Page 1

POLSKA W EUROPIE

Przygotowały: Emilia Podhajna Sandra Tatarczuch Agata Ślema Agnieszka Świderska Europeistyka GRUPA 3013

1


PLAN PRACY

1. Wymiar strategiczno - polityczny 1.1.

Ocena efektów członkostwa Polski w Unii Europejskiej z siedmioletniej perspektywy

1.2.

Ocena stabilności politycznej Polski oraz jakości instytucji państwowych na tle pozostałych państw UE

2. Wymiar społeczno- ekonomiczny 2.1.

Ocena poziomu rozwoju społeczno- ekonomicznego Polski na tle pozostałych państw Unii Europejskiej

2.2.

Ocena klimatu biznesowego w Polsce na tle pozostałych państw Unii Europejskiej

2.3.

Ocena jakości i satysfakcji z życia w Polsce na tle innych państw UE

2


Polska jest krajem leżącym w Europie Środkowo-Wschodniej o powierzchni 312,7 tys. km². Polskę zamieszkuje 38 415 284 osób, co plasuje ją na 33 miejscu na świecie. W stolicy Polski – Warszawie mieszka najwięcej obywateli – 1,71 miliona. Dla porównania w Krakowie mieszka 756 tysięcy osób.1 Gęstość zaludnienia na 1 km² wynosi 122,1 osoby, podczas gdy średnia unijna to 116,6.

2

Struktura wiekowa w Polsce przedstawia się w

następujący sposób. Najliczniejszą grupą są osoby w wieku produkcyjnym. Stanowią one aż 71,6%. Pozostałe dwie grupy prezentują się podobnie, a mianowicie osoby w wieku 0-14 lat stanowią 14,7% społeczeństwa, a grupa osób powyżej 65 roku życia 13,7%. Średnia wieku w Polsce u kobiet wynosi 40,3, natomiast u mężczyzn 36,8, co ogółem daje średnią 38,5 lat. Wykres 1. Struktura wiekowa w Polsce w 2011r.

Struktura wiekowa w Polsce w 2011r. >14

15-64

13,70%

65>

14,70%

71,60%

Źródło: opracowanie własne na podstawie: world-factbook/geos/pl.html 05.06.2012

https://www.cia.gov/library/publications/the-

Struktura etniczna w Polsce zdominowana jest przez osoby narodowości polskiej. Polacy stanowią 96,7% ogółu ludności. Na mniejszości narodowe składają się kolejno: Niemcy (0,4%), Białorusini (0,1%) i Ukraińcy (0,1%). Natomiast struktura wyznaniowa przedstawia się następująco: wyznanie rzymskokatolickie 89,8% (w tym 75% deklaruje się jako praktykujący), wyznanie prawosławne 1,3%, protestanci stanowią 0,3% a inne wyznania 0,3%. Osoby nie deklarujące przynależności do jakiejkolwiek wiary stanowią 8,3%.

1 2

https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html 05.06.2012 http://epp.eurostat.ec.europa.eu/guip/countryAction.do 05.06.2012

3


Liczba urodzeń przypadające na 1 000 osób wynosi 9,96, co plasuje Polskę na odległym 194 miejscu światowego rankingu. Niepokojącym jest fakt, iż liczba zgonów na 1000 mieszkańców przewyższa liczbę urodzeń i wynosi 10,24, zatem przyrost naturalny jest ujemny. Wskaźnik dzietności w Polsce w roku 2012 szacowany jest na 1,31 dzieci na 1 kobietę. Z takim wynikiem Polska zamyka światowy ranking i spośród 222 krajów znajduje się na 209 miejscu. Kraje europejskie, które mają gorszy wskaźnik to: Rumunia, Ukraina, Białoruś i Czechy. 3 Produkt krajowy brutto wg parytetu siły nabywczej w Polsce w roku 2011 wyniósł 765,6 miliarda dolarów, co plasuje nasz kraj na 21 miejscu na świecie. W porównaniu z rokiem ubiegłym nastąpił wzrost o 4,3%. Jeśli chodzi natomiast o sektorowy rozkład PKB, to usługi stanowią 63%, przemysł 33,6%, a rolnictwo nieco ponad 3%. Jak widać gospodarka Polski skierowana jest na usługi i również najwyższe zatrudnienie notowane jest w tym sektorze (53,4%). W przemyśle pracuje 29,2% ogółu zatrudnionych, natomiast w rolnictwie 17,4%.

Wykres 2. PKB według sektorów gospodarki w Polsce w 2011r.

PKB wg sektorów gospodarki przemysł

usługi

rolnictwo

3,40%

33,60% 63,00%

Źródło: opracowanie własne na podstawie: https://www.cia.gov/library/publications/theworld-factbook/geos/pl.html 05.06.2012

3

https://www.cia.gov/library/publications/the-worldfactbook/rankorder/2127rank.html?countryName=Poland&countryCode=pl&regionCode=eur&rank=209#pl 05.06.2012

4


1.1.

OCENA EFEKTÓW CZŁONKOSTWA POLSKI W UNII EUROPEJSKIEJ Z SIEDMIOLETNIEJ PERSPEKTYWY Oczywiście w ocenie korzyści i kosztów członkostwa Polski w Unii Europejskiej

najważniejsze wydaje się być szczegółowe zanalizowanie wskaźników makroekonomicznych. Niemniej jednak autorzy pracy na samym początku chcieliby ukazać stosunek i nastawienie społeczeństwa Polskiego do struktur Unii Europejskiej po siedmiu latach członkostwa w tej organizacji, a następnie odnieść je do zmian, jakie zaszły w gospodarce Polskiej w konsekwencji przyłączenia się do struktur tej Wspólnoty. W części tej chcieliby ukazać zarówno konsekwencje członkostwa Polski w Unii Europejskiej w sferze zakładanych efektów makroekonomicznych na polską gospodarkę, jak i dla polskich obywateli. EFEKTY I KORZYŚCI NA POZIOMIE OBYWATELA Polacy z siedmioletniej perspektywy stosunkowo dobrze oceniają przyłączenie się Polski do Unii Europejskiej, szczególnie w odniesieniu do sytuacji w kraju, a także poprawy sytuacji Polskiej na arenie międzynarodowej. Aż 82% ogóły badanych akceptuje uczestnictwo Polski w strukturach Unii Europejskiej. Nagłe, burzliwe czy też kontrowersyjne wydarzenia polityczne i ekonomiczne nie mają bardzo dużego wpływu na opinię Polaków na temat członkostwa Polski w UE. Jest to głównie spowodowane faktem, że pro unijne nastroje w Polsce ukształtowały się dopiero po trzech latach członkostwa, a nie były wynikiem chwilowej euforii zaraz po wstąpieniu do struktur Wspólnoty.4 Pomimo ugruntowanej już opinii obywateli Polskich na temat UE, światowy kryzys gospodarczy wpłynął negatywnie na nastroje społeczeństwa zarówno w Polsce jak i w całej Wspólnocie. Mimo, że Polacy rzadko dostrzegają bezpośredni wpływ członkostwa Polski w UE na swoje życie, to poparcie dla tej organizacji widoczne jest we wszystkich grupach społecznych. Według badań, najbardziej przychylni Unii Europejskiej są urzędnicy i bezrobotni. Dla osób bezrobotnych, korzyści płynące z członkostwa Polski w UE są bardzo łatwo zauważalne, ponieważ bardzo duża ilość osób niezatrudnionych korzysta ze szkoleń zawodowych lub dotacji na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej finansowanych z funduszy unijnych. Trzecią najbardziej przychylną Unii Europejskiej grupą społeczną są studenci. Może to wynikać z faktu, że ta grupa również zauważa wiele bezpośrednich korzyści, jakie może czerpać z członkostwa Polski w tej organizacji. Wspólnota oferuje szereg programów i wyjazdów stypendialnych dla uczniów Uczelni Wyższych. Korzyści osobiste dostrzegane są także przez tę część obywateli, 4

http://cel.uek.krakow.pl/moodle/file.php/4734/Ocena_7lat28.04.2011.pdf, dostęp: 9.06.2012

5


którzy skorzystali ze wszelkiego rodzaju dofinansowania projektów z funduszy europejskich. Jednak, pomimo że to urzędnicy są najbardziej pro unijną grupą społeczną to nie oni odnotowali największe korzyści ze wstąpienia do Unii Europejskiej. Prawie połowa wszystkich środków pomocowych z Unii Europejskiej dla Polski została przeznaczona na gospodarstwa rolne oraz obszary wiejskie. Paradoksalnie to właśnie rolnicy byli jedną z najbardziej sceptycznie nastawionych grup do przystąpienia Polski do struktur UE. Problem stanowi jednak, że aż 80% tych środków jest przeznaczonych na dotacje bezpośrednie, co na państwo o tak rozdrobnionej strukturze agrarnej nie wpływa korzystnie. 5 Mimo, że zdecydowana większość Polaków opowiada się za członkostwem Polski w UE, to na wiele tematów dotyczących tej organizacji, opinie polskiego społeczeństwa są podzielone. Różnica zdań widoczna jest szczególnie w kwestiach takich, jak: kto osiągnął większe korzyści z przystąpienia Polski do struktur UE (inne kraje unijne, Polska, czy też korzyści były obopólne), a także w kwestii suwerenności naszego państwa. Polacy spierają się czy Polska poprzez wstąpienie do Wspólnoty utraciła, czy też umocniła swoją niepodległość. Oczywiście można tutaj mówić o swego rodzaju uzależnieniu od państw unijnych, ale nie można zapominać, że dzięki Unii Europejskiej Polska może zmniejszać swoje uzależnienie np. od Rosji. Oczywiście na przestrzeni siedmiu lat polityka energetyczna Unii Europejskiej z polskiej perspektywy pozostawia wiele do życzenia. Obecnie jednak Wspólnota zgadza się, że jednorodna polityka i jedno wspólne stanowisko całej Unii Europejskiej wobec Rosji jest niezbędne do ograniczenia wpływu Federacji Rosyjskiej na kraje Europy Środkowej i Wschodniej. W roku 2010 na poziomie Unii Europejskiej zostało przyjęte rozporządzenie o bezpieczeństwie dostaw gazu, w którym uwzględniono szereg polskich postulatów dotyczących solidarnego reagowania.6 Kolejną bardzo istotną kwestią, która ma bezpośredni wpływ na życie każdego Polaka jest sytuacja na rynku pracy. W roku 2003 bezrobocie w Polsce było na poziomie ok. 20% i do roku 2009 (11%) sukcesywnie spadało. 7 W ciągu siedmiu lat członkostwa Polski w UE, wzrost bezrobocia został odnotowany dopiero w roku 2010 (12,1%) i był spowodowany głównie światowym kryzysem gospodarczym. Bardzo niepokojące jest duże bezrobocie wśród ludzi młodych, które w roku 2010 było na poziomie 23,7%. Problem ten nie dotyczy jednak wyłącznie Polski, a całej Unii Europejskiej. W całej organizacji poziom bezrobocia wśród tej grupy był w roku 2010 na poziomie 20%, kraje takie jak: Litwa, Łotwa, Estonia i Słowacja odnotowały nawet stopy ponad 30%. Pomimo, że 5

http://forsal.pl/artykuly/569471,polska_w_unii_europejskiej_nie_weszlismy_do_raju.html, dostęp: 9.06.2012 http://cel.uek.krakow.pl/moodle/tym file.php/4734/Ocena_7lat28.04.2011.pdf , dostęp: 9.06.2012 7 http://www.stat.gov.pl/gus, dostęp: 9.06.2012 6

6


członkostwo Polski w UE pozytywnie wpłynęło na rynek pracy, a bezrobocie spadło to rynek pracy wciąż potrzebuje reformy. Spadek bezrobocia jest uwarunkowany głównie wzrostem gospodarczym w tym okresie, a także utworzeniem nowych miejsc pracy. Gospodarka Polski od roku 2003 urosła o jedna trzecią, a poziom zatrudnienia osób w wieku produkcyjnym wzrósł z 51,1% w roku 2004, do 59,2% w roku 2011.8 Jednak wstąpienie do struktur Unii Europejskiej nie wiąże się dla Polaków jedynie z obniżeniem bezrobocia, a także z największą od czasów II wojny światowej falą emigracji, która bardzo pogłębiła załamanie demograficzne w tym kraju.9 Skutkiem tego stało się powstanie tzw. „straconego pokolenia”, które w większości przypadków nie zrobiło kariery w ojczyźnie, ani nie ma odłożonej odpowiedniej ilości kapitału, która pozwoliłabym mu na powrót do kraju. MAKROEKONOMICZNE EFEKTY PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ

W latach 2004-2010 gospodarka całej Unii Europejskiej urosła o 6%, natomiast gospodarka Polski odnotowała wzrost na poziomie 30%. Wśród państw Europy Środkowej i Wschodniej lepszy wynik od Polski uzyskała w tym okresie wyłącznie Słowacja ze wzrostem o 34%. W 2010 roku Polska znalazła się wśród krajów o najwyższej stopie realnego wzrostu PKB. Przed Polską, która osiągnęła wzrost na poziomie 3,8% PKB znalazły się jedynie Szwecja(5,5%) i Słowacja(4%).10 Szybki wzrost gospodarczy odzwierciedlił się także w zwiększeniu względnej wielkości polskiej gospodarki w stosunku do największych gospodarek Unii Europejskiej. PKB Polskie mierzone według parytetu siły nabywczej w roku 2004 wynosił 20% PKB Niemiec, 26% Wielkiej Brytanii oraz 28% PKB Francji. W roku 2010 było to już kolejno: 24%, 34% oraz 34%. Do polskiego wzrostu gospodarczego w latach 2004-2010 w dużej mierze przyczyniły się transfery z budżetu Unii Europejskiej. Na przestrzeni siedmioletniego członkostwa Polski w UE transfery te wyniosły 49,8 mld euro. W okresie tym wpłaty Polski do budżetu Wspólnoty wyniosły 20,4 mld euro, co daje dodatnie saldo przepływów finansowych. Polska przez 7 lat członkostwa w Unii Europejskiej zyskała 29,5 mld euro. Największy zysk Polski odnotowany został w roku 2010, w którym kraj ten po odliczeniu składki do unijnego budżetu otrzymał 7,7 mld euro. Kwota ta stanowiła w roku 2010 równowartość 2% polskiego PKB. Otwarcie rynków pracy w Europie Zachodniej 8

http://issuu.com/piotr.malec/docs/poland?mode=window&printButtonEnabled=false&shareButtonEnabled=fa lse&searchButtonEnabled=false&backgroundColor=%23222222, dostęp: 9.06.2012 9 http://forsal.pl/artykuly/569471,polska_w_unii_europejskiej_nie_weszlismy_do_raju.html , dostęp: 9.06.2012 10

http://issuu.com/piotr.malec/docs/poland?mode=window&printButtonEnabled=false&shareButtonEnabled=fa lse&searchButtonEnabled=false&backgroundColor=%23222222, dostęp: 9.06.2012

7


odzwierciedliło się w zwiększeniu transferów środków prywatnych z zagranicy do Polski. W latach 2004-2010 strumień środków, które trafiły do Polski z tytułu transferów z budżetu UE oraz z transferów polskich emigrantów, wyniósł w sumie 75,8 mld euro. Jeżeli chodzi o wpływ członkostwa Polski w Unii Europejskiej na handel zagraniczny to skutki były korzystniejsze niż oczekiwano. Na przestrzeni siedmiu lat członkostwa eksport Polski zwiększył się dwukrotnie ( w roku 2003 wyniósł 47,5 mld euro, a w roku 2010 117,4 mld euro). Głównym partnerem handlowym Polski jest Unia Europejska, do której Polska eksportuje 78,6% ogółu eksportu oraz z której pochodzi 58,8% wszystkich importowanych przez Polskę towarów. Najważniejszymi partnerami eksportowymi dla Polski pozostają kraje takie jak: Niemcy, Francja, Wielka Brytania, Włochy, Czechy, a także Holandia. Jednak dwukrotny wzrost polskiego eksportu, na tle innych krajów unijnych wcale nie jest już tak rewelacyjnym wynikiem. Pod tym względem większy wzrost odnotowany został m.in. na Węgrzech, Czechach oraz Słowacji. W obszarze handlu zagranicznego, problem stanowi prawie niezmienny od 2003 roku stopień otwartości gospodarki. Relacja eksportu do PKB od akcesji Polski do Unii Europejskiej wzrosła z poziomu 38% zaledwie o 4% do roku 2010. 11 Dla porównaniu na przestrzeni tych samych lat na Węgrzech relacja ta wzrosła z 63% do 87%.. Polska osiągnęła także korzyści z członkostwa w Unii europejskiej, których nie sposób wyrazić za pomocą danych statystycznych. Mowa tu przede wszystkim o wzroście znaczenia na arenie międzynarodowej. Po wielu latach Polska staję się jednym z kluczowych graczy na scenie europejskiej, a państwa „starej Unii” zaczynają dostrzegać coraz większe znaczenie tego kraju.

11

http://www.newsweek.pl/wydania/1297/dostalismy-trojke-z-plusem,79261,1,1, dostęp 9.06.2012

8


OCENA STABILNOŚCI POLITYCZNEJ POLSKI ORAZ JAKOŚCI

1.2.

INSTYTUCJI PAŃSTWOWYCH NA TLE POZOSTAŁYCH PAŃSTW UE

Polska oraz pozostałe kraje Unii Europejskiej poprzez swoje działania dążą do osiągnięcia stabilności politycznej, która jest jednym z ważniejszych czynników podnoszących

jakość

życia

społeczeństwa

oraz

znaczenie

państwa

na

arenie

międzynarodowej. Ponadto, istotnym elementem sprawnego funkcjonowania państwa są instytucje państwowe. Dzięki sprawnej pracy, instytucji państwowych, kraje zachęcają do rozwoju przedsiębiorczości. Umożliwiają sprawne zakładanie swojej działalności. Pogłębiają swoją przedsiębiorczość umożliwiają większy napływ inwestycji zagranicznych. Poprzez Europejski Rating Kredytowy, możemy ocenić stabilność polityczną naszego kraju. Spojrzenie długoterminowe trzech agencji ratingów kredytowych takich jak: Moody’s, Fitch i S&P oceniło Polskę jako kraj o wysokiej jakości kredytowej. Najmniejszym zaufaniem kredytowym została obdarzona Grecja, która jest określana jako Państwo o znacznym ryzyku. Natomiast kraje, które według tych trzech agencji są godne zaufania to: Dania, Finlandia, Luksemburg, Niemcy, Holandia, Szwecja oraz Wielka Brytania. Zatem Polska uplasowała się bardzo wysoko w tym rankingu12. Wykres 3 Ocena stabilności politycznej w Polsce w 2011 roku (%)

Ocena stabilności politycznej w Polsce w 2011 roku (%) Bardzo zła Zła Średnia Dobra Bardzo dobra 0

10

20

30

40

50

Źródło: Opracowanie własne na podstawie raportu klimat inwestycyjny w Polsce 2011 12

www.online.wsj.com, European Sovereign Credit ratings 09.06.2012

9

60


Polska jest odbierana jako kraj raczej stabilny politycznie. Kraj, w którym to sytuacja prawna jak również gospodarcza są trwałe, oraz pewne. Tego typu wiadomości są odbierane pozytywnie z punktu widzenia inwestorów. Natomiast problemem naszego państwa jest ciągle nieugruntowana biurokracja. Przepisy prawne oraz podatkowe powinny zostać w dużej mierze uproszczone, np. wspomagające przedsiębiorczość poprzez możliwość szybszego zakładania własnych firm13. Oceniając jakoś instytucji państwowych w Polsce, eksperci OECD poświęcili bardzo dużo uwagi w swoich obserwacjach oraz badaniach biurokratyzacji nie tylko w naszym kraju, ale również poza jego granicami. Polska jako kraj, odgrywa znaczącą rolę w gospodarce. Mimo ujednoliceniach niektórych procedur oraz możliwości załatwienia wielu spraw w jednym miejscu to rozpoczynanie własnego biznesu, jest w Polsce nadal bardzo kosztowne oraz długotrwałe. Czego powodem są liczne jednostki administracji publicznej. Tego typu sytuacje zdecydowanie zniechęcają inwestorów, oraz co gorsza prowadzą do wzrostu korupcji. Najważniejszymi barierami we współpracy z instytucjami państwowymi są:  powielanie kompetencji agencji rządowych;  brak współpracy pomiędzy instytucjami państwowymi;  brak zrozumienia podstawowych mechanizmów w gospodarce państwowej przez różnego rodzaju instytucje;  powielanie przepisów prawnych oraz brak jednoznacznej interpretacji;14

Ministerstwo Gospodarki w swoim raporcie pt.: „Przedsiębiorczość w Polsce” z ubiegłego roku podaje, iż suma rocznych kosztów, które ponoszą przedsiębiorcy w instytucjach państwowych wynosi 77,6 mld zł, co stanowi ok. 6,1% PKB Polski. Raport ukazuje, iż najbardziej uciążliwym jest wypełnienia przepisów przez przedsiębiorców, gdyż jest to bardzo czasochłonne. Bardzo często wpływ na to ma fakt, iż jedne dokumenty trzeba dostarczyć do kilku instytucji państwowych15.

13

R. Gwiazdowski, C. Kaźmierczak, T. Pruszczyński, Warunki prowadzenia firm w Polsce, raport 2012, Tamże, s. 18. 15 Przedsiębiorczość w Polsce, Ministerstwo Gospodarki, Warszawa 2011, 14

10


Poprzez uproszczenie obowiązujących procedur, przepisów, a co za tym idzie redukcję kosztów administracyjnych Polska może czerpać ogromne korzyści z napływających inwestycji do naszego kraju, a zarazem stać się jeszcze bardziej konkurencyjna. Tego typu zmiany są zalecane również przez Komisję Europejską, która realizuje podobnego typu działania na terenie państw członkowskich. Takie kraje jak Grecja, Polska i Litwa to państwa, w których problem administracji publicznej jest bardzo widoczny. Rządy tych państw powinny zwrócić szczególną uwagę na system biurokratyzacji. Natomiast państwa UE, w których instytucje państwowe są najlepiej zorganizowane, a przepisy prawne są w miarę możliwości jasne i czytelne to kraje takie jak: Estonia, Finlandia, Cypr, Luksemburg oraz Szwecja16.

16

Global Competitiveness Report 2010-2011, World Economic Forum 09.06.2012

11


2.1.

OCENA POZIOMU ROZWOJU SPOŁECZNO- EKONOMICZNEGO POLSKI NA TLE POZOSTAŁYCH PAŃSTW UNII EUROPEJSKIEJ

Na rozwój ekonomiczno– społeczny składa się wiele niezwykle zróżnicowanych czynników. Kraje Unii Europejskiej są zdeterminowane w dążeniu do niwelowania nierówności jakie pomiędzy nimi występują i do podnoszenia standardów życia swoich obywateli. Traktują to jako priorytet swych polityk i prowadzą działania, które mają na celu bogacenie się krajów. Zadanie jest tym trudniejsze, iż w chwili obecnej kraje całego świata borykają się z różnymi problemami gospodarczymi, tj. kryzys gospodarczy, kryzys strefy euro, czy też zagrożenie bankructwem niektórych państw. Jedynym z najważniejszych wskaźników przytaczanych przez ekonomistów jest poziom PKB na osobę. Jest on nazywany także wskaźnikiem zamożności, zatem jest istotnym punktem odniesienia przy tworzeniu jakichkolwiek statystyk rozwojowych państw świata. Eurostat prowadzi dokładne statystyki owego wskaźnika i wyraża je według parytetu siły nabywczej (PPS), gdzie wynik UE jest równy 100. Poniższa tabela przedstawia poziom PKB per capita w państwach unijnych w 2010 roku. Jak widać Polska zajmuje końcowe 24 miejsce. Znajduje się sporo poniżej średniej unijnej. Tendencją, jaką można zauważyć w owym zestawieniu jest fakt, iż kraje, które dołączyły do Unii Europejskiej w 2004 i 2007 roku wypadają najgorzej w rankingu. Gorsze od Polski miejsca zajmują Litwa, Łotwa, Rumunia i Bułgaria. Na pierwszym miejscu bez zmiennie od wielu lat plasuje się Luksemburg. Poziom życia w tym kraju ocenia się jako jeden z najwyższych na całym świecie. Pozytywnym zjawiskiem jest to, że Polska stopniowo z roku na rok stara się poprawiać swoje wskaźniki gospodarcze i dynamicznie rozwija swoją gospodarkę. Warto wspomnieć, że w roku 2011 zauważono zwiększenie stopy wzrostu gospodarczego o 4,3% w porównaniu z rokiem poprzednim, natomiast średnia stopa wzrostu gospodarczego w Unii Europejskiej zwiększyła się tylko o 1,5% w porównaniu do roku 2010.

17

http://epp.eurostat.ec.europa.eu/guip/themeAction.do 09.06.2012

12

17


Tabela 1. PKB per capita w krajach UE w 2010 roku KRAJ

PKB per capita

1.

Luksemburg

271

2.

Holandia

133

3.

Irlandia

128

4.

Dania

127

5.

Austria

126

6.

Szwecja

123

7.

Belgia

119

8.

Niemcy

118

9.

Finlandia

115

10.

Wielka Brytania

112

11.

Francja

108

12.

Włochy

101

13.

Hiszpania

100

14.

UE-27

100

15.

Cypr

99

16.

Grecja

90

17.

Słowenia

85

18.

Malta

83

19.

Czechy

80

20.

Portugalia

80

21.

Słowacja

74

22.

Węgry

65

23.

Estonia

64

13


24.

Polska

63

25.

Litwa

57

26.

Łotwa

51

27.

Rumunia

46

28.

Bułgaria

44

Źródło: opracowanie własne na podstawie: http://epp.eurostat.ec.europa.eu 09.06.2012

Kolejnym wskaźnikiem świadczącym o rozwoju gospodarki danego kraju jest saldo budżetu państwa. W roku 2011 zarówno średnia unijna jak i Polski jest ujemna. Deficyt w Polsce wyniósł -18919.3 mln euro, zaś ogółem w Unii -565116.7 mln euro. Warto porównać także dług publiczny w Polsce, który w 2011 roku wyniósł 192 671,9 mln euro ze średnim poziomem długu publicznego Unii Europejskiej, który wynosi 10 421 987,0 mln euro. Ostatnim wskaźnikiem ekonomicznym wartym uwagi jest stopa inflacji. Na przestrzeni kilku ostatnich lat, jak obrazuje poniższy wykres, poziom inflacji cen w Polsce był wyższy od średniej unijnej. Ostatni badany rok 2011 przyniósł podobną sytuację. Stopa inflacji HICP w Polsce kształtuje się na poziomie 3,9%, a średnio w UE na poziomie 3,1%. Polska nie wypada najgorzej w tym zestawieniu (najwyższy poziom inflacji ma Rumunia i Estonia), ale wynik Polski nie jest także zadowalający.18

18

http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tsieb060&tableSelection=1&foo tnotes=yes&labeling=labels&plugin=1 09.06.2012

14


Wykres 4. Stopa inflacji HICP w Polsce i UE w latach 2006-2010

Źródło: http://ec.europa.eu/economy_finance/netstartsearch/focuson/inflation/graph/chart-inflation1_pl.cfm?keepThis=true&TB_iframe=true&height=600&width=800 09.06.2012

Znacznie więcej wskaźników można rozpatrywać w aspekcie rozwoju społecznego. Składa się na niego między innymi liczba ludności, przyrost naturalny, czy oczekiwana długość życia mężczyzn i kobiet. W poniższej tabeli zostały porównane wskaźniki rozwoju społecznego w Polsce ze średnią jaka występuje w Unii Europejskiej. Tabela 2. Wskaźniki rozwoju społecznego w Polsce i UE WSKAŹNIK

Polska

Średnia unijna

Liczba ludności

38200037

502476606

Przyrost naturalny

0.857 %

2.735 %

Oczekiwana długość

72.1

76.7

80.7

82.6

życia mężczyzn Oczekiwana długość życia kobiet Źródło: opracowanie własne na http://epp.eurostat.ec.europa.eu/guip/themeAction.do 09.06.2012 15

podstawie:


Najbardziej martwiącym wynikiem jest bardzo niski poziom przyrostu naturalnego w Polsce, który wynosi 0,857 %. Jest to niekorzystne zjawisko, ponieważ powoduje w kraju tendencje do starzenia się społeczeństwa i zaburza równowagę na rynku pracy. W chwili obecnej większość krajów na świecie boryka się z problemami demograficznymi. Co więcej, wielu ekspertów twierdzi, że powodem rosnącego długu publicznego poszczególnych państw są właśnie zmiany demograficzne, a nie krótkookresowe spadki aktywności ich gospodarek. W obecnej sytuacji, praca młodych ludzi nie jest wystarczająca, aby zapewnić emerytury osobom starszym, zatem polityka Polski powinna podjąć działania reformujące system emerytalny i opiekę zdrowotną.

19

Co więcej wydatki na ochronę socjalną w Polsce stanowią

jedynie 19,7% PKB, podczas, gdy pozostałe kraje UE przeznaczają na ten cel średnio 29,5%. Ponadto w Polsce na 100 tys. mieszkańców przypada tylko 217 lekarzy i 665 łóżek szpitalnych. Innymi bardzo istotnymi wskaźnikami rozwoju społeczno-ekonomicznego jest stopa zatrudnienia i bezrobocia (w tym także bezrobocia długookresowego). Na poniższych wykresach przedstawiono bieżącą sytuację w Polsce i Unii jeśli chodzi o zatrudnienie i bezrobocie. Wykres 5. Poziom zatrudnienia i bezrobocia w UE i Polsce w 2011 roku. średnia UE

Polska

64,30% 59,70% 47,40% 36,90%

9,70% 9,70% 4,10% 3,60% 15-64 lat

osoby starsze

Stopa bezrobocia

zatrudnienie

Stopa bezrobocia długookresowego

bezrobocie

Źródło: opracowanie własne na http://epp.eurostat.ec.europa.eu/guip/themeAction.do 09.06.2012

19

podstawie:

http://www.egospodarka.pl/78212,Starzenie-sie-spoleczenstwa-globalnym-problemem,1,39,1.html 09.06.2012

16


Nie jest zaskoczeniem, że Polska ma gorsze wyniki jeśli chodzi o zatrudnienie ludzi w wieku produkcyjnym. Nieco ponad 50% osób w Polsce w wieku 15-64 znajduje zatrudnienie. Najtrudniej znaleźć jest pracę osobom młodym, często prosto po ukończeniu szkół zawodowych, technicznych, czy też studiów. Z drugiej jednak strony martwiące jest, że również starsi ludzie napotykają na swej drodze wiele trudności w podejmowaniu pracy. Są to osoby z doświadczeniem, niekiedy bardziej wydajne niż młodsi pracownicy, ale niestety stereotypowe podejście niektórych pracodawców wciąż niekorzystnie wpływa na sytuację na polskim rynku pracy. Na rozwój społeczno – gospodarczy wpływają także wskaźniki związane z rozwojem nauki i technologii. Warto wyróżnić tu, m.in. dostęp społeczeństwa do Internetu, liczbę telefonów komórkowych na 100 osób, wydatki państwa na badania i rozwój, czy też liczbę aplikacji patentowych EPO. Tabela 3. Wskaźniki rozwoju nauki i technologii w Polsce i UE Średnia

WSKAŹNIK

Polska

unijna

Gospodarstwa domowe posiadające dostęp do internetu

67%

73%

Liczba telefonów komórkowych (na 100 osób)

118

125

% PKB przekazywany na B+R

0.74

2

Liczba aplikacji patentowych EPO (na 1mln mieszk.)

6.82

115.8

Źródło: opracowanie własne na http://epp.eurostat.ec.europa.eu/guip/themeAction.do 09.06.2012

podstawie:

Bardzo martwiącą kwestią jest liczba aplikacji patentowych w Polsce w porównaniu ze średnią unijną. Wskaźnik ten świadczy o innowacyjności kraju. Nasz kraj pozostaje daleko w tyle, jeśli chodzi o liczbę uzyskiwanych patentów. Przyczyn można dopatrywać się w wysokich kosztach patentów europejskich, ale także bardzo niewielkim odsetku PKB przekazywanym na badania i rozwój Polski.20

20

Roman W. Siczek, W poszukiwaniu odpowiedzi na pytania o niską liczbę patentów w Polsce, Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów

17


2.2.

OCENA KLIMATU BIZNESOWEGO W POLSCE NA TLE POZOSTAŁYCH PAŃSTW UNII EUROPEJSKIEJ

Klimat biznesowy w Polsce wciąż pozostawia wiele do życzenia. Mimo ciągłego rozwoju i prowadzonych reform, przedsiębiorcy napotykają ciągle na swej drodze wiele trudności. Szerząca się biurokracja nie sprzyja zakładaniu nowych przedsiębiorstw. Podobnie jak zawiłe procedury rejestrowania firm oraz skomplikowany i zmienny system podatkowy. W 2010 r. w Polsce w systemie REGON zarejestrowało się 402 tys. nowych podmiotów gospodarczych. Jest to wysoki wynik, a porównując go z rokiem poprzednim, wzrósł o 15%. Pozytywnym zjawiskiem jest także fakt, iż w porównaniu z rokiem 2009, w roku 2010 znacznie mniej osób, bo jedynie 237 tys. wyrejestrowywało swoje firmy. 21 Według raportu Banku Światowego Doing Business 2012 , liczba procedur przy zakładaniu działalności gospodarczej w Polsce wynosi 6, i jest to taki sam wynik jak na Cyprze, Litwie, we Włoszech, w Luksemburgu, Holandii, Portugalii, Rumunii, Słowacji i Wielkiej Brytanii. Najmniejszą liczbę procedur koniecznych do założenia firmy notuje się w Słowenii (jedynie 2) oraz w krajach skandynawskich, natomiast największa liczba procedur występuje w Grecji i Hiszpanii. Czas potrzebny do zarejestrowania działalności gospodarczej w Polsce wynosi 32 dni. Jest to najdłuższy czas konieczny do założenia firmy spośród krajów Unii. Najmniej czasu potrzeba aby zarejestrować działalność gospodarczą na Malcie (2 dni), na Węgrzech (4dni) i w Belgii (4 dni). Oprócz Polski, kraje, których procedury założenia działalności gospodarczej trwają dłużej niż 20 dni, to Austria, Litwa i Czechy. Najbardziej kosztowne jest założenie firmy w Grecji. Pochłania ono ok. 20,7% dochodu brutto per capita. Równie wysokie koszty są we Włoszech. Polska zajmuje trzecie miejsce. W naszym kraju założenie działalności gospodarczej wymaga 17,5% dochodu brutto na osobę. Najniższy koszt, poniżej 1% dochodu brutto per capita, wymaga rejestracja firmy w Irlandii, Szwecji, Wielkiej Brytanii i Francji. Warto także wspomnieć, że całkowicie darmowa rejestracja występuje w Danii i Słowenii.

21

RAPORT 2012, Warunki prowadzenia firm w Polsce, Związek Przedsiębiorców i Pracodawców

18


Minimalny kapitał jaki potrzebny jest do założenia działalności gospodarczej w Polsce to 14,7% dochodu brutto na mieszkańca. Najwyższy wymagany kapitał występuje w Austrii (53,1% dochodu brutto per capita) oraz w Holandii (52,4% dochodu brutto per capita). Brak minimalnego kapitału do utworzenia działalności gospodarczej wykazują kraje takie jak Wielka Brytania, Irlandia, Niemcy, Francja, Cypr i Bułgaria.22 Również liczba płatności podatkowych w ciągu roku w Polsce nie jest zadowalająca. Nasz kraj znajduje się na końcowym miejscu z wysokim wynikiem 29 płatności. Jest to duże utrudnienie dla przedsiębiorców. Dla porównania Szwedzi rozliczają się jedynie 4 razy w roku, a Litwini i Francuzi 7. Na miejscach gorszych od Polski znajdują się Słowacja (31płatności) i Rumunia (aż 110 płatności). Średnia unijna wynosi 17. Kolejnym rozpatrywanym wskaźnikiem jest średnioroczny czas (w godzinach) potrzebny na dokonanie rozliczeń fiskalnych. Polska, z wynikiem 296 godzin, znajduje się ponownie na szarym końcu rankingu krajów unijnych. Na dwóch gorszych pozycjach plasuje się Bułgaria i Czechy. Najmniej czasu na owe rozliczenia poświęcają obywatele Luksemburga (59 godzin), Irlandii (76 godzin) i Estonii (85 godzin). Warto dodać, iż średnio w Unii potrzeba poświęcenia 208 godzin na rozliczenia fiskalne. Całkowita stawka podatkowa liczona jako % zysku w Unii wynosi 43,4%. Polska znajduje się nieco poniżej średniej z wynikiem 43,6%. Najkorzystniej przedstawiają się Luksemburg i Cypr, zwane rajami podatkowymi, natomiast najgorzej Włochy, Francja i Estonia. Polska w indeksie wolności gospodarczej wśród krajów Unii Europejskiej zajmuje dopiero 24 pozycję. Ranking ten po Polsce zamykają takie kraje jak: Włochy, Grecja i Bułgaria, w której wskaźnik wolności gospodarczej w roku 2010 był najniższy. Wolność gospodarcza w Polsce według rankingu IEF z roku 2010 została określona, jako umiarkowana swoboda. Wśród krajów Unii Europejskiej o największej swobodzie gospodarczej znalazła się na pierwszym miejscy Irlandia, miejsce drugie zajęła wówczas Dania, a trzecie Wielka Brytania. Duża swobodę w prowadzeniu działalności odnotowuje się także w Luksemburgu oraz Holandii.

22

http://issuu.com/world.bank.publications/docs/9780821388334?mode=window&backgroundColor=%2322222 2 05.06.2012

19


Poniższa tabela przedstawia łatwość prowadzenia działalności gospodarczej na tle 183 badanych krajów. Dane umieszczono w 9 pod rankingach, które określają pozycję Polski w poszczególnych kategoriach23. Tabela 4. Łatwość prowadzenia biznesu w Polsce. RANKING

POZYCJA W 2010 ROKU

POZYCJA W 2011 ROKU

Łatwość prowadzenia

72

62

Zakładanie biznesu

117

126

Pozwolenia budowalne

164

160

Zatrudnienia pracowników

76

82

Rejestrowanie własności

88

89

Dostępność kredytów

15

8

Ochrona inwestorów

41

46

Regulacje podatkowe

151

128

Handel międzynarodowy

42

46

Rozstrzyganie sporów

75

68

biznesu

Źródło: opracowanie własne na podstawie: Doing Business 2012

W 2010 roku w Polsce, łatwość prowadzenia biznesu została usytuowana na 72 miejscu w porównaniu do 183 badanych gospodarek. Natomiast w 2011 roku, Polska plasowała się na 62 miejscu, co oznacza skok o 10 pozycji. Odzwierciedla to ciągle poprawiający się klimat biznesowy w naszym kraju. Bardzo zły wynik, w porównaniu do reszty badanych krajów Polska osiąga pod względem uzyskiwania pozwoleń budowalnych, gdyż zajmuje dopiero 164 pozycję w 2010, oraz 160 pozycję w 2011 roku. Nasz kraj pogorszył również swój wynik pod względem

23

Doing Business 04.06.2012

20


zatrudniania pracowników zajmując, w ostatnim roku 82 miejsce, rejestrowania własności plasując się na 89 pozycji, oraz ochronie inwestorów skacząc z miejsca 41 na 46. Duży postęp zaobserwowany został w ułatwieniu często bardzo zawiłych regulacji podatkowych, gdyż Polska ze 151 miejsca awansowała na 128 pozycję. Biorąc pod uwagę kategorię, którą jest zakładanie biznesu Polska, w odniesieniu do roku 2010, odnotowała spadek, ze 117 miejsca na 126 pozycję w roku 2011. Mimo, iż w Polsce wprowadzono tzw. „jedno okienko”, to liczba procedur, ani czas oczekiwania na rejestrację nie uległy zmianie. Wśród wszystkich krajów świata Polska w roku 2011 poprawiła swoją pozycję aż o 10 pozycji i znalazła się na miejscu 62. Wg rankingu Doing Business na niską pozycję w rankingu wpływa przede wszystkim trudność w uzyskiwaniu pozwoleń budowlanych na prowadzenie działalności gospodarczej, a także przepisy podatkowe. Podsumowując, Polska jest krajem zbiurokratyzowanym z niewydajną administracją. Potrzeba wielu reform i procedur, które wpłynęłyby korzystnie na system gospodarczy. Korzystane byłoby skrócenie czasu i kosztów koniecznych do założenia przedsiębiorstwa. Wprowadzenie owych reform powinno się również przyczynić do obniżenia poziomu korupcji w Polsce. Niska skala wolności gospodarczej jaką występuje w Polsce, charakteryzuje bowiem kraje o wysokim stopniu korupcji. Podobnie duża liczba procedur daje możliwość występowania działa korupcjogennych. Na tle innych krajów członkowskich, Polska w większości wskaźników zajmuje miejsca niższe od średnich unijnych, dlatego też konieczne jest przeprowadzenie radykalnych reform sprzyjających rozwojowi klimatu biznesowego w Polsce.

21


2.3.

OCENA JAKOŚCI I SATYSFAKCJI Z ŻYCIA W POLSCE NA TLE INNYCH PAŃSTW UE

Jakość z życia i czerpanie satysfakcji z niego są trudne do zdefiniowania. Na ich stan składa się wiele czynników. Poprzez duże zróżnicowanie krajów na świecie nie można ukazać jednego idealnego schematu państwa, w którym zadowolenie i jakość życia byłaby na najwyższym poziomie. Widoczna jest natomiast zależność, iż im bogatsze państwo tym większa satysfakcja jego obywateli. Dlatego w czołówkach rankingów związanych z jakością życia znajdują się państwa najbardziej rozwinięte. Ludzie w nich mieszkający żyją na wysokim poziomie. Mają dostęp do wielu dóbr i usług, które ułatwiają i urozmaicają życie. Ludzie od wielu lat próbują określić w jakim państwie żyją obywatele, którzy czerpią największą satysfakcje z życia. Aby móc jak najdokładniej zanalizować powyższą kwestię, stworzono międzynarodowe rankingi badające jakość życia. Pierwszym z nich i najbardziej popularnym, który chciałabym przedstawić jest Human Development Index. Mierzy on stopnień rozwoju państw na świecie. Analizuje wybrane kraje w trzech kategoriach: długie i zdrowe życie, wiedza i dodatni standard życia. W 2010 roku zostały sprecyzowane wskaźniki, które służą do oceny rozwoju społeczno- ekonomicznego państw. Po pierwsze pod uwagę brana jest oczekiwana długość życia obywateli danego kraju. Po drugie średnia liczba lat edukacji otrzymanej przez mieszkańców w wieku od 25 roku życia. Następnie analizuje się oczekiwaną liczbę lat edukacji dla dzieci rozpoczynających ścieżkę edukacji. Ostatnim wskaźnikiem jest dochód narodowy badanego państwa, liczony według parytetu siły nabywczej. Jego wartości wahają się od 0,286 do 0,943. Najnowszy ranking pochodzi z 2011 roku i w jego czołówce znajdują się takie państwa jak Norwegia, Australia i Holandia. Warto zaznaczyć, iż od lat 90-tych to właśnie Norwegia najczęściej zajmuje pierwszą pozycję z zestawieniu. Polska zajęła 39 miejsce z pośród wszystkich 187 krajów wybranych do analizy. W porównaniu do raportów z zeszłych lat udało się awansować aż o dwa miejsca. Jest to bardzo zadowalający wynik. Z Europy Środkowo- Wschodniej wyprzedzają Polskę takie kraje jak: Estonia, Czechy, Słowacja, Słowenia i Węgry. Warto zaznaczyć, iż na niższym miejscu znajduję się na przykład Portugalia. Na końcu rankingu Human Development Index znajdują się państwa afrykańskie, najsłabiej rozwinięte, które

22


borykają się z podstawowymi problemami w porównaniu do liderów gospodarki światowej. 24 Raport ten całkowicie nie rozwiązuje problemu jakości i satysfakcji z życia. Skupia się on na tylko na jednej ekonomiczno –edukacyjnej części tej kwestii. Kolejny Raport jaki chciałabym przedstawić, również nawiązuje do materialnej strony życia obywateli. Wskaźniki istotne dla tego zestawienia dotyczą: poziomu rozwoju gospodarki, jej innowacyjności oraz przedsiębiorczości, poziomu edukacji, ochrony zdrowia i swobód obywatelskich, poziomu bezpieczeństwa i praworządności. Jest to Legatum Prosperity Index. Tak jak Human Development Index pod uwagę w rankingu wzięto ponad 100 państw świata i w czołówce raportu również znajduje się Norwegia. Kolejne państwa to Dania, Australia i Nowa Zelandia, a pierwszą piątkę zamyka Szwecja. Polska w porównaniu z poprzednim raportem, zajmuje wyższą, 28 pozycję. Wyprzeda takie państwa jak: Włochy, Słowacje, Estonie, Węgry, Grecje i Chorwację. Pozycja Polski w obu rankingach nie jest najlepsza. Powodem tej sytuacji jest mało konkurencyjny, w porównaniu do bardziej rozwiniętych krajów poziom rozwoju gospodarki. Poziom edukacji jak i ochrony zdrowia obywateli również potrzebuje reform. Natomiast trzeba zauważyć, iż wiele krajów Europy Środkowo Wschodniej, które razem z Polską w 2004 roku weszły do Unii Europejskiej, znajduje się w rankingu poniżej Polski. Szczególnie, iż z każdym rokiem udaje się zajmować coraz to wyższe pozycje. Tak samo jak w Human Development Index, raport Legatum Prosperity Index zamykają państwa afrykańskie.25 Całkowicie inny obraz ukazuje raport OECD – Better Life Index. Nie skupia się on wyłącznie na wskaźnikach ekonomicznych. 34 wybranych do analizy państw ocenianych jest w skali od 1 do 10 według 20 kryteriów pogrupowanych w 11 obszarów dotyczących: mieszkania, dochodów, pracy, wspólnoty, edukacji, środowiska, zdrowia, zaangażowania społecznego, satysfakcji z życia, równowagi między czasem wolnym, a pracą oraz bezpieczeństwa. Najwyższą średnią z podanych wskaźników posiada Dania, Norwegia, Szwajcaria, Australia i Szwecja. Są to kraje z średnią ocen z wszystkich kategorii powyżej 9. Polska w tym rankingu nie wypada najlepiej. Zajmuje 24 pozycję z średnią w raporcie około 5 wartości. Za Polską plasuje się Grecja, Węgry, Estonia, Portugalia, Rosja, Turcja i Meksyk. W ostatnich przedstawionych przeze mnie państwach według Better Life Index żyje się najgorzej. Słabe wyniki otrzymujemy w kategorii: dochodu, satysfakcji z życia, warunków 24

http://forsal.pl/artykuly/563517,human_development_index_2011_awans_polski_w_rankingu_rozwoju_wyp rzedzilismy_portugalie.html 3.06.2012 r. 25 http://www.prosperity.com/ 3.06.2012 r.

23


mieszkalnych oraz z trudem przychodzi Polakom zachować równowagę między życiem prywatnym, a pracą. Natomiast wysokie oceny zbieramy w bezpieczeństwie oraz edukacji. 26 Można ocenić Polaków jako naród niezadowolony z życia. Jednak dokładniej kwestie tą ukazuje raport, który w ogólnie nie analizuje wskaźników ekonomicznych. Jest to Happy Planet Index. Skupia on uwagę na poziom szczęśliwości ludzi na ziemi bez względu na ich sytuacje materialną. Istotna jest ich satysfakcja z życia jak i czynniki ekologiczne. Kraje w czołówce tego raportu znacznie różnią się od najlepszych państw we wcześniejszych zestawieniach. Największy poziom zadowolenia z życia odczuwają obywatele państw karaibskich. Takich jak: Kostaryka z wynikiem 76,1, następnie Dominikana - 71,8, Jamajka, Gwatemala i na piątym miejscu Wietnam. Spośród państw europejskich najbardziej szczęśliwymi obywatelami poszczycić się może Holandia, która zajmuje 43 miejsce w całym rankingu. Podobny wysoki wynik posiadają kraje skandynawskie takie jak Szwecja i Norwegia. Ciekawostką jest, iż Stany Zjednoczone zajmują niską 114 pozycję w zestawieniu, bardzo blisko państw afrykańskich, które kolejny już raz zamykają ranking. Nawet Rosjanie uważają swoje życie za szczęśliwsze niż obywatele USA. Polska zajmuje nie niskie 77 miejsce z wynikiem 42,8 pkt. Oznacza to, iż Polacy nie uważają siebie za nieszczęśliwych. W pośredni sposób są oni zadowoleni z życia.27 Podsumowując rozważania dotyczące jakości oraz satysfakcji z życia należy stwierdzić, iż najbardziej szczęśliwymi mieszkańcami są obywatele państw skandynawskich. Wśród nich należy wyszczególnić Norwegię, która znajduje się w czołówce wymienionych wyżej raportów. Na fakt zadowolenia z życia składa się wiele elementów. Istotny jest status materialny mieszkańców, ale również edukacja, bezpieczeństwo, ochrona zdrowia, życia i środowiska. Polska znajduje się w środku rankingów, oznacza to, że jakość życia Polaków nie jest ani najlepsza ani najgorsza. Na poszczególne oceny wpływa również mentalności i kultura mieszkańców danego kraju. Według ostatniego raportu nieuwzględniającego wskaźników ekonomicznych najszczęśliwsze narody pochodzą z Morza Karaibskiego. Natomiast mieszkańcy Afryki posiadają najmniejszą satysfakcje z życia.

26 27

http://www.oecdbetterlifeindex.org/countries/poland/ 3.06.2012 r. http://www.happyplanetindex.org/ 4.06.2012 r.

24

Polska w Europie  

ocena polski na tle innych krajów europejskich na podstawie zróżnicowanych aspektów

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you