Page 12

12

boeken

donderdag 28 februari 2013 Reformatorisch Dagblad

„Het leven is mij Christus, en het sterven is mij gewin”, apostel Paulus

Het bezweren van de dood tekst Rudy Ligtenberg beeld RD, Henk Visscher

Het taboe op de dood brokkelt af. Thema’s als sterven, rouwen en begraven zijn bespreekbaar geworden; er wordt openhartig (en soms ongegeneerd) over gesproken en geschreven. egeljk is er de onweerstaanbare behoefte de dood te bezweren door er gewoon, luchtig of zelfs provocerend over te doen. Ook als wordt ontkend dat er een leven na dit leven is, bljft de dood een koning der verschrikking die onschadeljk gemaakt moet worden. In rouwadvertenties wordt nogal eens uit Bram Vermeulens ”Testament” geciteerd om de dood van zjn scherpte te ontdoen:

T

Als ik doodga, huil maar niet Ik ben niet echt dood Moet je weten ’t Is maar een lichaam Dat ik achterliet Dood ben ik pas Als jj me bent vergeten. Een vergeljkbare benadering van de dood is te vinden bj Harry Kuitert, een theoloog

die het bestaan van een hiernamaals ontkent. In 2007 schreef hj een „vroljk boek” waarin hj gedichten over de dood citeert en bespreekt. De titel is programmatisch: ”De dood de baas” (Ten Have). Nog bouder liet dominee-acteur Jos Brink (1942-2007) zich uit in een interview met uitvaartorganisatie DELA. „Op mjn uitvaart is het een vroljk samenzjn met buffetten en drank. Het ouderwetse begrafenismaal, zullen we maar zeggen, en die waren er niet voor niets. En dan maar hopen dat mensen zich mj herinneren als een man die zjn best heeft gedaan in het leven. Maar uiteindeljk geldt: Wanneer je dood bent groeien alle bomen door en is de groenteman om negen uur weer open...” Brink, die ook pastor en stervensbegeleider was, publiceerde aan het eind van zjn leven ”Rouw op je dak” (Lannoo, 2007), een boekje over rouwen als „een proces van heling, het uiteindeljk accepteren van

wat onvermjdeljk bleek.” Brink schreef „bepaald niet alleen voor mensen die leven vanuit een religieuze optiek.” De troost die bj Christus te vinden is, zal de lezer daarom pjnljk missen. Sobere rouwers De theoloog en communicatiewetenschapper Anne van der Meiden beschrjft de gewjzigde houding ten aanzien van de dood in zjn boek ”In de dood kun je niet wonen” (Boekencentrum, 2007). In een toelichting zei hj: „We kunnen er niet omheen: in alles wat met sterven, begraven en rouwverwerking te maken heeft, zjn in betrekkeljk korte tjd opvallende en veelsoortige veranderingen opgetreden. Mensen praten opener over de dood, ze verwerken hun verdriet in nieuwe rituelen en staan zichzelf toe na te denken over nieuwe inzichten om uitzichtloos ljden te beëindigen.” Hierbj past een boek als ”Wat eet je op een begrafenis?” van Jeanette Diepenbroek (Meinema, 2011). De auteur geeft een beeld van de culinaire rjkdom van rouwtradities in Nederland: „Hoe komt het dat wj in een paar honderd jaar (toch een fractie van tjd voor de mensheid) van uitbundige zeer sobere rouwers zjn geworden?” Diepenbroek

concludeert: „Vergeleken met de culturen door de eeuwen heen is het sobere, gereformeerde begraven slechts een gebruik van een kleine minderheid in een korte periode.” Ze spreekt in dit verband van een modegril. „Lang rouwen met een goed afscheidsfeest bestaat al heel lang en komt in alle culturen voor.” Vandaar deze bundel met recepten „voor de moeiljkste momenten van het leven.” In ”Een doodshemd heeft geen zakken” (Meinema, 2011) belicht theologe dr. Annemarieke van der Woude het derde aspect dat Van der Meiden noemt. De wens tot zelfbeschikking plaatst de moderne mens voor allerlei nieuwe vragen, zeker ten aanzien van het levenseinde. Kiest hj voor palliatieve zorg? Voor euthanasie? Voor het uit vrje wil stopzetten van het leven? Mag hj beslissen over de dood van een ander? „Juist omdat we kunnen kiezen houdt doodgaan ons meer dan ooit bezig”, aldus Van der Woude, die de lezer wil helpen bj het nadenken over het levenseinde. Heidense denkers Simon Critchley, hoogleraar ilosoie aan de New York School for Social Research, grjpt in ”Over mjn ljk” (Scriptum, 2011) terug op heidense denkers uit de klassieke

Als gras...  

Uitvaartbijlage, verschenen bij het Reformatorisch Dagblad van 28 februari 2013

Als gras...  

Uitvaartbijlage, verschenen bij het Reformatorisch Dagblad van 28 februari 2013