Issuu on Google+

ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ

ÕÓÓËÜ 2002 îíû 01 ä¿ãýýð ñàðûí 03-íû ºäºð Óëààíáààòàð õîò ÝЯ¯ÃÈÉÍ ÕÓÓËÜ ÅЪÍÕÈÉ ÀÍÃÈ ÍÝÃįÃÝÝÐ ÕÝÑÝà ÍÈÉÒËÝà ¯ÍÄÝÑËÝË ÍÝÃįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÝЯ¯ÃÈÉÍ ÕÓÓËÈÉÍ ÇÎÐÈËÒ, ÇÀÐ×ÈÌ 1 ä¿ãýýð ç¿éë. Ìîíãîë Óëñûí Ýð¿¿ãèéí õóóëèéí çîðèëò 1.1.Ìîíãîë Óëñûí Ýð¿¿ãèéí õóóëèéí çîðèëò íü Ìîíãîë Óëñûí òóñãààð òîãòíîë, ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäàë, õ¿íèé ýðõ, ýðõ ÷ºëºº, íèéòèéí áîëîí õóâèéí ºì÷, ¿íäýñíèé áàÿëàã, áàéãàëü îð÷èí, ýðõ ç¿éí æóðàì, ýíõòàéâàí, õ¿í òºðºëõòºíèé àþóëã¿é áàéäëûã ãýìò õàëäëàãààñ õàìãààëàõàä îðøèíî. 1.2.Ìîíãîë Óëñûí Ýð¿¿ãèéí õóóëü ýíý çîðèëòûã õýðýãæ¿¿ëýõèéí òóëä õ¿í, òºð, íèéãýìä àþóëòàé ÿìàð ¿éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿éã ãýìò õýðýãò òîîöîõ, ò¿¿íèéã ¿éëäñýí ãýì áóðóóòàé íü ø¿¿õýýð òîãòîîãäñîí ýòãýýäýä õ¿ëýýëãýõ ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãûí òºðºë, õýìæýýã òîãòîîíî. 2 äóãààð ç¿éë. Ýð¿¿ãèéí õóóëü òîãòîîìæ 2.1.Ýð¿¿ãèéí õóóëü òîãòîîìæ íü Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü 1 , îëîí óëñûí ýðõ ç¿éí íèéòýýð õ¿ëýýí çºâøººðñºí çàð÷èì, õýì õýìæýýíä ¿íäýñëýíý. 2.2. Ýð¿¿ãèéí õóóëü òîãòîîìæ íü ýíý õóóëèàñ á¿ðäýíý. ¯éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿éã øèíýýð ãýìò õýðýãò òîîöîæ, ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà òîãòîîñîí Ýð¿¿ãèéí õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëñàí õóóëü ýíý õóóëèéí á¿ðýëäýõ¿¿í õýñýã áîëíî. 3 äóãààð ç¿éë. Õóóëü ¸ñíû çàð÷èì 3.1.¯éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿éã ãýìò õýðýãò òîîöîõ, ò¿¿íä îíîãäóóëàõ ÿë, ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãûí áóñàä àðãà õýìæýýã çºâõºí ýíý õóóëèàð òîäîðõîéëíî. 3.2.Ýð¿¿ãèéí õóóëèéã òºñººòýé õýðýãëýõèéã õîðèãëîíî. 3.3.Õ¿íèé ¿çýë áîäîë, èòãýë ¿íýìøëèéí òºëºº ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõã¿é. 4 ä¿ãýýð ç¿éë. Ãýì áóðóóòàé íü òîãòîîãäñîí òîõèîëäîëä ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõ çàð÷èì

1

Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü – “Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 1992 îíû 1 ä¿ãýýðò íèéòëýãäñýí.

4.1. Ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ãýì áóðóóòàé íü ø¿¿õýýð òîãòîîãäñîí ýòãýýäýä ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 4.2.Ãýì áóðóóã¿éãýýð ýíý õóóëüä çààñàí õîð óðøèã ó÷ðóóëñàí áîë ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõã¿é. 5 äóãààð ç¿éë. Õ¿í á¿ð õóóëü, ø¿¿õèéí ºìíº ýðõ òýãø áàéõ çàð÷èì 5.1.Ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ãýì áóðóóòàé ýòãýýäýä ò¿¿íèé ¿íäýñ, óãñàà, õýë, àðüñíû ºíãº, íàñ, õ¿éñ, íèéãìèéí ãàðàë, áàéäàë, õºðºí㺠÷èíýý, ýðõýëñýí àæèë, àëáàí òóøààë, øàøèí ø¿òëýã, ¿çýë áîäîë, áîëîâñðîëûã ¿ë õàðãàëçàí ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 6 äóãààð ç¿éë. Øóäàðãà ¸ñíû çàð÷èì 6.1.ßë, ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãûí áóñàä àðãà õýìæýý íü ãýìò õýðãèéí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàð, õýð õýìæýý, ãýì áóðóóòàé ýòãýýäèéí õóâèéí áàéäàë, ãýìò õýðýã ¿éëäñýí íºõöºë áàéäàëä òîõèðñîí áàéíà. 6.2.Ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäýä òóõàéí ãýìò õýðýãò íü çºâõºí íýã óäàà ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 7 äóãààð ç¿éë. Ýíýðýíã¿é ¸ñíû çàð÷èì 7.1.Ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäýä îíîãäóóëàõ ÿë, ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãûí áóñàä àðãà õýìæýý íü õ¿íëýã áóñ, õýðöãèé õàíäàõ, íýð òºð, àëäàð õ¿íäèéã íü ãóòààõ çîðèëãî, õýëáýð àãóóëæ áîëîõã¿é. 8 äóãààð ç¿éë. Ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ãýì áóðóóòàé ýòãýýä çºâõºí ººðºº õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ çàð÷èì 8.1.Ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãûã çºâõºí õóâü õ¿íä õ¿ëýýëãýíý. 8.2.Ãýì áóðóóòàé ýòãýýä ¿éëäñýí ãýìò õ¿ëýýíý.

õýðýãòýý çºâõºí ººðºº ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà

9 ä¿ãýýð ç¿éë. Ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà ãàðöààã¿é áàéõ çàð÷èì 9.1.Ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäýä ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà çààâàë õ¿ëýýëãýíý. 9.2.ßë, ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãûí áóñàä àðãà õýìæýýíýýñ ÷ºëººëºõ ¿íäýñëýë, ãàãöõ¿¿ ýíý õóóëèàð òîãòîîíî.

æóðìûã

10 äóãààð ç¿éë. Ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõ ¿íäýñëýë 10.1. Ýíý õóóëüä çààñàí ãýìò õýðãèéí á¿õ øèíæèéã àãóóëñàí õýðýã ¿éëäýãäñýí ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõ ¿íäýñëýë áîëíî.

íü

10.2.Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëüä çààñíû äàãóó áàéãóóëàãäñàí ø¿¿õýýñ ººð áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòàí ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ãýì áóðóóòàéä òîîöîõ, ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõ àñóóäëûã øèéäâýðëýõèéã õîðèãëîíî. ÕΨÐÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ÝЯ¯ÃÈÉÍ ÕÓÓËÜ ¯ÉË×ËÝÕ ÖÀà ÕÓÃÀÖÀÀ,

2

ÍÓÒÀà ÄÝÂÑÃÝÐ, ÕÀÌÀÀÐÀÕ ÝÒÃÝÝÄ 11 ä¿ãýýð ç¿éë. Ýð¿¿ãèéí õóóëü ¿éë÷ëýõ öàã õóãàöàà 11.1.Íèéãýìä àþóëòàé ¿éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿éã ãýìò õýðýãò òîîöîõ, ãýì áóðóóòàé ¿éëäñýí ýòãýýäýä ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõ ýñýõèéã õýðýã ¿éëäýõ ¿åä äàãàæ ìºðäºæ áàéñàí Ýð¿¿ãèéí õóóëèéí äàãóó øèéäâýðëýíý. 11.2.Ãýìò õýðãèéí õîð óðøèã õýçýý èëýðñíýýñ ¿ë õàìààðàí òóõàéí ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ¿åèéã ãýìò õýðýã ¿éëäýãäñýí öàã õóãàöààíä òîîöíî. 12 äóãààð ç¿éë. Ýð¿¿ãèéí õóóëèéã áóöààí õýðýãëýõ ¿íäýñëýë, æóðàì 12.1.¯éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿éã ãýìò õýðýãò òîîöîõã¿é áîëñîí áóþó îíîãäóóëàõ ÿëûã õºíãºð¿¿ëñýí, ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäèéí ýðõ ç¿éí áàéäëûã äýýðä¿¿ëñýí õóóëèéã áóöààí õýðýãëýíý. 12.2.¯éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿éã ãýìò õýðýãò øèíýýð òîîöñîí áóþó îíîãäóóëàõ ÿëûã õ¿íäð¿¿ëñýí, ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäèéí ýðõ ç¿éí áàéäëûã äîðäóóëñàí õóóëèéã áóöààí õýðýãëýõã¿é. 12.3.Øèíý õóóëèàð òóõàéí ãýìò õýðýãò îíîãäóóëàõ ÿëûí äýýä õýìæýýã áàãàñãàñàí òîõèîëäîëä óðüä íü ¿¿íýýñ äýýã¿¿ð ÿë øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýäèéí ÿëûã ø¿¿õ óã äýýä õýìæýýíä íèéö¿¿ëýí õàñíà. 12.4.Øèíý õóóëèàð òóõàéí ãýìò õýðýãò îíîãäóóëàõ ÿëûí äîîä õýìæýýã áàãàñãàñàí òîõèîëäîëä óðüä íü ¿¿íýýñ äýýã¿¿ð ÿë øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýäèéí ÿëûã ø¿¿õ óã äîîä õýìæýýíä íèéö¿¿ëýí õàñíà. 13 äóãààð ç¿éë. Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðò ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäýä Ýð¿¿ãèéí õóóëü ¿éë÷ëýõ ¿íäýñëýë, æóðàì 13.1.Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðò ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäýä ýíý õóóëèàð ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 13.2.Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðò õàìààðàõ õèëèéí ÷àíàäàä áàéãàà Äèïëîìàò òºëººëºã÷èéí ãàçðûí ýçýìøèë íóòàã, Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí äàëáàà ìàíäóóëñàí õºëºã îíãîö, àãààðûí õºëºãò ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäýä ýíý õóóëèàð ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 13.3.Ãàäààä óëñûí äèïëîìàò äàðõàí ýðõ, ýðõ ÿìáà ýäýëæ áàéãàà ýòãýýä áîëîí äàãàæ ìºðäºæ áàéãàà õóóëü, îëîí óëñûí ãýðýýíèé äàãóó Ìîíãîë Óëñûí ø¿¿õýä ýð¿¿ãèéí õýðãèéí òàëààð õàðúÿàëàãäàõã¿é áóñàä ýòãýýä Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðò ãýìò õýðýã ¿éëäâýë ò¿¿íä ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõ ýñýõ àñóóäëûã Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýýíèé äàãóó øèéäâýðëýíý. 14 ä¿ãýýð ç¿éë. Ìîíãîë Óëñûí õèëèéí ãàäíà ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäýä Ýð¿¿ãèéí õóóëü ¿éë÷ëýõ ¿íäýñëýë, æóðàì 14.1.Ìîíãîë Óëñûí èðãýí, òóñ óëñàä áàéíãà îðøèí ñóóäàã õàðúÿàëàëã¿é õ¿í ãàäààä óëñàä ýíý õóóëüä çààñàí ãýìò õýðýã ¿éëäýæ, òóõàéí õýðýãòýý ÿë øèéòã¿¿ëýýã¿é áîë ýíý õóóëèàð ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 14.2.Ýíý õóóëèéí 14.1-ä çààñàí ýòãýýä ¿éëäñýí ãýìò õýðýãòýý ãàäààä óëñàä ÿë øèéòã¿¿ëñýí áîë Ìîíãîë Óëñûí ø¿¿õ ò¿¿íä îíîãäóóëñàí ÿëûã ýíý õóóëèéí äàãóó õºíãºð¿¿ëýõ

3

áóþó ÿëààñ ÷ºëººëæ áîëíî. Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýýíä ººðººð çààãààã¿é áîë ø¿¿õ òóõàéí ýòãýýäèéã ýíý õóóëüä çààñàí ¿íäýñëýëýýð ãýì áóðóóã¿éä òîîöîæ áîëíî. 14.3.Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýýíä ººðººð çààãààã¿é áîë ãàäààä óëñàä àëáà õààæ áàéõäàà ãýìò õýðýã ¿éëäñýí Ìîíãîë Óëñûí öýðãèéí àëáàí õààã÷èä ýíý õóóëèàð ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 14.4.Ìîíãîë Óëñûí õèëèéí ãàäíà ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ãàäààä óëñûí èðãýí, õàðúÿàëàëã¿é õ¿íä çºâõºí Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýýíä çààñàí áîë ýíý õóóëèàð õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 14.5.Ìîíãîë Óëñàä áàéíãà îðøèí ñóóäàãã¿é ãàäààä óëñûí èðãýí, õàðúÿàëàëã¿é õ¿í òóñ óëñûí õèëèéí ãàäíà Ìîíãîë Óëñûí àøèã ñîíèðõëûí ýñðýã ãýìò õýðýã ¿éëäýæ ÿë øèéòã¿¿ëýýã¿é áîë Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýýíä çààñàí òîõèîëäîëä ýíý õóóëèàð ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýæ áîëíî. 15 äóãààð ç¿éë. Ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäèéã øèëæ¿¿ëýõ 15.1.Ìîíãîë Óëñûí èðãýíèéã ýð¿¿ãèéí õýðýãò ìºðä¿¿ëýõ áóþó ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõýýð ãàäààä óëñàä øèëæ¿¿ëæ ºãºõã¿é. 15.2.Ìîíãîë Óëñûí õèëèéí ãàäíà ãýìò õýðýã ¿éëäñýí áºãººä Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðò áàéãàà ãàäààä óëñûí èðãýí, õàðúÿàëàëã¿é õ¿íèéã ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõ áóþó ÿë ýäë¿¿ëýõýýð Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýýíä çààñíû äàãóó ãàäààä óëñàä øèëæ¿¿ëæ áîëíî. ÕΨÐÄÓÃÀÀÐ ÕÝÑÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà ÃÓÐÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝÃ

ÃÝÌÒ ÕÝÐÃÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÎÉËÃÎËÒ, ÀÍÃÈËÀË 16 äóãààð ç¿éë. Ãýìò õýðãèéí òóõàé îéëãîëò 16.1.Ýð¿¿ãèéí õóóëüä ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõýýð ¿éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿éã ãýìò õýðýã ãýíý.

çààñàí, íèéãýìä àþóëòàé

16.2.Ýð¿¿ãèéí õóóëèéí òóñãàé àíãèä çààñàí ãýìò õýðãèéí øèíæèéã õýëáýðèéí òºäèé àãóóëñàí áîëîâ÷ ÿëèìã¿éí ó÷èð íèéãýìä àþóëã¿é ¿éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿éã ãýìò õýðýãò òîîöîõã¿é. 17 äóãààð ç¿éë. Ãýìò õýðãèéí àíãèëàë 17.1.Ãýìò õýðãèéí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàð, õýð õýìæýý, îíîãäóóëæ áîëîõ ÿëûí õ¿íä, õºíãºíèéã õàðãàëçàí ãýìò õýðãèéã: 17.1.1.õºíãºí; 17.1.2.õ¿íäýâòýð; 17.1.3.õ¿íä; 17.1.4.îíö õ¿íä ãýæ àíãèëíà.

.

17.2.Ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèä íýã ñàðûí õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâèí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýõýýð çààñàí ãýìò õýðãèéã õºíãºí ãýìò õýðýã ãýíý. 4

17.3.Ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèä íýã ñàðûí õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ òàâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýõýýð çààñàí ãýìò õýðãèéã õ¿íäýâòýð ãýìò õýðýã ãýíý. 17.4.Ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèä íýã ñàðûí õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ òàâàí çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë òàâàí æèëýýñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýõýýð çààñàí ãýìò õýðãèéã õ¿íä ãýìò õýðýã ãýíý. 17.5.Ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèä àðâàí æèëýýñ äýýø àðâàí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ, îíöãîé òîõèîëäîëä õîðèí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ áóþó öààçààð àâàõ ÿë øèéòãýõýýð çààñàí ãýìò õýðãèéã îíö õ¿íä ãýìò õýðýã ãýíý. 18 äóãààð ç¿éë. Ãýìò õýðýã äàâòàí ¿éëäýõ 18.1.Ýíý õóóëèéí íýã ç¿éë, ò¿¿íèé íýã õýñýãò çààñàí ãýìò õýðãèéã õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ äýýø óäàà ¿éëäñýí áàéõûã äàâòàí ãýìò õýðýã ãýíý. Ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèéí õýä õýäýí ç¿éë, õýñýãò çààñàí õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ äýýø ãýìò õýðýã ¿éëäýõ íü çºâõºí òóñãàé àíãèä çààñàí òîõèîëäîëä äàâòàí ãýìò õýðýãò òîîöîãäîíî. 18.2.Õóóëüä çààñàí ¿íäýñëýë, æóðìûí äàãóó ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëºãäñºí, ÿëã¿é áîëñîí, ÿëã¿éä òîîöîãäñîí ýòãýýä ãýìò õýðýã øèíýýð ¿éëäñýí íü äàâòàí ãýìò õýðýã áîëîõã¿é. 19 ä¿ãýýð ç¿éë. Íèéëìýë ãýìò õýðýã 19.1.Ýíý õóóëèéí õýä õýäýí ç¿éë, õýñýãò çààñàí õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ äýýø ãýìò õýðýã ¿éëäýæ, òýäãýýðèéí àëèíä íü ÷ ÿë øèéòã¿¿ëýýã¿é áàéõûã íèéëìýë ãýìò õýðýã ãýíý. Íèéëìýë ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäýä ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèä çààñàí ãýìò õýðýã á¿ðò íü ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 19.2.Ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèéí õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ äýýø ç¿éë, õýñýãò çààñàí ãýìò õýðãèéí øèíæèéã àãóóëñàí íýã óäààãèéí ¿éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿éã íèéëìýë ãýìò õýðýãò òîîöíî. ĪЪÂįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ÝЯ¯ÃÈÉÍ ÕÀÐÈÓÖËÀÃÀ Õ¯ËÝÝÕ ÝÒÃÝÝÄ 20 äóãààð ç¿éë. Ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ ýòãýýä 20.1.Ýð¿¿ãèéí õóóëèàð òîãòîîñîí íàñàíä õ¿ðñýí, õýðýã õàðèóöàõ ÷àäâàðòàé, ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ãýì áóðóóòàé íü ø¿¿õýýð òîãòîîãäñîí ýòãýýäýä ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 21 ä¿ãýýð ç¿éë. Ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõ íàñíû õÿçãààð 21.1.Ãýìò õýðýã ¿éëäýõ ¿åäýý àðâàí çóðãààí íàñàíä õ¿ðñýí ýòãýýäýä ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 21.2.Àðâàí äºð⺺ñ àðâàí çóðãàà õ¿ðòýë íàñíû ýòãýýä ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèéí 91 /Õ¿íèéã ñàíààòàé àëàõ/, 96/ Áóñäûí áèå ìàõáîäèä õ¿íä ãýìòýë ñàíààòàé ó÷ðóóëàõ/, 126 /Õ¿÷èíäýõ/, 145/ Áóñäûí ýä õºðºíãèéã õóëãàéëàõ/, 146/ Áóñäûí ýä õºðºíãèéã áóëààõ/, 147/ Áóñäûí ýä õºðºíãèéã äýýðýìäýõ/, 153/Áóñäûí ýä õºðºíãèéã ñàíààòàéãààð óñòãàõ, ãýìòýýõ/,

5

181.2; 181.3 /Õ¿íäð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäàëòàéãààð òàíõàéðàõ/-ò çààñàí ãýìò õýðýã ¿éëäñýí áîë ò¿¿íä ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 21.3.Àðâàí íàéìàí íàñàíä õ¿ðýõèéí ºìíº àíõ óäàà õºíãºí, õ¿íäýâòýð ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäèéã ÿë øèéòãýõã¿é õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ áîëîìæòîé ãýæ ø¿¿õ ¿çâýë ò¿¿íä ýíý õóóëüä çààñàí õ¿ì¿¿æëèéí ÷àíàðòàé àëáàäëàãûí àðãà õýìæýýã õýðýãëýæ áîëíî. 22 äóãààð ç¿éë. Õýðýã õàðèóöàõ ÷àäâàðã¿é áàéäàë 22.1.Ãýìò õýðýã ¿éëäýõ ¿åäýý õýðýã õàðèóöàõ ÷àäâàðã¿é, ººðººð õýëáýë, ñýòãýöèéí àðõàã ºâ÷òýé, ñýòãýöèéí ¿éë àæèëëàãàà íü ò¿ð ñàðíèñàí, ýñõ¿ë îþóí óõààíû õîìñäîëòîé áóþó ººð áóñàä õ¿íä ºâ÷íèé óëìààñ ñýòãýöèéí õóâüä ººðèéí ¿éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿éí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàðûã óõàìñàðëàõ áóþó ¿éë àæèëëàãààãàà óäèðäàí æîëîîäîõ ÷àäâàðã¿é áîëñîí ýòãýýäýä ÿë îíîãäóóëàõã¿é. Èéì ýòãýýäýä ø¿¿õ ýíý õóóëüä çààñàí ýìíýëãèéí ÷àíàðòàé àëáàäëàãûí àðãà õýìæýý õýðýãëýíý. 22.2.Ãýìò õýðýã ¿éëäýõ ¿åäýý õýðýã õàðèóöàõ ÷àäâàðòàé áàéñàí áîëîâ÷ ø¿¿õ õýðãèéã øèéäâýðëýõ ¿åä ñýòãýöèéí ºâ÷òýé , ñýòãýöèéí ¿éë àæèëëàãàà íü ò¿ð ñàðíèñàí, ýñõ¿ë ººð áóñàä õ¿íä ºâ÷íèé óëìààñ ñýòãýöèéí õóâüä ººðèéí ¿éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿éí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàðûã óõàìñàðëàõ áóþó ¿éë àæèëëàãààãàà óäèðäàí æîëîîäîõ ÷àäâàðã¿é áîëñîí ýòãýýäýä ÿë îíîãäóóëàõã¿é. Èéì ýòãýýäýä ýíý õóóëüä çààñàí ýìíýëãèéí ÷àíàðòàé àëáàäëàãûí àðãà õýìæýý õýðýãëýæ, ýäãýðñíèé íü äàðàà ÿë îíîãäóóëàõ ýñýõèéã ø¿¿õ øèéäâýðëýíý. 23 äóãààð ç¿éë. Ñîãòóóðàë áóþó ìàíñóóðëûí áàéäàëä ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäýä õ¿ëýýëãýõ ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà 23.1.Ñîãòóóðàë áóþó ìàíñóóðëûí áàéäàëä áàéõäàà ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäèéã ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëºõã¿é. 23.2.Ñîãòóóðàë áóþó ìàíñóóðëûí áàéäàëä áàéõäàà ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäýä ø¿¿õ ÿë îíîãäóóëàõûí çýðýãöýý ýíý õóóëüä çààñàí ýìíýëãèéí ÷àíàðòàé àëáàäëàãûí àðãà õýìæýý õýðýãëýæ áîëíî. 24 ä¿ãýýð ç¿éë. Îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòýí 24.1. Äàðààõü ýòãýýäèéã ø¿¿õ îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòýíä òîîöíî: 24.1.1.óðüä íü õ¿íä ãýìò õýðýã ¿éëäýæ õîðèõ ÿëààð õî¸ð óäàà øèéòã¿¿ëæ, óã ÿëàà ýäýëæ áàéõäàà áóþó ýäýëñíèé äàðàà äàõèí õ¿íä ãýìò õýðýã ¿éëäýæ õîðèõ ÿëààð øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä; 24.1.2.óðüä íü õ¿íä áóþó îíö õ¿íä ãýìò õýðýã ¿éëäýæ õîðèõ ÿëààð øèéòã¿¿ëæ, óã ÿëàà ýäýëæ áàéõäàà áóþó ýäýëñíèé äàðàà äàõèí îíö õ¿íä ãýìò õýðýã ¿éëäýæ õîðèõ ÿëààð øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä; 24.1.3.óðüä íü õîðèõ ÿë øèéòã¿¿ëæ áàéãààã¿é áîëîâ÷ îíö õ¿íä ãýìò õýðýã äàâòàí ¿éëäýæ õîðèõ ÿë øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä; 24.1.4. ãýìò õýðýã ¿éëäýæ õîðèõ ÿëààð øèéòã¿¿ëñýí, ýíý õóóëèéí 36.5-ä çààñàí ãýìò á¿ëýãëýëèéí ãèø¿¿í. 24.2.Îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòíýýð òîîöîõîä íàñàíä õ¿ðýýã¿é áàéõäàà ¿éëäñýí ãýìò õýðýã áîëîí ýíý õóóëüä çààñàí ¿íäýñëýëýýð ÿëã¿é áîëñîí, ÿëã¿éä òîîöîãäñîí ãýìò õýðýã õàìààðàõã¿é.

6

24.3.Îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòýí ãýìò õýðýã ¿éëäñýíèéã ÿë õ¿íäð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäàë áîëãîí çààñàí ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèéí õýì õýìæýýã óã ýòãýýä òóõàéí õýðãèéã ¿éëäýõýýñ ºìíº õóóëüä çààñàí ¿íäýñëýëýýð îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòíýýð òîîöîãäñîí òîõèîëäîëä õýðýãëýíý. 24.4.Ø¿¿õ òóõàéí ýòãýýäèéã îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòíýýð òîîöîõ áîëñîí ¿íäýñëýëýý øèéòãýõ òîãòîîëä çààíà. 24.5.Îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòíýýð òîîöñîí ø¿¿õèéí øèéäâýð íü óã ýòãýýä ñ¿¿ë÷èéí ãýìò õýðýãòýý ÿëã¿é áîëñîí, ÿëã¿éä òîîöîãäñîí ¿åä õ¿÷èíã¿é áîëíî. ÒÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ÃÝÌ ÁÓÐÓÓ 25 äóãààð ç¿éë. Ãýì áóðóóãèéí õýëáýð 25.1. Ãýì áóðóóòàé íü õóóëèéí äàãóó ø¿¿õýýð íîòëîãäîõ õ¿ðòýë õýíèéã ÷ ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ãýì áóðóóòàéä òîîöîæ ¿ë áîëíî. 25.2.Ãýì áóðóó íü ñàíààòàé, áîëãîîìæã¿é ãýñýí õýëáýðòýé áàéíà. 25.3.Áîëãîîìæã¿é ¿éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿é íü ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèä çààñàí òîõèîëäîëä ãýìò õýðýãò òîîöîãäîíî. 26 äóãààð ç¿éë. Ãýìò õýðýã ñàíààòàé ¿éëäýõ 26.1.Ãýìò õýðýã ñàíààòàé ¿éëäýõ íü øóóä, øóóä áóñ ñàíààòàé áàéíà. 26.2.Ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýä ººðèéí ¿éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿éí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàðûã óõàìñàðëàæ , ò¿¿íèé óëìààñ íèéãýìä àþóëòàé õîð óðøèã ó÷ðàõ íü çàéëøã¿é, ýñõ¿ë ó÷ðàõ áîëîìæòîéã óðüä÷èëàí ìýäñýí àòëàà õ¿ñýæ ¿éëäñýí áîë ãýìò õýðýã øóóä ñàíààòàé ¿éëäñýí ãýæ ¿çíý. 26.3.Ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýä ººðèéí ¿éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿éí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàðûã óõàìñàðëàæ, ò¿¿íèé óëìààñ íèéãýìä àþóëòàé õîð óðøèã ó÷ðàõ áîëîìæòîéã óðüä÷èëàí ìýäñýí, óã õîð óðøãèéã õ¿ñýýã¿é áîëîâ÷ ò¿¿íä çîðèóä õ¿ðãýñýí áîë ãýìò õýðýã øóóä áóñ ñàíààòàé ¿éëäñýí ãýæ ¿çíý. 27 äóãààð ç¿éë. Ãýìò õýðýã áîëãîîìæã¿é ¿éëäýõ 27.1.Ãýìò õýðýã áîëãîîìæã¿é ¿éëäýõ íü õºíãºìñ㺺ð íàéäñàí, ýñõ¿ë õàéõðàìæã¿é õàíäñàí áàéíà. 27.2.Ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýä ººðèéí ¿éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿éí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàðûã óõàìñàðëàæ, ò¿¿íèé óëìààñ íèéãýìä àþóëòàé õîð óðøèã ó÷ðàõ áîëîìæòîéã óðüä÷èëàí ìýäñýí áîëîâ÷ ò¿¿íèéã ãàðãàõã¿é áàéæ ÷àäíà ãýæ òîîöîí ¿éëäñýí áîë õºíãºìñ㺺ð íàéäñàí ãýæ ¿çíý. 27.3.Ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýä ººðèéí ¿éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿éí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàðûã óõàìñàðëàæ, ò¿¿íèé óëìààñ íèéãýìä àþóëòàé õîð óðøèã ó÷ðàõ áîëîìæòîéã óðüä÷èëàí ìýäýõ ¸ñòîé, ìýäýõ áîëîìæòîé áàéñàí áîëîâ÷ ìýäýëã¿é ¿éëäñýí áîë õàéõðàìæã¿é õàíäñàí ãýæ ¿çíý. 28 äóãààð ç¿éë. Õîð óðøèã ãýì áóðóóã¿éãýýð ó÷ðóóëàõ 28.1.Ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýä ººðèéí ¿éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿éí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàðûã óõàìñàðëààã¿é, õýðãèéí íºõöºë áàéäëûí óëìààñ óõàìñàðëàõ áîëîìæã¿é áàéñàí,

7

ò¿¿í÷ëýí ó÷èð÷ áîëîõ íèéãýìä àþóëòàé õîð óðøãèéã óðüä÷èëàí ìýäýõ áîëîìæã¿é, ìýäýõ ¸ñã¿é áàéñàí áîë õîð óðøèã ãýì áóðóóã¿éãýýð ó÷ðóóëñàí ãýæ ¿çíý. 29 ä¿ãýýð ç¿éë. Õîõèðëûí õýìæýýã òîäîðõîéëîõ 29.1.Ãýìò õýðýã ¿éëäýõ ¿åä ìºðäºãäºæ áàéãàà õóóëü òîãòîîìæèä çààñàí íýã ñàðûí õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýãýýñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýã áàãà áóñ, òàâèàñ äýýø íýã çóóí õîðèí òàâ äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýã ¿ëýìæ, íýã çóóí õîðèí òàâààñ äýýø õî¸ð çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýã èõ, õî¸ð çóóãààñ äýýø äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýã îíö èõ ãýæ òîîöîí õîõèðëûí õýìæýýã òîäîðõîéëíî. ÇÓÐÃÀÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà ¯ÉËÄÝÕ ¯Å ØÀÒ 30 äóãààð ç¿éë. Òºãññºí áîëîí òºãñººã¿é ãýìò õýðýã 30.1.¯éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿é íü ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèä çààñàí ãýìò õýðãèéí á¿õ øèíæèéã àãóóëñàí áàéâàë òºãññºí ãýìò õýðýã ãýíý. 30.2.Ãýìò õýðýã ¿éëäýõýýð áýëòãýõ, çàâäàõûã òºãñººã¿é ãýìò õýðýã ãýíý. 30.3.Òºãñººã¿é ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäýä ýíý õóóëèéí 31, 32 äóãààð ç¿éëèéã æóðàìëàí òóñãàé àíãèéí çîõèõ ç¿éë, õýñýãò çààñíààð ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 31 ä¿ãýýð ç¿éë. Ãýìò õýðýã ¿éëäýõýýð áýëòãýõ 31.1.Çýâñýã, õýðýãñëèéã õàéæ îëñîí, øèíýýð õèéñýí, òºõººð÷ òîõèðóóëñàí, õàìòðàí îðîëöîã÷èéã ñîíãîæ àâñàí, ãýìò õýðýã ¿éëäýõ òàëààð ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí, ò¿¿í÷ëýí ãýìò õýðýã ¿éëäýõ áóñàä íºõöºë, áîëîìæèéã ñàíààòàé á¿ðä¿¿ëñíèéã ãýìò õýðýã ¿éëäýõýýð áýëòãýñýí ãýæ ¿çíý. 31.2.Õºíãºí ãýìò õýðýã ¿éëäýõýýð áýëòãýñýí ýòãýýäèéí ¿éëäýëä ººð ãýìò õýðãèéí øèíæã¿é áîë ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõã¿é. 32 äóãààð ç¿éë. Ãýìò õýðýã ¿éëäýõýýð çàâäàõ 32.1.Ãýìò õýðýã ¿éëäýõýä øóóä ÷èãëýñýí ¿éëäýë áóþó ýñ ¿éëäýõ¿éã ñàíààòàé õèéñýí áîëîâ÷ òóõàéí ýòãýýäèéí õ¿ñýë çîðèãîîñ ¿ë õàìààðàõ íºõöºë áàéäëûí óëìààñ ãýìò õýðýã òóéëäàà õ¿ðýýã¿é áîë ãýìò õýðýã ¿éëäýõýýð çàâäñàí ãýæ ¿çíý. 32.2.Ãýìò õýðýã ¿éëäýõýä ÷èãëýñýí ¿éëäýë áóþó ýñ ¿éëäýõ¿éã á¿ðýí õèéñýí ãýæ òóõàéí ýòãýýä îéëãîñîí áîëîâ÷ ò¿¿íèé õ¿ñýë çîðèãîîñ ¿ë õàìààðàõ íºõöºë áàéäëûí óëìààñ ãýìò õýðýã òóéëäàà õ¿ðýýã¿é áîë òºãññºí çàâäàëò ãýíý. 32.3.Ãýìò õýðýã ¿éëäýõýä ÷èãëýñýí ¿éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿éã á¿ðýí õèéãýýã¿éãýý òóõàéí ýòãýýä îéëãîñîí áºãººä ò¿¿íèé õ¿ñýë çîðèãîîñ ¿ë õàìààðàõ íºõöºë áàéäëûí óëìààñ ãýìò õýðýã òóéëäàà õ¿ðýýã¿é áîë òºãñººã¿é çàâäàëò ãýíý. 33 äóãààð ç¿éë. Ãýìò õýðýã ¿éëäýõýýñ ñàéí äóðààðàà òàòãàëçàõ 33.1.Ãýìò õýðýã ¿éëäýõýýð áýëòãýñýí áóþó çàâäñàí ýòãýýä ãýìò õýðãýý òóéëä íü õ¿ðãýõ áîëîìæòîéã îéëãîæ áàéñàí áîëîâ÷ òèéíõ¿¿ òóéëä íü õ¿ðãýõýýñ ñàéí äóðààðàà, òºãñ òàòãàëçñàí áîë ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëíº.

8

33.2.Ãýìò õýðãýý òóéëä íü õ¿ðãýõýýñ ñàéí äóðààðàà òàòãàëçàõààñ ºìíº õèéñýí ¿éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿é íü áèå äààñàí ººð ãýìò õýðãèéí øèíæèéã àãóóëñàí áàéâàë çºâõºí òýð ãýìò õýðýãò íü ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. ÄÎËÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝÃÒ ÕÀÌÒÐÀÍ ÎÐÎËÖÎÕ 34 ä¿ãýýð ç¿éë. Ãýìò õýðýãò õàìòðàí îðîëöîõ 34.1.Ãýìò õýðýã ñàíààòàé ¿éëäýõýä õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ äýýø ýòãýýä íýãäñýíèéã õàìòðàí îðîëöîõ ãýíý. 35 äóãààð ç¿éë. Ãýìò õýðýãò õàìòðàí îðîëöîã÷ 35.1.Çàõèàëàã÷, çîõèîí áàéãóóëàã÷, õàòãàã÷, ã¿éöýòãýã÷, õàìæèã÷èéã ãýìò õýðýãò õàìòðàí îðîëöîã÷ ãýíý. 35.2.Ãýìò õýðýã ¿éëä¿¿ëýõýýð áóñäûã õºëñºëñºí ýòãýýäèéã çàõèàëàã÷ ãýíý. 35.3.Ãýìò õýðýã ¿éëäýõèéã ãàðäàí çîõèîí áàéãóóëñàí áóþó óäèðäñàí, çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë áàéãóóëæ, ¿éë àæèëëàãààã íü ÷èãë¿¿ëæ óäèðäñàí ýòãýýäèéã çîõèîí áàéãóóëàã÷ ãýíý. 35.4.ßòãàõ, çàíàëõèéëýõ áîëîí áóñàä àðãààð ãýìò õýðýã ¿éëäýõýä áóñäû㠺人í ò¿ëõñýí, çîðèãæóóëñàí ýòãýýäèéã õàòãàã÷ ãýíý. 35.5.Ãýìò õýðãèéã ãàðäàí ¿éëäñýí ýòãýýäèéã ã¿éöýòãýã÷ ãýíý. 35.6.Çààæ çºâëºõ, çýâñýã, õýðýãñýë ºãºõ, ó÷ðàõ ñààäûã àðèëãàõ, óíàà, îðîí áàéðààð õàíãàõ çýðãýýð ãýìò õýðýã ¿éëäýõýä äýìæëýã ¿ç¿¿ëñýí, ò¿¿í÷ëýí ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýä áîëîí ãýìò õýðýã ¿éëäýõýä õýðýãëýñýí çýâñýã, õýðýãñýë, ãýìò õýðýã ¿éëäýæ îëñîí ýä ç¿éëèéã íóóí äàëäëàõ, çàðæ áîðëóóëàõ, ãýìò õýðãèéí óë ìºðèéã áàëëàõààð óðüä÷èëàí àìàëñàí ýòãýýäèéã õàìæèã÷ ãýíý. 36 äóãààð ç¿éë. Ãýìò õýðýãò õàìòðàí îðîëöîõ õýëáýð 36.1.Ãýìò õýðýãò õàìòðàí îðîëöîõ íü á¿ëýãëýí ã¿éöýòãýõ, óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí á¿ëýã, çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ãýñýí õýëáýðòýé áàéíà. 36.2.Õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ äýýø ýòãýýä óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöîîã¿é áîëîâ÷ ãýìò õýðýã ¿éëäýõäýý ñàíààòàé íýãäñýí áîë á¿ëýãëýí ã¿éöýòãýã÷ ãýíý. 36.3.Ãýìò õýðýã õàìòðàí ¿éëäýõ òàëààð óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ äýýø ýòãýýäèéã óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí á¿ëýã ãýíý. 36.4.Ãýìò õýðýã ¿éëäýõèéí òóëä óðüä÷èëàí íýãäñýí, áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã ãýíý. 36.5.Ãýìò õýðýã ¿éëäýæ àøèã îëîõ çîðèëãîòîé, ýòãýýä¿¿äèéí íýãäëèéã ãýìò á¿ëýãëýë ãýíý.

òîãòâîðòîé á¿ëãèéã çîõèîí

á¿òýö, çîõèîí áàéãóóëàëò á¿õèé

37 äóãààð ç¿éë. Ãýìò õýðýãò õàìòðàí îðîëöîã÷èä õ¿ëýýëãýõ ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà

9

37.1.Ø¿¿õ ãýìò õýðýãò õàìòðàí îðîëöîã÷èä õ¿ëýýëãýõ ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãûí òºðºë, õýìæýýã ñîíãîí õýðýãëýõäýý îðîëöîã÷ á¿ðèéí ãýìò õýðýã ¿éëäýõýä ã¿éöýòãýñýí ¿¿ðýã, ¿éëäëèéí øèíæ ÷àíàð, õýð õýìæýýã õàðãàëçàí ýíý õóóëèéí 35 äóãààð ç¿éëèéí çîõèõ õýñãèéã æóðàìëàí òîãòîîíî. 37.2.Çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýëèéí óäèðäàã÷èä ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèä çààñàí òîõèîëäîëä èéì á¿ëýã, á¿ëýãëýë áàéãóóëñàíû òºëºº áîëîí óã á¿ëýã, á¿ëýãëýëèéí ¿éëäñýí á¿õ ãýìò õýðãèéí òºëºº õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 37.3.Çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýëèéí áóñàä îðîëöîã÷èä èéíõ¿¿ ãýìò áàéãóóëëàãàä îðîëöñîíûõ íü òºëºº áîëîí ººðèéíõ íü ¿éëäñýí ãýìò õýðýãò íü ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 37.4.Çàõèàëàã÷èä ò¿¿íèé çàõèàëñàí ãýìò õýðãèéí ã¿éöýòãýã÷èä îíîãäóóëñàí ÿëààñ äîîãóóð ÿë îíîãäóóëæ áîëîõã¿é . 38 äóãààð ç¿éë. Ǻð÷èæ ã¿éöýòãýõ 38.1.ÿéöýòãýã÷ íü áóñàä îðîëöîã÷ ìýäýýã¿é, ººðººð õýëáýë, ò¿¿íòýé òîõèðîëöîîã¿é ãýìò õýðýã ¿éëäýõèéã çºð÷èæ ã¿éöýòãýõ ãýíý. Ǻð÷èæ ã¿éöýòãýñýí ãýìò õýðýãò áóñàä õàìòðàí îðîëöîã÷èä ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõã¿é. 39 ä¿ãýýð ç¿éë. Ãýìò õýðýãò õàìààðàãñàä 39.1.Íóóí äàëäëàã÷, ¿ë ìýäýýëýã÷èéã ãýìò õýðýãò õàìààðàãñàä ãýíý. 39.2.Ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýä, ò¿¿íèé õýðýãëýñýí çýâñýã, õýðýãñýë, ãýìò õýðýã ¿éëäýæ îëñîí ýä ç¿éëèéã óðüä÷èëàí àìëàõã¿éãýýð ñàíààòàé íóóõ çýðãýýð ãýìò õýðãèéí óë ìºðèéã àðèëãàñàí ýòãýýäèéã íóóí äàëäëàã÷ ãýíý. 39.3.Ãýìò õýðýã ¿éëäýõýýð áýëòãýæ áàéãààã áîëîí ¿éëäñýíèéã ìýäñýýð áàéæ çîõèõ áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòàíä ìýäýýëýýã¿é ýòãýýäèéã ¿ë ìýäýýëýã÷ ãýíý. 39.4.Ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèä íýðëýæ çààñàí ãýìò õýðãèéã ¿ë ìýäýýëñýí, íóóí äàëäàëñàí áîë ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. ÍÀÉÌÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÃÈÉÍ ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÀÞÓËÛà ¯Ã¯ÉÑÃÝÕ ÍªÕÖªË ÁÀÉÄÀË 40 ä¿ãýýð ç¿éë. Àðãàã¿é õàìãààëàëò 40.1.Àðãàã¿é õàìãààëàëòûí áàéäàëä, ººðººð õýëáýë, ýíý õóóëèàð õàìãààëàãäñàí òºð, íèéãìèéí àøèã ñîíèðõîë, ººðèéí áîëîí áóñäûí àìüä ÿâàõ, õàëäàøã¿é ÷ºëººòýé áàéõ, ò¿¿í÷ëýí áóñàä ýðõ, ýðõ ÷ºëººã íèéãýìä àþóëòàé õàëäëàãààñ õàìãààëàõäàà ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèä çààñàí ¿éëäýë õèéæ, õàëäàã÷ ýòãýýäýä ãýì õîð ó÷ðóóëñíûã ãýìò õýðýãò òîîöîõã¿é. 40.2.Õ¿í á¿ð àëáàí òóøààëûí áàéäàë, ìýðãýæèë, õóóëèàð õ¿ëýýëãýñýí ¿¿ðýã, àëáàíû òóñãàé áýëòãýëýýñ õàìààðàõã¿éãýýð àðãàã¿é õàìãààëàëò õèéõ ýðõòýé. Õàìãààëàã÷ íèéãýìä àþóëòàé õàëäëàãààñ çàéëñõèéõ, òºðèéí áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòàí, áóñàä õ¿ì¿¿ñýýñ òóñëàìæ õ¿ñýõ áîëîìæòîé áàéñàí ýñýõ íü àðãàã¿é õàìãààëàëò õèéõ ýðõýä íºëººëºõã¿é. 41 ä¿ãýýð ç¿éë. Ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäèéã áàðèâ÷ëàõ, ñààòóóëàõ ¿åä ãýì õîð ó÷ðóóëàõ

10

41.1.Ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýä áîëîí îðãîñîí ÿëòàí øèíýýð ãýìò õýðýã ¿éëäýõ áîëîìæèéã òàñëàí çîãñîîõ, ò¿¿íèéã òºðèéí áàéãóóëëàãàä õ¿ðãýõèéí òóëä áàðèâ÷ëàõ, ñààòóóëàõ ¿åä ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèä çààñàí ¿éëäëèéã õèéæ ãýì õîð ó÷ðóóëñàí áîë ãýìò õýðýãò òîîöîõã¿é. 42 äóãààð ç¿éë. Ãàðöààã¿é áàéäàë 42.1.Ýíý õóóëèàð õàìãààëàãäñàí òºð, íèéãìèéí àøèã ñîíèðõîë, ººðèéí áîëîí áóñäûí àìüä ÿâàõ ýðõ, õàëäàøã¿é ÷ºëººòýé áàéõ, ò¿¿í÷ëýí áóñàä ýðõ, ýðõ ÷ºëººíä òóëãàðñàí àþóëûã çàéëóóëàõûí òóëä ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèä çààñàí ¿éëäëèéã õèéæ, ó÷ðóóëñàí õîõèðîë íü ó÷èð÷ áîëîõ áàéñàí õîõèðëîîñ áàãà áºãººä óã àþóëûã òóõàéí íºõöºë áàéäàëä ººð àðãààð çàéëóóëàõ áîëîìæã¿é áàéñàí áîë óã ¿éëäëèéã ãýìò õýðýãò òîîöîõã¿é. 43 äóãààð ç¿éë. ¯éëäâýðëýë, øèíæèëãýý, ñóäàëãààíû àæëûí ¿íäýñëýë á¿õèé ýðñäýë 43.1.Íèéãýìä àøèãòàé çîðèëãîä õ¿ðýõýýð õèéñýí ¿éëäâýðëýë, øèíæèëãýý, ñóäàëãààíû àæëûí ¿íäýñëýë á¿õèé ýðñäýëèéí ¿ð ä¿íä ýíý õóóëèàð õàìãààëàãäñàí àøèã ñîíèðõîëä ãýì õîð ó÷ðóóëñíûã ãýìò õýðýãò òîîöîõã¿é. 43.2.Ýðñäýë á¿õèé ¿éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿é õèéõã¿éãýýð òóõàéí çîðèëãîä õ¿ð÷ ÷àäàõã¿é áàéñàí áºãººä ýðñäýë õèéñýí ýòãýýä ýíý õóóëèàð õàìãààëàãäñàí àøèã ñîíèðõîëä ãýì õîð ó÷ðóóëàõã¿éí òóëä õàíãàëòòàé àðãà õýìæýý àâñàí áîë ¿íäýñëýë á¿õèé ýðñäýëä òîîöíî. 43.3.Îëîí õ¿íèé àìü íàñàíä ãýì õîð ó÷ðóóëàõ, íèéòèéã õàìàðñàí áóþó áàéãàëèéí ãàìøèãò ¿ð äàãàâàðò õ¿ðãýõ àþóë áîäèòîé áàéõàä ýðñäýë õèéñíèéã ¿íäýñëýë á¿õèé ýðñäýëä òîîöîõã¿é. 44 ä¿ãýýð ç¿éë. Òóøààë, çàõèðàìæ áèåë¿¿ëýõ 44.1.Çààâàë áèåë¿¿ëýõ òóøààë, çàõèðàìæèéã áèåë¿¿ëýõäýý ýíý õóóëèàð õàìãààëàãäñàí àøèã ñîíèðõîëä ãýì õîð ó÷ðóóëñàí áîë ãýìò õýðýãò òîîöîõã¿é. Õàðèí õóóëü áóñ òóøààë, çàõèðàìæ ºãñºí ýòãýýäýä ãýì õîð ó÷ðóóëñíû òºëºº ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 44.2.Èëò õóóëü áóñ òóøààë, çàõèðàìæ áèåë¿¿ëæ ýíý õóóëèàð õàìãààëàãäñàí àøèã ñîíèðõîëä ãýì õîð ó÷ðóóëñàí áîë ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. Èëò õóóëü áóñ òóøààë, çàõèðàìæèéã áèåë¿¿ëýýã¿é ýòãýýäýä ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõã¿é. ÃÓÐÀÂÄÓÃÀÀÐ ÕÝÑÝà ÝЯ¯ÃÈÉÍ ÕÀÐÈÓÖËÀÃÀ ÅÑįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ÝЯ¯ÃÈÉÍ ÕÀÐÈÓÖËÀÃÛÍ ÇÎÐÈËÃÎ, ÒªÐªË 45 äóãààð ç¿éë. Ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãûí îéëãîëò, çîðèëãî 45.1.Ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà íü ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ãýì áóðóóòàé íü ø¿¿õýýð òîãòîîãäñîí ýòãýýäèéí ýðõ, ýðõ ÷ºëººíä ýíý õóóëüä çààñíû äàãóó ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîëîîð õÿçãààðëàëò òîãòîîñîí òºðèéí àëáàäëàãûí àðãà õýìæýý ìºí. 45.2.Ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãûã ýíý õóóëèàð òîãòîîñîí ÿë, ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãûí áóñàä àðãà õýìæýýãýýð õ¿ëýýëãýíý.

11

45.3.Ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãûí çîðèëãî íü èðãýí, íèéãìèéã ãýìò õàëäëàãààñ õàìãààëàõ, ãýìò õýðãèéí óëìààñ çºð÷èãäñºí ýðõèéã ñýðãýýõ, ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäèéã öýýðë¿¿ëýõ, õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ, ãýìò õýðýã ¿éëäýõýýñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõýä îðøèíî. 46 äóãààð ç¿éë. ßëûí òºðºë 46.1.Ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäýä äîð äóðäñàí ÿë îíîãäóóëíà: 46.1.1. òîðãîõ; 46.1.2. òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã õàñàõ; 46.1.3. ýä õºðºí㺠õóðààõ; 46.1.4. àëáàäàí àæèë õèéëãýõ; 46.1.5. áàðèâ÷ëàõ; 46.1.6. õîðèõ; 46.1.7. öààçààð àâàõ. 46.2.Òîðãîõ, àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, áàðèâ÷ëàõ, õîðèõ, öààçààð àâàõ ÿëûã ¿íäñýí ÿëûí ÷àíàðòàé, òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã õàñàõ ÿëûã ¿íäñýí áà íýìýãäýë ÿëûí ÷àíàðòàé, ýä õºðºí㺠õóðààõ ÿëûã çºâõºí íýìýãäýë ÿëûí ÷àíàðòàé õýðýãëýíý. 47 äóãààð ç¿éë. Òîðãîõ 47.1.Ýíý õóóëèéí òóñãàé îíîãäóóëàõûã òîðãîõ ÿë ãýíý.

àíãèä

çààñàí

òîõèîëäîëä

ø¿¿õýýñ

ìºíãºí

òºëººñ

47.2.Òîðãîõ ÿëûí õýìæýýã ãýìò õýðýã ¿éëäýõ ¿åä ìºðäºãäºæ áàéãàà õóóëü òîãòîîìæèä çààñàí íýã ñàðûí õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâàí çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîãòîîíî. 47.3.Òîðãîõ ÿëààñ íîöòîéãîîð çàéëñõèéâýë óã ÿëûí õýìæýýíýýñ õàìààðóóëàí ø¿¿õ òîðãîõ ÿëûã áàðèâ÷ëàõ, ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿëààð ñîëüæ áîëíî. 47.4. Àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, áàðèâ÷ëàõ, õîðèõ ÿëûã òîðãîõ ÿëààð ñîëèõûã õîðèãëîíî. 48 äóãààð ç¿éë. Òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã õàñàõ 48.1.Ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäèéí òºðèéí àëáàí òóøààë ýðõëýõ, òîäîðõîé ìýðãýæëèéí áîëîí áóñàä ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèä çààñàí òîõèîëäîëä íýãýýñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õÿçãààðëàõûã òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã õàñàõ ÿë ãýíý. 48.2. Òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã õàñàõ ÿëûã áàðèâ÷ëàõ, õîðèõ ÿëä íýìýãäýë ÿëûí ÷àíàðòàé îíîãäóóëñàí áîë õóãàöààã íü ¿íäñýí ÿëûã ýäýëæ äóóññàí ¿åýñ ýõëýí òîîëíî. 48.3.Òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã õàñàõ ÿëûã òîðãîõ, àëáàäàí àæèë õèéëãýõ ÿëä íýìýãäýë ÿëûí ÷àíàðòàé îíîãäóóëñàí áîë õóãàöààã íü ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîë õ¿÷èí òºãºëäºð áîëñîí ¿åýñ ýõëýí òîîëíî. 49 ä¿ãýýð ç¿éë. Ýä õºðºí㺠õóðààõ

12

49.1. Ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèä çààñàí òîõèîëäîëä ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäèéí õóâüä íîãäîõ ýä õºðºíãèéã á¿ãäèéã áóþó çàðèìûã ¿íý òºëáºðã¿éãýýð àëáàäàí ãàðãóóëæ, òºðèéí ºì÷ëºëä øèëæ¿¿ëýõèéã ýä õºðºí㺠õóðààõ ÿë ãýíý. 49.2.Ãýìò õýðýã ¿éëäýæ îëñîí ýä ç¿éë áóþó ò¿¿íèé ¿íý, ãýìò õýðýã ¿éëäýõýä õýðýãëýñýí çýâñýã, òýýâðèéí áîëîí áóñàä õýðýãñëèéã ýä õºðºí㺠õóðààõ ÿëààñ ãàäóóð çààâàë õóðààíà. /Ýíý õýñýãò 2004 îíû 5 äóãààð ñàðûí 14-íèé ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðñîí/ 49.3.Ø¿¿õ ýä õºðºí㺠õóðààõ ÿë îíîãäóóëàõäàà õóðààõ ýä ç¿éë, ýä õºðºíãèéã øèéòãýõ òîãòîîëäîî íýã á¿ð÷ëýí çààíà. 50 äóãààð ç¿éë. Àëáàäàí àæèë õèéëãýõ 50.1.Ýíý õóóëüä çààñàí õóãàöààãààð ø¿¿õèéí øèéäâýð ã¿éöýòãýõ áàéãóóëëàãûí òîäîðõîéëñîí ãàçàðò íèéãýìä àøèãòàé àæëûã öàëèí õºëñ îëãîõã¿éãýýð õèéëãýõèéã àëáàäàí àæèë õèéëãýõ ÿë ãýíý. 50.2.Àëáàäàí àæèë õèéëãýõ ÿë íü íýã çóóãààñ òàâàí çóóí öàãèéí õóãàöààòàé áàéíà. Àëáàäàí àæèë íü íýã ºäºðò ãóðâàí öàãààñ äîîøã¿é õóãàöààãààð ¿ðãýëæèëíý. 50.3.Àëáàäàí àæèë õèéëãýõ ÿë ýäëýõýýñ ñàíààòàéãààð çàéëñõèéñýí ÿëòíû ýäëýýã¿é ¿ëäñýí ÿëûí õîðèí äºðâºí öàãèéí àæëûã íýã õîíîã áàðèâ÷ëàõ ÿëààð òîîöîæ ñîëèíî. 50.4.Õºäºëìºðèéí ÷àäâàðã¿é ýòãýýä, æèðýìñýí ýìýãòýé, ãóðàâ õ¿ðòýëõ íàñíû õ¿¿õýäòýé ýõ áóþó ãàíö áèå ýöýã, ò¿¿í÷ëýí òàâèí òàâààñ äýýø íàñíû ýìýãòýé, æàðààñ äýýø íàñíû ýðýãòýé, öýðãèéí æèíõýíý õóãàöààò àëáà õààæ áàéãàà ýòãýýäýä àëáàäàí àæèë õèéëãýõ ÿë îíîãäóóëàõã¿é. 51 ä¿ãýýð ç¿éë.Áàðèâ÷ëàõ 51.1.Ýíý õóóëüä çààñàí òîõèîëäîëä ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäèéã íèéãìýýñ òóñãààðëàí òîäîðõîé äýãëýì á¿õèé áàéðàíä ãàíöààð÷ëàí áàéëãàõûã áàðèâ÷ëàõ ÿë ãýíý. 51.2.Áàðèâ÷ëàõ ÿëûã íýã ñàðààñ çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð îíîãäóóëíà. 51.3.Áàðèâ÷ëàõ ÿëûã ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîë ãàðàõ ¿åä àðâàí çóðãààí íàñàíä õ¿ðýýã¿é ýòãýýä, æèðýìñýí ýìýãòýé, ãóðàâ õ¿ðòýëõ íàñíû õ¿¿õýäòýé ýõ, áàãà íàñíû õ¿¿õýäòýé ãàíö áèå ýõ, ýöýãò îíîãäóóëàõã¿é. 51.4.Öýðãèéí æèíõýíý õóãàöààò àëáàí õààã÷èä îíîãäóóëñàí áàðèâ÷ëàõ ÿëûã ñàõèëãûí áàéðàíä ãàíöààð÷ëàí ýäë¿¿ëíý. 52 äóãààð ç¿éë. Õîðèõ 52.1.Ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäèéã ýíý õóóëüä çààñàí õóãàöààãààð ýðõ ÷ºëººã íü õÿçãààðëàæ, íèéãìýýñ òóñãààðëàí õîðèõ àíãè, ãÿíäàíä áàéëãàõûã õîðèõ ÿë ãýíý. 52.2.Õîðèõ ÿëûí ¿íäñýí õóãàöàà íýãýýñ àðâàí òàâàí æèë õ¿ðòýë áàéíà. Õîðèõ ÿëûã ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèä çààñàí òîõèîëäîëä õîðèí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð îíîãäóóëæ áîëíî. 52.3.Àðâàí íàéìàí íàñàíä õ¿ðýõèéí ºìíº ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýä, òàâèí òàâààñ äýýø íàñíû ýìýãòýé, æàðààñ äýýø íàñíû ýðýãòýéä àðâàí òàâàí æèëýýñ äýýø õóãàöààãààð õîðèõ ÿë îíîãäóóëæ áîëîõã¿é. 52.4.Õîðèõ ÿëûã æèðèéí, ÷àíãà, îíöãîé äýãëýìòýé õîðèõ àíãè áîëîí ãÿíäàíä ýäë¿¿ëíý. 13

52.5.Õ¿íäýâòýð ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýðýãòýé ÿëòàí, ò¿¿í÷ëýí îíö õ¿íä ãýìò õýðýãò ÿë øèéòãýãäñýíýýñ áîëîí îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòíýýð òîîöîãäñîíîîñ áóñàä ýìýãòýé ÿëòíû õîðèõ ÿëûã æèðèéí äýãëýìòýé õîðèõ àíãèä ýäë¿¿ëíý. 52.6.Õ¿íä ãýìò õýðýã ¿éëäñýí, ýñõ¿ë óðüä íü õîðèõ ÿë ýäýëæ áàéñàí ýðýãòýé ÿëòàí, îíö õ¿íä ãýìò õýðýã ¿éëäñýí, ò¿¿í÷ëýí îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòíýýð òîîöîãäñîí ýìýãòýé ÿëòíû õîðèõ ÿëûã ÷àíãà äýãëýìòýé õîðèõ àíãèä ýäë¿¿ëíý. 52.7.Îíö õ¿íä ãýìò õýðýã ¿éëäñýí áóþó îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòíýýð òîîöîãäñîí ýðýãòýé ÿëòíû õîðèõ ÿëûã îíöãîé äýãëýìòýé õîðèõ àíãèä ýäë¿¿ëíý. 52.8.Õ¿íäýâòýð, õ¿íä ãýìò õýðýã ¿éëäñýí íàñàíä õ¿ðýýã¿é ýðýãòýé ÿëòàí, õîðèõ ÿë øèéòã¿¿ëñýí íàñàíä õ¿ðýýã¿é ýìýãòýé ÿëòíû õîðèõ ÿëûã íàñàíä õ¿ðýýã¿é÷¿¿äèéí æèðèéí äýãëýìòýé õîðèõ àíãèä ýäë¿¿ëíý. 52.9.Óðüä íü õîðèõ ÿë ýäýëæ áàéñàí, ò¿¿í÷ëýí îíö õ¿íä ãýìò õýðýã ¿éëäñýí íàñàíä õ¿ðýýã¿é ýðýãòýé ÿëòíû õîðèõ ÿëûã íàñàíä õ¿ðýýã¿é÷¿¿äèéí ÷àíãà äýãëýìòýé õîðèõ àíãèä ýäë¿¿ëíý. 52.10.Ø¿¿õ ãýìò õýðãèéí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàð, õýð õýìæýý, ÿëòíû õóâèéí áàéäàë, ãýìò õýðýã ¿éëäñýí íºõöºë áàéäëûã õàðãàëçàí õîðèõ ÿë ýäë¿¿ëýõ äýãëýìèéã õºíãºð¿¿ëæ áóþó ÷àíãàðóóëàí ººð÷èëæ áîëíî. Èéíõ¿¿ øèéäâýðëýñýí øàëòãààíûã øèéòãýõ òîãòîîëä çààíà. 52.11.Îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòíýýð òîîöîãäñîí áîëîí àðâàí íàéìàí íàñàíä õ¿ðñíèé äàðàà îíö õ¿íä ãýìò õýðýãò àðâàí òàâàí æèëýýñ äýýø õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòã¿¿ëñýí ÿëòíû õîðèõ ÿëûí çàðèìûã ãÿíäàíä ýäë¿¿ëýõýýð ø¿¿õ òîãòîîæ áîëíî. 53 äóãààð ç¿éë. Öààçààð àâàõ 53.1.Îíö õ¿íä ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäýä ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèä çààñàí òîõèîëäîëä öààçààð àâàõ ÿë îíîãäóóëæ áîëíî. 53.2.Öààçààð àâàõ ÿëûã áóóäàæ ã¿éöýòãýíý. 53.3.Öààçààð àâàõ ÿë øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷èä õàíäàæ óó÷ëàë õ¿ñýõ ýðõòýé. Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷ öààçààð àâàõ ÿë øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýäèéí àìèéã óó÷èëñàí òîõèîëäîëä ãó÷èí æèëèéí õóãàöààãààð ãÿíäàíä õîðèõ ÿëààð ñîëèíî. 53.4.Àðâàí íàéìàí íàñàíä õ¿ðýõèéí ºìíº ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýä, ò¿¿í÷ëýí ýìýãòýé÷¿¿ä, æàðààñ äýýø íàñíû ýðýãòýé÷¿¿äýä öààçààð àâàõ ÿë îíîãäóóëæ áîëîõã¿é. ÀÐÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ßË ÎÍÎÃÄÓÓËÀÕ 54 ä¿ãýýð ç¿éë. ßë îíîãäóóëàõ íèéòëýã çàð÷èì 54.1.Ø¿¿õ ýíý õóóëèéí åðºíõèé àíãèéí õýì õýìæýýíä ÷àíä íèéö¿¿ëæ, øóäàðãà ¸ñ, ýðõ ç¿éí óõàìñðûã óäèðäëàãà áîëãîí òóñãàé àíãèä çààñàí òºðºë, õýìæýýíèé äîòîð ÿë îíîãäóóëíà. 54.2.Ø¿¿õ ÿë îíîãäóóëàõäàà ãýìò õýðãèéí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàð, õýð õýìæýý, ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäèéí õóâèéí áàéäàë, ãýìò õýðýã ¿éëäñýí íºõöºë áàéäàë, ó÷ðóóëñàí õîð óðøãèéí øèíæ ÷àíàð, õîõèðëûí õýð õýìæýý, õàðèóöëàãûã õºíãºð¿¿ëýõ áîëîí õ¿íäð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäëûã òàë á¿ðýýñ íü õàðãàëçàí ¿çíý. 14

55 äóãààð ç¿éë. ßë õºíãºð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäàë 55.1.Ø¿¿õ ÿë îíîãäóóëàõäàà äîð äóðäñàí õºíãºð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäëûã õàðãàëçàí ¿çíý: 55.1.1.òîõèîëäëûí øèíæòýé íºõöºë áàéäëûí óëìààñ àíõ óäàà õºíãºí, õ¿íäýâòýð ãýìò õýðýã ¿éëäñýí; 55.1.2. ãýìò õýðãèéí óëìààñ ó÷ðàõ õîð óðøãèéã çàéëóóëñàí; 55.1.3. ãýìò õýðýã ¿éëäýæ ó÷ðóóëñàí õîõèðëîî ñàéí äóðààðàà íºõºí òºëñºí áóþó ãýì õîðûã àðèëãàñàí; 55.1.4.õ¿÷ õýðýãëýõ áóþó õ¿÷ õýðýãëýõýýð çàíàëõèéëýõýä àâòñàí, ýñõ¿ë ýä õºðºíãº, àëáàí òóøààëûí áîëîí ººð áàéäëààð ýðõøýýëä íü îðñíîîñ ãýìò õýðýã ¿éëäñýí; 55.1.5.õîõèðîã÷èéí õóóëü áóñ ¿éëäëýýñ áîëæ ñàíàà ñýòãýë íü õ¿÷òýé öî÷ðîí äàâ÷èäñàíû óëìààñ áîëîí õîõèðîã÷èéí õýò õàéõðàìæã¿éãýýñ ãýìò õýðýã ¿éëäñýí; 55.1.6. ººðò íü áîëîí ãýð á¿ëèéí ãèø¿¿íä íü, ò¿¿í÷ëýí áóñàä õ¿ì¿¿ñò òîõèîëäñîí õ¿íä íºõöºë áàéäëûí óëìààñ ãýìò õýðýã ¿éëäñýí; 55.1.7. àðâàí íàéìàí íàñàíä õ¿ðýýã¿é ýòãýýä ãýìò õýðýã ¿éëäñýí; 55.1.8. æèðýìñýí áóþó áàãà íàñíû õ¿¿õýäòýé ýìýãòýé ãýìò õýðýã ¿éëäñýí; 55.1.9. ¿éëäñýí ãýìò õýðýãòýý ÷èí ñàíààíààñ ãýìøñýí áóþó ãýìò õýðãýý ñàéí äóðààð èë÷èëæ èðñýí, ò¿¿í÷ëýí ãýìò õýðýã áîëîí ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýä, ãýìò õýðýã ¿éëäýæ îëñîí ýä ç¿éëèéã èëð¿¿ëýõýä èäýâõòýé äýìæëýã ¿ç¿¿ëñýí; 55.1.10.áóñäûí àìü íàñ, ýð¿¿ë ìýíäýä ãýì õîð ó÷ðóóëñàí ãýìò õýðýã ¿éëäñýí äàðóéäàà õîõèðîã÷èä ýìíýëãèéí áîëîí áóñàä òóñëàìæ ¿ç¿¿ëñýí. 55.2. Ýíý õóóëèéí 55.1-ä çààñàí õºíãºð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäàë íü óã õóóëèéí òóñãàé àíãèéí òîäîðõîé ç¿éë, õýñýãò çààñàí ãýìò õýðãèéí á¿ðýëäýõ¿¿íèé øèíæ áîëæ áàéãàà áîë ò¿¿íèéã ÿë îíîãäóóëàõäàà õàðãàëçàæ ¿çýõã¿é. 56 äóãààð ç¿éë. ßë õ¿íäð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäàë 56.1.Ø¿¿õ ÿë îíîãäóóëàõäàà çºâõºí äîð äóðäñàí õ¿íäð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäëûã õàðãàëçàí ¿çíý: 56.1.1. ãýìò õýðýã äàâòàí ¿éëäñýí; 56.1.2. ãýìò õýðýã á¿ëýãëýæ ¿éëäñýí; 56.1.3. ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ íàñàíä õ¿ðýýã¿é ýòãýýäèéã ãýìò õýðýãò òàòàí îðóóëñàí, ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ íàñàíä õ¿ðýýã¿é, õýðýã õàðèóöàõ ÷àäâàðã¿é õ¿íýýð ãýìò õýðýã ¿éëä¿¿ëñýí; 56.1.4. ãýìò õýðãèéí óëìààñ õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí; 56.1.5. ãýìò õýðãèéã îíö õàðãèñ õýðöãèé àðãààð áóþó õîõèðîã÷èéã òîõóóðõàí äààæèãíàæ ¿éëäñýí; 56.1.6. æèðýìñýí áîëîí õºõ¿¿ë õ¿¿õýäòýé ýìýãòýé, áàãà íàñíû õ¿¿õýä, ºíäºð íàñòàí, áèåý õàìãààëæ ÷àäàõã¿é õ¿í, ò¿¿í÷ëýí ýä õºðºíãº, àëáàí òóøààëûí áîëîí ººð áàéäëààð ýðõøýýëäýý áàéñàí õ¿íèé ýñðýã ãýìò õýðýã ¿éëäñýí; 56.1.7. íèéòýä ó÷èðñàí ãàìøèãò áàéäàë, íèéòèéã õàìàðñàí ýìõ çàìáàðààã¿é áàéäëûã äàëèìäóóëàí ãýìò õýðýã ¿éëäñýí; 15

56.1.8. àëáàíû ¿éë àæèëëàãàà áóþó îëîí íèéòèéí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëæ áàéãàà õ¿í, ò¿¿íèé îéðûí òºðºë ñàäàíãèéí õ¿íèé ýñðýã ãýìò õýðãèéã òýäíèé ã¿éöýòãýæ áàéãàà ¿¿ðýãòýé íü õîëáîãäóóëàí ¿éëäñýí; 56.1.9. íèéòýä àþóëòàé àðãààð ãýìò õýðýã ¿éëäñýí áóþó ãàëò çýâñýã, òýñýð÷ äýëáýðýõ ¿éë÷èëãýýòýé ãàëò õýðýãñýë, õîðò áîäèñ, ýì áýëäìýë, õèìèéí áîëîí áèîëîãèéí ãàðàëòàé áîäèñ àøèãëàæ ãýìò õýðýã ¿éëäñýí; 56.1.10. ñîãòóóðñàí áóþó ìàíñóóðñàí ¿åäýý ãýìò õýðýã ¿éëäñýí; 56.1.11. ººð ãýìò õýðãèéã íóóí äàëäëàõ áóþó ¿éëäýõýä õÿëáàð÷ëàõ çîðèëãîîð ¿éëäñýí; 56.1.12. ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîë áèåë¿¿ëýõèéã õîéøëóóëñàí áóþó ÿëûã òýíñýæ õÿíàí õàðãàëçñàí õóãàöààíä, ýñõ¿ë ÿëòàé áàéõäàà ãýìò õýðýã äàõèí ¿éëäñýí. 56.2.Ýíý õóóëèéí 56.1-ä çààñàí õ¿íäð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäàë íü óã õóóëèéí òóñãàé àíãèéí òîäîðõîé ç¿éë, õýñýãò çààñàí ãýìò õýðãèéí á¿ðýëäýõ¿¿íèé øèíæ áîëæ áàéãàà áîë ò¿¿íèéã ÿë îíîãäóóëàõäàà õàðãàëçàæ ¿çýõã¿é. 56.3.Ø¿¿õ ÿë îíîãäóóëàõäàà ýíý õóóëèéí 56.1-ä çààñíààñ áóñàä áàéäëûã ÿëûã õ¿íäð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäàëä òîîöîõã��é. 57 äóãààð ç¿éë. Õýä õýäýí ãýìò õýðýã ¿éëäñýí òîõèîëäîëä ÿë îíîãäóóëàõ 57.1.Ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèéí ººð ººð ç¿éëä áîëîí íýã ç¿éëèéí òóñ á¿ðä íü îíîãäóóëæ áîëîõ ººð ººð õýñã¿¿äýä çààñàí õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ äýýø ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýä òýäãýýðèéí àëèíä íü ÷ ÿë øèéòã¿¿ëýýã¿é áîë ø¿¿õ ãýìò õýðýã òóñ á¿ðä íü ÿë îíîãäóóëæ, õºíãºí ÿëûã õ¿íäýä íü áàãòààõ, ýñõ¿ë õýðýã òóñ á¿ðò îíîãäóóëñàí ÿëûã õàìãèéí õ¿íä ÿëòàé ç¿éëèéí ÿëûí äýýä õýìæýýíèé äîòîð á¿ãäèéã áóþó çàðèìûã íýìæ íýãòãýí óã ýòãýýäèéí áèå÷ëýí ýäëýõ ÿëûã òîãòîîíî. 57.2.Ø¿¿õ ãýì áóðóóòàé ýòãýýäýä ÿë îíîãäóóëàõäàà ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèéí ç¿éë, õýñýãò çààñàí íýã áóþó õýä õýäýí íýìýãäýë ÿëûã ¿íäñýí ÿëòàé íü õàìò îíîãäóóëæ áîëíî. 57.3.ßëòàí ø¿¿õýýð ÿë øèéòã¿¿ëýõèéí ºìíº ººð ãýìò õýðýã ¿éëäñýí íü ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîë ãàðñíû äàðàà òîãòîîãäâîë ò¿¿íä ýíý ç¿éëä çààñàí æóðìûã áàðèìòëàí ÿë îíîãäóóëíà. Èíãýæ øèéäâýðëýõäýý ºìíºõ ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîëîîð á¿ðýí áóþó õàãàñ ýäýëñýí ÿëûã îðóóëàí òîîëíî. 58 äóãààð ç¿éë. Õýä õýäýí øèéòãýõ òîãòîîëîîð ÿë îíîãäóóëàõ 58.1.Ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîë ãàðñíû äàðàà áóþó îíîãäóóëñàí ÿëûã á¿ðýí ýäýëæ äóóñàõûí ºìíº ãýìò õýðýã øèíýýð ¿éëäýæ øèéòã¿¿ëæ áàéãàà áîë ø¿¿õèéí ñ¿¿ë÷èéí øèéòãýõ òîãòîîëîîð îíîãäóóëñàí ÿë äýýð ºìíºõ ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîëîîð îíîãäóóëñíààñ ýäëýýã¿é ¿ëäñýí ÿëûã á¿ãäèéã áóþó çàðèìûã íýìæ íýãòãýí óã ýòãýýäèéí áèå÷ëýí ýäëýõ ÿëûã òîãòîîíî. 58.2.Ýíý õóóëèéí 58.1-ä çààñàí æóðìààð ÿëûã õîîðîíä íü íýìæ íýãòãýõäýý áèå÷ëýí ýäëýõ ÿëûí õóãàöààã òóõàéí òºðëèéí ÿëûí ýíý õóóëèàð òîãòîîñîí äýýä õýìæýýíýýñ õýòð¿¿ëæ áîëîõã¿é. 58.3. Àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, áàðèâ÷ëàõ ÿëûã õîîðîíä íü íýìæ íýãòãýõäýý àëáàäàí àæèë õèéëãýõ ÿëûí õîðèí äºðâºí öàãèéã áàðèâ÷ëàõ ÿëûí íýã õîíîãòîé òýíö¿¿ëæ òîîöíî.

16

58.4. Àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, õîðèõ ÿëûã õîîðîíä íü íýìæ íýãòãýõäýý àëáàäàí àæèë õèéëãýõ ÿëûí õîðèí äºðâºí öàãèéã õîðèõ ÿëûí íýã õîíîãòîé òýíö¿¿ëæ òîîöíî. 58.5. Áàðèâ÷ëàõ, õîðèõ ÿëûã õîîðîíä íü íýìæ íýãòãýõäýý áàðèâ÷ëàõ ÿëûí íýã õîíîãèéã õîðèõ ÿëûí íýã õîíîãòîé òýíö¿¿ëæ òîîöíî. 59 ä¿ãýýð ç¿éë.Öàãäàí õîðèãäñîí õóãàöààã òîîöîõ 59.1.Ø¿¿õ öàãäàí õîðèãäñîí õóãàöààã ø¿¿ãäýã÷èéí ÿë ýäýëñýí õóãàöààíä îðóóëæ òîîöíî. Ãýõäýý ãÿíäàíä ÿë ýäëýõ õóãàöààíä öàãäàí õîðèãäñîí õóãàöààã îðóóëæ òîîöîõã¿é. 59.2.Öàãäàí õîðèãäñîí íýã õîíîãèéã àëáàäàí àæèë õèéëãýõ ÿëûí õîðèí äºðâºí öàãòàé, áàðèâ÷ëàõ, õîðèõ ÿëûí íýã õîíîãòîé òýíö¿¿ëæ ÿëûí õóãàöààíä îðóóëæ òîîöíî. 59.3.Öàãäàí õîðèãäñîí ýòãýýäýä òîðãîõ áóþó òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã õàñàõ ÿëûã ¿íäñýí ÿëûí ÷àíàðòàé îíîãäóóëñàí áîë öàãäàí õîðèãäñîí õóãàöààã õàðãàëçàí ø¿¿õ óã ÿëûã õºíãºð¿¿ëýõ áóþó ÿë ýäýëñýíä òîîöîæ áîëíî. 60 äóãààð ç¿éë. Ãýìò õýðýã ¿éëäýõýýð áýëòãýñýí áóþó çàâäñàí ¿éëäýëä ÿë îíîãäóóëàõ 60.1.Ø¿¿õ ãýìò õýðýã ¿éëäýõýýð áýëòãýñýí áóþó çàâäñàí ¿éëäýëä ÿë îíîãäóóëàõäàà ãýìò ñàíààãàà õýðýãæ¿¿ëñýí õýð õýìæýý, çàâäàëò òºãññºí ýñýõ, áýëòãýñýí áóþó çàâäñàí ãýìò õýðãèéí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàð, õýð õýìæýý, ãýìò õýðãýý òóéëä íü õ¿ðãýæ ÷àäààã¿é íºõöºë áàéäëûã õàðãàëçàíà. 60.2.Ãýìò õýðýãò áýëòãýñýí ¿éëäýëä îíîãäóóëàõ ÿëûí äýýä õýìæýý íü ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèä òóõàéí òºãññºí ãýìò õýðýãò îíîãäóóëàõààð çààñàí àëü õ¿íä òºðëèéí ÿëûí õî¸ðíû íýãýýñ õýòðýõã¿é áàéíà. 60.3.Ãýìò õýðýã ¿éëäýõýýð çàâäñàí ¿éëäýëä îíîãäóóëàõ ÿëûí äýýä õýìæýý íü ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèä òóõàéí òºãññºí ãýìò õýðýãò îíîãäóóëàõààð çààñàí àëü õ¿íä òºðëèéí ÿëûí ãóðàâíû õî¸ðîîñ õýòðýõã¿é áàéíà. 60.4.Îíö õ¿íä ãýìò õýðýãò áýëòãýñýí áóþó çàâäñàí ýòãýýäýä àðâàí òàâàí æèëýýñ äýýø õóãàöààãààð õîðèõ áóþó öààçààð àâàõ ÿë îíîãäóóëàõã¿é. 61 ä¿ãýýð ç¿éë.Òýíñýõ 61.1.Õ¿íäýâòýð ãýìò õýðýãò àíõ óäàà õîðèõ ÿë øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýäèéí ¿éëäñýí ãýìò õýðãèéí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàð, õýð õýìæýý, ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäèéí õóâèéí áàéäàë, ãýìò õýðýã ¿éëäñýí íºõöºë áàéäëûã õàðãàëçàí ãýìò õýðãèéí óëìààñ ó÷èðñàí õîõèðëûã íºõºí òºëñºí áóþó ãýì õîðûã àðèëãàñàí òîõèîëäîëä ò¿¿íä îíîãäóóëñàí ÿëûã áèå÷ëýí ýäë¿¿ëýõ øààðäëàãàã¿é ãýæ ø¿¿õ ¿çâýë óã ÿëûã òýíñýæ, íýãýýñ òàâàí æèëèéí õóãàöààãààð õÿíàí õàðãàëçàõààð òîãòîîæ áîëíî. Òýíñýãäñýí ÿëòàí ø¿¿õýýñ òîãòîîñîí õÿíàí õàðãàëçàõ õóãàöààíä ãýìò õýðýã øèíýýð ¿éëäýýã¿é, çàñàð÷ õ¿ì¿¿æñýíýý õàðóóëñàí áîë ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîëûã áèåë¿¿ëýõã¿é. 61.2.Ýíý õóóëèéí 61.1-ä çààñàí æóðìûã ÿëòàé áàéãàà ýòãýýäýä õýðýãëýõã¿é. 61.3.Òýíñýãäñýí ÿëòàí õÿíàí õàðãàëçàõ õóãàöààíä ãýìò õýðýã øèíýýð ¿éëäâýë ø¿¿õ ò¿¿íä ýíý õóóëèéí 58 äóãààð ç¿éëä çààñàí æóðìûã áàðèìòëàí ÿë îíîãäóóëíà. 62 äóãààð ç¿éë. Íàñàíä õ¿ðýýã¿é ýòãýýäýä õîðèõ ÿë îíîãäóóëñàí ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîë áèåë¿¿ëýõèéã õîéøëóóëàõ 17

62.1.Àíõ óäàà ãýìò õýðýã ¿éëäýæ õîðèõ ÿë øèéòã¿¿ëñýí íàñàíä õ¿ðýýã¿é ýòãýýäèéí ¿éëäñýí ãýìò õýðãèéí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàð, õýð õýìæýý, ãýì áóðóóòàé ýòãýýäèéí õóâèéí áàéäàë, ãýìò õýðýã ¿éëäñýí íºõöºë áàéäëûã õàðãàëçàí ò¿¿íèéã íèéãìýýñ òóñãààðëàõã¿éãýýð õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ áîëîìæòîé ãýæ ø¿¿õ ¿çâýë õîðèõ ÿë îíîãäóóëñàí ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîë áèåë¿¿ëýõèéã çóðãààí ñàðààñ õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîéøëóóëæ áîëíî. Èéì òîãòîîë ãàðãàñàí ¿åä íýìýãäýë ÿë áèåë¿¿ëýõèéã íýãýí àäèë õîéøëóóëíà. 62.2.Ø¿¿õ øèéòãýõ òîãòîîë áèåë¿¿ëýõèéã õîéøëóóëàõäàà òîäîðõîé õóãàöààíä àæèë, ñóðãóóëüä îðîõ, ó÷ðóóëñàí õîõèðëîî íºõºí òºëºõ, ãýì õîðûã àðèëãàõ, àæëûí ãàçàð, ñóðãóóëèà ººð÷èëñºí òóõàéãàà îðøèí ñóóãàà ãàçðûíõàà öàãäààãèéí áàéãóóëëàãàä ìýäýãäýæ áàéõ çýðýã ò¿¿íèé çàñðàë õ¿ì¿¿æèëä äºõºì ¿ç¿¿ëýõ ¿¿ðãèéã äààëãàæ, ò¿¿íèéã õàðàà õÿíàëòäàà áàéëãàæ, õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ ¿¿ðãèéã òîäîðõîé õàìò îëîí áóþó òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà, ýöýã, ýõ, àñðàí õàìãààëàã÷, õàðãàëçàí äýìæèã÷, ñóðãàí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýã÷, îéðûí òºðºë, ñàäàíãèéí õ¿í, òîäîðõîé èðãýíä òýäíèé õ¿ññýíýýð áóþó çºâøººðñíººð õàðèóöóóëæ áîëíî. 62.3.Ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîë áèåë¿¿ëýõèéã õîéøëóóëñàí ýòãýýä ø¿¿õýýñ òîãòîîñîí õóãàöààíä äààëãàñàí ¿¿ðýã áèåë¿¿ëýýã¿é áóþó çàõèðãààíû øèéòãýë õ¿ëýýñýí áîë ø¿¿ã÷ öàãäààãèéí áàéãóóëëàãûí ñàíàëûã ¿íäýñëýí õîðèõ ÿë îíîãäóóëñàí øèéòãýõ òîãòîîë áèåë¿¿ëýõèéã õîéøëóóëñàí øèéäâýðèéã õ¿÷èíã¿é áîëãîæ, õîðèõ ÿëûã áèå÷ëýí ýäë¿¿ëýõ òóõàé çàõèðàìæ ãàðãàíà. 62.4.Õîðèõ ÿë îíîãäóóëñàí ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîë áèåë¿¿ëýõèéã õîéøëóóëñàí õóãàöààíä óã ýòãýýä çàñàð÷ õ¿ì¿¿æñýíýý õàðóóëñàí áîë öàãäààãèéí áàéãóóëëàãûí ñàíàëûã ¿íäýñëýí ø¿¿õ ò¿¿íèéã ÿëààñ ÷ºëººëæ áîëíî. 62.5.Ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîë áèåë¿¿ëýõèéã õîéøëóóëñàí õóãàöààíä óã ýòãýýä ãýìò õýðýã øèíýýð ¿éëäâýë ø¿¿õ ò¿¿íä ýíý õóóëèéí 58 äóãààð ç¿éëä çààñàí æóðìûã áàðèìòëàí ÿë îíîãäóóëíà. 63 äóãààð ç¿éë. Æèðýìñýí ýìýãòýé, ãóðàâ õ¿ðòýëõ íàñíû õ¿¿õýäòýé ýõ áóþó ãàíö áèå ýöýãò õîðèõ ÿë îíîãäóóëñàí ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîë áèåë¿¿ëýõèéã õîéøëóóëàõ 63.1.Ø¿¿õ àíõ óäàà õ¿íäýâòýð, õ¿íä ãýìò õýðýã ¿éëäñýí æèðýìñýí ýìýãòýé, ò¿¿í÷ëýí ãóðàâ õ¿ðòýëõ íàñíû õ¿¿õýäòýé ýõ áóþó ãàíö áèå ýöýãò õîðèõ ÿë îíîãäóóëñàí ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîë áèåë¿¿ëýõèéã õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîéøëóóëæ áîëíî. 63.2.ßëòàí õ¿¿õäýý àñàð÷ õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõýýñ çàéëñõèéñýí áîë ø¿¿õ öàãäààãèéí áàéãóóëëàãûí ñàíàëûã ¿íäýñëýí õîðèõ ÿë îíîãäóóëñàí øèéòãýõ òîãòîîë áèåë¿¿ëýõèéã õîéøëóóëñàí øèéäâýðèéã õ¿÷èíã¿é áîëãîæ, õîðèõ ÿëûã áèå÷ëýí ýäë¿¿ëýõ òóõàé ø¿¿ã÷ çàõèðàìæ ãàðãàíà. 63.3.Ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîë áèåë¿¿ëýõèéã õîéøëóóëñàí õóãàöààíä óã ýòãýýä ãýìò õýðýã øèíýýð ¿éëäâýë ø¿¿õ ò¿¿íä ýíý õóóëèéí 58 äóãààð ç¿éëä çààñàí æóðìûã áàðèìòëàí ÿë îíîãäóóëíà. ÀÐÂÀÍ ÍÝÃįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ÝЯ¯ÃÈÉÍ ÕÀÐÈÓÖËÀÃÛÍ ÁÓÑÀÄ ÀÐÃÀ ÕÝÌÆÝÝ 64 ä¿ãýýð ç¿éë. Ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãûí áóñàä àðãà õýìæýýíèé òºðºë 64.1.Ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäýä äîð äóðäñàí ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãûí áóñàä àðãà õýìæýý õýðýãëýíý:

18

64.1.1.ýìíýëãèéí ÷àíàðòàé àëáàäëàãûí àðãà õýìæýý; 64.1.2.õ¿ì¿¿æëèéí ÷àíàðòàé àëáàäëàãûí àðãà õýìæýý. 65 äóãààð ç¿éë. Ýìíýëãèéí ÷àíàðòàé àëáàäëàãûí àðãà õýìæýý õýðýãëýõ 65.1.Ñýòãýöèéí õóâüä õýðýã õàðèóöàõ ÷àäâàðã¿é ¿åäýý ãýìò õýðýã ¿éëäñýí, ýñõ¿ë õýðýã õàðèóöàõ ÷àäâàðòàé áàéõäàà ãýìò õýðýã ¿éëäñýí áîëîâ÷ ø¿¿õýýð õýðýã øèéäâýðëýõ ¿åä áóþó ÿë ýäýëæ áàéõäàà ñýòãýöèéí ºâ÷òýé áîëñîí, ñýòãýöèéí ¿éë àæèëëàãàà íü ò¿ð ñàðíèñàí, ýñõ¿ë ººð áóñàä õ¿íä ºâ÷íèé óëìààñ ñýòãýöèéí õóâüä ººðèéí ¿éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿éí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàðûã óõàìñàðëàõ áóþó ¿éë àæèëëàãààãàà óäèðäàí æîëîîäîõ ÷àäâàðã¿é áîëñîí ýòãýýäýä ñýòãýöèéí ýìãýã ñóäëàëûí åðäèéí áóþó òóñãàé ýìíýëýãò áàéëãàõ ýìíýëãèéí ÷àíàðòàé àëáàäëàãûí àðãà õýìæýý õýðýãëýæ áîëíî. 65.2.Ø¿¿õèéí øèéäâýðýýð ýìíýëãèéí ÷àíàðòàé àëáàäëàãûí àðãà õýìæýý àâàãäñàí ýòãýýäýä îíîøëîãîîíû áîëîí ýì÷èëãýýíèé òóðøèëò õèéõèéã õîðèãëîíî. 66 äóãààð ç¿éë. Ýìíýëãèéí ÷àíàðòàé àëáàäëàãûí àðãà õýìæýý îíîãäóóëàõ, ººð÷ëºõ, çîãñîîõ 66.1.Ýìíýëãèéí ÷àíàðòàé àëáàäëàãûí àðãà õýìæýý îíîãäóóëàõ øààðäëàãàòàé ãýæ ø¿¿õ ¿çâýë òóõàéí ýòãýýäèéí ñýòãýöèéí áàéäàë, ¿éëäñýí ãýìò õýðãèéí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàð, õýð õýìæýýã õàðãàëçàí àëáàäëàãûí àðãà õýìæýýíèé òºðëèéã òîãòîîíî. 66.2.Ñýòãýöèéí ýìãýã ñóäëàëûí åðäèéí ýìíýëýãò áàéëãàõ àðãà õýìæýýã ñýòãýöèéí áàéäàë, ¿éëäñýí ãýìò õýðãèéí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàð, õýð õýìæýýã õàðãàëçàí ñýòãýöèéí ýìíýëýãò áàéëãàæ, àëáàäàí æóðìààð ýì÷ëýõ øààðäëàãàòàé ýòãýýäýä õýðýãëýæ áîëíî. 66.3.Ñýòãýöèéí ýìãýã ñóäëàëûí òóñãàé ýìíýëýãò ýì÷ë¿¿ëýõ àðãà õýìæýýã ñýòãýöèéí áàéäàë, ¿éëäñýí ãýìò õýðãèéí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàð, õýð õýìæýýã õàðãàëçàí íèéãýìä îíö àþóëòàé ýòãýýäýä õýðýãëýæ áîëíî. 66.4.Òóñãàé ýìíýëýãò áàéëãàæ áàéã��à ýòãýýäèéã íèéãýìä àþóëòàé ãýìò õýðýã øèíýýð ¿éëäýõ áîëîìæã¿é, õ¿÷ íýìýãä¿¿ëñýí õÿíàëòûí íºõöºëä áàéëãàíà. 66.5. Ø¿¿õ ýì÷èëæ áàéãàà áàéãóóëëàãûí ä¿ãíýëòýýð ýäãýðñýí áóþó ºâ÷íèé øèíæ áàéäàë ººð÷ëºãäñºíèé óëìààñ óã ýòãýýäýä ýìíýëãèéí ÷àíàðòàé àëáàäëàãûí àðãà õýìæýýã öààøèä õýðýãëýõèéã çîãñîîõîîð øèéäâýðëýíý. 66.6.Ýìíýëãèéí ÷àíàðòàé àëáàäëàãûí àðãà õýìæýýíèé òºðëèéã ýì÷èëæ áàéãàà áàéãóóëëàãûí ä¿ãíýëòýýð ø¿¿õ ººð÷èëæ áîëíî. 66.7.Ø¿¿õ óã ýòãýýäýä ýìíýëãèéí ÷àíàðòàé àëáàäëàãûí àðãà õýìæýý õýðýãëýõ øààðäëàãàã¿é ãýæ ¿çñýí, ìºí òèéì àðãà õýìæýý õýðýãëýõèéã çîãñîîñîí áîë óã ýòãýýäèéã ýì÷èéí õÿíàëòàä çààâàë áàéëãàõààð òºðºë, ñàäàíãèéí íü õ¿íä, ýñõ¿ë àñðàí õàìãààëàã÷èä íü øèëæ¿¿ëæ áîëíî. 67 äóãààð ç¿éë. Ýìíýëãèéí ÷àíàðòàé àëáàäëàãûí àðãà õýìæýý õýðýãëýñýí õóãàöààã òîîöîõ 67.1.Ãýìò õýðýã ¿éëäñýíèé äàðàà áóþó ÿë ýäýëæ áàéõ ¿åäýý ñýòãýöèéí ºâ÷òýé áîëñîí, ñýòãýöèéí ¿éë àæèëëàãàà íü ò¿ð ñàðíèñàí, ýñõ¿ë ººð áóñàä õ¿íä ºâ÷íèé óëìààñ ñýòãýöèéí õóâüä ººðèéí ¿éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿éí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàðûã óõàìñàðëàõ áóþó ¿éë àæèëëàãààãàà óäèðäàí æîëîîäîõ ÷àäâàðã¿é áîëñîí ýòãýýäýä óã ºâ÷íèéã ýäãýðñíèé äàðàà õýðãèéí õººí õýëýëöýõ õóãàöàà äóóñààã¿é áóþó ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëºõ áóñàä ¿íäýñëýë áàéõã¿é áîë ø¿¿õ ÿë îíîãäóóëæ áîëíî. Ýäãýðñíèé íü äàðàà ÿë îíîãäóóëñàí ýòãýýäèéí ÿëûí õóãàöààíä ýìíýëãèéí ÷àíàðòàé àëáàäëàãûí àðãà õýìæýý õýðýãëýñýí õóãàöààã îðóóëàí òîîöíî. 19

68 äóãààð ç¿éë. Àðõàã àðõè÷èí áóþó ìàíñóóðàõ äîíòîé ýòãýýäýä ýìíýëãèéí ÷àíàðòàé àëáàäëàãûí àðãà õýìæýý õýðýãëýõ, òýäýíä õàðãàëçàí äýìæèã÷ òîãòîîõ 68.1.Àðõàã àðõè÷èí áóþó ìàíñóóðàõ äîíòîé ýòãýýä ãýìò õýðýã ¿éëäñýí áîë ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãûí ä¿ãíýëòèéã ¿íäýñëýí ø¿¿õ óã ýòãýýäýä ¿éëäñýí ãýìò õýðýãò íü ÿë îíîãäóóëàõûí çýðýãöýý ýìíýëãèéí ÷àíàðòàé àëáàäëàãûí àðãà õýìæýý õýðýãëýæ áîëíî. 68.2.Õîðèõîîñ ººð òºðëèéí ÿë øèéòã¿¿ëñýí àðõàã àðõè÷èí áóþó ìàíñóóðàõ äîíòîé ýòãýýäýä øààðäëàãàòàé ãýæ ø¿¿õ ¿çâýë ýìíýëãèéí ÷àíàðòàé àëáàäëàãûí àðãà õýìæýý õýðýãëýæ áîëíî. 68.3.Õîðèõ ÿë øèéòã¿¿ëñýí àðõàã àðõè÷èí áóþó ìàíñóóðàõ äîíòîé ýòãýýäèéã ÿë ýäëýõ õóãàöààíä íü øààðäëàãàòàé ãýæ ¿çâýë àëáàäàí ýì÷èëæ áîëíî. 68.4.Àëáàäàí ýì÷èëãýýã óã ýòãýýäèéã ýì÷èëæ áàéãàà áàéãóóëëàãûí ñàíàëûã ¿íäýñëýí ø¿¿õ çîãñîîíî. 68.5.Ñîãòóóðóóëàõ óíäàà áóþó ìàíñóóðóóëàõ ç¿éë õýðýãëýæ, ãýð á¿ëýý ýä õºðºíãèéí õ¿íä áàéäàëä îðóóëñàí ýòãýýä ãýìò õýðýã ¿éëäñýí áóþó óã ãýìò õýðýãò íü ø¿¿õ õîðèõîîñ ººð òºðëèéí ÿë îíîãäóóëáàë ò¿¿íèé ãýð á¿ëèéí ãèø¿¿ä, òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà, àñðàí õàìãààëàã÷, õàðãàëçàí äýìæèã÷ áóþó ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãûí õ¿ñýëòýýð ò¿¿íèé ýðõ ç¿éí ÷àäàìæèéã õÿçãààðëàõ ýðõòýé áºãººä ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîëûã ¿íäýñëýí óã ýòãýýäýä õàðãàëçàí äýìæèã÷ òîãòîîíî. 69 ä¿ãýýð ç¿éë. Íàñàíä õ¿ðýýã¿é ýòãýýäýä õ¿ì¿¿æëèéí ÷àíàðòàé àëáàäëàãûí àðãà õýìæýý õýðýãëýõ 69.1.Õºíãºí áóþó õ¿íäýâòýð ãýìò õýðýã àíõ óäàà ¿éëäñýí íàñàíä õ¿ðýýã¿é ýòãýýäýä ÿë îíîãäóóëàõã¿é áàéõ íü çîõèñòîé ãýæ ø¿¿õ ¿çâýë ò¿¿íä äîð äóðäñàí õ¿ì¿¿æëèéí ÷àíàðòàé àëáàäëàãûí àðãà õýìæýý îíîãäóóëæ áîëíî: 69.1.1. çóðãààí ñàðààñ íýã æèë õ¿ðòýë õóãàöàà òîãòîîæ çàñàð÷ õ¿ì¿¿æèõèéã äààëãàõ; 69.1.2. àðâàí çóðãààí íàñàíä õ¿ðñýí ýòãýýä áèå äààæ îðëîãî îëäîã áîë õîõèðëûã ººðèéí õºäºëìºðººð àðèëãàõ ¿¿ðýã õ¿ëýýëãýõ; 69.1.3. ýöýã, ýõ, àñðàí õàìãààëàã÷, õàðãàëçàí äýìæèã÷, ñóðãàí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýã÷, îéðûí òºðºë, ñàäàíãèéí õ¿íèé õÿíàëòàä ºãºõ; 69.1.4.õàìò îëîí áóþó òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà, ò¿¿í÷ëýí òîäîðõîé èðãýíèé õÿíàëòàä áàéëãàõààð òýäíèé õ¿ññýíýýð áóþó çºâøººðñíººð øèëæ¿¿ëýõ, øààðäëàãàòàé ãýæ ¿çâýë õ¿ì¿¿æ¿¿ëýã÷ òîìèëîõ. 69.2.Íàñàíä õ¿ðýýã¿é ýòãýýä ýíý õóóëèéí 69.1-ä çààñàí àðãà õýìæýý àâàãäñàíû äàðàà çàñàð÷ õ¿ì¿¿æèõã¿é áàéâàë ø¿¿õ óã àðãà õýìæýýã íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿ì¿¿ñèéí ñóðãàëòõ¿ì¿¿æëèéí òóñãàé áàéãóóëëàãàä ÿâóóëàõ àðãà õýìæýýãýýð ñîëüæ áîëíî. 69.3.Íàñàíä õ¿ðýýã¿é ýòãýýäèéã ñóðãàëò-õ¿ì¿¿æëèéí òóñãàé áàéãóóëëàãàä ÿâóóëàõ õóãàöààã óã ýòãýýäèéí çàí òºëºâ, àõóé àìüäðàëûí áàéäàë, ¿éëäñýí ãýìò õýðãèéí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàð, õýð õýìæýýã õàðãàëçàí ø¿¿õýýñ òóõàé á¿ð òîãòîîõ ýðõòýé áîëîâ÷ àðâàí çóðãààí íàñíààñ õýòð¿¿ëæ áîëîõã¿é.

20

69.4.Íàñàíä õ¿ðýýã¿é ýòãýýäèéã òîãòîîñîí õóãàöààíû ºìíº ñóðãàëò-õ¿ì¿¿æëèéí òóñãàé áàéãóóëëàãààñ ÷ºëººëºõ àñóóäëûã òóõàéí áàéãóóëëàãûí òîäîðõîéëîëòûã ¿íäýñëýí ø¿¿õ øèéäâýðëýíý. ĪЪÂįÃÝÝÐ ÕÝÑÝà ÝЯ¯ÃÈÉÍ ÕÀÐÈÓÖËÀÃÀ ÁÎËÎÍ ßËÀÀÑ ×ªËªªËªÕ ÀÐÂÀÍ ÕΨÐÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ÝЯ¯ÃÈÉÍ ÕÀÐÈÓÖËÀÃÀÀÑ ×ªËªªËªÕ 70 äóãààð ç¿éë. ¯éëäñýí ãýìò õýðãýý èë÷èëæ èðñýí ýòãýýäèéã ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëºõ 70.1.Õºíãºí ãýìò õýðýã àíõ óäàà ¿éëäýæ, ñàéí äóðààðàà õýðãýý èë÷èëæ èðñýí ýòãýýä ó÷ðóóëñàí õîõèðëîî á¿ðýí òºëñºí, ãýì õîðûã àðèëãàñàí áîë ò¿¿íèéã ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëæ áîëíî. 71 ä¿ãýýð ç¿éë. Õîõèðîã÷òîé ýâëýðñýí ¿íäýñëýëýýð ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëºõ 71.1. Ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèéí 145.1/Áóñäûí ýä õºðºíãèéã õóëãàéëàõ/-ä çààñíààñ áóñàä õºíãºí ãýìò õýðýã àíõ óäàà ¿éëäñýí ãýì áóðóóòàé ýòãýýä õîõèðîã÷òîé ñàéí äóðààðàà ýâëýðñýí áºãººä ó÷ðóóëñàí õîõèðëîî á¿ðýí òºëñºí, ãýì õîðûã àðèëãàñàí áîë ò¿¿íèéã ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëæ áîëíî. /Ýíý õýñãèéã 2004 îíû 5 äóãààð ñàðûí 14-íèé ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñàí/ 72 äóãààð ç¿éë. Ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãàä òàòàæ áîëîõã¿é õóãàöàà ºíãºðñºí òîõèîëäîëä ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëºõ 72.1.Ãýìò õýðýã ¿éëäñýíýýñ õîéø äîð äóðäñàí õóãàöàà ºíãºðâºë ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäèéã ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãàä òàòàæ áîëîõã¿é: 72.1.1. õºíãºí ãýìò õýðýã ¿éëäñýíýýñ õîéø 1 æèë ºíãºðñºí; 72.1.2. õ¿íäýâòýð ãýìò õýðýã ¿éëäñýíýýñ õîéø 5 æèë ºíãºðñºí; 72.1.3. õ¿íä ãýìò õýðýã ¿éëäñýíýýñ õîéø 20 æèë ºíãºðñºí; 72.1.4. îíö õ¿íä ãýìò õýðýã ¿éëäñýíýýñ õîéø 30 æèë ºíãºðñºí. 72.2.Ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýä ýíý õóóëèéí 72.1-ä çààñàí õóãàöàà ºíãºðººã¿é áàéõàä ãýìò õýðýã ñàíààòàé ¿éëäâýë õººí õýëýëöýõ õóãàöàà òàñðàõ áºãººä ýíý òîõèîëäîëä óã õóãàöààã ñ¿¿ë÷èéí õàìãèéí õ¿íä ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ºäðººñ ýõëýí òîîëíî. 72.3. Ø¿¿õèéí ºìíºõ øàò áîëîí ø¿¿õèéí øàòíààñ ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýä îðãîí çàéëñàí áîë õººí õýëýëöýõ õóãàöàà òîîëîõûã îðãîí çàéëñàí ºäðººñ çîãñîîæ óã ýòãýýä áàðèãäñàí áóþó õýðãýý ººðºº èë÷èëæ èðñýí ºäðººñ õººí õýëýëöýõ õóãàöààã ñýðãýýí òîîëíî. 72.4.Ýíý õóóëüä çààñíààð öààçààð àâàõ ÿë øèéòã¿¿ëæ áîëîõ ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäýä õººí õýëýëöýõ õóãàöàà õýðýãëýõ ýñýõèéã ø¿¿õ øèéäâýðëýíý. Õýðýâ ø¿¿õ òóõàéí ýòãýýäýä õººí õýëýëöýõ õóãàöàà õýðýãëýõ áîëîìæã¿é ãýñýí ä¿ãíýëòýä õ¿ðâýë öààçààð àâàõ ÿë îíîãäóóëæ áîëîõã¿é áºãººä óã ÿëûí îðîíä õîðèõ ÿë îíîãäóóëíà. 72.5.Ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèä çààñàí õ¿í òºðºëõòºíèé àþóëã¿é áàéäàë, ýíõ òàéâíû ýñðýã ãýìò õýðýã ¿éëäñýí òîõèîëäîëä õººí õýëýëöýõ õóãàöàà õýðýãëýõã¿é. 21

73 äóãààð ç¿éë. Öàã ¿åèéí íºõöºë áàéäàë ººð÷ëºãäñºíòýé õîëáîîòîéãîîð ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëºõ 73.1.Õºíãºí, õ¿íäýâòýð ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäèéí õýðãèéã ø¿¿õýýð õÿíàí õýëýëöýõ ¿åä öàã ¿åèéí íºõöºë áàéäàë ººð÷ëºãäñºíèé óëìààñ ãýìò õýðãèéí øèíæèéã àãóóëñàí ¿éëäýë íèéãýìä àþóëòàé øèíæ ÷àíàðàà àëäñàí áóþó óã ýòãýýä íèéãýìä àþóëã¿é áîëñîí íü òîãòîîãäâîë ø¿¿õ ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëæ áîëíî. ÀÐÂÀÍ ÃÓÐÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ßËÀÀÑ ×ªËªªËªÕ 74 ä¿ãýýð ç¿éë. Õîðèõ ÿë ýäëýõýýñ õóãàöààíààñ íü ºìíº òýíñýí ñóëëàõ 74.1.Õîðèõ ÿë øèéòã¿¿ëñýí ÿëòàí çàñàð÷ õ¿ì¿¿æñýíýý çàí áàéäëààðàà õàðóóëæ, ãýìò õýðýã ¿éëäýæ ó÷ðóóëñàí õîõèðëîî íºõºí òºëñºí, ãýì õîðûã àðèëãàñàí áîë ò¿¿íèéã ø¿¿õ ÿë ýäëýõýýñ õóãàöààíààñ íü ºìíº òýíñýí ñóëëàæ áîëíî. 74.2.Ø¿¿õ ÿëòàíã õóãàöààíààñ íü ºìíº òýíñýí ñóëëàõäàà ýäëýýã¿é ¿ëäýæ áàéãàà ÿëûí õóãàöààòàé òýíö¿¿ õÿíàí õàðãàëçàõ õóãàöàà òîãòîîæ, ò¿¿íä ýíý õóóëèéí 62.2-ò çààñàí ¿¿ðýã õ¿ëýýëãýæ áîëíî. 74.3.ßëòàí îíîãäñîí ÿëûíõàà äîð äóðäñàí õóâèéã ýäýëñýí òîõèîëäîëä ýíý õóóëèéí 74.1, 74.2-ò çààñàí æóðìûã õýðýãëýíý: 74.3.1. õ¿íäýâòýð ãýìò õýðýãò îíîãäóóëñàí õîðèõ ÿëûí õî¸ðíû íýãýýñ äîîøã¿é õóâèéã; 74.3.2. õ¿íä ãýìò õýðýãò îíîãäóóëñàí õîðèõ ÿëûí ãóðàâíû õî¸ðîîñ äîîøã¿é õóâèéã; 74.3.3.îíö õ¿íä ãýìò õýðýãò îíîãäóóëñàí õîðèõ ÿëûí òàâíû äºð⺺ñ äîîøã¿é õóâèéã. 74.4.Öààçààð àâàõ ÿë øèéòã¿¿ëæ óó÷ëàãäñàí, îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòíýýð òîîöîãäñîí, ò¿¿í÷ëýí ãýìò õýðýã ¿éëäýæ ó÷ðóóëñàí õîõèðëîî íºõºí òºëººã¿é ýòãýýäýä ÿë ýäëýõýýñ õóãàöààíààñ ºìíº òýíñýí ñóëëàõ æóðìûã õýðýãëýõã¿é. 74.5.ßë ýäëýõýýñ õóãàöààíû ºìíº òýíñýí ñóëëàõ àñóóäëûã õîðèõ ÿë ýäë¿¿ëæ áàéãàà áàéãóóëëàãûí ñàíàëûã ¿íäýñëýí ø¿¿õ øèéäâýðëýíý. 74.6.ßë ýäëýõýýñ õóãàöààíû ºìíº òýíñýí ñóëëàãäñàí ýòãýýäýä öàãäààãèéí áàéãóóëëàãà, öýðãèéí àëáàí õààã÷èä öýðãèéí àíãè, íýãòãýëèéí äàðãà õÿíàëò òàâèíà. 74.7.Õîðèõ ÿë ýäëýõýýñ õóãàöààíû ºìíº òýíñýí ñóëëàñàí ÿâäàë íü ÿëòíûã òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã õàñàõ íýìýãäýë ÿëààñ ÷ºëººëºõ ¿íäýñëýë áîëîõã¿é. 74.8.ßëòàí õÿíàí õàðãàëçàõ õóãàöààíä ø¿¿õýýñ õ¿ëýýëãýñýí ¿¿ðýã áèåë¿¿ëýõýýñ çàéëñõèéñýí, çàõèðãààíû çºð÷èë ãàðãàæ øèéòãýãäñýí áîë ø¿¿ã÷ öàãäààãèéí áàéãóóëëàãûí ñàíàëûã ¿íäýñëýí ÿë ýäëýõýýñ õóãàöààíû ºìíº òýíñýí ñóëëàñàí øèéäâýðèéã õ¿÷èíã¿é áîëãîæ, ¿ëäñýí ÿëûã ýäë¿¿ëýõýýð çàõèðàìæ ãàðãàíà.

22

74.9.ßë ýäëýõýýñ õóãàöààíû ºìíº òýíñýí ñóëëàãäñàí ýòãýýä õÿíàí õàðãàëçàõ õóãàöààíä ãýìò õýðýã øèíýýð ¿éëäâýë ø¿¿õ ò¿¿íä ýíý õóóëèéí 58 äóãààð ç¿éëä çààñàí æóðìûã áàðèìòëàí ÿë îíîãäóóëíà. 75 äóãààð ç¿éë. ªâ÷íèé ó÷èð ÿëààñ ÷ºëººëºõ 75.1.Ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîë ãàðàõûí ºìíº ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýä ñýòãýöèéí ºâ÷òýé, ñýòãýöèéí ¿éë àæèëëàãàà íü ò¿ð ñàðíèñàí, ýñõ¿ë îþóí óõààíû õîìñäîëòîé áîëñîí áóþó ººð áóñàä õ¿íä ºâ÷íèé óëìààñ ñýòãýöèéí õóâüä ººðèéí ¿éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿éí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàðûã óõàìñàðëàæ áóþó ¿éë àæèëëàãààãàà óäèðäàí æîëîîäîõ ÷àäâàðã¿é áîëñîí íü ñýòãýöèéí ýìãýã ñóäëàëûí øèíæýý÷èéí ä¿ãíýëòýýð òîãòîîãäñîí áîë ø¿¿õ ÿëààñ ÷ºëººëíº. 75.2.Ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîë ãàðñíû äàðàà ÿëòàí ñýòãýöèéí ºâ÷òýé, ñýòãýöèéí ¿éë àæèëëàãàà íü ò¿ð ñàðíèñàí, ýñõ¿ë îþóí óõààíû õîìñäîëòîé áîëñîí áóþó ººð áóñàä õ¿íä ºâ÷íèé óëìààñ ñýòãýöèéí õóâüä ººðèéí ¿éëäýë, ýñ ¿éëäýõ¿éí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàðûã óõàìñàðëàæ áóþó ¿éë àæèëëàãààãàà óäèðäàí æîëîîäîõ ÷àäâàðã¿é áîëñîí íü ñýòãýöèéí ýìãýã ñóäëàëûí øèíæýý÷èéí ä¿ãíýëòýýð òîãòîîãäñîí áîë ø¿¿õ ÿë ýäëýõýýñ ÷ºëººëíº. 75.3.ßëòàí ÿë ýäëýõýä ñààä ó÷ðóóëàõóéö õ¿íä ºâ÷íººð ºâ÷èëñºí áîë ø¿¿õ ¿éëäñýí ãýìò õýðãèéí íèéãìèéí àþóëûí øèíæ ÷àíàð, õýð õýìæýý, ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäèéí õóâèéí áàéäëûã õàðãàëçàí ÿëààñ ÷ºëººëæ áîëíî. 76 äóãààð ç¿éë. Øèéòãýõ òîãòîîë áèåë¿¿ëýõ õóãàöàà ºíãºðñºí òîõèîëäîëä ÿëààñ ÷ºëººëºõ 76.1.Øèéòãýõ òîãòîîë õóóëèéí õ¿÷èí òºãºëäºð áîëñîí ºäðººñ õîéø äîð äóðäñàí õóãàöàà ºíãºðñºí áîë ÿëòíû ¿íäñýí áà íýìýãäýë ÿëûã ýäë¿¿ëæ áîëîõã¿é: 76.1.1.õîðèõîîñ ººð òºðëèéí ÿë øèéòã¿¿ëñýí áîëîâ÷ íýã æèë ºíãºðñºí; 76.1.2.òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòã¿¿ëñýí áîëîâ÷ òàâàí æèë ºíãºðñºí; 76.1.3.òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòã¿¿ëñýí áîëîâ÷ àðâàí æèë ºíãºðñºí; 76.1.4.àðâàí æèëýýñ äýýø õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòã¿¿ëñýí áîëîâ÷ àðâàí òàâàí æèë ºíãºðñºí. 76.2.ßëòàí ÿë ýäëýõýýñ çàéëñõèéñýí òîõèîëäîëä õººí õýëýëöýõ õóãàöàà òîîëîõûã çîãñîîíî. Ýíý òîõèîëäîëä ÿëòàí öàãäàí õîðèãäñîí áóþó ººðºº ñàéí äóðààðàà õýðãýý èë÷ëýí èðñýí ºäðººñ óã õóãàöààã ñýðãýýí òîîëíî. 76.3.Öààçààð àâàõ ÿë îíîãäóóëñàí ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîëûã àðâàí òàâàí æèë ºíãºðòºë áèåë¿¿ëýýã¿é áîë õººí õýëýëöýõ õóãàöàà õýðýãëýõ ýñýõèéã ø¿¿õ øèéäâýðëýíý. Õýðýâ ø¿¿õ õººí õýëýëöýõ õóãàöààã õýðýãëýõ áîëîìæã¿é ãýñýí ä¿ãíýëòýä õ¿ðâýë òóõàéí ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäýä îíîãäóóëñàí öààçààð àâàõ ÿëûã ã¿éöýòãýõã¿é áºãººä óã ÿëûí îðîíä õîðèõ ÿë îíîãäóóëíà. 76.4.ßëòàí ýíý õóóëèéí 76.1-ä çààñàí õóãàöàà ºíãºðººã¿é áàéõàä øèíýýð ãýìò õýðýã ¿éëäâýë õººí õýëýëöýõ õóãàöàà òàñðàõ áºãººä ýíý òîõèîëäîëä óã õóãàöààã ñ¿¿ë÷èéí ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ºäðººñ ýõëýí òîîëíî. 76.5.Ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèä çààñàí õ¿í òºðºëõòºíèé àþóëã¿é áàéäàë, ýíõ òàéâíû ýñðýã ãýìò õýðýãò øèéòãýãäñýí ÿëòàíä ýíý ç¿éëä çààñàí õººí õýëýëöýõ õóãàöààã õýðýãëýõã¿é. 23

77 äóãààð ç¿éë. ªðøººë áóþó óó÷ëàë ¿ç¿¿ëæ ÿë ýäëýõýýñ ÷ºëººëºõ 77.1.ªðøººë ¿ç¿¿ëýõ òóõàé Ìîíãîë Óëñûí õóóëèàð ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ýòãýýäèéã ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãààñ, ÿëòàíã ÿë ýäëýõýýñ ÷ºëººëæ áîëíî. 77.2. Óó÷ëàë ¿ç¿¿ëýõ òóõàé Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷èéí çàðëèãààð ÿëòàíã ÿë ýäëýõýýñ õýñýã÷ëýí áîëîí á¿ðýí ÷ºëººëæ áîëíî. 78 äóãààð ç¿éë. ßëòàé áàéäàë 78.1.ßëòàí ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîë õóóëèéí õ¿÷èí òºãºëäºð áîëñîí ºäðººñ ýõëýí ò¿¿íèéã ÿëã¿éä òîîöîõ áóþó ÿëã¿é áîëîõ õ¿ðòýë õóãàöààíä ÿëòàéä òîîöîãäîíî. 78.2. Äîð äóðäñàí ýòãýýä äàðààõü òîõèîëäîëä ÿëã¿é áîëíî: 78.2.1.òýíñýæ õÿíàí õàðãàëçñàí, õîðèõ ÿë îíîãäóóëñàí ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîëûã áèåë¿¿ëýõèéã õîéøëóóëñàí õóãàöààíä ãýìò õýðýã øèíýýð ¿éëäýýã¿é; 78.2.2.õºíãºí ãýìò õýðýãò ÿë øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä ÿëàà ýäýëæ äóóññàíààñ õîéø íýã æèëèéí äîòîð ãýìò õýðýã øèíýýð ¿éëäýýã¿é; 78.2.3.õ¿íäýâòýð ãýìò õýðýãò ÿë øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä ¿íäñýí áà íýìýãäýë ÿëàà ýäýëæ äóóññàíààñ õîéø òàâàí æèëèéí äîòîð ãýìò õýðýã øèíýýð ¿éëäýýã¿é; 78.2.4.õ¿íä ãýìò õýðýãò ÿë øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä ¿íäñýí áà íýìýãäýë ÿëàà ýäýëæ äóóññàíààñ õîéø íàéìàí æèëèéí äîòîð ãýìò õýðýã øèíýýð ¿éëäýýã¿é; 78.2.5.îíö õ¿íä ãýìò õýðýãò ÿë øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä áóþó îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòýí ¿íäñýí áà íýìýãäýë ÿëàà ýäýëæ äóóññàíààñ õîéø àðâàí æèëèéí äîòîð ãýìò õýðýã øèíýýð ¿éëäýýã¿é. 78.3.ßë øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä ¿íäñýí áà íýìýãäýë ÿëàà ýäýëæ äóóññàíû äàðàà çàí áàéäàë, çàñðàë õ¿ì¿¿æëýýðýý ¿ëãýð æèøýý÷ áàéâàë ø¿¿õ õóãàöààíààñ íü ºìíº ÿëã¿éä òîîöîæ áîëíî. 78.4.Ýíý õóóëèàð òîãòîîñîí æóðìûí äàãóó ÿëààñ õóãàöààíû ºìíº ñóëëàãäñàí ýòãýýäèéí ÿëã¿é áîëîõ õóãàöààã ¿íäñýí áà íýìýãäýë ÿë ýäëýõýýñ ÷ºëººëºãäñºí ¿åýñ òîîëíî. 78.5.ßëàà ýäýëæ äóóññàí ýòãýýä ÿëã¿é áîëîõ õóãàöààíä ãýìò õýðýã øèíýýð ¿éëäâýë ÿëã¿é áîëîõ õóãàöàà òàñðàõ áºãººä ñ¿¿ë÷èéí ãýìò õýðýãò îíîãäóóëñàí ¿íäñýí áà íýìýãäýë ÿëûã ýäýëæ äóóññàíû äàðàà ò¿ð¿¿÷èéí ãýìò õýðýãò ÿëã¿é áîëîõ õóãàöààã õàìòàòãàí ýõýëæ òîîëíî. Òýãýõäýý àëü õ¿íä ÿëòàé õýðýãòýý ÿëã¿é áîëîõ õóãàöàà äóóñòàë óã ýòãýýä àëü àëèíä íü ÿëòàéä òîîöîãäîíî. ÒÓÑÃÀÉ ÀÍÃÈ ÒÀÂÄÓÃÀÀÐ ÕÝÑÝà ҪÐÈÉÍ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà ÀÐÂÀÍ ÄªÐªÂįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ¯ÍÄÝÑÍÈÉ ÀÞÓËÃ¯É ÁÀÉÄËÛÍ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà 79 ä¿ãýýð ç¿éë.Ýõ îðíîîñîî óðâàõ 24

79.1.Ìîíãîë Óëñûí èðãýí òóñ óëñûí òóñãààð òîãòíîë, ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäàë, áàòëàí õàìãààëàõ õ¿÷èí ÷àäàëä õîõèðîë ó÷ðóóëàõ çîðèëãîîð ãàäààä óëñûí òàãíóóëûí àëáàíä ýëññýí, òºðèéí íóóöûã ãàäààä óëñ, ò¿¿íèé òàãíóóëûí àëáàíä øèëæ¿¿ëýí ºãñºí, Ìîíãîë Óëñûí ýñðýã äàéñàãíàñàí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëäàã ãàäààä óëñûí áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí àæèëëàñàí, äàéíû áàéäàëä áóþó äàéí á¿õèé áàéäàë çàðëàñàí ¿åä äàéñíû òàëä øèëæèí îðñîí áîë àðâàí çóðãààãààñ õîðèí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. Òàéëáàð: Ãàäààä óëñûí òàãíóóëûí àëáàíä ýëññýí áîëîâ÷ àâñàí äààëãàâðàà áèåë¿¿ëýõ òàëààð ÿìàð íýã ¿éëäýë õèéãýýã¿é áºãººä ãàäààäûí òàãíóóëûí àëáàòàé õîëáîîòîé áîëîõîî òºðèéí çîõèõ áàéãóóëëàãàä ñàéí äóðààðàà ìýäýãäñýí Ìîíãîë Óëñûí èðãýíèéã ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëíº. 80 äóãààð ç¿éë.Òàãíóóë õèéõ 80.1.Ãàäààä óëñûí èðãýí áóþó õàðüÿàëàëã¿é õ¿í Ìîíãîë Óëñûí òóñãààð òîãòíîë, ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäàë, áàòëàí õàìãààëàõ õ¿÷èí ÷àäàëä õîõèðîë ó÷ðóóëàõ çîðèëãîîð òºðèéí íóóö, ò¿¿íä õàìààðàõ ìýäýý, áàðèìò, áóñàä ç¿éëñèéã õóëãàéëñàí, öóãëóóëñàí, òýäãýýðèéã ãàäààä óëñ, ò¿¿íèé òàãíóóëûí àëáàíä øèëæ¿¿ëýí ºãñºí áîë àðâàí çóðãààãààñ õîðèí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 81 ä¿ãýýð ç¿éë.Òºð, íèéãìèéí ç¿òãýëòíèé àìü áèåä õàëäàõ 81.1.Óëñ òºðèéí ¿éë àæèëëàãààíä íü ñààä ó÷ðóóëàõ, Ìîíãîë Óëñûí çàñàã òºðèéã áóñíèóëàí äîðîéòóóëàõ çîðèëãîîð óëñ òºð, îëîí íèéòèéí ¿éë àæèëëàãààòàé íü õîëáîãäóóëàí òºð, íèéãìèéí ç¿òãýëòíèé áèå ìàõáîäèä õ¿íä ãýìòýë ó÷ðóóëñàí áîë àðâààñ äýýø àðâàí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 81.2.Ýíý õóóëèéí 81.1-ä çààñàí çîðèëãîîð òºð, íèéãìèéí ç¿òãýëòíèéã àëñàí áîë àðâàí òàâààñ äýýø õîðèí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ, ýñõ¿ë öààçààð àâàõ ÿë øèéòãýíý. 82 äóãààð ç¿éë.Òºðèéí ýðõ ìýäëèéã õóóëü áóñààð àâàõ õóéâàëäààí çîõèîí áàéãóóëàõ 82.1.Òºðèéí ýðõ ìýäëèéã õóóëü áóñààð àâàõ õóéâàëäààí çîõèîí áàéãóóëñàí áîë àðâàí çóðãààãààñ õîðèí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. Òàéëáàð: Òºðèéí ýðõ ìýäëèéã õóóëü áóñààð àâàõ õóéâàëäààí çîõèîí áàéãóóëàõàä îðîëöñîí áîëîâ÷ ãýìò ¿éëäýë ýõëýõýýñ ºìíº ýíý òóõàé òºðèéí çîõèõ áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòàíä ñàéí äóðààðàà ìýäýãäñýí ýòãýýäèéã ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëíº. 83 äóãààð ç¿éë.Çýâñýãò ¿éìýýí äýãäýýõ 83.1.Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí äàãóó áàéãóóëàãäñàí òºðèéí òîãòîëöîîã õ¿÷ýý𠺺ð÷ëºõ, íóòàã äýâñãýðèéí á¿ðýí á¿òýí áàéäëûã àëäàãäóóëàõ çîðèëãîîð çýâñýãò ¿éìýýí äýãäýýñýí áîë àðâàí çóðãààãààñ õîðèí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 84 ä¿ãýýð ç¿éë.Õîðëîí ñ¿éòãýõ 84.1.Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñãèéí õ¿÷èí ÷àäëûã ñóëðóóëàí äîðîéòóóëàõ çîðèëãîîð ¿éëäâýð, áàéãóóëàìæ, çàì õàðèëöàà, õîëáîîíû õýðýãñýë, áóñàä ýä õºðºíãèéã òýñëýõ, äýëáýëýõ, ãàëäàí øàòààõ áîëîí áóñàä àðãààð õîðëîí ñ¿éòãýõ àæèëëàãàà ÿâóóëñàí, õ¿í, ìàë, óðãàìëûí ãîö õàëäâàðò ºâ÷èí òàðààñàí, îëîí õ¿íèéã õîðäóóëñàí, ò¿¿í÷ëýí õ¿í, ìàë, àìüòíûã ¿é îëíîîð íü óñòãàñàí áîë àðâàí çóðãààãààñ õîðèí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ, ýñõ¿ë öààçààð àâàõ ÿë øèéòãýíý.

25

85 äóãààð ç¿éë.Õîðëîí ñààòóóëàõ 85.1.Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñàã, áàòëàí õàìãààëàõ õ¿÷èí ÷àäëûã ñóëðóóëàí äîðîéòóóëàõ çîðèëãîîð àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààã ñààòóóëñàí áîë àðâààñ äýýø àðâàí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 86 äóãààð ç¿éë.¯íäýñíèé ýâ íýãäëèéã áóñíèóëàõ 86.1.Õ¿ì¿¿ñèéã ¿íäýñ, óãñàà, õýë, àðüñíû ºíãº, øàøíû ¿çýë íîìëîëîîð äàéñàãíóóëàõ, ýâäðýëö¿¿ëýõ çîðèëãîîð óõóóëãà, ñóðòàë÷èëãàà ÿâóóëñàí, ÿëãàâàðëàí ãàäóóðõàæ, ýðõèéã íü øóóä áóþó øóóä áóñààð õÿçãààðëàñàí áóþó äàâóó áàéäàë òîãòîîñîí áîë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 87 äóãààð ç¿éë.Òºðèéí íóóö çàäðóóëàõ 87.1.Òºðèéí íóóöàä õàìààðàõ ìýäýý, áàðèìò áè÷èã, ýä ç¿éë, îáüåêò, ¿éë àæèëëàãààã èòãýìæëýãäýí õàðèóöñàí áóþó àëáàí òóøààë, àæèë ¿¿ðãèéí õóâüä ìýäñýí ýòãýýä çàäðóóëñàí íü ýõ îðíîîñîî óðâàõ, òàãíóóë õèéõ ãýìò õýðãèéí øèíæã¿é áîë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 87.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 88 äóãààð ç¿éë.Òºðèéí íóóö ìýäýý, áàðèìò áè÷èã, ýä ç¿éëèéã ¿ðýãä¿¿ëýõ 88.1.Òºðèéí íóóöàä õàìààðàõ ìýäýý, áàðèìò áè÷èã, ýä ç¿éëèéã èòãýìæëýãäýí õàðèóöñàí áóþó àëáàí òóøààë, àëáàí ¿¿ðãèéí õóâüä ìýäñýí ýòãýýä òýäãýýðòýé õàðüöàõ òàëààð òîãòîîñîí æóðàì çºð÷ñºíèé óëìààñ ¿ðýãä¿¿ëñýí áîë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 89 ä¿ãýýð ç¿éë.Õóóëü áóñààð Ìîíãîë Óëñûí õèë íýâòðýõ 89.1.Õóóëü áóñààð Ìîíãîë Óëñûí õèë íýâòýðñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íàÿàñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð ��îðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 89.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí áóþó óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí á¿ëýã ¿éëäñýí áîë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. Òàéëáàð: ¯çýë áîäîë, óëñ òºðèéí áîëîí øóäàðãà ¸ñíû áóñàä ¿éë àæèëëàãààíû óëìààñ õàâ÷èãäàí ìºøãºãäñºí ãàäààäûí èðãýí, õàðüÿàëàëã¿é õ¿í îðîãíîõ ýðõ îëæ àâàõûí òóëä õóóëü áóñààð Ìîíãîë Óëñûí õèë íýâòýðñýí áîë ýíý ç¿éë õàìààðàõã¿é. 90 ä¿ãýýð ç¿éë.Óëñûí õèëèéí äýãëýì çºð÷èõ 90.1.Ìîíãîë Óëñûí õèëèéí áàãàíà, òýìäãèéã ñàíààòàé óñòãàñàí, ãýìòýýñýí, õèëèéí øóãàìûã îãòëîí ãàðñàí óñ, çàì, ã¿¿ð, õîëáîîíû áàéãóóëàìæèéã àøèãëàõ æóðàì áîëîí óëñûí õèëèéí äýãëýìèéã áóñàä õýëáýðýýð íîöòîé çºð÷ñºí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. ÇÓÐÃÀÄÓÃÀÀÐ ÕÝÑÝà կÍÈÉ ÝÐÕ, ÝÐÕ ×ªËªªÍÈÉ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà ÀÐÂÀÍÒÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝÃ

26

Õ¯ÍÈÉ ÀÌÜ ÁÈÅ, ÝЯ¯Ë ÌÝÍÄÈÉÍ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà 91 ä¿ãýýð ç¿éë. Õ¿íèéã ñàíààòàé àëàõ 91.1.Ýíý õóóëèéí 91.2-ò çààñàí õ¿íäð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäàëã¿éãýýð õ¿íèéã ñàíààòàé àëñàí áîë àðâààñ äýýø àðâàí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 91.2.Õ¿íèéã: 91.2.1.øóíàõàéí ñýäýëòýýð; 91.2.2.òàíõàéí ñýäýëòýýð; 91.2.3.ºñ õîíçîíãîîð; 91.2.4 çàõèàëãààð; 91.2.5.õîõèðîã÷èéí öóñ, ýä, ýðõòýíèéã àøèãëàõ çîðèëãîîð; 91.2.6.ººð ãýìò õýðãèéã íóóí äàëäëàõ áóþó õÿëáàð÷ëàõ çîðèëãîîð; 91.2.7.óóëãàëàí äîâòëîõ áóþó äýýðýìäýõ õýðãèéã ¿éëäýõäýý; 91.2.8.õ¿í õóëãàéëàõ áóþó áóñäûã áàðüöààíä àâàõ ãýìò õýðýã ¿éëäýõäýý; 91.2.9.îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòýí; 91.2.10.õ¿íèéã ñàíààòàé àëàõ ãýìò õýðãèéã äàâòàí ¿éëäñýí /ýíý õóóëèéí 93 äóãààð ç¿éë õàìààðàõã¿é/; 91.2.11.á¿ëýãëýæ, á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë;

óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí á¿ëýã, çîõèîí áàéãóóëàëòòàé

91.2.12.îíö õàðãèñ õýðöãèé àðãààð; 91.2.13.íèéòýä àþóëòàé àðãààð; 91.2.14.õîõèðîã÷èéã æèðýìñýí áîëîõûã ìýäñýýð áàéæ; 91.2.15.õîõèðîã÷èéã áèåý õàìãààëæ ÷àäàõã¿é áàéãààã ìýäñýýð áàéæ; 91.2.16. õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ îëîí õ¿íèéã; 91.2.17.àëáàíû ¿éë àæèëëàãàà áóþó îëîí íèéòèéí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëæ áàéãààòàé íü õîëáîãäóóëàí õ¿íèéã ººðèéã íü áóþó ò¿¿íèé îéðûí òºðºë, ñàäàíãèéí õ¿íèéã àëñàí áîë àðâàí òàâààñ äýýø õîðèí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ, ýñõ¿ë öààçààð àâàõ ÿë øèéòãýíý. 92 äóãààð ç¿éë. Ýõ íü íÿðàé õ¿¿õäýý àëàõ 92.1.Ýõ íü ñýòãýë ñàíààíû ã¿íçãèé õÿìðàëûí ¿åä íÿðàé õ¿¿õäýý òºðºõ ÿâöàä áóþó òºðìºãö àëñàí áîë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 93 äóãààð ç¿éë. Ñàíàà ñýòãýë íü õ¿÷òýé öî÷ðîí äàâ÷èäñàí ¿åä áóñäûã ñàíààòàé àëàõ 93.1.Õîõèðîã÷èä õ¿÷ýýð äàðëàãäñàí áóþó õ¿íäýýð äîðîìæëîãäñîí, ýñõ¿ë ò¿¿íèé õóóëü áóñ áóñàä ¿éëäëýýñ ººðò íü áóþó îéð äîòíûõ íü õ¿ì¿¿ñò õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí, ó÷èð÷ áîëîõ áàéñíààñ ñàíàà ñýòãýë íü ãýíýò õ¿÷òýé öî÷ðîí äàâ÷èäñàí ¿åäýý áóñäûã ñàíààòàé àëñàí áîë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 94 ä¿ãýýð ç¿éë. Áóñäûã áîëãîîìæã¿é àëàõ 94.1.Áóñäûã áîëãîîìæã¿é àëñàí áîë äºðâºí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 95 äóãààð ç¿éë. Áóñäûã àìèà õîðëîõîä õ¿ðãýõ 95.1.Ýä õºðºíãº, àëáàí òóøààëûí áîëîí ººð áàéäëààð ýðõøýýëäýý áàéãàà áîëîí ººð áóñàä õ¿ì¿¿ñòýé õàðãèñ õýðöãèé õàðüöñàí áóþó íýð òºð, àëäàð õ¿íäèéã íü áàéíãà ãóòààí äîðîìæèëñíû óëìààñ õîõèðîã÷ àìèà õîðëîñîí áîë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 27

96 äóãààð ç¿éë. Áóñäûí áèå ìàõáîäèä õ¿íä ãýìòýë ñàíààòàé ó÷ðóóëàõ 96.1.Áóñäûí áèå ìàõáîäèä õ¿íä ãýìòýë ñàíààòàé ó÷ðóóëñàí, ººðººð õýëáýë àìü áèåä íü àþóëòàé ãýìòýë ó÷ðóóëñàí áóþó õàðàà, ñîíñãîëã¿é áîëãîñîí, ýðõòíýýñ íü õàãàöóóëñàí, àæèëëàãààã¿é áîëãîñîí, í¿¿ðèéã çàñàðøã¿é ýâäýæ ä¿ðñèéã àëäàãäóóëñàí, õ¿¿õýä äóòóó ãàðãóóëñàí, ñýòãýöèéí ºâ÷òýé áîëãîñîí, ò¿¿í÷ëýí õºäºëìºðèéí ÷àäâàðûã á¿ðìºñºí àëäàãäóóëñàí áîë òàâààñ äýýø äîëîîí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 96.2.Ýíý õýðãèéã: 96.2.1.òàíõàéí ñýäýëòýýð; 96.2.2.çàõèàëãààð; 96.2.3.îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòýí; 96.2.4.äàâòàí; 96.2.5.á¿ëýãëýæ, óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí á¿ëýã, çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë; 96.2.6.îíö õàðãèñ õýðöãèé àðãààð; 96.2.7. íèéòýä àþóëòàé àðãààð; 96.2.8.òîõóóðõàí äààæèãíàæ, çîâîîí òàð÷ëààæ; 96.2.9.õîõèðîã÷èéí áèåý õàìãààëæ ÷àäàõã¿é áàéãààã ìýäñýýð áàéæ; 96.2.10. õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ îëîí õ¿íèéã; 96.2.11.àëáàíû ¿éë àæèëëàãàà áóþó îëîí íèéòèéí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëæ áàéãààòàé íü õîëáîãäóóëàí ¿éëäñýí áîë äîëîîãîîñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 97 äóãààð ç¿éë. Áóñäûí áèå ìàõáîäèä õ¿íä ãýìòýë áîëãîîìæã¿é ó÷ðóóëàõ 97.1.Áóñäûí áèå ìàõáîäèä õ¿íä ãýìòýë áîëãîîìæã¿é ó÷ðóóëñàí áîë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 98 äóãààð ç¿éë. Áóñäûí áèå ìàõáîäèä õ¿íäýâòýð ãýìòýë ñàíààòàé ó÷ðóóëàõ 98.1.Áóñäûí áèå ìàõáîäèä óäààí õóãàöààãààð ýð¿¿ë ìýíäèéã íü ñàðíèóëñàí áóþó õºäºëìºðèéí ÷àäâàðûí ãóðàâíû íýãýýñ äýýøã¿éã àëäàãäóóëñàí ãýìòýë ñàíààòàé ó÷ðóóëñàí áîë õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ äºðâºí çóóí òàâèí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 98.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí áóþó á¿ëýãëýæ ¿éëäñýí, óã ¿éëäýë íü çîâîîí òàð÷ëààõ øèíæòýé áàéñàí, ýñõ¿ë îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòýí ¿éëäñýí áîë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 99 ä¿ãýýð ç¿éë. Áóñäûí áèå ìàõáîäèä õºíãºí ãýìòýë ñàíààòàé ó÷ðóóëàõ 99.1.Áóñäûí áèå ìàõáîäèä õºíãºí ãýìòýë ñàíààòàé ó÷ðóóëñàí, ººðººð õýëáýë ýð¿¿ë ìýíäèéã íü ò¿ð õóãàöààãààð ñàðíèóëñàí áóþó õºäºëìºðèéí ÷àäâàðûã áàãà õýìæýýãýýð àëäàãäóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ õîðü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 99.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí áóþó á¿ëýãëýæ ¿éëäñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, õî¸ð 28

çóóí òàâèí íýãýýñ ãóðâàí çóóí òàâèí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 100 äóãààð ç¿éë. Òàð÷ëààõ 100.1.Áàéíãà çîäîõ áóþó òàð÷ëààõ øèíæòýé áóñàä ¿éëäýë õèéñýí íü ýíý õóóëèéí 96, 98 äóãààð ç¿éëä çààñàí õîð óðøèã ó÷ðóóëààã¿é áîë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 101 ä¿ãýýð ç¿éë. Õ¿íèé öóñ, ýä, ýðõòýíã õóóëü áóñààð àâàõ 101.1.Õ¿íèé öóñ, ýä, ýðõòýíã õ¿÷ õýðýãëýæ áóþó õ¿÷ õýðýãëýõýýð çàíàëõèéëæ àâñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð äºðâºí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 101.2.Ýíý õýðãèéã õîõèðîã÷èéí áèåý õàìãààëæ ÷àäàõã¿é áàéãààã ìýäñýýð áàéæ, ýñõ¿ë ýä õºðºíãº, àëáàí òóøààëûí áîëîí ººð áàéäëààð ýðõøýýëäýý áàéãàà õ¿íèé õóâüä ¿éëäñýí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâààñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 102 äóãààð ç¿éë. Õ¿íèé öóñ, ýä, ýðõòýíã øààðäëàãà õàíãààã¿é íºõöºëä áýëòãýõ, øèëæ¿¿ëýí ñóóëãàõ 102.1.Ýì÷, ýìíýëãèéí àæèëòàí õ¿íèé öóñ, ýä, ýðõòýíã øààðäëàãà õàíãààã¿é íºõöºëä áýëòãýñýí, øèëæ¿¿ëýí ñóóëãàñíû óëìààñ õ¿í ºâ÷èëñºí, òàõèð äóòóó áîëñîí, õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 103 äóãààð ç¿éë. Áýëãèéí çàìûí õàëäâàðò ºâ÷íºº ýì÷ë¿¿ëýõýýñ çàéëñõèéõ, õàëäààõ 103.1.Ýìíýëãèéí áàéãóóëëàãààñ øààðäñààð áàéòàë áýëãèéí çàìûí õàëäâàðò ºâ÷íºº ýì÷ë¿¿ëýõýýñ ñàíààòàé çàéëñõèéñýí áîë íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâèí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 103.2.ªºðèéí áèåä áýëãèéí çàìûí õàëäâàðò ºâ÷èí áàéãààã ìýäñýýð áàéæ õóðüöàë ¿éëäýõ áóþó ººð çàìààð áóñäàä õàëäààñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ äàë äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ äºðâºí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 103.3.Ýíý õóóëèéí 103.2-ò çààñàí õýðãèéã äàâòàí ¿éëäñýí, ò¿¿í÷ëýí õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ îëîí, ýñõ¿ë íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿íä áýëãèéí çàìûí õàëäâàðò ºâ÷èí õàëäààñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã äàëàí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 104 ä¿ãýýð ç¿éë. Äàðõëàëûí îëäìîë õîìñäîëûí ºâ÷íèéã ýì÷ëýõã¿é îðõèõ 104.1.Ýì÷ äàðõëàëûí îëäìîë õîìñäîë ºâ÷èí, ò¿¿íèé õàëäâàðûã èëð¿¿ëñýí, îíîøèëñîí òóõàéãàà ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãàä ìýäýãäýýã¿é, ºâ÷òºí áîëîí ò¿¿íèé àñðàí õàìãààëàã÷, õàðãàëçàí äýìæèã÷èä õîëáîãäîõ çààâàð÷èëãàà ºãººã¿é áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã ãó÷ààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 29

104.2.Äàðõëàëûí îëäìîë õîìñäîë ºâ÷íººð ºâ÷èëñºí õ¿íä ýìíýëãèéí çàéëøã¿é òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõýýñ òàòãàëçñàí, ýíý ºâ÷íººð ºâ÷èëñºí ¿íäýñëýëýýð ýðõèéã íü õÿçãààðëàñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí ��èë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 105 äóãààð ç¿éë.Äàðõëàëûí îëäìîë õîìñäîëûí ºâ÷èí õàëäààõ 105.1.Ýìíýëýã, ýì õàíãàìæèéí áîëîí áóñàä áàéãóóëëàãûí àæèëòàí äàðõëàëûí îëäìîë õîìñäîëûí ºâ÷íèé íÿí èëð¿¿ëýõ øèíæèëãýý õèéëãýýã¿é öóñ, öóñàí á¿òýýãäýõ¿¿í, ýä, ýðõòýíèéã áîðëóóëñàíû óëìààñ òóõàéí ºâ÷íèé õàëäâàð áóñäàä õàëäààñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 105.2.Ýì÷, ýìíýëãèéí àæèëòàí ¿¿ðýãò àæèëäàà õàéíãà õàíäñàíû óëìààñ äàðõëàëûí îëäìîë õîìñäîëûí ºâ÷íèé õàëäâàð áóñäàä õàëäààñàí áîë äºðâºí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 105.3.ªºðèéí áèåä äàðõëàëûí îëäìîë õîìñäîëûí ºâ÷èí áàéãààã ìýäñýýð áàéæ õóðüöàë ¿éëäýõ áóþó ººð çàìààð áóñäàä õàëäààñàí áîë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 106 äóãààð ç¿éë. ªâ÷òºíä òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõã¿é áàéõ 106.1.Ýì÷, ýìíýëãèéí àæèëòàí ºâ÷òºíä ýìíýëãèéí òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõ ¿¿ðãýý õ¿íäýòãýõ øàëòãààíã¿éãýýð áèåë¿¿ëýýã¿é áóþó çîõèõ ¸ñîîð áèåë¿¿ëýýã¿éãýýñ ºâ÷òºíèé áèå ìàõáîäèä õ¿íäýâòýð ãýìòýë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ äàë äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 106.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ ºâ÷òºí íàñ áàðñàí áóþó ò¿¿íèé áèå ìàõáîäèä õ¿íä ãýìòýë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñ÷ ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 107 äóãààð ç¿éë. Áóñäûã àìü íàñàíä íü àþóëòàé íºõöºëä áàéõàä íü òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõã¿é áàéõ 107.1.Áóñäûã àìü íàñàíä íü àþóëòàé íºõöºëä áàéõàä íü ººðòºº áîëîí áóñäàä õîõèðîë ó÷ðóóëàõã¿éãýýð òóñëàõ áîëîëöîî áàéñàí áîëîâ÷ ÿàðàëòàé òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýýã¿é, ýñõ¿ë òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõ øààðäëàãàòàéã çîõèõ áàéãóóëëàãàä ìýäýãäýýã¿éãýýñ ãýì õîð ó÷èðñàí áîë õîåð çóóí òàâèí íýãýýñ äºðâºí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 107.2.ªíäºð íàñòàí, áàãà íàñíû, ºâ÷íèé áîëîí áóñàä øàëòãààíû óëìààñ áèåý õàìãààëæ ÷àäàõã¿é õ¿íèéã àìü íàñàíä íü àþóëòàé íºõöºëä áàéõàä íü òóñëàõ áîëîëöîîòîé áºãººä õàëàìæëàõ ¿¿ðýãòýé ýòãýýä òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýýã¿é çîðèóä îðõèñîí, ýñõ¿ë ò¿¿íèéã àìü íàñàíä íü àþóëòàé áàéäàëä çîðèóä îðóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ äºðâºí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý.

30

107.3.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õîõèðîã÷ íàñ áàðñàí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë ãóðâààñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. ÀÐÂÀÍ ÇÓÐÃÀÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà կÍÈÉ ÝÐÕ, ÝÐÕ ×ªËªª, ÀËÄÀÐ Õ¯ÍÄ, ÍÝÐ ÒªÐÈÉÍ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà 108 äóãààð ç¿éë. Õ¿í õóëãàéëàõ 108.1.Õ¿í õóëãàéëñàí íü õ¿í áàðüöààëàõ ãýìò õýðãèéí øèíæã¿é áîë ãóðâààñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 108.2.Ýíý õýðãèéã: 108.2.1.øóíàõàéí ñýäýëòýýð; 108.2.2.îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòýí; 108.2.3. äàâòàí; 108.2.4.á¿ëýãëýæ áóþó óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí á¿ëýã; 108.2.5.àìü áèåä íü àþóëòàé õ¿÷ õýðýãëýæ; 108.2.6.çýâñýã, çýâñãèéí ÷àíàðòàé áóñàä ç¿éë õýðýãëýæ; 108.2.7. õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ îëîí õ¿íèéã; 108.2.8.íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿í, æèðýìñýí ýìýãòýéã ìýäñýýð áàéæ ¿éëäñýí áîë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 108.3.Ýíý õýðãèéã çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí, óã õýðãèéí óëìààñ õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë àðâààñ äýýø àðâàí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. Òàéëáàð: Õ¿í õóëãàéëñàí ¿éëäýë íü áèå äààñàí ººð ãýìò õýðãèéí øèíæã¿é áºãººä õóëãàéëàãäñàí õ¿íèéã ñàéí äóðààðàà ñóëëàñàí ýòãýýäýä ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõã¿é. 109 ä¿ãýýð ç¿éë. Õ¿íèéã õóóëü áóñààð õîðèõ 109.1.Õ¿íèéã õóóëü áóñààð õîðüñîí íü ýíý õóóëüä çààñàí àëáàí òóøààëûí áîëîí ø¿¿í òàñëàõ àæèëëàãààíû ýñðýã ãýìò õýðýã, ò¿¿í÷ëýí õ¿í õóëãàéëàõ, áàðüöààëàõ ãýìò õýðãèéí øèíæã¿é áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ äàë äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 109.2.Ýíý õýðãèéã: 109.2.1.á¿ëýãëýæ áóþó óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí á¿ëýã; 109.2.2.àìü áèåä íü àþóëòàé õ¿÷ õýðýãëýæ; 109.2.3. çýâñýã, çýâñãèéí ÷àíàðòàé áóñàä ç¿éë õýðýãëýæ; 109.2.4.õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ îëîí õ¿íèéã; 109.2.5.íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿í, æèðýìñýí ýìýãòýéã ìýäñýýð áàéæ ¿éëäñýí áîë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 109.3.Ýíý õýðãèéã çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí, ýñõ¿ë óã õýðãèéí óëìààñ õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 110 äóãààð ç¿éë. Äîðîìæëîõ

31

110.1.Áóñäûí íýð òºð, àëäàð õ¿íäèéã îëîí íèéòèéí ºìíº, ýñõ¿ë õýâëýë, ìýäýýëëèéí õýðýãñëýýð äîðîìæèëñîí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õîðèîñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 111 ä¿ãýýð ç¿éë. ÿòãýõ 111.1.Õ¿íèé íýð òºð, àëäàð õ¿íäèéã ãóòààõ çîðèëãîîð èëò õóäàë ã¿æèðäëýã òàðààñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õîðèîñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 111.2.ÿòãýëãèéã õýâëýë, ìýäýýëëèéí õýðýãñëýýð íèéòýä òàðààñàí, ýñõ¿ë äîðîìæëîõ, ã¿òãýõ ãýìò õýðýãò óðüä ÿë øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä ¿éëäñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 111.3.Õ¿íä, îíö õ¿íä ãýìò õýðýãò õîëáîãäóóëàí ÿëëóóëàõààð ã¿òãýñíýýñ õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóí òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 112 äóãààð ç¿éë.Õ¿íèéã áàðüöààëàõ 112.1.Àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãà, èðãýíýýñ ìºíãº, áóñàä ýä õºðºí㺠ãàðãóóëàõ áóþó ººð áóñàä ¿éëäýë ã¿éöýòã¿¿ëýõ, ýñõ¿ë ¿éëäýë ã¿éöýòãýõýýñ òàòãàëçóóëàõ áîëçîë òàâüæ õ¿íèéã áàðüöààëñàí áîë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 112.2.Ýíý õýðãèéã: 112.2.1.øóíàõàéí ñýäýëòýýð; 112.2.2.îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòýí; 112.2.3.äàâòàí; 112.2.4. á¿ëýãëýæ áóþó óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí á¿ëýã; 112.2.5.áàðüöààíä áàéãàà õ¿íèé àìü áèåä çàíàëõèéëæ; 112.2.6.çýâñýã, çýâñãèéí ÷àíàðòàé áóñàä ç¿éë õýðýãëýæ; 112.2.7.õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ îëîí õ¿íèéã; 112.2.8.íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿í, æèðýìñýí ýìýãòýéã ìýäñýýð òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý.

áàéæ ¿éëäñýí áîë

112.3.Ýíý õýðãèéã çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí, ýñõ¿ë õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë àðâààñ äýýø àðâàí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. Òàéëáàð: Áàðüöààíä áàéãàà õ¿íèéã ñàéí äóðààðàà ñóëëàñàí ýòãýýäèéí ¿éëäýëä ººð ãýìò õýðãèéí øèíæã¿é áîë ò¿¿íèéã ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëíº. 113 äóãààð ç¿éë.Õ¿í õóäàëäàõ, õóäàëäàí àâàõ 113.1.Õ¿í õóäàëäñàí áóþó õóäàëäàí àâñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâàí çóóãààñ òàâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 113.2.Ýíý õýðãèéã: 113.2.1.õ¿íèé öóñ, ýä, ýðõòýíã àøèãëàõ çîðèëãîîð; 32

113.2.2.áèåèéã íü ¿íýë¿¿ëýõ çîðèëãîîð; 113.2.3.äàâòàí; 113.2.4.õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ îëîí õ¿íèéã; 113.2.5.íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿íèéã; 113.2.6.á¿ëýãëýæ áóþó óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí á¿ëýã ¿éëäñýí áîë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 113.3.Ýíý õýðãèéã áàéíãà ¿éëäñýí, õ¿íèéã õèë äàâóóëàí õóäàëäñàí, ýñõ¿ë çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí, ýñõ¿ë óã õýðãèéí óëìààñ õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë àðâààñ äýýø àðâàí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. ÀÐÂÀÍ ÄÎËÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà կ¯ÕÝÄ, ÃÝÐ Á¯Ë, ÍÈÉÃÌÈÉÍ ¨Ñ ÑÓÐÒÀÕÓÓÍÛ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà 114 ä¿ãýýð ç¿éë. Íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿íèéã ãýìò õýðýã ¿éëäýõýä òàòàí îðóóëàõ 114.1.Íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿íèéã õ¿÷ õýðýãëýæ áóþó õ¿÷ õýðýãëýõýýð çàíàëõèéëýõ, õóóðàí ìýõëýõ áîëîí áóñàä àðãààð ãýìò õýðýã ¿éëäýõýä òàòàí îðîëöóóëñàí áîë íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 114.2.Ýíý õýðãèéã íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿íèéã õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ ¿¿ðãèéã õóóëèàð õ¿ëýýñýí ýöýã, ýõ, àñðàí õàìãààëàã÷, õàðãàëçàí äýìæèã÷, ñóðãàí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýã÷ ¿éëäñýí áîë õî¸ð çóóí íýãýýñ òàâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 114.3.Íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿íèéã çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã áóþó ãýìò á¿ëýãëýëä ýëñ¿¿ëñýí, ýñõ¿ë îíö õ¿íä ãýìò õýðýã ¿éëäýõýä òàòàí îðóóëñàí áîë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 115 äóãààð ç¿éë. Íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿íèéã ñîãòóóðàë, ìàíñóóðàë, áèåý ¿íýëýõ, òýí¿¿÷ëýë, ãóéëàí÷ëàëä òàòàí îðóóëàõ 115.1.Íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿íèéã ñîãòóóðàë, ìàíñó��ðàë, òýí¿¿÷ëýë, ãóéëàí÷ëàë áîëîí áèåý ¿íýëýõýä òàòàí îðóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õîðèîñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâèí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 115.2.Ýíý õýðãèéã íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿íèéã õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ ¿¿ðãèéã õóóëèàð õ¿ëýýñýí ýöýã, ýõ, àñðàí õàìãààëàã÷, õàðãàëçàí äýìæèã÷, ñóðãàí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýã÷ ¿éëäñýí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 115.3.Ýíý õýðãèéã äàâòàí, ýñõ¿ë õ¿÷ õýðýãëýæ áóþó õ¿÷ õýðýãëýõýýð çàíàëõèéëæ ¿éëäñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 116 äóãààð ç¿éë.Õ¿¿õýä ñîëèõ, õóóëü áóñààð ¿ð÷ëýõ

33

116.1.Õ¿¿õäèéã ñàíààòàé ñîëüñîí, õóóëü áóñààð ¿ð÷èëñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 117 äóãààð ç¿éë. Õ¿¿õýä õàÿõ, òººð¿¿ëýõ 117.1.Òºð¿¿ëñýí áîëîí ¿ð÷ëýí àâñàí õ¿¿õäýý õàÿñàí, òººð¿¿ëñýí áîë õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ ãóðâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 117.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿¿õäèéí àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 118 äóãààð ç¿éë. Àñðàí õàìãààëàõ ¿¿ðãýý óðâóóëàõ 118.1.Ýöýã, ýõ, àñðàí õàìãààëàã÷, õàðãàëçàí äýìæèã÷ õóóëèàð õ¿ëýýñýí àñðàí õàìãààëàõ ¿¿ðãýý øóíàõàé çîðèëãîîð óðâóóëàí àøèãëàñàí, àñðàí õàìãààëæ áàéãàà õ¿íýý õàðàà õÿíàëòã¿é áàéëãàñàí, øààðäëàãàòàé òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýëã¿é îðõèñîí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 119 ä¿ãýýð ç¿éë.Ñóðãóóëèéí ºìíºõ íàñíû õ¿¿õäèéã õàëàìæëàõ ¿¿ðýãò àæèëäàà õàéíãà õàíäàõ 119.1.Ñóðãóóëèéí ºìíºõ íàñíû õ¿¿õäèéã õàëàìæëàõ àëáàí ¿¿ðýã á¿õèé ýòãýýä óã ¿¿ðýãò àæèëäàà õàéíãà õàíäñàíû óëìààñ õîõèðîã÷èéí áèå ìàõáîäèä õ¿íäýâòýð, õ¿íä ãýìòýë ó÷ðóóëñàí íü àëáàí òóøààëûí ãýìò õýðãèéí øèíæã¿é áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 119.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿¿õäèéí àìü íàñ õîõèðñîí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñ÷ õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 120 äóãààð ç¿éë.Ýöýã, ýõ, ýõíýð, íºõºð, òºð¿¿ëñýí áóþó ¿ð÷èëæ àâñàí õ¿¿õäýý òýæýýí òýòãýõýýñ íîöòîé çàéëñõèéõ 120.1.Õºäºëìºðèéí ÷àäâàðã¿é ýöýã, ýõ, ýõíýð, íºõºð, òºð¿¿ëñýí áîëîí ¿ð÷èëæ àâñàí õ¿¿õäýý òýæýýí òýòãýõ òàëààð ãàðñàí ø¿¿õèéí øèéäâýð áèåë¿¿ëýõýýñ íîöòîé çàéëñõèéñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 121 ä¿ãýýð ç¿éë. Õ¿¿õäèéã àëáàäàí áîëîí õ¿÷ýýð õºäºëìºðë¿¿ëýõ 121.1.Õ¿¿õäèéã àëáàäàí áîëîí õ¿÷ýýð õºäºëìºðë¿¿ëñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë äºðâºí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 122 äóãààð ç¿éë. Àðâàí çóðãààí íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿íòýé õóðüöàë ¿éëäýõ

34

122.1.Íàñàíä õ¿ðñýí ýòãýýä õîõèðîã÷èéã àðâàí çóðãààí íàñàíä õ¿ðýýã¿é ãýäãèéã ìýäñýýð áàéæ õóðüöàë ¿éëäñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ ãóðâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 123 äóãààð ç¿éë.Ñàäàð ñàìóóíûã ñóðòàë÷ëàõ 123.1 Ñàäàð ñàìóóíûã ñóðòàë÷èëñàí õýâëýë , íîì çîõèîë , çóðàã , êèíî , ä¿ðñ áè÷ëýã, áóñàä ç¿éëñèéã áýëòãýñýí, òàðààñàí, áîðëóóëñàí, íèéòýä ¿ç¿¿ëñýí, ýíý çîðèëãîîð óëñûí õèëýýð íýâòð¿¿ëñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã ãó÷èí íýãýýñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 123.2. Ýíý õýðýãò àðâàí çóðãààí íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿íèéã òàòàí îðîëöóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã äàëàí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 123.3.Ýíý õýðãèéã íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿íä õ¿÷ õýðýãëýæ áóþó ýíý ãýìò õýðýãò óðüä øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä , ýñõ¿ë çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí áîë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 124 ä¿ãýýð ç¿éë. Áèåý ¿íýëýõýä áóñäûã òàòàí îðîëöóóëàõ, áèåý ¿íýëýõèéã çîõèîí áàéãóóëàõ 124.1.Õ¿÷ õýðýãëýæ áóþó õ¿÷ õýðýãëýõýýð çàíàëõèéëýõ, õóóð÷ ìýõëýõ çàìààð áèåý ¿íýëýõýä òàòàí îðîëöóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóí òàâèàñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 124.2.Áèåý ¿íýëýõ ãàçàð áàéãóóëñàí, ñàíõ¿¿æ¿¿ëñýí, ò¿¿í÷ëýí áèåý ¿íýëýõýä çóó÷èëñàí, òýýâðèéí õýðýãñýë, îðîí áàéð, áóñàä ç¿éëñýýð ¿éë÷èëñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õî¸ð çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâàí çóóãààñ äºðâºí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 124.3.Ýíý õýðãèéã çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí áîë ãóðâààñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 125 äóãààð ç¿éë. Áýëãèéí äóð õ¿ñëýý ¸ñ áóñààð õàíãàõ 125.1.Õ¿ñýë çîðèãèéíõ íü ýñðýã õ¿÷ õýðýãëýæ áóþó õ¿÷ õýðýãëýõýýð çàíàëõèéëýõ, áóñäûí áèåý õàìãààëæ ÷àäàõã¿é áàéäëûã äàëèìäóóëàí, ò¿¿í÷ëýí õîõèðîã÷èéã òîõóóðõàí äîðîìæèëæ áýëãèéí äóð õ¿ñëýý ¸ñ áóñààð õàíãàñàí áîë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 126 äóãààð ç¿éë. Õ¿÷èíäýõ 126.1.Õîõèðîã÷èä õ¿÷ õýðýãëýæ áóþó õ¿÷ õýðýãëýõýýð çàíàëõèéëýõ, ýñõ¿ë áóñäûí áèåý õàìãààëæ ÷àäàõã¿é áàéäëûã äàëèìäóóëàí õóðüöàë ¿éëäñýí áîë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 126.2.Ýíý õýðãèéã: 126.2.1.õîõèðîã÷èéã òîõóóðõàí äààæèãíàæ, çîâîîí òàð÷ëààæ; 35

126.2.2.õ¿íäýâòýð áóþó õ¿íä ãýìòýë ó÷ðóóëæ; 126.2.3.äàâòàí; 126.2.4.íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿íèéã; 126.2.5.á¿ëýãëýæ áóþó óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí á¿ëýã ¿éëäñýí áîë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 126.3.Ýíý õýðãèéã îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòýí, çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí, óã õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí, ýñõ¿ë áàãà íàñíû, ººðººð õýëáýë àðâàí äºðâºí íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿¿õäèéã õ¿÷èíäñýí áîë àðâàí òàâààñ äýýø õîðèí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ, ýñõ¿ë öààçààð àâàõ ÿë øèéòãýíý. 127 äóãààð ç¿éë. Ýìýãòýé õ¿íèéã òóëãàí øààðäàæ ¿ð õºíä¿¿ëýõ 127.1.Ýìýãòýé õ¿íèéã òóëãàí øààðäàæ ¿ð õºíä¿¿ëñýí áîë õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ äºðâºí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ãóðâààñ çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 128 äóãààð ç¿éë. Ýìíýëýãèéí áóñ íºõöºëä ¿ð õºíäºõ 128.1.Ýì÷ ýìíýëãèéí áóñ íºõöºëä, ò¿¿í÷ëýí ìýðãýæëèéí áóñ õ¿í ¿ð õºíäñºí áîë õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ äºðâºí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 128.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí ¿éëäñýí, ýñõ¿ë õîõèðîã÷ íàñ áàðñàí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñ÷ òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 129 ä¿ãýýð ç¿éë.Áóëø ñ¿éòãýõ 129.1.Áóëø ñ¿éòãýñýí áóþó ò¿¿íä áàéñàí ýä ç¿éëèéã àâñàí áîë õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ òàâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 129.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí, òîõóóðõàí äààæèãíàæ, ýñõ¿ë îíö æèãø¿¿ðòýé àâèðëàæ ¿éëäñýí áîë õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ òàâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. ÀÐÂÀÍ ÍÀÉÌÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ÈÐÃÝÄÈÉÍ ÓËÑ ÒªÐÈÉÍ ÁÎËÎÍ ÁÓÑÀÄ ÝÐÕ, ÝÐÕ ×ªËªªÍÈÉ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà 130 äóãààð ç¿éë. Èðãýí ñîíãóóëèéí ýðõýý ýäëýõýä áîëîí ñîíãóóëèéí õîðîîíû àæèëä ñààä õèéõ 130.1.Èðãýíèé ñîíãîõ, ñîíãîãäîõ, á¿õ íèéòèéí ñàíàë àñóóëãàä îðîëöîõ ýðõýý õýðýãæ¿¿ëýõýä áîëîí ñîíãóóëèéí õîðîîíîîñ õóóëèéí äàãóó ÿâóóëæ áàéãàà àëèâàà àæèëëàãààíä ñàíààòàé ñààä õèéñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õîðèîñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 130.2.Ýíý õýðãèéã õ¿÷ õýðýãëýæ áóþó õ¿÷ õýðýãëýõýýð çàíàëõèéëýõ, õóóð÷ ìýõëýõ, ýä ìºí㺺ð òàòàõ, ñàíàë õóäàëäàæ àâàõ çýðýã àðãààð ¿éëäñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä 36

õýìæýýã äàëàí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 131 ä¿ãýýð ç¿éë. Ñîíãóóëèéí áîëîí á¿õ íèéòèéí ñàíàë õóðààëòûí áàðèìò áè÷ãèéã õóóðàì÷ààð ¿éëäýõ, ñàíàë õóðààëòûí ä¿íã áóðóó ãàðãàõ 131.1.Ñîíãóóëèéí áîëîí á¿õ íèéòèéí ñàíàë àñóóëãûã çîõèîí áàéãóóëàõ õîðîîíû ãèø¿¿í, áóñàä àëáàí òóøààëòàí ñîíãóóëèéí áàðèìò áè÷ãèéã õóóðàì÷ààð ¿éëäñýí, ñàíàë õóðààëòûí ä¿íã çîðèóä áóðóó ãàðãàñàí, ñîíãîã÷îîñ ñàíàë íóóöààð ãàðãàõ, ñàíàëàà ÷ºëººòýé èëýðõèéëýõ ýðõèéã çºð÷ñºí, ò¿¿í÷ëýí ñîíãóóëèéí ä¿íä õóóëü áóñààð íºëººëñºí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 132 äóãààð ç¿éë.Æàãñààë, öóãëààí õèéõ ýðõ ÷ºëººã çºð÷èõ 132.1.Õóóëüä çààñàí æóðìûí äàãóó æàãñààë, öóãëààí çîõèîí áàéãóóëàõàä ñàíààòàéãààð ñààä ó÷ðóóëñàí, æàãñààë, öóãëààíä îðîëöñîíûõ íü òºëºº èðãýíèéã ÿëãàâàðëàí ãàäóóðõñàí, ìºðäºí ìºøãèñºí, ýðõ, ýðõ ÷ºëººã íü áóñàä õýëáýðýýð õÿçãààðëàñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã ãó÷ààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ ÿë øèéòãýíý. 133 äóãààð ç¿éë.ÿéöýòãýõ àæëûí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷èõ 133.1.ÿéöýòãýõ àæëûí òóõàé õóóëü òîãòîîìæîîð õîðèãëîñîí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 134 ä¿ãýýð ç¿éë. Èðãýíèéã ¿çýë áîäëîîð íü ìºðäºí ìºøãèõ 134.1.Èðãýíèéã óëñ òºðèéí íàì, òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãàä ñàéí äóðààðàà ýâëýëäýí íýãäñýíèé òºëºº ÿëãàâàðëàí ãàäóóðõñàí, ìºðäºí ìºøãºñºí, ýðõ, ýðõ ÷ºëººã íü áóñàä õýëáýðýýð õÿçãààðëàñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ, õî¸ð çóóí òàâèàñ ãóðâàí çóóí òàâèí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 135 äóãààð ç¿éë.Èðãýíèé çàõèäàë, õàðèëöààíû íóóöûí õàëäàøã¿é áàéäëûã çºð÷èõ 135.1.Èðãýíèé çàõèäàë, õàðèëöààíû íóóöûí õàëäàøã¿é áàéäëûã çºð÷ñºí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õîðèîñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 135.2.Ýíý õýðãèéã àëáàí òóøààëûí áàéäëàà óðâóóëæ áóþó ýðõ ìýäëýý õýòð¿¿ëæ, ýñõ¿ë òóñãàé òåõíèê õýðýãñýë àøèãëàæ ¿éëäñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã äàëàí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 136 äóãààð ç¿éë. Õóâü õ¿íèé íóóöûã çàäðóóëàõ

37

136.1.Õóóëèàð õàìãààëàãäñàí õóâü õ¿íèé íóóöûã àëáàíû áîëîí ìýðãýæëèéí ¿éë àæèëëàãààã õýðýãæ¿¿ëýõ ÿâöäàà ìýäñýí ýòãýýä çàäðóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õîðèîñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 136 .2.Ýíý õýðãèéã õýâëýë, ìýäýýëëèéí õýðýãñýë àøèãëàæ ¿éëäñýí áîë õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ äºðâºí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 137 äóãààð ç¿éë.Èðãýíèé îðîí áàéðíû õàëäàøã¿é áàéäëûã çºð÷èõ 137.1.Èðãýíä õ¿÷ õýðýãëýæ áóþó õ¿÷ õýðýãëýõýýð çàíàëõèéëæ îðîí áàéðàíä íü õóóëü áóñààð íýâòðýõ, äóð ìýäýí îðæ ñóóõ, îðîí áàéðíààñ ãàðãàõ, íýãæëýã õèéõ çýðãýýð îðîí áàéðíû õàëäàøã¿é áàéäëûã çºð÷ñºí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õîðèîñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 137.2.Ýíý õýðãèéã àëáàí òóøààëûí áàéäëàà óðâóóëæ áóþó ýðõ ìýäëýý õýòð¿¿ëæ ¿éëäñýí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã äàëàí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 138 äóãààð ç¿éë. Õºäºëìºðèéí õóóëü òîãòîîìæ çºð÷èõ 138.1. Õºäºëìºðèéí àþóëã¿é àæèëëàãàà, ýð¿¿ë àõóéí æóðìûã ñàõèí õàíãóóëàõ ¿¿ðýã á¿õèé ýòãýýä ýíý ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëýýã¿éãýýñ õ¿íèé áèå ìàõáîäèä õ¿íäýâòýð, õ¿íä ãýìòýë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ õîðèí òàâ äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 138.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 139 ä¿ãýýð ç¿éë. Ñýòã¿¿ë÷èéí õóóëüä íèéöñýí ¿éë àæèëëàãààíä ñààä õèéõ 139.1.ªºðèéí áîëîí áóñäûí àøèã ñîíèðõëûã õºíäñºí àëèâàà ìýäýýëëèéã íèéòýä òàðààõ, ýñõ¿ë òàðààëãàõã¿é áàéõûí òóëä ñýòã¿¿ë÷èéí õóóëüä íèéöñýí ìýðãýæëèéí ¿éë àæèëëàãààíä ñààä õèéñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã ãó÷èí íýãýýñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 139.2.Ýíý õýðãèéã àëáàí òóøààëûí áàéäëàà àøèãëàæ ¿éëäñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 140 ä¿ãýýð ç¿éë.Çîõèîã÷èéí ýðõèéã çºð÷èõ 140.1.Çîõèîã÷èéí á¿òýýëèéã ò¿¿íèé çºâøººðºëã¿éãýý𠺺ðèéí íýðýýð ãàðãàñàí, õóóëü áóñààð õóóëáàðëàñàí, íèéòë¿¿ëñýí, òàðààñàí, áîðëóóëñàí, õàìòðàí çîõèîã÷ áîëîõîîð àëáàäñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý.

38

141 ä¿ãýýð ç¿éë. Íýýëò, øèíý á¿òýýë, îíîâ÷òîé ñàíàëûí çîõèîã÷ áîëîí ïàòåíò ýçýìøèã÷èéí ýðõèéã çºð÷èõ 141.1. Íýýëò, øèíý á¿òýýë, îíîâ÷òîé ñàíàëûí çîõèîã÷, ïàòåíò ýçýìøèã÷èéí á¿òýýëèéã õóóëü áóñàà𠺺ðèéí íýðýýð ãàðãàñàí, òàðààñàí, áîðëóóëñàí, õàìòðàí ºì÷ëºã÷ áîëîõîîð àëáàäñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 142 äóãààð ç¿éë.Õ¿íèé øàøèí ø¿òýõ, ýñ ø¿òýõ ýðõèéã çºð÷èõ 142.1.Íèéãìèéí õýâ æóðàì, áóñàä õ¿íèé ýðõ, ýðõ ÷ºëººíä õàëäàõã¿éãýýð ìºðãºë ¿éëäýõ, òàõèë ºðãºõ, õóðàë õóðàõ çýðãýýð øàøíû çàí ¿éë ¿éëäýõ, øàøíûã ñóðòàë÷ëàõàä õ¿÷ õýðýãëýæ áóþó õ¿÷ õýðýãëýõýýð çàíàëõèéëýõ, ýä ìºí㺺ð òàòàõ çýðãýýð ñààä õèéñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 143 äóãààð ç¿éë. Ø¿òýæ áàéãàà øàøíààð íü õ¿íèéã ÿëãàâàðëàí ãàäóóðõàõ, ìºðäºí ìºøãèõ 143.1.Õ¿íèéã ø¿òýæ áàéãàà øàøíààð íü ÿëãàâàðëàí ãàäóóðõàõ, ìºðäºí ìºøãèõ, õ¿÷ õýðýãëýæ áóþó õ¿÷ õýðýãëýõýýð çàíàëõèéëæ, áóñàä õýëáýðýýð ýðõ, ýðõ ÷ºëººã íü õÿçãààðëàñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí õ¿ðòýë íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 144 ä¿ãýýð ç¿éë.Øàøíû õàðãèñ ¿çýë íîìëîë ñóðòàë÷ëàõ, òàðààõ 144.1.Øàøíû õàðãèñ ¿çýë íîìëîëûã ñàíààòàé ñóðòàë÷èëñàí áóþó òàðààñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 144.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí ¿éëäñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 144.3.Íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿íèéã øàøíû õàðãèñ ¿çýë íîìëîëä òàòàí îðóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë äºðâºí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. ÄÎËÄÓÃÀÀÐ ÕÝÑÝà ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà ÀÐÂÀÍ ÅÑįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ªÌ×ËªÕ ÝÐÕÈÉÍ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà 145 äóãààð ç¿éë.Áóñäûí ýä õºðºíãèéã õóëãàéëàõ 145.1.Áóñäûí ýä õºðºíãèéã õóëãàéëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâèí 39

öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 145.2.Ýíý ãýìò õýðãèéã äàâòàí áóþó á¿ëýãëýæ, ìàøèí ìåõàíèçì, òóñãàéëàí áýëòãýñýí áàãàæ õýðýãñýë õýðýãëýæ áóþó îðîí áàéð, àãóóëàõ ñàâàíä íýâòýð÷ ¿éëäñýí, ýíý õýðãèéí óëìààñ ¿ëýìæ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí, îëîí òîîíû ìàë õóëãàéëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. /Ýíý õýñýãò 2004 îíû 5 äóãààð ñàðûí 14-íèé ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 145.3.Ýíý õýðãèéã óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí á¿ëýã ¿éëäñýí, ýñõ¿ë ýíý õýðãèéí óëìààñ õîõèðîã÷èéã àìüäðàëûí ýõ ¿¿ñâýðýýñ íü ñàëãàñàí áóþó èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí, ò¿¿í÷ëýí íèéòýä ó÷èðñàí ãàìøèãò áàéäëûã äàëèìäóóëæ ¿éëäñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ òàâàí çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 145.4.Ýíý õýðýãò õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ äýýø óäàà, ýñõ¿ë áóëààõ, äýýðýìäýõ, óóëãàëàí äîâòëîõ ãýìò õýðýãò øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä, ò¿¿í÷ëýí îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòýí, çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí, ýíý õýðãèéí óëìààñ îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë àðâààñ äýýø àðâàí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 146 äóãààð ç¿éë. Áóñäûí ýä õºðºíãèéã áóëààõ 146.1.Áóñäûí ýä õºðºíãèéã õ¿÷ õýðýãëýõã¿éãýýð áóëààñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 146.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí áóþó á¿ëýãëýæ, áóñäûí àìü íàñàíä àþóëã¿é õ¿÷ õýðýãëýæ, íèéòýä ó÷èðñàí ãàìøèãò áàéäàë, õîõèðîã÷èéí ýä õºðºí㺺 õàìãààëæ ÷àäàõã¿é áàéäëûã äàëèìäóóëæ, óðüä ýíý õýðýãò øèéòã¿¿ëæ áàéñàí ýòãýýä ¿éëäñýí, ò¿¿í÷ëýí ýíý õýðãèéí óëìààñ ¿ëýìæ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã äàëàí òàâààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 146.3.Ýíý õýðãèéã óðüä íü äýýðýìäýõ, äàëàéëãàí ñ¿ðä¿¿ëýõ ãýìò õýðýãò øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä, ýñõ¿ë óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí á¿ëýã ¿éëäñýí, ò¿¿í÷ëýí ýíý õýðãèéí óëìààñ èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õî¸ð çóóí äàëàí òàâààñ òàâàí çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 146.4.Ýíý õýðãèéã îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòýí, çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí, ýíý õýðãèéí óëìààñ îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë àðâààñ äýýø àðâàí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 147 äóãààð ç¿éë. Áóñäûí ýä õºðºíãèéã äýýðýìäýõ 147.1. Áóñäûí ýä õºðºíãèéã àâàõ çîðèëãîîð àìü áèåä íü àþóëòàéãààð õ¿÷ õýðýãëýæ áóþó õ¿÷ õýðýãëýõýýð çàíàëõèéëæ äîâòîëñîí áîë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 147.2. Ýíý õýðãèéã äàâòàí, á¿ëýãëýæ áóþó óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí á¿ëýã, óðüä ýíý ãýìò õýðýãò áîëîí áóëààõ, äàëàéëãàí ñ¿ðä¿¿ëýõ ãýìò õýðýãò øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä ¿éëäñýí, ýñõ¿ë çýâñýã,

40

çýâñãèéí ÷àíàðòàé áóñàä ç¿éë õýðýãëýñýí, ýíý õýðãèéí óëìààñ áóñäàä èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë íàéìààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 147.3. Ýíý õýðãèéã îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòýí, çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë, óðüä íü óóëãàëàí äîâòëîõ ãýìò õýðýãò øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä ¿éëäñýí, ýíý õýðãèéí óëìààñ îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë, áóñäûí áèå ìàõáîäèä õ¿íä ãýìòýë ó÷èðñàí áîë ýä õºðºíãèéã õóðààæ àðâààñ äýýø õîðèí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 148 äóãààð ç¿éë.Áóñäûí ýä õºðºíãèéã çàëèëàí ìýõëýæ àâàõ 148.1. Áóñäûí ýä õºðºíãº, ýñõ¿ë ò¿¿íèéã ºì÷ëºõ ýðõèéã õóóð÷ ìýõëýõ, èòãýë ýâäýõ àðãààð îëæ àâñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâèí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 148.2.Ýíý ãýìò õýðãèéã äàâòàí, á¿ëýãëýæ áóþó óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí á¿ëýã, ýñõ¿ë àëáàí òóøààëûí áàéäëàà àøèãëàæ ¿éëäñýí, ò¿¿í÷ëýí ýíý õýðãèéí óëìààñ èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 148.3.Ýíý ãýìò õýðãèéã óðüä íü ýíý õýðýãò áîëîí õóëãàéëàõ, áóëààõ, çàâøèõ, äýýðýìäýõ ãýìò õýðýãò øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä, ýñõ¿ë îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòýí, çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí, ò¿¿í÷ëýí ýíý õýðãèéí óëìààñ îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë ýä õºðºíãèéã õóðààæ õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ òàâàí çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 149 ä¿ãýýð ç¿éë. Áóñäûí ýä õºðºíãèéã àâàõààð äàëàéëãàí ñ¿ðä¿¿ëýõ 149.1.ªì÷ëºã÷, ýä õºðºíãèéã èòãýìæëýãäýí õàðèóöàæ áóþó õàìãààëæ áàéãàà ýòãýýäýä áîëîí òýäíèé îéð äîòíû õ¿ì¿¿ñò õ¿÷ õýðýãëýõ, íýð õ¿íäèéã íü ãóòààñàí ìýäýý áàðèìò òàðààõ áóþó ýä õºðºíãèéã íü óñòãàõààð çàíàëõèéëæ ýä õºðºíãº, ýñõ¿ë ò¿¿íèéã ºì÷ëºõ ýðõèéã øèëæ¿¿ëýí ºãºõèéã øààðäñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ ãóðâàí çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 149.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí áóþó á¿ëýãëýæ, óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí á¿ëýã, óðüä íü õóëãàéëàõ, áóëààõ, äýýðýìäýõ ãýìò õýðýãò øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä ¿éëäñýí, ò¿¿í÷ëýí èõ õýìæýýíèé ýä õºðºí㺠àâàõààð äàëàéëãàí ñ¿ðä¿¿ëñýí áîë ãóðâààñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 149.3.Ýíý õýðãèéã óðüä íü õóëãàéëàõ, áóëààõ, äýýðýìäýõ ãýìò õýðýãò óäàà äàðàà øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä, îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòýí, çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí, ò¿¿í÷ëýí îíö èõ õýìæýýíèé ýä õºðºí㺠àâàõààð äàëàéëãàí ñ¿ðä¿¿ëñýí áîë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 150 äóãààð ç¿éë. Áóñäûí ýä õºðºíãèéã çàâøèõ, ¿ðýãä¿¿ëýõ 150.1.Àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãà, èðãýäèéí ºì÷èéã èòãýìæëýãäýí õàðèóöñàí ýòãýýä çàâøñàí áóþó ¿ðýãä¿¿ëñýí, ýñõ¿ë àëáàí òóøààëûí áàéäëàà óðâóóëæ áóþó ýðõ ìýäëýý õýòð¿¿ëæ áóñäûí ýä õºðºíãèéã àâñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 41

150.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí áóþó á¿ëýãëýæ ¿éëäñýí, ýíý õýðãèéí óëìààñ áóñäàä èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 150.3.Ýíý õýðãèéí óëìààñ áóñäàä îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë ýä õºðºíãèéã õóðààæ, òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 151 ä¿ãýýð ç¿éë. Àëäóóë ìàë, ãýýãäýë áóþó ñàíàìñàðã¿é îëäñîí ýä õºðºí㺠çàâøèõ 151.1.Àëäóóë ìàë, ãýýãäýë áóþó ñàíàìñàðã¿é îëäñîí ýä õºðºíãèéã çàâøñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 152 äóãààð ç¿éë. Õàäãàëóóëñàí áóþó áóñàä çîðèëãîîð èòãýìæëýí ºãñºí áóñäûí ýä õºðºí㺠çàâøèõ 152.1.Áóñäûí õàäãàëóóëñàí áóþó áóñàä çîðèëãîîð èòãýìæëýí ºãñºí ýä õºðºíãº, ìàëûã çàâøñàí áóþó ¿ðýãä¿¿ëñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õîðèí òàâààñ äàëàí òàâ äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 153 äóãààð ç¿éë. Áóñäûí ýä õºðºíãèéã ñàíààòàéãààð óñòãàõ, ãýìòýýõ 153.1.Áóñäûí ýä õºðºíãèéã ñàíààòàéãààð óñòãàñàí áóþó ãýìòýýñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 153.2.Ýíý ãýìò õýðãèéã ãàëäàí øàòààõ áóþó íèéòýä àþóëòàé áóñàä àðãààð ¿éëäñýí, ýñõ¿ë ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 154 ä¿ãýýð ç¿éë. Áóñäûí ýä õºðºí㺠õàìãààëàõàä õàéíãà õàíäàõ 154.1.Õóóëü áîëîí ãýðýýãýýð áóñäûí ýä õºðºíãèéã õàìãààëàõ ¿¿ðýã õ¿ëýýñýí ýòãýýä óã ¿¿ðýãòýý õàéíãà õàíäñàíû óëìààñ òóõàéí ýä õºðºí㺠èõ õýìæýýòýéãýýð ¿ðýãäñýí áóþó ãýìòñýí íü àëáàí òóøààëûí ãýìò õýðãèéí øèíæã¿é áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 154.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õî¸ð çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâèí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 155 äóãààð ç¿éë. Ãýìò õýðýã ¿éëäýæ îëñîí ýä õºðºíãèéã àâàõ, áîðëóóëàõ 155.1.Ãýìò õýðýã ¿éëäýæ îëñîí ýä õºðºí㺠ãýäãèéã ìýäñýýð áàéæ óðüä÷èëàí àìëàëã¿éãýýð àâñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíè�� òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý.

42

155.2.Ãýìò õýðýã ¿éëäýæ îëñîí ýä õºðºí㺠ãýäãèéã ìýäñýýð áàéæ óðüä÷èëàí àìëàëã¿éãýýð áîðëóóëàõ çîðèëãîîð àâñàí áóþó áîðëóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. ÕÎÐÜÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ÀÆ ÀÕÓÉÍ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà 156 äóãààð ç¿éë. Áàíêíû òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷èõ 156.1.Ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãûí çºâøººðºëã¿éãýýð áàíê íýýñýí, áàíêíû ¿éë àæèëëàãàà õóóëü áóñààð ÿâóóëñíû óëìààñ áóñäàä èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ õî¸ð çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 156.2.Áàíêíû áàéãóóëëàãûí àæèëòàí øóíàõàéí áóþó õóâèéí àøèã ñîíèðõëûí ¿¿äíýýñ áàíêíû áîëîí ìºíãºí õàäãàëàìæ, òºëáºð òîîöîî, áàíêíû çýýëèéí ¿éë àæèëëàãààíû òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷ñºíèé óëìààñ áóñäàä èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë ýä õºðºíãèéã õóðààõ áóþó õóðààõã¿éãýýð õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóí òàâèàñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 156.3.Ýíý õýðãèéí óëìààñ îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë ýä õºðºíãèéã õóðààæ õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ òàâàí çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 157 äóãààð ç¿éë. Áàíêíû ¿éë àæèëëàãààíä àëáàí òóøààëûí áàéäëàà óðâóóëæ áóþó ýðõ ìýäëýý õýòð¿¿ëæ îðîëöîõ 157.1.Àëáàí òóøààëòàí áàíêíû ¿éë àæèëëàãààíä õóóëü áóñààð íºëººëæ àëáàí òóøààëûí áàéäëàà óðâóóëæ áóþó ýðõ ìýäëýý õýòð¿¿ëæ îðîëöñîíû óëìààñ áàíêíû òºëáºðèéí ÷àäâàð, àøèãò àæèëëàãààíä èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë ýä õºðºíãèéã õóðààõ áóþó õóðààõã¿éãýýð õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 157.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí ¿éëäñýí, ýñõ¿ë ýíý õýðãèéí óëìààñ îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷ðóóëñàí áîë ýä õºðºíãèéã õóðààæ õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ òàâàí çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 158 äóãààð ç¿éë.¯íýò öààñíû òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷èõ 158.1.¯íýò öààñ ãàðãàõ, ã¿éëãýýíä îðóóëàõ, õóäàëäàõ, àðèëæèõ, ò¿¿ãýýð òºëáºð òîîöîî õèéõ, áðîêåð, äèëåðèéí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ æóðìûã çºð÷ñºíèé óëìààñ áóñäàä èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóí òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý.

43

158.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí áóþó á¿ëýãëýæ ¿éëäñýí, ò¿¿í÷ëýí ýíý õýðãèéí óëìààñ îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñ÷ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 159 ä¿ãýýð ç¿éë. Àóäèòûí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷èõ 159.1.Õóóëèéí ýòãýýä, õóâèàðàà àæ àõóé ýðõëýã÷ èðãýíèé ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë àæèëëàãààã øàëãàæ áàòàëãààæóóëàõ, ä¿ãíýëò ãàðãàõ òàëààð òîãòîîñîí àóäèòûí ¿éë àæèëëàãààíû æóðìûã ñàíààòàé çºð÷ñºíèé óëìààñ áóñäàä èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ íýã çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 159.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí áóþó á¿ëýãëýæ ¿éëäñýí, ò¿¿í÷ëýí ýíý õýðãèéí óëìààñ áóñäàä îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñ÷ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 160 äóãààð ç¿éë. Ýðäýíýñèéí ñàíãèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷èõ 160.1.Òºðèéí ýðäýíýñèéí ñàíãèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæîîð òîãòîîñîí æóðìûã çºð÷ñºíèé óëìààñ èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí íü ýíý õóóëèéí 155 äóãààð ç¿éëä çààñàí ãýìò õýðãèéí øèíæã¿é áîë õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ òàâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 161 ä¿ãýýð ç¿éë. Õîðèãëîñîí ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý, õóäàëäàà ýðõëýõ 161.1.Õóóëü òîãòîîìæîîð õîðèãëîñîí, òóñãàé çºâøººðºëòýéãýýð ÿâóóëàõ ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý, õóäàëäààã äóð ìýäýí èõ õýìæýýòýéãýýð ýðõýëñýí áîë ýä õºðºíãèéã õóðààõ áóþó õóðààõã¿éãýýð õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 161.2.Ýíý õýðãèéã óðüä íü ýíý õýðýãò øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä, ò¿¿í÷ëýí çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã áóþó ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí, ò¿¿í÷ëýí ýíý õýðãèéí óëìààñ îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë ýä õºðºíãèéã õóðààæ, òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 162 äóãààð ç¿éë. ¯éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý, õóäàëäàà ýðõëýõ íýðýýð õàëõàâ÷ëàí õóóëü áóñ ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ 162.1.Áàíêíààñ çýýë àâàõ, òàòâàð òºëºõººñ çàéëñõèéõ, õóóëü áóñ îðëîãî îëîõ, õîðèãëîñîí áóþó òóñãàé çºâøººðºëòýéãýýð ÿâóóëàõ ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý, õóäàëäàà ýðõëýõèéí òóëä çîõèîìîë àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íàÿí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 162.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí, ýñõ¿ë çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí, ò¿¿í÷ëýí ýíý õýðãèéí óëìààñ îíö èõ õýìæýýíèé îðëîãî îëñîí áîë ýä õºðºíãèéã õóðààæ, òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 163 äóãààð ç¿éë. Õóóëü áóñààð îëæ àâñàí õºðºíãº, ìºíãèéã àøèãëàõ

44

163.1.Èëò õóóëü áóñààð îëæ àâñàí ìºíãº, ýä õºðºí㺠ãýäãèéã ìýäñýýð áàéæ ñàíõ¿¿ãèéí áîëîí àæ àõóéí ¿éë àæèëëàãààíä îðóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õîðèîñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 163.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí áóþó á¿ëýãëýæ, ýñõ¿ë àëáàí òóøààëûí áàéäëàà àøèãëàæ ¿éëäñýí, ò¿¿í÷ëýí èõ õýìæýýíèé îðëîãî îëñîí áîë ýä õºðºíãèéã õóðààæ, ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 163.3.Ýíý õýðãèéã çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí, ýñõ¿ë îíö èõ õýìæýýíèé îðëîãî îëñîí áîë ýä õºðºíãèéã õóðààæ, òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 164 ä¿ãýýð ç¿éë. Ñàíõ¿¿ãèéí áîëîí àæ àõóéí ¿éë àæèëëàãààíû íóóöûã õóóëü áóñààð îëæ àâàõ, çàäðóóëàõ 164.1.Øóíàõàéí áóþó õóâèéí áóñàä ñýäýëòýýð àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãà, áàíêíû ñàíõ¿¿ãèéí áîëîí àæ àõóéí ¿éë àæèëëàãààíû íóóöàä õàìààðàõ ìýäýý áàðèìòûã õóóëü áóñààð îëæ àâñàí, àøèãëàñàí, çàäðóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 164.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóí òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 165 äóãààð ç¿éë. Ñàíààòàéãààð òºëáºðèéí ÷àäâàðã¿é áîëãîõ, äàìïóóðóóëàõ 165.1.Àæ àõóéí íýãæèéã ò¿¿íèé ýçýí áóþó ýðõ áàðèã÷ øóíàõàéí áóþó õóâèéí áóñàä ñýäýëòýýð ñàíààòàéãààð òºëáºðèéí ÷àäâàðã¿é áîëãîñíû óëìààñ èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 165.2.Àæ àõóéí íýãæèéã ò¿¿íèé ýçýí áóþó ýðõ áàðèã÷ øóíàõàéí áóþó õóâèéí áóñàä ñýäýëòýýð ñàíààòàéãààð çýýëèéí ºð òºëºõèéã õîéøëóóëàõ, ò¿¿íèéã òºëºõ íºõöºëèéã õºíãºð¿¿ëýõ, çýýëèéí ºðèéí õ¿¿ã áàãàñãàõ, ýñõ¿ë òºëºõã¿é áàéõûí òóëä òºëáºðèéí ÷àäâàðã¿é áîëñîí ãýæ õàðèëöàã÷ òàëä ìýäýãäýõ, äàìïóóðëûí õýðýã ¿¿ñãýõ õ¿ñýëò ãàðãàõ çýðãýýð çîõèîìëîîð äàìïóóðóóëñíû óëìààñ áóñäàä îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñ÷ ãóðâààñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 166 äóãààð ç¿éë. Òàòâàð òºëºõººñ çàéëñõèéõ 166.1.Òàòâàð íîãäîõ èõ õýìæýýíèé îðëîãî, ýä õºðºíãº, àæèë, ¿éë÷èëãýý, áóñàä ç¿éëèéã íóóõ, òýäãýýðèéí òîî õýìæýýã çîðèóä áóóðóóëàí ìýäýýëýõ, áàéíãà îðøèí ñóóãàà ãàçàð, õàÿãàà ººð÷ëºõ çýðãýýð àëáàí òàòâàð òºëºõººñ ñàíààòàé çàéëñõèéñýí áîë ýä õºðºíãèéã õóðààõ áóþó õóðààõã¿éãýýð, õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õî¸ð çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 166.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí ¿éëäñýí, ýñõ¿ë îíö èõ õýìæýýíèé òàòâàð íîãäîõ îðëîãî, ýä õºðºíãº, àæèë, ¿éë÷èëãýý, áóñàä ç¿éëèéã íóóñàí áîë ýä õºðºíãèéã õóðààæ, òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 167 äóãààð ç¿éë. Òàòâàð íîãäóóëàëò, òºëºëòºä õÿíàëò òàâèõ, òàòâàð õóðààõ òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷èõ 45

167.1.Òàòâàð íîãäóóëàëò, òºëºëòºä õÿíàëò òàâèõ õóóëü òîãòîîìæèä çààñàí æóðìûã çºð÷ñºí, òàòâàðûí õÿíàëò øàëãàëòàä ñààä ó÷ðóóëñàí áîë ýä õºðºíãèéã õóðààõ áóþó õóðààõã¿éãýýð õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ íýã çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 168 äóãààð ç¿éë.Áàðààíû òýìäýã, àæ àõóéí íýãæèéí íýðèéã õóóëü áóñààð àøèãëàõ 168.1.ªºðèéí áîëîí ãàäààä óëñûí èæèë íýð òºðëèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé áàðààíû òýìäãèéã õóóðàì÷ààð ¿éëäñýí, áàðààíû òýìäýã, àæ àõóéí íýãæèéí íýðèéã õóóëü áóñààð àøèãëàñíû óëìààñ áóñäàä èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 169 ä¿ãýýð ç¿éë. Õýðýãëýã÷èéã õóóð÷ ìýõëýõ, òººðºãä¿¿ëýõ 169.1.¯éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý, õóäàëäààíû áàéãóóëëàãûí àæèëòàí áóðóó æèíëýõ áóþó õýìæèõ, ¿íý, òàðèôûã ºñãºõ, áàòàëãààã¿é áóþó áàòàëãààíû õóãàöàà äóóññàí æèí, õýìæ¿¿ð àøèãëàõ, õýìæèõ õýðýãñëèéí çààëòûã ñàíààòàé ººð÷ëºõ, áàðàà á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàð, íýð òºðºë, õýìæýý, õýðýãëýýíèé øèíæ áàéäëûí òàëààð çîðèóä õóäàë ìýäýýëýë ºãºõ, õóóðàì÷ çàð ñóðòàë÷èëãàà ÿâóóëàõ çýðãýýð õýðýãëýã÷äèéã õóóð÷ ìýõýëñýí, òººðºãä¿¿ëñíèé óëìààñ áóñäàä èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 169.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóí òàâèàñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ òàâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 170 äóãààð ç¿éë. Õóóëü áóñààð øàí õàðàìæ àâàõ 170.1.Òóñãàé çºâøººðºë îëãîõ ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãûí àæèëòàí àëáàí ¿¿ðãèéí äàãóó àæèë ã¿éöýòãýæ ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ ¿¿ðãýý äàëèìäóóëàí õÿñàí áîîãäóóëàõ çàìààð óäàà äàðàà áóþó èõ õýìæýýíèé øàí õàðàìæ àâñàí íü àëáàí òóøààëûí ãýìò õýðãèéí øèíæã¿é áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñ÷ õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ íýã çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 171 ä¿ãýýð ç¿éë. Ãîëîãäîë áóþó ÷àíàð ìóóòàé á¿òýýãäýõ¿¿í õóäàëäàõ 171.1.Àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãûí ýçýí, ýðõ áàðèã÷, àëáàí òóøààëòàí çààâàë ìºðäºõ óëñûí ñòàíäàðòàä íèéöýýã¿é, ÷àíàðûí áàòàëãààæóóëàëò õèéëãýýã¿é, ãîëîãäîë, ÷àíàð ìóóòàé, èæ á¿ðäýë äóòóó á¿òýýãäýõ¿¿íèéã óäàà äàðàà áóþó èõ õýìæýýòýéãýýð õóäàëäñàí, õóäàëäààíä ãàðãàñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ íýã çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý.

46

171.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ áóñäàä èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ òàâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 171.3.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 172 äóãààð ç¿éë. Ýð¿¿ë àõóéí øààðäëàãà õàíãààã¿é õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿í õóäàëäàõ 172.1.¯éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý, õóäàëäààíû áàéãóóëëàãà, èðãýí ýð¿¿ë àõóéí øààðäëàãà õàíãààã¿é õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèéã óäàà äàðàà áóþó èõ õýìæýýòýéãýýð õóäàëäñàí, õóäàëäààíä ãàðãàñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 172.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 173 äóãààð ç¿éë. Ñîãòóóðóóëàõ óíäààã õîðèãëîñîí ç¿éëýýð áýëòãýõ 173.1.Ñîãòóóðóóëàõ óíäààã õ¿íñíèé çîðèóëàëòûí áóñ ç¿éëýýð èõ õýìæýýòýéãýýð áýëòãýñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 174 ä¿ãýýð ç¿éë. ×àíàð ìóóòàé áàðèëãà áàðèóëàõ, àøèãëàëòàä îðóóëàõ 174.1.Áàðèëãà áàðüæ áàéãàà àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãûí ýçýí, ýðõ áàðèã÷, ò¿¿í÷ëýí áàðèëãûí ÷àíàðò õÿíàëò òàâèõ ¿¿ðýã á¿õèé àëáàí òóøààëòàí ÷àíàð ìóóòàé, äóòóó áîëîí áàòëàãäñàí çóðàã òºñºëä òîõèðîîã¿é áàðèëãà áàðèóëñàí áóþó àøèãëàëòàä õ¿ëýýëãýí ºãñíèé óëìààñ èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ òàâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 174.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 175 äóãààð ç¿éë. Ýä ç¿éëèéã õóóëü áóñààð õèë íýâòð¿¿ëýõ 175.1.Õîðèãëîñîí áóþó õÿçãààðëàñàí ýä ç¿éë, õîâîð àìüòàí, ò¿¿í÷ëýí èõ õýìæýýíèé âàëþò, âàëþòûí ¿íýò ç¿éë, ýðäýíýñ, ýðäýñ, ò¿¿í÷ëýí áàéãàëèéí òºðöèéã óëñûí õèëýýð õóóëü áóñààð íýâòð¿¿ëñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 175.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí áóþó á¿ëýãëýæ, ýñõ¿ë àëáàí òóøààëûíõàà áàéäëûã àøèãëàæ ¿éëäñýí, ò¿¿í÷ëýí ò¿¿õ ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éë, ìóçåéí ¿çìýð, ýðòíèé àìüòàí, óðãàìëûí ¿íäýñ, ¿íýò îëäâîð, àðõåîëîãèéí áà ïàëåíòîëîãèéí îëäâîð, ýä ºëãèéí ç¿éëèéã óëñûí õèëýýð õóóëü áóñààð íýâòð¿¿ëñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóí òàâèàñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ òàâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý.

47

175.3.Ýíý õýðãèéã îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòýí, çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë, ò¿¿í÷ëýí îíö èõ õýìæýýòýéãýýð ¿éëäñýí áîë ýä õºðºíãèéã õóðààæ, òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 176 äóãààð ç¿éë. ̺íãºí òýìäýãò, ¿íýò öààñûã õóóðàì÷ààð ¿éëäýõ, áîðëóóëàõ 176.1.Ìîíãîë Óëñàä òºëáºð òîîöîîíû õýðýãñýë áîëãîí àøèãëàæ áàéãàà ¿íäýñíèé áîëîí ãàäààä óëñûí ìºíãºí òýìäýãò, ¿íýò öààñ, òºëáºðèéí áóñàä õýðýãñëèéã õóóðàì÷ààð ¿éëäñýí, õóóðàì÷ààð ¿éëäñýíèéã ìýäñýýð áàéæ áîðëóóëñàí áîë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 176.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí áóþó á¿ëýãëýæ, óðüä íü ýíý õýðýãò øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä ¿éëäñýí, ò¿¿í÷ëýí ýíý õýðãèéí óëìààñ áóñäàä èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë ýä õºðºíãèéã õóðààõ áóþó õóðààõã¿éãýýð òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 176.3. Ýíý õýðãèéã çîõèîí áàéãóóëàëòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí, ò¿¿í÷ëýí ýíý õýðãèéí óëìààñ áóñäàä îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë ýä õºðºíãèéã õóðààæ àðâààñ äýýø àðâàí òàâàí æèë õ¿ðòýë õîðèõ ÿë øèéòãýíý. ÍÀÉÌÄÓÃÀÀÐ ÕÝÑÝà ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÀÞÓËÃ¯É ÁÀÉÄÀË, Õ¯Í ÀÌÛÍ ÝЯ¯Ë ÌÝÍÄÈÉÍ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà ÕÎÐÈÍ ÍÝÃįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÀÞÓËÃ¯É ÁÀÉÄËÛÍ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà 177 äóãààð ç¿éë. Çàíäàë÷ëàõ 177.1.Ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòíààñ òîäîðõîé øèéäâýð ãàðãóóëàõ áóþó ãàðãàõààñ òàòãàëçóóëàõàä øóóä áóþó øóóä áóñ íºëººëºõ çîðèëãîîð, îëîí íèéòýä àéäàñ òºð¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí íèéòýä àþóëòàé õ¿÷ õýðýãëýñýí áóþó õýðýãëýõýýð çàíàëõèéëñýí áîë àðâààñ äýýø àðâàí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 177.2.Ýíý õýðãèéã îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòýí, çîõèîí áàéãóóëàëòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí, ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë õîðèîñ äýýø õîðèí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ, ýñõ¿ë öààçààð àâàõ ÿë øèéòãýíý. Òàéëáàð: Çàíäàë÷ëàõ ãýìò õýðýãò áýëòãýõýä èäýâõòýé îðîëöñîí áîëîâ÷ ãýìò ¿éëäýë ýõëýõýýñ ºìíº ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòàíä ìýäýãäñýí, ýñõ¿ë ýíý ¿éëäëèéã òàñëàí çîãñîîõîä èäýâõòýé îðîëöñîí áºãººä ò¿¿íèé ¿éëäýëä ººð ãýìò õýðãèéí øèíæã¿é áîë ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëæ áîëíî. 178 äóãààð ç¿éë. Çàíäàë÷ëàõ òóõàé ñàíààòàé õóäàë ìýäýýëýõ 178.1. Çàíäàë÷ëàõ òóõàé ñàíààòàé õóäàë ìýäýýëñýí áîë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 179 ä¿ãýýð ç¿éë. Íèéòèéí ýìõ çàìáàðààã¿é áàéäàë áèé áîëãîõ 179.1.Ò¿éâýýí ¿éì¿¿ëýõ, ýâäýí áóñíèóëàõ, ãàëäàí øàòààõ, ýä õºðºí㺠óñòãàõ, ãàëò çýâñýã, òýñýð÷ äýëáýðýõ áîäèñ õýðýãëýõ áóþó òºðèéí òºëººëºã÷èéã çýâñýãëýí ýñýðã¿¿öýõ çàìààð íèéòèéí ýìõ çàìáàðààã¿é áàéäëûã çîõèîí áàéãóóëñàí, ºäººí òóðõèðñàí áîë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý.

48

180 äóãààð ç¿éë. Óóëãàëàí äîâòëîõ 180.1.Èðãýí, àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãàä óóëãàëàí äîâòëîõ çîðèëãîîð çîõèîí áàéãóóëàëòòàé, çýâñýã á¿õèé á¿ëýã áàéãóóëñàí, ò¿¿í÷ëýí ýíý á¿ëýãò ýëññýí áóþó ýíý á¿ëãèéí äîâòîëãîîíä îðîëöñîí áîë àðâàí íýãýýñ õîðèí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 181 ä¿ãýýð ç¿éë.Òàíõàéðàõ 181.1.Îëîí íèéòèéã èëòýä ¿ë õ¿íäýòãýí õ¿÷ õýðýãëýõ áóþó õ¿÷ õýðýãëýõýýð çàíàëõèéëæ, íèéãìèéí õýâ æóðìûã á¿ä¿¿ëãýýð çºð÷ñºí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ ãóðâàí çóóí òàâèí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 181.2.Ýíý õýðãèéã: 181.2.1. äîãøèí àâèðëàæ; 181.2.2.íèéãìèéí õýâ æóðàì õàìãààëàõ ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëæ áàéãàà öàãäààãèéí àæèëòàí, òºðèéí áîëîí îëîí íèéòèéí òºëººëºã÷, òàíõàéðñàí ¿éëäëèéã òàñëàí çîãñîîõ ãýñýí èðãýíèéã ýñýðã¿¿öýæ; 181.2.3. óðüä íü ýíý õýðýãò øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä; 181.2.4.äàâòàí; 181.2.5.á¿ëýãëýæ ¿éëäñýí áîë ãóðâààñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 181.3.Ýíý õýðãèéã îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòýí, ò¿¿í÷ëýí çýâñýã, çýâñãèéí ÷àíàðòàé áóñàä ç¿éë õýðýãëýæ ¿éëäñýí áîë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 182 äóãààð ç¿éë. Çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë áàéãóóëàõ, ò¿¿íä îðîëöîõ 182.1.Çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýëä ýëññýí áîë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 182.2.Õ¿íä, îíö õ¿íä ãýìò õýðýã ¿éëäýõ çîðèëãîîð çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë áàéãóóëñàí, ò¿¿íèéã óäèðäñàí, ¿éë àæèëëàãààíä íü îðîëöñîí áîë àðâààñ äýýø àðâàí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 182.3.Ýíý õóóëèéí 182.2-ä çààñàí õýðãèéã àëáàí òóøààëûí áàéäëàà àøèãëàí ¿éëäñýí áîë ýä õºðºíãèéã õóðààæ àðâàí òàâààñ äýýø õîðèí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 183 äóãààð ç¿éë. Àþóëã¿é àæèëëàãààíû æóðàì çºð÷èõ 183.1.Óóë, óóðõàé, áàðèëãà, ò¿¿í÷ëýí òýñýð÷ äýëáýðýõ àþóë ãàð÷ áîëçîøã¿é ¿éëäâýð áóñàä àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãàä àþóëã¿é àæèëëàãààíû æóðàì çºð÷ñºíèé óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã õàñ÷ õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ òàâàí çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 184 ä¿ãýýð ç¿éë. Òýñýð÷ äýëáýðýõ áîëîí ò¿ðãýí øàòàìõàé áîäèñûã àãààðûí õºëºãò õóóëü áóñààð àâ÷ ÿâàõ àâ÷

184.1.Òýñýð÷ äýëáýðýõ áîëîí ò¿ðãýí øàòàìõàé áîäèñûã àãààðûí õºëºãò õóóëü áóñààð ÿâñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí 49

íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 184.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 185 äóãààð ç¿éë. Ãàëò çýâñýã, áàéëäààíû ãàëò õýðýãñýë, òýñýð÷ äýëáýðýõ áîäèñ õóóëü áóñààð õèéæ áýëòãýõ,õàäãàëàõ, àâ÷ ÿâàõ, áîðëóóëàõ, ¿éëäâýðëýõ 185.1.Ãàëò çýâñýã /àíãèéí áóóíààñ áóñàä/, áàéëäààíû ãàëò õýðýãñýë, òýñýð÷ äýëáýðýõ áîäèñûã õóóëü áóñààð õèéæ áýëòãýñýí, õàäãàëñàí, àâ÷ ÿâñàí, áîðëóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã ãó÷èí íýãýýñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 185.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí áóþó óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí áîëîí çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí, ýñõ¿ë ãàëò çýâñýã, áàéëäààíû ãàëò õýðýãñýë, òýñýð÷ äýëáýðýõ áîäèñûã õóóëü áóñààð ¿éëäâýðëýñýí áîë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. Òàéëáàð: Ãàëò çýâñýã, áàéëäààíû ãàëò õýðýãñýë áîëîí òýñýð÷ äýëáýðýõ áîäèñûã çîõèõ çºâøººðºëã¿é õàäãàëæ áàéãààä çîõèõ áàéãóóëëàãàä ñàéí äóðààðàà àâ÷èð÷ ºãñºí ýòãýýäèéã ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëíº. 186 äóãààð ç¿éë. Ãàëò çýâñýã, áàéëäààíû ãàëò õýðýãñýë, òýñýð÷ äýëáýðýõ õóóëü áóñààð îëæ àâàõ

áîäèñ

186.1.Ãàëò çýâñýã /àíãèéí áóóíààñ áóñàä/, áàéëäààíû ãàëò õýðýãñýë, òýñýð÷ äýëáýðýõ áîäèñûã õóëãàéëàõ, áóëààõ, äýýðýìäýõ, çàëèëàí ìýõëýõ, çàâøèõ çýðãýýð õóóëü áóñààð îëæ àâñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 186.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí áóþó óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí áîëîí çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë, ò¿¿í÷ëýí óã ç¿éëèéã àëáàí àæëûí õóâüä àøèãëàõ áóþó õàìãààëàõààð èòãýìæëýãäýí õàðèóöñàí ýòãýýä ¿éëäñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ ãóðâàí çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 187 äóãààð ç¿éë. Ãàëò çýâñýã, áàéëäààíû ãàëò õýðýãñýë, òýñýð÷ äýëáýðýõ áîäèñûã õàìãààëàõ ¿¿ðýãò àæèëäàà õàéíãà õàíäàõ 187.1.Ãàëò çýâñãèéã õàéõðàìæã¿é õàäãàëæ áóñäàä àøèãëàõ áîëîìæ îëãîñíîîñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 187.2.Ãàëò çýâñýã, áàéëäààíû ãàëò õýðýãñýë, òýñýð÷ äýëáýðýõ áîäèñûã õàäãàëàõ, õàìãààëàõ ¿¿ðýã õ¿ëýýñýí ýòãýýä óã ¿¿ðýãòýý õàéõðàìæã¿é õàíäñàíû óëìààñ õóëãàéëàãäñàí áóþó óñòãàãäñàí, ýñõ¿ë ýíý õýðãèéí óëìààñ èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý.

50

188 äóãààð ç¿éë. Ãàëò çýâñýã, áàéëäààíû ãàëò õýðýãñýë, õàð òàìõè, ìàíñóóðóóëàõ áóþó õîðäóóëàõ, öàöðàã èäýâõò, òýñýð÷ äýëáýðýõ áîäèñûã õóóëü áóñààð Ìîíãîë Óëñûí õèë íýâòð¿¿ëýõ 188.1.Ãàëò çýâñýã, áàéëäààíû ãàëò õýðýãñëèéã õóóëü áóñààð Ìîíãîë Óëñûí õèëýýð íýâòð¿¿ëñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 188.2.Õàð òàìõè, ìàíñóóðóóëàõ áóþó õîðäóóëàõ, öàöðàã èäýâõò, òýñýð÷ äýëáýðýõ áîäèñûã õóóëü áóñààð Ìîíãîë Óëñûí õèë íýâòð¿¿ëñýí áîë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 188.3.Ýíý õýðãèéã äàâòàí áóþó á¿ëýãëýæ, óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí á¿ëýã, ýñõ¿ë èõ õýìæýýòýéãýýð, ò¿¿í÷ëýí àëáàí òóøààëòàí àëáàí òóøààëûíõàà áàéäëûã àøèãëàæ ¿éëäñýí áîë àðâààñ äýýø õîðèí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 188.4.Ýíý õýðãèéã çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí áîë õîðèîñ äýýø õîðèí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 189 ä¿ãýýð ç¿éë. Ãàëûí àþóëã¿é áàéäëûí õóóëü òîãòîîìæ çºð÷èõ 189.1.Àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãàä ãàëûí àþóëã¿é áàéäëûã õàíãóóëàõ ¿¿ðýã õ¿ëýýñýí ýòãýýä ãàëûí àþóëã¿é áàéäëûí õóóëü òîãòîîìæ çºð÷ñºíººñ èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 189.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã, îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë ãóðâààñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 190 ä¿ãýýð ç¿éë. Òýñýð÷ äýëáýðýõ áîëîí öàöðàã èäýâõò áîäèñûã á¿ðòãýõ, õàäãàëàõ, àøèãëàõ,òýýâýðëýõ, èëãýýõ æóðàì çºð÷èõ 190.1.Òýñýð÷ äýëáýðýõ áîëîí öàöðàã èäýâõò áîäèñûã á¿ðòãýõ, õàäãàëàõ, àøèãëàõ, òýýâýðëýõ, èëãýýõ æóðìûã çºð÷ñºíèé óëìààñ õ¿íèé áèå ìàõáîäèä õ¿íäýâòýð áóþó õ¿íä ãýìòýë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 190.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë ãóðâààñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 191 ä¿ãýýð ç¿éë.Ò¿ðãýí øàòàìõàé áîëîí èäýìõèé áîäèñûã õóóëü áóñààð èëãýýõ 191.1.Ò¿ðãýí øàòàìõàé áîëîí èäýìõèé áîäèñûã øóóäàí, òýýøýýð èëãýýñíèé óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã, ýñõ¿ë îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. ÕÎÐÈÍ ÕΨÐÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà 51

Õ¯Í ÀÌÛÍ ÝЯ¯Ë ÌÝÍÄÈÉÍ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà 192 äóãààð ç¿éë. Ìàíñóóðóóëàõ áîëîí ñýòãýöýä íºëººëºõ ýì, áýëäìýë, áîäèñûã õóóëü áóñààð áýëòãýõ, îëæ àâàõ, õàäãàëàõ, òýýâýðëýõ, èëãýýõ, áîðëóóëàõ 192.1.Ìàíñóóðóóëàõ áóþó ñýòãýöýä íºëººëºõ ýì, áýëäìýë, áîäèñûã áîðëóóëàõ çîðèëãîã¿éãýýð õóóëü áóñààð áýëòãýñýí, îëæ àâñàí, õàäãàëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ íýã çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 192.2.Ìàíñóóðóóëàõ áóþó ñýòãýöýä íºëººëºõ ýì, áýëäìýë, áîäèñûã áîðëóóëàõ çîðèëãîîð õóóëü áóñààð áýëòãýñýí, îëæ àâñàí, õàäãàëñàí, òýýâýðëýñýí, èëãýýñýí, áîðëóóëñàí áîë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 192.3.Ýíý õóóëèéí 192.2-ò çààñàí õýðãèéã: 192.Ç.1. îíö èõ õýìæýýãýýð; 192.Ç.2.íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿í îðîëöóóëæ; 192.Ç.Ç.îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòýí; 192.3.4.äàâòàí; 192.3.5.óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí áóþó çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí áîë àðâààñ äýýø àðâàí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 193 äóãààð ç¿éë. Ìàíñóóðóóëàõ áîëîí ñýòãýöýä íºëººëºõ ýì, áýëäìýë, áîäèñûã ¿éëäâýðëýõ, áýëòãýõ æóðàì çºð÷èõ 193.1.Ìàíñóóðóóëàõ áîëîí ñýòãýöýä íºëººëºõ ýì, áýëäìýë, áîäèñ, òýäãýýðèéã ¿éëäâýðëýõýä õýðýãëýãääýã áîäèñ, áàãàæ õýðýãñýë, òîíîã òºõººðºìæèéã ¿éëäâýðëýõ, áýëòãýõ, áîëîâñðóóëàõ, õàäãàëàõ, á¿ðòãýõ, õóäàëäàõ, õóâààðèëàõ, òýýâýðëýõ, óëñûí õèëýýð íýâòð¿¿ëýõ, óñòãàõ æóðìûã çºð÷ñºí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð õî¸ð çóóãààñ ãóðâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 194 ä¿ãýýð ç¿éë. Ìàíñóóðóóëàõ áîëîí ñýòãýöýä íºëººëºõ ýì, áýëäìýë, áîäèñûã õóóëü áóñààð àâàõ 194.1.Ìàíñóóðóóëàõ áîëîí ñýòãýöýä íºëººëºõ ýì, áýëäìýë, áîäèñûã õóëãàéëàõ, áóëààõ, äýýðýìäýõ, çàëèëàí ìýõëýõ, çàâøèõ çýðãýýð õóóëü áóñààð àâñàí áîë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 194.2.Ýíý õýðãèéã: 194.2.1. èõ áóþó îíö èõ õýìæýýãýýð; 194.2.2.ìýðãýæëèéí áîëîí àëáàí òóøààëûí áàéäëàà àøèãëàæ; 194.2.3.óðüä íü ýíý òºðëèéí ãýìò õýðýãò øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä; 194.2.4.äàâòàí; 194.2.5.á¿ëýãëýæ ¿éëäñýí áîë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 195 äóãààð ç¿éë. Ìàíñóóðóóëàõ áîäèñ àãóóëñàí óðãàìëûã òàðèõ, õóðààæ àâàõ

52

óðãóóëàõ,

195.1.Ìàíñóóðóóëàõ áîäèñ àãóóëñàí óðãàìëûã òàðüñàí, óðãóóëñàí, õóðààæ àâñàí áîë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 196 äóãààð ç¿éë. Ìàíñóóðóóëàõ áóþó ñýòãýöýä íºëººëºõ áîäèñûã õýðýãëýõ ãàçàð çîõèîí áàéãóóëàõ 196.1.Ìàíñóóðóóëàõ áîëîí ñýòãýöýä íºëººëºõ áîäèñûã õýðýãëýõ áàéð áàéãóóëñàí áîë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 196.2.Ýíý õýðãèéã çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí áîë òàâààñ äýýø àðâàí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 197 äóãààð ç¿éë. Õóóëü áóñààð ýì÷ëýõ 197.1.Ýì÷èéí ìýðãýæëèéí áóñ ýòãýýä ýì÷èëãýý ýðõýëñíèé óëìààñ õ¿íèé áèå ìàõáîäèä õ¿íäýâòýð, õ¿íä ãýìòýë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâèí íýã äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 197.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 198 äóãààð ç¿éë. Õóóëü áóñààð ýìèéí ñàíãèéí ¿éë àæèëëàãàà ýðõëýõ 198.1.Ýìèéí ñàíãèéí ¿éë àæèëëàãààã ýðõýëæ áàéãàà ýòãýýä ýì÷èëãýýíä õýðýãëýõèéã õîðèãëîñîí, õóãàöàà äóóññàí ýì, áýëäìýëèéã èõ õýìæýýãýýð áîðëóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 198.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 199 ä¿ãýýð ç¿éë. Òàõàë áîëîí ãîö õàëäâàðò áóñàä ºâ÷èíòýé òýìöýõ æóðàì çºð÷èõ 199.1.Àðèóí öýâýð-ýð¿¿ë àõóé, äàðõëààæóóëàëòûí òàëààð òîãòîîñîí áîëîí òàõàëòàé òýìöýõ æóðàì çºð÷ñºíººñ, ýñõ¿ë äàðõëààæóóëàëòààñ õ¿íäýòãýõ øàëòãààíã¿éãýýð çàéëñõèéñíýýñ òàõàë áîëîí ãîö õàëäâàðò áóñàä ºâ÷èí òàðõñàí áóþó òàðõàæ áîëîõ áàéñàí áîë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 200 äóãààð ç¿éë. Õ¿÷òýé ¿éë÷ëýõ áîëîí õîðò áîäèñûã õóóëü áóñààð áýëòãýõ, îëæ àâàõ, õàäãàëàõ, òýýâýðëýõ, èëãýýõ, áîðëóóëàõ 200.1.Ìàíñóóðóóëàõààñ áóñàä õ¿÷òýé ¿éë÷ëýõ áîëîí õîðò áîäèñûã ¿éëäâýðëýõ, îëæ àâàõ, õàäãàëàõ, îëãîõ, á¿ðòãýõ, òýýâýðëýõ, èëãýýõ òàëààð òîãòîîñîí æóðàì çºð÷ñºí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 200.2.Ìàíñóóðóóëàõààñ áóñàä õ¿÷òýé ¿éë÷ëýõ áîëîí õîðò áîäèñûã áîðëóóëàõ çîðèëãîîð õóóëü áóñààð áýëòãýñýí, îëæ àâñàí, õàäãàëñàí, òýýâýðëýñýí, èëãýýñýí, áîðëóóëñàí áîë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ðîîñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý.

53

200.3.Ýíý õýðãèéí óëìààñ áóñäàä èõ áóþó îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 201 ä¿ãýýð ç¿éë. Îð÷èíäîî àþóë ó÷ðóóëæ áîëîõ àìüòíûã çîõèõ õàìãààëàëòã¿é áàéëãàõ 201.1.Îð÷èíäîî àþóë ó÷ðóóëæ áîëîõ àìüòíûã çîõèõ õàìãààëàëòã¿é áàéëãàñíû óëìààñ õ¿íèé áèå ìàõáîäèéã õºíãºí áóþó õ¿íäýâòýð ãýìòýýñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 201.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. ÕÎÐÈÍ ÃÓÐÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ÁÀÉÃÀËÜ ÕÀÌÃÀÀËÀÕ ÆÓÐÌÛÍ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà 202 äóãààð ç¿éë. Àãààðûí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷èõ 202.1.Àãààðûã õ¿íèé ýð¿¿ë ìýíä, áàéãàëü îð÷èíä õîðòîé áîäèñîîð áîõèðäóóëñíû óëìààñ èõ áóþó îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 203 äóãààð ç¿éë. Àí àãíóóðûí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷èõ 203.1.Õîðèîòîé ¿åä, õîðèãëîñîí ãàçàðò áîëîí õîðèãëîñîí àðãà, çýâñýã, õýðýãñëýýð àí àìüòàí àãíàñàí, áàðüñíû óëìààñ èõ áóþó îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí, àãíàõûã õîðèãëîñîí àí àìüòàíã çîõèõ çºâøººðºëã¿éãýýð àãíàñàí, áàðüñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 203.2.Íýí õîâîð àí àìüòàí àãíàñàí, áàðüñàí, õóóëü áóñààð ò¿¿íèé ¿ð òºë, ò¿¿õèé ýäèéí ç¿éëèéã óëñûí õèëýýð ãàðãàñàí áîë ãóðâààñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 204 ä¿ãýýð ç¿éë. Ãàçðûí õýâëèéã àøèãëàõ, õàìãààëàõ æóðàì çºð÷èõ 204.1. Ãàçðûí õýâëèéã àøèãëàõ, õàìãààëàõ æóðàì çºð÷ñºíèé óëìààñ õ¿íèé ýð¿¿ë ìýíä, ìàë àìüòàí, áàéãàëü îð÷èíä ¿ëýìæ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õî¸ð çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 204.2.Óóëûí ¿éëäâýð áîëîí ãàçàð äîîðõ áàéãóóëàìæ àøèãëàëòàä îðóóëàõ, ò¿¿íèéã àøèãëàõ ÿâöàä, ò¿¿í÷ëýí ãàçðûí õýâëèéã àøèãëàõ, õàìãààëàõ æóðàì çºð÷ñºíèé óëìààñ èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 204.3.Ýíý õýðãèéí óëìààñ îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 54

205 äóãààð ç¿éë. Áàéãàëü îð÷íûã áîõèðäóóëàõ 205.1.Àþóëòàé áîëîí áóñàä õîã õàÿãäëààð áàéãàëü îð÷íûã áîõèðäóóëñíû óëìààñ èõ áóþó îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 205.2.Àþóëòàé õîã õàÿãäëûã óëñûí õèëýýð íýâòð¿¿ëñýí áîë õî¸ðîîñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 206 äóãààð ç¿éë. Õèìèéí ãàðàëòàé õîðò áîäèñ, ¿éëäâýðëýëèéí õîã õàÿãäàë öýâýðëýõ, òýýâýðëýõ, áóëøëàõ æóðàì çºð÷èõ 206.1.¯éëäâýðëýëèéí õîðòîé õîã õàÿãäàë, öàöðàã èäýâõò, áèîëîãèéí áîëîí õèìèéí áîäèñûã öýâýðëýõ, òýýâýðëýõ, áóëøëàõ òàëààð òîãòîîñîí æóðìûã çºð÷ñºíèé óëìààñ õ¿íèé ýð¿¿ë ìýíä, áàéãàëü îð÷èíä èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áóþó ó÷èð÷ áîëîõ áàéñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 207 äóãààð ç¿éë. Ãàçàð ýâäýõ, ãýìòýýõ, áîõèðäóóëàõ 207.1.Õèìèéí áîäèñ, áîðäîîã õàäãàëàõ, àøèãëàõ, òýýâýðëýõ æóðàì çºð÷ñºí áîëîí ¿éëäâýð, àæ àõóéí õîðòîé õîã õàÿãäëààð ãàçðûã áîõèðäóóëñàí, õºðñèéã ãýìòýýñíèé óëìààñ õ¿íèé ýð¿¿ë ìýíä, áàéãàëü îð÷èíä èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áóþó ó÷èð÷ áîëîõ áàéñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 208 äóãààð ç¿éë. Óñíû òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷èõ 208.1.Óñíû òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷ñºíèé óëìààñ àí àìüòàí, øóâóó, çàãàñ îëíîîð ¿õñýí áîëîí áóñàä èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 209 ä¿ãýýð ç¿éë. Óðãàìëûí ºâ÷èí, õîðòîí àìüòàíòàé òýìöýõ òàëààð òîãòîîñîí æóðàì çºð÷èõ 209.1.Óðãàìëûí ºâ÷èí, õîðòîí àìüòàíòàé òýìöýõ òàëààð òîãòîîñîí æóðàì çºð÷ñºíèé óëìààñ èõ áóþó îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 210 äóãààð ç¿éë. Áàéãàëèéí îáúåêòûã ñàíààòàé ýâäýõ, ãýìòýýõ, óñòãàõ 210.1.Ò¿¿õ, ñî¸ëûí õîñã¿é ¿íýò äóðñãàëò ç¿éëèéí æàãñààëòàä îðñîí áàéãàëèéí îáúåêòûã ñàíààòàé ýâäñýí, ãýìòýýñýí, óñòãàñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õî¸ð çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 211 ä¿ãýýð ç¿éë. Îéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷èõ

55

211.1.Çîõèõ çºâøººðºëã¿éãýýð îéä ¿éëäâýðëýëèéí çîðèóëàëòààð ìîä áýëòãýñýí, îíöãîé á¿ñèéí îé, íîãîîí á¿ñèéí áîëîí õîðèîòîé çóðâàñûí îéä õóóëèàð õîðèãëîñîí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëñíààñ ¿ëýìæ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õî¸ð çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 211.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí ¿éëäñýí, ýñõ¿ë ýíý õýðãèéí óëìààñ èõ áóþó îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 212 äóãààð ç¿éë. Áàéãàëèéí óðãàìëûí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷èõ 212.1.Íýí õîâîð óðãàìëûã õóóëü áóñààð ò¿¿æ áýëòãýñýí, óëñûí õèëýýð ãàðãàñíû óëìààñ èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 213 äóãààð ç¿éë. Îé, õýýðèéí ò¿éìýð òàâèõ 213.1.Îé, õýýðèéí ò¿éìýð ñàíààòàé òàâüñàí íü ýíý õóóëèéí 84, 153 äóãààð ç¿éëä çààñàí ãýìò õýðãèéí øèíæã¿é áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 213.2.Ãàë áîëîí ò¿ðãýí øàòàìõàé ç¿éëòýé áîëãîîìæã¿é õàðüöñàíû óëìààñ ò¿éìýð ãàð÷ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã, èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 213.3.Îéí ò¿éìýð ñàíààòàé òàâüñíû óëìààñ îé, áýë÷ýýðèéã óñòãàñàí, õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã, èõ áóþó îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 214 ä¿ãýýð ç¿éë. Àøèãò ìàëòìàëûí õàéãóóë õèéõ, îëáîðëîõ æóðàì çºð÷èõ 214.1.Òóñãàé çºâøººðºëã¿é ýòãýýä àøèãò ìàëòìàëûí õàéãóóë õèéñýí, îëáîðëîñîí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õîðèí íýãýýñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 214.2.Òóñãàé çºâøººðºëã¿é ýòãýýä àøèãò ìàëòìàëûã èõ áóþó îíö èõ õýìæýýãýýð îëáîðëîñîí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. ÕÎÐÈÍ ÄªÐªÂįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ÒÝÝÂÐÈÉÍ ÕÝÐÝÃÑËÈÉÍ ÕªÄªËêªÍÈÉ ÀÞÓËÃ¯É ÁÀÉÄÀË, ÀØÈÃËÀËÒÛÍ ÆÓÐÌÛÍ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà 215 äóãààð ç¿éë. Òýýâðèéí õýðýãñëèéí õºäºë㺺íèé àþóëã¿é áàéäëûí áîëîí àøèãëàëòûí æóðàì çºð÷èõ 215.1.Æîëîî÷ õºäºë㺺íèé àþóëã¿é áàéäëûí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷ñºíèé óëìààñ õ¿íèé áèå ìàõáîäèä õ¿íäýâòýð ãýìòýë, ýñõ¿ë ¿ëýìæ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë 56

òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã õî¸ð æèëèéí õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 215.2.Ýíý õýðãèéã ñîãòóóãààð ¿éëäñýí, õ¿íèé áèå ìàõáîäèä õ¿íä ãýìòýë, ýñõ¿ë èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñ÷ õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 215.3.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, ýñõ¿ë îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òýýâðèéí õýðýãñýë æîëîîäîõ ýðõèéã äºðâºí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñ÷ õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ òàâàí çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. Òàéëáàð: Ýíý ç¿éëä çààñàí “ æîëîî÷ “ ãýäýãò òýýâðèéí õýðýãñýë æîëîîäîæ áàéãàà æîëîîäîõ ýðõèéí ¿íýìëýõòýé, ¿íýìëýõã¿é àëèâàà ýòãýýä, “òýýâðèéí õýðýãñýë” ãýäýãò õ¿í, à÷àà òýýâýðëýõýä çîðèóëñàí á¿õ òºðëèéí àâòîìàøèí, ìîòîöèêë, òðàêòîð, ººðºº ÿâàã÷ áóñàä ìàøèí, öàõèëãààí òýýâðèéí õýðýãñýë, ò¿¿í÷ëýí áóñàä ìåõàíèêæñàí òýýâðèéí õýðýãñëèéã òóñ òóñ îéëãîíî. 216 äóãààð ç¿éë. Çàì òýýâðèéí îñîë ãàðñàí ãàçðûã ñàíààòàé îðõèõ 216.1. Æîëîî÷ îñîë ãàðãàñíûõàà äàðàà õîõèðñîí õ¿íä ÿàðàëòàé òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýýã¿é, îñîë ãàðñàí òàëààð çîõèõ áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòàíä ìýäýãäýýã¿é, ýñõ¿ë õýðãèéí ãàçðààñ çóãòààñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ äàëàí òàâ äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 217 äóãààð ç¿éë. Òºìºð çàì, óñàí áîëîí àãààðûí òýýâðèéí õýðýãñëèéí õºäºë㺺íèé àþóëã¿é áàéäàë áîëîí òåõíèê àøèãëàëòûí æóðàì çºð÷èõ 217.1.Òºìºð çàì, óñàí áîëîí àãààðûí òýýâðèéí áàéãóóëëàãûí àæèëòàí òóõàéí òºðëèéí òýýâðèéí õýðýãñëèéí õºäºë㺺íèé àþóëã¿é áàéäëûí áîëîí àøèãëàëòûí æóðàì çºð÷ñºíèé óëìààñ õ¿íèé áèå ìàõáîäèä õ¿íäýâòýð áóþó õ¿íä ãýìòýë, ýñõ¿ë èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 217.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñ÷ ãóðâààñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 217.3.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ äýýø õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñ÷ òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 218 äóãààð ç¿éë. Òýýâðèéí õýðýãñýë, çàì õàðèëöààíû òºõººðºìæèéã ÷àíàðã¿é çàñâàðëàõ, àøèãëàëòàíä îðóóëàõ

57

218.1.Òýýâðèéí õýðýãñëèéí õîëáîî, äîõèîëëûí áîëîí áóñàä òîíîã òºõººðºìæèéí á¿ðýí á¿òýí áàéäàë, çàñâàð õàðèóöñàí àæèëòàí òýäãýýðèéã ÷àíàð ìóóòàé çàñâàðëàñàí áóþó àøèãëàëòàíä îðóóëñíû óëìààñ îñîë ãàð÷ õ¿íèé áèå ìàõáîäèä õ¿íäýâòýð, õ¿íä ãýìòýë, ýñõ¿ë èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ äàë äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 218.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñ÷ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 218.3. Ýíý õýðãèéí óëìààñ õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ äýýø õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñ÷ òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 219 ä¿ãýýð ç¿éë.Òýýâðèéí õýðýãñýë, çàì õàðèëöààíû òºõººðºìæèéã ýâäýõ, ãýìòýýõ 219.1.Òýýâðèéí õýðýãñëèéí õîëáîî, äîõèîëëûí áîëîí áóñàä òîíîã òºõººðºìæèéã ýâäýæ ãýìòýýñíèé óëìààñ õ¿íèé áèå ìàõáîäèä õ¿íäýâòýð, õ¿íä ãýìòýë, ýñõ¿ë èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë íýã çóóãààñ ãóðâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 219.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë ãóðâààñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 220 äóãààð ç¿éë. Á¿ðýí áèø òýýâðèéí õýðýãñëèéã àæèëä ãàðãàõ, ýðõã¿é õ¿íýýð òýýâðèéí õýðýãñýë æîëîîäóóëàõ

æîëîîäîõ

220.1.Òýýâðèéí õýðýãñëèéí òåõíèêèéí á¿ðýí á¿òýí áàéäàë, àøèãëàëòûí àþóëã¿é àæèëëàãààã àëáàíû õóâüä õàðèóöñàí àæèëòàí èëò á¿ðýí áèø òýýâðèéí õýðýãñëèéã àæèëä ãàðãàñàí, æîëîîäîõ ýðõèéí ¿íýìëýõã¿é ýòãýýäýýð ìàøèí æîëîîäóóëñíû óëìààñ õ¿íèé áèå ìàõáîäèä õ¿íäýâòýð ãýìòýë, ýñõ¿ë èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 220.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé áèå ìàõáîäèä õ¿íä ãýìòýë ó÷èðñàí, õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, ò¿¿í÷ëýí îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 221 ä¿ãýýð ç¿éë. Ñîãòóóðñàí áóþó ìàíñóóðñàí õ¿íýýð òýýâðèéí õýðýãñýë æîëîîäóóëàõ 221.1.Òýýâðèéí áàéãóóëëàãûí àøèãëàëò õàðèóöñàí àæèëòàí ñîãòóóðñàí áóþó ìàíñóóðñàí ýòãýýä ãýäãèéã ìýäñýýð áàéæ òýýâðèéí õýðýãñýë æîëîîäóóëñíû óëìààñ õ¿íèé áèå ìàõáîäèä õ¿íäýâòýð ãýìòýë, ýñõ¿ë èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 221.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, õ¿íèé áèå ìàõáîäèä õ¿íä ãýìòýë, ýñõ¿ë îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñ÷ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 58

222 äóãààð ç¿éë. Æîëîîãîî áóñäàä øèëæ¿¿ëýõ 222.1.Òýýâðèéí õýðýãñýë æîëîîäîæ ÿâñàí ýòãýýä ñîãòóóðñàí, ìàíñóóðñàí, ýñõ¿ë òýýâðèéí õýðýãñýë æîëîîäîõ ýðõã¿é ýòãýýäýä æîëîîãîî øèëæ¿¿ëñíèé óëìààñ õ¿íèé áèå ìàõáîäèä õºíãºí, õ¿íäýâòýð ãýìòýë, èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ áóþó íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 222.2. Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, õ¿íèé áèå ìàõáîäèä õ¿íä ãýìòýë, ýñõ¿ë îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñ÷ ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 223 äóãààð ç¿éë. Àâòî òýýâðèéí õýðýãñëèéã àâ÷ çóãòààõ 223.1.Àâòî òýýâðèéí õýðýãñëèéã àøèãëàí øàìøèãäóóëàõ çîðèëãîã¿éãýýð àâ÷ çóãòààñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 223.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí áóþó óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí á¿ëýã ýòãýýä ¿éëäñýí, ò¿¿í÷ëýí õîõèðîã÷èéí àìü áèå, ýð¿¿ë ìýíäýä àþóëã¿éãýýð õ¿÷ õýðýãëýæ áóþó õ¿÷ õýðýãëýõýýð çàíàëõèéëæ ¿éëäñýí áîë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 223.3.Ýíý õýðãèéã çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ýñõ¿ë õîõèðîã÷èéí àìü áèå, ýð¿¿ë ìýíäýä àþóëòàé õ¿÷ õýðýãëýæ ¿éëäñýí áîë ãóðâààñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 224 ä¿ãýýð ç¿éë. Îëîí óëñûí íèñëýãèéí æóðàì çºð÷èõ 224.1.Îëîí óëñûí íèñëýã ¿éëäýæ áàéãàà íèñýõ áàãèéí á¿ðýëäýõ¿¿í çîõèõ çºâøººðºëã¿éãýýð Ìîíãîë Óëñàä íèñýæ èðýõ áóþó Ìîíãîë Óëñààñ íèñýæ ãàðàõ, çºâøººðºãäñºí àãààðûí çàì, õààëãà, áóóõ ãàçðûã õ¿íäýòãýõ øàëòãààíã¿éãýýð äóð ìýäýí ººð÷ëºõ çýðãýýð îëîí óëñûí íèñëýãèéí æóðìûã çºð÷ñºí áîë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 224.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ àãààðûí õºëºã îñîëäñîí, ñ¿éðñýí, èõ áóþó îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñ÷ òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 225 äóãààð ç¿éë. Àãààðûí õºëºã àâ÷ çóãòààõ 225.1.Íèñëýãò áóþó ãàçàðò áàéãàà àãààðûí õºëãèéã àâ÷ çóãòààñàí áîë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 225.2.Ýíý õýðãèéã õ¿÷ õýðýãëýæ áóþó õ¿÷ õýðýãëýõýýð çàíàëõèéëæ ¿éëäñýí, ýñõ¿ë õºëãèéã àâ÷ çóãòààõ çîðèëãîîð ýçýëæ àâñàí áîë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 225.3.Ýíý õýðãèéã äàâòàí, ýñõ¿ë îëîí õ¿íèé àìü íàñàíä àþóëòàé àðãà, çýâñýã õýðýãëýæ áóþó çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí, óã õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë àðâààñ õîðèí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý.

59

ÕÎÐÈÍ ÒÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ÊÎÌÏÜÞÒÅÐÈÉÍ ÌÝÄÝÝËËÈÉÍ ÀÞÓËÃ¯É ÁÀÉÄËÛÍ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà 226 äóãààð ç¿éë. Êîìïüþòåðèéí ìýäýýëýë, ïðîãðàììûã ººð÷ëºõ, ýâäýõ, ñ¿éòãýõ 226.1.Êîìïüþòåð, êîìïüþòåðèéí ïðîãðàìì, ò¿¿íèé òºõººðºìæèéã ñàíààòàéãàà𠺺ð÷èëñºí, ýâäñýí, ãýìòýýñýí, àøèãëàõ áîëîìæã¿é áîëãîñîí, ìýäýýëëèéí ñ¿ëæýýã ñ¿éòãýñíèé óëìààñ ¿ëýìæ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 226.2.Ýíý õýðãèéã øóíàõàéí ñýäýëòýýð, ò¿¿í÷ëýí óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí á¿ëýã áóþó àëáàí òóøààëûí áàéäëàà àøèãëàæ ¿éëäñýí, ýñõ¿ë èõ áóþó îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 227 äóãààð ç¿éë. Êîìïüþòåðèéí ìýäýýëëèéã õóóëü áóñààð îëæ àâàõ 227.1.Êîìïüþòåð, ìýäýýëëèéí ñ¿ëæýýíä õàäãàëàãäàæ áàéãàà áîëîí äàìæóóëæ áàéãàà ìýäýýëëèéã çºâøººðºëã¿éãýýð õóóëáàðëàñàí, áóñàä àðãààð îëæ àâñàí áóþó àâàõûã çàâäñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 227.2.Ýíý õýðãèéã øóíàõàéí ñýäýëòýýð, ò¿¿í÷ëýí óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí á¿ëýã ¿éëäñýí, ýñõ¿ë óã õýðãèéí óëìààñ èõ áóþó îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë õî¸ðîîñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 228 äóãààð ç¿éë. Êîìïüþòåðèéí ìýäýýëëèéí ñ¿ëæýýíä õóóëü áóñààð íýâòðýõ òóñãàé õýðýãñýë áýëòãýõ, áîðëóóëàõ 228.1.Êîìïüþòåð, ìýäýýëëèéí õàìãààëàëòòàé ñ¿ëæýýíä õóóëü áóñààð íýâòðýõ òóñãàé ïðîãðàìì áîëîí òåõíèê õýðýãñëèéã áýëòãýñýí áóþó áîðëóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 229 ä¿ãýýð ç¿éë. Íÿíòàé ïðîãðàìì çîõèîí á¿òýýõ, àøèãëàõ, òàðààõ 229.1. Êîìïüþòåðèéí ìýäýýëëèéã çºâøººðºëã¿éãýýð óñòãàõ, õààõ, ººð÷ëºõ áîëîí õóóëáàðëàõ çîðèëãîîð êîìïüþòåðèéí ïðîãðàìì çîõèîí á¿òýýõ, ïðîãðàììä ººð÷ëºëò îðóóëàõ, íÿíòàé ïðîãðàììûã òóñãàéëàí çîõèîí á¿òýýõ, ò¿¿íèéã ìýäñýýð áàéæ àøèãëàñàí, òàðààñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý.

60

229.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ èõ áóþó îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. ÅÑįÃÝÝÐ ÕÝÑÝà ÇÀÕÈÐÃÀÀÍÛ ÆÓÐÀÌ, د¯Í ÒÀÑËÀÕ ÀÆÈËËÀÃÀÀÍÛ ÁÎËÎÍ ÀËÁÀÍ ÒÓØÀÀËÛÍ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà ÕÎÐÈÍ ÇÓÐÃÀÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ÇÀÕÈÐÃÀÀÍÛ ÆÓÐÌÛÍ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà 230 äóãààð ç¿éë. Òºðèéí àëáàí õààã÷, õýâ æóðàì õàìãààëàõ îëîí íèéòèéí áàéöààã÷èéã ýñýðã¿¿öýõ 230.1 . Òºðèéí àëáàí õààã÷èéã õóóëèàð õ¿ëýýñýí ¿¿ðãýý ã¿éöýòãýæ áàéõàä íü áóþó îëîí íèéòèéí áàéöààã÷èéã õýâ æóðàì ñàõèóëàõ ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëæ áàéõàä íü ýñýðã¿¿öñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâèí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 230.2.Ýíý õýðãèéã ¿éëäýõäýý õ¿÷ õýðýãëýæ áóþó õ¿÷ õýðýãëýõýýð çàíàëõèéëñýí, ò¿¿í÷ëýí õóóëü áóñ ¿éëäýë õèéëãýõýýð àëáàäñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íàÿààñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ òàâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 230.3.Ýíý õýðãèéí óëìààñ òºðèéí àëáàí õààã÷ áîëîí îëîí íèéòèéí áàéöààã÷èéí áèå ìàõáîäèä õºíãºí, õ¿íäýâòýð ãýìòýë ó÷èðñàí áîë õî¸ð çóóãààñ ãóðâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 230.4.Ýíý õýðãèéí óëìààñ òºðèéí àëáàí õààã÷ áîëîí îëîí íèéòèéí áàéöààã÷èéí áèå ìàõáîäèä õ¿íä ãýìòýë ó÷èðñàí áîë íýã çóóãààñ òàâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 231 ä¿ãýýð ç¿éë. Òºðèéí àëáàí õààã÷, õýâ æóðàì õàìãààëàõ îëîí íèéòèéí áàéöààã÷èéã äîðîìæëîõ 231.1. Òºðèéí àëáàí õààã÷ áîëîí õýâ æóðàì õàìãààëàõ îëîí íèéòèéí áàéöààã÷èéã ¿¿ðãýý ã¿éöýòãýæ áàéãààòàé íü õîëáîãäóóëàí îëíû ºìíº äîðîìæèëñîí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, íýã çóóãààñ íýã çóóí òàâèí öàã õ¿ðòýë õóãàöà��ãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. Òàéëáàð: Ýíý õóóëèéí 230, 231 ä¿ãýýð ç¿éëä çààñàí Òºðèéí àëáàí õààã÷ ãýäýãò ø¿¿ã÷, ïðîêóðîð, õýðýã á¿ðòãýã÷, ìºðäºí áàéöààã÷, öàãäàà, ø¿¿õèéí øèéäâýð ã¿éöýòãýã÷, õóóëü òîãòîîìæîîð òóñãàéëàí ýðõ îëãîñîí óëñûí áàéöààã÷ íàðûã õàìðóóëàí îéëãîíî. 232 äóãààð ç¿éë. Îëîí íèéòèéí ñîíãóóëüò ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëæ áàéãàà èðãýíèéã çàíàëõèéëýõ áóþó ò¿¿íä õ¿÷ õýðýãëýõ 232.1.Àëáàíû áîëîí îëîí íèéòèéí ¿éë àæèëëàãààã íü òàñëàí çîãñîîõ áóþó ò¿¿íèé øèíæ ÷àíàðûã ººð÷ëºõ çîðèëãîîð îëîí íèéòèéí ñîíãóóëüòàí, ò¿¿í÷ëýí ãýìò õýðýã áîëîí ýðõ ç¿éí 61

áóñàä çºð÷뺺ñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ, òýäãýýðèéã òàñëàí çîãñîîõîä îðîëöîæ áàéãàà èðãýíèéã àëàõ, áèå ìàõáîäèä íü ãýìòýë ó÷ðóóëàõààð çàíàëõèéëñýí, õºíãºí, õ¿íäýâòýð ãýìòýë ó÷ðóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ òàâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 232.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ îëîí íèéòèéí ñîíãóóëüòàí áîëîí èðãýíèé æóðàìò ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëæ áàéãàà èðãýíèé áèå ìàõáîäèä õ¿íä ãýìòýë ó÷ðóóëñàí áîë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 233 äóãààð ç¿éë. Õóóðàì÷ áàðèìò áè÷èã, òàìãà, òýìäýã, õýâëýìýë ìàÿãò ¿éëäýõ, àøèãëàõ 233.1.Àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãààñ ýðõ îëãîñîí, ¿¿ðãýýñ ÷ºëººëñºí áàðèìò áè÷èã, ò¿¿í÷ëýí òàìãà, òýìäýã, õýâëýìýë ìàÿãò, èðãýíèé ¿íýìëýõ, ãàäààä ïàñïîðò, õóâèéí áóñàä áàðèìò áè÷ãèéã àøèãëàõ áóþó áóñäàä àøèãëóóëàõ çîðèëãîîð õóóðàì÷ààð ¿éëäñýí, àøèãëàñàí, áîðëóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 233.2.Õóóðàì÷ áàðèìò áè÷èã àøèãëàæ àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãà, èðãýíä ¿ëýìæ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷ðóóëñàí, ýñõ¿ë ýíý õýðãèéã áàéíãà ¿éëäñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 234 ä¿ãýýð ç¿éë. Áàðèìò áè÷èã, òàìãà, òýìäýã, õýâëýìýë ìàÿãòûã õóëãàéëàõ, óñòãàõ, ãýìòýýõ, íóóõ 234.1.ªñ õîíçîíãèéí áîëîí õóâèéí áóñàä ñýäýëòýýð èðãýíèé ¿íýìëýõ, ãàäààä ïàñïîðò, õóâèéí áóñàä ÷óõàë áàðèìò áè÷ãèéã õóëãàéëñàí, óñòãàñàí, õóóðàì÷ààð ¿éëäñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 234.2.Øóíàõàéí áîëîí õóâèéí áóñàä ñýäýëòýýð àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãûí ìýäýëä áàéãàà áàðèìò áè÷èã, òàìãà, òýìäýã, õýâëýìýë ìàÿãòûã õóëãàéëñàí, óñòãàñàí, ãýìòýýñýí, íóóñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ðîîñ ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 234.3.Ýíý õýðãèéí óëìààñ èõ áóþó îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 235 äóãààð ç¿éë. Àðõèâ, àëáàí õýðýã õºòëºëòèéí æóðàì çºð÷èõ 235.1. Òºðèéí àðõèâûí ñàí õºìðºãò îðñîí àðõèâûí áàðèìò áè÷ãèéã õóóëü áóñààð õóäàëäñàí, øèëæ¿¿ëñýí, äàìæóóëñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 236 äóãààð ç¿éë.Äóðààðàà ààøëàõ

62

236.1.Äóðààðàà ààøëàõ, ººðººð õýëáýë ººðòºº ¿íýõýýð áàéãàà áóþó áàéíà ãýæ ¿çñýí, ýñõ¿ë áóñàäòàé ìàðãàæ áàéõäàà õóóëèàð òîãòîîñîí æóðìûã çºð÷èæ ýðõýý äóðààðàà õýðýãæ¿¿ëñíýýñ àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãà, èðãýíä áàãà áóñ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 237 äóãààð ç¿éë.Öýðãèéí òàòëàãààñ çàéëñõèéõ 237.1.Áèå ýðõòýíäýý ãýìòýë ó÷ðóóëàõ, îðãîí çàéëàõ, õóäàë ºâ÷ëºõ, õóóðàì÷ áàðèìò áè÷èã ¿éëäýõ, çàëèëàí ìýõëýõ çýðãýýð öýðãèéí æèíõýíý àëáàíû ýýëæèò òàòëàãààñ çàéëñõèéñýí áîë íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 237.2.Ìîíãîë Óëñûí çýâñýãò õ¿÷íèé áèå á¿ðýëäýõ¿¿íä äàé÷èëãààãààð òàòàãäàõààñ çàéëñõèéñýí áîë íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýëõ õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 237.3.Ýíý õóóëèéí 237.2-ò çààñàí õýðãèéã äàéíû áóþó äàéí á¿õèé áàéäàë çàðëàñàí ¿åä ¿éëäñýí áîë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 238 äóãààð ç¿éë. Äàéíû áóþó äàéí á¿õèé áàéäàë çàðëàñàí ¿åä àëáàí æóðìûí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëýõýýñ çàéëñõèéõ 238.1.Äàéíû áóþó äàéí á¿õèé áàéäàë çàðëàñàí ¿åä õºäºëìºðèéí äàé÷èëãàà áîëîí àëáàí æóðìûí áóñàä ¿¿ðýã áèåë¿¿ëýõýýñ çàéëñõèéñýí áîë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 239 ä¿ãýýð ç¿éë . Òºðèéí äàé÷èëãààíààñ çàéëñõèéõ 239.1.Áàéãàëèéí ãýíýòèéí àþóë, õ¿í, ìàëûí ãîö õàëäâàðò ºâ÷èí, ãàë ò¿éìðýýñ ýñýðã¿¿öýõ, óëñûí àþóëã¿é áàéäàë õàíãàõòàé õîëáîãäñîí äàé÷èëãààíààñ ñàíààòàéãààð çàéëñõèéñýí, ñààä ó÷ðóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 240 ä¿ãýýð ç¿éë. Ãàäààäûí èðãýí, õàðúÿàëàëã¿é õ¿í Ìîíãîë Óëñàä îðøèí ñóóõ, äàìæèí ºíãºðºõ, çîð÷èõ æóðàì çºð÷èõ 240.1.Ãàäààäûí èðãýí, õàðúÿàëàëã¿é õ¿í Ìîíãîë Óëñàä áàéõ ýðõèéí áàðèìò áè÷èãã¿é áóþó õ¿÷èíã¿é áàðèìò áè÷ãýýð îðøèí ñóóñàí, á¿ðòã¿¿ëýõ, õàÿãèéí á¿ðòãýë õèéëãýõ, øèëæèí ñóóðüøèõ, îðøèí ñóóõ ãàçðàà ñîíãîõ òàëààð òîãòîîñîí æóðàì çºð÷ñºí, ýñõ¿ë îðøèí ñóóõ, òóñ óëñûí íóòàã äýâñãýðýýð äàìæèí ºíãºðºõ æóðàì çºð÷ñºí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 241 ä¿ãýýð ç¿éë. Óëààí çàãàëìàéí òýìäýã, íýðèéã õóóëü áóñààð àøèãëàõ 241.1.Óëààí çàãàëìàéí òýìäýã, íýðèéã õóóëü áóñààð àøèãëàñíààñ ¿ëýìæ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóí íýãýýñ íýã çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ ÿë øèéòãýíý. 242 äóãààð ç¿éë. Õîëáîîíû øóãàì õàìãààëàõ æóðàì çºð÷èõ

63

242.1.Õîëáîîíû øóãàì õàìãààëàõ æóðìûã ñàíààòàé çºð÷ñºíèé óëìààñ õàðèëöàà õîëáîîíû áàéãóóëëàãûí õýâèéí ¿éë àæèëëàãàà òàñàëäñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ òàâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ áóþó ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 243 äóãààð ç¿éë. ̺ðèéòýé òîãëîõ 243.1.Õóóëèàð õîðèãëîñîí ìºðèéòýé òîãëîîì /êàçèíî/ òîãëîñîí, ò¿¿íèéã çîõèîí áàéãóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ õî¸ð çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ ÿë øèéòãýíý. 243.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí ¿éëäñýí áîë ýä õºðºíãèéã õóðààæ õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õî¸ð çóóí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 244 ä¿ãýýð ç¿éë. Áèò¿¿ìæèëñýí ýä ç¿éëèéã äóð ìýäýí çàðöóóëàõ 244.1.Òºðèéí ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòíààñ áèò¿¿ìæèëñýí ýä õºðºíãº, ìºíãº, ¿íýò ç¿éëèéã çîõèõ çºâøººðºëã¿éãýýð çàõèðàí çàðöóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. ÕÎÐÈÍ ÄÎËÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà د¯Í ÒÀÑËÀÕ ÀÆÈËËÀÃÀÀÍÛ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà 245 äóãààð ç¿éë. Õýðýã á¿ðòãýëò, ìºðäºí áàéöààëò, ø¿¿í òàñëàõ àæèëëàãààíä ñààä ó÷ðóóëàõ 245.1.Õýðýã á¿ðòãýëò, ìºðäºí áàéöààëò, ø¿¿í òàñëàõ àæèëëàãààíä ñàíààòàéãààð ñààä ó÷ðóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 245.2.Ýíý õýðãèéã àëáàí òóøààëûí áàéäëàà àøèãëàæ ¿éëäñýí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâàí çóóãààñ òàâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöàà��ààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 246 äóãààð ç¿éë. Ãýìò õýðãèéã ¿ë ìýäýýëýõ 246.1.Ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèéí 91/Õ¿íèéã ñàíààòàé àëàõ/, 98/Áóñäûí áèå ìàõáîäèä õ¿íä ãýìòýë ñàíààòàé ó÷ðóóëàõ/, 108/Õ¿í õóëãàéëàõ/, 112/Õ¿íèéã áàðüöààëàõ/, 126.2; 126.3/Õ¿íäð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäàëòàéãààð õ¿÷èíäýõ/, 145.2; 145.3; 145.4/Õ¿íäð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäàëòàéãààð áóñäûí ýä õºðºíãèéã õóëãàéëàõ/, 146.2; 146.3; 146.4/Õ¿íäð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäàëòàéãààð áóñäûí ýä õºðºíãèéã áóëààõ /, 148.2; 148.3; 148.4/Õ¿íäð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäàëòàéãààð áóñäûí ýä õºðºíãèéã çàëèëàí ìýõëýõ/, 150.2; 150.3/Õ¿íäð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäàëòàéãààð áóñäûí ýä õºðºíãèéã çàâøèõ, ¿ðýãä¿¿ëýõ /, 147/Áóñäûí ýä õºðºíãèéã äýýðýìäýõ/, 176/̺íãºí òýìäýãò, ¿íýò öààñûã õóóðàì÷ààð ¿éëäýõ, áîðëóóëàõ/, 177/Çàíäàë÷ëàõ/, 225/Àãààðûí õºëºã àâ÷ çóãàòààõ/, 268.2; 269.2; 270.2/Õ¿íäð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäàëòàéãààð õýýë õàõóóëü àâàõ, ºãºõ, çóó÷ëàõ / -ò çààñàí ãýìò õýðãèéã ¿éëäýõýýð áýëòãýæ 64

áàéãàà áóþó ¿éëäñýíèéã ëàâòàé ñàéí ìýäñýí àòëàà çîõèõ áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòàíä ìýäýýëýýã¿é áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íàÿ äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 246.2.Ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèéí 79/Ýõ îðíîîñîî óðâàõ/, 80/Òàãíóóë õèéõ/, 81/Òºð, íèéãìèéí ç¿òãýëòíèé àìü áèåä õàëäàõ/, 82/Òºðèéí ýðõ ìýäëèéã õóóëü áóñààð àâàõ õóéâàëäààí çîõèîí áàéãóóëàõ/, 84/Õîðëîí ñ¿éòãýõ/, 85/Õîðëîí ñààòóóëàõ/ äóãààð ç¿éëä çààñàí ãýìò õýðãèéã ¿éëäýõýýð áýëòãýæ áàéãàà áóþó ¿éëäñýíèéã ëàâòàé ñàéí ìýäñýí àòëàà çîõèõ áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòàíä ìýäýýëýýã¿é áîë íýãýýñ ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 247 äóãààð ç¿éë. Ãýìò õýðãèéã íóóí äàëäëàõ 247.1.Ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèéí 91/Õ¿íèéã ñàíààòàé àëàõ/, 98/Áóñäûí áèå ìàõáîäèä õ¿íä ãýìòýë ñàíààòàé ó÷ðóóëàõ/, 108/Õ¿í õóëãàéëàõ/, 112/Õ¿íèéã áàðüöààëàõ/, 126.2; 126.3/Õ¿íäð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäàëòàéãààð õ¿÷èíäýõ/, 145.2; 145.3; 145.4/Õ¿íäð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäàëòàéãààð áóñäûí ýä õºðºíãèéã õóëãàéëàõ/, 146.2; 146.3; 146.4/Õ¿íäð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäàëòàéãààð áóñäûí ýä õºðºíãèéã áóëààõ/, 148.2; 148.3; 148.4/Õ¿íäð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäàëòàéãààð áóñäûí ýä õºðºíãèéã çàëèëàí ìýõëýõ/, 150.2; 150.3/Õ¿íäð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäàëòàéãààð áóñäûí ýä õºðºíãèéã çàâøèõ, ¿ðýãä¿¿ëýõ/, 147/Áóñäûí ýä õºðºíãèéã äýýðýìäýõ/, 176/̺íãºí òýìäýãò, ¿íýò öààñûã õóóðàì÷ààð ¿éëäýõ, áîðëóóëàõ/, 177/Çàíäàë÷ëàõ/, 225/Àãààðûí õºëºã àâ÷ çóãàòààõ/, 268.2; 269.2; 270.2/Õ¿íäð¿¿ëýõ íºõöºë áàéäàëòàéãààð õýýë õàõóóëü àâàõ, ºãºõ, çóó÷ëàõ/-ò çààñàí ãýìò õýðãèéã óðüä÷èëàí àìëàëã¿éãýýð íóóí äàëäàëñàí áîë ãóðâàí çóóãààñ äºðâºí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë äºðâºí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 247.2. Ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèéí 79/Ýõ îðíîîñîî óðâàõ/, 80/Òàãíóóë õèéõ/, 81/Òºð, íèéãìèéí ç¿òãýëòíèé àìü áèåä õàëäàõ/, 82/Òºðèéí ýðõ ìýäëèéã õóóëü áóñààð àâàõ õóéâàëäààí çîõèîí áàéãóóëàõ/, 84/Õîðëîí ñ¿éòãýõ/, 85/Õîðëîí ñààòóóëàõ/, 188/Õàð òàìõè, ìàíñóóðóóëàõ áîëîí õîðäóóëàõ áîäèñ, ãàëò çýâñýã, áàéëäààíû ãàëò õýðýãñýë, òýñýð÷ äýëáýðýõ áîäèñûã õóóëü áóñààð õèë íýâòð¿¿ëýõ/ äóãààð ç¿éëä çààñàí ãýìò õýðãèéã óðüäààñ àìëàëã¿éãýýð íóóí äàëäàëñàí áîë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 248 äóãààð ç¿éë. Èëò ãýì áóðóóã¿é õ¿íèéã ñýæèãòíýýð òîîöîõ, ÿëëàãäàã÷ààð òàòàõ, ÿë øèéòãýõ 248.1.Õýðýã á¿ðòãýã÷, ìºðäºí áàéöààã÷, ïðîêóðîð, ø¿¿ã÷ øóíàõàéí áîëîí õóâèéí áóñàä ñýäýëòýýð èëò ãýì áóðóóã¿é õ¿íèéã ñýæèãòíýýð òîîöñîí, ÿëëàãäàã÷ààð òàòñàí, ÿë øèéòãýñýí áîë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 248.2. Èëò ãýì áóðóóã¿é õ¿íèéã õ¿íä, îíö õ¿íä ãýìò õýðýãò õîëáîãäóóëñàí, ñýæèãòíýýð òîîöñîí, ÿëëàãäàã÷ààð òàòñàí, ÿë øèéòãýñýí ýñõ¿ë ýíý õýðãèéí óëìààñ õîõèðîã÷èä èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 249 ä¿ãýýð ç¿éë. Õ¿íèéã õóóëü áóñààð áàðèâ÷ëàõ 249.1.Õýðýã á¿ðòãýã÷, ìºðäºí áàéöààã÷, ïðîêóðîð, ø¿¿ã÷ øóíàõàéí áîëîí õóâèéí áóñàä ñýäýëòýýð èëò õóóëü áóñààð õ¿íèéã áàðèâ÷èëñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 250 äóãààð ç¿éë. Ø¿¿õýýñ õóóëü áóñ øèéäâýð ãàðãàõ

65

250.1.Ø¿¿ã÷ øóíàõàéí áîëîí õóâèéí áóñàä ñýäýëòýýð èëò õóóëü áóñ øèéäâýð ãàðãàñàí áîë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 250.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 251 ä¿ãýýð ç¿éë. Ìýä¿¿ëýã ºãºõèéã àëáàäàõ 251.1.Õýðýã á¿ðòãýã÷, ìºðäºí áàéöààã÷ õ¿÷ õýðýãëýæ áóþó õ¿÷ õýðýãëýõýýð çàíàëõèéëýõ, òàð÷èëãàí çîâîîõ, òîõóóðõàí äààæèãíàõ, õóóð÷ ìýõëýõ çýðýã õóóëü áóñ àðãà õýðýãëýæ ìýä¿¿ëýã ºãºõèéã àëáàäñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 251.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé áèå ìàõáîäèä õ¿íäýâòýð, õ¿íä ãýìòýë, èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý 252 äóãààð ç¿éë. Çîðèóä õóäàë ìýäýýëýõ 252.1.Õ¿íèéã ãýìò õýðýã ¿éëäñýí ãýæ çîðèóä õóäàë ìýäýýëñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 252. 2.Ýíý õýðãèéã øóíàõàéí áîëîí õóâèéí áóñàä ñýäýëòýýð ¿éëäñýí, ýñõ¿ë õ¿íèéã õ¿íä áóþó îíö õ¿íä ãýìò õýðýãò õîëáîãäóóëæ áóþó ÿëëàõ íîòëîõ áàðèìòûã õóóðàì÷ààð á¿ðä¿¿ëæ õóäàë ìýäýýëñýí áîë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 253 äóãààð ç¿éë. Íîòëîõ áàðèìòûã õóóðàì÷ààð á¿ðä¿¿ëýõ 253.1.Èðãýíèé ø¿¿í òàñëàõ àæèëëàãààíä îðîëöîã÷èä, ò¿¿í÷ëýí ø¿¿ã÷ íîòëîõ áàðèìòûã õóóðàì÷ààð á¿ðä¿¿ëñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 253.2.Õýðýã á¿ðòãýã÷, ìºðäºí áàéöààã÷, ºì㺺ëºã÷, ïðîêóðîð, ø¿¿ã÷ ýð¿¿ãèéí õýðãèéí íîòëîõ áàðèìòûã õóóðàì÷ààð á¿ðä¿¿ëñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 253.3.Ýíý õóóëèéí 253.2-ò çààñàí àëáàí òóøààëòàí õ¿íä, îíö õ¿íä ãýìò õýðãèéí íîòëîõ áàðèìòûã õóóðàì÷ààð á¿ðä¿¿ëñýí, ýñõ¿ë ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 254 ä¿ãýýð ç¿éë. Õóäàë ìýä¿¿ëýã ºãºõ 254.1.Õýðýã á¿ðòãýëò, ìºðäºí áàéöààëò áîëîí ø¿¿õýä ãýð÷, õîõèðîã÷ çîðèóä õóäàë ìýä¿¿ëýã ºãñºí, øèíæýý÷ çîðèóä õóäàë ä¿ãíýëò ãàðãàñàí, îð÷óóëàã÷ çîðèóä õóäàë îð÷óóëñàí, õýëìýð÷ çîðèóä õóäàë õýëìýð÷èëñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 254.2.Ýíý õýðãèéã øóíàõàéí áîëîí õóâèéí áóñàä ñýäýëòýýð ¿éëäñýí, ýñõ¿ë õ¿íèéã õ¿íä, îíö õ¿íä ãýìò õýðýãò õîëáîãäóóëæ áóþó íîòëîõ áàðèìò õóóðàì÷ààð á¿ðä¿¿ëæ, õóóðàì÷ 66

ìýä¿¿ëýã ºãñºí, ò¿¿í÷ëýí ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã íýã çóóí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë õî¸ðîîñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 255 äóãààð ç¿éë. Ãýð÷, õîõèðîã÷ ìýä¿¿ëýã ºãºõººñ, øèíæýý÷ ä¿ãíýëò ãàðãàõààñ òàòãàëçàõ, çàéëñõèéõ 255.1.Õýðýã á¿ðòãýëò, ìºðäºí áàéöààëò áîëîí ø¿¿õýä ãýð÷, õîõèðîã÷ ìýä¿¿ëýã ºãºõººñ, øèíæýý÷ ä¿ãíýëò ãàðãàõààñ õóóëü áóñààð òàòãàëçñàí, çàéëñõèéñýí, ò¿¿í÷ëýí ãýð÷, õîõèðîã÷èéã äóóäàãäàí èðýõýä áóþó ¿íýí çºâ ìýä¿¿ëýã ºãºõºä ñààä ó÷ðóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 256 äóãààð ç¿éë. Ãýð÷, õîõèðîã÷îîð õóäàë ìýä¿¿ëý㠺㿿ëýõ, øèíæýý÷ýýð õóäàë ä¿ãíýëò ãàðãóóëàõ, îð÷óóëàã÷ààð õóäàë îð÷óóëóóëàõ, õýëìýð÷ýýð õóäàë õýëìýð÷ë¿¿ëýõ 256.1.Õ¿÷ õýðýãëýõ, ýä õºðºíãèéã íü óñòãàõààð çàíàëõèéëýõ, øàí õàðàìæ ºãºõ çýðãýýð ãýð÷, õîõèðîã÷îîð õóäàë ìýä¿¿ëý㠺㿿ëñýí, øèíæýý÷ýýð õóäàë ä¿ãíýëò ãàðãóóëñàí, îð÷óóëàã÷ààð õóäàë îð÷óóëóóëñàí, õýëìýð÷ýýð õóäàë õýëìýð÷ë¿¿ëñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, õî¸ð çóóãààñ ãóðâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 256.2.Ýíý õýðãèéã çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã ¿éëäñýí, ýñõ¿ë èõ áóþó îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 257 äóãààð ç¿éë. ̺ðäºí áàéöààëòûí ìýäýý áàðèìòûã çàäðóóëàõ 257.1.Õýðýã á¿ðòãýã÷, ìºðäºí áàéöààã÷, ïðîêóðîð, ø¿¿ã÷èéí çºâøººðºëã¿éãýýð ýð¿¿ãèéí õýðãèéí ìýäýý áàðèìòûã çàäðóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí õ¿ðòýë íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 258 äóãààð ç¿éë. Ø¿¿õèéí øèéäâýðèéã ¿ë áèåë¿¿ëýõ 258.1.Õóóëèéí õ¿÷èí òºãºëäºð áîëñîí ø¿¿õèéí øèéòãýõ òîãòîîë, øèéäâýð, ìàãàäëàë, ø¿¿õèéí òîãòîîë, ø¿¿ã÷èéí çàõèðàìæèéã ñàíààòàé áèåë¿¿ëýýã¿é, ýñõ¿ë áèåë¿¿ëýõýä íü çîðèóä ñààä ó÷ðóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâèí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 258.2.Ø¿¿õèéí øèéäâýð áèåë¿¿ëýõýýñ çàéëñõèéõ çîðèëãîîð õºðºíãèéí ìýä¿¿ëãýý ñàíààòàé áóðóó ãàðãàñàí, ýñõ¿ë ýä õºðºí㺺 íóóí äàðàãäóóëñàí, áóñäàä øèëæ¿¿ëñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, õî¸ð çóóí òàâèí íýãýýñ òàâàí çóóí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ðîîñ äýýø äºðâºí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 258.3.Ýíý õýðãèéã ãýìò õýðýãò óðüä ÿë øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä, çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí áîë ãóðâààñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. Òàéëáàð: Ýíý ç¿éëä çààñàí ãýìò õýðýãò ñýæèãòíýýð òîîöîãäñîí, ÿëëàãäàã÷ààð òàòàãäñàí, ÿë øèéòãýãäñýí ýòãýýä ø¿¿õèéí øèéäâýðèéã áèåë¿¿ëñýí áîë ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëíº. 67

259 ä¿ãýýð ç¿éë. Ø¿¿ã÷, èðãýäèéí òºëººëºã÷, õýðýã á¿ðòãýã÷, ìºðäºí áàéöààã÷, ºì㺺ëºã÷, ïðîêóðîð ø¿¿õèéí øèéäâýð ã¿éöýòãýã÷èéã ã¿òãýõ 259.1.Õýðãèéã õÿíàí õýëýëöýæ øèéäâýð ãàðãàõ, õýðýã á¿ðòãýõ, ìºðäºí áàéöààõ, ø¿¿õèéí øèéäâýðèéã áèåë¿¿ëýõ àæèëëàãààòàé õîëáîãäóóëæ ø¿¿ã÷, èðãýäèéí òºëººëºã÷, õýðýã á¿ðòãýã÷, ìºðäºí áàéöààã÷, ºì㺺ëºã÷, ïðîêóðîð ø¿¿õèéí øèéäâýð ã¿éöýòãýã÷èéã ã¿òãýñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâèí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 260 äóãààð ç¿éë. Äàíñàëñàí áóþó áèò¿¿ìæèëñýí ýä õºðºíãèéã ¿ðýãä¿¿ëýõ, íóóõ 260.1.Õóóëèéí áàéãóóëëàãààñ äàíñàëñàí áóþó áèò¿¿ìæèëñýí ýä õºðºíãèéã èòãýìæëýãäýí õàðèóöñàí ýòãýýä ñàíààòàé ¿ðýãä¿¿ëñýí, íóóñàí, áóñäàä øèëæ¿¿ëñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 261 ä¿ãýýð ç¿éë. Ø¿¿õ, öàãäàí õîðèõ, õîðèõ àíãèàñ îðãîõ 261.1.Òàñëàí ñýðãèéëýõ àðãà õýìæýý àâàãäñàí ñýæèãòýí, ÿëëàãäàã÷, ø¿¿ãäýã÷, ÿëòàí ø¿¿õ, öàãäàí õîðèõ, õîðèõ àíãèàñ îðãîñîí, õýðýã á¿ðòãýëò, ìºðäºí áàéöààëò, ø¿¿í òàñëàõ àæèëëàãààíààñ çîðèóä çàéëñõèéñýí áîë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 261.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí áóþó á¿ëýãëýæ, ò¿¿í÷ëýí îíö àþóëòàé ãýìò õýðýãòýí ¿éëäñýí, ýñõ¿ë õàðóóë ìàíààíä çýâñýã, õ¿÷ õýðýãëýæ áóþó õîðèõ àíãèéí áàðèëãà áàéãóóëàìæ, õàìãààëàëòûí òîíîã òºõººðºìæèéã ýâäýæ îðãîñîí áîë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 262 äóãààð ç¿éë. Õîðèõ ÿë ýäëýõýýñ çàéëñõèéõ 262.1.Ò¿ð ÷ºëººãººð ÿâñàí ÿëòàí òîãòîîñîí õóãàöààíä õ¿íäýòãýí ¿çýõ øàëòãààíã¿éãýýð õîðèõ àíãèäàà áóöàæ èðýëã¿é ÿë ýäëýõýýñ çàéëñõèéñýí áîë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. ÕÎÐÈÍ ÍÀÉÌÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ÀËÁÀÍ ÒÓØÀÀËÛÍ ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà 263 äóãààð ç¿éë. Òºðèéí àëáàí òóøààëòàí àëáàíû ýðõ ìýäýë áóþó àëáàí òóøààëûí áàéäëàà óðâóóëàõ 263.1.Òºðèéí àëáàí òóøààëòàí àëáàíû ýðõ ìýäýë áóþó àëáàí òóøààëûí áàéäëàà óðâóóëàí àøèãëàñíû óëìààñ àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãà, èðãýíèé õóóëèàð õàìãààëñàí ýðõ, àøèã ñîíèðõîëä ¿ëýìæ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 263.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí ¿éëäñýí,óã õýðãèéí óëìààñ èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñ÷ õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 68

Òàéëáàð: Ýíý á¿ëýãò äóðäñàí òºðèéí àëáàí òóøààëòàí ãýäýãò òºðèéí óëñ òºðèéí, òóñãàé, çàõèðãààíû áîëîí ¿éë÷èëãýýíèé àëáàíû óäèðäàõ àëáàí òóøààëòíûã õàìààðóóëíà. 264 ä¿ãýýð ç¿éë. Òºðèéí àëáàí òóøààëòàí ýðõ ìýäëýý õýòð¿¿ëýõ 264.1.Òºðèéí àëáàí òóøààëòàí àëáàí ¿¿ðãèéí õóâüä õóóëèàð îëãîãäñîí ýðõ ìýäëýý õýòð¿¿ëñíýýñ àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãà, èðãýäèéí õóóëü ¸ñíû ýðõ, àøèã ñîíèðõîëä ¿ëýìæ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 264.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí, ýñõ¿ë õ¿÷ õýðýãëýæ áóþó õ¿÷ õýðýãëýõýýð çàíàëõèéëæ ¿éëäñýí, ò¿¿í÷ëýí ýíý õýðãèéí óëìààñ èõ áóþó îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñ÷ õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 265 äóãààð ç¿éë. Òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæèéí àëáàí òóøààëòàí ýðõ ìýäëýý óðâóóëàõ 265.1.Òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæèéí àëáàí òóøààëòàí õóâüäàà áîëîí áóñäàä äàâóó áàéäàë òîãòîîõ, àøèã õîíæîî îëîõ çîðèëãîîð õóóëü òîãòîîìæ, ä¿ðìýýð îëãîãäñîí àëáàí òóøààëûí ýðõ ìýäëýý óðâóóëàí àøèãëàñíû óëìààñ àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãà, èðãýäèéí õóóëü ¸ñíû ýðõ, àøèã ñîíèðõîëä ¿ëýìæ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã ãóðâàí çóóí íýãýýñ äºðâºí çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 265.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí ¿éëäñýí, ýñõ¿ë èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ , ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. Òàéëáàð: Ýíý á¿ëýãò äóðäñàí òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæèéí àëáàí òóøààëòàí ãýäýãò òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæèä óäèðäàõ, ã¿éöýòãýõ àëáàí òóøààë ýðõýëæ áàéãàà ýòãýýäèéã õàìààðóóëíà. 266 äóãààð ç¿éë. Òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæèéí àëáàí òóøààëòàí ýðõ ìýäëýý õýòð¿¿ëýõ 266.1.Òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæèéí àëáàí òóøààëòàí àëáàí ¿¿ðãèéí õóâüä õóóëü òîãòîîìæ, ä¿ðìýýð îëãîãäñîí ýðõ ìýäëýý èëòýä õýòð¿¿ëñíèé óëìààñ àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãà, èðãýäèéí õóóëü ¸ñíû ýðõ, àøèã ñîíèðõîëä ¿ëýìæ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, íýã çóóãààñ õî¸ð çóóí òàâèí öàã õ¿ðòýë õóãàöààãààð àëáàäàí àæèë õèéëãýõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 266.2. Ýíý õýðãèéã äàâòàí ¿éëäñýí, ýñõ¿ë ò¿¿íèé óëìààñ èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñ÷ õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 267 äóãààð ç¿éë. Àëáàí òóøààëòíû íýð áàðèõ

69

267.1.Àëáàí òóøààëòàí áóñ ýòãýýä òºðèéí áîëîí òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæèéí àëáàí òóøààëòíû íýð áàðüæ ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëñàí íü çàëèëàí ìýõëýõ ãýìò õýðãèéí øèíæã¿é, ýíý õýðãèéí óëìààñ èõ áóþó îíö èõ õýìæýýíèé àøèã îëñîí, ýñõ¿ë áóñäàä èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õî¸ð çóóí íýãýýñ ãóðâàí çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 268 äóãààð ç¿éë. Õýýë õàõóóëü àâàõ 268.1.Àëáàí òóøààëòàí õýýë õàõóóëü ºãºã÷èéí àøèã ñîíèðõëûí ¿¿äíýýñ àëáàí ¿¿ðãèéí õóâüä ã¿éöýòãýõ ¿¿ðãýý õýðýãæ¿¿ëýõã¿é áàéõ, ýñõ¿ë ã¿éöýòãýõ ¸ñã¿é ¿éëäëèéã õèéõýýð óðüä÷èëàí àìëàõ áóþó àìëàõã¿éãýý𠺺ðºº, ýñõ¿ë áóñäààð äàìæóóëàí õýýë õàõóóëü àâñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñ÷ õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 268.2.Ýíý õýðãèéã õÿñàí áîîãäóóëàõ çàìààð, ýñõ¿ë äàâòàí áóþó óðüä õýýë õàõóóëèéí õýðýãò øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä , ò¿¿í÷ëýí çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí, ýñõ¿ë èõ áóþó îíö èõ õýìæýýíèé õàõóóëü àâñàí áîë ýä õºðºíãèéã õóðààæ, òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 269 ä¿ãýýð ç¿éë. Õýýë õàõóóëü ºãºõ 269.1.Àëáàí òóøààëòàíä ººðºº áóþó áóñäààð äàìæóóëæ õýýë õàõóóëü ºãñºí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 269.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí, ýñõ¿ë õýýë õàõóóëèéí õýðýãò óðüä ÿë øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä, ò¿¿í÷ëýí çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿ëýã, ãýìò á¿ëýãëýë ¿éëäñýí áîë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. Òàéëáàð: Õýýë õàõóóëü ºãñºí ýòãýýä ýíý òóõàéãàà ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãàä ñàéí äóðààðàà èë÷èëæ èðñýí áîë ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëíº. 270 äóãààð ç¿éë. Õýýë õàõóóëü çóó÷ëàõ 270.1.Õýýë õàõóóëü ºã÷ àâàõàä çóó÷èëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 270.2.Ýíý õýðãèéã äàâòàí, ýñõ¿ë õýýë õàõóóëèéí õýðýãò óðüä ÿë øèéòã¿¿ëñýí ýòãýýä, ò¿¿í÷ëýí àëáàí òóøààëûíõàà áàéäëûã àøèãëàæ ¿éëäñýí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. Òàéëáàð: Õýýë õàõóóëü çóó÷èëñàí ýòãýýä ýíý òóõàéãàà ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãàä ñàéí äóðààðàà ìýäýãäñýí áîë ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëíº. 271 ä¿ãýýð ç¿éë. Àëáàí òóøààëòàí õóóðàì÷ áàðèìò áè÷èã ¿éëäýõ 271.1.Àëáàí òóøààëòàí áàðèìò áè÷èãò çîðèóä õóäàë ìýäýý îðóóëñàí, õóäàë áè÷ñýí, çàñâàð îðóóëñàí áóþó îí, ñàð, ºäðèéã ººð÷èëñºí, ò¿¿í÷ëýí áàðèìò áè÷ãèéã çîðèóä õóóðàì÷ààð ¿éëäñýí áóþó ¿éëäýæ îëãîñîí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õî¸ð çóóí íýãýýñ ãóðâàí çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 70

272 äóãààð ç¿éë. Àëáàí òóøààëòàí àëáàí ¿¿ðýãòýý õàéíãà õàíäàõ 272.1.Àëáàí òóøààëòàí õóóëü òîãòîîìæ, ò¿¿íèé äàãóó ãàðñàí ä¿ðýì, æóðìààð òîäîðõîéëîãäñîí àëáàí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëýýã¿é áóþó çîõèõ ¸ñîîð áèåë¿¿ëýýã¿éãýýñ áàãà áóñ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 272.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íä õîð óðøèã ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 273 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí õºðºíãèéã çîðèóëàëòûí áóñààð çàðöóóëàõ 273.1.Òºñºâ çàõèðàã÷ òºðèéí ºì÷, òºñâèéí õºðºíãèéã: 273.1.1.çîðèóëàëòûí áóñààð çàðöóóëñàí; 273.1.2.çàõ çýýëèéí äóíäæààñ äýýã¿¿ð ¿íýýð ýä õºðºí㺠õóäàëäàí àâñàí; 273.1.3.íººöëºõ íýðýýð õýðýãöýýíýýñ èë¿¿ õýìæýýãýýð áàðàà á¿òýýãäýõ¿¿í õóäàëäàí àâ÷, ìºíãºíèé ýðãýëòèéã ñààòóóëñàí; 273.1.4.çîõèîìîë õîìñäîë áèé áîëãîõ çàìààð áàðàà á¿òýýãäýõ¿¿í áýëòãýí íèéë¿¿ëýõ ¿íèéã çîðèóäààð ºñãºñºí; 273.1.5. òºðèéí ºì÷èéí áîëîí òºñºâò áàéãóóëëàãûí ýä õºðºíãèéã çàõ çýýëèéí äóíäæààñ äîîãóóð ¿íýýð áîðëóóëñàí; 273.1.6.óëñûí òºñâèéí áîëîí ººðèéí õºðºí㺠îðóóëàëòààð áàðèãäàæ áàéãàà áàðèëãà áàéãóóëàìæ, òîíîã òºõººðºìæèéí óãñðàëòàä øààðäëàãà õàíãààã¿é áàðàà á¿òýýãäýõ¿¿í àøèãëàõ çàìààð òºñºâò ºðòãèéã á¿ðä¿¿ëæ õºðºí㺠çàâøñàíààñ ¿ëýìæ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 273.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ èõ áóþó îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñàõ áóþó õàñàõã¿éãýýð õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ õî¸ð çóóí òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. ÀÐÀÂÄÓÃÀÀÐ ÕÝÑÝà ÖÝÐÃÈÉÍ ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà ÕÎÐÈÍ ÅÑįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ÖÝÐÃÈÉÍ ÀËÁÀÍÛ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà 274 ä¿ãýýð ç¿éë. Öýðãèéí ãýìò õýðãèéí îéëãîëò

71

274.1. Ìîíãîë Óëñûí èðãýí çýâñýãò õ¿÷èí, áóñàä öýðýãò, öýðãèéí ¿¿ðýãòýí äàé÷èëãàà, ñóðãóóëü, öóãëàðàëòûí ¿åä öýðãèéí àëáà õààõ òàëààð õóóëèàð òîãòîîñîí æóðìûã çºð÷èæ ýíý õóóëèéí òóñãàé àíãèä çààñàí ãýìò õýðãèéã ¿éëäñýí áîë öýðãèéí ãýìò õýðýã ãýíý. 274.2.Öýðãèéí àëáàí õààã÷ ãýäýãò çýâñýãò õ¿÷èí, áóñàä öýðãèéí áèå á¿ðýëäýõ¿¿íä öýðãèéí æèíõýíý àëáà õààæ áàéãàà Ìîíãîë Óëñûí èðãýí õàìààðíà. 274.3.Öàãäàà, òàãíóóë, ø¿¿õèéí øèéäâýð ã¿éöýòãýõ, ãàë ò¿éìýðòýé òýìöýõ áàéãóóëëàãûí îôèöåð, àõëàã÷, ãàë ñºíººã÷, õîðèõ áàéãóóëëàãûí àëáàí õààã÷ ýíý á¿ëýãò çààñàí ãýìò õýðýã ¿éëäñýí áîë ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 274.4.Ýíý õóóëèéí 274 ä¿ãýýð ç¿éëä äóðäààã¿é ýòãýýä öýðãèéí ãýìò õýðýãò õàìòðàí îðîëöñîí áîë ýíý õóóëèéí 35 äóãààð ç¿éëèéã æóðàìëàí ýíý õóóëèéí çîõèõ ç¿éë, õýñýãò çààñíààð õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 274.5.Äàéíû áàéäàëä áóþó äàéí á¿õèé áàéäàë çàðëàñàí ¿åä öýðãèéí àëáà õààõ òàëààð òîãòîîñîí æóðàì çºð÷ñºí ãýìò õýðýã, ò¿¿íä õ¿ëýýëãýõ õàðèóöëàãûã òóõàéí ¿åä áàòëàãäñàí Ìîíãîë Óëñûí õóóëèàð òîãòîîíî. 275 äóãààð ç¿éë.Çàõèðàã÷èéí òóøààë áèåë¿¿ëýõã¿é áàéõ 275.1.Öýðãèéí ä¿ðìèéí äàãóó ºãñºí çàõèðàã÷èéí òóøààëûã çàõèðàãäàã÷ áèåë¿¿ëýýã¿éí óëìààñ öýðãèéí àëáàíû àøèã ñîíèðõîëä ¿ëýìæ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 275.2.Ýíý õýðãèéã óðüä÷èëàí ¿ãñýæ òîõèðîëöñîí á¿ëýã ¿éëäñýí, ýñõ¿ë èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 275.3.Ýíý õýðãèéã äàéíû áàéäàëä øèëæñýí áóþó äàéí á¿õèé áàéäàë çàðëàñàí ¿åä ¿éëäñýí áîë õî¸ðîîñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 276 äóãààð ç¿éë. Çàõèðàã÷èéã çàíàëõèéëýõ, ýñýðã¿¿öýõ, õ¿÷ õýðýãëýõ 276.1.Öýðãèéí àëáàíû ¿éë àæèëëàãààã õóóëü, ä¿ðìèéí äàãóó ÿâóóëñàíòàé íü õîëáîãäóóëàí çàõèðàã÷àà çîäñîí, õ¿÷ õýðýãëýí ýñýðã¿¿öñýí, õ¿÷ õýðýãëýõýýð çàíàëõèéëñýí, áèå ìàõáîäèä íü õºíãºí ãýìòýë ó÷ðóóëñàí, àëáàí ¿¿ðãèéã íü çºð÷¿¿ëýõýýð àëáàäñàí áîë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 276.2.Ýíý õýðãèéã çýâñýã õýðýãëýæ áóþó á¿ëýãëýí ¿éëäñýí, çàõèðàã÷èéí áèå ìàõáîäèä õ¿íäýâòýð ãýìòýë ó÷èðñàí áîë õî¸ðîîñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 276.3.Ýíý õýðãèéí óëìààñ çàõèðàã÷èéí áèå ìàõáîäèä õ¿íä ãýìòýë, èõ áóþó îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí, ýñõ¿ë äàéíû áàéäàëä øèëæñýí áóþó äàéí á¿õèé áàéäàë çàðëàñàí ¿åä ¿éëäñýí áîë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 277 äóãààð ç¿éë. Çàõèðàã÷ íü çàõèðàãäàã÷äàà õ¿÷ õýðýãëýõ 277.1.Öýðãèéí ä¿ðìèéí áóñ áàéäëààð õàðüöàæ çàõèðàã÷ íü çàõèðàãäàã÷àà çîäñîí, õ¿÷ õýðýãëýñýí, áèå ìàõáîäèä õºíãºí ãýìòýë ó÷ðóóëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 277.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ çàõèðàãäàã÷èéí áèå ìàõáîäèä õ¿íäýâòýð ãýìòýë ó÷èðñàí, ýñõ¿ë õýä õýäýí çàõèðàãäàã÷èéã çîäñîí áóþó õýðöãèé äîãøèí àâèðëàæ ¿éëäñýí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâèí íýãýýñ íýã çóó äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ 72

õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, øèéòãýíý.

ýñõ¿ë õî¸ðîîñ òàâàí

æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë

277.3.Ýíý õýðãèéã çýâñýã õýðýãëýæ ¿éëäñýí, ýñõ¿ë çàõèðàãäàã÷èéí áèå ìàõáîäèä õ¿íä ãýìòýë, ò¿¿í÷ëýí èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 278 äóãààð ç¿éë. Áèå áèåäýý çàõèðàãäàõã¿é öýðãèéí àëáàí õààã÷èä õàðèëöàõäàà ä¿ðìèéí çààëò çºð÷èõ 278.1.Áèå áèåäýý çàõèðàãäàõã¿é öýðãèéí àëáàí õààã÷èä õàðèëöàí çîäîëäîõ áóþó áóñàä áàéäëààð õ¿÷ õýðýãëýí õýí íýãýíäýý õºíãºí ãýìòýë ó÷ðóóëñàí áîë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 278.2.Ýíý õýðãèéã õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ äýýø öýðãèéí àëáàí õààã÷èéí ýñðýã ¿éëäñýí, ýñõ¿ë óã õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé áèå ìàõáîäèä õ¿íäýâòýð ãýìòýë ó÷èðñàí áîë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 278.3.Ýíý õýðãèéã á¿ëýãëýæ áóþó çýâñýã õýðýãëýæ ¿éëäñýí, ýñõ¿ë õ¿íèé áèå ìàõáîäèä õ¿íä ãýìòýë ó÷èðñàí áîë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 279 ä¿ãýýð ç¿éë. Öýðãèéí àëáàíààñ îðãîí çàéëàõ 279.1.Öýðãèéí õóãàöààò áîëîí ãýðýýò àëáàí õààã÷ öýðãèéí àëáàíààñ çàéëñõèéõ çîðèëãîîð öýðãèéí àíãè, ñàëáàð, àëáà õààæ áàéãàà ãàçðàà äóð ìýäýí îðõèæ ÿâñàí, ýñõ¿ë àëáàí òîìèëîëò, àìðàëòûí ÷ºëºº äóóññàí áóþó ýìíýëãýýñ ãàðñíû äàðàà ýðãýæ èðýýã¿é áîë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 279.2.Îôèöåð, àõëàã÷ îðãîí çàéëñàí áîë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 279.3.Ýíý õýðãèéã äàéíû áàéäàëä øèëæñýí áóþó äàéí á¿õèé áàéäàë çàðëàñàí ¿åä ¿éëäñýí áîë òàâààñ äýýø äîëîîí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 280 äóãààð ç¿éë. Áèåäýý ãýìòýë ó÷ðóóëàõ áóþó ººð áóñàä àðãààð öýðãèéí àëáàíààñ çàéëñõèéõ 280.1.Õóãàöààò áîëîí ãýðýýò öýðãèéí àëáàí õààã÷ ººðèéí áèåä ãýìòýë ó÷ðóóëàõ, õóäàë ºâ÷ëºõ, õóóðàì÷ áàðèìò áè÷èã ¿éëäýæ àøèãëàõ çýðãýýð õóóðàí ìýõýëæ öýðãèéí àëáàíààñ çàéëñõèéñýí áîë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð ��àðèâ÷ëàõ, ýñõ¿ë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 280.2.Ýíý õýðãèéã äàéíû áàéäàëä øèëæñýí áóþó äàéí á¿õèé áàéäàë çàðëàñàí ¿åä ¿éëäñýí áîë õî¸ðîîñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 281 ä¿ãýýð ç¿éë. Öýðãèéí ýä õºðºíãèéã áîëîí áàéëäààíû ãàëò õýðýãñëèéã çàðàõ, ¿ðýãä¿¿ëýõ, çàâøèõ 281.1.Õóãàöààò áîëîí ãýðýýò öýðãèéí àëáàí õààã÷ ººðò íü õýðýãë¿¿ëýõýýð òàâüæ îëãîñîí öýðãèéí õóâöàñ, õýðýãñýë, ýä ç¿éëèéã áóñäàä õóäàëäàõ, àðèëæèõ, áýëýãëýõ, áàðüöààíä ºãºõ çýðãýýð çàâøñàí, ýñõ¿ë òýäãýýðèéã àð÷èëæ õàìãààëàõ, õýðýãëýõ ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëýýã¿éãýýñ èõ õýìæýýòýéãýýð ãýìòýýñýí, óñòãàñàí áîë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 281.2.Õóãàöààò áîëîí ãýðýýò öýðãèéí àëáàí õààã÷ ººðò íü èòãýìæëýí õàðèóöóóëñàí áàéëäààíû çýâñýã, ãàëò õýðýãñýë, òýñýð÷ äýëáýðýõ áîäèñûã çàâøñàí, ¿ðýãä¿¿ëñýí, ãýýãä¿¿ëñýí, 73

ýñõ¿ë öýðãèéí òåõíèê, òîíîã òºõººðºìæ, òýýâðèéí áîëîí áóñàä 纺âºðëºõ õýðýãñýë áóþó öýðãèéí ýä õºðºíãèéã õàðæ õàìãààëàõ ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëýýã¿éãýýñ óã ýä õºðºí㺠èõ õýìæýýòýéãýýð óñòñàí, ãýìòñýí áîë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 281.3.Ýíý õýðãèéã äàéíû áàéäàëä øèëæñýí áóþó äàéí á¿õèé áàéäàë çàðëàñàí ¿åä ¿éëäñýí áîë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 282 äóãààð ç¿éë. Öýðãèéí ýä õºðºíãèéã ñàíààòàé óñòãàõ, ãýìòýýõ 282.1.Áàéëäààíû çýâñýã, ãàëò õýðýãñýë, òýýâðèéí áîëîí 纺âºðëºõ õýðýãñýë, òåõíèê, òîíîã òºõººðºìæ áîëîí áóñàä ýä õºðºíãèéã ñàíààòàé óñòãàñàí, ãýìòýýñýí íü õîðëîí ñ¿éòãýõ ãýìò õýðãèéí øèíæã¿é áîë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 282.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òàâààñ äýýø äîëîîí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 282.3.Ýíý õýðãèéã äàéíû áàéäàëä øèëæñýí áóþó äàéí á¿õèé áàéäàë çàðëàñàí ¿åä ¿éëäñýí áîë äîëîîãîîñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 283 äóãààð ç¿éë. Áàéëäààíû çýâñýã, ãàëò õýðýãñýë, îð÷èíäîî àþóë ó÷ðóóëæ áîëîõ áóñàä õýðýãñýëòýé õàðüöàõ æóðàì çºð÷èõ 283.1.Áàéëäààíû çýâñýã, ãàëò õýðýãñýë, òýñýð÷ äýëáýðýõ áîëîí îð÷èíäîî àþóë ó÷ðóóëæ áîëîõ áóñàä õýðýãñýë, ýä ç¿éë, öàöðàã èäýâõò áîäèñòîé õàðüöàõ æóðàì çºð÷ñºíººñ õ¿íèé áèå ìàõáîäèä õ¿íäýâòýð, õ¿íä ãýìòýë ó÷ðóóëñàí áîë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 283.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ äýýø õ¿íèé áèå ìàõáîäèä õ¿íäýâòýð, õ¿íä ãýìòýë ó÷èðñàí, õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí áîë ãóðâààñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 284 ä¿ãýýð ç¿éë. Áàéëäààíû ìàøèí æîëîîäîõ áîëîí àøèãëàëòûí æóðàì çºð÷èõ 284.1.Áàéëäààíû òóñãàé çîðèóëàëòûí áîëîí öýðãèéí òýýâðèéí ìàøèí æîëîîäîõ, àøèãëàõ æóðàì çºð÷ñºíèé óëìààñ õ¿íèé áèå ìàõáîäèä õºíãºí, õ¿íäýâòýð ãýìòýë, ýñõ¿ë ¿ëýìæ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 284.2.Ýíý õýðãèéã ñîãòóóãààð ¿éëäñýí,ýíý õýðãèéí óëìààñ õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, ýñõ¿ë õ¿íèé áèå ìàõáîäèä õ¿íä ãýìòýë, ýñõ¿ë èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òîäîðõîé àëáàí òóøààë ýðõëýõ, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõèéã õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õàñ÷ õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 284.3.Ýíý õýðãèéí óëìààñ õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ äýýø õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí áîë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 285 äóãààð ç¿éë. Áàéëäààíû áîëîí ñóðãóóëèéí íèñëýã õèéõ, ò¿¿íä áýëòãýõ æóðàì çºð÷èõ 285.1.Áàéëäààíû áîëîí ñóðãóóëèéí íèñëýã õèéõ, ò¿¿íä áýëòãýõ òàëààð òîãòîîñîí æóðàì çºð÷ñºíèé óëìààñ èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷ðàõ áîäèò íºõöºë á¿ðäñýí áîë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý.

74

285.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ îíãîö ñ¿éðñýí, õ¿íèé àìü íàñ õîõèðñîí, áóñàä óðøèã ó÷èðñàí áîë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý.

õ¿íä õîð

286 äóãààð ç¿éë. Áàéëäààíû æèæ¿¿ð õèéõ æóðàì çºð÷èõ 286.1.Ãàäààä óëñûí öýðãèéí õàëäëàãûã öàã òóõàéä íü èëð¿¿ëýõ ¿¿ðýã á¿õèé áàéëäààíû æèæ¿¿ð õèéõ æóðìûã çºð÷ñºí áîë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 286.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë ãóðâààñ äýýø òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 286.3.Ýíý õýðãèéã äàéíû áàéäàëä øèëæñýí áóþó äàéí á¿õèé áàéäàë çàðëàñàí ¿åä ¿éëäñýí áîë çóðãààãààñ àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 287 äóãààð ç¿éë. Äîòîîä àëáàíû æóðàì çºð÷èõ 287.1.Öýðãèéí àíãè, íýãòãýëèéí õîíîãèéí ìàíààíû /õàðóóëààñ ãàäíà/ ¿¿ðýã ã¿éöýòãýæ áàéãàà öýðãèéí àëáàí õààã÷ äîòîîä àëáàíû æóðàì çºð÷ñºíèé óëìààñ èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë ãóðâààñ çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 287.2.Ýíý õýðãèéã äàéíû áàéäàëä øèëæñýí áóþó äàéí á¿õèé áàéäàë çàðëàñàí ¿åä ¿éëäñýí áîë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 288 äóãààð ç¿éë. Õàðóóëûí àëáàíû æóðàì çºð÷èõ 288.1.Õàðóóëûí àëáàíû æóðàì, ò¿¿íèé äàãóó ãàðñàí çàõèðàã÷èéí òóøààë, çàõèðàìæèéã çºð÷ñºíèé óëìààñ èõ áóþó îíö èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 288.2.Ýíý õýðãèéã äàéíû áàéäàëä øèëæñýí áóþó äàéí á¿õèé áàéäàë çàðëàñàí ¿åä ¿éëäñýí áîë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 289 ä¿ãýýð ç¿éë. Õèëèéí àëáà õààõ æóðàì çºð÷èõ 289.1.Ìîíãîë Óëñûí õèë õàìãààëàõ ìàíààíû á¿ðýëäýõ¿¿íä îðñîí öýðãèéí àëáàí õààã÷ õèë õàìãààëàõ õóóëü òîãòîîìæ, ò¿¿íèé äàãóó ãàðñàí ä¿ðýì, æóðìûã çºð÷ñºíººñ áàãà áóñ õîõèðîë ó÷èðñàí áîë ãóðâààñ äýýø çóðãààí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 289.2.Ýíý õýðãèéã õèëèéí öýðãèéí îôèöåð, àõëàã÷, ãýðýýò öýðãèéí àëáàí õààã÷ ¿éëäñýí áîë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 289.3.Ýíý õýðãèéí óëìààñ èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 290 ä¿ãýýð ç¿éë. Öýðãèéí àíãè, íýãòãýëèéã äàéñàíä áóóëãàæ ºãºõ, îðõèõ 290.1.Çàõèðàã÷ öýðãèéí àíãè, íýãòãýëèéã ñàíààòàéãààð äàéñàíä áóóëãàæ ºãñºí, äàéíû òàëáàðò áóþó áàéëäààíû áàéäàëä àíãè, íýãòãýëèéã óäèðäëàãàã¿é îðõèñîí, áàéëäààíû áàéäàë øààðäààã¿é áàéõàä áýõëýëò, áàéëäààíû òåõíèê, áóñàä õýðýãñëèéã äàéñíû ìýäýëä îðõèæ ÿâñàí áîë àðâààñ äýýø õîðèí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 291 ä¿ãýýð ç¿éë. Áàéëäààíû òàëáàðûã äóð ìýäýí îðõèõ, äàéñàíòàé çýâñýã áàðüæ áàéëäàõààñ çàéëñõèéõ

75

291.1.Öýðãèéí àëáàí õààã÷ äàéíû áàéäàëä øèëæñýí áóþó äàéí á¿õèé áàéäàë çàðëàñàí ¿åä áàéëäààíû òàëáàðûã àéñàí áóþó øàíòàðñíû óëìààñ äóð ìýäýí îðõèæ ÿâñàí, äàðãûí òóøààëã¿éãýýð óõàðñàí, äàéñàíòàé çýâñýã áàðüæ áàéëäàõààñ çàéëñõèéñýí áîë àðâààñ äýýø àðâàí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 292 äóãààð ç¿éë. Ñàéí äóðààðàà äàéñàíä áóóæ ºã÷ îëçëîãäîõ 292.1. Öýðãèéí àëáàí õààã÷ àéñàí áóþó øàíòàðñíû óëìààñ äàéñàíä ñàéí äóðààð áóóæ ºãñºí áîë àðâààñ äýýø àðâàí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 292.2.Ýíý õýðãèéã äýýä òóøààëûí áóþó àõëàõ îôèöåð ¿éëäñýí áîë àðâàí çóðãààãààñ õîðèí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 293 äóãààð ç¿éë. Áàéëäààíû òàëáàðò òîíóóë õèéõ 293.1.Áàéëäààíû òàëáàðò àëàãäñàí, øàðõàäñàí õ¿ì¿¿ñèéí ýä ç¿éëèéã òîíîñîí áîë ãóðâààñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 294 ä¿ãýýð ç¿éë. Ýðõ ìýäëýý óðâóóëàí àøèãëàõ, õýòð¿¿ëýõ, õýðýãæ¿¿ëýõã¿é áàéõ 294.1.Çàõèðàã÷ ýðõ ìýäýë àëáàí òóøààëûíõàà áàéäëûã óðâóóëñàí, õýòð¿¿ëñýí, àëáàíû á¿ðýí ýðõýý õýðýãæ¿¿ëýýã¿éãýýñ ¿ëýìæ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 294.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 294.3.Ýíý õýðãèéã äàéíû áàéäàëä øèëæñýí áóþó äàéí á¿õèé áàéäàë çàðëàñàí ¿åä ¿éëäñýí áîë àðâààñ äýýø àðâàí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 295 äóãààð ç¿éë. Àëáàíäàà õàéíãà õàíäàõ 295.1. Çàõèðàã÷ àëáàíäàà õàéíãà õàíäñàíû óëìààñ ¿ëýìæ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë ãóðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 295.2.Ýíý õýðãèéí óëìààñ èõ õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷èðñàí áîë òàâààñ äýýø äîëîîí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 295.3.Ýíý õýðãèéã äàéíû áàéäàëä øèëæñýí áóþó äàéí á¿õèé áàéäàë çàðëàñàí ¿åä ¿éëäñýí áîë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 296 äóãààð ç¿éë. Áàéëäààíû òàëáàðò Óëààí çàãàëìàéí òýìäãèéã õóóëü áóñààð ç¿¿õ, óðâóóëàí àøèãëàõ 296.1.Çîõèõ ýðõã¿é ýòãýýä áàéëäààíû òàëáàðò Óëààí çàãàëìàéí áàéãóóëëàãûí äàëáàà, òýìäýã, í¿¿ëãýí çàéëóóëàõ ýìíýëãèéí òýýâðèéí õýðýãñëèéí áóäãèéí ºíãèéã àøèãëàñàí áîë õî¸ð æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. ÀÐÂÀÍ ÍÝÃįÃÝÝÐ ÕÝÑÝÃ Õ¯Í ÒªÐªËÕÒªÍÈÉ ÀÞÓËÃ¯É ÁÀÉÄÀË, ÝÍÕ ÒÀÉÂÍÛ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà ÃÓ×ÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝÃ Õ¯Í ÒªÐªËÕÒªÍÈÉ ÀÞÓËÃ¯É ÁÀÉÄÀË, 76

ÝÍÕÒÀÉÂÍÛ ÝÑÐÝà ÃÝÌÒ ÕÝÐÝà 297 äóãààð ç¿éë. Çýâñýãò ìºðãºë人í ãàðãàõ 297.1.Óëñ õîîðîíäûí áóþó á¿ñ íóòãèéã õàìàðñàí çýâñýãò ìºðãºëäººí ¿¿ñãýñýí áîë òàâààñ äýýø àðâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 298 äóãààð ç¿éë. Äàéíûã ñóðòàë÷ëàõ, óðèàëàõ 298.1.Îëîí íèéòèéí äóíä äàéí ÿâóóëàõûã ñóðòàë÷èëñàí, äàéíä óðèàëñàí áîë õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ òàâü äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ, ýñõ¿ë íýãýýñ ãóðâàí ñàð õ¿ðòýë õóãàöààãààð áàðèâ÷ëàõ ÿë øèéòãýíý. 298.2.Ýíý õýðãèéã îëîí íèéòèéí ìýäýýëëèéí õýðýãñýë àøèãëàõ çàìààð áóþó òºðèéí àëáàí õààã÷ ¿éëäñýí áîë õî¸ðîîñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 299 ä¿ãýýð ç¿éë. Õîðèãëîñîí àðãà õýðýãñëýýð äàéí õèéõ 299.1.Îëçëîãäîãñîä, ýíãèéí õ¿í àìòàé õàðãèñ õýðöãèé õàðüöñàí, õ¿í àìûã îðøèí ñóóãàà íóòãààñ íü àëáàäàí çàéëóóë��àí, ýçëýãäñýí íóòàãò ò¿¿õ ñî¸ëûí ¿íýò ç¿éëèéã òîíîí äýýðýìäñýí, çýâñýãò ìºðãºë人íèé ¿åýð Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýýãýýð õîðèãëîñîí àðãà õýðýãñýë õýðýãëýñýí áîë àðâààñ äýýø àðâàí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 299.2 Ìîíãîë óëñûí îëîí óëñûí ãýðýýãýýð õîðèãëîñîí õ¿í àìûã ¿é îëíîîð íü õºíººõ, óñòãàõ çýâñýã õýðýãñýë õýðýãëýñýí áîë àðâàí òàâààñ äýýø õîðèí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 300 äóãààð ç¿éë. ¯é îëíîîð õºíººõ çýâñýã á¿òýýõ, îëæ àâàõ, òàðààõ 300.1. Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýýãýýð õîðèãëîñîí õèìè, áèîëîãèéí áîëîí ¿é îëíîîð õºíººõ áóñàä òºðëèéí çýâñýã îëæ àâñàí, á¿òýýñýí, òàðààñàí áîë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 301 ä¿ãýýð ç¿éë. Îëîí óëñûí õàìãààëàëòàä áàéäàã õ¿ì¿¿ñò õàëäàí äîâòëîõ 301.1.Äàéí ºäººõ, óëñ õîîðîíäûí õàðèëöààã õóðöàòãàõ çîðèëãîîð îëîí óëñûí õàìãààëàëòàä áàéäàã ãàäààä óëñûí òºëººëºã÷, îëîí óëñûí áàéãóóëëàãûí àæèëòàí, ò¿¿í÷ëýí òýäíèé àëáàí ºðºº, îðîí áàéð, òýýâðèéí õýðýãñýëä õàëäàí äîâòîëñîí áîë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 301.2.Ýíý õýðãèéã ¿éëäýõäýý îëîí óëñûí õàìãààëàëòàä áàéäàã õ¿ì¿¿ñèéã àëñàí, áàðüöààëñàí, ýä õºðºíãèéã íü èõ õýìæýýãýýð ãýìòýýñýí, óñòãàñàí áîë àðâàí òàâààñ äýýø õîðèí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. Òàéëáàð: Ýíý ç¿éëä äóðäñàí îëîí óëñûí õàìãààëàëòàä áàéäàã õ¿ì¿¿ñ ãýäýãò ãàäààä óëñààñ Ìîíãîë Óëñàä ñóóãàà Äèïëîìàò òºëººëºã÷èéí ãàçàð, ãàäààä óëñûí ãàäààä õóäàëäààíû áàéãóóëëàãûí àæèëòíóóä, äèïëîìàò ýë÷, ò¿¿í÷ëýí ãàäààä óëñààñ Ìîíãîë Óëñàä àëáàí ¸ñíû áîëîí àæëûí àéë÷ëàëààð èðñýí ãàäààä óëñûí òºðèéí òýðã¿¿í, ò¿¿íèé ãýð á¿ë áóþó Ìîíãîë Óëñàä ººðèéí óëñûí òºðèéí íýðèéí ºìíººñ ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ýðõ á¿õèé ýòãýýä õàìààðíà. Äýýð äóðäñàí õ¿ì¿¿ñèéí îðîí áàéð, àëáàí ºðºº, òýýâðèéí õýðýãñýë îëîí óëñûí õàìãààëàëòàä áàéíà. 302 äóãààð ç¿éë.Òºð뺺ð óñòãàõ 77

302.1.¯íäýñ, óãñàà, àðüñíû ºí㺠áîëîí õ¿í àì, øàøíû òîäîðõîé á¿ëãèéã óñòãàõ çîðèëãîîð õ¿íèéã àëñàí, áèå ìàõáîäèä íü õ¿íä ãýìòýë ó÷ðóóëñàí, òºðºëòèéã õ¿÷ýýð çîãñîîñîí, õ¿¿õäèéã íü áóñàä á¿ëýãò øèëæ¿¿ëñýí, àëáàäàí çàéëóóëñàí, ýñõ¿ë àìüäðàëûí ººð íºõöºë áèé áîëãîõ çàìààð òýäíèéã á¿õýëä íü áóþó õýñýã÷ëýí óñòàæ ¿ã¿é áîëîõîä õ¿ðãýñýí áîë õîðèîñ õîðèí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ, ýñõ¿ë öààçààð àâàõ ÿë øèéòãýíý. 303 äóãààð ç¿éë. Õºëñíèé öýðýã àøèãëàõ 303.1.Çýâñýãò ìºðãºë人í, äàéíû ¿éë àæèëëàãààíä ãàäààä óëñûí õºëñíèé öýðýã àøèãëàñàí áóþó ò¿¿íèéã ñóðãàæ áýëòãýñýí, ñàíõ¿¿æ¿¿ëñýí, áóñàä õýëáýðýýð äýìæëýã ¿ç¿¿ëñýí áîë òàâààñ äýýø íàéìàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 303.2.Ýíý õýðãèéã àëáàí òóøààëûí áàéäëàà àøèãëàæ ¿éëäñýí, ýñõ¿ë íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿íèéã òàòàí îðîëöóóëñàí áîë àðâààñ äýýø àðâàí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 303.3.Õºëñíèé öýðýã çýâñýãò ìºðãºë人í, äàéíû ¿éë àæèëëàãààíä îðîëöñîí áîë ãóðâààñ òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. 304 ä¿ãýýð ç¿éë. Áàéãàëèéí òýíöýë àëäàãäóóëàõ 304.1.Àìüòíû àéìàã, óðãàìëûí òºðºë ç¿éëèéã áººíººð íü ãýìòýýñýí, óñòãàñàí, àãààð ìàíäàë, óñíû íººöèéã õîðäóóëñàí áóþó áóñàä õýëáýðýýð áàéãàëèéí òýíöëèéã àëäàãäóóëæ áàéãàëèéí ãàìøèãò õ¿ðãýñýí áîë àðâààñ äýýø àðâàí òàâàí æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð õîðèõ ÿë øèéòãýíý. ÀÐÂÀÍ ÕΨÐÄÓÃÀÀÐ ÕÝÑÝà ÁÓÑÀÄ Ç¯ÉË ÃÓ×ÈÍ ÍÝÃįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ÕÓÓËÜ Õ¯×ÈÍ ÒªÃªËĪРÁÎËÎÕ 305 äóãààð ç¿éë. Õóóëü õ¿÷èí òºãºëäºð áîëîõ õóãàöàà 305.1. Ýíý õóóëèéã 2002 îíû 9 ä¿ãýýð ñàðûí 1-íèé ºäðººñ ýõëýí äàãàæ ìºðäºíº. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÈÕ ÕÓÐËÛÍ ÄÀÐÃÀ

Ñ.Ҫ̪Ð-Î×ÈÐ

78


ЭРҮҮГИЙН ХУУЛЬ