Ιδεογραφία Δεκέμβριος 2014

Page 1

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014 | ΤΕΥΧΟΣ 11 ο | ΔΩΡΕΑΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΚΕΡΚΥΡΑΣ

Έχω ένα όνειρο... να ξυπνήσω σ’

έναν κόσμο απ’ τον οποίο θα απουσιάζουν ο οίκτος και η αδιαφορία. Τα παιδιά της Μέλισσας και οι άνθρωποι που τα φροντίζουν κάτι έχουν να μας πουν γι’ αυτό. (σελ. 1, 8-9)

Τα κακάκια του σκύλου μου και η πολιτική κουλτούρα. Όλα συνηθίζονται, και η ασχήμια δεν αποτελεί εξαίρεση. (σελ. 2)

Ευρώπη-Αφρική: Εγγύτητα αλλά όχι αλληλεγγύη. Παρατηρώντας με οίκτο, θλίψη και αποστροφή (αλλά πάντα από απόσταση ασφάλειας). (σελ. 3)

Θαυμαστός καινούργιος φόβος. Μια ασφυκτικά προαποφασισμένη και προδιαγεγραμμένη ευτυχία. (σελ. 4)

Η γλώσσα στο 3ο Ράιχ. Μια κλεφτή ματιά στα εργαστήρια μισαλλοδοξίας, όπου κατασκευάζονται οι λέξεις-δηλητήρια, με «μακρά διάρκεια δράσης». (σελ. 5-6) Ο Jihadi Johnny ακονίζει το μαχαίρι του και άλλες ιστορίες από το Λεβάντε. Αν αγαπάς το κεφάλι σου

μην πολυπλησιάζεις τον Τζόνι – δαγκώνει... (σελ. 6-7)

Πίστευε και ερεύνα: η διεισδυτική ματιά του καθηγητή Ντέιβιντ Χάρβεϊ. Από την εισαγωγή του τελευταίου του βιβλίου με τίτλο 17 Contradictions and the End of Capitalism (2014). Ψηλαφώντας την επιτακτική ανάγκη για μια λύση που δεν φαίνεται στον ορίζοντα. (σελ. 10-11)

Ανθρωπική αρχή. Το σύμπαν έγινε

για τον άνθρωπο ή ο άνθρωπος έχει την ανάγκη να πιστεύει κάτι τέτοιο; (σελ. 12)

Γευστικό ταξίδι στον κόσμο των βοτάνων. Εύγευστες και θεραπευτικές

διαδρομές στη μαγική χώρα της Μητέρας Φύσης. (σελ. 13)

Σημεία και… μουσική. Μια

ερευνητική κατάδυση στους συμβολισμούς των ήχων και στους ήχους των συμβόλων. (σελ. 14-15)

Χαριστικό Παζάρι του Εναλλακτικού: Μύρισε αγάπη! Μπορεί

ν’ ακούγεται χίπικο και ρομαντικό, είναι όμως πολύ αληθινό. (σελ. 16)

Χωρίς μεσάζοντες. Σχέσεις άμεσες, ζωντανές και ειλικρινείς. (σελ. 16)

Έχω ένα όνειρο...

Μια κυψέλη ανιδιοτελούς προσφοράς και δημιουργικότητας στην πόλη της Κέρκυρας θέτει υπό δοκιμασία την ανθρωπιά και τη γνησιότητα των -θεωρητικά καλών- προθέσεών μας

Ας υποθέσουμε ότι δεχόμαστε πως στα χρόνια της κρίσης οι «φυσικώς αδύνατοι» θα χρειαστεί να παραχωρήσουν τα προνόμιά τους στο «υγιές» κομμάτι του πληθυσμού – φυσικά, για την επιβίωση του είδους. Ποιος άλλος, άλλωστε, είναι ικανός να μείνει για να καταστρέψει ό,τι έχει απομείνει, εάν όχι το «υγιές» κομμάτι του πληθυσμού; Τίθεται, λοιπόν, καίρια το ερώτημα: ποιοι είναι ικανοί να ενταχθούν στο ανθρώπινο είδος; Στην περίπτωσή μας, αν θέσουμε παραμέτρους πέραν της ατομικής φυσικής ισχύος, μπορεί οι θεωρούμενοι ως υγιείς να αποδειχτούν πάσχοντες και αντιστρόφως. Η θεωρητική ανάλυση είναι πολύ πιθανόν να δώσει αποτελέσματα παρόμοια με το παράδοξο της Θεωρίας Συνόλων, που διατυπώθηκε από τον Μπέρτραντ Ράσελ, όπου το ίδιο σύνολο ταυτόχρονα ανήκει και δεν ανήκει στον εαυτό του! Οπότε, ας προσεγγίσουμε το υπάρχον τοπίο, όσον αφορά στα Άτομα με Αναπηρία (ΑμεΑ) στον χώρο της Κέρκυρας, και όχι μόνο, επί του πρακτέου. Ποιο είναι τελικά το «υγιές» κομμάτι του πληθυσμού; Το 1983, ιδρύθηκε ο Σύλλογος Γονέων, Κηδεμόνων και Φίλων Ατόμων με Αναπηρία Κέρκυρας, που εκπροσωπεί τα άτομα με αναπηρία ηλικίας μικρότερης των 18 –ανεξαρτήτου αναπηρίας– και τα άτομα με αναπηρία που δεν μπορούν να αυτοεκπροσωπηθούν. Βασικός σκοπός του Συλλόγου είναι η προάσπιση των κοινωνικών και εκπαιδευτικών, υλικών και ηθικών, συμφερόντων των ΑμεΑ και των γονέων ή των κηδεμόνων τους. Το 1995, ο Σύλλογος πετυχαίνει την ίδρυση και λειτουργία του Κέντρου Ειδικής Αγωγής και Επαγγελματικής Κατάρτισης «Η Μέλισσα». Αποφασίσαμε, λοιπόν, να επισκεφτούμε τον χώρο όπου στεγάζεται η Μέλισσα, στη 2η πάροδο Ελευθερίου Βενισυνεχίζεται στη σελίδα 8


2

ιδεογραφία

Τα κακάκια του σκύλου μου και η πολιτική κουλτούρα ✑ Κυριάκος Κωλέσης

Α

– Τι μάρκα είναι; – Μολοσσός. – Μεγαλώνει κι άλλο; Μπορώ να το χαϊδέψω; Τουλάχιστον τρεις φορές την ημέρα οι βόλτες μας στο πάρκο επιφυλάσσουν τέτοιους ή αντίστοιχους διαλόγους. Σκύλος και συνοδός αμφότεροι δεσποζόμενοι. Ο σκύλος απ’ τον συνοδό. Ο συνοδός απ’ την κατακλυσμιαία επιβολή μιας ά-λογης συνήθειας. Εξηγούμαι: Ακόμη κι αν δεν είναι το μεγαλύτερο των Βαλκανίων, το πάρκο μας σίγουρα είναι απ’ τα εντυπωσιακότερα. Οι εικόνες που αποκομίζει κανείς απ’ αυτό (πέρα απ’ το φυσικό του κάλλος) είναι εικόνες πολύ «ευρωπαϊκές». Τουρίστες, φοιτητές, οικογένειες, ζευγάρια μοιράζονται σκηνές ξεκούρασης και συντροφικότητας στο περιποιημένο γρασίδι του. Το πάρκο (μιλάμε κυρίως για την Πάνω Πλατεία1) δημιουργεί τις προϋποθέσεις να συνυπάρξουν σε χώρο κοινόχρηστο δράσεις ατόμων, δραστηριότητες κοινωνικές, πολιτιστικές εκδηλώσεις, σχέσεις προσωπικές, ακόμη και τυχαίες συναντήσεις: ζυμώσεις κάθε είδους. Ό,τι δηλαδή ορίζει και νοηματοδοτεί την έννοια του δημόσιου χώρου. Εκεί μπορεί κανείς να περπατήσει, να καθίσει στα παγκάκια, να ξαπλώσει στο πράσινο, αρκεί να σταθεί λίγο… τυχερός. Το τελευταίο θα εξαρτηθεί σημαντικά απ’

τις προθέσεις των συνοδών σκύλων. Να μια ενδεικτική τυπολογία των συνοδών αυτών, στο δικό μας πάρκο: • Ιδιαίτερα προσεγμένης εμφάνισης φοιτητριούλα με ράστα κοτσιδάκι, μιλά πάντοτε –συμπτωματικά– στο iphone της, την κατάλληλη στιγμή. • Δίμετρος ατσαλάκωτος τσολιάς με αθλητική εμφάνιση, προτεταμένο στήθος και γυαλί θαλασσοδαρμένου ιστιοπλόου, προστατεύει περήφανα το σκυλάκι του κατά τη διάρκεια της ιερής εκείνης στιγμής, έτοιμος να απαντήσει σε κάθε ενδεχόμενη πρόκληση. Το να σκύψει να μαζέψει περιττώματα θα έπληττε θανάσιμα την αρρενωπή του εικόνα. • Ηλικιωμένη κυρία, με καλοσιδερωμένο ταγέρ, τραβά νευρικά το λουρί πριν καν ολοκληρωθεί η φυσική λειτουργία. Ο χρόνος πιέζει. • Μαθήτρια γυμνασίου, που ανέλαβε την αγγαρεία να βγάλει το σκυλάκι «βόλτα». Η ενημέρωση που της έγινε την ημέρα των γενεθλίων της εκεί μπροστά στη βιτρίνα του pet shop, αναφορικά με τις υποχρεώσεις που συνεπάγεται το «δώρο» αυτό, ήταν προφανώς πλημμελής. • Θρασύς καταστηματάρχης με οξυμένο το επικοινωνιακό χάρισμα, εξαγοράζει τη σιωπή των περαστικών-αυτοπτών μαρτύρων με πλατιά χαμόγελα και εκβιαστικές καλημέρες. Οι παραπάνω εικόνες, υποθέτω, δεν σας είναι άγνωστες. Αυτό που, ίσως, έχει κάποια αξία είναι μια πρόχειρη –αν και ενδεικτική– προσωπική στατιστική. Μπήκα στον πειρασμό να σημειώνω, επί ένα τριήμερο, το ποσοστό των συνοδών οι οποίοι/ες μάζευαν τις ακαθαρσίες των σκύλων τους. Το ποσοστό αυτό δεν ξεπερνούσε το 30%. Αξιομνημόνευτη και η απάντηση μιας comme il faut μεσήλικης αστής κυρίας στη –σχεδόν δουλικά διακριτική– επισήμανσή μου ότι το σκυλάκι της λέρωσε: «Μα το δικό μου είναι τόσο μικρό!».

Β 1 Η Σπιανάδα, στην πόλη της Κέρκυρας.

Συνειρμικά, παραβάλλω μιαν άλλη σκέψη. Προσφάτως περάσαμε ακόμη μια προεκλογική περίοδο. Ο απόλυτα κανονικός ρυθμός τακτικών εξόδων που μου επιβάλλουν οι βιολογικές ανάγκες του σκύλου μου (αντίστοιχης περιοδικής ακρίβειας μ’ αυτή των μνημειωδών ημερήσιων περιπάτων του Καντ, βάσει των οποίων θρυλείται ότι ρύθμιζαν τα ρολόγια τους οι κάτοικοι της Καινιξβέργης),

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014 μου έδωσε την ευκαιρία να παρατηρήσω την εντυπωσιακή μεταμόρφωση που συντελέστηκε την περίοδο εκείνη. Μέρα με τη μέρα, οι αφίσες, τα φέιγ βολάν, οι καρτ βιζίτ και τα πανό υποψηφίων και συνδυασμών έντυναν τους δρόμους και τα καντούνια της πόλης-μνημείου της Unesco με το μοναδικό γούστο και τη βαρβαρική αισθητική του –ήπιου κατά τ’ άλλα– εκλογικού αγώνα. Αποκορύφωμα η παραμονή του δεύτερου γύρου των εκλογών, όταν τοίχοι, τηλεφωνικά κουβούκλια και διαφημιστικά σταντ στις στάσεις λεωφορείων τυλίχτηκαν με την τεχνική ντεκουπάζ, ως ένα εικαστικό έργο σύγχρονης τέχνης, γιγαντιαίας διάστασης. Ένα κολάζ αφισών κολλημένων με αφισόκολλα, η οποία ως γνωστόν βγαίνει δύσκολα και αφήνει σημάδια. Απ’ το πανηγύρι της «ενημέρωσης» των πολιτών δεν έλειψε κανένας συνδυασμός· ο καθένας συμμετείχε στο μέτρο των οικονομικών δυνατοτήτων του. Δεξιοί («συντηρητικοί»), αριστεροί («προοδευτικοί», με οικολογικές ευαισθησίες), εναλλακτικοί (και θυμωμένοι «εξωσυστημικοί»), όλοι ανεξαιρέτως ξανάπιασαν, με γλυκιά νοσταλγία, κουβά και βούρτσα. Μια τεχνική τόσο οικεία απ’ τη θητεία τους ως ρηξικέλευθων οραματιστών στις φοιτητικές παρα-τάξεις των ελληνικών πανεπιστημίων. Τότε που έντυναν με παπιέ μασέ ολόκληρες σχολές.

Α+Β

Δυο απορίες μένουν αναπάντητες: α) Ποιοι, άραγε, απ’ τους εκλογικούς συνδυασμούς φρόντισαν να φανούν συνεπείς στην αυτονόητη –μεγάλης συμβολικής βαρύτητας– υποχρέωσή τους να προσλάβουν συνεργείο αποκαθήλωσης των αφισών που έσπειραν στην πόλη; β) Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στον ρύπο της κολλημένης αφίσας στη στάση του λεωφορείου και των περιττωμάτων του σκύλου στο πεζοδρόμιο και στο πάρκο; Και αν ναι, τι τάξεως είναι αυτή; Με άλλα λόγια, πώς διαφοροποιούνται ποιοτικά οι δυο κινήσεις και, αντίστοιχα, πώς νομιμοποιούνται δεοντολογικά; Συγχωρέστε με, αλλά δεν μπορώ παρά να βλέπω ομοιότητες εμφανείς. Τόσο σε συμβολικό όσο και σε πραγματιστικό επίπεδο. Εάν εξακολουθούμε να αντιμετωπίζουμε τα πάμπολλα αυτά καθημερινά επεισόδια ά-λογης κοινωνικής πρακτικής ως γραφικά και –τελικά– χαριτωμένα, μοιραία θα απονευρώνουμε όλο και περισσότερο την παιδεία απ’ τη μύχια ουσία της: τη δυναμική συμμετοχή του δρώντος υποκείμενου σε μια διαδικασία συνδιαμόρφωσης γνωστικών και αξιακών πεδίων συνύπαρξης. Κι επειδή τίποτε δεν είναι αυτονόητο, συνοψίζω την ανησυχία μου και την καταθέτω εικονοποιημένη: Μια απ’ τις αίθουσες διδασκαλίας της κοινωνίας μας –το πάρκο– είναι γεμάτη κακάκια. Προσέχετε που πα[πε]τάτε.


ιδεογραφία

ΕΥΡΩΠΗ-ΑΦΡΙΚΗ: ΕΓΓΥΤΗΤΑ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ

Matisse-La Danse (1910)

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014

Η γεωγραφική εγγύτητα μεταξύ Ευρώπης και χωρών του «αναπτυσσόμενου κόσμου» δεν συνεπάγεται και τη δημιουργία μιας μόνιμης γέφυρας αλληλεγγύης προς αυτές. ✑ Μαρία Αυλωνίτη Ο Ιπποκράτης ο Κώος, αναγνωρισμένος παγκόσμια ως πατέρας της ιατρικής, εκτός του ότι έθεσε τις επιστημονικές της βάσεις και απομάκρυνε τον κόσμο από την μαντεία και τις προκαταλήψεις για θέματα υγείας, θεωρείται πρωτοπόρος γιατί συνδύασε την ιατρική με τη φιλοσοφία: όλο του το έργο και η πρακτική αναδεικνύει αυτόν τον συνδυασμό, τον οποίο φαίνεται να συμπυκνώνει η –χιλιοειπωμένη– φράση «τό προλαμβάνειν κρεῖττον ἐστί τοῦ θεραπεύειν». Το ρητό αυτό αναφέρεται συχνά σε πολλούς τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας, όταν βρισκόμαστε αναγκασμένοι να πάρουμε μέτρα για να αντιμετωπίσουμε καταστάσεις που θα μπορούσαμε να είχαμε προλάβει. Έτσι και σήμερα, για άλλη μια φορά, ο σύγχρονος κόσμος βρίσκεται αντιμέτωπος με τον ιό Έμπολα, η διάδοση του οποίου έχει πάρει διαστάσεις επιδημίας, με περίπου 5000 νεκρούς (σύμφωνα με στοιχεία του ΚΕΕΛΠΝΟ μέχρι τον Οκτώβριο 2014), στη Δυτική (Γουινέα, Λιβερία, Σιέρα Λεόνε) και γενικότερα την Υποσαχάρια Αφρική, αλλά και στις ΗΠΑ, Ισπανία, προκαλούνται ξανά οι αντοχές των συστημάτων υγείας των χωρών του δυτικού κόσμου και αποδεικνύεται η έλλειψη πρόνοιας. Οι προηγούμενες φορές που έγινε αυτό ήταν, όχι πολύ μακριά, στα 2002-04 με το ξέσπασμα του συνδρόμου SARS (Severe Acute Respiratory Syndrome = Σοβαρό οξύ αναπνευστικό σύνδρομο - Άτυπη

μεταδοτική πνευμονία) και στη συνέχεια με τη γρίπη των χοίρων (Η1Ν1) το 2009 και με τη γρίπη των πτηνών (τύπος H5N1 και τύπος Η7Ν9 του 2013-14). Η προέλευση αυτών των ασθενειών εντοπίζεται στις «αναπτυσσόμενες» χώρες της Ασίας ή της Αφρικής. Πιθανώς, να μην είναι τυχαίο: ειδικότερα όσον αφορά την Αφρική, αν παρατηρήσει κανείς την πολιτική, κοινωνική και οικονομική κατάσταση των περισσότερων χωρών της θα διαπιστώσει ότι πρόκειται για κράτη με υποτυπώδη ή στοιχειώδη κρατική οργάνωση και σύστημα υγείας, με εξαίρεση τη Νιγηρία όπου οι υποδομές μπόρεσαν να αντιμετωπίσουν πιο αποτελεσματικά την επιδημία και τελικά η χώρα ξέφυγε, πρόσφατα, από αυτήν. Στις υπόλοιπες, η σχέση του ιατρικού προσωπικού προς τον πληθυσμό βρίσκεται στα δυο (2) ιατρικά στελέχη ανά 100.000 κατοίκους (!) ενώ, γενικότερα, οι κάτοικοι δεν εμπιστεύονται τις κρατικές δομές του συστήματος υγείας, αλλά τους κομπογιαννίτες «περιπλανώμενους γιατρούς με τις μαύρες πλαστικές σακούλες», όπως αναφέρει ρεπορτάζ του BBC. Έτσι, η επιδημία ξεφεύγει καθημερινά από τον έλεγχο ενώ, παράλληλα, υπάρχουν νεκροί από άλλες κοινές ασθένειες, οι οποίες δεν ελέγχονται, λόγω την επικέντρωσης στην αντιμετώπιση του Έμπολα, σύμφωνα με τη Unicef. Αυτή η κατάσταση που παρατηρούμε τώρα με οίκτο, θλίψη και αποστροφή είναι η ίδια

3

που επικρατούσε σε αυτές τις χώρες και πριν την επανεμφάνιση του Έμπολα: στοιχειώδεις κρατικές δομές, δικτατορικών καθεστώτων, ή ανύπαρκτες λόγω εμφυλίων πολέμων· χαμηλότατο βιοτικό και μορφωτικό επίπεδο, διακρίσεις μεταξύ φυλών και φύλων, θρησκοληψία κ.ά. είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά αυτών των λαών. Στοιχεία στα οποία ποτέ δεν δίνουμε σημασία ή δεν ενδιαφερόμαστε να γνωρίσουμε εμείς, οι πολίτες των ανεπτυγμένων κρατών, κι αν τα γνωρίζουμε, δεν πιέζουμε για να αλλάξουν. Απ’ ό,τι φαίνεται, η γεωγραφική εγγύτητα που υπάρχει μεταξύ της Ευρώπης και των χωρών του «αναπτυσσόμενου κόσμου» δεν ενθαρρύνει τη δημιουργία μιας μόνιμης γέφυρας αλληλεγγύης προς αυτές. Αντίθετα, τον περισσότερο καιρό προτιμάμε να κρατάμε αποστάσεις ασφαλείας, παρακολουθώντας από την οθόνη μας αυτές τις καταστάσεις, όταν δεν μας αφορούν ή δεν μας θίγουν άμεσα. Και όταν οι συνέπειες τους μας αγγίζουν –κυριολεκτικά και μεταφορικά– τότε απομακρυνόμαστε ακόμα περισσότερο και τις απομονώνουμε, δια παντός, από τη σφαίρα της πολιτικής συνείδησης και πρακτικής. Ενισχύεται με αυτόν τον τρόπο σε κάποια στρώματα του πληθυσμού η ρατσιστική διάκριση προς αυτές τις χώρες και τους πολίτες τους, όπου κι αν διαμένουν στον κόσμο, και επομένως και το κοινωνικό χάσμα στις κοινωνίες του ανεπτυγμένου κόσμου. Δυο εφαπτόμενοι φαύλοι κύκλοι επαναλαμβάνουν συνεχώς την ατέρμονη πορεία τους, ανακυκλώνοντας τα στοιχεία τους. Από τη μια: βία, φτώχεια, μιζέρια, ασθένειες. Από την άλλη: ανταγωνισμός, υπερκατανάλωση, απομονωτισμός, ξενοφοβία. Στα σημεία που οι κύκλοι εφάπτονται, τα στοιχεία του δεύτερου γιγαντώνονται: η βία που επικρατεί σε αυτές τις χώρες ενισχύει τις πολεμικές βιομηχανίες της Δύσης· η φτώχεια, η μιζέρια και οι ασθένειες, τις φαρμακευτικές. Ειδικά οι τελευταίες, όπως φάνηκε από την υπόθεση που κέρδισε η Ινδία και οι φαρμακευτικές εταιρίες γενόσημων φαρμάκων κατά της Νovartis (Απρίλιος 2013), δεν εργάζονται πάντοτε για το κοινό καλό και για το αγαθό της ανθρώπινης υγείας, παρά για τα οικονομικά τους συμφέροντα. Βέβαια, υπάρχουν οργανισμοί και οργανώσεις που προσπαθούν, με όσα έχουν στη διάθεσή τους, να καταπολεμήσουν αυτές τις καταστάσεις και, εάν ενισχύονταν περισσότερο, θα μπορούσαν να προλάβουν ή τουλάχιστον να αντιμετωπίσουν πιο οργανωμένα, ως αρωγοί των πληγμένων κρατών, αυτές τις επιδημίες. Τελικά, σήμερα, η πρόληψη κάποιων καταστάσεων και η προετοιμασία των μηχανισμών για την αντιμετώπισή τους, όχι απλά είναι το «καλύτερο», όπως έλεγε ο Ιπποκράτης αλλά, μπορεί να αποδειχθεί, και ό,τι πιο ασφαλέστερο και οικονομικότερο για όλους μας.


Edvard Munch-The Scream (ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΑ)

4

ιδεογραφία

Θαυμαστός Καινούργιος Φόβος ✑ Αγγελική Κολέτσου, φοιτήτρια ΤΞΓΜΔ Βρισκόμαστε στο 2540 μ.Χ., ή καλύτερα στο 632 μ.Φ., γιατί πλέον η χρονολόγηση του κόσμου γίνεται με βάση την κυκλοφορία του μοντέλου Τ από τον αμερικανό βιομήχανο Χένρυ Φορντ, ο οποίος θεοποιείται στο μυθιστόρημα του Άλντους Χάξλεϋ Θαυμαστός καινούργιος κόσμος. Εκεί, οι άνθρωποι γεννιούνται μέσω τεχνητής αναπαραγωγής και έπειτα διαχωρίζονται σε πέντε κοινωνικά στρώματα, ανάλογα με τον επαγγελματικό τους προκαθορισμό. Χαρακτηριστικό των μελών των τριών κατώτερων τάξεων είναι ότι πρόκειται για προϊόντα κλωνοποίησης –που έτσι προωθούνται ευκολότερα στη μαζική παραγωγή– με μια επίκτητη (καλλιεργούμενη) απέχθεια για το διάβασμα και τη φύση. Οι κατώτερες τάξεις οφείλουν να εκτελούν πιστά διαταγές και να αφοσιώνονται αναπόσπαστα στο έργο τους, ώστε η ζωή να συνεχίζει να κυλά ομαλά, υπό το σύνθημα: «Κοινότης, Ταυτότης, Σταθερότης». Το δυστοπικό μυθιστόρημα του Χάξλεϋ μπορεί να εκδόθηκε πριν την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία, τις θηριωδίες του Στάλιν, τη ρίψη της ατομικής βόμβας και την ανάπτυξη του στρατιωτικοβιομηχανικού πλέγματος του Ψυχρού Πολέμου, όμως η διεισδυτική ματιά του συγγραφέα προφητεύει πολλά απ’ όσα συνέβησαν και, ίσως, από αυτά που θα συμβούν.

Βασικός άξονας του μυθιστορήματος είναι η σύνθλιψη της προσωπικότητας για χάρη της κοινωνικής ευημερίας. Στο Παγκόσμιο Κράτος, τα ηνία κρατά η τεχνοκρατία και φαινόμενα όπως η εξάλειψη των ασθενειών, η αιώνια νεότητα και ο ευγονισμός αποτελούν την καθημερινότητα του καταναλωτικού κόσμου των φορντιανών χρόνων. Σ’ ένα τέτοιο μέρος, είναι απόλυτα λογικό ο ολοκληρωτισμός να απαντά όχι μόνο στο απόγειο αλλά και σ’ όλες τις εκφάνσεις του: στο πολιτικό, το επιστημονικό, το γενικότερο πνευματικό επίπεδο. Η εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας δεν έγκειται στο ότι αυτός ο τρόπος ζωής επιβάλλεται με τη βία από το κράτος, αλλά στο ότι τα μέλη της συναινούν σ’ αυτό το μοντέλο ζωής. Άλλωστε όλες τους οι βασικές ανάγκες, φαινομενικά, καλύπτονται και με το παραπάνω. Υπάρχουν άφθονα υλικά αγαθά, για να συσσωρεύσουν με απληστία, σεξουαλική ελευθεριότητα ήδη από την νηπιακή ηλικία, αλλά και το ναρκωτικό σόμα, το οποίο παίρνει θρησκευτικές διαστάσεις και προσφέρει διέξοδο όταν κάποιος σταματήσει, για λίγο, να νιώθει μακάρια χαρούμενος στον τεχνοκρατικό παράδεισο. Στο κυνήγι για ευτυχία, υπό τη σκέπη του Παγκόσμιου Κράτους, έννοιες όπως η τέχνη, η

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014 επιστημονική ηθική, η οικογένεια και η μονογαμία έχουν απαγορευθεί ως βλάσφημες, καθώς απειλούν την κοινωνική ισορροπία. Σαν αντίβαρο, ο Χάξλεϋ τοποθετεί τον Σαίξπηρ (άλλωστε, απ’ αυτόν έχει δανειστεί τον τίτλο του βιβλίου) και έναν πρωτόγονο οικισμό Ινδιάνων που δεν έχουν αφομοιωθεί. Από εκεί προέρχεται ο Τζον ή Άγριος, ένας νέος που αμφισβητεί τα ιδεολογικά θεμέλια πάνω στα οποία είναι χτισμένο το Παγκόσμιο Κράτος και, σαν ένας Προμηθέας του μέλλοντος, προσπαθεί –μάταια– να αντισταθεί στη φορντιανή τάξη πραγμάτων και οδηγείται στη συντριβή του. Ο τίτλος του μυθιστορήματος απαντά στην Τρικυμία του Γ. Σαίξπηρ. Ο συγγραφέας, τον οποίο με θέρμη διαβάζει και απαγγέλει ο Τζον, ενσωματώνει στο έργο του όλα εκείνα τα ιδανικά που στερείται το Παγκόσμιο Κράτος. Η προσπάθεια του Τζον να ξεφύγει από τον Θαυμαστό Καινούργιο Κόσμο, που αρχικά ήθελε διακαώς να γνωρίσει, θυμίζει την σιωπηλή κραυγή στον πίνακα του Έντβαρτ Μουνκ, η οποία μπορεί να ακουστεί μέσα από την αγωνία του σημερινού, ετεροπροσδιοριζόμενου, ατόμου απέναντι σε μια κοινωνία που αγνοεί την ανθρώπινη διάστασή του και το χρησιμοποιεί ως μέσο παραγωγής. Στο βιβλίο του Χάξλεϋ διακρίνονται οι απόηχοι τόσο της βιομηχανικής επανάστασης όσο και του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, κυρίως όμως αντικατοπτρίζονται οι μύχιοι φόβοι του συγγραφέα για την αμερικανοποίηση των πάντων: την επικράτηση ενός υπερκαταναλωτικού ιδεώδους, που προβάλλεται μέσα από διαφημίσεις, και την εκούσια νάρκωση της κοινωνίας. Ωστόσο, η διαχρονικότητα του συγγραφέα δεν έγκειται τόσο στην παράθεση ζοφερών σκέψεων για το μέλλον, όσο στην ικανότητά του να αιχμαλωτίζει με λέξεις τον αρχέγονο φόβο στον οποίο έχει γαλουχηθεί η ανθρωπότητα. Ανάλογα γαλουχημένος και ο σύγχρονος άνθρωπος –και προσπαθώντας να ξεφύγει από τους φόβους που του ξυπνούν πραγματικότητες όπως οι νεοφασίστες της Ουκρανίας, οι τζιχαντιστές του ISIS, η αναδιάταξη του χάρτη στην Μέση Ανατολή, η παγκόσμια οικονομία που κινδυνεύει να καταρρεύσει σαν ντόμινο– περιχαρακώνεται γύρω απ’ τον εαυτό του, κυνηγώντας ναρκισσιστικά την ατομική του ευημερία. Και η κραυγές του Μουνκ, του Τζον, ή του μετανάστη στη Μεσόγειο υπάρχουν στις ειδήσεις μόνο για να τον τρομάζουν, παραμένοντας εκκωφαντικά βουβές, καθώς δεν καταφέρνουν ν’ ακουστούν πιο δυνατά απ’ τα κλικ των ασταμάτητων αυτοφωτογραφήσεων. Πηγές: Α. Χάξλεϋ, Θαυμαστός καινούργιος κόσμος (Brave New World, 1932 - κυκλοφορούν ποικίλες ελληνικές εκδόσεις). Συνέντευξη του Άλντους Χάξλεϋ στον Μάικ Γουάλας: https://www.youtube.com/watch?v=AzgqWTJkZlU


ιδεογραφία

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014

Η ΓΛΩΣΣΑ ΣΤΟ ΤΡΙΤΟ ΡΑΪΧ ✑ Βαγγέλης Τσίρμπας

συνδιαμόρφωσης της γλώσσας ενός εκάστου τμήματος της κοινωνίας, αποτελεί αθώα ψευδαίσθηση, καθώς ακόμα και η πιο αθώα, προσωπική, ασήμαντη γλωσσική διάδραση φέρει χαραγμένα επάνω της τα ίχνη της κοινωνικής δομής την οποία εκφράζει, και στην αναπαραγωγή της οποίας συντελεί. Όσον αφορά την πραγμάτευση της γλώσσας του Τρίτου Ράιχ συγκεκριμένα, προέκυψε με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο πως η γλώσσα δεν αποτελεί ένα κλειστό σύστημα επικοινωνιακών κωδίκων, όπως υποστηρίζει η παραδοσιακή γλωσσολογία, μα αντιθέτως αντανακλά τις εκάστοτε προαναφερθείσες συνθήκες. Η διαδικασία διαμόρφωσης της γλώσσας του Τρίτου Ράιχ ήταν δυναμική και αμφίδρομη, καθώς περιελάμβανε άμεσες γλωσσικές παρεμβάσεις της ναζιστικής εξουσίας (π.χ. μέσω της προπαγάνδας των μέσων μαζικής ενημέρωσης), αλλά πραγματοποιούνταν ταυτοχρόνως και ως φυσική απόρροια της κοινωνικής πραγματικότητας (οι ίδιοι οι άνθρωποι επιστράτευσαν νέες λέξεις ή επαναπροσδιόρισαν υπάρχουσες για να περιγράψουν την άρδην διαφοροποιημένη πραγματικότητα που βίωναν). Ο Βίκτωρ Κλέμπερερ, Πολωνοεβραίος συγγραφέας που στο ημερολόγιό του σκιαγράφησε τη διαμόρφωση της γλώσσας του Τρίτου Ράιχ σε καθημερινή βάση, επισημαίνει τη σπουδαιότητα του ζητήματος στον πρόλογο

Η γλώσσα διαμορφώνεται και εξελίσσεται αλληλεπιδρώντας με ένα συγκεκριμένο χρονικό, τοπικό, ιστορικό, πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο. Κανένα γλωσσικό φαινόμενο δεν είναι δυνατόν να γίνει κατανοητό, να αναλυθεί και να ερμηνευθεί καθ’ εαυτό, χωρίς να ληφθεί υπόψη η αμφίδρομη σχέση με τους πολυάριθμους παράγοντες που αναφέρθηκαν. Ο Πιέρ Μπουρντιέ ασκώντας έντονη κριτική στις γλωσσολογικές θεωρίες του Σωσύρ και του Τσόμσκι, υποστηρίζει ότι η γλώσσα ως μέσο επικοινωνίας θα πρέπει να εξετάζεται και ως μέσο συμβολικής εξουσίας, όπου η «συμβολική εξουσία» δεν θα πρέπει να νοείται τόσο ως ένας ειδικός τύπος εξουσίας, όσο μια έκφανση μιας σειράς μορφών εξουσιών, όπως συναντώνται στην κοινωνική ζωή. Αποφάσισε, δηλαδή, να υψώσει το βλέμμα του από την επιστήμη της γλωσσολογίας καθεαυτή και να την θεωρήσει τμήμα της ολικής κατ’ αυτόν επιστήμης της κοινωνιολογίας. Για τον Μπουρντιέ, η αντίληψη περί «κοινοκτημοσύνης της γλώσσας», δηλαδή περί ίσου μεριδίου κατοχής και

James Vaughan - Nazi campaign poster

James Vaughan-1940 «The Eternal Jew»

Το ακόλουθο κείμενο αποτελεί συνοπτική παρουσίαση του Κεφαλαίου «Γλώσσα» της πτυχιακής μου εργασίας, με τίτλο «Γλώσσα, διερμηνεία και μετάφραση στη Βαβέλ του Τρίτου Ράιχ», που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του προπτυχιακού κύκλου σπουδών του Τμήματος Ξένων Γλωσσών, Μετάφρασης και Διερμηνείας, με επιτροπή εποπτείας τους καθηγητές Αναστασία Παριανού, Γιώργο Κεντρωτή και Φωτεινή Βάκη.

5

του βιβλίου του, αναφερόμενος στο περίφημο ζήτημα της αποναζιστικοποίησης που απασχολεί τους Γερμανούς εδώ και δεκαετίες. Ο Κλέμπερερ τονίζει πως η αποναζιστικοποίηση δεν έγκειται μονάχα στην εξαφάνιση των ναζιστικών πρακτικών, αλλά ουσιαστικά στην εξαφάνιση της ναζιστικής νοηματοδότησης του κόσμου και της ναζιστικής σκέψης, οι οποίες αμφότερες καλλιεργήθηκαν πάνω στο πρόσφορο έδαφος της γλώσσας του ναζισμού. Χαρακτηριστικός είναι ο προβληματισμός του όταν ακούει να γίνεται λόγος σε αντιφασιστικό συλλαλητήριο περί «χαρακτηρολογικών ιδιοτήτων» (charakterliche Eigenschaften) ή περί της «μαχητικής ουσίας της δημοκρατίας» (kämpferisches Wesen der Demokratie). Με άλλα λόγια, θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε πως το «έδαφος» της γλώσσας του Τρίτου Ράιχ μπορεί να εξακολουθεί να υφίσταται και μετά το «κόψιμο» των ανωτέρω «καρπών» και μάλιστα να αποτελεί «λίπασμα» για ιδέες και αντιλήψεις που μπορεί να μην ταυτίζονται με τον ναζισμό, μπορεί ακόμα και να τον αποκηρύσσουν ειλικρινώς και συνειδητά, μοιράζονται όμως ασυνείδητα μια κοινή μήτρα σκέψης, κοσμοθεώρησης και έκφρασης, και συνεπώς δεν αποκλείεται να μοιραστούν μαζί του και μια ανάλογη κατάληξη. Για να καταστεί σαφέστερη η μετάλλαξη της Γερμανικής γλώσσας στα χέρια των ναζιστών, αναφέρουμε ενδεικτικά τον όρο «Jude» (Εβραίος). Το Ναζιστικό Κόμμα Γερμανίας και ο Αδόλφος Χίτλερ αρχικά στράφηκαν λαϊκίστικα και δημαγωγικά κατά των «Juden» και συγκεκριμένα των Εβραίων τραπεζιτών, με τον Χίτλερ να μιλά στο βιβλίο του «Ο Αγών Μου» περί «εβραϊκής παγκόσμιας οικονομίας». Στη συνέχεια, επήλθε η γλωσσική συλλογικοποίηση των Εβραίων και ο αποκλεισμός οποιουδήποτε περιθωρίου ατομικής αυτονομίας και αυτοπροσδιορισμού. O «Jude» πλέον, σύμφωνα με την κοσμοθεώρηση και την πολιτική σκοπιμότητα των ναζί, συμβόλιζε το απόλυτο κακό, επομένως δεν είχε σημασία εάν ήταν τραπεζίτης ή αγρότης, πλούσιος ή φτωχός, Γερμανοεβραίος ή Πολωνοεβραίος – ήταν απλώς «Jude». Οι «Juden» μετετράπησαν στον ένα «Jude», ο οποίος δεν είχε καμία δυνατότητα υπέρβασης της ταυτότητας –και της επακόλουθης μοίρας– που του επεφύλασσαν οι Γερμανοί, ή μάλλον «ο Γερμανός». Η γλωσσική συλλογικοποίηση εφαρμόστηκε και στην περίπτωση του «der Deutsche», ο οποίος ταυτιζόταν με τον «Nazi», αλλά και με τους υπόλοιπους λαούς, οι οποίοι έπρεπε όλοι ανεξαιρέτως να τεθούν στο αεροστεγές καλούπι της ναζιστικής προπαγάνδας και να προσωποποιούνται γλωσσικά σε ό,τι την εξυπηρετούσε, χωρίς κανένα περιθώριο διαφοροποίησης (π.χ. «der Russe», ο Ρώσος, κ.λπ.). Η λέξη συνεχίζεται στην επόμενη σελίδα


ιδεογραφία

«Jude» δεν απέκτησε αρνητικό περιεχόμενο στη γερμανική γλώσσα αίφνης με την εμφάνιση του ναζιστικού κόμματος και κινήματος, αλλά είχε ερείσματα και στη γερμανική γλώσσα και στη γερμανική κοινωνία. Ενδεχομένως προκαλεί έκπληξη, ωστόσο πατέρας του σύγχρονου αντισημιτικού μύθου που τρέφει το μίσος στη Γερμανία είναι ο Λούθηρος με το βιβλίο «Για τους Εβραίους και τα ψέματά τους», το οποίο επανεκδόθηκε δεκάδες φορές, έγινε δημοφιλέστατο στις τάξεις των Γερμανών και εισήγαγε την εικόνα του «περιπλανώμενου Ιουδαίου», ο οποίος σύμφωνα με τον Λούθηρο ενσάρκωνε τον διάβολο, το απόλυτο κακό. Όλα αυτά δεν είναι ιστορία· οι λέξεις ως δηλητήριο έχουν απροσδόκητα μακρά διάρκεια επίδρασης. Οι ιδέες, τα συναισθήματα και ο λόγος του Μαρτίνου Λούθηρου ήταν κομβικά για τη διάδοση και την αποδοχή της αντιεβραϊκής κοσμοθεώρησης στις τάξεις πολλών χριστιανών Γερμανών κατά τον εικοστό αιώνα – επομένως καθόρισαν τη στάση ενός σημαντικού θρησκευόμενου τμήματος της γερμανικής κοινωνίας απέναντι στους Εβραίους και τον ναζισμό. Είναι επίσης αξιοσημείωτο το πώς η λέξη «Jude» εξακολουθεί να φέρει μέχρι και σήμερα στη γερμανική γλώσσα ένα δυναμικό συναισθηματικό φορτίο, του οποίου δεν υπάρχει ανάλογο σε καμία άλλη Ευρωπαϊκή γλώσσα. Κλείνοντας τη συνοπτική παρουσίαση ορισμένων πτυχών της γλώσσας του Τρίτου Ράιχ, επανερχόμαστε στην αντίληψη πως η γλώσσα (όπως και η επιστήμη) δεν μπορεί να είναι ουδέτερη και αυτοαναφορική (ούτε να διατείνεται υποκριτικά πως είναι), αλλά αντιθέτως οφείλει να είναι ένα πλέγμα συστημάτων που προωθεί τη σκέψη και τη γνώση προς όφελος της ανθρωπότητας. Αποφασίσαμε να ασχοληθούμε με τη γλώσσα του Τρίτου Ράιχ σε μια κρίσιμη ιστορική περίοδο, όταν με πρόσχημα την αντίθεση στις ισραηλινές πολιτικές που ασκούνται στη Γάζα καίγονται εβραϊκές συναγωγές, «φιλειρηνιστές» διαδηλωτές, χωρίς σβάστικα, φωνάζουν συνθήματα όπως «Χαμάς, Χαμάς, οι Εβραίοι στους θαλάμους αερίων» και αντί η ιστορική μνήμη για το ολοκαύτωμα να λειτουργεί λυτρωτικά για τις μελλοντικές κοινωνίες, εν πολλοίς αναπαράγει τη φιλοσοφία που οδήγησε στο ολοκαύτωμα, αποδίδοντας την ευθύνη για το ολοκαύτωμα στο «δολοφονικό DNA των Γερμανών». Η διεξαγωγή έρευνας και η εξαγωγή συμπερασμάτων επί της επίδρασης του ναζισμού στη γερμανική γλώσσα μπορεί να φαίνεται εξειδικευμένη και άσχετη με τη σημερινή πραγματικότητα, ωστόσο διαφωτίζει πτυχές της αλληλεπίδρασης της εξουσίας με την ανθρώπινη επικοινωνία, που ελάχιστοι έχουν φανταστεί και αντιλαμβάνονται στις σύγχρονες κοινωνίες.

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014

Ο Jihadi Johnny ακονίζει το μαχαίρι του και άλλες ιστορίες από το Λεβάντε ✑ Σωτήριος Στ. Λίβας, Επίκουρος Καθηγητής στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο Όσο κι αν ζούμε, αλήθεια, σε παράξενους καιρούς, μπορούμε ακόμη, στην προσπάθειά μας να κατανοήσουμε τον κόσμο και ακολουθώντας τις συμβουλές του Αντισθένη, να γυρνάμε πίσω στην πραγματική σημασία των λέξεων. Υπάρχει συνήθως κάποιος λόγος που χρησιμοποιούνται ορισμένες λέξεις αντί για άλλες. Συνήθως δε, όταν συνοδεύουν εικόνες, έχουν πλεονάζουσα ισχύ και υποκαθιστούν πλέον στη συνείδηση των χρηστών τους τα ίδια τα γεγονότα και τη σημασία τους. Έτσι, καταναλώνοντας από τις οθόνες μας την εικόνα του Jihadi Johnny με την άψογη εγγλέζικη προφορά και το ακονισμένο μαχαίρι (φιγούρα βγαλμένη από το Scream), αποτυπώνουμε την ίδια στιγμή στον νου μας τον χαρακτηρισμό «φανατικοί Μουσουλμάνοι», που συνοδεύει κάθε είδους τηλεοπτικό ρεπορτάζ και ανάλυση γι’ αυτόν τον περίεργο στρατό με τα τρία ή και τέσσερα ονόματα (Ισλαμικό Χαλιφάτο, Ισλαμικό Κράτος, Ισλαμικό Κράτος στο Ιράκ και το Λεβάντε, Ισλαμικό Κράτος στο Ιράκ και τη Συρία) που ξεπήδησε από το πουθενά και μέσα σ’ ένα χρόνο έχει κυριεύσει τη μισή Συρία και το μισό Ιράκ. Και συνήθως μένουμε σ’ αυτό: φανατικοί Μουσουλμάνοι. Σε αυτόν τον χαρακτηρισμό και τις πράξεις τους, τις δολοφονίες, τους βιασμούς, τις μαζικές εκτελέσεις. Είναι όμως η όλη τους ως τώρα πολιτεία έργο φανατικών; Η εξαιρετική στρατιωτική οργάνωση, οι ταχύτατοι ελιγμοί τους στο πεδίο, τα παιχνίδια ψυχολογικού πολέμου εις βάρος της κυβέρνησης Μάλικι και των κατοίκων της Βαγδάτης, η αποτελεσματική διαχείριση των εδαφών που βρίσκονται υπό τον έλεγχό τους, μπορούν πράγματι όλα αυτά να προσδιορισθούν επαρκώς από

τον χαρακτηρισμό αυτό; Ή μήπως με την έκφραση αυτή ξορκίζουμε απλώς κάτι που δεν καταλαβαίνουμε, κάτι που βρίσκουμε απεχθές και συγχρόνως απίστευτα τρομαχτικό; Και αυτό γιατί το κύριο, το δεσπόζον χαρακτηριστικό της δράσης του φανατικού είναι το πάθος του, που συνήθως τον καθορίζει, τον αιχμαλωτίζει και τον οδηγεί πολύ γρήγορα στην καταστροφή. Είναι όμως έτσι τα πράγματα με τους στρατιώτες του ISIS;

CHRISTOPHER DOMBRES, SYRIA 2014

6


ιδεογραφία

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014 τελευταία είναι πολύ διαφορετική από αυτό που νομίζουμε. Η ένταξη σε μια τέτοια οργάνωση, σ ένα τέτοιο μανιχαϊστικά διαρθρωμένο περιβάλλον αυθαιρεσίας, χρησιμοποιεί μεν ως διαβατήριο το σουνιτικό Ισλάμ, όμως από εκεί και πέρα κρατά αποστάσεις ακόμη και από τα πλέον βασικά νομικά και ηθικά προαπαιτούμενα όχι μόνο του Ιερού Πολέμου, αλλά ακόμη και της τυπικής συμπεριφοράς ενός απλού, πιστού Μουσουλμάνου. Με άλλα λόγια, το σουνιτικό Ισλάμ αποτελεί, εν προκειμένω, απλώς το πρόσχημα για έναν κόσμο ευκαιριών περιπέτειας, εξουσίας, αρπαγής, εκδίκησης, σεξ και πλουτισμού για χιλιάδες νέους ανθρώπους από τη Μέση Ανατολή, την Ευρώπη και την Αμερική. Για ανθρώπους που δεν έχουν προοπτικές στις χώρες τους, το ISIS αποτελεί διέξοδο. Το ISIS έχει λεφτά και τα προσφέρει απλόχερα (τον Αύγουστο, ο πρώτος μισθός ήταν 2.500 δολάρια). Δίνει ευκαιρίες ανάδειξης ικανο-

Voyou Desoeuvre, Freedom go to hell

Η απάντηση είναι βεβαίως αρνητική. Είναι γνωστό ότι σημαντικά πολιτικά και στρατιωτικά στελέχη του ISIS, ανάμεσά τους και ο Ιζάτ Ιμπραχίμ αλ-Ντούρι, πρώην αντιπρόεδρος των κυβερνήσεων του Σαντάμ Χουσεΐν, αλλά και μεγάλο μέρος των μαχητών που πολεμούν στις τάξεις του ISIS, ούτε καν πιστοί Μουσουλμάνοι δεν θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν, πόσο μάλλον φανατικοί ή θρησκόληπτοι. Ο τρόμος που σκορπούν δεν είναι έργο έξαλλων, τρελαμένων εξτρεμιστών, αλλά η συστηματική εφαρμογή ενός σχεδίου που έχει τρεις στόχους: α) την κατατρομοκράτηση του σιιτικού πληθυσμού και την επιβολή ενός καθεστώτος ανησυχίας, φημών και πανικού στην πρωτεύουσα (γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, έχουν επιλέξει να «στραγγαλίσουν» τη Βαγδάτη, εκθέτοντάς την και σε εσωτερικές τρομοκρατικές επιθέσεις, αντί να επιτεθούν κατευθείαν, όπως είχαν την ευκαιρία πριν από μερικούς μήνες), β) τη συσπείρωση του σουνιτικού πληθυσμού γύρω τους. Θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι οι Σουνίτες στα κατεχόμενα από το ISIS εδάφη τελούν υπό την απόλυτη πεποίθηση ότι τυχόν στρατιωτική αποτυχία και αποχώρηση του ISIS από αυτές τις περιοχές θα οδηγήσει τους Σιίτες σε πράξεις αντεκδίκησης, οι οποίες κάλλιστα –και ελλείψει ισχυρής κεντρικής κυβέρνησης– θα μπορούσαν να λάβουν διαστάσεις γενοκτονικές. Οι Σουνίτες του Ιράκ δεν έχουν άλλη επιλογή: ακόμη και αν δεν εγκρίνουν το ISIS, την «ιδεολογία» του και τη συμπεριφορά του, είναι αναγκασμένοι να πολεμήσουν στις τάξεις του, προστατεύοντας τους εαυτούς τους και τις οικογένειές τους. γ) την πλήρη αποσάθρωση των αντιπάλων τους. Με τον ιρακινό στρατό αυτό το κατάφεραν σε μεγάλο βαθμό. Δεν ήταν και δύσκολο να τρομοκρατήσουν και να ωθήσουν στη λιποταξία νέα παιδιά, ταλαιπωρημένα και φοβισμένα, ούτε να διαλύσουν έναν στρατό ήδη ξεχαρβαλωμένο από την ευρύτατη διαφθορά. Με τους Κούρδους Πεσμεργκά τα πράγματα είναι ελαφρώς διαφορετικά, αυτό όμως δεν αλλάζει το γεγονός ότι οι στρατιώτες του ISIS εφαρμόζουν πιστά έναν προγραμματισμό διάχυσης τρόμου που εξυπηρετεί τον στρατιωτικό σχεδιασμό τους, ακολουθώντας τα χνάρια άλλων προηγούμενων νικηφόρων στρατών (όπως π.χ. των Μογγόλων του Τζένγκις Χαν). Το κλειδί στην προσπάθεια κατανόησης της δράσης και της επιτυχίας του ISIS δεν βρίσκεται βεβαίως στον φανατισμό τους, ούτε καν στην όποια σχέση τους με το Ισλάμ. Όπως και στην περίπτωση των περισσότερων από τα μέλη της αλ-Κάιντα, άλλωστε, η

τήτων τόσο στρατιωτικών όσο και διοικητικών. Και το σημαντικότερο: μάλλον δεν πρόκειται να διαλυθεί σύντομα. Σε όσους ασχολούνται με την ιστορία, η περίπτωση του ISIS θυμίζει ένα άλλο κράτος που δημιουργήθηκε κυριολεκτικά από το πουθενά, μέσα από ένα κίνημα που και αυτό μπόλιασε τις στρατιωτικές του επιτυχίες με την δική του αταβιστική ερμηνεία του Ισλάμ: το Χαλιφάτο του Μάχντι στο Σουδάν. Οι δυνάμεις του Μάχντι διέλυσαν γρήγορα τον αιγυπτιακό στρατό και οικοδόμησαν ένα κράτος που επιβίωσε για περίπου μια εικοσαετία, για να εξαφανιστεί τελικά μετά από ήττες από τον βρετανικό στρατό και την τεχνολογία των πολυβόλων Μαξίμ στο πεδίο της μάχης. Υπάρχουν βεβαίως δυο διαφορές με τη σημερινή κατάσταση και το ISIS: α) η τεχνολογία που χρησιμοποιούν οι στρατιώτες του είναι κατά πολύ υπέρτερη αυτής τόσο του ιρακινού στρατού όσο και των Κούρδων, β) οι εξουθενωμένοι και ζαλισμένοι Αμερικανοί δεν δείχνουν πρόθυμοι να μιμηθούν τους προκατόχους τους στο τιμόνι των αποικιοκρατικών περιπετειών. Κατά την πρόσφατη ρήση του Προέδρου Ομπάμα: «Δεν έχουμε ευθύνη να ξεριζώσουμε

7

το Κακό παντού στον κόσμο». Η αρμόζουσα απάντηση θα μπορούσε να είναι: «Ναι, αλλά τι γίνεται με το Κακό που φτιάξατε εσείς και οι φίλοι σας;». Και η αλήθεια είναι ότι η κυριαρχία του ISIS αποτελεί άμεσο αποτέλεσμα του εμφυλίου πολέμου στη Συρία (που με τη σειρά του αποτελεί άμεσο αποτέλεσμα της αμερικανικής εισβολής και κατοχής του Ιράκ) και προϊόν των παιχνιδιών επιρροής των συμμάχων της Δύσης στην περιοχή: της Τουρκίας, της Ιορδανίας, της Σαουδικής Αραβίας και του Κατάρ. Χωρίς τα χρήματα της Σαουδικής Αραβίας, την τεχνολογική στήριξη των εμιράτων του Κόλπου, την ελευθερία κίνησης μαχητών που τους εξασφαλίζει η Τουρκία και η Ιορδανία, αλλά κυρίως χωρίς τη δυνατότητα εμπορίας συριακού και ιρακινού πετρελαίου (από τα απαγορευμένα πηγάδια της Μοσούλης) στο Ισραήλ και τη Δύση μέσω της Τουρκίας, οι «τζιχαντιστές» θα ήταν από καιρό παρελθόν. Ο χώρος δεν μας επιτρέπει να μιλήσουμε για τη Συρία, τις εσωτερικές αντιφάσεις του εξτρεμιστικού στρατοπέδου ή για τις λεπτές ισορροπίες της σιιτικής κυβέρνησης του Ιράκ. Ένα τελευταίο σχόλιο: είτε νικηθούν στρατιωτικά, είτε διαλυθούν από μόνοι τους (λόγω συγκρούσεων), οι μαχητές του ISIS θα επιστρέψουν κάποια στιγμή στις πατρίδες τους, μεταφέροντας την τεχνογνωσία τους, την πολεμική τους πείρα, την αποφασιστικότητα και τα χρήματά τους. Και οι πατρίδες των περισσοτέρων είναι στη Δύση. Και όσο και αν οι υπηρεσίες ασφαλείας δηλώνουν έτοιμες να τους αντιμετωπίσουν, ένα είναι σίγουρο: θα χρειασθούν πολύ περισσότερα από τη γνώση κάποιων αμφίβολων εξωτερικών σινιάλων (π.χ., του μετωπιαίου καρούμπαλου, της ζαμπίμπα, που υποτίθεται ότι εντυπώνεται στα κεφάλια των φανατικών Μουσουλμάνων μετά από εκατοντάδες προστερνισμούς) για να μην οδηγηθούν οι κοινωνίες της Δύσης τόσο σε κυνήγια μαγισσών όσο και σε ποτάμια αίματος. Σημειώσεις της Ιδεογραφίας: Jihadi Johnny είναι το παρατσούκλι που έχει δοθεί στο, καταζητούμενο από τις αρμόδιες βρετανικές και αμερικανικές αρχές, μέλος του ISIS που φέρεται ως κεντρικός πρωταγωνιστής και εκτελεστής πολλών από τις δολοφονίες και τους αποκεφαλισμούς που η οργάνωση έχει πραγματοποιήσει κατά το 2014. Πεσμεργκά σημαίνει «εκείνοι που αντιμετωπίζουν τον θάνατο» και πρόκειται για όρο, επίσημα χρησιμοποιούμενο ήδη από το 1946, που αναφέρεται στους Κούρδους μαχητές. Είναι το επίσημο όνομα των ενόπλων δυνάμεων της ημιαυτόνομης Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας του Ιρακινού Κουρδιστάν, στο Βόρειο Ιράκ.


8

ιδεογραφία

Έχω ένα όνειρο...

συνέχεια από τη σελίδα 1

ζέλου 5, στην πόλη της Κέρκυρας. Εκεί, συναντήσαμε μια αναπάντεχη ατμόσφαιρα: μουσικά όργανα και νεανικές φωνές ηχούσαν, «Μες στου Αιγαίου πρόβαλε να δεις, μες στου Αιγαίου, Αιγαίου τα νερά… άγγελοι φτερουγίζουν», ενώ οι μυρωδιές μάς παρέπεμπαν στην κουζίνα της μαμάς. Υπέροχα, σκεφτήκαμε, και σταθήκαμε λίγο να παρατηρήσουμε την εικόνα ευδαιμονίας στα πρόσωπα των νέων παιδιών, τα οποία βρίσκονταν καθισμένα στο μεγάλο ορθογώνιο τραπέζι της αίθουσας διδασκαλίας. «Η Μέλισσα είναι ένα κανονικό σχολείο», μας λέει ο κ. Σπύρος Ζουμπουλίδης, πρόεδρος του Συλλόγου και ενεργό μέλος της Εθνικής Συνομοσπονδίας ΑμεΑ, «με προσωπικό που στελεχώνεται από κοινωνική λειτουργό, δάσκαλο ειδικής αγωγής, φυσιοθεραπευτή, γυμναστή, εργοθεραπεύτρια, μουσικό, δάσκαλο καλλιτεχνικών, οδηγό σχολικού, συνοδό και άλλο απαραίτητο βοηθητικό προσωπικό». Ήμασταν τυχεροί, λοιπόν, γιατί βρεθήκαμε στην ώρα της μουσικής και η ατμόσφαιρα ήταν γιορτινή. Μα καλά, πώς έχει στηθεί ένα τέτοιο σχολείο; «Οι γονείς των ΑμεΑ είναι υποχρεωμένοι να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους για να καλύψουν, ουσιαστικά, μια αδυναμία του κράτους. Έτσι, διεκδικήσαμε και πήραμε άδεια ίδρυσης και λειτουργίας ενώ, παράλληλα, το Υπουργείο Υγείας μάς έκανε δωρεά αυτόν τον χώρο, που δεν είναι τίποτα άλλο από τρία μικρά μαγαζάκια ενωμένα σε έναν λειτουργικό πολυχώρο. Το παράδοξο, ωστόσο, είναι ότι το ίδιο το κράτος σήμερα, ενώ αδυνατεί να μας στηρίξει οικονομικά –και ενώ το ίδιο μας έχει παραχωρήσει αυτόν τον χώρο– ζητάει υπέρογκα ποσά για ΕΝΦΙΑ, κι όχι μόνο, και μας αντιμετωπίζει σαν μια ιδιωτική επιχείρηση» προσθέτει ο κ. Ζουμπουλίδης, ενώ έχουμε ήδη φτάσει στο γραφείο του. Εκεί, μας περίμενε η κ. Σοφία Ζαχαράτου, παιδοψυχίατρος, για να μας προσφέρει τα υπέροχα κουλουράκια «Η Μέλισσα» και να μας αφηγηθεί την ιστορία τους: «Το πρώτο εργαστήριο ζαχαροπλαστικής ξεκίνησε πιλοτικά πριν από 10 χρόνια, γιατί έπρεπε να ακολουθήσουμε την ανάγκη των παιδιών για δημιουργικότητα. Σήμερα το εργαστήριο έχει βρει μεγάλη στήριξη από την απή-

χηση του κόσμου. Να σκεφτείτε ότι κουλουράκια «Η Μέλισσα» μπορείτε να προμηθευτείτε από δύο μεγάλες αλυσίδες σουπερμάρκετ καθώς και από πρατήρια άρτου σ’ όλη την Κέρκυρα, ενώ καφετέριες και ξενοδοχεία παρέχουν στους πελάτες τους την ατομική συσκευασία. Είναι για εμάς πολύ σημαντικό». Το γραφείο βρίσκεται σε έναν όροφο κατάλληλα διαμορφωμένο ώστε να έχει τη δυνατότητα να βλέπει κανείς από τη τζαμαρία το εργαστήριο. «Δεν νομίζω ότι θα δείτε αυτή την εικόνα πουθενά σε ζαχαροπλαστείο, με τις φόρμες, τα καπελάκια, τα γαντάκια τους, γι’ αυτό λέγονται και μελισσόπουλα» μας λέει ο κ. Ζουμπουλίδης στην προσπάθειά του να μας ξεκολλήσει από την εικόνα, που ήταν πραγματικά καθηλωτική, για να προσθέσει: «εάν ένα παιδί είναι 10 χρόνια σ’ ένα σχολείο, όση αναπηρία και καθυστέρηση κι αν έχει, νιώθει ότι δεν μπορεί να είναι άλλο μαθητής, ότι αν συνεχίσει να είναι μόνο –δια βίου– μαθητής, είναι άχρηστος. Επιπλέον, εμείς δεν μπορούμε να πούμε σ’ ένα παιδί ότι έχει ξεπεράσει ένα όριο ηλικίας, όπως λειτουργεί το δημόσιο σχολείο γι’ αυτά τα παιδιά, άρα θα πρέπει να φύγει. Φέτος μας ήρθανε 7 παιδιά από το Εργαστήριο Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης και, ενώ είχαμε ένα όριο 25 παιδιά, αυτή τη στιγμή έχουμε 27 και πάμε για 30. Δεν θελήσαμε καν να αντιμετωπίσουμε το δίλημμα αν πρέπει να διώξουμε τα καινούργια παιδιά ή τα πιο μεγάλα, γεγονός που θα συντελούσε σ’ ένα τεράστιο παιδαγωγικό και κοινωνικό έγκλημα. Γι’ αυτό έχουμε δημιουργήσει ένα πλαίσιο προεπαγγελματικής κατάρτισης των νέων στο οποίο αισθάνονται ότι προσφέρουν, ότι είναι εργαζόμενοι, και φυσικά έχει ως αποτέλεσμα όλα τα καθαρά έσοδα από τα κουλουράκια να κατανέμονται ανάλογα με τον χρόνο εργασίας του καθενός. Ο Σύλλογος δεν έχει καμία απολύτως οικονομική ωφέλεια από τις πωλήσεις. Παράλληλα, δημιουργήσαμε ένα εργαστήριο ανακύκλωσης με συμπίεση κουτιών από αναψυκτικά, το οποίο έχει πολλαπλά οφέλη για τα παιδιά, με κυρίαρχα την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση και ταυτόχρονα τη μυϊκή τους ενδυνάμωση».

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014 Και οι δράσεις του Συλλόγου δεν σταματούν εδώ. Η Μέλισσα αξιοποιεί και υλοποιεί το Ευρωπαϊκό πρόγραμμα Erasmus+, ένα πρόγραμμα ανταλλαγής νέων, σε συνεργασία με το Σωματείο «Η Αγάπη», που βρίσκεται στην Κύπρο. Οι συμμετέχοντες έχουν μια μοναδική ευκαιρία να ταξιδέψουν εκτός της χώρας τους, να γνωρίσουν πολιτισμούς, νοοτροπίες και κουλτούρες, και παράλληλα να εξοικειωθούν με νέες εκπαιδευτικές εμπειρίες, με τη χρήση δεδομένων μη τυπικής μάθησης, κατι που συχνά αναφέρεται με τον όρο μάθηση μέσω εμπειριών (experiential learning), μια ακούσια μάθηση που προκύπτει από την καθημερινή ζωή και από την προσωπική εμπειρία. Ζητήσαμε, λοιπόν, να μας μεταφέρουν μια γεύση από το ταξίδι τους στην Κύπρο που πραγματοποιήθηκε φέτος στις 18-26 Οκτωβρίου.

«ΦΤΙΑΧΝΩ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΠΟΥ ΘΕΛΩ ΝΑ ΖΗΣΩ: ΜΕ ΥΓΕΙΑ, ΑΘΛΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ», είναι ο τίτλος που προγράμματος, στη δεύτερη συνεχή χρονιά υλοποίησής του, και τα οφέλη είναι πολλαπλά, τόσο στο σωματικό και ψυχοκινητικό επίπεδο, με την καλλιέργεια και ανάδειξη των φυσικών ικανοτήτων και κινητικών δεξιοτήτων των μαθητών με αναπηρία, όσο και στο συναισθηματικό και κοινωνικό επίπεδο, με την καλλιέργεια κοινωνικών αρετών, όπως το ομαδικό πνεύμα, η συνεργασία, η συμμετοχή, η επικοινωνία, η αλληλοβοήθεια, η αυτοεκτίμηση, η αυτοπειθαρχία και η αυτοπεποίθηση, η διαμόρφωση στάσεων αποδοχής των κανόνων. «Τίποτα δεν είναι αυτονόητο στο κόσμο των παιδιών», μας αναλύει η


ιδεογραφία

9

Maurits Cornelis Escher (1898 - 1972), Oiseaux de Moebius

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014

κ. Ζαχαράτου. Και γενικότερα, τίποτα δεν είναι αυτονόητο, θα προσθέταμε εμείς. Την άνοιξη του 2015, η Μέλισσα θα υποδεχθεί την… Αγάπη, ολοκληρώνοντας έτσι τον κύκλο ανταλλαγής με το σωματείο της Κύπρου. Αλήθεια, ποιος μπορεί να είναι ο μελλοντικός στόχος ενός τόσο ενεργού Συλλόγου, όπως είναι η Μέλισσα; «Η βασική μας έγνοια είναι να συνεχίσουμε να υπάρχουμε», μας απαντάει ο κ. Ζουμπουλίδης, με έντονη ανησυχία. «Ξέρετε, λόγω της κρίσης, πολλά κέντρα ανά την Ελλάδα κινδυνεύουν να κλείσουν κι άλλα έχουν ήδη κλείσει. Στόχος μας είναι να μπορούμε να βρίσκουμε πηγές χρηματοδότησης για να μην κλείσει ποτέ η Μέλισσα. Χρειαζόμαστε, φυσικά, τη βοήθεια όλων. Για παράδειγμα, τα τελευταία τρία καλοκαίρια, λόγω της κρίσης, δεν λειτούργησε η κατασκήνωση για τα ΑμεΑ, που παραδοσιακά φιλοξενεί τα παιδιά στην περιοχή των Γουβιών και αποτελεί μια εξαιρετικής σημασίας εμπειρία γι’ αυτά. Εμείς δεν ζητάμε κάτι παραπάνω από το αυτονόητο, δηλαδή ίση μεταχείριση στις παροχές και τα δικαιώματα». Καθώς έχει επιβεβαιωθεί ότι το 7-10% του παγκόσμιου πληθυσμού έχει κάποια μορφή αναπηρίας, ποσοστό που αντιστοιχεί σχεδόν σε 500 εκατομμύρια ανθρώπους και πολλαπλασιάζεται εάν συμπεριλάβουμε και τις οικογένειές τους, γίνεται επιτακτική η ανάγκη ευαισθητοποίησης. Έχω ένα όνειρο… Έναν κόσμο όπου δε θα υπάρχει από τη μια το θλιβερό ύφος του οίκτου και από την άλλη η αδιαφορία για τη θέση στάθμευσης ΑμεΑ – κάτι που αποκαλύπτει μια ανάπηρη κοινωνία. Έναν κόσμο όπου η αναπηρία, απλά, εντάσσεται στη διαφορετικότητα και απολαμβάνει πλήρη αποδοχή ως μέρος του όλου. Αφού το φανταστούμε, ας το προσπαθήσουμε.

Η 3η Δεκεμβρίου είναι Παγκόσμια Ημέρα ΑμεΑ, μια ευκαιρία να σκεφτούμε πώς μπορούμε να αφαιρέσουμε τα εμπόδια και να δημιουργήσουμε μια ενιαία και προσβάσιμη κοινωνία για όλους. Στα πλαίσια της αναζήτησης ενημέρωσης για την κατάσταση των ΑμεΑ στην Κέρκυρα, συναντήσαμε τον κ. Ανδρέα Σκούπουρα, Αντιδήμαρχο Κοινωνικής Πολιτικής και Πρόεδρο του Νομαρχιακού Συλλόγου ΑμεΑ Κέρκυρας. Ο Νομαρχιακός Σύλλογος ΑμεΑ απευθύνεται σε άτομα άνω των 18 που δεν έχουν νοητική υστέρηση και κατά κύριο λόγο έχει συμβουλευτικό χαρακτήρα, σχετικό με τους νόμους και τις παροχές που δικαιούνται. «Ζούμε σε συνθήκες πρωτόγονες για μια δημοκρατική χώρα και τα πρώτα θύματα είναι οι ειδικές κατηγορίες. Αισθανόμαστε, λοιπόν, την ευθύνη να δημιουργήσουμε έναν κοινωνικό ιστό» ήταν τα πρώτα λόγια του κ. Σκούπουρα. Φυσικά, αυτό το αισθανόμαστε, λίγο ως πολύ, όλοι. Ποιο ακριβώς, ωστόσο, είναι το έργο το οποίο συντελεί στη δημιουργία αυτού του κοινωνικού ιστού; «Όσον αφορά τα ΑμεΑ, που θα πρέπει εδώ να τονίσω ότι δεν περιορίζονται μόνο στην κινητική αναπηρία – ίσως αυτή είναι η πιο εύκολα αναγνωρίσιμη», μας πληροφορεί ο κ. Σκούπουρας, «λαμβάνουν μία κάρτα αναπηρίας κι αυτό, ουσιαστικά, υποκαθιστά μία έλλειψη του κράτους, που δεν έχει φροντίσει ακόμα να υπάρχει μία κάρτα αναπηρίας των ατόμων με επιβεβαιωμένη αναπηρία, ώστε να μπορούν να έχουν δωρεάν πρόσβαση σε θέσεις παρκινγκ και γρηγορότερη εξυπηρέτηση σ’ όλες τις δημόσιες υπηρεσίες. Παράλληλα, είμαστε υποχρεωμένοι να παρακολουθούμε κάθε νέα ανέγερση κτηρίου, για να ελέγχουμε εάν αυτό ανταποκρίνεται στο 100% των πολιτών, όχι μόνο για τα ΑμεΑ, αλλά για όλους τους πολίτες». Ο κ. Σκούπουρας αναφέρθηκε σε αρκετά παραδείγματα όπου δεν τηρείται ο Γενικός Οικοδομικός Κανονισμός, με χαρακτηριστικότερο τη μη λειτουργία των ασανσέρ στο Μαράσλειο Δημαρχείο της Κέρκυρας επί 5 συναπτά έτη, από το 2009 που ολοκληρώθηκε η κατασκευή του κτηρίου μέχρι τα τέλη Νοεμβρίου του 2014, όταν με επιμονή και αγώνα του ιδίου, δόθηκαν τελικά σε λειτουργία. «Όνειρό μου είναι η υλοποίηση ενός ευρύτερου σχεδιασμού της πόλης, όσον αφορά την πρόσβαση στα πεζοδρόμια και στα κτήρια, με αποτέλεσμα η Κέρκυρα να ενταχθεί στις φιλικά προσβάσιμες πόλεις της Ευρώπης», μας εξομολογείται ο κ. Σκούπουρας. Ο κοινωνικός ιστός είναι, στις μέρες μας, απαραίτητος και για ένα μεγάλο ποσοστό ατόμων που πλήττεται από την ανεργία. Ο κ. Σκούπουρας, από τη θέση του Αντιδημάρχου Κοινωνικής Πολιτικής, μας μίλησε για τον αγώνα που δίνεται για να μπορούν οι άνεργοι να αποκτούν ένα βιβλιάριο ασθενείας από το Δήμο κι έτσι να καλύπτουν τις φαρμακευτικές και ιατρικές τους ανάγκες. «Είναι επιτακτική ανάγκη να παρέχουμε τα απαραίτητα, διατροφή και ιατρική περίθαλψη, σε όλους τους συνανθρώπους μας. Αυτή τη στιγμή λειτουργεί το Κοινωνικό Φαρμακείο, το Κοινωνικό Παντοπωλείο, καθώς και το Κέντρο Ημερήσιας Φροντίδας, επί της Σολωμού στην πόλη της Κέρκυρας. Ο Δήμος σιτίζει καθημερινά 88 άτομα, κι ο αριθμός αυτός συνεχώς αυξάνει». Αποχαιρετήσαμε τον κ. Σκούπουρα με ευχαριστίες για τον πολύτιμο χρόνο που διέθεσε για να μας μεταφέρει τις εμπειρίες και δράσεις του και με την ευχή να συνεχίσει το δύσκολο έργο. Τέλος, ο ίδιος δεσμεύτηκε, μετά από σχετική ερώτησή μας, ότι οι κατασκηνώσεις για τα ΑμεΑ, θα λειτουργήσουν κανονικά από το καλοκαίρι του 2015.


10

ιδεογραφία

Πίστευε και ερεύνα: η διεισδυτική ματιά του καθηγητή Ντέιβιντ Χάρβεϊ Μετάφραση/Σχόλια: Αργύρης Γεωργουλής

Isaac Torrontera - Panoramica nocturna de Hong Kong

Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί απόσπασμα από τον πρόλογο του βιβλίου Seventeen Contradictions and the End of Capitalism (17 αντιφάσεις και το τέλος του καπιταλισμού), του καθηγητή Ανθρωπολογίας και Γεωγραφίας Ντέιβιντ Χάρβεϊ, ενός παγκόσμια καταξιωμένου επιστήμονα, με ιδιαίτερη ευαισθησία όσον αφορά τα κοινωνικά προβλήματα. Μεταξύ άλλων, έχει ασχοληθεί με ζητήματα κοινωνικής και περιβαλλοντικής δικαιοσύνης και εναλλακτικές μορφές κοινωνικής οργάνωσης στη βάση της ανθρώπινης αλληλεγγύης και έχει υποστηρίξει ότι η βαθύτερη ουσία του σύγχρονου, νεοφιλελεύθερου, παγκόσμιου οικονομικού συστήματος είναι ο αμοραλισμός και η ασυδοσία και, κατά συνέπεια, η συζήτηση για έναν ελεγχόμενο ηθικό καπιταλισμό εδράζεται επί μιας θεμελιώδους πλάνης. Στηριζόμενος στην άποψη ότι, στις μέρες μας, τόσο οι υποστηρικτές του καπιταλιστικού μοντέλου όσο και η παραδοσιακή αριστερά βρίσκονται προ αδιεξόδου, ο Χάρβεϊ επιχειρεί να εισαγάγει καινούργιες αντιλήψεις και ερευνητικές μεθόδους –τις οποίες θεωρεί «ξεκάθαρα αναγκαίες σ΄ αυτούς τους άνυδρους πνευματικά καιρούς»– για την εξέταση των αντιφάσεων του κεφαλαιοκρατικού οικονομικού συστήματος, με απώτερο σκοπό τη διερεύνηση βιώσιμων εναλλακτικών προτάσεων. Χαρακτηριστικά, γράφει: «Με τον τρόπο αυτόν, ένα παράθυρο μπορεί να ανοίξει για ένα ολόκληρο πεδίο ανεκμετάλλευτων και ανεξερεύνητων δυνατοτήτων. Χρειαζόμαστε ένα ανοιχτό βήμα –μια παγκόσμια συνέλευση, ας πούμε– για να εξετάσουμε πού βρίσκεται το κεφάλαιο, πού μπορεί να πηγαίνει και τι θα πρέπει να γίνει σχετικά». Οι κρίσεις έχουν ουσιαστική σημασία για την αναπαραγωγή του καπιταλισμού. Είναι κατά την πορεία των κρίσεων που οι αστάθειες του καπι-

ταλισμού αντιμετωπίζονται, αναδιαμορφώνονται και επαναδομούνται για να δημιουργηθεί μια καινούργια εκδοχή καπιταλισμού. Πολλά κατακομματιάζονται και πετιούνται για να κάνουν χώρο στο καινούργιο. Χτεσινά τοπία παραγωγικότητας γίνονται βιομηχανικές χωματερές, παλιά εργοστάσια κατεδαφίζονται ή μετατρέπονται για καινούργιες χρήσεις, εργατικές γειτονιές μεγαλοαστικοποιούνται (gentrification). Αλλού, μικρά αγροκτήματα και αγροτικές περιουσίες αντικαθίστανται από ευρείας κλίμακας βιομηχανοποιημένες γεωργικές καλλιέργειες ή από αστραφτερά καινούργια εργοστάσια. Επιχειρηματικά Πάρκα, Κέντρα Έρευνας και Ανάπτυξης, Κέντρα Αποθήκευσης και Διανομής Ειδών Χονδρικού Εμπορίου απλώνονται άτακτα στη γη –καταμεσής στους εκτεταμένους προαστιακούς οικισμούς με τα πανομοιότυπα σπίτια– συνδεδεμένα μέσω λεωφόρων και ανισόπεδων κόμβων. Τα μητροπολιτικά κέντρα ανταγωνίζονται για το ύψος, την επιβλητικότητα και τη γοητεία που έχουν οι πύργοι γραφείων και τα εμβληματικά πολιτιστικά κτήριά τους· γιγαντιαία εμπορικά κέντρα εξαπλώνονται ταχύτατα τόσο στα αστικά κέντρα όσο και στα προάστια, μερικά μέχρι που διπλασιάζονται, σαν αεροδρόμια απ’ όπου ασταμάτητα περνούν ορδές τουριστών και ανώτερα στελέχη επιχειρήσεων, σ’ ένα εξ ορισμού κοσμοπολίτικο περιβάλλον. Τα γήπεδα γκολφ και τις περίκλειστες κοινότητες, που προηγήθηκαν στις ΗΠΑ, μπορεί τώρα κανείς να δει στην Κίνα, τη Χιλή και την Ινδία να κάνουν κοντράστ με την ακανόνιστη εξάπλωση παράνομων αυτοσχέδιων οικισμών, που επίσημα προσδιορίζονται ως φτωχογειτονιές, παραγκουπόλεις ή φαβέλες. Αλλά αυτό που είναι εντυπωσιακό στις κρίσεις δεν είναι τόσο η συλλήβδην επαναδιαμόρφωση των φυσικών τοπίων, αλλά οι δραματικές αλλαγές τρόπων σκέψης και κατανόησης, θεσμών και

κυρίαρχων ιδεολογιών, πολιτικών συμμαχιών και διαδικασιών, πολιτικών υποκειμενικοτήτων, τεχνολογιών και οργανωτικών δομών, κοινωνικών σχέσεων, εθιμικών πολιτισμικών στοιχείων και προτιμήσεων που διαπνέουν την καθημερινή ζωή. Οι κρίσεις κλονίζουν, ως τον βαθύτατο πυρήνα, τις διανοητικές μας αντιλήψεις για τον κόσμο και για τη θέση μας εντός του. Κι εμείς, ταραγμένοι μέτοχοι και κάτοικοι αυτού του αναδυόμενου νέου κόσμου, πρέπει να προσαρμοστούμε δια καταναγκαστικής συναίνεσης στη νέα κατάσταση πραγμάτων, την ίδια ώρα που, μέσω των πράξεων και του τρόπου σκέψης και συμπεριφοράς μας, προσθέτουμε την ταπεινή μας συνεισφορά στη ακαταστασία που χαρακτηρίζει αυτόν τον κόσμο. Στο μέσο μιας κρίσης είναι δύσκολο να διακρίνεις που μπορεί να βρίσκεται η έξοδος. Οι κρίσεις δεν είναι μοναδικά, ξεχωριστά, γεγονότα. Ενώ έχουν εμφανείς αιτίες, οι τεκτονικές αλλαγές που αντιπροσωπεύουν χρειάζονται πολλά χρόνια για να επιτελεστούν. Η παρατεταμένη κρίση που ξεκίνησε με το χρηματιστηριακό κραχ του 1929 δεν επιλύθηκε πριν τη δεκαετία του 1950, αφού ο κόσμος είχε περάσει από την Ύφεση της δεκαετίας του ‘30 και τον Παγκόσμιο Πόλεμο στη δεκαετία του ‘40. Ομοίως, η κρίση που έγινε αντιληπτή από την αναταραχή στις διεθνείς χρηματαγορές στα τέλη της δεκαετίας του ‘60 και απ’ τα γεγονότα του 1968 στους δρόμους πολλών πόλεων (από το Παρίσι και το Σικάγο μέχρι την πόλη του Μεξικού και τη Μπανγκόκ) δεν επιλύθηκε πριν τα μέσα της δεκαετίας του ‘80, αφού είχαν προηγηθεί η κατάρρευση, στις αρχές της δεκαετίας του ‘70, του παγκόσμιου νομισματικού συστήματος του Μπρέτον Γουντς (είχε καθιερωθεί επίσημα το 1944), μια πολυτάραχη δεκαετία εργατικών αγώνων (1970-80) και η άνοδος και εδραίωση των νεοφιλελεύθερων πολιτικών υπό τους Ρέιγκαν, Θάτσερ, Κολ, Πινοσέτ και,


ιδεογραφία στο τέλος, τον Ντενγκ Σιαοπίνγκ στην Κίνα. Με το πλεονέκτημα της κατοπινής ματιάς, δεν είναι δύσκολο να εντοπίσεις άφθονα σημάδια επερχόμενων προβλημάτων αρκετά πριν μια κρίση αναφλεγεί και γίνει πλήρως ορατή. Για παράδειγμα, οι διογκούμενες ανισότητες στον νομισματικό πλούτο και τα εισοδήματα κατά τη δεκαετία του 1920 και η φούσκα της αγοράς ακίνητων που έσκασε το 1928 στις ΗΠΑ προοιωνίστηκαν την κατάρρευση του 1929. Πράγματι, η μέθοδος εξόδου από μια κρίση εμπεριέχει τους σπόρους των κρίσεων που έρχονται. Η βουτηγμένη στο χρέος και αυξανόμενα απορυθμιζόμενη (deregulated) παγκόσμια χρηματιστικοποίηση που ξεκίνησε στη δεκαετία του ‘80, ως τρόπος αντιμετώπισης των εργασιακών συγκρούσεων μέσω διευκόλυνσης της γεωγραφικής κινητικότητας και του διασκορπισμού, παρήγαγε την τελική πράξη της με την κατάρρευση της τράπεζας επενδύσεων Λίμαν Μπράδερς στις 15 Σεπτεμβρίου του 2008. Έχουν, κατά τον χρόνο γραφής του παρόντος, περάσει πάνω από 5 χρόνια από αυτό το γεγονός, το οποίο πυροδότησε τη θύελλα οικονομικών καταρρεύσεων που έχει ακολουθήσει. Αν το παρελθόν μπορεί να είναι οδηγός μας, θα πρόδιδε ατζαμοσύνη η αναμονή, αυτή τη στιγμή, οποιωνδήποτε καθαρών ενδείξεων για το πώς θα δείχνει ένας αναζωογονημένος καπιταλισμός – αν κάτι τέτοιο μπορεί να συμβεί. Αλλά θα έπρεπε ήδη να υπάρχουν αντικρουόμενες διαγνώσεις για το τι είναι λαθεμένο και ένα πλήθος προτάσεις για τη διόρθωση των πραγμάτων. Η ένδεια νέας σκέψης και πολιτικών είναι εντυπωσιακή. Ο κόσμος είναι, εν γένει, πολωμένος μεταξύ μιας συνέχισης (όπως στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ), αν όχι μιας εμβάθυνσης, των νεοφιλελεύθερων μέτρων με βάση τα οικονομικά της προσφοράς και τον μονεταρισμό –που εστιάζουν στη λιτότητα, ως το κατάλληλο φάρμακο που θα θεραπεύσει τις ασθένειές μας– και της επανόδου μιας εκδοχής, συνήθως μετριασμένης, κεϋνσιανής επέκτασης (με βάση τα οικονομικά της ζήτησης και τη χρηματοδότηση μέσω δανεισμού – όπως στην Κίνα), η οποία αγνοεί την έμφαση που δίνει ο Κέυνς στην αναδιανομή του εισοδήματος στις κατώτερες τάξεις ως βασικό συστατικό της κεϋνσιανής θεωρίας. Ασχέτως του ποια πολιτική ακολουθείται, το αποτέλεσμα είναι η εύνοια προς το κλαμπ των δισεκατομμυριούχων, που τώρα συνιστά μιαν αυξανόμενα ισχυρή πλουτοκρατία τόσο εντός των κρατών (όπως ο Ρούπερτ Μέρντοχ) όσο και στη διεθνή σκηνή. Κάθε λεπτό, οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι, παντού. Οι 100 πρώτοι δισεκατομμυριούχοι του κόσμου (από τις Κίνα, Ρωσία, Ινδία, Μεξικό και Ινδονησία, όπως επίσης και από παραδοσιακά κέντρα πλούτου στη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη) πρόσθεσαν 240 δισεκατομμύρια δολάρια στα ταμεία τους, μόνο το 2012 (αρκετά, όπως υπολογίζει η Όξφαμ, για να τερματίσουν την παγκόσμια φτώχεια εν μιά νυκτί). Αντίθετα, οι δείκτες ευημερίας των μαζών, στην καλύτερη πε-

ρίπτωση, παραμένουν στάσιμοι ή, πιθανότερα, διέρχονται μιαν επιταχυνόμενη, αν όχι καταστροφική (όπως στην Ελλάδα και την Ισπανία), υποβάθμιση. Η μεγάλη θεσμική διαφορά αυτή τη φορά φαίνεται να είναι ο ρόλος των κεντρικών τραπεζών, με την Ομοσπονδιακή Τράπεζα Αποθεμάτων των ΗΠΑ να παίζει έναν ηγετικό, αν όχι κυριαρχικό, ρόλο στην παγκόσμια σκηνή. Αλλά πάντοτε, από το ξεκίνημα των κεντρικών τραπεζών (το 1694 στη Βρετανία), ο ρόλος τους ήταν να προστατεύουν και να εγγυοδοτούν τους τραπεζίτες και όχι να φροντίζουν για την ευημερία του λαού. Το γεγονός ότι, σύμφωνα με τις στατιστικές, οι ΗΠΑ μπόρεσαν να βγουν από την κρίση το καλοκαίρι του 2009 και ότι οι χρηματαγορές, σχεδόν παντού, μπόρεσαν να καλύψουν τις απώλειές τους, είχε να κάνει, ολοκληρωτικά, με τις πολιτικές της Ομοσπονδιακής Τράπεζας. Προμηνύει αυτό έναν παγκόσμιο καπιταλισμό ελεγχόμενο από μια δικτατορία των διοικητών των κεντρικών τραπεζών, των οποίων η πρώτιστη ανάθεση είναι η προστασία της ισχύος των τραπεζών και των πλουτοκρατών; Αν ναι, τότε αυτό φαίνεται να προσφέρει ελάχιστες προοπτικές για μια λύση στα παρόντα προβλήματα των στάσιμων οικονομιών και της πτώσης του βιοτικού επιπέδου για την πλειονότητα του παγκόσμιου πληθυσμού. Γίνεται επίσης πολλή κουβέντα σχετικά με τις πιθανότητες μιας τεχνολογικής αντιμετώπισης της τρέχουσας οικονομικής δυσφορίας. Ενώ το αρμάθιασμα νέων τεχνολογιών και οργανωτικών μορφών έπαιξε πάντα έναν σημαντικό ρόλο στη διευκόλυνση εύρεσης εξόδου από τις κρίσεις, ο ρόλος αυτός δεν ήταν ποτέ καθοριστικός. Η αισιόδοξη

Wolf G. - I See Love - flickrCC

εστίαση στις μέρες μας κοιτά προς έναν καπιταλισμό «βασισμένο στη γνώση» (‘knowledge-based’ – με τη βιοϊατρική, τη γενετική μηχανική και την τεχνητή νοημοσύνη στην πρώτη γραμμή). Αλλά οι καινοτομίες είναι πάντοτε ένα δίκοπο μαχαίρι. Η δεκαετία του ΄80, στο κάτω κάτω, μας έδωσε την αποβιομηχανοποίηση μέσω του αυτοματισμού, έτσι ώστε να έχουν τώρα υποσκελιστεί, ως μεγαλύτεροι εργοδότες του ιδιωτικού τομέα στις ΗΠΑ, περιπτώσεις του τύπου Τζένεραλ Μότορς (η οποία απασχολούσε καλοπληρωμένο και συνδικαλισμένο προσωπικό τη δεκαετία του ‘60) από περιπτώσεις του τύπου Γουόλμαρτ (με το τεράστιο, μη συνδικαλισμένο, χαμηλόμισθο εργατικό της δυναμικό). Αν η παρούσα μεταρρυθμιστική έκρη-

11

ξη δείχνει προς κάποια κατεύθυνση, αυτή είναι η μείωση των δυνατοτήτων απασχόλησης για το εργατικό δυναμικό και η αυξανόμενη σημασία των μισθώσεων δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας για το κεφάλαιο. Αλλά, αν ο καθένας προσπαθεί να ζήσει από ενοίκια και κανείς δεν επενδύει στην οποιανδήποτε παραγωγή, τότε είναι ξεκάθαρο ότι ο καπιταλισμός οδηγείται προς μια κρίση εντελώς διαφορετικής τάξης. Δεν είναι μόνο οι καπιταλιστικές ελίτ και οι, διανοούμενοι και ακαδημαϊκοί, ακόλουθοί τους, που φαίνονται ανίκανοι να έρθουν σ’ οποιανδήποτε ριζική ρήξη με το παρελθόν τους ή να προσδιορίσουν μια βιώσιμη έξοδο από την έμπλεο δυσφορίας κρίση της χαμηλής ανάπτυξης, της στασιμότητας, της υψηλής ανεργίας και απώλειας της εθνικής κυριαρχίας υπέρ της ισχύος των κατόχων ομολόγων. Οι δυνάμεις της παραδοσιακής αριστεράς (πολιτικά κόμματα και εργατικές ενώσεις) είναι, εμφανώς, ανίκανες να παραθέσουν οποιαδήποτε συμπαγή αντίσταση στην ισχύ του κεφαλαίου. Έχουν χτυπηθεί ανελέητα από τριάντα χρόνια δεξιάς ιδεολογικής και πολιτικής επίθεσης, ενώ ο δημοκρατικός σοσιαλισμός έχει καταστεί αναξιόπιστος. Το όνειδος της κατάρρευσης κάθε ενεργού κομμουνιστικού παραδείγματος και ο «θάνατος του Μαρξισμού», μετά το 1989, έκαναν τα πράγματα χειρότερα. Ό,τι έχει απομείνει τώρα από τη ριζοσπαστική αριστερά λειτουργεί, κατά βάση, έξω από οποιουσδήποτε θεσμικούς ή οργανωμένους διαύλους αντίστασης, με την ελπίδα πως στο τέλος οι χαμηλής κλίμακας δράσεις και ο τοπικός ακτιβισμός θα μπορέσουν να οδηγήσουν αθροιστικά σε κάποιο είδος, ικανοποιητικής, συνολικής εναλλακτικής πρότασης. Αυτή η αριστερά, η οποία περιέργως αναπαράγει μια φιλελεύθερη –μέχρι και νεοφιλελεύθερη– ηθική αντικρατισμού, γαλουχείται διανοητικά από στοχαστές όπως ο Μισέλ Φουκώ και από όλους εκείνους που έχουν επανασυναρμολογήσει μεταμοντέρνους κατακερματισμούς κάτω από το λάβαρο ενός, κατά μέγα μέρος, ακατανόητου μεταδομισμού ο οποίος ευνοεί τις πολιτικές ταυτοτήτων και αποφεύγει την ταξική ανάλυση. Αυτονομιστικές, αναρχικές και τοπικιστικές απόψεις βρίσκονται παντού, ολοφάνερα. Αλλά, στο βαθμό που αυτή η αριστερά επιδιώκει να αλλάξει τον κόσμο χωρίς να πάρει την εξουσία, μια αυξανόμενα ενοποιούμενη πλουτοκρατική καπιταλιστική τάξη παραμένει αδιαμφισβήτητη αναφορικά με την ικανότητά της να κυριαρχεί στον κόσμο ανεμπόδιστα. Αυτή η νέα άρχουσα τάξη επικουρείται από ένα κράτος ασφάλειας και επιτήρησης το οποίο δεν είναι καθόλου απρόθυμο να χρησιμοποιήσει τις αστυνομικές του εξουσίες για να καταπνίξει κάθε μορφή εναντίωσης, στο όνομα της καταπολέμησης της τρομοκρατίας. ΣτΜετ.. Λόγω περιορισμένου χώρου, δεν προστέθηκαν επεξηγήσεις για ορισμένους εξειδικευμένους όρους, οι οποίοι επισημαίνονται με πλάγια γράμματα για τη διευκόλυνση περαιτέρω έρευνας από τους αναγνώστες.


12

ιδεογραφία

Η ΑΝΘΡΩΠΙΚΗ ΑΡΧΗ ✑ Παπαδημητρίου Θανάσης

Από τα αρχαία χρόνια, ο άνθρωπος, καθώς παρατηρούσε τον έναστρο ουρανό, αντιλαμβανόταν τη σχέση του με το αχανές διάστημα και ένιωθε μικρός και ασήμαντος. Με το πέρασμα των αιώνων και την ανάπτυξη της τεχνολογίας, ήρθε αντιμέτωπος με ακόμα μεγαλύτερες αποκαλύψεις. Η διατύπωση και η απόδειξη της θεωρίας του ηλιοκεντρικού συστήματος έθεσε τον άνθρωπο από το κέντρο του σύμπαντος στο περιθώριο. Είχε βέβαια την ψευδαίσθηση πως μπορούσε να αποκαταστήσει την κυρίαρχη θέση του στο σύμπαν δίνοντας εύκολες επιστημονικές εξηγήσεις για όλα τα ερωτήματα που αφορούσαν τη δημιουργία ζωής. Οδηγήθηκε έτσι στο συμπέρασμα πως όλες οι δυνάμεις του σύμπαντος συνεργάστηκαν –συνωμότησαν– και κατάφεραν να δημιουργήσουν νοήμονα όντα και πως αυτό το γεγονός δεν ήταν αποτέλεσμα τυχαίων συμβάντων. Μέσα από κάποιους κύκλους επιστημόνων θεμελιώθηκε η «ανθρωπική αρχή»: μια θεωρία που επανατοποθετούσε τον άνθρωπο στο κέντρο του σύμπαντος και η οποία υποστήριξε ότι το σύμπαν μας δεν είναι μια μηχανή, αλλά έχει σκέψη και νόηση και μπορεί να μεταμορφώνει την ανόργανη ύλη σε όντα με αυτογνωσία. Για να στηριχτεί αυτή η θεωρία, βγήκαν κάποια πρόχειρα αλλά βάσιμα συμπεράσματα μέσα από ορισμένες… συμπτώσεις. Για παράδειγμα: • Ο μικρότερος φυσικός χρόνος όπου μπορεί να λάβει χώρα ένα γεγονός είναι τα 10-14 sec (τυπικός χρόνος πυρηνικών αντιδράσεων) και ο μεγαλύτερος φυσικός χρόνος είναι η ηλικία του σύμπαντος: 5x1017 sec. O μέσος όρος τους είναι 1 λεπτό, όσο μπορεί να κρατήσει την αναπνοή του ένας άνθρωπος. • Το πρωτόνιο έχει μάζα 2x10-24 gr, ενώ ένα αστέρι σαν τον Ήλιο μας έχει μάζα 2Χ1033 gr. Ο μέσος όρος τους είναι 60 κιλά, όσο περίπου και η τυπική ανθρώπινη μάζα. Επίσης, μια μικρή διακύμανση στις τιμές των φυσικών σταθερών θα δημιουργούσε ένα τελείως εχθρικό σύμπαν. Αν, στα πρώτα λεπτά της δημιουργίας του σύμπαντος, οι πυρηνικές δυνάμεις ήταν ισχυρότερες, όλο το υδρογόνο, το οποίο αποτελεί πηγή ενέργειας για τα αστέρια, θα είχε μετατραπεί σε βαριά στοιχεία

και δεν θα έμενε αρκετό υδρογόνο. Αν η πυκνότητα του σύμπαντος ήταν πολύ μικρότερη, πιθανότατα δεν θα μπορούσαν να δημιουργηθούν γαλαξίες, ενώ, αν ήταν μεγαλύτερη, το σύμπαν θα ζούσε πολύ λιγότερο και δεν θα προλάβαινε να σχηματίσει ανεπτυγμένη ζωή. Αν, για παράδειγμα, η πιθανότητα εκπομπής ή απορρόφησης φωτονίων από τα ηλεκτρόνια ήταν απειροελάχιστα μεγαλύτερη ή μικρότερη, τα άστρα ή θα είχαν εκραγεί ή δεν θα μπορούσαν να μετατρέψουν το υδρογόνο και το ήλιο σε άνθρακα και οξυγόνο. Ο διάσημος Άγγλος αστρονόμος Sir Fred Hoyle αναφέρει την κατά προσέγγιση ισορροπία των ατόμων οξυγόνου και άνθρακα. Και τα δύο είναι απόλυτα αναγκαία στους ζωντανούς οργανισμούς και πρέπει να περιέχονται σ’ αυτούς σε σχεδόν ίδιες ποσότητες. Περισσότερος άνθρακας θα εμπόδιζε τον σχηματισμό πολλών ουσιών από τις οποίες εξαρτάται η ζωή, όπως το έδαφος και οι βράχοι, ενώ μεγάλη ποσότητα οξυγόνου θα κατέκαιε κάθε ανθρακούχο ουσία που θα συναντούσε. Μετά τη δημιουργία ζωής στον πλανήτη μας, αν οι οργανισμοί ήταν πολύ μικροί δεν θα είχαν αναπτύξει τη διαθέσιμη ποσότητα μυαλού που είναι απαραίτητη για περιέργεια, στοχασμούς, φαντασία, νόηση. Αντίθετα, αν οι οργανισμοί ήταν πολύ μεγάλοι, ο αριθμός τους θα ήταν μικρότερος γιατί δεν θα έφθαναν τα αγαθά του πλανήτη για να τους

θρέψουν επαρκώς. Θα ζούσαν περισσότερο αλλά δεν θα είχαν πολλές ευκαιρίες για εξέλιξη. Εύκολα συνάγεται το συμπέρασμα πως αν υπήρχε μια μικρή μεταβολή, το σύμπαν θα ήταν τελείως διαφορετικό. Το ανθρωπικό αξίωμα ουσιαστικά δίνει την ικανοποίηση στον άνθρωπο πως κάποιο ρόλο παίζει μέσα στο αχανές σύμπαν και ότι ίσως αποτελεί σκοπό της δημιουργίας του. Ο J. Wheeler, θεωρητικός φυσικός και υποστηρικτής της ανθρωπικής αρχής, είπε: «Το σύμπαν είχε την ανάγκη να δημιουργήσει τον άνθρωπο για να αντιληφθεί τον εαυτό του μέσω του δημιουργήματός του». Η ανθρωπική αρχή είναι σίγουρα μια προβολή των ενδόμυχων φόβων και επιθυμιών του ανθρώπου· εμπεριέχει στοιχεία μεταφυσικά και προέκυψε από την ανάγκη του να επανακάμψει και να προωθηθεί σε μια θέση περίοπτη όπως η θέση που κατείχε τόσα χρόνια μέσα απ’ τη κοσμοθεωρία των θρησκειών. Οι τελευταίες ανακαλύψεις έρχονται να ανατρέψουν αυτή τη θεώρηση. Σύμφωνα με τα τελευταία δεδομένα του διαστημικού τηλεσκοπίου Κέπλερ έχουν βρεθεί πάνω από 1000 εξωπλανήτες σε 800 πλανητικά συστήματα σαν του Ήλιου μας και ο αριθμός συνεχώς αυξάνεται. Βέβαια, οι αναζητήσεις μας διακρίνονται από ένα είδος βιολογικού σωβινισμού, γιατί αναζητούμε μορφές ζωής σύμφωνα με τον δικό μας ορισμό και ερμηνεία της έννοιας «ζωή». Μας είναι δύσκολο να αντιληφθούμε τη βιωσιμότητα άλλων μορφών ζωής σε πλανήτες ή σε σύμπαντα με διαφορετικές συνθήκες. Ως εκ τούτου, έχουμε ισχυρό λόγο να αμφιβάλλουμε ότι η ανθρωπική αρχή μπορεί να επιβάλει περιορισμούς στην αντίληψη των μηχανισμών που επιτρέπουν τη δημιουργία ζωής. Η διατύπωση άλλωστε των θεωριών της σχετικότητας και της κβαντομηχανικής συνιστά ένα σύμπαν χαοτικό, όπου η εξέλιξη δεν εξαρτάται από συγκεκριμένους αιτιοκρατικούς μηχανισμούς αλλά από απροσδιόριστους και διαφορετικούς συνδυασμούς γεγονότων.

Πηγές: Περί αστέρων και Συμπάντων, Ξανθόπουλος Βασίλης Η κόμη της Βερενίκης, Γραμματικάκης Γεώργιος Wikipedia.com www.physics4u.gr


ιδεογραφία

Γευστικό ταξίδι στον κόσμο των βοτάνων ✑ Ελένη Χριστοφοράτου

Το κείμενο αυτό είναι μία εισαγωγή σε ένα παραδοσιακό εργαλείο της βοτανοθεραπείας που είναι η γεύση των βοτάνων. Στα επόμενα φύλλα της Ιδεογραφίας, θα διερευνήσουμε κάθε μία γεύση ξεχωριστά, παραθέτοντας και μία συνταγή με βότανα που την εκπροσωπούν. Η γεύση του κάθε βότανου είναι ουσιαστικά μία κωδικοποιημένη γλώσσα επικοινωνίας με το βότανο αυτό, η οποία εμπεριέχει πολλαπλές πληροφορίες . Ένα μέρος από αυτές τις πληροφορίες αφορά τις θεραπευτικές ιδιότητες του κάθε φυτού. Οι άνθρωποι ανακάλυψαν τη γνώση αυτή από πολύ νωρίς και έτσι, για παράδειγμα, οι κουζίνες των λαών που ζουν σε περιοχές με πολλή ζέστη (περιοχές όπου τα μικρόβια έχουν τις ιδανικές συνθήκες για να πολλαπλασιάζονται ταχύτατα) χρησιμοποιούν καυτερά μπαχαρικά στα φαγητά γιατί γνωρίζουν, από εμπειρία, ότι η καυτερή γεύση παραπέμπει σε αντιμικροβιακές ιδιότητες. Η εξοικείωση μας με τις γεύσεις των βοτάνων που πλέον έχουν κατηγοριοποιηθεί συστηματικά από τις παραδοσιακές σχολές θεραπείας (Αρχαία Ελληνική Ιατρική, Κινέζικη Ιατρική, Αγιουρβέδα, Δυτική Βοτανοθεραπεία κ.λπ.), μας απελευθερώνει από την ανάγκη να απομνημονεύουμε συσχετισμούς παθήσεων με συγκεκριμένα βότανα και διευρύνει τη δυνατότητα μας να λειτουργήσουμε ολιστικά, ταιριάζοντας την ιδιοσυγκρασία του βοτάνου με την ιδιοσυγκρασία του ατόμου, καθώς και την ιδιαιτερότητα των συγκεκριμένων συμπτωμάτων. Μέσα από τη γεύση μπορούμε να καταλάβουμε τις ομοιότητες και τις διαφορές μεταξύ βοτάνων με συγγενικά χαρακτηριστικά και να αποκτήσουμε, έτσι, ευελιξία στη δυνατότητα χρήσης εκείνων των βοτάνων που είναι πιο προσιτά οικονομικά, πιο διαθέσιμα στη συγκεκριμένη περιοχή ή πιο πρακτικά και εύκολα στη χρήση τους. Στα επόμενα άρθρα θα προσεγγίσουμε αναλυτικά τις γεύσεις: πικρό, γλυκό, ξινό, καυτερό και αλμυρό. Οι διάφορες σχολές βοτανοθεραπείας προσδιορίζουν διαφορετικά τις γεύσεις, όχι βέβαια

γιατί αυτές αλλάζουν από λαό σε λαό, αλλά γιατί δίνουν έμφαση σε διαφορετικά στοιχεία της γεύσης, ή της επίγευσης, τα οποία κάθε σχολή αξιοποιεί μέσα από ένα άλλο σύστημα σκέψης και εφαρμογής. Στο βάθος όμως, όλοι μιλούν για τα ίδια πράγματα μιας και η γλώσσα των βοτάνων είναι οικουμενική. Το ταξίδι στον κόσμο της γεύσης των βοτάνων είναι ουσιαστικά ένα ταξίδι εμπειρίας. Η βιβλιογραφία μάς βοηθά να κατανοήσουμε τις ιδι-

13

ότητες των βοτάνων σύμφωνα με τα διάφορα θεραπευτικά συστήματα, αλλά αυτό που ουσιαστικά χαράζεται στη μνήμη μας είναι η ίδια η εμπειρία της γεύσης. Εμπειρία σημαίνει δοκιμή. Δοκιμάζουμε το βότανο με το οποίο δουλεύουμε σε συνθήκες χαλάρωσης και ηρεμίας. Παρατηρούμε την επίδραση, πρώτα στη γλώσσα και μετά σε ολόκληρο το σώμα. Ανιχνεύουμε σημάδια ζέστης, κρύου, ενυδάτωσης, ξηρότητας, χαλάρωσης ή σύσφιξης. Ένα στυφό, για παράδειγμα, βότανο σφίγγει αμέσως τους ιστούς του στόματος παραπέμποντας στις στυπτικές του ιδιότητες (η στυφάδα αναγνωρίζεται σαν ανεξάρτητη γεύση στην Αγιουρβεδική Ιατρική. Στην Κινέζικη Ιατρική θεωρείται υποκατηγορία της ξινής γεύσης). Προσπαθούμε να εντοπίσουμε την κύρια γεύση και τις διάφορες δευτερεύουσες ή την όποια επίγευση. Κρατάμε ένα ημερολόγιο με τις παρατηρήσεις μας και τις συγκρίνουμε με ό,τι είναι γραμμένο στη βιβλιογραφία. Ας μη ξεχνάμε ότι ένα κομμάτι της γεύσης είναι πάντα υποκειμενικό και γι’ αυτό έχει σημασία η δική μας προσωπική αντίληψη. Σ’ αυτό το επίπεδο, πάντα δουλεύουμε με βότανα τα οποία γνωρίζουμε με σιγουριά ότι είναι ασφαλή. Δεν δοκιμάζουμε βότανα που δεν ξέρουμε, ειδικά στη φύση. Γύρω μας υπάρχουν φυτά που είναι τοξικά και επικίνδυνα για τον άνθρωπο, με ένα απλό άγγιγμα, ή με τη δοκιμή ακόμα και μίας ελάχιστης ποσότητας. Βασικός κανόνας ασφαλείας, στο ταξίδι μας στον κόσμο των γεύσεων, είναι η σωστή αναγνώριση των φυτών και η γνώση μας γι’ αυτά. Αν θέλουμε να δοκιμάσουμε κάτι που δεν γνωρίζουμε, πρώτα θα ερευνήσουμε για να μάθουμε ποιο είναι το φυτό αυτό και αν είναι τοξικό ή όχι. Ας θυμόμαστε ότι υπάρχουν φυτά που κάποια μέρη τους είναι τοξικά ενώ άλλα είναι θεραπευτικά. Οι καρποί της φυτόλακας χρησιμοποιούνται παραδοσιακά στη θεραπεία της αρθρίτιδας, αλλά οι σπόροι που βρίσκονται μέσα στον καρπό είναι τοξικοί. Ακόμη, το ίδιο φυτό μπορεί να είναι ασφαλές σε μία εποχή του χρόνου και τοξικό σε μία άλλη. Στην Αμερική, καταναλώνουν παραδοσιακά τα νεαρά βλαστάρια της φυτόλακας για τις πολύτιμες ιδιότητες τους, αλλά σταματούν να μαζεύουν το φυτό αμέσως μόλις οι βλαστοί κοκκινίσουν οπότε και εμφανίζεται η τοξικότητα. Από τα παραπάνω, καταλαβαίνουμε ότι πολλά τοξικά φυτά χρησιμοποιούνται θεραπευτικά, αλλά η χρήση τους προϋποθέτει πολύ καλή γνώση. Η λεπτομέρεια είναι που κάνει τη διαφορά και, πολλές φορές, αυτή η λεπτομέρεια δεν υπάρχει στα βιβλία ή στις αναρτήσεις που διαβάζουμε στο διαδίκτυο, οπότε δεν δοκιμάζουμε ποτέ αν δεν ξέρουμε με απόλυτη σιγουριά ότι είμαστε ασφαλείς.


14

ιδεογραφία

Paul - Tulip Staircase - flickrCC

Jim Trodel - Nature-Mt Hood, Oregon - flickrCC

ΣΗΜΕΙΑ ΚΑΙ... ΜΟΥΣΙΚΗ ✑ Μαρία Κασάπη-Ζωντανού, φοιτήτρια ΤΜΣ

"semiotics tells us things we already know in a language we will never understand" (Paddy Whannel) Η Σημειωτική είναι μια μέθοδος ανάλυσης των συμβόλων, που χρησιμοποιεί μια κοινωνία, εποχή ή επικοινωνιακό σύστημα, ως προς την επίτευξη της επικοινωνίας. Είναι τομέας της φιλοσοφίας αλλά και της ψυχολογίας, της γλωσσολογίας και των πληροφοριακών μέσων. Από το 1930, με τον φιλόσοφο Pierce, ο οποίος εισήγαγε τον όρο σημειωτική από την ελληνική λέξη σημείον, που σημαίνει σύμβολο, με σκοπό να αναλύσει τη χρήση των συμβόλων στα διάφορα επίπεδα επικοινωνίας, μέχρι τις μέρες μας, έχουν διατυπωθεί πολλές αντικρουόμενες μεταξύ τους σημειολογικές προσεγγίσεις. Η πιο πρόσφατη επιδιώκει την αποτίμηση ενός επικοινωνιακού γεγονότος, όπως η μουσική επένδυση μιας γαμήλιας τελετής και της συνοδευτικής της κοσμικής γιορτής, όχι μόνο ως προς τα τραγούδια αλλά ως προς την ιδιαίτερη επικοινωνιακή βαρύτητα αυτών μέσα στα συγκεκριμένα κοινωνικά πλαίσια. Η μουσική δεν είναι, για τον άνθρωπο, ούτε ακόμη και για τα ζώα, ένα εργαλείο αυθύπαρκτο αλλά ένα εργαλείο για την επίτευξη πολλών διαφορετικών αλλά αλληλοσυ-

μπληρούμενων σκοπών, όπως η αποστολή μηνυμάτων, η δημιουργία αισθητικής απόλαυσης, η επίτευξη συνοχής του συνόλου, η εκτόνωση και, μόνο για τον άνθρωπο, η τελετουργική καλλιέργεια αισθητικής και ιδεολογιών. Η μουσική σημειολογία άπτεται πολλών άλλων επιστημονικών και αισθητικών πεδίων: της μουσικής αισθητικής και μουσικής κοινωνιολογίας, οι οποίες δίνουν πληροφορίες για τη φόρμα και τη σχέση φόρμας και κοινωνικής λειτουργικότητας· της μουσικής γνωσιολογίας, της οποίας πεδίο είναι οι διαδικασίες δημιουργίας συναισθημάτων και σκέψεων σε όσους συμμετέχουν στο μουσικό γεγονός και ο επηρεασμός της νοητικής, συναισθηματικής και, κατ' επέκταση, ολικής τους κατάστασης. Η κοινωνική προσέγγιση της μουσικής αισθητικής είναι απαραίτητη, τόσο σημειωτικά όσο και αισθητικά. Το περιεχόμενο των μουσικών σημείων αλλά και οι ίδιοι οι κοινωνοί αυτών διαμορφώνονται από το πολιτισμικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η μουσική διαδικασία, και αντίστροφα. Επίσης, η μελέτη της κοινωνικής αποδοχής ή της χρήσης του έργου, μέσα από πηγές που αναφέρονται στο περιεχόμενο και την κοινωνική λειτουργικότητά του ή στην άποψη ενός μέρους της κοινωνίας σχετικά μ' αυτό, μας δίνει την αισθητική στάση των ανθρώπων απέναντί του. Σε κάποιες κοινωνίες ή περιόδους, όλοι ασχολούνται με τη μουσική, ανάμεσα στις υπόλοιπες ασχολίες οι οποίες διασφαλίζουν την ευζωία. Στις μέρες μας, όμως, στον δυτικό πολιτισμό, η δραστηριότητα αυτή έχει παραχωρηθεί στους επαγγελματίες. Η σύγχρονη αισθητική αποζητά την ολική έρευνα των πολιτιστικών συνθηκών στις οποίες γεννήθηκε, αναπτύχθηκε και πέθανε

κάποιο καλλιτεχνικό είδος ή έργο, μια προσέγγιση γνωστή ως aesthetics engagement. Σύμφωνα με την προσέγγιση αυτή, τα ήθη τα οποία καθορίζουν την αισθητική στάση του κόσμου, ατόμων ή συνόλων, διαμορφώνονται μέσα από την καθημερινή επαφή με τα πολιτιστικά προϊόντα και τη χρήση τους, από τα κτήρια των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και των γραφείων ως τα πάρκα, την αγορά, τους δρόμους, τη διατροφή, την ένδυση, τους μηχανισμούς μετάδοσης των πληροφοριών. Η διάσταση των διαφορετικών μορφών υλικού υποστρώματος της μουσικής πληροφορίας (όπως η έντυπη παρτιτούρα, ο δίσκος, το Διαδίκτυο) ή η πρόοδος στην κατασκευή των οργάνων ή, πολύ περισσότερο, η μουσική στο ενιαίο εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας που μελετάται διαμορφώνουν αντίστοιχη λειτουργικότητα κι αισθητική. Μουσική και κοινωνία, όπως, κατά έναν παράλληλο τρόπο, επικοινωνιακά συστήματα και κοινωνία και, ευρύτερα, αισθητικό συνολικό οικοδόμημα και κοινωνία, αλληλοεξαρτώνται. Αφενός, τα αρχετυπικά ζητήματα όλων των ανθρώπινων κοινωνιών ανεξαρτήτως χώρου και χρόνου και, αφετέρου, η αποδεδειγμένη ανταπόκριση όλων ανεξαιρέτως των έμβιων όντων με συγκεκριμένο τρόπο σε συγκεκριμένα μουσικά και σύνθετα επικοινωνιακά ερεθίσματα (όπως είναι οι εντάσεις των ήχων, ο τόνος της εκφοράς του λόγου ή της κραυγής στα ζώα), σε συνδυασμό με τη σύγχρονη επιστημονικά και πειραματικά αποδεδειγμένη εγκυρότητα των απόψεων των αρχαίων φιλοσόφων για την ορθή και λειτουργικά ελεγχόμενη –ως προς τα αισθητικά, ψυχοκινητικά και κοινωνικά αποτελέσματά της– μουσική δραστηριότητα, ενισχύουν την άποψη ότι η μουσική δεν


ιδεογραφία είναι απλά ένα είδος ψυχαγωγίας, αλλά ένα δυνατό εργαλείο επικοινωνίας και διαμόρφωσης χαρακτήρων καθώς και διατήρησης ή διασάλευσης της κοινωνικής συνοχής και γαλήνης.

...μουσική! ποια μουσική; Καλό θα ήταν να ξεκαθαρίσουμε τι είναι μουσική. Κάποιοι ισχυρίζονται ότι οποιοδήποτε είδος τέχνης, άρα και η μουσική, είναι προϊόν της ανθρώπινης ευφυίας, η οποία με τη σειρά της είναι προϊόν και αιτία της οργάνωσης των ανθρώπων σε κοινωνίες. Τότε, όμως, θα έπρεπε τα κελαηδήματα των ωδικών πτηνών ή το τραγούδι των φαλαινών να μην αποτελούν μουσική. Με το σκεπτικό αυτό, θα έπρεπε, επιπλέον, έργα μεγάλης αισθητικής αξίας όπως οι Τέσσερις Εποχές του Vivaldi ή το Μαύρο Κοτσύφι του Messiaen να μη θεωρούνται έργα τέχνης, από τη στιγμή που αναπαράγουν ήχους της φύσης. Κι όμως οι συνθέτες, αφενός, και οι ερμηνευτές, αφετέρου, έπρεπε να περάσουν χρόνια εξάσκησης στον τομέα τους για να αντιγράψουν, με την τέχνη τους, τους πραγματικούς ήχους της φύσης. Στις τέχνες μπορούμε να διακρίνουμε δυο επίπεδα επικοινωνίας: το συμβολικό, όπου τα μηνύματα φέρουν πλούσιο και ποικίλο σημασιολογικό περιεχόμενο και δημιουργούν συναισθήματα ως αισθητικά οικοδομήματα, και το ρεαλιστικό, όπου συγκεκριμένα μηνύματα, με χαρακτηριστικό υλικό υπόστρωμα, λαμβάνονται από συγκεκριμένες αισθήσεις και επηρεάζουν τους αντίστοιχους νοητικούς, συναισθηματικούς και αντανακλαστικούς, ψυχοκινητικούς μηχανισμούς. Με την ίδια φιλοσοφία, ο Πλάτωνας και ο Πυθαγόρας συνιστούν την έκθε-

ση όσων πάσχουν από μανία σε αρμονίες ισόρροπες που επιφέρουν ηρεμία. Ομοιοπαθητικά, ο Πλάτωνας συστήνει την έκθεση των κατεχομένων από πνεύματα, τους οποίους αναγνωρίζει ως ψυχικά ασθενείς, σε ρυθμούς και αρμονίες και ηχοχρώματα διονυσιακά όπως οι φρυγικές αρμονίες που εκτελούνταν με αυλούς, κάτι ανάλογο του ζουρνά, ώστε η μουσική αυτή να τονώσει το πάθος το οποίο έτσι εκτονώνεται και φεύγει. Το άλλο επίπεδο μηνυμάτων είναι το σημαινόμενο, το περιεχόμενο, το οποίο δεν αλλάζει μόνο ανάλογα με τη φόρμα, αλλά και ανάλογα με την κοινωνική συγκυρία της οποίας αποτελεί κομμάτι η μουσική διαδικασία και τα πρόσωπα που μετέχουν ως δημιουργοί, εκτελεστές και ακροατές. Αν λάβουμε υπόψη μας το παράδειγμα με τους ψυχικά ασθενείς και τη διονυσιακή μουσική, αφενός, η διονυσιακή μουσική –γι' αυτό άλλωστε είχε και την αντίστοιχη λειτουργία στην αρχαία Ελλάδα– έχει ακούσματα που παραπέμπουν σε οργιαστικές και ξέφρενες λατρείες, με γρήγορους ρυθμούς, στριγκούς ήχους και μεγάλες αυξομοιώσεις στις αποστάσεις των φθόγγων και, αφετέρου, ήταν συνδεδεμένα τα ακούσματα αυτά με τις αντίστοιχες λατρευτικές διαδικασίες, έτσι ώστε ακόμη κι αν δεν ήταν κάποιος ψυχικά ασθενής να αισθάνεται, όποτε ακούει αυτό το είδος, ότι συμβαίνει κάποια οργιαστική τελετή ή εορτάζεται κάτι χαρμόσυνο. Μια άλλη άποψη, που υποστηρίχθηκε από τον John Cage, είναι ότι όλα είναι μουσική, αλλά έρευνες σε βρέφη έχουν δείξει ότι η ακρόαση έργων απροσδιόριστου ρυθμικού οικοδομήματος δεν προκαλούν τις ίδιες αντιδράσεις ανταπόκρισης με εκείνες που προκαλούν τα έργα με ξεκάθαρο ρυθμικό σχεδιασμό. Κι εδώ, υπάρχει απάντηση. Πρώτα, ότι για ανθρώπους σαν τον Cage,

World Bank Photo Collection Afghanistan National Institute of Music Concert

Anlrudh Koul Madonna Concert - flickrCC

Anlrudh Koul Lady Gaga with the Piano Limo - flickrCC

Mulligan Stu - Naxi Ancient Music

15

βαθιά εξασκημένους στη μουσική, όλοι οι ήχοι, αλλά κυρίως οι συνδυασμοί ήχων, ερμηνεύονται μέσα τους ως μουσική. Ύστερα, τα περισσότερα ρυθμικά αχανή έργα, όπως της αλεατορικής, είναι πειραματικά, οπότε ανολοκλήρωτα, γιατί ακόμη κι αν όλα είναι μουσική πρέπει να διαλέγεις εκείνα τα υλικά που θα δημιουργήσουν ένα έργο με αρχή, μέση και τέλος: ένα φαγητό με όλα τα πιθανά υλικά της κουζίνας δε θα το έτρωγε ούτε ο πιο πεινασμένος σκύλος.

...αναλαμβάνοντας τις ευθύνες μας... Η στάση μας στη μουσική καλό είναι να προέρχεται από μέσα μας και να ανταποκρίνεται στις αισθητικές, πνευματικές και κοινωνικές μας ανάγκες, αλλά, κυρίως, δεν πρέπει να σταματάει στα πρέπει. Το πρόβλημα με τους κανονισμούς είναι το ποιος τους καθορίζει και με ποιο σκοπό. Παρ' όλ' αυτά, κάθε άνθρωπος επηρεάζεται από δυο, ανταγωνιστικά πολλές φορές, κέντρα διαμόρφωσης της αισθητικής του, τη φύση και την κοινωνία. Μέσα στη φύση περιλαμβάνονται τα αρχέτυπα που, μέσω των αισθήσεων, δημιουργούν αυτόματες αντιδράσεις όπως οι χτύποι της καρδιάς, η έκκριση ορμονών και τα αντανακλαστικά και συνδέονται με χαρακτηριστικά όπως οι εντάσεις, οι ρυθμοί και οι συνηχήσεις. Στην κοινωνία περιλαμβάνονται η τυπική και άτυπη εκπαίδευση, η μόδα, το εμπόριο, η πολιτική, τα γενικότερα ήθη, τα οποία διαμορφώνουν ένα πλήρες αισθητικό οικοδόμημα. Στο Διαφωτισμό, φιλόσοφοι όπως ο Kant διατυπώνουν απόψεις σχετικά με τη σωστή στάση του κόσμου απέναντι στην τέχνη, έτσι ώστε η ατομική και συλλογική αισθητική να διαμορφώνονται υπεύθυνα και να εκφράζουν αμερόληπτα, επομένως κοινώς αποδεκτά, το ωραίο. Η προσέγγιση του Kant είναι κανονιστική και δείχνει πώς πρέπει να γίνεται, και όχι πώς γίνεται, η αξιολόγηση του έργου τέχνης ουδέτερα και αποστασιοποιημένα, πράγμα αδύνατον καθώς, για να αρέσει σε κάποιον κάτι σημαίνει ότι ανταποκρίνεται στο τι ο ίδιος θεωρεί ωραίο και τι του προκαλεί πνευματική, σωματική ή ολική ευχαρίστηση. Παρ' όλ' αυτά, ακόμη κι αυτό ετεροκαθορίζεται, μέσα από την παιδεία, την κοινωνική οργάνωση, τις συλλογικές και ατομικές ανάγκες. Δεν είμαστε σε θέση να απαλλαγούμε από τη διαδικασία αυτή, αλλά θα ήταν καλό τουλάχιστον να την αναγνωρίσουμε και ίσως, έτσι, κατανοήσουμε καλύτερα την επανάσταση που κάθε νέος καλλιτέχνης έχει φέρει στην εποχή του.


16

ιδεογραφία

Χαριστικό Παζάρι του Εναλλακτικού:

Μύρισε αγάπη! Μου ζητήθηκε να γράψω ένα κείμενο για το Χαριστικό Παζάρι του Εναλλακτικού Εργαστηρίου, που έγινε στις 13-14 Δεκεμβρίου 2014 στο Πολύτεχνο, ένα κείμενο που δεν ήθελα να γράψω, για ένα παζάρι που δεν ήθελα να γίνει… Όχι, δεν είμαι ο γκρινιάρης των εορτών, αλλά θεωρούσα άσχημη τη στιγμή για να γίνει το παζάρι. Ήταν γκρίζες μέρες, κυριολεκτικά, πολιτικά και ψυχολογικά. Ώρες πριν, οι ίδιοι άνθρωποι φωνάζαμε και αγωνιζόμασταν για τα δικαιώματα ενός συνανθρώπου και η κούραση ήταν έντονη, κυρίως η ψυχολογική. Στο Εργαστήρι, όμως, ποτέ δεν κέρδιζε η προσωπική κούραση τη συλλογική εργασία και έτσι, με λίγη αμηχανία και πολλή σκέψη, ξεκινήσαμε το Σάββατο το πρωί να στήνουμε το Παζάρι. Το Πολύτεχνο άνοιξε την πόρτα του, μας έφτιαξε ζεστό καφέ και… Μαγεία!!! Ξαφνικά υπήρχαν χαμογέλα, γέλια, οργάνωση (σε χρόνο μηδέν), αγκαλιές και πειράγματα. Αγαπημένο μας χόμπι να δοκιμάζουμε ρούχα και να βγάζουμε αστείες φωτογραφίες. Η μουσική μάς

Σχέσεις άμεσες, ζωντανές και ειλικρινείς 4η ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ Με αφορμή την Πανελλαδική διαμαρτυρία ενάντια στις διατάξεις του Ν.4264/2014, πραγματοποιήθηκε στην Κατερίνη, στις 15 Νοεμβρίου, η 4η Πανελλαδική Συνάντηση των πρωτοβουλιών «Χωρίς Μεσάζοντες». Η ομάδα μας ήταν παρούσα. Στη συνάντηση συμμετείχαν μέλη κινημάτων πολιτών και παραγωγοί απ’ όλη την Ελλάδα. Συζητήθηκαν τα προβλήματα που δημιούργησε η εφαρμογή του Ν. 4264/2014 και η προσπάθεια κατάργησης του κινήματος «Χωρίς Μεσάζοντες», το οποίο ανακουφίζει χιλιάδες νοικοκυριά και παραγωγούς σε ολόκληρη τη χώρα. Οι πρωτοβουλίες πολιτών ζητούν ομόφωνα: • Την επαναφορά του δικαιώματος των παραγωγών να διαθέτουν ελεύθερα τα προϊόντα τους σε όλη την επικράτεια. • Τη νομική θωράκιση των αγορών διάθεσης αγροτικών προϊόντων «Χωρίς Μεσάζοντες». • Τη διασφάλιση του δικαιώματος των καταναλωτών να προμηθεύονται ποιοτικά και φθηνά προϊόντα απευθείας από παραγωγούς της επιλογής τους. Προς το παρόν, δράσεις «χωρίς μεσάζοντες» μπορούν να γίνονται μόνο με τους παλιούς παραγωγούς, κατόχους αδειών για υπαίθριο πλανόδιο εμπόριο, με ισχύ σ’ όλη την επικράτεια. Στους «παλαιούς» παραγωγούς η άδεια παρατάθηκε μέχρι τη συνταξιοδότησή τους. Στον νέο νόμο δεν προβλέπεται διαδικασία έκδο-

έδινε ρυθμό και ένα παράλληλο φωτεινό σύμπαν δημιουργούνταν σιγά σιγά στην αίθουσα. Καταφέραμε μέχρι το μεσημέρι να είναι όλα στην εντέλεια και σαν καλές οικοδέσποινες, αφού αποθέσαμε τα εδέσματα στο τραπέζι μας, ανοίξαμε τις πόρτες… Το Σάββατο, ομολογώ, ήταν πιο ήρεμα: πολλοί φίλοι, αγαπημένες φάτσες, άνθρωποι δικοί μας. Έκαναν τη βόλτα τους, ήπιαν καφέ, τσίμπησαν κάτι, έφτιαξαν τσάντες και πιο πολύ μίλησαν μαζί μας, γεγονός που μας έφτιαξε ακόμα πιο πολύ τη διάθεση. Έτσι η μέρα κύλησε γρήγορα και όμορφα και δώσαμε ραντεβού για το επόμενο πρωί. Κυριακή πρωί και το Πολύτεχνο βούιζε σαν κυψέλη, από τις φωνές μικρών παιδιών! Γονείς ανέμελα έπιναν τον καφέ τους και χάζευαν ρούχα κι άλλα αντικείμενα· αν κάποιος δεν ήξερε θα έλεγε πως ήμασταν μια μεγάλη οικογενειακή συνάντηση. Τα πολύ μικρά έπαιζαν και τα πιο «μεγάλα» έφτιαχναν κάρτες για τη μαμά και τον μπαμπά, ενώ την ίδια στιγμή η παιδοψυχίατρος κ. Ζαχαράτου μάς μάθαινε πώς να μιλάμε στους μικρούς ήρωες της ζωής μας για τον Άγιο Βασίλη.

σης άδειών για τους νέους αγρότες. Τους αφαιρείται το δικαίωμα απευθείας διάθεσης!!! Συγχαρητήρια στους εμπνευστές του νόμου και στους βουλευτές που ψήφισαν τις συγκεκριμένες διατάξεις. Αυτό που εμείς μπορούμε να πούμε, από τη μέχρι σήμερα εμπειρία μας, είναι ότι η απευθείας σχέση δημιουργεί ευθύνη: οι καταναλωτές αποκτούν γνώση, παίρνουν την κατάσταση στα χέρια τους, αποφασίζουν οι ίδιοι τι θέλουν και πληρώνουν δίκαιες τιμές για τα προϊόντα των παραγωγών. Οι δημιουργοί-παραγωγοί δίνουν τον καλύτερο τους εαυτό, γιατί έχουν πολύ μεγάλο κίνητρο να παρουσιάζουν ποιοτικά προϊόντα σ’ αυτή τη συναλλαγή. Εμπεδώνεται σχέση εμπιστοσύνης. Χτίζεται μ’ αυτόν τον τρόπο μια ζωντανή και υγιής σχέση καταναλωτών-παραγωγών αλλά και μια άμεση και ειλικρινής σχέση μεταξύ των πολιτών – ο μόνος δρόμος για να ξεπεράσουμε την κάθε είδους κρίση.

Η Ομάδα Παράκαμψης Μεσαζόντων είχε μια πολύ πετυχημένη διανομή με όσπρια και μέλι στις 29 Νοεμβρίου. Το κλίμα ήταν γιορτινό. Χαρούμενα χαμογελαστά πρόσωπα από όλους τους συμμετέχοντες. Ο απολογισμός ήταν 1900 κιλά όσπρια και 500 κιλά μέλι για περίπου 200 οικογένειες, που έκαναν τις παραγγελίες τους χωρίς μεσάζοντες. Ήταν η 12η δράση και οι συμπολίτες μας απαιτούν να υπάρξει συνέχεια.

Και εκεί, λίγο πριν το τέλος, ήρθαν οι νεράιδες Αμαλία και Ελένη να ζεστάνουν την ψυχή μας με βότανα, κανέλα και πολλή πολλή αγάπη… Μύρισε αγάπη! Και όταν, ώρες μετά, μαζεύαμε τα πράγματα που είχαν απομείνει, ένα σκέφτηκα… Το παζάρι είναι για μας αυτό που οι Αμερικανοί λένε chicken soup for the soul, μια μαγική κοτόσουπα για την ψυχή, με υλικά: πολλή αγάπη, αλληλεγγύη, λιιιιιιίγο κόπο, πολύ πάθος και πολλά χαμόγελα. Και του χρόνου…

Ακόμη, εγκαινιάσαμε συνεργασία με το Κέντρο Ειδικής Αγωγής και Επαγγελματικής Κατάρτισης «Η Μέλισσα», στο πρόγραμμα ανακύκλωσης αλουμινένιων συσκευασιών, υπέρ των παιδιών της Μέλισσας. Γι’ αυτόν τον σκοπό, θα φιλοξενούμε στις μελλοντικές μας διανομές κάδο ανακύκλωσης. Δεν πετάμε λοιπόν τα αλουμινένια κουτάκια. Τα πάμε στον κάδο ανακύκλωσης, την ημέρα της διανομής, ή στη Μέλισσα (στη 2η πάροδο Ελευθερίου Βενιζέλου 5, στην πόλη της Κέρκυρας), τις καθημερινές. Ελπίζουμε στην ανταπόκριση και ενεργό συμμετοχή του κοινού στην επόμενη δράση μας, που θα ανακοινωθεί σύντομα.

ιδεογραφία

ΔΩΡΕΑΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΚΕΡΚΥΡΑΣ

http://enallaktikoergastiri.org

Σύνταξη: Γεωργία Αντωνίου, Ελένη Αρμένη, Μαρία Αυλωνίτη, Θοδωρής Βώρος, Αργύρης Γεωργουλής, Μαρία Κασάπη-Ζωντανού, Αγγελική Κολέτσου, Κυριάκος Κωλέσης, Σωτήριος Λίβας, Πύρρος Μάγγος, Θανάσης Παπαδημητρίου, Βαγγέλης Τσίρμπας, Φαίδρα Χατζοπούλου, Ελένη Χριστοφοράτου, Ομάδα Παράκαμψης Μεσαζόντων, Ομάδα Χαριστικού Παζαριού. Φωτογραφίες: Γιάννης Δημητράς, Ομάδα Φωτογραφίας, αρχείο Ιδεογραφίας, ιστότοπος Flickr (με άδεια Creative Commons) Σχεδιασμός - DTP: Φιλένη Λοράνδου Εκτύπωση: Synthesis e-mail: ideografia@hotmail.gr ΤΑ ΕΝΥΠΟΓΡΑΦΑ ΑΡΘΡΑ ΕΚΦΡΑΖΟΥΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΨΗ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ