Issuu on Google+

Dantza herrikoien ezagupena

1. SARRERA. 1.1 PROIEKTUAREN HASIERA. 1.2 PROEIKTUAREN ZEHAZTAPENAK. 1.3 PARTEHARTZAILEAK. 2. HELBURUAK. 3. PROEIKTUAREN METODOLOGIA ETA GARAPENA. 4. EMAITZAK. 5. GEHIGARRIAK. 6. ONDORIOAK.

1


Dantza herrikoien ezagupena

1. SARRERA. 1.1. PROIEKTUAREN HASIERA. SOCRATES programa 1995eko

martxoaren 14an Europako Batasuneko Ministro-

Kontseiluak onartu zuen. Europako herrialde desberdinetako ikastetxeen arteko elkarlana bultzatzen du dirulaguntzak emanez. Programa honen helburua kalitatezko hezkuntza eta prestakuntza garatzea da, ikastetxeen arteko lankidetzaren eremuan. Aukeratu dugun gaia: “DANTZA HERRIKOIEN EZAGUPENA” izan da, herri xeheak dantza betidanik erabili izan baitu gizarte harremanen bide gisa eta adierazpen kolektibo gisa. Horregaitik dantza herrikoiak eta hauen inguruko informazioa ikasteak, gure sustraiak bibentzialki ezagutzen lagunduko digu. Izan ere, ikastetxeok Europar Hezkuntza-Proiektu baten inguruan egingo dugun elkarlanak herrialde desberdinen kultura zein hizkuntza hobeto ezagutzen lagunduko du. Proiektu honen iraupena 3 urtekoa izan da (2001-2002, 2002-2003 eta 2003-2004) eta hauek izan dira proiektua aurrera eraman duten ikastetxeak

ISTITUTO COMPRENSIVO "CADUTI PER LA LIBERTÀ" . BOVEGNO (ITALIA). SS CYRIL AND METHODIUS SECONDARY SCHOOL. PLOVDIV (BULGARIA). ELORRIOKO TXINTXIRRI IKASTOLA. ELORRIO (PAIS VASCO).

Proiektu

honetan

Ikastola

Proiektuaren ideia 2000. urtean sortu

koordinatzailea izan da, hau da, proiektuaren

zen

Miren

Josu

Arriolabengoa,E.H.Uko

arduraduna eta ekintza guztiak antolatu eta

musikako irakaslearen laguntzari esker. Bera eta

koordinatu ditu; proiektuaren kudeaketa osaos

Ikastolako andereñoa zen Josune Munitxa lanean

arduratu da.

hasi ziren proiektuari forma emanez 2001-2002 ikasturtean martxan jarri genuelarik. 2


Dantza herrikoien ezagupena

1.2 PROIEKTUAREN ZEHAZTAPENAK. ZERGAITIK DANTZAK? Herriek betidanik dantzak talde komunikaziorako

Gainera,

sexu

bereizketarik ez da ematen dantzetan eta

izan

hezkidetza lantzeko aukera bikaina ere izan da

dituztelako. Horregaitik, dantza herrikoiak eta

Proiektu honen garapenean hezkuntza premia

bere

historia,

bereziak duten ikasleentzat hauek izan dira

musika,.....- aztertzeak, gure sustraiak era bizi

gure helburuak: 1. beraien ikaskideekin

batean ezagutzeko aukera ematen digu.

harremanak sendotzea. 2. beraien autonomia

tresna

inguruan

herrien

adieraziz.

arteko

erlaziorako

eta

ahalegina

bezala

dagoen

erabili

guztia-

Oso garrantzitsua da Europako

bultzatzea. 3. esfortzu ahalmena hobetzea eta

herri desberdinen kultura ezagutzea gure

zailtasunen

arteko harremanak bultzatuz. Horrela, gure

adieraztea.

aurrean

superazio

ahalegina

ezagupenetatik abiatuz etorkizuneko kultura anitzeko Europa sortuko dugu, kulturamestizajearen Europa. Gure

ikasleentzat

proiektu

motibagarria izan dela uste dugu beste kultura eta

ohitura

desberdineko

pertsonekin

harremanak izateko aukera izan dutelako era bizi izan dute proiektua. Dantza herrikoiak garapen

psikomotora

errazten

du

eta

sozializazioa ere era natural batean. Dantzen bitartez ikasleen partaidetza eta integrazioa ere

bultzatzen

hobetuz

eta

dira, honen

beraien

autoestima

ondorioz

superazio 3


Dantza herrikoien ezagupena

4


Dantza herrikoien ezagupena

1.4. PARTEHARTZAILEAK.

Elorrioko Txintxirri Ikastola 1968an

sortu

nagusiekin:

zen gure

bi

helburu identitatea

defendatzea eta kalitatezko hezkuntza euskalduna eskaintzea gure ikasle guztiei beti ere teknologia zein metodologia berrietan oinarriturik. Gure hezkuntza 0urtetik 18 urte bitartekoa da. Ikasleria: 130 Langileria: 22 5


Dantza herrikoien ezagupena

Istituto Caduti per la LibertĂ  Gure ikastetxea bitan banatuta dago. Alde batetik haur hezkuntza eta bestetik lehen hezkuntza. Edifizioak 3 solairu ditu eta bakoitzean bost gela daude. Ikasleria: 462 Langileria: 63

SS Cyril and Methodius Secondary School Gure eskolak lau solairu ditu eta saskibaloi eta futbol zelaiak. 48 gela daude eta gela bakoitzean

25

ikasle

daude

gutxigorabehera. Hemen 7 urtetik 18 urteetara

ikasten

dugu.

Ikasleria: 1300 Langileria: 110

6


Dantza herrikoien ezagupena

2. HELBURUAK. Proiektu honen helburua hauxe da: ikasleek gure kulturarenikerketa lan bat egin dezaten era bizi batean eta besteen kulturara hurbil daitezen dantza eta musikaren bidez.

HELBURU ZEHATZAK

HELBURU OROKORRAK -

Bertako

kultura

herrikoiaren

sustraiak

-

ikasi.

ezagutu eta barneratu. -

Bertako dantza herrikoi batzu ezagutu eta

Europako beste herrialde batzuen kulturak

-

Europako

beste

herrialdeetako

dantza

herrikoi batzu ezagutu eta ikasi.

ezagutu. -

Kideen arteko giza harremanak bultzatu.

-

Dantzei lotuta dauden ohiturak ezagutu.

-

Europako

-

Dantzen

beste

herrialdeetako

eskola

Europako kulturen ezagupenerako material

ezaugarri

nagusiak

ezagutu.

batzuekin harremanak zabaldu. -

musiken

-

Ingelesaren trebakuntza.

didaktikoen sormena

7


Dantza herrikoien ezagupena

3. METODOLOGIA Y DESARROLLO DEL PROYECTO. Lehen aipatu izan dugun bezalaxe,

Istituto Comprensivo Caduti per la Libertâ

proiektu hau hiru ikasturte desberinetan garatu

-

La Tarantela Paesana

izan da. Ikasturte desberdinetan ekintza ugari

-

Il Valzer del Mandriano

egin

-

Il Furbo Galieto

dira

bukaeran

kalitatezko

produktua

lortzeko asmoz eta batez ere baliogarria dantza herrikoien bidez Europako kultura aniztasunean

SS Cyril and Methodius Secondary School

interesaturik daudenentzat.

-

Dobra e Bile Brala

-

Abre Georgi

desberdinek aukeratutako dantzak:

-

Kudi

Elorrioko Txintxirri Ikastola

Teknologia

Hauexek

ď ą

izan

dira

Errebonbilloak: - Soka-dantza

ikastetxe

berriak

ere

oso

garrantzitsuak izan dira zeren eta proiektuaren

- Fandangoa

garapenerako

eta

partehartzaileen

arteko

- Arin-Arin

komunikazioa bermatzeko ezinbestekoak izan baitira. Horrela izanik, 2001-2002 ikasturtean hiru ikastetxek proiektua beraien programaketan

8


Dantza herrikoien ezagupena

onartu zuten eta irakasleek bakoitzari dagokion

beraiekin kontaktuan izan ginen eta bertan adostutako erabaki guztiak onartu zituzten.

irakasgain txertatu zuten.

Egonaldi Hiru ikasturteetan egindakoa:

honetan

zehar,

udaletxearen

kolaborazioa izan genuen. Elorrioko herriaren

Informazio trukaketa e-mailez.

Europako herri desberdinen historiaren

udalak harrera bero bat egin zigun, modu berean ere, bertako berriemaile desberdinen laguntza jaso genuen zeinek albistearen berri eman zuten.

ikasketa. •

Oinarritzat gure herria ezagutzeko

Dantzen grabaketak.

Jarraian, proeiktu honen garapenean ikasturte desberdinean egindako ekintza guztien laburpena

zuzenduta zeuden jarduera ezberdinen artean, bere

garrantziarengatik

ondorengoak

nabarmenduko ditugu:

eskeintzen dizuegu. Gure helburua argi izanda ikastetxe bakoitzak norberaren kulturako hiru dantza ikasi, inguruari

eta

dantza

ezberdinei

buruzko

informazioa jaso, musika aztertu eta batez ere, bai pertsonalki edo kulturalki baita ohiturak eta tradizioak elkar ezagutzeko premisarekin hasi genuen ikasturtea. Guzti

J.M.

musika

herrikoiari

BELTRÁN buruzko

ARGIÑENA-ren dokumentazio

museoari egindako bisita. Ikustaldian zehar J.M. Beltranek musika eta dantza herrikoiei buruz hitz egin zigun, hauek fenomeno unibertsalaren espresio partikularrak eta baita , espresio musikala eta dantza herrikoia berreskuratzeko edo mantentzeko modu bezala. Bisita honetan

horregatik,

ikastetxe

koordinatzailearen herrian, Elorrion ikasketako

ere, berak bildutako instrumentu guztiak arloka sailkatuta ikusteko aukera izan genuen.

egonaldia egitea erabaki genuen. Azkeneko orduko arazoengatik Plovdiv-eko ikastetxeak ezin izan zuen bertan egon baina momentu oron 9


Dantza herrikoien ezagupena

hauekin batera dantzatzeko aukera paregabea ď ą

Miren

Josu

Arriolabengoak,

izan zuten.

U.P.V/E.H.Uko (Euskal Herriko Unibertsitatea), irakasleak emandako mintegia. Era praktikoan

Ikasturtean

zehar

Errebonbiloen

jasotako DANTZAREN DIDAKTIKA ETA

ohiturari buruzko informazioa biltzen aritu gara:

AZTERKETAri buruzko mintegi honen bitartez,

historia, honen jatorriaren iritzi desberdinak,....

dantza baten elementuak eta honi buruzko

Urteetan zehar errebonbiloen jaian parte hartzen

analisiaren

eramateko

duen herriko pertsona bat elkarrizketatzeko

beharrezkoak diren pausoak ezagutzeko aukera

aukera izan genuen: Zergatik hasi zen parte

izan genuen.

hartzen, entseguak nolakoak diren,... hots, egun

prozesua

aurrera

horretako xehetasun guztiak eta hainbat pasadizo Bilkura hau 2001eko azaroaren 23, 24, 25, 26 eta

kontatu zizkigun.

27. egunetan zehar aurrera eraman zen. Bestalde, bigarren ikasle talde batek, Bilkura honetan ere, lanerako metodo

bertako instrumentuei buruzko sailkapena eta

berdina erabiltzea adostu genuen, beti ere

informazioa

biltzen

aritu

ziren,

bizipenetik hasita eta jende nagusiarengandik

garrantzitsuenekin erakustaldi bat osatu genuen.

informazioa bilduz. Hirugarren talde batek ordea, beste Elorrioko

Txintxirri

Ikastolak

ikastetxeetako ikasleekin harremanetan jartzea

martxan jarri eta luxuzko gonbidatuekin batera

erabaki zuten. Horretarako, lehenengo saioan

festa txiki bat antolatu zuen; gonbidatu hauek

gure herriaren deskribapen bat egin zuten, gure

urteetan zehar errebonbiloak izandakoak ziren

ohiturak, argazki batzuk eta nola ez guzti hori

beraz, guk proposaturiko dantzak ezagutzen

ingelesez.

zituzten. Modu honetan gure ikasleak dantza hauek ikasteko eta

errebonbilo aitzindari 10


Dantza herrikoien ezagupena

Italiako lagunekin harremanetan jarri Dantzetara

bueltatuz,

lehenengo

eta berriz elkartzearen aukerak eta onurak

kontaktuaren ostean, ikasturtean zehar ikasle

aztertu ondoren, ekainaren 5, 6, 7, 8 eta 9an

nagusiekin apurka-apurka pauso desberdinak

berriz ere Elorrion elkartzea erabaki genuen.

ikasten joan ginen eta ondoren beraiek arduratu ziren txikiei erakusten, horrela proiektu honetan denen parte hartze aktiboa ziurtatu dugu.

Bilkura honetan, ikastetxe bakoitzak ikasturtean zehar egindakoaren berri eman zuen, horrela

Aipatzekoa informazio

da

ere,

jasotako

guztiarekin

Web

ideia

interesgarria

argitaratzearen

orri

ba,

herrialde

desberdinen

dantzak

bideoan ikusteko aukera izan genuen, orduan

bat

bideo hauek egitura ezberdinak zituztela ohartu

iruditu

ginen . Hau kontutan izanik, urrian Plovdiven

zitzaigula.

ospatuko genuen hurrengo bilkurako, talde bakoitzak besteei norbere dantza eta egitura

http://utenti.lycos.it/folkcollio

(Collio)

berdinarekin grabatutako bideo bana banatuko dienaren konpromisoa hartu genuen, apurka

http://w.w.w.euskalnet.net/elorriofolk

(Elorrio)

dantza ezberdinak ikasten joan ahal izateko. Bestalde, Elorrion ospatutako bilkura

Ikasturtearen bukaera heltzen zegoela eta

Bulgariako

lagunak

izandako

honetan, gure ikasleen eskutik geure dantzak

arazoak

ezagutzeko aukera izan zuten. Baita ere, sasoi

konponduta zituztela, Elorrion batzea proposatu

honetan Durangon ospatzen den Euskal astea

ziguten, elkarri ezagutzeko eta aurreko bilkuran

aprobetxatuz, bertako dantza ekitaldira joatea

galdutako informazioa berreskuratzeko.

erabaki genuen gure folklorea modu sendoago baten bizi ahal izateko. Gainontzean, hainbat leku bisitatzera joan ginen gure herria hobeto ezagutzera

emateko,

adibidez,

Gernikako

Juntaetxera, Donostiara,... 11


Dantza herrikoien ezagupena

Gure helburua argi genuela eta ikasleekin beste herrialdetako dantzak jorratzen hasiak ginela jadanik, 2002-2003 ikasturteari Plovdiv (Bulgaria) izeneko herrira bisita eginez ekin genion. Bertan, materiala elkartrukatu genuen, hau da, ikasleekin eginiko urtebeteko lana (dantzak, azalpenak, pausuak...)norberak

bere

ikastetxean grabatutako bideo batean bildu behar zituen gero beste herrietako ikastetxeetan lortutako emaitzekin informazioa trukatzeko. 2002.2003

Ikasturtean

desberdinak

burutu

zehar,

ekintza

ziren; hauen

artean

aipagarriena lehen esan dugun bezalaxe 2003ko urrian Plovdid (Bulgaria) herrira bisita

daukagu. Bisita

egin

honetan, guk

zen geure

burua hobeto ezagutzeaz aparte, herrialde berri eta

interesgarri

paregabea

izan

ohitura, kultura

bat

ezagutzeko

genuen, beti eta

ere

aukera bertako

dantzetan

murgilduta.

ere, materiala

trukatzeko

genuen, bideotan

grabatutako

Bisita

honetan

aukera

izan

Guzti

honekin

batera, geure

lana

ikastolatik kanpo ezagutzera eman nahi izan dugu

eta

horretarako

komunikazio

bide

ezberdinak erabili ditugu; alde batetik, gure eskualdeko prentsan agertu ginen , bestetik ikastolen

eremuan

trebatzen

den

komunikabedeetan baita (euskal eskola) eta azkenik

gabonetan

ospatu

genuen

jaialdi

batean ikasleek ikasitako dantzen emanaldi bat eskeini zuten. Bestalde, elkarri elkarrenganako

hobeto

ezagutzeko

komunikazioa

eta

sakontzeko

helburuarekin, gure ikasleen eskutik egindako lan desberdinak Bulgaria eta Italiako lagunei bialdu genizkien. Irudi eta konposizio plastiko hauen artean, aipatzekoa da ikasleek beraiek egindako CD baten grabazioa; bertan beraiek, gaur egungo gazteek alegia gustokoen dituzten kanten bilduma bat bildu zuten.

herrialde eta dantza desberdinen inguruan.

12


Dantza herrikoien ezagupena

Beste

ekintza

erakargarri

bat, argazki

eta

eskutitzen ideia izan zen; ekintza honetan,

Aurtengo ikasturtean, hau da 2003-

ikasleek beraien artean ezagutzeko aukeraz

2004an, Elorrioko Txintxirri Ikastolari tokatu

aparte, ingelesa praktikan jarri eta ingelesez

zaio

mintzatzeko

prozesu luze honen azken emaitzak ekoiztea;

aukera ere izan

zuten, ingelesa

proiektuaren

hauen

artean

zareten

koordinatzaile

batetik, orain

liburuxka

hau

dugu

bezala,

irakurtzen eta

ari

bestetik,

informazio eta dantzez osaturiko bideo bat; non bertan, dantza guztien aukeraketa bat eta ikastetxe parte hartzaile bakoitzaren

inguruko

informazioa biltzen den. Lan guzti honi azken ikutua emateko zelako elkar ulertzeko zuten hizkuntza komun bakarra. Honen inguruan, gutxiengo hizkuntzen gaia ere landu dugu. Ildo beretik, proiektuan parte hartu duten hiru herrialdeen deskripzio labur

bat

egin

da

herri

bakoitzaren

eta

lortutako

materiala

aurkezteko, 2004ko

apirila bukaeran topaketa egin genuen Collio izeneko

Italiako

honetan, Italiako

herrixkan. Azken

bisita

ohiturak, kultura

eta

gastronomia sakonago ezagutzeko aukera izan

hizkuntzan. Ikus daitekenez, bide desberdinak jorratu ditugu proiektuak aurrera egin dezan.

genuen. Material guztiaren aurkezpena egiteko, 13


Dantza herrikoien ezagupena

Collio-ko udaletxearen laguntza izan genuen; honela

antolaketa

bikain

lan

zabalduriko

aurkezpen batean azaldu genuen

bertan

bildu

herri

esker,

burututako herrian

guztia

bati

ziren

mailara guztien

gozamenerako eta ondoren gaubela eta festa herrikoi baten partaide izateko aukera izanik eman genion amaiera gure proiektuari.

14


Dantza herrikoien ezagupena

4. EMAITZAK. Proiektuaren azken helburua hauxe da: gure ikasleek gure dantzak eta baita ere Europako beste herrialde batzuetako dantzak ezagutzea gure kulturaren sustraiak ezagutuz, Europaren kulturen dibertsitateaz eta aberaztasunez jabetuz. Proiektuan zehar partehartzaileen harremanak sendotuz joan dira eta etorkizunean? Ateak zabalik daude.

15


5. ANEXOA 5.1 ELORRIOKO TXINTXIRRI IKASTOLA.

Gure lurrak 20.664 km² okupatzen ditu,

Pirinioetako

Bizkaiko

mendebaldeko

golkoan.

Euskal

ditu,

Europako

"herrialde" antolamendu

politiko

eta

erpinean

Herriak bi

zazpi

estatutako

administratiboen

arabera banatuta: Espainiakoan, Araba, Bizkaia,

Euskal Herriko zazpi lurralde historikoetatik hiru dira, batasun politikoa eratuta, egungo Euskal Autonomia dutenak:

Erkidegoa, Araba,

Penintsula

EUSKADI,

Bizkaia

Iberikoko

eta

osatzen

Gipuzkoa

iparraldean

.

kokaturik,

7.234 km²-ko hedadura betetzen dute.

Gipuzkoa eta Nafarroa ; Frantziakoan, berriz, Gizakiak, bere bidea zabaldu nahian,

Lapurdi, Zuberoa eta Nafarroa Beherea .

bera kokatzeko eta bizitzeko leku bat bilatu zuen. Leku

hori

Pirinioetako

mendikatearen

mendebaldean aurkitu zuen, hain zuzen ere, Penintsula Iberikoa eta Europako gainerako herrialdeak lotzen dituen muga naturalean. Lurraren zati honetan egon eta bizi izan dira euskaldunak antzin-antzinatik, eta, horrela, orrialde bat bete dute Gizakiaren Historian. Irmoki eutsi diete, gainera, beren kulturako ohitura joriei, bai eta bestalde, historiak emandako nortasunaren lekukotasunari ere, euskarari alegia. Horretaz guztiaz gain, esan


behar

da

euskara,

seguruenik,

Europako

hizkuntzarik zaharrena dela

landaretza hostotsuak bazter eta txoko ederren herri bihurtzen dute Euskadi.

Zenbakiak

Tradiziozko

 Azalera

naturalekin: lehorrarekin eta itsasoarekin, hain

 Biztanleak (1998)

zuzen ere. Itsasoak eta lehorrak nortasun berezia

2.104.060

eman

 Biztanleriaren dentsitatea

diote

gure

herriari,

eta,

ondorioz,

ohituretan, kulturan eta herri-kiroletan ageri den

290,9 bizt./.Km2-ko

izaera ezarri diote. Herri-kiroletako batzuk, Euskadiz eta Europaz

 Hizkuntza ofizialak

gaindi hedatu direlarik, mundura zabaldu dira;

Euskera eta gaztelera

adibidez, euskal pilota, jokamolde guztietan.

 Hiriburua Vitoria-Gasteiz

Pilotaz gain, ia Euskadira mugatuta

Lurraren alde epelean kokaturik, klimaegoera bikaina du Euskadik, urtaro artean alde gabe.

uztartuta,

euskaldunak lotura sendoa du bere ingurune

7.234 Km2

handirik

baloreei

Klima

epelarekin

batera,

dauden bestelako kirol-agerpenak ere badaude, hala nola probak (idi-probak, gizon-probak...), harri-jasotzea, aizkolaritza eta estropadak. Era berean, badira beste kultura-agerpen asko garrantzi handia dutenak. Adibidez, musika , abesbatzetan parte hartzea edota kantaldiak entzutea antzinatik biziki errotutako joera da, euskaldunen nortasunari datxekiona.

itsasoaren

kemenak,

herriek,

mendiek

eta


Intxortatik hainbat eraso egiten zituztela eta, bertokoek uria harresiz eta sei ate handiz inguratu zuten.

ďƒź ArgiĂąetako Nekropolisa Dantzak ere bizirik dirau euskal gizartearen nortasunaren arlo baten adierazle gisa; dantzen folklore-agerraldiak sakontasun handikoak dira, izan

ere,

eguneroko

lanaren,

erlijioaren,

gizabidearen edota amodioaren errito-oroigarriak baitira. Ezaugarri horiek guztiek laguntzen dute herri hau zedarritzen, hain zuzen ere, kultura eta folklorea arretaz eta arduraz zaintzen duen herri

Aintzinako harrizko hilobiak

biltzen

hemen,San

dira

Adrian

baselizaren

ondoan,

inguruetan aurkitutakoak dira. Bederatzigarren mendekoak omen dira. Hilobi batzuk bikoitzak dira, eta beste batzuk bakanakoak. Euretariko batzuk latinez idatzitako inskripzioak dauzkate. Hilobiekin batera bost lorratz daude, batzuk hirukituak eta besteak borobilak, eta lorratz

hau.

gehiagoren zatiak ere ageri dira. Hoietariko ELORRIO

inskripzio batzuk lurperatze kristauak izan zirela adierazten dute.

Elorrioko uria Bizkaiko Jaun izan zen Tello konteak sortu zuen,

1.356gn

Etxebarriako

San

urtean, Agustin

Elizatearen lurretan. Aldi hartan, elkar burruka ugari zen lurralde hauetan leinu batzuen artean. Gipuzkoarrek,


 Gurutzeak  Leinuen arteko gudaketa Baditu Elorriok beste herriek ez dituzten Leinuen arteko gudaketa gogor bat 1.468gn urtean gertatu zen,Oiñaztarren eta Ganboatarren artean, jatorrien

Ibarraren

eta

Santxo

Martzanaren

artean

hain

zuzen.

Martzanaren

jatorrikoak Elorrio hirian gorde ziren harresien babespean. Bitartean

oinaztarren

buru zen

Muxikaren taldekoek eta Butronen jatorrikoek,

arte-lan baliotsu batzuk ere: gurutzeak, harrizko gurutze

handiak,

bide-gurutzeak

deritze.

Abadeak, gorpua jasotzera irteten zirenean, gurutze horiek zeuden tokiraino joaten ziren, eta hantxe

itxaroten

zien

gorpua

zekartenei.

Horregatik, gurutze horiek auzunetako bideetan daude. Hamar gurutze daude guztira.

Ibarraren taldearekin baturik, Elorriorako bidea hartu zuten lau mila gizon eta larogeita hamar zaldizkorekin,

lonbardak

zeramatzatela

(lehenengo aldiz orduantxe erabili ei ziren). Bestalde

Juan

de

Abendaño

 Jauregiak

eta

Haroko

kontearen taldeak Martzanaren taldekoen alde eta elorriotarren alde etorri ziren Elorriora.

Elorrion hogei jauregi daude herri barruan. XVIIgn mendean hasi ziren elorriarrak etxeok eraikitzen.  Armarriak

Oinaztarrek uria inguratzen zuten bitartean uri barrutik lonbarda bat jaurti zieten, eta batzuk ihesari

eman

zioten

bitartean,

nahastea

Elorrio Bizkaiko herrietan armarririk gehien daukan herria da, izan ere 63 armarri dauzka.

aprobetxatuz, elorriotar batzuk harresitik irten, atzetik joan, eta zeharo hondatu zituzten. Ehun eta laurogeita bost hil ziren eta laurogei katigu eginda gelditu ziren. Harrez gero Elorrioko eta inguruetako nagusi ganboatarrak geratu ziren.

 Elizak Eliza nagusi bi daude Elorrion:


Etxebarriako San Agustingoa, 1.053an izan zen

Elorrioko Txintxirri Ikastola zer den eta zertan

eraikia.

ari garen laburtzen saiatuko gara. 1968an jaio ginenetik

Sortzez

Garbiaren

hegoaldeko

orman,

Basilika.

Eliza

Berriotxoako

honen

oinarrizko helburu bi

Balendin

izan

Deunaren altarea eta gorpuzkinak daude. Eliza

ditugu:

nortasuna defendatzea

hau, 1.959gn urtean, basilika egin zuten,

eta teknologi berrietan

Vaticanoko erabaki baten bidez.

oinarritutako hezkuntza integrala, eta

ďƒź Baselizak

Gazetako Andra Mari, Miotako San Bartolome, ArgiĂąetako San Adrian eta San Jose. ďƒź Berrio-Otxoako Balendin Deuna

euskalduna kalitatezkoa

eskaintzea gure ikasleei haur hezkuntzako lehenengo

Elorriok 20 baseliza dauzka. Aipatzekoak:

euskal

ziklotik

Derrigorrezko

Bigarren

Hezkuntzara artekoa. Hau da, O urtetik 18 urtera bitartekoei. Euskara haurrak hezteko eta bizitzeko hizkuntza ardatza izan arren beste hizkuntza batzuetan ere trebatzen ditugu ikasleak , lau

1.827an jaio zen Elorrion, fraile dominiko

urtetik aurrera eleaniztasunaren proiektuaren

egin zen eta 31 urterekin Manilan, kristau

barruan murgiltzen direlarik. Haur hezkuntzan

fedearen misiolari lanetan zebilela, burua moztu

ingelesarekin lehen harremanak izaten basten

zioten, berari eta beste martiri bati, kristau fedea

dira, ipuin antzeztuen bidez.

defendatzeagatik. 1.906an beatifikatu zuten eta 1.988an santu izendatu zuten Erroman. Orduz

Aniztasunean hezten ditugu, pertsonen

geroztik Bizkaiko patroi izango da, santu honen

dibertsitate

eta

eguna uztailaren 4an ospatzen da hain zuzen.

elkarbizitzarekiko

bestelako

desberdintasunen

errespetu

osoarekin.

Aldi

berean ikasle guztiek' banan-banako jarraipen


hurbila izaten dute, bereziki hezkuntza premia

hipotesiak formulatu, datu bilketa egin

bereziak dituzten horiek.

eta ondorioak atera behar ditu.

Pertsonak heztea da Ikastolaren helburu nagusia, ez ikasleak bakarrik. Formakuntza integralaren bidez pertsona burujabeak hezten ditugu, erabakiak hartzeko gai izango diren pertsona

osoak,

etorkizunean

askatasunez

jarduteko gaitasuna izango duten pertsonak. Emozioetan

orekatuak,

ausartak

 Ikaslea

bere

jabea

da,

autonomía lortzen doan heinean autoebaluaketa eginez  Irakaslea ikasketa prozesuaren gidaria da. Ikasleak

eta

ibilbidearen

dakiena,

oinarri

bezala

erabiltzen du ikaskuntza berrien aurrean.

zoriontsuak, hartzeko zein emateko prest egongo direnak; autokritikoak, autodisziplinatuak eta etengabe

hobekuntza

garapenean

egongo

 Ikaslearen bizipenak kontutan hartzen ditu gaiekin loturak bilatzeko.

direnak; tinkoak iritzietan eta egoera zailetan  Ikaslearen garapen maila aztertzen du,

irtenbideak bilatzeko gai izango direnak. Gauza asko dakien ikaslea baino, ikasten ikasi

duen

askatasunez

ikaslea

interesatzen

pentsatzen

dakien

zaigu; pertsona.

Honetarako metodologia konstruktibista batetan oinarritzen gara.

exigentzia maila gaitasunen araberakoa izan dadin.  Jakingura pizteko, irakasleak ikasgai elaboratu bat eman beharrean egoera nahasiak planteatzen dizkio ikasleari: arazoak,

METODOLOGIA

kezkak,

galderak

eta

kontraesanak.  Ikaslea bere ikaskuntzen protagonista  Eztabaida

aktiboa da.  Pauta batzuk jarraituz, ikerketa lana burutzen

du:

arazoak

identifikatu,

eta

lankidetza

bultzatuz

adostasunetara iristeko bideak topatzen laguntzen die.


ďƒź Ikaskuntza irakasleak

funtzionala

izan

ezagupenak

dadin,

aplikatzeko

aukera ematen dio ikasleari, ikasgaiaren egitura

logikoa

ikaslearen

ikuspuntuarekin elkartuz.. eta

zerbitzu hobea eskaini etengabeko

hobekuntzaren bidean jarri

ginen

96-97

ikasturtean, Ikastolako talde erabakior guztien partaidetzarekin eta Euskal-Herriko beste Ikastola askorekin batera. Euskalit-en babesa dugu hasieratik, bertan jarraitzen dugularik. Irakasleok formakuntza programa baten parte hartu ondoren, bezero, ikasle eta langileen iritziak ezagutzeari ekin genion. Datuak aztertu ondoren prozesuak sortzen eta hobetzen hasi ginen. Antolakuntza prozesua.

prozesua.Irakasprozesuak.Tutoretza prozesua.Kudeaketa prozesua.Komunikazioa prozesua.Baliabideen prozesua.

Gaur egun martxan dauden prozesu hauek, sistematizatuta eta orokortuta daude Ikastolan;

Heziketa nahian,

Baloreen prozesua.Estrategia

aldika ebaluazioak, barne-auditoriak, inkesta eta berrikuspenak

egiten

direlarik,

erabateko

kalitatea bermatu guran. Bi autoebaluazio egin ditugu; bata 1997an eta bestea 2000.urtean. Dauden baliabideak kontutan hartuz eta prozesu hauen etengabeko hobekuntzak ematen diguten informazio eta adierazlez baliatzen gara etorkizunerako

helburu

eta

plan

sendoak

ezartzeko. Gure helburua kalitatezko hezkuntza bat lortzea da eta 2003an jaso genuen Zilarrezko Q sariak, alde batetik urte hauetan egin dugun eta egiten ari garen lanari errekonozimendua izan zen eta bestetik gure proiektua bide honetik zihoala erakusten zigun froga garbia.


ERREBONBILLOAK Errebonbilloak,

Jaiaren sorburuan Lepantoko batailatik bueltan urriaren

lehenengo

igandean ospatzen den jaia da. Goizeko lehen ordutik hamasei gazte, txistu eta tanborilarekin jotako martxa batekin desfilatzen dute, beti bide

zetozen elorriarren poz adierazpena ikusi izan du

Prozezinoarekin agindupean

Errosario batera,

uniformatuak

eta

Amabirjinaren irudiaren agerpena itxaroten dute, toki bakoitzean euren agurra errepikatzeko eta azkenik Salbearen otoitzaren ostean agurtzeko. Berehala, errebonbiloek aurresku bat dantzatzen dute enparantzan, Udaletxeko balkoitik tiroak botatzen diren bitartean.

antza

denez,

lotura

handiagoa zegoen

antolatuekin. Izan

baten

alienaturik

baina,

defentsarako talde

Amabirjinaren

kapitain

gehiagok,

askotan

euren eskopetekin denak batera tiro eginaz. eta

baino

du aspaldi herri

berdina eginaz eta salbetarako leku jakinetan, Arratsaldean,

batek

ere,

antzeko

alardeak egiten ziren Euskal Herriko herri gehiagotan ere.Errebonbilloek plazan dantzatzen dituzten dantzak: Soka dantza, Fandangoa, Arin-arina eta Biribilketa. SOKA DANTZA


Soka Dantza euskal kulturan zehar

horren berezitasuna emakumeek egitea da, hain

hainbat izenez ezagutu izan da: Gizon Dantza,

zuzen ere, eta ez beste hainbat tokitan bezala,

Esku Dantza eta Aurresku izan dira izen

gizonek.

arruntenak,

hemen

erabiltzen

dugunarekin Soka

batera. Dantza

sozialak

direnez,

Dantzaren

edo

Aurreskuaren

gizon-

emakumeak eskutik helduta edo normalki zapien edo beste zerbaiten bitartez elkarlotuta daudela, dantza orokorrago baten arlokoak direla pentsatu behar dugu, eta ez direla Bizkaiko lurralde historikoan ezta Euskal Autonomia Erkidegoan soilik kokatzen, ezta Euskal Herria izenez

jatorria

ezagutzen dugun lurraldean ere, baizik eta

SACHSek, "Historia Universal de la Danza"

Europa osoan hedatuta daudela.

lanean, nagusiki artzaintza girokoak diren

Bizkaiari

dagokionez,

dantzarik

hedatuena dela dirudi; izan ere, historian zehar Kantabriarekin mugan dagoen Enkarterrietan nahiz

eskualderik

ekialdekoenetan

aurki

berezitzat

jo

dugu

Lekeitiokoa, non emakumeek Aurreskua edo emakumezkoen Soka Dantza izeneko dantza bat baitute, J. I. IZTUETAren (1767-1845) arabera XVIII. eta XIX. mendeetan Gipuzkoan egiten zirenetako baten antzekoa ziur aski. Dantza

gaur

egun.

Curt

gorabeherako datarik ere eman gabe, baina nolabaiteko erlazioa izan lezaketen Grezia klasikoko irudiak eta marrazkiak aipatzen ditu. Beste

behar

da

koreografiekin lotzera mugatzen da, gutxi

dezakegu, lurralde osoan beraz. Kasu

ezezaguna

ikertzaile

batzuek,

artxibo

historikoak erabiliz gehiago, hala nola IĂąaki IRIGOYEN, Felipe AMUTXASTEGI, Emilio Xabier DUEĂ‘AS eta abarrek, dantza horien hainbat

arrasto

emango

dizkigute,

azpimarratu nahi ditugun hiru puntutan:

hemen


XV.

mendean

Soka

Dantza

edo

Aurreskua oso sarritan dantzatu bide zen, eta halaber badirudi eliz agintariak zirela dantza zabaltzen zutenak. XVI. eta XVII, mendeetan zehar, Eliza ofiziala parranden aurka agertzen da formalki, eta espreski debekatzen die apaizei eta gainerako elizgizonei dantzaren buru izatea edo bertan parte hartzea, horrek herri batzuetan ondorio garbirik izan ez zuela badirudi ere. Halaber, garai

hartan

eskumikatu

egiten

ziren

bi

sexuetako dantzarien dibertimendurako beren instrumentuak jotzen zituzten musikariak. XVIII. mendean oraindik, eta XIX. mendearen lehen zatian, Soka Dantza zen dantza sozial eta misto nagusia. Dena den, garai

prozesuarekin batera, dantza beste hainbat erakusketa egiten ziren jai zehatz batzuetara mugatu zen, eta alderantziz. Soka Dantza pixkanaka desagertzen hasi zen, gainerako dantza

tradizionalak

bezalaxe,

jaiegun

garrantzitsuak dituzten lekuetan izan ezik.

horretan aldaketa bat egin zela dirudi, dantzariak ez baitziren esku hutsez lotzen elkarrekin, zapien bitartez baizik, higienea aitzakitzat hartuz, beste hainbat arrazoi sozial ahaztu gabe, hala nola Soka utzi ahal izatea, edota partaideen arteko mezu sekretuak saihestea. Azkenik,

XIX.

mendearen

Azken aldia XIX. mendearen bukaeran hasi zen, eta XX. mende osoan zehar luzatu da. Gerra karlisten ondoren, kultura tradizionalaren pizkunde bat izan zen, eta kultur ardura ordura arte galdutakoa berreskuratzea zen. Ikerketek

bigarren

zatian eta XX.aren hasieran, industrializazio

artxiboetan eta liburutegi partikularretan arakatu dituzte aurreko mendeetako jendearen jarduerak.


Garai

honetan

berreskuratu

da

Lekeitioko

Emakumeen Aurreskua, edo Xemeingo Ezpata

barrena, Bizkaiko Itsasoko ertz guztia hartzera iritsi arte.

Dantza edota, geroago, Bilboko Soka Dantzaren Zentzu

egitura.

horretan,

Entziklopediak FANDANGOA

aipatzen

Au単amendi duenez,

lehenbizi Bizkaian sustraitu zen, ondoren Gipuzkoan,

Bikoteka nahiz hirukoteka, bi gizonezko eta emakumezko bat edo alderantziz, edota biribilean egiten den

kanpotartzat

zuen

J.I.

IZTUETAren aurkakotasunarekin, eta, azkenik, Lapurdiko itsasertzera iritsi zen, XIX. mendea aurreratu samar zegoela.

dantza da. Gizartean egiten den dantza da, bi sexuetako dantzariek jokatua. Hainbat Penintsulako

adituren

arabera,

Hegoaldetik

iritsitako

dantza moldea litzateke, hain zuzen ere, arabiar kulturaren eraginez edo, beso nahiz

eskuen

mugimendua

nabarmenduko lukeena, hankena baino gehiago.

Antzeko dantzak aurki daitezke

Antza denez, Fandangoa, izena

Penintsulako Iparralde osoan, aurrez

Portugalgo Fadotik letorkioke, eta Jota,

aurre jarritako gizonezko batek eta bi

Iberiar Penintsulan oso zabaldua, bi

emakumek, edo alderantziz, edota bi

norabidetan zabaldu ziren Penintsulako

bikotek

Hegoaldetik gainerako lurraldeetarantz:

dantzatuak ere.

batetik,

sortaldeko

itsasertzetik

eta,

bestetik, sartaldetik, Portugal eta Galizian

jokatuak,

baita

biribilean


Ezaugarri aipatzekotan,

bereziren bizkaitar

bat

dantzetan

Hainbat Penintsulako

adituren

arabera,

Hegoaldetik

iritsitako

ezohikoa den alderdi bat nabarmenduko

dantza moldea litzateke, hain zuzen ere,

genuke: besoak begien aurrean altxatzen

arabiar kulturaren eraginez edo, beso

dira, dantzariaren sorbaldekin angelua

nahiz

osatuz.

nabarmenduko lukeena, hankena baino

Bestetik,

Fandangoa,

aipatzekoa

Bizkaian

da

Orripeko,

eskuen

mugimendua

gehiago.

Soruabarako edo Soruaperako deitzen Antza

dena, J.I. IZTUETAk salatzen duenez, Gizon Dantza edo Soka Dantza baino ezagunagoa izatera heldu dela bizkaitar

bi

norabidetan

zabaldu zen Penintsulako Hegoaldetik gainerako

lurraldeetarantz:

sortaldeko

lurraldean.

denez,

itsasertzetik

batetik,

eta,

bestetik,

sartaldetik, Portugal eta Galizian barrena, Edonola

ere,

Penintsularen

Sartaldetik iritsitako dantza litzateke, Ipar

Bizkaiko Itsasoko ertz guztia hartzera iritsi arte.

Euskal Herrian oraindik sustraitu ez dena. Zentzu

horretan,

Au単amendi

Entziklopediak aipatzen duen bezala, lehenbizi Bizkaian sustraitu zen, ondoren ARIN ARIN Bikoteka nahiz hirukoteka, bi gizonezko eta emakumezko bat edo alderantziz, edota biribilean egiten den

Gipuzkoan,

zuen

J.I.

IZTUETAren aurkakotasunarekin, eta, azkenik, Lapurdiko itsasertzera iritsi zen, XIX. mendea aurreratu samar zegoela.

dantza da. Gizartean egiten den dantza da, bi sexuetako dantzariek jokatua.

kanpotartzat

Arin-arinak egitura

du,

eta

"goiko"

dantzen

Orripeko

edo

Fandangoarenak baino mugimendu arin eta zaluagoak.


Antzeko dantzak aurki daitezke

handiagoa hartzen baitute zangoek baino,

Penintsulako Iparralde osoan, aurrez

eta

aurre jarritako gizonezko batek eta bi

Hegoaldetik, gero Mendebalderantz eta

emakumek, edo alderantziz, edota bi

ondoren

bikotek

muturrera iritsi eta Ekialdera jo arte

jokatuak,

baita

biribilean

dantzatuak ere.

euren

eragina

Iparralderantz

lehendabizi Penintsulako

zabaldu zela. Beraz, Fandangoa eta Arin Arina, behetik eta goitik egiten diren

Porrusalda ere esan izan zaio, eta OLMEDO

bezalako

adituek

dantza

molde honen jatorria Bilbon kokatu beharko litzatekeen edo ez eztabaidatzen aritu dira.

dantzak, ez ziren euskal lurraldean XVI. edo

iritsitako dantza litzateke, Ipar Euskal

arte

sartu.

IZTUETAk, zentzu horretan, Euskal Herriaz kanpotik etorritako Bizkaiko bere garaian ere ez ziren oraindik Gipuzkoan errotu.

Herrian oraindik sustraitu ez dena.

Hortaz, Fandangoa eta Arin Arina

Ez da fandangoaren ezta Arin SACHSen

mendera

dantzatzat hartzen ditu; horren arabera,

Edonola ere, Penintsularen Sartaldetik

Arinaren

XVII.

jatorria

ezagutzen,

terminologiaren

Curt arabera,

Goitik eta Behetik egiten diren dantzena alegia. Dena den, IZTUETAk (XVIII. mendea) iradokitzen duenez, bi dantzak ezezagunak ziren oro har Gipuzkoan, eta beste zenbait autorek baieztapen hori berresten dutela dirudi; izan ere dantza biak ziur aski Herrialde Arabiarretatik datozela diote, han besoek garrantzi

Bizkaian XVII. eta XVIII. mendeetan koka ditzakegu gutxi gorabehera, eta garai horretatik aurrera hedatuko ziren Ekialderantz, Gipuzkoara eta Iparraldera alegia. Ezaugarri aipatzekotan,

bereziren bizkaitar

bat

dantzetan

ezohikoa den alderdi bat nabarmenduko genuke: besoak begien aurrean altxatzen


dira, dantzariaren sorbaldekin angelua Jota

osatuz.

hirutarrekoa) Fandangoa

eta

Arin

Arina,

edo

fandangoa

(erritmo

nahiz

arin

(erritmo

arina

bitarrekoa) elkarren segidako hiru zatik osatzen

behetik eta goitik egiten diren dantzak

dute:

alegia,

nahiz

errepikatutako 8) lehenengo bik, eta luzeagoa

ausazko egunetan, modu independentean

den hirugarren batek, "Kopla" izenekoak. Kopla

egiten

erritualak diren

dantza

bukatzean sozial

16

konpaseko

(normalki

bi

aldiz

mistoak

direnez, hainbat musika instrumenturen laguntzaz dantzatu dira. Besteak beste, Txistua eta Danbolina, eta horiekin batera Silbotea edo Atabala alde batetik, edo Panderoaz lagundutako Alboka bestetik, dantza horien musika oinarria izan dira. Gizonezkoek

nahiz

emakumezkoek

dantzatzen duten gizarte dantza herrikoia denez,

formako bertso batzuk abesten ziren zati

ez da jantzi berezirik erabiltzen. Hau garai

horretan, musika moteldu egiten zen eta baltse

bakoitzeko modara egokitu eta denboran zehar

gisa dantzatzen zen, hau da, bikotekideari eskua

aldatuz joan da.

emanez, modu lotuan.


erreferentzia zehatzik, eta hainbat autorek Teseo BIRIBILKETA

Minotauroaren Labirintutik irteteari dagozkion

Kalejira ere esaten zaion dantza honetan, gizon nahiz emakumezkoek, denak nahasian, eskuetatik helduta eta katea osatuz, musikaren

erreferentzia sinbolikoak ikusi dituzte hor, gure lurraldean

ez

den

Mediterraneoko Mitologia klasikoari lotuta, are

Horrelako

Hainbat espekulazio teorikoren arabera, baluke zerikusirik Labirintotik irteten den Teseoren mitoarekin, hain zuzen ere, katearen hasieran jartzen den dantzariari segika, inolako ordenarik gabe eta norabide jakinik gabe

ad hoc

hipotesiak ohikoa dira

euskalduna bezalako gizarte agrafoetan; izan ere, horrelakoetan bidaiarien eta bisitarien bitartez soilik eduki ahal izan dugu gure arbasoen ez oso aspaldiko lanen eta bizimoduen berri.

dantzatzen delako. Biribilketaren

koreografia,

eta

burutzapena, neskek eta mutilek eskutik helduta arabera

jauzi

egiten

dutelarik,

musikari jarraitu besterik egin gabe, inolako ordenarik gabe, alde batetik bestera noraezean, dantzariak igarotzeko zubiekin, oso dantza zaharra dela pentsarazten digu. Mundu osoko herri primitiboek parametro berberak erabili izan dituzte euren gogo aldarteak kanporatzeko. Bizkaian

ezezaguna

izaera ilunagoa emanez horrela.

erritmoan jauzi egiten dute.

konpasaren

hain

ikus

dezakegun

dantzaren

kasuan, Europako gainerakoan bezalaxe, ez dago garai jakin batean kokatu ahal izateko

Berrikiago,

pinturetan

ere

aurkitzen

ditugu eskutik heldutako gizon-emakumeen dantzak.

Jauregiko

dantzak

dira,

non

panderoaren, xirularen edota ahots hutsaren laguntzaz, Biribilketa osatzen duten jirak eta birak ematen diren.


Aurrerago, beste dantza batzuk aurkitzen ditugu, hala nola E. Jordรกk aipatzen duenez Bilboko

kaietako

emakume

zamaketariena

eta

" nekazaritza-girokoa ". Hemezortzigarren mendean osatzen da gaur

egun hain ezaguna den txistu-laukote hau : bi

izango litzatekeena; dantza hori hemen aipatzen

txistu,

ari

non

Hego Euskal Herriko udal eta aldundi gehienek

emakumezkoak, bakarrik, mugimendu azkarrez

txistulari-talde bana dute ekitaldi, dantzaldi eta

edo bortitzez eskutik helduta lanetik itzultzen

musika-emanaldietarako.

garen

motakoa

izan

liteke,

baitira.

silbote

bat

eta

atabala.

" Nekazaritza-girokoa "ri buruz, txistuaren lehendabiziko funtzioaren jarraipen bat dela esan

Beraz, ezin dugu dantza honen jatorriari buruzko analisi historikorik eskaini. TXISTUA

behar

dugu :

herriko

tradizionalen

doinua

errepertorioa,

kontzerturakoa

festetan

jotzea.

dantza

Beraz,

bere

baino gehiago

dantzarakoa da. Hiru zulo dituen " flauta zuzena " oso zabaldurik

dago

munduan

zehar.

Euskal Herrian bi modutan azaltzen zaigu :

bata

" txistua "

digu

(ezagunena) bestea

eta berriz

" xirula ". Nolako errepertorioa

eta

txistularia halako aldaera eta estiloa. Beraz, aldaera eta estilo asko dagoela esan daiteke, baina oro har, bi dira nagusi : " kale-girokoa "

PANDEROA Panderoari

"Euskal

tanborra"

esaten

zaio.

Panderoa, euskal musikako perkusiozko

instrumentu

esentziala

da,

trikitixaren

(akordeoi

diatonikoa)

eta

albokaren eskutik bait doa.


tradizional (txistuak, alboka, eta abar) eta orduantxe sartu zen akordeoia.

Pandero jotzaileen artean ezagunena, Maurizia imitaezina dugu; hemen ikusten dugu "Euskal Herriko Soinu Tresnak" diskaren grabaketan. TRIKITIXA Gaur egun trikitixa deitzen duguna, Italiatik datorren akordeoi diatonikoa dugu, iragandako

mendearen

erdialdean,

Europa

konkistatu zuena. Euskal Herrira Bizkaiatik sartu zen, seguruaski Bilboko portutik.

Trikitixa izenak instrumentu talde txiki bat izendatzen zuen ; zenbait euskal instrumentu


Dantza herrikoien ezagupena

5.2. ISTITUTO COMPRENSIVO “CADUTI PER LA LIBERTA Collion garrantzi turistikoa duten monumentuak dira. Meatzaritza ere jarduera aipagarria dela aipatu behar dugu eta, Tssara eta Torgolako (lanean ibili direnak duela gutxira arte) meatzeak dira aipagarrienak. Meatze hauetatik burdina eta flourita ateratzen zen. Meatze eskualdeko

jarduera

bizilagunentzako

gogorrak, lan

handia

Trompiako bailara, Concesiotik (195

bermatzen zuen, baina, era berean, hainbat

metroko altuera) Passo de Manivaraino (2.070)

istripu eta silikosia bezalako gaixotasunak

hedatzen da, eta Brescia inguruan dagoen Alpe-

jasaten zituzten. Meatze jarduerarekin batera

aurreko zonaldeko bailararik txikiena da. Bere

nekazaritzak ere bere biziko garrantzia izan du

iparraldean Alpeak aurkitzen dira, hegoaldean

Collioko ekonomian. Gure herria mendi eta

Bresciako zelaigunea, mendebaldean Iseo Lakua

osasun gune turistiko famatu eta ospetsua izan

eta Camonicako bailara, eta ekialdean Sabbiako

zen:

bailara dago. Collio da haraneko azken herria eta

paisaia

Bresciatik 40 km-tara dago gutxi gorabehera. Herri txikia izan arren, jarduera ekonomikoa aintzat hartzekoa da eta, hainbat

ohitura eta

tradizio mantentzen ditu. erakargarri, San Roccoko eliza, Tizioko herrixkan

mendietako

haize

osasuntsu,

Busanako errekako ur freskoagatik... hurbiltzen

dagoen Maria Birjinaren Eliza eta Parroki eliza, 33


Dantza herrikoien ezagupena

baitzen milaka pertsona Colliora bere oporrak

parte hartu eta alaitzeaz gain, bailaratik kanpoko

pasatzera.

ohituren erakustaldia egiten zuten. Collioko Il Gruppo Folkloristico

1930 urtean, Erroman, Italia guztitik

dantza taldeak, Collioko tradizio kulturaleko

joandako beste talde askorekin batera, Saboyako

hainbat alderdi ezagutzeko eta ulertzeko aukera

Humberto Printzipearen ezkontza ospakizunetan

ematen digu.

parte hartu zuen dantza talde honek. Dantza talde honen

historian

bi

denbora

eten

daude:

Duela 100 bat urte sortu zen dantza

lehenengoa Bigarren Gerrate Mundialean izan

talde hori. Natale Mabesolanik eta Gianni

zen, eta bigarrena 60ko hamarkadan. Baina,

Bienak, taldeko bi partaidek, dantza taldea 1920

uneoro, dantza taldeak elkartu eta aurrera

urte inguruan sortu zela aipatu ziguten. Urtero,

jarraitzeko adorea izan zuen.

udan, herria bete-bete egiten zuten turistei musika, abestiak, dantzak eta Collio eskualdeko jantzi tradizionalak erakustea zen aipatu dantza taldearen helburua. Musikariek eta dantzariek, musika bandarekin batera, herriko ohituretan

Musikarien artean, Calz贸n anaiek (贸 sem猫l

bezala

ezaguna

den

akordeoilaria)

aipamen berezia behar dute; era berean, Bartolo Biena (Gianniren aita, gaur egun dagoen akordeoilaria) ere aipagarria da gerra ostean taldea elkartzeko meritua izan zuelako. Gaur egun,

Collioko

Dantza

Taldeak,

partaide 34


Dantza herrikoien ezagupena

nagusienek lideratuta, lanean dirau. Gure herriko

Letra arraro samarra da eta esanahi berezia

ohiturak bizirik iraun behar dutela erabaki duten

dauka. Dantza honetan PAUSO BIKOITZAK

dantzari gazteei esker, lanean jarraituko du

ematen dira, bikoteka dantzatzen da, eta pauso

dantza taldeak.

hauek egin behar dituzte:

Proiekturako dantzak

hauek

aukeratutako

dira.

hiru

“TARANTELLA

- Sottobraccio (besotik ebatuta)

PAESSANA”, “VALZER DEL MANDRIANO”

- Cerchio (borobila)

eta “FURBO GALILETO”. Dantza guztiak

- Serpentina (katetxoa)

bikoteka dantzatzen dira, borobilean mugituz,

-Ponte (zubia)

erlojuko

orratzen

norabidean.

mugimenduen

Bikote

guztietan

kontrako emakumea

Abestiaren letra:

gizonaren aurretik doa. Dantzari guztiak ilaran

Maestro Gabriele l’è un bravo fumator,

daudela hasten dira dantzak, batzuk besteen

per caricar la pipa, per caricar la pipa Maestro

aurrean;

Gabriele l’è un bravo fumator, per caricar la pipa

lerroak

elkartzen

doaz,

azkenean

dantzariak bikoteka jartzen diren arte. Bukaera

ci vuole il servitor.

antzekoa da, baina emakumeek bira bat ematen dute, makurtu eta belaunikatu egiten dira gizonaren aurrean. “TARANTELLA PAESSANA” Marcia (martxa) izenez ere ezagutua, monfrine deituriko dantza taldeari dagokio; Alpe inguruetan oso ezagunak diren dantza doinuak dira eta bere erritmoa 6/8 da. Abesti hauen ezaugarria hau da: txandaka, bertso bat abestu ondoren, errepika instrumentalak egiten dira. 35


Dantza herrikoien ezagupena

“VALZER DEL MANDRIANO” Errepika

instrumentalak

Abestutako bertso (strambotto) eta abestutako

errepika instrumentalez osatutako dantzarako

bertsoekin txandatzen diren vals bat da. Antzina

doinua. Dantza maitenàda izenez ezagutzen da;

Colliora oporrak pasatzera joaten ziren turistek

izen horrez ezagutzen ziren antzina taberna eta

abesten zuten. Orokorrean, Collioko Dantza

jai herrikoietan abesten ziren abestiak.

Taldeak bere ekitaldiei hasiera emateko eta beraien

musikari

eta

dantzarien

sarreran

laguntzeko abesten du.

Monfrine

musika

da.

PAUSO

BIKOITZEKO doinua da, bikoteka dantza egiten da pauso batzuk eginez. Azkarra den oilar baten

Dantza honen pauso esanguratsuenak hauek dira.

papera antzezten duen dantzari batek, behin eta berriz errefusatzen duten neska talde bat

-

Sottobraccio

(besotik

gorteiatzen saiatzen da. Ahalegin askoren ostean,

ebatuta)

borobil erdian berarekin dantza egin nahi duen

-

Piroetta (bira)

neska bat aurkitzen du. Halere, gainerakoen

-

Cerchio (borobila)

barre eta iseken ondorioz, behin eta berriz

-

Dondolo (kulunka)

elkartu eta banatzen da bikotea. Azkenean,

-

Quadriglia (koadrila)

bikotea elkartu eta dantza amaitu egiten da.

Abestiaren letra:

Abestiaren letra:

Gh’è riàt, gh’è riàt, gh’è riàt le montagnine, le

Guardalo là quel furbo galilèto, che fa l’amor

montagnìne Gh’è riàt, gh’è riàt, gh’è riàt le

con la mé polastrìna Tutta la furberia ghé l ‘ha

montagnìne stràche dal viàh.

nel becco, guardalo là quel furbo galilèto.

Le g ’ha rót, le g ‘ha rót, le g ‘ha rót la sotanina,

La mé murùsa l ‘è de chèle bèle, perché l’è bèla

la sotanìna Le g ‘ha rót, le g ‘ha rót, le g ‘ha rót

non me la vuol dare

la sotanìna che le g ‘ha sót.

Se non me la vuol dar la se la tègne, chèl che la m ‘ha ‘mpromès la me ‘l mantègne.

“FURBO GALILETO” 36


Dantza herrikoien ezagupena

La m ‘ha ‘mpromès né oro né argento, la m’ha

apainduriko belarri bat daukan felpazko txapel

‘mpromès il cuoricin contento

bat;

La m ‘ha ‘mpromès né oro né argento, la m’ha

alkandora edo aurrealdean bordatuak dituen

‘mpromès il cuoricin contento

lihozko alkandora zuri bat; txaleko bat (crosèt);

Cara murùsa vé al balcù e scùlta, leva le

jaka urdina eta beltza; alboetan bordatu gorri,

braccia da quella perpùnta

berde eta horiak dituzten hanka erdirainoko

Leva la testa da quel cuscinetto, quattro parole e poi ritorni a letto.

LEUNDU

GABEKO

EHUNEZKO

praka zabalak; LOREZ BETERIKO zapi bat lepo inguruan uztai batez eutsirik; galtzak (calsitù)

edo

lazoz

lotzen

diren

borlez

amaitutako belaunerainoko polaina (mosète) zuriak; bota arinak (carusi), eta gerrian gogor lotutako bioleta koloreko banda bordatua. Bestalde

emakumeen

jantzia

daukagu, zati hauek ditu: lepoan lotutako kolore bizidun (fasöl) kotoizko zapi bat; lepotik bueltan JANTZI TRADIZIONALAK

eta besoetan lazo bat zeukan liho zurizko

Collioko Dantza Taldeko partaideek janzten dituzten jantziak, antzina herriko jendeak jai ezberdin eta jaialdietan janzten zituzten bezalako jantziak dira. Soineko hauek gure jostunek egin dituzte. Bestalde gizonen jantzia dugu; honek

alkandora; orlaz beteriko kolore biziak dituen

hau du: indioilarraren luma eta edelweiss loreez

txal bat, orlak bizkarrean daramatzate eta belarri 37


Dantza herrikoien ezagupena

batez mantalera lotzen dute; lihozko azpiko gona batzuk;

LEUNDU

GABEKO

EHUNEZKO

soineko ilun bat (mahuka edo mahuka gabeko gerruntze bat eta gona luzea) gonaren azpi aldea zetazko

banda

batez

apaindurik;

material

berdineko mantal bat, eta kotoizko galtza zuriak. Collioko Dantza Taldeko musikariek erabiltzen dituzten musika-tresnak, akordeoia eta gitarra dira batez ere. Antzina, gaur egungo akordeoiaren ordez, BOTOIZ betetako beste akordeoi

txikiago

bat

erabiltzen

zuten;

semitonata deitzen da eta Giacomo Calzonik jotzen du. Akordeoi txiki honez gain (eta Bartolo Bienaren akordeoia), basĂşa (hiru haridun baxua, bassetto izenez ere deitua) eta txintxina ere jotzen ziren. Collio Dantza Taldeko partaideak tabernetan elkartzen zirenean, klarinete joleek eta haizezko musika tresna musikariek, biolin joleek eta MANDOLIN joleek ere, beraiekin jotzen zuten.

38


Dantza herrikoien ezagupena

SAN CYRIL ETA SAN METHODIUS-EKO BIGARREN HEZKUNTZAKO IKASTETXEA Plovdiv hiriburua Tracia eskualdean dago, Bulgaria

Penintsula

Balkanikoan

Bulgaria hegoaldean.

dago, Europa hego-ekialdean. 111.000 km2-ko hedadura du eta 9 milioi biztanle gutxi

Plovdiv hiriburua Plovdiv barrutiaren

gorabehera. Beraz, hedadura eta biztanleei

erdialdean

dago.

Bertan

Bulgariako

dagokienez, Europako herri txikienetariko bat

biztanleriaren %9 bizi da. Hemen 340.000

dugu.

pertsona inguru bizi dira, horietatik 320.000 Balkanetako Mendiek, Jugoslaviatik

pertsona inguru BIZTANLE AKTIBOAK dira.

Itsaso Beltzeraino doazenak, bi zatitan banatzen

Bere inguruneak eta ezaugarri ekonomikoek,

dute herrialdea: iparraldea eta hegoaldea.

Bulgariako merkatal zentro eta kultural bilakatu dute.

39


Dantza herrikoien ezagupena

Plovdiv

Bulgariako

bigarren

Berpizkunde estiloko antzinako etxe

hiribururik handiena da, eta zaharrenetarikoa, ez

eder bat, Casa Koyumdjioglu, hiriburuko Museo

Bulgariakoa soilik, Europakoa ere. Macedoniako

Etnografiko bihurtu dute. Bertan, bere barrualdea

Filipok sortu zuen K.o. 342. urtean Philippopolis

ikusteko aukera eta leku horretako margolan eta

izenez. Gaur egun oraindik, hiriburuan zehar

jantzi tipikoak ikusteko aukera dugu. Lorategia,

paseo bat ematean, antzinako hainbat gauza

behar den bezala zaindua, Bulgariako landarez

aurki ditzakegu.

beteta dago, eta herrialde horretan aurkitzeko oso zailak diren beste landare batzuk ere aurki

Plovdiv zazpi mendixka zaharren

ditzakegu.

(tepeta) artean eraiki zen. Hiriburuak duen gauzarik erakargarrienetariko bat Alde Zaharra

Arkitektura eta arte klasikoko bitxiak,

da, antzinaroan sortutako gune historiko eta

Antzoki Zaharra (K.a. II. mendean eraikia),

arkitektonikoak baititu.

erromatarren

Udarako

Etxeak,

Gotzainaren

Basilika eta Nebettepeko Inguru Arkeologikoa Bere lehen urteetan, Plovdiv hiru

dira, zalantzarik gabe.

mendixkez zegoen babesturik: Nebet Tepe, Taksim Tepe eta Djambaz Tepe, bertan Odrysen GARAIAN

gotorlekua

Zahar

ederra, mendixketako baten gainean jasoa,

antzinako

Erromatar Garaikoa da. Bulgariako anfiteatro

sortzailearen izena hartu zuen, hau da, Eumolpia.

erromatar handiena da. Garai baten gladiadoreen

Hartxintxar eta galtzadarriz galtzadatutako kale

borrokak bertan egiten ziren, baina gaur egun

eta alboetako etxe zaharrek, antzinako kutsua

opera,

mantentzen

erabiltzen da.

hiriburuak

dute

bere

oraindik.

eraiki

Antzoki

zen.

Beranduago,

lehen

Philippopoliseko

Berpizkunde

antzerki,

kontzertu...

jaialdietarako

Bulgariarreko hainbat eraikuntza daude gaur egun, eta “multzo� arkitektonikoak garai hartako eraikitzaileen abilezia eta trebezia erakusten du. 40


Dantza herrikoien ezagupena

Plovdiveko Alde Zaharreko hainbat eliza, Bulgariar Berpizkundean eraiki ziren. Gaur egun, oinordetza arkitektoniko hori babestuta dago eta eraikuntzak berriztatzen ari dira. 1956 urtean,

hiriko

Alde

Zaharra,

Erreserba

Bulgariar

ospakizun

handienetariko

batek

Arkitektoniko eta Historiko izendatu zuten.

Gergyovden du izena. Jai hau Plovdiv inguruko

1979an, Europako Urrezko Domina eman zioten,

herrietan ospatzen da udaberri guztietan, hain

eraikin

zuzen, maiatzaren 6an, lurrak indarra eta

zaharrak

ondo

mantendu

eta

edertasuna

kontserbatzeagatik. Plovdiv

hiriko

alde

berreskuratzen

dituenean

eta

modernoan,

Bulgarian egiten diren azoka internazional garrantzitsu eta ospetsuenak egiten dira. Azoka Teknologikoa, urtero udazkenean ospatzen da; era berean, Enpresa Ondasun eta Teknologien Azoka Internazionala ere urtero udaberrian egiten da. Bi Azoka horietan, puntako enpresak landareak hazten eta loratzen hasten direnean,

eta atzerritarrak elkartzen dira.

artaldeak bazkatzera irtetean eta ereitea hasten Bulgariar

ohitura

folklorikoak

denean.

familiako jai eta ospakizunekin lotura handia du. Bulgaria nekazal eta abeltzain lurraldea izanik, jendeak uste zuen Jainkoari eta Santuei egiten zizkieten errezo eta laudorioek, uzta on eta oparoa emango zutela.

41


Dantza herrikoien ezagupena

elkartzen zen eta Jainkoari bere miserikordia Gergyovden

izena

San

Jorgeren

omenez du, santu horrek artaldea babesten zuela

eskertzen zioten eta San Jorgeri urte on bat eta uzta on bat erregutzen zioten.

eta beraien lurrentzako euriak ziurtatzen zituela uste baitzuen bertako jendeak. Ospakizun honek larre denboraldiari hasiera ematen dio.

Arratsaldean beraien jantzi onenak janzten

zituzten

eta

herrira

jaisten

ziren

dantzatzera. Gizonek poturi deituriko etxean Jai bisperan prestaketekin hasten

egindako praka zabal batzuk janzten zituzten;

ziren. Neskak, beraien arropa onenekin hurbilen

narruzko jaka; ardi azalezko kapelua; gerrikoa

zegoen errekarantz abiatzen ziren. Beraien

eta artilezko edo kotoizko alkandora zuria

jantzien artean kotoizko alkandora edo artilezkoa

eramaten zituzten. Guztiek zirkuluerdi bat osatuz

(soukman), txalekoa, larruzko jaka motza eta

horo deitzen den dantza bat dantzatzen zuten;

kolore biziko gerrikoa zeuden. Errekarantz

dantza hori oso tipikoa da Balkanetan.

hurbiltzen ziren heinean, astiro ibiltzen eta

Egun

horretan

dantzatzen

ziren

abesten zuten. Bertaratzen zirenean, eskuak eta

dantza biak Dobra e bile brala eta Abre Georgi

aurpegia garbitu, eta hurrengo egunean animaliei

deitzen dira.

emateko lore batzuk eta belar batzuk batzen zituzten.

Horren

arabera,

animalia

horiek

DOBRA E BILE BRALA

osasuntsuak izango zirela uste zuten. Maiatzaren egunsentiaren

6an

aurretik

jende

jaiki

guztia

behar

zen.

Emakumeek etxeak eta ateak lila eta basoko geranioekin apaintzen zituzten. Bien bitartean, gizonak bildotsa HILTZEKO prestatzera joaten ziren. Prestaketen ostean, eta bazkaria prest zegoenean,

familia

guztia

mahai

inguruan 42


Dantza herrikoien ezagupena

Pravo

trakiysko

horo

deritzenei

Dobro, moma Dobro

dagokie dantza hau. Gizon-emakumeek egiten

sas tanka parama

dute dantza hau eskuetatik helduta eta besoak

Dobro, moma Dobro

gurutzatuta.(17. argazkia). 2/4 da eta 6 pauso

s chervena valna

ditu. Dantzariek zirkuluerdia osatzen dute.

Dobro, moma Dobro

Beraien gorputzak apur bat aurrerantz eta

Dobro, moma Dobro

eskuma alderantz makurtuta egon behar dira.

Sas tanka parama

Abestiaren letra:

Dobro, moma Dobro

Dobra e bile brala /2

s chervena valna

Dobro, moma Dobro,

Dobro, moma Dobro

I urmyan kopala Dobro, moma Dobro, Ne nameri Dobra,

ABRE GEORGI Dantza hau gergyovsko horo taldeari

Dobro, moma Dobro,

dagokio. Gizon-emakumeek dantzatzen dute

bile da nabere,

elkarren gerrikoei heldurik. Gerriko horien izena

Dobro, moma Dobro,

na lesa da (18. argazkia). 9/8 da eta 3 pauso ditu.

urmyan da nakopae

Dantzariek zirkuluerdia osatzen dute.

Dobro, moma Dobro Nai-nameri dobra, Dobro, moma Dobro Baino Radoslavi, Dobro, moma Dobro de na starga lezi Dobro, moma Dobro zdrava glava varzalo Dobro, moma Dobro glava I polovina

Abestiaren letra: Rano rani sveti Georgi, 43


Dantza herrikoien ezagupena

rano rani na Blagovetz,

tipiko baten izena da. Jendeak osasuna eta uzta

na Blagovetz predi slantze

ona izateko eskakizuna edo erregua egiten du

ta obidi bashtinosi

ohitura honen bitartez. Gaur egun, duela urte

bashtinosi zelen sinur.

asko gertatzen zen bezala, Koledari deitzen zaien

Vesel odi sveti Georgi

herriko gazteek betetzen dute ohitura hori.

vesel odi, sardit dode. Posreshta go boza maika,

Egun berezi horretako prestaketak

posreshta go, popita go:

hainbat egun lehenago hasten ziren. Koledari

Ei-ti tebe sveti George,

taldekoak jantziak prestatzeko eta abestiak

vesel odi, sardit dode.

gogoratzeko elkartzen ziren. Gazte bakoitzak

Georgi mami otgovarya:

bere makila moztu eta, kez eta errautsez belztu

Mari, male, stara male,

eta apaintzen zuen. Talde hauek, orokorrean, 5-6

Gana gazi v zimninata

gaztek osatzen zuten, gehienetan ezkongabeak.

Gana gazi v letninata

Horietatik nagusiena izendatzen zuten taldeko

ne niknala latninata,

nagusi.

za uglyadim se siratzi, se siratzi I syurmasi.

Urte Berri egunean, Vasilyovden,

Otgovarya boza maika:

Koledari taldeak eguna beraien auzokideak

ne grizi sa, sveti George

bisitatuz hasten zuten, batez ere neska gazteak

dashta gonut sitna rosa,

bizi

za izklasi zimninata,

zuzendutako bertso batzuk abesten zituzten.

za ponikne letninata.

Plazako biztanle guztiek ongietorria egiten

ziren

etxeak.

Bertan

etxeko

jaunei

zieten, beraien ustez ohore bat baitzen horrelako apopilo atseginak hartzea. Abesten amaitzen Gabon

Zaharreko

ospakizunak

garrantzi handia du Bulgarian. Koleduvane edo

zutenean, aldez aurretik prestatutako opari batzuk ematen zizkien etxeko andreak.

Kudi Plovdiv hirian oso hedatua dagoen ohitura 44


Dantza herrikoien ezagupena

Arratsaldean

herri

guztia plazara joaten zen dantzara. Plovdiv eskualdean

dantza

honek Kudi izena du. KUDI Kopanitsa taldekoei

dagokie

dantza hau eta gizonemakumeek dantzatzen dute

elkarri

gerrikoetatik edo na lesa-tatik helduta. 11/16 da eta 5 pauso ditu. Dantzariek zirkuluerdia osatzen dute eta dantzaren atal geldoenean katea bat osatzen dute.

45


Dantza herrikoien ezagupena

46


Dantza herrikoien ezagupena

6. ONDORIOAK EZIN DUGU DOKUMENTU HAU BUKATU ESKERRIK BEROENAK GURE ONDOAN LANEAN IBILI DIREN GUZTIEI EMAN GABE. ASKO ETA ASKO IZAN DIRA MODU BATEAN EDO BESTEAN LAGUNTZA EMAN DIGUTENAK PROIEKTU HAU AURRERA ERAMATEKO. AIPATZEN HASIZ GERO BATEN BAT AHAZTUKO DUGUNEZ, JASO EZAZUE DENAK BESARKADA HANDI BAT BIHOTZ-BIHOTZEZ.

ISTITUTO COMPRENSIVO CADUTI PER LA LIBERTA SS CYRIL AND METHODIUS SECONDARY SCHOOL ELORRIOKO TXINTXIRRI IKASTOLA

ESKERRIK ASKO.

47


Dantza herrikoien ezagupena

DANTZA HERRIKOIEN EZAGUPENA EUROPA EZAGUTUZ.  ISTITUTO COMPRENSIVO CADUTI PER LA LIBERTA (COLLIO).  SS CYRIL AND METHODIUS SECONDARY SCHOOL (PLOVDIV).  TXINTXIRRI IKASTOLA (ELORRIO). 48


Dantza herrikoien ezagupena

49


Dantza herrikoien ezagupena