ELM Lente

Page 1

ELSA Leiden Magazine

LENTE 2021

Big Business law

FACEBOOK

SHELL

WALLSTREET

Als nieuwe wetgever

Klimaatzaak en de Nigeriaanse boeren

Te groot om aan te klagen


Inhoudsopgave 01 Voorwoord 02 Het conflict tussen Apple en de Europese Commissie 04 Facebook als nieuwe wetgever 06 Vechten tegen het monopolie van Google 08 Klimaatzaak: Milieudefensie v. Shell 10 Nigeriaanse boeren v. Shell 12 De vicieuze cirkel van misstanden in de chemische wereld 14 Wall Street: te groot om aan te klagen 16 Wet bronbelasting 2021 en het (gebrek aan) effect hiervan


ELM LENTE

VOOR WOORD

Beste lezer, Voor je ligt het nieuwste nummer van het ELSA Leiden Magazine (ELM). In deze editie staat het thema ‘Big Business Law’ centraal. Bedrijven in onze samenleving zijn soms zo gigantisch groot, dat wij gewone burgers ze maar moeilijk kunnen inschatten. Soms lijkt het dan ook dat deze giganten andere wetten en regels gehoorzamen dan de rest van de wereld. Juist nu, in onze digitaliserende samenleving, is over de gehele breedte van disciplines en grensoverschrijdend te

GESCHREVEN DOOR VYASHTI RAMKLAHAN HOOFDREDACTEUR ELSA LEIDEN MAGAZINE

zien hoe zij hun eigen wegen lijken te volgen. In deze editie gaan we in op een aantal rechtszaken in verscheidene landen over verschillende multinationals, zoals die omtrent techbedrijven als Apple, Facebook en Google. Ook wordt de klimaatzaak tussen Shell en Milieudefensie uitgelicht, alsmede meer mensenrechtelijke zaken met betrekking tot de schade die verschillende boeren in Nigeria door Shell hebben geleden, en de misstanden in chemiebedrijf DuPont. Tenslotte maken we een korte uitstap naar de financiële sector, naar de uitwerking van de gloednieuwe Wet bronbelasting 2021 en de onaantastbaarheid van Wall Street. Er is dus weer genoeg te lezen, en ik wens je dan ook veel leesplezier!

ELM | 01


BIBIANNE DE BATS Apple is niet de eerste die in de problemen komt door deze ‘tax rulings’, het bedrijf heeft al vele voorgangers

Het conflict tussen Apple en de Europese Commissie Koste wat het kost wil de Europese Commissie dat Apple de

op dit onderwerp. Zo heeft de Europese Commissie onderzoek gedaan naar onder andere Fiat en McDonald’s, beide in Luxemburg, en Starbucks in Nederland. Gezien deze gang van zaken, zullen er in de toekomst nog veel meer internationale ondernemingen op het matje geroepen worden bij de Commissie.

Apple (Ierland) De zaak over Apple in Ierland gaat vooral over de

13 miljard euro aan achterstallige belasting alsnog betaald.

complexe bedrijfsstructuur van Apple, waardoor het bedrijf

De zaak loopt als sinds 2016 en het einde is helaas nog

jarenlang bijna geen belasting hoefde te betalen over de

steeds niet in zicht. De Europese Commissie, onder leiding

enorme winsten die het behaalde. Apple gebruikte

van Eurocommissaris voor Mededinging Margrethe

hiervoor één Ierse dochteronderneming met twee

Vestager, heeft namelijk als laatste redmiddel Apple voor

branches in Dublin, een variant op de ‘double Irish

het Europese Hof van Justitie gesleept. Dit gebeurde nadat

arrangement’. Deze ene dochteronderneming was door de

het Gerecht Apple gelijk gaf. Inmiddels is het gevorderde

Ieren expliciet toegestaan in verschillende rulings van de

bedrag door de Europese Commissie opgelopen tot 14

Ierse versie van de Belastingdienst. Dit terwijl Apple,

miljard euro, vanwege de rente. Er staat dus veel op het spel

volgens Vestager, in 2003 maar 1% belasting hoefde te

voor beide partijen.

betalen, en in 2014 nog maar 0,005%. Dit zou betekenen dat er sprake was oneigenlijke staatsteun door Ierland,

Europese mededingingsregels In principe is staatsteun die het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloed en dus de mededinging dreigt te verstoren doordat bepaalde onderneming worden begunstigd, onverenigbaar met de Europese interne markt. Dit is af te leiden uit artikel 107 lid 1 van het Verdrag

aangezien andere bedrijven dit fiscale voordeel niet kregen. Daarom ging de Europese Commissie naar het Gerecht. De Europese rechters waren het echter niet eens met de ideeën van Vestager, en oordeelde in juli 2020 dat er onvoldoende aangetoond was dat Apple door de Ierse fiscus was voorgetrokken.

betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). De

Uiteindelijk heeft de Commissie besloten om in hoger

Europese Commissie heeft onder andere de taak om hier als

beroep te gaan tegen dit oordeel. Er zouden namelijk ‘een

een soort waakhond toezicht over te houden.

aantal juridische fouten zijn gemaakt’. De kern van het beroep is dat de rechters van het Gerecht ‘tegenstrijdige

Sinds 2013 toetst de Europese Commissie de zogenaamde

redeneringen’ toepasten toen ze stelden dat Ierse

‘tax rulings’ (belastingovereenkomsten) tussen onderneming

verkoopkantoren niet aansprakelijk waren voor de

en lidstaat aan de staatssteunregels uit het VWEU. ‘Tax

belastingclaims. Daarnaast is de Commissie van mening dat

rulings’ zijn op zichzelf niet problematisch, tenzij de fiscale

de desbetreffende rechters niet uitvoerig genoeg hebben

regelingen tussen ondernemingen binnen dezelfde groep de

gekeken naar de analyse van de twee branches in Dublin.

desbetreffende belastingwetgeving niet worden gehandhaafd. Een lidstaat mag dus niet een te gunstige deal verstrekken aan een internationale onderneming.

ELM | 02


De definitieve uitspraak in het hoger beroep van het Hof van Justitie van de Europese Unie zal nog enige tijd op zich laten wachten, aangezien dat in sommige gevallen meer dan een jaar kan duren. De uitspraak zal daarom niet eerder zijn dan eind 2021, maar hoe de uitspraak ook zal luiden, de Europese Commissie en Apple zullen er genoegen mee moeten nemen.

ELM | 03


SENNA ASBAI Deze wet verplicht Big Tech bedrijven als Facebook en Google feitelijk om betalingsregelingen te treffen met

Facebook als nieuwe wetgever

Australische nieuwsuitgevers, in ruil voor het recht om de nieuwscontent op hun platforms te posten. Zo wil de Australische regering bewerkstelligen dat er een evenredigere machtsverhouding op het internet ontstaat tussen de techbedrijven en nieuwsuitgevers. Deze

Technologie ontwikkelt zich razendsnel en oefent al

contracten moeten binnen nu en drie maanden

jarenlang een toenemende invloed uit op onze samenleving.

opgesteld worden, waarbij nalatigheid van de

Zo draagt het bij aan een efficiëntere en productievere

techbedrijven zal resulteren in een oordeel door het ad

uitoefening van taken en biedt het talloze mogelijkheden op

hoc Arbitragepanel, wat zelfstandig zal vaststellen

het gebied van communicatie. Informatie is tegenwoordig

hoeveel er betaald moet worden aan de betreffende

eenvoudig te delen via verscheidene platformen die een

uitgevers.

wereldomvattend bereik hebben. In tijden van de coronacrisis groeit de behoefte aan digitale

Facebook weigerde bij voorbaat gehoor te geven aan

communicatiemiddelen wereldwijd meer dan ooit tevoren

deze – nog niet geïmplementeerde – wet. Het bedrijf

en verwerven zogeheten ‘Big Tech’ bedrijven een ongekend

stelde dat er sprake was van een fundamentele

sterke machtspositie. Facebook behoort tot één van de

misopvatting, nu niet Facebook, maar de uitgevers zelf

bekendste bedrijven op dit gebied.

juist zouden profiteren van de mogelijkheid om gebruik te maken van het platform dat Facebook biedt. Doordat

Facebook heeft sinds woensdag 17 februari 2021 een

nieuwscontent slechts een gering percentage bedraagt

blokkade op de content van Australische nieuwsuitgevers

van het geheel aan content dat bekeken wordt op

ingesteld waardoor hun nieuwsberichten niet langer

Facebook, heeft het bedrijf onder leiding van Mark

gepubliceerd of gedeeld konden worden op

Zuckerberg besloten Australische nieuwsberichten

Facebookpagina’s. Nieuwsuitgevers uit andere landen

geheel te bannen van het platform om toekomstige

konden hun content nog wel posten, maar deze berichten

kosten te besparen.

werden voor Australische Facebook-gebruikers verborgen waardoor het onmogelijk werd voor Australiërs om

Deze actie heeft uiteraard voor veel ophef gezorgd. Er

nieuwsberichten te zien of te delen.

wordt op een pijnlijke manier duidelijk gemaakt hoeveel macht Facebook bezit en wat voor impact dat maakt op

Deze opzienbarende actie werd uitgevoerd naar aanleiding

de bevolking. Door het uitsluiten van digitale diensten,

van ‘The News Media and Digital Platforms Mandatory

wekt Facebook onvrede op bij de samenleving en oefent

Bargaining Code’ die Australië wil invoeren in hun

hiermee druk uit op de politiek. Het bedrijf creëert door

rechtssysteem. Dit betreft een nieuwe wet die Australië wil

de abrupte uitsluiting van nieuwscontent een

implementeren om de macht van Big Tech bedrijven over

uitzonderingspositie voor zichzelf, waarbij het als het

digitaal adverteren te beperken. Nieuwsuitgevers pleiten

ware boven de overheid staat en bepaalde regels bij

voor een groter aandeel in de advertentie-inkomsten nu

voorbaat al buiten toepassing verklaart. Premier Scott

deze bedrijven zouden profiteren van hun nieuwsberichten

Morrison verwijt Facebook derhalve dat het bedrijf zijn

zonder dat de auteurs hiervoor betaald krijgen.

land ‘ontvriend’ heeft.

ELM | 04


Na dagenlange onderhandelingen tussen Mark Zuckerberg en de Australische minister van Financiën Frydenberg, is er een compromis bereikt waarbij de aankomende mediawet op een aantal punten wordt aangepast om Facebook tegemoet te komen. Facebook heeft beloofd de nieuwsberichten spoedig weer te publiceren op hun platform en tevreden te zijn met de aanpassingen. Dit is 2021, het jaar waarin bedrijven de wet uitmaken.

ELM | 05


VYASHTI RAMLAKHAN In 2017 kreeg Google een boete van 2,42 miljard euro voor het voortrekken van de eigen shopping-dienst. Die

Vechten tegen het monopolie van Google

begunstiging moest het bedrijf dus ook stop zetten. In 2018 ging het om een contract tussen moederbedrijf Alphabet en Android, waarin Google de standaardzoekmachine werd gemaakt in deze apparaten. Dat betekende dat de consument geen keuze had, en dus verplicht was de apps en browser van Google te

Techgiganten zijn heden ten dage niet meer weg te denken

gebruiken. Ook dat heeft Google moeten beëindigen,

uit de samenleving. In de afgelopen decennia zijn deze

gepaard met een boete van 4,3 miljard euro. Tenslotte

bedrijven op ongekende en onvoorspelbare wijze

werd in maart 2019 nog 1,49 miljard euro aan boete

opgekomen. Met de huidige coronacrisis is beter dan ooit te

uitgeschreven voor het voortrekken van Google’s eigen

zien hoe onmisbaar digitalisering is. Daarmee is het ook

advertentie-dienst AdSense, wat ondertussen ook

pijnlijk duidelijk geworden hoeveel de wereld eigenlijk leunt

opgehouden is.

op maar een paar van dit soort bedrijven. Deze giganten konden lange tijd hun eigen regels bepalen: veel wetgeving

In al deze zaken heeft Google dus het beleid aangepast.

over digitalisering en informatievoorziening is er nog niet.

De insteek van de Unie, namelijk om die ongewenste

Dat heeft er ook mee te maken dat de digitale

eigen lijn te stoppen, heeft als zodanig dus wel gewerkt.

ontwikkelingen zo snel gaan, dat wetgevers deze maar

Het bedrijf heeft echter ook beroep tegen de boetes

moeilijk kunnen bijbenen. Daarbij speelt ook het probleem

ingesteld en de beslissingen daaromtrent moeten nog

dat wetgeving verschilt tussen landen. Dit zijn dan ook

worden genomen. Het is dus nog maar de vraag wat de

dingen waar techbedrijven – en vooral de groten onder hen

daadwerkelijke gevolgen zullen zijn.

– handig gebruik (misbruik?) van maken. Ondertussen heeft de Europese Commissie weer nadere Google, een dochteronderneming van het Californische

onderzoeken ingesteld. Eén onderzoek moet gaan over

Alphabet, is een van vier big tech-reuzen. Nu hoeft groot

het verzamelen en gebruiken van data, en één over de

zijn op zich niet erg te zijn, maar zo groot als Google is,

advertentiewerkzaamheden van de gigant. Dit kan

brengt toch echt moeilijkheden met zich mee. Google heeft

uitmonden in verschillende rechtszaken, en dus meer

al meerdere malen problemen ondervonden met wetgeving

boetes, maar ook dat is nog afwachten.

in verschillende landen, en dan vooral met betrekking tot marktwerking en dataverwerking.

De Verenigde Staten Ook in Amerika wordt de machtspositie van Google

De Europese Unie

problematisch gevonden. Afgelopen jaar is er wederom

In de Europese Unie wordt de dominante positie van Google

een rechtszaak aangespannen, de derde in 2020. Het

vooral met betrekking tot mededinging problematisch

Amerikaanse Ministerie van Justitie verdenkt Google van

geacht. De Commissie heeft al langere tijd een oog op de

machtsmisbruik.

techgigant, en Eurocommissaris van Mededinging Vestager heeft ook al een paar keer ingegrepen.

ELM | 06


De techgigant controleert bijna 90% van de Amerikaanse

De Democraten willen hiervoor strengere wetgeving

markt: dit praktische monopolie wordt misbruikt door hoge

omtrent mededinging hebben, terwijl de Republikeinen hier

prijzen voor advertenties te vragen, en door exclusieve

iets minder snel aan willen sleutelen. Toch heeft deze

contracten met Apple en Android te onderhouden.

rechtszaak van het Ministerie voornamelijk steun van

Concurrentie is hierdoor niet of nauwelijks mogelijk.

aanklagers uit Republikeinse hoek. De zaak is eind vorig jaar nog aangebracht, omdat Trump hiermee een persoonlijke

Dit zou uiteindelijk een nadeel vormen voor de consument,

vete wilde uitvechten. De techgiganten zouden

omdat de onmogelijkheid tot concurrentie niet tot verdere

conservatieve stemmen onderdrukken, en hij heeft zijn

innovatie aan zou zetten, aldus het Ministerie van Justitie.

achterban beloofd dat ze daarvoor aangepakt zouden

Alternatieven zijn er wel, zoals bijvoorbeeld Bing, Yahoo en

worden. Het is dus nog afwachten of de zaak onder Biden

DuckDuckGo, maar deze kunnen nauwelijks tippen aan

wel doorgang zal vinden.

Google. Het belangrijkste probleem zit volgens het Ministerie dan ook in de schaal: door de grootte van het

Als de zaak inderdaad doorgaat, zal het hoe dan ook nog

bedrijf, maakt de concurrentie geen schijn van kans.

jaren duren voordat er iets uitkomt. Net als in de Europese Unie, is de verwachting dat Google ook in Amerika de

Google heeft ook al gereageerd op de aanklacht. De

uitspraken zal aanvechten. Dat betekent dat de consument

techgigant haalt hier aan dat mensen niet gedwongen

er in de nabije toekomst weinig gevolgen van zal

worden om Google als zoekmachine te gebruiken.

ondervinden. Ook daarna is het moeilijk te bepalen wat de

Consumenten hebben namelijk wel alternatieve

verdere stappen moeten zijn. Er is nog geen oplossing

mogelijkheden, maar daar kiezen ze zelf blijkbaar niet voor.

gegeven voor het herstellen van de marktsituatie: ook hier

In hoeverre dit verweer strikt genomen waar is, valt echter

speelt mee dat de Amerikaanse politiek nog niet op één lijn

te betwisten gezien de alomtegenwoordigheid van Google

zit. Als het Ministerie van Justitie wint, kan dat betekenen

en zijn producten.

dat Google ofwel intern moet reorganiseren, ofwel onderdelen moet afsplitsen. Als Google echter wint, zal dat

Achtergrond

ook voor de andere techgiganten voordelig zijn. Dat zal hun

Deze Amerikaanse zaak tegen Google is het gevolg van een

machtspositie nog verder verankeren.

jarenlang onderzoek dat het Amerikaanse Ministerie van Justitie naar de machtsposities van de vier techgiganten

Afsluiting

Apple, Google, Facebook en Amazon heeft gedaan: de

Er wordt gewerkt aan verscherping van de

reuzen zouden hun dominante posities misbruiken om

mededingingsregels en privacywetgeving, al gaan dit soort

diensten te leveren aan andere bedrijven, maar daar ook

processen langzaam. De snelle technologische

tegelijkertijd mee te concurreren en daarin hun eigen

ontwikkelingen en de globale samenleving maken dat nog

producten voor te trekken. In juli 2020 zijn de topmannen

lastiger bij te houden. Om toch kaders voor deze

van deze bedrijven elk voor het Amerikaanse Congres

techmonopolies te geven, zullen de komende jaren ook

verschenen en ondervraagd.

daarom nog veel meer van dit soort zaken aangebracht worden. De strijd tegen de machtspositie van Google is dus

In het algemeen bestaat er consensus tussen de Democraten en de Republikeinen dat er iets met techmonopolies gedaan moet worden, maar veel meer dan dat is er niet.

ELM | 07

nauwelijks begonnen, maar ook nog lang niet uitgevochten.


QUIRINE GERRITS Die verandering in beleid wordt echter nagelaten. Bovendien worden rechten, als het recht op leven en het

Klimaatzaak: Milieudefensie v. Shell

recht op gezondheid, in gevaar gebracht door klimaatverandering. Mensenrechtenschending is daarmee ook een juridische grond op basis waarvan Milieudefensie Shell heeft aangeklaagd.

Wereldwijde rechtszaken

Op 4 april 2018 kondigde Milieudefensie aan naar de

Naast deze zaak betreffende het Klimaatakkoord van

rechter te stappen als Shell het beleid niet zou aanpassen

Parijs, voert Milieudefensie tezamen met vier boeren uit

aan de doelstellingen van het Klimaatakkoord. In 2016 heeft

Nigeria al 12,5 jaar een zaak tegen Shell. De Nigerdelta is

Nederland het Klimaatakkoord van Parijs ondertekend.

de afgelopen jaren vervuild door het oppompen van olie.

Nederland is als gevolg van dit akkoord verplicht om in 2030

Dit heeft een hoog kindersterftecijfer, vervuild

minimaal 40% minder CO2-uitstoot te realiseren ten

drinkwater en vergiftigde visvangst tot gevolg.

opzichte van 1990. Nederland streeft nationaal naar 49%

Milieudefensie en de vier boeren zijn van mening dat

minder CO2-uitstoot. Dit is een enorme reductie. Om dit te

Shell, en met name de tak in Nigeria, onrechtmatig heeft

bereiken, zullen vooral bedrijven met een grote huidige

gehandeld en niet heeft voldaan aan de zorgplicht. In

CO2-uitstoot moeten bijdragen. Volgens Milieudefensie

hoger beroep besliste het gerechtshof Den Haag op 29

werken de twaalf grootste vervuilers echter nauwelijks mee

januari 2021 dat Shell inderdaad zijn zorgplicht had

aan verduurzaming van de industrie. Om deze reden spande

geschonden. Het Hof heeft Shell opgedragen de geleden

Milieudefensie in 2018 een rechtszaak aan tegen Shell.

schade aan de boeren te vergoeden en een lekdetectiesysteem te installeren waardoor in de

De rechtszaak

toekomst geen olielekkages van deze omvang kunnen

Op 26 mei 2021 zal de rechter uitspraak doen in deze zaak.

ontstaan. (1)

De procedure duurt reeds drie jaar, sinds de aankondiging in 2018. Begin december 2020 zijn de vier hoorzittingsdagen

Ook in het Verenigd Koninkrijk loopt een proces van

gehouden. Het doel van deze procedure is voor

ruim 42.000 boeren en vissers tegen Shell wegens de

Milieudefensie om Shell te verplichten de CO2-uitstoot

olievervuiling voor het Britse Hooggerechtshof. De vijf

aanzienlijk te verminderen. Deze reductie kan een enorm

rechters in deze instantie zijn van mening dat Shell ook

verschil maken voor de totale CO2-uitstoot van Nederland.

een zorgplicht heeft wanneer het de activiteiten betreft van een dochteronderneming in een ander land, in dit

Er zijn verschillende gronden waarop Milieudefensie Shell

geval Nigeria. Hiermee veegt het Hooggerechtshof

aanklaagt. De basis van de rechtszaak wordt gevormd door

eerdere besluiten van lagere rechtbanken van tafel.

onrechtmatige gevaarzetting. Milieudefensie meent dat Shell in grote mate klimaatverandering veroorzaakt. Daarnaast zou Shell er al langer van op de hoogte zijn dat het bedrijf dit kan veranderen als het een ander beleid zou

(1) Zie hierover ook het volgende artikel over de Nigeriaanse

voeren.

boeren v. Shell van Fay Koopman.

ELM | 08


Plannen voor een duurzame toekomst Op 11 februari 2021 heeft Shell zijn plannen voor het bereiken van een duurzamere toekomst bekend gemaakt. De multinational is van plan een paar miljard per jaar te investeren in duurzame energie. Dit geld gaat naar windmolenparken, biobrandstoffen en waterstofprojecten. Shell streeft naar een netto CO2-uitstoot van nul voor de eigen productie in 2050. Op deze manier wil het bedrijf samen met de maatschappij streven de doelen uit het Klimaatakkoord van Parijs te bereiken. Logischerwijs moet de consumptie van olie en gas door de maatschappij dalen om deze vermindering van CO2-uitstoot te bewerkstelligen. Dit vormt ook een uitdaging voor Shell, aangezien er nog steeds een grote vraag is naar deze producten. Als de consumptie gelijk blijft, en Shell zijn gasen olievelden en -raffinaderijen zou sluiten, zou het probleem zich alleen verplaatsen. In plaats van Shell, zouden zijn concurrenten de productie dan op zich nemen. Als bedrijf wil je dat natuurlijk liever niet. Al met al is Shell dus wel voornemens te vergroenen door netto nul CO2-uitstoot van de eigen productie in 2050 te realiseren, en daardoor een duurzamere toekomst te waarborgen. De vraag blijft echter of het inderdaad een toekomst wordt zonder olie en gas? Of zullen deze fossiele brandstoffen voortbestaan, maar dan op een duurzamere manier? Het is afwachten, net als de uitspraak op 26 mei 2021!

ELM | 09


FAY KOOPMAN Shell heeft zich aanvankelijk lange tijd verzet tegen behandeling van de zaak door een Nederlandse rechter. Bij de eerste zitting in 2008 werd over de

Nigeriaanse boeren v. Shell

ontvankelijkheid van de Nederlandse rechter geoordeeld. Volgens Shell was Shell Nigeria een Nigeriaans bedrijf, en hoefde het derhalve niet voor de Nederlandse rechter te verschijnen. Milieudefensie ging hier echter tegenin en stelde dat Shell Nigeria in het

Nooit eerder is een rechter zo ver gegaan om een

geheel een dochteronderneming was van de in Den

Nederlandse multinational te veroordelen voor zijn

Haag gevestigde Royal Dutch Shell. Daarom moesten

praktijken in het buitenland, als in deze rechtszaak tegen

beide ondernemingen voor de rechter in Den Haag

Shell. Op 29 januari 2021 heeft het Hof Den Haag in hoger

kunnen worden gebracht. In twee uitspraken in 2009 en

beroep beslist dat Royal Dutch Shell aansprakelijk is voor de

2010 besliste de rechtbank Den Haag dat de

gevolgen van de olielekkages in Nigeria veroorzaakt door

Nederlandse rechter ontvankelijk was in de rechtszaken

dochteronderneming SPDC Nigeria (hierna: Shell Nigeria).

van de Nigeriaanse boeren.

Volgens het gerechtshof in Den Haag heeft Shell Nigeria niet kunnen bewijzen dat de twee olielekkages in kwestie

Hiermee was de ontvankelijkheidskwestie volgens Shell

het gevolg waren van sabotage. Daarnaast zou Shell Nigeria

nog niet afgedaan. In januari 2014, toen de zaak werd

niet naar behoren gereageerd hebben op de lekkages.

behandeld in hoger beroep, stelde Shell nogmaals dat de Nederlandse rechter niet zou mogen oordelen over de

De zaak

activiteiten die plaats hadden gevonden in Nigeria. In

De rechtszaak draait om drie dorpen in Nigeria, die veel

maart 2015 volgde de zitting in hoger beroep, waar Shell

overlast hebben gehad van de weglekkende olie van Shell. De getroffen boeren en de organisatie Milieudefensie menen dat Shell verantwoordelijk is voor de schade die het bedrijf volgens hen heeft veroorzaakt in Nigeria. Shell stelt echter dat de schade te wijten is aan sabotage, veroorzaakt door rebellen. Indien de schade wel te wijten zou zijn aan Shell, stelt deze dat de schuld bij de Nigeriaanse

de rechter er wederom op wees dat de Nederlandse rechter niet ontvankelijk zou zijn en dat de rechtszaak wegens procedurele fouten geen doorgang mocht vinden. De uitspraak in hoger beroep werd in twee fases gedeeld, waarbij de eerste fase toezag op de

dochteronderneming ligt en niet bij Royal Dutch Shell.

ontvankelijkheid van de Nederlandse rechter. In

Ontvankelijkheid van de Nederlandse rechter

Nederlandse rechter inderdaad mocht oordelen over

In 2008 werd de rechtszaak tegen Shell aangespannen door Milieudefensie en vier Nigeriaanse boeren. Ze vorderden vergoeding van de schade die zij claimden te hebben geleden ten gevolge van olielekkages uit ondergrondse pijpleidingen en een boorput van Shell Nigeria.

ELM | 10

december 2015 werd in een tussenvonnis beslist dat de Shells activiteiten in Nigeria. Daarnaast werd Shell ook verplicht de nodige documenten te leveren die van belang werden geacht voor de rechtszaak.


Hoger beroep

Shell kan tegen de uitspraak van het Hof in cassatie gaan,

Reeds in 2013 heeft de rechtbank Den Haag bepaald dat

maar het is nog de vraag of dit ook zal gebeuren. In cassatie

Shell Nigeria aansprakelijk is voor de olielekkages op het

zal de inhoud van de zaak namelijk niet meer worden

land van één van de boeren. De rechtbank stelde echter ook

beoordeeld. Aangezien de rechtszaak al dertien jaar loopt, is

dat Shell Nederland niet aansprakelijk kan worden gehouden

daarom ook aan partijen geadviseerd niet in cassatie te gaan.

voor de in Nigeria geleden schade. Shell Nigeria zou dus een

Wel zal de hoogte van het vergoedingsbedrag nog in een

schadevergoeding moeten betalen voor de schade geleden

latere zitting bepaald worden.

door één van de boeren, maar in de andere gevallen achtte de rechtbank de schuld van Shell niet bewezen.

Multinationals vs. derdewereldlanden Het is de eerste keer dat een rechter oordeelt dat een

Milieudefensie en de boeren uit de overige dorpen waren

Nederlandse multinational verantwoordelijk is voor schade

het niet eens met deze uitspraak en zijn in hoger beroep

veroorzaakt in het buitenland. De uitspraak is een

gegaan. Zij meenden dat Royal Dutch Shell wel degelijk

overwinning voor Milieudefensie en de Nigeriaanse boeren,

verantwoordelijk was voor de door hen geleden schade en

maar kan zelfs nog verstrekkender gevolgen hebben. Ook

meer had moeten doen om de lekkages te voorkomen. Ook

andere slachtoffers van olielekkages, of andersoortige

Shell is het niet eens met de uitspraak en gaat in hoger

schade, veroorzaakt door multinationals zullen nu in

beroep: Shell Nigeria zou niet verantwoordelijk zijn voor de

Nederland naar de rechter kunnen stappen. Dit is een groot

lekkages en zou derhalve niet de schade moeten vergoeden.

gewin voor Nigeriaanse gevallen, aangezien uit eerdere rechtszaken is gebleken dat het weinig zin heeft om naar de

Nigeriaans recht

Nigeriaanse rechter te stappen. Er is daar vaak geen sprake

Op 29 januari 2021 heeft het Hof in twee bodemzaken de

van een goede procesorde, advocaten van multinationals

vorderingen inhoudelijk beoordeeld op grond van het

weten rechtszaken eindeloos te rekken en in veel gevallen

Nigeriaanse recht. Volgens de Oil Pipeline Act kunnen

worden de regels nauwelijks gehandhaafd vanwege de hoge

oliemaatschappijen in Nigeria niet aansprakelijk worden

opbrengsten van de oliewinning voor de overheid.

gesteld voor olievervuiling als gevolg van sabotage. Er rust echter een zware bewijslast op degene die zich op sabotage

Daarnaast spelen er wereldwijd veel meer zaken waarbij

van pijpleidingen beroept: er moet sprake zijn van sabotage

multinationals betrokken zijn en die betrekking hebben op

‘beyond a reasonable doubt’. Shell Nigeria heeft dit bewijs

mensenrechtenschendingen of milieuvervuiling. Veel van

niet kunnen leveren voor twee van de pijpleidingen en is

deze zaken worden in een vroeg stadium verworpen of

derhalve aansprakelijk voor de schade die is veroorzaakt

eindigen in een schikking, niet eerder is het tot een

door de lekkages van deze pijpleidingen. Shell Nigeria zal de

eindoordeel gekomen zoals in deze rechtszaak tegen Shell.

getroffen boeren moeten compenseren voor de geleden

Uit dit eindoordeel blijkt dat multinationals echter wel

schade.

degelijk aansprakelijk kunnen worden gehouden voor activiteiten van dochterondernemingen in gastlanden. Het is

Ook heeft het hof bepaald dat zowel Shell Nigeria als de

echter wel de vraag of er meer slachtoffers van

moedermaatschappij Royal Dutch Shell een grote zorgplicht

mensenrechtenschendingen en milieuvervuiling de tijd en

heeft, en derhalve in het vervolg meer moet doen om

het geld hebben om dergelijke rechtszaken aan te spannen.

lekkages te voorkomen. Een van de te nemen maatregelen

Deze rechtszaak heeft dertien jaar geduurd, maar het

die is opgelegd aan Shell Nigeria en Royal Dutch Shell is het

doorzettingsvermogen van de Nigeriaanse boeren heeft

aanbrengen van een lekdetectiesysteem in de pijpleiding van

uiteindelijk zijn vruchten afgeworpen.

één van de getroffen dorpen.

ELM | 11


TESSA WINKENIUS Ter vervanging gebruikt Chemours, een afgesplitste tak van DuPont, een andere stof genaamd perfluor-2-

De vicieuze cirkel van misstanden in de chemische wereld

propoxypropaanzuur (FRD). In 2018 heeft de Minister van Infrastructuur en Waterstaat een voorlopige milieukwaliteitsnorm voor FRD in oppervlakte water bepaald. Dit resulteerde in de aanscherping van de vergunning omtrent FRD. In 2017 mocht er ruim 2.000 kg FRD per jaar in het rioolwater worden geloosd. Dit is per 2019 teruggebracht naar 140

In 1998 ontstond een jarenlange juridische strijd tussen

kg per jaar. Vanaf 2021 zal de hoeveelheid nog verder

chemiebedrijf DuPont, producent van de stof

dalen, naar maximaal 20 kg FRD per jaar. Opvallend hier

perfluoroctaanzuur (PFOA) – gebruikt voor de

is echter dat in 2020, op verzoek van Chemours, de

antiaanbaklaag Teflon (verwerkt in onder andere pannen) –

lozing van FRD via het rioolwater verder is aangescherpt

en Amerikaanse slachtoffers. De eerste Amerikaan die naar

naar 2 kg per jaar.

de rechter stapte was boer Wilbur Tennant. Op zijn boerderij in Parkersburg stierven 153 koeien op miraculeuze

FRD wordt gebruikt in het zogenoemde GenX-proces.

wijze. Hij vroeg Rob Bilott, destijds een corporate defense

Hoewel is aangetoond dat FRD minder schadelijk is dan

attorney en partner van Taft Stettinius & Hollister, succesvol

PFOA, is gebleken dat ook het GenX-proces gevaarlijk

om hulp. Tijdens overleg tussen Tennant en Bilott toonde

kan zijn voor de gezondheid. Het Chemie Media

Tennant middels verschillende methoden aan dat zijn koeien

Centrum, een onafhankelijk platform met berichtgeving

ernstig ziek werden van het drinkwater. Uiteindelijk is in

over chemie met als doel bij te dragen aan een

deze zaak geschikt, maar dit was slechts het begin van een

genuanceerde oordeelsvorming hierover, verwees

jarenlange strijd tussen slachtoffers en DuPont.

hierover naar ratten die als testsubjecten aan GenX zijn blootgesteld. Zij ontwikkelden lever-, nier- en

In 2011 (zeven jaar na afname van tests) bleek dat er een

testikeltumoren. De manier waarop de ratten zich bij dit

reële connectie was tussen PFOA en nierkanker,

onderzoek ontwikkelden, kwam ook overeen met de

teelbalkanker, schildklier aandoeningen, hoge cholesterol

proefdieren die destijds werden blootgesteld aan PFOA.

waarde, pre-eclampsie en colitis ulcerosa. Kortom, de stof

Uit dit onderzoek lijkt dus te kunnen worden

PFOA kon inderdaad extreem gevaarlijk zijn voor de

geconcludeerd dat GenX dezelfde effecten kan hebben

gezondheid van levende wezen. In mei 2016 waren er nog

als PFOA.

3.533 rechtszaken aan de gang omtrent deze stof.

Lycra DuPont Dordrecht (Nederland) is in 1959 opgericht. Pas in

Naast het (Amerikaanse) PFOA-schandaal en de ernstige

2015 stopte DuPont met het produceren en het gebruik van

vraagstukken omtrent het GenX-proces, zijn er ook

PFOA. Het bedrijf werkte echter al sinds 1951 met de

tientallen oud-werkneemsters van DuPont Dordrecht

chemische stof. Uit een dossier van DCMR, daterend uit

met serieuze beschuldigingen naar buiten gekomen. Het

2017 (laatste wijziging in januari 2021), volgt dat het gebruik

ging in deze zaken om de stof DMAc, die werd gebruikt

van PFOA inmiddels voor de meeste toepassingen is

bij de productie van het synthetische rubber Lycra.

verboden.

ELM | 12


DuPont produceerde Lycra van 1964 tot 2004 in Dordrecht.

Hoe komt het er geen Nederlandse instantie is geweest die

Volgens de slachtoffers hebben zij ernstige vruchtbaarheids-

getest heeft of PFOA, DMAc en het GenX-proces schadelijk

en zwangerschapsproblemen over gehouden aan hun werk

zouden kunnen zijn, voordat deze werden gebruikt door

voor het bedrijf, zoals miskramen, baarmoederhalskanker en

chemische bedrijven? Er zullen particuliere onderzoekcentra

meerdere doodgeboren kinderen.

zijn, maar waarom geen objectief door de overheid gereguleerde instantie? Of wellicht zelfs op hoger niveau,

Het OM staakte in januari 2021 echter het onderzoek

internationaal of Europees. Op Europees niveau is er de

rondom de geclaimde zwangerschapsproblemen. Volgens

European Medicines Agency (hierna: EMA) voor het

een woordvoerder van het OM heeft het OM niet kunnen

controleren van onder andere het COVID-19 vaccin. Een

bewijzen dat de lucht in de fabriek te hoge DMAc-

dergelijk bureau op zo’n schaal zou ook een goed idee zijn

concentraties bevatte. De woordvoerder sprak niet over of

voor de controle van (nieuwe) chemische stoffen. Op deze

er onderzoek is gedaan naar het directe contact dat

manier zou op grote schaal van tevoren getoetst worden of

werknemers hadden met de stof. NRC schrijft in een artikel

stoffen veilig zijn, waardoor een rechter niet achteraf de

van 15 januari 2021 namelijk dat op beelden uit 1986 is te

moeilijke taak heeft om de chemische wereld te vertalen

zien dat werknemers zonder beschermde kleding met rollen

naar een juridische wereld.

Lycra werkten. Desondanks kunnen de slachtoffers hier dus geen heil meer vinden.

Hoe nu verder? Allereerst zullen er vanuit de overheid, of op internationaal

Verbeteringen zijn noodzakelijk

niveau vanuit de Europese Unie, strengere controles moeten

Het is duidelijk dat er herhaaldelijk zaken mis zijn gegaan,

komen voor mogelijk gevaarlijke chemische stoffen.

zowel bij DuPont als ook bij andere chemiebedrijven. Of dit

Particuliere controleurs of interne controleurs bij chemische

probleem enkel bij de chemiebedrijven is neer te leggen, of

bedrijven zullen hiermee niet afgezet worden: een extern

ook bij overheden en controleurs, is de vraag. Een wellicht

orgaan dat duidelijk kan aangeven of stoffen wel of niet in

belangrijkere vraag is hoe het is op te lossen. Natuurlijk

Europa geproduceerd en gebruikt moeten worden, is echter

moeten chemiebedrijven voldoen aan arbeidsvoorwaarden

noodzakelijk om herhaling van eerdere misstanden tegen te

en zouden werknemers beschermd moeten worden tegen

gaan.

dit soort gevaren en risico’s, maar de overheid heeft ook een inspanningsplicht tot bescherming van de volksgezondheid.

Het is hierbij van belang dat er niet alleen in de voorfase getoetst wordt wat de gevolgen van de stof voor onder

Wat is er op het moment geregeld?

andere werknemers zijn, maar ook gedurende de jaren van

Allereerst inspecteert DCMR regelmatig bij Chemours en

productie en gebruik. Ook tientallen jaren later moet er

DuPont. Hierbij wordt gecontroleerd of wettelijke

gekeken worden of er geen onwenselijke risico’s zijn

bepalingen en voorschriften uit de vergunningen worden

genomen. Een gevolg daarvan zal zijn dat het aantal

nageleefd. Ook neemt DCMR monsters in het riool geloosde

rechtszaken zal dalen en zo de rechtelijke macht, en het OM

water om te controleren of de aangescherpte normen op de

gezien het DMAc-schandaal, minder zullen worden belast.

emissies naar water en naar lucht worden nageleefd.

Ook hierom moet het probleem middels externe controleurs en duidelijke wet- en regelgeving voor alle betrokkenen

Opvallend hieraan is dat DCMR zich voornamelijk bezig lijkt

kunnen worden opgelost.

te houden met het verloop van zaken zodra de fabriek al is gevestigd.

ELM | 13

Bronnen: NY Times, DCMR, CMC & NRC Handelsblad


SEBASTIAN CORNIELJE Vandaag de dag is dat een astronomische hoeveelheid, gezien het feit dat het huidige percentage 2,5 is. Na deze

Wall Street: te groot om aan te klagen

verhogen besloot president Ronald Reagan om een wet door te voeren waarin limieten voor Savings & Loans Associations werden verwijderd. Dit had als gevolg dat deze bedrijven extra risicovolle investeringen gingen doen met het spaargeld van hun cliënten, terwijl dit spaargeld verzekerd was door de overheid. In de jaren

Voor het veroorzaken van de kredietcrisis in 2008 is tot op de

‘90 resulteerde dit in een crisis: de totale schuld van de

dag van vandaag nog maar één persoon veroordeeld tot

industrie was 150 miljard dollar aan het eind van de

celstraf, hetgeen Wall Street niet alleen maar te groot maakt

jaren ‘80, terwijl het verzekeringsfonds van de overheid

om te falen, maar zelfs te groot om aan te klagen.

maar 6 miljard dollar betrof. Tegenover de crisis van 2008 werden toen tal van directeuren en investeerders

27 januari 2013, Kareem Serageldin, een 41-jarige managing

veroordeeld tot celstraf voor hun aandeel in de situatie.

director bij Credit Suisse met een miljoenensalaris, werd voor dertig maanden veroordeeld tot celstraf. Niets

Enron

verrassends: hij was per slot van rekening verantwoordelijk

Het Enron-schandaal ging om energieconglomeraat

voor het op zodanige wijze manipuleren van de economie,

Enron, dat in 2001 failliet ging. Het bedrijf kende tal van

dat het uiteindelijk resulteerde in de kredietcrisis van 2008.

illegale praktijken, en veel ervan betroffen het

Verrassend genoeg is het niet het materiële aspect van zijn

achterhouden van schulden door ze in SPV’s (special

zaak wat het belang wekt van het publiek, maar het feit dat

purpose vehicles) te stoppen en als vermogen in hun

hij vrijwel de enige bankier is die succesvol veroordeeld is

financiële administratie te zetten. Hiervoor zijn vrijwel

tot celstraf in die periode. Tot op de dag van vandaag

alle directeuren aangeklaagd, en een aanzienlijk deel is

hebben er geen veroordelingen plaatsgevonden van zijn

ook daadwerkelijk veroordeeld. Deze situatie was zo

mededaders, waardoor Wall Street niet alleen te groot blijkt

corrupt en wanstaltig, dat Enron ondertussen een

te zijn om te falen, maar zelfs te groot om überhaupt te

synoniem is geworden voor witteboordencriminaliteit.

veroordelen. Dit geeft de banken in Manhattan een superieure positie tegenover het wetgevende orgaan van de

Wallstreet

Verenigde Staten, of voor wat dat betreft de hele wereld.

Wat is er veranderd in die jaren tussen het Enronschandaal en de kredietcrisis? Beide delicten werden

Voor de kredietcrisis in 2008, zijn er eerder grote financiële

gepleegd door grote deelnemers van de Amerikaanse

wanpraktijken in de Verenigde Staten geweest, namelijk de

economie, maar de Savings & Loans Associations en

Savings & Loans crisis in de jaren ’90 en het Enron-

Enron waren niet too big to fail. Kennelijk is het verschil

schandaal in 2001. Daar bleken veroordelingen echter wel

tussen een enkel conglomeraat en het collectief van

mogelijk.

systeembanken toch groter dan men verwacht had. De Wall Street-banken zijn zo groot dat ze, gelijk

Savings & Loans crisis

hemellichamen die bij een bepaalde grootte een eigen

Deze crisis begon in 1981, toen de toenmalige voorzitter

baan om zich heen krijgen, afzonderlijke economische

van de Federal Reserve besloot om verdere inflatie tegen te

eigenschappen hebben gekregen, waar vertrouwen van

gaan, door de landelijke fondsen te verhogen met 20%.

het volk en moraliteit niet van aanzienlijk belang meer zijn.

ELM | 14


Deze ontwikkeling zet Wall Street in het rijtje van de Grote Depressie in de jaren ‘30 en de door John Law ontwikkelde eerste economische bubbel in Frankrijk. De vier grote banken van Wall Street moesten voor hun daden enkel 65 miljard U.S. dollars ophoesten. Ten eerste is dat nog niet eens 1% van hun totale vermogen, en ten tweede werd dit betaald met hetzelfde geld waarmee de banken door de overheid zijn geholpen. Oftewel, de boete is uiteindelijk door het volk betaald. Kortom, de Wall Street-banken kunnen zich, ten opzichte van eerdere financiële schandalen, nieuwe economische eigenschappen permitteren, waardoor ze nauwelijks verantwoording hoeven af te leggen. Wat de maatschappij van hen vindt, is niet meer van belang: nu al is het te groot om aan te klagen, en dat kan met het oog op de geschiedenis nooit voor veel goeds zorgen.

ELM | 15


ARON KNIJNENBERG

Deze wet merkt een land aan als laagbelastend, als het percentage voor de winstbelasting minder bedraagt dan

Wet bronbelasting 2021 en het (gebrek aan) effect hiervan

9%, of als het land is opgenomen in de EU-lijst van rechtsgebieden die ‘niet-coöperatief’ zijn met betrekking tot belastingdoeleinden (art. 1.2 lid 1 sub e Wet Bronbelasting 2021). Beperkte reikwijdte van de nieuwe wet Een saillant detail is echter dat er een aantal landen is met een relatief lage effectieve belastingdruk, maar met een officieel belastingtarief van meer dan 9%. Rente- en royaltystromen naar deze landen vallen dus niet onder

De nieuwe wet

de nieuwe wet. Een voorbeeld van een dergelijk land is

Op 1 januari jongstleden trad de Wet Bronbelasting 2021 in

Singapore, dat een officieel belastingtarief heeft van

werking. Tot dit moment hief Nederland geen belasting op

17%, maar door verschillende wettelijke uitzonderingen

rente- en royaltystromen die via Nederland werden

een veel lagere effectieve belastingdruk heeft (ruim 6%).

doorgesluisd naar landen met een laag belastingtarief. Om die reden zetten veel multinationals Nederlandse

Daarnaast is de ‘zwarte lijst’ van de Europese Unie,

vennootschappen in om belasting te ontwijken. Bedrijven

volgens een recent aangenomen resolutie van het

verstrekten in deze constructies interne leningen aan

Europees Parlement, lang niet volledig genoeg. Landen

dochterbedrijven, uiteraard met een bepaald

komen volgens het Parlement niet snel genoeg op de lijst

rentepercentage. De rente die de dochterbedrijven moesten

terecht en worden te gemakkelijk weer verwijderd. Dit

betalen kon worden afgetrokken van de winst die de

laatste gebeurde bijvoorbeeld met de Kaaimaneilanden.

dochterbedrijven maakten in een land met een relatief hoog

De reikwijdte van de Nederlandse wet wordt ook hier

belastingtarief. Daarnaast werden royaltystromen

dus zeer beperkt.

(betalingen voor intellectuele eigendommen) ingezet, tevens om de gemaakte winst in het fiscaal minder gunstige land te

Voor wetenschappers komt dit niet als een verrassing. Al

drukken. Nederland fungeerde op deze manier als schakel

in 2018, toen het kabinet de Wet Bronbelasting 2021

tussen landen en belastingparadijzen. Doordat echter zowel

introduceerde, waarschuwden hoogleraren Henk

nationaal als in Europees en internationaal verband meer

Vording en Jan Vleggeert van de Universiteit Leiden in

druk ontstond om belastingontwijking tegen te gaan,

het Weekblad Fiscaal Recht dat deze nieuwe wet een

introduceerde het kabinet in 2018 de Wet Bronbelasting

wassen neus is. Volgens hen is de invoering van de wet

2021.

eerder een PR-stunt om het imago van Nederland te verbeteren, dan een serieuze poging om

Het doel van de nieuwe wetgeving is om uitgaande rente-

belastingontwijking aan te pakken en de Nederlandse rol

en royaltystromen vanuit Nederland naar gelieerde

hierin te verkleinen. De wet is voor bedrijven veel te

ondernemingen in ‘laagbelastende’ landen toch te kunnen

gemakkelijk te omzeilen, zoals ook blijkt uit het

belasten.

bovenstaande.

ELM | 16


Nederlandse taxi’s

Uiteraard zijn er morele vraagtekens te plaatsen bij het feit

Een voorbeeld van een bedrijf dat van de mazen in deze

dat grote bedrijven massaal belastingen ontwijken, maar dit

nieuwe wet gebruikmaakt, is Uber, zo blijkt uit recent

valt toch vooral overheden aan te rekenen. Het is logisch

onderzoek van Follow the Money. Een van de nieuwe

dat bedrijven, binnen de grenzen van de wet, proberen

structuren die de taximultinational gebruikt, gaat via de

zoveel mogelijk geld te verdienen en dus zo weinig mogelijk

Nederlandse holding die het bedrijf heeft opgezet: Uber NL

belasting te betalen.

Holdings 1 BV omvat sinds 2019 alle activiteiten van Uber wereldwijd, met uitzondering van de Verenigde Staten. Deze

Wat tegelijkertijd logisch is, is dat wij ons als Nederland

holding is een lening vanuit Singapore – een land dat dus

serieus moeten afvragen of we het land willen blijven dat

niet binnen de Wet Bronbelasting 2021 valt – aangegaan,

belastingontwijking faciliteert. Het fenomeen helemaal

waarvan het bedrijf de (relatief hoge) rentelasten gebruikt

uitbannen zal niet lukken, maar met wetten als de Wet

om de winst van de Nederlandse holding te drukken.

Bronbelasting 2021 komen we in ieder geval niet ver. Ik ben benieuwd wat er zou gebeuren als de staat even creatief en

Naast deze lening van zestien miljard dollar, hanteert Uber

pragmatisch is bij het maken van wetten om

nog een aantal andere constructies. De multinational

belastingontwijking tegen te gaan, als de fiscalisten zijn bij

gebruikt onder andere kosten van Research & Development

het optuigen van fiscale constructies om die wetten te

en Intellectuele Eigendommen om de winst van de

omzeilen.

Nederlandse holding te drukken. Of wat Uber doet legaal is, zal moeten blijken. De fiscus onderzoekt momenteel de

Ten slotte is er een belangrijke rol weggelegd voor de

gebruikte constructies.

Europese Unie. Door meer transparantie over het tot stand komen van bijvoorbeeld de zwarte lijst voor

Daarnaast heeft het demissionaire kabinet deze maand een

belastingparadijzen en door meer harmonisatie, zijn er best

nieuwe commissie ingesteld, die de Nederlandse

serieuze stappen te zetten in het tegengaan van

doorstroomvennootschappen gaat onderzoeken.

belastingontwijking. Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor

Buitengewoon adviseur Bernard ter Haar zal de commissie

bedrijven is – zeker voor een land als Nederland – erg

gaan leiden. Een van de onderwerpen van onderzoek is

belangrijk, maar dit moet te allen tijde in verhouding staan

uiteraard de nieuwe Wet Bronbelasting 2021. Eerder zijn al

met de reële bijdrage die dit levert aan economie en

Kamervragen gesteld over bijvoorbeeld het uitgaan van de

samenleving. Als Nederland van het imago van

effectieve belastingdruk in mogelijk laagbelastende landen,

belastingparadijs af wil, is het tijd voor een zelfkritische

in plaats van het officiële tarief als uitgangspunt te nemen –

houding en vooral meer ambitie.

zoals dat nu gebeurt. Er wordt dus wel degelijk geprobeerd de mazen in de wet te dichten, de vraag is echter of dit genoeg is. Want ook de Europese Unie heeft, zoals blijkt uit de eerder besproken zwarte lijst, moeite om belastingontwijking echt aan te pakken.

Zelfreflectie en meer ambitie Ervan uitgaande dat de constructies legaal zijn – het tegendeel is nog niet bewezen – valt Uber (en andere multinationals) mijns inziens weinig te verwijten.

ELM | 17


Aron Knijnenberg Fay Koopman Tessa Winkenius Sebastian Cornielje Quirine Gerrits Bibianne de Bats Senna Asbai Vyashti Ramlakhan Layout: Cato Molkenboer VP Marketing

ELM | 19

LENTE 2021

Deze editie van het ELM is gemaakt door: