèéí áàéãóóëëàãûã óëñûí õèë îð÷ìûí äýãëýìèéí áèåëýëòýä õÿíàëò òàâèõàä Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãàä òóñëàëöóóëàõ; Ç/ õèë îð÷ìûí íóòàã äýâñãýðò ãýìò õýðýãòýé òýìöýõ, íèéãìèéí õýâ æóðàì ñàõèóëàõ; 4/ óëñûí õèë äýýð çîõèîãäîõ íèéòèéã õàìàðñàí àðãà õýìæýýíèé ¿åä æóðàì ñàõèóëàõ; 5/ óëñûí õèë äýýð áîëîí õèëèéí áîîìòîä ãýìò õýðýã ¿éëäýõýýñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ, íèéãìèéí õýâ æóðàì ñàõèóëàõ; 6/ óëñûí õèëýýð íýâòýð÷ áàéãàà ãàäààäûí çîð÷èã÷èéí òóõàé ìýäýýëëèéã Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãààñ àâ÷ õÿíàëò òàâèõ. 5. Òºðèéí çàõèðãààíû áóñàä òºâ áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæ íü óëñûí õèëèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæèéã õýðýãæ¿¿ëýí, Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãàä äýìæëýã, òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëæ, Óëñûí õèë õàìãààëàëòàä øààðäàãäàõ á¿òýýãäýõ¿¿íýýð òýðã¿¿í ýýëæèíä õàíãàíà. Ç9 ä¿ãýýð ç¿éë. Çàñàã çàõèðãàà, íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí Çàñàã äàðãûí á¿ðýí ýðõ

15


1. Çàñàã çàõèðãàà, íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí Çàñàã äàðãà äàðààõü á¿ðýí ýðõèéã ýäýëíý: 1/ ººðèéí íóòàã äýâñãýðò áàéãàà Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãûí õàíãàëò ¿éë÷èëãýýíä òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëæ óëñûí õèëèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæèéã èðãýí, àëáàí òóøààëòàí, áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæýýñ ñàõèí áèåë¿¿ëæ áàéãààä õÿíàëò òàâèõ; 2/ óëñûí õèë îð÷ìûí äýãëýìèéí áèåëýëòýä õÿíàëò òàâüæ, ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ çîõèîí áàéãóóëàëòûí àðãà õýìæýý àâàõ; Ç/ èðãýíèéã ñàéí äóðûí íü ¿íäñýí äýýð óëñûí õèë õàìãààëàëòàä òàòàí îðîëöóóëàõ; 4/ óëñûí õèë õàìãààëàõàä òóñëàõ õ¿÷íèéã àæèë ¿éëäâýðëýë, íóòàã äýâñãýðèéí áàéðëàëààð íü áàéíãûí áîëîí ò¿ð õóãàöààãààð çîõèîí áàéãóóëæ óëñûí õèë õàìãààëàëòàä îðîëöóóëàõ; 5/ õèëèéí ñóìûí òºñºâò óëñûí õèë õàìãààëàëòàä çîðèóëñàí íýìýãäýë çàðäàë òóñãàõ. 2. Äýýðõè á¿ðýí ýðõýý õýðýãæ¿¿ëýõèéí òóëä ººðèéí äýðãýä îðîí òîîíû áóñ çºâëºë àæèëëóóëíà. 40 ä¿ãýýð ç¿éë. Ìîíãîë Óëñûí èðãýíèé ¿¿ðýã Ìîíãîë óëñûí èðãýí äàðààõü ¿¿ðãèéã õ¿ëýýíý: 1/ óëñûí õèëèéí áîëîí õèë îð÷ìûí äýãëýìèéí øààðäëàãûã áèåë¿¿ëýõ; 2/ óëñûí õèë õàìãààëàõàä òóñëàõ; Ç/ óëñûí õèëèéí á¿ñ, çóðâàñò áàéíãà áîëîí ò¿ð îðøèí ñóóäàã áîë àæèë, ¿éëäâýðëýë ÿâóóëæ áàéãàà áàéðëàëààðàà óëñûí õèë õàìãààëàëòàä îðîëöîõ; 4/ óëñûí õèëèéí áîëîí õèë îð÷ìûí äýãëýì çºð÷ñºí ¿éëäëèéí òàëààð Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãàä ìýäýýëýõ. 41 ä¿ãýýð ç¿éë. Óëñûí õèë õàìãààëàëòàä ¿¿ðýã ã¿éöýòãýæ áàéãàà èðãýíèé ýðõ Óëñûí õèë õàìãààëàëòàä ¿¿ðýã ã¿éöýòãýæ áàéãàà èðãýí äàðààõü ýðõèéã ýäýëíý: 1/ õèë çºð÷èã÷èéã ñààòóóëæ, íýí äàðóé ìýäýýëýõ; 2/ óëñûí õèëèéí á¿ñ, çóðâàñò çîð÷èí ÿâàã÷èéí áàðèìò áè÷ãèéã øàëãàõ; Ç/ óëñûí õèëèéí çóðâàñò ÷ºëººòýé çîð÷èõ; 4/ çýâñýãò õýðýãñýë, óíàëãà, õ¿íñýýð õàíãàãäàõ; 5/ óëñûí õèë õàìãààëàëòàä èäýâõòýé îðîëöñîíû øàãíàë, ìºíãºí óðàìøóóëàë àâàõ; 6/ óëñûí õèë õàìãààëàëòòàé õîëáîãäñîí ñàíàë, õ¿ñýëòýý Óëñûí õèë õàìãààëàõ áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãàä óëàìæëàõ. ÇÓÐÃÀÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà տëýýëãýõ õàðèóöëàãà 16


42 äóãààð ç¿éë. Õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõ ¿íäýñëýë 1. Óëñûí õèëèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷ñºí ýòãýýäýä ò¿¿íèé ãýì áóðóó, õóóëü áóñ ¿éë àæèëëàãààíààñ ó÷èðñàí õîõèðëûí õýìæýýã õàðãàëçàí õóóëüä çààñàí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 2. Äàðààõü ¿éëäëèéã õèëèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷ñºíä òîîöîæ õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõ ¿íäýñëýë áîëãîíî: 1/ ýíý õóóëèéí 22 äóãààð ç¿éë, 27 äóãààð ç¿éëèéí Ç äàõü õýñýãò çààñàí ¿éëäâýë; 2/ ýíý õóóëèéí 26 äóãààð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñýã, 28 äóãààð ç¿éëä çààñàí æóðàì çºð÷ñºí; Ç/ óëñûí õèëýýð íýâòðýõ ýðõèéí õ¿÷èí òºãºëäºð áàðèìò áè÷ãèéã òîãòîîñîí æóðìûí äàãóó ¿ç¿¿ëýýã¿é, õóóðàì÷ áè÷èã áàðèìò ¿ç¿¿ëñýí; 4/ õèë çºð÷èõºä òóñàëñàí, äýìæëýã ¿ç¿¿ëñýí ; 5/ óëñûí õèë äàâæ èðñýí ìàë, õóóëü áóñààð óëñûí õèë äàâóóëæ èðñýí áóñàä ç¿éëèéã íóóí äàðàãäóóëñàí; 6/ óëñûí õèëèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæèéã çºð÷ñºí áóñàä ¿éëäýë. 4Ç äóãààð ç¿éë. Óëñûí õèëèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷èã÷èä õ¿ëýýëãýõ õàðèóöëàãà Óëñûí õèëèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷ñºí íü ãýìò õýðãèéí øèíæã¿é áîë "Ìîíãîë Óëñûí çàõèðãààíû õàðèóöëàãûí òóõàé õóóëü"-ä çààñíààð õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÈÕ ÕÓÐËÛÍ ÄÀÐÃÀ

Í. ÁÀÃÀÁÀÍÄÈ

ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÈÕ ÕÓÐËÛÍ ÒÀÌÃÛÍ ÃÀÇÐÛÍ ÅЪÍÕÈÉ ÍÀÐÈÉÍ ÁÈ×ÃÈÉÍ ÄÀÐÃÀ

Í. ÐÈÍ×ÈÍÄÎÐÆ

17


МОНГОЛ УЛСЫН ХИЛИЙН ТУХАЙ