Issuu on Google+

ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ ÑΨËÛÍ ªÂÈÉà ÕÀÌÃÀÀËÀÕ ÒÓÕÀÉ 2001 îíû 6 äóãààð ñàðûí 8-íû ºäºð Óëààíáààòàð õîò

ÍÝÃįÃÝÝÐ Á¯ËÝÃ

Íèéòëýã ¿íäýñëýë

1 ä¿ãýýð ç¿éë. Õóóëèéí çîðèëò 1.1. Ýíý õóóëèéí çîðèëò íü ñî¸ëûí ºâèéã ýðýí ñóðâàëæëàõ, á¿ðòãýõ, ñóäàëæ øèíæëýõ, çýðýãëýë òîãòîîõ, ¿íýëýõ, õàäãàëæ, õàìãààëàõ, ñóðòàë÷ëàõ, ñýðãýýí çàñâàðëàõ, ºâë¿¿ëýí óëàìæëóóëàõ, ºì÷ëºõ, ýçýìøèõ, àøèãëàõòàé õîëáîãäñîí õàðèëöààã çîõèöóóëàõàä îðøèíî. 2 äóãààð ç¿éë. Ñî¸ëûí ºâèéã õàìãààëàõ òóõàé õóóëü òîãòîîìæ 2.1. Ñî¸ëûí ºâèéã õàìãààëàõ òóõàé õóóëü òîãòîîìæ íü ýíý õóóëü áîëîí ò¿¿íòýé íèéö¿¿ëýí ãàðãàñàí õóóëü òîãòîîìæèéí áóñàä àêòààñ á¿ðäýíý. 2.2. Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýýíä ýíý õóóëüä çààñíààñ ººðººð çààñàí áîë îëîí óëñûí ãýðýýíèé çààëòûã äàãàæ ìºðäºíº. 3 äóãààð ç¿éë. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éë 3.1. Ò¿¿õýí òîäîðõîé îðîí çàé, öàã ¿åèéí òºëººëæ ÷àäàõ ò¿¿õ, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû à÷ õîëáîãäîë á¿õèé äàðààõü ýä ºëãèéí ç¿éëèéã ºì÷èéí õýëáýð õàðãàëçàõã¿éãýýð ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëä õàìààðóóëíà /Ýíý õýñýãò 2004 îíû4 ä¿ãýýð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèàð ¿ã õàññàí/: 3.1.1. ýðòíèé õ¿íèé îðîìæ, îòîã áóóö, îðøèí ñóóæ áàéñàí óë ìºðèéã õàäãàëñàí ñî¸ëò äàâõàðãà, àøèãò ìàëòìàë îëáîðëîæ, áîëîâñðóóëæ, ¿éëäâýðëýë ýðõýëæ áàéñàí ãàçàð, áóëø õèðãèñ¿¿ð, áóíõàí, îðøóóëãà, òàõèëãûí ãàçàð, õºøºº ÷óëóó, õàäíû ñ¿ã çóðàã, áè÷ýýñ çýðýã àðõåîëîãèéí äóðñãàë /Ýíý õýñãèéã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷èëñºí/; 3.1.2. ýðòíèé õîò ñóóðèíû ¿ëäýãäýë, áàëãàñ, õýðýì, öàéç áîëîí óðàí áàðèëãûí öîãöîëáîð, ñ¿ì äóãàí, õèéä, ãóäàìæ, òàëáàé, áàéøèí áàðèëãà çýðýã óðàí áàðèëãûí äóðñãàë; 3.1.3. óãñààòíû õóâöàñ, ÷èìýãëýë, ãýð áîëîí àæ àõóéí òîíîã õýðýãñýë, õºäºëìºðèéí áàãàæ çýâñýã, õºãæìèéí çýìñýã, ò¿¿í÷ëýí óëàìæëàëò òîãëîîì íààäàì, øàøèí ø¿òëýãòýé õîëáîãäîëòîé ýä ºëãèéí ç¿éë; 3.1.4. ñóðâàëæ áè÷èã, ãàð áè÷ìýë, áàðûí áîëîí õýâëýìýë íîì ñóäàð çýðýã áè÷ãèéí äóðñãàë, ãýðýë çóðàã, êèíî, ä¿ðñ áè÷ëýã; 3.1.5. óðàí çóðàã, óðàí áàðèìàë, õººìºë, öóòãàìàë, ñèéëáýð, çýýãò íààìàë, õàòãàìàë, öààñàí øóóìàë, øàâàð áîëîí âààðàí ýäëýë çýðýã ä¿ðñëýõ óðëàãèéí á¿õ òºðëèéí á¿òýýë; 3.1.6. ò¿¿õýí õ¿ì¿¿ñèéí àìüäðàë, ¿éë àæèëëàãààòàé õîëáîîòîé áàéøèí áàðèëãà, ýä ºëãèéí ç¿éë, áàðèìò áè÷èã; 3.1.7. ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò öîãöîëáîð ãàçàð /Ýíý çààëòàä 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðñîí/; 3.1.8.ýðòíèé õ¿í, àìüòàí, áè÷èë áèåòýí, óðãàìëûí ÷óëóóæñàí îëäâîð, óë ìºð, òýäãýýðèéã àãóóëñàí îëäâîðò ãàçàð /Ýíý çààëòûã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñàí/; 3.1.9. ýðäýñ, ¿íýò ÷óëóóíû õîâîð îëäâîð; 3.1.10. ýä ºëãèéí áóñàä ç¿éë. 4 ä¿ãýýð ç¿éë. Ñî¸ëûí áèåò áóñ ºâ /ãàð÷ãèéã 2005 îíû 06 äóãààð ñàðûí 02-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷èëñºí/ 4.1. Àðä ò¿ìíèé áèëýã àâúÿàñ, ìýäëýã, òóðøëàãà, ýðäýì óõààí, óð ÷àäâàðûí òîäîðõîé èëýðõèéëýë áîëîí áèåò áóñààð ºâëºãäºí óëàìæëàãäàæ èðñýí ò¿¿õ, óãñààòíû ñóäëàë, àðäûí áèëýã, çàí ¿éë, óð õèéö, àðãà áàðèë, äýã ñóðãóóëü, óðëàã, øèíæëýõ óõààíû à÷ õîëáîãäîë á¿õèé äàðààõü îþóíû ñî¸ëûí ¿íýò ç¿éëèéã ñî¸ëûí áèåò áóñ ºâä õàìààðóóëíà /2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðæ, 2005 îíû 06 äóãààð ñàðûí 02-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷èëñºí/: 4.1.1. ýõ õýë, áè÷èã, ò¿¿íèé õ¿ðýýíèé ñî¸ë; 4.1.2. àìàí çîõèîë; 4.1.3. àðäûí óðòûí áîëîí áîãèíî äóó, òóóëü, òýäãýýðèéã äóóëàõ, õàéëàõ àðãà áàðèë; 4.1.4. õºäºëìºð, çàí ¿éëèéí õîëáîãäîëòîé óðèà äóóäëàãà; 4.1.5. õººìèé, èñãýðýý, àìàí áîëîí òàãíàé òàøèëò çýðý㠺㿿ëýõèéí ýðõòíèé ø¿òýëöýýò óðëàã, òýäãýýðèéã èëýðõèéëýõ àðãà áàðèë; 4.1.6. ¿íäýñíèé õºãæìèéí çýìñãèéã óðëàõ,õºãæèìäºõ, àÿëãóó òýìäýãëýõ àðãà áàðèë; 4.1.7. àðäûí óëàìæëàëò á¿æèã, áèé, áèåëãýý; 4.1.8. óðàí íóãàðàëò áîëîí öèðêèéí ¿ç¿¿ëáýðèéã èëýðõèéëýõ ãîö àâúÿàñòíû óð ÷àäâàðûí àðãà áàðèë; 4.1.9. àðäûí ãàð óðëàëûí äýã ñóðãóóëü; 4.1.10. àðäûí ¸ñ çàíøèë, çàí ¿éëèéí óëàìæëàë; 4.1.11. ýðäýì óõààíû óëàìæëàë;


4.1.12. àðäûí áýëãýäýõ ¸ñíû óëàìæëàë. 5 äóãààð ç¿éë. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí çýðýãëýë, ¿íýëãýý 5.1. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ò¿¿õ, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû à÷ õîëáîãäëîîð íü õîñã¿é ¿íýò, ¿íýò, åðäèéí ãýæ çýðýãëýíý. 5.2. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí çýðýãëýë, ¿íýëãýýã õîëáîãäîõ ìóçåé, ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãûí ñàíàëûã ¿íäýñëýí ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí äýðãýäýõ ìýðãýæëèéí çºâëºë òîäîðõîéëíî /Ýíý õýñýãò 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðñîí/. 5.3. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí çýðýãëýëèéã òîäîðõîéëîõ ìýðãýæëèéí çºâëºëèéí á¿ðýëäýõ¿¿í, àæèëëàõ æóðìûã ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í áàòàëíà. 5.4. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí õîñã¿é ¿íýò äóðñãàëò ç¿éëèéí æàãñààëò ò¿¿íä îðóóëàõ íýìýëò, ººð÷ëºëòèéã ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí ñàíàë áîëãîñíîîð Çàñãèéí ãàçàð áàòàëíà. 5.5. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí ¿íýò äóðñãàëò ç¿éëèéí áîëîí ñî¸ëûí áèåò áóñ ºâèéã óð ÷àäâàðûí ºíäºð ò¿âøèíä ºâëºñºí áèëýã àâúÿàñòíû æàãñààëò, ò¿¿íä îðóóëàõ íýìýëò, ººð÷ëºëòèéã ìýðãýæëèéí çºâëºëèéí ñàíàë áîëãîñíîîð, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í áàòàëíà /Ýíý õýñýãò 2005 îíû 06 äóãààð ñàðûí 02-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/. 5.6. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí õîñã¿é ¿íýò äóðñãàëò çàðèì ç¿éëèéã “Äýëõèéí ñî¸ëûí ºâèéí æàãñààëò”-ä õàìààðóóëàõ àñóóäëûã çîõèõ æóðìûí äàãóó øèéäâýðë¿¿ëýõ ¿¿ðãèéã ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà õ¿ëýýíý.

ÕΨÐÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝÃ

Ñî¸ëûí ºâèéí óëñûí á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàí

6 äóãààð ç¿éë. Ñî¸ëûí ºâèéí óëñûí íýãäñýí á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàíãèéí òîãòîëöîî 6.1. Ñî¸ëûí ºâèéí óëñûí íýãäñýí á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàí /öààøèä “á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàí” ãýõ/ íü äàðààõü òîãòîëöîîòîé áàéíà: 6.1.1. ñî¸ëûí ºâèéã õàäãàëæ áàéãàà áàéãóóëëàãà äàõü á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàí; 6.1.2. ñóì, àéìàã, íèéñëýëèéí á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàí /Ýíý çààëòàä 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðñîí/; 6.1.3. óëñûí íýãäñýí á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàí. 6.2. Àéìàã, íèéñëýëèéí ñî¸ëûí ºâèéí á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàí íü Çàñàã äàðãûí òàìãûí ãàçàðò, óëñûí íýãäñýí á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàí íü ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí äýðãýä òóñ òóñ áàéíà. 7 äóãààð ç¿éë. Á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàíãèéí á¿ðäýë 7.1.Á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàí íü ñî¸ëûí ºâèéí òîäîðõîéëîëò, ñóäàëãàà øèíæèëãýýíèé àæëûí òîâ÷ òàéëàí, ãýðýë çóðàã, ñëàéä, äóó áîëîí ä¿ðñ áè÷ëýãòýé õàëüñ áà öàõèì çýýðýíöýã, ñýðãýýí çàñâàðëàõ àæëûí òîâ÷ òàéëàí çýðãýýñ á¿ðäýíý /Ýíý õýýèéãò 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñàí/. 7.2.Á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàí íü òóõàéí ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí çýðýãëýëèéã òîäîðõîéëîõ, õàäãàëæ õàìãààëàõ, ºâë¿¿ëýõ, ò¿¿í÷ëýí ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éë ýâäýð÷ ãýìòñýí, ñî¸ëûí áèåò áóñ ºâ íü óñòñàí, ìàðòàãäñàí, òîõèîëäîëä òýäãýýðèéã ñýðãýýõýä øààðäàãäàõ á¿ðýí ìýäýýëëèéã àãóóëñàí áàéâàë çîõèíî /Ýíý õýñýãò 2005 îíû 06 äóãààð ñàðûí 02-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷èëñºí/. 8 äóãààð ç¿éë. Ñî¸ëûí ºâèéã á¿ðòãýõ 8.1.Òºðèéí ºì÷ëºëä áàéãàà ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàíä çààâàë á¿ðòãýíý. 8.2.Õóâèéí ºì÷ëºëä áàéãàà ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ºì÷ëºã÷èéí õ¿ñýëòèéã ¿íäýñëýí á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàíä á¿ðòãýíý. 8.3.Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí á¿ðòãýëèéã ºì÷ëºã÷èéí õ¿ñýëòýýð íóóöëàí õàäãàëæ áîëíî. 8.4. Ñî¸ëûí ºâèéã á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàíä á¿ðòãýõ àæëûã àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà çîõèîí áàéãóóëíà. 8.5. Á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàíã á¿ðä¿¿ëýõ, ñî¸ëûí ºâèéã óã ñàíä á¿ðòãýõ æóðìûã ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í òîãòîîíî. 8.6. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí õîñã¿é ¿íýò ç¿éëèéí ãýð÷èëãýýã ýíý õóóëèéí 5.4-ò, ñî¸ëûí áèåò áóñ ºâèéã ºâëºñºí áèëýã àâúÿàñòíû ãýð÷èëãýýã ýíý õóóëèéí 5.5.-ä çààñàí æàãñààëòûã áàòëàãäñàí ºäðººñ õîéø 30 õîíîãèéí äîòîð ºì÷ëºã÷, ýçýìøèã÷ áîëîí àâúÿàñòàíä îëãîíî /Ýíý õýñýãò 2005 îíû 06 äóãààð ñàðûí 02-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷èëñºí/.

2


8.7. Óëñûí íýãäñýí á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàíä á¿ðòãýãäñýí ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí òîîëëîãûã 4 æèë òóòàì ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà çîõèîí áàéãóóëíà. Òîîëëîãî ÿâóóëàõ æóðìûã Çàñãèéí ãàçàð òîãòîîíî. 8.8. Àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà òóõàéí îðîí íóòãèéí ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã õàäãàëæ áàéãàà áàéãóóëëàãà äàõü á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàíãèéí áàÿæóóëàëò, á¿ðäýëòýä õÿíàëò òàâüæ ñóäàëãàà, òàéëàí, ìýäýýëëèéã çîõèõ æóðìûí äàãóó óëñûí íýãäñýí á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàíä ãàðãàíà. 8.9. Õóóëüä ººðººð çààãààã¿é áîë ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã îëæ èëð¿¿ëñýí ýòãýýä ýíý òóõàé õîëáîãäîõ ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãûí òàìãûí ãàçàðò 7 õîíîãèéí äîòîð ìýäýãäýíý. 8.10. Ìîíãîë Óëñûí ò¿¿õ, ñî¸ëòîé õîëáîãäîõ ç¿éëèéã ãàäààäûí áàéãóóëëàãà, èðãýí, õàðúÿàëàëã¿é õ¿í ººðèéí ñàíàà÷èëãààð ºãñºí òîõèîëäîëä ò¿¿íèéã á¿ðòãýõ, ¿íýëýõ æóðìûã ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í òîãòîîíî. 8.11. Ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãà 8.9-ä çààñàí áîëîí òóõàéí íóòàã äýâñãýðò çºâøººðºëã¿é ìàëòëàãà, õàéãóóë õèéæ áàéãàà ìýäýýëëèéã ñî¸ëûí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä 7 õîíîãèéí äîòîð ìýäýýëíý /Ýíý õýñãèéã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/.

ÃÓÐÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝÃ

Ñî¸ëûí ºâèéã ñóðâàëæëàí îëîõ, ñóäàëæ øèíæëýõ, ñóðòàë÷ëàõ, àøèãëàõ

9 ä¿ãýýð ç¿éë.Ñî¸ëûí ºâèéã ñóðâàëæëàí îëîõ, ñóäàëæ øèíæëýõ 9.1. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ñóðâàëæëàí îëîõ, ñóäàëæ øèíæëýõ àæëûã õîëáîãäîõ æóðìûí äàãóó ìýðãýæëèéí ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãà ýðõëýí ÿâóóëíà. 9.2. Ñî¸ëûí áèåò áóñ ºâèéã ñóðâàëæëàí îëîõ, ñóäàëæ øèíæëýõ àæëûã õîëáîãäîõ æóðìûí äàãóó ìýðãýæëèé�� ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãà, èðãýí ýðõëýí ÿâóóëíà /Ýíý õýñãèéã 2005 îíû 06 äóãààð ñàðûí 02-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷èëñºí/. 9.3.Ñî¸ëûí ºâèéã ñóðâàëæëàí îëîõ, ñóäàëãàà øèíæèëãýý õèéõ æóðìûã ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í òîãòîîíî. 9.4. Òºðèéí ºì÷ëºëä áàéãàà ò¿¿õ, ñî¸ëûí õîñã¿é ¿íýò äóðñãàëò ç¿éëä ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí çºâøººðñíººð õîëáîãäîõ ìýðãýæëèéí ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãà ãýðýýíèé ¿íäñýí äýýð ñóäàëãàà, øèíæèëãýý õèéæ áîëíî. 9.5. Ìýðãýæëèéí ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãà õàéãóóë, ñóäàëãàà øèíæèëãýýíèé àæèë ã¿éöýòãýõ ÿâöäàà îëæ èëð¿¿ëñýí ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëýý öààøèä íàðèéâ÷ëàí ñóäëàõ òîõèîëäîëä äàâóó ýðõ ýäýëíý. 9.6.Ñî¸ëûí ºâèéí ñóäàëãàà, øèíæèëãýýíèé àæëûí òîâ÷ òàéëàíã àéìàã, íèéñëýëèéí á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàíä õàäãàëóóëíà. 9.7. Ñî¸ëûí ºâèéí ñóäàëãàà, øèíæèëãýýíèé àæëûí íýãäñýí ìýäýýëëèéã ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà æèë á¿ð ãàðãàæ óëñûí íýãäñýí á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàíä õàäãàëíà. 10 äóãààð ç¿éë. Ñî¸ëûí ºâèéã ñóðòàë÷ëàõ, àøèãëàõ 10.1. Òºðèéí ºì÷ëºëä áàéãàà ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ñóðòàë÷ëàõ, ñóäàëãàà, øèíæèëãýý, ñóðãàëò ÿâóóëàõ çîðèóëàëòààð àøèãëàíà. 10.2. Ìóçåé, íîìûí ñàí õàäãàëàãäàæ áàéãàà ñî¸ëûí ºâèéã ñóðòàë÷ëàõ, ñóäàëãàà øèíæèëãýý, ñóðãàëò ÿâóóëàõ çîðèóëàëòààð àøèãëàõäàà ãýìòýýõ, ¿ðýãä¿¿ëýõèéã õîðèãëîíî. 10.3. Òºðèéí ºì÷ëºëä áàéãàà ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ÿçãóóð çîðèóëàëòààð àøèãëàõûã õîðèãëîíî. Ýíý çààëò ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëä õàìààðàõ áàðèëãà áàéøèíä õàìààðàõã¿é. 10.4. Ñ¿ì õèéä øàøèí-íîìûí ¿éë àæèëëàãààãàà ýðõëýí ÿâóóëàõàä íü øààðäëàãàòàé ìóçåé, íîìûí ñàí äàõü ò¿¿õ, ñî¸ëûí õîñã¿é ¿íýò äóðñãàëò ç¿éëèéã Òºð, ñ¿ì õèéäèéí õàðèëöààíû òóõàé 1 õóóëèéí 11 ä¿ãýýð ç¿éëèéí 3 äàõü õýñýãò çààñíû äàãóó õýðýãëýõ àñóóäëûã ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí ñàíàë áîëãîñíîîð Çàñãèéí ãàçàð øèéäâýðëýíý. 10.5. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã õóâèëàí îëøðóóëàõ, çàãâàðààð íü áýëýã äóðñãàëûí ç¿éë áýëòãýõ, êèíî, ä¿ðñ áè÷ëýã, ãýðýë çóðàã àâàõ, ìàðê, èë çàõèäàë, öîìîã õèéõ æóðìûã Çàñãèéí ãàçàð òîãòîîíî. 10.6. Ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà, ýñõ¿ë ò¿¿íèé çºâøººðñíººð ýðõ á¿õèé ñî¸ëûí áàéãóóëëàãà á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàíä á¿ðòãýãäñýí ñî¸ëûí ºâèéã ºì÷ëºã÷, ýçýìøèã÷òýé íü ãýðýý áàéãóóëñíû ¿íäñýí äýýð ò¿ð õóãàöààãààð äîòîîä, ãàäààäûí ¿çýñãýëýíä òàâüæ, òîãëîëòîä õàìðóóëæ áîëíî. Ãýðýýíä óã ç¿éëèéã àøèãëàõ íºõöºë, õóãàöàà, ¿íý, äààòãàëûí õýìæýý, ºì÷ëºã÷ áóþó ýçýìøèã÷èä òºëºõ õºëñ, àøèãëàã÷ ýòãýýäèéí õ¿ëýýõ õàðèóöëàãà, õàìãààëàëòûí áàòàëãàà çýðýã ¿íäñýí áîëçëûã òóñãàíà.

1

Òºð, ñ¿ì õèéäèéí õàðèëöààíû òóõàé-"Òºðèéí ìýäýýëýë" ñýòã¿¿ëèéí 1993 îíû ¹ 6-7 äóãààðò íèéòëýãäñýí. 3


ĪЪÂįÃÝÝÐ Á¯ËÝÃ

Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí õàéãóóë, ìàëòëàãà, ñóäàëãàà

11 ä¿ãýýð ç¿éë. Õàéãóóë, ìàëòëàãà, ñóäàëãààíû àæëûí ¿íäñýí ÷èãëýë, òýäãýýðèéã ýðõëýí ÿâóóëàõ áàéãóóëëàãà 11.1. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí õàéãóóë, ìàëòëàãà, ñóäàëãààíû àæèë íü ýðäýì øèíæèëãýýíèé áîëîí àâðàí õàìãààëàõ ¿íäñýí ÷èãëýëòýé áàéíà. 11.2. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí õàéãóóë, ìàëòëàãà, ñóäàëãààã çºâõºí ìýðãýæëèéí ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãà ýðõëýí ÿâóóëíà. 11.3.Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí õàéãóóë, ìàëòëàãà, ñóäàëãàà õèéõ çºâøººðëèéã ìýðãýæëèéí çºâëºëèéí ñàíàëûã ¿íäýñëýí ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà îëãîíî. Ìýðãýæëèéí çºâëºëèéí á¿ðýëäýõ¿¿í, àæèëëàõ æóðìûã ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í áàòàëíà. 11.4. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí ìàëòëàãà, ñóäàëãàà õèéõ áàéãóóëëàãà àæëàà ýõëýõäýý òóõàéí ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãàä çààâàë ìýäýãäýõ, ìàëòëàãà, ñóäàëãààíûõàà çîðèëãî, à÷ õîëáîãäëûí òàëààð òàíèëöóóëàõ ¿¿ðýã õ¿ëýýíý. 11.5. Ãàçàð ºì÷ëºã÷, ýçýìøèã÷ íü ýíý õóóëèéí 11.3 -ò çààñàí çºâøººðëèéã ¿íäýñëýí ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí õàéãóóë, ìàëòëàãà, ñóäàëãàà õèéõ áàéãóóëëàãàä çîðèóëàëò á¿õèé ãàçàð îëãîíî. 11.6.Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí ñóäàëãàà øèíæèëãýýíèé àæëûí äýëãýðýíã¿é òàéëàíã 2 õóâü ¿éëäýæ, øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí ìýäýýëëèéí ñàí áîëîí ìàëòëàãà ÿâóóëñàí áàéãóóëëàãàä òóñ òóñ õàäãàëíà. Òàéëàí á¿ðýí ýõýýðýý õýâëýëä íèéòëýãäýýã¿é òîõèîëäîëä ò¿¿íèéã àøèãëàõ àñóóäëûã Çîõèîã÷èéí ýðõèéí òóõàé õóóëü 1 -èéí äàãóó øèéäâýðëýíý. 11.7. Ìîíãîë Óëñûí õóóëü òîãòîîìæîîð õîðèãëîîã¿é áîë ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí õàéãóóë, ìàëòëàãà, ñóäàëãààã ãàäààäûí ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãà, ýðäýìòýäòýé õàìòðàí ã¿éöýòãýæ áîëíî. 12 äóãààð ç¿éë. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí õàéãóóë, ìàëòëàãà 12.1. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí õàéãóóë, ìàëòëàãûã ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿íèé òîãòîîñîí æóðìûí äàãóó õèéíý. 12.2. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí õàéãóóë, ìàëòëàãà õèéõýä ãåîëîãèéí õîâîð èëýðö, ýðäýñæèëòèéí îíöãîé òîãòîö, óñíû ýõ, ðàøààí áóëàã, á¿ðä çýðýã áàéãàëèéí óíàãàí òîãòîö, ýìçýã õýñãèéã ãýìòýýõèéã õîðèãëîíî. 12.3. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí õàéãóóë, ìàëòëàãûí àæèë äóóññàíû äàðàà ìàëòëàãà ÿâóóëñàí ãàçðûã àþóë îñîëã¿é áîëãîí çàñàæ, õàìãààëàëòàä àâíà. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí õàéãóóë, ìàëòëàãà ÿâóóëñàí òóõàé òîâ÷ ìýäýýëëèéí õàìò óã ãàçðûã òóõàéí ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãàä õ¿ëýýëãýí ºãíº. 13 äóãààð ç¿éë. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí îëäâîð 13.1. Ò¿¿õ, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû à÷ õîëáîãäîë á¿õèé ¿íýò ç¿éë îðøèí áàéãàà íóòàã äýâñãýð, ãàçðûí õýâëèé íü òºðèéí õàìãààëàëòàä áàéõ áºãººä àëèâàà îëäâîð íü òºðèéí ºì÷ ìºí. 13.2. Ýðäýì øèíæèëãýýíèé õàéãóóë, ìàëòëàãà, ñóäàëãààíû àæëûí ÿâöàä èëð¿¿ëñýí ò¿¿õ, ñî¸ëûí îëäâîðûã èëýðñýí ºäðººñ õîéø 1 æèëèéí äîòîð òóõàéí àéìàã, íèéñëýëèéí á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàíä á¿ðòã¿¿ëíý. 13.3.Ò¿¿õ, ñî¸ëûí îëäâîðûã öààøèä ñóäëàõ øààðäëàãàòàé áîë ñóäàëãààã äóóñãàõ, îëäâîðûí çýðýãëýëèéã òîãòîîëãîõ, õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãàä øèëæ¿¿ëýõ òàëààð çºâøººðºë îëãîñîí áàéãóóëëàãàòàé ãýðýý õèéæ çîõèöóóëíà. 13.4. Ñóäàëãàà, øèíæèëãýý õèéñýí îëäâîð íü /Ýíý õýñãýýñ 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèàð ¿ã õàññàí/: 13.4.1. ò¿¿õ, ñî¸ëûí õîñã¿é ¿íýò äóðñãàëò ç¿éëä òîäîðõîéëîãäâîë óã îëäâîðûã ýðäýíýñèéí ñàí, óëñûí ìóçåéä; 13.4.2. ò¿¿õ, ñî¸ëûí ¿íýò áîëîí åðäèéí äóðñãàëò ç¿éëä òîäîðõîéëîãäâîë óã îëäâîðûã ñóäàëãàà øèíæèëãýý õèéñýí ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãûí ñàí õºìðºã, óëñûí áîëîí àéìãèéí ìóçåéä òóñ òóñ øèëæ¿¿ëíý.

4


ÒÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝÃ

Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ºì÷ëºã÷, ýçýìøèã÷èéí ýðõ, ¿¿ðýã

14 ä¿ãýýð ç¿éë. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ºì÷ëºã÷èéí ýðõ, ¿¿ðýã 14.1. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ºì÷ëºã÷ èðãýí íü äàðààõü ýðõ ýäýëíý: 14.1.1. ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ÿçãóóð çîðèóëàëòààð àøèãëàõ; 14.1.2. á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàíä á¿ðòãýãäñýí ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëýý íèéòýä äýëãýí ¿ç¿¿ëýõ, ñóðòàë÷ëàõ, ¿çýñãýëýíä òàâèõ, ò¿¿íýýñ îëñîí îðëîãîîñ àâàõ; 14.1.3. ò¿¿õ, ñî¸ëûí õîñã¿é ¿íýò, ¿íýò äóðñãàëò ç¿éëèéã õàäãàëæ, õàìãààëàõ, çàéëøã¿é ñýðãýýí çàñâàðëàõ øààðäëàãàòàé òîõèîëäîëä òîãòîîñîí æóðìûí äàãóó óëñààñ ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã àâàõ. 14.2. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ºì÷ëºã÷ èðãýí íü äàðààõü ¿¿ðýã õ¿ëýýíý: 14.2.1. ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã àéìàã, íèéñëýëèéí á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàíä á¿ðòã¿¿ëýõ; 14.2.2. á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàíä á¿ðòãýãäñýí ò¿¿õ, ñî¸ëûí ¿íýò äóðñãàëò ç¿éëèéã õóäàëäàõ, áýëýãëýõ, ºâë¿¿ëýõ çýðãýýð ºì÷ëºõ ýðõýý áóñäàä øèëæ¿¿ëñýí òîõèîëäîëä ýíý òóõàéãàà àéìàã, íèéñëýëèéí á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàíä ìýäýãäýõ; 14.2.3. ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã õèë íýâòð¿¿ëýõýä ýíý õóóëèéí 20.2, 20.3-ò çààñíû äàãóó çºâøººðºë àâàõ; 14.2.4. á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàíä á¿ðòãýãäñýí ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éë íü àëäàãäñàí, ¿ðýãäñýí òîõèîëäîëä íýí äàðóé, áîëîìæã¿é áîë ýíý òóõàé ìýäñýíýýñ õîéø 7 õîíîãèéí äîòîð òóõàéí àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà, öàãäààãèéí áàéãóóëëàãàä ìýäýãäýõ. 15 äóãààð ç¿éë. Òºðèéí ºì÷ëºëä áàéãàà ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ýçýìøèã÷èéí ýðõ, ¿¿ðýã 15.1. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ýçýìøèã÷ íü äàðààõü ýðõ ýäýëíý: 15.1.1. á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí ñàíä á¿ðòãýãäñýí ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ºì÷ëºã÷òýé òîõèðîëöñîíû äàãóó íèéòýä äýëãýí ¿ç¿¿ëýõ, ñóðòàë÷ëàõ, ¿çýñãýëýíä òàâèõ, ò¿¿íýýñ îëñîí îðëîãûí òîäîðõîé õóâèéã àâàõ; 15.1.2. ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí çýðýãëýëèéã õàðãàëçàí õîëáîãäîõ æóðìûí äàãóó òýäãýýðèéã ò¿ð ñîëèëöîõ, õóäàëäàæ àâàõ; 15.1.3. ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ñóðâàëæëàí îëæ öóãëóóëàõ, øèíý÷ëýí ñóäëàõ. 15.2. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ýçýìøèã÷ íü äàðààõü ¿¿ðýã õ¿ëýýíý: 15.2.1. ýíý õóóëèéí 14.2.1, 14.2.3, 14.2.4.-ò çààñàí ¿¿ðýã; 15.2.2. ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã äààòãàëä õàìðóóëàí á¿ðýí á¿òýí õàäãàëæ, õàìãààëàõ /Ýíý çààëòàä 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðñîí/; 15.2.3. ºì÷ëºã÷èéí çºâøººðºëã¿éãýýð ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ýçýìøèõ, àøèãëàõ ýðõýý áóñäàä øèëæ¿¿ëýõã¿é áàéõ. 16 äóãààð ç¿éë. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã õóäàëäàõ 16.1. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã õóäàëäàõ, ò¿ð ñîëèëöîõ æóðìûã ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í òîãòîîíî. 16.2. Õóâèéí ºì÷èä áàéãàà ò¿¿õ, ñî¸ëûí õîñã¿é ¿íýò äóðñãàëò ç¿éëèéã áóñäàä õóäàëäàõ íºõöºëä ºì÷ëºã÷òýé òîõèðîëöñîíîîð òºð õóäàëäàí àâíà. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí õîñã¿é ¿íýò äóðñãàëò ç¿éëèéí ¿íèéã õàðèëöàí òîõèðîëöñîíîîð òîãòîîæ òºëºõ áºãººä ýíý òàëààð ìàðãààí ãàðâàë ø¿¿õ øèéäâýðëýíý. 16.3.Ò¿¿õ, ñî¸ëûí õîñã¿é ¿íýò äóðñãàëò ç¿éëèéã õóäàëäàõ, áýëýãëýõ, ºâë¿¿ëýõ çýðãýýð ºì÷ëºõ ýðõýý ãàäààäûí èðãýí, õàðúÿàëà��ã¿é õ¿íä øèëæ¿¿ëýõèéã õîðèãëîíî.

ÇÓÐÃÀÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝÃ

Ñî¸ëûí ºâèéã õàäãàëæ õàìãààëàõ, ºâë¿¿ëýí óëàìæëóóëàõ òîãòîëöîî

17 äóãààð ç¿éë. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã õàäãàëæ, õàìãààëàõ 17.1. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí õàäãàëàëò, õàìãààëàëòàä ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà áîëîí òóõàéí àéìàã, íèéñëýë, ñóì, áàã, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãà õÿíàëò òàâèíà /Ýíý õýñýãò 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðñîí/. 17.2. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã òóõàéí îðîí íóòàãò íü õàäãàëàõ çàð÷èì áàðèìòàëíà. Òóõàéí ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéí õàäãàëàëò, õàìãààëàëòûã ñàéæðóóëàõ çîðèëãîîð ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí çºâøººð뺺ð óëñûí ìóçåéä øèëæ¿¿ëýí õàäãàëæ áîëíî. 17.3. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí ¿ë õºäëºõ äóðñãàëò ç¿éëèéí ýðõ ç¿éí õàìãààëàëòûã óëñûí, îðîí íóòãèéí, áàéãóóëëàãûí ãýæ àíãèëíà. Óëñ, îðîí íóòãèéí õàìãààëàëòàä áàéõ ò¿¿õ, ñî¸ëûí ¿ë õºäëºõ äóðñãàëò ç¿éëèéí 5


æàãñààëòûã ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí ñàíàëûã ¿íäýñëýí Çàñãèéí ãàçàð òîãòîîíî. 17.4. Òºðèéí ºì÷èä áàéãàà ¿íýò ìåòàëë, ýðäýíèéí ¿íýò ÷óëóóãààð õèéñýí õîñã¿é ¿íýò äóðñãàëò ç¿éëèéí æèíõýíý ýõèéã ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí øèéäâýðýýð ýðäýíýñèéí ñàíä õàäãàëíà. 17.5. Ýðäýíýñèéí ñàíä õàäãàëàãäàæ áàéãàà õîñã¿é ¿íýò äóðñãàëò ç¿éëèéí õóóëáàðûã óëñûí áîëîí òóõàéí àéìàã, íèéñëýë, ñóìûí ìóçåéä, áóñàä õîñã¿é ¿íýò äóðñãàëò ç¿éëèéí æèíõýíý ýõèéã óëñûí ìóçåéä òóñ òóñ õàäãàëíà. 17.6. Ýðòíèé õîò ñóóðèíû ¿ëäýãäýë, áàéøèí áàðèëãà, àðõåîëîãè, ïàëåîíòîëîãè áîëîí óðàí áàðèëãûí öîãöîëáîð çýðýã ò¿¿õ, ñî¸ëûí ¿ë õºäëºõ äóðñãàëò ç¿éëèéí á¿ðýí á¿òýí, àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ, õàðàãäàõ ñ¿ð áàðààã õàäãàëàõ çîðèëãîîð õàìãààëàëòûí áîëîí ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò öîãöîëáîð ãàçðûí á¿ñèéã Çàñãèéí ãàçàð òîãòîîíî /Ýíý õýñýãò 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðñîí/. 17.7. Õàìãààëàëòûí á¿ñýä áàéøèí áàðèëãà áàðèõ, ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëä õîõèðîë ó÷ðóóëàõóéö ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõûã õîðèãëîíî. 17.8. Ýíý õóóëèéí 17.6-ä çààñíààñ áóñàä ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éë, àðõåîëîãèéí äóðñãàë õàäãàëàãäàæ áàéãàà ãàçàð ò¿¿íèé õýâëèéã õàìãààëàëòûí á¿ñýä õàìààðóóëæ áîëíî. 17.9. Ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà, òóõàéí àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà íü óñòàõ, ýâäðýõ, ãýìòýõ àþóë ó÷èð÷ áàéãàà ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã àâðàí õàìãààëàõ, ñýðãýýí çàñâàðëàõ àðãà õýìæýýã áîëîâñðóóëæ óëñûí áóþó îðîí íóòãèéí òºñºâ, ñàí, õàíäèâûí õºðºíãèéí ¿íäñýí äýýð õýðýãæ¿¿ëýõ àæëûã çîõèîí áàéãóóëíà. 17.10. Õîò ñóóðèí, áàðèëãà áàéãóóëàìæ áàðèõ, øèíýýð çàì òàâèõ, óñàí öàõèëãààí ñòàíö áàéãóóëàõ, àøèãò ìàëòìàëûí õàéãóóë õèéõ, àøèãëàõ, çýðýã àæ àõóéí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõàä çîðèóëàí ãàçàð îëãîõîä ò¿¿õ, àðõåîëîãèéí ìýðãýæëèéí áàéãóóëëàãààð óðüä÷èëàí õàéãóóë, ñóäàëãàà õèéëãýæ, ò¿¿íýýñ çºâøººðºë àâíà. Óðüä÷èëàí õàéãóóë õèéëãýõ, èëýðñýí ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã àâðàí õàìãààëàõ àæèëä øààðäàãäàõ çàðäëûã áàðèëãà áàéãóóëàìæèéí çàõèàëàã÷ õàðèóöíà. 17.11. Èðãýí ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëä àþóë ó÷èð÷ áàéãàà, ýñõ¿ë ó÷èð÷ áîëçîøã¿é áàéäàë îëæ èëð¿¿ëñýí áîë ýíý òóõàé õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòàíä íýí äàðóé ìýäýãäýõ, áîëîìæòîé áîë õàìãààëàõ àðãà õýìæýý àâàõ ¿¿ðýãòýé. 17.12. Ãàçðûí õýâëèéã àøèãëàõ ÿâöàä ò¿¿õ, ñî¸ëûí ä¿ðñãàëò ç¿éë èëýðâýë ãàçðûí õýâëèéã àøèãëàã÷ íü àæëàà çîãñîîæ ýíý òóõàé ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãà, öàãäààãèéí áîëîí óã àñóóäëûã ýðõýëñýí ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãàä íýí äàðóé ìýäýãäýíý. 17.13. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí ¿ë õºäëºõ äóðñãàëò ç¿éëèéã ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí çºâøººðºëã¿éãýýð õºäºëãºõèéã õîðèãëîíî. 17.14. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí õîñã¿é ¿íýò, ¿íýò äóðñãàëò ç¿éëèéã ºì÷ëºã÷ íü óã ç¿éëèéã õàäãàëæ, õàìãààëàõ õýâèéí íºõöºëèéã õàíãàíà. Óã íºõöºëèéã õàíãàõ áîëîìæã¿é áîë ýðäýíýñèéí ñàí, óëñûí ìóçåéä õàäãàëóóëæ áîëíî. Ýíý òîõèîëäîëä òýäãýýðèéã ºì÷ëºã÷òýé õèéñýí ãýðýýíèé äàãóó óëñûí äààòãàëä àâíà. 17.15. Ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãà ò¿¿õ, ñî¸ëûí ¿ë õºäëºõ äóðñãàëò ç¿éëèéã õàìãààëàõ ¿¿ðãèéã ãýðýýíèé ¿íäñýí äýýð èðãýí, õóóëèéí ýòãýýäýýð ã¿éöýòã¿¿ëæ áîëíî /Ýíý õýñãèéã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/. 18 äóãààð ç¿éë. Ñî¸ëûí áèåò áóñ ºâèéã ºâë¿¿ëýí óëàìæëóóëàõ /Ãàð÷ãèéã 2005 îíû 06 äóãààð ñàðûí 02-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷èëñºí/ 18.1. Ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà áîëîí òóõàéí øàòíû Çàñàã äàðãà íü ýíý õóóëèéí 5.5-ä çààñàí æàãñààëòàä á¿ðòãýãäñýí àâúÿàñòíû ºâëºñºí ºâèéã òóõàéí ¿íäýñòýí óãñààòíû ò¿¿õ, óëàìæëàë, ¸ñ çàíøèë, àõóé íºõöºëòýé íü óÿëäààòàéãààð ñóäàëæ, ñóðòàë÷ëàõ, ºâë¿¿ëýõ, õàìãààëàõ àñóóäëûã çîõèöóóëíà. 18.2. Ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà íü ñî¸ëûí áèåò áóñ ºâèéã ºâëºí òýýã÷äèéí àâúÿàñ áèëãèéã õºãæ¿¿ëýõ, ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõ, ñóðòàë÷ëàõ, áèëýã àâúÿàñòíûã òîäðóóëàõ çîðèëãîîð 5 æèë òóòàì óëñûí õýìæýýíä àðäûí óðëàãèéí èõ íààäìûã çîõèîí áàéãóóëíà /Ýíý õýñãèéã 2005 îíû 06 äóãààð ñàðûí 02-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷èëñºí/. 19 ä¿ãýýð ç¿éë. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã 纺æ òýýâýðëýõ 19.1. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ñóðòàë÷ëàõ, ñóäëàõ, õàìãààëàõ çîðèëãîîð õàìãààëàëòûí íàéäâàðòàé íºõöºëèéã á¿ðä¿¿ëñíèé ¿íäñýí äýýð 纺æ òýýâýðëýíý. 19.2. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã 纺æ òýýâýðëýõ æóðìûã Çàñãèéí ãàçàð òîãòîîíî. 20 äóãààð ç¿éë. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã õèëýýð íýâòð¿¿ëýõ 20.1.Òºðèéí ºì÷ëºëä áàéãàà ò¿¿õ, ñî¸ëûí õîñã¿é ¿íýò áîëîí ¿íýò äóðñãàëò ç¿éëèéã ãàãöõ¿¿ ñóäàëæ øèíæëýõ, ñóðòàë÷ëàõ, ñýðãýýí çàñâàðëàõ çîðèëãîîð ò¿¿íèé õàäãàëàëò, õàìãààëàëòûí íàéäâàðòàé íºõöºëèéã á¿ðä¿¿ëñíèé ¿íäñýí äýýð ñî¸ëûí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí çºâøººð뺺ð 2 æèëýýñ äýýøã¿é õóãàöààãààð óëñûí õèëýýð íýâòð¿¿ëæ áîëíî. Øààðäëàãàòàé áîë õóãàöààã ñóíãàæ áîëíî /Ýíý õýñãèéã 2001 îíû 11 ä¿ãýýð ñàðûí 30-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷èëæ, 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí16-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñàí/. 20.2. Õóâèéí ºì÷èä áàéãàà ò¿¿õ, ñî¸ëûí õîñã¿é ¿íýò äóðñãàëò ç¿éëèéã ýðã¿¿ëæ àâ÷ðàõ íºõöºëòýéãýýð ñóäàëæ øèíæëýõ, ñóðòàë÷ëàõ, ñýðãýýí çàñâàðëàõ, ºì÷ëºã÷ ººðºº ÿçãóóð àõóéí õýðýãëýýíèé çîðèóëàëòààð

6


àøèãëàõààð ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí çºâøººðºëòýéãýýð óëñûí õèëýýð íýâòð¿¿ëæ áîëíî. 20.Ç.Ò¿¿õ, ñî¸ëûí ¿íýò äóðñãàëò ç¿éëèéã ýðã¿¿ëæ àâ÷ðàõ íºõöºëòýéãýýð, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí çºâøººð뺺ð 2 æèëýýñ äýýøã¿é õóãàöààòàéãààð ãàäààäàä ãàðãàæ áîëíî /Ýíý õýñãèéã 2001 îíû 11 ä¿ãýýð ñàðûí 30-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñàí/. 20.4. Õóóëü áóñààð ãàäààäàä ãàðãàñàí ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éë, ò¿¿í÷ëýí ýíý õóóëèéí 20.2, 20.3 -ò çààñíû äàãóó óëñûí õèë ãàðãàñàí ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éë àëäàãäñàí, ¿ðýãäñýí òîõèîëäîëä òýäãýýðèéã Ìîíãîë Óëñûí ºì÷ áîëãîí çàðëàõ áºãººä ýðã¿¿ëæ àâ÷ðàõ àæëûã ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà áîëîí öàãäààãèéí áàéãóóëëàãà õóóëü òîãòîîìæèä çààñàí æóðìûí äàãóó çîõèîí áàéãóóëíà. 20.5. Ø¿¿õèéí øèéäâýðýýð òºðèéí ºì÷ëºëä øèëæ¿¿ëñýí áîëîí õèë íýâòðýõ ¿åä ãààëèéí áàéãóóëëàãàä õóðààãäñàí ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà òºðºë ç¿éëýýð íü ÿëãàæ çîõèõ áàéãóóëëàãûí ñàí õºìðºãò øèëæ¿¿ëíý.

21 ä¿ãýýð ç¿éë. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ñýðãýýí çàñâàðëàõ 21.1. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ñýðãýýí çàñâàðëàõ àæëûã ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãààñ ýðõ îëãîñîí ìýðãýæëèéí áàéãóóëëàãà, èðãýí ñóäàëãàà øèíæèëãýýíèé ¿íäñýí äýýð áîëîâñðóóëñàí ñýðãýýí çàñâàðëàõ çóðàã òºñºë, òºñâèéí äàãóó ãýðýýãýýð ã¿éöýòãýíý. 21.2. Ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ñýðãýýí çàñâàðëàõ àæëûã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ýõ ¿¿ñâýð íü óëñûí áîëîí îðîí íóòãèéí òºñºâ, ñàí, áàéãóóëëàãà, èðãýäýýñ îðóóëñàí õàíäèâ, õºðºí㺠îðóóëàëò, ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ºì÷ëºã÷èéí ¿éë àæèëëàãààíû îðëîãî áàéíà /Ýíý õýñãèéã 1 ä¿ãýýð ñàðûí 2-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷èëñºí/.

ÄÎËÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝÃ

Áóñàä ç¿éë

22 äóãààð ç¿éë. Ñî¸ëûí ºâèéã õàìãààëàõàä èäýâõòýé îðîëöñîí èðãýí, àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãûã àëäàðøóóëàõ, óðàìøóóëàõ 22.1. Ñî¸ëûí ºâèéã ñóðâàëæëàí îëîõ, õàäãàëæ õàìãààëàõ, ìóçåé, àðõèâ, íîìûí ñàíãèéí ñàí õºìðºãèéã áàÿæóóëàõ, àëäàãäñàí, õóóëü áóñààð õèë íýâòð¿¿ëñýí ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã ýðýí ñóðâàëæëàõ, îëæ èëð¿¿ëýõýä õóâü íýìýð îðóóëñàí èðãýí, àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãûã àëäàðøóóëàõ, óðàìøóóëàõ àæëûã ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà çîõèîí áàéãóóëíà. 22.2. Èðãýí, àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãûã àëäàðøóóëàõ, óðàìøóóëàõ æóðìûã Çàñãèéí ãàçàð òîãòîîíî. 221 äóãààð ç¿éë.Ñî¸ëûí ºâèéí õÿíàëò /Ýíý ç¿éëèéã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/ 221.1.Ñî¸ëûí ºâèéí õÿíàëòûã ìýðãýæëèéí õÿíàëòûã õýðýãæ¿¿ëýõ áàéãóóëëàãà, óëñûí áàéöààã÷, á¿õ øàòíû Çàñàã äàðãà õýðýãæ¿¿ëíý. 221.2.Ìýðãýæëèéí õÿíàëòûã õýðýãæ¿¿ëýõ áàéãóóëëàãà íü ñî¸ëûí ºâèéã õàìãààëàõ òóõàé õóóëü òîãòîîìæ, ä¿ðýì, æóðàì, ò¿¿íòýé õîëáîãäñîí íîðì, ñòàíäàðòûí õýðýãæèëòýä õÿíàëò òàâèíà. 221.3.Ýíý õóóëèéí 3.1.1, 3.1.2, 3.1.8 -ä äóðäñàí ò¿¿õ, ñî¸ëûí ¿ë õºäëºõ äóðñãàëò ç¿éëèéí õàäãàëàëò, õàìãààëàëòàä áàéãàëü îð÷íû áàéöààã÷ õÿíàëò òàâèíà. 23 äóãààð ç¿éë. Õóóëü òîãòîîìæ çºð÷èã÷èä õ¿ëýýëãýõ õàðèóöëàãà 23.1.Ñî¸ëûí ºâèéã õ��ìãààëàõ òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷ñºí íü ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõã¿é áîë ø¿¿ã÷, ñî¸ëûí áîëîí áàéãàëü îð÷íû õÿíàëòûí óëñûí áàéöààã÷, ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãà ãýì áóðóóòàé ýòãýýäýä äàðààõü øèéòãýë íîãäóóëíà /Ýíý õýñãèéã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñàí/: 23.1.1. ýíý õóóëèéí 8.1; 8.9; 11.4; 12.2; 12.3; 14.2; 15.2; 17.13, 21.1 äýõ çààëòûã çºð÷ñºí áîë èðãýíèéã 10000-20000, àëáàí òóøààëòíûã 30000-60000, áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæèéã 100000-250000 òºãðºãººð òîðãîæ, ýíý õóóëèéí 12.2; 12.3; 17.13-ò çààñàí çºð÷ëèéã àðèëãóóëàõ /Ýíý çààëòàä 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðñîí/; 23.1.2. ýíý õóóëèéí 9.4; 9.6, 10.3, 13.2; 13.4 äýõ çààëòûã çºð÷ñºí áîë èðãýíèéã 20000-50000, àëáàí òóøààëòíûã 30000-60000 , áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæèéã 80000-100000 òºãðºãººð òîðãîõ /Ýíý çààëòàä 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðñîí/; 23.1.3. ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã àøèãëàõ, ñóðâàëæëàí îëîõ, ñóäàëãàà øèíæèëãýý õèéõ, õóâèëàí îëøðóóëàõ, õóóëáàð õèéõ, õàäãàëæ õàìãààëàõ, 纺æ òýýâýðëýõ , òîîëëîãî õèéõ æóðìûã çºð÷ñºí áîë

7


èðãýíèéã 20000-50000 , àëáàí òóøààëòíûã 30000-60000, áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæèéã 100000-150000 òºãðºãººð òîðãîõ /Ýíý çààëòàä 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðñîí/; 23.1.4. ýíý õóóëèéí 17.7; 17.10-ûã çºð÷ñºí áîë 200000-250000 òºãðºãººð òîðãîæ, ¿éë àæèëëàãààã çîãñîîõ, õóóëü áóñààð îëñîí îðëîãûã õóðààõ; 23.1.5. ýíý õóóëèéí 20.3-ûí äàãóó ò¿¿õ, ñî¸ëûí ¿íýò, åðäèéí äóðñãàëò ç¿éëèéã ò¿ð õóãàöààãààð óëñûí õèëýýð ãàðãààä òîãòîîñîí õóãàöààíäàà îðóóëæ èðýýã¿é èðãýíèéã 20000-50000, àëáàí òóøààëòíûã 30000-60000, áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæèéã 200000-250000 òºãðºãººð òîðãîæ, óã äóðñãàëò ç¿éëèéã ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãààñ òîãòîîñîí õóãàöààíä çààâàë àâ÷ èð¿¿ëýõ; 23.1.6. ýíý õóóëèéí 16.3 äàõü õýñãèéã çºð÷ñºí áîë òóõàéí ò¿¿õ, ñî¸ëûí õîñã¿é ¿íýò äóðñãàëò ç¿éëèéã íü õóðààæ, èðãýíèéã 50000 õ¿ðòýë òºãðºãººð òîðãîõ. 23.1.7.ýíý õóóëèéí 8.6, 9.7-ã çºð÷ñºí àëáàí òóøààëòíûã 30000-60000, áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæèéã 100000-250000 òºãðºãººð òîðãîõ. 23.1.8. ø¿¿ã÷ ýíý õóóëèéí 8.11, 20.1-èéã çºð÷ñºí àëáàí òóøààëòíûã 30000-60000, õóóëèéí ýòãýýäèéã 100000-250000 òºãðºãººð òîðãîõ /Ýíý çààëòûã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 16-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/. 23.2.Ýíý õóóëèéí 8.11, 20.1-èéã çºð÷ñºí çºð÷ëèéã ø¿¿ã÷, 11.4, 12.2, 12.3, 17.7, 17.10, 17.13-ã çºð÷ñºí çºð÷ëèéã áàéãàëü îð÷íû óëñûí áàéöààã÷ , 8.1, 8.9, 9.4, 9.6, 11.4, 12.3, 13.2, 13.4, 14.2, 15.2, 16.3, 17.7, 17.10, 17.13, 20.1, 21.1, 23.1.1, 23.1.3 -ã çºð÷ñºí çºð÷ëèéã ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãà, ñî¸ëûí õÿíàëòûí óëñûí áàéöààã÷, 23.1.7-ä çààñàí çºð÷ëèéã ñî¸ëûí õÿíàëòûí óëñûí áàéöààã÷ òóñ òóñ õàðüÿàëàí øèéäâýðëýíý.

ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÈÕ ÕÓÐËÛÍ ÄÀÐÃÀ

Ë.ÝÍÝÁÈØ

/Ýíý ç¿éëä 2001 îíû 11 ä¿ãýýð ñàðûí 30-íû, 2003 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 2-íû, 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 16-íû, 2005 îíû 06 äóãààð ñàðûí 02-íû ºäðèéí õóóëèàð îðóóëñàí íýìýëò, ººð÷ëºëòèéã òóñãàâ./

8


СОЁЛЫН ӨВИЙН ТУХАЙ