a product message image
{' '} {' '}
Limited time offer
SAVE % on your upgrade

Page 1

K

3 — 2018

N

OO

Nook is een uitgave van de BNI en de AiNB over interieurarchitectuur.

PAGINA 44

LICHT

Museum Voorlinden Foto - Kraaijvanger Architects

Architect Dirk Jan Postel bedacht een uniek concept waarbij daglicht door 115.000 buisjes in het dak indirect naar binnen valt. Het licht schijnt vervolgens door transparant glas, wordt geďŹ lterd door een velum en zo nodig versterkt door leds. De verschillen in kleur en intensiteit van daglicht zorgen ervoor dat een bezoek aan Museum Voorlinden in Wassenaar steeds een andere ervaring is.


LIGHTING SOLUTIONS BY OUTPUT

DE SLV BIG WHITE 2019. VRAAG HEM NU AAN VIA ONZE WEBSITE.


Beyond flooring IVC is de commerciĂŤle tak van IVC Group, gericht op het creĂŤren van unieke vloeren voor professionele projecten. In onze uitgebreide portfolio van 100% in eigen huis ontworpen sheet vinyl, LVT en tapijttegels vindt u ongetwijfeld de oplossing voor uw project. Maar we doen meer dan gewoon producten aanbieden. U gemoedsrust bieden in een tijdperk van constant veranderende interieurtrends: dat is waar het bij IVC allemaal om draait.

projectsbelux@ivcgroup.com projectnl@ivcgroup.com www.ivc-commercial.com

BEYOND FLOORING


archive

N

colofon

OO

K

1

NOOK 1 — 2018 thema Erfgoed

uitgever Nook is een uitgave van de AiNB en de BNI. AiNB, Brussel info@ainb.be www.ainb.be BNI, Amsterdam info@bni.nl www.bni.nl

oplage 1500 exemplaren

ISSN 2589-8442

redactie Bureau Bax, Amsterdam info@bureaubax.nl www.bureaubax.nl

aan Nook 3 — 2018 werkten mee Tom Cassauwers, Jasper Hartog, Manuel Herz, Claudia Lagermann, Brice Lemaire, Ateliers Jean Nouvel, Julien Obedia, Pinkeye en Xiaolan Vandendries.

N

OO

K

2

NOOK 2 — 2018 thema Europa

concept Specht Studio, Antwerpen hello@spechtstudio.com www.spechtstudio.com

advertenties, grafische verzorging en druk Elma Media B.V., Broek op Langedijk Silvèr Snoek - Sales Manager s.snoek@elma.nl - www.elma.nl Elma Multimedia B.V.B.A., Mechelen Steven Hellemans - Sales Manager s.hellemans@elma.be - www.elma.be

prijs 12,50 euro

N

OO K

3

NOOK 3 — 2018 thema Licht

abonnementen Leden van de AiNB en van de BNI ontvangen Nook gratis. Ben je geen lid, maar wil je Nook wel ontvangen? Een abonnement kost 49 euro per jaar. Hiervoor ontvang je vier nummers waarvan twee in het Nederlands en twee in het Engels. Voor 25 euro per jaar ontvang je alleen de Engelse nummers. Ga naar www.bni.nl of www.ainb.be en schrijf je in. Na inschrijving ontvang je een factuur. Zodra deze betaald is, krijg je Nook toegestuurd. Opzeggen kan tot twee maanden voor het verstrijken van de abonnementstermijn. Zonder opzegging wordt het abonnement met een jaar verlengd. Adreswijzigingen kun je mailen naar secretariaat@bni.nl.

disclaimer Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de BNI/AiNB. Aan de inhoud van deze uitgave kunnen geen rechten worden ontleend.


OO K

N

inhoud

6 interview met Wout van Bommel

‘De ontwikkeling van licht staat nooit stil’

10 project in beeld

Mechanisch lichtspel

16

Amsterdam Light Festival

Licht in donkere tijden

22 project in beeld

Messing en led

26 interview met Sabine De Schutter

‘Binnen is het ingetogen, buiten mag het knallen’

30 project in beeld

Stalen sterrenhemel

32 projectomschrijving

Licht tegen dementie in WZC Zonnestraal

38 Zumtobel over slim licht

Slim licht maakt slim onderwijs

42 project in beeld

Mijn in de spotlights

44 projectomschrijving

Daglicht brengt kunst tot leven

52 onderzoek

Licht tegen woestijnvorming

56 project in beeld

Lamp voor mens en plant


2JYIJSNJZ\J6ZTTPJW(:'*MFFQOJSZTTPPTJQGWZNXJSIJSLJɅQYJWI\FYJWZNYIJ6ZTTPJWPWFFS In een handomdraai geniet je van een glas puur tintelend fris water of maak je de lekkerste limonades JSHTHPYFNQX)J(:'*PTRYTSIJWNSMJYPJZPJSPFXYOJSFFXYMJY6ZTTPJWWJXJW[TNWYJXYFFS ?TMFFQOJFQQJXZNY¬¬SPWFFSPTPJSI\FWRPTZIGWZNXJSIJSLJɅQYJWI\FYJW ;TTWRJJWNSKTWRFYNJPNOPTUVZTTPJWHTR


SKYLT

LAK VOLLEDIG ONZICHTBAAR

Ruud, Meester Lakmaker

VOOR LIEFHEBBERS VAN PUUR HOUT

DOKWEG 40 1976 CA IJMUIDEN NEDERLAND +31 (0) 255 54 84 48 INFO@RIGOVERFFABRIEK.NL RIGOVERFFABRIEK.NL


OO K N

De ontwikkeling van licht staat nooit stil

The Edge, Amsterdam

6

Tekst

Claudia Lagermann

Beeld

Ronald Tilleman


Waar komt uw interesse in licht vandaan?

(

DE JUISTE VERLICHTING ZORGT ERVOOR DAT JE JE FIT VOELT, GOED KUNT CONCENTREREN EN LEKKER IN JE VEL ZIT

)

Wat maakt verlichting zo interessant? “De veelzijdigheid ervan. Als je met licht werkt, houd je je bezig met de techniek, elektriciteit, lichtapplicaties, architecturale aspecten, datacommunicatie en zo kan ik nog wel even doorgaan. Er komt steeds meer bij omdat

3 — 2018

“Eind jaren zestig studeerde ik Technische Natuurkunde aan de Technische Universiteit van Eindhoven. In die tijd was er nog dienstplicht die ik met mijn studie steeds wist uit te stellen. Maar ik deed wat langer over die studie en op een zeker moment was het geduld van Defensie op. Ik kon nog één keer uitstel krijgen, maar dan moest ik wel binnen een jaar afstuderen. Ik ben toen op zoek gegaan naar een afstudeerrichting waarbij me dat haalbaar leek. Verlichtingskunde was nieuw en klonk eenvoudig. Niet wetende dat het zo leuk en interessant was, dat het me de rest van mijn leven zou bezighouden.”

verlichting continu innoveert. Toen ik net bij Philips werkte, ging een Duitse lichtprofessor met pensioen. Tijdens zijn afscheid, zei hij tegen me: ‘Ik vind het zo jammer dat jij niet zo’n interessante tijd gaat beleven als ik destijds. Ik heb de geboorte van de halogeenlamp en stadionverlichting meegemaakt, voor jou blijft er weinig nieuws meer over.’ Hij had het mis, de ontwikkeling van verlichting staat nooit stil.”

interview met Wout van Bommel

Lichtexpert Wout van Bommel houdt zich al bijna zijn hele leven met verlichting bezig. En hij is er nog lang niet over uitgepraat. Licht kent immers veel facetten en is continu in beweging. Waren we in de jaren zestig nog onder de indruk van de halogeenlamp, binnenkort vormt verlichting het hart van ons hightech interieur. “En dat opent weer deuren voor nieuwe innovaties.”

Welke recente lichtontwikkelingen hebben nieuwe inzichten gebracht? “De introductie van Li-Fi, waarbij data via ledverlichting verstuurd worden, vind ik ongelofelijk interessant. Het staat nu nog in de kinderschoenen, maar het is sneller, veiliger en goedkoper dan wifi, dus ik denk dat het een kwestie van tijd is voordat we daar allemaal gebruik van maken. Een andere revolutionaire ontdekking werd ongeveer dertig jaar geleden gedaan door een groepje lichtexperts die zich bezighielden met de medische en biologische kant van licht. Zij kwamen erachter dat licht invloed heeft op je gezondheid en dat je daar met verlichting op kunt inspelen.”

In hoeverre beïnvloedt licht je gezondheid? “In ons lichaam bevindt zich een klein orgaan dat we de biologische klok noemen. Deze klok zorgt ervoor dat we overdag fit zijn en ’s nachts goed kunnen slapen. Het orgaan houdt zelf de tijd bij en wordt daarbij gestuurd door licht, maar het gekke is dat de biologische klok bij

7


OO K N

slaperig maakt, zodat je ’s avonds makkelijker in slaap valt en ’s nachts een goede nachtrust hebt. Die goede nachtrust zorgt er vervolgens voor dat je je de volgende dag fit voelt, goed kunt concentreren en lekker in je vel zit.”

Kun je als het om styling gaat ook spelen met die blauw- en roodtinten? “Zeker, het mooie is dat je ledverlichting bijvoorbeeld in textiel kunt verweven. Kantoren werken vaak met afscheidingswanden. Stel dat je daar een dynamisch lichtsysteem in verwerkt, dan kleuren die wanden blauwer in de ochtend en warm geel in de middag. En zo kun je op veel meer manieren spelen met licht en styling.”

In steeds meer kantoren maakt ouderwetse TLverlichting ruimte voor ledverlichting. Welke voordelen heeft dat?

iedereen anders loopt en net iets afwijkt van een etmaal. Hij schommelt tussen de 23,5 en 25 uur. Gelukkig kun je ’m - net als met een ouderwetse hangklok – elke dag gelijkzetten. Het enige wat je daarvoor nodig hebt, is voldoende ochtendlicht. Tot de industriële revolutie kregen we dat genoeg omdat we bijna allemaal buiten werkten. Nu we een groot deel van onze dag binnen zitten, moeten we dat anders regelen. Dat kan door kantoren uit te rusten met gezonde verlichting.”

(

ALS JE LEDVERLICHTING VERKEERD INSTELT, KUN JE MENSEN VERBLINDEN

)

Wat houdt dat in?

8

“De norm voor kantoorverlichting is 500 lux. Als je geen werkplek bij het raam hebt, is dat onvoldoende om je biologische klok te resetten. Dynamische lichtsystemen bieden de oplossing. Die kun je zo instellen dat verlichting ’s ochtends blauwer is, met een luxwaarde tussen de 750 en 1.000, wat je alert maakt. ’s Middags kleurt die verlichting automatisch roder, wat het licht warmer maakt en de luxwaarde terugdraait naar 500. De hele dag blauw is namelijk ook niet gezond, omdat je lichaam op een zeker moment een hormoon moet gaan aanmaken wat je

“Ledverlichting is duurzaam, geeft gericht licht en is eenvoudig te dimmen. Ideaal voor dynamische lichtsystemen, maar als je ledverlichting wilt aanbrengen, moet je er wel verstand van hebben. Met TL-verlichting kun je weinig fout doen, maar als je ledverlichting verkeerd ontwerpt, kun je mensen verblinden. Helaas gebeurt dat op dit moment nog best vaak. Verlichting ontwerpen is echt een vak. Het is daarom geen overbodige luxe om een lichtexpert in te schakelen als je met ledverlichting en dynamische lichtsystemen aan de slag gaat.”


“Dat hangt ervan af hoe je ermee omgaat, maar sinds de introductie van led- en slimme verlichting, kun je zeker veel energie besparen. Dankzij het internet der dingen kunnen sensoren aan apparaten gekoppeld worden. Dat zorgt ervoor dat verlichting alleen geactiveerd hoeft te worden op momenten dat het nodig is. Het energiezuinige

gebouw The Edge in Amsterdam is daar een mooi voorbeeld van. De infrastructuur van sensoren zit daar verwerkt in de lichtarmaturen in het plafond. De bewegingsmeters registreren alles en weten zo wanneer verwarming, airco en verlichting in- en uitgeschakeld kan worden. Het gaat zelfs zo ver dat de koffiemachine precies weet hoe ik mijn koffie drink. Doordat steeds meer bedrijven afstappen van vaste werkplekken, kun je dit soort gebouwen extra energieneutraal maken. Als er weinig mensen in het gebouw aanwezig zijn, kan het systeem werkplekken aanwijzen waar andere mensen ook al werken. Op die manier kunnen verdiepingen waar niemand werkt, afgesloten worden en heb je steeds minder energie nodig.”

(

MET SLIMME VERLICHTING KUN JE GEBOUWEN ENERGIENEUTRAAL MAKEN

)

Professor Wout van Bommel MSc studeerde Technische Natuurkunde aan de Technische Universiteit van Eindhoven. Hij werkte daarna ruim 35 jaar bij Philips Lighting in verschillende (internationale) lichtapplicatie functies. Daarnaast vervulde hij verschillende bestuurlijke rollen, zo was hij van 2003 tot 2007 President van de Internationale Verlichtingscommissie en is hij negen jaar voorzitter geweest van de NENcommissie Verlichting. Ook is Van Bommel al jaren docent en hoewel hij officieel met pensioen is, geeft hij nog steeds colleges en congressen, onder andere aan de Universiteit in Shanghai. www.woutvanbommel.eu

“Inderdaad. Verlichting leent zich daar heel goed voor omdat het in elke ruimte aanwezig is en je met licht zelf goed kunt meten. Dat gebeurt nu al met ledafstandsmeters waarmee bijvoorbeeld de oppervlakte van je huis wordt opgemeten. En als je dit systeem in je ledarmaturen verwerkt, zijn er nog veel meer mogelijkheden. Denk bijvoorbeeld aan verzorgingstehuizen of ziekenhuizen. Daar zou licht op die manier kunnen opmerken dat iemand valt en dan alarm slaan. Of denk aan groeifabrieken waarin planten groeien en het lichtsysteem per plant bijhoudt hoe hij groeit en daar de lichtkleur en bewatering op aanpast. Dit soort ontwikkelingen gaan we de komende jaren steeds meer zien. En met die kennis kun je gaan dromen.”

3 — 2018

Waarbij die slimme verlichting dus het hart van het systeem wordt?

— WOUT VAN BOMMEL

interview met Wout van Bommel

Zijn dynamische lichtsystemen altijd duurzaam?

Waar droomt u van? “Van een ledlamp die in verschillende situaties alleen één kleur uitstraalt. Om een rode stoel te verlichten, heb je bijvoorbeeld alleen rood licht nodig, maar als je die stoel verplaatst, moet dat licht wel mee verplaatsen. Stel dat je elk object in een ruimte zijn eigen lichtkleur kunt geven, dan bespaar je een hoop energie. Dit is een futuristische gedachte, want hiervoor heb je een lamp nodig die alle kleuren in zich heeft en in alle richtingen aanpasbaar is en die bestaat nog niet, maar het zou mooi zijn als die er ooit komt. Anders dan de Duitse professor die ik eerder aanhaalde, denk ik dat we in een heel interessante tijd leven en dat er op lichtgebied nog heel veel staat te gebeuren.”

9


OO K N

Mechanisch lichtspel Tekst

Manuel Herz Architects

Beeld

Yuri Palmin

Architect Manuel Herz ontwierp een appartementengebouw in de wijk Seefeld in het Zwitserse Zßrich. Opvallend is de gevel die uit vouwluiken bestaat. Deze driehoekige luiken hebben meerdere functies. Geheel gesloten verduisteren ze het interieur. Deels geopend dienen ze als zonwering en volledig geopend transformeren ze in kleurige balkons met luifels. In een mechanisch spel opent en sluit het gebouw zich in de loop van de dag, van de week of van het jaar en reecteert het op subtiele wijze het leven dat zich erin afspeelt.

10


project in beeld 3 — 2018

project locatie oplevering architect website

appartementengebouw ZĂźrich, Zwitserland juli 2017 Manuel Herz Architects www.manuelherz.com

11


BRANDED CONTENT

Magnetude, revolutionair systeem voor vleugeloverdekkende deurpanelen. Snelle montage dankzij het gebruik van magneten.

© Harinck

Harinck lanceert revolutionair systeem Specialist in aluminium en pvc voordeuren Harinck lanceert Magnetude®: een uniek en gepatenteerd systeem van vleugeloverdekkende deurpanelen. Belangrijke tijdsbesparing Anders dan bij andere vleugeloverdekkende deurpanelen wordt hier gebruik gemaakt van magnetisme. In vergelijking met de klassieke systemen die op de vleugel verlijmd worden, biedt het heel wat voordelen voor de vakman. Tijdswinst is daarbij één van belangrijkste voordelen. Waar de montage van een klassiek vleugeloverdekkend systeem al snel meer dan twee uur in beslag neemt, kan het Magnetude® systeem op 6 minuten tijd geïnstalleerd worden. De vakman moet enkel het vulpaneel, dat op glasmaat wordt geleverd, plaatsen en vervolgens de buitenplaat op de vleugel plaatsen. De magneten houden de plaat op zijn plaats. Er komt dus geen freesof wrijfwerk aan te pas. Ook persen en wachten vallen weg doordat er niet gelijmd moet worden. De deur kan onmiddellijk geplaatst worden. Naast tijd wordt er ook materiaal uitgespaard. Ontvetters, schuurmiddelen, lijmen en opspanlatten zijn overbodig. Minder kans op beschadiging Door het gebruik van magneten moet de buitenplaat van de deur niet mechanisch verbonden (gelijmd) worden met de vleugel, maar kan ze vrij bewegen over deze vleugel. Het biedt als voordeel dat zelfs bij opwarming van de buitenplaat (tot 90°C) de deurvleugel gemakkelijk gesloten en ontsloten kan worden zonder vervorming. Dit systeem maakt het ook mogelijk om de vleugelopdekplaat pas in een later stadium te monteren. In de tijdspanne tussen het luchtdicht maken van de woning en de uiteindelijke oplevering kan de voordeur immers door andere vaklieden beschadigd worden. Bij klassieke vleugeloverdekkende systemen betekent dit meestal dat er een

nieuwe vleugel en een nieuw opdekpaneel gemaakt moet worden. Met Magnetude® kan het vulpaneel met de magneten als tijdelijke oplossing dienen. De opdekplaat kan de dag van de oplevering geplaatst worden. Eén vakman en enkele minuten volstaan, er is geen materiaal nodig. Komt er later schade aan de buitenplaat, de binnenplaat of het glas, dan kunnen deze elementen afzonderlijk vervangen worden. Er hoeft geen nieuwe vleugel gemaakt te worden. Het glas wordt mechanisch bevestigd, zonder silicone. Veilig en veelzijdig Het systeem doet geen concessies op vlak van inbraakbestendigheid. Deze is dezelfde als bij een deur met een gewoon deurpaneel. Zelfs wanneer men erin zou slagen om de buitenplaat te verwijderen, wordt men geconfronteerd met een klassiek deurpaneel dat in de glassponning vastzit met de glaslat. Wat ook interessant is, is de mogelijkheid om tweezijdig vleugeloverdekkend te werken. Door ook aan de binnenzijde vleugeloverdekkend te werken, wordt het strakke en moderne karakter van een woning nog meer benadrukt. Verandert de smaak van een eigenaar na verloop van tijd, dan kan er bovendien snel en eenvoudig een nieuwe afdekplaat met ander design op de vleugel geplaatst worden. Een leuke extra is dat decoratie, denk aan kerstkransen of decoratie voor Halloween, heel eenvoudig met behulp van een magneet op het buitenblad bevestigd kan worden zonder de deur te beschadigen. Compleet gamma bij Harinck Naast dit unieke en vernieuwende systeem kan Harinck een compleet gamma van klassieke, tijdloze, hedendaagse en moderne voordeuren leveren. De toeleverancier legt zich al meer dan dertig jaar toe op voordeuren en biedt met Frager-Fralu deurpanelen die kwaliteit, zin voor afwerking en originaliteit vooropstellen. De nieuwe catalogus, die op Polyclose verkrijgbaar is, biedt een mooi en actueel overzicht van het uitgebreide aanbod.

HARINCK n.v. - Heirweg 95 - 8710 Wielsbeke - T 056 67 40 50- www.frager-fralu.com - info@frager-fralu.com


Busch-axcent® lichtschakelaar – Contrastrijk en dynamisch

Consequent, lineair design ontmoet kleurrijke harmonie. Levendige, contrastrijke kleuren gecombineerd en een zuivere optiek. De nieuwe kwaliteit in de creatieve vormgeving van de ruimte wordt gekenmerkt door de eigentijdse kleurentaal. Twee spannende mogelijkheden om uw individuele stijl ook bij de keuze van de lichtschakelaars te realiseren. Busch-axcent® combineert de kracht van zuiverheid en kwaliteit van hoogwaardige materialen - glas, thermoplast en metaal met contrasterende kleuren die perfect aansluiten op uw wensen. busch-jaeger.de/nl/producten/schakelaarprogrammas/

Nu ook met metalen afdekraam


JAB ANSTOETZ GROUP

www.jab.de

www.products.jab.de

MAKKELIJK LEREN - vertrouwde Windows omgeving - uitgebreide trainingsmogelijkheden - centrale training locatie Nuth - online training - in house training.

MAKKELIJK ONTWERPEN - creëren in slechts enkele stappen - ontwerp snel met “drag & drop” - wijzigingen zonder opnieuw te tekenen - importeer direct 3D bestanden - Palette@work gekoppeld met digitale laserafstand meter waarmee maten direct overgenomen worden in het ontwerp.

MAKKELIJK PRESENTEREN - fotorealistisch renderen binnen 1 minuut - beleef een ontwerp in 360° PaletteMOVE app. - creëer makkelijk een moodboard, werktekening en/of maattekening - loop door uw interactieve ontwerp met PaletteSHOWROOM

www.palettecad.nl ͮ info@palettecad.nl ͮ +31 (0)45 565 07 20


Ruimte voor nieuwe tijden palmberg.de/nl/home


OO K N

Licht in donkere tijden Tekst

Bureau Bax

Beeld

Amsterdam Light Festival

Night Vision, Tom Biddulph & Barbara Ryan, artist impression

16


“Dat is een megaverschil. Zeven jaar geleden was lichtontwerp in de openbare ruimte nog vrij nieuw. Tegenwoordig zijn er over de hele wereld lichtfestivals, zijn er mensen die zichzelf specifiek als lichtontwerper presenteren en is er technisch veel meer mogelijk. We hebben inmiddels een dedicated team van technisch producenten met ongelooflijk veel praktische kennis en een netwerk van toeleveringsbedrijven waarmee het team snel kan schakelen. Dat maakt het een stuk makkelijker om kunstwerken samen met ontwerpers in eigen hand te ontwikkelen. Door de ervaring die in de jaren is opgedaan weten we bovendien precies welke vragen we moeten stellen om teleurstellingen te voorkomen. Is er op de plek waar het kunstwerk moet komen een elektriciteitskast van de gemeente waaruit we kunnen tappen? En is er water als dat nodig is voor bijvoorbeeld een installatie met nevel? Kunnen bruggen en kades de belasting door het kunstwerk aan? Enzovoorts.”

lichtshow laten zien waarmee je enorm kan imponeren. Dat is niet zo moeilijk, maar dan gaat het niet meer over kunst. Als artistiek leider opereer ik tussen die twee spanningsvelden. Enerzijds heb ik te maken met partijen die highbrow kunst verwachten, anderzijds werk ik met commerciële partijen zoals de Amsterdamse rederijen, die de rondvaarten tijdens het festival verzorgen, die juist wat meer spektakel willen. Het is mijn taak een goed evenwicht te vinden en dus niet alleen werken te selecteren die door hun lichtspel indruk maken. Ik kies ook werken die gewoon statisch licht geven en veel meer bedoeld zijn om naar te kijken als object. Wat doet zo'n werk met zijn

3 — 2018

Wat is het verschil tussen het eerste festival in 2012 en deze zevende editie?

Amsterdam Light Festival

Sinds 29 november wordt de Amsterdamse binnenstad verlicht door 30 lichtgevende kunstwerken gemaakt door kunstenaars, designers en architecten van over de hele wereld. Hun ideeën, geïnspireerd op het thema ‘The medium is the message’, werden geselecteerd door de internationale vakjury van Amsterdam Light Festival onder leiding van artistiek directeur Lennart Booij. “Het hoofddoel van het festival is de harten van bezoekers te verwarmen in de donkerste tijd van het jaar.”

Ontstaat door de technische ontwikkeling niet het gevaar dat de focus minder op de inhoud komt te liggen en meer op het spektakel? “Daar moeten we inderdaad voor waken. Technisch is alles mogelijk en kan je een digitaal geprogrammeerde

Starry Night, Ivana Jelić en Pavle Petrović, artist impression

17


OO K N

Hoe verloopt het traject van selecteren en uitwerken voorafgaand aan het festival? “Ruim een jaar voor aanvang van het festival starten we met een open call waarin we kunstenaars, designers, architecten, iedereen die zich aangesproken voelt, oproepen om een voorstel te doen voor een lichtkunstwerk. Het voorstel moet aansluiten op het thema van het festival. Dit jaar is dat 'The medium is the message’, een uitspraak van de Canadese wetenschapper Marshall McLuhan. Jaarlijks krijgen we vanuit de hele wereld zo’n 650 voorstellen toegestuurd. Daar zit natuurlijk rijp en groen tussen, maar het is elke keer weer verbazingwekkend om te zien waar mensen mee komen. En wat opvalt is dat juist mensen die geen technische barrière voelen, omdat ze de technische kennis ontberen, met de meest bijzondere ideeën komen. Het is vervolgens aan ons om in samenspraak met de ontwerper, te beoordelen of zo’n idee ook haalbaar is. Meestal vallen er om diverse redenen direct zo’n 450 ideeën af en worden de overgebleven 200 voorstellen nader bestudeerd. Uiteindelijk selecteren we 35 concepten waarmee we aan de slag gaan. Ook daarvan vallen tijdens het productieproces een paar werken af omdat het ontwerp bijvoorbeeld toch niet honderd procent veilig blijkt te zijn of een ontwerper ziek wordt. Dat soort dingen heb je niet in de hand.”

18

Welke criteria bepalen de selectie van de jury?

omgeving, met de reflectie op het water en hoe komt het over op bezoekers?”

Shadow Scapes, Marcus Neustetter, artist impression

“De jury bestaat deels uit mensen die een kunstenaarsachtergrond hebben en deels uit mensen die technisch onderlegd zijn. Voorstellen die technisch echt niet haalbaar zijn, filteren we er direct uit. Als we bijvoorbeeld een voorstel krijgen waarin licht een bocht maakt en de ontwerper niet kan vertellen hoe dat kan of moet, houdt het op. Een ander belangrijk aspect is of het kunstwerk bestand is tegen ons klimaat. Kan het werk 53 dagen in weer en wind buiten staan? Hoe is de windbelasting? Hangt het niet door als er sneeuw op ligt? Wat gebeurt er als het vriest? En de vraag ‘Is licht de kernkwaliteit van het kunstwerk?’ dat is ook een belangrijk criterium. Een geweldige sculptuur met een spotje erop is geen lichtkunst. En er zijn natuurlijk ook artistieke criteria die nauw samenhangen met het thema. Als een voorstel geen verbinding heeft met het thema, voldoet het niet.”

(

MENSEN DIE GEEN TECHNISCHE BARRIÈRE VOELEN, KOMEN MET DE MEEST BIJZONDERE IDEEËN

)


Amsterdam Light Festival

Hoe vertaalt het thema zich naar de kunstwerken? “Dat is per kunstwerk heel verschillend. Een mooi voorbeeld is Absorbed by Light, een beeldhouwwerk op een vlonder voor de Hermitage van de Britse kunstenares Gali May Lucas. Het stelt drie mensen voor op een bankje die gebiologeerd naar hun telefoon staren. Hun gezichten worden beschenen door het blauwe licht van hun device. Het thema is hier heel letterlijk genomen. Het zet mensen aan het denken over hoe verbonden ze zijn met hun telefoon. Dat geldt ook voor het werk Waiting.... van de Nederlandse architect Frank Foole. Je ziet zo’n rad draaien dat je ook altijd op je scherm ziet als je moet wachten als je iets downloadt. Blijf je wachten? Breek je t downloaden af? Zal er iets verschijnen? In zijn werk wordt af en toe iets gepresenteerd, het wachten is de moeite waard, maar je weet nooit wanneer en voor hoe lang. Het is interessant om te zien hoe er met het thema wordt gespeeld en hoe alle kunstwerken samen weer een groter verhaal vertellen.”

In hoeverre worden de ontwerpen bepaald door de plek waar ze komen te staan?

En dat geldt ook voor de gebouwde omgeving? “Ja klopt, de werken moeten ook concurreren met het verkeer en de bebouwing van de stad. De ruimtelijke kwaliteit van een ontwerp is dus belangrijk. We willen dat een kunstwerk ook van een afstand iets met de beschouwer doet en dat het niet wegvalt in de openbare ruimte. De werken worden allemaal uniek voor het festival gebouwd. We weten van tevoren nooit zeker hoe het gaat uitpakken. Dus elk jaar zijn er momenten van euforie omdat iets veel mooier uitpakt dan verwacht, maar er zijn soms ook teleurstellingen. We proberen zo veel mogelijk van tevoren uit te meten en te testen, maar je kunt niet uitsluiten dat dat gebeurt.”

“Het mooie van kunst vind ik dat het geen concrete functie heeft zoals bij architectuur. Wat het met beschouwers doet is open. Ze kunnen geraakt worden, het mooi vinden of er een boodschap in lezen. Dat is niet te voorspellen. Ik hoop dat Transmission iets doet met de bezoekers van Amsterdam Light Festival, iets wat ze mee naar huis nemen en nog eens in hun gedachten voorbij laten komen.” De Nederlandse Serge Schoemaker (1975) studeerde architectuur aan de Technische Universiteit Delft. In 2008 richtte hij zijn eigen bureau op. De projecten waarmee het bureau zich bezighoudt variëren van interieurs, installaties en landschapsobjecten tot transformaties en nieuwe gebouwen, voor particulieren én de openbare ruimte. Voor het Amsterdam Light Festival ontwierp Schoemaker Transmission. “Dagelijks zijn we bezig met het verzenden van foto’s, berichten en teksten. Emoties worden teruggebracht tot codes en verzonden naar iemand anders. Het verzenden, het zweven door de lucht, die tussenfase vind ik fascinerend en is het uitgangspunt voor Transmission dat als een golf van licht door de lucht lijkt te bewegen.” De opzet van de installatie is relatief eenvoudig en bestaat uit een gekromd vlak van 6 bij 20 meter opgebouwd uit lijnen van geschuurd plexiglas waar licht doorheen beweegt. Het geheel is met lange staalkabels verbonden aan twee torens die 50 meter uit elkaar en daarmee uit het zicht staan opgesteld op het Westerdok. Het lichtkunstwerk hangt deels boven het water en deels boven de kade waardoor je eronderdoor kan varen, lopen en fietsen. “Als architect heb ik diverse ontwerpmiddelen tot mijn beschikking, bij ontwerpen met licht is dat veel beperkter, maar je krijgt er wel de dimensie van tijd en verandering bij. Licht kan bewegen en dat schept mogelijkheden die je bij gewone architectuurprojecten niet hebt. Ik zoek naar de kruisbestuiving, naar manieren waarop de twee dimensies elkaar kunnen versterken.” www.sergeschoemaker.com

3 — 2018

“Ook dat verschilt enorm. Er zijn ontwerpers die een ontwerp maken en tegen ons zeggen ‘ik hoor wel waar jullie het willen plaatsen’. En er zijn ontwerpers die via googlemaps de route nauwkeurig bestuderen en een voorstel doen voor een specifieke plek. We hebben een vaste route waarlangs de rondvaartboten varen. Op die route zijn de meeste kunstwerken te zien. Daarnaast hebben we een wandelroute die ook die kunstwerken aandoet maar ook nog wat ommetjes maakt naar meer parkachtige settings waar het wat donkerder is. Amsterdam is een volop verlichtte stad die in de kerstperiode extra feestverlichting heeft. De kunstwerken moeten dus concurreren met het licht van de stad. Er is dan ook goed gekeken of de kunstwerken op de plek waar ze staan wel tot wasdom komen en niet wegvallen door het licht van de omgeving.”

— SERGE SCHOEMAKER -TRANSMISSION

19


OO K N

— PETER SNIJDER - ARCHESTEXTURES: PORTAM CIVITATIS

Speelt duurzaamheid een rol bij de selectie? “We vinden duurzaamheid heel belangrijk en geven daar zo goed mogelijk vorm aan. Zo proberen we werken door te verhuren aan andere festivals. Dat is langzamerhand ook een van onze inkomstenbronnen geworden. Dus dan gaat het om duurzaam in de zin van dat het werk niet wordt weggegooid, maar een tweede of derde leven krijgt. We kijken naar het energieverbruik van werken. Met de toepassing van led is dat aanzienlijk afgenomen. Ook kijken we of het gebruikte materiaal herbruikbaar is, als het werk niet wordt doorverhuurd. Constructies van staal bijvoorbeeld zijn recyclebaar, als er met kunststof of plastic wordt gebouwd is dat ingewikkelder. Verder zijn er ontwerpers die zelf recyclen. Een deel van het kunstwerk Parabollic Lightcloud van het duo amigo & amigo bijvoorbeeld is gemaakt van plastic uit afgedankte petflessen. Ook bouwen we de kunstwerken zoveel mogelijk in Amsterdam. De ontwerpers worden begeleid door een team van technisch producenten die weer samenwerken met bedrijven in de regio van Amsterdam.”

(

20

DE KUNSTWERKEN MOETEN CONCURREREN MET HET LICHT VAN DE STAD

)

Portam Civitatis is het tweede kunstwerk uit een familie van kunstwerken opgebouwd uit een aluminium frame voorzien van gaatjes waar elastische witte draden doorheen geweven zijn die met blacklight worden aangelicht. Het effect is een indrukwekkende lichtgevende gotische poort. De Belgische Peter Snijder (1974) is een autodidactische kunstenaar-uitvinder , die ook kleinere lichtsculpturen maakt voor in huis, met een achtergrond als elektriciën. “Pikkedonker moest het in het begin zijn voor mijn lichtkunstwerken, maar daar ben ik van af gestapt. Ook bij daglicht is er sprake van een bepaalde schoonheid. Door het overdag ook aan te lichten, zie je bovendien het kunstwerk groeien naarmate het donkerder wordt.” Inspiratie haalt de kunstenaar uit de gotische kerkjes op het platteland van de Kempen waar de tijd een klein beetje heeft stil gestaan. “Net als in de gotiek bestaan mijn werken uit perfecte rechte lijnen die door kleine verschuivingen vlakken en bogen vormen. Die bogen zijn essentieel, want ze vangen de krachten van de bouwwerken op.” Voor Snijder staat elke rechte lijn voor een individu die zijn eigen meningen en doelen heeft. Zijn werk laat zien hoe in een individualistische wereld al die verschillende meningen, al die nuances, kleine verschuivingen veroorzaken en samen zorgen voor perfecte, krachtige bogen. “Ik weet niet hoe bezoekers van het festival mijn Portam Civitatis zullen ervaren. Sommigen zullen komen voor het wauw-effect, anderen constateren dat het een blauwdruk is van een gotische poort en weer anderen gaan op zoek naar de filosofie erachter. Mijn doel is vooral te verrassen en te prikkelen.” www.akollade.be


“Shadow Scapes van de Zuid-Afrikaanse beeldhouwer Marcus Neustetter spreekt mij erg aan. Met vrij simpele middelen - hij projecteert schaduwen van objecten uit Het Scheepvaartmuseum groot op de muur van het museum - bereikt hij een indrukwekkend resultaat. Hij haalt de collectie als het ware naar buiten. De nadruk ligt daarbij op objecten uit een bijzondere expositie over de relatie tussen Nederland en Nederlands-Indië. ‘The medium’ is letterlijk ‘the message’. Een ander sterk voorbeeld is Light a Wish: lichtgevende paardenbloem pluisjes die zich over de grachten verspreiden en die doen denken

(

DOOR DE TOEPASSING VAN LED IS HET ENERGIEVERBRUIK AANZIENLIJK AFGENOMEN

aan je eerst verliefdheid. Ook hier geldt ‘The medium is the message’ maar dan op een meer poëtische manier. Heel mooi.”

Wat maakt deze lichtontwerpen tot kunst?

Amsterdam Light Festival

Welk kunstwerk springt er voor jou persoonlijk uit?

“Ze spreken mensen aan, ze verrassen en maken uiteindelijk het ondenkbare denkbaar en het onzichtbare zichtbaar. En dat is wat kunst doet.”

- MEER INFORMATIE Het Amsterdam Light Festival is nog tot 20 januari 2019 te bezoeken. www.amsterdamlightfestival.com

)

3 — 2018

Parabolic Lightcloud, amigo & amigo, artist impression

21


OO K N

Messing en led Tekst

Pinkeye

Beeld

Bild Studio

Sinds juni 2018 is Brussel een stijlvolle plek voor wijnliefhebbers rijker: The Wine Club in Chaussée de Waterloo. Het complete interieur werd door Pinkeye ontworpen. Ook de plafondlampen zijn door de designstudio speciaal voor dit project vervaardigd. Het ontwerp is geïnspireerd op de structuur van een wijnstok. Het bestaat uit drie verticale buisvormige led-spots en een horizontaal element van messing en zwarte structuurlak waaraan messing schijven hangen. Het messing reflecteert het licht van de spots wat resulteert in een sfeervol en warm licht.

22


project in beeld 3 — 2018

project locatie opdrachtgever oplevering ontwerper website

The Wine Club Chaussée de Waterloo 1478, Brussel Fabrizio & Claudio Bucella, Nicolas Meeùs juni 2018 Pinkeye Designstudio www.pinkeye.be

23


Flanders Expo Gent

27+28+29 januari 2019

Registreer nu online met code: INT2000 en bezoek Intirio gratis.

www.intirio.be

by EASYFAIRS

27+28+29 JAN 2019

Flanders Expo GENT

Registreer nu online met code: TRE2000 en bezoek TrendZ Belgium gratis

www.trendzbelgium.be by EASYFAIRS


IHC INTERIOR

IHC INTERIOR interior@royalihc.com www.ihcinterior.com


OO K N

‘Binnen is het ingetogen, buiten mag het knallen’ Tekst

Claudia Lagermann

Beeld

Andreas Meichsner/Anna Fischer/Patrik Gunnar

Cafetaria en co-workingspace Full Node. Gezond kantoorlicht wordt ’s ochtends afgestemd op daglicht. ‘s Middags heeft het meer roodtinten voor ontspanning. Foto: Andreas Meichsner

26


gevoel van daglicht gecreëerd door de kleurtemperatuur van de armaturen met het daglicht te synchroniseren. Dit is mogelijk door een combinatie van dynamische witte leds, een lichtsensor en een besturingssysteem. Het oorspronkelijke architecturale concept en het verhaal van het gebouw worden zo door het lichtontwerp ondersteund.” Niet alleen daglicht, maar ook recente ontdekkingen in de waarnemingstheorie spelen steeds een rol bij het uitwerken van lichtontwerpen. De Schutter: “Alles wat we zien is licht, gereflecteerd licht. Verlichting is doorslaggevend voor hoe en wat we waarnemen. Led-bronnen hebben verschillende spectrale composities wat samen met de kleurweergave onze waarneming beinvloedt. Deze kennis is van belang bij het uitlichten van schilderijen en objecten. Het is een nieuwe trend om objecten en schilderijen met verschillende, op de kleuren van het object afgestemde, kleuren te verlichten.”

3 — 2018

Na haar studie interieurarchitectuur in Antwerpen, verhuisde Sabine De Schutter naar Duitsland voor de internationale master Architectural Lighting Design. Vanuit Berlijn runt ze inmiddels lichtbureau Studio De Schutter. Haar opdrachtgevers zijn divers, maar bij elk project heeft ze hetzelfde doel voor ogen: sfeer creëren en emoties opwekken. Daarbij laat ze zich inspireren door de laatste lichttrends, ontwikkelingen en technieken. “Door de led-technologie is er veel veranderd. Zo kan je in een armatuur verschillende kleurtemperaturen (koud, warm wit en gekleurd licht) onderbrengen waardoor verlichting bijvoorbeeld goed is af te stemmen op het daglicht. Hiermee wordt verlichting meer dan enkel functionele verlichting: door te dimmen of van kleur te veranderen kan een en dezelfde armatuur voor passende verlichting zorgen om te werken, maar bijvoorbeeld ook een lounge sfeer creëren. Daarbij komt dat de technologie compacter geworden is, waardoor de armaturen kleiner en makkelijker in de architectuur te integreren zijn.”

interview met Sabine De Schutter

In haar concepten heeft lichtontwerper Sabine De Schutter altijd duidelijk voor ogen wat ze wil. Ze legt de nadruk niet op lampen of armaturen, het gaat haar om de uitwerking van het licht. Die gedachte sluit aan bij de huidige lichttrends. “Functionele verlichtingsamaturen zijn steeds vaker onzichtbaar.”

Kunstobjecten uitlichten De Schutter past ook graag de nieuwste lichttrends toe in historische gebouwen. Dat zie je terug in het lichtontwerp voor de Nieuwe Synagoge in Berlijn, een gebouw uit 1866 dat tijdens een Tweede Wereldoorlog-bombardement zwaar beschadigd raakte. Na de heropbouw in de jaren negentig werd het in gebruik genomen als museum. Tussen 2016 en 2018 werkte De Schutter aan het lichtontwerp dat het concept van de architecten en de nieuwe tentoonselling weerspiegelt. “In deze tijd moeten synagogen helaas goed beveiligd worden, maar wij wilden toch de sfeer van een toegankelijke ontmoetingsplaats behouden waarbij de deur altijd openstaat en het daglicht naar binnen schijnt. In de aankomsthal hebben we dan ook het

Cafetaria en co-workingspace Full Node. Foto: Andreas Meichsner

27


OO K N

In de Nieuwe Synagoge in Berlijn paste De Schutter deze methode toe op het schilderij De profeet. Het schilderij heeft veel blauwe en rode tinten en werd door de ontwerper met twee soorten lichtbronnen uitgelicht: koude en warme spots. “Je merkt de kleurverschillen niet aan het licht, maar de kleuren van het schilderij zijn gesatureerder en de details komen meer tot hun recht. Het schilderij wordt als het ware tot leven gewekt.” Voor de algemene verlichting in de synagoge werd neutraal wit licht (3000K) toegepast. Daarnaast wordt elk object apart bestudeerd. Voor het stuk De eeuwige lamp werd bijvoorbeeld voor koud wit gekozen omdat dit de zilveren lamp meer laat stralen.

Digitale verlichting Bij het ontwerpen van kantoorverlichting speelt licht en gezondheid een belangrijke rol. Dat wil zeggen: koud licht met veel blauw in de ochtend – in relatie met daglicht – om werknemers scherp te houden. In de middag draait dit bij naar warm licht met roodtinten om meer te ontspannen en aan het eind van de avond beter in slaap te vallen. “Ik doe

De eeuwige lamp, Nieuwe Synagoge, Berlijn. Symbolisch een heel belangrijk tentoonstellingsstuk, want de lamp brandde nog nadat de synagoge werd gebombardeerd. De lamp wordt met speciale Gobo spots verlicht. Het licht wordt zo gecontroleerd dat het enkel op de lamp valt. De koude lichtbron laat het zilver extra stralen.

een project voor een IT-bedrijf waar veel programmeurs werken. Naast inspelen op die gezondheidstrend, probeer ik bij de werknemers te achterhalen hoe zij de huidige situatie ervaren en hoe zij gebruikmaken van de ruimte. Die informatie neem ik mee in het nieuwe lichtplan.” Vroeger was het vaak niet mogelijk om bij renovatieprojecten de verlichting dimbaar of dynamisch te maken, omdat hiervoor passende kabels ontbraken en het leggen van nieuwe leidingen moeilijk is. Maar ledverlichting is digitale verlichting en dit heeft er voor gezorgd dat er heel wat innovative sturingssystemen op de markt zijn gebracht. “Nu kan je, zonder dat er extra kabels moeten worden gelegd, de verlichting sturen via bluetooth of wifi. Geschakeld wordt er over apps, via intelligente schakelaars, mobiele telefoons, enzovoorts. Licht wordt steeds digitaler.”

(

28

Nieuwe Synagoge, Berlijn. Schilderij De profeet uitgelicht met koude en warme witte spots om het gevarieerde kleurenpalet van het werk beter tot zijn recht te laten komen.

LICHT IN EEN RUIMTE WORDT STEEDS VAKER AANGEPAST OP HET DAGLICHT

)


(

MET DYNAMISCHE LICHTSYSTEMEN KUN JE AANGENAAM LICHT CREËREN

lijkheden zijn. Dit plan is nog in de conceptfase, maar ziet er veelbelovend uit.” Over de vraag wat voor De Schutter een droomproject zou zijn, moet ze even nadenken. “Ik heb geen specifieke locatie in mijn hoofd, maar ik loop altijd warm voor projecten waarbij we innovatief en creatief kunnen zijn, zonder vast te zitten aan regels en beperkingen. Als zo’n project voorbijkomt, steek ik graag mijn hand op.”

interview met Sabine De Schutter

Anders dan interieur lichtontwerpen, die vaak functioneel en ingetogen zijn, zijn buitenprojecten. Daarbij mag licht een stuk uitbundiger zijn en speelt kleur een veel grotere rol. Dat zie je terug in het lichtontwerp voor een park in de Canadese stad Saskatoon. De Schutter: “In het park is een amfitheater gevestigd, waar in de zomermaanden Shakespeare-voorstellingen worden opgevoerd. In dit theater hebben we gebruik gemaakt van verschillende spots met ledchips in de kleuren rood, groen, blauw en wit (RGBW spots). Daarmee kun je alle kleuren maken die aansluiten bij het kleurconcept van de voorstelling. Door die kleuren kun je met licht ook steeds meer een beleving creëren. Zo hebben wij in dit ontwerp ook de weg van en naar het theater en de bomen eromheen in verschillende kleuren belicht, daarmee begint het theatergevoel al met de wandeling naar het theater toe.”

— SABINE DE SCHUTTER

)

Hoewel de theaterverlichting er prachtig uitziet, is dat niet de grootste uitdaging van het project. In de zomermaanden is het park een gezellige plek waar evenementen georganiseerd worden, maar in de wintermaanden mijden mensen het koude en donkere park. Hoe kan je het publieke leven op openbare plekken in koude en donkere wintermaanden stimuleren? “Steeds vaker zie je oplossingen met gekleurd licht en interactieve installaties. Daarbij wordt rekening gehouden met – een ander hot topic – duurzaamheid en de natuur. We willen buitenruimten in de wintermaanden aangenaam maken voor mensen, maar de rust van dieren daarbij niet teveel verstoren. Ook letten we op het energieverbruik. We maken daarom gebruik van een dynamisch lichtsysteem dat het park tijdens piekuren verlicht, maar dimt op rustige momenten. Dit wordt ook smart lighting genoemt. Ook een actuele trend is aandacht voor lichtvervuiling. Vanaf de conceptfase nemen we dit in acht en proberen we bij te dragen aan een donkere hemel met zichtbare sterren.

3 — 2018

Smart lighting

Nadat Sabine De Schutter haar masteropleiding interieurarchitectuur aan de Universiteit Antwerpen afrondde, verhuisde ze naar het Duitse Wismar voor een gespecialiseerde internationale master Architectural Lighting Design. Sinds 2012 werkt ze zelfstandig als lichtontwerper. In 2015 richtte ze het in Berlijn gevestigde bureau Studio De Schutter op, waarmee ze voor uiteenlopende opdrachtgevers lichtconcepten bedenkt en uitvoert. Ook deelt De Schutter haar kennis als docent aan verschillende opleidingen. www.studiodeschutter.com

Innovatief en creatief Om op de hoogte te blijven van de laatste ontwikkelingen op lichtgebied, bezoekt De Schutter veel beurzen en houdt ze haar concullega’s in de gaten. Zoals bureau Licht Kunst Licht (LKL) en ACT LT. “Hun ontwerpen zijn functioneel, sociaal en emotioneel. Zij zijn heel sterk in ontwerpen voor buiten. Zo heeft LKL een plan uitgewerkt voor een Duitse marktplaats, waar de openbare verlichting kan worden aangepast wanneer er events of feeste-

Lights in Alingsås, Zweden. Kleur creëert een aangename sfeer in donkere parken. Foto: Patrik Gunnar

29


OO K N

Stalen sterrenhemel Tekst

Ateliers Jean Nouvel

Beeld

Roland Halbe

De tweede vestiging van het Louvre in Abu Dhabi in de Verenigde Arabische Emiraten is een ontwerp van de Franse architect Jean Nouvel. Het museum beslaat een oppervlakte van 9000m2 verspreid over 55 afzonderlijke gebouwen en 23 tentoonstellingsruimtes. Deze ‘museumstad’ bevindt zich onder een enorme ‘sterrenhemel’: een zilveren koepel, secuur opgebouwd uit 8 opengewerkte lagen waardoor een geometrisch sterrenpatroon ontstaat en het zonlicht gefilterd wordt. De koepel is op z’n hoogste punt 40 meter, heeft een diameter van 180 meter en wordt gedragen door vier kolommen die in de gebouwen verstopt zitten waardoor de koepel lijkt te zweven. Er zit zo’n 7000 ton staal in verwerkt. Het dak beschermt de museumcollectie niet alleen tegen zonlicht, maar ook tegen hoge temperaturen en zandstormen.

30


project in beeld 3 — 2018

project locatie opdrachtgever oplevering architect website

Louvre Abu Dhabi Abu Dhabi, Verenigde Arabische Emiraten Tourism Development & Investment Company 2011-2017 Ateliers Jean Nouvel en Hala Warde www.jeannouvel.com

31


OO K N

Licht tegen dementie Tekst

Tom Cassauwers

Beeld

CONIX RDBM Architects

Onderzoek toont aan dat veel licht goed is voor ouderen. Daarom overgoot architectenbureau CONIX RDBM Architects het ontwerp voor het nieuwe Woonzorgcentrum Zonnestraal in het Vlaamse Lint met licht. “Oudere mensen capteren minder licht wat de voorgang van dementie versnelt. Met ons ontwerp gaan we dat tegen�, zegt architect Frederik Jacobs.

32


Extra sterke verlichting

(

HET IS DE DIALOOG DIE DE BESTE RESULTATEN OPLEVERT

)

dorpskern.” Het gebouw vormt een U rondom een open tuin op het zuiden. Dat levert binnen veel licht op: “We willen zoveel mogelijk daglicht naar binnentrekken.” Licht staat centraal in het ontwerp. CONIX RDBM Architects baseerde zich op studies van professor Jan De Lepeleire van de KU Leuven die de noodzaak van veel licht voor ouderen benadrukken. "Evidence-based ontwerpen is iets waarin we sterk geloven”, zegt Jacobs. “Bij oudere mensen gaat de captatie van licht achteruit omdat het oog verandert. Het effect van minder licht zorgt dat de gezondheid versneld achteruitgaat, zeker bij dementerende mensen. Daarom maakten we de beslissing om in extra veel licht te voorzien.” Dat vertaalt zich in grote ramen die zoveel mogelijk daglicht moeten binnenlaten en extra sterke elektrische verlichting.

3 — 2018

Bij binnenkomst zijn er duidelijk twee vleugels te onderscheiden: een open gedeelte met eetzalen en gemeenschappelijke ruimtes en een vleugel voor de bewoners met dementie. De vleugel voor de bewoners bestaat uit drie verdiepingen opgetrokken uit baksteen, pleister en hout. Elke verdieping bevat een gemeenschappelijke

ruimte, een terras en kamers voor de bewoner. Er zjin in het totaal 83 kamers, die allemaal uitkijken op een tuin, een straat of een pad. Jacobs: “Er is een duidelijke passage rond het gebouw wat zorgt voor een goede link tussen de bewoners en de

projectomschrijving

Woonzorgcentrum Zonnestraal, ontworpen door architectenbureau CONIX RDBM Architects, bevindt zich in de Vlaamse gemeente Lint op een steenworp afstand van het dorpscentrum met winkeltjes en cafés. Frederik Jacobs stond aan het hoofd van het project. Samen met Karen Van Nuffelen, die instond voor de technische tekeningen en het interieur, en werfarchitect Kristof Gebruers. Het woonzorgcentrum werd in 2018 opgeleverd. "Het ontwerp gaat al jaren terug”, vertelt de architect. “In 2013-2014 zijn we gestart met bouwen, maar het plan dateert van daarvoor. Het is een project van lange adem geweest". Omdat ze ervoor kozen om het nieuwe woonzorgcentrum niet op een afgelegen campus te bouwen, maar op de locatie van het verouderde pand dichtbij het centrum, moest er gefaseerd gebouwd worden. Zo konden de bewoners blijven, terwijl het nieuwe gebouw werd neergezet. “Dat kostte wat meer, maar helpt echt bij de integratie van bewoners in de gemeenschap. Als ze dat nog kunnen, zijn ze binnen vijf minuten in het centrum waar ze iets kunnen gaan drinken.”

33


OO K N

bevinden. Dat zuigt nog eens extra daglicht binnen en zorgt dat die gemeenschappelijke plekken aan twee zijden door open ruimte geflankeerd worden. Jacobs: "De bewoners hebben zo zicht op de tuin, maar ontvangen ook licht uit de patio." Voor CONIX RDBM Architects volgt dit project uit hun expertisegebied. Rusthuizen zijn een specialisatie. Het bureau maakte bijvoorbeeld het ontwerp voor De Wingerd in Leuven, een toonaangevend opvangtehuis voor personen met dementie. Niettemin kwam het idee van extra verlichting er niet dankzij hun ervaring, maar dankzij een uitgebreid participatietraject. "Het was leuk dat wij niet gewoon het ontwerp maakten met de directeur, maar met een werkgroep waar iedereen aan deelnam”, legt Jacobs uit. “Er zaten bijvoorbeeld vertegenwoordigers van de werknemers in die werkgroep. De poetsvrouw zat letterlijk mee aan tafel. Dat geeft de beste ingrediënten om van zo’n ontwerp een succes te maken." Via de werkgroep kwam het architectenbureau ook in aanraking met de KU Leuven en de studies van professor Jan De Lepeleire.

Op de beganegrond, die minder daglicht ontvangt, werd zelfs verlichting van maar liefst 2500 lux geplaatst, terwijl de voorschriften slechts 500 vragen. De elektrische verlichting is duidelijk zichtbaar. In de gemeenschappelijke ruimtes hangt bijvoorbeeld een lamp die een groot deel van het plafond bedekt.

(

VOOR DE GEZONDHEID VAN OUDEREN IS HET BETER OM VEEL LICHT TE HEBBEN

)

Participatietraject

34

Een ander element van het lichtontwerp is een centrale patio. Deze is middenin de bewonersvleugel gesitueerd, vlak naast de gemeenschappelijke ruimtes voor de bewoners die zich op elk van de drie verdiepingen


projectomschrijving

Zicht op straat

Openhaard

3 — 2018

In het gebouw zijn veel lichten gedimd. De reden blijkt dat ze soms pijn aan de ogen van de verpleegsters doen. "Dit soort licht is niet altijd even evident” vertelt Jacobs. “Voor jongere mensen is fel licht misschien niet zo gezellig, maar voor ouderen is het beter om veel licht te hebben. Als je dat af en toe bijgeeft kan dat nuttig zijn. Zeker omdat België niet het lichtste land is." De felle lichten roepen natuurlijk vragen op met betrekking tot verbruik en duurzaamheid. Ook hierin heeft CONIX RDBM Architects bewuste keuzes gemaakt. “Het gaat hier om ledlichten die relatief weinig verbruiken. Verbruik is een element geweest waaraan we steeds dachten. We werkten samen met het bedrijf Cenergie om dat gedeelte te toetsen.” Licht is natuurlijk niet de enige component van het ontwerp die afgestemd is op de doelgroep. Aan alle kanten van het gebouw is zicht op een straat of een pad, waar regelmatig voorbijgangers passeren omdat het complex zo dicht bij het centrum van Lint ligt. “Jongere mensen vinden het misschien minder leuk om direct naast hun kamer de straat te zien, maar in een rusthuis zijn dit de meest begeerde kamers”, vertelt Jacobs.

Tijdens het ontwerpen van Woonzorgcentrum Zonnestraal steunden de architecten op het onderzoek van professor Jan De Lepeleire van de KU Leuven. Zijn onderzoek toont aan dat verlichting met een hoge sterkte en kleurtemperatuur goed is voor patiënten met dementie. Het verbetert de slaap, remt de achteruitgang van de cognitie en vermindert depressies. De belangrijkste praktische resultaten daarvan zijn een verlaagd risico op vallen en een verminderde noodzaak tot medicatie.

Daarnaast is er nog een hele reeks details ontworpen voor het doelpubliek. Zo zijn er geen grote contrasten in kleur, want dat zou voor een valreflex kunnen zorgen. Het plafond is lager omdat de verlichting afgesteld moet zijn op de gezondheid van de bewoners. En in de gemeenschappelijke ruimte staat een openhaard. “Je moet altijd de afweging maken tussen huiselijkheid en praktisch onderhoud.” Wat voor Jacobs centraal blijft in de aanpak van dit

(

IN EEN RUSTHUIS ZIJN KAMERS MET ZICHT OP EEN STRAAT DE MEEST BEGEERDE

)

project zijn niet zo zeer de ontwerpkeuzes, maar hoe tot die keuzes gekomen is. "Vroeger was het vaak zo dat architecten dachten dat ze god waren en dat ze alles konden bepalen. Maar wij zijn geen architecten die zeggen wat iedereen moet doen. Wij helpen met het realiseren wat de stakeholders willen en nodig hebben. Het is de dialoog die de beste resultaten oplevert. En dat zijn misschien puur architecturaal niet de meest in het oog springende projecten, maar de tevredenheid van de mensen die hier werken en wonen zal hoger zijn. Als je duurzaam wil ontwerpen dan moet je dat met alle stakeholders doen."

35


Bruggesteenweg 258-262 - 8830 Hooglede-Gits (BelgiĂŤ) brievenbussen@arduo.be

| |

T: +32 (0)51/725 726 www.arduo.be

|

F: +32 (0)51/725 576


De argenta invisidoor biedt u dé oplossing voor onopvallende binnendeuren, de trend voor een tijdloos interieur met een strak en minimalistisch ontwerp. Follow us on:

nv Argent Alu sa | Bankstraat 2, 9770 Kruishoutem - Belgium T +32 (0)9 333 99 99 | info@argentalu.com | www.argentalu.com

argenta

®

opening doors

Jouw ontwerp, onze meubels? Laat je ontwerp tot leven komen met onze meubels en accessoires. Kijk op gerowonen.be voor ons assortiment. • • • •

MEER INFO: kristien.geets@gerowonen.be

Aarschotsestnwg 151, 2500 Lier

16.000m² toonzaal 15 afdelingen Alle woonstijlen Levering en montage bij jouw klant


OO K N

Slim licht maakt slim onderwijs Tekst

Jasper Hartog

Beeld

Zumtobel Group

Het gebouw van de kleuterschool Zell in Kufstein, Oostenrijk werd gebouwd eind jaren 50, en is mede door Zumtobel herbestemd met een technisch hoge standaard.

38


Cortisol en melatonine Geleidelijk aan wakker worden met warmer licht, gedurende de ochtend mag dat steeds wat feller, om het cortisol op te stuwen, om alerter te worden. Hoe verder de dag vordert, hoe minder productiviteit nodig is en hoe warmer het licht in de loop naar de avond mag zijn om het melatoninegehalte in het lichaam een kans te geven. Dit is de meest ideale cyclus. Mensen presteren beter als zij gedurende de dag dit natuurlijke ritme volgen. Aangezien wij ons op een dag grotendeels binnen vier muren bevinden, is het dus van belang om deze cyclus binnenskamers na te bootsen met kunstlicht. En dat kan tegenwoordig met ‘active light’, dat daglicht op een unieke wijze imiteert. Onmisbaar op dé plaats waar van oudsher veel prestaties worden verwacht: op scholen. Maar die lijken zich daar nog steeds niet geheel van bewust. Zumtobel Group aan de Amsterdamse Piet Heinkade is specialist op het gebied van lichtoplossingen. Het van oorsprong Oostenrijkse bedrijf werkt nauw samen met architecten, interieurontwerpers en designers. Ibrahim Chaara is lichtontwerper bij Zumtobel: “Wat je ziet is dat in bepaalde sectoren honderdduizenden euro’s in verlichting worden gestoken, zoals bij musea. Die investeren in het verleden. Het ironische is dat je bij onderwijsinstellingen juist het

tegenovergestelde ziet: die besparen op de toekomst. Licht in het algemeen is een ondergeschoven kindje. Het wordt door architecten ook niet altijd meegenomen in ontwerpen, terwijl het toch een integraal deel van een ontwerp is. Daarover moeten we meer bewustwording creëren.”

(

MET LICHT KUN JE DE ONTVANKELIJKHEID VOOR DE LEERSTOF BIJ KINDEREN BEÏNVLOEDEN

3 — 2018

De mens ervaart licht op drie manieren: visueel, hoe zie je dingen; emotioneel, wat doet licht met je; en biologisch, het effect van licht op je bioritme. Een wetenschap die al zo oud is als de weg naar Rome. Sterker nog, de Romeinen wisten dat ze van het Pantheon een open constructie moesten maken, zodat er daglicht naar binnen kon. Daglicht is namelijk van groot belang op het prestatievermogen. Het stimuleert het cortisolgehalte: een stofje waardoor je alert wordt.

Zumtobel over licht op scholen

Een klas met 35 leerlingen, een docent die onder hoge werkdruk moet presteren, en aan het systeemplafond een conventionele bak koud licht. Geen wonder dat de kinderen stuiterend de dag door gaan. De biologische impact van licht is enorm. De oplossing: een dynamisch lichtconcept. Beter voor het kind, beter voor de leerkracht. En uiteindelijk ook beter voor de portemonnee én het milieu.

)

Minder burn-outklachten Die bewustwording ontstaat door de koppen bij elkaar te steken, door met de scholen rond de tafel te gaan zitten. Dat is wat Vikash Banwarie doet. De directeur van Zumtobel Group in Nederland wil eerst précies begrijpen wat er speelt aan de kant van de klant: “Eerst een dialoog voeren, om vervolgens te kijken welke verlichtingsconcepten we moeten toepassen. Je zou zelfs een driehoek kunnen creëren met gemeentes en overheden, om het belang te benadrukken om in verlichtingsconcepten te investeren.” Een studie uit Duitsland wijst uit dat de toepassing van dynamische verlichtingsconcepten een positief effect heeft op het gedrag van leerlingen. Met als bijkomend gevolg: rustigere kinderen, betere prestaties, minder burn-outklachten bij docenten, minder lichtvervuiling en significant lagere kosten. En dat ‘enkel’ door het juiste gebruik van de lichtintensiteit. Licht heeft een positief effect op de tevredenheid en de

39


OO K N

Banwarie verder. “De samenvoeging van scholen heeft tot gevolg dat klassen groter en drukker worden. En als je veel leerlingen en weinig docenten hebt, dan worden er bijvoorbeeld meer blokuren gemaakt. Zo’n blokuur bestaat het eerste uur uit college en het tweede uur uit studie. Met dynamische verlichtingsconcepten kun je er met kleine aanpassingen voor zorgen dat het eerste uur de aandacht wordt gevestigd op de uitleg en interactie met de docent en het tweede uur op zelfstudie. Met de juiste lichtintensiteit kun je zelfs de zintuigen van kinderen beïnvloeden op de ontvankelijkheid van de leerstof.” “Hetzelfde geldt voor zelfstandige ruimtes”, vult Chaara aan. “Door het licht te concentreren op de werkplek en door de omgeving iets donkerder te maken, is er minder afleiding van buitenaf en wordt een leerling telkens naar zijn eigen werkvlak toegetrokken.” Verschillende lichttemperaturen, dus warm en koud licht, hebben invloed op het gedrag van kinderen. Dit ‘active light’-concept bestaat uit een gebalanceerde mix tussen intensiteit, kleur en de directie van het licht op het juiste moment. Als voorbeeld: in een scheikundelokaal is actieve stimulatie nodig, daar is blauw licht met een hoge intensiteit van belang, zo blijven leerlingen scherp. In een kantine daarentegen, waar studenten na alle inspanningen even tot zichzelf kunnen komen, is rood licht met een lage intensiteit gewenst; licht dat geruststelt.

Intelligente systemen

Faculteit Bouwkunde, Osijek, Kroatië Het lichtconcept optimaliseert het effect van de architectuur zelf en maximaliseert ook het visuele comfort voor studenten en medewerkers.

productiviteit van mensen. Een consistent gebrek aan daglicht veroorzaakt gezondheidsproblemen. Bij mensen die werken in een ruimte met weinig tot geen daglicht, zijn hogere gehaltes stresshormoon in het bloed te vinden. “Het effect van daglicht heeft te maken met de sterkte van het licht, ofwel de lux, de lichtkleur, de frequentie en de duur ervan”, legt Chaara uit. “De lichtsterkte van daglicht zit zo rond de 3000 lux. Dit hebben we als mens nodig om bijvoorbeeld in de ochtend ervoor te zorgen dat de aanmaak van melatonine vermindert. Een ander gegeven is dat een te hoge intensiteit aan kunstlicht ervoor zorgt dat er meer stresshormoon wordt aangemaakt. Dit zijn allemaal gegevens waar wij rekening mee moeten houden met onze systemen. Concepten die hier een grote rol in spelen, zijn ‘active light’ en ‘tunable white’, wit licht waarvan de kleurtemperatuur naar wens kan worden ingesteld. ”

Universiteiten en hogescholen maken hier al meer gebruik van dan basisscholen en het middelbaar onderwijs, maar ook daar komt steeds meer bewustwording over het juiste lichtgebruik, weten ze bij Zumtobel Group. Dat gebeurt nu nog vaak door zelfstandig een lichtknop te bedienen, maar moet in de toekomst, doormiddel van (IoT) het Internet of Things, veel slimmer worden gereguleerd. “Intelligente systemen die alles voor je regelen”, zegt Chaara. “Verlichting kan monitoren waar je mee bezig bent en past zich daar volledig zelf op aan. Dat is de trend van de toekomst. In alle applicaties, zowel in scholen als ziekenhuizen en kantoren, en zelfs thuis. Je opent de voordeur en het systeem weet dat je thuis bent. Het licht in de gang gaat aan, en als je naar de huiskamer loopt, dooft het ganglicht weer.” Banwarie: “De lichtindustrie is een voorloper geweest op IoT, met de ontwikkeling van led is de hele industrie op zijn kop gezet. Led is inmiddels common technology, elke sector maakt daar gebruikt van. Als je het tien jaar geleden in het onderwijs over ‘smart solutions’ had, werd je door niemand begrepen. Nu is dat de standaard geworden.”

Perfecte balans Active-light

40

“Omdat het voor onderwijsinstellingen lastig is om rond te komen, zie je steeds meer consolidatie ontstaan”, gaat

Momenteel is Zumtobel betrokken bij de herbestemming van een universiteit. “Het gebouw wordt ‘opgetopt’, er komt dus een verdieping op, de ruimtes worden volledig nieuw ingedeeld, er is een gigantisch atrium met


Licht leasen “Duurzaamheid is altijd een hot topic”, weet Chaara. “Zowel als het om de verlichting gaat als om de controlesystemen. Door dit een beetje slim te regelen, hoef je geen licht te hebben in een ruimte waar geen personen zijn. Daarnaast is Zumtobel heel transparant als het gaat om de producten die wij gebruiken, over de efficiency van onze armaturen. Ook de levensduur is belangrijk en de

vraag hoe groot is de footprint die je achterlaat?” “Daarom hebben wij per product een milieuaffiche, Environmental Product Declarations, waarin alle grondstoffen van de armatuur zijn opgenomen, of er sprake is van hergebruikt en zelfs hoeveel energie het heeft gekost om de armatuur van A naar B te verplaatsen. Alles wat we aanleveren moet een zo min mogelijke belasting op de planeet zijn, alles zo milieu-efficiënt mogelijk.” Een nieuw concept is het leasen van licht. “Als je nu als gebouw op led overstapt, kun je na een korte periode al je volledige investeringskosten terugverdienen, en kun je het dan alsnog niet betalen, dan kun je het leasen bij ons. Dan betaal je het elk jaar af, doen wij het onderhoud voor je, de installatie, alles van A tot Z. Dat kan heel interessant zijn voor scholen die het lastig vinden in licht te investeren.” ‘Bewustwording’ lijkt hier het toverwoord. De mogelijkheden van dynamische lichtplannen liggen voorhanden, het is nu aan de onderwijsinstellingen om deze op te pakken, om zodoende met slimmer licht slimmere kinderen de wereld in te sturen. “Het ideale licht is licht dat je niet opmerkt”, besluit Chaara. “Niet doorhebben dat je ruimte wordt aangelicht, licht moet er gewoon zijn. Je moet prettig kunnen leren en werken. Dat is de meest ideale situatie.”

Zumtobel over licht op scholen

verschillende vloerniveaus waar daglicht binnenkomt”, legt Chaara uit. “Voor ons was de opgave met de architect te kijken hoe we de perfecte balans kunnen vinden tussen wat de leerlingen nodig hebben qua kunstmatig licht, zonder dat we het daglicht verstoren. Dat gebouw is nu in ontwikkeling, het lichtconcept ook.” “Meer partnerschap creëren, daar moeten we naartoe”, benadrukt Banwarie. “Wij zien onszelf dan ook als kennispartner. Recent zijn we gestart met een programma om architecten te benaderen. Niet commercieel, maar puur om de dialoog aan te gaan. Wij werken graag samen met internationaal leidende bureaus waar wij onze kennis over verlichtingsconcepten delen. Dát is de manier om het te doen.”

3 — 2018

Faculteit Bouwkunde, Osijek, Kroatië

41


OO K N

Mijn in de spotlights

42

Tekst

Bureau Bax

Beeld

Painiting with light

Een oude kolenmijn was ooit het kloppend hart van de lokale economie van Genk en omgeving. Tegenwoordig is de C-Mine in gebruik als creatieve en culturele hotspot. Lichtontwerper Luc Peumans kreeg de opdracht een memorabele en uitzonderlijke visuele attractie te creëren die mensen naar de C-MINE zou lokken om er de ‘Black To The Future’ expo te ontdekken, een tentoonstelling in juli 2017 met meer dan 100 kunstwerken met het thema black, georganiseerd door kunstcollectief Het Labo. Het logo van Het Labo is een vuurtoren, dus Peumans en zijn team besloten een vuurtoren te maken met behulp van een zeer sterk zoeklicht bovenin één van de twee voormalige liftschachten die nog steeds boven de C-Mine uittorenen. Het zoeklicht werd 63 meter hoog geplaatst, op de hoogste van de twee schachtbokken, waardoor die getransformeerd werd tot een baken dat op een heldere nacht van kilometers ver te zien was. De verlichting was zo geprogrammeerd dat deze overdag automatisch uitging.


project in beeld 3 — 2018

project locatie opdrachtgever oplevering architect website

C-Mine Genk Het Labo juli 2017 Luc Peumans www.paintingwithlight.com

43


OO K N

Daglicht brengt kunst tot leven Text

Bureau Bax

Image

Kraaijvanger Architects

Museum Voorlinden trekt dagelijks talloze bezoekers en dat ligt niet alleen aan beroemde werken als Ron Muecks Couple under an umbrella of Roni Horns kleurrijke sculpturen, maar ook aan het gebouw dat in oktober bekroond werd met de Dutch Daylight Award 2018. Architect Dirk Jan Postel van Kraaijvanger Architects geeft een rondleiding waarin hij laat zien wat het museum bijzonder maakt.

44


Indeling in zones Er wordt gewandeld rondom het gebouw en koffiegedronken in het waterige winterzonnetje. Binnen is het gezellig druk. Een moeder en haar zoontje bestuderen samen de plattegrond die ze bij de kassa gekregen hebben, in de garderobe vragen een paar dames zich af of ze hun tas mee naar binnen mogen nemen en verderop staat een groepje Japanners aandachtig over een kunstwerk gebogen. Bij de entree van het museum begint architect Dirk Jan Postel direct te vertellen. “De opdracht was een daglichtmuseum te ontwerpen van 7500 vierkante meter zonder etages met daarin ruimtes voor collectiepresentaties, voor wisseltentoonstellingen en voor permanente werken. Die ruimtes hebben we in drie zones ingedeeld: rechts de eigen collectie, in het midden wisseltentoonstellingen met bruiklenen en links werken die niet verplaatst kunnen worden zoals Leandro Erlich’s zwembad en Maurizio Cattelan’s mini-lift.” In de breedte is de plattegrond in 5 zones verdeeld. De eerste zone bevat de entree en voorzieningen als garderobe, toiletten, shop, depot, restauratieatelier, educatie-atelier, bibliotheek en expeditie. Dan drie zones met tentoonstellingszalen en de laatste zone, de glazen zaal genoemd vanwege de lange glazen pui, met daarin het auditorium, verduisterbare ruimtes en het prentenkabinet. “In het hele gebouw zijn zichtlijnen

gemaakt die de band met het omliggende landgoed versterken.”

Levendig zuiderlicht “Als je een daglicht museum maakt, heb je een tijger te temmen. Eind december is de lichtsterkte vrijwel nihil, maar op een zomerdag kan deze oplopen tot 100.000 lux.” De uitdaging is die 100.000 terug te brengen naar 200 en tegelijk genoeg lichtopbrengst te creëren op donkere dagen. “Zie je wat er gebeurt”, zegt Postel als de zon door de wolken schijnt en de museumzalen een warme gloed krijgen. Geweldig toch.” Even later schuift er een wolk voor de zon en wordt het licht wat koeler. Door de verschillen in kleur en intensiteit van daglicht is een bezoek aan het museum elke keer een unieke ervaring. En dat is bijzonder. Musea die daglicht binnenhalen richten zich vrijwel altijd op het stabiele noorderlicht. Postel koos ervoor om het levendige zuiderlicht binnen te halen. Hij bedacht een ingenieuze dakconstructie die het daglicht filtert waardoor een goede basis ontstaat om kunst te tonen. De architect haalt papier en potlood tevoorschijn en tekent de lagen waaruit het dak is opgebouwd. “De bovenste aluminium laag is voorzien van 115.000 buisjes die onder een hoek van 45 graden zijn afgesneden en

(

HET DAK IS VOORZIEN VAN 115.000 BUISJES DIE SCHUIN ZIJN AFGESNEDEN WAARDOOR HET ZUIDERLICHT GEREFLECTEERD BINNENVALT

3 — 2018

Aan de rand van de Wassenaarse duinen ligt tussen het groen van landgoed Voorlinden het gelijknamige museum van kunstverzamelaar Joop van Caldenborgh. Het museum is rechthoekig van vorm en heeft het formaat van een voetbalveld. De gevel is opgetrokken uit grote glazen puien afgewisseld met duinzandkleurig natuursteen. Door de symmetrische opbouw en het aan alle kanten ruim overstekende dak dat door ranke, dubbele colonnes gedragen wordt, doet het museum enigszins denken aan een klassiek bouwwerk.

projectomschrijving

Museum Voorlinden trekt dagelijks talloze bezoekers en dat ligt niet alleen aan beroemde werken als Ron Muecks Couple under an umbrella of Roni Horns kleurrijke sculpturen, maar ook aan het gebouw dat in oktober bekroond werd met de Dutch Daylight Award 2018. Architect Dirk Jan Postel van Kraaijvanger Architects geeft een rondleiding waarin hij laat zien wat het museum bijzonder maakt.

)

45


OO K N

(

IN DE WINDLIGGERS VAN HET GLAZEN DAK ZIJN UPLIGHTS VAN 60 WATT AANGEBRACHT

)

ervoor zorgen dat het zuiderlicht gereflecteerd binnenvalt. Dit geeft een maximale lichtsterkte van ongeveer 500 lux. Dat is prima voor de eigen collectie, maar musea die kunstwerken uitlenen eisen een maximale lichtsterkte van 200 lux. Daarom zijn extra platen aangebracht die de gaatjes kunnen verkleinen bij de ruimtes waar de leenstukken tentoongesteld worden. We wilden eigenlijk geen bewegende delen in het dak, maar als we alle buisjes standaard kleiner hadden gemaakt, zou het daglichteffect op minder lichte dagen te verwaarlozen zijn. Dat was dus geen optie. ”

Uplights van 60 watt

46

Onder de buisjes is een transparant glazen dak aangebracht dat aan alle eisen, van inbraak- tot uv-werendheid, voldoet. Daaronder zijn velums gespannen, een soort kaasdoeken gemaakt door Polynet uit Steenwijk. “Het licht dat verticaal door het glas naar beneden komt, wordt door deze doeken diffuus verspreid zodat het de kunstwerken van alle kanten beschijnt en er niet

langs valt. Een slimmigheidje is het heldere folie tussen het glas en het doek. Het vangt bijvoorbeeld een dode vlieg op die rechtstreeks op het velum veel meer zou storen en het draagt bij aan akoestische demping. Op donkere dagen is er onvoldoende daglicht om binnen genoeg lichtsterkte te hebben en moet er worden bijgelicht. Daartoe is ledlicht in de dakconstructie geïntegreerd. “In de windliggers van het glazen dak zijn uplights van 60 watt ter grootte van een kleine smartphone aangebracht. 60 watt is veel, de gebruikelijke ledjes die mensen thuis hebben zijn tussen de 3 en 8 watt. De leds beschijnen het aluminium dak dat het licht terugkaatst. Op deze manier vullen de leds het eventuele tekort aan daglicht heel smooth aan. Je merkt nauwelijks dat er kunstlicht bijkomt.”

Onzichtbare noodbordjes Een groep studenten staart naar een strakke, witte muur. “Als je heel goed kijkt zie je daar een rennend


In de zaal die speciaal ontworpen is rondom het kunstwerk Open Ended van Richard Serra is het druk. Volwassenen en kinderen verdwijnen tussen de gigantische stalen platen en komen er onder de indruk weer uit. Postel: “Deze ruimte heeft geen velum. Het licht komt hier veel rauwer binnen, wat goed past bij het stoere kunstwerk.” Ter afsluiting van de rondleiding nog een bezoek Skyspace van James Turell. Een ruimte met een vierkant gat in het dak, waardoor je recht naar boven kijkt en de lucht en daarmee het Hollandse licht als kunstwerk ervaart.

projectomschrijving

Stalen platen

— DIRK JAN POSTEL

3 — 2018

mannetje en een pijl”, vertelt de gids terwijl hij omhoog wijst. Het noodsymbool is aangebracht op een kunststofplaatje dat net zo krimpt en uitzet als gips en in de muur gestuct is. De stuc is vervolgens afgeschuurd tot aan het kunststof waar een lichte verflaag op aan is gebracht. Achter het plaatje zit een ledlamp op noodstroom die bij calamiteiten gaat branden waardoor het rennende mannetje groen oplicht. “De brandweer had bezwaar kunnen maken omdat je van tevoren niet ziet waar je heen moet als er brand uitbreekt. Het museum niet is opgezet als labyrint, maar als route van a naar b, kom je er altijd uit als je gaat hollen. Dat heeft gunstig gewerkt op de brandweer.” Een belangrijk uitgangspunt voor de opdrachtgever was dat alle aandacht naar de tentoongestelde kunstwerken moet gaan. Daarom zijn de regels van de white cube tot in het extreme doorgevoerd. Nergens zie je bordjes, camera’s, voelertjes, stopcontacten, brandmelders; alles is weggewerkt zodat niets afleidt van de kunst. Postel slaat met vlakke hand op een 80 cm dikke wand. “Hier zit alles in verstopt. In deze muren hebben we al die lelijke installaties ondergebracht. En ook hulpconstructies. Achter het kunstwerk van Antony Gormley van een man die met zijn voeten aan de muur hangt, zit een enorm blok beton.” Een technisch hoogstandje zijn de schuifdeuren. Ook die zitten onttrokken aan het zicht van bezoekers in de muren. “Dat was een enorme uitdaging’, vertelt Postel. “De deuren moesten niet alleen onzichtbaar zijn, maar ook 60 minuten brandwerend en - vanwege de kunsthalroof in Rotterdam - een hoge beveiligingsklasse hebben. Omdat ze afwijken van de standaardmaten, moesten ze bovendien allemaal apart gecertificeerd worden.”

Architect Dirk Jan Postel (1957) is opgeleid aan de TU Delft. Met een scherp oog voor detail en een diepgaande materialenkennis realiseerde hij uiteenlopende projecten: stadhuizen, scholen, een glaspaviljoen, een theater, een verkeerscentrum en een ambassadewoning. Transparantie, ruimtelijke verbanden en zichtlijnen zijn essentiële elementen in zijn ontwerphouding. Dirk Jan Postel is sinds 1992 partner bij Kraaijvanger Architects. www.kraaijvanger.nl

47


DE MENAGERIE

KEUKENS EN INTERIEUR

Uw interieurpartner voor textielinrichting

AGA - VIKING - LACANCHE - GAGGENAU - LA CORNUE VERDUSSENSTRAAT 17 - 2018 ANTWERPEN www.dwl.be/interiorprojects

+32 3 541 61 67

+32 475 76 84 15

WWW.DEMENAGERIE.BE

INFO@DEMENAGERIE.BE © archimedia be

bewegingsdetector www.xillo.be

geïntegreerde LED-lijn

Restauratie en unieke creaties van verlichting

schakelaar

Leuvensestraat 121 | 3300 Tienen | +32(0)486 52 18 19 www.ateliernightlight.com | info@ateliernightlight.com

DOMOTICA www.duotecno.be


www.project-floors.com

Licht, lucht en LVT. Een goede mix.


De open haard binnenkort verboden?! ...niet met de haarden van Cosyame De unieke haardoplossing van de toekomst.

Architect, bouwheer, het milieu‌ iedereen loopt er warm voor.

De warmte van een open haard is uniek, zowel qua sfeer, als qua verwarming. Is dat binnenkort voorgoed verleden tijd door een verbod op houthaarden? Het is toch ondenkbaar dat we binnenkort met de hele familie niet meer gezellig rond het vuur mogen... Wees gerust, want het Belgische Cosyame heeft een unieke haardoplossing die het milieu wel spaart door de combinatie van alle authentieke elementen van een haard enerzijds en gas anderzijds.

De hermetisch gesloten gashaarden van Cosyame zijn 100% veilig en voldoen aan de hoogste normen, ook qua energierendement. Bovendien zijn ze geschikt voor zowel nieuw te plaatsen, te renoveren of te vervangen haarden en/of kachels en dat voor elk interieur. Ze worden als module geplaatst en worden vervolgens voorzien van metselwerk of van een metalen achterwand, kortom op maat van ieders wens.

1 simpele druk op de knop en je hebt een milieuvriendelijke haard met:

De gashaarden van Cosyame hebben een onwaarschijnlijk authentiek effect zonder de nadelen van een houthaard:

/ een 100% reĂŤel vlammenspel tussen gloeiende houtblokken / het effectieve geknetter van een open haard / de authentieke stralingswarmte van een houthaard, maar dan regelbaar ifv je wens ĂŠn dat vĂŠĂŠl efďŹ ciĂŤnter & rendabeler

/ geen gedoe meer met hout (stapelen, sleuren en vuil maken) / geen schouw meer moeten laten kuisen & je haard vegen en stofzuigen‌ / geen as, roet, vuiligheid en vooral geen onverantwoord ďŹ jn stof meer

W W W. C O S Y F L A M E . B E    #

 $#   

        "          #  ! ! !    "        


Pivotdeuren op maat OĚƥ sÞØÞēūūƑƙ ¤~~q 'T×T'/¤ ČūŠČĚƎƥŞîîŒƥĺĚƥŞūijĚŕǞŒūŞēĚƭƑĚŠ ƥūƥ ǫȡǫŞȐ DŽĚƑēĚƑŕĿČĺƥ ƥĚ ċĚēĿĚŠĚŠȦ 'Ě ijĚŅŠƥĚijƑĚĚƑēĚ Ƀ¬ƥĚîŕƥĺ ¡ĿDŽūƥɄ ƙČĺîƑŠĿĚƑƥĚČĺŠĿĚŒ ŞĚƥ ČūŞIJūƑƥƙŕƭĿƥĿŠij DžĚƑŒƥ îČƥĿĚIJ ĿŠ ċĚĿēĚ ēƑîîĿƑĿČĺƥĿŠijĚŠ ĚŠŕîîƥēĚēĚƭƑŠîîƑDžĚŠƙǯǦʇȡǧǮǦʇūIJ ǕĚŕIJƙǩǬǦʇƑūƥĚƑĚŠȦ 'Ě ƭĿƥĚƑƙƥ ČūŞƎîČƥĚ DŽŕūĚƑċĚDŽĚƙƥĿijĿŠij ȳǕūŠēĚƑ ĿŠċūƭDžēĚŕĚŠȴ ŕîîƥ ŞūŠƥîijĚ ūƎîŕŕĚijîŠijċîƑĚDŽŕūĚƑūƎċūƭDžĚŠƥūĚȡ ǕūDžĚŕċǞŠĿĚƭDžċūƭDžîŕƙƑĚŠūDŽîƥĿĚȦ

www.anywaydoors.be

WIE DEURDENKT, DENKT ANYWAY De Belgische binnendeurenspecialist ANYWAYdoors biedt sinds 1995 een modern en functioneel alternatief voor ēĚŒŕîƙƙĿĚŒĚċĿŠŠĚŠēĚƭƑȦsÞØÞŕĚijƥēĚIJūČƭƙūƎĺūūijƥĚČĺŠūŕūijĿƙČĺĚȡēƭƭƑǕîŞĚĚŠūŠēĚƑĺūƭēƙDŽƑĿĚŠēĚŕǞŒĚ ŞîƥĚƑĿîŕĚŠȦŕŕĚēĚƭƑĚŠǕǞŠDŽūŕŕĚēĿijîIJijĚDžĚƑŒƥĚŠDžūƑēĚŠǧǦǦɼūƎŞîîƥijĚŞîîŒƥȦ

FLAGSHIP STORE MASSENHOVEN 03 475 15 15 info@anyway.be

VERDELERS ƑƭijijĚ 'ĚŠēĚƑŞūŠēĚ 'ĿĚƎĚŠċĚĚŒ eūƑƥƑǞŒ

ǦǪǯǬɊǨǯɊǬǫɊǨǪ

ƙƙĚŠ

ɤǩǧɊǫǯǨɊǩǭǧɊǫǦǦ

ǦǫǨɊǪǭɊǭǦɊǯǦ

ƑĚēî

ɤǩǧɊǧǬǮɊǩǭǦɊǧǨǬ

ǦǧǧɊǨǬɊǨǧɊǨǯ

¤ūƥƥĚƑēîŞ ɤǩǧɊǧǦɊǫǧǧɊǫǯǦǫ

ǦǪǯǬɊǫǧɊǬǯɊǦǦ

¹ĿŕċƭƑij

ɤǩǧɊǧǩɊǫǩǪɊǫǦǦǨ


OO K N

Cover to reveal Tekst

Brice Lemaire, Xiaolan Vandendries, Julien Obedia

Beeld

Brice Lemaire, Xiaolan Vandendries, Julien Obedia

Onderzoek Cover to reveal ter bestrijding van woestijnvorming

52


onderzoek

Woestijnvorming is een wereldwijd fenomeen dat volgens de International Union for Conservation of Nature 25 procent van het landoppervlak treft. Het leidt tot degradatie van levensomstandigheden, verplaatsing van bevolking, vernietiging van ecosystemen, achteruitgang en onbruikbaar worden van bouwland. Volgens de Verenigde Naties verwijst woestijnvorming naar landdegradatie in droge, semi-aride landen als gevolg van verschillende factoren, waaronder klimatologische variaties en menselijke activiteit. De belangrijkste door de mens te weeg gebrachte oorzaken zijn overexploitatie in de landbouw, bodem- en grondwateruitputting door overexploitatie en intensieve houtkap.

3 — 2018

Onder leiding van hun docent GĂŠrald Ledent zochten de studenten Brice Lemaire, Xiaolan Vandendries en Julien Obedia van de katholieke Universiteit van Leuven naar praktische oplossingen om het fenomeen woestijnvorming te bestrijden. Ze deden met hun onderzoek Cover to reveal mee aan de International Velux Award en dingen als Regional Winner Western Europe in de categorie Daylight Investigations mee naar de wereldtitel.

kunststof kassen die gebruikt worden voor intensieve landbouw een van de belangrijkste oorzaken van het probleem. 30 jaar geleden was het nodig om 5 meter diep te graven om water te vinden, tegenwoordig moet 200 meter diep gegraven worden en is het nog de vraag of er dan water wordt gevonden. Door onderzoek te doen naar woestijnvorming in de regio Almeria en praktische oplossingen te bedenken, willen de studenten Brice Lemaire, Xiaolan Vandendries en Julien Obedia van de katholieke Universiteit van Leuven mensen bewust maken van het fenomeen. Hiertoe ontwierpen ze tijdelijke interventies in het uitgedroogde landschap in de vorm van enorme gaasdoeken (mesh) gedragen door heliumballonen.

Zorgwekkend Op Europees niveau is de situatie in Spanje bijzonder zorgwekkend. In 1988 werd 25 procent van Spanje getroffen door woestijnvorming. In 2016 betrof het 31,5 procent van het grondgebied. Vandaag de dag heeft 20 procent van Spanje alle vegetatie verloren en wordt twee derde van het land bedreigd door woestijnvorming. Almeria is een van de meest getroffen regio's van Spanje. Hier zijn

(

25 PROCENT VAN HET TOTALE LANDOPPERVLAK IS AANGETAST DOOR WOESTIJNVORMING

)

53


OO K N

(

Atmosferisch water De installaties hebben iets monumentaals en werken als oriëntatiepunten in het uitgestrekte gebied. Ze zorgen ervoor dat de bodem en ecosystemen worden geregenereerd en behouden door het opzetten van een watercy-

54

Diffuus licht in de ochtend

DOOR HET OPZETTEN VAN EEN WATERCYCLUS OP BASIS VAN ATMOSFERISCH WATER WORDEN BODEM EN ECOSYSTEMEN GEREGENEREERD EN BEHOUDEN

)

clus op basis van atmosferisch water. Het gaasdoek werkt hierbij als een filter dat de natuurlijke licht- en schaduwscenografie, die zich in de loop van een dag ontvouwt, stimuleert en de vochtbalans op peil brengt en houdt. De structuur van het doek bevordert de condensatie van het vocht dat wordt opgevangen uit de transpiratie van planten, uit dauwwater dat normaal gedurende de dag verdampt en uit de mist die zich op bepaalde momenten in de regio voordoet. Aan de kust van Almeria ontstaat enkele keren per jaar een dichte, vochtige mist. Ondanks


national Velux Award en werden ze Regional Winner Western Europe in de categorie Daylight Investigations. Sinds 2004 daagt de Velux Group om de twee jaar architectuurstudenten uit om de rol van daglicht in de architectuur te verkennen en om nieuw denken te inspireren. Het doel van de prijs is studenten te betrekken bij de vragen hoe zon- en daglicht als belangrijkste bronnen van energie en licht te gebruiken en hoe gezondheid en welzijn in gebouwen te garanderen. Bij het ter perse gaan van deze editie van Nook was nog niet bekend of de studenten ook de wereldtitel in de wacht hebben gesleept. Zie hiervoor http://iva.velux.com.

onderzoek

de droogte heeft de regio daardoor op sommige plaatsen een grote verscheidenheid aan planten en vegetatie. Een goed voorbeeld is het Nationaal Park Sierra Nevada. Door de doorlatendheid van het gaasdoek en doordat heliumballonnen stijgen bij hogere temperaturen ontstaat er een natuurlijke ventilatie. De heliumballonnen, gemaakt van wit polyetheen, zijn bepalend voor de transparantie van het doek en beïnvloeden het spel van licht en schaduw, daarnaast zijn ze als dragers van het doek essentiële elementen voor de constructie van de installatie. De ballonen in het midden zitten alleen aan het doek vast, die aan de randen zijn ook met kabels aan de grond vastgemaakt. Door de flexibele structuur, die makkelijk te hanteren is, kan de installatie zodra een gebied hersteld is, gemakkelijk worden verplaatst naar een volgend kwetsbaar gebied.

Poëtische sfeer

3 — 2018

De installaties zorgen ervoor dat bedreigde en verwaarloosde gebieden interessante ruimtelijke omgevingen worden met bijzondere lichtkwaliteiten. Omgevingen die door hun poëtische sfeer aantrekkelijk zijn voor mensen om er te verblijven. Met hun onderzoek deden de studenten mee aan de Inter-

Contrastrijk licht in de namiddag

55


OO K N

Ambacht en innovatie

56

Tekst

Bureau Bax

Beeld

Pierpaolo Ferarri

Het Deense ontwerpbureau Bjarke Ingels Group heeft samen met het Italiaanse verlichtingsmerk Artemide een van kleur veranderende lamp ontwikkeld. De zogenoemde Gople Lamp biedt niet alleen sfeerlicht en functioneel wit licht, maar stimuleert ook de groei van planten. De volgens een eeuwenoude Venetiaanse techniek geblazen lamp, die wit glas geleidelijk verandert in kristalglas, maakt gebruik van een innovatief RWB-verlichtingssysteem waarmee het licht op verschillende temperaturen is in te stellen. De rode, witte en blauwe tinten die door het systeem verspreid worden, helpen planten de fotosynthese uit te voeren; blauw licht stimuleert de groei van planten, rood licht bevordert de bloei. Tegelijk kan met de kleuren een aangename sfeer worden gecreĂŤerd.


project in beeld 3 — 2018

project ontwerper website

Gople lamp Bjarke Ingels Group ism Artemide www.big.dk

57


partners BNI

partners AiNB


ADVERTENTIE Lumiko’s Bikkel LED dimmer 890300: de kameleon onder de dimmers.

 Past zich aan op de aangesloten LED verlichting  Onzichtbaar achter elke bestaande of nieuwe schakelaar te installeren  Minimale belasting van slechts 1W  Voorzien van fase afsnijding

klemko.nl


GEPATENTEERDE TECHNOLOGIE

Met Magnetude® presenteert Harinck een gepatenteerd en innovatief systeem dat tal van voordelen biedt tegenover de klassieke vleugeloverdekkende systemen.

GEEN KROMTREKKENDE VLEUGELOVERDEKKENDE DEUREN En dit zelfs tot 3000 x 1500 mm deurblad in zwarte kleur. Door het gebruik van magneten wordt de buitenplaat van de deur niet mechanisch verbonden (gelijmd) met de vleugel, maar kan ze vrij bewegen over de vleugel. Zelfs bij opwarming van de buitenplaat tot 90°C kan de deurvleugel gemakkelijk gesloten en ontsloten worden zonder vervorming. TIJDS- EN PLAATSWINST Daar men geen ontvetters, schuurmiddelen, 2 componenten lijm, opspanlatten of bovenfrees dient te gebruiken levert dit innovatief systeem bij het monteren heel wat tijds- en plaatswinst op. ONDERDELEN VERVANGBAAR BIJ SCHADE WANT NIKS IS VERLIJMD Met Magnetude® kan het vulpaneel met de magneten als voorlopig paneel geplaatst worden. De buitenplaat wordt slechts bij oplevering gemonteerd, waardoor beschadigingen tussen plaatsing en moment van

oplevering voorgoed tot het verleden behoren. Indien er later schade komt aan de buitenplaat, binnenplaat of tripleglas dan kunnen al deze elementen apart vervangen worden, want zelfs het glas wordt mechanisch bevestigd zonder silicone. Dus de woning wordt met basisplaat winddicht afgesloten, pas bij oplevering wordt de buitenplaat via magnetisme op de basisplaat gemonteerd. ONVERMINDERD INBRAAKWEREND De inbraakbestendigheid van een Magnetude®-deur is dezelfde als van een deur met een gewoon deurpaneel. Als men er in slaagt de buitenplaat te verwijderen, dan wordt men geconfronteerd met het klassieke deurpaneel dat met de glaslat vastzit in de glassponning. ONZICHTBARE MONTAGE DEURTREKKERS Een onzichtbare montage van deurtrekkers is mogelijk en deze zijn in geval van schade zelfs vervangbaar.

de buitenplaat

vulpaneel

D E U R PA N E L E N HARINCK n.v. Heirweg 95, 8710 Wielsbeke, België T +32 (0)56 67.40.50 | F +32 (0)56 67.40.51

info@frager-fralu.com | www.frager-fralu.com

CDeSIGN.be

Bij een deur met een magnetisch paneel is er geen starre verbinding tussen de buitenplaat (die onderhevig is aan opwarming en vervorming) en de rest van de deur. De vervorming blijft bijgevolg beperkt tot deze buitenplaat en de deur kan probleemloos geopend en gesloten worden.


Handtas met porselein – Frank Claesen

BRANDED CONTENT

Modus Vivendi – Piet Stockmans

Noor vazen – Frank Claesen

Studio Pieter Stockmans Studio Pieter Stockmans combineert voor zijn porseleinkunst een ambachtelijke productie met een hedendaagse, experimentele aanpak. De ontwerper tast voortdurend de grenzen van het porselein af. De studio, op de mijnsite C-Mine in Genk, is de Belgische specialist in designs uit hardporselein.

Pieter geeft vijftig jaar knowhow en liefde voor het product door aan zijn dochter Widukind, die sinds 2007 de dagelijkse leiding heeft van de studio. Samen met een zeskoppig team zetten ze in het atelier de bijzondere traditie van ambachtelijk hardporselein voort. Frank Claesen ontwerpt sinds 1999.

Piet Stockmans startte zijn carrière als ontwerper voor Mosa Maastricht in 1967. 20 jaar later richtte hij Studio Pieter Stockmans op. De Studio Pieter Stockmans focust zich op kleine, unieke collecties. Elk product wordt van A-Z vervaardigd in eigen atelier te C-mine. Bekende realisaties zijn de trofee van de Memorial Vandamme en het bord voor het prinselijke huwelijk in Monaco. De studio staat hoog aangeschreven bij internationale topchefs, zoals Alain Ducasse en Peter Goossens.

Studio Pieter Stockmans - C-Mine 100 bus 2 - 3600 Genk - T +32(0)89 382 362 - www.pietstockmans.com - info@pietstockmans.com


JUNG LS 990 – de tijdloze schakelaar is 50 jaar

LS 990 - de tijdloze schakelaar sinds 1968 Een succesverhaal van een halve eeuw daarop kan dit jaar zowel BNI terugblikken als ook een andere favoriet bij architecten en interieurarchitecten: LS 990, de tijdloze schakelaar van JUNG. Al sinds 1968 op de markt, is zij dankzij haar tijdloze elegantie, ook 50 jaar later nog zeer geliefd.

Een klassieker ontstaat Het is eind jaren ’60 dat LS 990 ontstaat. Tot dan was de tuimelschakelaar de standaard. Met de nog steeds actuele leidraad: “Vooruitgang als traditie” van oprichter Albrecht Jung, had JUNG voor ogen om een schakelaar met groot bedienoppervlak te ontwikkelen. Geïnspireerd op de Bauhaus filosofie, die een gebruikersgeoriënteerde vormgeving vereist en inzet op heldere elementaire vormgeving, heeft hij het design teruggebracht tot het absoluut noodzakelijke. Tegelijkertijd grijpt hij terug op een geometrische basisvorm: het klassieke vierkant. JUNG LS 990 heeft een schakelaaroppervlak van 70 × 70 millimeter met 5 millimeter raam eromheen. Met de esthetiek van haar gereduceerde vorm, het grote bediencomfort en zijn heldere uiterlijk, komt het programma niet alleen tegemoet aan alle eisen voor een modern interieur, maar is het ook de basis voor de verdere ontwikkeling van de schakelaar als zodanig. In 2018 verheugt LS 990 zich op nog steeds stijgende populariteit bij architecten en interieurarchitecten - LS 990 is de langstlevende en meest succesvolle schakelaar in de branche.

In 1968 komt de vlakke schakelaar LS 990 op de markt.

In 1998 wordt de zwarte schakelaar geïntroduceerd, een uitvoering die nog steeds zeer geliefd is bij architechten.


Minimalistisch streng, organisch speels of weelderig: met zijn terughoudende vormgeving en zijn strakke belijning past LS 990 in ieder interieurconcept. Voor dit programma heeft JUNG talrijke kleur- en materiaalvarianten. Daarbij zijn er meer dan 200 functies mogelijk - van multimedia-aansluitingen en contactdozen, tot deurcommunicatie en internationale systemen. De 1- tot 5-voudige ramen kunnen horizontaal of verticaal geplaatst worden. Naast talrijke kleuren in kunststof en in metaal is LS 990 ook verkrijgbaar in alle 63 kleuren van Les Couleurs® Le Corbusier. Le Corbusier behoort tot de meest toonaangevende architecten van de 20e eeuw. De kleuren van een gebouw waren in zijn ogen net zo belangrijk voor een geslaagd project als de plattegrond en de doorsnede. Met LS 990 in Les Couleurs® Le Corbusier maakt JUNG, als enige schakelaarfabrikant ter wereld, deze unieke kleurvormgeving mogelijk. Alle tinten kunnen onderling harmonisch met elkaar gecombineerd worden. Zij worden gefabriceerd in Schalksmühle en Lünen. Daarvoor ontving de onderneming in 2011 van TÜV Nord het certificaat ‚Made in Germany‘. Vast geworteld

In 1999 introduceert JUNG ‘Edelstaal’ de schakelaar in de LS range in echt metaal.

in de regio en sinds tientallen jaren een stabiele werkgever, vertrouwen klanten over de hele wereld tegenwoordig op de continue en hoge kwaliteit.

JUNG – vooruitgang als traditie JUNG is premiumaanbieder van moderne gebouwbeheertechniek. Schakelaars, contactdozen, dimmers, observers en systemen voor het aansturen van de functies in luxe woningen en in utiliteitsprojecten behoren tot het portfolio van deze middelgrote, traditionele onderneming. Opgericht in 1912, is ook vandaag de dag de drijfveer: JUNG ontwikkelt en fabriceert met pioniersgeest tijdloze producten en op de toekomstgerichte oplossingen. Het schakelaarontwerp en de toepassingen van JUNG kunnen op individuele eisen worden afgestemd. Bovendien bekommert JUNG zich om haar verantwoordelijkheid voor een duurzame en energiezuinige productie. De teamgeest van de 1200 medewerkers in Duitsland en bij de 17 dochterondernemingen en 67 vertegenwoordigingen in Europa, Noord Amerika, het Midden-Oosten en Azië leveren hieraan een belangrijke bijdrage. www.jung.nl

Sinds 2014 biedt JUNG wereldwijd exclusief LS 990 aan in Les Couleurs® Le Corbusier.

— EEN KLASSIEKER WORDT VERDER ONTWIKKELD. LS ZERO is de moderne interpretatie van de klassieker LS 990. Het puristische schakelaarontwerp grijpt terug op de vormgeving van de iconische vlakke schakelaar met smalle ramen; het bijzondere is echter dat LS ZERO ultra vlak wordt ingebouwd. Vloeiende overgang zonder vlakverschil tussen schakelaar, contactdoos en slimme bedienelementen en hun ondergrond ontstaan bij LS ZERO. Dankzij de consequente, ultra vlakke, integratie in meubels en wanden biedt JUNG met dit product de mogelijkheid tot een gereduceerd en strikt interieurconcept.

advertorial

Een klassieker toont diversiteit


Dunne fronten, eenvoudig bevestigd Om het u zo eenvoudig mogelijk te maken, hebben we een bevestigingssysteem

ADVERTENTIE ontwikkeld waarmee u meteen drie toepassingen kunt realiseren: Klapdeuren, draaideuren en lades. Meubels maken indruk met dunne fronten en overtuigen door de beproefde Blum-functionaliteit.

www.blum.com


Nieuw TECE zet trend met doucheprofiel TECEdrainprofile Design & vormgeving

RUIMTE VOOR VORMGEVING

• • • •

Geen vulstukken van (afgeschuinde) tegels Past precies, lengte aan te passen Eenvoudige reiniging voor goede hygiëne Goed te positioneren, esthetisch perfect

(0592) 415074 info@tece.nl www.tece.nl


ACOUSTIC With the new collection ACOUSTIC by DecoLegno you can create stylish interior and furniture solutions with a high design value and a sound-absorbing effect. This provides a positive contribution to the acoustic environment and improves the quality of life in residential, hospitality and workspaces.

www.decolegno.nl D E C O L E G N O I S S U P P L I E R O F T H E C O L L E C T I O N D E C O R A T I V E S H E E T M A T E R I A A L B Y T H E I T A L I A N

Ontwerp: Grand & Johnson

B R A N D

C L E A F.

Fotografie: Bastiaan Woudt

OO

12,50 euro

by

N

K

3 — 2018

Profile for Elma Media

NOOK2018#3 - BNI/AINB  

Nook is a publication by the BNI and the AiNB on interior architecture.

NOOK2018#3 - BNI/AINB  

Nook is a publication by the BNI and the AiNB on interior architecture.