Issuu on Google+

min. 8°, max. 14°

DIRECTEUR: IR. B.VISSER − HOOFDREDACTEUR: W. B. KRANENDONK

7

8

Dr. Tj. de Boer volgt dr. B. Plaisier op in Hongkong.

Veel ongevallen met jongeren op de werkvloer.

www.rd.nl

PRIJS PER NUMMER € 1,80 / ZATERDAG € 2,50

9

Israël vreest voor chemische aanvallen uit Syrië.

Frans 13 Dijksma: geweld tegen vissers onaanvaardbaar.

dinsdag 29 januari 2013, 42e jaargang nr. 253

Wind en regen

puntkomma Koninklijk: in haar werk, in haar stijl, in haar optreden.

Ook voor jou starten we per DV februari 2013 een mbo-4 traject commercieel. Tel: 088 2806010

Vannacht bewolkt met lichte regen. Morgen ’s ochtends regenachtig, ’s middags opklaringen. Zowel vanavond, vannacht als morgen stormachtige wind. Meer weernieuws: pag. 10.

Afscheid van een mooie taak

Foto ANP

Koningin Beatrix, stabiele factor in een sterk veranderende samenleving Jarenlang hing het al in de lucht en toch heeft koningin Beatrix het Nederlandse volk verrast. Gisteravond maakt zij haar aftreden bekend. Op 30 april –voor de laatste maal Koninginnedag– wil zij haar koninklijk ambt overdragen aan haar zoon, prins Willem-Alexander. Op de haar kenmerkende, zakelijk en tegelijk betrokken wijze deelde de vorstin gisteravond in een korte toespraak mee terug te treden, „vanuit de overtuiging dat de verantwoordelijkheid voor ons land nu in handen van een nieuwe generatie moet liggen.” Impliciet geeft de vorstin daarmee aan dat er met haar aftreden een tijdperk wordt afgesloten. En dat is ook echt zo.

Tijdens de 33 jaar die koningin Beatrix op de troon zat, is onze maatschappij drastisch veranderd. Ondanks dat het proces van secularisatie bij haar ambtsaanvaarding in 1980 al volop gaande was, was de samenleving destijds nog tamelijk homogeen en droeg ze tal van christelijke kenmerken. Dat is nu, ruim 32 jaar later, volstrekt anders. Nederland is een multiculturele samen­leving geworden, waar een stevige seculiere wind waait en de polarisatie heerst. Het is een grote verdienste van onze koningin dat ze in al die jaren de stabiele factor is gebleven. Zij slaagde erin de bijna 17 miljoen Nederlanders te verenigen rond de troon. Zij was een belangrijke bindende

factor. Bijna alle Nederlanders houden van de koningin. Enerzijds lukte haar dat doordat ze het koningschap op een eigentijdse manier vorm wist te geven in een sterk en voortdurend veranderende context. Ze zwichtte niet voor de druk om mee te doen aan hypes, maar hield vast aan haar eigen stijl. Juist door haar waardige optreden en haar onkreukbaarheid heeft zij de monarchie statuur gegeven in een maatschappij die steeds minder heeft met instituten. Anderzijds toonde de vorstin zich een vrouw die intens met haar volk meeleefde, in vreugde en verdriet. Op momenten dat rampen zoals die in de Bijlmer (1992), Enschede (2000) en Apeldoorn (Koningin-

nedag 2009) zich voltrokken, was zij voor getroffenen en omstanders de moeder des vaderlands. Juist die warme menselijkheid op de meest moeilijke momenten maakte haar geliefd en populair. Ook haar critici waren ervan overtuigd dat de koningin met haar volle inzet het volk wilde dienen. Op een bijna soevereine wijze stond ze boven de partijen en iedereen wist dat ze onkreukbaar was. In haar toespraak gisteravond zei de koningin dat ze niet aftreedt omdat het ambt haar te zwaar wordt. Wie haar functioneren de laatste jaren heeft gadegeslagen, kreeg ook niet de indruk dat ze met veel moeite haar werk deed. Dat is een bijzonder voorrecht geweest. Veel burgers

hebben op de leeftijd van de koningin hun werkzame leven al bijna tien jaar achter zich. Dat is beslist bijzonder. Met name de laatste tien jaar is haar privéleven niet gemakkelijk geweest. Het overlijden van haar man, prins Claus, in 2002 was wellicht de gevoeligste slag die haar trof. De prins was niet alleen haar echtgenoot, iedereen wist dat hij ook haar belangrijkste raad­ gever was. Daarnaast moet het haar diep geraakt hebben dat er na het overlijden van haar vader, prins Bernhard, veel rumoer kwam over diens vrijbuiterig leven. Nog geen jaar geleden trof haar een nieuwe ramp. Haar zoon Friso kreeg een

ongeluk waardoor hij in coma raakte. Perspectief op zijn herstel is er eigenlijk niet. Behalve tijdens deze drama’s wist zij ook overeind te blijven in de soms heftige discussies rond de huwelijken van haar zonen. En ondanks dat alles deed de vorstin trouw haar werk. Waar haalde zij kracht en moed vandaan? Als het om haar persoonlijke overtuiging ging, was de koningin altijd sober. In haar kersttoespraken schroomde zij niet de naam van Jezus Christus te noemen. Maar wat Hij voor haar persoonlijk betekent, blijft het geheim van Huis ten Bosch. Bij dit afscheid past grote dank aan de koningin en voor de komende levensavond een hartelijk à Dieu, Gode bevolen.


Abdicatie koningin Beatrix

Reformatorisch Dagblad

dinsdag 29 januari 2013 PAGINA 2

koningin IN BEELD Koningin Beatrix heeft in totaal 33 keer de Troonrede uitgesproken. Altijd was ze stijlvol gekleed en droeg ze een opvallend hoofddeksel. Een foto-impressie.

1980

Foto’s ANP

1981

1983

1985

Koningin Beatrix Zoals u allen weet, hoop ik over enkele dagen mijn 75e verjaardag te vieren. Ik ben dankbaar dat het mij gegund is deze dag in goede gezondheid tegemoet te gaan. Aan het einde van dit jaar zullen wij herdenken dat ons land 200 jaar geleden een koninkrijk werd, waarmee in onze geschiedenis een nieuw tijdperk aanbrak. Het samenvallen van deze twee bijzondere gebeurtenissen is voor mij de aanleiding geweest te besluiten dit jaar uit mijn ambt terug te treden. Het lijkt mij een goed moment om deze stap, die ik al enige jaren overweeg, nu daadwerkelijk te nemen. Ik heb het altijd als een uitzonderlijk voorrecht beschouwd een groot deel van mijn leven in dienst van ons land te kunnen stellen en overeenkomstig mijn opdracht invulling te mogen geven aan het koningschap. Daarbij was prins Claus mij vele jaren tot grote steun. Tot op de dag van vandaag heeft deze mooie taak mij veel voldoening geschonken. Het is inspirerend zich bij mensen betrokken te voelen, mee te leven met verdriet en te delen in tijden van vreugde en nationale trots. Dat heb ik eveneens mogen ervaren in de Caraïbische delen van ons koninkrijk, waar ik ook altijd veel warmte en hartelijkheid heb ondervonden. Ik treed dan ook niet terug omdat het ambt mij te zwaar zou vallen, maar vanuit de overtuiging dat de verantwoordelijkheid voor ons land nu in handen van een nieuwe generatie moet liggen. Het is met het grootste vertrouwen dat ik op 30 april van dit jaar het koningschap zal overdragen aan mijn zoon, de Prins van Oranje. Hij en prinses Máxima zijn ten volle op hun toekomstige taak voorbereid. Zij zullen ons land met toewijding dienen, getrouw de Grondwet onderhouden en met al hun talenten een eigen invulling geven aan het koningschap. Gesterkt voel ik mij door de gedachte dat het plaatsmaken voor mijn opvolger niet betekent dat ik afscheid neem van ú. Ik hoop dat ik velen van u nog dikwijls kan ontmoeten. Ik ben u diep dankbaar voor het vertrouwen dat u mij heeft gegeven in de vele mooie jaren waarin ik uw koningin mocht zijn. Tekst van de toespraak waarin koningin Beatrix gisteren haar aftreden aankondigde.


Abdicatie koningin Beatrix

Reformatorisch Dagblad

1986

1987

1988

1990

dinsdag 29 januari 2013 PAGINA 3

1992

Alom waardering voor koningin Beatrix ■■ Troonswisseling op 30 april Binnenlandredactie

DEN HAAG – Koningin Beatrix heeft na de aankondiging van haar vertrek gisteravond, alom lof toegezwaaid gekre­ gen. Politici, bestuurders en organisaties prijzen haar grote betekenis en inzet. Koningin Beatrix maakte haar aftreden gisteravond om 19.00 uur bekend in een toespraak die via radio en televisie werd uitgezonden. De koningin gaf aan dat zij plaats wil maken voor een nieuwe generatie. De combinatie van haar 75e verjaardag donderdag en het 200-jarig bestaan van het Koninkrijk brachten haar tot het besluit om te stoppen.

De koningin deelde mee dat de troonswisseling op 30 april zal plaatsvinden. Het aangekondigde koninginnedagbezoek van de koningin aan De Rijp en Amstelveen komt daarmee te vervallen. Haar zoon zal als koning Willem-Alexander de troon bestijgen. De prins kiest er om nog onduidelijke redenen voor niet als koning Willem IV de geschiedenis in te gaan. Prinses Máxima wordt koningin Máxima. Zij worden allebei aangesproken met de titel Majesteit. Koningin Beatrix wordt na de abdicatie aangeduid als Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Beatrix der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau. Direct na de toespraak van ko-

■■ Vader Máxima komt niet ningin Beatrix gisteravond sprak premier Rutte zijn respect en bewondering uit voor de manier waarop de vorstin haar ambt heeft vervuld. Hij noemde haar „een koningin in het hart van de samenleving” en een „icoon van Nederland.” De premier riep alle Nederlanders op van 30 april een onvergetelijke dag te maken, „uiteraard op de sobere wijze die past bij deze tijd.” Met ingang van 2014 verdwijnt Koninginnedag. Koningsdag wordt voortaan gevierd op 27 april, de verjaardag van prins Willem-Alexander. In 2014 zal de koninklijke familie Koningsdag vieren in Amstelveen en De Rijp. Omdat de dag in 2014 op zondag valt, heeft de viering

op zaterdag 26 april plaats. Koning Willem-Alexander en koningin Máxima blijven na 30 april voorlopig in villa Eikenhorst in Wassenaar wonen. Op „een gepast moment” verhuist het gezin naar Paleis Huis ten Bosch in Den Haag, waar koningin Beatrix nu woont. Paleis Huis ten Bosch wordt in de tussen­liggende periode gebruikt voor officiële ontvangsten en bijeenkomsten. Paleis Noordeinde blijft in gebruik als werkpaleis. Koningin Beatrix zal te zijner tijd naar haar privékasteel Drakensteyn in Lage Vuursche verhuizen. De abdicatie heeft plaats in Amsterdam. Koningin Beatrix ondertekent er op 30 april in

DEN HAAG – Premier Rutte sprak direct na de toespraak van de koningin zijn grote waardering uit voor haar persoon en haar inzet.



Foto’s ANP

het Koninklijk Paleis de Akte van Abdicatie. Vervolgens heeft de inhuldiging van koning Willem-Alexander plaats in de naast­gelegen Nieuwe Kerk. Een woordvoerder van de burgemeester gaf vanmorgen aan dat de stad hard moet werken om alles te organiseren, maar dat dat zeker gaat lukken. De vader van prinses Máxima

■■ Prins wordt niet koning ■ Willem IV, maar koning WillemAlexander

■■ Koningsdag op 27 april zal niet aanwezig zijn bij de plechtigheden. Jorge Zorre­ guieta ligt onder vuur vanwege zijn mogelijke betrokkenheid bij wandaden door het regime-Videla, waar hij deel van uitmaakte. Vanuit de Tweede Kamer is positief gereageerd op het besluit. Door de troonsbestijging van prins Willem-Alexander verandert er veel voor verschillende familieleden. Zijn broer prins Constantijn zal met zijn vrouw, prinses Laurentien, steeds meer de rol gaan vervullen die prinses Margriet en haar man naast koningin Beatrix hebben. Hoe dat precies gestalte krijgt en of het prinselijk paar dat nu in Brussel woont straks naar Wassenaar verhuist, is

nog niet bekendgemaakt. De Wet lidmaatschap Koninklijk Huis bepaalt dat vanaf het moment van abdicatie de kinderen van prinses Margriet en de kinderen van prins Constantijn niet langer lid van het Koninklijk Huis zijn. De Grondwet bepaalt bovendien dat de lijn van troonsopvolging is voorbehouden aan bloedverwanten van de Koning tot in de derde graad. Hieruit volgt dat prins Maurits en prins Bernhard –zonen van prinses Margriet– vanaf de abdicatie niet langer in aanmerking komen voor de troon. Na de toespraak van de koningin volgden tal van reacties. Alom klonk waardering voor

haar persoon en haar werk. Die „overweldigende stroom aan reacties” uit binnen- en buitenland onderstreept volgens premier Rutte hoezeer de koningin mensen heeft geraakt. Dat zei hij vanmorgen bij het begin van een extra vergadering van de ministerraad. Rutte zei verder dat het kabinet in nauwe samenwerking met de Eerste en de Tweede Kamer een succes wil maken van 30 april. Aan het begin van de middag stond de Tweede Kamer stil bij de aangekondigde troons­ afstand. De premier sprak de Kamer daarna toe. AArd.nl/troonswisseling voor actueel nieuws en achtergronden.

DEN HAAG – Sympathisanten togen gisteren naar Paleis Huis ten Bosch nadat koningin Beatrix op radio en televisie haar aftreden had aankondigd.

Rutte: Respect en bewondering

Toegewijd haar werk doen ten dienste van mensen

DEN HAAG (ANP) – Reactie van premier Rutte naar aanleiding van koningin Beatrix’ aftreden.

APELDOORN – Samenbindend, betrokken, verstandig. Ver­ tegenwoordigers van de kerken spreken met waardering over koningin Beatrix. „Ze wist zich geroepen door God.”

„Zojuist heeft koningin Beatrix haar aftreden aangekondigd. Op dit bijzondere moment voor de koningin en voor ons land wil ik allereerst mijn grote respect en bewondering uitspreken. Respect en bewondering voor de buitengewone inzet van de koningin in en voor Nederland en de Nederlanders gedurende meer dan dertig jaar. Vanaf haar inhuldiging in 1980 heeft zij zich met hart en ziel ingezet voor de Nederlandse samenleving. Zichtbaar, betrokken en met een enorme energie. Daarom roept de toespraak die zij net hield in het hele koninkrijk warme gevoelens op van grote dankbaarheid. Ook bij mij persoonlijk en bij de andere leden van het kabinet. We nemen straks afscheid van een koningin in het hart van de samenleving. Koningin Beatrix was er altijd. Zij was er op de feestelijke momenten, bij de viering van sportieve successen of culturele hoogtepunten. Maar zij was er ook en vooral op de moeilijke ogenblikken. Bijvoorbeeld toen het noodlot toesloeg in de Bijlmermeer, in Enschede, en natuurlijk op die dramatische Koninginnedag 2009. Haar indringende woorden direct na de afschuwelijke aanslag in Apeldoorn staan voor altijd in ons collectieve geheugen gegrift. Iedereen die de koningin persoonlijk heeft ontmoet of meegemaakt, zal beamen dat zij met haar kennis en ervaring en haar grote betrokkenheid en belangstelling mensen raakt en verder

helpt. Ook in het buitenland maakte zij bij talloze officiële gelegenheden diepe indruk. Zo groeide onze koningin uit tot icoon van Nederland. Zij nam haar taak buitengewoon serieus, ook onder moeilijke omstandigheden. Ook in de jaren waarin zij de steun van prins Claus moest missen. Ook na het verschrikkelijke ongeval van haar zoon prins Friso. Het maakt onze waardering voor de onvermoeibare inzet van de koningin alleen maar groter. Natuurlijk denken wij vandaag ook aan prins Willem-Alexander, die zijn moeder na jaren van intensieve voorbereiding op zal volgen. Hem wacht een belangrijke en veeleisende taak. Zoals de prins het zelf zei bij gelegenheid van zijn veertigste verjaardag: de monarchie moet mensen samenbinden en aanmoedigen en Nederland vertegenwoordigen in het buitenland. Ik weet zeker dat de prins en de prinses als koning Willem-Alexander en koningin Máxima op een overtuigende manier invulling zullen geven aan hun nieuwe taak en rol. In de beste traditie van koningin Beatrix en generaties Oranjes voor hen. De abdicatie en inhuldiging vinden op 30 april plaats. Laat ons daar in heel het koninkrijk een onvergetelijk feest van maken, uiteraard op de sobere wijze die past bij deze tijd. Een feest dat recht doet aan onze gevoelens van vandaag. Gevoelens van verbondenheid met het huis van Oranje en van diepe genegenheid voor een vorstin die zich ruim drie decennia vol overgave heeft ingezet voor Nederland.”

Kerkredactie

A. P. de Boer, voorzitter van de Landelijke Vergadering van de Nederlands Gereformeer­ de Kerken (NGK), kijkt met „grote dankbaarheid en groot respect” terug op de wijze waarop koningin Beatrix bijna 33 jaar lang haar werk heeft verricht. Volgens de voormalige EO-directeur leverde ze een belangrijke bijdrage aan de samenhang in de maatschappij. „De koningin overbrugde tegenstellingen. En wat me vooral op het netvlies staat, is dat ze er altijd was: in tijden van vreugde én van verdriet.” De vorstin kent een groot roepingsbesef, aldus De Boer. „In haar zware ambt wist ze zich geroepen door God. Wat dat betreft is ze een voorbeeld voor ons allen.” Ds. J. J. van Eckeveld, synodevoor­ zitter van de Gereformeer­ de Gemeen­ ten: „Als ik terugzie op de jaren van het koningschap van Beatrix,

dan is mijn waardering voor haar alleen maar toegenomen. Wat mij getroffen heeft bij haar inhuldiging bijna 33 jaar geleden, is dat zij toen uitsprak dat haar diepste wortels liggen in die bekende regels van ons volkslied: „Mijn schild ende betrouwen, zijt Gij, o God, mijn Heer.” Beatrix heeft toen gezegd dat het haar gaat om de vraag hoe ze de gemeenschap zou kunnen dienen en hoe ze in deze tijd inhoud zou kunnen geven aan haar taak. In dat dienen van de gemeenschap van het Nederlandse volk in alle variëteiten is zij erg goed geslaagd. Zij heeft zich doen kennen als een evenwichtige persoonlijkheid. Ze is niet direct een moederfiguur geweest zoals haar moeder, koningin Juliana, maar wel echt koningin. Haar optreden was samenbindend en eenheidzoekend. Ik hoop dat haar opvolger, prins WillemAlexander, als koning in die lijn mag voortgaan.”

troonswisseling, dat zullen we doen rond 30 april.”

Ds. J. G. Heetderks, woordvoerder van de Protes­ tantse Kerk in Nederland (PKN), stelt dat de kerk dankbaar is voor alles wat de koningin voor het land gedaan heeft. „We hebben begrip voor deze troonsoverdracht, nadat de koningin zo lange tijd deze verantwoordelijkheid heeft gedragen. We zijn dankbaar dat we zo lang van haar hebben kunnen genieten. Het is nu nog niet het moment om meer te zeggen over de

Drs. P. J. Vergunst, algemeen secretaris van de Gerefor­ meerde Bond in de Protes­ tantse Kerk: „Mensen in mijn omgeving weten dat het voor mij altijd een soort jongensdroom gebleven is bij het Koninklijk Huis te mogen werken, voor de koningin, voor déze koningin. Ze was een identificatiefiguur voor me: goed en toegewijd je werk willen doen ten dienste van mensen. Ik heb diep respect

Ook prof. dr. T. M. Hofman, voorzitter van het christe­ lijke gere­ formeerde deputaat­ schap contact met de over­ heid, spreekt met respect over de wijze waarop koningin Beatrix haar ambt heeft vervuld. „Haar optreden kenmerkt zich door waardigheid en betrokkenheid. Dat bleek bijvoorbeeld heel duidelijk bij de Bijlmerramp in 1992. Ik hoop van harte dat de toekomstige koning Willem-Alexander en koningin Máxima straks ook de wijsheid en tact zullen ontvangen om op dezelfde wijze dit gewichtige ambt te vervullen. Want het is een ambt bij de gratie Gods: een gave, maar ook een opgave.”

voor de wijze waarop ze haar ambt ingevuld heeft, zeker in de laatste moeilijke jaren. Beatrix was met wijsheid bekleed, de gave waarom Salomo als koning bad. Als weinig anderen in ons land liet ze zien op welke wijze gezag gedragen moet worden. Deze vorstin was een zegen voor Nederland.” Het besluit van het aftreden van koningin Beatrix heeft ds. A. Kort, predikant van de oud gereformeer­ de gemeente in Nederland te Krimpen aan den IJssel, verrast. „Wij hebben haar in haar ambt bijzonder kunnen waarderen. Ze was een echte koningin; een moeder des vaderlands. Zij karakteriseerde zich als een wijze en verstandige vrouw. Ze straalde majesteit en deftigheid uit.” Haar besluit om te stoppen, aldus ds. Kort, „geeft haar ruimte om zich voor te bereiden op de komende eeuwigheid. Ook zij moet voor de Koning der koningen verschijnen. Daarvoor is de verzoening met God nodig. Ik hoop dat zij zich daarvan bewust mag worden. Voor de kroonprins hopen we dat hij, in deze moeilijke tijd, arbeiden mag bij de gratie Gods.” Ds. R. W. Mulder, scriba van de generale synode van de Hersteld Hervormde Kerk: „Ik vind dat onze koningin een stijlvolle vorstin is geweest. Zij heeft veel gegeven aan ons volk, en als je dan kijkt naar haar

leeftijd en de wijze waarop ze de troonsafstand heeft aangekondigd, mogen we dat waarderen. Wat ik opmerkelijk vond: ik had verwacht dat Koninginnedag niet zou blijven bestaan. Maar je ziet toch dat de toekomstige koning in het spoor van zijn moeder treedt. Ik vind het mooi dat de eerste verjaardag van de nieuwe koning op zaterdag wordt gehouden, terwijl de dag op zondag valt. Het zal wettelijk zo geregeld zijn, maar het is toch verblijdend te midden van zaken waar je je zorgen over maakt. Het koningin-zijn heeft Beatrix heel wat gekost. Zij heeft moeten ondervinden dat het uitnemendste van dit leven moeite en verdriet is. Dat geldt ook voor koninginnen.” Ds. P. Nie­ meijer, pre­ses van de generale synode van de Gereformeer­ de Kerken vrijgemaakt (GKV): „Met veel bewondering heb ik door de jaren heen gekeken naar de wijze waarop ze haar hoge ambt vervulde: met stijl en een groot ambtsbesef, voortreffelijk geïnformeerd en to the point reagerend. Er zijn weinig mensen wie het gegeven is zo lang op een kwalitatief zo hoog niveau te werken. Wat haar precieze inbreng was in Den Haag,

is volgens de predikant het geheim van Huis ten Bosch. „Maar het gaf ons als kerken een goed en geruststellend gevoel dat wij erop aankonden dat onze vorstin zich op haar centrale positie door God geroepen wist, en dat historisch besef, liefde voor de rechtsstaat en bescherming van de constitutionele vrijheden constanten waren in wat ze uitstraalde. Dat zij de kerken zag staan en een grote verantwoordelijkheid toedichtte, bleek uit de jaarlijkse uitnodiging voor vertegenwoordigers van de kerken op haar nieuwjaarsreceptie.” „Met grote betrokkenheid heeft Koningin Beatrix haar ambt uitgeoefend”, stelt L. M. P. Scholten (Ge­ reformeerde Gemeenten in Nederland). „Formeel moge haar gezag beperkt zijn, maar groot is het gezag dat zij uitstraalt door haar wijsheid. Daarbij weet zij zich koningin bij de gratie Gods. De Heere schenke onze nieuwe vorst die afhankelijkheid, opdat hij het niet verwachte van eigen kwaliteiten, maar een voorbeeld neme aan Salomo, die bij zijn ambtsaanvaarding beleed dat hij maar een kleine jongeling was, die niet wist uit noch in te gaan, maar bad om een verstandig hart om dit volk te regeren. Hij gedenke ook Máxima, opdat zij haar man recht moge bijstaan en dat zij beiden in levensstijl en uiterlijk goede voorbeelden mogen zijn.”


1996

1998

Politici uiten nu alleen maar lof Zijlstra (VVD): Zij was op goede momenten menselijk Redactie politiek

DEN HAAG – Waar politieke partijen op het Binnenhof anders nogal eens kritisch zijn op de rol van het koningshuis in ons staatsbestel, uitten politici gisteren alleen maar lof voor de wijze waarop koningin Beatrix 33 jaar lang geregeerd heeft. Niet alleen premier Rutte sprak in dit verband van „groot respect en bewondering.” Ook in de Tweede Kamer klonk van alle kanten waardering. Zo zei VVD-fractievoorzitter Zijlstra dat Beatrix „heel gedreven” en „op de goede momenten menselijk” haar taak heeft vervuld. Ook prees hij het gevoel voor humor van de koningin. PvdA-leider Samsom stelde dat Beatrix „zich heeft laten kennen als een betrokken vorstin. Ook waarderen wij de bindende rol die zij in de samenleving heeft gespeeld. Naast haar grote professionaliteit wist en weet zij mensen te raken met haar medeleven in moeilijke tijden.” Van Haersma Buma (CDA) zei dat de koningin haar ambt „op voorbeeldige wijze” heeft uitgeoefend. De PVV noemde de koningin „een groot voorbeeld voor velen.” SP-leider Roemer

zei dat Beatrix de tijdgeest goed aanvoelde. „Ik denk dat zij een belangrijke rol heeft gespeeld om het koningshuis meer bij de tijd te brengen. Dat is een grote verdienste.” D66-leider Pechtold zei dat Beatrix op „een waardige manier” invulling gaf aan de recente veranderingen in de rol van het staatshoofd in ons parlementaire systeem. Krol, fractieleider van 50Plus: „Het was prettig om in de koningin een goed voorbeeld te hebben van mensen op een zekere leeftijd die uitstekend functioneren.” De voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer, De Graaf en Van Miltenburg, reageerden gezamenlijk op de aankondiging van Beatrix: „Wij hebben met groot respect en ontroering kennisgenomen van het voornemen tot abdicatie van Hare Majesteit de Koningin. De Staten-Generaal zijn haar zeer veel dank ver-

■■ Politiek noemt besluit over afwezigheid Zorreguieta „heel wijs”

dinsdag 29 januari 2013 PAGINA 4

Abdicatie koningin Beatrix

Reformatorisch Dagblad

schuldigd voor haar grote toewijding bij het vervullen van haar taak”, stelden zij. Deze toewijding uitte zich volgens De Graaf en Van Miltenburg „niet alleen in betrokkenheid, maar ook in menselijkheid. In de regeerperiode van de koningin hebben zich binnen het koninkrijk, internationaal en in de samenleving vele veranderingen voltrokken. Bij al deze veranderingen toonde Hare Majesteit haar diepgewortelde gevoelens van verdraagzaamheid, een grote professionaliteit en een warm hart”, aldus de voorzitters van de Staten-Generaal. Begrip was er verder voor de beslissing van prinses Máxima dat haar familie niet aanwezig zal zijn bij de troonswisseling. Máxima’s ouders waren vanwege de regeringsfunctie van haar vader ten tijde van de dictatuur in Argentinië ook niet aanwezig bij het huwelijk van Máxima en Willem-Alexander in 2002. VVD-fractievoorzitter Zijlstra noemde dit besluit gisteren „verstandig.” PvdA-leider Samsom sprak zijn begrip uit, gezien de „gevoeligheid” van deze kwestie. „Ik ben blij dat het op deze manier is opgelost en dat we niet in een eindeloze discussie belanden over wel of niet.” De SP sprak van een „heel wijs besluit.”

2000

2001

2002

Koningin weet iedereen te verrassen Wim Hulsman

Analyse DEN HAAG – En toch verraste koningin Beatrix Nederland. De vraag leefde of zij op haar verjaardag, 31 januari, wellicht haar vertrek zou bekendmaken. De mededeling kwam een paar dagen eerder. In 2009 leek alles erop te wijzen: op Koninginnedag zou koningin Beatrix haar aftreden bekend­ maken en de weg vrijmaken voor koning Willem IV. Op 24 april van dat jaar meldde De Telegraaf met stelligheid dat de koningin het volk zou toespreken. De Rijksvoorlichtingsdienst ontkende dat gerucht met nog grotere stelligheid. Toch hielden deskundigen rekening met een troonswisseling. Waarom vierde de koninklijke familie Koninginnedag maar in één plaats en niet twee, zoals gebruikelijk? Die plaats was ook nog eens het koninklijke Apeldoorn. Aan het einde van het be-

zoek zou de koningin een defilé afnemen op het bordes van Paleis Het Loo. Geen mooiere plaats, geen mooier moment denkbaar voor een aankondiging van een abdicatie: heel haar familie om haar heen, draaiende camera’s en een vorstelijke achtergrond. Bovendien was het Paleis op de Dam in Amsterdam klaar na een grote restauratie en was ook de renovatie van het privékasteel van koningin Beatrix, Drakensteyn in Lage Vuursche, gereed. Het liep anders. Karst T. pleegde uitgerekend die Koninginnedag een dodelijke aanslag door met zijn auto door de hekken te rijden in een poging de koninklijke bus te rammen. De festiviteiten werden direct afgelast. Een aankondiging volgde niet. Achteraf wijst ook niets erop dat koningin Beatrix wel van plan was een mededeling over haar terugtreden te doen. Wel gaf de koningin in haar toespraak gisteren aan al enkele jaren met de gedachte van terugtreden te lopen. Was dat al voor 2009? Of was het al eerder, na

het overlijden van prins Claus? Misschien dat haar memoires het nog eens openbaren. In 2010 zat koningin Beatrix dertig jaar op de troon. Het had een moment voor een troonswisseling kunnen zijn, maar de koningin deed het niet. Een jaar met Tweede Kamerverkiezingen en een formatieproces is geen handig moment om een grote verandering te plannen. De nieuwe koning wordt dan gelijk in het diepe gegooid. In 2012 laaide de discussie weer op. Iedereen zag na het skiongeluk van prins Friso een aangeslagen koningin. De koningin maakte echter ook toen een strikte scheiding tussen ambt en privéleven. Schijnbaar onverstoorbaar pakte zij haar werk weer op. Ook gisteren in haar toespraak viel de naam van prins Friso niet. Haar zorgen liet zij ongenoemd. Al zullen ze ongetwijfeld in mindere of meerdere mate een rol hebben gespeeld bij haar besluit. Na 30 april heeft zij meer tijd om bij Friso in Londen te zijn.

Het jaar 2012 bracht haar ook andere sores: de Tweede Kamer ontnam de vorstin haar positie in het formatieproces en eiste ook nog eens een openbare beëdiging van het nieuwe kabinet. Het zouden alles bij elkaar voldoende redenen voor de koningin kunnen zijn geweest om er de brui aan te geven. Tot vorige week leek koningin Beatrix dat niet van plan te zijn. Tijdens de staatsbezoeken aan Brunei en Singapore konden waarnemers niets merken van plannen voor een troonswisseling. De koningin deed haar werk met evenveel enthousiasme als altijd. In de persconferentie aan het einde van de twee

■■ Geen dwingende redenen voor koningin om terug te treden

Grote gevolgen voor leden hofhouding DEN HAAG (ANP) – Een nieuwe koning, een nieuwe hofhouding. Het is gebruikelijk dat bepaalde leden van de Dienst van het Koninklijk Huis bij een troonswisseling hun functie ter beschikking stellen, zodat de opvolger zijn eigen ”huis” kan inrichten.

Kok: Koningin was voor mij sparringpartner Redactie politiek

DEN HAAG – Als vorstin maakte koningin Beatrix een vijftal premiers mee: Van Agt, Lubbers, Kok, Balkenende en Rutte. Van de oud-premiers reageerden er gisteren twee. Oud-premier Balkenende (in het Torentje van 2002 tot 2010) zei dat de koningin „voortdurend op een voortreffelijke wijze invulling heeft gegeven aan het koningschap, waarvoor het diepste respect past.”

Oud-premier Kok gaf aan dat koningin Beatrix voor hem een „sparringpartner” was in de jaren dat hij als minister-president elke maandag bij haar op bezoek ging. Hij heeft haar rol altijd „buitengewoon” gewaardeerd, zei hij gisteravond bij de NOS. Volgens Kok zorgde de koningin voor tegenspel, daagde ze haar gesprekspartner uit en dwong ze tot nadenken. Ze onder­tekent niet alleen wetten, „maar ze heeft een méning”, aldus Kok. De vorstin toonde altijd een „zeer intensieve betrokkenheid”

Het gaat om onder anderen de grootmeester, de chef militair huis, de algemeen secretaris, de thesaurier, de ceremoniemeester, de hofmaarschalk, de intendant, de stalmeester en de directeur Koninklijk Huisarchief. Ceremoniemeester W. Cosijn mag eerst de troonswisseling nog regelen. Cosijn wordt later dit jaar consul-generaal in Sydney.

bij alle onderwerpen die speelden in de ministerraad, aldus Kok, die minister-president was van 1994 tot 2002. Hij zei dat Beatrix de monarchie duidelijk heeft gevestigd en dat het koningschap inmiddels in brede kring is geaccepteerd. „Vooral door de perfectie manier waarop ze invulling gaf aan haar functie.” De positie van de monarchie is ondanks het feit dat de Tweede Kamer een grotere rol heeft opgeëist in de kabinetsformatie, sterker gevestigd dan een aantal decennia geleden, stelde Kok.

PostNL: Speciale postzegel voor troonswisseling AMSTERDAM (ANP) – Postbedrijf PostNL komt met een speciale postzegel naar aanleiding van de troonswisseling.

Slob: Moeder des vaderlands stond dicht bij mensen Redactie politiek

DEN HAAG – Uitingen van dankbaarheid en heilwensen domineren de reacties van huidige en voormalige leiders van kleine christelijke partijen op de plotselinge aankondiging van koningin Beatrix. Slob, fractievoorzitter van de ChristenUnie, stelt dat „dankbaarheid bij mij overheerst voor de lange periode waarin onze vorstin het koningschap uitoefent.” Hij heeft „groot respect voor de wijze waarop ze invulling geeft aan het koningschap. Als koningin voor iedereen, bewogen met wat kwetsbaar is, vroeg zij terecht aandacht voor wat ons in de samenleving bindt. Ook zagen we haar bij droevige gelegenheden als een moeder des vaderlands dicht bij mensen staan. Ik bid koningin Beatrix Gods onmisbare zegen toe alsook prins Willem-Alexander en prinses Maxima voor de taak die hun wacht”, aldus Slob. Van der Staaij, fractieleider van de SGP, herinnert aan wat koningin Beatrix in 1980 sprak toen ze het koningschap aanvaardde. „Ze zei toen: „Niet macht, persoonlijke wil of aanspraak op erfelijk gezag,

maar slechts de wil de gemeenschap te dienen kan inhoud geven aan het hedendaags ko­ningschap.” Zij heeft die woorden meer dan dertig jaar waargemaakt: toegewijd, onvermoeibaar, plichtsgetrouw en professioneel. Het vertrek van een vorstin die zó veel jaren ons staatshoofd was en in die hoedanigheid het gezicht van Nederland in het buitenland, betekent het einde van een tijdperk”, aldus de SGP-voorman. „Dat laat ons niet onberoerd.” De SGP wenst „in haar verdere leven als prinses” toe dat zij kracht mag putten uit de belijdenis die zij bij haar inhuldiging citeerde: „Mijn schild ende betrouwen, zijt Gij, o God, mijn Heer.”” Oud-GPVleider Schutte herinnert zich de vorstin als „iemand die haar gesprekspartners altijd volstrekt serieus nam, of zij nu tot een grote of een kleine politieke stroming behoorden, of zij nu een grote of minder grote staat van dienst hadden.” Zij werkte als koningin zeer samenbin-

dend, stelt hij vast. „De tijd dat het koningschap soms best wel omstreden was, hebben we mede door haar toedoen ver achter ons gelaten.” Het aangekondigde vertrek van de vorstin maakt oud-SGPleider Van der Vlies „wat weemoedig.” De koningin trad in 1980 aan, Van der Vlies kwam in 1981 in de Tweede Kamer. „Sindsdien heb ik haar regelmatig ontmoet.” Hij voelt zich met Beatrix verbonden. Ze is hem altijd „hartelijk tegemoet getreden.” Van der Vlies typeert haar als „meelevend, bewogen, deskundig en punctueel.” Ir. H. van Rossum (93), fractievoorzitter van de SGP van 1981 tot 1986, vindt dat Beatrix „echt wel de leeftijd heeft dat zij ermee op mag houden.” Hij noemt Beatrix „een intelligente vrouw.” „Als je bij haar op bezoek was, voelde je je soms net als op een examen.” Van Rossum wenst haar en de nieuwe vorst „Gods zegen toe op hun verdere levenspad.”

bezoeken keek zij wel vooruit naar haar 75e verjaardag, maar geen woord of signaal over een aanstaande abdicatie. Er was ook geen druk van buiten die haar dwong af te treden. Ze was nog vitaal. Zij deed haar werk nog steeds met veel plezier. Bij elk bezoek bleek weer hoe gedegen zij zich voorbereidde – vriend en vijand erkenden dat. Er is ook geen wet die de koningin verplicht om af te treden. Haar collega’s in het buitenland vormden evenmin een aanleiding om te vertrekken. De meeste Europese vorsten en vorstinnen zijn ook op leeftijd. De Britse, de Noorse en de Zweedse vorsten hebben sowieso aangegeven niet met pensioen te gaan. Koning Albert van België kampt met veel politieke druk, maar een troonswisseling lijkt ook daar niet in het verschiet. En toen kwam toch het bericht. Ze vertrekt. Rustig deed zij de mededeling. Alleen aan het eind van haar toespraak was wellicht iets van emotie te zien. De knoop was doorgehakt.

DEN HAAG – Paleis Huis ten Bosch in Den Haag vanochtend in alle vroegte.



Foto ANP

Op de postzegel zullen zowel Beatrix als Willem-Alexander staan, zo gaf een woordvoerder van het bedrijf gisteren aan. Na de speciale zegel volgt een zogenoemde tussenzegel, en daarna pas een definitieve postzegel met de beeltenis van de nieuwe koning. „We hebben al voorbereidingen getroffen, maar de definitieve keuze wordt in overleg met het Koninklijk Huis en de RVD gemaakt.” De speciale zegel wordt over enkele weken gelanceerd, de tussen- en de definitieve zegel zijn na 30 april „een kwestie van maanden.”

De Bruyne: Punt gezet achter een lang tijdperk Kees de Groot

Interview DEN HAAG – Al jarenlang werd gespeculeerd over het aftreden van de koningin, maar toen het gisteravond bekendgemaakt werd, kwam dat voor koningshuisdeskundige drs. Menno de Bruyne „toch nog onverwacht.” Hij beseft „dat er nu een punt wordt gezet achter een tijdperk dat lang heeft geduurd.” Ongeveer anderhalve week geleden, aldus SGP-voorlichter De Bruyne gisteravond, kreeg hij al „wat signalen” dat de abdicatie nu toch echt aanstaande was. „Die geluiden waren zo serieus dat ik vorige week al ben begonnen aan het opstellen van een persbericht met een reactie op het aftreden.” Aan het bijna 33-jarige koningschap van Beatrix komt op

30 april een einde. „Zij heeft een van de langste periodes op de troon gezeten.” Qua persoonlijkheid is koningin Beatrix heel anders dan haar moeder Juliana, stelt De Bruyne. „Juliana was zeer maatschappelijk ingesteld. Beatrix heeft meer iets majesteitelijks.” Was het aan het hof van Juliana „een gezellige chaos”, Beatrix „heeft de lijntjes vrij snel na haar aantreden aan­ getrokken.” Volgens De Bruyne was „een zakelijker opstelling in overeenstemming met het tijds­ gewricht. Daar werd ook naar verlangd na de jaren zestig en zeventig. Mensen waren uitgekeken op een losse regeerstijl.” Dat koningin Beatrix en premier Lubbers in de jaren tachtig „de twee directeuren van de bv Nederland” werden genoemd, „toont ook aan dat een zakelijke stijl op prijs werd gesteld.”

De Bruyne heeft „geen idee” waarom de koningin tot maandag heeft gewacht met het aankondigen van haar vertrek, terwijl ze naar eigen zeggen al een aantal jaren overwoog op te stappen. „Juliana wilde destijds ook eerder aftreden, maar zij heeft daar toen mee gewacht omdat de politieke situatie eind jaren zeventig zwaar gecompliceerd was. Dat soort zaken weegt natuurlijk mee.” Het besluit om af te treden, is „een van de weinige beslissingen die de koningin nog soeverein kan nemen”, aldus de royalty watcher. „Ze doet dat natuurlijk niet alleen, maar ze heeft wel een grote mate van vrijheid om het moment zelf te bepalen.” Prins Willem-Alexander en prinses Máxima zijn „ten volle op hun toekomstige taak voorbereid”, zei de koningin gisteravond. De Bruyne onder-

schrijft dat. „Absoluut. Dat leid ik af uit het feit dat beiden veel representatieve verplichtingen op zich hebben genomen. In het kader van zijn opleiding heeft de Prins van Oranje ook al heel veel dingen gedaan die hem straks van pas kunnen komen.” Koningin Beatrix zei zelf bij haar ambtsaanvaarding dat ze blij was dat haar moeder niet eerder was afgetreden, memoreert De Bruyne. „Ze genoot namelijk erg van haar gezinsleven. En als je dat zelf als fijn hebt ervaren, wil je dat je eigen kinderen ook bieden. Dat heeft Beatrix dan ook gedaan. Willem-Alexander en Máxima zijn nu al weer elf jaar getrouwd en hebben een mooie periode gehad met hun kinderen. Maar aan de zorgeloosheid die er lang was, komt nu een einde.” Dat Willem-Alexander zichzelf geen koning Willem IV zal noe-

men, vindt De Bruyne „apart.” Lang geleden had hij namelijk gezegd dat wel te doen. „Ik heb geen idee waarom hij kiest voor koning Willem-Alexander. Misschien omdat hij als prins altijd al zo werd genoemd.” Uit de vele herinneringen aan de vertrekkende koningin kiest De Bruyne desgevraagd een recente. „In Den Haag heb ik haar regelmatig ontmoet; ik woon bijna naast het paleis. Ik weet nog van een aantal maanden geleden dat ze mij in haar auto passeerde. Bij het nemen van de bocht zag ik dat ze met haar hoofd –de hoed nog op– knikke­ bollend tegen het raam viel. Gezien het feit dat ze al 75 jaar is, en nog iedere dag in touw in een baan die veel concentratie kost, kon ik het me goed voorstellen dat ze achter in de hofauto in slaap was gevallen. Dat gaf iets heel menselijks aan de koningin.”


Abdicatie koningin Beatrix

Reformatorisch Dagblad

2005

2007

2010

2011

dinsdag 29 januari 2013 PAGINA 5

2012

Veel lof in „Het drievoudige snoer zal losser worden” Europa voor koningin Kees de Groot

Kranten prijzen ook prinselijk paar RIJSWIJK (ANP) – Een zakelijke, hardwerkende en populaire koningin met een groot ver­ antwoordelijkheidsgevoel. Dat beeld schetsen Europese kranten van koningin Beatrix op de dag nadat ze haar troons­ afstand bekendmaakte. Vooral in de Belgische en de Duitse media worden troonsafstand en -opvolging in Nederland breed uitgemeten. De Standaard stelt vast dat de toekomstige koning veel vertrouwen geniet. „De kroonprins heeft zijn wilde jaren gehad; die leverden hem de bijnaam Prins Pils op. Maar die wilde haren is hij allang kwijt”, aldus de Belgische krant. Ook het Duitse boulevardblad Bild herinnert zich WillemAlexanders vroegere bijnaam nog, maar constateert dat hij zich als volwassen man ontwikkelde tot steun en toeverlaat van zijn moeder. Als echtgenoot en vader zag hij zijn populariteit steeds meer toenemen. „Jong geluk voor Hollands oude troon”, kopt het blad dan ook uitbundig. „De wereld kijkt nu naar Willem-Alexander, zijn Máxima en de kleine prinsessen.” De Süddeutsche Zeitung vond een Duitse uitdrukking voor het neerleggen van een ambt

Europa reageert

■■ Veel aandacht in Europese kranten voor troonswisseling. ■■ Media roemen kwaliteiten koningin en kroonprinselijk paar. ■■ De Standaard: WillemAlexander is zijn wilde haren allang kwijt.

wel toepasselijk: „Beatrix neemt haar hoed”, luidt de kop van het artikel. Daarin wordt Beatrix beschreven als een hardwerkende vrouw met een „ijzeren discipline.” In politiek opzicht was Beatrix volgens de Süddeutsche Zeitung „meer liberaal dan conservatief”: ze pleitte altijd voor tolerantie en stak haar afkeer van vreemdelingenhaat en populisme niet onder stoelen of banken. De Britse krant The Guardian beschrijft Beatrix als een van de rijkste vorsten van Europa. Ze heeft volgens de krant een „intense interesse” in de politiek en bezoekt de geheimzinnige Bilderbergconferenties. Tegelijkertijd laat ze graag een „huiselijke normaliteit” zien door bijvoorbeeld op de fiets door Den Haag te rijden, schrijft de krant, overigens ten onrechte. Het Spaanse dagblad El Pais omschrijft Beatrix als een perfectionistisch en gerespecteerd vorstin. Verder blikt het dagblad terug op de geschiedenis van ”Guillermo” en Máxima. Onder de kop ”Hoe in tien jaar de critici te overtuigen” stelt de krant dat eerst „niemand een cent gaf” voor de toekomst van hun relatie. „Ze werd aanvankelijk met argwaan bekeken om het verleden van haar vader.” Door haar charme, humor en harde werk heeft Máxima het volk voor zich ingewonnen, analyseert El Pais. De „ietwat saaie” WillemAlexander profiteerde volgens de krant van haar populariteit. L’Express uit Frankrijk brengt in herinnering hoe Beatrix zelfs na het skiongeluk van zoon Friso „stoïcijns haar functies bleef vervullen.”

GOUDA – De nieuwe koning Willem-Alexander en konin­ gin Máxima gaan het vast goed doen, was vanmorgen de algemene verwachting van Driestarleerlingen in Gouda. „Al kan het drievoudige snoer God, Nederland, Oranje nu wel eens wat losser worden.”

Dat koningin Beatrix haar aftreden bekend zou maken, kwam voor Gabriëlle Langerak (13) „een soort wel verwacht.” Ook voor haar vriendin Mariëlle Croes (12) was het niet echt een verrassing. „Ze was al heel lang koningin.” Geerke de Bruijn (14) zat gisteravond met haar familie voor de televisie om de toespraak van de koningin te volgen. „Ze heeft het goed gedaan”, is haar oordeel over de koningin. „Een

mooie speech”, vindt ook RoosAnne van Dommele (15). „Wel diep.” Haar is er in elk geval van bijgebleven dat de vorstin na haar aftreden „nog mensen wil blijven ontmoeten.” Leonie Blaak (15), die samen met haar de school binnenstapt, noemt het „een goede keuze” van de koningin om plaats te maken voor kroonprins WillemAlexander. „Anders heeft hij geen tijd meer om koning te zijn.”

Moederfiguur

Ook Jelle Moerman (13) begrijpt wel waarom Beatrix terugtreedt. „Ze is bijna 75 jaar.” Hij is erg tevreden over haar ambtsinvulling. „Ze heeft het goed gedaan. Ze wist hoe ze het land in de hand moest houden. We hebben het niet slecht gehad.” Afdelingsleider onderbouw vmbo J. Boogaard noemt de vor-

stin „een echte moederfiguur.” Ze opereerde volgens hem „rustig en weloverwogen.” „Bemoedigend”, vond hij het dat de koningin met name in haar laatste kersttoespraak duidelijk blijk gaf van haar innerlijke drijfveren door openlijk te spreken over geloof, hoop en liefde. „Ik was blij dat dat in een geseculariseerde samenleving zo duidelijk werd gezegd.” Boogaard heeft alle vertrouwen in de nieuwe koning en koningin. „Het is een mooi paar. Ze hebben ook genoeg ervaring opgedaan.” Prins Willem-Alexander –„een rustige jongen, hij heeft er ook de leeftijd voor”– heeft volgens hem „een sterke persoonlijkheid naast zich.” Boogaard hoopt dat de prins „niet met gesloten oren” naar de kersttoespraken van Beatrix heeft geluisterd en dat hij zich

daardoor laat inspireren. De meeste leerlingen verwachten eveneens dat de kroonprins een waardige opvolger zal zijn van zijn moeder. „Hij kan in elk geval veel van zijn moeder leren”, stelt Laurens-Jan Schaap (13). „En hij kan altijd aan Máxima vragen wat hij moet doen.”

Prins Pils

Joost van Lagen (13) denkt dat Willem-Alexander „meer bij het leger betrokken zal zijn.” Op Facebook, stelt hij, werd al veel over de aanstaande koning gesproken. „Prins Pils komt eraan, las ik bijvoorbeeld.” Er zal niet veel veranderen met het aantreden het nieuwe koningspaar, denkt Gabriëlle Langerak. „Het maakt geen verschil, denk ik, een koningin of een koning. Het zal wel een beetje hetzelfde blijven.”

Geerke de Bruijn schat in dat Willem-Alexander „het een beetje hetzelfde gaat doen als zijn moeder.” Hij zal „wel goed regeren”, verwacht ze. „WillemAlexander en Máxima krijgen het in elk geval wel een stuk drukker.” De kroonprins zal de stijl van zijn oma hanteren, stelt conciërge J. Blaak. „Die was wat jovialer, meer naar het volk toe.” Zijn collega J. Nieuwkoop memoreert dat WillemAlexander enkele „onhandige opmerkingen” heeft gemaakt in het verleden. „Beatrix was daar sterker in.” Directeur bedrijfsvoering D. J. Bac vindt het „jammer” dat de aanstaande koning zo weinig heeft losgelaten over zijn persoonlijk geloof. „Het drievoudige snoer God, Nederland en Oranje kan nu wel eens wat losser worden.”

STOCKHOLM – Europese koningshuizen onthouden zich vooralsnog van commentaar op het aftreden van koningin Beatrix. De vorsten sturen een persoonlijke boodschap naar koningin Beatrix. „Het Zweedse koninklijk paar is maandagavond bij het 200-jarig jubileum van de Bos- en landbouwacademie in Stockholm. Ze zien af van een officieel bericht”, aldus de perswoordvoerder van het hof tegen het ANP. De Nederlandse en de Zweedse koninklijke familie hebben innige banden. Zo is prins WillemAlexander peetvader van prinses Estelle, de vorig jaar geboren dochter van de Zweedse kroonprinses Victoria. Koningin Beatrix is Victoria’s peettante. Desondanks kiest het Zweedse hof er dus voor nog geen officiële reactie te geven. Een woordvoerder van het Noorse koningshuis stelde kortweg: „geen commentaar.” Het Deense koningshuis was gister-

avond voor de pers niet bereikbaar. Koning Albert van België gaat persoonlijk in contact treden met koningin Beatrix om haar geluk te wensen met haar besluit. Ook zal hij de beste wensen overbrengen aan troonopvolger Willem-Alexander, maakte een woordvoerder van het Belgische koninklijk paleis bekend. Er zal hierover geen officiële mededeling volgen, benadrukte de zegsman. Officiële reacties van de vorstenhuizen in Groot-Brittannië, Spanje en Luxemburg zijn ook nog niet voorhanden. Engelse media trekken rond het nieuws van de abdicatie de vergelijking met prins Charles (64 jaar), die al 61 jaar kroonprins is en nog steeds moet wachten. De Britse koningin (86) zal in het harnas sterven, is de verwachting. Wel draagt zij steeds meer taken over aan haar zoon. Bijzonder is dat koningin Elizabeth straks mogelijk na de koninginnen Juliana en Beatrix ook de nieuwe Nederlandse koning op staatsbezoek krijgt.

Ondernemers prijzen inzet Binnenlandredactie

DEN HAAG – Ondernemers­ organisaties VNO-NCW en MKB-Nederland prijzen de inzet van de koningin voor ondernemend Nederland. Dat lieten de organisaties vanmorgen weten in een verklaring. In het kielzog van de koningin reisden bij staatsbezoeken vaak vertegenwoordigers van Nederlandse bedrijven mee. De konin-

gin opende zo deuren. De organisatie „bedanken koningin Beatrix voor wat zij tijdens haar regeerperiode heeft betekend voor ons land en voor het Nederlandse bedrijfsleven in het bijzonder. Haar rol van ambassadeur voor ondernemend Nederland als onderdeel van haar staatsbezoeken is van grote waarde geweest voor onze bedrijven.” De organisaties gaan ervan uit dat het nieuwe koningspaar deze rol zal voortzetten.

Binnenlandredactie

AMSTERDAM – Het Rijks­ museum in Amsterdam wijdt vanaf donderdag een expositie aan koningin Beatrix in ver­ band met haar aftreden. Het museum toont dertig foto’s over het leven en werk van de vorstin. Die laten haar functioneren als staatshoofd zien, maar belichten ook haar privéleven. Zo zijn er opnames te zien van de inhuldigingsplechtigheid in 1980, alsmede jeugdfoto’s die in 1938 en 1943 door prins Bernhard zijn gemaakt. De foto’s komen uit de eigen collectie van het Rijksmuseum en zijn gemaakt door fotografen als Werry Crone, Stephan Vanfleteren en Vincent Mentzel. De tentoonstelling ”Beatrix Regina” loopt tot en met 17 maart.

Parlement moet regent(es) aanwijzen DEN HAAG (ANP) – Niet lang na het aantreden van koning Willem-Alexander moeten de Staten-Generaal besluiten wie regent(es) wordt als ”de ko­ ning” overlijdt voordat prinses Amalia meerderjarig is. Is er geen regent aangewezen, dan neemt de Raad van State tijdelijk het koninklijk gezag waar. Een regent(es) oefent het koninklijk gezag uit zolang de koning(in) nog geen 18 jaar is. Een regent hoeft geen lid te zijn van het Koninklijk Huis, maar zo is het wel altijd geweest. Het ligt voor de hand om prinses Máxima aan te wijzen, maar prins Constantijn is ook een optie. De prinsen Claus (met prinses Margriet als reserve) en Bernhard waren regent, maar voordien vervulde niet prins Hendrik, maar koningin Emma deze functie.

Republikeinen „treuren om nieuwe koning”

Koningshuizen stil over afscheid Binnenlandredactie

Expositie over Beatrix in Rijksmuseum

AMSTERDAM (ANP) – Het Nieuw Republikeins Genoot­ schap treurt over het feit dat prins Willem-Alexander wordt ingehuldigd als nieuwe koning.

WASSENAAR – Prins Willem-Alexander en prinses Máxima vertrokken gisteravond samen met hun gezin vanaf villa Eikenhorst in Wassenaar, kort nadat koningin Beatrix haar aftreden wereld­ Foto ANP kundig gemaakt. 

Argentijnse media blij met koningin Máxima Binnenlandredactie

BUENOS AIRES – Argentijnse (internet)media hebben en­ thousiast gereageerd op de toespraak van „Beatrix I de Holanda.” Beatrix de Eerste maakt in de ogen van talrijke media plaats voor een nieuwe koningin die uit Argentinië komt, Máxima Zorreguieta, en haar echtgenoot „Guillermo Alejandro.” Een Argentijnse koningin in het oude Europa fascineert duidelijk talrijke media in de republiek die drie jaar jonger is dan het Koninkrijk der Nederlanden en die een veel turbulentere historie heeft dan Nederland. „Koningin Máxima” bewijst dat modern Argentinië niet volkomen is vervreemd van Europa. Ze is volgens tal van Argentijnse media niet alleen in ons land „het meest geliefde lid van het Koninklijk Huis”, maar in heel Europa een van de populairste figuren van de royalty van het oude continent, dankzij haar „sympathie, eenvoud en elegantie.”

Zorreguieta komt niet, Kamer blij DEN HAAG (ANP) – Jorge Zorreguieta blijft weg bij de inhuldiging van zijn schoon­ zoon Willem-Alexander tot koning. Daarmee is meteen het heetste hangijzer rond de troonswisseling weg­ genomen. In de Tweede Kamer was de discussie over de wenselijkheid van de aanwezigheid van Máxima’s vader de laatste maanden weer opgelaaid, nadat PvdA-voorman Samsom in de verkiezingsstrijd had laten weten daar geen bezwaar tegen te hebben. Bij de behandeling van de begroting van het Koninklijk Huis werd minister-president Rutte erover ondervraagd. Rutte wilde de knoop pas doorhakken op het moment dat er sprake was van een abdicatie. Jorge Zorreguieta, die gisteren in familiekring zijn 85e verjaardag vierde, mocht in 2002 het huwelijk van Máxima en prins Willem-Alexan-

der niet bijwonen. Zijn thuisblijven was voor toenmalig premier Kok voorwaarde om het parlement om toestemming te vragen voor de trouwerij. Zorreguieta mocht wel bij plechtigheden zijn die meer een familiekarakter hadden, zoals de doopplechtigheden van zijn kleindochters en de viering van de 40e verjaardag van Máxima. De inhuldiging is bij uitstek een staatszaak en valt volgens de meeste politieke partijen onder dezelfde regeling als het huwelijk, dat vanwege de dynastieke consequenties (troonopvolging) ook als staatszaak werd gezien. Zorreguieta was in de Argentijnse regering die diende onder de bloedige junta eerst onderminister en later minister van Landbouw. Hij heeft altijd ontkend te hebben geweten van de moordpartijen en verdwijningen die onder het militaire bewind plaatshadden.

Rol Constantijn en Laurentien verandert DEN HAAG (ANP) – Koningin Beatrix heeft bij haar inhuldi­ ging in 1980 hulp gevraagd van haar zus prinses Margriet en haar zwager prof. mr . Pieter van Vollenhoven. Koning Wil­ lem-Alexander kan rekenen op de steun van zijn broer prins Constantijn en zijn schoonzus prinses Laurentien. Dat hebben ze bij hun huwelijk in 2001 gezegd en ook in latere jaren herhaald. De vraag is echter op welke wijze ze daaraan invulling gaan geven. Dat hangt niet alleen af van de wensen van de nieuwe koning, maar ook van de mogelijkheid om hun werkzaamheden te combineren met het aangaan van verplichtingen in Nederland. We moeten wel ons eigen geld verdienen, zo merkte Constantijn in dat verband eerder op. Het paar, dat drie kinderen heeft, woont en werkt in Brussel. Dat heeft als groot voordeel dat de kinderen buiten de schijnwerpers van de media kunnen opgroeien. Constantijn is werk-

zaam in het kabinet van Eurocommissaris Kroes. Laurentien, die van de twee de meeste openbare verplichtingen vervult, is actief als zelfstandig communicatieadviseur. Ook heeft ze een waaier aan beschermvrouwschappen en is ze boegbeeld van de door haar zelf opgerichte stichting Lezen & Schrijven, die zich richt op de laaggeletterden in de samen­ leving. Hoewel beiden lid zijn van het Koninklijk Huis, krijgen ze geen uitkering van de staat. Eventuele kosten voor koninklijke optredens kunnen ze wel bij de koning(in) declareren. In familiekring moet worden uitgemaakt in hoeverre Constantijn en Laurentien de ”Margriet en Pieterrol” gaan overnemen, of ze blijven deelnemen aan Prinsjesdag en Koningsdag en of ze daarvoor ook naar Nederland verhuizen. Vele handen maken licht werk, maar Constantijn en Laurentien hebben wel een eigen loopbaan op het moment van het aantreden van WillemAlexander.

„Het goede bericht was dat Beatrix vertrekt als staatshoofd”, zei voorzitter Anjo Clement gisteren. „Maar het slechte bericht was dat een zoon van haar, die bij haar in de wieg heeft gelegen, haar gaat opvolgen.” Clement verwacht dat prins Willem-Alexander straks een minder geduchte „tegenstander” zal zijn. „We hebben niet de indruk dat hij belangstelling heeft voor staatkundige vragen of voor wat het Nederlandse volk precies bezighoudt. We nemen hem niet serieus. Zijn moeder namen we wel serieus.” Het genootschap heeft naar eigen zeggen rond de 1400 leden.

Limburger krijgt krant in de bus ondanks staking HEERLEN (ANP) – Abonnees van dagblad De Limburger en het Limburgs Dagblad hebben vandaag een krant in de bus ge­ kregen, al was het een dunne. Medewerkers van de drukkerij wilden staken, waardoor er geen krant zou uitkomen. Het nieuws rond de troonsafstand van koningin Beatrix deed de actie­ voerende drukkers echter besluiten de geplande bijlage over de koningin wel te drukken, evenals nieuws uit binnen- en buitenland. Dat maakte hoofdredacteur Huub Paulissen van de kranten gisteravond laat bekend. De vakbonden wilden staken vanwege een al langer slepend conflict met eigenaar Media Groep Limburg over een sociaal plan. De directie wil 25 van de 75 banen schrappen.


29-01-1963

29-01-2013 50 jaar getrouwd

Pieter Jan van Heteren & Paulina van HeterenKoppelaar

Met groot verdriet, maar ook met diepe bewondering voor de wijze waarop zij met haar ziekte is omgegaan, geven wij u kennis dat door de Heere is weggenomen onze zorgzame, dappere en geliefde schoondochter, schoonzus en tante

JANNIE POSTHUMA-WISSE in de leeftijd van 53 jaar.

Van harte gefeliciteerd en Gods zegen toegewenst van uw kinderen, kleinkinderen en achterkleinkind. Hugo de Grootstraat 56 3361 HH Sliedrecht

Middelburg: G.J.C. Posthuma Oost-Souburg: L. Posthuma-Beekman Piet Posthuma Middelburg: Elly de Smit-Posthuma Wim de Smit Cobi en David Goes: Gerard Posthuma Middelharnis: Marco Posthuma Trudy Posthuma-Wisse Jurian, Sanne en Rozalin Dat de Heere onze zoon, broer, zwager en oom met zijn kinderen en kleinkinderen en ons allen wil vertroosten in dit zeer smartelijke verlies.

1953

3 februari

2013

Want de HEERE is goed; Zijn goedertierenheid is in der eeuwigheid, en Zijn getrouwheid van geslacht tot geslacht. Psalm 100 : 5 Op D.V. 3 februari a.s. hopen wij met onze lieve ouders en grootouders

W. de Visser N. de Visser-Parlevliet te gedenken dat zij 60 jaar getrouwd mogen zijn. Wij wensen hen in het bijzonder in de avond van het leven de zegen van God toe. Hun dankbare kinderen en kleinkinderen:

Ter nagedachtenis aan mijn dierbare schoonzus

JANNIE POSTHUMA-WISSE Altijd heeft zij mijn zorgen en blijdschap meegedragen tot God haar riep; Nu zijn mijn zorgen groot nu zijn mijn wegen diep Mijn hart zoekt haar maar vindt haar niet. Ik voel de tranen in mijn ogen branden die niemand, niemand ziet. Ik wil getroost zijn, maar wil ook helpen verlichten, eens anderen pijn. Ik roep tot God: wilt Gij alstublieft onze trooster zijn?

Kootwijk: Cokky de Visser Benschop: Liesbeth van Overhagen-de Visser Ron van Overhagen Marloes en Jasper Jan Paul en Tamara Groenenhof 2, 3405 CA Benschop

Elly de Smit-Posthuma

„Want de mens gaat naar zijn eeuwig huis” De HEERE nam na een ernstige ziekte uit ons midden weg mijn lieve vriendin en onze lieve (tante)

JANNIE POSTHUMA Sterke de HEERE Simon, de kinderen en kleinkinderen in dit zware verlies. Vlissingen: Gré Huissen-Meulmeester Tot onze diepe droefheid is na een ernstige ziekte, door de HEERE, op Zijn tijd van ons weggenomen mijn lieve, zeer zorgzame vrouw, onze lieve moeder en oma

Arjen en Rianne Huissen Corlinde en Thomas Bram Peter en Riannen Schipper Marin Bréam Harald

JOHANNA POSTHUMA-WISSE ~ Jannie ~ echtgenote van Simon August Posthuma in de leeftijd van 53 jaar.

28 januari 2013

Oost-Souburg: S.A. Posthuma Oost-Souburg: Gertjan Posthuma Goes: Wim en Pauline PosthumaKnoop Thirza Mirthe Sybe Oost-Souburg: Simon Posthuma 28 januari 2013 Padweg 1bis 4388 EL Oost-Souburg Er is gelegenheid tot condoleren en afscheid nemen D.V. vrijdag 1 februari van 19.30 uur tot 20.30 uur in de ”Marnixkerk”, Marnixplein 41, West-Souburg. De rouwdienst, waarvoor wij u uitnodigen, zal gehouden worden D.V. zaterdag 2 februari om 10.00 uur in de ”Marnixkerk”.

JANNIE POSTHUMA-WISSE op de leeftijd van 53 jaar. Diep verdrietig ben ik om haar overlijden, maar dankbaar denk ik terug aan onze jarenlange, waardevolle vriendschap waarin we alle lief en leed hebben gedeeld. Ik zal haar heel erg missen. We bidden Simon en de (klein)kinderen Gods ondersteuning toe om dit smartelijke verlies te kunnen dragen. Kapelle: Maja Weststrate Driewegen : Arno en Emily Kapelle: Eline en Maarten, Rosanne & Marilyn Eelco Arienke

Aansluitend zal om 11.30 uur de begrafenis plaatsvinden op de algemene begraafplaats aan de Molenweg te Oost-Souburg. Bedroefd hebben we kennisgenomen van het overlijden van onze trouwe medewerkster en gewaardeerde collega

JANNIE POSTHUMA Indien u door omstandigheden geen rouwbrief heeft ontvangen, wilt u dan deze advertentie als zodanig beschouwen. Geen bloemen

We wensen Simon, Wim & Pauline en de kinderen, Gert-Jan en Simon de troost en nabijheid van de Heere toe in dit grote verdriet.

Bouman KantoorTotaal B.V. Goes | Terneuzen | Vlissingen Heden behaagde het de Heere, tot onze diepe droefheid, van onze zijde weg te nemen mijn oudste dochter, zus, schoonzus en tante

De Heere gedenke Simon en de kinderen en kleinkinderen in dit verlies. M. Wisse-de Korte Annelies Witte-Wisse Willem Witte Sam Wisse Ellen Wisse-Brouwer Neven en nichten Meliskerke, 28 januari 2013

Tot onze droefheid heeft de Heere van ons weggenomen onze lieve zus en tante

JANNIE POSTHUMA-WISSE in de leeftijd van 53 jaar. Wij bidden Simon en de kinderen Gods hulp toe in deze moeilijke en zware weg. Jan en Carina Wisse-Schrijver William en Lydia Renate en Anthony Maureen Rinco Meliskerke, 28 januari 2013

P. WITVLIET-BOOM Barneveld, januari 2013, familie Witvliet

HILLIGJE VAN DIJK-’T LAM echtgenote van Gijsbertus van Dijk in de leeftijd van ruim 79 jaar.

Opnieuw sprak de Heere in het midden van onze vereniging. Met droefheid vernamen we het overlijden van mevrouw

Ps. 116 : 2 t/m 5 (berijmd)

P. WITVLIET-BOOM

Geldermalsen: G. van Dijk Geldermalsen: Wim en Ina van Dijk-Kievit Meteren: Sjaan en Dicky van Dijkvan der Burg Geldermalsen: Mientje en Cor de Bruinvan Dijk Geldermalsen: Nel en Gerrit Vos-van Dijk Geldermalsen: Geertje en Barend van Doorn van Dijk Geldermalsen: Martien en Anette van DijkSchriever Deil: Coba en Marinus Koemansvan Dijk Geldermalsen: Aart en Lianne van DijkWiggelinkhuijsen Barneveld: Floor en Betsie van DijkHeiwegen Geldermalsen: Ria en Cees Dorrestijnvan Dijk ’t Harde: Corrie en Jan Beens-van Dijk Acquoy: Berthie en Jochem van Sloten-van Dijk Klein- en achterkleinkinderen

De Heere vertrooste haar familie en heilige deze roepstem aan ons allen.

27 januari 2013 Bolspil 2, 4191 TH Geldermalsen Onze dierbare overledene is thuis opgebaard. Er is gelegenheid tot condoleren D.V. donderdag 31 januari van 19.30 tot 21.00 uur, in de zaal van de ”Bethelkerk” van de Gereformeerde Gemeente, Laan van Leeuwenstein 10 te Geldermalsen. De rouwdienst zal gehouden worden D.V. zaterdag 2 februari om 10.30 uur in bovengenoemd kerkgebouw, waarna de begrafenis zal plaatshebben op de Algemene Begraafplaats aan de Lange Akker te Geldermalsen om circa 11.45 uur. Indien u de rouwdienst wenst bij te wonen, wordt u uitgenodigd om 10.15 uur - in gepaste kleding - in de ”Bethelkerk” aanwezig te zijn. Geen bloemen Mochten belanghebbenden geen rouwbrief hebben ontvangen, dan wordt u verzocht om deze advertentie als zodanig te beschouwen.

Met droefheid delen wij u mee dat, op Zijn tijd en wijze, na een periode van afnemende krachten, de Heere van ons heeft weggenomen onze geliefde zuster, schoonzuster en tante

Schoonrewoerd: M. ’t Lam B.C. ’t Lam-Bor Leerdam: A. ’t Lam L. ’t Lam-de Kruyk Leerdam: M.F. Verheugen-’t Lam (in herinnering) H.L. Verheugen Hoogblokland: T.E. Korthof-’t Lam J.A.S. Korthof Wij wensen Gijs en de kinderen Gods nabijheid toe in dit grote verlies. Schoonrewoerd, 26 januari 2013

Met droefheid geven wij u kennis van het overlijden van ons meelevend lid mevrouw

H. VAN DIJK-’T LAM De Heere gedenke en sterke haar man, kinderen, klein- en achterkleinkinderen en heilige deze roepstem aan hun en ons hart. Bestuur en leden van vrouwenvereniging ”Tryfena” van de Gereformeerde Gemeente te Tricht - Geldermalsen Geldermalsen, 27 januari 2013

Bestuur en leden vrouwenvereniging Fébe Barneveld, 27 januari 2013

Maar de goedertierenheid des HEEREN is van eeuwigheid en tot eeuwigheid over degenen, die Hem vrezen, en Zijn gerechtigheid aan kindskinderen. Psalm 103 : 17

Tot onze diepe droefheid is door de Heere, op Zijn tijd, na een moeitevolle levensavond, uit ons midden weggenomen onze geliefde, zorgzame moeder en lieve oma

PIETERTJE WITVLIET-BOOM Bedroefd delen wij u mede dat de Heere uit onze familiekring heeft weggenomen onze geliefde zwager

JAN HENDRIK KUIPER echtgenoot van Elisabeth van Nieuwkoop in de leeftijd van 74 jaar. Wij bidden onze zuster en schoonzuster van harte Gods ondersteuning toe in het dragen van dit grote verlies. Gouda: C. van Nieuwkoop-de Jong C. Kruyt-van Nieuwkoop C.C. Hoogendijkvan Nieuwkoop H.N. van Nieuwkoopvan der Klis Rijswijk: B. van der Vaart-Bouman J. van der Vaart Alblasserdam: D.L. van Pelt J.W. van Pelt-Sira Rijssen: M. van Nieuwkoop-Vrijenhoek J. Vrijenhoek

Scherpenzeel: D. de Bruin D. de Bruin-Palland Reeuwijk: C.L. van Nieuwkoop G. van Nieuwkoop-van Wijk

sinds 17 januari 1977 weduwe van Arend Witvliet

De HEERE heeft gegeven, en de HEERE heeft genomen; de Naam des HEEREN zij geloofd!

(Job 1 vers 21b) Vertrouwend op Gods genade delen wij u mee dat de HEERE op Zijn tijd uit ons midden heeft weggenomen mijn lieve vrouw en onze zorgzame, biddende moeder en oma

JOHANNA WILLEMINA TESSEMAKER-RIPHAGEN echtgenote van Berend Jannes Tessemaker Oene, 13 juni 1942

Zwolle, 27 januari 2013

Oene: B.J. Tessemaker Stellendam: Christiaan Tessemaker Heleen Tessemakerden Hollander Bernd, Anne Heerde: Jaco Tessemaker Rina Tessemaker-van Dijk Lian, Esther Oene: Lida van Coeverden-Tessemaker Dick van Coeverden Julia, Leonoor Putten: Hanneke van de LangemheenTessemaker Henk van de Langemheen Henrik, Joanne, Lieke

27 januari 2013 Vliegersvelderlaan 42 3771 VB Barneveld Correspondentieadres: Smidstraat 23 3886 AX Garderen

Bedroefd om de leegte die hij bij ons achterlaat, maar met dankbare herinneringen aan zijn grote betrokkenheid op ons, geven wij u kennis dat door de Heere uit ons midden is weggenomen, na een ernstige ziekte, onze geliefde vader, schoonvader en opa

JACOB DE JONG sinds 31 mei 2012 weduwnaar van Lijntje de Jong-van der Wolf in de leeftijd van 75 jaar. HardinxveldGiessendam: G.H. den Hertog-de Jong P.W. den Hertog Harm, Marleen en Arjan, Jobke, Gert-Jan, Irma

Elspeet: J.J. de Jong W. de Jong-Heijkamp Adriënne, Anne-Lynn, Jonathan ’s-Gravendeel: M.A. de Jong S.E. de Jong-Verschoor Jo-Shin, Sheng-Jacco 26 januari 2013 Baanhoek 411 3361 GH Sliedrecht Onze vader en opa is thuis opgebaard, waar D.V. woensdag 30 januari van 15.00 tot 16.30 uur en donderdag 31 januari van 19.30 tot 21.00 uur gelegenheid tot condoleren is. De rouwdienst zal gehouden worden D.V. vrijdag 1 februari om 10.30 uur in de grote zaal van rouwcentrum ”De Drechtstreek”, ingang Aula 1, Jan Steenstraat 71 te Sliedrecht, waarna de begrafenis zal plaatshebben op de Algemene Begraafplaats aan de Thorbeckelaan te Sliedrecht om circa 11.45 uur. Indien u de rouwdienst wenst bij te wonen, wordt u uitgenodigd uiterlijk om 10.20 uur - in gepaste kleding - in het rouwcentrum aanwezig te zijn. Geen bloemen Degenen die wij vergeten zijn een rouwbrief te sturen, kunnen deze advertentie als zodanig beschouwen.

Klaterstraat 4 8167 ND Oene Er is gelegenheid tot condoleren op D.V. vrijdag 1 februari van 19.30 tot 20.30 uur in verenigingsgebouw ”De Ark”, Keizerstraat 4 in Oene. De rouwdienst wordt gehouden op zaterdag 2 februari om 11.00 uur in de Hervormde Kerk in Oene, waarna de graflegging zal plaatshebben op de Algemene Begraafplaats aan de Eperweg in Oene. ~ Geen bloemen ~

’k Zal dan gedurig bij U zijn. Psalm 73 : 12 (berijmd) Bedroefd delen wij u mee dat door de Heere tot Zich is genomen onze lieve, zorgzame zus, schoonzus en tante

JOHANNA WILLEMINA TESSEMAKER-RIPHAGEN

Met droefheid delen wij u mede dat door de Heere, na een ernstige ziekte, van ons is weggenomen onze geliefde broer, zwager en oom

JAKOB DE JONG weduwnaar van Lijntje de Jong-van der Wolf in de leeftijd van 75 jaar. Stolwijk: H. de Jong C. de Jong-van Wijngaarden Gouda: J. Meerkerk-de Jong Sliedrecht: Chr. Maat-de Jong HardinxveldGiessendam: C. Maat-de Jong P. Maat Neven en nichten 26 januari 2013

echtgenote van Berend Jannes Tessemaker in de leeftijd van 70 jaar. Wij bidden of de Heere onze broer en zwager Berend en de kinderen en kleinkinderen wil troosten in dit grote verdriet. Oene: Diet Riphagen Zeewolde: Gerhard en Riekie RiphagenSchuurman Oene: Hans en Gerrie RiphagenSchuurman Kampen: Gerrie en André van PuttenRiphagen Epe: Stien van ’t Hof-Tessemaker Jaap van ’t Hof (in herinnering)

Want Gij zijt mijn Verwachting, Heere, HEERE! Psalm 71 : 5a Dankbaar voor wat de HEERE in hem heeft gegeven en vervuld met verdriet, delen wij u mede dat, in de gezegende leeftijd van 91 jaar, de HEERE uit ons midden heeft weggenomen mijn innig geliefde man en onze zorgzame vader, schoonvader, groot- en overgrootvader

LEENDERT HUISMAN echtgenoot van Dirkje Huisman-de Graaf

Oene, 27 januari 2013

Bruchem: D. Huisman-de Graaf Bruchem: Jan en Janny Huismanvan Oosterom „De Heer is mijn Herder” Ps: 23

Met grote droefheid geven wij kennis dat, door afnemende gezondheid, van ons is heengegaan mijn lieve man, onze zorgzame vader en opa

Pieter Jan Kaat Piet

op de leeftijd van 91 jaar. Garderen: P. Witvliet A.L.M. Witvliet-Carpentier Nunspeet: J. van den Berg-Witvliet J.T. van den Berg Nunspeet: M. Witvliet Klaaswaal: A.J. Witvliet W.M.L.E. Witvliet-Braber Kleinkinderen en achterkleinkinderen

Wat man leeft er, die den dood niet zien zal, die zijn ziel zal bevrijden van het geweld des grafs? Sela. Psalm 89 vers 49

Sliedrecht: A.J. de Jong J.J. de Jong-Verschoor Jaap, Johan, Jos, Elyne, Mark

Neven en nichten

moeder van onze collega’s Wim en Pauline

Directie en medewerkers

JOHANNA POSTHUMA-WISSE

Het behaagde de Heere, in Zijn ondoorgrondelijke wijsheid, op Zijn tijd en wijze en na een periode van afnemende krachten en gedachten, heden van onze zijde en uit onze familiekring weg te nemen mijn innig geliefde vrouw en onze lieve zeer zorgzame moeder, schoonmoeder, groot- en overgrootmoeder

Graag bedanken wij al het personeel en de vrijwilligers van zorgcentrum Elim, afdeling Oase, voor de jarenlange, liefdevolle verzorging van onze moeder, mevrouw

HILLIGJE VAN DIJK-’T LAM De Heere nam uit dit leven weg mijn dierbare vriendin en onze altijd meelevende ”tante”

28 januari 2013

Na afloop van de begrafenis is er ook gelegenheid de familie persoonlijk te condoleren in de ”Marnixkerk”.

De Heere kent degenen die de Zijne zijn.

geboren Bergen op Zoom, 20 juli 1940

Bergambacht: Annie en Marinus RookenHuisman Gouda: Adri en Dirk van NieuwkoopHuisman Bergambacht: Arie en in herinnering Anneke Huisman-de Jong Groot-Ammers : Leen en Pia Huismanvan Wijngaarden Bergambacht: Joop en Corien Huisman-Spelt

overleden Zwolle, 25 januari 2013

Ens: W.P. Kaat - Dekker Emmeloord: Peter Kaat Jetske Kaat - Bolding Emma Anne-Sophie Lucas Dordrecht: Martine Wiersma - Kaat Henk Wiersma Lotte Jochem Baan 81 8307 AT Ens. De rouwdienst zal worden gehouden op donderdag 31 januari om 11.00 uur in de ‘Moriakerk’ van de Gereformeerde Gemeente, Reestdal 25 te Emmeloord. Aansluitend zal de begrafenis plaatsvinden op de Algemene Begraafplaats, Espelerlaan 69 te Emmeloord.

Gelegenheid tot condoleren Deo volente woensdag 30 januari a.s. in de zaal van Zorgcentrum Elim, Vliegersvelderlaan 42, Barneveld, van 19.45 tot 20.30 uur. De rouwdienst zal worden gehouden op donderdag 31 januari a.s. om 11.00 uur in de zaal van Zorgcentrum Elim. Aansluitend zal de teraardebestelling plaatsvinden om 12.30 uur op de gemeentelijke begraafplaats ”De Plantage”, Narcissenstraat 260, Barneveld.

Voorafgaand aan de dienst is er van 10.15 tot 10.45 uur gelegenheid om de familie te condoleren in bovengenoemde kerk.

Geen bloemen

Geen bloemen

Arnhem: Henk en Korn HuismanKhanthis Kleinkinderen en in herinnering Gerrit en achterkleinkinderen 5314 NA Bruchem, 28 januari 2013 Middelstraat 2 Mijn man, onze vader en opa is thuis opgebaard. Gelegenheid tot condoleren donderdag 31 januari a.s. van 19.00 tot 20.30 uur in Kerkelijk Centrum ”Eben Haëzer”, De Kosterijstraat 2 te Bruchem. De begrafenis zal D.V. plaatsvinden zaterdag 2 februari a.s. op de algemene begraafplaats te Bruchem om ± 14.15 uur. Vooraf zal er om 13.15 uur een rouwdienst worden gehouden in de Hervormde Kerk, Kerkplein 1 te Bruchem, waarbij u beleefd wordt uitgenodigd om 13.10 uur aanwezig te zijn. Geen bloemen

Vervolg op pagina 14


„Antireligieus sentiment in debat” Dr. Govert Buijs spreekt tijdens VU-debat over rol van godsdienst in samenleving Van een medewerker

AMSTERDAM – Het is goed dat de SGP geen vrouwen mag weren, maar de discussie over het ritueel slachten getuigt van een antireligieus sentiment. Van dat laatste wist Govert Buijs zijn publiek in Amsterdam gisteren in elk geval te overtuigen. De hoogleraar politieke filosofie en levensbeschouwing aan de Vrije Universiteit (VU) sprak voor een volle zaal in debatcentrum De Rode Hoed over de vraag of religie achter de voordeur zou moeten verdwijnen. Tegenspelers bij het door ForumC en dagblad Trouw georganiseerde debat waren onder anderen Boris van der Ham, voorzitter van het Humanistisch Verbond, en de liberale rabbijn Tamarah Benima. Volgens gespreksleider Elma Drayer is er „wat aan de hand” met de vraag naar religie en samenleving. „Tien jaar geleden was dit debat niet gevoerd. Maar

nu kun je geen krant openslaan of je hoort wel ergens gemopper over christenpesten of een zelfgenoegzaam secularisme dat hier zou heersen.” Buijs betoogde dat er ruwweg twee manieren zijn voor het organiseren van een politieke gemeenschap. „De eerste is te zorgen dat alle burgers zo ongeveer hetzelfde zijn. Het centrum van die eenheid was vaak een god en de dissidenten waren de goddelozen. De andere manier is om zo veel mogelijk vrijheid en verscheidenheid toe te laten, vanuit de gedachte dat wie eenheid zaait, strijd zal oogsten.” Volgens de hoogleraar huist in

■■ „De argumenten zijn niet meer rationeel, het gaat om macht”

dinsdag 29 januari 2013 PAGINA 7

Kerk en Godsdienst

Reformatorisch Dagblad

ieder mens het eerste type. „We zijn denk ik allemaal zo’n unitariër. Misschien nemen we de relatieve geborgenheid van onze jeugd als maatstaf voor het grote verband waarin we later opereren.” Het vroege christendom zorgde voor een doorbraak naar het tweede model, doordat het onder heidense keizers weigerde mee te doen in de centrale cultus en betoogde dat ieder individu beeld van God is. Maar vanaf keizer Constantijn werd het christendom toch weer unitarisch. Buijs zelf kiest voor het tweede model. „We moeten niet de fout maken om bijvoorbeeld bij de omroepen of in het onderwijs aan de seculiere overtuiging het alleenrecht te geven. Als alle diversiteit verdampt, word je buitengewoon kwetsbaar.” Ook gaat er een wederzijds corrigerende werking uit van verschillende naast elkaar staande overtuigingen, denkt de politicoloog. Het plurale model rust echter op een aantal fundamentele

waarden, die nodig zijn om de pluraliteit te waarborgen. „De absolute grens van de rechtsorde is dat er ruimte moet zijn voor iedereen. Daarom, hoezeer de SGP ook deel is van een lange traditie, hoe sympathiek de vertegenwoordigers ook zijn: dit kon niet door de beugel. De bescherming van pluraliteit geldt ook voor vrouwen, zeker als het gaat om een partij die deel uitmaakt van de wetgevende macht.” Maar mag de overheid ook zo ingrijpen in de school? Voormalig D66-Kamerlid Van der Ham betoogde van wel. „De staat gaat niet over de vrouw in het ambt, dat is iets van in de kerk. Maar de school is een kring waar je als overheid veel dieper in mag treden, je komt er dichter mee bij de Grondwet. Ik vind niet dat je als school kunt zeggen: Wij bepalen zelf wat er gebeurt. Het doet tekort aan de individuele geloofsvrijheid van bijvoorbeeld een lesbische docente als ze geen les mag geven in het christelijk onderwijs.”

Rabbijn Benima stelde dat het verschil in grootte tussen groepen tot een oneerlijk debat leidt. „Kleine gemeenschappen zoals de joodse en die rond de SGP worden in een hoek gedrukt. De meerderheid is voor koopzondag, dus de andere mening moet gewoon het veld ruimen. Of de discussie over ritueel slachten: de argumenten zijn helemaal niet meer rationeel, het gaat om macht.” Fel, tegen Van der Ham: „U heeft geen idee wat dat voor ons betekent.” Buijs voegde eraan toe dat de discussie over ritueel slachten gevoerd werd in een land waar het nooit over de „echte vragen” gaat en oogstte applaus: „We moeten niet vergeten dat joden en moslims een dier juist slachten omdat ze weten dat dat niet zomaar iets is. Maar wij slachten massaal dieren in een industrieel proces, met hetzelfde gemak waarmee we een spijker inslaan. Daar zou het debat over moeten gaan. Maar dit debat kwam voort uit antireligieuze gevoelens.”

Niet hét, maar míjn Jodendom Dr. Bart Wallet houdt lezing in Amersfoort Maarten Stolk

AMERSFOORT – Het aantal Joden in Nederland is sinds 1945 vrij stabiel gebleven: tussen de 30.000 en de 40.000. Ondertussen is de manier waarop zij hun Joodse identiteit invullen wel sterk veranderd: het gaat niet langer om hét Jodendom, maar om míjn Jodendom. Historicus dr. Bart Wallet, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, doet onderzoek naar de geschiedenis van de Joden in Nederland in de periode 1945-2010. Centraal staat de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog en de herleving van het Jodendom na 1945. Op uitnodiging van Stichting Vrienden van Synagoge Amersfoort houdt dr. Wallet vanavond in kerkgebouw De Brug een lezing over dit onderwerp. Hoe is het de Nederlandse joden sinds 1945 vergaan? Dr. Wallet: „De voornaamste zorg van de rabbijnen en bestuurders in de jaren na de oorlog waren de ”verafstaanden”, Joden die zich aan de rand van de gemeenschap bevonden. Ze waren vaak geen lid van Joodse organisaties en in veel gevallen waren ze gemengd gehuwd. Sommigen van hen hadden na 1945 zelfs hun Joodse familienaam laten veranderen in namen die niet als Joods te herkennen waren. Zij zetten na de oorlog de onderduik voort, veelal uit angst voor een herhaling van de oorlog en voor antisemitisme.” De Joodse instanties organiseerden tal van activiteiten om hen te bereiken. Zo waren er leraren die het hele land doorreisden om tot in de kleinste plaatsjes aan soms maar een enkel Joods kind les te geven. Zij brachten de kinderen wat kennis van Joodse feesten en gebruiken bij, leerden hun een beetje Hebreeuws en vertelden

over de nieuwe staat Israël. „Ze kwamen veelal maar een uurtje per week, maar hun betekenis is nauwelijks te overschatten. Voor veel kinderen en hun ouders waren deze leraren het enige contact met de Joodse gemeenschap.”

Ontkerkelijking

De inspanningen om de verafstaanden aan de gemeenschap te verbinden, slaagden uiteindelijk niet. Vanaf de jaren tachtig werd het duidelijk dat juist deze groep de nieuwe meerderheid in Joods Nederland gingen vormen. Sinds de Tweede Wereldoorlog was het totaalaantal leden van de Joodse kerkgenootschappen gestaag blijven dalen door vertrek van actieve leden naar Israël en de Verenigde Staten, door overlijden, maar vooral ook doordat jongeren geen lid werden. Toen Nederland in de jaren zestig in snel tempo ontkerkelijkte, trof dat ook de Joodse kerkgenootschappen. In de jaren tachtig was het zover dat de meeste Nederlandse Joden niet langer bij een kerkgenootschap waren aangesloten. Dat betekende echter niet dat deze ”ongebondenen” niets met hun Joodse identiteit deden. „Ze vulden die alleen op eigen wijze in. De een versterkte de band met Israël, een ander verdiepte zich in de Joodse cultuur. Het ging niet langer over hét Jodendom, zoals de rabbijnen dat eeuwenlang doorgaven, maar om míjn Jodendom, zoals men dat zelf vormgeeft.” De Nederlandse Joden zijn sterk verweven met de Nederlandse samenleving. En dat is opvallend, aldus dr. Wallet. „Direct na de oorlog waren er heel wat Joden diep teleurgesteld in Nederland. Het land waar zij zich zo veilig waanden, waar zij zich zo diep mee verbonden voelden, had hen niet kunnen beschermen – integendeel. Het is een gevoel dat sinds 1945 nooit meer helemaal is verdwenen, maar tegelijkertijd kozen de meesten er toch voor om in Nederland te blijven en daar hun leven weer op te bouwen.”

Dr. Tj. de Boer naar Hongkong Kerkredactie

HONGKONG – Dr. Tjeerd de Boer (63) volgt dr. Bas Plaisier op als docent missiologie aan het Lutheran Theological Seminary in Hongkong.

AMSTERDAM – In debatcentrum De Rode Hoed werd gisteren een debat gehouden over ”Kerk en st(r)aat”, de vraag of religie achter de voordeur moet verdwijnen. „We moeten niet de fout  Foto Rufus de Vries maken om aan de seculiere overtuiging het alleenrecht te geven”, zei prof. dr. Govert Buijs.

Rooms-katholieken spreken over geloof Leo Fijen bundelt 150 interviews Klaas van der Zwaag

KAMPEN – Als rooms-katholieken in het openbaar –op radio en televisie– spreken, dan is dat vaak over kerkpolitieke thema’s of onderwerpen die het in de pers goed doen. In het boek ”Geloven op zondagmorgen” spreken zij over de „binnenkant” van hun geloof, de bron waaruit zij leven. De bundel ”Geloven op zondagmorgen. Katholieken doorbreken de sprakeloosheid” (uitg. Kok, Utrecht) bevat 150 interviews met rooms-katholieken, verzorgd door Leo Fijen, hoofd van de omroep RKK. De interviews zijn gebaseerd op televisieuitzendingen. Het boek is bedoeld om het geloof door te geven, stelt Fijen. Ten diepste staat daarom alles in het teken van catechese. Sprakeloosheid is het probleem van alle tijden en als het geloof verdampt, krijgt de Rooms-Katholieke Kerk het nog moeilijker, schrijft hij. „Dat is slecht voor kerk en geloof, maar zeker ook voor de maatschappij, want zonder de inspiratie van een bezield geloof zal er ook minder betrokkenheid zijn op de kwaliteit en humaniteit van onze samenleving.” Meer nog dan in haar geschiedenis openbaart de Katholieke Kerk haar kracht en ruimte in de sacramenten en de liturgie, stelt prof. Paul van Geest, hoogleraar patristiek, in een nawoord. Hij geeft een kort exposé van de liturgische ontwikkelingen vanaf de Vroege Kerk. Oud-bisschop Huub Ernst legt eveneens de nadruk op liturgie en sacrament. De kern van het

priesterschap is voor hem de eucharistie, „het summum van het wijdingssacrament.” Met het Tweede Vaticaans Concilie werd de taak van de bisschop, de priester en de diaken verbreed naar de verkondiging van het Evangelie. Ton van Eijk, jarenlang docent oecumene en ecclesiologie en geruime tijd voorzitter van de Raad van Kerken in Nederland, gelooft nog steeds in de eenheid van christenen en hun kerken. Hij wijst op belangrijke stappen in de wederzijdse dooperkenning en de grotere rol van de Schrift. „Een woorddienst als voormis, dat haalt niemand meer in zijn hoofd. Het is de ene tafel van woord en brood.” Antoon Hurkmans, bisschop van ’s-Hertogenbosch, leeft mee met de pijn in dorpen en wijken die hun kerk zien verdwijnen. Hij begrijpt het verdriet, maar zegt erbij dat „de kerk geen toekomst heeft met rode cijfers” en dat er daarom ingrijpende maatregelen nodig zijn. „Gelovig zijn hoort bij ieder mens. Iedereen heeft een relatie met God nodig. Het probleem is dat de meeste mensen die relatie niet onderhouden. Kleinere groepen zullen dat blijven doen en zullen die gelovige centra in het bisdom bemensen. Dat zullen er enkele tientallen zijn, meer niet.” Prof. Van Geest praat over de stille tijd in zijn leven. Elke ochtend staat hij om vijf uur op, hoe druk het ook is op zijn werk of in zijn gezin. Hij drinkt wat koffie, eet een banaan en bidt. Fijen: „Om ruimte te scheppen in zijn hart, om elke dag weer met nieuwe ogen te kunnen zien wat hij ontvangt. Dat geschenk blijft een wonder.”

Grondvlak Remonstrantse kerk Vlaardingen

De kerkenraad van de remonstrantse gemeente in Vlaardingen heeft besloten de kerk aan de Hoflaan/Emmastraat niet te verkopen. Na een lang traject bleek er geen koper te vinden die aan de eisen van de kerkenraad kon voldoen, zo liet de kerken­raad weten. De remonstranten steken nu de handen uit de mouwen om het pand op te knappen. „Alle leden en vrienden en vele belangstellenden hebben ingestemd met dit besluit”, aldus Eric van der Ende, voorzitter van de kerkenraad. „Er zijn initiatieven om nieuwe activiteiten te organiseren en er samen voor te zorgen dat de noodzakelijke verbeteringen aan het pand gaan plaatsvinden. Zo zal er een plan worden ontwikkeld om het orgel in optimale staat te brengen en te restaureren. Daarnaast pakken de leden zelf een aantal zaken aan. Een prachtig initiatief.” Van der Ende benadrukt dat de kerk nog steeds wordt gebruikt en dat er zondags erediensten plaatsvinden van de remonstrantse gemeente.

Ontmoetingskerk Moordrecht

De hervormde gemeente Beth-El in Moordrecht en de protestantse gemeente De Stroom te Moordrecht-Gouderak hebben op 10 januari een intentie­ verklaring ondertekend over de aan- en verkoop van de Ontmoetingskerk. De Stroom heeft het voornemen om het kerkgebouw aan de Molenlaan in Moordrecht over te dragen aan de BethElgemeente, zodat het pand als kerk in gebruik kan blijven. De hervormde Beth-Elgemeente is bezig om een andere bestemming voor haar huidige kerkgebouwen te zoeken. Daar lijkt zicht op te komen, waardoor de financiering haalbaar wordt. Bij een succesvol vervolg van de gesprekken kan er voor de zomer een (voorlopig) koopcontract voor de Ontmoetingskerk worden getekend. Een commissie met leden van De Stroom heeft zich het afgelopen jaar gebogen over mogelijke toekomst­ scenario’s voor de kerkgebouwen. Op basis van het advies van de commissie heeft De Stroom ervoor gekozen

De Boer treedt per 1 maart in dienst van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Hij zal vanaf eind augustus voor een periode van in principe twee keer twee jaar actief zijn als docent missio­

logie. De Boer vertrekt samen met zijn vrouw, Kathleen Ferrier, voormalig lid van de Tweede Kamer voor het CDA. Op Groot Nieuws Radio zei Ferrier gisteren dat ze ook in China haar idealen wil verwezenlijken: werken aan een rechtvaardiger wereld met meer gelijke kansen voor iedereen. Oud-PKN-scriba dr. Plaisier (66) heeft ruim twee jaar in Hongkong gewerkt. Hij keert in de zomer terug naar Nederland.

Verzoening baptisten Den Helder

De gemeenteleden van ABC De Bron in Den Helder hebben zich gevoegd bij baptistengemeente Het Lichtbaken in de marinestad. ABC De Bron ontstond in 2009, „door allerlei oorzaken”, aldus M. Galenkamp van gemeente Het Lichtbaken. „Dit was een moeilijke en verdrietige periode voor alle betrokkenen. Door de jaren heen zijn er stappen gezet naar genezing en herstel van mensenharten. Daar is tijd voor uitgetrokken en in die tijd is er vergeving tegenover

elkaar uitgesproken. In 2012 is er meer contact gekomen tussen beide gemeenten en zijn zij verder gegaan met een proces van vergeving en verzoening. Daarnaast hebben we nagedacht over de toekomst. Daardoor kunnen we nu het hart­verwarmende nieuws brengen dat we weer bij elkaar zijn.” Vanwege het samengaan houdt de gemeente zondag een dienst in Het Lichtbaken aan de Baljuwstraat 3a in Den Helder. Deze begint om 15.00 uur.

„In den beginne was het Woord (...) en het Woord was God.” Johannes 1:1 „De hemel en de aarde zullen voorbijgaan, maar Mijn woorden zullen geenszins voorbijgaan” (Mattheüs 24:35). Vol van genade en waarheid (Joh. 1:14; 14:6). Dat Woord is de eniggeboren Zoon van de Vader en het eeuwige beeld des Vaders, Hem gelijk. „Wij hebben Zijn heerlijkheid aanschouwd, een heerlijkheid als van de Eniggeborene van de Vader” (Johannes 1:14); „Die, alzo Hij is het afschijnsel Zijner heerlijkheid (licht uit licht), en het uitgedrukte beeld Zijner zelfstandigheid (onafhankelijkheid), en alle dingen draagt door het Woord Zijner kracht” (Hebreeën 1:3). Hij is de Heere van alle schepselen, maar in het bijzonder van de gelovigen of van de kerk. „Hij was in de wereld, en de wereld is door Hem gemaakt, en de wereld heeft Hem niet gekend; Hij is gekomen tot het Zijne, en de Zijnen hebben Hem niet aangenomen” (Johannes 1:10, 11). Eer Hij in de wereld kwam, bestond Hij reeds als Persoon en was Hij Davids Heere, waaruit Christus Zijn Godheid bewijst, zeggende: „Wat dunkt u van de Christus, Wiens Zoon is Hij? Zij zeiden tot Hem: Davids Zoon. Hij zei tot hen: Hoe noemt Hem dan David in de Geest zijn Heere? zeggende: De Heere heeft gezegd tot Mijn Heere: Zit aan Mijn rechterhand, totdat Ik Uw vijanden zal gezet hebben tot een voetbank Uwer voeten…” (Mattheüs 22:42-44). Caspar Olevianus, predikant te Heidelberg (”Apostolische geloofs­ belijdenis”, 1590)

Beroepingswerk protestantse kerk in ned. Bedankt: voor Delft en voor Meerkerk, M. C. Batenburg te Waddinxveen. GEREF. KERKEN VRIJG. Beroepen: te Eindhoven-Best, K. Harmannij te Nijmegen. NED. GEREF. KERKEN Aangenomen: naar Dalfsen, G. Nederveen te Alkmaar. AArd.nl/beroepingswerk voor actueel beroepingswerk. Een bericht doorgeven? kerk@refdag.nl of 0555390238.

Laatste dienst vermaning Ballum

De doopgezinde gemeente in Ballum houdt zondag haar laatste dienst in de vermaning aan de Camminghastraat. Na 130 jaar sluit de doopsgezinde kerk haar deuren. Hetzelfde lot was twee oudere vermaningen in Ballum in de negentiende eeuw beschoren. De diensten van de federatie doopsgezind gereformeerd Ameland worden in Ballum voortgezet in de hervormde kerk, een eindje verderop. De dienst van zondag, die om 10.00 uur begint, wordt geleid door ds. R. B. Workel. De kerk is verkocht aan Hotel Nobel in Ballum. Wat er met het pand

gaat gebeuren, is nog niet bekend.

Van een medewerker

Website 600 jaar geloof Nijkerk

TULL EN ’t WAAL – Ds. C. N. van Dis is zondagmorgen bevestigd in de hervormde gemeente Tull en ’t Waal en Honswijk. Hij kwam van Vreeswijk-Nieuwegein.

De Stichting Kerken in de Schijnwerper (SKS) heeft op 21 januari een website gepresenteerd met informatie over haar activiteiten rond het thema 600 jaar christelijk geloof in Nijkerk, Nijkerkerveen en Hoevelaken. Zeshonderd jaar geleden, op 27 maart 1413, verleende hertog Reijnout IV van Gelre stadsrechten aan Nijkerk. Dat wordt dit jaar gevierd. Op de site sksnijkerk.nl valt te lezen wat de stichting SKS ontwikkelt in het kader van het feestjaar. Op 8 juni wordt er een kerkendag georganiseerd met het thema ”Verbinden”, zo laat de stichting op haar website weten. „Centraal staan de historische context en hoe men anno 2013 het christelijk geloof in Nijkerk praktiseert.” Op 28 september organiseert de SKS een symposium over 600 jaar christelijk geloof in Nijkerk. Kerkhistorici Fred van Lieburg en John Exalto van de Vrije Universiteit van Amsterdam verrichten in opdracht van de SKS onderzoek naar 600 jaar christelijk geloof in Nijkerk en Hoevelaken. Hun bevindingen zullen tijdens het symposium als boekwerk worden gepresenteerd.

Gereformeerde kerk Zwolle

De gereformeerde kerk Zwolle binnen de Gereformeerde Kerken Nederland (GKN) houdt vanaf zondag haar kerkdiensten in verenigingsgebouw De Kandelaar aan de J. W. van Lenthestraat 2 in ’s-Heerenbroek. Ruim drie jaar heeft de kerk gebruikgemaakt van de zalen van partycentrum De Vijverhoeve in Zwolle. De Kandelaar wordt gehuurd voor de zondagse kerkdiensten. Voor andere activiteiten, zoals catechisaties, kan gebruik worden gemaakt van een basisschool. De kerkdiensten beginnen vanaf zondag om 10.00 en 16.30 uur.

VLAARDINGEN  – De remonstrantse gemeente in Vlaardingen gaat haar kerkgebouw aan de Hoflaan/Emmastraat niet verkopen. Gemeenteleden zullen het bedehuis opknappen. 

Zijn heerlijkheid

Ds. Van Dis doet intrede in Tull en ’t Waal en Honswijk

Redactie: Reinald Molenaar

om de Ontmoetingskerk te verkopen en de historische Dorpskerk aan het Kerkplein in Moordrecht te behouden en meer toekomstbestendig te maken. Omdat De Stroom de Ontmoetingskerk bij voorkeur een kerkelijke bestemming wilde laten houden, heeft de commissie vervolgens contact gezocht met alle kerkelijke gemeenten in Moordrecht. De Beth-Elgemeente bleek geïnteresseerd. De intentieverklaring is het tussen­ resultaat van een reeks verkennende gesprekken tussen beide partijen. Ook zalencentrum De Zespunt maakt deel uit van de onderhandelingen.

Meditatie

Foto Reliwiki, André van Dijk

Grondvlak bevat nieuws uit plaatselijke gemeenten. Heeft u tips? Stuur een bericht naar grondvlak@refdag.nl of naar Reformatorisch Dagblad, t.a.v. kerkredactie, Postbus 670, 7300 AR Apeldoorn.

Zijn bevestiger was ds. H. J. van Wijnen te Nieuwegein, die het Woord bediende uit Johannes 15:5. Aansluitend op de bevestiging volgde de preek van intrede uit Johannes 15:8: „Hierin is Mijn Vader verheerlijkt dat u veel vrucht draagt en Mijn discipelen bent.” Namens de classis werd ds. Van Dis toegesproken door ouderling Donkers van de protestantse gemeente Houten en door ouderling Van der Wel namens de plaatselijke gemeente. Ds. Van Dis wordt gelijktijdig predikant van de hervormde gemeente Schalkwijk en ’t Goy.

Ds. G. Zonneveld overleden PAPENDRECHT – De hervormde emeritus predikant ds. G. Zonneveld is op 22 januari overleden. Gerard Zonneveld werd geboren op 13 augustus 1930 in Kethel. In 1962 werd hij hervormd predikant te KerkwerveSerooskerke. Daarna stond hij te Valkenburg (ZH, 1967) en in Capelle aan den IJssel (1974). Hij ging in 1993 met emeritaat. Ds. W. Janssen overleden AMSTELVEEN – De hervormde emeritus predikant ds. W. Janssen is op 23 januari overleden. Willem Janssen werd geboren op 21 april 1928 in Eindhoven. Hij diende de hervormde gemeenten van Amsterdam-West, Rekken, Goes en AmstelveenBuitenveldert. Ds. Janssen ging in 1990 met emeritaat.


dinsdag 29 januari 2013 PAGINA 8

Binnenland

Reformatorisch Dagblad

Siriz dreigt geld opvang mis te lopen Binnenlandredactie

AMERSFOORT – De opvang van jonge moeders door hulporganisatie Siriz (voorheen VBOK) dreigt te stoppen wegens gebrek aan financiering. Dat meldt de organisatie op haar website naar aanleiding van on­ derzoek van Bureau Leas. Opvang in Nederland is onder­ verdeeld in maatschappelijke en vrouwenopvang. De cliënten van Siriz passen niet onder vrouwen­ opvang, omdat deze is gericht op vrouwen die te maken hebben met geweld. Bij de vrouwen in Siriz opvang is er slechts bij drie van de tien vrouwen sprake van een vorm van geweld. Ook de maatschappelijk op­ vang, die gericht is op mensen die dakloos zijn, biedt geen fi­ nancieel kader voor de jonge vrouwen die Siriz opvangt, om­ dat maatschappelijk opvang ge­ richt is op dakloosheid. Het Nederlands Dagblad schreef gisteren dat de financie­

DEN HAAG – De tijdelijke commissie huizenprijzen van de Tweede Kamer liet zich gisteren informeren door deskundigen. Zij doet onderzoek naar de kostenontwikkeling en prijsvorming in de huizenmarkt. Gisteren was er in Den Haag een rondetafelgesprek met de Nederlandse Vereniging voor Ontwikkelaars en Bouwondernemers, Bouwend Nederland, Stichting Landelijk  Foto ANP Nieuwbouw Portaal en de Vereniging van Nederlandse Projectontwikkeling Maatschappijen.

„Veel werkongevallen jeugd”

Tv-makers bepalen debatten

Vooral in metaalsector jonge slachtoffers Binnenlandredactie

AMSTERDAM – Jongeren zijn vaker het slachtoffer van ongevallen op de werkvloer dan oudere werknemers. Jaarlijks worden gemiddeld 19.000 jongeren in de leeftijd van 15 tot 24 jaar behandeld bij de spoedeisende hulp als gevolg van een ongeluk op het werk. Van hen worden er 600 in het ziekenhuis opgenomen en over­ lijden er gemiddeld 8. Dat meld­ de VeiligheidNL, voorheen de stichting Consument en Veilig­ heid, vanmorgen. Jongeren in de sectoren bouw

en metaal lopen de grootste kans op een arbeidsongeval. Volgens de veiligheidsorganisa­ tie maken gebrek aan ervaring en soms jeugdige onbezonnen­ heid jonge werknemers kwets­ baar.

Campagne

■■ Honderden gewonden en acht doden door ongelukken jongeren op werkvloer. ■■ Campagne ”Werkbuddies” moet aantal ongevallen verminderen. ■■ Campagne richt zich eerst op metaalsector, waar veel jeugdigen gewond raken.

De organisatie begon vanmor­ gen de campagne ”Werkbud­ dies” om het aantal ongevallen onder jongeren terug te dringen. VeiligheidNL wil met de cam­ pagne het onderwerp veiligheid op de werkvloer bespreekbaar maken. Nu praten ouderen er niet over. „Zij doen het werk immers altijd zo”, zegt de organisatie. Het is de bedoeling van ”Werk­ buddies” om oudere, ervaren werknemers een-op-een aan jon­ geren te koppelen. Doel hiervan is dat de oudere werknemer zijn kennis en erva­ ring deelt met jongere collega’s. Dit gebeurt ook bij zeer gevaar­

lijke beroepen, zoals bij duiken. Door deze aanpak blijven ook specifieke kennis en vaardigheid voor het bedrijf behouden. De organisatie noemt dat inves­ teren in de toekomst „in een tijd dat vakkundig personeel schaar­ ser wordt en door vergrijzing de uitstroom van ervaren vakmen­ sen verder zal toenemen.” De campagne wordt als eerste in de metaal geïntroduceerd. In deze sector gebeuren jaarlijks gemiddeld 1200 ongevallen met 15- tot 24-jarigen die op een af­ deling voor spoedeisende hulp worden behandeld. Jongeren in de metaal lopen vooral letsel op door contact en

aanraking met of beknelling in draaiende delen van machines en werktuigen, door het snijden aan werkstukken en gereed­ schappen en door metaalsplin­ ters. Ondanks het nog steeds hoge aantal is de hoeveelheid jeugdi­ ge slachtoffers door een arbeids­ ongeval in het eerste decennium gedaald. Eind jaren 90 was er nog sprake van jaarlijks 30.000 behandelde letsels op een spoedeisende af­ deling van een ziekenhuis. AAwerkbuddies.nl; veiligheid.nl voor meer informatie en animatiefilmpjes.

„Het pad van de oude Benelux­ trein is niet vrij, maar wel vrij te maken”, aldus manager Hugo Thomassen van ProRail gisteren in Brussel. Hij sprak tijdens een hoorzitting in Brussel met Belgi­ sche en Nederlandse parlemen­ tariërs over de problemen met de Fyra. Thomassen zei dat de NS anderhalve week geleden al heb­ ben gevraagd of er nog ruimte is op het traject van de voormalige klassieke trein naar Brussel.

„Aantal mensen in langdurig tbs 30 procent lager” DEN HAAG (ANP) – Het aantal tbs-veroordeelden op longstayafdelingen daalt de komende jaren naar verwachting met 30 procent. Ze kunnen worden overgeplaatst naar een behandelafdeling van een forensischpsychiatrisch centrum of naar een reguliere ggz-instelling. Dat schreef staatssecretaris Tee­ ven gisteren in antwoord op Kamervragen. Nu zitten onge­ veer 185 mensen op de longstay­ afdeling. Daar zitten de zwaarste gevallen met weinig zicht op verbetering. „Er zijn tbs-gestel­ den bij wie de behandeling niet leidt tot een vermindering van het recidiverisico. Zij kunnen niet terugkeren in de samenle­ ving, maar zijn in het belang van de maatschappelijke veiligheid langdurig, soms levenslang, aan­ gewezen op forensische zorg.” De staatssecretaris stelt dat mensen alleen kunnen worden teruggeplaatst als er nieuwe be­ handelperspectieven zijn.

Het is de bedoeling dat er deze week nog oplossingen komen, maakte topman Marc Deschee­ maecker van de Belgische NMBS duidelijk. Sinds afgelopen week­ einde rijdt er al een extra inter­ city tussen Antwerpen en Roo­ sendaal. „Eind deze week ligt er een concreet plan op tafel”, beloofde ook NS-topman Bert Meerstadt. Volgens hem wordt er met man en macht gewerkt om zo snel mogelijk de verbinding tussen Nederland en België te herstel­ len. Op dit moment moeten reizigers tussen Amsterdam en Brussel overstappen in Roosen­ daal en Antwerpen, als zij niet de hogesnelheidstrein Thalys nemen. Zowel de NMBS als de NS ho­ pen dat de problemen met de Fyra uiterlijk over drie maanden zijn opgelost.

Analyse EINDHOVEN – De recent vertoonde opsporingsbeelden van een groepsmishandeling in Eindhoven veroorzaakten een golf van verontwaardiging. Hoe ver kan justitie gaan in het tonen van verdachten? Tallozen zullen de scherpe beel­ den van de groepsmishandeling in Eindhoven hebben gezien. Een jongeman die keihard intrapt op het slachtoffer dat op de grond ligt. De website Geenstijl publi­ ceerde een groepsfoto zonder balkjes; personen uit die groep zouden betrokken zijn bij de mishandeling. Een jongeman die niets met de zaak te maken had maar wiens naam wel circuleerde, kreeg vervelende telefoontjes. In het Belgische Turnhout, waar een deel van de verdachten woont, hield de politie een oogje in het zeil.

Dat blijkt uit onderzoek van stu­ denten van de scholen voor jour­ nalistiek in Ede (CHE), Tilburg, Utrecht en Zwolle. De verkiezingscampagne werd gekenmerkt door veel livedebat­ ten in korte tijd. Uit het onder­ zoek blijkt dat de politieke par­ tijen nauwelijks invloed hadden op de thema’s die daar aan de orde kwamen. Ook over de vraag wie er mee mochten doen, hadden de ma­ kers van de tv-programma’s vaak het laatste woord. Zo wees RTL een verzoek van CDA en D66 om

Annemarie Geersing

KIEV – Rond het downsyndroom hangt in Oekraïne nog altijd een taboe. Daarom was het nieuwjaarsconcert van de Nederlandse ambassade in de hoofdstad Kiev gisteravond bijzonder. Dat werd namelijk uitgevoerd door de Jostiband, van 35 gehandicapte musici.

BRUSSEL – NS-directeur Bert Meerstadt gisteren tijdens de hoorzitting over de Fyra. Parlementariërs uit België en  Nederland voelden de verantwoordelijken aan de tand over de problemen met de hogesnelheidstrein. 

Foto ANP

Camerabeelden als opsporingsmiddel J. Visscher

DEN HAAG (ANP) – Niet de politieke partijen maar de redacties van tv-programma’s hebben bij de afgelopen verkiezingen in hoge mate de gespreksthema’s en de spel­ regels van lijsttrekkersdebatten bepaald.

ook mee te mogen doen met het zogenaamde premiersdebat op 26 augustus vierkant af. De studenten van de vier jour­ nalistenopleidingen liepen tij­ dens de campagne mee met de redacties van kranten, radio en tv-rubrieken. Ze constateerden dat er vooral bij tv-programma’s veel onderhandeld wordt met politici. In hun rapport staat dat het goed is om aankomende jour­ nalisten voor te bereiden op de praktijk van onderhandelingen met talkshowgast en interview­ kandidaat. „Onderhandelingen zijn niet per definitie onge­ wenste, onethische praktijk, maar eerder een noodzakelijke voor­bereiding op de aanstaande publicatie of productie, waarbij zowel de journalist als de bron belang heeft”, stellen de journa­ listiekstudenten.

Binnenlandredactie

DEN HAAG – Prinses Mabel en haar dochters gaan in februari met de koningin op wintersportvakantie naar het Oostenrijkse Lech. Dat blijkt uit een bericht dat de Rijksvoorlichtings­ dienst gistermiddag ver­ stuurde. De prinses vraagt de me­ dia haar privacy tijdens het verblijf in het skioord te respecteren. Zij zal „om persoonlijke redenen” niet aanwezig zijn bij de fotosessie in Lech waar­ aan koningin Beatrix, prins Willem-Alexander en prinses Máxima en hun kinderen wel meedoen bij het begin van de krokus­ vakantie. De echtgenoot van prin­ ses Mabel, prins Friso, raakte vorig jaar februari in coma nadat hij bij een skitocht bij Lech onder een lawine terecht was ge­ komen. Hij verblijft in een ziekenhuis in Londen.

Onbekende luchtfoto’s ramp 1953 gevonden Binnenlandredactie

APELDOORN – In de archieven van het Kadaster zijn nooit gepubliceerde luchtfoto’s van de watersnood in 1953 aan­ getroffen. De beelden worden door het Apeldoornse bedrijf Dotka Data gedigitaliseerd en online gezet. De 1150 luchtfoto’s zijn in de eerste dagen na de overstro­ mingen genomen. De collectie bestrijkt een fors stuk van het 165.000 hectare grote ramp­ gebied, waaronder de zwaarst getroffen gebieden Duiveland en Overflakkee. De foto’s lagen decen­nialang onopgemerkt in de archieven van het Kadaster. Dotka Data digitaliseert alle beelden en voorziet ze van co­ ördinaten, zodat ze exact te ver­ gelijken zijn met recente foto’s en kaarten. De catalogus en een aantal foto’s en 3D-animaties staan online op dotkadata.com.

Jostiband komt hoop brengen in Oekraïne

Alternatieven voor Fyra snel beschikbaar BRUSSEL (ANP) – De Belgische en de Nederlandse spoorwegen werken aan meer alternatieven voor de geschrapte hogesnelheidstrein Fyra. Op het traject Den Haag richting Belgische grens is er zeker nog capaciteit voor een klassieke treinverbinding. Vanuit Amsterdam moet nog worden gezocht naar ruimte op het spoor.

■■ Manager De Groot: Deze doelgroep mag niet tussen wal en schip raken

ring na 2014 dreigt te stoppen. Per jaar heeft Siriz circa 400.000 euro nodig voor de opvang. Op dit moment valt die onder een overgangsregeling: de ge­ meente Gouda geeft de subsidie aan Siriz, maar krijgt het geld rechtstreeks van het ministerie van Volksgezondheid. Die geld­ stroom stopt na 2014, zo meldt het ND. Siriz is in gesprek met de over­ heid en gemeenten om na te gaan op welke manier er een oplossing kan worden gevonden. Willy de Groot, manager hulp­ verlening bij Siriz: „Deze doel­ groep mag niet tussen wal en schip raken en we hopen dat er zorgvuldig naar een financi­ eel kader zal worden gezocht waarin de hulpverlening aan deze doelgroep voortgezet kan worden. Wij werken niet al­ leen aan de toekomst van de moeder, maar ook aan die van het kind.” Uit het onderzoek, dat in de­ cember vorig jaar is uitgevoerd in opdracht van Siriz, blijkt dat de intensieve begeleiding van jonge moeders effect heeft. Vrijwel alle moeders die in de opvang verbleven, behielden het ouderlijk gezag over hun kind. Ook verminderde de schulden­ problematiek en re-integreerde 60 procent van de deelnemers in werk of studie. Ex-cliënten beoordelen het be­ geleidingstraject met een 8,4.

Prinses Mabel met koningin naar Lech

Ook gisteravond werden, in het regionale opsporingsprogramma Bureau Brabant, beelden van verdachten van mishandeling vertoond. Het openbaar ministerie meldde vorige week in een persbericht de verontwaardiging over de groepsmishandeling in Eindhoven „begrijpelijk” te vinden, maar „het is niet de bedoeling dat burgers het recht in eigen hand nemen. De beslis­ sing over de schuldvraag is voor­ behouden aan de rechter.” Hoe ver mag justitie gaan in het tonen van beelden van verdachten? In de Aanwijzing Opsporingsberichtgeving 2009 staat een aantal criteria. Het

■■ „Het is niet de bedoeling dat burgers het recht in eigen hand nemen”

betreft misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis is toegela­ ten. Ook is berichtgeving onder meer toegestaan bij opsporing van vermiste personen, als er ernstig rekening moet worden gehouden met de mogelijk­ heid dat de vermiste persoon slachtoffer is geworden van een misdrijf gepleegd door een nog onbekende verdachte. Hoofdofficier van justitie Nico­ le Zandee betoogde vorige week in het tv-programma Pauw & Witteman dat bij de uitzending van de beelden van de groeps­ mishandeling in Eindhoven het opsporingsbelang zwaarder weegt dan het belang van de privacy van de verdachten. Als er beelden worden uitge­ zonden, moet het om ernstige delicten gaan, aldus Zandee. Een beeld van een meisje dat lipstick steelt in een warenhuis zal niet worden vertoond, verzekerde ze. Of er wel of geen beelden worden uitgezonden, hangt ook af van de vraag of een zaak op een andere manier kan worden

opgelost, bijvoorbeeld door het horen van getuigen, zo betoogde Zandee. De kans dat een zaak wordt opgelost lijkt aanzienlijk toe te nemen als er in Opsporing Verzocht aandacht voor is. Onderzoekers van de Erasmus Universiteit concludeerden vorig jaar dat van de in Op­ sporing Verzocht getoonde opsporingsberichten in 2009 en 2010 38 procent is opgelost. Het ophelderingspercentage van alle bij de politie geregistreerde za­ ken in 2010 is 24 procent. Wel wordt aangetekend dat de twee percentages „niet goed kunnen worden vergeleken.” Niet iedereen is even enthousi­ ast over de opsporingsactivitei­ ten van het openbaar ministe­ rie. Prof. mr. E. F. Stamhuis, hoog­ leraar strafrecht, toonde zich in 2011 in deze krant kritisch over het op billboards tonen van vermeende voetbalvandalen. Hij waarschuwde voor „eigenrich­ ting.”

Arenda Vasylenko uit Oekraïne belandde enkele jaren geleden in een repetitie van de Jostiband in haar geboorteland Nederland. „Dat was echt een eye-opener. Iedereen had zoiets van: is dit ook mogelijk?” Vasylenko, die in de omgeving van Kiev woont, kreeg negen jaar geleden een kind met het syndroom van Down en weet hoe weinig begrip daar in Oe­ kraïne voor is. De Nederlandse Jostiband bewijst echter dat je dit ook positief kunt benaderen. „De dirigent van het orkest, Lyan Verburg, vertelde ons dat ongeveer 40 procent van de orkestleden niet praat. Maar ze spelen toch gewoon erg goed. In Oekraïne heeft men –ondanks de toegenomen media-aandacht van de laatste jaren voor het on­ derwerp– geen goed beeld van volwassenen met het downsyn­ droom. Je komt ze simpelweg niet tegen in de maatschappij. Op die avond wisten we dan ook: hier moeten we iets mee.” Toen Vasylenko’s zoon Petro werd geboren, kreeg ze in het ziekenhuis direct te horen hoe ze hem kon afstaan. „De papieren lagen al klaar om ondertekend te worden. Uiter­ aard wilden mijn man en ik dat niet, maar in Oekraïne is het vrij normaal dat vrouwen een kind met een beperking afstaan. Deze samenleving ziet zulke kinderen echt nog als debiel, ze worden dan ook weggestopt in kindertehuizen, en later soms zelfs in bejaardentehuizen of psychiatrische inrichtingen. Je ziet bijna geen mensen met een beperking in het straatbeeld.” Toen Petro opgroeide, merkte Vasylenko dat er bijna geen speciaal onderwijs is. „In het

dorp werd een kinderdagverblijf gebouwd. We vroegen of hij daar terechtkon. Het eerste jaar draaide hij goed mee, maar in het tweede jaar ontstond er ni­ veauverschil. Huilend bracht ik hem erheen, en huilend haalde ik hem op. Toen wisten we dat we iets moesten doen.” Het echtpaar reisde naar Nederland om op scholen voor speciaal onderwijs te zien hoe het er daar toeging. „Toen we terugkwamen in Oekraïne, zijn we op zoek gegaan naar andere ouders van kinderen met een verstandelijke beperking en hebben we geschikt personeel gezocht dat voor de klas kon staan.” Op die manier startte het pro­ ject. „We vonden een schoolge­ bouw in de buurt van Kiev waar plek was voor extra klassen. Bij de overheid meldden we het project aan als ”officieel experiment”, wat betekent dat we onder toezicht staan van het Wetenschappelijk Instituut voor Speciale Pedagogiek. Inmiddels draaien de eerste twee klassen twee jaar, een derde is in ont­ wikkeling.” Voordat alles van start ging, uitte de directrice van de school haar zorgen. „„Weet je wel wat je precies met deze school wilt doen?” vroeg ze. Heel logisch: Ik had vanuit Nederland een goed

beeld van wat ik wilde, zij had dat plaatje niet. Daarom zijn we met het hele onderwijsteam, de directrice, iemand van het peda­ gogisch instituut en iemand van de gemeenteraad in Kiev naar Nederland afgereisd, om een beeld te krijgen hoe daar wordt omgegaan met het downsyn­ droom.” In Kiev drong Vasylenko bij de Nederlandse ambassade aan op een concert van de Jostiband. Dat lukte dus. Gisteravond gaven de Nederlandse gehandi­ capten het nieuwjaarsconcert, vanavond treden ze op tijdens een avond die geheel in het teken staat van het downsyn­ droom. „We hopen de bekend­ heid rond het downsyndroom te vergroten”, vertelt Vasylenko. „Ook hopen we dat de Jostiband de Oekraïners hoop kan geven.” Een sociale werkplaats waar mensen met beperkingen zich nuttig kunnen maken, is een ideaal voor de toekomst. „De kinderen uit deze klassen willen we begeleiden van onderwijs naar een zelfstandige woon- en werksituatie. We hopen dat dit model navolging krijgt.” Het project van de familie Va­ sylenko heet ”Perspectief 21/3”. In de 21e eeuw wil ze perspec­ tief bieden op drie gebieden: onderwijs, wonen en werken.

KIEV  – De van oorsprong Nederlandse Arenda Vasylenko heeft het ideaal om een sociale werkplaats in Oekraïne te starten voor mensen met  Foto Annemarie Geersing beperkingen.


dinsdag 29 januari 2013 PAGINA 9

Buitenland

Reformatorisch Dagblad

Politieke impasse in Egypte

Zelfmoordaanslag bij paleis Somalië MOGADISHU (AP) – Bij een zelfmoordaanslag bij het presidentieel paleis in de Somalische hoofdstad Mogadishu zijn vandaag twee mensen om het leven gekomen. De dader bracht zijn explosieven tot ontploffing toen hij bij een controlepost op het terrein van de Villa Somalia werd tegengehouden, meldde de politie. Volgens de politie moest de dader nog vier controleposten passeren voordat hij bij de president zou zijn.

Oppositie verwerpt dialoog met Morsi Buitenlandredactie

CAÏRO – Er lijkt een politieke impasse te zijn ontstaan in Egypte, waar bij ongeregeld­ heden de afgelopen dagen tien­ tallen doden zijn gevallen. De belangrijkste oppositiecoalitie van het land heeft de „nationa­ le dialoog”, die president Morsi wil, afgewezen. Volgens het Nationale Reddingsfront (NSF) was het voorstel tot de dialoog niet oprecht. Eerder op de dag leek de belangrijkste kracht binnen de Egyptische oppositie nog wel van plan om met Morsi om de tafel te gaan. Winnaar van de Nobelprijs voor de vrede Mohamed Al-Baradei en de linkse Hamdeen Sabahy zeiden al weinig te verwachten van het overleg dat Morsi heeft aangeboden. Ze eisen dat de president eerst zijn verantwoordelijkheid neemt voor het bloedvergieten van de afgelopen dagen en dat hij belooft dat er een regering van „nationale redding” komt. „De dialoog die de president wil aangaan, is niet inhoudelijk, maar puur voor de vorm”, aldus Al-Baradei. „We steunen een dialoog zolang er duidelijke stappen worden genomen om het land veiliger te maken.” Volgens Al-Baradei moet president Morsi eerst een regering van nationale eenheid vormen

Egypte

■■ Oppositie Egypte weigert dialoog aan te gaan met president Morsi. ■■ Impasse in overleg tussen president en oppositiegroepen. ■■ Opnieuw ongeregeldheden in verschillende Egyptische steden.

en een commissie instellen om de nieuwe grondwet, die vorige maand van kracht werd, aan te passen. Daarnaast moet Morsi de wet­gevende macht van het Hogerhuis van het parlement, de Shuraraad, inperken, aldus Al-Baradei. De Shuraraad wordt gedomineerd door islamisten. Minder dan 10 procent van de bevolking bracht zijn stem uit voor het Hoger­huis. Met een nationale dialoog wil Morsi een einde maken aan de politieke crisis van de afgelopen dagen. Afgelopen weekeinde braken in het Noord-Afrikaanse land rellen uit na een vonnis tegen voetbalhooligans, waarbij 21 mensen ter dood werden veroordeeld. Een dag eerder werd in diverse steden onder andere geprotesteerd tegen het regime van Morsi. De president riep in enkele steden de noodtoestand uit. Ook geldt hier een avondklok van 21.00 tot 6.00 uur. Ook gisteren was het onrustig in verschillende Egyptische steden. In Caïro werd nabij het Tahrir­plein een man doodgeschoten tijdens onlusten. In Port Said had zich een grote menigte verzameld voor de begrafenis van betogers die de afgelopen dagen waren omgekomen. De sfeer was gespannen, maar voor zover bekend kwam het niet tot nieuwe botsingen. Sinds vrijdag zijn in Egypte vijftig mensen gedood bij onlusten. Het leger heeft in die situatie nieuwe bevoegdheden gekregen. Militairen krijgen het recht burgers te arresteren en de politie te assisteren bij het garanderen van de veiligheid. Volgens een regeringsbron kan het leger optreden als een politie-eenheid, wat betekent dat eventuele arrestanten onder de jurisdictie van een gewone rechtbank worden gebracht.

Syrische oppositie vraagt om wapens

„De tijd is tegen ons en de voortzetting van het conflict kan voor de regio en de hele wereld eindigen in een catastrofe”, hield Riad Seif zijn gehoor van afgevaardigden uit ruim vijftig landen voor. De Syrische opstandelingen zouden zeker 500 miljoen dollar nodig hebben voor hun strijd tegen president Bashar al-Assad. De conferentie was een initiatief van de Franse minister van Buitenlandse Zaken, Laurent Fabius. De Fransman zei te hopen dat de oppositie de noodzakelijke middelen krijgt. Fabius zei anders bang te zijn dat islamitische opstandelingen de macht in Syrië overnemen als de Syrische oppositie niet meer steun krijgt. „We kunnen een revolutie die vreedzaam begon en een demo-

cratische protest niet laten ontaarden in een strijd tussen milities”, zei Fabius. De opkomst van jihadisten in Syrië maakte westerse landen huiverig om de gematigde Syrische Nationale Coalitie financieel te steunen. De Franse minister Fabius waarschuwde gisteren dat de extremisten onder de Syrische oppositie de overhand zouden krijgen als de internationale gemeenschap de oppositie niet steunt. Die steun is niet alleen politiek, maar ook financieel. Artsen zonder Grenzen (AzG) waarschuwde gisteren dat de burgeroorlog alle lagen van de bevolking treft. „Naast de gewonden, treft het conflict ook de meest kwetsbaren in de samenleving: mensen met chronische ziekten, vrouwen en kinderen”, aldus een medewerkster. Volgens de organisatie, die een veldhospitaal nabij de stad Aleppo heeft, is er een toename van miskramen en vroeggeboorten door psychische stress bij zwangeren. Vrouwen die normaal gesproken in een ziekenhuis konden bevallen, hebben nu nauwelijks toegang tot medische zorg, aldus AzG.

VS: Interventie Mali kan jaren duren

Arrestaties om nachtclubbrand in Brazilië

Buitenlandredactie

Buitenlandredactie

ADDIS ABEBA – De door Frankrijk geleide militaire interventie in Mali kan jaren gaan duren.

SANTA MARIA – De Brazili­ aanse politie heeft een van de eigenaren gearresteerd van de nachtclub in Santa Maria waar afgelopen weekeinde meer dan 230 mensen zijn omgekomen door een brand.

Buitenlandredactie

PARIJS – De Syrische oppo­ sitie heeft de internationale gemeenschap om hulp in de vorm van wapens gevraagd. De vicepresident van de oppositio­ nele Nationale Syrische Coalitie deed de oproep gisteren tijdens een internationale conferentie over Syrië in Parijs.

Dat heeft Don Yamamoto van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken gisteren gezegd op een top van de Afrikaanse Unie. Volgens de Nederlandse defensiespecialist Ko Colijn zijn de rebellen in Mali niet te verslaan. Het Franse en Malinese leger hebben de afgelopen dagen terreinwinst geboekt, maar dat betekent niet zozeer dat ze aan de winnende hand zijn. „De rebellen hebben de strijd om de steden opgegeven en zijn uitgeweken naar het noorden”, zegt Colijn. „De inname van Timboektoe is een succes voor Frankrijk, maar een overwinning is ver weg.”

Dat hebben de lokale media gisteren bericht. Een vierde verdachte wordt nog gezocht. Ook zijn twee muzikanten gearresteerd. Naar verluidt ontstond de brand in de nacht van zaterdag op zondag toen de zanger van een optredende band een fakkel ontstak op het podium. Vervolgens vatte het isolatie­ materiaal aan het plafond vlam. Naar verluidt zou er maar één nooduitgang beschikbaar zijn geweest. In de stad Santa Maria zijn dertig dagen van rouw afgekondigd.

Gedetailleerde kaart N-Korea gepubliceerd

EAST BUNDABERG – Duizenden Australiërs brachten de afgelopen nacht voor de derde keer de nacht door in een evacuatiecentrum. Grote delen van Queensland, in het noordoosten van Foto EPA Australië, staan onder water. De overstromingen zijn het gevolg van zware regenval. 

Israël bezorgd over chemische aanval Alfred Muller

JERUZALEM – In Israël is grote bezorgdheid ontstaan over de mogelijkheid dat radicale groepen in Libanon of Syrië in het bezit komen van chemische wapens. Premier Benjamin Netanyahu heeft de laatste dagen meermalen overleg gevoerd over de mogelijke gevolgen van de burger­oorlog in Syrië voor Israëls veiligheid. In Israël bestaat al geruime tijd de vrees dat de Syrische chemische en andere geavanceerde wapens in handen zullen vallen van Hezbollah of andere radicale groepen, zoals de aan al-Qaida verbonden Jab­ hat al-Nusra. Netanyahu zei zondag bij de opening van de kabinetsvergadering dat Israël dient te letten op „de dodelijke wapens in Syrië, dat steeds meer uit elkaar valt.” In verband met de spanningen in het Midden-Oosten wil Netanyahu zo snel mogelijk een breed en stabiel kabinet formeren. Vicepremier Silvan Shalom zei tegenover de Israëlische leger­ radio dat er een „rode lijn” wordt overschreden als islamitische terreurorganisaties in het bezit komen van deze wapens. De Israëlische minister van

Wereldmachten willen met Iran om de tafel BRUSSEL (ANP) – Zes wereld­ machten hebben bij Iran aangedrongen op een nieuwe gespreksronde, in februari, over de nucleaire ambities van de regering in Teheran. Dat zei een woordvoerder van buitenlandchef Catherine Ashton van de Europese Unie gisteren. Ashton draagt zorg voor de diplo­matieke contacten met Iran over het nucleaire programma van het land namens de Verenigde Staten, Rusland, China, Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland. Eerdere pogingen van Ashton om de gesprekken op de agenda te krijgen, liepen sinds december stuk op de weigering van de Iraanse regering. De laatste keer dat Iran met de zes landen om de tafel zat, was vorig jaar juni in Moskou . De wereldmachten vrezen dat Iran atoomwapens maakt.

het Thuisfrontcommando, Avi Dichter, noemde Syrië „een supermacht” op het gebied van chemische wapens. Hij zei dat Israël de situatie nauwlettend volgt en dat ook andere landen verontrust zijn. De krant Ma’ariv meldde gisteren dat Netanyahu de nationale veiligheidsadviseur, Ya’akov Amidror, naar Moskou heeft gestuurd voor besprekingen over het Syrische wapenarsenaal. Rusland hield de afgelopen dagen een grote marineoefening in

het oostelijk gebied van de Middellandse Zee. Die zou bedoeld zijn om westerse machten duidelijk te maken dat Moskou geen gewapende interventie in Syrië zal dulden. Het Israëlische leger heeft twee Iron Domesystemen in NoordIsraël geplaatst. De raketafweer is in staat projectielen te onderscheppen die Hezbollah op Noord-Israël af kan vuren in respons op een Israëlische aanval op deze terreurgroep. De leger­ woordvoerder zei echter dat het

HAIFA – Israël heeft het raketafweersysteem Iron Dome de afgelopen dagen verplaatst naar het noorden van het land. De Joodse staat maakt zich Foto EPA zorgen over aanvallen vanuit Libanon en mogelijk Syrië. 

bij de oefening ging om een routineoperatie. Het ministerie van Defensie liet weten dat het tests heeft uitgevoerd met een verbeterde versie van het Iron Domesysteem. Deze uitvoering is in staat om raketten op grotere afstand te onderscheppen, heeft een kortere reactietijd en kan ook adequaat functioneren als een aantal salvo’s tegelijkertijd wordt afgevuurd. De laatste oorlog tussen Israël en Hezbollah werd gevoerd in de zomer van 2006. Deze ontstond nadat de terreurbeweging Israël binnenviel, een grenspatrouille aanviel en Israëlische soldaten ontvoerde naar Libanon. Hezbollah schoot destijds naar schatting bijna 4000 raketten vanuit Libanon naar Noord-Israël. Volgens Ynet heeft Israël ook het hekwerk aan de grens met Syrië verbeterd. Dit is uitgerust met waarnemingssystemen om de militairen accurate inlichtingen te kunnen verschaffen over de ontwikkelingen in Syrië. De Amerikaanse regering heeft volgens westerse bronnen aan Jordanië en Turkije gevraagd om in actie te komen als Syrië chemische wapens gebruikt. Beide landen zouden echter geweigerd hebben interventie te beloven, tenzij Syrië deze wapens tegen

de eigen bevolkingen gebruikt. In Syrië bevinden zich tientallen opslagplaatsen en productie­ faciliteiten voor chemische wapens. Interventie zou uitgebreid inlichtingenwerk, planning en middelen vereisen. In december noemde de Amerikaanse president Obama het gebruik van chemische wapens „totaal onacceptabel.” De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Clinton, zei tegelijkertijd dat het inzetten van chemische wapens een overschrijding van een rode lijn betekent voor de VS. Het in 1997 van kracht geworden Verdrag Chemische Wapens verbiedt de productie, het bezit en de overdracht van chemische wapens. Het verdrag is ondertekend door 188 staten en is daarmee een van ’s werelds meest gesteunde internationale verdragen. Syrië weigert toe te treden omdat Israël zijn nucleaire programma niet heeft opgegeven en omdat Israël weigert toe te treden tot het non-proliferatieverdrag. Dit is een verdrag dat het bezit van kernwapens beperkt. Irak gebruikte in 1982 chemische wapens in de oorlog tegen Iran. In 1988 gebruikte de Iraakse dictator Saddam Hussein de wapens tegen de Koerden.

(Advertentie)

KIJK- EN LUISTERVERBINDINGEN VIA • INTERNET • KABEL • TELEFONIE

sIKN

LOS ANGELES (ANP) – Google heeft gedetailleerde kaarten van het gesloten communistische bolwerk Noord-Korea gepubliceerd. Het land was lange tijd een van de grote grijze gebieden van Google Maps. Onder meer de hoofdstad Pyongyang is voor een deel vrij precies in kaart gebracht. De kaart is gemaakt met Google Map Maker, waaraan internetgebruikers zelf kunnen bijdragen. Ze konden daar zelf elementen toevoegen.

Doodstraf voor brandstichter VS SAN BERNARDINO (AP) – Een brandstichter is gisteren in Californië veroordeeld tot de doodstraf voor de moord op vijf mannen in 2003. De vijf bezweken aan hartaanvallen tijdens een bosbrand die in het zuiden van de staat door de 31-jarige Rickie Lee Fowler was aangestoken. Fowler werd in augustus schuldig bevonden. Een jury adviseerde later de doodstraf uit te spreken. Volgens de aanklagers handelde Fowler uit woede.

Hamas: Verzoening met Fatah op schema AMMAN (AP) – Het verzoeningsoverleg tussen Hamas en Fatah verloopt volgens plan en wordt op 9 februari in Egypte hervat. Dat heeft Khaled Mashaal, de politiek leider van Hamas, gisteren laten weten. Fatah, de partij van de Palestijnse president Mahmud Abbas, en Hamas liggen al sinds Hamas in 2007 aan de macht kwam in de Gazastrook met elkaar in de clinch. Nog niet alle „obstakels” zijn uit de weg.

Groep hekelt optreden Israëlische militairen JERUZALEM (AP) – Het Israëlische leger schendt systematisch zijn eigen regels bij het optreden tegen Palestijnse demonstraties. Dat heeft de Israëlische vredesgroep B’Tselem gisteren gezegd. Volgens het rapport dat B’Tselem vrijgaf zijn er sinds 2005 56 Palestijnen omgekomen bij botsingen met het leger. De overgrote meerderheid, 46 Palestijnen, kwam om toen militairen met scherp schoten op demonstranten.

Iraanse aap veilig terug na ruimtereis

! jk li e g o m t jf li b ie n Kerktelefo vijf jaar llen voor tenminste be in t er ue in nt co N sIK rd gebruiksklaar opgeleve - Eenvoudig geregeld, en vraag direct een ie at rm fo in r ee m or vo Kijk op www.sikn.nl rk! offerte aan voor uw ke

Wel zo vertrouwd! sIKN blijft verbinden

Postuit Cambodja: balkonscène

TEHERAN (AP) – Een Iraanse aap is na een reis in de ruimte veilig teruggekeerd op aarde. De Iraanse staatstelevisie, die dit gisteren heeft gemeld, spreekt van een belangrijke stap op weg naar bemande ruimtevaart. Het proefdier werd met een Pishtamraket naar een hoogte van 120 kilometer geschoten. De tv vermeldde niet waar en wanneer dit plaatvond.

Vermiste Australiër na twee maanden terecht SYDNEY (ANP) – Een 18-jarige Australiër die sinds twee maanden werd vermist, is het afgelopen weekend volkomen uitgeput aangetroffen in de bossen, niet ver van zijn woning in Sydney. De uitgemergelde jongeman, die bijna de helft van zijn gewicht was verloren, zat onder de bloedzuigers en insectenbeten. (Advertentie)

Waarom Paul Roescher? Wij geven u twaalf redenen!

Ab Jansen

Hoera, ons wacht een bijzondere balkonscène, als op 30 april koningin Beatrix haar ambt over­ draagt aan prins Willem-Alexander. Leuk voor het volk om de nieuwe koning toe te juichen. Beetje vermoeiend wellicht, voor hem en zijn echtgenote. Ik weet dat omdat ik zo’n

twintig jaar geleden ook een balkonscène meemaakte, waarbij ik uitbundig zwaaide naar de menigte onder me. Het was op de vijfde verdieping van een hotel in het centrum van de Cambodjaanse hoofdstad Phnom-Penh. Ik was daar aan het eind van de middag neergestreken, na een dag van ontmoetingen. Het centrum van de stad was vol mensen, die op de centrale markt hun inkopen deden. Leuk om vanaf mijn balkonnetje met de benen omhoog naar te kijken, dacht ik, en na een paar tellen zat ik er prinsheerlijk van de zwoele avondlucht

te genieten. Om later op de avond in bed geen last van muggen te hebben, trok ik de balkondeur achter me dicht en toen... hoorde ik iets wat ik liever niet had gehoord: een klikgeluid zoals enkel een deurslot dat kan maken. Het was onvermijdelijk: ik had een enkele reis balkon genomen omdat de deur zomaar in het slot was gevallen. En daarmee veranderde mijn relaxte verblijf op vijfhoog in een heuse balkonscène, waarbij ik met zwaaien de aandacht van het publiek trok. Veel mensen zwaaiden terug – en liepen door.

Nu had ik vanuit mijn ooghoek al gezien dat de houten plantenbak op het balkon te demonteren was, dus in het uiterste geval kon ik met een plank de glazen deur aan diggelen slaan – je moet toch wát. Maar zoiets bewaart een beschaafd mens voor het laatst, dus eerst maar naar de buren geklauterd voor hulp. Dom natuurlijk, want stel dat daar iemand thuis was geweest, dan had die me zomaar voor inbreker kunnen aanzien en me in die hoedanigheid kunnen neerknuppelen – Cambod­ janen zijn niet zuinig als het om afrekeningen gaat.

Gelukkig wás daar niemand thuis en na terug te zijn geklauterd, moest ik overgaan tot die laatste ultieme daad: met de plank uit de bloembak de deur inslaan. Het was even slikken toen ik de pose van een volleerde honkbalknuppelaar aannam en de deur voluit op zijn glazen tronie sloeg. De scherven heb ik even later afgeleverd bij de baliemedewerkster op de begane grond, uiteraard met uitleg. Sindsdien héb ik iets met balkonscenes van de Oranjes. Vooral als ze weer naar binnen gaan, zit ik stilletjes te genieten.

1

Hoog in kwaliteit! Magnolia hoekkeuken Keuken compleet inclusief apparatuur.

Kraakprijs!

2248,-

PAUL ROESCHER K E U K E N

B A D

V L O E R

H A A R D

Totaal 17.500 m2 in Rijssen en Apeldoorn Tel. 0548 530 350 www.paulroescher.nl


9/12 5 9/10

9/10

Zwolle

9/12

temperatuur

temperatuur temperatuur

temperatuur temperatuur

temperatuur temperatuur

temperatuur temperatuur temperatuur

12° min. 10°

12° 9° max. max.

max. max. 9°

8° min. 5° min. 5°

max. max. 8°

4° min. 5° min. 3°

max. max. 4°

max.

Zwolle

Amsterdam

90%

11/14 Den Haag

Den Haag Utrecht

min. min. 10°

6° min. 3° min. 0°

6° min. 0° max.

10/11

ddelburg

Middelburg

Arnhem

10/11 Eindhoven Breda

Breda

2 mm 41 0,5

11/14 11/14 Eindhoven

Luchtdruk Luchtdruk vandaag

morgen

>82

90%75%

75%10%

10%

windkracht

windkracht windkracht

windkracht windkracht

windkracht windkracht

windkracht windkracht

windkracht

5

5

5

4

4

3

5

4

4

3

15

Neerslag

0,5 mm 1

70%90%

Rotterdam

1006 hPa

erslag

90%70%

11/14

Utrecht Arnhem

Rotterdam

4

Maastricht >8

Maastricht

1006 hPa

vandaag

1006 hPa morgen

1006 hPa

Na een winterse periode lijkt het de komende dagen bijna alsof de herfst is teruggekeerd. Er staat veel wind, er valt regen en de temperaturen liggen relatief hoog voor de tijd van het jaar. De koude lucht is echter nog heel dichtbij. Een stevige zuidwestelijke wind voert de komende dagen storingen vanaf de Atlantische Oceaan in onze richting, met daarachter erg zachte lucht. Morgenmiddag bereiken de temperaturen in het hele land de dubbele cijfers. Ook de dagen daarna blijft het zacht, maar vanaf zaterdag stroomt er met een noordelijke wind weer koudere lucht binnen en valt er lokaal weer wat winterse neerslag. Vandaag trok een warmtefront het land over. Hoewel dit vanavond en vannacht grotendeels ten noorden van Nederland ligt, blijft het bewolkt en valt er af en toe wat lichte regen. De zuidwestenwind trekt nog iets aan, met vanavond en van-

windrichting

windrichting windrichting

zw

zw zw

zonuren

zonuren zonuren

2

windrichting windrichting

zw

windrichting windrichting n

zw

zonuren zonuren

nacht aan de kust een soms stormachtige wind, kracht 8 en windstoten tot 70 kilometer per uur. Het koelt nauwelijks af, met minimumtemperaturen tussen de 8 en de 12 graden. Morgenochtend trekt vervolgens een koufront van west naar oost het land over. Het blijft dan ook fors waaien, landinwaarts windkracht 5 tot 6 en aan de kust nog af en toe kracht 8. Nu en dan komen ook (zeer) zware windstoten voor, aan zee tot 100 kilometer per uur. Het is regenachtig, maar in de middag schuift het front naar het oosten weg, waarna het in het westen begint op te klaren met daar nog slechts een enkele losse bui. De middagtemperaturen liggen met 10 tot 14 graden ruim boven het gebruikelijke gemiddelde van 5 graden. De dagen daarna blijft het wisselvallig met middagtemperaturen rond de 9 graden, maar vanaf zaterdag wordt het weer kouder met maximumtemperaturen van 3 tot

Storm! tekst Judith Janssen, beeld Roelof Wijtsma © 2012 Uitgeverij Mozaïek, Zoetermeer

zonuren zonuren

Noortje naar de tandarts

w

zonuren zonuren

sneeuw

sneeuw

af en toe een bui

af en toe een bui

opklaringen

opklaringen

natte sneeuw

natte sneeuw

onweer

onweer

mist

mist

mistbanken

mistbanken

zon

zon

temperatuur 15

temperatuur

warmtefront

warmtefront

1 2

2

koudefront

lagedruk

lagedruk

hogedruk

hogedruk

2

2

10 2 0

luchtdruk

10 2 0

min. max. 10/14 temp.

318 -2

Kalkofen

200 10

Basel Rhh

546

Trier

362 75

Maxau

459 12

Cochem

274 24

Mannheim

241

1

Hattingen

189

0

Worms

149

1

IJsselkop

831

4

Mainz

261 -1

Eefde

436

7

Oestrich

162 -4

Deventer

314

7

Bingen

170 -5

Katerveer

60

Kaub

172 -7

Koblenz

189

Andernach

227

L

2

990

2

L6 0 5

97

990

1000 8

1000 101 0 12

8

0 5

97

7

7

101

0 12 10

-2 -6

2

2

2

-17

7

12

10

30

H

16 30 103 10 0 20 30

-4

-1

19 20 15

2 13

-4

20

L

19 15 17

13

13 14

14 15

15

H

1610

20

10

18

-2

0

12 2

15

-2

0

10

101320

10 19

19 15 18

-6

7

7

12 12

1013212 0

12

-2

L6 2

13

10

10

16

L

1

16

17

Verwachte weersituatie voor morgen 12.00voor uur morgen 12.00 u Verwachte weersituatie

luchtdruk min. max. temp.

Hoogwater Hoogwater

Konstanz

5

koudefront

L

0

100 0

hagel

0

100 0

hagel

0

980

regen

0

L

980

regen

L

zonuren

10/14

-25ºC -20ºC -15ºC -25ºC -20ºC -10ºC -15ºC -5ºC -10ºC 0ºC -5ºC 5ºC

Weer inWeer Europa in Europa (ºC) (ºC)

10ºC 0ºC 15ºC 5ºC 10ºC 20ºC 25ºC 15ºC 20ºC 30ºC 25ºC 35ºC 30ºC 35ºC

Weer buiten Weer Europa buiten Europa (ºC) (º

Morgen Delfzijl

Morgen vandaag morgen vandaag morgen vandaag morgen vandaag morgen Delfzijl 03:47 16:05 03:47 16:05Aberdeen Aberdeen 8° 9° 8° 9° Los Angeles 15° 17°15° Los Angeles 17 Dordrecht Dordrecht06:15 18:25 06:15 18:25Athene 14° 12° Athene 12° 14° New York New York 10° 13° 10° 13 Haringvlietsluizen Haringvlietsluizen 04:22 16:37 04:22 16:37Barcelona Barcelona 16° 18° 16° 18° Miami 27°26° Miami 26° 27

Harlingen Harlingen11:45 23:55 11:45 23:55Berlijn IJmuiden IJmuiden05:40 17:45 05:40 17:45Brussel

12° 7°

12° VancouverVancouver7°

Brussel 13°

13° 13°

13° Calgary

Calgary -16°

Rotterdam Rotterdam 05:49 17:59 05:49 17:59BoedapestBoedapest3° Stavenisse Stavenisse 05:36 18:06 05:36 18:06Dublin Dublin 13°

7° 3°

7° Toronto

Toronto 11°

14° 11°

14

7

8° 13°

8° WillemstadWillemstad 29°

29°29°

29

Dinant-beneden

8935 -6

Vlissingen Vlissingen 03:47 16:05 03:47 16:05Frankfurt Frankfurt 8°

12° 8°

12° Buenos Aires 31° Buenos Aires

33°31°

33

5

Ampsin-Neuville

6495

5

Genève

Genève

12° 8°

12° Lima

27°

27°27°

27

1

Borgharen-dorp

3907 -7

Helsinki

Helsinki

2° 1°

2° Mexico-stad 23° Mexico-stad

24°23°

24

Oberwinter

189 -2

Belfeld-beneden

1160 12

Istanbul

Istanbul 17°

13° 17°

13° JeruzalemJeruzalem11°

13° 11°

13

Keulen

262 -4

Grave-beneden

520 14

Kopenhagen 6° Kopenhagen

7° 6°

7° Rabat

Rabat

19°

22° 19°

22

Dusseldorf

230 -5

Lith-boven

492

3

Las PalmasLas Palmas 22°

24° 22°

24° Lagos

Lagos

33°

33°33°

33

Ruhrort

370 -6

Lith-dorp

123 38

Lissabon Lissabon15°

15° 15°

15° Johannesburg 23° 23°23° Johannesburg

23

Wesel

324 -2

Heesbeen

77 19

Londen

12° 14°

12° Kaapstad Kaapstad31°

26°31°

26

Emmerich

222

1

Kembs

680 40

LuxemburgLuxemburg 8°

10° 8°

10° New DelhiNew Delhi22°

22°22°

22

Lobith

895

1

Ampsin-Neuville

261 -29

Madrid

Madrid 14°

16° 14°

16° SingaporeSingapore32°

32°32°

32

Pannerdensche Kop 867

1

Malta

Malta

14°

16° 14°

16° Tokio

12°

12°12°

12

Moskou

Moskou -4°

-2° -4°

-2° Sjanghai Sjanghai 16°

15°16°

15

Zon

08:22

Maan

Zon

17:23 08:22

17:23

Maan

Berlijn

Londen 14°

Lima

Tokio

8° 7°

8

-10°-16°

-10

Nijmegen-haven

689 -1

De verwachte waterhoogten in

Tiel Waal

428

1

Lobith zijn voor morgen 895 en

Parijs

Parijs

12°

13° 12°

13° Jakarta

Jakarta 32°

31°32°

31

Zaltbommel

191

4

voor overmorgen 905 centime-

Rome

Rome

13°

15° 13°

15° Sydney

Sydney 26°

24°26°

24

Plochingen

165

0

ter.

Wenen

Wenen

12° 6°

12° WellingtonWellington 22°

24°22°

24

4. Ze trapte verder, de hoek om, waar ze bijna van de fiets geblazen werd. Sjonge, wat waaide het vandaag, het stormde gewoon. In de zomer was ze dol op Zeeland en op het dorp waar ze woonde, lekker dicht bij het strand en de zee. Maar die eeuwige wind, daar had ze een hekel aan. Vooral zoals nu in de winter, als haar haren alle kanten opwaaiden en ze de hele tijd haar hand op haar opbollende rok moest houden. Zo onhandig! En dan kwam ze, ondanks al haar geploeter, ook nog eens nauwelijks vooruit. Ze zat zich net af te vragen of ze op de verkeerde weg gegokt had, toen ze ineens de fiets van Krijn zag staan tegen de winkel van de bakker. Ze trapte op de rem en stuurde snel opzij om zich in een steegje te verbergen. Net op tijd, want een paar tellen later kwam Krijn de winkel uit. Hij heeft vast snoep gekocht, dacht Jet.

tekst Nelly Klop-van der Bas, beeld Jacob Pasterkamp

w

zw

2 1

2 2

windrichting windrichting windrichting n

Waterhoogten (cm) Waterhoogten (cm)

Herfstachtig Britta van Gendt

bewolking

Groningen

neerslagkans neerslagkans neerslagkans neerslagkans neerslagkans neerslagkans neerslagkans neerslagkans neerslagkans neerslagkans Amsterdam

bewolking

990

Groningen Leeuwarden

Leeuwarden

Vrijdag Zaterdag Zaterdag Zondag Zondag

Europa Europa

990

WoensdagWoensdag Donderdag Donderdag Vrijdag

achte weerssituaties Verwachte weerssituaties morgen voor morgen eteoGroup © MeteoGroup

LegendaLegenda

980

Verwachtingen Verwachtingen

980

ederland Nederland

5

dinsdag 29 januari 2013 PAGINA 10

Varia

Reformatorisch Dagblad

7. De tante van Dries staat in de keuken. „Ha Noortje, leuk dat je er bent. Kom je met Dries spelen?” „Ja, we gaan met de bal.” „Wat een mooie bal! Hij ziet er nog nieuw uit.” „Ik heb hem van mijn opa en oma gekregen.” „Nou, jij boft maar.” Noortje lacht. Jip is uit zijn mand gekomen. „Ha, die Jip”, zegt Noortje. Hij springt tegen haar op en geeft haar een lik over haar neus. Dries heeft Noortje al gehoord. Hij komt de trap af en pakt

21:41

21:4109:10

Tot zover niet verdacht. Maar wat ging hij nu doen? „Lukt het?” vroeg plotseling een stem achter haar. Ze hapte naar adem van schrik en glimlachte snel naar een dikke vrouw die breeduit voor haar stond met een mattenklopper in de aanslag. Ze kende haar wel van de kerk. „Eh, hallo, mevrouw Dirksland, ik eh… sta een vriend te bespieden”, antwoordde ze. De vrouw grijnsde en liep langs haar heen. Ze keek om het hoekje. „Die jongen van Cornelissen?” Jet knikte. „Dan zou ik maar opschieten, hij fietst net in de richting van de haven.” „Bedankt!” Jet zwaaide al fietsend naar de vrouw, die haar mattenklopper lachend in de lucht stak. De strijd ging verder!

gelijk zijn jas. „Noortje, gaan we voetballen?” „Nee joh, we gaan stoepranden.” „O, dat is ook goed.” Ze gaan naar buiten. Jip wil ook mee. „Nee Jip, hier blijven”, zegt tante. Dan gaat Jip maar weer in zijn mand liggen. Met zijn kop op zijn poten. Maar hij houdt alles goed in de gaten. In de straat waar Dries woont, zijn geen stoepranden. „Ik weet wel waar we kunnen stoepranden”, zegt Dries.

09:10

Sterker dan liefde tekst Lauritz Petersen © De Banier, Apeldoorn

48. O, die nachten, die nachten! Maar was dat dan geen verraad aan haar liefde? Ze had aan Erik zichzelf gegeven, haar leven en haar jeugd. En telkens als ze toegaf aan haar verdriet, nam ze iets dat van hem was. Wat gaf het tenslotte ook of ze zichzelf kwelde. Het oude was voorbij en kwam nooit meer terug. Zou ze dan nu het nieuwe leven en de nieuwe krachten verwoesten en verstoren? Zou ze niet haar geestelijk leven stil en in het verborgen kunnen leven, wanneer het niet meer openlijk en kinderlijk onbevangen kon, zoals eerst? Wat waren zij en andere gelovigen toch dikwijls naïef geweest, zo redeneerde ze, als ze zo fijn hadden zitten praten over het geluk van het christelijke leven. Alles paste altijd zo mooi. Je hoefde alleen maar je wil te buigen onder Gods wil, en dan was alles in orde. En Gods wil? Ja, je mocht bijvoorbeeld niet trouwen met een ongelovige, als je tenminste het Bijbelwoord over het ongelijke juk serieus nam. En als dat moeite kostte? Dan kon je tot God gaan en Hem om kracht bidden. Zelf had ze meegezongen in dat koor, in dat –zoals ze het nu noemde– oppervlakkige gepraat over de edelste en sterkste roerselen van het leven. Nee, nú zou God haar pas een echte praktijkles geven: dat het leven geen spel is! Die slapeloze nachten, dat kwam er nu van, van dat gedachteloos praten over wat grote ernst was. Wat had ze geleden onder de gedachte dat ze haar grote liefde moest opgeven als ze vrede met God wilde houden. Maar het waren alleen maar de laatste schaduwen van haar eigen dwaze vooroordelen geweest. Zo liet ze de satan toe haar geweten tot stilzwijgen te brengen. Ja, ze begon er al over te fantaseren hoe ze zou leven als ze eenmaal met Erik getrouwd was. Natuurlijk, ze was een christin en ze zou nooit willen scheiden van haar God. Als ze alleen was, wilde ze zich verheffen op de vleugels van het gebed, en kracht zoeken waar kracht te vinden was. Dan wilde

ze zich laten doorstralen door het licht van de Geest. En dat licht zou haar man vervullen met verbazing, wanneer het hem toestraalde uit haar blik. Ze zag hem in haar dromen thuiskomen, moe en koud, neerslachtig om al het nare wat hij die dag had meegemaakt. Dan zou ze op hem toe lopen met haar liefste glimlach en de rimpels van zijn voorhoofd wegstrijken. En hij zou begrijpen welke warme bronnen er ontsprongen waren op zijn levensweg. Of ze zaten alleen, laat in de avond. Ze lazen samen, of zij speelde en zong, en hij luisterde. En ze stelde zich voor dat ze zo haar leven zou doorbrengen, haar hele leven. Ze wilde een verheerlijkt wezen zijn, iemand die door het geluk gelouterd was, en rein en edel geworden, en goed voor iedereen. Dan zou de strijd tegen de zonde haar gemakkelijk afgaan, ze zou elk offer kunnen brengen met een glimlach op de lippen. Ze moest zijn verborgen beschermengel worden, zijn onvermoeibare gids, die nooit haar grote levensroeping uit het oog verloor en daar nooit ontrouw aan werd: hem voor Christus te winnen. Was dat dan niet goed, was dat dan niet naar de wil van God? Toen ze thuiskwam, straalden haar ogen en haar wangen hadden kleur. Tante gaf zichzelf daarvan natuurlijk de eer. „Zie je ’t nou zelf ? Elke dag zo’n wandeling, dan komt alles goed.” Martha sloeg de armen om tantes hals en keek haar blij in de ogen. Geregeld die dag liet tante haar handwerk in de schoot zinken. Met een peinzende trek op het goedige gezicht keek ze naar haar nicht. En als ze Martha nu weer neuriënd en blij door het huis hoorde lopen, keek ze haar verwonderd na en schudde glimlachend het hoofd. Een vreemd kind toch! Nu eens liep ze rond met zo’n groot verdriet dat ze er onder wegkwijnde, en dan weer was ze zo blij alsof ze al in de wittebroodsweken verkeerde. Ja, een beetje overdreven was ze toch echt.


dinsdag 29 januari 2013 PAGINA 11

Regio

Reformatorisch Dagblad

Kamp zoekt betere gaswinmethode „We zitten als Minister belooft maatregelen tegen aardbevingen Noord-Groningen voor einde van jaar LOPPERSUM (ANP) – Inwoners in Noord-Groningen zullen binnen tien maanden meer duidelijkheid krijgen over de maatregelen die worden genomen tegen aardbevingen als gevolg van gaswinning. Dat heeft minister Kamp van Economische Zaken hun gisteravond beloofd tijdens een druk bezochte bijeenkomst in Loppersum. Kamp wil voor 1 december weten of de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) het risico op zwaardere bevingen kan ver-

kleinen door het gas op andere manieren uit de grond te halen. De minister liet vrijdag weten dat als gevolg van de gaswinning zwaardere aardbevingen kun-

Gaswinning

■■ Minister Kamp neemt diverse gaswinnings­ methoden onder de loep. ■■ Kamp wil weten welke technieken risico op aard­ bevingen verkleinen. ■■ NAM-directeur: Alle schade van eerdere en komende bevingen wordt vergoed.

nen ontstaan dan eerder werd becijferd. Hij wil helder hebben hoe zwaar die bevingen precies kunnen worden en wat daar de gevolgen van kunnen zijn. Het ministerie onderzoekt met de NAM welke preventieve maatregelen er kunnen worden genomen om schade bij nieuwe bevingen te beperken. Kamp laat dit onderzoek controleren door onafhankelijke experts. Tijdens de bijeenkomst gisteren liet Kamp de bewoners weten extra aandacht te hebben voor de veiligheid van dijken. Hij zal met waterschappen in gesprek gaan

om een inschatting te maken van de risico’s. Ook wordt onderzoek gedaan naar de veiligheid van ondergrondse gasleidingen. „Als er iets moet gebeuren, dan gaan we daar dit jaar nog mee aan de slag”, aldus Kamp. Al in het komende halfjaar wil de minister beginnen met het preventief verstevigen van woningen en gebouwen. Daarvoor stelt de NAM 100 miljoen euro ter beschikking. „Uit het onderzoek moet blijken of er meer nodig is. Als dat zo is, dan komt er meer geld”, beloofde Kamp. NAM-directeur Van de Leemput

beloofde alle schade door eerdere en toekomstige bevingen te vergoeden. Tijdens de bijeenkomst werd duidelijk dat het stopzetten van de gaswinning er niet voor zorgt dat er geen bevingen meer zullen zijn. Kamp: „Als er een aardbeving komt, is dit het gevolg van eerder handelen.” Momenteel wordt er in Groningen jaarlijks 50 miljard kubieke meter aardgas gewonnen. Sinds het begin van de winningen zijn er volgens Kamp 5000 aardschokken geregistreerd.

ratten in de val” Regioredactie

GRONINGEN – De Groninger Bodem Beweging (GBB) wil veiligheid en een goede afhandeling van schade door gaswinning. Sinds 2007 heeft de GBB zich ontwikkeld tot spreekbuis van de bevolking. Volgens voorzitter Bettie van Veen van de GBB jagen de bevingen de bevolking angst aan. „Bij de vorige grote beving, toen Huizinge in augustus werd getroffen door een schok met een kracht van 3,4 op de schaal van Richter, luidden kerkklokken uit zichzelf, ontstonden overal scheuren en golfde het landschap. Bij zwaardere aardbevingen kunnen huizen instorten. Onze veiligheid is in gevaar en er moet iets gebeuren.”

Schooldirecteur Barneveld ontslagen Regioredactie

BARNEVELD – De locatiemanager van het Van Lodenstein College in Barneveld, G. Schotanus, is gisteren ontslagen. Dat heeft drs. W. J. de Potter, voorzitter van het college van bestuur, vanmorgen desgevraagd bevestigd. Hij heeft het personeel op de school in Barneveld gistermiddag over het ontslag geïnformeerd. De Potter wil niet ingaan op de reden. Schotanus was ook fractievoorzitter van de SGP in Barneveld. Hij heeft deze functie gisteravond zelf neergelegd vanwege „omstandigheden op het werk en in de privésfeer”, aldus mederaadslid L. de Knegt vanmorgen.

Woonruimte onder brug ontmanteld MAASTRICHT (ANP) – De politie heeft in de Noorder­brug in Maastricht een verborgen woonruimte ontdekt. De plek werd door één of meer mensen gebruikt om te eten, slapen en gestolen spullen op te slaan, aldus de politie gisteren. Agenten kwamen de ruimte op het spoor na de aanhouding van een dakloze. Een luik gaf toegang tot een gangenstelsel. Dat leidde naar een kamer die werd verlicht met illegaal afgetapte stroom. De ruimte is afgesloten.

Rijssen in gesprek over late ambulances Regioredactie

RIJSSEN – Burgemeester Hofland van Rijssen-Holten wil een gesprek met Ambulance Oost over de aanrijtijden van ziekenauto’s in zijn gemeente. Dat meldde RTV Oost gisteren. Uit cijfers blijkt dat ambulances in Rijssen-Holten in 11 procent van de gevallen niet binnen de vereiste tijd van vijftien minuten aanwezig kan zijn. De directeur van de ambulancedienst zegt dat hij de situatie niet kan veranderen. Hofland wil weten wat de oorzaak is om tot een oplossing te komen. Voor zover bekend hebben de vertragingen nog geen ernstige gevolgen gehad.

Dat een op de tien ambulances te laat is, was voor de Rijssense politiek in oktober aanleiding om vragen te stellen. De fractie van Lokaal Liberaal is ervan overtuigd dat het ambulancepersoneel alles in het werk stelt om op tijd te zijn. De oorzaak moet volgens fractievoorzitter De Koe worden gezocht in de tunnels en drempels in Rijssen. Ook de nieuwe standplaats voor ambulances zou zorgen voor langere aanrijtijden. Die is enkele jaren geleden verhuisd van Rijssen naar De Poppe bij Markelo. Uit eerder onderzoek van RTL bleek dat in meer gemeenten in Overijssel de ambulance niet altijd binnen vijftien minuten ter plaatse is.

Koloniën als potentieel werelderfgoed Eelco Kuiken

FREDERIKSOORD – Duizenden arme gezinnen kwamen in de negentiende eeuw naar de Koloniën van Weldadigheid om een nieuw bestaan op te bouwen. „Het project was in feite een voorloper van de verzorgings­staat en verdient daarom een plek op de Werelderfgoedlijst.” De Maatschappij van Weldadigheid, die de koloniën opzette, werd in 1818 opgericht door generaal-majoor Johannes van den Bosch. Het project moest een oplossing bieden voor de armoede die was ontstaan na het vertrek van de Fransen. Her en der in Nederland zette de maatschappij koloniën op waarin arme gezinnen werden gehuisvest. Ze werkten in de landbouw en waren zelfvoorzienend. In het Drentse Frederiksoord en omgeving kwamen honderden koloniehuisjes, maar ook elders in Nederland was er huisvesting en werk voor de „paupers.” Het landschap kreeg een typische inrichting met rechte lanen en strakke kavels. Frederiksoord was de eerste kolonie. Al snel volgden Wilhelmina­oord, Boschoord en Veenhuizen in Drenthe, Willemsoord op de grens

van Friesland en Drenthe, en Ommerschans in Overijssel. In Vlaanderen kwamen de koloniën Wortel en Merksplas. Overal in Nederland ontstonden lokale afdelingen van de Maatschappij van Weldadigheid, die gezinnen konden „opzenden” voor een verblijf van maar liefst zestien jaar. Duizenden mensen verhuisden. Onderzoek wees onlangs uit dat van 800.000 Nederlanders de wortels in de koloniën liggen. Verblijf in Ommerschans, Veenhuizen en Merksplas was onvrijwillig. Landlopers en bedelaars kwamen daar terecht. Ommerschans werd later tbs-kliniek Veldzicht, en Veenhuizen staat nu bekend als gevangenisdorp. Er waren echter ook koloniën waar mensen vrijwillig naartoe konden. Maar ook daar heerste een streng regime met verplichte schoolgang en kerkgang. „Of je nu in de koloniën in België bent of in Nederland, ze

■■ Arme gezinnen verbleven zestien jaar in Koloniën van Weldadigheid

zagen er allemaal hetzelfde uit”, aldus directeur Jan Mensink van de Stichting Maatschappij van Weldadigheid in Frederiksoord. „Hele dorpen werden ingericht. Het project was feitelijk de voorloper van de verzorgingsstaat. Zeer terecht dus dat wij proberen de koloniën op de Werelderfgoedlijst te krijgen.” Het Rijk draagt 180.000 euro bij aan de Nederlands-Belgische samenwerking rondom de voordracht van de koloniën voor een plaats op de Werelderfgoedlijst. In 2018, 200 jaar na de oprichting van de Maatschappij van Weldadigheid, moet een plek op de lijst een feit zijn. Directeur Cees van ’t Veen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en gedeputeerde Munniksma van de provincie Drenthe tekenden vorige week in Huize Westerbeek in Frederiksoord de uitvoeringsovereenkomst. Daarin verbinden alle partijen die te maken hebben met de koloniën zich aan elkaar met als doel over vijf jaar op de prestigieuze lijst te staan. Ook de schenking van het geld voor dit nominatietraject was hiermee een feit. Om daadwerkelijk tot een nominatie te komen, moet er veel gebeuren. De Unesco gaat niet zomaar akkoord. Er moeten plannen worden gemaakt en

onderzoek worden gedaan. „Het is veel werk”, zegt Munniksma. Hij houdt zijn handen 20 centimeter uit elkaar als hij aangeeft hoe dik het rapport wordt dat de initiatiefnemers dienen aan te leveren. De Unesco in Parijs heeft anderhalf jaar de tijd nodig om een besluit te nemen. De initiatiefnemers hopen dat het in 2018 lukt. Dat betekent dat het voorstel medio 2016 klaar moet zijn. „Het kan mis­lopen. Elders op de wereld vindt men namelijk dat er op de lijst te veel erfgoed staat uit het Westen. Dat zou een belemmering kunnen zijn”, aldus Van ’t Veen. Niet alleen Drenthe en het Rijk werken samen, maar ook de provincies Overijssel, Friesland en de gemeenten waar de voormalige koloniën liggen in Nederland en België doen mee. Ook van hen wordt verwacht dat ze de portemonnee trekken. „Samen optrekken om uiteindelijk in 2018 op de lijst te komen en deze koloniën de plek in de geschiedenis te geven die ze verdienen”, noemt burgemeester Jager dat. De burgemeester van de gemeente Westerveld, waar Frederiksoord onder valt, juicht het initiatief toe. „Wereld­erfgoed binnen de gemeentegrenzen is economisch zeer aantrekkelijk.”

Wat hoopt u te bereiken?

„Ik ben door minister Kamp uitgenodigd voor een gesprek. We hoopten dat hij naar ons

„Dat we hier veilig kunnen wonen en dat eerdere schade goed wordt afgehandeld. Daar hebben we recht op. Het is nooit ons doel geweest om de gaswinning helemaal stil te leggen. Maar we hebben een slecht gevoel over de toekomst. We moeten hier wel blijven wonen, want niemand wil in deze regio een huis kopen. We kunnen de boel opknappen, maar het is uiteindelijk wachten op de volgende beving. We zitten als ratten in de val.”

CdK Verbeek heeft spijt van toespraak

Celstraf voor uitbuiting man uit Deventer

Regioredactie

LELYSTAD – Commissaris van de Koningin Verbeek van Flevoland heeft er spijt van dat zijn nieuwjaarstoespraak tot zo veel emoties heeft geleid.

ZWOLLE (ANP) – De rechtbank in Zwolle heeft gisteren twee broers veroordeeld tot respectievelijk vijftien maanden en tien maanden cel voor de uitbuiting van een verstandelijk beperkte man uit Deventer.

Dat meldde Omroep Flevoland gisteren. Verbeek sprak in de bewuste voordracht over de respectloosheid in de samenleving en noemde daarbij de dood van grensrechter Richard Nieuwenhuizen en de manier waarop de PVV vragen stelde in de Provinciale Staten. Dat leidde tot boze reacties van de Almeerse voetbalclub Buitenboys, waar Nieuwenhuizen vlagde. Gisteravond is er een „goed gesprek” gevoerd met Verbeek, aldus voorzitter Marcel Oost van de voetbalclub. Volgens hem had Verbeek de vergelijking niet zo bedoeld.

De zwaar dyslectische man liet zijn administratie en bank­zaken regelen door een vriend, de 34-jarige Patrick K. Samen met zijn vriendin boekte K. vervolgens grote bedragen over op zijn rekening. Ook moest het slachtoffer zijn huis en al zijn vrije tijd ter beschikking stellen. Tot diep in de nacht moest hij vlees tot hondenvoer verwerken voor K. en diens broer Richard K. Tegen de broers was tot 6,5 jaar cel geëist. De straf is lager dan geëist, mede omdat de rechtbank het verrichten van meer werkzaamheden voor de broers gedurende drie jaar niet bewezen achtte.

Krijgt de GBB politieke steun?

LOPPERSUM – Minister Kamp (r.) van Economische Zaken praat met bewoners in een bejaardenhuis tijdens zijn bezoek aan Loppersum. De bewindsman was gisteren in het Groningse dorp Foto ANP om met bewoners en bestuurders te praten over de risico’s van gaswinning uit de Groningse gasvelden. 

wilde luisteren, maar hij veegde alles van tafel. We hebben geen vertrouwen in de NAM die het gas uit de bodem haalt. De NAM heeft zelf gezegd dat ze de schadeafhandeling van eerdere bevingen niet aankan. De minister vond dat we niet zo moesten zeuren. We voelen ons niet serieus genomen en hopen dat provincie en gemeenten zich nu eens achter ons scharen.”

Cel geëist tegen zwemtrainer om kinderporno

Vierde aanhouding in kunstroofzaak

UTRECHT (ANP) – Tegen de Utrechtse zwemtrainer Wouter P. is gisteren bij de rechtbank in Utrecht een jaar gevangenisstraf, waarvan de helft voorwaardelijk, geëist voor het bezit van kinderporno.

Modekoning ontkent mogelijke heling

De 56-jarige P. mag bovendien vijf jaar lang in geen enkele sport nog kinderen trainen, vindt het openbaar ministerie. De Utrechter liep vorig jaar tegen de lamp na een inbraak in zijn woning, waarbij onder meer een computer werd gestolen. Omdat er kinderporno op stond, dumpten de inbrekers de pc bij een politiebureau. Na de aanhouding van P. in oktober trof de politie ook kinderporno aan op zijn nieuwe computer. In totaal bezat de man meer dan 16.000 foto’s en ruim 400 filmpjes met kinderporno. De advocaat van de man pleit voor een werkstraf en voorwaardelijke celstraf. P. is na zijn aanhouding in behandeling gegaan voor zijn pedofiele geaardheid. Uitspraak op 11 februari.

BOEKAREST (ANP) – In de zaak van de kunstroof uit de Rotterdamse Kunsthal is een nieuwe aanhouding verricht. Dat meldden Roemeense media gisteravond. Het gaat om Petre Condrat, assistent van de Roemeense modekoning Catalin Botezatu. Het is nog niet duidelijk wat Condrat precies ten laste wordt gelegd. Botezatu werd gisteravond verhoord door de Roemeense politie. Botezatu heeft zelf altijd ontkend iets te maken te hebben met de gestolen schilderijen. Zijn assistent Petre Condrat zou samen een bekende galeriehouder, Constatin Dinescu uit Boekarest, twee van de gestolen schilderijen aan Botezatu hebben aangeboden. Volgens de media zou Botezatu interesse hebben getoond, maar wel een taxatie hebben geëist.

Deze taxatie zou ook daadwerkelijk zijn uitgevoerd door de taxateur van het Nationaal Museum in Boekarest. Toen deze de geschatte waarde had genoemd, gezamenlijk ruim 60 miljoen euro, zou de miljonair zijn afgehaakt. Botezatu heeft ten overstaan van de media altijd ontkend ook maar iets te weten van de gestolen schilderijen. Hij zegt nooit te zijn benaderd door verkopers dan wel door zijn assistent en de galeriehouder. De Rotterdamse politie laat weten het bericht nog niet te kunnen bevestigen en onderzoekt het Roemeense nieuws. Het politieteam dat samen met een officier van justitie in Roemenië onderzoek deed naar de kunstroof in de Kunsthal is inmiddels terug in Nederland. Eventuele vervolging van de verdachten zal in Roemenië plaatshebben.

Bewoners willen geen gescheiden ouders in de wijk

VEENENDAAL – De burgemeester van Veenendaal heeft de vergunning van coffeeshop Moonlight in de Zandstraat in Veenendaal gisteren met onmiddellijke ingang ingetrokken. Dat meldde de gemeente gisteren. De coffeeshop moest gisteren direct sluiten en mag definitief niet meer open. De ondernemer hield zich niet aan de voorschriften, aldus de gemeente.

Gezin uit Vijfhuizen omgekomen in Cuba DEN HAAG – Een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft gisteren laten weten dat een gezin uit Vijfhuizen (gemeente Haarlemmermeer) op 17 januari om het leven gekomen bij een verkeersongeluk in Cuba. Het gaat om een man, een vrouw en hun zoontje. De zegsman wilde de leeftijden van de slachtoffers om privacy­redenen niet melden.

Patiënten Amsterdam dagenlang in de kou AMSTERDAM – Een aantal patiënten van het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis in Amsterdam heeft afgelopen weekend in de kou doorgebracht omdat de verwarming het niet deed. Dat meldde de lokale nieuwszender AT5 gisteren. „Ik kreeg drie dekens en een molton om warm te blijven”, aldus een patiënt. De storing werd gisterochtend verholpen.

Vrouw opgepakt voor mishandeling baby TILBURG – De politie heeft zondag een Tilburgse vrouw (30) opgepakt voor de mishandeling van haar dochtertje van dertien maanden vorige maand. Dat meldde de politie gisteren. Een week geleden werd haar vriend (26) al aangehouden voor de mishandeling. De man en de vrouw brachten het ernstig gewond meisje medio december naar een huisarts in Tilburg.

Man licht sociale dienst op voor ruim 1 ton WAGENINGEN – Een man heeft de sociale dienst in Wageningen voor 110.000 euro opgelicht. Hij kreeg tussen 2006 en 2012 ten onrechte een bijstandsuitkering, aldus Omroep Gelderland gisteren. De man, die een Iraakse achtergrond heeft, huurde sinds 2006 een woning in Londen. Ook daar kreeg hij verschillende uitkeringen, onder meer wegens medische omstandigheden.

Extra politietoezicht in Amersfoortse wijk AMERSFOORT – De politie houdt voorlopig extra toezicht op diverse locaties in de Amersfoortse wijk Hoogland. Aanleiding voor de verscherpte controle zijn de klachten over overlast en bedreigingen door jongeren sinds de kerstvakantie. In 2011 liepen de spanningen in de wijk al hoog op. Burgemeester Bolsius ging toen zelfs op bezoek bij de ergste raddraaiers.

Evacuatie na brand in kelder Utrechtse flat UTRECHT – Onbekenden hebben gisterochtend vroeg brand gesticht in de kelder van een flat aan de Livingstonelaan in de Utrechtse wijk Kanaleneiland. Vanwege de brand moesten de bewoners van acht flats in pyjama hun huizen tijdelijk verlaten. Een 85-jarige bewoonster is naar het ziekenhuis gebracht. Dat meldde de politie gister­ middag.

Postbezorger vermist in Rotterdam

Regioredactie

AMSTERDAM – Bewoners van de Eva Besnyötraat op het Amsterdamse wooneiland IJburg zitten niet te wachten op gescheiden ouders in hun straat. Dat meldde de Amsterdamse televisiezender AT5 gisteren. Door bezwaren uit de buurt trekt woningcorporatie De Key daar op het laatste moment de stekker uit het zogenaamde Parents­house. Hier zouden vier gescheiden ouders met kinderen een betaalbare woonplek kunnen vinden. Bewoners van de stadswijk vrezen dat hun huizen door de komst van het Parentshouse in waarde zullen dalen. Ook zijn ze bang dat het de dynamiek in het rustige straatje zal verstoren. In oktober kwam woonstichting De Key met het plan naar buiten. Initiatiefnemer Rob Visser is teleurgesteld dat het project moet worden afgeblazen.

Coffeeshop Veenendaal moet definitief dicht

ROTTERDAM – PostNL is op zoek naar een bezorger die zaterdag spoorloos verdween in Rotterdam-Crooswijk. Dat berichtte RTV Rijnmond gisteren. De fiets van de postbode werd zaterdag met volle tassen aangetroffen op een braakliggend terrein in de wijk. PostNL kreeg geen contact met de verdwenen medewerker. De achtergelaten post is gisteren alsnog bezorgd.

Boze bestuurder rijdt na botsing in op man

OMMEREN  – Op Camping de Vijverhof in het Betuwse Ommeren is de lente al begonnen. De dwerggeit heeft voor een verrassing gezorgd, al­ dus Sarina van der Kieft van de camping vanmorgen. Normaal komen de jonge geitjes in april of mei ter wereld, maar op de Vijverhof werd don­  Foto Camping de Vijverhof derdag al een drieling geboren.

HEERENVEEN – Een onbekende man is gisteren op de A32 bij Heerenveen ingereden op een inwoner van Westzaan (27). Dat meldde de politie. De automobilisten kwamen met elkaar in botsing tijdens de ochtendspits. Toen ze aan de kant stonden, ontstond er onenigheid over de schuldvraag. De on­bekende man stapte in, reed de man uit Westzaan aan en vertrok.


Dammen

dinsdag 29 januari 2013 PAGINA 12

Beurs

Reformatorisch Dagblad

Sudoku

1

Vul de lege hokjes in met een getal tussen 1 en 9. Gebruik elk cijfer een keer in elke rij, elke kolom en elk vak van 3x3.

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

3

1

13

14

15

Horizontaal: 1 ooievaar – plaats in Noord–Holland – hoofdtelwoord; 2 denkbeeld – water in Friesland – plotseling – watering; 3 insect – water in Noord–Brabant – geheel de uwe – ernstig – persoonlijk voornaamwoord; 4 behoudens – ten laatste – Duitse rivier – de jongere; 5 klein deeltje – titel – streepjescode – passen; 6 Turks gebergte – uitrekken – lidwoord; 7 op een andere plek – merkteken – decimeter – zangnoot – klein hert; 8 onbevangen – vogel – eter; 9 zilver – verval – familielid – neon; 10 vogeleigenschap – Frans lidwoord – koude lekkernij – uitgeteld – vogel – lijst. Verticaal: 1 exploiteren – reeds; 2 wereldtaal – uitstalkast; 3 evenredigheid; 4 een en ander – als onder – werkelijk; 5 zangnoot – alpenweide – oude stad – honorarium; 6 lidwoord – bedrijfstak; 7 aanschijn – Gedeputeerde Staten; 8 tussenvertrek – ouderwetse japon; 9 Nederlandse provincie – onderzoeksinstituut; 10 voordat – nauw – zeer groot; 11 de onbekende – bij –

7

2

HH

6

3

8

9

4

7 5

5 1303 – J. de Wit, Zwijndrecht

Martin van Dijk

Ravenshorst Nijverdal (8, 9, 16, 17, 26): 47. 39-34, 8-12; 48. 34-30, 9-13; 49. 19x8, 12x3; 50. 30-24, 17-21; 51. 24-19, 3-9; 52. 45-40, 26-31; 53. 36x27, 21x32; 54. 40-34, 32-37; 55. 34-29, 3741; 56. 29-23, 41-46; 57. 23-18, 46x14; 58. 18-12, 14-23; 59. 12-8, 23-34 met dubbele vangstelling.

HHH

Oplossingen

6

Oplossingen binnen drie weken naar Gerbernesseweg 31, 4444 RA ’s-Heer Abtskerke (e-mail: mvdijk@kliksafe.nl).

6

7

4

8

5

4 1

4

6

5

7

2 7

1

6

4

7

3

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

9

2

6

Oplossing vorige puzzel: Horizontaal: 1 goj; 4 kadetje; 9 i.h.b.; 12 erg; 13 oir; 14 vee; 15 ze; 16 auto; 18 adat; 21 ka; 22 alsof; 23 papel; 25 centje; 27 aplomb; 29 het; 30 etalage; 33 gat; 34 trip; 36 sa; 37 ps; 38 site; 39 qat; 40 f.a.s.; 41 opus; 43 bd.; 44 i.c.; 46 stoa; 49 via; 50 meetlat; 52 IOC; 53 etiket; 55 sedert; 57 ratel; 59 schok; 60 v.a.; 62 mare; 63 tour; 64 c.i.; 65 aam; 67 Ede; 69 bic; 70 lil; 71 lerares; 72 BSE. Verticaal: 1 gezicht; 2 ore; 3 jg.; 4 kousje; 5 doof; 6 ei; 7 trap; 8 etappe; 9 i.v.; 10 hek; 11 beambte; 16 alt; 17 toets; 19 daags; 20 tel; 22 antiquair; 24 logistiek; 26 eer; 28 mat; 31 aarde; 32 april; 35 pas; 38 sas; 41 overval; 42 pit; 43 beter; 45 casco; 47 oor; 48 actrice; 50 metaal; 51 tehuis; 54 kam; 56 dor; 58 leer; 59 ster; 61 aai; 64 cis; 66 ml.; 68 da.; 69 BB. Sleutelwoord: theelepeltje.

3 5

NieuwsQuiz

8 5

1

2

9 6

2

7

7 1

Oplossingen sudoku’s vorige keer 7

3

6

8

9

1

4

4

6

7

5

9

3

2

8

8

3

9

4

1

2

5

7

6

4

8

2

9

7

5

1

6

3

9

7

3

1

2

6

8

4

5

6

5

1

8

4

3

2

9

7

7

1

5

2

3

4

6

8

9

3

9

4

6

8

1

7

5

2

2

6

8

5

9

7

4

3

1

KitsQuiz

8

5

7

9

6

4

2

3

1

3

1

6

2

7

5

8

9

4

Hoe lang heeft de koningin geregeerd in Nederland?

4

9

2

8

1

3

7

5

6

a i e u

2

6

3

4

9

1

5

8

7

5

7

1

6

8

2

9

4

3

9

8

4

5

3

7

1

6

2

1

2

9

3

5

6

4

7

8

7

3

8

1

4

9

6

2

5

6

4

5

7

2

8

3

1

9

UITGAVE VAN ERDEE MEDIA B.V.

© Persbelangen A671

titel – ondernemingsraad; 12 lucht – raadsel; 13 opeenhoping – bloeiwijze; 14 kieltje – plaats in Drenthe – numero; 15 voorzetsel – kruik – stekelplant.

3

2

Reformatorisch Dagblad

5

10

6

1

AAZet de zes letters van maandag tot en met zaterdag achter elkaar, ga naar kits.nl, geef je antwoord en win drie punten.

11

8

5

Dertig jaar. Drieëndertig jaar. Vijfendertig jaar. Veertig jaar.

5

1

9

9

2 8

8

2

8

3

7

10

7

9

9

1

12

6

7

1

13

5

4

1

1294 – 45, 39 (34x43) 5 (48, 31, 46) 37, 38. 1295 – 44, 40, 41, 15, 3, 10, 1 en dan het motief: (17, 36) 8, 11, 23 (18) 26 (41) 37, 42. Wie weet van welke auteur dit motief is? 1296 – 40, 393, 17, 8, 10, 3, 1. Jaap de Wit presenteert een viertal nieuwe opgaven met het Guerramotief als slotstand. 1304 – zwart 1, 6, 9, 12-14, 19, 29, 31, 39; wit 20-22, 32, 38, 40-42, 48. 1305 – zwart 1, 6, 7, 9, 11, 14, 19, 26, 36, 40; wit 17, 20-22, 28, 32, 33, 37, 41, 43, 47. Voor alle vier geldt: wit begint en wint.

8 2

1302 – J. de Wit, Zwijndrecht

In de negende ronde van de nationale competitie behaalde Ben Provoost een zeer fraaie overwinning. Paul Teer en Gerrit Boom deden eveneens goede zaken. Tjalling Goedemoed, De Oldehove (25, 26, 31, 35-42, 44, 49, 50) – Ben Provoost, MO & Z Volendam (3, 5, 7-13, 17, 19, 22, 23, 27): 25. 37-32? Nu volgt 1721; 26. 26x28, 12-18; 27. 31x22, 18x27; 28. 32x21, 23x45; 29. 2116, 19-24; 30. 44-39, 10-14; 31. 41-37, 14-19; 32. 42-38, 8-12; 33. 39-33, 11-17; 34. 49-43, 13-18; 35. 38-32, 9-13; 36. 43-38, 18-22 +. Het verrassende is dat wit na 17-21 niet naar 6 mag slaan vanwege 9-14, 32x21, 14-20, 25x14, 7-11, 6x28, 23x45, 14x23, 12-17, 23x12, 8x48 +. Leo Aliar, CTD Arnhem (27, 29, 34, 35, 37-39, 47-49) – Paul Teer, Zaanstreek (4, 7, 12, 15, 17-20, 25, 36): 39. 48-42, 19-24; 40. 27-22?, 24x44; 41. 22x2, 18-23; 42. 49x40, 23-29; 43. 34x23, 2024; 44. 2x30, 25x45; 45. 38-33, 45-50; 46. 33-29, 4-9; 47. 35-30, 9-14; 48. 30-24, 50-22 +. Katrinus Posthumus, Huizum (19, 36, 39, 45) – Gerrit Boom,

2

6

4

1

1

4

3

4

Doorloper

AEX

10:58 uur

Dagelijks plaatsen we een vraag over een nieuwsbericht dat die dag in de krant staat. Van de vier antwoorden is er slechts één goed. De letter die voor het goede antwoord staat, bewaart u. Na zes dagen (van maandag tot en met zaterdag) hebt u zes letters verzameld. Als u de letters in de goede volgorde zet, ontstaat er een plaatsnaam. Dat woord mailt u naar secr@refdag.nl of stuurt u op naar Reformatorisch Dagblad, t.a.v. redactiesecretariaat, Antwoordnummer 92, 7300 VB Apeldoorn (een postzegel is niet nodig). De uitslag vindt u de zaterdag erna in de krant. De weekwinnaar ontvangt een boek van uitgeverij De Banier. Voor de eerste prijs kunt kiezen u uit de volgende boeken: ”Simsons kracht en zwakheid”, door ds. H. Zweistra, ”Stil verdriet”, door Geesje Vogelaar-van Mourik of ”Kruis van vrede”, door Abigail J. Hartman. Graag uw keuze bij de inzending vermelden. De tweede prijs is ”Sterker dan liefde”, door Lauritz Petersen en de derde prijs ”Liefde en trouw”, door Charles Haddon Spurgeon. Dit zijn vaste prijzen, u hoeft uw keuze voor de tweede en derde prijs dus niet te vermelden. Welke buitenlandse krant omschrijft koningin Beatrix als een perfectionistisch en gerespecteerd vorstin? i Het Spaanse dagblad El Pais. m De Britse krant The Guardian. b De Süddeutsche Zeitung. c L’Express uit Frankrijk.

DOW JONES

22:34 uur

TOKIO

06:00 uur

EURO

10:59 uur

Laan van Westenenk 12, 7336 AZ Apeldoorn. Kantoortijden: maandag t/m vrijdag van 8.00-16.30 uur.

Directie en Administratie

Postadres: Postbus 613, 7300 AP Apeldoorn. Telefoon: 055-5390222, Fax: 055-5417450, E-mail: directie@erdee.nl. Postbanknummer: 719502.

31 dec

29 jan

356,67

31 dec

28 jan

13.881,93

4 jan

10.866,72

30 dec

28/01

OLIE (vat)

$ 1.656,50

31 dec

29 jan

29 jan

$ 1,3442

Redactie

Postadres: Postbus 670, 7300 AR Apeldoorn. Telefoon: 055-5390222, Fax: 055-5412288, E-mail: redactie@erdee.nl. De publicatierechten van werken van beeldende kunstenaars aangesloten bij een Cisacorganisatie zijn geregeld met Beeldrecht te Amstelveen. Deze kunstenaars wordt verzocht in voorkomende gevallen contact op te nemen met Beeldrecht. Het Reformatorisch Dagblad participeert in de Stichting Raad voor de Journalistiek te Amsterdam. Deze stichting draagt zorg voor de instandhouding van de raad, een onafhankelijke klachteninstantie die eventuele klachten over journalistieke gedragingen behandelt. Inlichtingen bij voorkeur via 055-5390222 of eventueel rechtstreeks bij de Raad voor de Journalistiek: 020-3123930. Alle auteursrechten en databankrechten ten aanzien van de inhoud van deze uitgave worden uitdrukkelijk voorbehouden. Deze rechten berusten bij de uitgever.

EURIBOR

31 dec

28/01

28 jan

0,224%

10 JAARSRENTE

29/01

1 jan

29 jan

GOUD (troy)

1,833%

1 jan

28 jan

28/01

28 jan

$ 113,48

Abonneeservice

Voor opgave abonnementen, informatie over uw abonnement, verhuizingen, bezorging, doorgeven vakanties en opzeggingen. Postadres: Postbus 613, 7300 AP Apeldoorn. Website: www.erdeeservice.nl, e-mail: abonneeservice@erdee.nl, telefoon: 055-5390498, Fax: 055-5424802. Openingstijden abonneeservice: maandag t/m vrijdag 08.00-19.00 uur en op zaterdagmorgen van 09.00-11.00 uur Abonnementsprijzen Nederland (incl. 6% btw). RD Volledig Jaarabonnement (incasso) € 304,95* RD Volledig Proefabonnement van 9 weken € 32,50 (U heeft de afgelopen halfjaar geen (proef)abonnement gehad). Voor meer abonnementsvormen zie: www.erdeeservice.nl/abonnementen. Abonnementen zijn bij vooruitbetaling en worden automatisch verlengd. Het opzeggen van abonnementen kan een maand voor afloop van de abonnementsperiode schriftelijk, via e-mail of telefonisch, bij voorkeur onder opgave van de opzegreden. Meer informatie over uw abonnement is op te vragen via Abonneeservice. Adreswijzigingen: bij voorkeur schriftelijk, twee weken vóór ingangsdatum. *Dit bedrag is inclusief de korting voor incasso.

Advertentieafdeling

Postadres: Postbus 613, 7300 AP Apeldoorn. E-mail: advertentie@erdee.nl, telefoon: 055-5390499, Fax: 055-5424802, Voor online opgeven schakeltjes: www.schakeltjes.nl. Reacties op brief onder nummer: Postbus 298, 7300 AG Apeldoorn. Tarieven: gewone advertenties maandag t/m vrijdag € 1.20 per millimeter, zaterdag € 1,30 per millimeter (contracttarieven op aanvraag), Schakeltjes € 1,37 per mm, Familieberichten, Vergaderagenda en Varia € 0,89 per kolom-mm. Ter informatie: een overlijdens- en jubileumadvertentie bestaat standaard uit 2 kolommen. Voor brieven onder nummer of adres te bevragen aan het bureau van ons blad wordt € 3,30 berekend. Deze prijzen zijn exclusief 21% btw. Aanlevering: Advertenties dienen voor 13.30 uur ontvangen te zijn, een werkdag voor de gewenste plaatsingsdag. Overlijdens- en geboorteadvertenties op de plaatsingsdag voor 9.00 uur. Advertenties voor de zaterdagkrant dienen op donderdag voor 15.30 uur binnen te zijn. Overlijdens- en geboorteadvertenties op vrijdag voor 18.30 uur. Mochten in telefonisch opgegeven advertenties fouten voorkomen, dan stellen wij ons voor de gevolgen die daaruit voortvloeien niet aansprakelijk. Bij het afsluiten van een advertentiecontract zijn de Rota Regelen van toepassing. Openingstijden advertentieafdeling: maandag t/m vrijdag 08.00-16.30 uur. (Inhoudelijke) klachten over advertenties kunnen gemaild worden naar advertentie@erdee.nl. Voor meer informatie over adverteren en tarieven: www.erdeeservice.nl/adverteren.

Internet- en archiefdiensten

Het Reformatorisch Dagblad is ook online te raadplegen via rd.nl. Het archief van de interneteditie is vrij toegankelijk. Overige internetdiensten zijn puntuit.nl, rdtref.nl en tijdenplaats.nl.

Diversen

Stichting Reformatorische Publicatie (SRP), bankrekeningnummer 65.30.62.362. Stichting Draagt Elkanders Lasten (DEL), giro 2970700, bankrekeningnummer 65.32.60.008.

Het Reformatorisch Dagblad is een onderdeel van Erdee Media Groep (EMG). EMG legt van abonnees gegevens vast voor de uitvoering van de (abonnee) overeenkomst en om u te informeren over producten en diensten van EMG en zorgvuldig geselecteerde derden. Als u dat niet wenst kunt u een briefje sturen naar: Erdee Media Groep, afd. Abonneeservice, Postbus 613, 7300 AP Apeldoorn. Deze bezwaarregeling geldt niet voor eventueel bij de krant gevoegde folders. Voor meer informatie over ons privacybeleid, zie www.erdeeservice.nl/privacy. Voor algemene voorwaarden, zie www.erdeeservice.nl/algemenevoorwaarden. Voor alle in deze uitgave genoemde toekomstige data geldt Deo volente.

BEURSSTEMMING

AEX opent vlak; Nikkei sluit licht hoger AMSTERDAM (ANP) – De beurs in Amsterdam is vanmorgen vlak geopend. De andere Europese beurzen bleven bij de opening ook dicht bij de slotstanden van een dag eerder. Op Beursplein 5 verwerken beleggers de resultaten van Philips en CSM. De AEX-index in Amsterdam stond in het eerste uur van de handel onveranderd op 356,53 punten. De midkapindex steeg 0,3 procent tot 558,56 punten dankzij een forse koerswinst van CSM. De beurzen in Londen en Frankfurt wonnen 0,2 en 0,1 procent. Parijs bleef ongewijzigd. PostNL was de grootste stijger in de AEX met een winst van 0,9 procent. Het postbedrijf heeft met de vakbonden een principeakkoord gesloten over een nieuwe cao met een looptijd van één jaar. Sterkste daler was chipmachinefabrikant ASML met een min van 0,7 procent. Philips won 0,4 procent. Het elektronicaconcern leed in het vierde kwartaal van 2012 een nettoverlies van 358 miljoen euro door een boete van ruim 500 miljoen euro uit Brussel voor verboden prijsafspraken over beeldbuizen. Ook kondigde het bedrijf aan Lifestyle Entertainment te verkopen aan het Japanse Funai. Volgens analisten van Rabobank waren de resultaten onderliggend iets beter dan verwacht. De Japanse Nikkei sloot vandaag 0,4 procent hoger op 10.866,72 punten. De Dow-Jonesindex noteerde gisteren aan het einde van de handel 0,1 procent lager op 13.881,93 punten. De brede S&P 500 daalde 0,2 procent naar 1500,18 punten en de technologiebeurs Nasdaq steeg 0,2 procent naar 3154,30 punten. De euro was vanmorgen 1,3443 dollar waard, tegen 1,3460 dollar bij het sluiten van de Europese aandelenmarkten gisteren. De prijs van Amerikaanse olie steeg 0,3 procent tot 96,75 dollar per vat. Brentolie werd 0,1 procent goedkoper op 113,42 dollar. AArd.nl voor actuele beursstanden.

BINNENLANDSE AANDELEN AEX-AANDELEN

11.00 heden

vorig hoogste koers laagste koers slot

aegon 4,99 4,98 ahold 10,91 10,92 air france-klm 8,67 8,86 akzo nobel 51,32 51,31 aperam 11,00 10,88 arcelor mittal 13,22 13,06 asml holding 55,38 56,23 boskalis westm., kon. 34,28 34,16 corio 36,02 35,88 d.e. master blenders 9,01 9,08 dsm, kon. 46,18 46,33 fugro 46,54 46,68 heineken 51,50 51,86 ing groep c. 7,47 7,49 kpn 4,29 4,26 philips, kon. 22,37 21,94 postnl 1,93 1,92 randstad 30,03 30,12 reed elsevier 11,45 11,50 royal dutch shell a 26,82 26,61 sbm offshore 11,89 12,00 tnt express 5,70 5,69 unibail-rodamco 173,00 172,85 unilever c. 29,64 29,82 wolters-kluwer c. 15,02 14,96 AMX-AANDELEN

aalberts ind. amg arcadis asm international bam groep, kon. binckbank brunel international csm delta lloyd Groep eurocomm. prop. heijmans mediq nieuwe steen inv. nutreco royal imtech sns reaal ten cate tomtom unit 4 usg people vastned retail vopak wereldhave wessanen koninklijke ziggo

BELEGGINGSFONDSEN

5,16 11,06 8,95 52,60 17,57 17,96 57,20 34,84 41,22 10,78 47,42 57,88 51,90 7,90 8,59 22,30 5,11 30,66 11,57 28,98 16,41 10,24 188,50 30,20 15,89

07/01 17/02 25/01 17/01 09/02 09/02 28/01 02/01 28/03 03/07 25/01 24/09 04/01 14/01 27/03 24/01 20/02 23/01 18/01 15/08 08/03 20/02 28/12 23/01 02/01

3,12 9,01 3,01 34,84 8,65 10,60 33,47 23,26 31,57 7,75 36,42 37,65 35,07 4,44 3,59 13,57 1,70 20,52 8,10 24,30 7,73 4,05 130,50 24,50 11,39

04/06 08/06 14/06 28/06 01/06 01/06 30/01 18/05 09/11 12/06 27/06 19/11 30/01 04/06 20/12 07/05 14/01 01/06 01/06 01/06 20/11 14/01 01/06 13/04 04/06

k/w

omzet

7,67 930797 11,36 443716 12,04 1195561 13,72 125087 -- 116383 5,02 1763174 20,49 305604 13,99 44681 11,85 59271 71559 -12,25 165921 11,35 111554 17,11 76059 5,08 3257479 3,43 1445433 -- 2405874 2,57 1072825 10,43 55108 13,01 478953 7,57 980407 6,76 405455 -- 746054 18,80 29788 19,23 730915 9,56 299563

GROOTSTE STIJGERS

% 9,38 6,67 4,70 3,94 2,13

fornix biosciences qurius grontmij c. csm holl.colours c. GROOTSTE DALERS

% -10,00 -4,00 -3,74 -3,61 -2,38

vivenda media gr pharming group tie holding ctac air france-klm

RENTE euribor 3 mnd euribor 6 mnd euribor 1 jaar rente 5 jaar rente 10 jaar

11.00 heden 0,22 0,37 0,61 0,86 1,83

HYPOTHEKEN 11.00 heden 16,76 6,93 19,90 29,32 3,26 7,40 39,64 17,28 14,76 29,72 8,45 13,86 6,62 65,04 19,98 0,75 20,39 4,03 25,10 6,37 33,64 50,86 51,74 2,31 23,49

vorig hoogste koers laagste koers slot 16,81 6,95 19,88 29,18 3,25 7,35 39,88 16,62 14,70 29,75 8,38 13,86 6,52 65,36 20,10 0,74 20,36 4,08 25,25 6,47 33,79 51,16 51,76 2,31 23,33

16,86 10,00 20,08 32,98 3,99 9,00 40,82 16,96 15,03 31,44 9,55 13,92 9,90 67,05 25,49 2,29 26,49 4,65 25,25 8,73 39,93 58,07 61,35 3,01 27,63

28/01 09/02 17/01 19/07 08/03 21/03 23/01 10/01 20/02 07/01 03/02 28/01 08/02 04/01 24/02 22/02 03/04 15/02 28/01 19/03 22/03 29/11 19/03 08/02 10/10

11,40 5,81 13,63 23,81 1,91 4,90 26,50 10,39 9,20 24,54 5,25 8,07 5,88 49,62 15,02 0,67 16,55 2,83 17,80 5,01 28,15 40,10 40,03 1,89 21,00

27/06 18/05 27/02 25/10 14/06 25/07 30/01 03/05 14/06 14/06 04/06 30/07 04/06 14/06 20/11 25/01 29/10 17/04 31/01 14/06 26/06 30/01 24/08 18/05 21/03

k/w

omzet

11,64 4,71 14,42 11,36 5,17 6,17 17,02 8,55

14602 43271 23779 58169 65592 35248 2953 274591 198763 2490 13119 2408 14691 12404 151114 2073014 9043 432472 7981 70857 1312 38045 16489 22419 114921

--

15,09 4,62 8,51 5,75 13,52 8,47 0,78 7,08 8,23 13,56 5,44 8,10 19,95 10,25 10,50 24,37

I NHG

Rentepercentage 10 jaar I: Aflossingsvrij / Aflossingsprodukt leningen met Nationale NHG: Hypotheek Garantie TOP: Top-hypotheek tot executiewaarde

vorig slot 0,22 0,37 0,61 0,90 1,86

I TOP

MEEST VERHANDELDE FONDSEN 11.00 vorig heden slot asn dz aandelenfonds 63,43 63,58 asn dz mixfonds 66,57 66,95 asn dz obligatiefonds 27,69 27,77 asn dz small&midcap 23,55 23,59 asn milieuwaterfonds 18,53 18,51 bnp all inc fd 36,33 36,20 bnp as pac hi inc 48,18 47,84 bnp eur obl fonds 103,56 103,83 bnp gl high in eq 56,28 56,17 bnp gl prop sec fd 51,15 51,16 bnp high inc pr fd 29,12 29,13 bnp obam 43,59 43,64 bnp prop sec fd fe 41,40 41,36 delta lloyd deelnemingen37,24 36,72 delta lloyd donau 24,79 24,94 delta lloyd eur. fnd 7,13 7,13 delta lloyd euro cr. 12,01 12,04 delta lloyd euro de. 23,71 23,74 delta lloyd investm. 6,60 6,61 delta lloyd mix 11,01 11,03 delta lloyd nederl. 6,47 6,47 delta lloyd rente 13,75 13,79 delta lloyd sel. div 9,19 9,21 dresvpv eur valfd 27,23 27,47 dresvpv income fund 17,39 17,51 friesland eurorente 27,66 27,75 idb alchemy 31,45 31,38 idb eq.income 42,05 42,03 idb glob.conv . 42,87 42,79 idb mm realestate eq 120,37 120,86 ing dutch fund 46,36 46,12 ing duurzaamaandelen 19,82 19,82 ing dyn mix3 fd 23,76 23,72 ing dyn mix4 fd 22,31 22,33 ing dyn mix5 fd 19,80 19,81 ing euro obligatie 38,84 38,94 ing europe fund 22,55 22,61 ing far east fund 32,28 32,48 ing financials fund 13,33 13,32 ing firstclass obli. 25,65 25,71 ing global fund 58,24 58,33 ing global obligatie 14,76 14,78 ing global opp fd 24,13 24,09 ing global real est. 74,40 74,81 ing health care fund 28,54 28,68 ing hoog div.oblig. 26,45 26,44 ing hoog divaandelen 23,66 23,70 ing industrials fund 42,40 42,35 ing information tech 38,95 38,91 ing lion fund 34,62 34,67 ing luxury con.goods 41,58 41,73 ing premium dividend 16,12 16,08 intereffekt brazil 0,84 0,82 intereffekt indiawar 0,61 0,62 intereffekt vietnam 10,12 10,11 ishares asia pacif 25,15 24,96 ishares b e corp 120,89 120,79

ishares easte10/40 22,73 22,80 ishares east ex-jp 34,52 34,25 ishares e corp bd 127,15 127,11 ishares em markets 31,04 30,76 ishares estoxx div 15,98 15,97 ishares estoxx sml 23,86 23,86 ishares europe 18,29 18,30 ishares europ exuk 22,63 22,63 ishares euro stx50 27,56 27,62 ishares ftse 100 7,34 7,31 ishares japan 7,40 7,28 ishares msci eur a 32,88 32,84 ishares n-america 21,94 21,94 ishares private eq 11,48 11,42 ishares prop dm 16,99 16,94 ishares prop euro 26,76 26,85 ishares s&p 500 11,14 11,14 ishares sp 500 eh 33,19 33,20 ishares taiwan 24,86 24,55 ishares timber 13,21 13,18 ishares turkey 32,79 32,70 ishares water 20,68 20,57 ishares world 22,15 22,10 kempen eur.highdivi. 6,26 6,27 kempen eur.smallcap 29,03 28,75 kempen euro credit 50,13 49,99 kempen gl.high div. 24,03 24,04 kempen sense fund 28,16 28,63 lanschot ms def 26,29 26,34 lanschot ms gro 25,28 25,36 lanschot ms off 24,41 24,48 nieuwe steen inv. 6,62 6,52 optimix america fund 10,74 10,73 optimix emerging (f) 52,43 52,21 optimix income c 37,74 37,92 optimix mix fund (e) 25,35 25,36 robeco 24,75 24,73 robeco balanced mix 55,63 55,62 robeco commodities 23,78 23,78 robeco dynamic mix 40,07 40,04 robeco growth mix 53,48 53,15 robeco hollandsbezit 20,60 20,58 robeco solid mix 50,05 50,05 rolinco 21,35 21,33 rorento 54,38 54,45 sns azie aand.fonds 18,22 18,04 sns euro aandelen 23,92 23,93 sns euro liquiditeit 22,43 22,41 sns euro mixfonds 27,77 27,81 sns euro obligatief. 26,43 26,50 sns euro vastgoedfds 33,78 33,89 sns hoogdividend 19,15 19,15 sns ned.aandelenf. 38,31 38,18 sns opk land af 23,86 23,77 sns optimaal geel 30,17 30,22 sns optimaal oranje 34,07 34,11 sns wereld aand.fds 17,45 17,43 thinkcapital aex 35,66 35,68 think global eq. 25,48 25,40 triodos vastgoed 4,49 4,49


Sigarenboer dreigt uit wijk te verdwijnen LEIDSCHENDAM (ANP) – Brancheorganisatie NSO voor de tabaksdetail­ handel is bang dat veel wijken hun sigarenboer kwijtraken als de kabi­ netsplannen om roken nog meer te ontmoedi­ gen, doorgang vinden. Dat zei voorzitter Jos Zuijdwijk gisteren. Volgens hem zorgen de recente btw- en accijns­ verhoging en een accijnsverhoging per 1 januari 2014 al voor een forse daling in de bestedingen. „Tientallen tabaks­ winkels worden met sluiting bedreigd.”

Boete drukt cijfers Philips in het rood Redactie economie

AMSTERDAM – Philips heeft in het vierde kwartaal van vorig jaar een nettoverlies geleden van 355 miljoen euro.

„Accu niet oorzaak van problemen Dreamliner” Redactie economie

TOKIO – De problemen waar­ mee de Boeings 787 Dreamliner de afgelopen weken te maken hadden, worden niet veroor­ zaakt door een defect aan de accu. Dat meldde de BBC gisteren op basis van uitspraken van de Japanse minister van Transport. Waardoor de problemen wel zijn veroorzaakt, is nog niet bekend. Het onderzoek focust zich nu op de elektrische systemen. Het Japanse ministerie van Transport en de Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA begonnen een onderzoek naar de accu’s, die zijn geproduceerd door het Japanse bedrijf GS Yuasa, omdat men dacht dat daar de oorzaak van twee incidenten met de Dreamliner lag. Een toestel van All Nippon Airways

Accudefect

■■ „Problemen Dreamliner niet veroorzaakt door defect aan accu.” ■■ Japanse minister van Transport: Onderzoek naar andere toeleveranciers. ■■ Oververhitting wellicht door niet-functioneren van sensoren rondom accu.

(ANA) moest medio januari een voorzorgslanding maken toen er brand ontstond aan boord. Bij een ander vliegtuig, van Japan Airlines (JAL), dat in Boston geparkeerd stond, brak eveneens brand uit. Beide keren ontstond die door een oververhitte accu. Het probleem lijkt echter niet in de accu zelf te zitten. Vermoed wordt nu dat de oververhitting kon plaatshebben doordat sensoren en elektrische systemen rondom de accu niet hebben opgemerkt dat de temperatuur van de lithium-ionaccu’s tot gevaarlijke hoogte steeg. „We gaan de andere toeleveranciers onder­ zoeken, om te kijken of daar fouten zijn gemaakt”, aldus de Japanse minister. Eerder gisteren lekte uit dat in 2008, toen ANA en JAL besloten te gaan vliegen met de Dream­ liners, de Japanse regering de normen voor de veiligheid van vliegtuigen zou hebben verlaagd. Dat was bedoeld om de introductie van de 787 een duw in de rug te geven. Het toestel wordt voor 35 procent gemaakt door Japanse bedrijven en de productie zou een grote stimulans voor de Japanse economie zijn. Betrokkenen spreken echter tegen dat de versoepeling van de regels heeft geleid tot onveilige situaties.

GORINCHEM – Montapacking in Gorinchem, met een jaarlijkse omzetgroei van minimaal 25 procent, verpakt producten en verzorgt opslag, beheer en verzending voor webwinkels. De ge Foto’s RD, Anton Dommerholt schiedenis van het bedrijf ligt besloten in het levensverhaal van directeur Edwin van der Ham. „Vanaf m’n dertiende ben ik al ondernemer.”

Montapacking doet niet mee aan recessie O NDER

NEMEND

Dat maakte het elektronica­ concern vandaag bekend. De cijfers werden gedrukt door een boete van ruim 500 miljoen euro uit Brussel voor verboden prijsafspraken over beeldbuizen. Het resultaat steeg met 50 procent tot 875 miljoen euro. Het winstcijfer lag onder de gemiddelde analistenverwachting. De omzet steeg met 7 procent op jaarbasis tot 7,2 miljard euro.

Dijksma: Frans geweld tegen vissers uit Nederland onaanvaardbaar Redactie economie

BRUSSEL – Het geweld van Franse vissers tegen Nederland­ se collega’s is onaanvaardbaar en ontoelaatbaar. Dat heeft staatssecretaris Dijksma van Economische Zaken gisteren duidelijk gemaakt in een ge­ sprek met de Franse minister van Visserij, Cuvillier. Dijksma sprak Cuvillier tijdens de vergadering van Europese visserijministers, die deze week in Brussel wordt gehouden. Zij kaartte het incident in de Franse havenplaats Boulogne-sur-Mer aan. Franse vissers maakten daar vorige week de netten van Nederlandse collega’s kapot en staken de banden van hun per-

sonenbusjes lek. Ook blokkeerden ze de sluizen, zodat de Nederlandse schepen naar andere havens moesten uitwijken. De Franse vissers beweren dat de Nederlanders in het Kanaal te veel vis vangen. Dijksma heeft bij Cuvillier aangedrongen op handhaving van de Europese regels voor de visserij en op vrije toegang tot de haven van Boulogne-sur-Mer. Volgens de staatssecretaris reageerde de Franse minister met begrip op de ontstemming uit Nederland. Ook komt er nu snel een onderzoek naar de omvang van de visbestanden in het Kanaal, aldus de bewindsvrouw. De Nederlandse vissers, van wie het merendeel uit Urk komt, hebben zaterdag met elkaar af-

gesproken dat ze de haven van Boulogne-sur-Mer voorlopig boycotten. De gevangen vis wordt nu naar Nederlandse visafslagen gebracht en daar verkocht. Een delegatie van vishandelaren uit Boulogne-sur-Mer was gisteren in Urk voor overleg met vertegenwoordigers van de Nederlandse vissers. Volgens de Urker reder Pieter Louwe van Slooten, die aan het gesprek deelnam, willen de kooplui de Nederlanders terug. „Onze vis is goed voor een vijfde van hun omzet. Om de Franse actievoerders onder druk te zetten, hebben ze na vrijdag geen vis meer van hen gekocht. Daardoor is de prijs ingezakt. Maar wij gaan pas weer naar Boulogne als we zeker weten dat het veilig is.”

Kritiek op flyshoot als duurzame visvangsttechniek Tiemen Roos

BOULOGNE-SUR-MER – Boze Franse vissers willen dat hun Nederlandse collega’s wegblijven uit het Kanaal. Ze gebruiken harde middelen: pesterijen, intimidatie en een blokkade van de havensluizen van Boulogne-sur-Mer. Mik­ punt van kritiek is de vangst­ methode van de Nederlanders: het flyshooten. Voorman Bruno Dachicourt van de Franse vissers vatte hun standpunt deze week zo samen: „De buitenlandse vloot hanteert een erg efficiënte vistechniek die veel ruimte in beslag neemt. Het Kanaal is een beperkte ruimte vergeleken met de enorme omvang van deze schepen.” De vistechniek waar hij op doelt is het zogenoemde flyshooten. Dit is een verbeterde versie van de al decennia geleden uit Denemarken overgewaaide snurrevaadvisserij, door de Nederlanders snorren genoemd. Het schip maakt een grote boog en omsluit daarbij een stuk zeebodem met twee lange lijnen of zegentouwen, waar het net aan zit. Tijdens het vissen worden deze touwen naar het schip getrokken. Ze rollen over de bodem en schrikken zo de vissen op. Die blijven voor de touwen uit zwemmen en worden samengedreven bij het net. De techniek staat juist bekend als duurzaam, omdat de zeebodem –in tegenstelling tot bij het veel bekritiseerde bokken– niet wordt omgewoeld. De gevangen vis is bij handelaren geliefd om zijn hoge kwaliteit. Juist over het begrip duurzaam lijkt verwarring te ontstaan.

dinsdag 29 januari 2013 PAGINA 13

Economie

Reformatorisch Dagblad

Voor de NOS-microfoon verklaarde een andere woordvoerder van de Franse vissers vorige week dat de Nederlanders niet duurzaam vissen, maar de Fransen. De Franse vissers gebruiken traditionele vangstmethoden, kleine sleepnetten of zogenoemd staand want. Hun kritiek richt zich juist op de omvang van de Nederlandse schepen en netten. De vloot die vorige week de Franse haven niet in mocht, telde een kleine dertig schepen. Ze hadden registratienummers van Nederlandse, Engelse en Belgische havens, maar de meeste schepen zijn eigendom van Urker vissers. De Urker vissers stellen dat zij maar een klein deel van de vis opvangen. Zij zijn alleen in de wintermaanden actief en vissen dan op ongequoteerde soorten als rode mul, poon en inktvis. Die wordt in Boulogne aan Franse handelaren verkocht. Bovendien vinden ze dat niemand hun kwalijk kan nemen dat ze hebben geïnvesteerd in modernisering, terwijl de Fransen met verouderde technieken zijn blijven werken. Al enkele jaren werken Nederlandse en Franse onderzoekers samen aan het in kaart brengen van de visserij in het Kanaal. Projectleider Marloes Kraan van het Nederlandse onderzoeks­ instituut Imares –onderdeel van

■■ Met 5 procent visserijinspanning voeren Nederlanders helft van de vis aan

Wageningen UR– zegt dat het flyshooten een heel efficiënte vismethode is. Vergeleken met de Fransen zijn de Nederlanders maar weinig dagen op zee, maar ze voeren wel veel vis aan. Als voorbeeld noemt ze de soort rode mul. In 2010 waren de Nederlanders goed voor 5 procent van de ”visserijinspanning” (waarin zeedagen en motorvermogen zijn verwerkt, TR) maar brachten ze de helft van de totale hoeveelheid gevangen vis aan wal. Staatssecretaris Dijksma kwam gisteren met de Franse minister van Visserij overeen dat er meer vaart wordt gezet achter –eerder overeengekomen– vervolgonderzoek naar de visbestanden in het Kanaal. Daar is volgens Kraan nog veel onduidelijkheid over. „De aanvoer van rode mul schommelt sterk, maar dat wil niet zeggen dat het goed of slecht gaat met die soort. En over poon en inktvis is gewoon nog heel weinig bekend”, aldus Kraan. Intussen gaan de Franse vissers door met hun acties, zeer tegen de zin van hun eigen handelaren. Die willen de door de Nederlanders gevangen vis juist graag kopen en dreigen een behoorlijk aandeel van hun omzet kwijt te raken. Van de weeromstuit boycotten de Franse kooplui nu hun eigen vissers, waardoor de prijzen de afgelopen dagen verder onder druk kwamen te staan. Het gaat voorlopig nog hard tegen hard in Boulognesur-Mer. Morgen praten de Franse kooplui weer met de Urker vissers. Die hopen dat de kwestie snel wordt opgelost, want ook zij lopen inkomsten mis nu ze hun vis naar Nederland brengen.

Drs. A. A. C. de Rooij

GORINCHEM – „In bijna iedere winkel tref je wel spullen aan die hier zijn geweest”, zegt Edwin van der Ham. Hij is di­ recteur van Montapacking, een bedrijf dat producten verpakt en dat voor webwinkels opslag, beheer en verzending verzorgt. De hoofdvestiging bevindt zich in Gorinchem, nevenvestigingen zijn er in Hedel, Roosendaal en Waspik. Montapacking telt zeventig vaste personeelsleden. Daarnaast beschikt het, wat flexibiliteit biedt, over 120 thuiswerkers en soms zo’n 100 ingehuurde krachten. De onderneming groeit als kool. Al een decenniumlang realiseert ze jaarlijks een omzet­stijging van minimaal 25 procent, ook nu tijdens de crisis. „Het gaat gewoon door. Het klinkt misschien een beetje stoer, maar aan de recessie doen wij niet mee”, aldus de man achter dat succes. Daaraan voegt hij toe: „We moeten daarvoor wel twee stappen harder lopen

en drie stappen creatiever zijn.” Wat het laatste betreft: bijvoorbeeld ervoor zorgen dat een artikel nog dezelfde dag of in een door de consument aangegeven tijdvak wordt afgeleverd. De geschiedenis van Montapacking ligt besloten in het levensverhaal tot dusver van Edwin van der Ham (39). Hij heeft het bedrijf doen opstomen tot wat het vandaag is: een veelzijdig logistieke dienstverlener. „Vanaf m’n dertiende ben ik al ondernemer”, zo begint hij zijn relaas. Edwin woont als kind op een boerderij. Hij knutselt van lego een apparaat in elkaar om halsters voor koeien te fabriceren. Later laat hij die machine in het echt bouwen en verkoopt hij de halsriemen. Verder maakt hij dikke touwen die boeren nodig hebben. Als hij op de havo zit en daarna op de hts (werktuigbouwkunde), runt hij tevens deze business. Z’n broertjes assisteren hem. „Toen ik zeventien was, vond ik dat ik te weinig verdiende.” Edwin stapt over naar de handel in brommers en, in een volgende fase, auto’s. Als hij zijn studie heeft afgerond, treedt hij in dienst bij een werkgever. Dat duurt niet lang. „Dat was niet mijn ding. Ik wilde voor mezelf beginnen, al wist ik nog niet wat en hoe. Ik huurde een kantoortje en kocht een pc.” Hij zet aanvankelijk zijn hobby, de autohandel, voort in vooral

de duurdere merken, zoals Porsche. Na anderhalf jaar komt Montapacking op zijn weg. Een familie in Asperen heeft sinds 1988 een inpakbedrijf, met uitsluitend thuiswerkers. In 1999 neemt Van der Ham die eenmanszaak over en koopt hij een pand, „een kippenschuur”, in Nieuwland. Het is de tijd van de opmars van internet. Montapacking houdt zich daardoor in eerste instantie bezig met het verpakken in folie van cd’s van verschillende providers. World Online (WOL) fungeert als grote klant. Al snel vangt de expansie aan, met machines en productielijnen. In 2002 wordt er een voedselverpakkingsbedrijf

geopend in Werkendam. Na enkele jaren schiet de ruimte op beide locaties tekort. Daarom volgt in 2007 de bouw van een nieuw onderkomen op een industrieterrein in Gorinchem. Anno 2013 bestaat 60 procent van de activiteiten uit verpakken, het oude vak. Dat gebeurt zowel handmatig als machinaal. Een greep uit het klantenbestand: Red Bull, Apple, Microsoft, HEMA, Hans Anders, Silvo, Albert Heijn, Heinz, L’Oréal. Ook verwerkt Montapacking hulpgoederen van de WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) en Artsen zonder Grenzen. De rest van de omzet valt onder wat heet e-fulfillment of webfulfillment. Die tak groeit

enorm. Winkelen via internet wint snel terrein, webshops rijzen als paddenstoelen uit de grond. Montapacking neemt die veelal kleine ondernemers desgewenst alle logistieke werkzaamheden uit handen. Het regelt, met alle ict eromheen, opslag, voorraadbeheer, contact met afnemers, afhandeling van bestellingen en betalingen, inclusief douaneformulieren bij verzending naar verre oorden. Van der Ham verwacht dat de komende jaren vooral de foodsector een groeimarkt zal zijn. „De consument gaat ook verse producten online kopen.” Enkele maanden terug ontving Montapacking van MKB Krachtcentrale het predicaat Slimste Bedrijf van Nederland, op grond van zijn sociale innovatie. Van der Ham: „Onze voornaamste succesfactor is de oprechte aandacht voor medewerkers en klanten. Wij leggen verantwoordelijkheden zo laag mogelijk in de organisatie, met zo min mogelijk gedetailleerde functieomschrijvingen en controles. Dat is onze cultuur. Als wij te veel formaliseren, zien we dat de creativiteit op de werkvloer verdwijnt en daar worden vaak de beste ideeën geboren.” Bij Montapacking is, onder begeleiding, ook een groepje mensen met een beperking in dienst. Van der Ham: „Die zie je opbloeien, je geeft hun trots, ze zijn ontzettend enthousiast.”

„It-markt groeit in 2013”

IJsland hoeft klanten Icesave niet te betalen

AMSTERDAM (ANP) – De Nederlandse en de Belgische itmarkt zullen dit jaar ondanks de moeilijke economische omstandigheden licht blijven groeien.

Redactie economie

Dat voorspelt marktonderzoeker IDC in een vandaag gepubliceerd rapport. De it-uitgaven stijgen naar verwachting met 1,5 procent tot 31,6 miljard euro. Deze groei is vooral te danken aan de stijgende vraag naar tabletpc’s, smartphones en zogenoem-

de cloudoplossingen. Nederland is volgens IDC in Europa een voorloper op het gebied van sociale media, vooral dankzij privégebruikers. Het onderzoeksbureau verwacht dat in 2013 marketingafdelingen sociale media vaker zullen inzetten om bijvoorbeeld een beter beeld te krijgen van klantgedrag en het bewerken van de markt. De markt voor it-dienstverleners, zoals Atos, KPN en Ordina, zal volgens IDC ook in 2013 geen significante groei vertonen.

LUXEMBURG – IJsland mocht compensatie weigeren voor Britse en Nederlandse spaar­ ders bij de IJslandse internet­ spaarbank Icesave. Dat heeft een Europese rechtbank gisteren bepaald in een definitief vonnis. IJsland was, in tegenstelling tot Nederland en Groot-Brittannië, van mening dat volgens Europese wetgeving juridisch niet

vaststaat dat een staat verantwoordelijk is voor de betaling van garanties aan spaarklanten en is nu in het gelijk gesteld, mede vanwege de „omvang van de systeemcrisis in IJsland.” Het ging om een totaal schadebedrag van 335 miljard IJslandse kroon (1,9 miljard euro). Nederland kreeg eerder een deel (een kleine 750 miljoen euro) van het Icesavespaargeld terug via het inmiddels failliete moederbedrijf van Icesave, Landsbanki. De Nederlandse staat schoot IJs-

land 1,3 miljard euro voor om de Nederlandse Icesaveklanten met een tegoed tot 100.000 euro te compenseren. IJsland liet gisteren in een verklaring weten dat het verwacht dat de gedupeerden de komende jaren wel volledig zullen worden gecompenseerd uit de boedel van Landsbanki. Het Nederlandse ministerie van Financiën liet weten de uitspraak van de vrijhandelsorganisatie EVA te betreuren en de gevolgen nader te bestuderen.

Japan open voor Nederlands kalfsvlees

Directeur champignonzaak aangehouden

DEN HAAG (ANP) – Japan stelt vanaf 1 februari zijn markt open voor kalfsvlees uit Neder­ land.

DEN HAAG (ANP) – De 51-jarige directeur van het grote cham­ pignonbedrijf Prime Champ in Limburg is gisteren door de Inspectie SZW aangehouden op verdenking van arbeidsuitbui­ ting en valsheid in geschrifte.

Dat is de uitkomst van overleg tussen veterinaire deskundigen uit beide landen. Staatssecretaris Dijksma van Economische Zaken heeft dat gisteren bekendgemaakt. In 2000 werd de Japanse markt gesloten voor rundvlees uit Europa wegens het risico op BSE, ofwel de gekkekoeienziekte. Dijksma noemt de toegang van Nederlands kalfsvlees tot de Japanse markt een doorbraak. Japan importeert jaarlijks voor 2 miljard euro aan rundvlees. Naar verwachting kunnen Nederlandse kalfsvleesproducenten op termijn voor 30 miljoen euro per jaar naar Japan uitvoeren.

RANGOON – Arbeiders op weg naar de haven van Rangoon, de grootste stad van Birma. Diverse landen, waarFoto EPA onder Japan, hebben een groot deel van de schulden van het land kwijtgescholden. 

Het functioneel parket heeft dat gisteren bevestigd. In augustus werden ook al drie leidinggevenden van het bedrijf opgepakt. Het vermoeden bestaat dat de champignonkwekerij zich schuldig heeft gemaakt aan uitbuiting van werkneemsters uit Polen. Ze zouden zijn onderbetaald, heel lange werkdagen hebben moeten maken en vrijwel geen vrije tijd hebben gekregen. Ook moesten ze een deel van hun loon verplicht afstaan voor huisvesting, maaltijden en verzekeringen.


Reformatorisch Dagblad

dinsdag 29 januari 2013 PAGINA

Tot onze diepe droefheid geven wij u kennis dat, na een periode van afnemende krachten, door de HEERE uit ons midden is weggenomen mijn innig geliefde man, broer, onze zwager en oom

HUMPHREY ROBBIE VAN WILGEN * Paramaribo, 12 januari 1938

Adriana ’t Hart-Faasse

† Nieuwegein, 28 januari 2013

betuigen wij u langs deze weg onze hartelijke dank.

J.C. van Wilgen-Schuttel Familie Van Wilgen

Kinderen en kleinkinderen Dirksland, januari 2013

Familie Schuttel Kikvorsweide 5 3437 VA Nieuwegein Mijn man is thuis opgebaard.

Dankbetuiging

Gelegenheid tot afscheid nemen en condoleren aan huis en vrijdag 1 februari van 20.00 tot 20.30 uur in rouwcentrum Noorderveld, Structuurbaan 1 te Nieuwegein.

Voor de vele liefdevolle en hartelijke bewijzen van medeleven die wij persoonlijk en schriftelijk mochten ontvangen na het overlijden van onze geliefde schoonzuster en tante

D.V. zaterdag 2 februari zal om 10.30 uur een rouwdienst worden gehouden in de aula van rouwcentrum Noorderveld, waarna de begrafenis zal plaatsvinden op de naastgelegen begraafplaats Noorderveld.

Francina Jacomijntje Buth-Vreeswijk betuigen wij u onze hartelijke dank. Familie Buth

Na de begrafenis kunt u de familie condoleren in de koffiekamer. Sommelsdijk, januari 2013

Geen bloemen, geen toespraken

Overlijdensberichten andere dagbladen

Dankbetuiging Voor de vele blijken van medeleven die wij mochten ontvangen tijdens de ziekte en na het overlijden van onze innig geliefde en zorgzame moeder, schoonmoeder en oma

ND

• 22 januari • Roelof Brakke te Meppel (85) • Trijntje Feddes-Sluman te Veendam (64) • 23 januari • Bertha de Gans-Bouman te Amersfoort (86) • 24 januari • Hendrik Jan Huisjes te Den Ham (71) • Louisa Dorothea Maria FolmerGroenevelt te Vlaardingen (77) • Trijntje van Dijk-Huizinga te Stadskanaal (90) • Henrina van Nus (96).

Tubantia

• Freddie Morsink (39) • 20 januari • Adriaan Boone te Glanerbrug (77) • Chrisje van den Heuvel-Kluivers te Eibergen (91) • 21 januari • Johanna Huisman-Langkamp te Deventer (90) • 22 januari • Willy van Dael-Honebecke te Almelo (80) • Jacob Barelds te Enschede (82) • Jan Hendrik van Brussel (89) • Hans Nijkamp te Oldenzaal (67) • 23 januari • Johan Geesink te Eibergen (86) • Gerritdina Kistemaker-Perton (89) • Marinus Petrus Canitius Braamhaar te Nijverdal (81) • Euphemia Johanna PeggeHofsté te Ootmarsum (92) • Theo Poelhekke te Almelo (63) • Henk Workel te Amt Delden (79) • Johannes Jan Zwier (76) • 24 januari • Jan Bruinsma te Overdinkel (71) • Yener Celik te Denekamp (43) • Harry Getkate te Almelo (73) • Gerrit Willem Hulshof te Goor (65) • Miny Elhorst-Flim te Almelo (85) • Hendrikje KleinJan-Kampman te Hellendoorn (86) • Alie de Vries te Almelo (64) • Maria Wolters-op den Dries te Hellendoorn (94) • Trees Luttikhuis-Voppen te Enschede (76) • Annie Reinink-Vollenbroek te Losser (90) • 25 januari • Ans Alberink-Golbach te Oldenzaal (70) • Johanna Arendina ter Balkt-Boode te Markelo (73) Herman Roelink te Denekamp (66) • Marietje JansenKemna te Vriezenveen (78) • 26 januari • An Bruns-Keizer (97) • Jan Hendrik Kuiper te Apeldoorn (74) • Gerard Bartels te Hengelo (80) • Berendina Maria Jonkers-Albers te Enschede (64) • Arend Jan Mensink te Rijssen (79) • Riek Zonder-Kreuwel (87)

PZC

Familieberichten Lever uw familieberichten bij voorkeur schriftelijk aan. De aanlevertijden voor geboorte- en rouwadvertenties zijn:

Voor uw betrokkenheid en de vele blijken van medeleven na het overlijden van mijn innig geliefde man en onze lieve vader en opa

Maandag t/m vrijdag tot 9.00 uur op de dag van plaatsing. Zaterdagkrant tot vrijdag 18.30 uur.

Klaas Mijnheer betuigen wij u onze hartelijke dank.

Tel. 055 - 539 04 99 Fax 055 - 542 48 02 E-mail: advertentie@erdee.nl

H. Mijnheer-Koster Kinderen Kleinkinderen Achterkleinkinderen Januari 2013 Jan van Dieststraat 12 8277 AM Grafhorst

Voor online opgeven van schakeltjes: www.schakeltjes.nl

Schakeltjes

Brievenonder nummer toesturen aan: Reformatorisch Dagblad Postbus 298, 7300 AG Apeldoorn Vermeld het nummer in de linkerbovenhoek van de envelop.

≤ Eerste hulp bij HYPOTHEKEN! Voor de scherpste rente bij een Duitse of een Nederlandse bank. Bel naar Binnendijk & Van Rijsbergen 071 - 402 40 31 of vraag berekening aan op www.bevr.nl.

≤ Echt HOOGSTE prijs voor goud, zilver en munten! T.k.gevr: (oud) goud, gouden tientjes, Maple Leafs, Krugers e.a. gouden en zilv. munten, baartjes zilver en goud, muntverzamelingen etc. Kevelam Garderen 0577 46 19 55, lid NVMH.

≤ KLOOSTERWANDELING 3 dagen, di. 26 - do. 28 februari bij de Monniken van Abdij Lilbosch. Kleine groep, wandelen afgestemd op kloosterritme, afwisseling getijden, eten, wandelen en ontmoeting. Meer weten? www.dewandelmaat.nl 06 - 12 54 91 35. Boek snel!

Actie

CASA HOLTEN 5 JAAR! Jubileumtarieven! Luxe bungalows www.casafamilia.net T 0342-478 380 Holten/Salland

≤ Verzorgende (IG) Parttime en oproepkracht voor dag/avond/nachtdiensten. www.debetuwehof.info

≤ In TWENTE, p. H. Hexel. Comf. 6-pers. bung. 15 t/m 22 febr. nog vrij. Tel 0651475566 http://mem bers.tele2.nl/j.w.kooijman

≤ SCHAKELTJE opgeven? Geef nu uw schakeltje voor de verhuur van uw vakantiehuis digitaal op. U ziet direct hoe uw schakeltje eruit gaat zien en wat dit kost. Snel en gemakkelijk. Ga snel naar www.schakel tjes.nl

• 22 januari • Jenny Thisbaert te Goes (73) • 23 januari • Adriana Johanna Kouwenhoven-Hersbach (84) • Marjolen Suzanne van Donkelaar-Bergman te Beerse, België (80) • 24 januari • Folkert Ate Suurbeek te Oost-Souburg (89) • Piet van der Horst te Vlissingen (87) • Cornelia Adriana Blaas-van der Have te Zierikzee (85) • Neeltje Janse-Jasperse te Nieuw- en Sint Joosland (95) • Elly van Drongelen te Amsterdam (63) • Co Quist te Zierikzee (76) • Augustinus Wilhelmus Schwencke te Goes (65) • 25 januari • Rita Engelhardt-Meyer te Hansweert (73) • Johannes Wilhelmus Scheffers te Middelburg (76) • Paulina Elsabeth van Hekken te Krabbendijke (89) • Sjaak Debaere te Knokke-Heist (53) • Richard Johannes Plasschaert te Sluis (102) • George Martens te Sint Jansteen (79) • Alida Janneke van Espen-Dieleman te Axel (75) • Albert Florent van Poele te Clinge (75) • 26 januari • Cornelia Johanna van der Maas te Haamstede (96) • Adriaan Riemens (58) • Adriana Catharina Platteeuwvan Wijngen te Goes (97) • Cornelis Zoeteweij te Yerseke (81) • Paulina van den Berge-van de Guchte te Goes (86) • Hendrik van Damme te Heinkenszand (98) • Maria Klazina Franssen-Reniers te Oud Gastel (78) • 27 januari • Marina Kornelia Vermaire-Braam te Yerseke (83)

≤ Heidelbergse Catechismus 450-jr/Lutherreis olv Cees vd Bovenkamp. Ds. J. van Rijswijk en organist Pieter Heykoop. 6-dgs 1217 aug. Unieke combinatie reis. WWW.burgtours.nl

Bestel nu verantwoorde boeken via refoboekperpost.nl

≤ Luxor en 4-daagse NIJLCRUISE. Vertrek 1 maart o.l.v. Dr. W. Jongsma. Tijdens deze 8-daagse reis ontdekt u het land van de Farao’s en herleven oude tijden. Voor ≤ REYKJAVÍK; laat je meer informatie bel 078 verrassen! 5-daagse 684 53 53 of kijk op vliegreis met diverse Amicitia.nl vertrekdata, al v.a. 875,Kijk snel op beter-uit.nl of bel 0172 - 48 48 48. ≤ Dagbesteding ouderen 24-uurs zorg 0317-618180 ≤ Wintersport SÖLDEN! www.debetuwehof.info 8-daagse treinreis met ge≤ JONGERENAVOND in garandeerd vertrek op Montfoort. Zaterdag 2 D.V. 16 februari, v.a. 795,febr 19:45 u. Ds. L. Kijk snel op beter-uit.nl Schaafsma. Thema: „Wat of bel 0172 - 48 48 48. geloof je van ... de vergeving van de zonden”. Ge≤ ***WINTERBERG*** bouw Rehoboth naast de genieten in de sneeuw? Hervormde kerk. huisjes van 6 - 12 pers. op OPRUIMING! Op Christelijk vakantiepark. ≤ Meer informatie? Kijk op dames-hoeden, tassen, ***www.kustelberg.nl*** sjaals en handschoenen *of bel naar 0180-590459* 50% korting. Hoedenhuis de Linde J. v. Schaffe≤ Avontuurlijke REIZEN laarstr. 35 Barneveld. voor christelijke jongeren. www.hoedenhuisdelinde.nl Al 30 jaar lang. Nu met vroegboekkorting! Zie ≤ Alle bezoekers en ko**www.Avantareizen.nl** pers bij de stand van Tolle Lege Numansdorp op de ≤ 3 wkn Peru of Alaska, D U I K E N B U R G S E bedankt! Namibie & Botswana. wintermarkt, VROEGBOEKPRIJZEN D.V. tot de volgende keer! Avontuur voor jongeren 2ehandsbk, (blad)muziek en 30+. *Avantareizen.nl* www.refoboek.com

AALBURG Ger. Gem. Donderdag 31 januari 19.30 uur Ds. C. Sonnevelt

CAPELLE AAN DEN IJSSEL-WEST Ger. Gem. Doormanstraat 12 Woensdag 30 januari i.p.v donderdag 31 januari 19.45 uur Ds. J. van Rijswijk

DOORN Herv. Geref. Comité Donderdag 31 januari 19.30 uur Ds. A.C. Rijken

EDE Oud Ger. Gem. in Ned. Noord. Spoorstraat 19 Donderdag 31 januari 19.30 uur Ds. J. van Belzen Collecte Adullam

ELBURG Beekstraat 3 Vrijdag 1 februari 19.30 uur Ds. W. Pieters

HENDRIK-IDOAMBACHT Ger. Gem. Petrakerk Donderdag 31 januari 19.45 uur Ds. M. Joosse Bijbellezing

LEERDAM Ger. Gem. Adullamkerk Donderdag 31 januari 19.30 uur Ds. J.J. van Eckeveld

LINSCHOTEN Vrije Evangelisatie (Herv. Kerk) Vrijdag 1 februari 19.30 uur Ds. Tj. de Jong

REEUWIJK Ned. Herv. Dorpskerk Donderdag 31 januari 19.45 uur Ds. W. Roos Bijbellezing

SCHERPENISSE Vrije Herv. Gem. Donderdag 31 januari 19.30 uur Ds. C.L. Onderdelinden

SCHEVENINGEN Oud Ger. Gem. in Ned. Westduinweg 194K Woensdag 30 januari 19.30 uur Ds. A.F.R. van der Veen

Meld u aan voor de nieuwsbrief

en betaal geen verzendkosten bij uw eerstvolgende bestelling.

WADDINXVEEN Herst. Herv. Gem. ”Dorpstraat” Woensdag 30 januari 19.30 uur Ds. K. ten Klooster

WAGENINGEN Ger. Gem. Woensdag 30 januari 19.30 uur student H.A. van Zetten

Kom eens een kijkje nemen www.watersnoodmuseum.nl

WERKENDAM Vrije Ger. Gem. in Ned. Bruigomstraat 1 Woensdag 30 januari 19.30 uur Ds. B.G. Ippel Bijbellezing

A ctiviteitenagenda Donderdag 31 januari Goes

Calvijn College, 19.45 uur, De ware bekering. Volwassenen € 5,-.

Zaterdag 2 februari Boskoop

Zaal Gereformeerde Gemeente, 9.30 uur, vernieuwde collectie mooie boeken. Gratis.

Hoevelaken

De Haen, 19.45 uur, Kom Ook Groep “Verschil mag er zijn!”, L. Ruijgrok. Volwassenen € 7,-.

Numansdorp

2e-hands boekenmarkt, Tolle Lege, 10.00 uur, honderden 2e-hands boeken erbij! Ook bladmuziek/cd’s, gratis.

Zeist

De activiteiten lopen van woensdag t/m dinsdag. De opgave voor de Activiteitenagenda loopt uitsluitend via de digitale activiteitenagenda rd.nl/activiteitenagenda. Daar kunt u zelf bepalen welke gegevens worden vermeld en deze tot op het laatste moment (maandag tot 12.00 uur) actualiseren. Kosten voor vermelding in de activiteitenagenda zijn € 9,50. De vermelding op tijdenplaats.nl is gratis. Voor meer informatie over deze activiteiten ga naar: rd.nl/activiteitenagenda

Ger. Gem., 20.00 uur, Samen Uit, Bonisazending, dhr. J. Torn Broers. Volwassenen € 6,-.

RENKUM/HEELSUM Ger. kerk Utrechtseweg 93 Zaterdag 2 februari 170 ste samenzanguur Aanvang 19.30 uur Thema: ”wandelen met God” n.a.v. Genesis 5 : 24 Leiding: dr. M. van Campen orgel: Piet Muilwijk piano: Leander v.d. Steen m.m.v. chr. mannenensemble Resonans o.l.v. Wim v. Galen Collecte: Woord en Daad Na afloop ontmoeting Info: 06 - 51 42 89 78 www.samenzanguur.nl

Bestel de gratis themabrochure over Hyves

‘Grenzeloze vriendschap’ Vraag de brochure aan: www.mediawijzer.nl Postbus 613 7300 AP Apeldoorn

vacature-overzicht Administratief

St. De Vluchtheuvel, Goes

rd.nl/activiteitenagenda

Directiesecretaresse m/v

Bouw en Techniek

Flameteq, Barendrecht H.I.H. Engineering, Barneveld, Hendrik-Ido-Ambacht Vredo Dodewaard B.V., Dodewaard

Bouwkundige (jr.) Ervaren constructeur, tekenaar (-constructeur), scheepsbouwkundig engineer, projectmanager Accountmanager doorzaaitechniek (junior, m/v), assemblage medewerker, constructiebankwerker/lasser

Commercieel

Paul Roescher, Apeldoorn, Rijssen Slaappunt, diverse plaatsen SolidJob, Houten

Keukenverkoper, Leerling keukenverkoper, allround verkoper Zelfstandige verkoper Commerciële medewerker m/v

ICT

OFB Software BV, Bleskensgraaf

Supportmedewerker ERP-pakket/ softwareontwikkelaar

Onderwijs

Van Lodenstein College, Amersfoort, Barneveld, Hoevelaken, Kesteren Stadhouder Willem III-school, Ede Wartburg College, Rotterdam Pieter Zandt Scholengemeenschap, Kampen, Staphorst, Urk, IJsselmuiden

Scholen met de Bijbel, Staphorst Ds. J. Fraanjeschool, Barneveld Graaf Jan van Nassauschool, Gouda School met de Bijbel, Langbroek Boaz-Jachinschool, Elspeet Calvijn College, Goes, Middelburg Oranje Nassauschool, Veen Driestar College, Gouda, Lekkerkerk en Leiden Petrus Dathenusschool, Urk Eben-Haëzerschool, Hollandscheveld Jan de Bakkerschool, Woerden

Engels, Frans, Duits, biologie, wiskunde, natuurkunde, scheikunde, beeldende vorming Groepsleerkracht groep 8, invallers Docent natuurkunde, scheikunde, biologie, zorg & welzijn Aardrijkskunde, biologie, Engels, natuurkunde en/of techniek, Nederlands, tekenen/handvaardigheid, wiskunde, invalkrachten, onderwijsassistent Groepsleerkracht Leerkracht groep 2 Groepsleerkracht groep 8 Enthousiaste groepsleerkracht m/v Leerkracht groep 3 Secretaresse College van Bestuur, secretaresses, docent beeldende vorming/ckv, docent verzorging Juf/meester, onderwijsassistent Docent elektrotechniek, Engels, economie Directeur Leerkracht groep 7 Leerkrachten m/v

Zorg en welzijn

RST Zorgverleners, Goes

Leidinggevende Thuiszorg

Diversen

Driestar Educatief, Gouda Goudwisselkantoor, diverse plaatsen A. Rosman, psychiater, Capelle aan den IJssel Eleos, Amersfoort

Adviseur online communicatie, projectleider lectoraten, trainee Inkoop-/vestigingsmanagers, gastvrouwen/heren Secretaresse/receptioniste

Klinisch psycholoog (tevens P-opleider), GZ-psycholoog, coördinator communicatie De Oase diaconaal gastenhuis, Ouddorp Vrijwilligerscoördinator, pastoraal werker Ds. Koelmanschool, Gorinchem Conciërge HGJB, Bilthoven Administratief medewerker, fondsenwerver, management assistent, bestuurslid met specialisme interne organisatie, bestuurslid met specialisme pedagogiek KS Profiel, Moerdijk R&D Engineer Erdee Media Groep, diverse plaatsen Bezorgers Ton Konijn Zoetermeer B.V., Zoetermeer Chauffeur Stichting Ontmoeting, Harderwijk Teamleider dienstencentrum

Goes

Westerkerk, 19.30 uur, 60 jaar na de watersnoodramp. Gratis.

14

Kijk op de vacaturesite voor meer informatie:

rd.nl/vacature


Reformatorisch Dagblad

29 januari 2013, 42e jaargang nr. 253

Koningin Beatrix 1980-2013


2

troonswisseling

dinsdag 29 januari 2013 Reformatorisch Dagblad

Koningin met een K beeld ANP

Koningin Beatrix is straks koningin af. Zij zal de geschiedenis ingaan als de koningin met een hoofdletter K. De vertrekkende vorstin was koninklijk: in haar werk, in haar stijl, in haar optreden, in haar hartelijkheid.

D

e perfectionist, de eigenzinnige. Het waren etiketten die koningin Beatrix met enige regelmaat kreeg opgeplakt. Uit beide karakteriseringen sprak één ding: met koningin Beatrix moest je rekening houden. Het eerste bewijs van haar daadkracht geeft zij al in haar inhuldigingstoespraak in de Nieuwe Kerk in Amsterdam in 1980. Zonder dat premier Van Agt ervan weet, kondigt zij aan dat de verjaardag van haar moeder Koninginnedag zal blijven. Van Agt is niet blij. De start voor de nieuwe koningin is niet gemakkelijk. Beatrix wordt met een afwachtende houding ontvangen. Na de sociale en bewogen Juliana lijkt koningin Beatrix afstandelijker, koninklijker, kouder. De tijdgeest is bezet met een houding die het gezag afwijst. Onder het christelijk –veelal Oranjegezinde– volksdeel wint de koningin snel krediet. De slotwoorden van haar toespraak in de Nieuwe Kerk, waarin zij aangeeft haar hulp van de God van de Bijbel te verwachten, dragen daar zeker aan bij. „In mijn geloof hoop ik die kracht te vinden. Zo liggen mijn allerdiepste wortels in ons volkslied: „Mijn schild ende betrouwen zijt Gij, o God, mijn Heer.””

Premiers Als jonge koningin weet Beatrix

snel het vertrouwen te winnen in Den Haag. De professionele manier waarop zij haar werk oppakt en de wijze waarop zij het hof moderniseert, dwingen respect af. De goede samenwerking met premier Lubbers (CDA) versterkt haar positie ook. Twaalf jaar lang –van 1982 tot 1994– vormen zij een sterk duo. Samen sluizen ze Nederland door een periode waarin de financiën van de staat en het stelsel van sociale voorzieningen grondig op de schop gaan. De samenwerking met premier Kok was zeker zo goed, zeggen welingelichte bronnen. Hij helpt de koningin en haar familie door lastige tijden heen als Máxima Zorreguieta zich aankondigt en als nicht Margarita vuil begint te spuiten over haar tante. Over Beatrix’ verhouding met premier Balkenende is minder bekend en met de jonge, energieke Rutte krijgt de koningin te maken met de jonge generatie Nederlanders, meer het slag van haar zoon. Crises blijven de vorstin niet bespaard. De eerste keer dat de koningin in roerig vaarwater verzeild raakt is in 1983, als de Amerikaanse predikant Jesse Jackson na een bezoek aan de koningin beweert dat zij voor uitstel van het plaatsingsbesluit voor de middellangeafstandsraketten in West-Europa zou zijn. Politiek Nederland roert zich, maar de wind gaat na een stevig debat ook weer liggen. In 1988 vallen opnieuw verschillende politici over haar heen. De koningin uit dat jaar in haar kersttoespraak haar grote zorg over de vergiftiging van het milieu. Die boodschap wordt algemeen opgevat als een persoonlijke correctie van de woorden die het kabinet haar in de Troonrede heeft laten uitspreken. In 1999 zijn Tweede Kamerleden de oorzaak van een paleisrelletje. Voor het eerst na zes jaar ontvangt de koningin Tweede Kamerleden

ten paleize. Uit de gesprekken blijkt dat de koningin een uitgesproken mening heeft over pepperspray. Dat geeft niet, maar een paar Kamerleden gooien haar visie op straat. In het laatste deel van haar regeerperiode richt de kritiek zich vooral op de positie van de monarch binnen het staatsbestel. Vooral PVV-leider Wilders en D66politici roeren de trom. Tot grote aanpassingen komt het niet. Europa Reizen en internationale contacten stempelen de regeerperiode van koningin Beatrix. Dat begint al in 1982 met een belangrijk staatsbezoek aan de Verenigde Staten en een toespraak tot het Congres in Washington. Het Europese ideaal ligt de koningin na aan het hart. Door intensieve samenwerking kan de vrede worden bewaard en kan de positie van mensen sterk verbeteren, is haar overtuiging. Die boodschap draagt zij tijdens haar reizen in Europa uit. De bezoeken aan het buitenland zijn niet altijd de gemakkelijkste onderdelen van haar werk. Veel oorlogsgetroffenen vinden het onbegrijpelijk dat de koningin in 1991 een staatsbezoek aan Japan brengt. Er is nog veel oud zeer. Even moeilijk is het bezoek aan de voormalige kolonie Indonesië in 1995. De ontvangst is niet zo hartelijk als bij andere staatsbezoeken, maar de reis verloopt redelijk goed. De koningin moet voorzichtig manoeuvreren. Het staatsbezoek aan Israël (1995) leidt ook tot veel discussie in Nederland. Koningin Beatrix relativeert er in haar toespraak tot het parlement de heldenrol van Nederlanders tijdens de Tweede Wereldoorlog. Vooral bij oudverzetsmensen vallen die opmerkingen niet zo goed. In 2011 komt het bezoek van de

koningin aan Oman onder vuur te liggen. Er heerst onrust in het land. Een deel van de Tweede Kamer vindt dat de vorstin er in die situatie geen staatsbezoek moet afleggen. De koningin brengt daarom een privébezoek aan de sultan en gaat een jaar later alsnog voor een staatsbezoek naar het land. Familiekwesties De grootste problemen ondervindt de koningin door kwesties binnen haar familie. Vanaf 2001 komt eerst prins Willem-Alexander onder vuur te liggen vanwege zijn keuze voor Máxima Zorreguieta, dochter van een omstreden Argentijnse onderminister. In 2003 begint het moddersmijten van haar nicht prinses Margarita via de media. Margarita beschuldigt

haar tante van een machtsspel. De kwestie heeft een staatsrechtelijk staartje, want het Kabinet der Koningin komt onder direct toezicht van de premier te vallen nadat de directeur op eigen houtje inlichtingen over de man van Margarita heeft laten inwinnen. In 2003 zorgt Mabel Wisse Smit vanwege haar –verzwegen?– contacten met een topcrimineel voor nog meer narigheid aan het hof. Koningin Beatrix weet zich in al dit geweld goed staande te houden, mede dankzij de steun van haar premiers. Zij is in deze moeilijke tijden vooral moeder van haar kinderen, die zij geluk in het huwelijk gunt. De familieperikelen schaden haar positie als vorstin niet. Integendeel, als na enige tijd de

1980-2013 Het is zover. Er komt een nieuw staatshoofd. Koningin Beatrix kan straks terugkijken op een lange en rustige regeer­periode. Natuurlijk waren er dieptepunten, maar de positieve herinneringen overheersen. Een overzicht in foto’s.  beeld ANP 1980 – Inhuldiging als koningin.

1981 – Eerste staatsbezoek, aan groothertogdom Luxemburg.


3

dinsdag 29 januari 2013 Reformatorisch Dagblad

Beatrix, Prinses der Nederlanden

Koningin Beatrix zal de geschiedenis ingaan als een vorstin met een hoge taakopvatting.

rust weerkeert, Máxima door de meeste Nederlanders in het hart wordt gesloten, prinses Margarita na haar scheiding terugkeert in de familie en prins Friso met zijn vrouw zijn eigen leven in Londen opbouwt, komt de familie er sterker uit. De huwelijksplechtigheden en de geboorten van een nieuwe generatie Oranjes draagt daar sterk aan bij. Koningin Beatrix manifesteert zich meer en meer als een moederfiguur. Hoe populair de koningin is, blijkt ook tijdens de viering van haar 25-jarig regeringsjubileum in 2005. Koningin Beatrix is een sterke vrouw, zo laat zij in 2002 zien na het overlijden van prins Claus, haar grootste adviseur. Het beeld van de koningin aan de arm van

1982 – Bordesscène kabinet-Lubbers I.

haar zoon Friso op weg naar de graf kelder staat velen op het netvlies. Hoe groot het gemis voor haar ook is, nergens laat zij merken er nu alleen voor te staan. Dezelfde houding neemt zij aan als prins Friso in 2012 door een skiongeluk in coma raakt. Dat de koningin zich niet uit het veld laat slaan, toont zij opnieuw in 2009, na de aanslag op de koninklijke familie tijdens het Koninginnedagbezoek aan Apeldoorn. Hoe aangrijpend zij de gebeurtenis ook vindt, toch staat zij enkele dagen later op de Dam in Amsterdam tijdens de Nationale Dodenherdenking op 4 mei. Een ander woord dat haar regeerperiode kenmerkt, is meeleven. Bij hoogte- en dieptepunten is zij er. Dat blijkt na het neerstorten van

de El Al-Boeing in de Bijlmermeer, na de hoogwaterevacuaties, na de vuurwerkramp in Enschede, na de cafébrand in Volendam. De koningin bezoekt de gebieden of praat met nabestaanden en hulpverleners. Het gaat haar dan niet om de burgemeesters en commandanten, maar om de getroffenen. Zij weet wanneer zij er moet zijn. In 2001 verschijnt zij plotseling in de kerk in Oene, een dorp middenin het door mond-en-klauwzeer getroffen gebied. En als de mosselsector in zwaar weer verkeert, brengt de koningin in 2008 een bezoek aan mosselvissers uit Yerseke en Zierikzee. Ze praat met de ondernemers en hun vrouwen en laat zich voorlichten. Het bezoek duurt maar kort, maar doet veel goed. En zo gaat het vaker.

1983 – Prins Claus heeft last van ernstige depressies.

Koningin Beatrix raakt haar titel koningin kwijt. Zij zal straks door het leven gaan als Prinses der Nederlanden. Dat is een uitvloeisel van de in 2002 aangenomen Wet lidmaatschap Koninklijk Huis. Een wet die de koningin destijds zelf heeft ondertekend. Tot 2002 lag er niets vast over de titel van een teruggetreden vorst. Koning Willem I nam in 1840 na zijn aftreden de titel Zijne Majesteit Koning Willem Frederik, Graaf van Nassau aan. Koningin Wilhelmina koos bij haar abdicatie in 1948 ervoor voortaan als Prinses der Nederlanden te worden aangesproken, met als predicaat Koninklijke Hoogheid. Zij vond het niet passend om koningin te blijven heten, dat zou volgens haar te veel afbreuk doen aan de positie en het gezag van haar dochter, de regerende koningin Juliana. Koningin Juliana volgde in 1980 het voorbeeld van haar moeder. Ook zij was voortaan prinses, al was zij in de volksmond voor velen gewoon koningin Juliana. Ook na haar overlijden sprak iedereen van koningin Juliana. Na het sterven van koningin Beatrix zal dat niet anders gaan. Buitenlandse vorsten vinden een dergelijke stap terug –van koningin naar prinses– merkwaardig. Dat heeft ook met de visie op het koningschap te maken. De Engelse koningin zal koningin blijven tot haar dood. Als zij haar functie niet meer kan vervullen, benoemt zij een regent, haar zoon Charles, die namens haar taken op zich zal nemen. Verder blijven ook de echtgenotes van Britse koningen na de dood van hun man de titel koningin of koningin-moeder dragen. De in 2002 overleden vrouw van wijlen koning George VI heette na diens dood officieel Hare Majesteit Koningin Elizabeth, de Koningin-Moeder. Ze werd met de bijbehorende egards behandeld. Dat zal bij prinses Beatrix niet anders zijn, ook al heet zij geen koningin-moeder. België kent een andere variant. De vrouw van de in 1993 overleden koning Boudewijn heet nog steeds koningin Fabiola. Met dit onderscheid dat zij Koningin van België is, terwijl haar schoonzus koningin Paola –getrouwd met de huidige koning Albert– Koningin der Belgen is. In Nederland is de optie koningin-moeder wel ter sprake geweest in de Tweede Kamer, maar er was onvoldoende draagvlak voor. Bovendien, als de koninklijke familie zelf de voorkeur geeft aan prinses boven koningin, is de keuze voor koningin-moeder niet logisch.

1984 – Eerste toespraak tot Europees Parlement in Straatsburg.


4

troonswisseling

dinsdag 29 januari 2013 Reformatorisch Dagblad

De netwerkkoning beeld ANP

Nederland leerde Willem-Alexander de laatste jaren steeds beter kennen. Wie hij als koning zal zijn, moet nog blijken. Vijf woorden typeren hem, en zullen dat ook na de troonsbestijging doen: netwerker, militair, sporter, wereldverbeteraar en Máxima.

NETWERKER Moderne leiders zijn professionele net­ werkers. Zo verwerven zij een basis voor hun gezag en positie. Die managementles heeft prins Willem-Alexander de laatste twintig jaar ter harte genomen. De prins weet ook heel goed dat hij het op zijn plaats in het staatsbestel niet van macht, maar van invloed moet hebben. De tijd dat koningen regeerden is voorbij, maar net als zijn moeder zal hij het moeten heb­ ben van adviseren en beïnvloeden. De basis voor zijn netwerk legde de prins al in Leiden. Daar ontmoette hij mensen die vrienden voor het leven zijn geworden. Het netwerk groeide in de jaren daarna door het introductieprogramma dat voor hem vorm werd gegeven. Hij kon daardoor in verschil­ lende sectoren achter de schermen kijken. Bijzondere interesse heeft de prins voor thema’s zoals waterbeheer, infrastructuur en ict, sport en defensie. Vooral in deze sectoren kent hij veel mensen. Daarnaast heeft de prins zijn netwerk ver­ sterkt door zijn zitting in de Raad van State, zijn lidmaatschap van de raad van com­ missarissen van De Nederlandsche Bank (1998-2010) en van de raad van toezicht van het Kröller-Müller Museum (1999-2010), als voorzitter van de Stichting Historische Verzamelingen van het Huis Oranje-Nassau (sinds 2002) en als vertegenwoordiger van de familie bij de raad van beheer voor het Kroondomein (sinds 2002), om er maar een paar te noemen. Als prins heeft hij zich vooral gericht op generatiegenoten. Komt de prins bij bedrij­ ven en instellingen, dan wordt hij vooral ontvangen door oudere, gesettelde bestuur­ ders en leiders. De prins zal als koning echter vooral met de volgende generatie moeten samenwerken: zijn leeftijdsgenoten. Om hen te ontmoeten, heeft het prinse­ lijk paar op de Eikenhorst bijeenkomsten georganiseerd met generatiegenoten uit verschillende sectoren. Door zijn grote betrokkenheid bij het Oranje Fonds heeft de prins ook veel ‘ge­ wone’ Nederlanders ontmoet die zich op

1986 – Bordesscène kabinet-Lubbers II.

allerlei manieren inzetten voor een betere samenleving: in buurthuizen, voetbal­ kantines en dorpsverenigingen. Ook het internationale netwerk van de toekomstige koning is sterk. Veel heeft hij daarbij te danken aan zijn moeder. Bij haar kwamen mensen als Kofi Annan (voormalig secretaris-generaal van de Verenigde Naties) en Nelson Mandela (oud-president van ZuidAfrika) over de vloer. Ook de buitenlandse bezoeken zijn vormend voor hem geweest. In Europa en daarbuiten beweegt de prins zich veelal op het niveau van staatshoofden en regeringsleiders; en Europese kroon­ prinsen en -prinsessen behoren tot zijn vriendenkring. Zelf bouwde de prins zijn internatio­ nale netwerk onder meer uit door zijn beschermheerschap van het Global Water Partnership en het voorzitterschap van het tweede Wereld Water Forum. In 2006 vroeg toenmalig VN-secretaris-generaal Kofi Annan hem voorzitter te worden van de VN-Adviesraad voor Water en Sanitatie. In

De prins moet het niet van macht, maar van invloed hebben die hoedanigheid zag hij alle uithoeken van de wereld. MILITAIR De band met het leger zal bij de nieuwe ko­ ning een grotere plaats hebben dan bij zijn moeder. Koningin Beatrix heeft regelmatig krijgsmachtonderdelen bezocht, maar daar bleef het bij. Zij heeft geen militaire functies bekleed en zij is –in tegenstelling tot haar Engelse collega– nooit in uniform verschenen.

De band met het leger zal bij de nieuwe koning een grotere plaats hebben dan bij zijn moeder.

Bij de prins ligt dat anders. Hij diende bij de marine en bleef sindsdien betrokken op het werk van de krijgsmachtonderdelen. Regelmatig verscheen de prins in uniform: bij plechtigheden in binnen- en buitenland en ook op Prinsjesdag droeg de prins de laatste jaren altijd een uniform. Hij draagt inmiddels de rang van commandeur van de Koninklijke Marine reserve, reservebrigade­ generaal der infanterie van de Koninklijke Landmacht en reservecommodore van de Koninklijke Luchtmacht. De prins is ook

1988 – Spontaan bezoek aan vrijmarkt Amsterdam op Koninginnedag.

beschermheer van de Veteranendag. Hoe zijn verhouding met het leger als koning zal zijn, is niet duidelijk. Krijgt hij de hoogste rangen binnen het leger? Daar is nooit iets over besloten. De Nederlandse marine kent de rang van viceadmiraal, maar niet die van admiraal. Marinemensen zeggen soms met stelligheid dat die hoogste rang is voorbehouden aan de koning. Andere marinekenners spreken dat tegen en stellen dat dit iets uit het verleden is: koning Willem I schonk de

1991 – Een moeilijk en omstreden staatsbezoek aan Japan.


5

dinsdag 29 januari 2013 Reformatorisch Dagblad

WERELDVERBETERAAR De prins heeft de afgelopen jaren grote betrokkenheid getoond op wereldwijde problemen, zoals watertekorten, milieuvervuiling en natuurbescherming. Deze thema’s interesseren hem, niet alleen als professional Willem-Alexander wordt daarbij ook gedreven door idealisme. Niet voor niets investeerde hij een flinke som privégeld in een villapark in Mozambique. Drijfveer daarbij was de wens om de bevolking ter plaatse te helpen door de bouw van een school en het bieden van werkgelegenheid. Om politieke redenen moest de prins het project uiteindelijk loslaten. Zijn liefde voor Afrika –overgedragen door zijn vader– en zijn wens om de mensen die het minder hebben op deze wereldbol te helpen, zullen blijven. Vooral op het gebied van water en sanitatie –een woord dat hij in Nederland intro­ duceerde– heeft Willem-Alexander zich een wereldverbeteraar getoond. De prins is ervan overtuigd dat goede toiletvoorzieningen wereldwijd veel ellende –vooral ziekte– kunnen voorkomen. De boodschap heeft hij op tientallen plaatsen in binnenen buitenland uitgedragen. Het kan niet zo zijn dat hij als koning dat thema opeens vergeten is.

rang bijvoorbeeld aan zijn zoon. Er ligt nu nergens vast dat Willem-Alexander de hoogste militair wordt. SPORTER Sport neemt in de Nederlandse samenleving een zeer belangrijke plaats in. Adviseurs van de prins hebben vroeg ingezien dat er op dat punt valt te scoren met de positionering van de troonopvolger. Als vertegenwoordiger van de koninklijke familie en van Nederland woonde de prins de achterliggen-

de jaren tal van grote sportevenementen bij. Zijn enthousiasme voor sport stak hij bij die gelegenheden niet onder stoelen of banken. Integendeel. Op bestuurlijk niveau heeft de prins nauwe contacten met de sportkoepel NOC*NSF. In 1998 trad de Prins van Oranje toe tot het Internationaal Olympisch Comité (IOC). Als koning zal hij deze functie waarschijnlijk niet blijven bekleden. Sport zal echter een belangrijk thema in de agenda van de prins blijven.

1992 – Bezoek aan de Amsterdamse Bijlmer na vliegtuigramp met El Al-Boeing.

MÁXIMA Wat zou de nieuwe koning zijn zonder zijn Máxima? Zij zal zijn koningschap stempelen. Al sinds de verloving in 2001 levert de prinses een grote bijdrage aan de populariteit van het Koninklijk Huis – ook al was de start door het verleden van haar vader moeilijk. De populariteit van Máxima is belangrijk. Analisten stellen dat een koningin als staatshoofd het gemakkelijker heeft dan een koning. Een koningin straalt meer het zorgzame van een moeder uit. De nieuwe koning zou daarom wat op achterstand staan. Een populaire en spontane vrouw naast hem maakt dat weer goed. Tegelijkertijd kan de populariteit van Máxima voor de profilering van de nieuwe koning een sta-in-de-weg zijn. Veel ogen zijn op haar gericht, maar híj is de Koning – in staatsrechtelijke zin. Hij zet de handtekeningen. Zij is ‘slechts’ zijn echtgenote, meer niet. Die plaats zal zij moeten weten. Nog belangrijker is dat Máxima eenzelfde rol zal spelen als prins Claus tegenover koningin Beatrix: een kritische adviseur en vertrouweling. Prins Willem-Alexander en prinses Máxima lijken een stevig koppel te zijn. De prins sprak een aantal jaar geleden van een „geolied team.” Dat is een voorwaarde om staande te blijven op deze eenzame positie.

1994 – Bordesscène eerste paarse kabinet: PvdA, VVD en D66.

Prins Maurits en prins Bernhard met hun vrouwen verliezen het lidmaatschap van het Koninklijk Huis.

Prinsen verliezen recht op de troon De troonsbestijging van prins Willem-Alexander brengt voor een aantal familieleden ver­ anderingen mee. Zij verliezen hun lidmaatschap van het Koninklijk Huis. Nu behoren tot het Koninklijk Huis: koningin Beatrix, prins WillemAlexander en zijn vrouw en drie kinderen, prins Constantijn en zijn vrouw en drie kinderen, prinses Margriet, prof. mr. Pieter van Vollenhoven en hun oudste zoons Maurits en Bernhard met hun vrouwen. Zij vallen onder de ministeriële verantwoordelijkheid, in tegenstelling tot de andere leden van de koninklijke familie. Met de troonswisseling verliezen de kinderen van prins Constantijn en prinses Laurentien en prins Maurits en prins Bernhard met hun vrouwen het lidmaatschap van het Koninklijk Huis. Zij komen te ver van de troon af te staan. Deze maatregel is ooit genomen om het Koninklijk Huis niet te zeer te laten uitdijen. Het schept helderheid en voorkomt dat al te veel mensen onder de ministeriële verantwoordelijkheid vallen. De jongste zoons van prinses Margriet, de prinsen Pieter Christiaan en Floris, deden bij hun huwelijk al afstand van de troon, omdat er vrijwel geen reële kans was dat zij ooit in aanmerking zouden komen voor die positie. Prinses Irene en prinses Christina deden al veel eerder afstand van hun recht op de troon. De kleinkinderen van prinses Margriet hebben nooit in lijn tot de troon gestaan. Prins Friso deed bij zijn omstreden huwelijk met prinses Mabel afstand van zijn recht op de troon.

1995 – Staatsbezoek aan Israël.


6

troonswisseling

dinsdag 29 januari 2013 Reformatorisch Dagblad

„Trix wil de dingen zelf doen” Er zijn maar weinig mensen die koningin Beatrix echt kennen, zei schrijfster Hella Haasse eens. Wat vinden Nederlanders die haar meer of minder van dichtbij meemaakten van haar? Een aantal reacties op een rij. „Als minister-president vervoegde ik mij wekelijks bij het staatshoofd. Je deed het niet op je akkertje, een ontspannen uurtje was het nooit. Altijd moest je goed bij de les blijven, want beide koninginnen wilden vaak het naadje van de kous weten. Met evasieve verhalen kwam je er niet. Pittige vragen kon je, als je niet alle gegevens paraat had, niet in een mist van woorden ontvluchten.” Oud-premier A. A. M. van Agt in NRC Handelsblad (1998) over de koninginnen Juliana en Beatrix. „Zijn de verwachtingen die bij sommigen misschien gewekt werden toen onze vorstin in 1980 het volkslied citeerde, beschaamd? In godsdienstig opzicht eigenlijk wel. Misschien waren die verwachtingen ook niet reëel. Wij wisten dat onze kroonprinses een vrijzinnige levensovertuiging had. Dat kwam reeds uit bij de keuze van de predikant toen zij belijdenis deed. Haar religie is toch van andere aard dan die van prins Willem van Oranje, van stadhouder-koning Willem III en van sommigen uit de Friese tak van haar voorgeslacht. Waarin wij beslist niet zijn teleurgesteld,

is het voorbeeldige plichtsbesef waarmee onze vorstin haar ambt heeft uitgeoefend. Daarnaast is zij in haar persoonlijk en huiselijk leven in veel opzichten een voorbeeld geweest voor velen van haar onderdanen. Ongetwijfeld zijn er heel wat staatshoofden met minder kennis van zaken, minder betrokkenheid en minder plichtsbesef dan onze koningin.” Ds. A. Moerkerken blikt op 28 april 2005 in De Saambinder, weekblad van de Gereformeerde Gemeenten, terug op 25 jaar koningin Beatrix. „Zij stelde het zich tot taak „als symbool van de continuïteit en schakel tussen verleden en toekomst” het koningschap in alle waardigheid „ongeschonden” door te geven aan haar oudste zoon.” Prof. dr. Cees Fasseur in zijn boek ”De gekroonde republiek” (2011). „Voorbereiden, voorbereiden, voorbereiden, lezen, lezen, lezen.” Prins WillemAlexander over zijn moeder in het boek ”Alexander” (1984), van Renate Rubenstein. „Majesteit, de opdracht die u bij uw geboorte heeft meegekregen, heeft u ‘verinnerlijkt’. U vervult die opdracht liefdevol en met inzet van al uw krachten. We zijn trots op u. Trots op uw stijl. Op uw professionaliteit. Op uw vermogen om continuïteit en vernieuwing te

1995 – Moeilijk staatsbezoek aan Indonesië.

combineren. Op de manier waarop u boven de partijen staat, en toch midden tussen de mensen. Waardig en warm.” Premier Balkenende in zijn toespraak tot de koningin op 30 april 2005 tijdens een bijzondere Verenigde Vergadering van de Staten-Generaal ter gelegenheid van het zilveren regeringsjubileum. „Onze koningin heeft de leeftijd van zeventig jaar mogen bereiken. We herinneren het ons nog als de dag van gisteren dat ze zeventig jaar geleden ter wereld kwam. Wat zien we hierin ook weer bevestigd wat Psalm 90 zegt: „en wij vliegen daarheen.” En ook zegt die Psalm ons: „Aangaande de dagen onzer jaren, daarin zijn zeventig jaar.” We wensen onze koningin nog meerdere jaren aan haar jaren toe. Maar bovenal wensen we haar Gods genade toe. (...) We geloven dat de regering van ons land voor haar ook steeds moeilijker wordt. Maar waar wordt deze moeilijkheid ook veelal door veroorzaakt? Vroeger was ons land een christelijke natie te noemen. Maar die tijd is voorbij. Nu kan ieder zijn eigen mening erop nahouden. Och mochten daar de ogen van onze koningin nog eens voor open gaan.” Ds. F. Mallan schrijft op 7 februari 2008 in De Wachter Sions, orgaan van de Gereformeerde

Gemeenten in Nederland, naar aanleiding van de 70e verjaardag van de koningin. „Hoe koningin Beatrix werkelijk is, blijft, denk ik, verborgen voor iedereen die niet tot haar allernaaste omgeving behoort. De noodzaak tot die terughoudendheid zit al vanzelfsprekend vast aan haar positie. Zij kan zich geen direct onbevangen reageren, geen openhartigheid over haar opvattingen en denkbeelden veroorloven.” Schrijfster Hella Haasse in 1998 in NRC Handelsblad. „Ik geloof te mogen zeggen, dat Beatrix met haar eerste woord tot overheid en volk de harten van velen, die ook dankzij de verbinding in de geschiedenis tussen de kerk en het Oranjehuis een diepe liefde voor het koningshuis hebben, heeft ingenomen. Wij voor ons kunnen niet in minimaliserende of afdingende zin spreken over het uitspreken en belijden van de Naam des Heeren. We achten dit in deze tijd van Godsverachting en Godsverzaking hoog. Daarom temeer zal er de vurige voorbede voor de koningin zijn in de samenkomsten van de gemeente, óók als er in de nu komende tijd dingen zouden geschieden die teleurstellen.”

„Haar religie is van andere aard dan die van prins Willem van Oranje”

1996 – Moeder (2e van links) van prins Claus overlijdt. Foto uit 1965.

Ir. J. van der Graaf blikt op 8 mei 1980 in De Waarheidsvriend, orgaan van de Gereformeerde Bond binnen de Nederlandse Hervormde Kerk, terug op de inhuldigingsplechtigheid van koningin Beatrix. „Beatrix staat met beide benen op de grond. Trix wil graag de dingen zelf doen. Heb ik ook. (...) Ik denk dat Alexander en Máxima minder kritiek zullen krijgen dan Trix. Het doet mij soms pijn. Ze verdient het niet. Willem-Alexander staat meer in de doorsnee maatschappij dan Trix. Trix heeft in haar jeugd echt alle kansen gehad om de wereld goed te leren kennen. Maar je kan veranderen, doordat je opeens op die troon zit, omgeven door allerlei krachten. Laten we zeggen dat ze een beetje harder is geworden, ofschoon nog niet voor vijf procent zo hard als haar grootmoeder. Ze heeft pijn van onrechtvaardige kritiek, echt pijn.” Prins Bernhard in de na zijn dood in 2004 gepubliceerde interviewverslagen in de Volkskrant. „Ze is inderdaad een perfectioniste. Alleen het aller-, allerbeste is haar goed genoeg. Te beginnen bij haar eigen werk. Ze werkt zich te pletter. In het verlengde daarvan stelt ze zware eisen aan haar ministers, aan haar medewerkers, adviseurs, want dat doet ze zelf ook! Dus vandaar dat hier en daar wel eens het beeld is ontstaan van: Nou, ze is wel veeleisend hoor.” Oud-premier A. A. M. van Agt in een NOS-interview in 2005.

1996 – Koningin Beatrix krijgt Karel de Groteprijs van de stad Aken vanwege haar inzet voor Europa.


7

dinsdag 29 januari 2013 Reformatorisch Dagblad

Er zijn weinig Nederlanders kritisch over de manier waarop koningin Beatrix haar ambt uitoefende.

In de hoofdstroom van de kerk In veel kerken in Nederland wordt er elke zondagavond voor de overheid gebeden. Predikanten halen daarbij vaak ook „onze geëerbiedigde koningin” aan. Er is een warme band tussen protestanten en het Huis van Oranje-Nassau. Hoe koningin Beatrix tegen kerkelijk Nederland aankijkt, is minder duidelijk. Zij bezoekt regelmatig diensten in de Kloosterkerk in Den Haag, een gemeente die zich omschrijft als een „open geloofsgemeenschap die is geworteld in de protestants christelijke traditie.” Jarenlang drukte de vrijzinnige ds. Carel ter Linden een stempel op deze gemeente. De predikant twijfelt over een leven na de dood

en stelt dat Jezus’ opstanding geen lichamelijke gebeurtenis is geweest, maar „op een geestelijke wijze” moet worden verstaan. Het feit dat de koningin zich in deze gemeente thuis voelt, zegt iets over haar eigen geloofsbeleving en de plaats waar zij staat in kerkelijk Nederland. De keuze voor Carel ter Linden en zijn broer Nico als voorgangers in bijzondere kerkdiensten bij hoogtijdagen in de familie onderstreept dit. De koningin heeft nooit veel laten horen over haar geloof en kerkgang. De koninklijke familie ziet dat –op advies van de Rijksvoorlichtingsdienst?– als een privézaak. Zodoende weet niemand

1998 – Feest met buitenlandse vorsten ter gelegenheid van 60e verjaardag van de koningin.

of prins Willem-Alexander –„ik ben gelovig, niet kerkelijk”– wel eens een kerkdienst bijwoont. Gelukkig laat koningin Beatrix in haar kersttoespraken nog publiek horen dat het „Kerstkind” voor haar waarde en betekenis heeft. Het is de vraag of prins WillemAlexander dat straks als koning ook zal doen. De koningin heeft op een aantal momenten wel blijk gegeven van haar meeleven met kerkelijk Nederland. Zo was ze in 1999 in Utrecht bij de opening van het landelijk dienstencentrum van de drie kerken die de Protestantse Kerk in Nederland zouden gaan vormen. In 2001 bezocht zij op

zondag een dienst in de hervormde kerk in het door mond-enklauwzeer getroffen dorp Oene. In 2004 nam zij het eerste exemplaar van de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) in ontvangst. In 2005 –het jaar van haar regeringsjubileum– woonde zij in de Dom in Utrecht een bijeenkomst van veel religieuze en levensbeschouwelijke gemeenschappen in Nederland bij. In 2007 was zij bij de vervolgsessie van deze bijeenkomst. De koningin oriënteert zich op de breedte van religieus Nederland. Haar verhouding tot de RoomsKatholieke Kerk is hartelijk, maar de protestantse koningin weet dat zij niet kan deelnemen aan de

2000 – Tentoonstelling in het Amsterdams Stedelijk Museum die door koningin Beatrix is samengesteld.

communie en opereert daarom voorzichtig. Dat hield haar niet tegen om in 1985 een bezoek te brengen aan paus Johannes Paulus II. De Oranjes hebben er altijd voor gekozen om in de hoofdstroom van de kerk in Nederland te staan. Koningin Beatrix plaatste zich in die traditie. De vraag is of prins Willem-Alexander als koning hetzelfde zal doen. Wat is de invloed van zijn nog altijd roomskatholieke vrouw? En misschien nog belangrijker: hoe voeden zij hun kinderen op? Hoort prinses Amalia nog van de drijfveren van Willem van Oranje bij zijn strijd in de 16e eeuw?

2000 – Verloving prins Constantijn met Laurentien Brinkhorst.


8

troonswisseling

dinsdag 29 januari 2013 Reformatorisch Dagblad

Het was Oranje en he Na meer dan een eeuw vrouwen op de troon krijgt Nederland nu weer een koning. Dat zal even wennen zijn. Wie waren de voorgangers? Wat presteerden zij?

H

et Koninkrijk der Nederlanden dateert van 1815. Toen kwam de eerste Grondwet voor het Koninkrijk tot stand. Nederland was toen al twee jaar –sinds 1813– een soeverein vorstendom. Sinds 1815 staan koningen en koninginnen aan het hoofd van Nederland. Daarvoor waren het de stadhouders Willem I (de Zwijger), II, III, IV en V die een leidende rol speelden in het staatsbestel van de Lage Landen. Het gaat dan ruwweg om de periode 1559-1795. Tussen 1795 en 1813 heeft Nederland nog even een koning: Lodewijk Napoleon. Hij regeert van 1806 tot 1810 namens zijn oudere broer, de Franse keizer Napoleon I, over het zogeheten Koninkrijk Holland. Afgezien van een paar onderbrekingen zoals de Franse Tijd zijn

de (Oranje-)Nassaus nu al ruim viereneenhalve eeuw aan de macht in de Nederlanden. En wie dat wil, kan nog verder teruggaan: als Engelbert I, graaf van Nassau Dietz en Vianden (1370-1442) in 1405 met Johanna van Polanen (1392-1445) trouwt, begint de invloed van het Huis Nassau in de Nederlanden. Dan gaat het om een periode van ruim zes eeuwen. WILLEM I Voluit: Willem Frederik Koning der Nederlanden, Prins van OranjeNassau, Groothertog van Luxemburg Leeft: van 1772 tot 1843 Regeert: van 1814 tot 1840 (26 jaar) Huwt: in 1791 Wilhelmina van Pruisen (1774-1837) en in 1841 Henriëtte d’Oultremont (17921864) Biografie: Na een militaire opleiding strijdt hij van 1793 tot 1795 tegen de Fransen. Hij kan zich niet leerleggen bij de lijdelijkheid van zijn vader, stadhouder Willem V, en beraamt plannen om de overheersers uit zijn vaderland te verdrijven. Die mislukken. Als Napoleon in 1813 wordt verslagen, gloort er hoop. Op 30 november

2000 – Bezoek aan Enschede na vuurwerkramp.

1813 landt Willem in Scheveningen. Hij presenteert zich niet als stadhouder Willem VI, maar als soeverein vorst Willem I. In 1815 wordt hij koning. Willem I regeert als een absoluut vorst: ministers en parlement moeten hem volgen. Te laat voelt hij de weerstand in het zuidelijk deel van zijn land aan. De opstand van de Belgen in 1830 overvalt hem als het ware. In 1840 is hij een gedesillusioneerd man. Veel haat ondervindt de koning als hij wil hertrouwen met een rooms-katholieke hofdame. Eind 1840 doet hij onverwachts afstand van de troon. Wapenfeiten: Koning Willem I is een harde werker. Hij zet zich enorm in voor de opbouw van het land en de opleving van de economische situatie. Het levert hem de bijnamen koopman-koning en

Nassaus al eeuwen aan de macht in Nederland

2001 – Huwelijk prins Constantijn.

kanalenkoning op. WILLEM II Voluit: Willem Frederik George Lodewijk Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, Groothertog van Luxemburg, Hertog van Limburg Leeft: van 1792 tot 1849 Regeert: van 1840 tot 1849 (8 jaar) Huwt: in 1816 Anna Paulowna van Rusland (1795-1865) Biografie: Na een gedegen opleiding aan het Pruisische hof en in Engeland strijdt hij aan diverse fronten. Zijn dapperheid heeft meer weg van onstuimigheid dan van tact. Veel aanzien krijgt hij door de inzet bij gevechten in de Zuidelijke Nederlanden in 1815. Men noemt hem de held van Quatre-Bas en Waterloo. Zijn onbesuisdheid en impulsiviteit spelen de Belgische opstandelingen in 1830 in de kaart. Zijn troonsbestijging gaat gepaard met ongekende pracht en praal. Willem II regeert net als zijn vader erg autocratisch, totdat de liberaal Thorbecke hem in 1848 dwingt om „in één nacht van conservatief tot liberaal” te worden. De koning mist economische kennis, werklust en wilskracht en laat zich

gemakkelijk beïnvloeden. Wapenfeiten: Willem II is een verwoed kunstverzamelaar. Hij stopt er kapitalen in. De collectie moet na zijn dood verkocht worden om zijn enorme schuldenlast af te lossen. WILLEM III Voluit: Willem Alexander Paul Frederik Lodewijk Koning der Nederlanden, Groothertog van Luxemburg, Prins van Oranje-Nassau Leeft: van 1817 tot 1890 Regeert: van 1849 tot 1890 (41 jaar) Huwt: in 1839 Sophie van Württemberg (1818-1877) en in 1879 Emma van Waldeck-Pyrmont (1858-1934) Biografie: Door middel van een militair getinte opvoeding en een studie in Leiden wordt hij voorbereid op het koningschap. Zijn vader houdt hem echter buiten vrijwel alle zaken. Willem toont openlijk zijn afkeuring als zijn vader de nieuwe liberale grondwet in 1848 accepteert. Hij wil zelfs afstand doen van zijn rechten op de troon, maar dat kan niet. Een jaar later wordt hij koning, als zijn vader sterft. Als Willem III beïnvloedt hij de Nederlandse politiek krachtig. Er zijn stevige botsingen met zijn

2001 – Verloving van prins Willem-Alexander met Máxima Zorreguieta zorgt voor heftige discussie.


9

dinsdag 29 januari 2013 Reformatorisch Dagblad

Geen kroning, maar inhuldiging

et blijft Oranje ministers. Zeker als hij gedwongen wordt macht in te leveren. Pas na 1868 accepteert hij de nieuwe Grondwet. De koning is in deze tijd redelijk populair. Zijn humeurigheid speelt hem vaak parten. Vanaf 1885 ondervindt hij veel kritiek en spot vanuit socialistische en anarchistische hoek. Wapenfeiten: Willem III heeft veel gedaan voor de kunst en de cultuur. WILHELMINA Voluit: Wilhelmina Helena Pauline Maria Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau Leeft: van 1880 tot 1962 Regeert: van 1890 1948 (58 jaar) Huwt: in 1901 Hendrik van Mecklenburg (1876-1934) Biografie: Als haar halfbroer Alexander in 1884 overlijdt, is Wilhelmina –dan nog een peuter– de troonopvolgster. In 1890 sterft haar vader. Zij krijgt een strenge opvoeding van haar moeder koningin Emma, die als regentes zolang haar taken waarneemt. Deze opvoeding maakt haar tot een sterke, vastberaden, maar gesloten vrouw. In 1898 –als zij achttien is– volgt haar inhuldiging. Voor haar ministers is zij geen gemakkelijke

vorstin. Tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) –Nederland is neutraal– steunt zij de troepen door bezoeken. Een poging van socialistenleider Troelstra om in 1918 een revolutie tegen haar te ontketenen, mislukt. Wilhelmina erkent vroeg het gevaar van HitlerDuitsland. Tijdens de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) is ze vanuit Londen het Nederlandse volk tot steun door haar meeleven, hulp aan het verzet en radiotoespraken. De koningin heeft hoge verwachtingen voor de nieuwe tijd na de oorlog. Het wordt een teleurstelling. In 1948 doet ze gedesillusioneerd afstand van de troon. Wapenfeiten: Haar bemoedigende rol in tijden van crises heeft veel betekend voor Nederland en zorgt –tijdelijk– voor eenheid. JULIANA Voluit: Juliana Louise Emma Marie Wilhelmina Koningin der Nederlanden, Prinses der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, Hertogin van Mecklenburg Leeft: van 1909 tot 2004 Regeert: van 1948 tot 1980 (32 jaar) Huwt: in 1937 Bernhard van LippeBiesterfeld (1911-2004)

2002 – Huwelijk prins Willem-Alexander.

Biografie: Na in een privéklas les te hebben gekregen, studeert Juliana in Leiden. Tijdens de crisisjaren voor de Tweede Wereldoorlog zet ze zich in voor de slachtoffers van de crisis. Tijdens de oorlog verblijft ze in Canada. Als koningin –vanaf 1948– treedt ze naar buiten als een eenvoudige, menselijke en gemoedelijke vrouw die tussen haar onderdanen wil staan. Voor haar ministers is ze niet gemakkelijk en ze laat regelmatig haar eigen visie op thema’s klinken. Een enkele keer dreigt ze met aftreden. Ze is er trots op dat Indonesië tijdens haar regeerperiode zelfstandig wordt van Nederland. De koningin krijgt met een aantal grote crises te maken. De Hofmansaffaire is daarvan de ingrijpendste, omdat ze in die tijd man en troon dreigt kwijt te raken. De huwelijken van haar dochters Irene (1964) en Beatrix (1966) zorgen voor veel onrust en debat, evenals de Lockheedaffaire rond prins Bernhard (1976). In 1980 treedt ze af. Wapenfeiten: Koningin Juliana gaat de geschiedenis in als de sociale en bewogen koningin. De verzelfstandiging van Indonesië was de grootste wijziging tijdens haar regeerperiode.

2002 – Geboorte eerste kleinkind, gravin Eloise.

Willem Alexander wordt koning, maar zonder kroning. Nederland kent alleen een inhuldigingsplechtigheid. Hoe zit dat? Zodra koningin Beatrix haar handtekening heeft gezet waarmee zij terugtreedt, de abdicatie, is haar zoon de nieuwe koning. Dat is het moment van de officiële overdracht. Artikel 23 van de Grondwet schrijft voor dat er zo snel mogelijk na dit moment een plechtige bijeenkomst plaatsheeft in Amsterdam. De Grondwet spreekt niet van een kroning, maar van het zweren van trouw. Daar draait het straks om in Amsterdam. De koning legt de eed op de Grondwet af en verklaart dat hij zijn ambt goed zal vervullen en het parlement belooft hem te erkennen en te steunen. Willem-Alexander hoeft niet te knielen om een kroon op zijn hoofd te krijgen, zoals een nieuwe Britse vorst moet doen. Engeland kent een kroningsplechtigheid, waarbij de aartbisschop de kroon op het hoofd van de nieuwe vorst plaatst. De verklaring voor deze invulling van de ceremonie is te vinden in de middeleeuwen. Toen oefenden graven, hertogen en bisschoppen de landsheerlijke rechten in de Nederlanden uit. Deze landsheren werden naar middeleeuws gebruik ingehuldigd in de steden die zij als nieuwe heerser op hun rondreis aandeden. De inwoners zwoeren hun landsheer met een eed trouw nadat die de privileges van de steden erkend had. Koning Willem I heeft in 1815 wel overwogen om zijn troonsbestijging gepaard te laten gaan met een kroning. Door de onrust die heerste zag hij daar eerst tijdelijk en later helemaal van af. Hij deed dat ook omdat een kroning voor sommige Nederlanders te religieus en te ideologisch geladen was. Bovendien, wie zou de kroon op het hoofd van de koning hebben moeten plaatsen? Een predikant, een bisschop, de voorzitter van het parlement? Nederland heeft wel een koningskroon, maar die behoort tot de regalia of rijksinsigniën, de symbolen van het koningschap en het koninkrijk. Die kroon is niet gemaakt om op het hoofd te worden gedragen. Deze kroon ligt tijdens de inhuldigingsplechtigheid op de zogeheten credenstafel, waarop ook het rijkszwaard, de rijksappel en een exemplaar van de Grondwet liggen uitgestald. De regalia zijn ondergebracht in een stichting en worden bewaard in het Koninklijk Huisarchief in Den Haag.

2002 – Uitvaart prins Claus.


10

troonswisseling

dinsdag 29 januari 2013 Reformatorisch Dagblad

Uitgezwaaid beeld ANP

Het is een belangrijk onderdeel van het koninklijke ambt: zwaaien. Wat heeft koningin Beatrix het veel gedaan. Zo te zien was het geen zware taak voor haar. Het hoorde erbij. Bijna altijd was er die glimlach. Zwaaien is de efficiëntste manier om als vorst

in korte tijd met veel onderdanen even contact te hebben. Het volk waardeert het. Overtuigd van één ding: „Ze zwaaide naar mij. Echt naar mij!” Nu zwaait de koningin nog één keer. Naar haar zoon. „Dag Alex, zet ’m op! Succes op de troon. Denk maar vaak aan je moeder: hoe zij het deed. Vaarwel.” Prins Willem-Alexander zwaait ook nog één

keer. Hij zwaait haar uit, of chiquer: wuift haar uit. „Dag mam, dank voor alles wat ik van u mocht leren. Het ga u goed op uw oude dag. Leve de oud-koningin!” Dan rijdt de hofauto de lange laan van Paleis Huis ten Bosch in Den Haag uit. Op weg naar Kasteel Drakensteyn bij Lage Vuursche. Uitgezwaaid.


dinsdag 29 januari 2013 Reformatorisch Dagblad

11


12

troonswisseling

dinsdag 29 januari 2013 Reformatorisch Dagblad

Inhuldiging in roerig Amsterdam beeld ANP

De inhuldigingsdag van koningin Beatrix werd door relschoppers verziekt. Terwijl zij het gezag van haar moeder overnam, spanden groepen relschoppers zich enkele straten verderop in om het gezag zo veel mogelijk te tarten. Met als trieste balans: zo’n 200 gewonden, van wie sommigen er ernstig aan toe waren.

O

ntroerd legt koningin Juliana –het is haar 71e verjaardag– die 30e april 1980 een korte verklaring af in het Paleis op de Dam, waarin ze over haar oudste dochter zegt: „Ik treed af en zij treedt aan. Zij neemt mijn taak, het koningschap, over. Een taak die ik noem: mooi en zwaar. Zij is daartoe bereid; zij is daartoe ook uitnemend voorbereid.” En: „Ik ben blij met mijn opvolgster. Ze zal het goed doen. Dat ze deze overdracht ook innerlijk aanvaardt, stemt mij diep dankbaar jegens haar. Bewust hebben wij, haar ouders, haar een naam gegeven die een wens inhoudt, en die betekent: Zij die gelukkig maakt. Moge deze wens ruim bewaarheid worden. Dan zal zij daardoor ook zelf geluk ervaren.” Handtekening Als Juliana om 10.06 uur haar handtekening onder de akte van abdicatie plaatst, is Beatrix koningin. Ook de nieuwe vorstin, zichtbaar onder de indruk van het gewichtige ogenblik, tekent, en daarna prins Bernhard, prins Claus en de aanwezige autoriteiten. Juliana bemoedigt Beatrix met enkele ferme handdrukken.

Gejuich barst los als het oude en het nieuwe koninklijk paar op het balkon verschijnen. „Zojuist heb ik afstand gedaan van de regering”, begint prinses Juliana haar toespraak. „Ik stel u hier Beatrix voor, uw nieuwe koningin.” Oorverdovend gejuich barst los, waarbij pal achter de verwoed zwaaiende menigte rook te zien is. Het „Oranje boven!” deint over de Dam. „Lieve moeder, u bent niet alleen mijn moeder, u bent ook mijn voorbeeld”, zegt koningin Beatrix. Achter de ramen van het paleis zijn haar zonen te zien. Die komen het balkon op als prinses Juliana en prins Bernhard zich terugtrekken. Hartstochtelijk wordt het nieuwe koninklijk gezin toegejuicht. Koningsmantel In de uren die volgen, ontvangt de nieuwe koningin onder meer de buitenlandse missies. Nadat alle gasten zich naar de Nieuwe Kerk begeven hebben, schrijdt Beatrix met haar man van het paleis naar

de kerk, waar de inhuldiging plaatsheeft. De vorstin draagt de rode koningsmantel, die uit 1840 dateert en nu voor de vijfde keer wordt gedragen. Later blijkt dat de mantel grotendeels vernieuwd is. Een luide roep kondigt in de kerk „de koningin!” aan. Onmiddellijk wordt het Wilhelmus ingezet, terwijl prins Claus zijn vrouw naar haar plaats brengt. De koningin spreekt over het ambt dat nu op haar schouders rust. „Het is een functie waar geen mens om vragen zou. Toch sta ik hier, wel voorbereid, maar ook onwetend waarheen de weg ons voert.” Koninginnedag Ze richt zich tot het terugtredende staatshoofd: „Voor het hele Nederlandse volk bent u een moeder geweest. Hoe u uw taak als koningin heeft opgevat, vol plichtsbetrachting en diep menselijke belangstelling, heb ik van dichtbij mogen meemaken. Uw onwankelbaar geloof was u een sterke steun, ook wanneer tegenslagen u niet bespaard bleven. Lieve moeder,

vandaag is uw geboortedag. Deze dag zal blijven: Koninginnedag!” Applaus klatert op, terwijl Juliana verrast haar handen naar haar gezicht brengt en even later tranen wegveegt. Na haar toespraak zweert koningin Beatrix trouw aan volk en Grondwet. Opnieuw galmt een luide roep door de kerk: „De koningin is ingehuldigd!” Eerste Kamervoorzitter Thurlings spreekt haar toe, waarna alle parlementariërs de eed of belofte afleggen. Aansluitend worden de Kamerleden door de vorstin begroet in het paleis. Vuurwerk boven het IJ besluit de dag. Veldslag Het is niet alleen een feestelijke dag. In de kerk is het rumoer te horen van de veldslag die zich dicht bij de Dam voltrekt. De omvangrijke kraakbeweging grijpt de troonswisseling aan om grootscheeps de aandacht te vestigen op het probleem van leegstand en woningnood. Onder het motto ”Geen woning, geen kroning!” is 30 april

De politie slaagt er met moeite in oproerkraaiers op afstand te houden.

2003 – Onrust rond het voorgenomen huwelijk prins Friso met Mabel Wisse Smit.

2003 – Geboorte van prinses Catharina Amalia, koningin in spe.

uitgeroepen tot actiedag. Vanuit kraakpand de Groote Keijser is de hele dag Radio de Vrije Keijser te horen. De hoofdstedelijke politie krijgt bijstand van 45 extra pelotons mobiele eenheden en een paar duizend manschappen van gemeenteen rijkspolitie, marechaussee en recherche uit bijna alle delen van het land. Het centrum van Amsterdam wordt door de ME beschermd met twee beveiligingslinies. Er worden sluipschutters, helikopters en verkenningseenheden ingezet. Speciale eenheden moeten de Dam en de hoge binnen- en buitenlandse gasten bewaken. De politie slaagt er maar nauwelijks in de oproerkraaiers van de Dam weg te houden. Stenenregen Krakers, alternatievelingen, Marokkaanse knokploegen en voetbalvandalen gaan de strijd aan met de hermandad. Sommige relschoppers trekken tegels uit het trottoir, anderen gooien ze in stukken en de derde groep smijt die stukken richting de gezagshandhavers. Politiemensen raken gewond, hun voertuigen zwaar beschadigd. Een fotograaf van deze krant die midden in het strijdgewoel terechtkomt, schrijft over „een stenenregen die minuten lang doorging. Bijna geen winkelruit bleef heel, uithangborden stortten naar beneden, enz. Alleen het bord met ”Twijfel niet, God is er” bleef hangen, aan het gebouw van het Leger des Heils.” Waterkanonnen en traangas worden ingezet om de opstandige meute terug te dringen. Slechts met moeite kan worden voorkomen dat de krakers oprukken naar de Dam, waar ze de inhuldiging willen verstoren. Op het Rokin is het volgens de RD-fotograaf „helemaal een puinhoop. Grote rookwolken, gillende sirenes, schietende ME’ers, vallend

2004 – Koningin Juliana en prins Bernhard overlijden.


13

dinsdag 29 januari 2013 Reformatorisch Dagblad

Akte van abdicatie 1980 Koningin Beatrix tekent straks de akte van abdicatie. Daarmee verlaat zij officieel de troon. Hoe ziet zo’n akte eruit? De tekst van de akte van abdicatie van koningin Juliana. „Heden, de dertigste april 1980 des voormiddags te tien ure op het Koninklijk Paleis te Amsterdam heb ik, Juliana, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje Nassau, enz., enz., enz., in tegenwoordigheid van mijn echtgenoot en mijn oudste dochter en haar echtgenoot, bijeengeroepen: de voorzitters van de beide Kamers der Staten-Generaal, de ministers van het Koninkrijk, de vice-president van de Raad van State, de leden van de deputatie uit de Nederlandse Antillen, de commissaris der Koningin in de provincie Noord-Holland, de burgemeester van Amsterdam en de directeur van het kabinet der Koningin, om in hun tegenwoordigheid in een plechtige verklaring uitvoering te geven aan het door mij op de een en dertigste januari jl. aan alle rijksgenoten medegedeelde voornemen, mijn regering te beëindigen en afstand van de kroon te doen, zodat deze overgaat op mijn oudste dochter. Ik verklaar dat ik na rijp beraad van dit ogenblik af geheel vrijwillig afstand doe van mijn koninklijke gezag en waardigheid in mijn koninkrijk en van al de rechten daaraan verbonden. Zodat deze overgaan op mijn oudste dochter en troonopvolgster Beatrix, prinses der Nederlanden, prinses van Oranje Nassau, prinses van Lippe-Biesterfeld, om door haar en haar wettige nakomelingen bezeten te worden overeenkomstig de bepalingen van het statuut en de grondwet voor het Koninkrijk. Deze mijn verklaring, met mijn handtekening bekrachtigd en van het grootzegel van het Koninkrijk voorzien, zal, nadat deze door mijn echtgenoot en mijn oudste dochter en haar echtgenoot, alsmede door alle autoriteiten thans bij mij vergaderd, ondertekend zal zijn, in het kabinet der Koningin worden bewaard. Authentieke afschriften zullen worden gezonden aan de beide kamers der Staten-Generaal, aan de Raad van State, aan de Hoge Raad der Nederlanden en aan de Staten van de Nederlandse Antillen.” Koningin Beatrix legt op 30 april 1980 de eed af in de Nieuwe Kerk in Amsterdam.

gesteente en zo meer. Het was oppassen geblazen, een voortdurende stenenregen daalde neer en het traangas maakte het uitkijken nou eenmaal niet makkelijker. De betogers kregen soms een net afgeschoten traangaspatroon te pakken en die kregen we dan brandend en wel terug. Overal stonden

„Voor het hele Nederlandse volk bent u een moeder geweest”

2004 – Huwelijk prins Friso.

fotografen en ME’ers in portiekjes aangrijpend te huilen. Mij viel ook de eer te beurt om met dit goedje kennis te maken. Toen ik het gas op een gegeven moment tot in m’n benen voelde, vond ik dat ik genoeg foto’s had. Eerst was ik nog van plan om een paar plaatjes van het ’s avonds af te steken vuurwerk te maken, maar ik had al meer dan genoeg vuurwerk gezien.” Niet als vijand Ruim 100 burgers en 93 politieagenten raken gewond. Het eerste werk van de nieuwe vorstin, daags na haar inhuldiging, is het bezoeken van zeven gewonde agenten in het ziekenhuis. Het massale van de rellen is voor

Nederland ongekend. Voor de kraakbeweging is het aanleiding tot groeiende radicalisering in de jaren 1980-1985. Koningin Beatrix heeft de situatie getypeerd in haar inhuldigingstoespraak: „In een vrije en veelvormige gemeenschap als de onze is het onontkoombaar dat tegenstellingen ontstaan en ook tot uiting komen. Maar voor de oplossing is onontbeerlijk de tegenstander niet te zien als vijand, doch als drager van een andere mening.” Die uitspraak wordt aangehaald in een brief die de ministers Wiegel (Binnenlandse Zaken) en De Ruiter (Justitie) over de gebeurtenissen van 30 april schrijven aan de Eerste en de Tweede Kamer.

2004 – Tweede toespraak tot het Europees Parlement.

Koningin Juliana tekent de akte van abdicatie in de vroedschapszaal van het Paleis op de Dam. In die ruimte hangt een metersgroot schilderij van Mozes die de zeventig oudsten kiest.  beeld Benelux Press

2005 – Koningin Beatrix viert 25-jarig regeringsjubileum en krijgt eredoctoraat van Universiteit Leiden.


14

troonswisseling

dinsdag 29 januari 2013 Reformatorisch Dagblad

„Mevrouw werd majesteit” beeld Martin Droog

Vorstelijk, toegewijd, deskundig en toch menselijk. Zo zien dr. C. R. van den Berg en D. J. Thijsen koningin Beatrix. Een dubbelgesprek over 75 jaar Beatrix en haar terugtreden tussen twee Oranjehuiskenners. „Ze was wel erg eurofiel. Dat zou wat minder kunnen.”

H

et was tijdens een staatsbezoek van koningin Beatrix aan Frankrijk. Zij liep met de Franse president Mitterrand over de Champs Elysees. De pers schreef de volgende dag fijntjes: „Kijk, de koning van Frankrijk en de president van Nederland.” Thijsen vertelt de anekdote met smaak. „Het typeert de positie van de Nederlandse koningin mooi.” Van den Berg: „Koningin Beatrix is altijd binnen de marges gebleven die de wet haar bood. Dat is knap. En ze voelt heel goed aan dat wij in Nederland niet zo zijn als in Groot-Brittannië: Nederlanders willen niet al die glitter en glamour aan het hof.” De twee Oranjehuiskenners hebben veel waardering voor de manier waarop de koningin haar ambt al die jaren heeft vervuld. Van den Berg: „Ze is een vakvrouw. Ze is heel toegewijd. Het is bijzonder hoe precies ze haar ambt sinds 1980 heeft waargenomen.” Thijsen: „Door haar houding heeft ze veel respect afgedwongen. Ook in tijden dat het moeilijk was, heeft ze gedaan wat zij moest doen. Twintig jaar heeft ze een zieke man naast haar gehad. Sinds prins Claus is wegge­ vallen, staat ze er alleen voor.

Toch is zij doorgegaan.” Koningin Beatrix heeft het koningschap meer aanzien gegeven, constateren de twee. Van den Berg: „Ze is heel anders dan haar moeder, koningin Juliana. Na Beatrix’ aantreden werd mevrouw weer majesteit.” Thijsen: „Ze heeft de goede dingen van haar moeder overgenomen. Tegelijk heeft ze het moderne koningschap vormgegeven. Het is prachtig hoe ze dat wist uit te dragen.” Van den Berg: „Je mag niet zeggen: „Er is en was geen betere koningin”, maar toch...” Het positieve overheerst, maar is er ook een andere kant? Wat had koningin Beatrix anders moeten doen? Van den Berg: „Koningin Beatrix stond ook onder invloed van de tijdgeest. De rol van religie in de samenleving is aan het verdwijnen. Dat merk je ook bij de koninklijke familie. Wat ik jammer vind, is dat ze de zondagsrust niet nadrukkelijk eerbiedigde. Ik had ook moeite met haar aanwezigheid bij allerlei festivals waar je op grond van onze principes niet achter kunt staan.” Thijsen wijst erop dat de rol van religie in het verleden –zeker in de tijd van de koningen– niet moet worden overschat. „We hebben nu een stabiel, burgerlijk en ingetogen vorstenhuis. Daar moeten we dankbaar voor zijn. Ik ben nog altijd blij dat de leden van de koninklijke familie op belangrijke momenten in hun leven, zoals bij huwelijk en doop, naar de kerk gaan.” Van den Berg: „Ja, dat is zo. En het heeft mij goed gedaan dat ze bij haar inhuldiging in 1980 zei dat God haar Schild en Betrouwen was.” De Zwijndrechtse neerlandicus Van den Berg en de Burense directeur Thijsen zijn blij dat de koningin in haar kersttoespra-

2006 – Formatie kabinet-Balkenende III.

ken nadrukkelijk verwees naar het kerstevangelie. Thijsen: „Ze deed het anders dan haar moeder. Juliana kwam niet verder dan een verwijzing naar het Licht.” Van den Berg: „Ik heb het idee dat de koningin de laatste jaren op dit punt haar toespraken meer inhoud gaf. Tegelijk moeten we er de dogmatiek van ds. G. H. Kersten maar niet naast leggen. Vorige week zaterdag was ik in Gouda bij het begin van de herdenking van 450 jaar Heidelbergse Catechismus. Keurvorst Frederik van de Palts schreef een woord vooraf voor het leerboek. Toen het daarover ging, dacht ik: Zou onze koningin nu nog zoiets doen? Zou zij zich daarvoor lenen als er nu zo’n catechismus zou verschijnen?”

mee omgegaan.” Hij voegt er met een glimlach aan toe: „En prompt gaat het mis bij de eerste openbare beëdiging, met de opname en de uitzending. Dat moet haar wel wat leedvermaak hebben gegeven.” Thijsen: „Achter die besluiten zit een bepaalde geest. Er is een groep Nederlanders die de koningin steeds meer macht wil ontnemen.” Van den Berg: „Toch denk ik dat de republikeinen over hun hoogtepunt zijn. Zelfs mensen die tegen de erfopvolging zijn, hebben veel waardering voor de koningin.” In 2012 is er veel gebeurd. Hoe kijkt u terug op het ongeval van prins Friso en de tijd daarna? Van den Berg: „Het moet voor een

Koningin Beatrix heeft moderne koningschap vormgegeven De twee hebben op nog een punt van kritiek op de koningin: haar positieve houding ten aanzien van Europa. Thijsen: „Zij was wel erg eurofiel. Dat zou wat minder kunnen.” Van den Berg: „Straks gaan de Oranjes er nog mee akkoord dat ze filiaalchef worden van een van de landen van Europese Unie. Ze zaagde aan haar eigen stoelpoten. Dat snap ik niet.” Thijsen heeft vooral moeite met de manier waarop de Tweede Kamer de laatste tijd met de koningin omging. Ze verloor haar positie in de formatie en moest camera’s toelaten bij de beëdiging van de ministers. „Die veranderingen zou zij hebben moeten voorkomen.” Van den Berg: „Die wijzigingen moeten haar wel wat hebben gedaan. Toch is zij er heel wijs

moeder vreselijk zijn zoiets mee te maken. Het moet wat zijn voor haar om wekelijks aan het bed van haar zoon te staan.” Thijsen: „Ik heb grote bewondering voor de manier waarop ze haar persoonlijke verdriet wist te scheiden van haar functioneren en hoe ze haar werk na het ongeval weer heeft opgepakt. Ik maakte haar vorig jaar maart mee bij een bijeenkomst in Middelburg. Ze praatte honderduit. Je merkte niets van haar persoonlijke zorgen.” Welke persoonlijke herinnering aan haar staat u het meest bij? Thijsen: „Dan denk ik toch aan Koninginnedag 1991, toen de koningin met haar familie onze woonplaats Buren bezocht. Ik had toen een persoonlijke ontmoeting

2007 – Prins Willem-Alexander viert 40e verjaardag. Speculaties over troonswisseling.

met haar en heb haar een bijzonder glaasje wijn aangeboden. Dat was een mooi moment.” Van den Berg: „De herinnering die mij het meest is bijgebleven, is die aan de begrafenis van prins Claus in 2002. De koningin werd toen verscheurd door verdriet. Ondertussen keek de halve wereld naar haar, via de televisie. En dan toch jezelf blijven.” Welke toekomst ziet u voor u nu de koningin terugtreedt? Van den Berg: „De Prins van Oranje is er klaar voor. Dat merk je ook in zijn optreden. Prins Willem-Alexander zal geen kopie van zijn moeder zijn. Hij zal een andere koning zijn. Hij is jovialer, wat losser.” Thijsen: „Samen met prinses Máxima vormt hij een goed stel.” Van den Berg: „Als zij maar geen valkuil voor hem wordt. Ze is erg populair, maar hij is de koning, al wordt zij straks ook ”majesteit”.” Als het over prinses Máxima gaat, maken de twee zich wel zorgen over haar beloofde „oriëntatie op het protestantisme.” Van den Berg op cynische toon: „Ze studeert er blijkbaar nog steeds op, maar daar horen we niet veel van...” Thijsen: „Ze krijgt niet veel mee van het reformatorische gedachtegoed.” Van den Berg: „Je hoopt dat God nog in dit geslacht mag werken zoals de Heere dat vroeger ook heeft gedaan.” Thijsen: „Inderdaad. Vooral in de Friese tak van de Nassaus zijn daar veel voorbeelden van te vinden: stadhouder Willem Frederik en anderen. Het zou een zegen voor ons land zijn als je ook nu zou horen dat er een verbond zou zijn met de Potentaat der potentaten, zoals Willem van Oranje dat ook had.”

>>rd.nl/troonswisseling

2009 – Aanslag op koninklijke familie in Apeldoorn.


15

dinsdag 29 januari 2013 Reformatorisch Dagblad

D. J. Thijsen: „Ik heb grote bewondering voor de manier waarop ze haar persoonlijke verdriet weet te scheiden van haar functione­ ren.”

Dr. C. R. van den Berg: „De rol van religie in de samen­ leving is aan het verdwij­ nen. Dat merk je ook bij de koninklijke familie.”

D. J. Thijsen

Dr. C. R. van den Berg Dr. C. R. van den Berg uit Zwijndrecht komt de leden van de koninklijke familie met enige regelmaat tegen. Het directielid van het Driestar College in Gouda is penningmeester van het OranjeNassau Museum en van de Geschiedkundige

Vereniging Oranje-Nassau (oranje-nassau.org). De vereniging heeft een collectie van meer dan 7000 schilderijen, prenten, penningen, manuscripten et cetera met betrekking tot de geschiedenis van het huis Oranje-Nassau. Een groot deel van de collectie

is te zien in Paleis Het Loo in Apeldoorn. Van den Berg is ook bestuurslid van de stichting Je Maintiendrai Nassau, die zich inzet voor de instandhouding van monumenten in binnen- en buitenland die aan het huis OranjeNassau zijn gewijd.

D. J. Thijsen (76) uit het Betuwse stadje Buren is een generatiegenoot van koningin Beatrix. De oud-directeur van een drukkerij is de grote motor achter het Museum Buren & Oranje, dat dit jaar 25 jaar bestaat. Als directeur

en conservator van het museum zet Thijsen zich al vele jaren in voor de versterking van de band tussen het huis Oranje-Nassau en het schilderachtige stadje Buren in de Betuwe. Die geschiedenis gaat ver terug: Willem van

Oranje trouwde er in 1551 met zijn eerste vrouw, Anna van Buren. Thijsen hoopt dat ooit het poortgebouw van het verwoeste kasteel van Buren herbouwd zal worden. Thijsen houdt regelmatig lezingen over het koninklijk huis.

D. J. Thijsen (l.) en dr. C. R. van den Berg hebben vooral waardering voor het werk van koningin Beatrix.

2010 – Bordesscène kabinet-Rutte I.

2011 – Staatsbezoek Oman afgezegd, wel privé­ bezoek. Een jaar later gaat zij alsnog.

2012 – Zoon Friso in Lech door lawine meegesleurd; in coma door ernstig hersenletsel.


16

troonswisseling

dinsdag 29 januari 2013 Reformatorisch Dagblad

Veelzijdige vorstin beeld RD, Henk Visscher/ANP

Met een fotoboek op fors formaat pakt uitgeverij Spectrum uit bij de 75e verjaardag van koningin Beatrix. De samenstellers konden niet weten dat de komende abdicatie het boek des te actueler maakt.

D

e titel van wat de uitgever een koffietafelboek noemt luidt eenvoudigweg ”Beatrix, koningin der Nederlanden”. Een veelzijdige vorstin wordt in een korte levensschets en aan de hand van zeven thema’s belicht. Het boek biedt geen diepgravende biografie met tal van nieuwe feiten, maar een helder overzicht van het leven van het staatshoofd dat donderdag 75 jaar wordt en op haar 33e Koninginnedag het ambt aan haar oudste zoon wil overdragen. Het accent in dit fraai uitgevoerde boek ligt op het beeldmateriaal, als terugblik op driekwarteeuw Beatrix. Omslag en titelpagina kondigen slechts één auteur aan, maar het zijn er zeven. Ze schromen niet om hier en daar hun mening te geven, zoals in de uitspraak: „Het toenemende (en vaak bekrompen) nationalisme maakt het voor de meeste Europese vorsten (onder wie Beatrix) lastig het pro-Europese standpunt uit te dragen.” Op deze pagina’s uit elk van de hoofdstukken een citaat.

Beatrix, koningin der Nederlanden. Han van Bree e.a.; uitg. Spectrum, Houten, 2013; ISBN 978 90 00 32094 3 (reguliere editie)/978 90 00 31470 6 (luxe-editie, in linnen cassette met stofomslag); 192 pag.; € 29,99 (reguliere editie), € 49,99 (luxe-editie). >>rd.nl/troonswisseling

Beatrix en haar kleding „Vrijwel alle regerende vorsten en vorstinnen ontwikkelen in de loop der jaren een eigen, onvervreemdbaar silhouet. Zo beklijft van koningin Wilhelmina het beeld van een onverzettelijke vrouw in een vormeloos mantelpak met een vos rond haar gedrongen hals. Ook Beatrix heeft, onder meer door verbrede schouders en een schijnbaar gebeeldhouwd kapsel, een onmiddellijk herkenbaar silhouet gekregen. Dat is echter planmatiger gegaan dan vaak wordt gedacht. (...) Koninklijke silhouetten ontstaan niet van de ene dag op de andere. Ze ontwikkelen zich langzaam, beïnvloed door karakter en lichaamsbouw van de desbetreffende koning(in), de overtuigingskracht van zijn of haar kledingontwerpers en, tot op zekere hoogte, het eigentijdse modebeeld. (...) Continuïteit is een van de vereisten voor een geslaagd koningschap. Via kleding kan een nieuwe vorst(in) meteen laten zien dat stijlbreuken niet op de agenda staan.”

Lang niet de oudste Koningin Beatrix hoopt donderdag 75 jaar te worden. Er zijn acht monarchen die nog ouder zijn dan zij. Koning Harald van Noorwegen vierde zijn 75e verjaardag op 21 februari vorig jaar, koning Juan Carlos van Spanje op 5 januari dit jaar. De koning van Jordanië is morgen jarig, een dag eerder dan zijn Nederlandse collega. Land Saudi-Arabië Groot-Brittannië Thailand Koeweit Japan België Noorwegen Spanje Nederland Denemarken Oman Liechtenstein Zweden Brunei Arab. Emiraten Bahrein Qatar Cambodja Luxemburg Monaco Tonga Jordanië Lesotho Marokko Swaziland Bhutan

Naam Abdullah Elizabeth II Bhumibol (Rama IX) Sabah IV Akihito Albert II Harald V Juan Carlos Beatrix Margrethe II Quabus Hans Adam II Carl XVI Gustaf Hassanal Bolkiah Khalifa Hamad Hamad Norodom Sihamoni Henri Albert II Tupou VI Abdullah II Letsie III Mohammed VI Mswati III Jigme

Leeftijd 88 86 85 83 79 78 75 75 bijna 75 72 72 67 66 66 65 63 61 59 57 54 53 morgen 51 49 49 44 32

Aantal jaren op de troon 8 61 67 7 24 20 22 37 33 41 43 24 40 46 8 11 18 8 13 8 1 14 17 24 27 6

Na de beëdiging van het huidige kabinet, Rutte II (2012).

Beatrix en de politiek

Zomerverblijf in Toscane (2011).

Beatrix en haar privéleven „Met muziek had ze (in haar jeugd, LV) weinig affiniteit. Dat had ze wel met ballet, waarvoor ze een levenslange passie zou ontwikkelen. (...) Beatrix had een enorm doorzettingsvermogen. Als ze een bepaald pasje niet onder de knie kon krijgen, oefende ze net zo lang tot het haar lukte. Het streven naar perfectie zat er al vroeg in. Daarin ging de prinses volgens haar docenten wel eens te ver.”

De relatie van koningin Beatrix met premier Balkenende was volgens de auteurs aanzienlijk stroever dan die met diens voorganger Kok. „Beatrix realiseert zich echter ook dat minster-president en staatshoofd elkaar altijd nodig zullen hebben. Balkenende was haar eerste regeringsleider die geen enkele ministeriële ervaring had op het moment dat hij dat ambt ging bekleden. Hij was ook haar eerste minister-president die een stuk jonger is dan zijzelf: achttien jaar. Net als Van Agt was ook Balkenende een zeer eigenzinnig politicus. Dat liet hij soms prevaleren boven een verstandige omgang met kwesties die speelden rond het Koninklijk Huis. Dat werd bijvoorbeeld zichtbaar in de affaire rond het voorgenomen huwelijk van prins Friso met Mabel Wisse Smit, die gezwegen had over haar contacten met de beruchte crimineel Klaas Bruinsma (1933-1991). Balkenende liet zich op een persconferentie verleiden tot het statement: „Als onwaarheid wordt gesproken, is daar geen kruid tegen gewassen.” Beatrix kon zich daar niet tegen verdedigen, al zal ze binnenskamers de premier ongetwijfeld duidelijk hebben gemaakt hoe ze over deze publieke schrobbering dacht: dat hij de monarchie had behoren te beschermen in plaats van (aanstaande) leden van het koningshuis openlijk af te vallen.”


17

dinsdag 29 januari 2013 Reformatorisch Dagblad

Koninginnedag in Woudrichem (2007).

Beatrix en het volk „Belangrijk is dat een vorst met de bevolking meeleeft in moeilijke tijden. In de rol van trooster heeft de vorst(in) een belangrijke bindende taak. Beatrix is er in de loop der jaren uitstekend in geslaagd de juiste toon te treffen. Haar emoties en haar belangstelling zijn niet gespeeld, maar worden door de mensen die haar ontmoeten als echt en zeer welgemeend ervaren. Ze kan erg goed luisteren en schroomt niet om haar arm om de schouder van een geëmotioneerde nabestaande te slaan.”

Met hulp van een blindengeleidehond opent koningin Beatrix in Amstelveen het opleidingscentrum van het Koninklijk Nederlands Geleidehonden Fonds (2003).

Beatrix en de pers „Nadat koningin Juliana en prins Bernhard de pers redelijk wat ruimte hadden gegeven om hun werk te doen, heeft koningin Beatrix de mogelijkheden voor de schrijvende en vooral ook de fotograferende en filmende pers danig ingeperkt. (...) Ook mensen die haar aangapen, irriteren haar mateloos. Toen ze als puber eens een warenhuis verliet en opgewacht werd door een grote mensenmassa, reageerde ze bits: „Zo zie ik er van voren uit en zo van achteren.” En vervolgens liep ze boos weg.”

Beatrix en de kunst „In haar werkpaleis Noordeinde liet ze eigentijdse kunstenaars hun gang gaan. Voor sommigen was dat het ongeoorloofd ingrijpen in een rijksmonument, voor haarzelf een persoonlijk stempel drukken op haar werkomgeving. (...) Toen er in 2001 tijdens de laatste restauratie van het grafmonument en de kelders een kistje tevoorschijn kwam met vermoedelijk ingewanden van Willem van Oranje, besliste Beatrix dat het ongeopend weer teruggeplaatst moest worden. Deze manier van omgaan met het verleden is eerder ingegeven door het verlangen de nalatenschap van de familie af te schermen dan door historisch besef. Met het grootste gemak hebben de koningin en haar zusters de uitgebreide schare kleinkinderen van Juliana en Bernhard na hun overlijden in 2004 meubels en voorwerpen uit Paleis Soestdijk voor zichzelf uit laten zoeken, zonder eerst te kijken of de inventaris in zijn geheel of gedeeltelijk van museale waarde was.” Opening van de tentoonstelling ”Dutch Design – Huis van Oranje” in Paleis Oranienbaum in Duitsland (2012).

Beatrix en religie „Dominee Carel ter Linden was van 1983 tot 1999 voorganger van de Kloosterkerk in Den Haag. Hij leidde de uitvaartdiensten van prins Claus en prins Bernhard. Ook zijn broer dominee Nico ter Linden heeft een band met de koninklijke familie. (...) Beide broers staan in de traditie van de narratieve theologie, waarin de kracht en de symboliek van het Bijbelse verhaal centraal staan, niet de dogmatiek. Dichter Huub Oosterhuis hoort eveneens in dit rijtje thuis. Oosterhuis heeft een katholieke achtergrond, maar dat was voor de koningin geen beletsel hem te vragen om te spreken bij de uitvaartdienst van prins Claus. Het toonde aan dat de koningin over kerkelijke grenzen heenkijkt.” Koningin Beatrix woont in de Lutherse Kerk in Den Haag de viering bij van het 400-jarig bestaan van de evangelisch-lutherse gemeenten van Delft en Den Haag (2011).


Sta even stil met het RD

r e e b o r P

! s i t a r g

even o r p r o o V 2 WEKEN

2 WEKEN

2 weken lang, 6 dagen de papieren krant, + toegang tot de e-paper

2 weken lang, vrijdag en zaterdag de papieren krant + 6 dagen in de week toegang tot de e-paper

3 WEKEN

2 WEKEN

3 weken lang de papieren zaterdagkrant

2 weken lang, 6 dagen in de week toegang tot de e-paper

Volledig

Zaterdag

WeekendPlus

E-paper

proef het Reformatorisch Dagblad op proefweken.nl

GRATIS


18

troonswisseling

dinsdag 29 januari 2013 Reformatorisch Dagblad

Het Huis Oranje-Nassau

Voor de overzichtelijkheid zijn niet alle vertakkingen weergegeven. Op de landkaart zijn de contouren zichtbaar van het vroegere Duitse vorstendom Nassau, de bakermat van de Oranjes, dat na het Weens Congres in 1815 het hertogdom Nassau werd.

Johan I graaf van Nassau-Dillenburg (1339-1416) Claudia van Chalon-Orange Johanna van Polanen (1392-1445) (1498-1521) erfdochter van Breda en de Lek

Engelbrecht I (ca. 1370-1442) Wapen van Nassau

= Prins/prinses van Oranje

Jan V (1455-1516)

= Koning/koningin der Nederlanden

Willem de Rijke (1487-1559)

= Stadhouder Jan de Oude (1536-1606)

Willem I (1533-1584)

Lodewijk (1538-1574)

Amsterdam Willem-Lodewijk (1560-1620)

Ernst Casimir (1573-1632)

Hendrik Casimir (1612-1640)

Vererving prinsdom van Orange (gebied vlak bij Avignon in Frankrijk)

Hendrik III (1483-1538)

Jan IV (1410-1475)

Adolf (1540-1568)

René van Chalon (1519-1544)

Philips Willem (1554-1618)

Frederik Hendrik (1584-1647)

Anna (1563-1588)

Hendrik (1550-1574)

Maurits (1567-1625)

Albertina Agnes vijfde dochter van de negen kinderen van Frederik Hendrik (1634-1696)

Willem Frederik (1613-1664)

Willem I, Willem van Oranje, Willem de Zwijger (1533-1584)

Willem II (1626-1650) Willem III (1650-1702)

Hendrik Casimir II (1657-1696)

Koning van Engeland, Schotland en Ierland, stadhouder vanaf 1672

Vererving titel Prins van Oranje

Johan Willem Friso (1687-1711)

Willem IV (1711-1751)

Dillenburg

Eerste erfstadhouder der Verenigde Nederlanden

Willem V (1748-1806)

Dietz

Koblenz

Nassau

Lahn

HERTOGDOM NASSAU

Willem I (1772-1843)

Wiesbaden Frankfurt

Eerste koning der Nederlanden

Willem II (1792-1849)

Marianne (1810-1883)

Hendrik (1820-1879)

Willem (1840-1879)

Willem III Ernst Casimir (1817-1890) (1822)

Maurits (1843-1850)

Alexander (1851-1884)

Juliana (1909-2004)

Friso (1968)

©RD, bron: ANP

Sophia (1824-1897)

Alexander (1818-1848)

Wilhelmina (1880-1962)

Koningin der Nederlanden

troonsafstand Beatrix 30 april 2013

Willem-Alexander (1967) Alexia (2005)

150km

Frederik (1797-1881)

Beatrix (1938)

Margriet (1943)

Christina (1947) Constantijn (1969)

Wapen van Oranje

Máxima Zorreguieta (1971)

Catharina- Ariane (2007) Amalia (2003)

Irene (1939)


2013

gezinsbeurs

Activiteiten

Wegwijs 2013 • Veteranen in Actie - Klimtoren - Veteranen uit Nieuw-Guinea en Afghanistan (Uruzgan) - Bushmaster • Hollandsche IJsbaan 2 - Meer dan 600 m ijspret - Koek en zopie • Kits Kinderdorp - Speelhuisjes - Zandbak - Schommel - Springkussen - Knutselactiviteiten

”Lekker, een dagje Wegwijs. Gezellig shoppen, veel bekenden ontmoeten, mooie muziek luisteren, misschien nog even de ijsbaan op. Ik vermaak me wel daar. Genoeg te ontdekken en te beleven. Kom je ook? Tot ziens dan, op Wegwijs.”

Henriëtte

• 450 jaar Catechismus - Catechismus anno nu - Exposities - Quiz, lezingen, spel • Young Meeting Plaza Ontmoeting, ontspanning en inhoud met o.a. - Beachvolleybaltoernooi - Loungeruimte - Bungee run • Muziek & Meer - Massale samenzang - Diverse koren met o.a. Marinierskapel - Instrumentale optredens • Activiteitenpodium - Finale van de landelijke Kits Voorleeswedstrijd - Finale van de tassenontwerpwedstrijd - Lezing mevrouw Mijndersvan Woerden - Ring & Talk

19 t/m 23 februari 2013

Jaarbeurs Utrecht

Bestel nu voordelig uw tickets op

www.wegwijs.nu


troonswisseling

dinsdag 29 januari 2013 Reformatorisch Dagblad

Zo zit dat Over de regeerperiode van koningin Beatrix zijn tal van interessante feiten te melden. Een selectie van interessante weetjes.

Colofon Coördinatie: Aad van Toor Samenstelling en tekst: Wim Hulsman en L. Vogelaar

>>rd.nl/troonswisseling

Koninginnedagen 1981 – Veere en Breda 1982 – Zuidlaren en Harlingen 1983 – Lochem en Vaassen 1984 – Den Haag 1985 – Schagen, Callantsoog en Anna Paulowna 1986 – Deurne en Meijel 1987 – Breukelen en Soestdijk 1988 – Kampen en Genemuiden (daarna naar Amsterdam) 1989 – Goedereede en Oud-Beijerland 1990 – Loppersum en Haren 1991 – Buren en Culemborg 1992 – Rotterdam 1993 – Vlieland en Sneek 1994 – Urk en Emmeloord 1995 – Sittard en Eijsden 1996 – Sint-Maartensdijk en Bergen op Zoom 1997 – Marken en Velsen 1998 – Doesburg en Zutphen 1999 – Houten en Utrecht 2000 – Katwijk en Leiden 2001 – Geen bezoek aan Drenthe door mond-en-klauwzeerepidemie 2002 – Hoogeveen en Meppel (was in 2001 uitgesteld) 2003 – Wijhe en Deventer 2004 – Warffum en Groningen 2005 – Scheveningen 2006 – Zeewolde en Almere 2007 – Woudrichem en ’s-Hertogenbosch 2008 – Makkum en Franeker 2009 – Apeldoorn (afgebroken na aanslag) 2010 – Wemeldinge en Middelburg 2011 – Thorn en Weert 2012 – Rhenen en Veenendaal

Staatsbezoeken Overzicht van de staatsbezoeken die koningin Beatrix bracht. De vorstin legde er vaak twee of drie per jaar af. Een enkele keer combineerde de koningin twee landen in één reis. 1981 – Luxemburg en België 1982 – West-Duitsland, Verenigde Staten en Groot-Brittannië 1984 – Denemarken 1985 – Italië en Spanje 1986 – India en Noorwegen 1987 – Venezuela en Zweden 1988 – Canada en Australië 1990 – Ierland en Portugal 1991 – Frankrijk en Japan 1992 – Nieuw-Zeeland 1993 – Zwitserland 1994 – IJsland en Jordanië 1995 – Israël, Finland en Indonesië 1996 – Hongarije en Zuid-Afrika 1997 – Griekenland, Egypte en Polen 1999 – China en Bulgarije 2001 – Rusland en Roemenië 2003 – Chili en Brazilië 2004 – Thailand 2006 – Argentinië, Letland en België 2007 – Turkije, Slowakije en India 2008 – Estland en Litouwen 2009 – Mexico 2010 – Noorwegen 2011 – Duitsland en Qatar 2012 – Verenigde Arabische Emiraten, Oman en Luxemburg 2013 – Brunei en Singapore

Kabinetten Kabinetten waarmee koningin Beatrix te maken had. Van Agt I – 1977-1981 Van Agt II – 1981-1982 Van Agt III – 1982 Lubbers I – 1982-1986 Lubbers II – 1986-1989 Lubbers III – 1989-1994 Kok I – 1994-1998 Kok II – 1998-2002 Balkenende I – 2002-2003 Balkenende II – 2003-2006 Balkenende III – 2006-2007 Balkenende VI – 2007-2010 Rutte I – 2010-2012 Rutte II – 2012-

Leeftijd bij abdicatie Hoe oud waren de voorgangers van WillemAlexander bij hun troonsbestijging? Willem I – 42 jaar Willem II – 47 jaar Willem III – 32 jaar Wilhelmina – 18 jaar Juliana – 39 jaar Beatrix – 42 jaar Willem-Alexander – 46 jaar

Paleizen Grondwet Een troonsbestijging is een belangrijk moment voor een land; ook in Nederland. Daarom is er een aantal zaken over opgenomen in de Grondwet. Artikel 25 Het koningschap gaat bij overlijden van de Koning krachtens erfopvolging over op zijn wettige nakomelingen, waarbij het oudste kind voorrang heeft, met plaatsvervulling volgens dezelfde regel. Bij gebreke van eigen nakomelingen gaat het koningschap op gelijke wijze over op de wettige nakomelingen eerst van zijn ouder, dan van zijn grootouder, in de lijn van erfopvolging, voor zover de overleden Koning niet verder bestaand dan in de derde graad van bloedverwantschap. Artikel 27 Afstand van het koningschap leidt tot erfopvolging overeenkomstig de regels in de voorgaande artikelen gesteld. Na de afstand geboren kinderen en hun nakomelingen zijn van de erfopvolging uitgesloten. Artikel 32 Nadat de Koning de uitoefening van het koninklijk gezag heeft aangevangen, wordt hij zodra mogelijk beëdigd en ingehuldigd in de hoofdstad Amsterdam in een openbare Verenigde Vergadering van de Staten-Generaal. Hij zweert of belooft trouw aan de Grondwet en een getrouwe vervulling van zijn ambt. De wet stelt nadere regels vast. Artikel 41 De Koning richt, met inachtneming van het openbaar belang, zijn Huis in.

19

Koningin Beatrix groeide op op Paleis Soestdijk, op de grens van Soest en Baarn. Daar woonde ze vanaf 1938 tot 1963, met een onderbreking tijdens de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Toen verbleef ze als prinses met haar moeder in het veilige Canada. In 1959 kocht Beatrix Kasteel Drakensteyn in het nabij Soestdijk gelegen Lage Vuursche. Zij liet het restaureren en vestigde zich er in 1963. Vanaf haar huwelijk in 1966 beleefde ze er een aantal gelukkige jaren met prins Claus en later met hun zoons: Willem-Alexander (1967), Johan Friso (1968) en Constantijn (1969). Na haar troonsbestijging in 1980 woonde het gezin nog korte tijd op Kasteel Drakensteyn. Toen Paleis Huis ten Bosch in Den Haag in 1981 gereed was verhuisde de koningin daarheen. Paleis Noordeinde nam het nieuwe staatshoofd in gebruik als werkpaleis. Al die tijd bleef Kasteel Drakensteyn haar bezit. In 2006 werd een grote renovatie van het buiten gestart. Dat bericht voedde geruchten over een ophanden zijnde troonswisseling. Drakensteyn is privébezit van de koningin, in tegenstelling tot de andere paleizen, die van de Staat der Nederlanden zijn. Over de restauratie van Drakensteyn is daarom ook bijna niets naar buiten gebracht. Eind 2009 werd de opknapbeurt afgerond, want op 31 januari 2010 viert de koningin haar verjaardag in Lage Vuursche. Na haar troonswisseling zal Beatrix zich terugtrekken op haar geliefde kasteel en –als zij het beleven mag– van haar oude dag genieten.


20

puntuit

dinsdag 29 januari 2013 Reformatorisch Dagblad

uitgesproken Als koning wil ik samenbindend, vertegenwoordigend en aanmoedigend zijn. Prins Willem-Alexander

tekst Corine Bruggink beeld ANP

Op je zestiende ben je jong. En je wilt wat. Of je nu prins bent of niet. Anno 1983 wil puber Willem-Alexander maar één ding: net zo’n jeugd als zijn leeftijdsgenoten. Maar zijn afkomst en toekomst maken het verschil.

Liever piloot dan koning Een bijzonder kind, en dat is-ie. Als enige 16-jarige jongere in Nederland is Willem-Alexander troonopvolger. Terwijl zijn klasgenoten over hun toekomst dromen, ligt die van Willem-Alexander vast. Hij heeft een roeping als beroep. En dat bevalt hem niet. Hij wil liever piloot dan koning zijn, bekent hij in een interview in 1985. Of hij als 16-jarige uitziet naar het koningschap? „Nee. Nee, ik weet ’t niet. Moeilijk. Ik weet niet hoe het is. Maar als ze vragen: Wil je nú koning zijn, dan zou ik beslist zeggen: Nee. Ik wil eerst tijd om wat te leven en kijken hoe het allemaal in elkaar zit.” Alle frustratie ten spijt; de prins komt niet onder zijn voorbestemming uit. De puber verkneukelt zich als hij bedenkt wat de troonopvolging praktisch teweeg zal brengen. „Alle schepen zullen ze moeten omdopen!” Hij roept een aantal jaren het imago van een vrolijke, ietwat baldadige flierefluiter over zich af, zoals zoveel pubers. Maar een bijzonder kind? Dat blijft-ie.

In de clinch met ouders Een gewone middelbareschooltijd. Dat lijkt het te worden voor Willem-Alexander. Na een paar jaar Baarnsch Lyceum gaat hij op zijn veertiende naar het Vrijzinnig-Christelijk Lyceum in Den Haag. Tot en met vwo 4. Dan vertrekt de puber naar een kostschool, het Atlantic College te Llantwit Major in Wales. Reden? „Kijk, ik vond mezelf niet lastig. En mijn ouders vonden zichzelf niet lastig. Maar elkaar vonden we wel lastig”, legt hij in 1985 uit. Oftewel: Willem-Alexander is gewoon een rebelse puber die in de clinch ligt met z’n

ouders en geen vrede heeft met het keurslijf van het koninklijk bestaan. Hij worstelt met zijn ‘harnas’. In een interview met schrijfster Renate Rubinstein laat de prins twee jaar later doorschemeren dat hij op het lyceum in Den Haag extra hard werd aangepakt door de leraren, waarschijnlijk uit angst om hem voor te trekken. En benadrukt hij dat hij niet naar kostschool móést, maar het zelf wilde. Een gewone middelbareschooltijd? Dat werd het daardoor niet.

Vriendin boven de troon Op je zestiende met je vriendje of vriendinnetje door de stad flaneren? Jij kunt het doen. Voor een prins ligt het lastiger. En daarvan is puber Willem-Alexander zich bewust. Hij is object van aandacht. Zijn vriendenkring wordt met argusogen gevolgd. Lastig voor hem én voor zijn vrienden en vriendinnen. „Ik probeer het, maar ik zal nooit zoals mijn vrienden een privéleven hebben”, verzucht de prins op zijn zestiende. Zelfs op de kostschool in Wales is Willem-Alexander niet veilig voor de pijlen van de pers. Hij zou daar zijn eerste vriendinnetjes hebben. De roddelpers schuift verschillende meisjes naar voren als “toekomstige koningin van Nederland”. Willem-Alexander moet ermee dealen. Hij geeft in een interview aan dat hij wat dat betreft blij is dat hij opgroeit in de jaren tachtig. Voor oma Juliana zochten anderen namelijk een passende partij. En moeder Beatrix mocht niet trouwen met een burgerjongen. Willem-Alexander windt er geen doekjes om: een burgermeisje vindt hij geen probleem en een vriendin verkiest hij boven de troon

De prins en het sprookje Een prins hoort thuis in een sprookje. Hij wordt verwend en kan doen en laten wat hij wil. O ja? Willem-Alexander maakt korte metten met deze fantasie. Het leven als prins is minder rooskleuriger en begeerlijk dan de gemiddelde burgerpuber denkt. Een troonopvolger heeft rechten, maar ook verplichtingen. Al zijn de koninklijke eisen voor WillemAlexander minder voelbaar dan destijds voor zijn moeder en zijn oma. En daar is hij blij om, bekent de 16-jarige kroonprins in een interview. Als puber leidt Willem-Alexander

een redelijk ‘normaal’ leven. Hij gaat naar een ‘gewone’ school, heeft ‘gewone’ vrienden en mag alle dingen die een ‘gewone’ puber ook mag. Je zou bijna vergeten dat hij lid is van een bijzondere familie, met bijzondere privileges. Want die heeft de prins. Gewone pubers wonen namelijk niet in een paleis, hebben geen lakeien, krijgen geen persoonlijke studiebegeleiding van hoogleraren en verkennen niet in hun eigen vliegtuigje het luchtruim boven Den Haag. Maar verwend? Vast niet meer dan jij.


Reformatorisch Dagblad 29 januari 2013