Issuu on Google+

Òóñãàé äóãààð

¹001 (2010.10 ñàð)

“Õ¯ÍÈÉ ÕªÃÆÈË ÑÀÍ”-ÃÈÉÍ ÌªÍê ÈÐÃÝÄÈÉÍ ÀÌÜÆÈÐÃÀÀÍÄ ÄÝÌ ÁÎËÆ, ÃÀÐÒ ÁÀÐÈÃÄÀÂ

ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÀÃÒ ªÑªËÒ ÃÀÐ× ÝÕÝËËÝÝ

ÓÓÐ ÀÌÜÑÃÀËÛÍ

ªªÐ×˪ËÒÈÉÍ ÝÑÐÝÃ

Õ¯×ÈÐÕÝà ÒÎÃËÎÃ× ÍÜ ÌÎÍÃÎË ÁÀÉÕ ÁÎËÒÓÃÀÉ

Øèíý öàã (¹001)

ÄÝËÕÈÉÍ ÒÝÐï¯Í ÑÒÀÍÄÀÐÒ ÁÀ

ÌÎÍÃÎË ÓËÑ

ÌÎÍÃÎËÛÃ ÒÀÂÀÍÒÎËÃÎÉ, ÎÞÓÒÎËÃÎÉ

ÁÓÑ ÌÎÍÃÎË ÒÎËÃÎÉ ÕªÃƯ¯ËÍÝ

1


2

Øèíý öàã (¹001)


ÈÐÆ ßÂÀÀ ÖÀÃÒ

2010 îí áîë Ìîíãîë îðíû ºñºõ èðýýä¿éí çàìûã äýâññýí îíöãîé ÷óõàë æèë þì. Ýíýõ¿¿ æèë íü “Øèíýòãýëèéí” õýìýýõ òîäîòãîëîîð ýõýëñýí áèëýý. Áèçíåñèéí îð÷íû øèíýòãýëèéí æèë áîëãîí 2010 îíûã çàðëàõ øèéäâýðèéã Çàñãèéí ãàçðûí õóðàëäààíààñ ãàðãàõ ìº÷èä 2009 îíû õóàíëèéí ñ¿¿ëèéí õóóäñóóä ýðãýí, öàñàí øèðõýã ãàöóóðûí ìº÷èðò ãÿëàëçàæ ¿ëäñýýí. Ýäèéí çàñàã, áèçíåñèéí ñýäâýýð ñîíèðõîí áè÷èã÷èéí õóâüä Çàñãèéí ãàçðûí õóðàëäààíààñ ãàðãàæ áóé øèéäâýð¿¿ä, òýäãýýðèéí õýðýãæèëò, áèçíåñ ýðõëýã÷èä, îëîí íèéòèéí ñàíàà áîäëûã ÿìàãò àíõààðàí øèíæèëãýý õèéñýýð èðñýí áèëýý. 2010 îí áèçíåñ ýðõëýã÷äèéí õóâüä èðýýä¿éäýý, àæèë õýðýãòýý èòãýõ óðìûí æèë þì.

Øèíý öàã (¹001)

Ýíý îíû õî¸ðäóãààð ñàðûí øèíýäýýð Óëààíáààòàð õîòíîî íýýãäñýí “Ýäèéí çàñãèéí ÷óóëãà óóëçàëò” íü õýëýëöñýí àñóóäàë, äýâø¿¿ëñýí øèíý ñàíàëóóä, îðîëöîãñäûí õ¿ðýýãýýðýý Ìîíãîë îðîíä ºìíº íü çîõèîí áàéãóóëàãäàæ áàéãààã¿é ºíäºð à÷ õîëáîãäîëòîé àðãà õýìæýý áàéëàà. Õºðºíãèéí çàõ çýýëèéí õºãæèë, á¿ðòãýëèéí øèíý÷ëýë, íîãîîí ýäèéí çàñàã, ºðñºëäºõ ÷àäâàð ãýñýí äºðâºí ñàëáàð õóðàëäààíû õ¿ðýýíä ìàíàé óëñûí øèëäýã ýäèéí çàñàã÷èä, ñóäëàà÷èä, áèçíåñèéíõýí, èðãýíèé íèéãìèéíõýí ñàíàëàà ÷ºëººòýé èëýðõèéëýâ. Õàðèí òºð, çàñãèéí àëáàíû õ¿ì¿¿ñ òàíõèìä òºëººëºã÷èéí ñòàòóñòàé ñóóöãààí, ñàíàë ø¿¿ìæëýëä îðîëöñîí þì. Áèçíåñ ýðõëýã÷èä áà îëîí íèéòèéã øèéäâýð ãàðãàã÷èä íü àíõààðàëòàé ñîíñîõ ýíýõ¿¿ àæëûí àðãà õýëáýð ìàíàé íèéãìèéí õºãæèí óðàãøëàõ òýì¿¿ëýëä íýãýí òºðëèéí ñýðãýýø áîëñîí þì. 2010 îíû øèíý÷ëýëèéí áóóõèà Ìîíãîë îðíû òºñâèéí òºëºâëºëòèéã ¿íäñýýð íü ººð÷뺺ä áàéíà. Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéã ÓÈÕ-ààñ áàòàëñàí ¿éë ÿâö íü ýðäñýýð àðâèí Ìîíãîë îðíû õóâüä áàÿëãàà çºâ õóâààðèëàõ , ¿ð ºãººæòýé ìåíåæìåíò õèéõäýý áàðèìòëàõ ¿íäñýí øèíý çàð÷èì ìºí. Óëìààð Òºñâèéí òóõàé õóóëèéã øèíý÷ëýí áàòàëëàà. Áàíêíû òóõàé áîëîí Ìîíãîë áàíêíû òóõàé õóóëüä îðóóëñàí ººð÷ëºëò¿¿ä íü ìàíàé áàíê ñàíõ¿¿ãèéí ñèñòåìèéã áýõæ¿¿ëýõýä ò¿¿õýí ¿¿ðãýý ã¿éöýòãýõ áîëíî. Çàñãèéí ãàçàð òºñë¿¿ä äýýð íü óéãàã¿é àæèëëàñàí îëîí õóóëü ìàíàé óëñûí ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí øèíý àðâàíä äýâñýõ ñóóðü, ò¿ëõýõ õ¿÷ íü áîëîõ ó÷èðòàé. Ýä¿ãýý Êîíöåññèéí òóõàé õóóëèéí ¿éë÷ëýë äîð óóë óóðõàéí ñàëáàðûí äýä á¿òöèéí õºðºí㺠îðóóëàëòóóä õèéãäýõ þì. Ýõ îðíû ýðäýñ áàÿëãèéí ºãººæèéã èðãýí áîëãîíäîî õ¿ðãýõ ¿íäñýí çàð÷ìûã Åðºíõèé ñàéä 2010 îíû õî¸ðäóãààð ñàðä ãàðãàñàí øèéäâýðýýðýý áàòàëãààæóóëàâ. “Ìîíãîëûí òºðèéí ìýäëèéí êîìïàíè Òàâàíòîëãîé îðäûã 100 õóâü ýçýìøèõ”

òóõàé Çàñãèéí ãàçðûí øèéäâýð íü ãàäààäûí õºðºí㺠îðóóëàã÷äûí õóâüä “òîãëîîìûí øèíý ä¿ðýì” áîëñîí þì. Òàâàíòîëãîé îðäûí àøèãëàëòûã ýõë¿¿ëýõ äîõèî äóóãàðãàí, çàð÷ìàà íýýëòòýé çàðëàñàí òýðõ¿¿ ìýäýãäýë íü Àðâàí îíä àð àðààñàà õºäºëñºí îëîí á¿òýýí áàéãóóëàëò, õºãæëèéí àëõìóóäûã äàãóóëààä áàéíà. Òºðèéí ìýäëèéí “Ýðäýíýñ ÌÃË” ÕÊ ýä¿ãýý Òàâàíòîëãîéä õºðñ õóóëàëòûí àæëûã ýõë¿¿ëæ, îëîí óëñûí êîìïàíèóäûí äóíä íýýëòòýé òåíäåð çàðëàâ. Òóñ êîìïàíè íü îõèí êîìïàíèà áàéãóóëàí, îëîí óëñûí õºðºíãèéí çàõ çýýë äýýð õóâüöàà ãàðãàõ áýëòãýë àæèëäàà îðæýý. Íýã ¿ãýýð, ìîíãîë÷óóä áàÿëãèéí ìåíåæìåíò õèéõ ñàíàà÷ëàãûã ººðñ人, ãàðòàà àâñàí áàéíà. Óëìààð ºìíèéí ãîâüä ýõ îðíû õºãæëèéí øèíý àìüäðàë áóöëàõ çàð÷ìûí øèéäë¿¿ä, áýëòãýë àæëóóä õèéãäñýýð áàéíà. Àæ ¿éëäâýðèéí í¿ñýð öîãöîëáîðûí, øèíý òºìºð çàìûí á¿òýýí áàéãóóëàëòûí ÒÝǯ áýëòãýãäýí, Çàñãèéí ãàçðûí õóðàëäààí áîëãîíîîñ ò¿¿õýí øèéäâýð¿¿ä ãàðñààð áàéãààã òýìäýãëýå. Õºãæëèéí áàíê áàéãóóëñàí ÿâäàë íü òýäãýýð áýëòãýë àæëûí íýã õýñýã áèëýý. Àðâàí îíû øóâòàðãà àðä îëîíä ýýëòýé, íàëãàð íàìðûí øàðãàë íàðàí äîð õ¿í çîí èðýýä¿éäýý èòãýëòýé àëõàõ áîëñíûã îëçóóðõúÿ. Õºãæëèéí øèíý àðâàí àéñóé. Äýëõèé Ìîíãîëä ãàð ñóíãàí, äýýëòýé ìîíãîë õ¿í ººðñäèéí îþóí ÷àäëààðàà àìüäðàõ öàã èðæýý. Ìàíàé ýäèéí çàñãèéí á¿òöýä ººð÷ëºëò îðæ áóé øèíý ìýäýýëëèéã õ¿ëýýí àâíà óó. Ìîíãîë óëñûí ýêñïîðòûí á¿òýö ººð÷ëºãäºâ. Àíõ óäàà çýñèéí ýêñïîðòîîñ í¿¿ðñíèé ýêñïîðò äàâñàí ¿ç¿¿ëýëò ãàðëàà. Ýêñïîðòûí õýìæýý 2009 îíûõîîñîî ºä㺺 õî¸ð äàõèí ºñ÷ýý. Õºãæëèéí øèíý àðàâíû ãàðààíä óíøèã÷ Òàíàà “Øèíý öàã” ñýòã¿¿ë õ¿ð÷ áàéíà. Èðýýä¿éäýý èòãýëòýé, äýëõèéí àíõààðàëä íýãýíò õ¿ðñýí, èðæ ÿâàà öàãèéí ýðõýì ìîíãîë õ¿í Òàíàà òîëèëóóëàâ. Ë. Áîëîðìàà

3


С.БАТБОЛД: ИРГЭДДЭЭ ХООСОН ЦААС БИШ ҮНЭ ЦЭНЭТЭЙ ХУВЬЦАА ЭЗЭМШҮҮЛНЭ Монгол Улсыг хөгжлийн шинэ шатанд хөтлөх Тавантолгойн нүүрсний ордыг ашиглах зарим асуудлын тухай, Төрөөс төмөр замын талаар баримтлах бодлогын баримт бичгийг УИХаар батлаад буй. Эдгээр болон бусад сэдвээр Ерөнхий сайд С.Батболдтой ярилцлаа. -УИХ-аар эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийн бодлогын томоохон баримт бичгүүдийг батлан гаргаад байна. Тухайлбал, саяхан Төмөр замын талаар төрөөс баримтлах баримт бичиг батлагдлаа. Эдийн засгийн хөгжлийг түргэтгэхэд энэ баримт бичиг ямар үүрэгтэй гэж Та үзэж байгаа вэ? -УИХ-ын хаврын чуулган нэлээн онцлогтой боллоо. Энэ удаагийн чуулганаар хөгжлийн тулгуур болсон эдийн засгийн олон чухал асуудлыг шийдвэрлэж чадлаа. Монголчууд төмөр замын асуудлаар өөрсдөө том бодлого боловсруулж баталсан нь түүхэндээ анх удаагийнх бөгөөд ихээхэн туршлага хуримтлуулсан хариуцлагатай шийдвэр боллоо гэж үзэж байна. Одоо бид үүнийгээ бодит ажил болгохын төлөө хичээж ажиллах болно. Эдийн засгийн хөгжлийн төвүүдээ тодорхой үе шаттайгаар холбох төмөр замын сүлжээ байгуулах эрх зүйн орчин бүрдсэнээр бүтээгдэхүүнээ шууд экспортлох боломж монголчуудын өмнө нээлттэй болж байна. - Та вантолго й - Сайн ш анд Ба­­руун - Урт - Ч о й б алсангийн чиглэлээр эхний үе шатны төмөр зам тавигдах юм байна. Цаг хугацааны хувьд энэ ажлыг хэзээнээс эхлүүлэх боломжтой вэ? -Энэ онд багтааж ажлыг эхлүүлэх ёстой. Холбогдох яам, агентлаг бэлтгэлээ хангаж

4

байна. Төмөр зам барихад ихээхэн хөрөнгө шаардагдана. Түүний эхлэлийг Засгийн газар санаачлаад хөрөнгө босгох талаар анхаарч байна. Зүүн чиглэлийн төмөр замын маршрут далайн боомтод хүрэх учраас хөрш орон болон БНСУ, бусад улсын төмөр замын байгууллагатай хамтран ажиллах бололцоотой. Холбогдох яриа хэлэлцээр хийгдэж байна. Стратегийн ордуудаас ирээдүйд олох орлогоор дэд бүтцээ санхүүжүүлэх боломж бүрдэж буй. Засгийн газар Хөгжлийн банк байгуулна. Түүгээр дамжуулж дэд бүтцийн хөгжлийн салбараа санхүүжүүлэхээр бас тооцоолсон. - “ Э рд э н э с - Та в ант олг о й ” компа­нийн 10 хувийг иргэддээ үнэ төлбөргүй эзэмшүүлнэ гэснийг ард иргэд маш таатайгаар хүлээж авч байгаа. Яг хэдий хэмжээний, ойролцоогоор хэдэн төгрөгийн хувьцааг нэг хүнд өгөх бол гэсэн хүлээлт бий? -Ер нь бол бүгдээрээ л яарч байна. Үнэ цэнэтэй хувьцаа тараахыг Засгийн газар хүсэж байна. УИХ-аас Засгийн газарт эрх өгчихлөө. Мэргэжлийн уул уурхай, хөндлөнгийн хараат бус банк, санхүүгийн байгууллагаар эдийн засгийн бүх тооцоо судалгааг хийлгэсний дараа “ЭрдэнэсТавантолгой” компанийн үнэлгээ тодорхой болно. Тэгж байж үнэ цэнэтэй хувьцаа бий болно. Энэ тухай бид ард түмэндээ тухай бүр нь ил тодоор мэдээлж байх болно. “Эрдэнэс-Тавантолгой” компанийн бүх үйл ажиллагаа нээлттэй, ил тод байх болно гэдгийг Засгийн газрын тэргүүний хувьд амлах байна. -Үндэсний аж ахуйн нэгжүүдэд нэрлэсэн үнээр арилжаалах 10 хувийн хувьцаа хэр шударга вэ. Энэ олон

компаниудын дунд аманд ч үгүй, хамарт ч үгүй “юм” болох юм биш биз дээ? -Иргэдэд эзэмшүүлэх зарчимтай адилхан. “ЭрдэнэсТавантолгой” компанийн үнэлгээг тогтоосны дараа үндэсний аж ахуйн нэгжүүддээ давуу эрхээр, ямар ч нөхцөлгүйгээр, маш тодорхой мэдээллийн дагуу арилжаална. Энэ оны зургадугаар сарын 1-нээс өмнө бүртгэгдсэн, татвар төлөгч аж ахуйн нэгжүүдэд хувьцааг арилжаална. -Иргэдэд олгох хувьцаа шинээр төрсөн хүүхдэд очих уу? -Монгол Улсын иргэн бүрт олгох учраас шинээр төрсөн хүүхэд ч хувьцаа эзэмшигч болно. -Хувьцааны 30 хүртэлх хувийг дотоод, гадаадын хөрөнгийн биржээр арилжаалж, хөрөнгө босгоно гэж байгаа. Энэ нь мөнгө босгох боломжтой хувилбар мөн үү? -Мөнгө босгох хоёр хэлбэр байдаг. Эхнийх нь банкнаас зээл авах. Хүү төлөх хэрээр өртөг өндөр болдог. Төсвөөс хөрөнгө оруулж болох ч зах зээлийн зарчмаар асуудалд хандах ёстой гэж бид үзэж байгаа. Нөгөө хувилбар нь хөрөнгийн зах зээлээс мөнгө босгох. Бид бүх хувилбараар мөнгө босгохыг эрмэлзэж байна. Иргэн, аж ахуйн нэгжийнхээ оролцоог хангах зорилгоор дотоодын хөрөнгийн зах зээлд хувьцаа арилжаална. Гадаадын үнэт цаасны зах зээлээс ч хөрөнгө татна. Үнэ хүргэх зарчмыг гол болгоно. -Гадаадын хөрөнгийн биржээр хувьцаа арилжаалахад ямар нэгэн компанийн нөлөө орохгүй юү?

Øèíý öàã (¹001)


Õàìòàðñàí Çàñãèéí ãàçðûí òàíõèìûí ãèø¿¿ä -Хөрөнгийн зах зээлийн талаар бидний мэдлэг тааруухан. Гадаадын томоохон хөрөнгийн биржүүдэд жижиг хувьцаа эзэмшигч хийгээд аливаа улсын эрх ашгийг хамгаалсан зохицуулалт байдаг шиг байгаа юм. Тухайлбал, “Рио Тинто”-гийн хувьцааны 19 хувийг Хятадын нэг том компани авъя гэхэд түүнээс татгалзаж байсан журам бий. Нэг компанийн хяналтын багцыг нэг компанид ийм хэмжээгээр өгч болдоггүй юм байна. Бид энэ журам, зохицуулалтыг нэвтрүүлэх талаар анхаарна. Шилэн хоргонд байгаа бүх зүйл ил харагддаг шиг нээлттэй, ойлгомжтой засаглалыг бий болгохыг Засгийн газар зорьж байна. Хамгийн сайн хязгаарлалт, хяналт, нээлттэй хөрөнгийн биржийн тогтолцоог бий болгохын төлөө бид хамтран ажиллах ёстой. -Томоохон төслүүд дээр монголчууд ажиллахад туршлага дутдаг нь нууц биш. Та хөгжилтэй орнуудын шинэ стандартыг нутагшуулах тухай их ярьдаг. Энэ талаараа бодитой ажил хийх талаар юу бодож, төлөвлөж байна вэ. Тавантолгой ордод олон улсын жишиг стандарт баримтлах ёстой гэдэг. -Монголчуудыг

Øèíý öàã (¹001)

үзэмжээрээ

ажиллаж, амьдардаг гэсэн шүүмжилдэг нь үнэний ортой. Тоглоомын дүрэм нь тодорхой биш гэдэг. Жижигхэн аж ахуйн нэгж байгуулах зөвшөөрөл авах гэхэд л төрийн хүнд сурталтай учирдаг. Баахан албан тушаалтны гарын үсэг цуглуулах хэрэгтэй болдог. Энэ бүхнээс болж хүнд суртал, авлигын тухай яриа үүсдэг. Уг нь бүх зүйл хар дээр цагаанаар бичсэн юм шиг тодорхой байх ёстой юм. Үүнийг л стандарт гэнэ. Ийм шаардлага хангасан л бол заавал олон гарын үсэг хэрэггүй. Бүх салбарт ил тод, шударга тогтолцоо байх ёстой. Стандартыг бид өөрсдөө зохиохгүй. Би Европын стандартыг нэвтрүүлэх тухай ярьдаг нь үнэн. Бидний хуучны анд нөхөд болох СЭВ-ийн орнууд европын стандартыг нэвтрүүлсэн нь ихээхэн үр ашигтай байгаа аж. Тэдний сайн зүйлээс нь суралцах ёстой. Энэ чиглэлээр Засгийн газар Европын холбоотой хэлэлцээр хийхээр ажиллаж байна. -Манайхан хүний хөгжил гэхээр бэлэн мөнгө тараах тухай яриад байх шиг. Уг нь хувь хүний хөгжил гэхээр чанартай, Таныхаар бол боловсролын хүлээн зөвшөөрөгдсөн стандарт хөгжлийн нь суурь болмоор санагддаг?

-Хөгжлийн бодлогын томоохон зорилтыг бодит ажил болгоход стандарт маш чухал. Стандартыг хэзээ бодит ажил болгох вэ гэхээр боловсролтой, өрсөлдөх чадвартай иргэн байж л амжилтад хүрнэ. Монгол Улсын хөгжлийн гарц юу вэ гэхээр хүлээн зөвшөөрөгдсөн боловсрол гэж хүн бүр хэлдэг. Сингапурын хөгжлийн тухай бид ярьдаг. Тэр улс Кембрижийн стандартыг нутагшуулаад л өнөөдрийн амжилтад хүрсэн. Монгол хүн бүр хүүхдээ Сингапурт сургах гэдэг шүү дээ. Тэгэхээр боловсролын шинэчлэлийг даруй эхлүүлэх хэрэгтэй. Ерөнхий боловсролын сургуулийн 1-12 дугаар ангид Кембрижийн тогтолцоог нэвтрүүлье. Их, дээд сургуулийн тоог багасгаж, чанаржуулах хэрэгтэй. Өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлж, суралцах орчнûг сайжруулахын тулд оюутны хотхоныг нийслэлээс зайдуу гаргах шийдвэрийг Засгийн газар гаргаад байна. ингэснээр олон улсын жижигт нийцсэн оюутны хотхон байгуулах юм. Нарийн мэргэжлийн боловсон хүчнийг бэлтгэхийн тулд Мэргэжлийн сургалт үйлдвэрлэлийí төвүүдийн үйл ажиллагааг дэмжин ажиллаж байна. 2010.07.14 “ªäðèéí ñîíèí”, “ªíººäºð” ñîíèí

5


“Õ¯ÍÈÉ ÕªÃÆÈË ÑÀÍ”-ÃÈÉÍ ÌªÍê ÈÐÃÝÄÈÉÍ ÀÌÜÆÈÐÃÀÀÍÄ ÄÝÌ ÁÎËÆ, ÃÀÐÒ ÁÀÐÈÃÄÀÂ

Õ Õàìòàðñàí Çàñãèéí ãàçàð “Õ¿íèé òºëºº õºãæèëõºãæëèéí òºëºº õ¿í” ãýæ áîäëîãîî òîäîðõîéëñîí. Òºð íü èðãýíäýý îéðõîí áàéõûí òóëä “ã¿¿ð” õýðýãòýéã Çàñãèéí ãàçðûí òýðã¿¿í òýìäýãëýæ, èðãýíèé øèíý÷èëñýí á¿ðòãýëèéã îðîí äàÿàð ýõë¿¿ëñýí íü á¿ðòãýëèéí òºãºëäºðøëèéí áîäèòîé àëõàì áîëæ ÷àäàâ.

6

¿÷èðõýã òîãëîã÷” ãýõ ¿ã Ìîíãîëûã ìîîäîíä îðóóëàâ. Õàòàâ÷íààñàà õýòýðäýãã¿é áàéñàí Ìîíãîëûí õºðºíãèéí çàõ çýýë 26 äàõü Åðºíõèé ñàéä Ñ.Áàòáîëäûí ¿åä äýëõèéí òîìîîõîí õºðºí㺠îðóóëàã÷äûí ñîíèðõëûí òºâ áîëñîí Õîíêîíãèéí õºðºíãèéí áèðæèéí øóóãèàíò òàíõèìä “çî÷ëîâ”. “Mongolia Investment Summit-2010” äýýä õýìæýýíèé óóëçàëò Õîíêîíãîä áîëæ, ìàíàé îðíû óóë óóðõàéí õºðºí㺠îðóó­ëàë­òûí òºëºâ, àøèãò ìàëòìàëûí ñàëáàðûí ýäèéí çàñãèéí ÷àäàâõèéã õýðõýí ñàéæðóóëàõ âý ãýñýí ºðãºí õ¿ðýýíèé àñóóä­ëûã õºíä뺺. Ýäèéí çàñãèéí “õ¿÷òýé òîãëîã÷” áàéõ îéðûí èðýýä¿éòýé, Ìîíãîëûí ýðäýñ áàÿëãèéí “òýñðýëò”-èéí òàëààð Ìîíãîëûí Çàñãèéí ãàçàð, äýëõèéí òîìîîõîí áàíê, óóë óóðõàéí òºëººëºã÷èä ÷óóëàâ. “Õºãæèæ áóé îðíóóäàä õºðºíãèéí îãöîì óðñãàë îðæ èðýõýä òóõàéí îðíû ìºíãº, òàâààðûí ¿íýä íºëººëæ, “ãîëëàíä” ºâ÷èíä íýðâýãääýã ãàøóóí òóðøëàãà áèé. ×èëè çýñèéíõýý íººöèéí à÷ààð íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí õóâüä àñàð èõ àøèã îëñîí ÷ “ãîëëàíä” ºâ÷íèé õîõèðîã÷ áîëîîã¿é. Ýíý òóðøëàãààñ ñóäëàõ õýðýãòýé”-ã Ñèäíåéí èõ ñóðãóóëèéí Áèçíåñ, ýäèéí çàñãèéí ñóðãóóëèéí àõëàõ áàãø Íàéæë Ôèí÷ ìàíàé Åðºíõèé ñàéäàä çºâëºæ áàéæýý. ×èëèéí ýäèéí çàñãèéí çàãâàðûã ñóäàëæ

áàéíà ãýäãýý ÷ Ñ.Áàòáîëä õýëñýí ¿ã, ºãñºí ÿðèëöëàãàäàà õýäýíòýý äóðäñàí áèé. Ìîíãîë Óëñ õî¸ð èõ ã¿ðýíä õàâ÷óóëàãäñàí äàëàéä ãàðöã¿é îðîí. Ãýâ÷ êîêñæèõ í¿¿ðñ, çýñèéí àñàð èõ íººöèéíõºº à÷ààð ýíý áàéäëààñ àíãèæðàõ þì. Èéì òààòàé ìýäýýëýë äýëõèéí òîìîîõîí àãåíòëàãóóäûí òîï ìýäýý áîëîí äóóðàéæ áàéãààã ìîíãîë÷óóä àíçààðàõã¿é îðõèæ áîëîìã¿é. Áèä ººðñäèé㺺 äºâèéëãºæ, öààñàí ìàëãàé ºìñãºæ áàéãàà õýðýã áèø. Äýëõèé ìîíãîë÷óóäûã òîîæ ýõýëñýí õýðýã. Áîëîìæîî õàðèí õýðõýí ÷óëóó áîëãîõ âý, àðä ò¿ìýíäýý ýíý áàÿëãààñàà ÿàæ ýí òýíö¿¿ õóâü õ¿ðòýýõ, ýäèéí çàñàã, ñàíõ¿¿, õºðºí㺠îðóóëàëò, óëñ òºðèéí òààòàé, òîãòâîðòîé áàéäëûã áèé áîëãîõ íü ºä㺺 ìîíãîë÷óóäûí äîòîîäûí àñóóäàë áîëîîä áàéíà. Õàìòàðñàí Çàñãèéí ãàçàð Îþóòîëãîé îðäûã àøèãëàõ òóõàé îëîí òýðáóì äîëëàðûí Õºðºí㺠îðóóëàëòûí ãýðýýã ºíãºðñºí æèë “Àéâåíõîó Ìàéíç”, “Ðèî Òèíòî”-òîé õèéñýí áºãººä ºä㺺 Òàâàíòîëãîéí àøèãëàëòûí çàð÷èì ¿íäñýíäýý òîäîðõîé áîëæ ÓÈÕ-ûí íàìðûí ÷óóëãàíààð ò¿¿íèéã õýëýëöýõýä áýëýí áîëëîî. Ýäãýýð òºñºë íü ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã õóðäàñãàõ, àæëûí áàéðûã íýìýãä¿¿ëýõ, “Õ¿íèé õºãæèë ñàí”-ãààñ õýðýãæ¿¿ëýõ àðãà õýìæýýíèé îðëîãûí ãîë ýõ ¿¿ñâýð áîëîõ þì.

Øèíý öàã (¹001)


Ìîíãîë÷óóä áèä íººö èõòýé, “òîëãîé” íýðòýé îðäóóäûí òóõàé ÿðèàä áàéäàã. Õàðèí Åðºíõèé ñàéä ìîíãîë òîëãîé ë Ìîíãîëûã àâ÷ ÿâíà ø¿¿ ãýäãèéã áàéíãà ñàíóóëæ, Êåìáäðèæèéí ñòàíäàðòûã Ìîíãîëä íýâòð¿¿ëýõèéí òºëºº ò¿¿íèé òýðã¿¿ëñýí Çàñãèéí ãàçàð çîðüæ ÿâíà. Íàñàí òóðøäàà ñóðàëöàõ ñàíàà÷èëãà Åðºíõèé ñàéäûíõ. Áîëîâñðîëûã òîäîðõîé æèëýýð îëãîõ áóñ èðãýíèéõýý õºðâºõ ÷àäâàðûã ñàéæðóóëàõ, õî¸ð äàõü ìýðãýæèëòýé áîëîõîä íü òºðººñ äýìæëýã ¿ç¿¿ëæ, àæ ¿éëäâýð, àæèë îëãîã÷èä, àæèë÷èä áîëîí òºð õîîðîíäûí ò¿íøëýëèéí õ¿ðýýíä ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëæ, àæèë÷äûí áîëîâñðîë, ñóðãàëòûã òºðèéí áîäëîãûí õýìæýýíä àâàà÷èõ õýðýãòýéã Çàñãèéí ãàçðûí òýðã¿¿í îéðìîãõîí áîëñîí íýãýí óóëçàëòûí ¿åýð îíöîëæ äóóëãàâ. Õ¿íýý áèø ìàëàà ìîíãîë÷óóä òóí ÷àäìàã, èäýâõòýé òîîëäîã áàéâ. Õàìòàðñàí Çàñãèéí ãàçàð “Õ¿íèé òºëºº õºãæèë-õºãæëèéí òºëºº õ¿í” ãýæ áîäëîãîî òîäîðõîéëñîí. Òºð íü èðãýíäýý îéðõîí áàéõûí òóëä “ã¿¿ð” õýðýãòýéã Çàñãèéí ãàçðûí òýðã¿¿í òýìäýãëýæ, èðãýíèé øèíý÷èëñýí á¿ðòãýëèéã îðîí äàÿàð ýõë¿¿ëñýí íü á¿ðòãýëèéí òºãºëäºðøëèéí áîäèòîé àëõàì áîëæ ÷àäàâ. Èðãýíèé øèíý÷èëñýí á¿ðòãýëèéã á¿ðòãýë ìýäýýëëèéí íýãäñýí ñàíãèéí ñóóðü ºãºãäºë áîëãîæ, öààøèä õýðýãëýýíä îðóóëæ àøèãëàõ íü ÷óõëààð òàâèãäàæ áàéãààã, “Õºãæèëòýé óëñ îðîí-Á¿òýýã÷ àðä ò¿ìýí” áîëîõ ¿çýë áàðèìòëàëûí ¿íäýñ ñóóðèéã áýõæ¿¿ëýõýä óëñûí øèíý÷èëñýí á¿ðòãýë ãîëëîõ ¿¿ðýãòýé þì.Àøèãëàëòûí çàð÷èì íü áýëýí áîëîîä áóé Òàâàíòîëãîéí õóâüöààíû 10 õóâèéã èðãýääýý ýçýìø¿¿ëýõýä øèíý÷èëñýí á¿ðòãýë ãîë òóëãóóð íü áîëîõ áèëýý. Ýð¿¿ë ÷èéðýã, ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé ìîíãîë õ¿íèéã òºëºâø¿¿ëýõèéí òóëä ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí öîãö øèíý÷ëýë Çàñãèéí ãàçðûí òýðã¿¿ëýõ çîðèëòûí íýã áîëæýý. Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéöñýí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé òºâèéã äîòîîä, ãàäààäûí õºðºíãèéí ýõ ¿¿ñâýðýýð òºðºëæ¿¿ëýí áàéãóóëæ ýìíýëãèéí òóñëàìæ ¿éë÷èëãýýã õ¿ðòýýìæòýé áîëãîõ, á¿õ íèéòýýð áèåèéí òàìèð, ñïîðòîîð õè÷ýýëëýõ îð÷èí íºõöºëèéã òºâ ñóóðèí ãàçðóóäàä á¿ðä¿¿ëýõ, ýì, ýìíýëãèéí õýðýãñýë, òîíîã òºõººðºìæ íèéë¿¿ëýõ, ñîíãîí øàëãàðóóëàëò ÿâóóëàõòàé õîëáîîòîé ýðõ ç¿éí õàðèëöààã áîäèò ø¿¿ìæëýëòýé óÿëäóóëàí áîëîâñðîíãóé áîëãîõ, ãàäààäûí ýì÷, ýìíýëýã ø¿òñýí áóðóó æèøãèéã äîòîîääîî øèëæ¿¿ëæ, ýìíýëãèéí áàéãóóëëàãûí ÷àíàð ¿éë÷èëãýý, áîëîâñîí õ¿÷íèé íººö á¿ðä¿¿ëýõýä îíöãîé àíõààðàõàà Õàìòàðñàí Çàñãèéí ãàçàð îíöîëæýý Ìîíãîë÷óóäûí àìüæèðãààíä ìýäðýãäýæ, ãàðò áàðèãäàæ ýõýëñýí ç¿éë áîë “Õ¿íèé õºãæèë ñàí”-ãèéí áîäèòîé ¿éë àæèëëàãàà ãýäãèéã îëîí ò¿ìýí õýëæ áóé. Åðºíõèé ñàéä Ñ.Áàòáîëä ýíý òóõàé, “Áèä ÓÈÕûí 2008 îíû ñîíãóóëèéí àìëàëòàà õýðýãæ¿¿ëýõýýð èðãýí á¿ðòýý õèøèã, õóâü õ¿ðòýýõ ñàíã ñàíàà÷ëàí áàéãóóëæ, ýõíèé ýýëæèíä 120 ìÿíãàí òºãðºã îëãîõ øèéäâýð ãàðãàñàí. ¯ëäýãäýë ìºíãèéã õýçýý, ÿìàð õýëáýðýýð ºãºõ òàëààð áàéð ñóóðèà èëýðõèéëüå /ýíý ¿ãèéã àæèë õ¿ëýýæ àâñíààñàà õîéø 155 äàõü õîíîã äýýðýý õýëñýí/. Èðãýí á¿ðò 1.5 ñàÿ òºãðºãèéã ñîíãóóëèéí á¿ðýí ýðõèéí õóãàöààíä òýòãýâðèéí áîëîí ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàëûí øèìòãýë, ýð¿¿ë ìýíä,

Øèíý öàã (¹001)

7


Çàñãèéí ãàçàð ÿìàð ÷ àñóóäàë òóëãàðñàí àðä èðãýäýýñýý íóóõã¿é, òà á¿õýíä ¿íýíèéã äóóëãàæ, ò¿ìýí îëíûõîî ñàíàà áîäëûã ñîíñîæ àæèëëàõ áîëíî. Ýäèéí çàñãèéã òàðàìäóóëæ, óðàãøëàõ õºãæ뺺ñ õîéø ÷àíãààæ áàéãàà óòãàã¿é óëñòºðæèëò, òàëöàë, õóâààãäàë, õóäàë õóóðìàã öóó ÿðèàíä öýã òàâüæ, áîäèò àæèë, á¿òýýë÷ ñàíàà÷èëãà, á¿òýýí áàéãóóëàëòûí òºëºº íýãäýí àæèëëàöãààÿ. Áèä õàìòäàà ÷àäíà”

áîëîâñðîë, îðîí ñóóöíû òºëáºðèéí ýðõ, áýëýí ìºí㺠ºãºõ ãýñýí õýëáýð¿¿äýýð îëãîíî. Áàðàà á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿íèéã õººðºãäºõã¿é áàéõ ¿¿äíýýñ ýõíèé ýýëæèíä èðãýí á¿ðòýý “Õ¿íèé õºãæèë ñàí”-ãààñ äóíäæààð 500 ìÿíãàí òºãðºãèéã ¿å øàòòàéãààð, áýëíýýð îëãîõîîð òºëºâ뺺ä áàéíà. Àç æàðãàë, ñàéõàí àìüäðàë, õºãæèë äýâøèë çºâõºí òóóøòàé ç¿òãýë, õàìòûí õ¿÷èí ÷àðìàéëòààð ë èðäãèéã ºíãºðñºí æèë¿¿äýä áèä õàíãàëòòàé îéëãîæ àâñàí. Çàñãèéí ãàçàð ÿìàð ÷ àñóóäàë òóëãàðñàí àðä èðãýäýýñýý íóóõã¿é, òà á¿õýíä ¿íýíèéã äóóëãàæ, ò¿ìýí îëíûõîî ñàíàà áîäëûã ñîíñîæ àæèëëàõ áîëíî. Ýäèéí çàñãèéã òàðàìäóóëæ, óðàãøëàõ õºãæ뺺ñ õîéø ÷àíãààæ áàéãàà óòãàã¿é óëñòºðæèëò, òàëöàë, õóâààãäàë, õóäàë õóóðìàã öóó ÿðèàíä öýã òàâüæ, áîäèò àæèë, á¿òýýë÷ ñàíàà÷èëãà, á¿òýýí áàéãóóëàëòûí òºëºº íýãäýí àæèëëàöãààÿ. Áèä õàìòäàà ÷àäíà” ãýñýí áàéíà. Áýëýí ìºí㺠òàðààõààð èíôëÿö õººðºãääºã òàë áèé. Õàðèí áîëîâñðîë, ýð¿¿ë ìýíä, äààòãàë, îðîí ñóóöàíä õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõ çàìààð øèéäâýðëýæ áàéãàà íü ýäãýýð ñàëáàðò òîìîîõîí õºãæèë äýâøèë àâ÷ðàõ òºäèéã¿é, íèéãýì, ýäèéí çàñàã, òºñºâ, ñàíõ¿¿ä ¿ç¿¿ëæ áîëçîøã¿é äàðàìòûã õ¿íäðýë áàãàòàé äàâàí ãàðàõ íýã íºõöºë áîëîõûã õýëýõýä èë¿¿äýõã¿é. Òóõàéí òºðºëä øààðäàãäàõ ìºíãèéã òºñâèéí òºñºëä òóñãóóëàí àæèëëàõàà Åðºíõèé ñàéä òîäîòãîñîí áàéäàã. Ñ.Áàòáîëäûí ºãñºí àìëàëò 2011 îíû òºñâèéí òºñºëä õýðõýí òóñàâ. “Õ¿íèé õºãæèë ñàí”-ãààñ ýíý îíû íàéìäóãààð ñàðûí 1-íýýñ ñàð á¿ð 10 ìÿíãàí òºãðºã èðãýí á¿ð àâ÷ ýõýëñýí. Òýãâýë 2011 îíû íýãä¿ãýýð ñàðààñ èðãýí á¿ðòýý 21 ìÿíãàí îëãîæ áàéõààð Çàñãèéí ãàçðààñ ÓÈÕ-ä ºðãºí áàðüñàí òºñºëä òóñãàæýý. 164 ìÿíãàí îþóòíû ñóðãàëòûí òºëáºðò 82 òýðáóì òºãðºã, ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàëä õàìðàãäààã¿é èðãýäèéí äààòãàëä 9.3 ãýõ çýðãýýð èðýõ îíä óã ñàíãààñ 805.2 òýðáóì òºãðºãèéí ñàíõ¿¿æèëò õèéãäýõýýð òºñºë áîëîâñðóóëæýý. Ýäãýýð íü ºìíºõ îíóóäòàéõàðüöóóëàõàä 470.3 òýðáóì òºãðºãººð íýìýãäñýí ¿ç¿¿ëýëò þì ãýæ Ñàíãèéí ñàéä Ñ.Áàÿðöîãò õýâëýëä ºãñºí ÿðèëöëàãàäàà òîäîòãîâ. Óóë óóðõàéí áàÿëãèéí õèøèã, õóâèà èðãýä ÿìàð õýëáýðýýð õ¿ðòýõèéã ñóäàëãààíû ¿íäñýí äýýð òîãòîîõîî ºíãºðñºí õàâàð Ñ.Áàòáîëä õýëæ áàéâ. Ñóäàëãàà ÷ õèéãäæýý. Ò¿¿íèé ä¿íãýýð íèéò õ¿í àìûí 87.3 õóâü íü õèøèã, õóâèà áýëýí áóñ õýëáýðýýð õ¿ðòýõ ñîíèðõîëòîé áàéãàà àæ. Èíãýñíýýð òýòãýâðèéí äààòãàëä õàìðàãäààã¿é 800 ìÿíãà, ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàëä õàìðàãäààã¿é 400 ìÿíãà îð÷èì èðãýíèé äààòãàëûí òºëáºðèéã “Õ¿íèé õºãæèë ñàí”-ãààñ òºëºõ þì. Èðãýäèéí ãàð äýýð î÷èõ áýëýí ìºíãºíèé óðñãàë 2011 îíä ýíý æèëèéíõýýñ 30 õóâèàð íýìýãäýíý. Ýöýñò íü õýëýõýä, íýã ë ç¿éëèéã ìîíãîë÷óóä áèä òýð òóñìàà óëñòºð÷èä ìààíü ñàíàæ ÿâàõ õýðýãòýé áàéíà. Äýëõèé Ìîíãîëûí èðýýä¿éã õ¿÷èðõýã òîãëîã÷îîð õàðæ áàéõàä áèä äîòðîî õ¿÷ýý òàðàìäóóëæ õýðõýâ÷ áîëîõã¿é áèç ýý.

8

Øèíý öàã (¹001)


МОНГОЛ ХҮН ЭРҮҮЛ БАЙХ ЁСТОЙ

2004 оноос хойш боловсруулж эхэлсэн эрүүл мэндийн даатгалын бодлого, стратеги одоо болтол батлагдаагүй байгаагаас Èргэний эрүүл мэндийн даатгалын хууль нь олон удаа өөрчлөгдөж, эрүүл мэндийн даатгалын бодлого зохицуулалтад улс төрийн шийдвэр давамгайлж ирснийг халах цаг болсныг Ерөнхий сайд энэ салбарын ажилтнуудтай уулзах үеэрээ тэмдэглэн хэлж байсан юм.

Øèíý öàã (¹001)

Ерөнхий сайд С.Батболдын Засгийн газрын хөтөлбөрийн томоохон зорилтын нэг нь Монгол хүний эрүүл мэнд рүү хандсан бодлого байлаа. Тийм ч учраас эрүүл мэндийн салбарт 2010 онд 43,3 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээ хэрэгжүүлэхээр батлагдсанаас 26,2 тэрбумыг барилга байгууламж, хөрөнгө оруулалтын төсөлд 7,8 тэрбумыг их засварт, 9,2 тэрбум төгрөгийг эмнэлгийн тоног төхөөрөмжид зарцуулж байна. 2010 онд Шастины íýðýìæèò III нэгдсэн эмнэлэг, Халдвар судлалын Үндэсний төв, Сэтгэцийн эрүүл мэндийн төв, Нийслэлийн эрүүл мэндийн төв, нэг болон гуравдугаар амаржих газрын өргөтгөлийг шинээр барьж эхэллээ. Иргэний эрүүл мэндийн даатгалын хуулийн шинэчилсэн найруулгыг боловсруулж УИХ-д өргөн барьж хэлэлцүүлж байгаа нь энэ салбарт хийж байгаа томоохон ажлын нэг яах аргагүй мөн билээ. Өнгөрсөн хугацаанд эрүүл мэндийн даатгалын үр ашгийг бууруулж байгаа олон асуудалтай бид тулгарч ирсэн. Тухайлбал холбогдох газруудын эрх үүрэг хариуцлага нь тодорхой бус, байр суурь нь хуваагдмал, нэгдсэн бодлогогүй явж ирсэн. Түүнчлэн 2004 оноос хойш боловсруулж эхэлсэн эрүүл мэндийн даатгалын бодлого, стратеги одоо болтол батлагдаагүй байгаагаас иргэний эрүүл мэндийн даатгалын хууль нь олон удаа өөрчлөгдөж, эрүүл мэндийн даатгалын бодлого зохицуулалтад улс төрийн шийдвэр давамгайлж ирснийг халах цаг болсныг Ерөнхий сайд энэ салбарын ажилтнуудтай уулзах үеэрээ тэмдэглэн хэлж байсан юм. Сүүлийн 14 жилийн хугацаанд даатгалын сангуудын нэгдсэн удирдлагын зардлыг бууруулж байсан сайн талтай ч эрүүл мэндийн даатгалын удирдлага зохион байгуулалт, санхүүжилтын арга нь эмнэлгийн тусламж үйлчилгээний чанартай уялдсан үр дүнтэй нэгдсэн болж чадаагүйд гол учир байлаа. Тиймээс энэ чиглэлд өөрчлөлт хийх эхний алхмууд С.Батболдын тэргүүлсэн Засгийн газарт хийгдэж байна.

9


ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÀÃÒ

У

ªÑªËÒ ÃÀÐ× ÝÕÝËËÝÝ

лс төржилтээс ýдийн засгийг чөлөөлж энэ салбарт шинэчлэлт хийсэн нь Сүхбаатарын Батболдын Ерөнхий сайдаар томилогдсоноос хойшхи 1 жилийн хугацаан дахь хамгийн том гавьяа. Үнэндээ олон жил яригдаад шийдэж чадаагүй томоохон асуудлуудыг эхнээс нь шийдвэрлэж, улс орныхоо хөгжлийг түргэтгэх бодим алхам хийж,үйлдвэрлэл,бизнес хөгжих илүү тааламжтай нөхцөл бүрдүүлэхийн төлөө õàìòàðñàí Çасгийн газар санаачлагатай чармайлттай ажиллаж байна. Монгол Улсын түүхэн дэх хамгийн том уул уурхайн төсөл болох Оюутолгой ордыг ашиглах Õөрөнгө оруулалтын гэрээ äºðºâä¿ãýýð сарын эцсээр байгуулж, одоо тэнд ид ажил өрнөж байна.Тавантолгойн орд газрыг ашиглах бодлого,үзэл баримтлалыг УИХ-аар батлуулж чадлаа.Ингэхдээ Монголын төр Тавантолгой төслийг 100 хувь гартаа авч “эзэн нь юмаа мэднэ” гэсэн зарчмаар хөрөнгө оруулагчтай харилцах боломжийг бүрдүүлснээрээ Оюутолгойгоос илүү давуу, илүү ашигтай төсөл болсныг Ерөнхий сайдын бизнес ухаан, эдийн засгийн мэдлэгтэй холбон тайлбарлах хүн ч байна.Ямар ч байсан Тавантолгойн ордыг ашиглах эрх зүйн орчинг ийнхүү бий болгож, Монголын ард иргэд, үндэсний компаниуд давуу эрхийн хувьцаа эзэмших, Монгол Улсын иргэн бүр өөрийн гэсэн өмчтэй болох, байгалийн баялагтаа эзэн нь байх түүхэн алхам С.Батболдын ñòàíäàðò áóñ

10

Засгийн газрын үед хийгдлээ.Энэ нь малыг малчдад, газрыг иргэдэд өмчлүүлсэнтэй дүйцэхүйц ач холбогдолтой шийдвэр гэж эдийн засагчид дүгнэжээ.Засгийн газрын хуралдаанаас сүүлийн нэг жилд гаргаж буй тогтоол шийдвэрүүдээс харахад Монгол орны хөгжлийн нэн чухал асуудлуудыг хөндсөн эдийн засгийн чиглэлийн асуудлууд зонхилж байна. Ойрын хугацаанд эхлүүлэхээр төлөвлөсөн òомоохон төсөл хөтөлбөрт Тавантолгойгоос гадна Кокс химийн үйлдвэр,Газрын тос боловсруулах үйлдвэр, Нүүрс химийн үйлдвэр ,”Шинэ төмөр зам” төсөл, ”Эрчим хүчний тавдугаар станци”,”Шинэ Улаанбаатар” төсөл гэхчлэн 200 сая доллараас багагүй өртөгтэй аварга бүтээн байгуулалтууд багтаж байна. Өөнтºгч нэгэнд мөрөөдлийн гэмээр энэ жагсаалт харин хэрэгжилтийн шатандаа орсныг Үндэсний хөгжил шинэтгэлийн хорооноос гаргасан тайлан харуулж байна. Эдийн засгийн салбарт ийнхүү шинэчлэлт хийсний эхний нааштай үр дүн ч гарч эхэлжээ. Өнгөрсөн 2009 оны 3 улирал дараалан бууралттай гарч байсан эдийн засаг 4 улирлаас эхлэн тогтворжиж улмаар ДНБ-ий бодит хэмжээ 3.8 өсөлттэй гарсан.2010 он гарсаар ДНБ-ий хэмжээ улирал дараалан нэмэгдсээр өсөлтийн хурд 3 дугаар улиралд 8.4 хувьд хүрч өссөн байна.Үүнд аж үйлдвэр, үйлчилгээний салбарын өсөлт голлон нөлөөлсөн байна.

Øèíý öàã (¹001)


2010 оны эхний 3 улирлын байдлаас харахад аж үйлдвэр, үйлчилгээ,бараа бүтээгдэхүүний цэвэр татварын хэмжээ ДНБ-ий өсөлтөд эергээр нөлөөлж байгаа бол харин өнгөрсөн зудын гамшгаас болоод ХАА-н салбар амжилтаас хойш татжээ.Хэрэв ХАА-н салбар өсөлттэй байсан бол эдийн засгийн өсөлт энэ 2010 онд 14 хувьд хүрч өсөх боломжтой байлаа гэж шинжээчид дүгнэж байна.

20.0 15.0

15.0

8.4 3.4 10.0 9.0 4.4

10.0

7.6 3.8

5.0

-4.3 -3.9 -4.1

0.0 -5.0 -10.0 График 1. Улирлын ДНБ-ий өсөлт өмнөх оны мөн үеийнхээс, өсөлтийг хангаж буй салбарууд /хувиар/

I

II

III

IV

I

II

2008

-15.0

III

IV

2009

á¿òýýãäýõ¿¿íèé öýâýð òàòâàð ¿éë÷èëãýý

I

II

III

2010

àæ ¿éëäâýð ÕÀÀ ÄÍÁ-èé ºñºëò

“ÒÀÂÀÍÒÎËÃÎÉ” ÒªÑªË “ÒÀÂÀÍÒÎËÃÎÉÍ ÖÀÕÈËÃÀÀÍ ÑÒÀÍÖ” ҪѪË, “ØÈÍÝ ÒªÌªÐ ÇÀÌ” ҪѪË

200

ÑÀß ÀÌ. + ... ÄÎËËÀÐ

ÕÀÐ ÌÅÒÀËËÓÐÃÈÉÍ ÖÎÃÖÎËÁÎÐ, ÊÎÊÑ ÕÈÌÈÉÍ ¯ÉËÄÂÝÐ, ÃÀÇÐÛÍ ÒÎÑ ÁÎËÎÂÑÐÓÓËÀÕ ¯ÉËÄÂÝРͯ¯ÐÑ ÕÈÌÈÉÍ ¯ÉËÄÂÝÐ, ÁÀÐÈËÃÛÍ ÌÀÒÅÐÈÀËÛÍ ¯ÉËÄÂÝÐ

“ÝÐ×ÈÌ Õ¯×ÍÈÉ ÒÀÂÄÓÃÀÀÐ ÑÒÀÍÖ” ҪѪË

“Õ¯Í ÀÌÛà ÎÐÎÍ ÑÓÓÖÀÀÐ ÕÀÍÃÀÕ” ҪѪË

Øèíý öàã (¹001)

11


Статистик үзүүлэлтээр сүүлийн 20-иод жил уналттай гарч байсан аж үйлдвэрийн салбарын хувьд харин өнгөрсөн 1 жилд хамгийн өндөр өсөлт гарч тус салбарын нэмэгдэл өртгийн хэмжээ 2010 оны 3 дугаар улирлын байдлаар 716.6 тэрбум төгрөгт хүрч өмнөх оны мөн үеийнхээс 12.3 хувиар өссөн байна.Түүнчлэн алт зэсээс хамааралтай явж ирсэн экспортын бүтцэд өөрчлөлт гарч нүүрсний олборлолт хурдтай нэмэгдэж байгаа нь уул уурхайн салбарын өсөлтөд эергээр нөлөөлөх болжээ. Үүнийг дагаад үйлдвэрлэл үйлчилгээний салбар сэргэж үйлажиллагаа нь жигдэрснээр эдгээр салбаруудад мөн өсөлт гарч байгааг эдийн засагчид онцолж байна.Ганцхан жишээ дурьдахад Оюу толгой төслийн барилга бүтээн байгуулалтын ажил эхэлж байгаатай холбогдон ачаа тээвэрлэлтийн хэмжээ эрс нэмэгдэж 2010 оны эхний 9 сарын байдлаар тээвэрлэсэн ачааны хэмжээ өмнөх оны мөн үеэс 19 хувиар нэмэгдсэн байна. Эдийн засгийн шинэчлэлтийг хийсэн шиг хийх зорилго тавьсан Ерөнхий сайд С.Батболдын хүчин чармайлт талаар болсонгүй бодит ажил болж байгаа нь Монголын нийгэм эдийн засагт гарч байгаа зарим өөрчлөлтүүдээс харагдаж байна. График 2. ДНБ-ий өсөлт, өсөлтийг хангаж буй салбарууд /улирлын нийлбэр дүнгээр/

20.0 15.0

15.0

6.3 5.0 11.9 10.8 8.9

10.0

-7.6

5.0

-4.3

0.0

-3.5 -3.8

-1.6

-5.0 -10.0

I

I

I-II I-III I-IV

I-II

2008

-15.0

I

I-III I-IV

I-II I-III

2009

2010

àæ ¿éëäâýð

á¿òýýãäýõ¿¿íèé öýâýð òàòâàð

ÕÀÀ

¿éë÷èëãýý

ÄÍÁ-èé ºñºëò

График 4. Гадаад худалдаа /2005-2010 оны эхний 9 сар, мянган ам.доллараар / 2425

2500.0

2248 1959

2000.0

2026

4384.0

4273.9

2500.0 1484

1462

826.1

1000.0

1067.80 1080.20

1300

2761.7

500.0 10.8

0.0

3400.0

1294

2900.0

668.2

12.4

2400.0 -467

10.8

10.8

-223

2148.0 2005.I-9

ýêñïîðò èìïîðò

12

4400.0 3900.0

1500.0

-500.0

-900.0

2006.I-9

2007.I-9

2008.I-9

2009.I-9

2010.I-9

1900.0

МОНГОЛ УЛСЫН ЭДИЙН ЗАСАГТ ГАДААД ХУДАЛДАА, ГАДААД ХАРИЛЦААНЫ ӨГӨӨЖ ЭРС НЭМЭГДЛЭЭ Монгол Улсын Засгийн газар гадаад худалдааны бараа эргэлт, ялангуяа нүүрсний экспортыг нэмэгдүүлэх, хилээр нэвтэрч байгаа аж ахуй нэгж, иргэдийн үйл ажиллагаанд тулгамдаж буй асуудлыг шийдвэрлэх зорилгоор “Гашуун сухайт”, “Шивээ хүрэн”-гийн боомтын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх чиглэлээр 2010 оны 1 дүгээр сарын 8-ны өдрийн 6 дугаар тогтоолыг батлан гаргав. Үүний үр дүнд 2010 оны эхний 9 сарын байдлаар 10.9 сая тонн нүүрсийг экспортîлж, өнгөрсөн оны мөн үеэс 2.2 дахин нэмэгдэж, мөнгөн дүнгээр анх удаа зэсийн баяжмалын экспортын орлоготой дүйв. “Оюутолгой” ХХКний барилга байгууламжийн зориулалтын импортын бараа, тоног төхөөрөмж ачсан 50 гаруй машин өдөр бүр улсын хилээр нэвтрэн өнгөрч байна. Түүнчлэн, Засгийн газрын 2010 оны 22 дугаар тогтоолоор үржлийн мал, мах, дайвар бүтээгдэхүүн экспортыг нэмэгдүүлэх зорилгоор боомтуудын тоог нэмэгдүүлэв. Монгол Улсын эдийн засагт гадаад худалдаа, гадаад харилцааны өгөөжийг нэмэгдүүлэх зорилгоор Монгол Улсын гадаад харилцааг эдийн засагжуулах хөтөлбөрийг Монгол Улсын Засгийн газрын 2009 оны 324 дүгээр тогтоолыг батлан гаргав. Гадаад худалдааг хөнгөвчлөх, гаалийн бүрд¿¿ëэлтийн өртөг зардал, цаг хугацааг багасгах зорилгоор “Бизнесийн ор÷ны шинэтгэлийн жил”-ийн хүрээнд хэрэгжүүлж байна.

1400.0

ãàäààä õóäàëäààíû òýíöýë íèéò áàðàà ýðãýëò

Øèíý öàã (¹001)


Ìанай улсын гадаад валютын цэвэр албан нөөц 2,1 дахин өсч 1412,9 сая ам.долларт хүрлээ. Мîíãîë Óëñ шилжилтийн үеээ туулж эдийн засгийн хөгжлийн гараандаа ирлээ гэсэн дүгнэлтийг ОУ-ын санхүүгийн байгууллагуудаас хийлээ. Дэлхийн эдийн засгийн хямралаас үүдсэн сөрөг үр дагаврыг даван туулах үүднээс Монгол Улсын Засгийн газар ОУВС-тай хамтран “Стэнд Бай” хөтөлбөрийг 2009 оноос эхэлэн 2010 оны 10 дугаар сар хүртэл амжилттай хэрэгжүүлж дууслаа. “Тогтворжуулах” хөтөлбөрийг амжилттай хэрэгжүүлснээр улсын төсөв, санхүүгийн байдал тогтворжиж, төсвийн алдагдал бууран төлбөрийн тэнцэл сайжирч манай улсын гадаад валютын цэвэр албан нөөц 2,1 дахин өсч 1412,9 сая ам.долларт хүрлээ. Мîíãîë Óëñ шилжилтийн үеээ туулж эдийн засгийн хөгжлийн гараандаа ирлээ гэсэн дүгнэлтийг ОУ-ын санхүүгийн байгууллагуудаас хийлээ. График 5. Гадаад валютын цэвэр албан нөөц 1600

1412.9

1400 1200

1145.2

1000 800 600

1229.8 1122.2

648

400 200 2009.6

2009.12

2010.1

2010.6

2010.9

2010 оны 10 дугаар сард Хонконгод болсон уул уурхайн хөрөнгө оруулагчдын томоохон чуулга уулзалтад Монголын уул уурхайн хөрөнгө оруулалтын төлөв, ашигт малтмалын салбарын эдийн засгийн чадавхийг сайжруулах талаар хурлыг Монгол улсын Гадаадын хөрөнгө оруулалтын газар уул уурхайн чиглэлээр олон улсын хурал чуулганыг дагнан зохион байгуулдаг “Beacon”, Английн “Mining Journal” сэтгүүлтэй хамтран зохион байгуулж нийт 200 гаруй төлөөлөгчид оролцлоо. Уг чуулга уулзалттай зэрэгцэн Монголын үндэсний аж ахуйн нэгж анх удаа олон улсын хөрөнгийн зах зээл дээрээс амжилттай хөрөнгө босгож Монгол улсын санхүүгийн ертөнц шинэ шатанд гарах эхлэлийг тавèлаа. Î.Áèëýãò

Øèíý öàã (¹001)

ХӨГЖЛИЙН БАНКÈÉГ БАЙГУУЛАХ АЖЛЫГ ЭХЛҮҮЛЭВ Хөгжлийн банк нь Засгийн газраас тодорхойлсон хөгжлийн тэргүүлэх чиглэлд багтсан салбарууд, томоохон төсөл хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлэхэд шаардлагатай хөрөнгө оруулалтыг хийхэд санхүүгийн зуучлалын ажил үйлчилгээ үзүүлэх эрх бүхий төрийн өмчийн оролцоотой хуулийн этгээд байна гэж Çасгийн газар мэдэгдлээ. Хөгжлийн банк нь дэд бүтэц, аж үйлдвэржилтийг дэмжиж, Монгол Улсад олон улсын стандартад нийцсэн, байгаль орчинд ээлтэй орчин үеийн техник, технологийг нэвтрүүлэхэд санхүүгийн туслалцаа үзүүлнэх зорилготой юм. Хамтарсан Засгийн газрын эдийн засгийн шинэчлэлийн чиглэлээр 1 жилийн дотор хийсэн бүтээснээс онцлон дурьдахад ийм байна. Их бүтээн байгуулалтын эх суурийг тавьсан 1 жил улиран одлоо... Харин цаашдаа Ерөнхий сайдын өөрийнх нь хэлсэнчлэн “Хөгжилтэй улс,бүтээгч ард түмэн” болохын төлөө хамтдаа хичээх цаг ирлээ.

13


2010 ОНЫГ

“БИЗНЕСИЙН ОРЧНЫ ШИНЭТГЭЛИЙН ЖИЛ”

БОЛГОН ЗАРЛАЛАА

“Бизнесийн орчны шинэтгэлийн жил”-ийн төлөвлөгөөнд нийт 131 зорилт, арга хэмжээг тусган оруулсан ба үүнээс бизнес эрхлэх орчныг сайжруулахад чиглэсэн 105 арга хэмжээ, бизнесийн орчны макротүвшний тогтвортой байдлыг хангах, дэд бүтцийг хөгжүүлэхэд чиглэсэн 26 арга хэмжээ тус тус багтсан. Эдгээр арга хэмжээг хариуцан хэрэгжүүлэхээр бүх яамд, агентлаг, төрийн бус байгууллага 6, мэргэжлийн холбоод ажиллаж байна.

• Бизнес эрхлэгчдэд хүндрэл чирэгдэл учруулж, нийгмийн зүгээс ихээхэн шүүмжлэл хүлээдэг, хяналт шалгалтын давхардал гарах нөхцºлийг бүрдүүлж байсан “Ажлын байрны дүгнэлт”-ийг хөдөлмөрийн эрүүл ахуйн хяналтаас бусад хяналтын улсын байцаагчид гаргахгүй байхаар шийдвэрлэн хэрэгжүүлж эхэллээ. • Бизнес эрхлэгчдэд “тусгай зөвшөөрөл” байдлаар ойлгогддог, тус газраас олгож буй зөвшөөрөл, дүгнэлт, тэдгээртэй төстэй баримт бичгийг олгох үйл явцыг судлан шинжилж, нийт олгож байгаа 67 зөвшөөрөл, дүгнэлтээс эрх зүйн үндэслэл бүхий 39 зөвшөөрөл, дүгнэлтийг үргэлжлүүлэн олгох, хууль зүйн үндэслэлгүй олгож байгаа 28 зөвшөөрлийг хүчингүй болгохоор шийдвэрлээд байна. • Мэргэжлийн хяналтын байгууллага төсөвт орлого оруулах үүрэг хүлээж байсныг зогсоосны зэрэгцээ лабораториä дээæ авах зардлыг төр хариуцахаар хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулж, үүнд шаардагдах хөрөнгийг улсын төсөвт тусган хэрэгжүүлýхээр болов. • Импортын хяналт шалгалтыг хөнгөвчлөхөд баримтлах шалгуур үзүүлэлтүүдийг баталж, тэдгээрийг хангасан импортын бүтээгдэхүүн, аж ахуйн нэгжийг сонгон шалгуурлах ажлын хэсэг байгуулан ажиллуулж байгаа бөгөөд шалгуурыг хангасан бараа, бүтээгдэхүүнийг импортлох үед хийсэн улсын байцаагчийн анхдагч үзлэг, бичиг баримтын шалгалтаар зөрчил илрээгүй нөхцөлд дээжийг 6 сар тутамд 1 удаа лабораторийн шинжилгээнд хамруулах хөнгөлөлт үзүүлэхээр шийдвэрлэв. • Мэргэжлийн хяналтын байгууллагаас хэрэгжүүлдэг хяналтын чиг үүрэгт судалгаа хийж, төрийн бус байгууллага, мэргэжлийн холбоодод шилжүүлэх боломжтой чиг үүргийг тодорхойлох ажлыг Азийн сангийн санхүүжилтээр “Хууль судлалын төв” ТББ-аар гүйцэтгүүлэхээр гэрээ байгуулан ажиллуулж байна. Эдгээр удирдлага, зохион байгуулалтын арга хэмжээний үр дүнд хяналт шалгалтын давхардал, давтамж тодорхой хувиар цөөрүүлж, бизнес эрхлэгчдэд учирч буй хяналтын зардлыг бууруулах боломж бодитой бүрдэж байна.

14

Øèíý öàã (¹001)


Ôîòîã Ó.Ãàíáàÿð

Øèíý öàã (¹001)

15


ÓÓÐ ÀÌÜÑÃÀËÛÍ ªªÐ×˪ËÒÈÉÍ ÝÑÐÝà կ×ÈÐÕÝà ÒÎÃËÎÃ× ÍÜ ÌÎÍÃÎË ÁÀÉÕ ÁÎËÒÓÃÀÉ

Ý

íý 23 òýðáóì äîëëàð áèäýíä õàìààòàé ìºí㺠ãýíý ø¿¿. Ãóðâàí æèëèéí äàðàà ãýõýä Ìîíãîë Óëñûí æèëèéí ¿éëäâýðëýëèéí õýìæýý ºíººäðèéíõººñ äºðºâ äàõèí íýìýãäýæ, äýýðõ ìºíãºí ä¿íä õ¿ðýõ òóõàé “Ðåíåññàíñ êàïèòàë”-ûí òàéëàíä äóðäæýý. Ýðäýñ áàÿëàã, ýð÷èì õ¿÷íèé ñàéä Ä.Çîðèãò íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ õýìæýý òàâàí æèëèéí äàðàà 5000 äîëëàð, 2021 îíä 12 ìÿíãàí äîëëàðò õ¿ð÷ ºñºõ òóõàé ÿðüñíûã CNN àãåíòëàãèéí öàõèì õóóäñàíä òýìäýãëýæýý. Äýëõèéí á¿õèé ë ñóäëàà÷èä áóóðàé õºãæèëòýé îðíîîñ õàìãèéí áîãèíî õóãàöààíä ºíäºð õºãæèëòýé îðîí áîëîõ áîëîìæ Ìîíãîëä áèé õýìýýí ä¿ãíýæ

16

áàéíà. ª÷èãäºðõºí ë õºíãºëºëòòýé çýýë, áóöàëòã¿é òóñëàìæààð áîëãîæ áàéñàí ìîíãîë÷óóä îäîî àðèëæààíû çýýë àâäàã áîëëîî õýìýýí äýëõèéí ñàíõ¿¿ãèéí øèíæýý÷èä äóó íýãòýé çàðëàæ áàéõ þì. Ìîíãîëä èíãýæ øèíý öàã èðæ, ñýðýõ õîíõ äóóãàðàâ. Ìîíãîëûã ººð ºíö㺺ñ, äàÿàðøèæ áàéãàà äýëõèé äàõèí íýã õàðæýý. Ýäèéí çàñãààñàà ãàäíà óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòèéí ýñðýã õ¿÷òýé òîãëîã÷ áîëîõûã ýðìýëçñýí íü îëîí óëñûí àíõààðàëä ºðòºæ ýõëýâ. Ìàíàé ãàçàð íóòãèéí 70 õóâü íü öºëæèëòºä ºðòñºí, ºíãºðñºí ºâëèéí çóäààð íèéò ìàëûíõàà 20 õóâèéã àëäñàí.

Øèíý öàã (¹001)


“Ýõ ãàçðàà àâàðöãààÿ” ãýñýí áè÷èã á¿õèé ñàðàâ÷òàé õàð íîãîîí ºíãèéí ìàëãàé ºìññºí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿ä Óëààíáààòàðààñ ºìíº ç¿ãò 700-ãààä êì-ò îðøèõ Ãàøóóíû õîîëîé õýìýýõ ãàçàð õóðàëäàâ”. Äýëõèéí ìýäýýëëèéí õ¿÷èðõýã àãåíòëàã “ÀД-ýýñ ýõëýýä Ìîíãîëûí Çàñãèéí ãàçàð ãîâüä õóðàëäñàí òóõàé îëîí óëñûí ìýäýýëëèéí õýðýãñëýëýýð “ñåíñààöëàâ”. Ìîíãîë Óëñ äýëõèéí öàã óóðûí ººð÷ëºëò ºðòºõ áîëñîí íü õýäõýí æèëèéí ºìíº õºì¿¿ë, òààíà õàëèóðàí áàéñàí ýíý ãàçðûã ñîíãîõ øàëòãààí áàéñàí þì. Îäîî òýð ãàçàð øàð ýëñýýðýý “áàÿí”. Ãàøóóíû õîîëîéä áîëñîí Çàñãèéí ãàçðûí õóðàëäààíä ͯÁ-ûí Åðºíõèé íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà Áàí Ãè Ì¿í èëãýýëò èð¿¿ëñýí íü óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòèéí ýñðýã õ¿÷òýé òîãëîã÷ áàéõ Ìîíãîëûí Çàñãèéí ãàçðûí ýõíèé àëõìûí ¿ð ä¿í áîëñîí þì. Äýëõèé íèéòýä õàíäñàí Ãàøóóíû õîîëîéí èëãýýëò ýçíýý ÷èãëýí ºìíèéí ãîâèîñ íèñýæ, 2011-2021 îíä õî¸ð ¿å øàòòàéãààð õýðýãæèõ Óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòèéí øèíý÷èëñýí õºòºëáºðèéã Ïàðëàìåíòàä ºðãºí áàðèõ øèéäâýðèéã óã õóðàëäààíààñ ãàðãàñàí. Óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòèéã ñààðóóëàõ, äàñàí çîõèöîõ ¿íäýñíèé ÷àäàâõèéã áýõæ¿¿ëýõ, ýðõ ç¿éí îð÷èí, á¿òýö çîõèîí áàéãóóëàëò, óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýí îëîí íèéòèéí

Øèíý öàã (¹001)

îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëýõ íü õºòºëáºðèéí çîðèëãî þì. Õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ çàðäëûí òîîöîîã õýðýãæ¿¿ëýõýä óðüä÷èëñàí áàéäëààð õî¸ð èõ íàÿä îð÷èì òºãðºã øààðäëàãàòàé àæ. Õºðºíãèéí èõýíõèéã óëñûí òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõýýð Çàñãèéí ãàçàð òîîöîæ áàéãàà þì áèëýý. Òýãýõýýð óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòèéí ýñðýã õ¿÷òýé òîãëîã÷èéí íýã íü Ìîíãîë áàéõ áîëîìæòîé. Ýäèéí çàñãààðàà öîéëîõ ýðìýëçýë, ºíäºð ìàãàäëàëòàé îðíû óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòèéí ýñðýã òýìöýë õºãæèë äýâøèëòýéãýý õàìòäàà øèéäýãäýõ ¸ñòîé ãýæ Çàñãèéí ãàçàð ¿çýæ áàéíà. “Óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëò çºâõºí òºð çàñãèéí òºäèéã¿é èðãýí, áàéãóóëëàãà á¿ðèéí ñàíàà çîâîõ àñóóäàë þì” ãýæ Åðºíõèé ñàéä Ñ.Áàòáîëä õýëëýý. Òýðáýýð öààø íü, “Çàñãèéí ãàçàð îðîí íóòàãò òýð òóñìàà õºäºº õýýð àíõ óäàà õèéæ áàéãàà ýíý óäààãèéí õóðàëäààí óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòèéí àñóóäëûã øèéäâýðëýõýä çîõèõ õóâü íýìýð îðóóëíà ãýäýãò íàéäàæ áàéíà. Èðãýä ººð÷ëºãäºí õóâüñàæ áàéãàà íºõöºëä çîõèöóóëàí ººðñäèéí ¿éë àæèëëàãàà, àìüäðàëûí õýâøëýý ººð÷ëºõ ¸ñòîé áîëæ áàéíà. Èðãýä ýð÷èì õ¿÷, äóëààíû õýðýãëýýãýý ¿ð àøèãòàé çîõèöóóëàõ, õýìíýõ ºðãºí áîëîëöîîòîé” ãýæ ÿðèâ. Ãàøóóíû õîîëîéãîîñ îëîí óëñûí ñîíîðò

õ¿ðñýí Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçðûí èëãýýëòýä, “Ìîíãîëä 1940 îíîîñ õîéø àãààðûí äóíäàæ òåìïåðàòóð äàðóé öåëüñèéí 2.10 õýìýýð äóëààð÷, ýíý õóãàöààíä òîõèîëäñîí õàìãèéí õºíººëò 10 ãàí, çóäûí äîëîî íü 2000 îíîîñ õîéø òîõèîëäñîíû äîòîð 20092010 îíû çóäààð ìàë ñ¿ðãèéíõýý 23.5 õóâèéã àëäàæ, îëîí ìÿíãàí ìàë÷èí ºðõ àìüæèðãààíû ýõ ¿¿ñâýðã¿é áîëæ ñ¿¿ëèéí õîðèîäõîí æèëèéí äîòîð ãàçàð íóòãèéí 70 ãàðóé õóâü öºëæèæ áýë÷ýýð äîðîéòîí Ç¿¿í Àçèéí ò¿éðýí òèâ äàëàé àëãàñàí í¿¿æ, îëîí ìÿíãàí ãîë ãîðõè, áóëàã øàíä, íóóð öººðºì õàòàæ øèðãýí çàðèì á¿ñ íóòàãò óñíû õîìñäîë áîäèòîéãîîð í¿¿ðëýí, áèîëîãèéí îëîí ÿíç áàéäàë èõýýõýí äîðîéòîæ áàéãààã öîõîí òýìäýãëýæ, Ìîíãîë íóòàãò áóé óëàìæëàëò áýë÷ýý­ ðèéí ìàë àæ àõóéí ýðõýëñýí í¿¿äëèéí ñî¸ë èðãýíøèëä ýíý çóóíû äóíä ¿åýñ àþóë ó÷ðàõ ìàãàäëàë ºíäºð áàéãààã äýëõèé íèéòèéí àíõààðàëä õ¿ðãýæ, Ìåêñèê óëñûí Êàíêóíä áîëîõ Óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòèéí ͯÁ-ûí ñóóðü Êîíâåíöýä îðîëöîã÷ òàëóóäûí 16 äóãààð Áàãà õóðëààñ óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòºä íýí ýìçýã, ãàí öºëæèëòºä ºðòºæ áàéãàà, äàëàéä ãàðöã¿é, ýõ ãàçðûí òºâ äóíäûí õºãæèæ áàéãàà óëñ îðíóóäûí ýðõ àøèãò íèéöñýí øèéäâýð ãàðãàõûã óðèàëæ,

17


Óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòºä äàñàí çîõèöîõ, õ¿ëýìæèéí õèéí ÿëãàðëûã áóóðóóëàõ ¿éë àæèëëàãààã õýðýãæ¿¿ëýõýä íü óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòºä íýí ýçìýã ýõ ãàçðûí òºâ äóíäûí õºãæèæ áàéãàà îðíóóäàä àâàõ ÷àäàâõèéã áýõæ¿¿ëýõ, áàéãàëüä ýýëòýé òýðã¿¿íèé òåõíîëîãè äàìæóóëæ íýâòð¿¿ëýõ, õºðºí㺠ñàíõ¿¿ãèéí áîäèòîé äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ, óÿí õàòàí ìåõàíèçì á¿ðä¿¿ëýõèéã õ¿ñ÷, óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòòýé òýìöýõýä ºíäºð õºãæèëòýé îðíóóäûí ã¿éöýòãýõ ¿¿ðýã õ¿ëýýõ õàðèóöëàãà óðüäûí àäèë ºíäºð áàéõ ¸ñòîé ãýñýí áàéð ñóóðèà äàõèí íîòîëæ, óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòºä ºðòºõã¿é ãàçàð íóòàã, á¿ñ íóòàã, óëñ îðîí ãýæ áàéõã¿é ãýäãèéã óõàìñàðëàí óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòèéí àñóóäëààðõ îëîí óëñûí õàìòûí íèéãýìëýã, á¿ñ íóòãèéí áàéãóóëëàãà, óëñ îðíóóäûí íààøòàé ñàíàë, ñàíàà÷èëãûã ÿìàãò äýìæèæ àæèëëàõ øèéäâýð òºãñ áàéãààãàà ýíýõ¿¿ èëãýýëòýýð èëýðõèéëæ áàéíà” ãýñýí áàéíà. Õàìòàðñàí Çàñãèéí ãàçàð Ãàøóóíû õîîëîéä õóðàëäàæ áàéõòàé îéðìîãõîí ¿åä ͯÁ-ààñ “Öºë íóòãóóä, öºëæèëòèéí ýñðýã òýìöëèéí àðâàí æèë”-èéã çàðëàñíàà ìýäýãäýæ, ãàí, öºëæèëò, áàéãàëèéí ýðñ òýñ óóð àìüñãàë îëøèð÷ áàéãààä Ìîíãîë Óëñ áîëîí áóñàä îðíóóä äàñàí çîõèöîõîä òóñëàõûí òºëºº ͯÁ ÷àäàõ á¿õíýý õèéõ áîëíî ãýäãèéã äýëõèéí Åðºíõèé ñàéä Áàí Ãè Ì¿í òýìäýãëýí ¿ëäýýæýý. Ãî.Ýíõòºð

1818

Óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòèéí ýñðýã äýëõèé íèéòèéí òýìöëèéí õ¿÷èðõýã òîãëîã÷ íü Ìîíãîë Óëñ áàéõ áîëòóãàé.

Øèíý Øèíýöàã öàã(¹001) (¹001)


Øèíý Øèíýöàã öàã(¹001) (¹001)

1919


ÌÎÍÃÎË ÓËÑ áà ÒÀÂÀÍÒÎËÃÎÉ

ß

àãààä ÷ þì, ñ¿¿ëèéí àðâàí æèëä Ñ¿.Áàòáîëä Òàâàíòîëãîé õî¸ð íýã çîîñíû õî¸ð òàë øèã õàìò ÿâæýý. Ìîíãîëûí í¿¿ðñèéã äýëõèé àíõààð÷ ýõýëæ áàéõ òýð ¿åä Òàâàíòîëãîéí ëèöåíçèéã àâñàí õóâü õ¿ì¿¿ñèéí íýã íü Ñ¿.Áàòáîëä áàéëàà. Òºð ýíý îðäîî áóöààæ ìýäýëäýý àâàõàä ëèöåíçýýñýý òàòãàëçñàí õ¿ì¿¿ñèéí íýã íü áàñ ë Ñ.Áàòáîëä áîëîâ. 6.4 òýðáóì òîíí í¿¿ðñíèé íººöòýé Òàâàíòîëãîéí áàÿëãààð õºãæèëòýé Ìîíãîë Óëñûã áàéãóóëàõ ãàëò òýðýã ýíý Çàñãèéí ãàçðûí ¿åä õºäëºâ. Õóâü çàÿàíû ýðõýýð ãàëò òýðýãíèé æîëîîã ìºí ë Ñ¿.Áàòáîëä àòãàæ òààðàâ. Ýíý áîë ÿàõ àðãàã¿é ñîíèí, ñîäîí òîõèîë. Òóñ îðäûí ëèöåíç ìîíãîë÷óóäûí ãàðò áàéñàí íü áèäíèé àç. Õýðâýý ãàäààäûí èðãýäýä î÷÷èõñîí áîë Ìîíãîëûí òºð ºãñºí ëèöåíçýý èíãýæ áóöààí àâàõ áîëîìæã¿é. Ëèöåíç áóöààæ àâàõ íü áèòãèé õýë, áàÿëãàà àøèãëóóëñíû òàòâàðàà ÷ àâ÷ ÷àäàõã¿é îëîí óëñàä ø¿¿õäýëöýýä ÿâæ áóé áýëýí æèøýý ÷ áèé. Ëèöåíç áîë òóõàéí îðäûí áàÿëãèéã çàõèðàí çàðöóóëàõ îíöãîé ýðõ. Çàñãèéí ãàçàð ¿íýíäýý ìîíãîë÷óóäàà ë ãýæ äýýðýëõýæ, äýýðýìäýæ àâñàí áîëîõîîñ îëãîñîí ëèöåíçýý áóöààæ õóðààæ áîëäîãñîí áîë ºíººäºð Îþóòîëãîéí îðäûí 66 õóâèéã “Àéâåíõîó Ìàéíç”

20

êîìïàíèä ýçýìø¿¿ëýõã¿é ë áàéâ. Åðºíõèé ñàéä Ñ.Áàòáîëäûí Çàñãèéí ãàçàð Òàâàíòîëãîéí îðäûã àøèãëàõ òîãòîîëûã Ïàðëàìåíòààð áàòëóóëæ ýðõç¿éí îð÷íûã á¿ðä¿¿ëýâ. ÓÈÕ-ûí òîãòîîëîîð áîë òóñ îðäîä äàãíàí àæèëëàõ “Ýðäýíýñ Òàâàíòîëãîé” êîìïàíèéã áàéãóóëíà. “Ýðäýíýñ ÌÃË” êîìïàíèéí ã¿éöýòãýõ çàõèðàë Ë.Ýíýáèøèéí ºíãºðñºí äîëîî õîíîãò ìýäýãäñýíýýð “Ýðäýíýñ Òàâàíòîëãîé” êîìïàíè ¿éë àæèëëàãààãàà ýõëýõýä áýëýí áîëæýý. Ìîíãîë÷óóä Òàâàíòîëãîé äýýð Îþóòîëãîé øèã ãàäíûíõàíòàé õóâüöàà õóâààõã¿é. Õàðèí ýíý îðäîîñ 2.7 ñàÿ ìîíãîë÷óóääàà õóâüöàà òàðààíà. Ñàéõàí õýðýã. Ãàçàð äîîðõè áàéãàëèéí áàÿëàã Ìîíãîëûí àðä ò¿ìíèé ºì÷ ãýñýí ¯íäñýí õóóëèéí çààëò ò¿¿õýíäýý àíõ óäàà áîäèòîîð õýðýãæèõ ãýæ áàéãàà íü ýíý. ªíãºðñºí õóãàöààíä îëîí îðä ãàçàð äýýð ìîíãîë÷óóä áèä áàÿëãèéíõàà ýçýí áàéæ ÷àäààã¿é ó÷ðààñ õîîñîí í¿õòýé ë ¿ëääýã áàéñàí äàà. Õàðèí ýíý óäàà Òàâàíòîëãîéíõîî ýçýí íü áàéõ áàòàëãààã Çàñãèéí ãàçðûí ñàíàëààð ÓÈÕ õóóëü÷èëëàà. Ìîíãîë÷óóä Òàâàíòîëãîéí îðääîî çºâõºí ýçýí áàéõ íü áàñ õàíãàëòã¿é ýý. Ýçíèé ¸ñîîð àæèëëàæ ººðñ人 á¿òýýí áàéãóóëíà. Òàâàíòîëãîéí òºñëèéí ¿çýë áàðèìòëàëä ýíý îðäûí îïåðàòîðò ÷,

Øèíý öàã (¹001)


õàíãàí íèéë¿¿ëýã÷äýä ÷ Ìîíãîëûí êîìïàíèóä îðîëöîõ çàð÷ìûã Çàñãèéí ãàçàð áàðüæ áàéãàà. Á¿ð òîäðóóëáàë, Ìîíãîëûí 35 ìÿíãà îð÷èì êîìïàíè ýíý îðäûí á¿òýýí áàéãóóëàëòààð àæèëòàé áîëíî. Êîìïàíèóäààð íü äàìæààä àæèë÷èä íü, àæèë÷äàà äàãààä àéë ºðõ¿¿ä Òàâàíòîëãîéãîîñ îðëîãîæèíî. Äýýð íü Õ¿íèé õºãæèë ñàíãààð äàìæóóëæ ãàäààä äîòîîäîä áàéãàà ãýæ ÿëãàëã¿é á¿õ èðãýíäýý õóâüöàà õ¿ðòýýíý. ªºðººð õýëáýë, Òàâàíòîëãîéã òîéðñîí òºðèéí áîäëîãûí ãàäíà íýã ÷ ìîíãîë õ¿í ¿ëäýýõã¿é áàéõûã Çàñãèéí ãàçàð ýðìýëçýæ áàéíà. Ýíý á¿õíèé ýöýñò Òàâàíòîëãîéí îðäîî àøèãëàñíààð Ìîíãîë Óëñ èìïîðòëîã÷îîñ ¿éëäâýðëýã÷ îðîí, ìîíãîë÷óóä áèä áýëýí÷èëäýãã¿é á¿òýýäýã àðä ò¿ìýí áîëíî ãýæ Åðºíõèé ñàéä Ñ.Áàòáîëä õîëûí çîðèëò, óëñûíõàà õºãæëèéí èðýýä¿éã òîäîðõîéëëîî. Ò¿¿íèé õýëñíýýð “áàÿí óëñ áîëãîí õºãæèëòýé óëñ áèø. Õºãæñºí óëñ áàÿí áàéõûí çýðýãöýý ¿éëäâýðëýã÷, èðãýä íü áýëýí÷ëýõ áóñ á¿òýýã÷ áàéäàã” àæýý.Òýãâýë Ìîíãîë áîë áàÿëãèéíõàà õýìæýýãýýð áàÿí îðîí. Ãýõäýý õºãæèëã¿é íü ¿íýí. Íýã õ¿íä íîãäîõ áàéãàëèéí íººö, ìàëûí òîî, ãàçàð íóòãèéí õýìæýýãýýð ìîíãîë÷óóä áèäýí øèã áàÿí àðä ò¿ìýí äýëõèéä õîâîð . Òýãñýí õýðíýý ÿäóóðàë èõòýé. Àìüäðàëä íààëöàöã¿é, öààñàí äýýðõ èéì ñòàòèñòèêààð áèä õàíãàëòòàé îëîí æèë “áàÿí” àìüäàðñàí áèëýý. Îäîî õàðèí öààñàí ýíýõ¿¿ ñòàòèñòèêèéã ãàçàðò á¿òýýí áàéãóóëàëò, àìüäðàëä áîäèòîé õºãæèë áîëãîõ áîëîìæèéã Òàâàíòîëãîéí òºñºë îëãîíî. ¯¿íèé òóëä Òàâàíòîëãîéí í¿¿ðñèéã ò¿¿õèéãýýð íü 纺õã¿é, áîëîâñðóóëæ ãàðãàíà. Ñààëèíààñàà ºìíº ñàâàà áýëäýæ Ñàéíøàíäàä áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð á¿õèé àæ ¿éëäâýðèéí öîãöîëáîð õîò áàéãóóëíà. Òýíä òºìºð çàì, öàõèëãààí ñòàíö, êîêñûí ¿éëäâýð çýðýã èõ á¿òýýí áàéãóóëàëò ºðíºíº. Ýíý á¿õíèéã ìîíãîë÷óóä ººðñ人 áàéãóóëíà, á¿òýýíý. Åð íü ë ºìíºõ ò¿¿õýíä

Øèíý öàã (¹001)

àòàð ãàçàð ýçýìøñýí øèã, Ýðäýíýò, Äàðõàí õîò, Øàðûí ãîëûã áàéãóóëñàí øèã èõ àæèë óíäàðñàí õºäºëìºðèéí èõ á¿òýýí áàéãóóëàëò ºìíèéí ãîâüä ºðí¿¿ëýõ ïðîåêòûã ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýð, èðýýä¿éä îëîõ àøèãòàé íü õàìò Òàâàíòîëãîéí îðä øèéäýæ ºã÷ áàéíà. Åð íü äýëõèé óëñ îðíóóäûí õºãæñºí ò¿¿õèéã õàðàõàä õî¸ð àðãà ò¿ãýýìýë áàéäàã. Íýãä, áàéãàëèéí áàÿëàã. Ýíä Èíäîíåç, Àâñòðàëè, ×èëè, Íîðâåãè ãýýä áàéãàëèéí áàÿëãààðàà õºãæñºí îðíóóäûã áýëýýõýí æèøýýëæ áîëíî. ¯¿íýýñ ãàäíà áàÿëàãã¿é àòëàà á¿òýýë÷ èðãýäèéíõýý õºäºëìºðººð õºãæëèéí ºíäºðëºãò õ¿ðñýí Ñîëîíãîñ, ßïîí, Ñèíãàïóð çýðýã óëñ áèé. Òýãâýë Òàâàíòîëãîéí îðäûã àøèãëàñíààð ìîíãîë÷óóä áèä íýã òàëààñ áàéãàëèéí áàÿëàã, íºãºº òàëààñ á¿òýýë÷ èðãýí ãýñýí õºãæëèéí õî¸ð ãàðöòàé áîëæ, ò¿¿íèéãýý çýðýã àøèãëàõ áîëîìæ íýýãäýæ áàéíà. Ýíý áîë Òàâàíòîëãîéãîîð õî¸ð òóóëàé áóóäàæ, õºãæëèéí õî¸ð ãàðö çýðýã îëæ áàéãàà õýðýã. ¯¿ãýýðýý Òàâàíòîëãîéã ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýä õóðäàí îðóóëæ, ýçíèé ¸ñîîð àøèãëàõ íü Ìîíãîëûã õºãæèëä õ¿ðãýõ ìîíãîë÷óóäûí ìºðººäëèéí ãàëò òýðýã ÿàõûí àðãàã¿é ìºí áèëýý. Ìåêñèêèéí Åðºíõèéëºã÷ººñ íýãýí ñýòã¿¿ë÷ àñóóæýý. Íî¸í Åðºíõèéëºã÷ ºº, àäèëõàí ë öàãàà÷ èðãýä èðñýí ìºðò뺺 Õîéä Àìåðèê õºã溺ä áàéõàä ªìíºä Àìåðèê ÿàãààä îãò õºãæäºãã¿é þì áý ãýæ àñóóæýý. Ìåêñèêèéí Åðºíõèéëºã÷ õàðèóä íü “Øàëòãààí íü èõ òîäîðõîé. Õîéä Àìåðèêò õ¿ì¿¿ñ ìºðººä뺺 á��åë¿¿ëýõ ãýæ î÷ñîí. Õàðèí ªìíºä Àìåðèêèéí õ¿ì¿¿ñ àëò óõàõ ë ãýæ èðñýí” ãýæ õàðèóëæýý. ¯¿íèé àäèëààð Òàâàíòîëãîéã õýäýí ñàÿ òîíí í¿¿ðñ óõàõ òºäèéí õóó÷èí îéëãîëòîîð áóñ, õºãæëèéí ìºðººä뺺 áèåë¿¿ëýõ ãàëò òýðýã ãýæ õàðöãààÿ, á¿òýýöãýýå. Òàâàíòîëãîéã ºíººäºð “õºãæëèéí ãàëò òýðýã” ãîðüäëîãûí õàðöààð ¿äñýí õ¿ì¿¿ñ ìàðãààø öýöýã áàðüæ óãòàã. Ã.Îòãîíáàÿð

21


Оюутолгойн орд газрын босоо аманд өдөр бүр 3740 хүн ажилладаг. Тэдний нэг болох залуу уурхайчин И.Бүрэнбаатартай 1385 метрийн гүнд хэсэг хором ярилцлаа.

И.БҮРЭНБААТАР: МӨНГӨ ОЛОХЫН ТӨЛӨӨ СОЛОНГОСЫГ БИШ ГОВЬ НУТГАА ЗОРИОРОЙ Сайн байна уу, энд ямар ажил гүйцэтгэдэг вэ, Хаанаас ирж ажиллаж байна? Би уурхайчин, Өмнөговь аймгийн Ханбогд сумын уугуул. Одоо 27 настай. 2006 оны тавдугаар сараас ажиллаж эхэлсэн. Одоогоор босоо аманд тэсэлсэн шороо зөөж, ачаад дээш нь гаргах машиныг жолоодож байна. Миний машин шанагандаа 17 тонн шороо тээвэрлэх хүчин чадалтай. Ямар мэргэжилтэй вэ, Оюутолгойд ороход шалгуур хэр өндөр байв? Би дээд мэргэжил эзэмшээгүй, коллежид сурч байгаад сургуулиа орхиод нутагтаа иртэл Оюутолгой ажилчин шалгаруулж авч байна гэж сонсоод бүртгүүлсэн. Дараа нь ярилцлагад орж, тэнцээд ажиллаж эхэлсэн. Манайд ажиллаж байсан гадаад мэргэжилтнээр одоогийн ажлаа заалгаж, суралцсан. Газрын гүнд ажиллах мэдээж хэцүү биз? Механик аргаар агааржиж байгаа учраас орчны хувьд газрын гадаргаас өөр л дөө. Гэхдээ ажиллах нөхцөл гайгүй. Боломжийн хэмжээнд хангаж чаддаг шүү. Амралтын хуваарь чинь ямар байдаг вэ?

22

28 хоног ажиллаад 14 хоног амардаг. Ажлын хоногуудад эндээ байрлаж, амрах хугацаанд гэр рүүгээ яваад ирдэг юм. Авч байгаа хангалттай вэ?

цалин

чинь

хэр

Хотод ажилласнаас энд байсан нь хамаагүй дээр шүү дээ. Цалин мөнгөний ялгаа нь ч тэр. Гэр бүлээ тэжээгээд аваад явахад боломжийн байдаг юм. Хүмүүсийн ярих нь энд бидний авч байгаа цалин Солонгост ажиллаж байгаа монголчуудынхтай ойролцоо байдаг гэсэн. Монгол залуустаа хандаж хэлэх үг бий байх? Миний хувьд ажлын талбар дээр гараад мэдэрсэн зүйл гэвэл хүн хөдөлмөрлөж, хийж буй ажилдаа сэтгэлээ зориулж чадах л юм бол Монгол орондоо сайхан амьдрах боломж дүүрэн байна. Би л гэхэд дээд мэргэжил эзэмшээгүй ч гэсэн уурхайд ажиллаад дутах гачих зүйлгүй сайхан амьдарч байгаадаа бахархдаг. Тэгэхээр заавал Солонгост л мөнгө олох боломж байгаа юм шиг бодох хэрэггүй байх. Тэнд авдаг цалин хөлсийг эх орондоо хөдөлмөрлөөд авах боломжтой болчихсон шүү дээ. Тиймээс мөнгө олохын төлөө Солонгосыг биш Монголын говио зориорой гэж залуустаа хэлмээр байна. Ý.Ñàéõàí

Øèíý öàã (¹001)


“ЭРДЭНЭС-ТАВАНТОЛГОЙ” ХУВЬЦААТ КОМПАНИ БАЙГУУЛАВ Компанийг “Эрдэнэс МГЛ” компанийí охин компани хэлбэрээр байгуулж, дүрмийн санг бүрдүүлэхэд шаардлагатай хөрөнгийг “Эрдэнэс МГЛ” ХХК-ийн хөрөнгөөс гаргах боллоо. “Эрдэнэс-Тавантолгой” компани байгуулснаар компанийí хувьцааны 10 хувийг Монгол Улсын иргэдэд эзэмшүүлэх, 10 хувийг дотоодын үндэсний компаниудад нэрлэсэн үнээр арилжаалах, 30 хүртэл хувийг гадаад, дотоодын хөрөнгийн биржээр арилжаалах зэргийг дэс дараатай хэрэгжүүлж эхлэх юм. “Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК нь : • Стратегийн ач холбогдол бүхий Тавантолгойн нүүрсний ордод хууль тогтоомжийн дагуу ашигт малтмалын хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшин үйл ажиллагаа явуулах • Ордыг ашиглах үеийн төрийн оролцоог толгой компани болон Төрийн өмчийн хорооноос эрх шилжүүлсний дагуу хэрэгжүүлэх, төрд ногдох ашгийг төвлөрүүлэх • Ордыг түшиглэн уулын олборлох, боловсруулах үйлдвэр байгуулах, шаардлагатай дэд бүтэц хөгжүүлэхэд шаардагдах хөрөнгө оруулалтыг бүрдүүлэх • Уурхайн техник, эдийн засгийн үндэслэл болон төсөл боловсруулах • Иргэд, аж ахуйн нэгжид компаний хувьцааг эзэмшүүлэх ажлыг зохион байгуулах • Төсөл хэрэгжүүлэхэд шаардлагатай хөрөнгө бүрдүүлэх, олон улсын зах зээлд компаний хувьцааг арилжаалах зэрэг үндсэн үйл ажиллагаа явуулах юм.

ТАВАНТОЛГОЙН ОРДОД ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАГЧИЙГ ЭНЭ ОНД БАГТААН ШАЛГАРУУЛНА

Çàñãèéí ãàçðûí àðàâäóãààð ñàðûí 20-íû ºäðèéí õóðàëäààíààð äàðààõü àñóóäëóóäûã õýëýëöýí áàòëàâ.

Øèíý öàã (¹001)

Стратегийн ач холбогдол бүхий Тавантолгойн нүүрсний ордыг ашиглах асуудлаар УИХ-ын тогтоол, Засгийн газрын хуралдааны 2010 оны 8 дугаар сарын 18-ны өдрийн хуралдааны шийдвэрийг үндэслэн Тэргүүн шадар сайд Н.Алтанхуягаар ахлуулсан Ажлын хэсгийн удирдамжийг баталлаа. Ажлын хэсэг Тавантолгойн ордын тодорхой хэсэгт хамтран ажиллах гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулагчдын оролцоотой нэгдсэн компанийг /консîрциум/ нээлттэй хэлбэрээр сонгон шалгаруулах ажлыг төлөвлөгөөний дагуу хэрэгжүүлнэ. Мөн дамжин өнгөрөх тээвэр, хөрш орнуудын боомт ашиглалтын талаар яриа хэлэлцээ хийх асуудлаар Засгийн газраас өмнө нь байгуулагдсан Ажлын хэсэгтэй хамтран ажиллаж, үүнийг шалгаруулалтын нэг нөхцөл болгон авч үзэхээр болов. Ажлын хэсэг урьдчилгаа төлбөрийн хэмжээний талаар сонгон шалгаруулалтын хэлэлцээний шатанд хэлэлцэж, түүнийг шалгаруулалтын нэг нөхцөл болгон тавьж байна. Хөрөнгө оруулж хамтран ажиллах сонирхолтой гадаад орны компани болон тэдгээрийн харъяалагдах Засгийн газарт угтуулан тавих нөхцөлийн талаар Засгийн газраас өмнө баталсан тогтоолын дагуу хэлэлцээ хийн, сонгон шалгаруулалтыг энэ онд багтаан дуусгах юм. Ажлын хэсэг шалгаруулалтын дүн, хөрөнгө оруулалтын гэрээний төслийг Улсын Их Хурлын намрын чуулганд танилцуулж хэлэлцүүлэх, сонгон шалгаруулах ажлын явцыг Засгийн газарт танилцуулж байх үүрэг хүлээлээ.

23


“ Ҫ̪РÇÀÌ

Óóë óóðõàéäàà ò¿øèãëýí ýäèéí çàñãèéí ãóðàâ äàõü òóëãóóð, áàñ çàõ çýýëèéí ãóðàâäàã÷ ãàðöûã áàéãóóëàõ áîëîëöîîã òºðººñ áîäëîãûã íü òîäîðõîéëñîí òºìºð çàì îëãîíî.

ÝÇÝÍÒÝÉ ÁÎËËÎÎ

Á

24 24

àéãàëèéí áàÿëãààð íü äàìæóóëæ äýëõèé íèéò Ìîíãîëûã óðüä ºìíº áàéãààã¿éãýýð èõýä ñîíèðõîæ ýõýëëýý. ßëàíãóÿà, Òàâàíòîëãîéí í¿¿ðñ Ìîíãîëûã äýëõèéí àíõààðëûí òºâä àâàà÷èâ. Í¿¿ðñ áîë õ¿÷èðõýã ýäèéí çàñàãòàé ¿éëäâýðëýã÷ îðíóóäûí õýðýãöýýòýé ãîë ò¿¿õèé ýä ìºí íü ìºí. Òýãýõäýý äàëàéä ãàðöã¿é, äýä á¿òöèéí ñóë õºãæèëòýé ìàíàé óëñûí õóâüä Òàâàíòîëãîéí í¿¿ðñ äàíãààðàà áàÿëàã áîëæ ÷àäàõã¿é. Ò¿¿íèéã òýýâýðëýõ òºìºð çàìã¿é ë áîë í¿¿ðñ í¿¿ðñýýðýý ë ¿ëäýíý. Õàðèí Òàâàíòîëãîéí í¿¿ðñ, òºìºð çàìûí òýýâýð õî¸ð õîðøèæ áàéæ Ìîíãîëä ýäèéí çàñàãò ¿ëýìæ èõ àøèã àâ÷èðíà. Àâòîìàøèí áîë äààöûí õóâüä õÿçãààðëàãäìàë òºäèéã¿é, áàéãàëü îð÷èíä õàìãèéí õîðòîé. Èéìä àøèãò ìàëòìàëûã îëáîðëîõîîñîî òýýâýðëýõ íü èë¿¿ ÷óõàë ãýäýã øèã, í¿¿ðñíèé òýýâýðò àâòîìàøèíààñàà òºìºð çàìûí òýýâýð õàìààã¿é èë¿¿ àøèãòàéã äýëõèé íèéòýýðýý õ¿ëýýí çºâøººðäºã. Ìîíãîë÷óóä áèäýíä áóðõíààñ õèøèã áîëãîæ ºãñºí ãýìýýð çóðãààí òýðáóì òîíí í¿¿ðñ íü õºðñºí äîðîî õ¿íèé ãàð õ¿ðýëã¿é õýâòýæ áàéíà. Õàðèí ò¿¿íèéã õ¿íèé ãàðààð á¿òýýñýí òºìºð çàìààð òýýâýðëýí çàõ çýýëä íü õ¿ðãýæ áàéæ

ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýä îðóóëíà. Òèéì ó÷ðààñ Ñ.Áàòáîëäûí Çàñãèéí ãàçðûí ºíãºí äýýð Ìîíãîëûí òºìºð çàì ÷ 60 ãàðóé æèëèéí ò¿¿õýíäýý àíõ óäàà òºðèéí áàðèìò áè÷èãòýé, áîäëîãûí ýçýíòýé áîëîâ. Ìîíãîëûí òºìºð çàì ºìíº íü ºì÷èéí õóâüä õî¸ð óëñûíõ ÷, òîäîðõîé ýçýíã¿é þì øèã, òºðèéí òîäîðõîé áîäëîãîã¿é ÿâæ èðýâ. Õàðèí õàìòàðñàí Çàñãèéí ãàçðûí áîëîâñðóóëñàí òºñëèéã, Åðºíõèé ñàéä Ñ.Áàòáîëä áîëîí Çàì òýýâýð, áàðèëãà õîò áàéãóóëàëòûí ñàéä Õ.Áàòòóëãà íàðûí óéãàã¿é ç¿òãýëèéã ÓÈÕ ºíãºðñºí çóðãàäóãààð ñàðä òºðèéí áîäëîãî áîëãîí õóóëü÷èëëàà. Èíãýñíýýð Ìîíãîëûí òºð òºìºð çàìûí òàëààð òîäîðõîé áîäëîãîòîé, òºìºð çàì íü òºðººñ òîãòîîñîí íýãäñýí ñòàíäàðòòàé áîëîâ. Íýã. Òºìºð çàì áîë ñòðàòåãè. Ìîíãîë Óëñ äàëàéä ãàðöã¿é. Äýëõèéí çàõ çýýëä õàìãèéí äºò çàìààð ãàðàõ ãàíö ãàðö íü òºìºð çàì. Òºìºð çàìààð Åâðîï, Àçè ðóó ÷ ãàðíà. Òýãýõýýð äàëàéä ãàðöã¿é ìàíàé óëñûí õóâüä òºìºð çàì áîë ñòðàòåãèéí ÷óõàë ñàëáàð. Òºìºð çàì çàõ çýýëä õ¿ðýõ, ýäèéí çàñàã áèçíåñèéí àøèã àâ÷ðàõ ãîë õºòº÷ ìºí íü ìºí. Ãýõäýý äàëàéä ãàðöã¿é ìàíàé óëñûí õóâüä òºìºð çàìûí òýýâðýýð îëîõ àøãàà õî¸ð, òºìºð çàìûí òýýâðýýð õàäãàëæ

Øèíý öàã (¹001) Øèíý öàã (¹001)


áîëîõ ýäèéí çàñãèéí àþóëã¿é áàéäëàà íýãä¿ãýýðò ýðýìáýëýõ áîëîâ. Õóâèéí õýâøèëä áèçíåñèéí àøèã ÷óõàë áîë, óëñ îðîí, ò¿¿íèéã óäèðäàæ áàéãàà òºðä áèçíåñèéí àøãààð ¿ë õýìæèãäýõ ýäèéí çàñãèéí áèå äààñàí áàéäàë, ýäèéí çàñãèéí àþóëã¿é áàéäàë õàìãààñ ÷óõàë. Èéìä àøèãò ìàëòìàëûí îðäóóä äàãàñàí äýä á¿òöèéã òºðèéí íýãäñýí áîäëîãûí õ¿ðýýíä öîãöîîð øèéäýõ áîäëîãûí áàðèìò áè÷ãèéã ÓÈÕ áàòàëñàí þì. ªºðººð õýëáýë, äàëàéä ãàðöã¿é Ìîíãîë Óëñûí õóâüä òºìºð çàì ñòðàòåãèéí ÷óõàë ñàëáàð áîëîõûã Ìîíãîëûí òºð áîäëîãîîð òîäîðõîéëîâ. Õî¸ð. Ñóóðü á¿òýö òºðèéí ºì÷èéíõ. Òºìºð çàìûí ñóóðü á¿òýö òºðèéí ºì÷ áàéõààð ÓÈÕ õóóëü÷èëëàà. Íýãýíò òºìºð çàì ñòðàòåãèéí ÷óõàë ñàëáàð þì áîë ò¿¿íèé ñóóðü á¿òýö íü òºðèéí ºì÷èä áàéäàã. Èíãýñíýýð ò¿¿ãýýð îðæ ãàðàõ óðñãàëûã òºð ººðºº õÿíàõ áîëîìæòîé ãýæ ÓÈÕ ¿çñýí õýðýã. Äàëàéä ãàðöã¿éä íü áàéòóãàé äàëàéä ãàðöòàé îðíóóäàä ÷, ÿëàíãóÿà õèëèéí äàãóóõü òºìºð çàì íü ñòðàòåãè áàéäàã àæýý. Àìåðèê, Ãåðìàíä òèéì, õàìãèéí èõ í¿¿ðñ ýêñïîðòîëäîã Àâñòðàëèä ãýõýä õóâèéí ºì÷èéí òºìºð çàìóóäàà á¿ãäèéã íü áóöààæ òºðèéí ºì÷èíä àâààä áóé. Ãóðàâ. Öàðèãèéí õýìæýýã òºðººñ òîãòîîíî. Äýëõèé íèéòýä òºìºð çàìûí õî¸ð òºðëèéí öàðèã õýðýãëýäýã. Íýã íü îäîî ìàíàé óëñàä àøèãëàäàã, õîéä õèëýýñ Çàìûí-¯¿ä õ¿ðòýë ¿ðãýëæèëñýí 1520 ììèéí ºðãºí öàðèã. ¯¿íèéã ÎÕÓ áîëîí õóó÷èí ò¿¿íèé á¿ðýëäýõ¿¿íä áàãòàæ áàéñàí îðíóóäàä õýðýãëýäýã. ͺ㺺 íü 1435 ìì-èéí ºðãºíòýé ÁÍÕÀÓ, ßïîí, Ñîëîíãîñ çýðýã óëñàä àøèãëàäàã. ªðãºí öàðèãèéã ÎÕÓûí, íàðèéí öàðèãèéã äýëõèéí ñòàíäàðòûí öàðèã ÷ ãýäýã. Ãýõäýý òºìºð çàìûí òàëààð òºðººñ áàðèìòëàõ áîäëîãîä ýíý õî¸ð òºðëèéí öàðèãèéí àëü íýãèéã ñîíãîæ õàòóó õóóëü÷ëààã¿é. Øèíýýð òàâèõ çàìóóäûí öàðèãèéí õýìæýýã òóõàé á¿ðò íü øèéäýæ áàéõ áîëîâ. Õàðèí îäîî áàéãàà ãîë çàìòàé îãòëîëöñîí çàì á¿õýí 1520 ìì-èéí ºðãºí öàðèãòàé áàéõ þì. ĺðºâ. Áîäëîãûí äàãóóõü á¿òýýí áàéãóóëàëòûí ýõëýë. Íýãýíò òºð áîäëîãîî òîäîðõîéëñîí ó÷ðààñ ýõýëæ øèíýýð áàðèõ òºìºð çàìûí ìàðøðóòàà ÷ òîãòîîâ. Ýõíèé ýýëæèíä Òàâàíòîëãîéã àøèãëàõòàé õîëáîãäîí òóñ îðäûã Ñàéíøàíäòàé õîëáîõ òºìºð çàìûã òàâèíà. Çýðýãöýýä Äîðíîä àéìãèéí Áàÿíò¿ìýíã ìºí Ñàéíøàíäòàé øóóä òºìºð çàìààð õîëáîõ òºðèéí áîäëîãî ãàðñàí. ¯ð ä¿íä íü Òàâàíòîëãîéí í¿¿ðñèéã 纺õ íàéäâàðòàé òýýâýð íü áýëýí áîëîõ òºäèéã¿é ìàíàé óëñ Åâðîïò õî¸ð ãàðöòàé áîëíî. ªºðººð õýëáýë, ºìíº íü ÎÕÓ-ä çºâõºí Íàóøêèãààð ãàðäàã áàéñàí áîë

Øèíý öàã (¹001) Øèíý öàã (¹001)

îäîî Äîðíîäûí Áàÿíò¿ìýí, ×èòà-ýýð äàìæèí Åâðîïûí çàõ çýýëä õ¿ðíý. Èíãýæ çºâõºí äàëàéä ãàðöòàé áîëîîä çîãñîõã¿é Ìîíãîë Óëñ ººðºº Àçè, Åâðîïûã õîëáîñîí òðàíçèò òýýâðèéí òîìîîõîí äàìæèí ºíãºðºõ á¿ñ íóòàã áîëîõ áîëîìæ á¿ðäýæ áàéãàà þì. Ò¿¿í÷èëýí Áàÿíò¿ìýíã Ñàéíøàíäòàé õîëáîñíîîð Ìîíãîëûí òºìºð çàì áèò¿¿ òîéðãèéí õýëáýðòýé áîëæ, Äîðíîä àéìàã Óëààíáààòàðòàé òºìºð çàìààð õîëáîãäîíî. Ýíý á¿òýýí áàéãóóëàëòûí äàðàà õóâèéí õýâøëèéíõýí øóóä óðàãøàà çàõ çýýëòýéãýý õîëáîãäñîí òºìºð çàì áàðèõûã ÷ çºâøººðñºí. Èíãýñíýýð Òàâàíòîëãîéí í¿¿ðñèéã õî¸ð õºðøèéíõºº àëü àëèíûã íü íóòãààð çýðýã òýýâýðëýí äàëàéí áîîìòîä õ¿ð÷ ãóðàâ äàõü çàõ çýýëä ãàðãàõ áîëîìæ á¿ðäýíý. Öààøäàà áàðóóí àéìãóóä, áàéãàëèéí áàÿëàã èõòýé ãàçðóóäûí äàãóó òºìºð çàìûí øèíý ñ¿ëæýý áàéãóóëàõ áîäëîãûã ÷ òºð áàðüæ áóé. Ìîíãîë Óëñûã õî¸ðõîí òóëãóóðò ýìçýã ýäèéí çàñàãòàé îðîí ãýæ òîäîðõîéëäîã. Äýëõèéí çàõ çýýë äýýð çýñ, õºäºº àæ àõóéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿íý õýðõýí ñàâëàõààñ ìîíãîë àéë á¿ðèéí àìüäðàëä ºñºëò, áóóðàëò ãàðäàã. Çýñèéí ¿íý õàðüöàíãóé ºññºí, áàñ îãöîì óíàñàí ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äèéí áýëýýõýí æèøýýíýýñ ýíý ºñºëò áóóðàëòûã õàðæ áîëíî. Òýãâýë óóë óóðõàé, òýð äóíäàà Òàâàíòîëãîéí í¿¿ðñ Ìîíãîëûí ýäèéí çàñãèéí ãóðàâ äàõü ãîë òóëãóóð íü áîëîâ. Ìîíãîëûí çàõ çýýë õî¸ð õºðøººð íü õÿçãààðëàãääàã. Õàðèí óóë óóðõàéäàà ò¿øèãëýí ýäèéí çàñãèéí ãóðàâ äàõü òóëãóóð, áàñ çàõ çýýëèéí ãóðàâäàã÷ ãàðöûã áàéãóóëàõ áîëîëöîîã òºðººñ áîäëîãûã íü òîäîðõîéëñîí òºìºð çàì îëãîíî. Òèéì ýý, ìàë, îðîí ñóóöûã õóâü÷èëñàí íü àðä÷èëëûíõíû, ãàçðûã õóâü÷èëñàí íü Í.Ýíõáàÿðûí Çàñãèéí ãàçðûí ãàâüÿà ãýäýã øèã Îþóòîëãîéã ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýä îðóóëñàí íü Ñ.Áàÿðûí, Òàâàíòîëãîéã àøèãëàæ ýõýëñýí íü Ñ.Áàòáîëäûí Çàñãèéí ãàçðûí ãàâüÿà ãýæ ò¿¿õýíä òýìäýãëýíý. Òýãâýë ¿¿íýýñ ÷ äóòàõã¿éãýýð, íýã çèíäààíä Õàìòàðñàí Çàñãèéí ãàçðûí ò¿¿õýíä òîäîòãîõ ¿éë ÿâäàë áîë Ìîíãîëûí òºìºð çàìûã 60 ãàðóé æèëèéí äàðàà, ò¿¿õýíäýý àíõ óäàà òîäîðõîéëñîí òºðèéí áîäëîãîòîé áîëãîñîí ÿâäàë þì. Òèéì ýý, òà Òàâàíòîëãîéí í¿¿ðñèéã òºìºð çàìûí òýýâýðã¿éãýýð, óóë óóðõàéãàà äàãàæ õºãæèõ èðýýä¿éí Ìîíãîë Óëñûã òºìºð çàìûã òºðèéí áîäëîãîã¿éãýýð òºñººëººä ¿ç äýý. Òºìºð çàìûí à÷ õîëáîãäëûã, ò¿¿íèéã òîäîðõîéëñîí òºðèéí áîäëîãûí ÷óõëûã òºâºãã¿é îéëãîíî. Ã.Îòãîíáàÿð

25 25


ÌÎÍÃÎËÛà ÒÀÂÀÍÒÎËÃÎÉ, ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÀÃÒ ÎÞÓÒÎËÃÎÉ áóñ ÌÎÍÃÎË ªÑªËÒ ÒÎËÃÎÉ ÃÀÐ× ÕªÃƯ¯ËÍÝ ÝÕÝËËÝÝ

М

онголчууд есийн тоог бэлгэшээдэг. Зориуд зохион байгуулсан эсэхийг мэдэхгүй, Сүхбаатарын Батболд Монгол Улсын Ерөнхий сайдын албан тушаалыг аваад яг ес дэх хоногтоо боловсролын салбарынхныг өнгөрсөн жилийн мөн өдийд нэгэн дор цуглуулан уулзалт хийсэн юм. Ингэхдээ “Монголыг Тавантолгой, Оюутолгой биш Монгол толгой хөгжүүлнэ” хэмээн хэлсэн нь монгол хүн бүрт нэгийг бодуулж, хоёрыг ухааруулсан үг байлаа. Боловсролын салбарын шинэчлэлийг эхлүүлсэн энэ үг өнөөдөр үнэд хүрч байна. Монгол хүн бүрийг ажилтай болгоно, ерөнхий боловсролын сургуулийн сургалтад Кембрижийн стандартыг нэвтрүүлнэ, Монголын Силикон Валå буюу Цахиурын хөндий байгуулна, их дээд сургуулийн тоог цөөлж мэргэжлийн сургалт үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлнэ, их дээд сургуулиудыг хотоос нүүлгэж кампус хэлбэрээр хөгжүүлнэ гэсэн Ерөнхий сайдын зорилт 365 хоног буюу жилд хэрхэн өрнөснийг хамтдаа сонирхъё. Түүний энэ санаачилга оноо авах гэсэн хий хоосон амлалт байсан уу, ажил хэрэг болох ирээдүйтэй, бодож төлөвлөсөн бүтээлч санаалчилга байв уу гэдгийг эрхэм уншигч Та тунгаана буй за.

26 26

Øèíý Øèíý öàã öàã (¹001) (¹001)


ЦАЛИНТАЙ ОЮУТАН, АЖЛЫН БАЙРТАЙ ЗАЛУУЧУУД Монголын сор болсон залуучууд гадаадад боолын хөдөлмөр эрхýлж байна. Тэд яагаад эх орондоо ажиллаж болдоггүй юм бэ. Гэтэл сүүлийн жилүүдэд гадаадаас ялангуяа, өмнөд хөршөөс барилга, уул уурхайн салбарт ажиллахаар хятадууд олноор ирэх боллоо. Тэдний хийж байгаа ажлыг монгол залуучууд хийж чадахгүй гэж үү гэсэн олон асуултыг иргэд төрийн түшээдтэй уулзахдаа асуудаг. Тэгэх мөрòлөө л миний хүүг Солонгост явуулаад өгөөч гэж УИХ-д нэр дэвшигчдээс, тойргийнхоо гишүүдээс эргүүлээд гуйна. Гадаадад, Солонгост л оччихвол өнөөх доллар, вонн гэгчийг нь шуудай шуудайгаар нь хүүдийлээд сайхан амьдарна гэсэн монгол залуус харийг зорьсоор байна. Энэ их нүүдлийг зогсоох, монголчууд эх орондоо хүн шиг амьдрах орчин нөхцөлийг хангах нь чухал гэдгийг Õàìòàðñàí çàñàã ойлгожээ. Монгол Улсын Ерөнхий сайд С.Батболд “Эх орныхоо бүтээн байгуулалтад оролцож, хангалттай цалин авч сайхан амьдрах боломж байна” гэдгийг иргэддээ амлалаа. Мэргэжилтэй ажилтан бэлтгэх зорилгоор Засгийн газраас 50 гаруй тэрбум, Оюутолгой төслөөс мөн хэмжээний хөрөнгө зарж мэргэжлийн сургалт үйлдвэрлэлийн төвүүдийн техник тоног төхөөрөмжийг шинэчилж байна. Эдгээр төвд залуучуудыг ямар нэгэн төлбөргүйгээр сургахаас гадна суралцах хугацаанд нь тэтгэмж олгоно. Монгол Улсад уул уурхай, дэд бүтцийн салбарт ажлын байр олноор бий болж, түүнд ажиллах сонирхолтой залууст мэргэжлийн дадал, ур чадвар олгох сургуулиуд, багш нар, ажлын байр нь бэлэн боллоо. Залуучууд бидэнд энэ бүгд таатай боломж биш гэж үү. 2010-2011 оны хичээлийн жилд “Оюутолгой” ХХК-иас гурван жилийн хугацаанд 36 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийж, 3300 гаруй ажилгүй иргэнийг Мэргэжлийн сургалт үйлдвэрлэлийн төвд суралцуулан техникийн ажилтан, гагнуурчин, бетон öутгагч, засварчин зэрэг мэргэжил эзэмшүүлэн, мэргэжилтэй ажилчдыг “Оюутолгой” төсөл болон Засгийн газраас хэрэгжүүлж байгаа дэд бүтцийн томоохон төсөл, бүтээн байгуулалтад ажиллуулахыг холбогдох сайд нарт Ерөнхий сайд үүрэг болгожээ. Энэ хүрээнд эхний ээлжийн 1000 залуусыг элсүүлэн сургаж эхэлсэн байна. Мэргэжил сургалт, үйлдвэрлэлийн төвүүдийг жинхэнэ утгаар нь ажиллуулах төрийн бодлогыг С.Батболдын Засгийн газар анх удаагаа хэрэгжүүллээ. Зах зээлд эрэлт багатай мэргэжлээр их, дээд сургуульд сурч, суралцах хугацаандаа төлбөрийн дарамттай, төгсөөд ажлын байргүй, ажилгүй иргэдийн тоог нэмж, хүний нутагт хар ажлын боол байх шаадрлагагүй болжээ. Цалинтай оюутан, төгсөөд ажлын байртай, монгол залуучууд... Монгол хүн бүрийг ажилтай болгох хоосон мөрөөдөл биш ажээ.

Øèíý Øèíý öàã öàã (¹001) (¹001)

27 27


Ôîòîã Ó.Ãàíáàÿð

28

Øèíý öàã (¹001)


ОЮУТНУУД ТУСГААР ТОГТНОНО Монгол Улсын Засгийн газраас “Их сургуулиудыг хотхоноор хөгжүүлэх чиглэл”-ийг хэрэгжүүлэх төлөвлөгөө боловсруулж, үе шаттайгаар хэрэгжүүлэх арга хэмжээ авч байна. Улаанбаатарын төвд чигжсэн олон их, дээд сургуулиуд хотоос нүүж, багш, оюутнууд тусгаар тогтнох цаг айсуй. Эхний ээлжинд улсынхаа ирээдүйн хөгжлийг тодорхойлох, хөдөлгөх хүч, боловсон хүчнийг бэлтгэх ШУТИС-ийг Силикон Валå буюу Цахиурын хөндийтэй уялдуулан Налайхын ойролцоо Шивэртийн хөндийд төвхнүүлэхээр Засгийн газрын шийдвэр гарлаа. Хотхон байгуулах хөрөнгө босгох анхны алхам хийгдэж эхэлсэн тухай Засгийн газрын тэргүүн танилцуулсан. “БНХАУ-аас олгох 270 сая юанийн буцалтгүй тусламжийг ШУТИС-ийн хотхоны бүтээн байгуулалтад зарцуулахаар санхүүжүүлэгч талтай тохирсон” гэсэн мэдээлэл оюутан, багш нарт төдийгүй нийт монголчуудад хичээлийн шинэ жилийн том бэлэг байлаа.

СУРГАЛТЫН ТӨЛБӨР ТОЛГОЙН ӨВЧИН БИШ БОЛЛОО Их, дээд сургуулиуд сургалтын төлбөрөө 30 орчим хувиар нэмэхээр удирдах зөвлөлүүд шийдвэрлэж... Оюутан хүүхэдтэй эцэг эхчүүдийн тархинд цус харвах дөхсөн билээ. Сургалтын төлбөрийн дарамтаас тэднийг ангижруулсан шийдвэрийг С.Батболдын Засгийн газар гаргасан. Их, дээд сургуульд суралцагсдын сургалтын төлбөрт 500 мянган төгрөгийг Хүний хөгжлийн сангаас бэлэн бусаар олгох ажлыг зохион байгуулж байгаа нь 2010-2011 оны хичээлийн жилийн сюрприз байсан гэдэгтэй маргах хүн гарахгүй биз ээ. 2010-2011 оны хичээлийн жилийн бүтэн жилийн сургалтын төлбөрийг эхний хагас жилийн төлбөрөөр авах, үүнээс хойшхи хугацааны төлбөрийн тодорхой хэсгийг Хүний хөгжил сангаас олгохоор болсон нь эцэг эхчүүдийг сургалтын төлбөрийн дарамтаас Монголын хүн амын 70 гаруй хувийг чөлөөлсөн чухал арга хэмжээ боллоо.

ӨӨРЧЛӨЛТИЙГ ТӨР ӨӨРӨӨСӨӨ ЭХЛЭВ Хоёр сая гаруйхан хүн амтай Монгол Улс 250 орчим их, дээд сургуультай гэсэн статистик гаднынханд үнэндээ феномэн гэмээр баримт байлаа. Засгийн газраас тогтоол гарч төрийн өмчийн их, дээд сургуулиуд, зарим сургалтын байгууллагыг нэгтгэх, их сургуулийн харьяа сургуулиудыг их сургуулийн салбар болгон өөрчлөх, шаталсан сургалттай зарим коллежийг мэргэжил сургалт, үйлдвэрлэлийн төв болгон өөрчлөн зохион байгуулж, зарим сургуулийг татан буулгалаа. Түүхэн гэмээр өөрчлөлтийг төр өөрөөсөө ийн эхэлж, төрийн өмчийн дээд боловсролын байгууллагын тоо 42 байсныг 16 болгож цөөллөө. Энэ нь Монголын боловсролын салбар тоонд биш сургалтын чанарт анхаарч эхэлснийг гэрчлэх мэт...

Øèíý öàã (¹001)

ДЭЛХИЙН МОНГОЛ ИРГЭНИЙГ БЭЛТГЭНЭ Дэлхийн улс гүрнүүд хүнийхээ хөгжилд ихээхэн анхаарал тавьж байна. Энэ хандлагын цөм нь боловсролын асуудал. Хүнээ хөгжүүлж чадсан улс орон хөгждөг жишээг гадаад паспорт өвөртлөн дэлхийн өнцөг булан бүрт очиж, сурч ажиллаж, амьдарсан монголчууд андахгүй. Миний хүүхэд боловсролтой, өрсөлдөх чадвартай бол миний, бас таны өрх гэрийн амьдрал дээшилнэ. Ийм замд хүрэх эхлэлийг Монгол Улсын Засгийн газар, боловсролын шинэчлэлийг эхлүүлсэн Ерөнхий сайд С.Батболд, ÁÑØÓ-û ñàéä ¨.Îòãîíáàÿð íàð тавьж байгаа гэдэгт итгэхийг хүсэж байна. Ерөнхий боловсролын тогтолцоонд Кембрижийн стандарт, үнэлгээг нэвтрүүлнэ. Нийслэлийн бүх дүүрэг, аймаг, улс орны хэмжээнд дэлхийд хүлээн зөвшөөрөгдсөн Кембрижийн боловсролын тогтолцоонд шилжин орох бололцоог бий болгохын төлөө Засгийн газар бүхий л талаар дэмжинэ гэж амласан тул итгэж эхэлсэн. Нийслэлийн Хан-Уул дүүргийн 115 дугаар сургууль дээр Кембрижийн сургалтын хөтөлбөрөөр, хос хэлээр хичээллэх төрийн өмчит анхны лаборатори сургууль үүдээ нээсэн. Энэ хичээлийн жилээс 15-16 насны, нэг ангидаа 20 хүүхэд бүхий хоёр бүлэгтэйгээр хичээллэж эхэллээ. Эдгээр сурагчдад багшлахаар сонгон шалгаруулалтад тэнцсэн, сургалтад хамрагдсан багш нар хичээл зааж тул энэ шинэчлэлд итгэж байна. Дэлхийн монгол иргэнийг бэлтгэх Кембрижийн сургалт бүхий сургууль, анги манай аймагт хурдан нээгдээсэй. Õàìòàðñàí Çàñãèéí ãàçðûí боловсролын салбарт хэрэгжүүлэх бодлого тодорхой байна. Ö.Ýíõìàà

29


ÝÄÈÉÍ ØÈÍÝ Á¯ÒÝÝÍ ÇÀÑÀÃÒ ÁÀÉÃÓÓËÀËÒ

ÕªÒªËÁªÐÈÉà ÕÝÐÝÃƯ¯ËÆ, ÀÃÀÀÐÛÍ ÁÎÕÈÐÄËÛà ªÑªËÒ ÃÀÐ×ÁÓÓÐÓÓËÍÀ ÝÕÝËËÝÝ

чиглэлээр бодлого барьж ажиллаж байгаагаа мэдэгдлээ. Өмнө нь энэ чиглэлд хийж байгаа ажил бодит үр дүнд хүрдэггүй байсан учир Засгийн газар цаашид ажлаа оновчтой төлөвлөн, хөрөнгө хүчээ төвлөрүүлж нэгдсэн удирдлага, зохион байгуулалтаар хангаж байна. Үүний тулд энэ чиглэлээр ажиллаж байгаа бүх шатны байгууллагын ажлыг уялдуулан, улсын болон орон нутгийн төсөв, гадаадын зээл, тусламжийн хөрөнгийг зөв зарцуулах бодлого баримталж эхэллээ. Иргэдийн эрүүл аж төрөх, урт наслах, эрүүл орчнûг нийслэл хотод бий болгох чиглэлээр авч хэрэгжүүлж байгаа ажилдаа эрс өөрчлөлт гаргахад Засгийн газар онцгой анхаарч байна.

“Утаагүй Улаанбаатар” хөтөлбөр өмнө нь зөвхөн хотын утааны хэмжээг багасгахад чиглэж байсан бол 100 мянган айлын орон сууц болон авто замын салбарт хэрэгжүүлэх төсөл, арга хэмжээг хамтатган цогцоор нь хэрэгжүүлэх болж “Шинэ бүтээн байгуулалт” хөтөлбөр болгон өргөжүүлсэн.

30

Ерөнхий сайд С.Батболд Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлыг бууруулах цогц арга хэмжээний “Утаагүй Улаанбаатар” хөтөлбөрийн төсөл боловсруулах ажлын хэсэг байгуулах захирамж гаргав. Иймээс Ерөнхий сайд Улсын Их Хурлын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд агаарын бохирдлыг бууруулах талаар хийж байгаа ажил, цаашдын зорилтын талаар мэдээлэл хийлээ. Цаашид эрх зүйн орчнûг сайжруулах, цэвэр түлшний үйлдвэрлэл, хэрэглээг нэмэгдүүлэх, шинэ техник, технологи нэвтрүүлэх, авто тээврийн хэрэгслээс ялгарах утааны бохирдлыг бууруулах, гэр хорооллыг барилгажуулах, дэд бүтцийн хангамжийг сайжруулах, агаарын чанарын хяналт шинжилгээний ажлыг сайжруулах

Нийслэлийн агаарын бохирдлын ихэнх хувийг гэр хорооллын айл өрх бүрдүүлдэг учир олон нийтийн байгууллага, аж ахуйн нэгж, иргэдийн оролцоо, санаачлагыг өрнүүлж, тэднийг урамшуулан дэмжих хөшүүрэгтэй болохыг зорьж байна. “Утаагүй Улаанбаатар” хөтөлбөр өмнө нь зөвхөн хотын утааны хэмжээг багасгахад чиглэж байсан бол 100 мянган айлын орон сууц болон авто замын салбарт хэрэгжүүлэх төсөл, арга хэмжээг хамтатган цогцоор нь хэрэгжүүлэх болж “Шинэ бүтээн байгуулалт” хөтөлбөр болгон өргөжүүлсэн. Ингэснээр хамрах хүрээ нь нэмэгдэж үндэсний хэмжээний болсон энэ хөтөлбөрт 18 их наяд төгрөг зарцуулахаар шийдсэн нь урьд өмнө байгаагүй өргөн, далайцтай ажил хийхийн баталгаа юм. Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлын 50.0 хувийг гэр хорооллын айл өрхүүдийн

Øèíý öàã (¹001)


хэрэглэж буй зуух, 20.0 хувийг авто тээврийн хэрэгсэл, 14.0 хувийг шороон зам, баригдаж буй барилга байгууламж зэрэг бусад эх үүсвэр, 10.0 хувийг бага болон дунд оврын нам даралтын халаалтын зуух, 6.0 хувийг дулааны цахилгаан станцуудын утаа бүрдүүлдэг. Засгийн газар хэд хэдэн хуулийн төсөл боловсруулж холбогдох хуулиудад нэмэлт, өөрчлөлт оруулах төслийг

Øèíý öàã (¹001)

Засгийн газрын хуралдаанаар хэлэлцэв. Агаарын бохирдлыг хянах, цэвэр орчныг бүрдүүлэх зорилгоор дулааны цахилгаан станц, автомашины утаанд тавигдах зохистой шаардлагын дээд хязгаарыг тогтоосон хэд хэдэн шинэ стандартыг батлан мөрдүүлсэн нь үр дүнгээ өгч байна. Түүхий нүүрсний хэрэглээг үе шаттайгаар хориглох, нүүрсийг

дулааны аргаар боловсруулан хагас кокñжсон түлш үйлдвэрлэлийг эрчимжүүлэх чиглэлээр хэд хэдэн арга хэмжээ авч “Цэвэр түлшийг ахуйн хэрэгцээнд нэвтрүүлэх” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхээр ажиллаж эхэллээ. Хотын захиргаа 3 дүүргийн 12 хорооны айл өрхөд шахмал түлшийг туршилтын журмаар хэрэглүүлж эхэлсэн. Түүхий нүүрс түлэх нь байгаль орчинд хортой гэдгийг иргэд ухаарч шаталт сайтай, утаагүй, нүүрснээс дутуугүй илчтэй шахмал түлшинд ам сайтай байна. Агаарыã бохирдуулагч уурын зуухуудыг бүрэн шинэчилж, урсгал засвар хийн гэр, сууцны дулаан хадгалах чадварыг нэмэгдүүлэх зорилготой төсөл хэрэгжүүлж эхэллээ. Хот доторхи болон хот орчмын нийтийн зорчигч тээврийн үйлчилгээнд байгалийн шатдаг хий, цахилгаан эх үүсвэрээр ажилладаг тээврийн хэрэгслийг 2012 оны 1 дүгээр сарын 01ний өдрөөс эхлэн явуулахаар төлөвлөж байна. Хэвийн хэмжээнээс их утаа ялгаруулж байгаа эвдрэл гэмтэл бүхий авто тээврийн хэрэгслийг замын хөдөлгөөнд оролцуулахгүй байх болов. Гэр хорооллыг барилгажуулж, дэд бүтцийн хангамжийг сайжруулах нь агаарын бохирдлыг бууруулах чухал алхам. “Улаанбаатар хотын гэр хорооллыг орон сууцны хороолол болгон хөгжүүлэх хөтөлбөр”ийн хүрээнд БНХАУ-ын 300,0 сая ам. долларын хөнгөлөлттэй

31


зээлээс “Орон сууцны YII хороолол”, “Монголын үндэсний олон нийтийн радио телевиз орчмын хороолол”-ын инженерийн шугам сүлжээнд 40,0 сая ам. долларыг , “Орон сууцны XIY хороолол”, “Орон сууцны YII хороолол”-д орон сууц барихад 60,0 сая ам. доллар зарцуулахаар шийдвэрлэлээ. Ирэх жил орон сууцны хорооллуудыг иж бүрэн

32

шийдэлтэй, цогцолбороор нь барих төслийг дэмжиж, гадны зээл тусламжийг зарцуулахаар яриа хэлэлцээр хийж байна. Зам, тээвэр, барилга, хот байгуулалтын яам болон нийслэл хот “Шинэ бүтээн байгуулалт” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх, гэр хорооëлыг орон сууцжуулах, нийтийн тээврийн үйлчилгээнд явж байгаа том оврын автобусны тоог нэмэх чиглэлээр хамтран

ажиллах тухай Санамж бичигт гарын үсэг зурлаа. Энэ хүрээнд 10 орчим тэрбум төгрөгийг зам, тээвэр, барилгын салбарт зарцуулахаар болж байна. Агаарын чанарын хяналтын суурин харуулын 4 цэгийг ашиглалтад оруулан, агаарын чанарт байнгын ажиглалт, хэмжилт хийж, цаашид хотын агаарын бохирдлыг 6 голлох үзүүлэлтээр байнга дүгнэдэг болно.

Øèíý öàã (¹001)


Агаарын чанарын албыг бэхжүүлж, хяналт-шинжилгээ, судалгааны нэгдсэн сүлжээг нь өргөтгөн, лабораторийн багаж, тоног төхөөрөмжийг шинэчлэхэд 1.2 тэрбум төгрөг зарцууллаа. Хог хаягдлаас үүдэлтэй агаарын бохирдлыг бууруулах, хог хаягдлын зүй зохистой менежментийг нэвтрүүлэх зорилгоор хатуу хог хаягдлыг устгах төвлөрсөн байгууламжийг

Øèíý öàã (¹001)

барьж ашиглалтад оруулав. Эмнэлгийн болон аюултай хог хаягдлыг боловсруулах, устгах, хадгалах төвлөрсөн байгууламжийг 2010 онд ашиглалтад оруулна. Агаарын бохирдлыг бууруулахад 2007-2009 онд нийт 8,7 тэрбум төгрөг зарцуулахаар төлөвлөснөөс 2009 оны эцсийн байдлаар 6,6 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт хийжээ.

Засгийн газар “Шинэ бүтээн байгуулалт” хөтөлбөрийг хамтын хүчээр амжилттай хэрэгжүүлснээр хотын агаарын бохирдол буурч иргэдийн эрүүл, цэвэр орчинд ая тухтай амьдрах нөхцөл бүрдэнэ.

Ë.Èòãýëòºãñ

33


ÝÄÈÉÍ 12 ÌßÍÃÀÍ ÇÀÑÀÃÒ ÊÌ ÇÀÌÛÃ

ÌÀØÈÍÀÀÐ ÒÓÓËÑÀÍ ÀÍÕÍÛ ªÑªËÒÅЪÍÕÈÉ ÃÀÐ× ÝÕÝËËÝÝ ÑÀÉÄ

Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèé ñàéä Ñ.Áàòáîëäûí îðîí íóòàãò àæèëëàñàí àæëûí ìàðøðóò

М

онгол улсын Ерөнхий сайд С.Батболд ажлаа авснаас хойш хийсэн томоохон ажлуудын нэг нь хөдөө орон нутгаар явж, иргэдийн аж амьдралтай газар дээр нь танилцсан явдал юм. Тэрбээр хийж байгаа болоод хийхээр төлөвлөж буй ажлаа олон түмэндээ тайлагнан, ард иргэдийнхээ санаа бодлыг сонсохыг зорилгынхоо нэгээр тодорхойлж байгаагаа Ерөнхий сайдын албыг авсны дараа УИХ-ын индэр дээрээс илэрхийлж байв. Амлалтаа ажил болгохоор зорьсон Засгийн газрын тэргүүн С.Батболд наадмын дараахнаас төв, баруун болон говийн бүсийн 18 аймгаар явж, иргэдтэй уулзан тэдний ахуй амьдрал ажил байдалтай нь газар дээр нь танилцлаа. Үе үеийн төр засгийн удирдагууд, Åрөнхий сайдуудаас тэрбээр анх удаа Монгол улсын бүх аймаг сумыг машинаар тойрч, жирийн иргэдийн санаа бодлыг ойрхоноос сонссон гүйцэтгэх засаглалын тэргүүн байлаа гэж тухайн үед хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр тоймчид дүгнэж байлаа. Үнэхээр ч нийтдээ 12000 км бартаатай, бартаагүй их замыг халуун нарнаар туулж, иргэдтэй уулзаж явахдаа шөнийн 12 цагт хоол ундаа идэх нь бараг

34

ерийн үзэгдэл болж байсныг хамт явсан багийнхан эдүгээ дурсан ярьцгаадаг. 18 аймгийн 75 сумын нутгаар дайран өнгөрч, 112 сумдын удирдлага, 800 гаруй малчид тариаланчидтай нүүр тулан уулзсан байдаг. Иргэдтэй нүүр тулан уулзах нь тэдний хувьд тулгарч буй бэрхшээлийг газар дээр нь шийдвэрлэх,цаашид анхаарвал зохих асуудлыг Засгийн газрын үйл ажиллагаанд чиглүүлж, тусган хэрэгжүүлэхэд чухал ач холбогдолтой хэрэг байв. Очсон аймаг бүр өөр өөрийн онцлогтой, олон сайхан бүтээлч ажил хийн хэрэгжүүлж байгаагийн зарим нь үр дүнд хүрч байгаа нь ихээхэн сайшаалтай хэрэг байлаа гэж Ерөнхий сайд энэ үеэр онцолж байсан. Òүүнчлэн төр, засгийн хэмжээнд анхааралдаа авч нэгдсэн бодлоготойгоор шийдвэрлэх асуудал ч цөөнгүй байгаа нь уулзсан орон нутгийн удирдлагууд ард иргэдийн хүсэлтээс илт харагдаж байгааг тэмдэглэж байлаа. Томилолтын бас нэг зорилго нь олон нийтийн анхаарлын төвд байгаа Хөвсгөлийн Ìогойн голын усан öахилгаан станц, Ховдын Õөшөөтийн нүүрсний уурхай, Говь-Алтайн Тайширын усан цахилгаан станц, Дорноговийн нефть

Øèíý öàã (¹001)


олборлолт, Францын “Арева” компанийн ураны хайгуул, Өмнөговийн Тавантолгой, Оюутолгойн ордын бүтээн байгуулалтын үйл ажиллагаатай газар дээр нь танилцаж, цаашид анхаарах асуудлыг газар дээр нь судалсан явдал байв. Засгийн газрын тэргүүн өнгөрсөн хугацаанд ажилласан аймгуудынхаа тулгамдсан асуудлыг шийдвэрлэх зорилгоор Засгийн газрын хуралдаанаар хоёр ч удаа тусгайлан хэлэлцэж 83 асуудал тусгасан төлөвлөгөө батлан тодорхой арга хэмжээнүүдийг авч эхэллээ. Өөрөөр хэлбэл хүнсний бүтээгдэхүүний үнийн өсөлтийг хязгаарлах зорилгоор гол нэрийн хүнсний бүтээгдэхүүний улсын нөөц бүрдүүлэн ХАА-н бирж болон мах боловсруулах үйлдвэрийн сүлжээ байгуулах, малгүй болсон малчдын банкны зээлийн өрийн зарим хэсгийг “ Хүний хөгжил сан”-гаас иргэн бүрт хүртээх хишиг хувиас нөхөн төлүүлэх, зарим аймаг сумдад нэн шаардлагатай бүтээн байгуулалтын хөрөнгө оруулалтыг шийдвэрлүүллээ. Засгийн газраас баталсан “ Орон нутагт үйлдвэр хөгжүүлэх чиглэл”, “Монгол улсыг үйëдвэржүүлэх хөтөлбөр” зэрэг баримт бичгүүд нь энэхүү бодлого зорилгод ч чиглэж байгаа. Эдгээр хөтөлбөр чиглэлийн дагуу улс орны эрчимтэй хөгжлийг хангах зорилгоор Оюутолгой, Тавантолгойн орд газруудыг түшиглэсэн аж үйлдвэрийн цогцолборыг Сайншанд хотод байгуулахаар эхний ажил хийгдэж эхэллээ. Газар тариалангèéн салбарыг эрчимтэй хөгжүүлэх, хураан авч байгаа үр тариа бусад ургацын чанар хэмжээг нэмэгдүүлэх замаар дотоодын хүнсний үйлдвэрлэлийн хэрэгцээг бүрэн хангахуйц түвшинд хүргэх нь Засгийн газрын ойрын зорилт юм. Атрын гуравдугаар аян үндэсний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх хүрээнд хүн амын гурилын хэрэгцээг дотоодоосоо бүрэн хангах Øèíý öàã (¹001)

35


зорилт тавьж, тариаланчдыг дэмжих олон арга хэмжээ авснаар тодорхой үр дүнгүүд гарлаа. Энэ онд 330 гаруй мянган тонн улаàн буудай хураан авч, 250 мянга орчим тн гурил үйлдвэрлэх боломжтой байна. Ингэснээр гурилын хомсдол гарахгүй байх нөхцөл бүрдлээ. Мал аж ахуй бол манай орон нутгийн үндсэн салбар, хөдөөгийн иргэдийн маань амьжиргааны эх үүсвэр билээ. Иймээс ч Засгийн газрын анхаарлын төвд байдаг. Уур амьсгалын өөрчлөлт, нийгмийн хөгжлийн чиг хандлагад нийцүүлэн мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийг эрчимжүүлэн хөгжүүлэх, зах зээлийн нөхцөлд өрсөлдөх чадвартай ашигтай салбар байх нөхцлийг бүрдүүлэх, малыг эрүүлжүүлэх экспортыг нэмэгдүүлэх зорилго бүхий “ Монгол мал” үндэсний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхээр Засгийн газраас холбогдох арга хэмжээ авч эхлээд байна. Өнгөрсөн жилийн зудын хохирлыг арилгах, зутарч хохирсон малчдынхаа амьжиргааг тэтгэх зорилгоор Засгийн газраас тогтоол гарган “Малчин өрхийг малжуулах” журмыг батлан хэрэгжүүлж эхэллээ. Энэ журмаар улсын хэмжээнд малгүй болсон нийт өрхийн 50 хувийг 2010 онд малжуулна. Үүнд зориулан Засгийн газар эхний ээлжинд гурван тэрбум төгрөгийн эх үүсвэр гаргаж, аймаг бүрт хувàарèлаад байна. Энэ мэт хийж байгаа болон хийх гэж байгаа олон ажлынхаа эхлэлийг Засгийн газрын тэргүүн очсон газар бүртээ тайлагнаж, бас шинэхэн мэдээллийг хүргэж явлаа. Орон нутгийн хөгжилд дорвитой хувь нэмэр оруулах томоохон төсөл хөтөлбөрийг санаачлан хэрэгжүүлбэл Засгийн газар бүх талаар дэмжих болно гэдгийг ч Ерөнхий сайд онцолж байв. Мөн түүнчлэн 30 гаруй сая малтай, гурван сая хүрэхгүй хүн амтай улсад ядуурал өндөр байгаа нь боломж нөхцлөө ашигладаггүй бэлэнчлэх сэтгэлгээтэй, бас биднийг муухай харагдуулж байгааг, хаа сайгүй байгаа энэ байдлыг халахгүй бол хөгжил монголд ирэхгүй. Тиймээс бие биенээ шүүмжлэх бус дэмжиж хамтран ажиллах цаг ирснийг Ерөнхий сайд тэмдэглэн хэлж байсныг энд дахин сануулахад илүүдэхгүй биз ээ. Î.Áèëýãò

36

Øèíý öàã (¹001)


ТӨСВИЙН ЭРХ МЭДЛИЙГ ОРОН НУТАГТ ӨГНӨ Улсын хөгжлийг түргэтгэхэд саад болж байгаа хүчин зүйлийн нэг нь үйл ажиллагааны болон эрх мэдлийн зохистой бус төвлөрөл. Иймээс Засгийн газраас төвлөрлийг сааруулж, орон нутгийн эрх мэдлийг өргөжүүлэхэд онцгой анхаарч ирлээ. Энэ хүрээнд улсын төсөв, төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил үйлчилгээг худалдан авах, боловсон хүчний томилгоо, хяналтын төвлөрлийг багасгаж, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн чиг үүргийг илүү тодорхой болгохыг зорьж байна. Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулж, орон нутгийн чанартай ажил үйлчилгээг үнийн дүнгээс үл хамааран тухайн орон нутаг бие даан шийддэг байхаар тусгалаа. Энэ нь тухайн орон нутаг

Øèíý öàã (¹001)

их засвар, хөрөнгө оруулалтын эрх, тендер шалгаруулалтыг өөрсдөө мэдэж шийдвэрлэн тэр хэрээр хариуцлагаа ч үүрдэг болно гэсэн үг. Төвлөрлийг сааруулснаар аймаг, сумд мал аж ахуй, газар тариалан, жижиг, дунд үйлдвэрлэлээ хөгжүүлэх, брэнд бүтээгдэхүүнээ гадны зах зээлд гаргах, энэ бүхэнд зайлшгүй шаардлагатай эрчим хүч, зам, тээвэр, барилгын салбараа өөрсдөө санаачлага гарган хөгжүүлэх боломж бодитоор бүрдэнэ гэж Засгийн газар үзэж байна. Мөн боловсон хүчний босоо тогтолцоог өөрчлөн аймаг, нийслэлд ажиллаж байгаа төрийн онцгой чиг үүргийн болон мэргэжлийн хяналтын агентлагаас бусад агентлагийн дарга нарыг аймаг, нийслэлийн Засаг дарга томилж, чөлөөлөх эрхтэй байхаар тусгаад байна.

37


ÄÝËÕÈÉÍ ÝÄÈÉÍ ÒÝÐï¯Í ÇÀÑÀÃÒÑÒÀÍÄÀÐÒ

ÃÀÐ× ÝÕÝËËÝÝ áàªÑªËÒ ÌÎÍÃÎË ÓËÑ

С Дэлхийн шилдэг боловсролын эталонд тооцогддог Кембрижийн боловсролыг хамтдаа Ìонголд авчрах галт тэрэг хэдийнэ хөдөлсөн.

38

тандарт бус” Засгийн газрын халааг авсан Ерөнхий сайдын амнаас гарсан хамгийн эхний үг нь “Стандарт” байлаа. Энэ нь Монгол улсыг бүс нутагтаа татвар, хууль эрх зүй, хөрөнгө оруулалтын өрсөлдөх чадвараар өндөр үзүүлэлттэй орон болгохын төлөө чармайн ажиллаж, үүний тулд олон улсад түгээмэл хэрэглэгддэг стандартыг бүхий л салбарт нэвтрүүлж ажил хэрэг болгохоо зарласан явдал байв. Өөрөөр хэлбэл бидний хэлж хэвшсэн бараа материал, эд зүйлийн стандарт байхаас гадна хууль тогтоомж, заавар журам, техникийн болон бидний бодол сэтгэлгээний соёл, аж амьдралын хэв маягийн шинэ стандарт байна хэмээн тодотгов. Европын холбоонд элссэн, бидэнтэй олон жилийн уламжлалт харилцаатай улс орнуудын туршлагаас энэ шинэ стандартын үр ашгийг суралцаж болох тухай Ерөнхий сайд тэмдэглэж байв. Европчууд зах зээлийн эдийн засагт шилжихдээ шинээр дугуй сэдсэнгүй, аль нэг хүний үзэмжээр хуулиудыг бичих гэж оролдсонгүй. Харин байнгын жишиг болгон баримтлах нэг загварыг

сонгож, замын стандартаа сонгохоос эхлээд Àвилгатай тэмцэх хуулиа өөрийн онцлогт тохируулан нутагшуулснаар амжилтад хүрч байна. Энэ л жишээг дурьдаж, Европын орнуудын стандартыг монголд нутагшуулах , энэ стандартыг Ìонгол улсын бүх салбарт хэвшүүлэхээ тунхагласан нь сонин содон дуулдаж байв. Дэлхийн тэргүүн стандартыг нэвтрүүлж байж Монгол улсаа хөгжүүлнэ. Ерөнхий сайдын эхний алхам боловсролын салбар руу чиглэлээ. Тухайлбал Кембрижийн стандартыг ерөнхий боловсролдоо баримжаа болгон авах зорилтыг тавилаа. Эхлээд гурван сургуулийг, дараа нь 30 сургуулийг ийм стандарттай болгохын төлөө ажиллаж жишиг сургуóлиудаа даган бусад сургуулиудын стандартыг сайжруулах эхний алхам юутай ч хийгдэж эхэллээ. Дэлхийн шилдэг боловсролын эталонд тооцогддог Кембрижийн боловсролыг хамтдаа Ìонголд авчрах галт тэрэг хэдийнэ хөдөлсөн. Одоо Монгол улс Европын холбооны хамтарсан хорооны ээлжит хуралдаанаар Европын холбооны зарчим, хэм хэмжээ стандартыг Монгол улсад нэвтрүүлэхэд

Øèíý öàã (¹001)


Íèéãìèéí àìüäðàëûí á¿õèé ë ñàëáàðò á¿õ øàòàíä íýãäñýí îéëãîëò, íýã ñòàíäàðòòàé áàéæ ãýìýýíý õ¿íä ñóðòàë, çîãñîíãè áàéäëûã õàëæ ÷àäíà ãýæ Çàñãèéí ãàçðûí òýðã¿¿í ¿çæýý.

хамтран ажиллах, энэ чиглэлийн хамтын ажиллагааны тэргүүлэх чиглэлүүдийг тодорхойлох, тодорхой төсөл хэрэгжүүлэх талаар ярилцан Монгол улс, Европын холбооны хооронд түншлэл, хамтын ажиллагааны хэлэлцээр байгуулахаар ажиллаж байгаа нь Монгол улсын цаашдын хөгжилд ихээхэн ач холбогдол үзүүлэх үйл явдал юм. Европын холбооны нөхцөл, шалгуур, стандартыг амжилттай хэрэгжүүлж буй зүүн Европын орнуудын туршлагыг судлан манай орны нөхцөлд нэвтрүүлэх нь нийгэм,

Øèíý öàã (¹001)

эдийн засгийн салбаруудын хөгжлийг хурдасгах, түүний загвар стандартыг өндөр түвшинд хүргэх, хүний хөгжлийн чадавхийг сайжруулах, бараа бүтээгдэхүүн, ажил үйлчилгээний чанарыг дээшлүүлэх, улмаар олон улсын түвшинд өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлэх өндөр ач холдбогдолтой билээ. Саяхан Канад улсад албан ёсны айлчлал хийсэн Ерөнхий сайд тэр улсын загварыг хөгжлийн загвар болгохоо тодорхойллоо. Цаг агаар, байгалийн нөөц баялаг , хүн амын нягтаршил , геополитикийн

байршлаараа манай улстай тун төстэй Канад улсын хөгжлийн загвар, стандарт, техник технологиос эх орондоо нэвтрүүлэх сонирхолтой байгаагаа Ерөнхий сайд энэ үеэр илэрхийлж байсан. Íèéãìèéí àìüäðàëûí á¿õèé ë ñàëáàðò á¿õ øàòàíä íýãäñýí îéëãîëò, íýã ñòàíäàðòòàé áàéæ ãýìýýíý õ¿íä ñóðòàë, çîãñîíãè áàéäëûã õàëæ ÷àäíà ãýæ Çàñãèéí ãàçðûí òýðã¿¿í ¿çæýý. Ç.Îþóíáèëýã

39


ÃÀÄÀÀÄ ÝÄÈÉÍ ÕÀÐÈËÖÀÀÃ ÇÀÑÀÃÒ

ªÑªËÒ ÝÄÈÉÍÃÀÐ× ÇÀÑÀÃÆÓÓËÀ ÝÕÝËËÝÝ ХӨРШ ОРНУУДТАЙ ЯРИА ХЭЛЭЛЦЭЭ ЭРЧИМТЭЙ ЯВАГДАВ:

ОХУ

Өнгөрсөн нэг жилийн хугацаанд Засгийн газар Үйл ажиллагааны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөө, Эдийн засаг, нийгмийг 2010 онд хөгжүүлэх үндсэн чиглэл, Гадаад харилцааг эдийн засагжуулах Засгийн газрын хөтөлбөр зэрэг бодлогын баримт бичгийн хэрэгжилтийг хангах чиглэлээр тодорхой ажлууд хийв. Түүнчлэн Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлалыг шинэчлэх, Гадаад бодлогын үзэл баримтлалыг тодотгон шинэчлэх ажлыг урагшлуулахад анхаарч ажиллав. “Гадаад бодлого, үйл ажиллагааны нэгдсэн зохи­ цуулалтыг сайжруулах тухай” Засгийн газрын тогтоолыг энэ оны 6 дугаар сарын 30-нд батлуулсан нь гадаад үйл ажиллагааны зохицуулалтыг сайжруулах, “нэг цонх”оор харах, байгууллага хоорондын уялдааг хангах ач холбогдолтой болов.

40 40

• Монгол Улсын Ерөнхий сайд С.Батболд Европын зарим оронд айлчлах замдаа Москвад саатаж, ОХУ-ын Тээврийн сайд, ЗГХК-ын Оросын хэсгийн дарга И.Е.Левитин, “Росатом” корпорацийн Ерөнхий захирал С.Кириенко, Вена хотноо Оросын төм зам хувьцаат нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч В.И.Якунин нартай уулзаж, хоёр талын харилцаа, холбогдох салбаруудын хамтын ажиллагааны талаар ярилцав. • Монгол, Оросын ЗГХК-ын ээлжит 14 хуралдаан Улаанбаатар хотноо болов. • ШХАБ-ын Ажил хэргийн зөвлөлийн хуралдааныг анх удаа Улаанбаатар хотноо зохион байгууллаа

БНХАУ • Монгол Улсын Ерөнхий сайд С.Батболд тэргүүтэй төлөөлөгчид 4 дүгээр сарын 9-13-нд Бàо-гийн чуулга уулзалтад оролцож, БНХАУ-ын Төрийн Зөвлөлийн Ерөнхий сайд Вэнь Зябао, БНХАУ-ын Дэд дарга СИ Жинпинь нартай уулзав. Тэрээр Засаг Захиргааны Тусгай бүс Õонконгîд ажиллах үеэрээ “Монголын компаниудын Õонконгийн зах зээлд гарах гарц” сэдэвт бизнес уулзалтад оролцож, илтгэл тавив. • Ерөнхий сайд С.Батболдын урилгаар БНХАУ-ын Төрийн Зөвлөлийн Ерөнхий сайд Вэнь Зябао 6 дугаар сарын 1-2-ны өдрүүдэд манай оронд албан ёсны айлчлал хийв. Энэхүү айлчлал нь БНХАУын Төрийн Зөвлөлийн Ерөнхий сайдын 16 жилийн дараа манайд хийж буй албан ёсны айлчлал байв. Айлчлалын үеэр Монгол,

Øèíý Øèíýöàã öàã(¹001) (¹001)


Хөгжлийн хамтын ажиллагааны хүрээнд Европын Комиссоос 2011-2013 онд манай улсад хэрэгжүүлэх баримжаалсан хөтөлбөрийг 3 дугаар сард баталж, 15 сая еврогийн санхүүжилт хийхээр болсон. Манай Засгийн газрын зорилтыг харгалзан энэхүү санхүүжилтээс 8 сая еврог Европын Холбооны стандарт, хэм хэмжээг нэвтрүүлж, хэрэгжүүлэхэд зориулахаар болов. ХÁНГУ, ИБУИНВУ, Франц Улс зэрэг Европын Холбоо, НАТО-д голлох үүрэгтэй улс оронтой улс төрийн яриа, хэлэлцээг гүнзгийрүүлэх, хамтын ажиллагааны цар хүрээг тэлэх, улмаар худалдаа, эдийн засгийн агуулгаар баяжуулах зорилтыг хэрэгжүүлэв. Кэмбрижийн ерөнхий боловсролын сургалтын хөтөлбөрийг манай улсад нэвтрүүлэх асуудлыг ярилцаж, энэ чиглэлээр манай 2 магистрыг хамтарсан санхүүжилтийн хэлбэрээр энэ оноос эхлэн бэлтгэхээр зарчмын хувьд тохиролцов.

Хятадын хилийн дэглэмийн тухай Çасгийн газар хоорондын гэрээ, Эдийн засаг, техникийн хамтын ажиллагааны тухай Засгийн газар хоорондын хэлэлцээр, Боловсролын үнэмлэх, эрдмийн зэргийн гэрчилгээг харилцан хүлээн зөвшөөрөх тухай хэлэлцээрийг сэргээж, түүнд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай протокол, 300 сая ам.долларын хөнгөлөлттэй зээлийн хөрөнгөөр санхүүжүүлэх “Төмөр замын хөдлөх бүрэлдэхүүний паркийг нэмэгдүүлэх төсөл”-ийн тусгайлсан зээлийн хэлэлцээр болон “Замын-Үүдийн дэд бүтцийг сайжруулах төсөл”-ийн Тусгайлсан зээлийн хэлэлцээр зэрэг 9 баримт бичигт гарын үсэг зурав. • Мөн Õятадын талаас 50 сая юаний буцалтгүй тусламжийг манай нийгэм, эдийн засгийн хөгжилд зориулан олгох, батлан хамгаалах салбарт 10 сая юанийн тусламж үзүүлэх,хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүнийг боловсруулж, нэмүү өртөг шингэсэн эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх зориулалтаар 500 сая ам долларын хөнгөлттэй зээлийн шугам нээхээ тус тус мэдэгдэв. Ерөнхий сайд С.Батболд Австри, Унгарт айлчлал хийв. Европын Холбоотой Түншлэл, хамтын ажиллагааны хэлэлцээр байгуулах хоёр, гуравдугаар шатны яриа хэлэлцээг амжилттай зохион байгуулж гарын үсэг зурахад бэлэн болж байна.

Øèíý Øèíýöàã öàã(¹001) (¹001)

Зүүн Европын уламжлалт харилцаатай орнууд болох Польш, Чех, Унгар, Болгар, Румын, Словактай харилцаагаа батжуулах, тодорхой агуулгатай болгох чиглэлээр ажиллав. Монгол Улс эдгээр улс оронтой дипломат харилцаа тогтоосны 60 жилийн ой энэ оны 4 дүгээр сард тохиосон бөгөөд ойг тэмдэглэн өнгөрүүлэхэд ач холбогдол өгч, тодорхой арга хэмжээнүүдийг жилийн турш хэрэгжүүлэхээр ажиллаж байна. 60 жилийн ойн хүрээнд тухайн орны Ерөнхийлөгч, УИХ-ын дарга, Ерөнхий сайд, Гадаад харилцааны сайд нарын түвшинд баярын цахилгаан утас харилцан солилцов. Чехийн талын шалтгааны улмаас хойшлогдоод байсан БНЧУ-ын Засгийн газрын дарга Я.Фишерийн Монгол Улсад хийх албан ёсны айлчлалыг хэрэгжүүлэв. Монгол, Унгарын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 60 жилийн ойн хүрээнд Монгол Улсын Ерөнхий сайд С.Батболд Унгарт албан ёсны айлчлал хийв. 6 дугаар сарын 12-16-нд Японы хэвлэл мэдээллийн 16 байгууллагын 22 төлөөлөгч манай оронд ажиллаж, Ерөнхий сайд мөн холбогдох сайд нартай уулзаж, улс орны амьдралын олон сэдвээр сурвалжлага хийж, мэдээлэл бүрдүүлсэн нь сурталчилгааны чухал ажил боллоо.

41 41


8 дугаар сарын 29-30-нд Япон Улсын Гадаад хэргийн сайд Монгол Улсад айлчлаí Ерөнхий сайд С.Батболдод бараалхав. Японы Гадаад хэргийн сайдын ýнэ удаагийн айлчлал Япон Улсын Гадаад хэргийн сайдын Монгол Улсад хийж буй бие даасан гурав дахь айлчлал байв. Хоёр тал Монгол, Японы харилцааны өнөөгийн байдалд үнэлэлт дүгнэлт өгч, хамтын ажиллагааг худалдаа, эдийн засаг, хөрөнгө оруулалтын агуулгаар баяжуулах шаардлагатай гэдэг дээр санал нэгдэв. Талууд Монгол, Японы харилцааны ач холбогдол, агуулга, хөгжлийн цаашдын төлөвийг харгалзан өнөөгийн Иж бүрэн түншлэлийн хамтын ажиллагааг цаашид шат ахиулан хөгжүүлэх сонирхлоо харилцан илэрхийлэв. Мөн Монгол Улсын

42

эрдэс баялаг, эрчим хүч, хөдөө аж ахуй, дэд бүтцийн салбарт ßпоны хөрөнгө оруулалтыг татах, эдгээр салбарт ßпоны байгаль орчинд ээлтэй, орчин үеийн техник, технологийг нэвтрүүлэх, нэмүү өртөг шингэсэн эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхэд хамтран ажиллаж, бүтээгдэхүүнээ Япон болон гуравдагч зах зээлд гаргах боломжийн талаар санал солилцов. Түүнчлэн уран, цөмийн эрчим хүчний чиглэлээр хамтран ажиллах сонирхолтой буйгаа талууд харилцан илэрхийлэв. Дээрх салбарт хоёр орон харилцан ашигтай хамтарч ажиллах боломжтойг талууд онцлоод Монгол, Японы хооронд Эдийн засгийн түншлэлийн хэлэлцээр(EPA) байгуулах талаар санал нэгтэй байв.

Øèíý öàã (¹001)


БНСУ-тай дипломат харилцаа тогтоосны 20 жилийн ойг тэмдэглэн өнгөрүүлэх, дээд, өндөр түвшний айлчлалыг хэрэгжүүлэхэд анхаарч, эдийн засаг, хөрөнгө оруулалтын хамтын ажиллагаа, иргэдийн асуудлыг хөнгөвчлөх чиглэлээр ажиллав. БНСУ-ын Засгийн газраас манай улсад үзүүлэх буцалтгүй тусламжийн хэмжээ нэмэгдлээ. КОЙКА байгууллага Монгол Улсын Засгийн газарт туслалцаа үзүүлэх стратегийн чиглэлийн баримт бичиг боловсруулж, 2011-2013 онд үзүүлэх тусламжийн хэмжээ 51,3 сая орчим ам. доллар болох төлөвтэй байна. УИХ-ын даргын айлчлалын үеэр БНСУ-ын Ерөнхий сайд Жөн Үн Чхан тус улс 2010 онд манай улсад 13 сая ам.долларын тусламж үзүүлэх тухай мэдэгдэв. Энэтхэгтэй дипломат харилцаа тогтоосны 55 жилийн ой энэ онд тохиож буй хүрээнд улс төр, батлан хамгаалах, эдийн засаг, хөрөнгө оруулалтын салбарын харилцаанд тодорхой ажил хийж гүйцэтгэлээ. Энэтхэгийн Уул уурхайн асуудал эрхэлсэн ТНБД хатагтай Ш.С.Наир тэргүүтэй Çасгийн газар, мөн төр, хувийн хэвшлийн бизнесийн төлөөлөгчид 6 дугаар сарын 7-9-нд манай оронд айлчилж, Монгол-Энэтхэгийн бизнесийн III уулзалт, хоёр талын уул уурхайн компаниудын ганцаарчилсан уулзалт болж эрдэс баялгийн салбарт ойрын үед арга хэмжээг тохиролцов. Ерөнхий сайд есдүгээр сарын 20-27-ны өдрүүдэд Мянганы хөгжлийн зорилтуудын хэрэгжилтийг хянан хэлэлцэх НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн дээд хэмжээний бүгд хуралдаанд оролцож, “ Нэн эмзэг орнуудын онцгой хэрэгцээг хангах нь” сэдэвт дугуй ширээний уулзалтад оролцож байр сууриа илэрхийлэв. Мөн НҮБ-ын Ерөнхий Ассамб��ейн 65 дугаар чуулганы Ерөнхий шүүмжлэлд оролцож үг хэлж, НҮБ-ын түншлэлийн төлөөх алба болон Луиз Блуны сангаас хамтран зохион байгуулах “ Санаачилгатай глобал удирдлага” дээд хэмжээний уулзалтад үндсэн илтгэгчээр оролцож, “ Түүхий эдийн ирээдүйн хандлага” сэдвээр илтгэл тавих юм байна. Үүнээс гадна НҮБын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, Ерөнхий Ассамлейн 65 дугаар чуулганы дарга, НҮБ-ын Õөгжлийн хөтөлбөрийн захирагч нартай болон тус чуулганд оролцож байгаа хэд хэдэн орны төр засгийн тэргүүн нартай уулзалт хийхээр төлөвлөснөөс гадна Нью- Йорк хотын Õөрөнгийн биржийн үйл ажиллагаатай танилцав. Мөн дэлхийн нэрт улс төрчид Т.Блэйр, Б.Клинтон, Ж.Л.Кретьен, Социнтернийн удирдлага, нэрт эрдэмтэн Æ.Стиглиц, томоохон хөрөнгө оруулагч нартай уулзав. Ерөнхий сайд С.Батболдын урилгаар АНУ-ын Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөх асан З.Бжезински Монгол Улсад зочилж лекц уншив. Монгол Улсын Ерөнхий сайдын Канад Улсад анх удаагаа албан ёсны айлчлал хийлээ. Доминиканы Бүгд Найрамдах Улстай дипломат харилцаа тогтоох тухай хамтарсан албан мэдээнд 5 дугаар сарын 27-ны өдөр Нью-Йорк хотноо гарын үсэг зурж, Бүгд Найрамдах Доминиканы Улс нь манай улсын дипломат харилцаа тогтоосон 150 дахь орон болов.

Ôîòîã Ó.Ãàíáàÿð

НҮБ-ын үйл ажиллагаанд оролцох болон энх тайван, аюулгүй байдлыг бэхжүүлэх чиглэлээр байр сууриа идэвхтэй илэрхийлэв.

Øèíý öàã (¹001)

Монгол Улсын Ерөнхий сайд С.Батболд 3 дугаар сарын 8-9-нд Вена дахь НҮБ-ын салбар төвд айлчлав. Айлчлалын үеэр Олон улсын атомын энергийн агентлаг /ОУАЭА/ болон Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагаас хамтран Монгол Улсыг хорт хавдартай тэмцэх Азийн бүсийн жишиг төвөөр шалгаруулснаа ОУАЭА-ын удирдлага албан ёсоор мэдэгдэв. Энхийг дэмжих ажиллагааны чадавхийг нэмэгдүүлэх, 2015 он гэхэд 850 хүний бүрэлдэхүүнтэй 3 батальон байгуулах тухай Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөрийн зорилтын хүрээнд НҮБ-ын энхийг сахиулах ажиллагаан дахь Монгол Улсын оролцоог өргөжүүлэх асуудалд анхаарч, НҮБ-тай яриа хэлýëцээг тогтмол хийж ирэв.

43


Суданы Дарфурт цэргийн хээрийн II шатны эмнэлгийн баг илгээх, Ливан Улс дахь НҮБ-ын энхийг сахиулах ажиллагаа /UNIFIL/-нд Монгол Улсын Зэвсэгт хүчнээс 250 хүний бүрэлдэхүүнтэй бие даасан цэргийн баг /мотобуудлагын рот/ болон Франц Улсын цэргийн хүчний бүрэлдэхүүнд 148 хүнтэй цэргийн баг илгээх асуудлыг БХЯ-тай хамтран боловсруулж Засгийн газар, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн хуралдаанаар хэлэлцүүлэн шийдвэрлүүлэв. БАЙГАЛИЙН ГАМШИГТАЙ ТЭМЦЭХЭД НҮБ ДЭМЖЛЭГ ҮЗҮҮЛЭВ Байгалийн гамшигтай тэмцэх, өвөлжилтийн хүндрэлийг даван туулах чиглэлээр НҮБ болон түүний төрөлжсөн байгууллагатай идэвхтэй хамтран ажилласны дүнд НҮБ болон олон улсын бусад байгууллага, гадаад орны хандивлагчдаас тусламж дайчлаад байна. Түүнчлэн зудад өртсөн 800 орчим мянган хүнд гамшгийн үеийн яаралтай болоод нөхөн сэргээх анхан шатны тусламж, байгалийн гамшигтай тэмцэх чадавхийг бэхжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэх зорилгоор 5 дугаар сарын 12-нд НҮБ-аас уриалга гаргаж, түүнийг НҮБ-ын Женев дэх салбар төв болон Улаанбаатарт нэгэн зэрэг албан ёсоор зарлах ажлыг зохион байгуулав. Тус уриалга нь зудын гамшгийн үр дагаврыг даван туулахад 18,1 сая ам. долларын нэмэлт хөрөнгө босгох, эрүүл мэнд, хоол тэжээл, гамшгийг даван туулах, боловсрол, хөдөө аж ахуй болон нөхөн сэргээх анхан шатны тусламжид зарцуулах зорилготой болно. ИРГЭДИЙН ЭРХ АШГИЙГ ХАМГААЛАХ ЧИГЛЭЛЭЭР Монгол, Японы хооронд иргэд зорчих асуудлыг хөнгөвчлөх яриа хэлэлцээ явуулсны дүнд Японы иргэдийг Монгол Улсад 30 хүртэл хоногийн хугацаанд визгүй зорчуулах болов. АНУ-ын Сан Франциско, Японы Осака, БНХАУ-ын ЗЗТБ Õонгконгод тус тус Монгол Улсын Ерөнхий консулын газар байгуулах тухай асуудлыг Улсын Их Хурлын байнгын хороотой зөвшилцөх шийдвэр гаргав.

44

Øèíý öàã (¹001)


Øèíý öàã (¹001)

45


ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÀÃÒ ÕªÐªÍÃÈÉÍ ÇÀÕÀÄ

ÕªË ªÑªËÒ ÒÀÂÈ ÃÀÐ× ÝÕÝËËÝÝ

Ë. Áîëîðìàà

Wall Street Journal-èéí 2009 îíû àðâàíõî¸ðäóãààð ñàðûí 13-íû äóãààðò Peter Stein Ìîíãîëûí òóõàé ñîíèðõîëòîé ºã¿¿ëýë áè÷ñýí þì. Òýðáýýð óã íèéòëýëäýý Ìîíãîëûí Åðºíõèé ñàéä õºðºíãèéí çàõ çýýëèéã õºãæ¿¿ëýõèéã ÷óõàë÷èëæ áàéãààã äóðäààä, Ñ. Áàòáîëäûí õýëñíèéã èø òàòæýý.

46

Øèíý öàã (¹001)


“Ãàäààäûí õºðºí㺠îðóóëàëòòàé êîìïàíèóä îëîí óëñûí ñàíõ¿¿ãèéí çàõ çýýëä Ìîíãîëûí ýðäýñ áàÿëãààð àøèã îðëîãî îëîîä áàéõàä òà íà𠺺ðñ人 ÿàãààä þó ÷ õèéëã¿é ãàð õóìõèàä ñóóäàã þì áý ãýæ õ¿ì¿¿ñ íàäààñ àñóóäàã. Ãàäíû êîìïàíèóä Ìîíãîëûí òóõàé ñàéí ñóðòàë÷èëãàà õèéæ áóéä òàëàðõäàã. Õàðèí îäîî áèä ººðñ人 îëîí óëñûí õºðºíãèéí çàõ äýýð ãàðàõàä òîõèðîìæòîé öàã ¿å èðýýä áàéíà” õýìýýí Åðºíõèé ñàéä ºã¿¿ëñíèéã Peter Stein îíöîëñîí áàéíà. Ìîíãîë óëñûí Çàñãèéí ãàçðààñ 2010 îíûã Õºðºíãèéí çàõ çýýëèéã õºãæ¿¿ëýõ æèë áîëãîí çàðëàñàí áºãººä òóí ñàÿõàí, ýíý îíû ýõíèé ºäð¿¿äýä òýðõ¿¿ àìëàëò îëîí ìîíãîë õ¿íä õîë, ¿ë òàíèõ ¿ãñ áîëîí ñîíñîãäñîí áàéæ ìýäíý. Òºäºëã¿é Åðºíõèé ñàéäûí àéë÷ëàëûí õ¿ðýýíä Õîíêîíãèéí Õºðºíãèéí áèðæòýé òàíèëöàõ óóëçàëò áîëñíûã ìîíãîë÷óóä ñàíàæ áàéãàà. Çàñãèéí ãàçðûí øèéäâýð ãàð÷, òºðèéí ºì÷èéí òîìîîõîí êîìïàíèóäûí õóâüöààã îëîí óëñûí áèðæ äýýð àðèëæààëàõ ¿éë ÿâöûã ñóäëàõ ÷èãëýë ãàðàâ. Äàñààã¿é ¿ã õýëëýã, òàíèàã¿é çàõ çýýëèéí òóõàé ÿðèà õººðºº ýíý îíû òóðøèä í¿¿äýë÷íèé óóäàì íóòãààð òàðõàâ. Ǻâõºí áàíêíû çýýëèéí òóõàé îéëãîëòòîé ÿâñàí áèçíåñ ýðõëýã÷èä ìààíü ñàíõ¿¿ãèéí øèíý áîëîìæèéã èíãýæ ñîíèðõîæ ýõýëñýí áèëýý. Ìîíãîëûí Õºðºíãèéí áèðæèéã ÷àäàâõæóóëàõ àðãà õýìæýýòýé çýðýãöýí, îëîí óëñûí òîìîîõîí áèðæ¿¿ä äýýð ¿íäýñíèé êîìïàíèóä IPO õèéõ çàìûã Çàñãèéí øèéäâýð íýýæ ºãñºí þì. Åðºíõèé ñàéä äýëõèéí òîìîîõîí áèðæ¿¿äòýé òàíèëöàõ óóëçàëòóóä òàñðàëòã¿é õèéëýý. Ëîíäîíãèéí áèðæ Ìîíãîëûã ñîíèðõîæ, Nasdaq ìàíàé Õºðºíãèéí áèðæèéí ìåíåæìåíòèéí õóâü÷ëàëä îðîëöîõûã õ¿ññýí þì. Øèíý óóð àìüñãàëä Ìîíãîëûí îëîí íèéò áîãèíî õóãàöààíä äàñ÷ýý. “Áèðæ äýýð ãàðíà àà” ãýõ ¿ã ìîîäîíä îðîõ ÿíçòàé áîëîâ. 2010 îíû ýõíýýñ Ìîíãîëä õºðºí㺠îðóóëñàí ãàäààäûí õºðºí㺠îðóóëàëòòàé êîìïàíèóä õóâüöààãàà ãàðãàæ áàéñàí áîë ¿íäýñíèé øèëäýã ìåíåæìåíòòýé, ìàíàé êîìïàíèóä äýëõèéí õºðºíãèéí çàõàä õ¿÷ ¿çýõýýð áèå äààí ãàð÷ èðëýý. Ýä¿ãýý 975 àðèëæààíû äóãààð îëîí óëñûí ñàíõ¿¿ãèéí åðòºíöºä “Ìîíãîëûí” òîäîòãîëîîð äóóäóóëàí, àðèëæàà íü àìæèëòòàé ÿâàãäàæ áàéíà. Mongolian Mining Corporation-èéí õóâüöààíû çàõèàëãà àíõíû òºñººë뺺ñºº àðàâ äàõèí ºíäºð áîëæýý. Ìîíãîëûí òºðèéí ºì÷èéí “Ýðäýíýñ Òàâàíòîëãîé” êîìïàíè õóâüöààãàà ãàðãàõààð çýõýæ áóé áºãººä ýíýõ¿¿ ¿íýò öààñ îëîí óëñàä ºíäºð ýðýëòòýé áàéõ æèøèã á¿ð îäîîíîîñ ìýäðýãäýõ áîëîâ. “Ýðäýíýñ Òàâàíòîëãîé” ¿íýò öààñíûõàà 30 õóâèéã îëîí óëñûí áèðæ äýýð àðèëæààëàõ áîë 10 õóâü íü ìîíãîë èðãýääýý ¿íý òºëáºðã¿é õ¿ð÷, ìºí 10 õóâèéã ¿íäýñíèé êîìïàíèóääàà äàâóó ýðõýýð ýçýìø¿¿ëýõ øèéäâýð ãàðààä áàéíà. Ìîíãîëûã äýëõèé ñîíèðõîæ, îëîí óëñûí õºðºí㺠îðóóëàëòûí íýð õ¿íäòýé ñàíãóóä ìàíàé õóâüöààã õóäàëäàí àâàõûã ýðìýëçýæ áàéíà. Òýäãýýðèéí äóíä ºðñºë人í ÷ áèé áîëñíûã õàðæ, ìýäýð÷ ÿâëàà. Mongolian Mining Corporation õóâüöààãàà àðèëæèæ ýõýëñýí ìº÷èä äàðààõ õ¿ì¿¿ñèéí ñýòãýãäëèéã ñîíèðõñîí þì.

Øèíý öàã (¹001)

47


Монгол улсын анхны Ерөнхийлөгч П.Очирбат: ДЭЛХИЙН ДЭВЖЭЭН ДЭЭР ӨӨРИЙГӨӨ ХАРУУЛАХ ӨРГӨН ХҮРЭЭТЭЙ БОЛЛОО Монголын үндэсний компани дэлхийн нэр хүндтэй бирж дээр өөрийн хувьцаагаа арилжиж байгаа анхны үйл явдалд сэтгэл их хангалуун байна. Монголын эдийн засаг дэлхийн зах зээл дээр гарч, дэлхий Монголыг таньж мэдэх хүрээг тэлж, анхны зам мөрийг гаргаж байна. Энэ гаргасан зам мөрийг дагаад Монголын олон компани дэлхийд нэр хүндтэй Азийн энэ бирж дээр гарч ирцгээх байх. Дэлхийн дэвжээн дээр өөрийгөө харуулах өргөн хүрээтэй боллоо. Нутаг уснаасаа халиад бүс нутаг, дэлхийн хэмжээнд гарч ирж байна. Дэлхийн аль ч өнцөг булангаас энэ хувьцааг худалдаж авах боломжтой учраас эдийн засгаа нээлттэй болгож байгаа том ач холбогдолтой юм. Эхлэл тавихад нэг талаар их хэцүү ч нөгөө талаараа асар нэр хүндтэй байдаг. Энэ үйл явдлын ач холбогдол их өндөр юм шүү. Анхны энэ зам мөрийг гаргаж байгаа компани уул уурхайн компани байгаа нь надад их бэлгэ дэмбэрэлтэй санагдаж байна.

Компанийн засаглалын хөгжлийн төвийн гүйцэтгэх захирал Ж.Үнэнбат: МОНГОЛЫН ХӨРӨНГИЙН ЗАХ ЗЭЭЛД ҮЛГЭР ЖИШЭЭ БОЛНО Mongolian Mining Corporation компани Хонконгийн бирж дээр бүртгүүлснээр олон улсын түвшинд үйл ажиллагаагаа явуулдаг Монголын анхны компани боллоо. Монголын компани Хонконгийн биржид бүртгүүлж, үнэт цаасаа арилжсанаар дэлхийн жишигт нийцсэн үйл ажиллагаа явуулдаг компанийн засаглалтай, санхүү болон санхүүгийн бус үйл ажиллагаа нь дэлхий нийтэд ил тод, тунгалаг компани болж гарч ирлээ. Зах зээлийн зарчим, засаглал, санхүүгийн жишгээрээ òóñ компани Монголын хөрөнгийн зах зээлд үлгэр жишээ болно.

48

Øèíý öàã (¹001)


УИХ-ын гишүүн Р.Амаржаргал:

МОНГОЛЫН ЗАЛУУЧУУД ИХИЙГ БҮТЭЭЖ ЧАДАХАА ХАРУУЛЛАА

Сэтгэл дүүрэн байна. Яг энэ мөчийг Монголын компаниуд хориод жил мөрөөдсөн шүү дээ. Ийм том зах зээл дээр гарч, үйл ажиллагаагаа албан ёсоор эхлүүлэхийг бид хорин жил мөрөөдлөө. Мөрөөдөл биелдэг юм байна. Монголын залуучууд үнэхээр сайхан ажиллаж, их зүйл бүтээж чаддагийг харууллаа. Хаана ч, юун дээр ч гараад ажиллаж чадахаа харууллаа. Үүнд маш их олзуурхаж байна. Ач холбогдлыг нь компанийн түвшинд аваад үзвэл хөрөнгө оруулалтын эх үүсвэрээ олж байна. Босгож байгаа 650 сая ам.доллар гэдэг Монголд асар их мөнгө. Тэгэхээр к��мпанийн хувьд зөв юм хийгээд явбал мөнгө нь олддог юм байна, байж байдаг юм байна гэдгийн жишээ энэ юм. Монголын эдийн засаг, улсын эрх ашгийн үүднээс аваад үзвэл энэ компани “PIONEER” нь болж урд нь явж байна. Араас нь дагаад Монголын олон компани гарч ирнэ. Тэр компаниудынхаа зам мөрийг сайнаар тавьж өгч байна. Энэ утгаараа их тэмдэглүүштэй зүйл. Эдийн засгийн үзүүлэлт, үйл ажиллагаатай холбоотой бусад зүйлсийг ярих юм бол зөндөө ихийг ярих болно. Энд нэг чухал зүйлийг анхаарах хэрэгтэй юм. Монголын эдийн засаг руу гаднаас мөнгө ороод ирлээ. Одоохондоо бид мөнгө орж ирж байгаад баяртай байна. Гэхдээ хэсэг хугацааны дараа орж ирж байгаа энэ их мөнгийг яаж удирдах вэ, хэрхэн залах вэ гэдэг нь өөрөө тодорхой асуудлыг үүсгэнэ. Тийм учраас улсын эдийн засгийн үүднээс авч үзвэл одооноос төр, засгийн хэмжээнд үүнийг хэрхэн шийдэхээ бодож боловсруулж тодорхой алхмууд хийж эхлэх хэрэгтэй байна. “НЭПКО” ХХК-èéí ÒÓÇ-èéí äàðãà Баабар:

Øèíý öàã (¹001)

Ôîòîã Á.Ðýíöýí

ОЛОН УЛСАД НЭР ХҮНДТЭЙ БИРЖ ДЭЭР ГАРНА ГЭДЭГ МАШ ТОМ ҮНЭЛГЭЭ АВАХ ШАЛТГААН Хонконгийн бирж бол дэлхий дээрх дөрвөн том биржийн нэг. Цаана нь Лондон, Токио, Нью-Йоркийн гээд гурван том бирж бий. Энэ хэдэн бирж дээр болж байгаа процесс дэлхийн үнийн, чанарын бүх л зүйлийг тодорхойлж байдаг. Энд анх удаа Монголын компани гарч байна. Үнэхээр тэмдэглэлт үйл явдал. Монгол улс капиталист улс болж буйн том илэрхийлэл. Энд гарч ирээд, арилжаа хийж, дэлхийн ханш гэж ярьдаг зүйл дотор өөрөө орж байж л, өнөө капитализм гэдгийг чинь бид байгуулна шүү дээ. Тэрүүхэндээ бужигнаад, хаана юу байгаа нь мэдэгдэхгүй байдлаар бол явахгүй. Олон улсын шилдэг бирж дээр гарна гэдэг амар зүйл биш. Шалгуур нь маш өндөр. Тэгэхдээ хэн дуртай нь ороод шалгаад байхгүй. Хүлээн зөвшөөрөгдсөн олон улсын аудит, хөндлөнгийн байгууллагууд шалгаж байж, орж болох юм байна гэсэн үнэлгээг өгдөг. Сая сая хүмүүс янз бүрийн хувьцаа худалдаж авч байгаа. Тэр хүмүүсийг хуурч болохгүй. Тэнд нэг мөнгөний ч зөрүү гаргаж болохгүй. Дэлхий дээр хэдэн мянган бирж байгаа л байх. Тэр дундаас дэлхийн дөрвөн том бирж гэдэг нь хамгийн итгэлтэй, найдвартай, хуурдаггүй, үнэн зөв мэдээлэл өгдөг гэсэн үг шүү дээ. Ийм том биржийн хаалгаар Монголын компани нэвтрээд орчихлоо. Олон улсад нэр хүндтэй бирж дээр гарна гэдэг маш том үнэлгээ авах шалтгаан шүү дээ. Хоёр гурав дахь компани нь ороод ирэхээр Монголын талаар их зөв, өөр ойлголт өгнө. Өөр шат руу гарч ирж байна гэсэн үг юм.

49


ÌÎÍÃÎËÛà ÕÀÐÀÕ ªÍÖªÃÒ ÍÝÃÝÍ ØÈÍÝ ÕÓÓÄÑÛà ÍÝÝËÝÝ Òºðèéí ºíäºðëºã¿¿äýýñ Ñ.Áàòáîëä Åðºíõèé ñàéäûí õóâüä íýãýí ñîíèí ñòàòèñòèê ãàð÷ áàéíà. Òýðáýýð àæëàà àâñíààñ õîéø íýã æèëèéí õóãàöààíä ãàäààäûí õýâëýë¿¿äýä õàìãèéí îëîí óäàà ÿðèëöëàãà ºãñºí áàéäàã àæ. Ýíý íü ò¿¿íèé òýðã¿¿ëæ áàéãàà Çàñãèéí ãàçðûí ÿâóóëæ áóé áîäëîãî íü, Åðºíõèé ñàéäûí õýëíèé áîëîâñðîë íü ÷ ºãººæ íýìäãèéã ¿ã¿éñãýõ àðãàã¿é. Ñàÿõàí ÍüþÉîðê áîëîí Êàíàä óëñàä àéë÷ëàõ ¿åýðýý òýðáýýð äýëõèéí õýâëýëèéí àêóëóóä ãýãääýã òîìîîõîí àãåíòëàãóóä áîëîõ ÂÂÑ, ÑNN, Bloomberg, Roiters, CNBC, NBC çýðýãò ÿðèëöëàãà ºã÷ óëñ îðíûõîî òóõàé áîäèòîé ìýäýýëë¿¿äèéã åðòºíöºä öàöëàà. Íýã ºäðèéí äîòîð çóðãàà, äîëîîí àãåíòëàãò çýðýã ÿðèëöëàãà ºã÷ áàéñàí íü ¿íý õºëñ òºëºõã¿éãýýð Ìîíãîëûã äýëõèéä ñóðòàë÷èëñàí ÿâäàë þì. Ìýäýýëëèéí îðãèë öàãààð, øèëäýã ñýòã¿¿ë÷èäòýé ÿðèëöëàãàä îðæ áàéñàí íü îëíû àíõààðëûã ýðõã¿é òàòàæ áàéñàí þì. ̺í áàíê ñàíõ¿¿, áèçíåñèéí õàíäëàãûã òîäîðõîéëîõîä ãîë íºëººòýé “Wall street journal” ñýòã¿¿ëä ÿðèëöëàãà ºãñºí íü áàñ òîìîîõîí ñóðòàë÷èëãàà áîëæ ºã뺺. ªºðèéí îðíû óëñ òºð, ýäèéí çàñãèéí áàéäàë, áèçíåñ, õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èí, óóë óóðõàé, äýä á¿òöèéí ñàëáàðò ºðíºæ áàéãàà ººð÷ëºëò øèíý÷ëýë, õýðýãæèæ ýõëýýä áàéãàà òîìîîõîí òºñë¿¿äèéí òàëààð ìýäýýëýë ºãñºí íü Ìîíãîëûã õàðàõ ºíöºãò íýãýí øèíý õóóäñûã íýýñýí þì. Äýëõèéí òàâöàíä òàíèë áîëñîí óëñ òºð, ýäèéí çàñàã, áèçíåñ, õ¿ì¿¿íëýãèéí ñàëáàðûí îäóóä îðîëöäîã ñàÿ ñàÿ õ¿íèé ¿çýõ äóðòàé “Áëóìáåðã” àãåíòëàãèéí ×àðëè Ðîñå øîóíä Åðºíõèé ñàéä Ñ.Áàòáîëä îðîëöîæ íýðò õºòëºã÷èéí òóëãàí òàâüñàí õ¿íäõýí àñóóëòóóäàä òîðîëã¿é õàðèóëæ Ìîíãîë Óëñûí øèíý ä¿ð òºðõèéã ãàäààä åðòºíöºä õàðóóëëàà. Ýíý øîó ÿðèëöëàãûã ìàíàé Ìîíãîëûí ¿çýã÷èä ÷ Áëóìáåðãýýð äàìæóóëàí ¿çñýí áèç ýý. 50

Øèíý öàã (¹001)


УИХ-ын гишүүн С.Оюун: -Тавантолгойн төслийг урагшлуулах шийдвэрийг гаргасан нь амжилт гэж бодож байна. Хэдийгээр эцсийн шийдвэр биш ч гэсэн эхний ээлжинд эзэмшлийг 100 хувь засгийн мэдэлд байлгаад, гэрээгээр олборлуулъя гэсэн шийдвэр гаргасан нь зөв зүйтэй юм. Энэ жилийг бизнесийн орчны шинэтгэлийн жил гэж зарласан байгаа. Цаг үеээ олсон зөв зүйтэй зорилт байлаа. Үр дүнг нь оны сүүлээр бүгдээрээ хамтдаа харцгаая. Ньюком компанийн Ãүйцэтгэх захирал Б.Болд:

Монгол улсын Ерөнхий сайд С.Батболд албаа аваад нэг жил болж байна. Энэ хугацаанд түүний хийсэн ажилд хэн хэрхэн дүгнэлт өгөв. Хамтдаа сонирхоцгооё.

-Ерөнхий сайд Ñ.Áàòáîëäûí хийж байгаа ажлыг гадны хөрөнгө оруулагчид таатай хүлээж авч байна. Монголд үүсч буй шинэ боломжуудыг олон улсын томоохон хөрөнгө оруулагчдад таниулах үүднээс Ерөнхий ñайд олон улсын санхүүгийн төв болсон Õонконгийн Хөрөнгийн áирж, Нью Йоркийн Хөрөнгийн Бирж болон Торонтогийн Хөрөнгийн Биржээр айлчилж, тэнд дэлхийд танигдсан хөрөнгө оруулагчидтай биечлэн уулзсан билээ. Эдгээр уулзалтууд олон улсын хэмжээнд Монголыг улсыг таниулахад томоохон хувь нэмэр оруулсан гэж хэлж болно. Үүнээс гадна компанийн засаглалыг сайжруулах хэд хэдэн бодит ажлуудыг хийж байгаа. Уг ажлууд амжилттай хэрэгжсэнээр Монголын Хөрөнгийн áирж дээр гадны хөрөнгө оруулагчдыг татахаас гадна олон улсын зах зээл дээр Монголын компаниуд гарах эхлэл тавигдаж байна. Үүний эхлэл нь Õонконгийн Хөрөнгийн áирж дээр Монгол компани хувьцаагаа арилжаалсныг нэрлэж болох юм.

УИХ-ын гишүүн, Эдийн засгийн байнгын хорооны дарга Ц.Баярсайхан:

-Монгол улсад тохиолдсон эдийн засаг, санхүүгийн хүндрэл бэрхшээлийг даван туулахын тулд иргэд байгууллагын дансан дахь харилцахын үлдэгдэл, хадгаламжинд төрөөс баталгаа гаргасан. Энэ баталгааг хэрэгжүүлснээр банкны салбарын түүнчлэн эдийн засгийн салбар дахь хямралыг даван туулахад чухал алхам болсон. Мөн Засгийн газраас хөрөнгийн зах зээл рүү нэлээд анхаарч, хөрөнгийн биржийг олон улсын жишгээр зохион байгуулах, менежмåнтийн багийг шинээр бүрдүүлэх чиглэлээр ажиллаж байгаа нь зөв зүйтэй байна. Яагаад гэвэл иргэд байгууллагын сул чөлөөтэй мөнгөн хөрөнгө бол зөвхөн банкинд хадгаламж хэлбэрээр байршдаг байсан болохоос биш санхүүгийн бусад зах зээл дээр гарах бололцоо Ìонгол улсын хувьд хязгаарлагдмал байгаа. Хөрөнгө оруулалтын банк байгуулах, хөрөнгийн

Øèíý öàã (¹001)

зах зээл дээрээс хувьцаа худалдаж авах, хөрөнгө оруулалтын аливаа сангуудад мөнгөө байршуулах ийм чиглэлээр орлого олох бололцоо хумигдмал байна. Энэ чиглэлээр Засгийн газар ажиллаж байгаа нь тодорхой хэмжээнд үр дүнд хүрэх байх аа гэж бодож байна. Тавантолгойн орд газрыг эргэл­тэд оруулахын тулд Засгийн газар нэлээд хүчин чармайлт тавьж байна. Оюутолгой төслийн хэрэг­жилтийн явцад үндэсний компа­ниудыг оролцуулах, мэргэжилтэй ажилтан бэлтгэх, монгол ажилчдын òîîã хуулüд заасан хэмжээнд хүргэ­ хийн тулд Засгийн газар сайн ажил­­лах шаардлагатай. Энэ талаар дутмаг байна гэж бодож байна. Тиéмээс цаашид томоохон төсөл хөтөлбөрүүдэд үндэсний компаниудын оролцоог нэмэгдүүлэх, үндэсний ажилтан бэлтгэх, хуульд заасан квот хэмжээнд нь хүргэхэд анхаарлаа хандуулан ажиллах хэрэгтэй.

51


52

Øèíý öàã (¹001)


Шинэ цаг 001