Issuu on Google+

ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÅЪÍÕÈÉ˪Ã×ÈÉÍ ÑÎÍÃÓÓËÈÉÍ ÕÓÓËÜ 1993 îíû 2 äóãààð ñàðûí 15 -íû ºäºð Óëààíáààòàð õîò

ÍÝÃįÃÝÝÐ Á¯ËÝÃ

ÍÈÉÒËÝà ¯ÍÄÝÑËÝË

1 ä¿ãýýð ç¿éë. Õóóëèéí çîðèëò Ýíý õóóëèéí çîðèëò íü Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷èéí ñîíãóóëèéã áýëòãýí ÿâóóëàõòàé õîëáîãäñîí õàðèëöààã çîõèöóóëàõàä îðøèíî. 2 äóãààð ç¿éë. Åðºíõèéëºã÷èéí ñîíãóóëèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ Åðºíõèéëºã÷èéí ñîíãóóëèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ íü Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü, ýíý õóóëü áîëîí òýäãýýðòýé íèéö¿¿ëýí ãàðãàñàí õóóëü òîãòîîìæèéí áóñàä àêòààñ á¿ðäýíý. 3 äóãààð ç¿éë. Ñîíãóóëèéí ¿íäñýí çàð÷èì 1. ¯íäñýí õóóëèéí ãó÷èí íýãä¿ãýýð ç¿éëèéí 1 äýõ õýñýãò çààñíû äàãóó Åðºíõèéëºã÷èéí ñîíãóóëü /öààøèä "ñîíãóóëü" ãýõ/ õî¸ð øàòòàé áàéíà. 2. Àíõàí øàòíû ñîíãóóëüä Ìîíãîë Óëñûí ñîíãóóëèéí ýðõ á¿õèé èðãýä íèéòýýðýý, ÷ºëººòýé, øóóä ñîíãîõ ýðõòýé îðîëöîæ, Åðºíõèéëºã÷èä íýð äýâøèã÷èéí òàëààð ñàíàëàà íóóöààð ãàðãàíà. 3. Àíõàí øàòíû ñîíãóóëü á¿õ íèéòèéí áàéíà. Ñàíàë õóðààõ ºäºð ýõ îðîíäîî áàéãàà, Ìîíãîë Óëñûí 18 íàñàíä õ¿ðñýí èðãýí ¿íäýñ, óãñàà, õýë, àðüñíû ºíãº, õ¿éñ, íèéãìèéí ãàðàë, áàéäàë, õºðºí㺠÷èíýý, ýðõýëñýí àæèë, àëáàí òóøààë, øàøèí ø¿òëýã, ¿çýë áîäîë, áîëîâñðîë ÿëãàâàðã¿éãýýð ñîíãîõ ýðõòýé. Ãàãöõ¿¿ ýìíýëãèéí ä¿ãíýëò, ø¿¿õèéí øèéäâýðýýð óõààí ñîëèîòîé íü íîòëîãäñîí, ò¿¿í÷ëýí õîðèõ ãàçàð ÿë ýäýëæ áàéãàà õ¿í ñîíãóóëüä îðîëöîõã¿é. 4. Àíõàí øàòíû ñîíãóóëü øóóä áàéíà. Ñîíãóóëüä ñîíãîã÷ ÿìàð íýã òºëººëºëã¿éãýýð îðîëöîí ñàíàëàà ººðºº ãàðãàæ Åðºíõèéëºã÷èéã ñîíãîíî. 5. Ñîíãîã÷ ñàíàëàà íóóöààð ãàðãàíà. Ñîíãîã÷îîñ ñàíàëàà ÷ºëººòýé èëýðõèéëýõýä ñààä ó÷ðóóëàõûã õîðèãëîíî. 6. Àíõàí øàòíû ñîíãóóëüä îðîëöñîí íèéò ñîíãîã÷èéí îëîíõèéí ñàíàë àâñàí íýð äýâøèã÷èéã Óëñûí Èõ Õóðàë Åðºíõèéëºã÷ººð ñîíãîãäñîí ãýæ ¿çýæ ò¿¿íèé á¿ðýí ýðõèéã õ¿ëýýí çºâøººðñºí õóóëü ãàðãàõ íü ñîíãóóëèéí õî¸ð äàõü øàò áàéíà. 4 ä¿ãýýð ç¿éë. Åðºíõèéëºã÷èä íýð äýâø¿¿ëýõ 1. ¯íäñýí õóóëèéí ãó÷èí íýãä¿ãýýð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñýãò çààñíû äàãóó Óëñûí Èõ Õóðàëä ñóóäàë á¿õèé íàì äàíãààðàà áóþó õàìòðàí Åðºíõèéëºã÷èä òóñ á¿ð íýã õ¿íèé íýð äýâø¿¿ëíý. 2. Òóõàéí ñîíãóóëüä íýã õ¿íèé íýðèéã äàõèí äýâø¿¿ëæ áîëîõã¿é. 5 äóãààð ç¿éë. Ñîíãóóëü ýðõëýí ÿâóóëàõ áàéãóóëëàãà 1. Ñîíãóóëèéã óëñ, çàñàã çàõèðãàà, íóòàã äýâñãýðèéí íýãæ, òýäãýýð äýõ õîò, òîñãîí, õýñãèéí õýìæýýíä ñîíãóóëèéí õîðîîä ýðõëýí ÿâóóëíà. 2. Ñîíãóóëü áýëòãýí ÿâóóëàõàä òºðèéí òºâ, îðîí íóòãèéí áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòàí õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëíý. 6 äóãààð ç¿éë. Ñîíãóóëü áýëòãýí ÿâóóëàõ àæëûí èë òîä áàéäàë 1. Ñîíãóóëü áýëòãýí ÿâóóëàõ àæèë èë òîä áàéíà. Ýíý çààëò ñîíãîã÷ ñàíàëàà íóóöààð ãàðãàõàä õàìààðàõã¿é. 2. Õýâëýë, ìýäýýëëèéí áàéãóóëëàãà ñîíãóóëü áýëòãýí ÿâóóëàõ àæëûí ÿâö, ñîíãóóëèéí ä¿íã îëîí íèéòýä øóóðõàé ìýäýýëýõ ¿¿ðýãòýé. 3. Òºâ, îðîí íóòãèéí ñîíèí õýâëýë, ìýäýýëëèéí áóñàä áàéãóóëëàãûí íèéòýëñýí ìýäýýëýë ¿íýí çºâ áàéâàë çîõèíî. 7 äóãààð ç¿éë. Ñîíãóóëèéí ¿éë àæèëëàãààíû ýäèéí çàñãèéí áàòàëãàà 1. Ñîíãóóëü çîõèîí áàéãóóëæ ÿâóóëàõòàé õîëáîãäñîí äàðààõü çàðäëûã óëñûí òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý: 1/ íýð äýâøèã÷, ñîíãîã÷ íàìûí ñîíãóóëü ýðõýëñýí áàéãóóëëàãûí àæèëòàí, àæèãëàã÷èéí ¿íýìëýõ, ñàíàëûí õóóäàñ, ñîíãîã÷èéí øèëæ¿¿ëýã, ñîíãóóëèéí ä¿í, ìýäýýíèé ìàÿãò õýâëýõ, ñîíãóóëèéí õîðîîäûí òàìãà, òýìäýã õèéëãýõ çàðäàë; Íèéòëýãäñýí:"Òºðèéí ìýäýýëýë" ñýòã¿¿ë, 1993 îí, Äóãààð 2, Õóóäàñ 184-203 äóãààð òàë

1


ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ 2/ ñîíãóóëèéí õîðîîäûí áè÷èã õýðýã, øóóäàí, õîëáîî, óíàà, àëáàí òîìèëîëòûí çàðäàë; 3/ Óëñûí Èõ Õóðëààñ òîãòîîñîí áóñàä çàðäàë. 2. Óëñûí òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çàðäëûí õýìæýýã Óëñûí Èõ Õóðàë òîãòîîíî. 3. Ñîíãóóëèéí õîðîîíû ãèø¿¿íèé òóñ õîðîîíä àæèëëàñàí õóãàöààíû õºëñèéã ñàðûí äóíäàæ öàëèíãèéí õýìæýýãýýð òîîöîæ àæëûí ãàçàð, áàéãóóëëàãààñ íü îëãîíî. Òýòãýâýðò áàéãàà áîëîí ýðõýëñýí àæèëã¿é õ¿í ñîíãóóëèéí õîðîîíû ãèø¿¿íýýð àæèëëàâàë ã¿éöýòãýñýí àæëûí õýìæýýã õàðãàëçàí òóõàéí ñîíãóóëèéí õîðîîíû ñàíàëûã ¿íäýñëýí îðîí íóòãèéí òºñ⺺ñ çîõèõ õºëñ îëãîíî. 4. Ñîíãóóëèéí õîðîîäûí àæèëëàõ, ñàíàë õóðààõ áàéðûã óëñ, îðîí íóòãèéí òºñºâò áîëîí òºðèéí ºì÷èò áàéãóóëëàãóóä ¿íý õºëñã¿é, õóâèéí ºì÷èò áàéãóóëëàãóóä õàðèëöàí òîõèðîëöñîíû ¿íäñýí äýýð ãàðãàæ ºãíº. Ñîíãóóëèéí õîðîîäûã àæëûí áàéð, òýýâýð, õîëáîîíû áîëîí áóñàä øààðäëàãàòàé õýðýãñëýýð õàíãàõ àñóóäëûã òóõàéí øàòíû çàñàã çàõèðãàà, íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí Çàñàã äàðãà õàðèóöíà. 5. Åðºíõèéëºã÷èä íýð äýâø¿¿ëñýí íàì íýð äýâøèã÷èéã á¿ðòã¿¿ëñíýýñ õîéø 5 õîíîãèéí äîòîð ñîíãóóëèéí çàðäëûí ñàí áàéãóóëæ áàíêèíä äàíñ íýýæ, Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíä ìýäýãäýæ íèéòýä çàðëàíà. Ýíý äàíñàíä òóõàéí íýð äýâøèã÷èéí ººðèéí áîëîí íýð äýâø¿¿ëñýí íàìûí õºðºíãº, òàëàðõàí äýìæèã÷ íàì, áàéãóóëëàãà, èðãýäýýñ îðóóëñàí õàíäèâûã òºâëºð¿¿ëæ ìºí äàíñààð äàìæóóëàí çàðöóóëíà. Òàëàðõàí äýìæèã÷ íàì, áàéãóóëëàãà, èðãýä ñîíãóóëüä çîðèóëàí çºâõºí ìºíãºí õàíäèâ ºðãºæ áîëîõ áºãººä ò¿¿íèéã ñîíãóóëèéí çàðäëûí ñàíãèéí äàíñàíä îðóóëíà. Óã äàíñíààñ ãàäóóð ñîíãóóëüä çîðèóëæ õàíäèâ àâàõ, ºãºõ, çàðöóóëàõûã õîðèãëîíî. Òºñºâò áà òºðèéí ºì÷ îðîëöñîí áàéãóóëëàãà /òºðèéí ºì÷èéí õýñãýýñ íü/, ãàäààäûí áàéãóóëëàãà /õàìòàðñàí áàéãóóëëàãûí ãàäààäûí îðîëöîã÷/, èðãýí, õàðüÿàëàëã¿é õ¿íýýñ ñîíãóóëü áýëòãýí ÿâóóëàõ õóãàöàà /ñîíãóóëü çàðëàñíààñ ýõëýýä äóóñòàëõè/-íä õàíäèâ àâ÷ áîëîõã¿é. Ñîíãóóëü áýëòãýí ÿâóóëàõ õóãàöààíä òóñëàìæèéí ýä õºðºíãèéã áîðëóóëæ ñîíãóóëüä çàðöóóëàõûã õîðèãëîíî. Íýð äýâøèã÷èéã òàëàðõàí äýìæèã÷äýýñ ñîíãóóëüä çîðèóëæ ºðãºñºí õàíäèâûí äýýä õýìæýý õóóëèéí ýòãýýäýýñ 10 ñàÿ, èðãýäýýñ 5 ñàÿ òºãðºãººñ õýòýð÷ áîëîõã¿é. /2001 îíû 2 äóãààð ñàðûí 1-íèé õóóëèéí ººð÷ëºëòèéã òóñãàâ/ 6. Ñîíãóóëèéí çàðäëûí ñàíã íýð äýâøèã÷èéã ñóðòàë÷ëàõ, ñîíãîã÷èäòîé óóëçàõ, õóðàë öóãëààí çîõèîí áàéãóóëàõ, íýð äýâøèã÷, íàìûí ñîíãóóëü ýðõýëñýí áàéãóóëëàãà, ò¿¿íèé àæèëòíû áè÷èã õýðýã, øóóäàí õîëáîî, óíààíû áîëîí àëáàí òîìèëîëòûí çýðýã Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíîîñ ãàðãàñàí çààâðààð çºâøººðñºí áóñàä çàðäëûã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõýä çàðöóóëíà. Ñîíãóóëèéí çàðäëûí ñàí áèé áîëãîõ, çàðöóóëàõ, òàéëàãíàõ æóðìûã Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî Ñàíãèéí ÿàìòàé çºâøèëöºí áàòàëíà. 7. Òóõàéí íýð äýâøèã÷èéí õóâüä àíõàí øàòíû ñîíãóóëèéí ñàíàë õóðààëò äóóññàí ºäðººñ ýõëýí ò¿¿íèé ñîíãóóëèéí çàðäëûí ñàíãèéí äàíñíû õºäºë㺺íèéã çîãñîîíî. 8. Íýð äýâø¿¿ëñýí íàì áîëîí ñîíãóóëüä õàìòàð÷ íýð äýâø¿¿ëñýí íàìóóäûã òºëººëºõ áàéãóóëëàãà ñîíãóóëèéí çàðäëûí ñàíãèéí çàðöóóëàëòûí òàéëàíã äàíñíû õºäºë㺺í çîãñîîñîí ºäðººñ õîéø 21 õîíîãèéí äîòîð Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíä õ¿ðã¿¿ëíý. Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî óã òàéëàíã õÿíàí ¿çýæ ñîíãóóëü äóóññàí ºäðººñ õîéø õî¸ð ñàðûí äîòîð ä¿íã õýâëýëä íèéòýëíý. 9. Íýð äýâøèã÷èéí ñîíãóóëèéí çàðäëûí ñàíãèéí äàíñàíä ¿ëäñýí õºðºíãèéã óëñûí îðëîãî áîëãîíî. Ñîíãóóëèéí çàðäëûí ñàíãèéí äàíñíààñ ãàäóóð, çîðèóëàëòûí áóñààð çàðöóóëñàí õºðºíãèéã íºõºí òºë¿¿ëíý. 8 äóãààð ç¿éë. Ñîíãóóëèéí ýðõèéã õàíãàõ õóóëü ç¿éí áàòàëãàà 1. Òºðèéí áàéãóóëëàãààñ ñîíãóóëèéí õóóëü òîãòîîìæèéí áèåëýëòèéã õÿíàí øàëãàõàä íýð äýâøèã÷, íàìûí ñîíãóóëü ýðõýëñýí áàéãóóëëàãà, ò¿¿íèé àæèëòàí îðîëöîõûã õîðèãëîíî. 2. Ñîíãóóëèéí õóóëü òîãòîîìæèéã çºð÷ñºí íü ãýìò õýðãèéí á¿ðýëäýõ¿¿íòýé áîë ãýì áóðóóòàé ýòãýýäýä Ýð¿¿ãèéí õóóëüä çààñàí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 3.Ñîíãîã÷äîîñ ñîíãóóëèéí ýðõýý õýðýãæ¿¿ëýõýä áîëîí ñîíãóóëèéí õîðîî, ò¿¿íèé ãèø¿¿íýýñ ¿¿ðãýý ã¿éöýòãýõ, ñàíàë õóðààõ, òîîëîõ àæèëä ñàíààòàéãààð ñààä õèéñýí, áóñäûã òºëººëæ ñàíàë ºãñºí, ýíý õóóëèéí 6 äóãààð ç¿éëèéí 3 äàõü õýñýã, 28 äóãààð ç¿éëèéí 5 äàõü õýñãèéí çààëòûã çºð÷ñºí íü ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõýýðã¿é áîë áàéãóóëëàãàä 200000-250000, èðãýíä 40000-50000 òºãðºãèéí òîðãóóëü ø¿¿õ íîãäóóëíà. /2001 îíû 2 äóãààð ñàðûí 1-íèé õóóëèéí ººð÷ëºëòèéã òóñãàâ/ 4. Ýíý õóóëèéí 5 äóãààð ç¿éëèéí 2, 16 äóãààð ç¿éëèéí 4, 5 äàõü õýñýãò çààñàí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëýýã¿é àëáàí òóøààëòàíä ñàõèëãûí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõýýðã¿é áàéâàë ø¿¿õ ò¿¿íä 4000-50000 òºãðºãèéí òîðãóóëü íîãäóóëíà. 5. Ýíý õóóëèéí 28 äóãààð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñãèéí çààëòûã çºð÷ñºí ¿éëäëýý çîãñîîõ òàëààð ñîíãóóëèéí õîðîîíû òàâüñàí øààðäëàãûã áèåë¿¿ëýýã¿é íýð äýâøèã÷, àëáàí òóøààëòàí, íàìûí ñîíãóóëü ýðõýëñýí áàéãóóëëàãûí àæèëòàíä ø¿¿õ 4000-50000 òºãðºãèéí òîðãóóëü íîãäóóëíà. 6. Ýíý õóóëèéí 7 äóãààð ç¿éëèéí 4, 17 äóãààð ç¿éëèéí 3, 29 ä¿ãýýð ç¿éëèéí 2, 30 äóãààð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñýãò çààñàí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëýýã¿é Çàñàã äàðãà, òºñºâò áàéãóóëëàãûí ýðõ áàðèã÷èä ñàõèëãûí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõýýðã¿é áàéâàë ø¿¿õ ò¿¿íä 4000-60000 òºãðºãèéí òîðãóóëü íîãäóóëíà. 7. Ýíý õóóëèéí 28 äóãààð ç¿éëèéí 2, 3 äàõü õýñãèéí çààëòûã çºð÷ñºí õýâëýë, ìýäýýëëèéí áàéãóóëëàãàä ø¿¿õ 100000-250000 òºãðºãèéí òîðãóóëü íîãäóóëíà. 8. Ýíý õóóëèéí 27 äóãààð ç¿éëèéí 4 äýõ õýñãèéí çààëòûã çºð÷ñºíä ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõýýðã¿é áàéâàë ø¿¿õ ãýì áóðóóòàé èðãýíä 2000-50000, àëáàí òóøààëòàíä 4000-60000 òºãðºãèéí òîðãóóëü íîãäóóëíà.

Íèéòëýãäñýí:"Òºðèéí ìýäýýëýë" ñýòã¿¿ë, 1993 îí, Äóãààð 2, Õóóäàñ 184-203 äóãààð òàë

2


ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ 9. Ýíý õóóëèéí 11 ä¿ãýýð ç¿éëèéí 3, 35 äóãààð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñãèéí çààëòûã çºð÷ñºí ýòãýýäýä ø¿¿õ 4000-20000 òºãðºãèéí òîðãóóëü íîãäóóëíà. 10. Ñîíãóóëèéí õîðîîíä àæèëëàõààð òîìèëîãäñîí èðãýí ¿¿ðýãò àæëàà áèåë¿¿ëýýã¿é áóþó çîõèõ ¸ñîîð áèåë¿¿ëýýã¿é áîë ø¿¿õ ò¿¿íä 4000-20000 òºãðºãèéí òîðãóóëü íîãäóóëíà. 11. Ýíý ç¿éëä çààñíû äàãóó õàðèóöëàãà õ¿ëýýñýí áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòàí, èðãýí õîëáîãäîõ õóóëü òîãòîîìæèä çààñàí æóðìûí äàãóó ø¿¿õèéí øèéäâýðèéã äàâæ çààëäàæ áóþó ãîìäîë ãàðãàæ áîëíî.

ÕΨÐÄÓÃÀÀÐ Á¯Ë��Ã

ÑÎÍÃÓÓËÜ ÇÀÐËÀÕ, ÑÎÍÃÓÓËÈÉÍ ÕÝÑÝÃ ÁÀÉÃÓÓËÀÕ

9 ä¿ãýýð ç¿éë. Ñîíãóóëü çàðëàõ Ñîíãóóëèéã ñàíàë õóðààõ ºäðººñ 60-ààñ äîîøã¿é õîíîãèéí ºìíº Óëñûí Èõ Õóðàë òîâëîí çàðëàíà. 10 äóãààð ç¿éë. Ñîíãóóëèéí õýñýã, ò¿¿íèéã áàéãóóëàõ 1. Ñîíãîã÷äûí ñàíàë õóðààæ òîîëîõ çîðèëãîîð ñîíãóóëèéí õýñãèéã ñóì, ä¿¿ðãèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðëûí Òýðã¿¿ëýã÷èä ñàíàë õóðààõ ºäðººñ 55 õîíîãèéí ºìíº áàéãóóëæ, õýñãèéí äóãààð, íóòàã äýâñãýð, òºâèéã çàðëàíà. Õàðèí èðãýä áººíººðºº øèëæèí ñóóðüøñàí çýðýã îíöãîé òîõèîëäîëä ñîíãóóëèéí õýñãèéã ñàíàë õóðààõ ºäðººñ 5-ààñ äîîøã¿é õîíîãèéí ºìíº áàéãóóëàõ áóþó øèëæ¿¿ëýí áàéðøóóëæ áîëíî. 2. Ñîíãóóëèéí íýã õýñýã íü 2000 õ¿ðòýë, õàðèí íèéñëýëä áîëîí áóñàä õîòîä 6000 õ¿ðòýë ñîíãîã÷òîé áàéæ áîëíî.

ÃÓÐÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝÃ

ÑÎÍÃÓÓËÜ ÝÐÕËÝÍ ßÂÓÓËÀÕ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÀ, Ò¯¯ÍÈÉ Á¯ÐÝÍ ÝÐÕ

11 ä¿ãýýð ç¿éë. Ñîíãóóëèéí õîðîî 1. Ñîíãóóëü áýëòãýí ÿâóóëàõ àæëûã äàðààõü áàéãóóëëàãà ýðõýëíý: 1/ Óëñûí Èõ Õóðëûí äýðãýäýõ Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî; 2/ ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí õîðîî; 3/ ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîî. 2. Ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí õîðîî íü ñóì, ò¿¿íòýé àäèëòãàõ çàñàã çàõèðãàà, íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèä ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí ñàëáàð õîðîîã áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. 3. Ñîíãóóëèéí õîðîîíû äàðãà, íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà, ãèø¿¿ä íýð äýâøèã÷èéí òàëààð ñóðòàë÷èëãàà õèéõèéã õîðèãëîíî.

12 äóãààð ç¿éë.Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî, ò¿¿íèé á¿ðýí ýðõ /Ýíý ç¿éëèéã 2006 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 12-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñàí/ Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷èéí ñîíãóóëèéã çîõèîí áàéãóóëæ ÿâóóëàõ, ò¿¿íèé áýëòãýë àæëûí òàëààð Ñîíãóóëèéí òºâ áàéãóóëëàãûí òóõàé õóóëèéí 7 äóãààð ç¿éëä çààñàí á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý. 13 äóãààð ç¿éë. Ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí õîðîî, ò¿¿íèé á¿ðýí ýðõ 1. Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî íü àéìàã, íèéñëýëèéí ä¿¿ðýãò ñîíãóóëü áýëòãýí ÿâóóëàõ àæëûã çîõèîí áàéãóóëàõ, ñîíãóóëèéí ä¿íã íýãòãýí Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíä õ¿ðã¿¿ëýõ çîðèëãîîð àéìàã, íèéñëýëèéí ä¿¿ðãèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðëûí Òýðã¿¿ëýã÷äèéí ñàíàëûã õàðãàëçàí ñàíàë õóðààõ ºäðººñ 50 õîíîãèéí ºìíº ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí õîðîîã äàðãà, íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà, ãèø¿¿äèéí á¿ðýëäýõ¿¿íòýéãýýð áàéãóóëæ íèéòýä ìýäýýëíý. Ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí õîðîîíû á¿ðýëäýõ¿¿íèé òîîã àæëûí õýìæýý, íàìûí òºëººëëèéã õàðãàëçàí Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî òîãòîîíî. 2. Ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí õîðîî íóòàã äýâñãýðèéíõýý õýìæýýíä äàðààõü á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 1/ ñîíãóóëü áýëòãýí ÿâóóëàõ àæëûã òºëºâëºí çîõèîí áàéãóóëàõ; 2/ ñîíãóóëèéí õóóëü òîãòîîìæèéí áèåëýëòèéã õÿíàí øàëãàæ, íýã ìºð ñàõèí áèåë¿¿ëýõ ÿâäëûã õàíãàõ, ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí ñàëáàð áîëîí õýñãèéí õîðîîäûí ¿éë àæèëëàãààã íýãòãýí óäèðäàõ;

Íèéòëýãäñýí:"Òºðèéí ìýäýýëýë" ñýòã¿¿ë, 1993 îí, Äóãààð 2, Õóóäàñ 184-203 äóãààð òàë

3


ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ 3/ ñîíãóóëü áýëòãýí ÿâóóëàõ àñóóäëààð òóõàéí íóòàã äýâñãýðò áàéãàà òºðèéí çîõèõ øàòíû áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëàõ; 4/ ñîíãóóëü áýëòãýí ÿâóóëàõ àñóóäëààð ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí ñàëáàð áîëîí õýñãèéí õîðîî, òóõàéí íóòàã äýâñãýðèéí òºðèéí çîõèõ øàòíû áàéãóóëëàãûí óäèðäàã÷äûí ìýäýýëýë ñîíñîæ, øààðäëàãàòàé àðãà õýìæýý àâàõ; 5/ ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí ñàëáàð õîðîîíû øèéäâýðèéã äàâæ çààëäñàí ãîìäîë, ñîíãóóëèéí õóóëü òîãòîîìæ çºð÷ñºí ìàðãààí á¿õèé áóñàä ºðãºäºë, ãîìäëûã õÿíàí øèéäâýðëýõ; 6/ ñàíàë õóðààëòûí ä¿íã ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí ñàëáàð áîëîí õýñãèéí õîðîîäîîñ àâ÷ íýãòãýí Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíä õ¿ðã¿¿ëýõ; 7/ äàõèí ñàíàë õóðààõ, ñîíãóóëü ÿâóóëàõ àæëûã çîõèîí áàéãóóëàõ; 8/ õóóëüä çààñàí áóñàä á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëýõ, Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíîîñ ºãñºí ¿¿ðãèéã áèåë¿¿ëýõ. 14 ä¿ãýýð ç¿éë. Ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí ñàëáàð õîðîî, ò¿¿íèé á¿ðýí ýðõ 1. Ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí õîðîî òóõàéí ñóì, ò¿¿íòýé àäèëòãàõ çàñàã çàõèðãàà, íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðëûí Òýðã¿¿ëýã÷äèéí ñàíàë, íàìûí òºëººëëèéã õàðãàëçàí ñàíàë õóðààõ ºäðººñ 45 õîíîãèéí ºìíº ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí ñàëáàð õîðîîã äàðãà, íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà, 5 õ¿ðòýë ãèø¿¿íèé á¿ðýëäýõ¿¿íòýé áàéãóóëæ íèéòýä ìýäýýëíý. 2. Ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí ñàëáàð õîðîî òóõàéí îðîí íóòàãò ñîíãóóëü áýëòãýí ÿâóóëàõ àñóóäëààð ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí õîðîîíû äààëãàâðààð ò¿¿íèé çîõèõ á¿ðýí ýðõèéã òºëººëºí õýðýãæ¿¿ëíý. 15 äóãààð ç¿éë. Ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîî, ò¿¿íèé á¿ðýí ýðõ 1. Ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí õîðîî òóõàéí áàã, õîðîîíû èðãýäèéí Íèéòèéí Õóðëûí Òýðã¿¿ëýã÷äèéí ñàíàëûã õàðãàëçàí ñàíàë õóðààõ ºäðººñ 40 õîíîãèéí ºìíº ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîîã äàðãà, íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà, ãèø¿¿äèéí á¿ðýëäýõ¿¿íòýéãýýð áàéãóóëæ íèéòýä ìýäýýëíý. Ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîîíû á¿ðýëäýõ¿¿íèé òîîã ñîíãîã÷äûí òîî, àæëûí õýìæýý, íàìûí òºëººëëèéã õàðãàëçàí ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí õîðîî òîãòîîíî. 2. Ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîî äàðààõü á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 1/ ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîîíû õàÿã, àæèëëàõ öàãèéí õóâààðü, ñàíàë õóðààõ ºäºð, öàãèéã ñîíãîã÷äîä ìýäýýëýõ; 2/ ñîíãîã÷èéã øèëæ¿¿ëýõ, øèíýýð èðñýí ñîíãîã÷èéã á¿ðòãýõ; 3/ ñîíãîã÷äûí íýðèéí æàãñààëòûã õýñãèéí õýìæýýíä íýãòãýæ øàëãàõ; 4/ñàíàë õóðààõ áàéð, ñàíàëûí õóóäàñ, õàéðöãèéã áýëòãýæ, ñîíãîã÷äûí ñàíàë õóðààõ àæëûã çîõèîí áàéãóóëàõ; 5/ ñàíàë õóðààëòûí ä¿í ãàðãàæ, ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí ñàëáàð õîðîîíä õ¿ðãýõ; 6/ ñîíãóóëèéí áàðèìò áè÷ãèéã öýãöýëæ ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí ñàëáàð õîðîîíä õ¿ëýýëãýí ºãºõ; 7/ ñîíãóóëü áýëòãýí ÿâóóëàõ àñóóäëààð ãàðñàí ºðãºäºë, ãîìäëûã øèéäâýðëýõ, õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãàä óëàìæëàõ; 8/ õóóëüä çààñàí áóñàä á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëýõ, ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí õîðîîíîîñ ºãñºí ¿¿ðãèéã áèåë¿¿ëýõ. 16 äóãààð ç¿éë. Ñîíãóóëèéí õîðîîíû àæëûí çîõèîí áàéãóóëàëò 1. Ñîíãóóëèéí õîðîîä á¿ðýí ýðõèéíõýý àñóóäëûã õóðàëäààíààðàà õýëýëöýæ, õóðàëäààíä îðîëöñîí ãèø¿¿äèéí îëîíõèéí ñàíàëààð øèéäâýðëýæ òîãòîîë ãàðãàíà. Ãèø¿¿äèéí ãóðàâíû õî¸ðîîñ äîîøã¿é íü îðîëöñîí áîë õîðîîíû õóðàëäààíûã õ¿÷èí òºãºëäºðò òîîöíî. Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî, íóòàã äýâñãýðèéí áîëîí ñàëáàð õîðîîíû äàðãà äîòîîä àæëûí àñóóäëààð çàõèðàìæ ãàðãàíà. 2. Ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí áîëîí ò¿¿íèé ñàëáàð õîðîî ò¿¿í÷ëýí õýñãèéí õîðîî àæëûí øààðäëàãà, çàðäëûí õýìæýýã õàðãàëçàí ãèø¿¿äýý ¿íäñýí àæëààñ íü ò¿ð ÷ºëººëæ àæèëëóóëæ áîëíî. 3. Õóóëüä çààñíààñ áóñàä òîõèîëäîëä ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí ñàëáàð áîëîí õýñãèéí õîðîîíû øèéäâýðèéí òàëààð ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí õîðîîíä, ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí õîðîîíû øèéäâýðèéí òàëààð Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíä òóñ òóñ ãîìäîë ãàðãàæ áîëíî. Ãîìäëûã õ¿ëýýæ àâñíààñ õîéø àæëûí 10 ºäðèéí äîòîð õÿíàí øèéäâýðëýæ õàðèó ìýäýãäýíý. 4. Ñîíãóóëèéí õîðîî ñîíãóóëü áýëòãýí ÿâóóëàõòàé õîëáîãäñîí àñóóäëààð òºð, íàì, îëîí íèéòèéí çîõèõ øàòíû áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòàíä õóóëü ¸ñíû øààðäëàãà òàâèõ ýðõòýé áºãººä òýäãýýð áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòàí òóõàéí øààðäëàãûã õ¿ëýýí àâñíààñ õîéø àæëûí 5 ºäðèéí äîòîð øèéäâýðëýæ õàðèó ìýäýãäýíý. 5. Ñîíãóóëèéí õîðîîíû á¿ðýí ýðõèéíõýý äîòîð ãàðãàñàí øèéäâýðèéã òóõàéí íóòàã äýâñãýðèéí òºð, íàì, îëîí íèéòèéí áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòàí áèåë¿¿ëýõ ¿¿ðýãòýé.

Íèéòëýãäñýí:"Òºðèéí ìýäýýëýë" ñýòã¿¿ë, 1993 îí, Äóãààð 2, Õóóäàñ 184-203 äóãààð òàë

4


ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ

ĪЪÂįÃÝÝÐ Á¯ËÝÃ

ÑÎÍÃÎÃ×ÄÛÍ ÍÝÐÈÉÍ ÆÀÃÑÀÀËÒ

17 äóãààð ç¿éë. Ñîíãîã÷äûí íýðèéí æàãñààëò ò¿¿íèéã ¿éëäýõ, òàíèëöóóëàõ 1. Ñîíãîã÷äûí íýðèéí æàãñààëòûã ñîíãóóëèéí õýñýã á¿ðýýð ¿éëäýæ, ñîíãîã÷äûí òîîã ñîíãóóëèéí õîðîîäîä íýãòãýíý. 2. Ñîíãîã÷äûí íýðèéí æàãñààëòàä ò¿¿íèéã ¿éëäýõ ¿åä ñîíãóóëèéí òóõàéí õýñýãò áàéíãà áóþó ò¿ð îðøèí ñóóãàà á¿õ ñîíãîã÷èéí íýð, îâîã, íàñ, îðøèí ñóóãàà ãàçðûí õàÿã, èðãýíèé ïàñïîðòûí áîëîí ðåãèñòðèéí äóãààðûã á¿ðòãýíý. Ñîíãîã÷ á¿ð íýðèéí íýã æàãñààëòàä á¿ðòãýãäýíý. 3. Ñóì, ä¿¿ðýã, áàã, õîðîîíû Çàñàã äàðãà òóñ òóñûí íóòàã äýâñãýðò îðøèí ñóóãàà ñîíãîã÷äûí íýðèéí æàãñààëòûã õàÿãèéí á¿ðòãýëèéí äàãóó Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíîîñ áàòàëñàí ìàÿãòààð õî¸ð õóâü ¿éëäýæ ñàíàë õóðààõ ºäðººñ 30 õîíîãèéí ºìíº ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîîíä ºãíº. Öàãäàà, ýìíýëýã, àìðàëò, ñóâèëëûí ãàçðûí ýðõ áàðèã÷èä ñîíãîã÷äûí íýðèéí æàãñààëòûã ¿éëäýõýä øààðäàãäàõ ìýäýýëëèéã ãàðãàæ ºãºõ ¿¿ðýãòýé. 4. Ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîî ñîíãîã÷äûí íýðèéí æàãñààëòûã ñàíàë õóðààõ ºäðººñ 30-ààñ äîîøã¿é õîíîãèéí ºìíº Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíîîñ áàòàëñàí ìàÿãòûí äàãóó õî¸ð õóâü ¿éëäýæ ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîîíû äàðãà ãàðûí ¿ñãýý çóðæ, ñàíàë õóðààõ ºäðººñ 15-ààñ äîîøã¿é õîíîãèéí ºìíº õàðèí ýìíýëýã, àìðàëò, ñóâèëëûí ãàçàðò 7 õîíîãèéí ºìíº èë òàâüæ ñîíãîã÷äîä ÷ºëººòýé òàíèëöàõ áîëîëöîî îëãîíî. 18 äóãààð ç¿éë. Ñîíãîã÷äûí íýðèéí æàãñààëòûí òàëààð ãîìäîë ãàðãàõ 1. Ñîíãîã÷äûí íýðèéí æàãñààëòàä á¿ðòãýýã¿é áóþó áóðóó á¿ðòãýñýí áàéâàë ñîíãîã÷ òóõàéí ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîîíä ãîìäîë ãàðãàõ ýðõòýé. 2. Ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîî óã ãîìäëûã õ¿ëýýí àâñíààñ õîéø àæëûí 3 ºäðèéí äîòîð õÿíàí ¿çýæ ñîíãîã÷äûí íýðèéí æàãñààëòàä çîõèõ ººð÷ëºëò îðóóëàõ áóþó ãîìäëûã õýðýãñýõã¿é áîëãîõ øèéäâýð ãàðãàæ õàðèó ìýäýãäýíý. Ñîíãîã÷ óã øèéäâýðèéã ýñ çºâøººðâºë ãîìäëîî ø¿¿õýä ãàðãàíà. 19 ä¿ãýýð ç¿éë. Ñîíãîã÷ øèëæèõ Ñîíãîã÷ ñàíàë õóðààõ ºäðººñ ºìíº ñîíãóóëèéí ººð õýñýãò øèëæâýë ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîîíîîñ øèëæ¿¿ëýã àâ÷ ñîíãîã÷äûí íýðèéí æàãñààëòààñ õàñóóëæ, î÷ñîí ãàçðûíõàà ñîíãîã÷äûí íýðèéí æàãñààëòàä á¿ðòã¿¿ëíý.

ÒÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝÃ

ÅЪÍÕÈÉ˪Ã×ÈÄ ÍÝÐ ÄÝÂد¯ËÝÕ, ÍÝÐ ÄÝÂØÈÃ×ÈÉà Á¯ÐÒ��ÝÕ

20 äóãààð ç¿éë. Íýð äýâø¿¿ëýõ õóãàöàà Íýð äýâø¿¿ëýõ àæëûã ñîíãóóëü çàðëàñíààñ õîéø 5 õîíîãèéí äàðàà ýõýëæ 5 õîíîãèéí õóãàöààíä äóóñãàíà. 21 ä¿ãýýð ç¿éë. Íàì äàíãààð íýð äýâø¿¿ëýõ Óëñûí Èõ Õóðàëä ñóóäàë á¿õèé íàì /ýíý õóóëüä öààøèä "íàì" ãýõ/-ûí òºâ áàéãóóëëàãà Åðºíõèéëºã÷èä íýð äýâø¿¿ëíý. Íàìûí òºâ áàéãóóëëàãàä òóõàéí íàìûí èõ õóðàë, ò¿¿íèé ÷ºëºº öàãò àæèëëàõ áàãà, á¿ãä õóðàë, òýäãýýðòýé àäèëòãàõ áàéãóóëëàãà îðíî. 22 äóãààð ç¿éë. Íàìóóä õàìòàð÷ íýð äýâø¿¿ëýõ 1. Íàìóóä õàìòàð÷ íýð äýâø¿¿ëýõäýý íàìûí òºâ áàéãóóëëàãóóäûíõàà õóðàëäààíààð ñîíãóóëüä õàìòàð÷ îðîëöîõ òóõàé àñóóäëûã øèéäâýðëýæ, ãýðýý áàéãóóëíà. 2. Ñîíãóóëüä õàìòàð÷ îðîëöîõ òóõàé ãýðýýíä òàëóóäûí õàðèëöàí õ¿ëýýõ ýðõ, ¿¿ðýã, õàìòàðñàí íàìóóäûã ñîíãóóëüä òºëººëºõ áàéãóóëëàãà, ò¿¿íèé óäèðäàõ á¿ðýëäýõ¿¿íä îðñîí õ¿ì¿¿ñèéí îâîã, íýð, àëáàí òóøààë, ñîíãóóëèéí çàðäëûí ñàíä òàëóóäààñ îðóóëàõ õºðºíãèéí õóâü õýìæýý, òîõèðîëöñîí áóñàä ç¿éëèéã çààñàí áàéâàë çîõèíî. Ãýðýýíä ñîíãóóëüä õàìòàðñàí íàìóóäûí äàðãà íàð ãàðûí ¿ñýã çóðæ, òýìäýã äàðñàí áàéíà.

Íèéòëýãäñýí:"Òºðèéí ìýäýýëýë" ñýòã¿¿ë, 1993 îí, Äóãààð 2, Õóóäàñ 184-203 äóãààð òàë

5


ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ 3. Õàìòàðñàí íàìóóä ñîíãóóëüä òºëººëºõ áàéãóóëëàãûíõàà øèéäâýðýýð Åðºíõèéëºã÷èä íýð äýâø¿¿ëíý. 4. Ñîíãóóëüä õàìòàð÷ îðîëöîõ òóõàé ãýðýý áàéãóóëñàí íàì Åðºíõèéëºã÷èä äàíãààðàà íýð äýâø¿¿ëýõ áîëîí ñîíãóóëèéí çàðäëûí ñàí áàéãóóëæ áîëîõã¿é. 5. Íàìóóä ñîíãóóëüä õàìòàð÷ îðîëöîõ òóõàé ãýðýý, Åðºíõèéëºã÷èä õàìòàð÷ íýð äýâø¿¿ëñýí øèéäâýðýý öóöàëáàë Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî íýð äýâøèã÷èéã á¿ðòãýëýýñ õàñíà. 23 äóãààð ç¿éë. Íýð äýâøèã÷, ò¿¿íèéã á¿ðòãýõ 1. Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíä àëáàí ¸ñîîð á¿ðòã¿¿ëæ, ¿íýìëýõ àâñàí õ¿íèéã Åðºíõèéëºã÷èä íýð äýâøèã÷ ãýæ ¿çíý. 2. Íýð äýâøèã÷èéã Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî ñîíãóóëü çàðëàñíààñ õîéø 13 õîíîãèéí äîòîð á¿ðòãýí ¿íýìëýõ îëãîíî. 3. Íàìûí òºâ áàéãóóëëàãà áîëîí õàìòàðñàí íàìóóäûã ñîíãóóëüä òºëººëºõ áàéãóóëëàãà Åðºíõèéëºã÷èä íýð äýâø¿¿ëýõ òóõàé øèéäâýðýý íýð äýâøèã÷èéí áè÷ãýýð ºãñºí çºâøººðºë, ¯íäñýí õóóëüä çààñàí Åðºíõèéëºã÷èéí á¿ðýí ýðõèéí õ¿ðýýíä ¿çýë áàðèìòëàëàà òîäîðõîéëñîí ìºðèéí õºòºëáºð, Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíîîñ òîãòîîñîí çàãâàðûí äàãóó ¿éëäñýí íàìòàð, òºðñíèé ãýð÷èëãýý /õýðýâ òºðñíèé ãýð÷èëãýý áàéõã¿é áîë Ìîíãîë Óëñûí óóãóóë èðãýí áîëîõûã òîäîðõîéëñîí áàðèìò áè÷èã/, ñ¿¿ëèéí 5-ààñ äîîøã¿é æèë ýõ îðîíäîî áàéíãà îðøèí ñóóñàí òóõàé ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãûí òîäîðõîéëîëò, ýìíýëãèéí ä¿ãíýëò á¿ðä¿¿ëñýí áàéâàë çîõèíî. Íýð äýâøèã÷èéã á¿ðòãýõäýý áàðèìò áè÷èã ¿íýí çºâ, ã¿éöýä ýñýõ, íýð äýâø¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãàà õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó ÿâàãäñàí ýñýõèéã íÿãòëàí øàëãàíà. 4. Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî íýð äýâøèã÷èéã á¿ðòãýñíýýñ õîéø àæëûí 3 ºäðèéí äîòîð ýíý òóõàé íèéòýä ìýäýýëíý. 24 ä¿ãýýð ç¿éë. Íýð äýâø¿¿ëñýí øèéäâýðèéã õ¿÷èíã¿é áîëãîõ, íýð äýâøèã÷èéã òàòàí ãàðãàõ 1. Íýð äýâøèã÷ ººðºº òàòãàëçàõ áóþó íàì áîëîí ñîíãóóëüä õàìòàðñàí íàìóóä íýð äýâøèã÷ýý òàòàí ãàðãàõ, ò¿¿íèé îðîíä ººð õ¿íèé íýð äýâø¿¿ëýõ ýðõòýé. Íàì áîëîí ñîíãóóëüä õàìòàðñàí íàìóóä ýíý òóõàé øèéäâýðýý Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíä íýí äàðóé ìýäýãäýíý. Íýð äýâøñýíèéã õ¿÷èíã¿éä òîîöñîí òóõàé Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíû øèéäâýð, íýð äýâøèã÷ ººðºº òàòãàëçñàí, íàì áîëîí ñîíãóóëüä õàìòàðñàí íàìóóä ººðèéí íýð äýâøèã÷èéã òàòàí ãàðãàñàí òóõàé Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî íèéòýä ìýäýýëíý. 2. Íàì áîëîí ñîíãóóëüä õàìòàðñàí íàìóóä íýð äýâøèã÷ýý òàòàí ãàðãàñíàà ñàíàë õóðààõ ºäðººñ 21 õîíîãèéí ºìíº Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíä ìýäýãäýýã¿é áîë òàòàí ãàðãàñàí íýð äýâøèã÷èéí îðîíä ººð õ¿íèé íýð äýâø¿¿ëýõ ýðõã¿é. 3.Ñàíàëûí õóóäàñ õýâëýãäñýíýýñ õîéø íýð äýâøèã÷ íýðýý òàòàõûã õîðèãëîíî. /2001 îíû 2 äóãààð ñàðûí 1-íèé õóóëèéí íýìýëòèéã òóñãàâ/ 25 äóãààð ç¿éë. ͺõºí íýð äýâø¿¿ëýõ Íýð äýâøèã÷ íàñ áàðñàí, ò¿¿í÷ëýí ýíý õóóëèéí 24 ä¿ãýýð ç¿éëä çààñàí õóãàöààíû ºìíº íàì áîëîí ñîíãóóëüä õàìòàðñàí íàìóóä íýð äýâøèã÷ýý òàòàí ãàðãàñàí òîõèîëäîëä òóõàéí íàì áîëîí ñîíãóóëüä õàìòàðñàí íàìóóä ñàíàë õóðààõ ºäðººñ 18 õîíîãèéí ºìíº ººð õ¿íèéã íºõºí íýð äýâø¿¿ëæ Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíä á¿ðòã¿¿ëæ áîëíî. 26 äóãààð ç¿éë. Íýð äýâøèã÷èä òóñëàõ 1. Íýð äýâøèã÷èéí ñîíãóóëèéí áýëòãýë àæèë, ñóðòàë÷èëãààã óëñ, îðîí íóòãèéí õýìæýýíä çîõèîí áàéãóóëàõ ¿¿ðýã á¿õèé íàìûí ñîíãóóëü ýðõýëñýí áàéãóóëëàãûã íýð äýâø¿¿ëñýí íàì /õàìòàð÷ íýð äýâø¿¿ëñýí íàìóóäûí õóâüä òýäãýýðèéã ñîíãóóëüä òºëººëºõ áàéãóóëëàãà/ áàéãóóëæ Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíä ìýäýãäýíý. 2. Íàìûí ñîíãóóëü ýðõýëñýí áàéãóóëëàãûí óäèðäàã÷ áîëîí àæèëòíûã Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî á¿ðòãýæ ¿íýìëýõ îëãîíî. 27 äóãààð ç¿éë. Íýð äýâøèã÷èéí ¿éë àæèëëàãààíû áàòàëãàà 1. Íýð äýâøèã÷ õýâëýë, ìýäýýëëèéí õýðýãñëýý𠺺ðèéí ìºðèéí õºòºëáºðèéã òàéëáàðëàõ, ¿çýë áîäëîî ÷ºëººòýé èëýðõèéëýõ, óõóóëãà, ñóðòàë÷èëãàà õèéõ, õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãààñ çîõèõ æóðìûí äàãóó øààðäëàãàòàé ìýäýýëýë, ëàâëàãàà àâàõ ýðõ ýäýëíý. 2. Øààðäëàãàòàé ¿åä íýð äýâøèã÷èéã õàìãààëàëòàä àâíà. Íýð äýâøèã÷èéí õàìãààëàëòûí çàðäëûã óëñûí òºñ⺺ñ ãàðãàíà. 3. Õóóëüä ººðººð çààãààã¿é áîë íýð äýâøèã÷èéã Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíû çºâøººðºëã¿éãýýð /ò¿¿íèéã ãýìò õýðýã ¿éëäýæ áàéõàä íü áóþó õýðãèéí ãàçàðò ãýìò ¿éëäëèéíõ íü íîòëîõ áàðèìòòàéãààð áàðèâ÷èëñíààñ áóñàä òîõèîëäîëä/ ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãàä òàòàõ, áàðèâ÷ëàõ, àëáàäàí ñààòóóëàõ, áóþó öàãäàí õîðèõ, ò¿¿íä ø¿¿õèéí æóðìààð çàõèðãààíû øèéòãýë íîãäóóëàõ, îðîí áàéð, àëáàí òàñàëãàà, áèåä íü íýãæëýã õèéõ, ò¿¿í÷ëýí áàéãóóëëàãûí çàõèðãààíû ñàíàà÷èëãààð àæëààñ õàëàõûã õîðèãëîíî. 4. Íýð äýâøèã÷èéã ã¿òãýõ, äîðîìæëîõ, íýð òºðèéã íü ãóòààõ, ò¿¿íèé õóâèéí áîëîí çàõèäàë õàðèëöààíû íóóöûã çàäðóóëàõûã õîðèãëîíî. 5. Íýð äýâøèã÷èéã ñîíãóóëèéí ¿éë àæèëëàãààãàà ÿâóóëàõàä íü àæëûí ãàçàð, áàéãóóëëàãûí çàõèðãàà õóóëü òîãòîîìæèä çààñíû äàãóó àæëààñ íü ÷ºëºº îëãîæ, äýìæëýã òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëíý.

Íèéòëýãäñýí:"Òºðèéí ìýäýýëýë" ñýòã¿¿ë, 1993 îí, Äóãààð 2, Õóóäàñ 184-203 äóãààð òàë

6


ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ 6. Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷ íýð äýâøñýí òîõèîëäîëä àëáàí ¿¿ðãýý ¿ðãýëæë¿¿ëýí ã¿éöýòãýíý. Õàðèí Åðºíõèéëºã÷èéí ñîíãóóëüòàé õîëáîãäñîí àñóóäëààð àëèâàà áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòàíä ¿¿ðýã äààëãàâàð ºã÷, øèéäâýð ãàðãóóëæ áîëîõã¿é. 28 äóãààð ç¿éë. Ñîíãóóëèéí ºìíºõ óõóóëãà, ñóðòàë÷èëãàà 1. Íýð äýâøèã÷ ººðèéí ìºðèéí õºòºëáºð, ¿çýë áîäëîî ÷ºëººòýé òàéëáàðëàí òàíèóëàõ, íàì áîëîí ñîíãóóëüä õàìòàðñàí íàìóóä íýð äýâøèã÷ýý ñóðòàë÷ëàõ çîðèëãîîð õóðàë, öóãëààí õèéõ, óóëçàëò çîõèîí áàéãóóëàõ, óõóóëàõ áàéð àæèëëóóëæ áîëíî. 2. Ñîíãóóëèéí ñóðòàë÷èëãààã ñàíàë õóðààõ ºäðººñ 24 öàãèéí ºìíº çîãñîîíî. Ýíý ¿åýñ ýõëýí ñîíãóóëü ÿâàãäàæ äóóñòàë ÿìàð íýã õýëáýðýýð óõóóëãà, ñóðòàë÷èëãàà õèéõ, ñàíàë õóðààõ ºäºð õ¿ðòýë 7 õîíîãèéí õóãàöààíä îëîí íèéòèéí ñàíàë àñóóëãà ÿâóóëàõ, ñàíàë àñóóëãûí ä¿í ìýäýýã íèéòëýõèéã õîðèãëîíî. 3.Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî íü Åðºíõèéëºã÷èä íýð äýâø¿¿ëñýí íàì, õàìòàðñàí íàìóóä, íýð äýâøèã÷ Ìîíãîëûí ¿íäýñíèé ðàäèî, òåëåâèçýýð òºëáºðòýé áîëîí òºëáºðã¿é ÿâóóëàõ íýâòð¿¿ëãèéí õóãàöàà, áîëîìæ íü àäèë áàéõààð òîîöîí, õóâààðü õèéæ, ñàíàë àâàõ ºäðèéã òîâëîí çàðëàñíààñ õîéø 15 õîíîãèéí äîòîð áàòàëíà. Åðºíõèéëºã÷èä õàìòàð÷ íýð äýâø¿¿ëñýí íàìóóäûã íýã ñóáúåêò ãýæ ¿çíý. Ìîíãîëûí ¿íäýñíèé ðàäèî, òåëåâèçýýð Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíû áàòàëñàí õóâààðüò çààñíààñ ººð òºëáºðòýé áà òºëáºðã¿é íýâòð¿¿ëýã ÿâóóëæ ¿ë áîëíî. /2001 îíû 2 äóãààð ñàðûí 1-íèé õóóëèéí ººð÷ëºëòèéã òóñãàâ/ 4./4 äýõ õýñãèéã 2001 îíû 2 äóãààð ñàðûí 1-íèé õóóëèàð õàññàí/ 5.Íýð äýâøèã÷, ò¿¿íèé øàäàð òóñëàã÷, óõóóëàã÷, òàëàðõàí äýìæèã÷ ýòãýýä, íàì, õàìòàðñàí íàìóóä ñîíãîã÷äûí ñàíàë õóäàëäàæ àâàõ, ñîíãîã÷èä, òýäíèé õ¿¿õä¿¿äýä ýä, ìºíãºíèé òóñëàìæ îëãîõ, õóäàëäàà, àõóé áîëîí ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ, áèåèéí òàìèð, ñïîðòûí óðàëäààí òýìöýýí, óðëàãèéí òîãëîëò çîõèîõ, øàøíû çàí ¿éëèéã àøèãëàõ, ñîíãóóëüä ¿ë õàìààðàõ àæèë, ¿éë÷èëãýý ÿâóóëàõûã õîðèãëîíî. Ǻâõºí íýð äýâøèã÷èéí ñóðòàë÷èëãààã îðîí äàÿàð ýõëýõ, äóóñàõàä çîðèóëæ íèéñëýë, àéìãèéí òºâ¿¿äýä óðëàãèéí òîãëîëòûã íýð äýâø¿¿ëñýí íàìààñ çîõèîí áàéãóóëæ áîëíî. /2001 îíû 2 äóãààð ñàðûí 1-íèé õóóëèéí íýìýëòèéã òóñãàâ/ 29 ä¿ãýýð ç¿éë. Íýð äýâøèã÷èéí óóëçàëò 1. Íýð äýâøèã÷ ñàíàë õóðààõ ºäðººñ 24 öàãèéí ºìíº õ¿ðòýëõ õóãàöààíä ñîíãîã÷èäòîé óóëçàëò õèéæ áîëíî. 2. Íýð äýâøèã÷èéã ñîíãîã÷èäòîé óóëçàõàä íü òóõàéí øàòíû çàñàã çàõèðãàà, íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí Çàñàã äàðãà á¿õ òàëûí äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.

ÇÓÐÃÀÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝÃ

ÑÀÍÀË ÕÓÐÀÀÕ, ÀÍÕÀÍ ØÀÒÍÛ ÑÎÍÃÓÓËÈÉÍ Ä¯Í ÃÀÐÃÀÕ

30 äóãààð ç¿éë. Ñàíàë õóðààõ ãàçàð, õóãàöàà 1. Ñîíãîã÷äûí ñàíàëûã ñàíàë õóðààõààð áýëòãýñýí áàéðàíä ñàíàë õóðààõ ºäºð 07 öàãààñ 22 öàã õ¿ðòýë õóãàöààíä õóðààíà. Ñîíãîã÷äûí ñàíàë õóðààõ áàéð, õóãàöààã ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîî óóë ºäºð õ¿ðòýëõ 14 õîíîãèéí òóðø íèéòýä çàðëàí ìýäýýëíý. 2. Ñîíãîã÷äîîñ ñàíàëàà íóóöààð áýëòãýõýä õ¿ðýëöýõ òîîíû òàñàëãàà, ñàíàëûí õàéðöàã á¿õèé áàéðûã òóõàéí ñîíãóóëèéí õýñãèéã õàðüÿàëàõ ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãà õàðèóöàæ áýëòã¿¿ëíý. 31 ä¿ãýýð ç¿éë. Ñàíàëûí õóóäàñ 1. Ñàíàëûí õóóäñûã Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíîîñ áàòàëñàí çàãâàðûí äàãóó õýâëýæ, ìºí õîðîîíîîñ ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí õîðîîíä, íóòàã äýâñãýðèéí õîðîîíîîñ ñàëáàð õîðîîãîîð äàìæóóëàí ñàíàë õóðààõ ºäðººñ 5-ààñ äîîøã¿é õîíîãèéí ºìíº ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîîíä òóñ òóñ õ¿ðã¿¿ëíý. 2. Ñàíàëûí õóóäñàíä íýð äýâøèã÷èéí îâîã, íýðèéí àðä íýð äýâø¿¿ëñýí íàì áóþó ñîíãóóëüä õàìòàðñàí íàìóóäûí íýðèéã õààëòàíä áè÷èæ õýâëýíý. Íýð äýâøèã÷äèéí íýðèéã ñàíàë��í õóóäñàíä õýâëýõ äàðààëëûã Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî íóòàã äýâñãýð, íèéò ñîíãîã÷äûí òîîã õàðãàëçàí àäèë òýíö¿¿ áàéõ çàð÷ìûã áàðèìòëàí ñîëáèæ áàéðëóóëíà. 3. Ñàíàëûí õóóäñàíä òóõàéí ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîîíû äàðãà, íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà ãàðûí ¿ñýã çóðæ, òýìäýã äàðíà. Ãàðûí ¿ñýã, òýìäýãã¿é õóóäñààð ñàíàë ºã÷ áîëîõã¿é. 32 äóãààð ç¿éë. Ñàíàë õóðààõ àæëûã çîõèîí áàéãóóëàõ 1. Ñàíàë õóðààõ ºäðèéí Î7 öàãò ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîîíû á¿ðýëäýõ¿¿í ñîíãîã÷äûí òºëººëºã÷äèéã áàéëöóóëàí ñàíàëûí á¿õ õàéðöãèéã øàëãàí áèò¿¿ìæèëæ ñàíàë õóðààõ àæèëëàãààã ýõýëíý. Ýíý àæèëëàãààíä íàìûí àæèãëàã÷èä, õýâëýë, ìýäýýëëèéí áàéãóóëëàãûí òºëºººëºã÷èä áàéëöàæ áîëíî.

Íèéòëýãäñýí:"Òºðèéí ìýäýýëýë" ñýòã¿¿ë, 1993 îí, Äóãààð 2, Õóóäàñ 184-203 äóãààð òàë

7


ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ 2. Àæèãëàã÷ íü ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí ñàëáàð õîðîîíä á¿ðòã¿¿ëæ ¿íýìëýõ àâñàí áàéíà. Àæèãëàã÷ ñîíãîã÷äûí ñàíàë õóðààõ, ñàíàë òîîëîõ, ä¿í ãàðãàõ ¿åä óã àæëûã ñîíãóóëèéí õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó ÿâóóëæ áàéãàà ýñýõèéã çºâõºí õºíäëºí㺺ñ àæèãëàí õÿíàõ ýðõòýé áºãººä ñîíãóóëèéí õîðîîäûí ¿éë àæèëëàãààíä õóòãàëäàí îðîëöîæ áîëîõã¿é. Ãàäààäûí àæèãëàã÷ ñîíãóóëèéí ¿éë àæèëëàãààíä îðîëöîõ æóðìûã Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî òîãòîîíî. 3. Ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîî ñîíãîã÷èéí èðãýíèé ïàñïîðò, ò¿¿íòýé àäèëòãàõ áàðèìò áè÷ãèéã íýðèéí æàãñààëòòàé òóëãàí ¿çýæ, ñîíãîã÷ á¿ðò ñàíàëûí õóóäàñ îëãîíî. Ñàíàë õóðààõ ¿åä øèëæèí èðýã÷äèéã òýäíèé èðãýíèé ïàñïîðò, ò¿¿íòýé àäèëòãàõ áàðèìò áè÷èã, øèëæ¿¿ëãèéã íü ¿íäýñëýí íýðèéí íýìýëò æàãñààëòàä á¿ðòãýæ, ñàíàëûí õóóäàñ îëãîíî. 4.Ñàíàëûí õóóäàñ îëãîñíûã ñîíãîã÷äûí íýðèéí æàãñààëòàä, ñîíãîã÷ ñàíàëàà ºãñíèéã ñîíãîã÷èéí ¿íýìëýõýä òýìäýãëýæ, ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîîíû òýìäýã äàðíà. ̺í Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíîîñ òîãòîîñîí òóñãàé òýìäýã òàâüæ áîëíî. /2001 îíû 2 äóãààð ñàðûí 1-íèé õóóëèéí ººð÷ëºëòèéã òóñãàâ/ 33 äóãààð ç¿éë. Ñîíãîã÷ ñàíàëàà ºãºõ 1. Ñîíãîã÷ ñàíàë õóðààõ áàéðàíä èðæ, ñàíàëàà ººðºº ºãíº. Õàðèí áèåèéí ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéäëààñ áîëîí õ¿íäýòãýí ¿çýõ áóñàä øàëòãààíû óëìààñ ñàíàë õóðààõ áàéðàíä õ¿ðýëöýí èðæ ÷àäàõã¿é ñîíãîã÷èéí ñàíàëûã ò¿¿íèé õ¿ñýëòýýð ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîîíû õî¸ðîîñ äîîøã¿é ãèø¿¿í î÷èæ áèò¿¿ìæèëñýí õàéðöãààð õóðààíà. 2. Ñîíãîã÷ ñàíàëûí õóóäñûã àâ÷ ñàíàë áýëòãýõ òàñàëãààíä îðæ óã õóóäñàíä áè÷èãäñýí íýð äýâøèã÷äèéí äîòðîîñ ººðèéí ñîíãîõûã õ¿ññýí íýð äýâøèã÷èéí îâîã íýðèéí ºìíºõ äýñ äóãààðûã äóãóéëàí òýìäýãëýæ õóóäñàà ñàíàëûí õàéðöàãò õèéíý. 3. Ñîíãîã÷ ñàíàëàà èëýðõèéëýõäýý àëäàà ãàðãàæ áóðóó òýìäýã òàâüñàí áîë óã ñàíàëûí õóóäñàà ñàíàëûí õàéðöàãò õèéõýýñ ºìíº ñîíãóóëéèí õýñãèéí õîðîîíä ýíý òóõàéãàà ìýäýãäýæ, õóóäñàà õóðààëãàí äàõèí íýã ñàíàëûí õóóäàñ àâ÷ áîëíî. Õóðààëãàñàí ñàíàëûí õóóäñûã ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîî ïðîòîêîëä òýìäýãëýæ õàäãàëíà. 4. Ñàíàë áýëòãýõ òàñàëãààíä òóõàéí ñîíãîã÷îîñ ººð õýí ÷ áàéæ áîëîõã¿é. Ñàíàëûí õóóäñàíä ñàíàëàà ººðºº òýìäýãëýæ ÷àäàõã¿é ñîíãîã÷ ººðèéí èòãýìæèëñýí õ¿íèé òóñëàëöàà àâ÷ áîëíî. Õàðèí àëü íýãýí íàìûí ñîíãóóëü ýðõýëñýí áàéãóóëëàãûí àæèëòàí, ñîíãóóëèéí õîðîîíû ãèø¿¿í áîëîí àæèãëàã÷ààð èéíõ¿¿ òóñëàëöóóëæ áîëîõã¿é. 5.Ñàíàëûí õóóäñûã ñîíãóóëèéí õýñýãò èð¿¿ëñíýýñ õîéø ñàíàë àâàõ ºäºð äóóñàõ õ¿ðòýëõ õóãàöààíä ñîíãîã÷ ò¿ð øèëæèí ÿâàõàä õ¿ðâýë ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîîíä èðæ ñàíàëûí õóóäàñ àâ÷, ñàíàëàà íóóöààð òýìäýãëýæ, äóãòóéëààä, áèò¿¿ìæëýí ¿ëäýýæ áîëíî. Ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîî ñîíãîã÷èéí áèò¿¿ìæëýí ¿ëäýýñýí ñàíàëûí íóóöûã ÷àíäëàí õàäãàëíà. /2001 îíû 2 äóãààð ñàðûí 1-íèé õóóëèéí íýìýëòèéã òóñãàâ/ 34 ä¿ãýýð ç¿éë. Ñàíàëûí õóóäñûã õ¿÷èíã¿éä òîîöîõ Äàðààõü òîõèîëäîëä ñàíàëûí õóóäñûã õ¿÷èíã¿éä òîîöíî: 1/ áàòàëñàí çàãâàðûí áóñ õóóäñààð ñàíàë ºãñºí; 2/ òóõàéí ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîîíû äàðãà, íàðèéí áè÷ãèéí äàðãûí ãàðûí ¿ñýã, õýñãèéí õîðîîíû òýìäýãã¿é; 3/ íýãýýñ èë¿¿ õ¿íèé íýð òýìäýãëýñýí, ýíý õóóëüä çààñíààñ ººð ÿìàð íýã òýìäýãëýë õèéñýí; 4/ á¿õ íýð äýâøèã÷èéí íýðèéã äàðñàí; 5/ íýð äýâøèã÷èéí íýðèéí ºìíº òàâüñàí òýìäãèéã çàñâàðëàñàí. 35 äóãààð ç¿éë. Ñàíàë òîîëîõ 1. Ñàíàë òîîëîõ àæëûã èë òîä, íýýëòòýé ÿâóóëíà. Ñàíàë òîîëîõîä àæèãëàã÷èä, ñîíãîã÷äûí áîëîí õýâëýë, ìýäýýëëèéí òºëººëºã÷èä áàéëöàæ áîëíî. 2. 22 öàã áîëìîãö ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîîíîîñ ñàíàë òîîëîõ òóõàé ìýäýãäýæ, îëãîîã¿é ¿ëäñýí ñàíàëûí õóóäñûã òîîëæ áèò¿¿ìæèëñíèé äàðàà ñàíàëûí õàéðöãèéã íýýíý. Ñàíàë òîîëîõ öàã áîëîîã¿é áàéõàä ñàíàëûí õàéðöàã íýýõ, ñàíàë òîîëëîãî çàâñàðëàõûã õîðèãëîíî. 3. Ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîî ñîíãîã÷äûí íýðèéí æàãñààëòûã áàðèìòëàí òóõàéí õýñãèéí íèéò ñîíãîã÷èéí òîî, ñàíàëûí õóóäàñ àâñàí ñîíãîã÷èéí òîî, ñàíàëûí õàéðöãààñ ãàðñàí íèéò áóþó õ¿÷èíòýé áîëîí õ¿÷èíã¿é õóóäàñíû òîî, íýð äýâøèã÷ á¿ðèéí òºëºº ºãñºí ñàíàëûí òîîã ñîíãóóëèéí õýñãèéí õýìæýýãýýð òîîëæ ãàðãàíà. 4. Ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîî õóðàëäààíààðàà ñîíãîã÷äûí ñàíàë òîîëñîí ä¿íã õýëýëöýí øèéäâýð ãàðãàæ óíøèí ñîíñãîñíû äàðàà ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí áóþó ò¿¿íèé ñàëáàð õîðîîíä íýí äàðóé õ¿ðã¿¿ëíý. 36 äóãààð ç¿éë. Ñàíàë õóðààëòûí ä¿íã íýãòãýí õ¿ðã¿¿ëýõ 1. Ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí õîðîî íü ººðèéí ñàëáàð õîðîî áîëîí ñîíãóóëèéí õýñãèéí õîðîîíû øèéäâýðèéã ¿íäýñëýí òóõàéí íóòàã äýâñãýðèéí íèéò ñîíãîã÷èéí òîî, ñàíàëûí õóóäàñ àâñàí ñîíãîã÷èéí òîî, õ¿÷èíòýé áîëîí õ¿÷èíã¿é õóóäàñíû òîî, íýð äýâøèã÷ á¿ðèéí òºëºº ºãñºí ñàíàëûí òîîã íýãòãýí ãàðãàíà. 2. Ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí õîðîî íóòàã äýâñãýðèéíõýý õýìæýýíä ÿâóóëñàí ñàíàë õóðààëòûí ä¿íã 3 õîíîãèéí äîòîð ãàðãàí õóðàëäààíààðàà õýëýëöýæ, Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíä 2 õîíîãèéí äîòîð ìýäýýëíý.

Íèéòëýãäñýí:"Òºðèéí ìýäýýëýë" ñýòã¿¿ë, 1993 îí, Äóãààð 2, Õóóäàñ 184-203 äóãààð òàë

8


ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ 37 äóãààð ç¿éë. Àíõàí øàòíû ñîíãóóëèéí ä¿í ãàðãàõ 1. Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí õîðîîäûí øèéäâýðèéã ¿íäýñëýí àíõàí øàòíû ñîíãóóëèéí íýãäñýí ä¿íã íýð äýâøèã÷ á¿ðýýð òîîöîæ ãàðãàíà. 2. Ñîíãóóëèéí íýãäñýí ä¿íã ãàðãàõäàà ñàíàëûí õàéðöãààñ ãàðñàí íèéò ñàíàëûí õóóäñààð òîîöíî.

ÄÎËÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝÃ

ÑÀÍÀË ÕÓÐÀÀËÒÛà կ×ÈÍÃ¯É ÁÎËÑÎÍÄ ÒÎÎÖÎÕ, ÄÀÕÈÍ ÑÀÍÀË ÕÓÐÀÀÕ

38 äóãààð ç¿éë. Ñîíãóóëèéí õýñýãò ñàíàë õóðààëòûã õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöîõ, äàõèí ñàíàë õóðààõ 1. Ñîíãóóëèéí õýñýãò ÿâóóëñàí ñàíàë õóðààëòûã ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí õîðîî äàðààõü òîõèîëäîëä õ¿÷èíã¿éä òîîöíî: 1/ ãàë, óñíû àþóë çýðýã õ¿íäýòãýí ¿çýõ øàëòãààíààñ áóñàä íºõöºëä ºìíº çàðëàñíààñ ººð áàéðàíä, ò¿¿í÷ëýí ºìíº çàðëàñíààñ ººð ºäºð ñàíàë õóðààñàí; 2/ ñàíàë õóðààæ ýõýëñíýýñ õîéø ñàíàëûí õàéðöãèéã àëäñàí, ¿ðýãä¿¿ëñýí, õóóëüä çààñàí öàãààñ ºìíº íýýñýí /ýíý íü ýíý ç¿éëèéí 3 äàõü õýñýãò çààñàíä õàìààðàõã¿é/; 3/ ñîíãóóëèéí õîðîîíû ãèø¿¿í áóþó ñîíãîã÷äîä õ¿÷ õýðýãëýí äàðàìò ¿ç¿¿ëñýí àëèâàà ¿éëäýë íü ñîíãîã÷èéí ñàíàë, ñîíãóóëèéí ä¿íã ãàæóóäóóëàõàä õ¿ðãýñýí; 4/ ñîíãóóëèéí õîðîîíû ãèø¿¿ä, áóñàä áàéãóóëëàãûí àëáàí òóøààëòàí ýðõ ìýäëýý õýòð¿¿ëýõ, õóóðàí ìýõëýõ çýðãýýð ñîíãóóëèéí õóóëèéã çºð÷ñºí íü ñîíãóóëèéí ä¿íä íîöòîé íºëººëñºí. 2. Ñàíàë õóðààëòûã õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöñîí òóõàé ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí õîðîîíû øèéäâýð ãàðñíààñ õîéø 7 õîíîãèéí äîòîð äàõèí ñàíàë õóðààíà. Äàõèí ñàíàë õóðààõ øèéäâýðèéã ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí õîðîî ãàðãàíà. Óã øèéäâýðò äàõèí ñàíàë õóðààõ áàéð, ºäðèéã çààñàí áàéâàë çîõèíî. Äàõèí ñàíàë õóðààëòûã àæëûí ºäºð ÿâóóëæ áîëíî. Ñàíàë õóðààëò ñîíãóóëèéí õýñãèéí õýìæýýãýýð õ¿÷èíã¿é áîëñîí òîõèîëäîëä òóõàéí õýñãèéí íèéò ñîíãîã÷èéã äàõèí ñàíàë õóðààëòàä îðîëöóóëíà. 3. Ýíý õóóëèéí 33 äóãààð ç¿éëèéí 1 äýõ õýñýãò çààñàí æóðìààð ñàíàë õóðààõ áàéðàíä ººðºº õ¿ðýëöýí èðæ ÷àäàõã¿é ñîíãîã÷äûí ñàíàëûã àâñàí ñàíàëûí õàéðöãèéã àëäñàí, ¿ðýãä¿¿ëñýí, õóóëüä çààñàí öàãààñ ºìíº íýýñýí áîë óã õàéðöàã äàõü ñîíãîã÷äûí ñàíàëûã õ¿÷èíã¿éä òîîöíî. Ýíý òîõèîëäîëä óã õàéðöàãò ñàíàë ºãñºí ñîíãîã÷äûã ñàíàë õóðààëòàä äàõèí îðîëöóóëíà. 39 ä¿ãýýð ç¿éë. Íýð äýâøèã÷èéí õýí íü ÷ îëîíõèéí ñàíàë àâààã¿é áîë äàõèí ñàíàë õóðààëò ÿâóóëàõ 1. Íýð äýâøèã÷äèéí õýí íü ÷ ñîíãóóëüä îðîëöñîí íèéò ñîíãîã÷èéí îëîíõèéí ñàíàë àâààã¿é áîë àíõíû ñàíàë õóðààëòàä îðîëöñîí íèéò ñîíãîã÷èéí õàìãèéí îëîí ñàíàë àâñàí õî¸ð õ¿íèéã äàõèí ñàíàë õóðààëòàä îðóóëíà. 2. Ýíý ç¿éëèéí 1 äýõ õýñýãò çààñàí òîõèîëäîëä Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî äàõèí ñàíàë õóðààëòûã àíõíû ñàíàë õóðààëò ÿâàãäñàíààñ õîéø 14 õîíîãèéí äîòîð ÿâóóëíà.

ÍÀÉÌÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝÃ

ÑÎÍÃÓÓËÈÉÍ Ä¯Íà ÓËÑÛÍ ÈÕ ÕÓÐÀËÄ ªÐÃªÍ ÌÝį¯ËÝÕ, ÍÝÐ ÄÝÂØÈÃ×ÈÉà ÅЪÍÕÈÉ˪ÃתªÐ ÑÎÍÃÎÃÄÑÎÍ ÃÝÆ ¯ÇÝÆ Á¯ÐÝÍ ÝÐÕÈÉà ÍÜ Õ¯ËÝÝÍ ÇªÂتªÐÑªÍ ÕÓÓËÜ ÃÀÐÃÀÕ

40 ä¿ãýýð ç¿éë. Ñàíàë õóðààëòûã õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöîõ, äàõèí ñàíàë õóðààëò, ñîíãóóëü ÿâóóëàõ òóõàé Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõ 1. Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî äàðààõü òîõèîëäîëä ñàíàë õóðààëòûã õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöîõ òóõàé àñóóäëûã øèéäâýðë¿¿ëýõýýð ñàíàë õóðààëò äóóññàí ºäðººñ õîéø 15 õîíîãèéí äîòîð Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëíý: 1/ ñîíãîã÷äûí íýðñèéí æàãñààëòàä á¿ðòãýãäñýí íèéò ñîíãîã÷èéí 50 õóâü íü àíõíû ñàíàë õóðààëòàä îðîëöîîã¿é; 2/ õî¸ð äàõü ñàíàë õóðààëòààð íýð äýâøèã÷äèéí õýí íü ÷ ñîíãóóëüä îðîëöñîí íèéò ñîíãîã÷èéí îëîíõèéí ñàíàë àâààã¿é; 3/ ñàíàë õóðààëò õóóëèéí äàãóó ÿâàãäààã¿é. 2. Óëñûí Èõ Õóðàë ýíý ç¿éëèéí 1 äýõ õýñãèéí 1-ä çààñàí ¿íäýñëýëýýð ñàíàë õóðààëòûã õ¿÷èíã¿éä òîîöñîí áîë èéíõ¿¿ øèéäâýð ãàðñíààñ õîéø äàõèí ñàíàë õóðààëòûã 30 õîíîãèéí äîòîð çàðëàíà. Ýíý ç¿éëèéí Íèéòëýãäñýí:"Òºðèéí ìýäýýëýë" ñýòã¿¿ë, 1993 îí, Äóãààð 2, Õóóäàñ 184-203 äóãààð òàë

9


ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ 1 äýõ õýñãèéí 2-ò çààñàí ¿íäýñëýëýýð ñà��àë õóðààëòûã õ¿÷èíã¿éä òîîöâîë Óëñûí Èõ Õóðàë ýíý òóõàé øèéäâýð ãàðãàæ 7 õîíîãèéí äîòîð ñîíãóóëü äàõèí çàðëàíà. Õàðèí ýíý ç¿éëèéí 1 äýõ õýñãèéí 3-ò çààñàí ¿íäýñëýëýýð ñàíàë õóðààëòûã õ¿÷èíã¿éä òîîöñîí áîë Óëñûí Èõ Õóðàë óã àñóóäëûã íàðèéâ÷ëàí àâ÷ ¿çýæ äàõèí ñàíàë õóðààëò, ýñõ¿ë ñîíãóóëü ÿâóóëàõ ýñýõèéã ýíý õýñýãò çààñíû äàãóó øèéäâýðëýíý. Äàõèí ñàíàë õóðààëò, ñîíãóóëü ÿâóóëàõàä øààðäëàãàòàé áîë ñîíãóóëèéí íóòàã äýâñãýðèéí áîëîí ò¿¿íèé ñàëáàð, õýñãèéí õîðîîäûã øèíý÷ëýí áàéãóóëíà. Ò¿¿í÷ëýí Åðºíõèéëºã÷èä íýð äýâø¿¿ëýõ, ñóðòàë÷èëãàà ÿâóóëàõ çýðýã óã ñîíãóóëèéã áýëòãýí ÿâóóëàõ àæèëä ýíý õóóëèéí õîëáîãäîõ çààëòûã áàðèìòàëíà. 41 ä¿ãýýð ç¿éë. Åðºíõèéëºã÷èéí á¿ðýí ýðõèéã õ¿ëýýí çºâøººðñºí õóóëü ãàðãàõ 1. Ýíý õóóëèéí 40 ä¿ãýýð ç¿éëèéí 1 äýõ õýñýãò çààñíààñ áóñàä òîõèîëäîëä ¯íäñýí õóóëèéí ãó÷èí íýãä¿ãýýð ç¿éëèéí 4, 5 äàõü õýñýãò çààñíààð àíõàí øàòíû ñîíãóóëüä îðîëöñîí íèéò ñîíãîã÷èéí îëîíõèéí ñàíàë àâñàí íýð äýâøèã÷èéã Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷ººð ñîíãîãäñîí ãýæ ¿çýæ á¿ðýí ýðõèéã íü õ¿ëýýí çºâøººð¿¿ëýõ òóõàé àñóóäëûã ñàíàë õóðààëò äóóññàí ºäðººñ õîéø 30 õîíîãèéí äîòîð Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíû äàðãà Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëíý. 2. Óëñûí Èõ Õóðàë àíõàí øàòíû ñîíãóóëèéí íýãäñýí ä¿íãèéí òóõàé Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíû èëòãýëèéã ñîíñîæ äàðàà íü ýíý àñóóäëààð ¯íäñýí õóóëèéí öýö ä¿ãíýëò ãàðãàñàí áîë ò¿¿íèéã ñîíñîíî. Èëòãýë, ä¿ãíýëòèéã ñîíññîíû äàðàà Óëñûí Èõ Õóðëûí ãèø¿¿ä Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíû äàðãà, Öýöèéí äàðãààñ àñóóæ òàíèëöàíà. 3. Íýð äýâøèã÷ áîëîí àíõàí øàòíû ñîíãóóëèéí òàëààð Óëñûí Èõ Õóðàë äàðààõü àñóóäëààð íýã á¿ð÷ëýí ñàíàë õóðààíà; 1/ àíõàí øàòíû ñîíãóóëèéí ñàíàë õóðààëò õ¿÷èí òºãºëäºð áîëñîí; 2/ íýð äýâøèã÷ Åðºíõèéëºã÷ººð ñîíãîãäîõîä õàðøëàõ øàëòãààí áàéõã¿é /õàðøëàõ øàëòãààí ãýäýãò íýð äýâøèã÷ ¯íäñýí õóóëèéí ãó÷äóãààð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñýãò çààñàí øààðäëàãûã õàíãààã¿é, ãýìò õýðýã ¿éëäñýí íü àíõàí øàòíû ñîíãóóëü äóóññàíààñ õîéø ø¿¿õýýð òîãòîîãäñîí áîëîí ñýòãýë ìýäðýëèéí õóâüä ýð¿¿ë áóñ ãýäýã íü ýìíýëãèéí àëáàí ¸ñíû ä¿ãíýëòýýð áàòëàãäñàíûã îéëãîíî/. 4. Ýíý ç¿éëèéí 3 äàõü õýñýãò çààñàí àñóóäàë á¿ðýýð Óëñûí Èõ Õóðëûí ãèø¿¿äèéí îëîíõè íü çºâøººðñºí ñàíàë ºãñíººð íýð äýâøèã÷èéã Åðºíõèéëºã÷ººð ñîíãîãäñîí ãýæ ¿çýæ á¿ðýí ýðõèéã íü õ¿ëýýí çºâøººðñºí õóóëü áàòëàãäàíà. 5. Ýíý ç¿éëèéí 3 äàõü õýñãèéí 1-ä çààñàí àñóóäëààð Óëñûí Èõ Õóðëûí ãèø¿¿äèéí îëîíõè íü çºâøººðñºí ñàíàë ºãººã¿é áîë ýíý õóóëèéí 40 ä¿ãýýð ç¿éëèéí 1 äýõ õýñýãò çààñàí àñóóäëóóäààð íýãá¿ð÷ëýí òîäðóóëæ ñàíàë õóðààíà. Ñàíàë õóðààëò á¿ðä Óëñûí Èõ Õóðëûí ãèø¿¿äèéí îëîíõè íü çºâøººðººã¿é /ýñðýã/ ñàíàë ºãñºí áîë ýíý ç¿éëèéí 4 äýõ õýñýãò çààñíû àäèë íýð äýâøèã÷èéã Åðºíõèéëºã÷ººð ñîíãîãäñîí ãýæ ¿çýæ á¿ðýí ýðõèéã íü õ¿ëýýí çºâøººðñºí õóóëü áàòëàãäàíà. Áóñàä òîõèîëäîëä ýíý õóóëèéí 40 ä¿ãýýð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñýãò çààñàí æóðìààð çîõèöóóëíà. 6. Íýð äýâøèã÷ íàñ íºã÷ñºí, ò¿¿í÷ëýí ýíý ç¿éëèéí 3 äàõü õýñýãò çààñàí íºõöºë¿¿äèéí àëü íýãèéã õàíãààã¿éí óëìààñ Óëñûí Èõ Õóðàë íýð äýâøèã÷èéã Åðºíõèéëºã÷ººð ñîíãîãäñîí ãýæ ¿çýæ á¿ðýí ýðõèéã íü õ¿ëýýí çºâøººðñºí õóóëü ãàðãààã¿é áºãººä ýíý ç¿éëèéí áóñàä õýñýãò ººðººð çààãààã¿é áîë Óëñûí Èõ Õóðàë Åðºíõèéëºã÷èéí ñîíãóóëèéã äàõèí çàðëàíà.

ÅÑįÃÝÝÐ Á¯ËÝÃ

ÅЪÍÕÈÉ˪Ã×ÈÉÍ Á¯ÐÝÍ ÝÐÕ ÕÓÃÀÖÀÀÍÀÀÑ ªÌͪ ÄÓÓÑÃÀÂÀÐ ÁÎËÑÎÍ ¯ÅÄ ÑÎÍÃÓÓËÜ ÇÀÐËÀÍ ßÂÓÓËÀÕ, ÅЪÍÕÈÉ˪Ã×ÈÉÍ ÑÎÍÃÓÓËÈÉÍ ÒÀËÀÀÐÕÈ ÌÀÐÃÀÀÍÛà ØÈÉÄÂÝÐËÝÕ

42 äóãààð ç¿éë. Åðºíõèéëºã÷èéí á¿ðýí ýðõ õóãàöààíààñ ºìíº äóóñãàâàð áîëñîí ¿åä ñîíãóóëü çàðëàí ÿâóóëàõ 1. Åðºíõèéëºã÷ îãöîðñîí, íàñ íºã÷ñºí, õ¿ñýëòýýðýý ÷ºëººëºãäñºí áîë Óëñûí Èõ Õóðàë Åðºíõèéëºã÷èéí ñîíãóóëèéã 4 ñàðûí äîòîð çàðëàí ÿâóóëíà. 2. Åðºíõèéëºã÷èéí á¿ðýí ýðõ õóãàöààíààñ ºìíº äóóñãàâàð áîëñîí ¿åä Åðºíõèéëºã÷èéí ñîíãóóëü çàðëàí ÿâóóëàõàä ýíý õóóëèéí çààëòûã áàðèìòàëíà. 43 äóãààð ç¿éë. Åðºíõèéëºã÷èéí ñîíãóóëèéí òàëààðõè ìàðãààíûã øèéäâýðëýõ Åðºíõèéëºã÷èéí ñîíãóóëèéí òàëààðõè ìàðãààíûã ¯íäñýí õóóëèéí öýö, ø¿¿õ, ñîíãóóëèéí õîðîî õóóëü òîãòîîìæèä çààñàí õàðüÿàëàë, æóðìûí äàãóó øèéäâýðëýíý. 44 ä¿ãýýð ç¿éë. Õóóëü õ¿÷èí òºãºëäºð áîëîõ Ýíý õóóëèéã 1993 îíû 3 äóãààð ñàðûí 1-íèé ºäðººñ ýõëýí äàãàæ ìºðäºíº.

ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÈÕ ÕÓÐËÛÍ ÄÀÐÃÀ

Í.ÁÀÃÀÁÀÍÄÈ

Íèéòëýãäñýí:"Òºðèéí ìýäýýëýë" ñýòã¿¿ë, 1993 îí, Äóãààð 2, Õóóäàñ 184-203 äóãààð òàë

10


ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ /Ýíý õóóëèíä 2001 îíû 2 äóãààð ñàðûí 1-íèé, 2006 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 12-íû ºäðèéí õóóëèéí ººð÷ëºëòèéã òóñãàâ./

Íèéòëýãäñýí:"Òºðèéí ìýäýýëýë" ñýòã¿¿ë, 1993 îí, Äóãààð 2, Õóóäàñ 184-203 äóãààð òàë

11


ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН СОНГУУЛИЙН ТУХАЙ