Issuu on Google+

Βαρβαντάκη Ελπίδα, Κήλη Φωτεινή, Πελαντάκη Μαρία, Στυλιανάκη Άννα, Χριστοφορίδου Σιρμαλού

Σαΐτα, σαΐτα πού θα μας πας; Η ιστορία του χαρτιού, ως επιφάνεια γραφής

Χανιά, 2014


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ…………………………………………………………

2

1. ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΟ ΧΑΡΤΙ…………………………………………………………….

4

2. ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΤΟ ΧΡΟΝΟ………………

8

2.1. Η εφεύρεση του χαρτιού στην Κίνα ………………………………….

8

2.2. Αιχμάλωτοι χαρτοποιοί ……………………………………………………

10

2.3. Το χαρτί φτάνει στην Ευρώπη…………………………………………..

12

3. ΤΟ ΧΑΡΤΙ ΣΗΜΕΡΑ……………………………………………………………….

14

3.1. Χαρτί από ξύλο…………………………………………………………………

14

3.2. Χαρτί από απορρίμματα χαρτιού………………………………………

16

4. ΤΟ ΧΑΡΤΙ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ……………………………………………………….

18

ΓΛΩΣΣΑΡI…………………………………………………………..

19

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ…………………………………………………………

20

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ…………………………………………………….

21

1


ΕΙΣΑΓΩΓΗ Tο χαρτί είναι ένα υλικό της καθημερινής μας ζωής. Πόσοι όμως από μας γνωρίζουμε την ιστορία του; Αν θεςΗ να ιστορία ανακαλύψεις μαζί με τη σαΐτα: πού έγραφαν πριν από την εφεύρεση του χαρτιού

του

πότε εφευρέθηκε το χαρτί, από ποιον και σε ποιο μέρος του κόσμου χαρτιού, ως πώς διαδόθηκε στον κόσμο

επιφάνεια από τι φτιάχνεται το χαρτί σήμερα

Γεια σου, είμαι η σαΐτα! Μαζί θα ταξιδέψουμε στο χώρο και το χρόνο! Κάθε φορά που με συναντάς, μπορείς να πειραματίζεσαι, να κάνεις μικρές έρευνες και να απαντάς σε ερωτήματα που θα σε βοηθήσουν να συγκεντρώσεις περισσότερες πληροφορίες για την ιστορία του χαρτιού! Για να κάνουμε μια δοκιμή! Πόσες χρήσεις του χαρτιού μπορείς να βρεις μέσα σε ένα λεπτό; Ο χρόνος αρχίζει τώρα!

πώςγραφής φτιάχνεται το χαρτί σήμερα ποια είναι η προοπτική του δεν έχεις παρά να την ακολουθήσεις σε ένα πολύχρωμο ταξίδι χωρίς τέλος... 2


Αυτό που θα σας διηγηθώ είναι αληθινή ιστορία και όχι παραμύθι. Από τα πολύ παλιά χρόνια οι άνθρωποι ένιωθαν την ανάγκη να καταγράφουν τη ζωή και τον πολιτισμό τους. Ας πάμε πρώτα πολλά χρόνια πριν, τότε που ο κόσμος ζούσε χωρίς χαρτί….

Έχεις ποτέ αναρωτηθεί ποια ανάγκη σε οδηγεί να αποτυπώσεις εικόνες του μυαλού σου σε χαρτί;

3


1. ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΟ ΧΑΡΤΙ Οι αρχαίοι λαοί, αρχικά έγραφαν χαράζοντας πάνω σε πέτρες, βότσαλα και οστά. Ωστόσο,

οι

Μεσοποταμίας

λαοί

της

γρήγορα

ανακάλυψαν ότι υπήρχαν και

άλλα

υλικά

για

παρόμοια χρήση, όπως ο πηλός. Τα πρώτα βιβλία Βιβλία από πηλό. Μπορείς να φανταστείς πόσο δύσκολο θα ήταν να τα μεταφέρει

ήταν πήλινα, γι’ αυτό ήταν

κάποιος μαζί του; Δεν έχεις παρά να κουβαλήσεις μερικές πέτρες στο σακίδιό σου

άβολα.

και θα καταλάβεις!

Την εποχή εκείνη κι εγώ ήμουν πέτρινη, βαριά και ασήκωτη! Φαντάσου την καθημερινότητα εκείνη την εποχή! Ο πατέρας σου, θα σου διάβαζε παραμύθια χαραγμένα πάνω σε πέτρα!

4


Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι που ζούσαν πλάι στο μεγάλο ποταμό

Νείλο,

έκοβαν

τα

καλάμια

του,

που

ονομάζονταν «πάπυροι». Με τα καλάμια αυτά, έφτιαχναν κάτι σαν χαρτί, ένα υλικό ελαφρύ και ωραίο για γράψιμο, που το έλεγαν και αυτό «πάπυρο». Άνοιξε το ακορντεόν για να μάθεις πώς έφτιαχναν τον πάπυρο

Μάντεψε από τι υλικό ήμουν φτιαγμένη τότε!

5


Την ίδια περίοδο, κάπου εκεί κοντά,

οι

αρχαίοι

Έλληνες

αγόραζαν από τους Αιγύπτιους τον πάπυρο. Χρησιμοποιούσαν όμως και άλλα υλικά, που ήταν πιο φθηνά. Οι μαθητές, έγραφαν πάνω σε ξύλινες πινακίδες αλειμμένες με κερί. Δεν μοιάζει καταπληκτικά με λάπτοπ;

Αγγειογραφία με ένα έναν νέο που γράφει σε επιφάνεια κεριού με στυλίδα, τον πρόδρομο του στυλό (500πΧ).

6


Ας

πετάξουμε

μαζί

μέχρι

τη

γειτονική Πέργαμο, όπου τεχνίτες χρησιμοποίησαν ένα άλλο υλικό για

γράψιμο, πολύ λεπτό και

στέρεο συνάμα, την «περγαμηνή». Ήταν

φτιαγμένη

από

δέρμα

κατσικιού ή αρνιού. Η καινοτομία της περγαμηνής ήταν, ότι μπορούσαν να γράψουν και από τις δύο πλευρές της, να σβήσουν και να ξαναγράψουν από πάνω. Όμως για να κατασκευαστεί η περγαμηνή για ένα βιβλίο, έπρεπε να σφαχτούν πολλά νεογέννητα ζωντανά, πράγμα όχι πολύ καλό.

φαντάσου πως θα μύριζα τότε!

7


2. ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΤΟ ΧΡΟΝΟ 2.1. Η εφεύρεση του χαρτιού στην Κίνα

Δεν πιστεύω να κουράστηκες; Γιατί το ταξίδι μόλις ξεκινάει! Αφετηρία μας,η μακρινή Κίνα!

Στην Κίνα, έγραφαν πάνω σε

μπαμπού, κόκαλα και πήλινες πλάκες –υλικά που ήταν ασήκωτα,

και πάνω σε μετάξι που ήταν πανάκριβο και

φθειρόταν εύκολα. Πέρασαν αρκετά χρόνια, ωσότου το 105 μ.Χ. ο Τσάι Λουν παρατηρώντας τις σφήκες που έφτιαχναν τη φωλιά τους,

ακολούθησε

κοπάνησε

την

εξής

διαδικασία:

Αρχικά

φλοιό μουριάς, δίχτυα ψαράδων και

κουρελάκια μέσα σε νερό, στη συνέχεια πήρε τον πολτό και τον έχυσε μέσα σε ένα ξύλινο τελάρο -ας το πούμε σουρωτήρι-

8


και στράγγιξε το νερό. Όταν στέγνωσε ο πολτός στον ήλιο, δημιουργήθηκε το πρώτο φύλο χαρτιού. Ο

αυτοκράτορας

ενθουσιάστηκε εφεύρεση

αυτή.

Χο με Για

Τι την 700

χρόνια οι Κινέζοι κρατούσαν την

εφεύρεσή

τους,

ως

εφτασφράγιστο μυστικό.

9


2.2. «Αιχμάλωτοι χαρτοποιοί» Λίγο καιρό μετά, κοντά Τάλας,

στον

ποταμό

έγινε

μια

μεγάλη μάχη μεταξύ των Αράβων και των Κινέζων. Οι Άραβες κέρδισαν τη μάχη κι έπιασαν αιχμάλωτους, Η μάχη στον ποταμό Τάλας

αρκετούς Κινέζους.

10


Ανάμεσά τους

βρέθηκαν δυο τεχνίτες χαρτιού, τους οποίους ανάγκασαν να τους

διδάξουν την τέχνη. Σύντομα, στη Βαγδάτη έφτιαξαν τα πρώτα εργαστήρια χαρτιού.

Αυτό το ήξερες; Όταν οι γνώσεις έφτασαν στη Συρία, σπουδαίοι τεχνίτες έφτιαξαν το «δαμασκηνό χαρτί». Καραβάνια με καμήλες φορτωμένες, το μετέφεραν σε μέρη μακρινά. Τα ταχυδρομικά περιστεράκια, μόνο αυτό μπορούσαν να σηκώσουν στα ποδαράκια τους.

Είναι γεγονός! Οι τεχνίτες χαρτιού στο Ισλάμ ήταν οι πρώτοι που χρωμάτισαν το χαρτί.

11


2.3.Το χαρτί φτάνει στην Ευρώπη Στη συνέχεια, οι Άραβες κατακτητές περνούν στην Αφρική και από κει φτάνουν στην Ευρώπη. Πρώτος σταθμός είναι η Ισπανία, όπου κατασκευάζουν χαρτόμυλους για να φτιάξουν χαρτί από βαμβάκι και κουρέλια. Όχι πολύ καιρό μετά, οι Ιταλοί έφτιαξαν δικό τους χαρτί. Ήταν ξεχωριστό γιατί είχε κρυφά σχέδια, που τα λέμε «υδατόσημα». Μπορείς να βρεις το υδατόσημο σε ένα χαρτονόμισμα;

12


Αυτό το ήξερες; Γρήγορα, η τέχνη της παρασκευής χαρτιού είχε εξαπλωθεί σε όλη την Ευρώπη. Σε αυτό βοήθησε πολύ και η εφεύρεση της τυπογραφίας από το Γουτεμβέργιο.

Με την τυπογραφία, η ζήτηση του χαρτιού αυξήθηκε σημαντικά. Έτσι όμως, το βαμβάκι και τα κουρέλια άρχισαν να λιγοστεύουν. Αυτό, δημιούργησε μεγάλο πρόβλημα.

13


3. ΤΟ ΧΑΡΤΙ ΣΗΜΕΡΑ 3.1 Χαρτί από ξύλο. Νέα

ιδέα έδωσε ο Γάλλος Ρενέ Αντουάν Φερσώ Ντε

Ρεωμύρ, όταν παρατήρησε με τη σειρά του τη σφήκα, να κάνει

Είναι γεγονός ότι λίγα χρόνια αργότερα, ένας Γάλλος εφηύρε μια μηχανή

που

παρήγαγε

λείο

συνεχόμενο χαρτί σε ρολό, όχι πια σε μεμονωμένα φύλλα.

τη φωλιά της με μασημένο ξύλο από τους φράκτες. Τότε, πρότεινε να αντικατασταθεί ο πολτός από κουρέλια, με ξυλοπολτό. Από τη στιγμή εκείνη πρώτη ύλη για την παραγωγή του χαρτιού είναι το ξύλο.

14


Αν θες να μάθεις περισσότερα για τη διαδικασία παραγωγής χαρτιού από ξύλο, άνοιξε το ακορντεόν!

Αρχικά τα δέντρα κόβονται

έπειτα οι κορμοί μεταφέρονται στο χαρτοποιείο

και στη συνέχεια μπαίνουν στη χαρτοποιητική μηχανή, όπου παράγεται το χαρτί

Η διαδικασία παραγωγής χαρτιού από ξύλο

15


3.2. Χαρτί από απορρίμματα χαρτιού. Αλλά, σύντομα οι άνθρωποι κατάλαβαν ότι η μεγάλη παραγωγή χαρτιού από ξύλο, δημιουργούσε πρόβλημα στο περιβάλλον. Παράλληλα, παρατήρησαν μεγάλη χάρτινη μάζα στα απορρίμματα και τότε γεννήθηκε η ιδέα της ανακύκλωσης του χαρτιού.

16


Τώρα ξέρετε ότι ένα κομμάτι χαρτιού είναι ένα θαύμα του ανθρώπινου μυαλού, των χεριών της φαντασίας και της ευρηματικότητας. Κουρέλια δε μας χρειάζονται πια. Κρίμα, γιατί έχουμε πολλά. Χρησιμοποιούμε τον κορμό των δέντρων και από αυτά δεν έχουμε πολλά.

Θυμηθείτε: «…Κάθε χαρτάκι που μαζεύουμε και ανακυκλώνουμε μπορεί να είναι η σωτηρία ενός δέντρου, μια σελίδα από φρέσκο χαρτί που πάνω της θα γραφτεί μια ιστορία, θα γίνει μια ζωγραφιά…» ή μια χάρτινη σαΐτα που θα συνεχίσει να μας ταξιδεύει.

17


4. ΤΟ ΧΑΡΤΙ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Στις μέρες μας, ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι χρησιμοποιούν ηλεκτρονικές σελίδες στο διαδίκτυο για να διαβάζουν και να γράφουν. Πολλοί συνομήλικοί σου ήδη διαβάζουν τα λεγόμενα «ηλεκτρονικά βιβλία». Με αυτόν τον τρόπο η χρήση του χαρτιού, ως επιφάνεια γραφής, μειώνεται. Άραγε το χαρτί ως επιφάνεια γραφής, θα ακολουθήσει την πορεία των δεινοσαύρων; Το πολύχρωμο ταξίδι θα το συνεχίσετε εσύ και οι φίλοι σου… Μήπως ήδη έχεις μια νέα ιδέα;

18


ΓΛΩΣΣΑΡΙ Διαδικασία: ονομάζουμε μια σειρά πραγμάτων που κάνουμε, με σκοπό να πετύχουμε το αποτέλεσμα που θέλουμε. Εφεύρεση: όταν φτιάχνεται κάτι για πρώτη φορά, που δεν υπήρχε πριν. Καινοτομία: μια νέα, πρωτότυπη σκέψη, ιδέα. Πολτός: ένα μαλακό, παχύ, χωρίς σχήμα υλικό, που ανάλογα με την πρώτη ύλη που περιέχει μπορεί να διακριθεί σε χαρτοπολτό, ξυλοπολτό κ.α. Τυπογραφία: η τέχνη όπου βάζουμε γράμματα, σχήματα ή εικόνες στο χαρτί, χρησιμοποιώντας το πιεστήριο και το μελάνι, για να φτιάξουμε κείμενα σε πολλά αντίγραφα. Χαρτόμυλος: μύλος που φτιάχνει χαρτί

19


ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ Α

Ε

αγγειογραφία 6

Ευρώπη 12,13

ανακύκλωση 16,17 Άραβες 10,12

Ι

Αρχαία Αίγυπτος 5

Ισλάμ 11

Βαγδάτη 11 βαμβάκι 12,13 βιβλία από πέτρα 4

Ξύλο 14,15,16 Ξυλοπολτός 14

απορρίμματα χαρτιού 16

Β

Ξ

Ι��πανία 12

Π

Ιταλία 12

πάπυρος 5,6

Κ Κίνα 8 κουρέλια 8,12,13,14,17

περγαμηνή 7 Πέργαμος 7 πηλός 4 πολτός 8

βιβλία από πηλό 4 Μ Γουτεμβέργιος 13 Δ Δαμασκηνό χαρτί 11

σαΐτα 2 σφήκα 8

Τ Τάλας Ποταμός 10 ταχυδρομικά περιστέρια 11 Τσάι Λουν 8 Τυπογραφία 13 Υ

Βαγδάτη 11 Γ

Σ

Μεσοποταμία 4 Μετάξι 8 Ν

Ρ Ρενέ Αντουάν Φερσώ ντε Ρεωμύρ 14

υδατόσημο 12 Χ χαρτί 2,3,9,12,13,14,15,16,17 χαρτόμυλος 12

Νείλος ποταμός 5

20


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 Βαλάσης, Δ. (1985). Μια περιπέτεια χωρίς τέλος: Η ιστορία του χαρτιού και του βιβλίου. Αθήνα: Κέδρος.  Βλέσσας, Μ. – Μαλακού, Μ. (2010). Η ιστορία του χαρτιού. Αθήνα: Αιώρα.  Brookfield, K. (1997). (Μτφ: Μ. Λάβδα). Ιστορία της γραφής – Ερευνητές, σειρά 20-24. Αθήνα: Βιβλιοσυνεργατική.  Εποπτική (1992). Μεγάλη σχολική εγκυκλοπαίδεια, τόμος 14, σελ. 184 – 191. Αθήνα: Μανιατέας Α.Ε.  Ζαραμπούκα, Σ. (2011). Χάρτινο το καραβάκι. Αθήνα: Αιώρα.  Μαντάνης, Γ. – Παπαδοπούλου, Ο. (2004). Η ιστορία του χαρτιού από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας. Ανακτήθηκε 3/2014 από: http://www.wfdt.teilar.gr/papers/Istoria_xartiou.pdf  Μπουσολλάτι, Ε. (1992). Άνθρωποι και φύση, προϊόντα, εφευρέσεις, Αθήνα: Πατάκης.  Στηλ, Φ. (1997). Θέλω να ξέρω γιατί κτίστηκαν οι πυραμίδες και άλλα ερωτήματα σχετικά με την Αρχαία Αίγυπτο. Θεσσαλονίκη: Σίρρις.  Στρατίκη (1994). Παιδική Εγκυκλοπαίδεια – Εφευρέσεις, βήματα της ανθρώπινης προόδου.Αθήνα: Σρατίκη Α.Ε.

21


Το παρόν βιβλίο δημιουργήθηκε για τις ανάγκες του επιμορφωτικού- ερευνητικού προγράμματος επαγγελματικής ανάπτυξης Νηπιαγωγών με θέμα «Η διδακτική προσέγγιση των πληροφοριακών κειμένων στην προσχολική εκπαίδευση», το οποίο έχει αξιολογηθεί και βραβευτεί από τη Συνομοσπονδία Ευρωπαϊκών Ομοσπονδιών Γραμματισμού (FELA). Επιστημονικά υπεύθυνη του προγράμματος ήταν η κ. Πόπη Κασσωτάκη- Ψαρουδάκη, Σχολική Σύμβουλος ΠΑ 50ης Περιφέρειας Χανίων. Η συγγραφική ομάδα του παρόντος βιβλίου επεξεργάστηκε τη δομή της Διαδοχής στα κείμενα πληροφοριών. Τα πνευματικά δικαιώματα των φωτογραφιών που χρησιμοποιήθηκαν, ανήκουν στους δημιουργούς τους. Το παρόν δημιουργήθηκε και χρησιμοποιείται αποκλειστικά για εκπαιδευτικούς σκοπούς.

22


The Story of Paper