__MAIN_TEXT__
feature-image

Page 1

d n e ar v t r oo V . . . er d ver

met mensen, feiten, n, activiteiten, gedachte en bedoelingen voor de nieuwe gemeente

Uitgave voor:

HELVOIRT

CROMVOIRT

VUGHT

Voortvarend verder... - 1


Een bericht voor de toekomst Begin 2019: om het afscheid van de gemeente Haaren niet geruisloos te laten verlopen, roept de gemeente via de lokale media inwoners op om mee te denken over een toepasselijk afscheidscadeau voor elk dorp. In februari komen zo’n 20 meedenkers, afkomstig uit de vier dorpen, bij elkaar in het gemeentehuis. De Helvoirtenaren komen met het idee om een glossy te maken.

Nina, Marijn en Willem

Colofon © december 2020 Titel: Voortvarend verder… Helvoirt, Cromvoirt en Vught Uitgegeven bij het afscheid van de gemeente Haaren. Initiatief: Gemeente Haaren Samenstelling en eindredactie: Jan van Balkom & Peter van Gorp

De gemeente stelt een mooi bedrag beschikbaar en we kunnen aan de slag. Al gauw zijn we het erover eens dat met het magazine de blik wordt gericht op de toekomst: • Wie zijn de mensen die samen de nieuwe gemeente Vught willen vormen? • Welke wetenswaardigheden uit de drie dorpen zijn interessant voor elke inwoner?

Foto omslag: Henk Pijnenburg. V.l.n.r.: Nevarah, Marijn, Eva, Maartje

Als de Vughtse burgemeester in de gaten krijgt, dat de glossy voor álle inwoners interessant zal zijn, stelt hij voor om het magazine ook te verspreiden in Cromvoirt en Vught.

Vormgeving en drukwerk: Drukkerij Elka Sikkers Watermanstraat 37, 5015 TG Tilburg www.elkasikkers.nl

Gedurende een aantal maanden vragen we - via de lokale media - aan alle inwoners van de dorpen om voorstellen in te dienen. Dat leidt tot veel mooie ideeën. In een bijeenkomst met 15 mensen afkomstig uit de 3 dorpen, gaan we - eind 2019 - op zoek naar thema’s om de ‘grootste gemene delers’ te kunnen pakken. Een flink aantal meedenkers is ook bereid om een of meer bijdragen te leveren. Het wordt een mooie groep van actieve medewerkers: interviewers, columnisten en fotografen (zie pagina’s 82 en 83). Ruim een jaar later ligt glossy Voortvarend verder... voor u. Met iets meer moeite en vernuft vanwege corona zijn alle artikelen met groot enthousiasme samengesteld. We realiseren ons dat een aantal van de beschreven activiteiten dit jaar niet konden plaatsvinden door de maatregelen. We hopen dat het jaar 2021 een mooie en gezonde start van de nieuwe gemeente Vught zal zijn. Jan van Balkom & Peter van Gorp

2 - Voortvarend verder...

Oplage: 6500 Deze glossy werd mede mogelijk gemaakt door de ondersteuning van de redactie van ’t Pomphuiske (Helvoirt) en van ’t Lantaerntje (Cromvoirt). Dorpsplatform Plein Helvoirt zorgde voor een goed beheer van de middelen. We deden ons best om alle rechten die rusten op teksten, foto’s en illustraties te verwerven. Als er (onder)delen worden overgenomen stellen we het op prijs dat de naam van deze uitgave als bron daarbij wordt vermeld.


Aan alle inwoners van Helvoi rt, Vught en Cromvoi rt,

Foto: Ton Stappers

In een tijd dat ‘afstand houden’ de nieuwe norm lijkt te worden, zoeken wij juist verbinding met elkaar. Wij, dat zijn u en ik en alle inwoners van Helvoirt, Vught en Cromvoirt. We zijn op weg mét elkaar en náár elkaar. We zijn ook op weg naar onze gezamenlijke toekomst. Een toekomst, waarin we onze krachten bundelen. Het is een prachtig vooruitzicht. Ik vind het een eer, dat veel inwoners van Helvoirt hun voorkeur hebben uitgesproken voor ons mooie Vught. En, tussen u en mij, ik ben er ook een beetje trots op. Het heeft iets van de eerste dansles, waarop je gevraagd wordt door het mooiste meisje in de zaal – of, zo u wilt - de knapste jongen. Dan zet je je beste beentje voor en je doet je best om een glansrijke eerste indruk te maken. Die glansrijke eerste indruk hebt u voor u. Een prachtige Helvoirt-Vughtse ‘glossy’ als een fraai visitekaartje van Helvoirt, Vught en Cromvoirt voor onze wederzijdse, nadere kennismaking. Met hartelijk dank en veel

waardering voor samenstellers en initiatiefnemers Jan van Balkom en Peter van Gorp en alle inwoners, die een bijdrage hebben geleverd, uit Helvoirt, Vught en Cromvoirt. De glans van deze fraaie glossy straalt niet alleen van het papier af. Want een mooie buitenkant is weliswaar een lust voor het oog, maar het gaat vooral om de inhoud. Net als bij de jongen en het meisje van die eerste dansles. En ook de inhoud van onze glossy glanst, neemt u dat van mij aan. Met warmte, inspiratie en onze wederzijds gekoesterde gastvrijheid. Blader door de kleurrijke pagina’s en ontdek, herken en beaam wat Helvoirt, Vught en Cromvoirt hun inwoners en bezoekers te bieden hebben. Onze bezienswaardigheden en verborgen schatten behoren tot de fraaiste van Brabant en veel bewoners delen een echte interesse, betrokkenheid en trots waar het om hun woonplaats gaat. Dat blijkt niet alleen uit de brede belangstelling voor alle activiteiten, initiatieven en

evenementen, maar ook uit de belangeloze en hartverwarmende inzet van de vele vrijwilligers, die elk van de drie dorpen rijk is. Het tekent u en het tekent ons. Het tekent onze Bourgondische inslag, onze zorg voor elkaar en voor onze omgeving en het karakter van drie prachtige, eigengereide Brabantse dorpen, die als de ‘nieuwe’ gemeente samen verder gaan en geschiedenis zullen schrijven. Ieder met behoud van de eigen identiteit en elkaar versterkend in vele opzichten. Kortom, ik denk dat we met onze eerste dans niet alleen ons beste beentje voorzetten, maar ook een belangrijke stap zetten naar onze gedeelde toekomst. Een toekomst waarin het resultaat van onze eenwording, de som der delen overtreft. Daarvan ben ik overtuigd. Ik hoop dat u zich thuis voelt in onze nieuwe gemeente. Namens al onze inwoners heet ik u hartelijk welkom. R.J. van de Mortel, Burgemeester

Voortvarend verder... - 3


Inhoudsopgave

18

Zowel fietsers als lopers genieten dagelijks van de adembenemende natuur in de nieuwe gemeente Vught.

26 44

Helvoirt is een inspirerende omgeving voor kunstenaars. Zo ook voor kunstenaarskoppel Joos van de Plas en Frans Lampe.

Wat zou het mooi zijn als de muzikanten van Kunst Adelt, Kunst en Vriendschap en de Cromvoirtse fanfare in 2021 met zijn allen gaan dauwtrappen! Hoornist Mees Verbeek is vast en zeker van de partij!

Dat Helvoirt en Vught goed matchen, bewijst het echtpaar Ad en Jeanne Vogels. 4 - Voortvarend verder...

51


...en verder in deze uitgave

Helvoirtse Marieke Jacobse en Vughtenaar Jimi Bellmartin brengen muzikaal vertier tot ver over de dorpsgrenzen.

58

73 De weidevogels van het Helvoirts Broek verbinden onze drie dorpen Cromvoirt, Helvoirt en Vught.

70

Jan Kemps is onze gids bij de wandeling van Helvoirt naar Vught.

Bericht voor de toekomst Een prachtig vooruitzicht Wandelen van Vught naar Helvoirt Column Cees Slegers Natuurlijk Vught Winkelen in Helvoirt en Vught Op mijn plek: Rens Bressers Pinksterblom Noten op de Noen Elbrimale Kasteel Maurick Leyetocht en Kangoeroeloop Op mijn plek: Laura Kloppenburg Column Fred de Graaf Huisje ten Halve Hoef ten Halve JeanMarianne Bremers Een muzikaal drieluik Samenkomen in... Vught Op mijn plek: Ine van Rooij Kasteel Zwijnsbergen Column Marleen Peters Samenkomen in ... Cromvoirt Trias Sportivica Basisschool Cromvoirt Basisschool Vught Basisschool Helvoirt Op mijn plek: Frank de Jong Scouting Samenkomen in ... Helvoirt Frans Lampe en Joos van de Plas Voedselbos Van Helvoirt naar Vught Seniorenbus De rails liggen er al! Op mijn plek: Kees Janssen Van Vught naar Helvoirt Lokale media Column Ton Wagenaars Jeugd- en jongerenwerk Jimmy Bellmartin Marieke Jacobse De IJzeren Man Ode aan Cromvoirt Op dezelfde golflengte Nationaal Monument Kamp Vught Bestuur en politiek Koningsdag Helvoirt Koningsdag Vught Wandelen van Helvoirt naar Vught Op mijn plek: Jolein van Asseldonk B&B Helvoirts Broek Bosbewoners Wijkagent Marcel de Rouw Keiespellersdurp Kneutergat Bouwen voor de toekomst Vincent van Gogh Charles Grips Medewerkers

2 3 6 8 9 10 12 13 14 15 16 18 20 21 22 23 24 26 28 29 30 32 33 34 36 37 38 39 40 42 44 46 47 48 49 50 51 52 55 56 58 59 60 62 63 64 66 68 69 70 72 73 74 75 76 77 78 80 81 82

Voortvarend verder... - 5


Wandelen met Emiel Rijken van Vught naar Helvoirt

De stille, statige landgoederenroute tussen Vught en Helvoirt

Tekst: Ton Wagenaars / Foto’s: Ton Stappers

Het Mariakapelletje op landgoed Sparrendaal ligt verscholen tussen het groen. In deze omgeving heet dat overigens struweel of lommer, want alles ademt hier plechtstatigheid uit. En hoewel er louter stilte fluistert komen er toch dagelijks ‘bedevaartgasten’ langs, want steevast brandt er wel een kaarsje. Of er wordt in het minuscule aantekenboekje een wens of boodschap geschreven. Soms is de tekst alleszeggend zoals die van een geïmponeerd kind dat de sfeer juist aanvoelt: ”Dank U voor de ‘vluitende’ vogels en de ‘vrisse’ lucht…” “Het oogt misschien wel een beetje feodaal, maar het zijn juist de gefortuneerde eigenaren en ontginners van weleer die deze werkelijk unieke en bijna verstilde, oudere landgoederen hebben aangelegd, bewoond en hebben weten te behouden. Vught heeft zo’n 35 landgoederen en buitenplaatsen. De route tussen Vught en Helvoirt in de directe omgeving van de landgoederen Coebax, Elzenburg, Kappelebos, Wargashuyse, Eik en Ven, Sparrendaal en Jagershagen is een nauwelijks bewandelde of bereden route. De mensen nemen liever de N65 want dat is sneller en dan neemt men waarschijnlijk de herrie voor

lief”, aldus de natuurvorser en bezield woudloper Emiel Rijken (66) decennialang werkzaam bij het Brabants Landschap en thans alweer 35 jaar woonachtig in de tuinmanswoning op landgoed Wargashuyze. Hij kent de geschiedenis van de statige landhuizen die soms de tand des tijds doorstaan hebben, maar soms ook zijn verdwenen met thans nieuwe bewoners in wederom imposante behuizingen. Rijken kan ook verhalen over oude ruïnes, speciale bewegwijzeringen, gebruikte materialen bij de bouw van boerderijen of de betekenis van opschriften op familiegraven. Hij weet dat de familie Martini in de negentiende eeuw woeste heidegronden kocht in Vught en Helvoirt waarvan een apart deel Jagershagen werd gedoopt. Dit verklaart tevens de naam want het achtervoegsel ‘hagen’ staat voor afgescheiden gebied. Sommige landgoederen, rijk aan afwisselende begroeiingen en met veelal hoge, oude bomen, worden doorkruist door wandelroutes, andere zijn niet openbaar en worden door hoge hekwerken verdedigd. De seizoenen toveren vier maal per jaar een geheel andere

6 - Voortvarend verder...

H V

wereld, maar steeds met een wat mystieke en betoverende schoonheid die riekt naar de tijden van weleer toen de koetsen er gereden moeten hebben en op Sparrendaal de missionarissen van Scheut ( België) vanaf 1900 de 38 hectare grond in eigendom kregen met als doel Nederlandse jongeren op hun internaat te interesseren voor het missiewerk in alle delen van de wereld zoals Afrika, Azië en de beide Amerika’s. Eens stond in dit rustieke deel tussen Vught en Helvoirt het Blindeninstituut De Steffenberg ( 1971 – 1998 ) maar toen dit in 1998 een bestemming dreigde te krijgen voor asielzoekers kocht een handvol welgestelden het instituut op om te voorkomen dat dit verstilde bosrijke gebied langs de N65 ten prooi zou vallen aan vluchtelingen waardoor het gehele gebied het serene karakter zou verliezen. Nu staat er het statige landhuis Eik en Ven, niet open voor publiek. Het was de laatste decennia de enige keer dat het gebied landelijk aandacht kreeg.


Thans heerst er een bijna plechtige rust met tussen de eeuwenoude eiken, beuken en vooral veel acacia’s ook nog ruimte voor weilanden in een soort omsloten coulissenlandschap waar volop plaats is voor een slinkende maar nog steeds boeiende flora. Emiel Rijken put uit zijn rijke ervaring bij het Brabants Landschap en benoemt moeiteloos de bloem- en grassoorten en schat vol liefde de ouderdom van loof- en naaldbomen. En verklaart de naam Sparrendaal: “De familie Van Rijckevorsel kocht in 1787 dit stuk grond ter ontginning en de overheid gaf subsidie om naaldbomen te planten. Het werden sparren…”

Tien Geboden En bijna schrijdend door de decennia-oude lanen waar honderden missionarissen moeten hebben gebrevierd wordt er geciteerd uit de Tien Geboden voor Ingezetenen uit Vught, daterend uit 1920: “Gij zult noch den bast van den boom, noch het hout van de rustbank bestemmen tot het stamboek uwer familie” oftewel: kras geen namen in boomstammen of zitbanken om uw naam te “vereeuwigen”. Daaraan heeft men zich niet altijd gehouden getuige de namen van geliefden in beukenstammen met een bijna angstig groteske omvang. Andere getuigenissen van

H V

menselijke bewoning hangen soms met tientallen achter elkaar tegen de stammen: vogelkastjes. En vaak bewoond want “Er is hier een rijke schakering van vogels die wisselt gedurende de seizoenen. In de lente komen hier volop de trekvogels terug zoals de kwikstaart, tjiftjaf, fitis, vliegenvanger en de koekoek. Op de weilanden landen ze ook nog: de grutto, kievit of wulp, maar deze laatste soorten helaas steeds minder hoewel vrijwilligers uit Vught en Helvoirt er alles aandoen om voor hen de biotoop te verbeteren”, weet Rijken die kan stoelen op decennialange ervaring met vrijwillig landschapsbeheer. Vaste bewoners zijn er ook voor de natuurliefhebbers: Vlaamse gaai, zwarte kraai en ekster zijn algemene vertegenwoordigers van de kraaiachtigen maar ook de spechten zijn vertegenwoordigd met de zwarte en groene specht als luidst lachende. “Zelfs de middelste bonte specht komt weer voor”. En op Wargashuyze, Sparrendaal en Jagershagen kan men bij voldoende geduld ook het hert, de vos, de das en soms zelfs de steenmarter spotten. Op borden van de natuurwacht kan de wandelaar of fietser ook lezen dat libellen, kikkers, salamanders en padden nog te spotten zijn en dat de vlindersoorten als kleine vos, oranje tip of dagpauwoog nog volop te bewonderen zijn. Dit alles houdt op, als de spaarzame fietsers of wandelaars na enkele kilometers indrukken verzamelen beland zijn op de Esschebaan. Daar ligt in al zijn uitgestrektheid het Helvoirts Broek, decennialang een waterrijk en moerassig gebied van 250 hectare dat grote delen per jaar onder water stond maar thans wordt teruggegeven aan de natuur.

Voortvarend verder... - 7


Column

Cees Slegers

Verschuivende grenzen

Foto: Henk Pijnenburg

Ik ben geboren in Cromvoirt, maar in het geboorteregister werd daar tussen haakjes achter gezet: ‘gemeente Vught’. Door slechts anderhalve kilometer te verhuizen naar den Distelberg werd ik inwoner van de gemeente Helvoirt om op middelbare leeftijd te ontdekken dat ik zonder me te verplaatsen plotseling tot de gemeente Haaren behoorde. En nu, inmiddels lid van een risicogroep, wordt de cirkel rond en mag ik me weer inwoner van de gemeente Vught noemen.

C

romvoirt was in mijn jeugd zo klein dat je voor veel dingen naar Vught moest: voor nieuwe Robinson-sandalen ging je naar Jonkergouw, voor vlees kon je terecht bij een van de vele slagers, kapper Aarts bij de overweg knipte mijn haar en met het receptenbriefje van de dokter fietste je naar apotheek Willekens aan de Markt. Alleen voor een nieuw pak nam je moeder je mee naar Kreymborg in Den Bosch. Wij, aan de ‘Vughtse’ kant van de kerk, leefden eigenlijk een beetje met de rug naar Helvoirt toe. Ik heb de indruk dat de mensen ten westen van de kerk iets meer op Helvoirt

8 - Voortvarend verder...

gericht waren. Zij gingen niet alleen naar slager Hoevenaars bij het spoor, maar kregen ook vaker verkering in Helvoirt. Bij hen kwam vooral dokter Van Oirschot uit Helvoirt over de vloer, terwijl de norse dokter Hillen uit Vught meer klanten aan onze kant had. Cromvoirt en later de gemeente Vught had ook nog een echte grensrivier: de Zandleij, in de wandeling De Leij genoemd. Dit betekende dat de buurtschappen de Voorste en de Achterste Distelberg tot Helvoirt behoorden. Dat ‘Voorste’ en ‘Achterste’ was duidelijk in Helvoirt bedacht. De bewoners van de Ach-

terste Distelberg waren trouwens helemaal op Cromvoirt gericht. Als jongens ondernamen wij vanuit Cromvoirt expedities in dit grensgebied. We staken vanaf de Hoge Akker de Leij over om in het dennenbos ‘knoppen’ te rapen. Zo noemden wij de dennenappels die je voor een gulden per juten zak kon verkopen als aanmaakmateriaal voor de kachel. Daar verhief zich de ‘Vennekens-berg’, een uitloper van de Drunense Duinen. Dat was behoorlijk avontuurlijk want het was bekend dat verderop in dat dennenbos enkele decennia eerder een boswachter door een houtstroper met een bijl vermoord was. We zagen op die plaats een wit huisje met een rood pannendak waar een vrouw alleen woonde. En uit alle sprookjes die je ooit gehoord had, wist je dan dat het oppassen geblazen was. Iets van de aantrekkingskracht van het dreigende en geheimzinnige bleef kennelijk bestaan, want toen het in 1973 te koop stond hapten mijn vrouw en ik meteen toe. Al bijna vijftig jaar wonen wij in dit grensgebied tussen Helvoirt, Cromvoirt en Vught. Wij krijgen hier als de bezorger ons niet vergeet ’t Pomphuiske, ’t Lantaerntje, Het Klaverblad en de Bossche Omroep. Hoe kosmopolitisch wil je het hebben?


NATUURLIJK VUGHT Tekst & foto’s: Peter van Gorp

Felix bestudeert een sal

amander Robin van Dijk

Met het oog op de opsplitsing van de gemeente Haaren is de vertrouwde natuurclub LNMH (Stichting Landschap, Natuur en Milieu Haaren) per 20 juni 2020 opgeheven. Vughtse natuurliefhebbers, zoals Robin van Dijk, stellen de ontheemde Helvoirtenaren graag gerust, want ook Vught kent enthousiastelingen die zich inzetten voor natuur en milieu. “Onder de koepel Natuurlijk Vught,” legt bestuurslid Van Dijk uit, “zijn organisaties actief, zoals de Natuur- en Milieugroep (NMV) Vught, Weidevogelgroep Cromvoirt en de Jeugdnatuurwacht”. NM Vught organiseert wandelexcursies, lezingen en cursussen maar doet ook soorteninventarisaties. Er zijn goede contacten met de gemeente, ook als het gaat om bescherming en beleid rondom de Vughtse natuurgebieden. In Natuurpark De Kwebben, een compact, maar mooi groen gebiedje liggend tussen de Vughtse bebouwing, staat het clubhuis van de Jeugdnatuurwacht Vught. Daar is ook een natuurspeeltuin en een Vlinder/Pluktuin. Maar er is meer! De natuur van Vught mag er zijn, met de Vughtse Hei, de IJzeren Man, de Gement en

de landgoederen en parken. NM Vught is supertrots op soorten die er voorkomen, zoals de levendbarende hagedis, alle soorten spechten, de orchideeën, zonnedauw… En niet te vergeten de bever, de das, de weidevogels, de kamsalamander, kerkuilen en steenuilen… De Vughtse en Helvoirtse natuur vormen samen een prachtige groene zone in het hart van Brabant. “Door de samenvoeging wordt ook de samenhang van de natuur versterkt,” denkt Robin van Dijk, “bijvoorbeeld door de ontwikkeling van het Helvoirts Broek.” Voor een goed beheer is samenwerking tussen Helvoirtse, Cromvoirtse en Vughtse natuurvrienden zeer gewenst. En daarom wil NM Vught samen met het Helvoirtse deel van LNMH snel een nieuwe IVN-afdeling Vught, Cromvoirt, Helvoirt vormen. Er wordt gewerkt aan een actieve afdeling die natuurcursussen organiseert, excursies en lezingen. Een geruststellend vooruitzicht voor de ‘ontheemde’ natuurminnende Helvoirtenaren!

V

“Hoe meer samenwerking, hoe beter! Om van te leren en elkaar beter te leren kennen”

Voortvarend verder... - 9


Winkelen in Helvoirt en Vught Zou Vincent van Gogh ooit zijn voetstappen gezet hebben in de Sint Petruskerk in Vught? Op zoek naar inspiratie voor zijn schilderijen? Het zou kunnen; de kerk opende haar deuren in 1884, zes jaar voor zijn

Edwin Pijnenburg (Foto: Bart Meesters)

dood. Wat zeker is, is dat Van Gogh en DePetrus ruim 130 jaar later een inspiratie vormen voor twee ondernemers uit Helvoirt en Vught. Angèle van de Water is centrummanager in Vught. Zij is voor alle ondernemers in het centrum de contactpersoon richting de gemeente Vught. Ook organiseert zij diverse activiteiten in dit gebied. Angèle is in dienst bij Stichting Centrummanagement Vught. Over haar ambitie zegt ze: “Ik wil het centrum met al haar bijzondere plekken en activiteiten op de kaart zetten voor alle inwoners van Vught. En daar horen de inwoners van Helvoirt wat mij betreft nu al bij”. DePetrus is voor Angèle het hart van het centrum en heeft een geweldige ontmoetingsfunctie voor jong en oud. “Het is een mooie invulling voor een monument met een diepere betekenis voor vele Vughtenaren”, zegt ze. Edwin Pijnenburg is eigenaar van Mitra Slijterij in Helvoirt en het aanspreekpunt

10 - Voortvarend verder...

Van Gogh Tekst: Dianne Commissaris

voor ’alle bedrijven met een balie in Helvoirt’. ‘Helvoirt’ kent hem als contactpersoon richting de gemeente. Hij is mede-aanjager van de winkeliersactie en nam mede het initiatief voor de prachtige sfeerverlich-

Lokale ondernemers kennen hun klanten H V

ting in de decembermaand. Zijn motivatie om dit werk op vrijwillige basis te doen is het belang dat hij ziet in samen optrekken. Daarnaast haalt hij veel voldoening uit het organiseren van activiteiten voor de lokale gemeenschap. Het standbeeld van Vincent van Gogh symboliseert voor Edwin de samenwerking tussen Helvoirtse ondernemers om de unieke ‘Van-Goghlocaties’ die Helvoirt rijk is bekend te maken bij een groter publiek. Angèle en Edwin zien lokale ondernemers als onmisbare schakels voor een leefbaar dorp. Ze geven de straten letterlijk een gezicht met hun winkels en bieden werkgelegenheid aan inwoners. Velen sponsoren lokale verenigingen en huis-aan-huisbladen. Zowel Vught als Helvoirt hebben familie-


Winkelen in Vught en Helvoirt

Angèle van de Water (Foto: Rens Bressers)

meets DePetrus Ik steun de ondernemers uit

onze gemeente

Jij ook?

OVH Dit is een initiatief van door maandblad Deze poster wordt u aangeboden

voor Kijk op www.wijzijnopen.nu • aangepaste openingstijden • online aanbod • hoe jij kunt helpen iske. ’t Pomphu

bedrijven van naam en faam, die ook klanten van buiten de dorpen trekken. Iets waar andere ondernemers profijt van hebben. Lokale ondernemers kennen hun klanten en zorgen dat die krijgen wat ze nodig hebben. Ze zijn immers ook buren, dorpsgenoten en leden van dezelfde vereniging.

enigingen in de twee dorpen hebben verschillende belangen”, zegt Angèle, “dat gaat wellicht niet samen”. “Elkaar kennen is zeker waardevol”, vult Edwin aan, “zodat we kunnen samenwerken op hele specifieke punten, bijvoorbeeld richting de gemeente”.

Na het samengaan van de dorpen zien Angèle en Edwin al mogelijkheden tot samenwerking, bijvoorbeeld bij ‘Proef Vught’ en ‘Beetje Proeven Enzo Helvoirt’. Ook lijkt het hen leuk om meer Helvoirtenaren warm te maken voor de IJsbaan in Vught (niet té warm natuurlijk, op zo’n ijsbaan ). Op de vraag waar de Helvoirtse en Vughtse ondernemers elkaar in zouden kunnen vinden hebben ze niet zo snel een antwoord. “De huidige ondernemersver-

Ter afsluiting merken ze op dat ‘corona’ ertoe bijgedragen heeft dat veel inwoners hun lokale koopmogelijkheden (her-)ontdekt hebben. “Het zou gaaf zijn als we het lokale inkopen samen weten vast te houden”, zeggen ze allebei. In Helvoirt heeft Edwin korte lijnen met de OVH, in Vught weet Angèle de weg naar MKB Vught en OKV. Zo eindigt het gesprek toch nog met een mooie ambitie die door alle ondernemers gedragen kan worden.

04-05-20 10:04

woner_330x215.indd

2_WijZijnOpen_Flyer_Be

1

H V

Voortvarend verder... - 11


s er s s e r Rens B H

Ik ben (rond de) 25 en‌

op mijn plek in Helvoi rt geboren 5 augustus 1995 Ik heb een relatie, maar woon nog thuis. Dit jaar rond ik mijn studie werktuigbouwkunde af in Eindhoven. Naast mijn studie werk ik als zelfstandig concertfotograaf en heb ik twee bijbaantjes in het dorp. Enthousiast van? Alle muzikale activiteiten in ons dorp, bijvoorbeeld de concerten van Noten op de Noen en Harmonie Kunst Adelt. Nog te wensen voor mijn dorp? Persoonlijk, een plek waar mensen hun (amateur) kunsten op een laagdrempelige manier kunnen presenteren, bijvoorbeeld schilderijen, tekeningen of beeldende kunst. Verder hoop ik dat Helvoirt het leuke en levendige dorp van nu blijft, met allerlei mooie activiteiten. Woon je in 2025 nog in Helvoirt? Ik denk het wel, omdat het een mooi groen dorp is dat toch dichtbij de stad ligt. Er wonen ook veel vrienden van mij in de buurt! Op de foto Op het landgoed achter kasteel Zwijnsbergen. Hier wandelde ik als kind al vaak met mijn opa en oma en ik kom hier nog steeds graag. Een fijne plek om even tot rust te komen.

Foto: Bart Meesters

12 - Voortvarend verder...

H


Traditie in Cromvoirt

“Daar komt die mooie pinksterblom” Tekst: Willa van Pinxteren / Foto: Max de Winter

De pinksterblom is een eeuwenoud gebruik dat op elke eerste pinksterdag, tijdens een kerkdienst, begint. Voor in de kerk zitten de pinksterblom, herkenbaar aan het - van oudsher - witte jurkje en haar boeketje, de judas (dat is de pinksterblom van het vorige jaar) en het gezelschap meisjes dat die dag door het dorp gaat dansen waarbij ze dit liedje zingen:

Daar komt die mooie pinksterblom. Vanwaar komt zij gegangen? Met twee gebloosde wangen, Z o komt zij voor u staan. Maar ja, als zij niet deugen wil, Dan zullen wij haar verkopen. Dan zullen we het kannetje stropen. Daarachter in het groene woud, Daar zingen de vogeltjes jong en oud. Daar zingen ze rommeldebom. Draai eens om die mooie pinksterblom. Dan komen we ’t volgend jaar weerom.

Vroeger werd er bij elke deur aangebeld, maar omdat er in Cromvoirt veel huizen zijn bijgekomen en er veel meer verkeer is, is het niet veilig om midden op straat in een kring rond te dansen. Daarom wordt er bij meerdere huizen tegelijk aangebeld, zodat die bewoners samen naar het gezelschap kunnen kijken en luisteren. De judas haalt de vrijwillige bijdrage op, die naar een goed doel gaat dat door de jongedames is gekozen. Vaak is dat iets met kinderen die een minder goed leven hebben. Na het rondje Cromvoirt gaat het gezelschap spelen bij de pinksterblom thuis. Rond 16.00 uur komen de ouders, want dan nadert de tijd dat de nieuwe blom gekozen wordt. De meisjes gaan in een kring zitten en zingen met hun ogen dicht nog een keer het liedje, terwijl de huidige blom achter hen doorloopt om achter de nieuwe blom het boeketje te leggen. Dat is al, zolang deze traditie bestaat, een heel spannend moment. De traditie dat het gezelschap alleen uit meisjes mag bestaan, is er nog steeds. In 2020 was er, vanwege het coronavirus, geen pinksterblom. Dat is, voor zover wij weten, sinds de Tweede Wereldoorlog niet eerder voorgekomen.

C

Voortvarend verder... - 13


Wij wensen u graag ‘goede noen’

Een concert van Noten op de Noen maakt uw zondag compleet! Tekst: Els Knoope / Foto: Rens Bressers Vanaf de kansel waar dominee Van Gogh, de vader van Vincent, aan het eind van de 19e eeuw predikte, heb je een mooi zicht op het podium van Noten op de Noen. Soms schijnt er een sfeervol zondagmiddagzonnetje door de glas-in-loodramen op de artiesten. Alles is aangenaam. De 50e jaargang wordt gevierd met aansprekende muziek en bekende musici. Sinds 1970 komen er iedere derde zondag van de maanden september t/m mei liefhebbers van doorgaans klassieke muziek naar

‘het oude kerkje’ in Helvoirt. De afgelopen 50 jaar traden er vele bekende artiesten op onder de historische gewelven van dit godshuis. Herman Krebbers (viool), Daniël Wayenberg (piano), Greetje Kauffeld (jazzzangeres), Eric Vloeimans (jazztrompettist), Remy van Kesteren (harp)… namen er het warme applaus van het aandachtige publiek in ontvangst. Maar ook semi-professionele duo’s, trio’s, combo’s… van allerlei pluimage oogsten er bijval. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat vooral

tijdens het nieuwjaarsconcert van de Helvoirtse harmonie Kunst Adelt de concertkerk steevast zitplaatsen te weinig heeft. Oorstrelende akoestiek De kapel die er aanvankelijk is, wordt rond 1300 verheven tot parochiekerk en gewijd aan Sint Nikolaas. Rond 1510 krijgt deze kerk na ingrijpende verbouwingen haar huidige gotische vorm. Behalve de rust die er heerst wordt het gebouwtje door de artiesten geroemd om zijn akoestische kwaliteiten.

Strijktrio Toulou (optreden februari 2020) ontvangt bloemen uit handen van notenvoorzitter Hans Ludikhuize

www.notenopdenoen.nl De Stichting Noten op de Noen, bestaat uit een groep van enthousiaste vrijwilligers. Dankzij vrijwillige bijdragen van bezoekers en dankzij de grote groep van Vrienden van Noten op de Noen slagen zij er al een halve eeuw in om een hoogwaardig programma samen te stellen. Noten op de Noen vormt een aantrekkelijke aanvulling op het culturele programma dat de nieuwe gemeente Vught al biedt. Geïnteresseerden worden in de lokale bladen als het Klaverblad en ’t Pomphuiske geïnformeerd over de optredens.

14 - Voortvarend verder...

H


Elbrimale fleurt culturele kaart van Vught op Tekst: Els Knoope / Foto: Ton Stappers

De Stichting Elbrimale Fonds heeft een ideële/culturele doelstelling. In vrijwel elk seizoen en op heel veel mooie locaties zijn ze aanwezig met hun toepasselijke muzikale optredens. Daarbij staat het bieden van een podium aan musici, muzikanten en zangers/zangeressen centraal. Oprichter en voorzitter Leo Willemen deelt op deze wijze zijn passie voor muziek met zijn dorpsgenoten. Piano spelen heeft hij zich door zelfstudie eigen gemaakt. Hij woont inmiddels een halve eeuw in Vught en hij slaagt er elk jaar weer in heel veel mensen van muziek in brede zin te laten genieten. Op www.elbrimalefonds.nl is geregeld informatie te vinden over de activiteiten die worden ontplooid. Abonnees op de digitale nieuwsbrief Elbrimale notes krijgen enkele malen per jaar informatie en uitnodigingen voor concerten toegezonden. Grondlegger Leo stemt alle activiteiten af met zijn bestuur: Jan Jansen (secretaris/ organisator) en Jeanne Verhoeven-Olijslagers (muziekdocente/-pedagoge). De kosten worden gedekt door donaties waardoor de optredens gratis te bezoeken zijn. Jaarlijks – helaas in 2020 niet vanwege de coronacrisis - vinden er in één weekend 4

Elbrimale huisconcerten plaats. Vele aandachtige muziekliefhebbers genieten daarbij van licht-klassieke muziek. Met een hapje en een drankje wordt het informele karakter benadrukt. In de zomermaanden is er ‘Elbrimale Tour de Kiosques & Terrasses’. Leo Willemen toert/concerteert dan samen met de Vughtse zanger/gitarist Nico Weijns naar enkele muziekkiosken en terrassen in Midden Brabant. Ook vanwege de coronacrisis moest de 10e editie van Elbrimale Musicale van de concertagenda worden geschrapt. Op acht

De grootste wanklank van 2020 wordt veroorzaakt door de coronacrisis V

unieke locaties in Vught (o.a. Het Raadhuis, Kasteel Maurick, Landgoed Huize Bergen…) vinden er muziekoptredens plaats. Pendelend van locatie naar locatie is er dan door de muziekliefhebbers een diversiteit van muziek en muziekstijlen te beluisteren. In die jaren concerteerden er in totaal maar liefst 432 musici en vocalisten in 312 miniconcerten op 15 verschillende locaties. De Stichting zoekt ook samenwerking met partners en andere kunstvormen. Zo is er in november op Kasteel Maurick ‘Elbrimale & Kunst’, georganiseerd met de Kunststichting Vught. Met de Elbrimale Aanmoedigingsprijs, uitgereikt aan de finalist van het jaarlijkse Maurick Muziekconcours, wordt er ook aandacht besteed aan jong talent. Verder is de uitreiking van de Toonkunstprijs aan een talentvolle musicus of ensemble een niet te missen onderdeel van het ambitieuze culturele programma van Elbrimale.

Voortvarend verder... - 15


16 - Voortvarend verder...

V


Kasteel Maurick Tekst: Peter van Gorp / Foto’s: Rens Bressers

Wie vanaf het Maurickplein in Vught de gloednieuwe Muyserickbrug beklimt, gaat over de A2, richting kasteel Maurick. Nog een paar honderd meter en je staat bij de ophaalbrug. Aan het begin van de 15e eeuw komt het versterkte huis, op een eilandje in de Dommel, in handen van Hendrik en Catharina van Maurick. Zij bouwen het uit tot een kasteel. Eind 15e eeuw komt het in bezit van de familie Heym. De bouwmeesters Alard Duhamel en zijn schoonzoon Jan Heyns - ook actief bij de bouw van de Bossche Sint-Jan - dragen hun steentje bij aan de verbouwing en uitbreiding van het kasteel. In mei 1629, bij het beleg van ’s-Hertogenbosch, vordert stadhouder Frederik Hendrik het kasteel en gebruikt het als zijn hoofdkwartier. Het verhaal gaat dat op een dag tijdens het middagmaal een kogel van het geschut uit ’s-Hertogenbosch door het raam van de eetzaal vliegt en binnen zoveel schade aanricht dat de prins voor zijn lunch genoegen moet nemen met een paar pannenkoeken. Hij stuurt de Bossche bevelhebber baron Anthonie Schetz een verontwaardigde brief met het verzoek voort-

Klaas van Leengoed (l) en Niek van Lieverloo aan gedurende etenstijd geen vuurgeschut meer op Maurick te richten. Schetz biedt hem daarop niet alleen zijn excuses aan, maar ook een goed verzorgde maaltijd. In 1681 koopt familie Van Beresteyn het kasteel. De voorgevel van Maurick draagt nog altijd het wapen van dit geslacht. Op de zolder vinden zij twee geschilderde portretten. Ook al zijn ze van de hand van Rembrandt, ze hebben er weinig belangstelling voor. De schoorsteenveger gebruikt de achterkant regelmatig om roet op te vangen. Als het kasteel later verkocht wordt, gaan ook de schilderijen onder de hamer. Uiteindelijk komen de portretten terecht in het Metropolitan Museum of Art te New York. Wie de geportretteerden zijn, is nooit duidelijk geworden. Rond 1890 koopt de Bossche bankier Augustinus van Lanschot kasteel Maurick.

V

Hij restaureert het kasteel grondig waardoor het huidige uiterlijk ontstaat. Zoon August, vanaf 1899 burgemeester van Vught, gebruikt het kasteel later ook als gemeentehuis. Frans van Lanschot, die kasteel Zwijnsbergen in 1914 koopt, is een neef van August. Sinds 1963 heeft Maurick een horecafunctie. Vanaf de heropening in 2015 ontvangen de compagnons Klaas van Leengoed en Niek van Lieverloo u graag in Brasserie Catharina of Restaurant Hendrik van Maurick voor een kopje koffie, een high tea of een heerlijk diner. Leuk om te weten is nog dat mevr. Julie van Lanschot-Wery (inderdaad: woonachtig op Zwijnsbergen) als buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand (BABS) huwelijken voltrekt op het kasteel. Maurick is dan ook een prachtige locatie voor een huwelijksfeest.

Voortvarend verder... - 17


Vrijwilligers houden grote sportevenementen fier overeind

Leyetocht en Tekst: Ton de Kort / Foto’s: Annet van Esch

De Leyetocht en de Kangoeroeloop kunnen bogen op een decennialange traditie, een trouwe schare deelnemers en een hoog recreatief gehalte. Maar ook hier bedierf corona de traditie. Zo ging de 43ste Leyetocht in augustus 2020 helemaal niet door en wordt de 49ste Kangoeroeloop in december vooral een virtueel evenement. De drijvende krachten achter de beide organisaties moeten er maar vrede mee hebben. “Het is gewoon jammer”, stelt voorzitter Christ Pijnenburg, bij wie de teleurstelling inmiddels plaats heeft gemaakt voor berusting. “Gezond blijven is het belangrijkste”, voegt hij eraan toe. Pijnenburg stond in 1978 aan de wieg van het fietsfestijn. De eerste editie heette de Gerrit Schulte Leyetocht en trok 351 deelnemers. Dat aantal was in het topjaar 1996, bij de 19e tocht, opgelopen naar maar liefst 8.234. Dat was in het jaar dat de Tour de France in ’s-Hertogenbosch startte. “Toen vroeg het Brabants Dagblad ons om Le Tourtocht te organiseren, over de route die de profs reden. We hebben toen een lus van 70 en één van 140 kilometer uitgezet. Dat was een prachtige naamsbekendheid voor ons”, diept Christ op. ATB-tocht Bij jubilea probeert de organisatie in Hel-

18 - Voortvarend verder...

H V


Kangoeroeloop voirt altijd iets extra’s te doen. Zo werd bij de 30ste editie in 2007 een ATB-tocht georganiseerd. “Die was aanvankelijk eenmalig, maar men wilde méér. En wij luisteren naar onze deelnemers”, lacht de voorzitter. “We hebben toen gezegd dat we daarmee door zouden gaan als er méér dan 500 deelnemers kwamen. Nou, dat werden er 534 …” De ATB-tocht trekt sindsdien jaarlijks 800 tot 1000 deelnemers. “We hebben de laatste jaren heel veel regen gehad, maar ook een keer extreem warm”, zo weet Pijnenburg. 2019 was een rampjaar. Toen trok de Leyetocht maar 444 deelnemers. De meeste deelnemers komen uit Helvoirt zélf. “Vught springt er niet echt uit, scoort in de top 5”, vertelt Christ. Vrijwilligers De organisatie kan rekenen op de inzet van zo’n 120 vrijwilligers. Zo zijn er 17 duo’s die de routes uitzetten. “Ik heb nooit zelf mee kunnen fietsen”, lacht Christ. “Ik fiets graag en veel, maar niet op de dag van de Leyetocht. Ach, ik rijd al die routes tóch wel een keer of tien.” Voor wat betreft de toekomst is hij vol goede moed. “Of we de 50 halen? Jawel, als we maar gezond blijven. De organisatie bestaat uit 65-plussers. We merken gelukkig dat er nog altijd veel mensen mee willen helpen.” Hij ontkomt er niet aan te concluderen dat de belangstelling terugloopt. “Op zich is het al een prestatie om twee tochten in één weekend overeind te houden. De routes voor 2021 liggen al klaar. We hopen op een mooie droge editie.” Kangoeroeloop De coördinatie van de vrijwilligers van dat ándere grote sportevenement, de Kangoeroeloop van Prins Hendrik, gebeurt eveneens door iemand die in Helvoirt woont.

Tine van Esch (79) is een geboren Tilburgse, kwam in 1965 naar Helvoirt, verhuisde naar Den Bosch maar woont sinds 1988 weer in Helvoirt. Ze werd voor al haar vrijwilligerswerk eerder dit jaar koninklijk onderscheiden. “Ik werkte als verpleegkundige bij de GGD. Daar was iemand die moest gaan sporten. Toen zei ik: Dan gaan we lopen in Vught!” Daar vond Tine direct haar draai. Ze ging een trainerscursus volgen en werd trainster van een loopgroep.

Ze beleeft veel plezier aan wat ze doet en ziet dat ook terug bij anderen: “Als vrijwilliger doe je dit voor de lol. Iedereen komt lachend binnen.” Ook haar kleindochters sprongen regelmatig bij. “Die komen gezellig oma meehelpen.” Ze liep de Kangoeroeloop zelf nooit: “Nee, dat kon niet. Maar de Leyetocht heb ik vroeger wél gefietst!”

Coördinator Bij de Kangoeroeloop, traditioneel op Tweede Kerstdag, was ze vanaf het begin actief als vrijwilligster. “Toen Carel Berkhout stopte als coördinator van de vrijwilligers, vroeg Frans Kortbeek me of ik dat wilde gaan doen.” Zo ging Tine jaarlijks op zoek naar ruim 100 vrijwilligers voor het loopevenement. “De mensen die het jaar ervoor hebben meegeholpen, ga ik vanaf half november al benaderen. In de eerste jaren deed ik dat via de post of de prikborden in het clubhuis, nu bijna allemaal digitaal. En ik benader natuurlijk ook mensen persoonlijk.” Gedegen voorbereiding Tine steekt heel wat tijd in een gedegen voorbereiding. Met een evenement op Tweede Kerstdag staat logischerwijs niet iedereen te trappelen om mee te komen werken. “Je probeert overal een mouw aan te passen”, blijft Tine optimistisch. “Waar vroeger iemand met een vlag stond, hangt nu een bord met een pijl erop. Alleen op kruisingen en onoverzichtelijke punten staan altijd mensen.” Het recordaantal deelnemers staat sinds jaar en dag op 3443. Aan stoppen heeft Tine nog nooit gedacht.

H V

Voortvarend verder... - 19


g ur b n e p op l K a ur La V

Ik ben (rond de) 25 en…

op mijn plek in Vught geboren 25 januari 1998 Ik ben hier geboren en opgegroeid. Ik werk als zelfstandig schilder in de bouw. Tijdens mijn opleiding tot gezel kwam ik terecht bij Hoven Schilderwerken in Helvoirt en nu werk ik als ZZP‘er nog altijd nauw met Will samen. Enthousiast van? Toen ik wat jonger was, kon je mij en mijn vrienden vaak vinden op de JOP (jongeren-ontmoetingsplek) bij het Lidwinaveld. Zo nu en dan kwam buurtcoördinator Marcel de Rouw langs om een oogje in het zeil te houden. Nu ben ik eerder te vinden in kleine kroegjes, zoals Klavertje 4. Nog te wensen voor mijn dorp? Leuke en betaalbare woonruimte voor jongeren. Woon je in 2025 nog in Vught? Dat verwacht ik niet. Op dit moment ben ik mij aan het settelen bij mijn vriend in Oss, en daar heb ik al een leuke vriendenkring opgebouwd. Op de foto In het bos van de Vughtse Hoeven. Omdat het vlak bij mijn ouderlijk huis is, ga ik daar graag met onze hond Nel wandelen. Ik ben nogal ADHD en het bos maakt mij dan heerlijk ZEN.

20 - Voortvarend verder...

V


Column

Fred de Graaf Wij schrijven de avond van 31 december 1995. Over enkele uren zal de zelfstandige gemeente Helvoirt ophouden te bestaan. Met weemoed wordt die avond het prachtig boekwerk ‘Uitgegroeid tot Helvoirt’ gepresenteerd. een uitgave ter bewaring van de ruim 800-jarige historie van onze gemeente. Ik schrijf hier uitdrukkelijk ‘onze gemeente’, omdat ik destijds de eer had de laatste (waarnemend) burgemeester van Helvoirt te zijn, als opvolger van de in juli van dat jaar plotseling overleden collega Piet Berkhout.

Uitgegroeid tot Helvoirt Foto: Henk Pijnenburg In de laatste drie maanden van 1995 maakten meerdere gemeenten in het Stadsgewest Den Bosch zich op voor een gemeentelijke herindeling per 1 januari 1996. Zo ook Helvoirt, dat zou samengaan met de gemeenten Haaren en Esch. Aan deze herindeling was het nodige, bestuurlijke gedruis voorafgegaan, waarbij ook de zelfstandigheid van mijn toenmalige gemeente Vught ter discussie stond. Inmiddels was echter duidelijk dat Vught zelfstandig zou blijven en benoemde de Commissaris van de Koningin, mr. Frank Houben, mij tevens tot waarnemend burgemeester van Helvoirt. Samen met de wethouders Harrie van Hal en Antoon van de Ven en gemeentesecretaris Johan Strang hebben we toen besloten om niet over te gaan tot potverteren, maar de nog nodige en mogelijke investeringen in de gemeente te doen en voor het overige een testament te maken in de vorm van

een wensenlijst, voorzien van de daarvoor nodige financiering, ter uitvoering door de nieuwe gemeente Haaren.

Wat niet iedereen zal weten is, dat na de bekendmaking van het voornemen tot gemeentelijke herindeling door Gedeputeerde Staten van Brabant begin jaren negentig, vanuit Vught is gepleit voor een variant die nu alsnog per 1 januari 2021 zal worden gerealiseerd, te weten Helvoirt bij Vught, Haaren bij Oisterwijk en Esch bij Boxtel. Dat ons Helvoirt ook nu weer zichzelf zal blijven, moge blijken uit het verschijnen van een glossy, waarvoor wederom drie van de vijf makers van ‘Uitgegroeid tot Helvoirt’ tekenen: Jan van Balkom, Peter van Gorp en dorpsfotograaf Henk Pijnenburg. Een suggestie voor de titel? ‘Onveranderd Helvoirt’. Nu vijfentwintig jaar later, oktober 2020, Voormalig burgemeester, mr. G.J. (Fred) de Graaf

H

Voortvarend verder... - 21


Tekst: Henk Smeets / Foto’s: collectie Peter van de Ven

Halverwege ’s-Hertogenbosch en Vught, waar de Taalstraat overgaat in de Bosscheweg, lag vroeger een herberg die heel toepasselijk Huisje ten Halve werd genoemd. Het houten gebouw uit de tweede helft van de 18de eeuw lag recht tegenover de aansluiting van de Loonsebaan met de Taalstraat. Het lag binnen de ‘verboden kringen’. Dat waren denkbeeldige cirkels rond de vesting ’s-Hertogenbosch, waar geen stenen gebouwen mochten worden gebouwd om een vrij schootsveld te houden. Bij oorlogsdreiging moesten ook de houten gebouwen worden afgebroken. Eigenaar van Huisje ten Halve was lange tijd Sjef Pijnenburg, die – naast herbergier - van 1907 tot en met 1934 ook lid was van de Vughtse gemeenteraad. Hij was getrouwd met Wilhelmina Verhagen (1860-1916).

Huis je te n Ha lve i n Vug h t Zij waren de ouders van de Vughtse schilder Reinier Pijnenburg (1884-1968). Op zomerse dagen bezochten veel Bosschenaren met de paardentram deze herberg. Die tram ging van de Bossche Markt naar Vught met Voorburg als eindpunt. Bij Huisje ten Halve was een tramhalte. De herberg had een fraaie tuin met links van het huis een speeltuin voor de kinderen en aan de rechterkant een theetuin voor het volwassen publiek. ’s Avonds werd de theetuin verlicht met drie petroleumlampen (om vrijages tegen te gaan).

sloten waren. Wie voor die tijd de stad niet kon bereiken, stond voor een gesloten deur en moest in de buurt onderdak zoeken. In 1933 werd Huisje ten Halve gesloopt. De naam wordt vervolgens overgenomen

Al veel langer was op deze plek een herberg gevestigd. Die heette De Groote Stadsbarriere, een verwijzing naar de tol die daar werd geheven (barriere of barrière betekent slagboom). In 1791 was de weduwe Hermanus de uitbaatster van deze herberg, een van de dertien herbergen die Vught toen telde. Dat er zo vlak bij de stad zoveel herbergen waren, was niet vreemd. Tot 1870 was ’s-Hertogenbosch een vesting met poorten, die ’s avonds en ’s nachts ge-

22 - Voortvarend verder...

V

door het naburige stenen huis aan de Taalstraat. Toen dat ook werd gesloopt en vervangen door nieuwbouw, verdween de benaming uit het Vughtse straatbeeld.


Tekst: Peter van Gorp / Foto: Rens Bressers

Hoe f te n Ha lve i n Helvoirt Zijn werk bij Lips brengt Piet-Willem Chevalier in 1962 naar Drunen. Na enig rondkijken valt het oog op een oude witte woonboerderij aan de Hoef ten Halve in Helvoirt. De hoeve ligt aan een oude handelsroute die van Antwerpen naar ’s-Hertogenbosch leidt. Het boerderij-complex bevindt zich halverwege Giersbergen en Cromvoirt: vandaar Hoef ten Halve. Om te voorkomen dat het vrije uitzicht later verdwijnt, koopt hij er 18 ha grond extra bij. Vanuit een vakmatige belangstelling voert zoon Rein (1947-2019) er grondanalyses

uit, die wijzen op een oude potstalcultuur die zelfs teruggaat tot rond 1200. De huidige bewoner Peter Chevalier (zoon van Piet-Willem, 1946) vertelt dat de boerderij in die tijd in bezit is van een Bossche parochie. Na de vrede van Münster (1648) vervallen alle katholieke eigendommen aan de staat en de hoeve wordt opgedeeld waardoor een klein buurtje met verschillende kleinere boerderijen ontstaat. Op 6 mei 1810 passeert Napoleon het dorp Helvoirt bij herberg De Reizende Man aan

de Hoenderstraat. Zijn legertros (de bevoorradingstroepen) verblijft nabij de Hoef ten Halve. Lau Klerks - die er al jaren woont vindt bij het bewerken van de grond nog wel eens een oude Franse munt. De ouders van Lau, Broer en Lenie Klerks, vestigen zich in 1965 aan de Hoef ten Halve om er een boerenbedrijf te runnen. Zoon Lau neemt – samen met zijn vrouw Ria van Hattum – het bedrijf van hen over. Rein Chevalier, die in Wageningen studeerde, komt op het idee asperges te gaan kweken op de schrale zandgrond. Zijn vader legt er in 1966 op de volle 18 ha een aspergeveld aan. In die tijd het grootste van Nederland. Later zal Rein er boomkwekerij De Bosrand beginnen. In 1998 kopen Peter Chevalier en zijn echtgenote Noortje Hoef ten Halve. Na hun werkzame leven verblijven zij met veel plezier in deze prachtige omgeving vol vogels, reeën en klein wild. Ieder voorjaar en zomer genieten zij van de rhododendron-showtuin die moeder Hetty met haar passie voor tuinieren heeft aangelegd. Een klein paradijsje op aarde.

Peter en Noortje Chevalier

H

Voortvarend verder... - 23


“Kunst moet voor de bevolking zijn�

24 - Voortvarend verder...

H


Het werk van kunstenaarsechtpaar JeanMarianne Bremers verbindt Helvoirt en Vught Tekst: Jan van Balkom / Foto’s: Rens Bressers & Ton Stappers

Jean Bremers (1935) weet dat het met het werk

tentiële kopers van over de hele wereld om kennis te maken. Overal in huis staan beelden en tijdens een wandeling door de tuin komt hun grote productiviteit letterlijk in beeld. Het omvangrijke oeuvre van het koppel wordt op schitterende wijze gepresenteerd in het boek Quatre Mains.

van hem en zijn echtgenote Marianne moeilijk is om in de huidige kunstwereld erkenning te krijgen. Hij struikelt over de wijze waarop kunst-

Kunst in de kerk In januari 2020 haalt het kunstenaarsechtpaar het NPO1-journaal met een bronzen beeld van paus Johannes Paulus II. Het beeld krijgt een prominente plaats in de St-Janskathedraal in Den Bosch. Jean betoogt dat rondom het katholieke geloofsleven altijd ruim plaats is geweest voor kunst. “Religie ís kunst”, zegt hij vol overtuiging. “Daar is sprake van bouwkunst, van beeldhouwkunst, van zangkunst, van schilderkunst, van de kunst van het smeden, van de kunst van het woord…”

commissies van gemeentes en conservators van musea kunst beoordelen en aankopen. Toen de burgemeester van Vught enkele jaren geleden bij hem voor de deur stond, opende Jean vol ongeloof het gesprek met “Wat komt u hier doen!?”.

Beelden in Helvoirt en Vught In Helvoirt staan beelden van Vincent van Gogh en De Zaaier. Aan de Loonsebaan in Vught herinneren twee strijdende soldaten te paard aan de Slag bij Lekkerbeetjen. En midden in het dorp tegenover DePetrus staat ‘Bruisend Vught’.

De burgemeester: “Ik kom met u spreken over een opdracht voor een beeld in ons dorp. U maakt namelijk kunst die de bevolking aanspreekt en

Nog steeds ontwikkeling Jean: ”Ik probeer niet mee te gaan in de cultuur van ondergang. Morgen doe ik misschien weer wat anders.” Nu hij zijn kunstambacht zonder zijn partner Marianne moet voortzetten lijkt er een nieuwe fase in zijn werk te ontstaan. De realistische beelden van vooral paarden in brons, worden de laatste maanden steeds meer door hem beschilderd in sprekende kleuren. Jean: “Techniek beperkt de creativiteit”. Passanten zien voor de ramen steeds meer kleurrijke beelden verschijnen. Hij ziet het niet als een trendbreuk van de creatieve traditie van JeanMarianne Bremers, maar vooral als een nieuwe stap in zijn kunstenaarsleven.

daar heb ik mee te maken.” Bremers is er vast van overtuigd dat de meeste kunstcommissies pas goedkeuring aan opdrachten geven als de kunstwerken ‘onbegrijpelijk’ en vooral veel te duur zijn. De samenwerking in hun kunstenaarswerk is dermate intensief dat ze altijd ondertekenen met JeanMarianne Bremers. De gehechtheid wordt ruw verstoord als Marianne Bremers op 1 maart 2020 plotseling overlijdt. Het herenhuis dat ze bewonen past bij de kunststijl die zij beoefenen: stoer en klassiek. Vrijwel dagelijks komen er po-

H

Voortvarend verder... - 25


Een muzikaal drieluik

Tekst: Lieke van Gorp Foto’s: Bart Meesters

Muziek verbindt muzikanten met elkaar en met hun toehoorders

De harmonieën Kunst Adelt uit Helvoirt, Kunst & Vriendschap uit Vught en de Cromvoirtse Fanfare staan garant voor de muzikale noot. Gemene delers zijn muziek op niveau, gezelligheid en betrokkenheid met hun dorp. De drie muziekverenigingen presenteren zich graag met mooie en speciale concerten. Vaak in het eigen dorp, soms op locatie.

Vereniging

dorp

Cromvoirtse Fanfare

opgericht

orkesten

dirigenten

Cromvoirt 1974

Luchtorkest Fanfare-orkest Slagwerkgroep

Ralf Jacobs Paul Schepers

Kunst Adelt

Helvoirt

1903

Opstaporkest Alphons van Stenis Middenorkest Alphons van Stenis Groot Harmonie-orkest Alphons van Stenis

Kunst en Vriendschap

Vught

1876

Opstaporkest Rappo Grande, opleidingsorkest Groot orkest

In actie!

De orkesten brengen de dorpen meer dan muziek, ze zetten zich ook alle drie in voor activiteiten in het dorp. De Cromvoirtse muzikanten organiseren elk jaar een rommelmarkt en ze bakken oliebollen met oudjaar. De kledingmarkt, plantjesactie en ophalen van oud ijzer zijn jaarlijks terugkomende activiteiten van de harmonieleden in Helvoirt. En in Vught organiseren de muziekliefhebbers elk jaar een vrijmarkt op Koningsdag en een speciaal carnavalsconcert, de Ouverturelure. Zet het maar vast in uw agenda!

Samen sterk

De drie muziekverenigingen weten elkaar goed te vinden en verzorgen onder meer al jaren samen de opleiding voor de jongste muzikanten. In hun gezamenlijke passie voor muziek worden er nu plannen gemaakt voor een concert in het kader van het samengaan van de drie dorpen in één gemeente. En wellicht dat er nog meer moois uit voort komt… De Cromvoirtse en Vughtse vereniging zijn bij dezen alvast van harte uitgenodigd om in het voorjaar mee te gaan Dauwtrappen met Harmonie Kunst Adelt.

26 - Voortvarend verder...

Alphons van Stenis Alphons van Stenis Alphons van Stenis

Mees Verbeek (15) hoornist bij harmonie Kunst Adelt “Ik vind samen muziek maken erg gezellig en het is leuk om met z’n allen naar een concert toe te werken. De vereniging is leuk omdat er veel leeftijdsgenoten bij zitten. Ik heb voor de hoorn gekozen omdat het me meteen aansprak toen ik voor het eerst het geluid ervan hoorde. Het is een mooi instrument en het is speciaal omdat niet veel mensen het bespelen.” Muziektip van Mees: “Ik vond ‘Cry of the last unicorn’ het mooiste stuk om te spelen, het had een leuke melodie en zaten paar solo’s bij.” https://www.youtube.com/ watch?v=QSkkhVPeRdk

H V C


Rick Wielens (48) & Teun de Leijer (13) trombonisten bij de Cromvoirtse fanfare Teun: “Ik wilde eigenlijk drummer worden, maar mijn ouders raadden me de trombone aan omdat ik dat later veel leuker zou vinden. En dat is ook zo! We hebben een leuk groepje met zijn vieren en met mijn trombone kan ik ook overal meedoen met carnaval. Daarnaast vind ik het leuk dat we bij de fanfare in een paar groepen zijn verdeeld: de koperblazers, de saxen, de trompetten en de bugels. Elk jaar gaat elke groep iets leuks doen wat met muziek te maken heeft” Rick: “Muziek is voor mij een fijne uitlaatklep om andere beslommeringen te vergeten. Wij wonen sinds 2 jaar in Cromvoirt, maar ik voelde mij meteen welkom bij de fanfare. Toen we vorig jaar het 55-jarig jubileum vierden, was ik ontroerd door het grote aantal vrijwilligers bij het feestweekend. Ik speel graag de trombone, want het is een prachtig veelzijdig instrument waarop je warm en gedragen maar ook scherp en ritmisch kunt spelen.” Muziektip van Rick: “Pirates of the Caribbean: At World’s End vind ik een prachtig stuk, mooi, uitdagend en zeer gevarieerd.” https://www.youtube.com/watch?v=Z8qQL-3f0vo

“In elk dorp volop muziek ”

Eelko de Rouw (20) & Mila van der Aa (19) trompettist en klarinettist bij harmonie Kunst & Vriendschap Eelko en Mila: “Van samen muziek maken kun je veel leren. Het is leuk om samen een mooie klank neer te zetten en naar een optreden toe te werken. Ook is het heel gezellig bij de vereniging, er is altijd ruimte om samen te lachen. Wij zijn allebei actief lid en vinden het leuk dat nieuwe ideeën altijd welkom zijn.” Eelko: “Mijn moeder speelde vroeger klarinet bij de harmonie, hierdoor wilde ik ook muziek gaan maken. De klank van de trompet en de uitdaging om steeds hoger en netter te spelen maken het dat ik nog steeds met veel plezier muziek maak.” Mila: “Op de basisschool kwam de harmonie langs en we mochten een avond komen luisteren bij een repetitie en alle instrumenten uitproberen. Uit de klarinet kreeg ik meteen al goed geluid en ik vond dit een mooi instrument. Daarna ben ik op klarinetles gegaan.” Muziektip van Eelko en Mila: “We vinden dit mooie muziekstukken om te spelen, omdat het allebei uitdagende stukken zijn met veel klank en techniekstukjes.” https://youtu.be/ lo_6dIqVqAY where eagles soar en https://www.youtube.com/ watch?v=S7WTb66WW_s a discovery fantasie

H V C

Voortvarend verder... - 27


Samen komen in in Samenkomen DePetrus DePetrus

“Als de kerk open is, dan leeft Vught.” Tekst: Peter van Gorp / Foto’s: Peter van Gorp & Archief DePetrus

Gastvrouw Veroniek Wetzer (67) hoeft niet lang naar woorden te zoeken om het Vughtse ontmoetingscentrum DePetrus aan te prijzen: “De Petrus is hart en ziel van Vught.” Het kerkgebouw speelt van jongs af aan een rol in haar leven. Als geboren en getogen Vughtse zingt ze er al op jonge leeftijd in het kinderkoor Allegretto. En later trouwt Veroniek Witteveen in deze kerk met Louis Wetzer. Gemengde gevoelens bij Veroniek: “Ik vond het gebouw zowel van buiten als van binnen donker, somber en het was er altijd koud.” de complexe en grondige renovatie helemaal voltooid is. DePetrus krijgt een unieke uitstraling en wordt in april 2018 in gebruik genomen als hét culturele en sociale ontmoetingscentrum van Vught. Barbapapa Het resultaat is overweldigend, ook voor Veroniek: “Ik was volledig verrast door de schoonheid en het licht!” Het is de reden dat ze zich onmiddellijk aanmeldt als vrijwilliger. In haar rol van gastvrouw vertelt ze bijvoorbeeld graag over de tussenvloer, die zó is gemaakt dat je de hoogte van de kerk nog goed ervaart. “De golvende vorm ervan, die ook buiten het gebouw is doorgetrokken, wordt door de architect barbapapa genoemd.”

Sinds 2005 zijn er geen religieuze activiteiten meer en worden voorbereidingen getroffen voor de sloop van de kerk. Ook dan loopt Veroniek nog niet warm om zich aan te sluiten bij de groep Vughtenaren, die gaan strijden voor het behoud en het bedenken van een andere bestemming voor het gebouw. Als het besluit over de bestemming in 2012 eindelijk gevallen is, stroomt er nog heel wat water door de Dommel voor

28 - Voortvarend verder...

“Verrast door de schoonheid en het licht”

V

Ruimte voor meerdere activiteiten DePetrus herbergt niet alleen de bieb, maar is een centrum waar ook Vughts Museum, Wereldwinkel, Anders Bezig Zijn, Welzijn Vught en de VVV zich helemaal thuis voelen. “Bij grotere evenementen als de opening van een tentoonstelling of het gebruik als stemlocatie worden boekenkasten en museumvitrines over speciale rails opzij geschoven om ruimte te maken.” legt Veroniek uit. Als enthousiaste gastvrouw raadt ze iedereen aan, dus ook alle Helvoirtenaren, om hier eens binnen te lopen. “Zelfs een lekker kopje koffie met iets erbij, is achter in de kerk verkrijgbaar.” Vughtenaren zijn écht trots op DePetrus.


j i oo R n Ine va C

Ik ben (rond de) 25 en‌

op mijn plek in Cromvoi rt geboren 1 juli 1993 Ik woon samen in het mooie Cromvoirt en werk als docent wiskunde in Schijndel. Enthousiast van? Al die vrijwilligers in ons dorp, die in clubjes en verenigingen van alles organiseren voor jong en oud. Tijdens die activiteiten voel je de samenhorigheid in het dorp. Mensen weten elkaar te vinden en van elkaars expertise gebruik te maken. Niet alleen binnen verenigingen en clubjes, maar ook daarbuiten zoeken mensen elkaar op. Het feest dat mij het meest enthousiast maakt is carnaval in Kneutergat, want daar zien we echt het hele dorp dansen en feesten. Nog te wensen voor mijn dorp? Ik wens Cromvoirt een toekomst waarin we enthousiast blijven organiseren en voor elkaar klaar blijven staan. Woon je in 2025 nog in Cromvoirt? In 2025 denk ik nog in mijn dorp te wonen, want ik heb - samen met mijn vriend - net een prachtig huis gebouwd! Op de foto Op de hoge akker, met uitzicht op de kerk, waaromheen alles in het dorp gebeurt.

C

Voortvarend verder... - 29


Landgoed

Tekst: Peter van Gorp / Foto’s: Henk Pijnenburg & Rens Bressers

Groot is de ontzetting in Helvoirt in maart

2001 als een hevige brand kasteel Zwijnsbergen zwaar beschadigt. Een troosteloze ruĂŻne blijft achter. Op de begane grond

ligt een meter puin met o.a. de restanten van het leien dak. Niet alles wordt vernietigd, in sommige kamers blijft de scha-

de beperkt. Twee prachtige plafonds - in

Jan van Lanschot bij het Bloeyman-ornament.

1817 gemaakt door Italiaanse stukadoors

- zijn nog altijd in volle glorie te zien. Deze stukadoors werkten ook in huize Muyse-

rick, het jachthuis van kasteel Maurick in Vught.

30 - Voortvarend verder...

H


Zwijnsbergen

De geschiedenis van Zwijnsbergen begint echter veel eerder. De oorsprong ligt waarschijnlijk al in de 13e eeuw, maar vanaf het jaar 1552 is het bekend als buitenverblijf van Jonker Walraven Draeck, patriciër uit Antwerpen, gehuwd met Marie Goyaerts de Jaeger, dochter van een schepen uit ’s-Hertogenbosch. In 1560 koopt Mr. Henrick Bloeyman, president-schepen van ’s-Hertogenbosch, het huis. Hij markeert het toenmalige poortgebouw met zijn familiewapen in steen. Dit ornament heeft nu een prominente plaats in de hal van het torentje. Na Bloeyman kent Zwijnsbergen allerlei bewoners van wie we de namen nog altijd terugvinden in het straatbeeld van Helvoirt: Van Grevenbroeck, Martini en De Jonge van Zwijnsbergen.

In 1914 koopt de Bossche burgemeester Frans van Lanschot kasteel Zwijnsbergen bij een openbare verkoop, gehouden in De Zwarte Leeuw (tegenwoordig restaurant Lots). Tot op de dag van vandaag zijn het kasteel en landgoed in bezit van de familie Van Lanschot.

Na de brand nemen de broers Maes en Jan van Lanschot het herstel ter hand. Dat zal 7 jaar duren, waarvan 3½ jaar voor overleg met betrokken partijen: Monumentenzorg, gemeente Haaren, provincie en rijksoverheid. Met de nodige planmatige en financiele steun kan het echte werk eindelijk beginnen. Ook dat kost 3½ jaar. De overgebleven buitenmuren vormen het uitgangspunt, samen met de oude materialen die na de brand nog resteren.

H

De restauratie wordt tot in detail uitgevoerd, zodat Helvoirt weer een prachtig kasteel rijk is. Jan en zijn echtgenote Julie wonen in een gedeelte van het gebouw. Maes gebruikt een ander deel als buitenhuis en een deel wordt verhuurd aan een softwarebedrijf. Naast het Kasteel zelf kennen we het landgoed met een boerderij, een portierswoning, een goed onderhouden bos, een waterpoel en diverse weilanden, die door hun ligging allemaal een verschillend karakter hebben. Het laatst verworven (2016) is de Jonkers’ Weide, een vochtig hooiland. Een groot gedeelte van het landgoed is opengesteld voor wandelaars.

Voortvarend verder... - 31


Column

Marleen Peters van der Heyden Wanneer mag je je écht deel van een gemeenschap noemen? Ik heb bewust niet een andere nationaliteit aangenomen. Ik kan nu wel met een Nederlands paspoort en als Frau Antje rondlopen, maar na het uitspreken van één zin, hoort men nog steeds mijn Vlaamse tongval.

Toen ik in 1982 na omzwervingen over de hele wereld in Nederland kwam wonen, werd ik geconfronteerd met een bizar fenomeen.

U

moet weten – ik ben Belgische; ik zeg liever Vlaamse zonder gelijk me te willen verantwoorden over de communautairefederale problemen in mijn land! Mijn man, Jan Peters, is Nederlander en hem ontmoette ik tijdens de wereldse omzwervingen in het Afrikaanse Rwanda. Toen ik nog thuis woonde, vond mijn moeder regelmatig in onze brievenbus bijzonde-

32 - Voortvarend verder...

Foto: Bart Meesters re brieven van verre vrienden aan mij gericht met vaak prachtige, exotische postzegels; het waren allemaal brieven geschreven op luchtpostpapier. Ze merkte onmiddellijk dat ik een internationale brief ontving. “Ik geloof niet dat ons Marleen met een Belg trouwt”, zei mijn moeder dan. En ze heeft dus gelijk gekregen! Nog steeds heb ik een Belgisch paspoort.

Toen we na onze tijd in Afrika in de Betuwe gingen wonen, stelden de mensen de vraag: “Jij komt uit België, niet?”. Dat viel niet te ontkennen. Maar nadat we er enkele jaren woonden, veranderde de vraag: “Jij komt uit Brabant, niet?”. Dat was pas grenzen verleggen! Toen we na zeven jaar naar Helvoirt verhuisden, werd ik teruggegooid op mijn daadwerkelijke roots. Even terug naar mijn inleiding wat ik zo bizar vind: het is de uitdrukking Hij of zij is import. Bij import denk ik gelijk aan invoer van goederen, maar zeker niet aan personen. Aan deze uitdrukking ben ik nooit gewend. Het voelt zo polariserend: wij tegenover jij. Toen we in Helvoirt kwamen wonen, waren we import; zeker ik! Maar hoe moet dat dan, dacht ik, met autochtone Helvoirtenaren die Van Schijndel heten of Van Balkom, hun voorvaders waren dus ook geen échte Helvoirtenaren? En wat te denken van Van Haaren? Wanneer mag je je écht deel van een gemeenschap noemen? Ik ben dus geen Helvoirtse, maar voel me het na al die jaren wel. Het is heerlijk in Helvoirt. Wat nu, nu we als Helvoirt overstappen naar Vught? Worden we nu in bulk import? Krijgen we nu allemaal die titel? Misschien niet zij die Vugts heten? Ach, autochtone Helvoirtenaren, ík weet als ervaringsdeskundige dat import kansen geeft. Dat gunnen de Vughtenaren ons toch, niet?


Samenkomen in The Battle Axe

The Battle Axe Tekst: Willa van Pinxteren / Foto’s: Christa Dieden & Rens Bressers

Aan de Sint Lambertusstraat van Cromvoirt staat The Battle Axe. Een prachtig gebouw dat al bijna een halve eeuw dienst doet als gemeenschapsgebouw. Halverwege de vorige eeuw werd de ene helft nog gebruikt als kleuterschool en de andere helft als woning van de hoofdmeester van de lagere school, met zijn gezin. Rond 1970 dreigde het gebouw gesloopt te worden. Het hele dorp was (volgens velen terecht!) trots en klaar om, na het verbouwen, een feestje te bouwen. Veel verenigingen lieten zich van hun beste kant horen en zien om er een waar dorpsfeest van te maken. Op 20 mei 1975 stond er een mooi stuk over in de krant. Sindsdien is er al vele jaren, door vele dorpsgenoten, gewerkt aan en genoten van het gemeenschapsgebouw. 45 jaar later is the Battle Axe opnieuw aan een fikse opknapbeurt toe. Op Facebook verschijnt het bericht dat de contracten ondertekend zijn en dat de renovatie officieel van start kan. In 2020 staat The Battle Axe enkele maanden in de steigers. De jonge strijdmakkers van destijds zijn erin geslaagd om weer een volgende generatie te laten genieten van dat prachtige gebouw met die krachtige naam.

Er was, in die tijd, weinig te doen voor de jongelui in Cromvoirt. Een handvol jonge jongens ging de strijd aan om van dit gebouw hun jeugdhonk te maken. Zij werden geholpen door vele dorpsgenoten die handig waren en/of een bedrijf runden waar het nodige materiaal (letterlijk) ver-KRIJG-baar was. Het zwaarbevochten gebouw kreeg de naam The Battle Axe: de Strijdbijl. Dat vonden die jongelui een goede naam vanwege de strijd die zij gestreden hadden om het gebouw te behouden en dat ze daarbij het bijltje er niet bij neergegooid hadden. Willem van Hanegem, de kromme, werd naar Krommert gehaald om het gebouw opnieuw te openen.

C

Voortvarend verder... - 33


Trias

Tekst: Toon Berkelmans Foto’s: Rens Bressers Illustraties: Klaartje Berkelmans

Wordt het elkaar de bal toespelen of Ook VV Helvoirt voetbalt in 2021 dus in de gemeente Vught. Vooruitlopend daarop, heb ik een balletje opgegooid bij onze toekomstige zusterverenigingen Zwaluw V.F.C. en SV. Real Lunet, broederlijk naast elkaar gehuisvest op het sportpark Bergenshuizen. Jacco de Koning (voorzitter Zwaluw V.F.C.) vindt de komst van VV Helvoirt goed voor de sport en Patrick Molle (voorzitter SV. Real Lunet) rekent op een goede samenwerking met de sportieve nieuwkomers. Martin de Laat (3 jaar lid en vaste spits in het 1ste elftal van Zwaluw) vindt de komst van VV Helvoirt leuk; hij kent er een aantal spelers persoonlijk. Kiley Thijs (9 jaar lid en vaste verdediger in het 1ste elftal van Real Lunet): “Dat Helvoirt bij Vught komt is voor het voetbal alleen maar mooi.” Beide spelers zien uit naar de gemeentelijke derby`s. Een kort overzicht van de drie verenigingen:

Zwaluw V.F.C. www.zwaluwvfc. nl 3e klasse C Oorspronkelijk waren er 2 voetbalverenigingen in Vught, Zwaluw en V.F.C.. Op 5 juli 1942 fuseerden de clubs tot Zwaluw V.F.C. Als oprichtingsdatum werd 10 mei 1931 aangehouden. De vereniging heeft 1200 leden. Jacco de Koning: “Zwaluw is een vereniging, die voor haar teams op een zo hoog mogelijk prestatieniveau inzet en spelers daarbij ondersteunt zich te ontwikkelen, maar ook ruim baan geeft aan recreatief voetbal. De sfeer is gemoedelijk en prettig en de club beschikt over veel vrijwilligers.

Foto: Michel Geers

34 - Voortvarend verder...

H V C

We zijn momenteel samen met de gemeente actief met de voorbereidingen voor nieuwbouw van onze accommodatie. Jeugdspelers tussen 6 en 13 jaar kunnen terecht bij onze voetbalschool Jos van Herpen. voetbalacademievanherpen.nl. Martin de Laat, Dungenaar, voelde zich vanaf moment één welkom en gewaardeerd binnen de club. Bijzonder vindt hij dat de club draait op super vrijwilligers die zich inzetten om de club te laten leven. Er wordt altijd, maar ook in coronatijd, veel georganiseerd voor alle geledingen binnen de club. SV. Real lunet www.reallunet.nl 2e klasse H werd opgericht 13 mei 1969. De vereniging telt 300 leden. Patrick Molle: “Real Lunet is een kleine vereniging waar zowel recreatief als prestatiegericht kan worden gesport en iedereen is welkom.


sp o rtivica

... de bal in de ploeg houden Onze ambitie is om de selectie-elftallen op een zo hoog mogelijk niveau te laten uitkomen en voor recreatieve elftallen is spelplezier de belangrijkste factor. We zijn een warme club met gezelligheid en saamhorigheid hoog in het vaandel. Bijzonder is dat we een eigen voetbalacademie hebben Just GO 4 IT. Hier kunnen ook jeugdspelers (vanaf 6 tot 16 jaar) van andere verenigingen terecht. www.JG4IT.nl Daarnaast hebben we twee special teams voor gehandicapten”. Kiley Thijs (rechts op de foto) kwam, na mooie verhalen van vrienden, over van Maliskamp en had daar vanaf dag één geen spijt van: “Het is een echte familieclub en de sfeer is altijd goed.” VV Helvoirt www.vvhelvoirt.nl 2e klasse H Is gehuisvest op het Burgemeester Van Hövell (tot Westerflier) Sportpark. Op 17 september 1937 werd RKVV Helvoirt opgericht. De vereniging heeft 575 Leden. Voorzitter Arjan van den Hoven: “VV-Helvoirt staat voor voetbalsport voor iedereen, zowel prestatief als recreatief,

De drie voorzitters (spelers moet je dat niet vragen) zijn unaniem voor elkaar de bal toespelen. Een mooie start van een hopelijk lange sportieve samenwerking. waarbij sportiviteit en wederzijds respect hoog in het vaandel staan. Er heerst de gemoedelijke sfeer van een dorpsclub, waar-

Topscorer aller tijden Rico de Laat in actie H V C

bij naast sportieve prestaties ook plaats is voor gezelligheid. Veel verenigingen in de regio kijken elk jaar uit naar de Minislotdag die de vereniging organiseert. Wat de contacten met Zwaluw en Real Lunet betreft, die zullen zeker worden geïntensiveerd.” Rico de Laat (clubtopscorer VV Helvoirt aller tijden en al zo`n 23 jaar lid, waarvan de laatste 11 als basisspeler in de spits van het 1e elftal) vindt VV Helvoirt een mooie en warme vereniging. Veel teams bestaan voornamelijk uit vrienden van elkaar. Ook mooi is dat bij iedere wedstrijd altijd veel supporters uit Helvoirt aanwezig zijn. Zeker vermeldenswaard is de rol van dorp Cromvoirt als hofleverancier van VV Helvoirt. Vrijwel vanaf de oprichting in 1937 speelden door de jaren heen talentvolle Cromvoirtse voetballers in het 1ste elftal, met uiteraard in de hoofdrol de zes gebroeders Van den Bosch. En zo heeft de gemeente Vught in 2021 drie voetbalverenigingen, elk met hun eigen cultuur en achterban. Met in totaal zo`n 2075 leden, op een inwonertal van ca 31500, een niet onbelangrijke sportieve factor.

Voortvarend verder... - 35


Tekst & foto’s: Jan van Balkom men, (liefst 14 kinderen) uit Helvoirt, uit Vught en Deuteren verwelkomen.” vertelt ze met enige trots. “De nabijheid van natuur biedt ons mogelijkheden om met de kinderen buiten de school op onderzoek te gaan. De nieuwe inrichting van de speelplaats daagt ook uit om ‘bewegend leren’ in de praktijk uit te voeren.” Koen (11) en Teun (13) Katsman uit Helvoirt geven een rondleiding door de school. Meestal komt ‘groep Helvoirt’ elke morgen met de fiets naar Cromvoirt. Ze voelen zich vertrouwd met directeur Mayke en ze weten de weg in de school. “Hier is ’t wat rustiger dan in Helvoirt”. Daar hebben de broertjes behoefte aan. Ze weten waar ze goed in zijn.

Vanaf de ‘dak-leertuin’ van het gebouw heb je een mooie uitkijk over het dorp Cromvoirt. Alleen daarom al mag je de leertuin wel spectaculair noemen. Er worden – door de leerlingen - plantjes gekweekt, het is – bij mooi weer – een unieke plek om groepswerk te doen en het dak is – met trap of lift – voor iedereen bereikbaar. Dit laatste is niet onbelangrijk in tijden van passend onderwijs. Dat alle klassen met elkaar verbonden kunnen worden is een kenmerk dat past in de onderwijskundige en de maatschappelijke visie van de ontwerpers en de gebruikers. Het maakt het mogelijk om snel te kunnen handelen om gewenste werkvormen mogelijk te maken. Verder hebben deuren die voor iedereen open mogen een andere kleur dan de deuren die bestemd zijn voor speciaal gebruik. Niemand kan zich vergissen en dus hoeft er op niemand te worden gemopperd. Hoe fijn kan het zijn op (een) school? Rust en structuur Schooldirecteur Mayke van Drunen (1981) woont zelf in Vught. Ondanks dat de school onder de zogeheten ‘bestaansnorm’ zit, is de gemeente er alles aan gelegen om de school in dorp Cromvoirt in stand te houden. Mayke is reuzeblij dat het aantal kinderen weer gestegen is boven de 100. “Alle kinderen uit Cromvoirt gaan hier naar school. En daarnaast mogen we hier ook leerlingen uit Vlij36 - Voortvarend verder...

C


Tekst & foto’s: Jan van Balkom

“Er komen hier nog meer bomen, zodat de jaargetijden ook zichtbaar worden.” vertelt directeur Martin Baks. In 1997 volgde hij de toenmalige adjunct-directeur en bekende Vughtenaar, dhr Aimé van de Wijnkel, op als adjunct-directeur van de Springplank.

Directeur Martin Baks

De groene klimberg kan bijvoorbeeld gebruikt worden als een soort buitenleslokaal. Er valt buiten de klas veel te leren. Kinderen uit Helvoirt zitten er niet op de Springplank. Wel zitten er enkele kinderen uit Sint-Michielsgestel en Den Bosch.

De school is gevestigd in het oudste schoolgebouw van Vught en dateert van 1912. Achter de monumentale gevel aan de Sint Elisabethstraat wordt gestreefd naar ontdekkend en ontwerpend leren. Daar is natuurbeleving een logisch onderdeel van. Het onderwijs aan de 237 leerlingen van De Springplank is met de tijd meegegaan.

Samenwerkend onderwijs Vught met omgeving De Springplank is een van de 16 scholen die valt onder het bestuur van Talentis. De Cromvoirtse basisschool de Leydraad is er daar ook een van. Qua denominatie is het interconfessioneel. Daarnaast is er nog het schoolbestuur Cadansprimair op katholieke/interconfessionele grondslag met onder andere de Dr Landmanschool uit Helvoirt. In Vught kent men onder het bestuur STROOMM meerdere scholen voor openbaar onderwijs. Bij Kentalis de Ketting wordt speciaal onderwijs geboden aan kinderen in de basisschoolleeftijd. Het betreft kinderen met gehoorverlies of een taalontwikkelingsstoornis.

Veel groen tussen de stenen Op de uitnodigende kleurrijke speelplaats grenzend aan het parkeerterrein van theater de Speeldoos zijn gedurende de dag groepjes kinderen druk met elkaar en met de speeltoestellen in de weer. Er komen ook andere kinderen spelen. “Zo houden we het centrum van Vught levendig”. Directeur Baks staat zelf ook een dag voor de klas. Dat contact met de onderwijspraktijk voedt zijn leiderschap. “Bewegend leren vormt onderdeel van het onderwijsconcept van onze school.

Toch een link met Helvoirt Ditha van Echteld (1977) uit Helvoirt werkt al sinds ze afstudeerde op de Springplank. De laatste 5 jaar werkt ze in de kleutergroep. “De school is dicht genoeg bij Helvoirt om te kunnen fietsen en om even snel op en neer te gaan als dat nodig is.” Ditha: “Een kind moet zich veilig en prettig voelen op school. Het jonge kind leert door te spelen en al zijn zintuigen te gebruiken. Wanneer een kind vanuit zichzelf nieuwsgierig is en gaat ontdekken, dan leert het!”

V H

Voortvarend verder... - 37


Maikel de la Cousine en enkele kinderen van groep 7 met hun robotautootje

Tekst & foto: Peter van Gorp

Talentontwikkeling is hét kernbegrip uit het vocabulaire van directeur Maikel de la Cousine (1984): “Inspelen op de talenten van kinderen en van medewerkers.” In zijn vorige baan als projectleider van ontdek- en verwonderplek Let’s play en schoolleider van ’t Talent in Schijndel, bracht hij dit begrip met groot succes tot leven. Aan dit gedachtegoed bouwt De la Cousine verder in Helvoirt: talentontwikkeling, maar dan met een mooie Landmansaus.

vernieuwen. “Ik tref het met dit enorm gedreven team! We blijven ons voortdurend de vraag stellen of het nog beter kan,” legt hij uit. Thuis in HelvoirThuis De Dr. Landmanschool is ‘inwonend’ in het HelvoirThuis. “Geen probleem,” vindt De la Cousine. “De samenwerking is uitstekend. We maken niet alleen gebruik van de sportzaal, maar ook van de Huiskamer.” Tijdens lestijd is de school een oase van rust. Het onderzoekend leren, waarbij ook groepsoverstijgende activiteiten denkbaar zijn, zal waarschijnlijk wat meer activiteit buiten de lokalen brengen. “Een eigen centrale ruimte zou daarbij wel fijn zijn!” merkt de directeur op. Vrijwel alle Helvoirtse kinderen gaan naar de Dr. Landmanschool, er zitten zelfs 6 Vughtse leerlingen. Bang voor te grote drukte in het gebouw is hij niet: “We hebben nu zo’n 350 kinderen en met een groeiverwachting tot ongeveer 380-400 is het gebouw nog altijd groot genoeg.”

Naast het werken aan de vakken rekenen en taal, worden de kinderen uitgedaagd om zelf op onderzoek uit te gaan. Dat doen ze bijvoorbeeld bij aardrijkskunde, geschiedenis en biologie; vakken die geïntegreerd aangeboden worden. Zo werkt een groep leerlingen momenteel aan de inrichting van een echt terrarium. En daar gaat flink wat onderzoek aan vooraf! Het project robotica, waarbij leerlingen niet alleen een robotautootje bouwen, maar ook programmeren is een ander mooi voorbeeld.

Typisch Helvoirt Maikel heeft geen vol jaar nodig gehad om te zien wat deze basisschool typisch Helvoirts maakt: “Je ziet samenhang, een echte gemeenschap van mensen die elkaar kennen en goed voor elkaar zorgen. Een voorbeeld: nu twee Syrische kinderen een plaats krijgen op school, bieden enkele ouders zich spontaan aan om die mensen te ondersteunen. Gewoon, als goede buren!” Echt Helvoirt!

Nu Maikel ruim een jaar op de Dr. Landmanschool werkt, ziet en voelt hij overal de wil en het enthousiasme om te ontwikkelen en te

38 - Voortvarend verder...

H


g on J e d Frank C

Ik ben (rond de) 25 en…

op mijn plek in Cromvoi rt geboren: 3 januari 1991 Samen met 2 vrienden huren we een huurhuis. Nu een van hen binnenkort vertrekt naar zijn nieuwe woning, zitten we hier met z’n tweeën. Door de week ben ik werkvoorbereider bij Van Wanrooij Bouwbedrijf BV, locatie Geffen.

Enthousiast van? Cromvoirt zit vol enthousiaste mensen die van alles organiseren. Onze vriendengroep, CV Hedde Nog Wa, bouwt ieder jaar met carnaval een wagen voor de optocht. Ook probeer ik mijn steentje bij te dragen met het organiseren van het Jeugdtonpraten. Je komt mij overal tegen, zoals bij de Cromvoirtse kwis, Trekker-Trek, mannen met een missie, de Opwermer en de altijd gezellige toepmiddag bij manege ’t Heike. Nog te wensen voor mijn dorp? Mijn wens voor Cromvoirt: meer starterswoningen. Zelf ben ik nog starter en woningzoekende in (of rond) Cromvoirt. Woon je in 2025 nog in Cromvoirt? Dat hoop ik dus wél! Op de foto Mijn plekje voor de foto: de St. Lambertusstraat. Ik heb altijd een fijn thuisgevoel als ik het dorp Cromvoirt weer inrijd.

C

Foto: Bart Meesters

Voortvarend verder... - 39


! g i z e b d e o g scouting: er sd ag on al e Vr ijw ill ig 7 de ce m be r Na ti

De scouting in Cromvoirt met heel veel Helvoirtse leden! Tekst: Sietske van Iersel / Foto’s: PWvO

Vlak over de grens van Helvoirt naar Cromvoirt bevindt zich op een prachtige plek in het bos een blokhut met een heerlijk speelbos. Daar komen wekelijks de Bevers, de Welpen, de Scouts en de Rowans bij elkaar om in hun verschillende speltakken een eigen programma te volgen. Ik hobbel al 11 jaartjes mee als moeder van twee scouts in hart en nieren. En als ze terugkomen geniet ik iedere keer weer van de verhalen over hun programma en van hun kamp-avonturen. In 2019 hebben wij van dichtbij meegemaakt hoe world wide scouting is. Onze oudste zoon Jelle nam toen in de Verenigde Staten deel aan de World Scout Jamboree. Maar liefst 45.000 jongeren uit de hele wereld deden daar de meest uitdagende activiteiten, leerden elkaars culturen kennen en sloten vriendschappen. Een ervaring voor het leven!

Laat je uitdagen! Naarmate je als jeugdlid ouder wordt, neemt je zelfstandigheid toe en de begeleiding neemt af. Een scout oefent en leert organiseren, samenwerken, leidinggeven, behendig-zijn... zelfstandig worden. Scouting Nederland is met meer dan 100.000 leden de grootste jeugd- en jongerenvereniging van Nederland. Koningin Máxima is beschermvrouwe. De vereniging had al voor deze herindeling van dorpen een bijzondere positie: de vereniging huist in Cromvoirt (de gemeente Vught) en …. het merendeel van de jeugdleden komt uit Helvoirt. Bij de Welpen zijn

40 - Voortvarend verder...

C

dat 3 van de 5 leden, bij de Scouts zijn dat 7 van de 8 leden en bij de Rowans 5 van de 7. Heel logisch dus, deze herindeling! 30 leden komen immers uit Helvoirt.

Wat zeggen Helvoirtse scouts over hún scoutinggroep? Maren (12) en Maycke (14) zijn blij met de blokhut en het speelterrein: “Er is veel mooie natuur, er is een bos en het is fijn om buiten te zijn.” Thieme (14) heeft het goed naar zijn zin: “Zes jaar geleden kwam iemand op de BSO vertellen over scouting. Ik ging naar de open dag en dat was superleuk! Wat ik het leukste vind? Vooral het vlot bouwen en daarmee gaan varen op de IJzeren Man en het schietprogramma. Op de foto zie je mij samen met Loek toen we een schietwedstrijd deden. Maar niets is leuker dan de Hunt: je wordt ‘s avonds ergens gedropt en moet dan terug naar de blokhut lopen zonder gespot te worden door de leiding.” Mees (15) houdt erg van klimmen en schieten. Zijn leukste herinnering is het zomerkamp van 2019. Hij vindt het superfijn dat hun mooie locatie dichtbij de IJzeren Man is. Hij wil tegen anderen zeggen dat scouting echt niet alleen boompjes klimmen is, maar dat ze veel uitdagende dingen doen.


Scouting Prins Willem van Oranje Luuk (11) en Maren (12) vinden álles leuk van de scouting, en vinden het een aanrader voor andere kinderen die graag buiten zijn.

burg naar Cromvoirt komen. De Hunters rijden rond en mogen ons niet zien. Je kunt je voorstellen dat dit een hele uitdaging is!”

Loek (15) was eerst een paar keer bij voetbal gaan kijken maar bedacht dat scouting toch iets meer voor hem was. Inmiddels is hij al 8 jaar lid. Hij houdt van de zomerkampen, en van de Hunt.

Tot slot: bestuurslid Frank Lindemann (hé… toevallig ook een Helvoirtenaar!) is trots op zijn scouting: “Eén van de mooie dingen van scouting vind ik dat het vriendschappen oplevert, die zich ook buiten scou-

ting voortzetten. Zo ziet de jeugd elkaar bij andere gelegenheden en feestjes. Ook op latere leeftijd weet men elkaar nog te vinden. Ook al zitten ze op verschillende scholen, ze blijven elkaar bij scouting ontmoeten. Er zijn genoeg voorbeelden van vriendschappen die zich zo ontwikkeld hebben. Mijn vriendschap met Matthias Peters is op eenzelfde manier ontstaan”.

Siemen (12) nam onlangs zijn vriend Bart (12) mee. Nadat ze met de hele groep gingen kanovaren, was Bart om: “Ik ga me aanmelden!” Jelle (18) deelt graag zijn spannendste scouting-herinnering. Dat was tijdens het wildkamperen midden op een berg in Duitsland: “Die avond hoorden we een heel vreemd geluid, dat steeds dichterbij kwam. Dit geluid leek van een gillende vrouw te komen, maar het bleek een vos!” “Als je aan scouting denkt, denk je al gauw aan knopen leggen, bomen tellen en goede daden verrichten. Maar we doen veel meer! Vorig jaar moesten we ongezien van Til-

C

Voortvarend verder... - 41


Samenkomen in helvoirt thuis

In het HelvoirThuis kloppen vele harten Tekst & foto’s: Peter van Gorp Achtergrondillustratie: Mamjo Moshidi

Thuis in Helvoirt Met name de Huiskamer en de sportzaal - die omgebouwd kan worden tot theaterzaal - zijn de plaatsen waar Helvoirtenaren elkaar treffen. Het gebouw biedt onderdak aan de basisschool, de kindertuin, het VVV-Van Gogh Informatiepunt en de GGD. Op het HelvoirThuis staan huurappartementen. Bestuurder Stichting TinH (Thuis in Helvoirt) heeft drie vaste werknemers in dienst, maar werkt verder met vrijwilligers. Dankzij de barmedewerkers, poetsers, creatieve geesten en bestuurders die dit vrijwilligerswerk belangeloos doen, voelen Helvoirtenaren zich altijd welkom in het HelvoirThuis.

42 - Voortvarend verder...

Moshidi (1990). Omdat Eén van die vrijwilligers is Mamjo helorgraad in ICT behij in zijn geboorteland Iran zijn bac de computer. Sinds 2017 haalde, weet Mamjo wel raad met artement boven de bawoont hij als statushouder in een app beetje introvert, maar sisschool. Mamjo noemt zichzelf een van Iersel komt hij toch via vrijwilligerscoördinator Sietske voirThuis. Zijn creatisteeds vaker over de vloer in het Hel ge affiches, banners en viteit levert het HelvoirThuis prachti de website van het Helflyers op. Nu er plannen zijn om hij zich voorlopig niet te voirThuis wat op te pimpen, hoeft vervelen!

H


Een dorpsgemeenschap is afhankelijk van vrijwilligers

Monique van den Broek-Pijnenburg (1978) is een van de gastvrouwen, die garant staan voor een gastvrije Huiskamer. Als geboren en getogen Helvoirtse weet Monique dat een dorpsgemeenschap afhankelijk is van vrijwill igers. Ze zit in de ouderraad van de Dr. Landmanschool, ze is vaak klassenouder, collecteert voor KW F en bezorgt ’t Pom phuiske. Nu is Monique vaak op donderdag ochtend in HelvoirThuis te vinden. Ze voorziet de (breiende) gasten van koffie, thee of iets anders, ruimt op waar dat nod ig is en houdt de kas in de gaten. Heel ontspannen, heel gez ellig allemaal. Echt een plek om je thuis te voelen.

rt zich wat er allemaal Bestuurslid Peter Notten (1954) realisee houden. “Heel boeiend,” nodig is om zo’n gebouw in stand te kel. Met de winst van de vindt hij “ik zie het als een soort win te houden.” bar moeten we de zaak draaiend zien zijn vrouw een huis in In 2017 koopt Peter Notten samen met al om te klussen aan zijn Helvoirt met wat extra ruimte. Idea tten voor de dorpsgeoldtimers. Omdat hij zich ook wil inze voor vrijwilligers in ’t meenschap, reageert hij op een oproep t hij, “Er zouden zich Pomphuiske. “Leuk om te doen.” zeg den!” best wat meer jongeren mogen aanmel

H

Voortvarend verder... - 43


44 - Voortvarend verder...

H


H

Voortvarend verder... - 45


Voedselbos Helvoirt Tekst & foto: Peter van Gorp

Een voedselbos bestaat uit bomen, struiken en kruidachtige planten die eetbaar zijn of eetbare vruchten of zaden produceren. Door gebruik te maken van natuurlijke processen hoeft er niet bemest te worden of gespoten tegen ziektes. Het perceel aan de hoek Nieuwkuijkseweg - Loonsebaan ziet er niet bepaald uit als een voedselbos. De planten - in totaal zo’n 1500 tot 2000 - zitten dan ook nog geen jaar in de grond. De bodem is er van zichzelf kurkdroog en de weersomstandigheden zijn soms grillig. Maar tóch is er goede hoop dat zich daar een voedselbos ontwikkelt. De eigenaar van het perceel Kathinka Peels en haar partner Jan Hendrik Ockels zochten een duurzaam alternatief voor d’n Helvoirtse hoge akker. Dat hebben ze - via dorpsgenoot John Vermeer - gevonden.

een serie notenbomen met (tamme) kastanje, walnoten, hickory en pecan. Op dit moment staan er nog maar 15 soorten planten. Maar dat aantal wordt in de winter weer uitgebreid. Tijdens de ontwikkelingsfase van het voedselbos plant Pim voortdurend nieuwe soorten aan. Gelukkig weet hij zich daarbij gesteund door de nodige (ook Helvoirtse) vrijwilligers. Geïnteres-

Voor de aanleg en het onderhoud is bosbouwer en natuurbeheerder Pim de Boer (28) ingehuurd. Hij zal straks ook de exploitatie en het beheer van dit Helvoirtse voedselbos doen. “Het eetbos wordt niet openbaar toegankelijk,” vertelt Pim, maar hij gaat er waarschijnlijk wél rondleidingen verzorgen. “Wie weet wordt het in de toekomst zelfs mogelijk om een abonnement te nemen op een wekelijks oogstpakket.” Geen asperges meer van deze grond, maar wél fruitsoorten als kaki, olijfwilg en moerbei. In de eindfase bestaat de begroeiing uit plantenlagen van laag- naar hoogstam, met aan de noordzijde

Pim de Boer

46 - Voortvarend verder...

H

seerden houden de oproepen daarvoor in de lokale media in de gaten. Wie eens wil zien hoe een voedselbos eruit ziet, dat een paar jaar verder in ontwikkeling is, gaat naar www.voedselbosschijndel.nl. “Het voedselbosvirus verspreidt zich als vanzelf,” zegt John Vermeer, “Zowel in Helvoirt als in Cromvoirt staan er nog een paar op stapel.”


Van Helvoirt naar Vught…

Jan Dekkers en Zus van Wijk

Tekst: Roel van den Eijnde Foto: Bart Meesters

Poelier Dekkers aan de Helvoirtseweg heeft zijn wortels in Helvoirt. Net na de oorlog begonnen de ouders van Jan daar een kippenslachterij. Als klein menneke hielp Jan al mee; levertjes verwijderen… maagjes schoonmaken. De grootste ‘kiepenboer’ van het dorp, dat was Dekkers. Er werd geleverd aan poeliers in vooral Den Bosch en Tilburg. Ook Zus van Wijk, wiens ouders een bakkerij hadden aan de Gijzel komt uit Helvoirt. Ze zijn trouwens allebei van hetzelfde bouwjaar, 1936. Jan en Zus leerden elkaar kennen op een middenstandsfeest in het dorp. Liefde op het eerste gezicht. In 1961 trouwden ze en verhuisden naar Vught. Aan de Helvoirtseweg begonnen ze een eigen zaak. De eerste – en nog steeds de enige – poelier in Vught.

sterdam, Apeldoorn en Den Haag komen ze ervoor naar Vught.

Mede vanwege zijn broze gezondheid deed Jan op zijn 80e een stap terug. Nu staan hun kinderen Suzanne en Frank aan het roer. Naast kippen, worden er inmiddels ook volop fazanten, konijnen en hazen verkocht. Achter de winkel staat een hypermoderne keuken waar dagelijks kant-en-klare maaltijden worden gemaakt. Kippenragout, saté, hazenpeper. Rondom kerst wordt er voor wel duizenden klanten eten bereid. Héél véél hazenpeper. Helemaal vanuit Am-

Het verschil tussen Vught en Helvoirt was in de jaren ’60 niet zo heel groot. Ja, in Helvoirt droegen ze een oude overall, in Vught een witte jas. Het moest er natuurlijk wél goed uitzien. Bij Dekkers kwamen vooral de gegoede Vughtenaren, kip was nog een luxeartikel. Regelmatig werden er complete hazen verkocht. Dan kwamen de klanten binnen met een emmer en sneden thuis zelf een haas aan stukken. Dat zie je nu nog maar zelden.

H V

Ontevreden klanten hadden Jan en Zus Dekkers nooit. Wél dat het te weinig was. Maar dat lag aan de mensen zelf. Moeten ze maar meer uitgeven. Vught is een mooi dorp, vinden Jan en Zus. Veel groen. De spoorlijn mag wat hun betreft gerust veertig meter de grond in. Dat zou voor iedereen beter zijn. Echte Vughtenaren voelen ze zich. Gewend aan een beetje luxe. Wat royaler in de centen. Terug naar Helvoirt? Nee. Misschien als laatste rustplaats. Misschien.

Voortvarend verder... - 47


Tekst: Jan van Balkom Foto’s: Seniorenbus

Vanaf 2021 natuurlijk op weg in de gehele gemeente!

De SENIORENBUS Gijsbert van der Lande (1955) staat al te wachten bij de deur van de fysiotherapie in het Stadhouderspark. Hij maakt gemiddeld drie keer in de week gebruik van de Seniorenbus. Soms om gebracht en gehaald te worden van de fysio en soms omdat hij op de bus aangewezen is om naar andere bezigheden te gaan. Voor Gijsbert is de Seniorenbus een middel om deel te nemen aan de wereld waarin hij woont.

Achter het stuur van de bus zit Roel Liersen (1948). “Als ik aan kom rijden met de bus, zie ik altijd blije gezichten.” zegt Roel. Hij doet er alles aan om het vervoer zo prettig mogelijk te maken. Zo zorgt hij in coronatijd dat de hygiënekits in elke bus op en top in orde zijn. Hij regelde dat er voor elke chauffeur een polo- en een sweatshirt met logo is. En ook een soft-gel jack. Die aandacht voor een goede uitstraling heeft hij overgehouden aan de commerciële functie die hij had bij een textielfabriek. In drukke tijden is hij wel 15 uur per week voor de bus in de weer.

Professionele organisatie Jozef Kok kan wel de grote initiator/animator van de Seniorenbus worden genoemd. Hij was lid van het oprichtingsbestuur en zette de kaders uit voor de werkwijze. Hij wist ook de weg te vinden naar sponsoren en ondersteunende organisaties. In Vught is het draagvlak voor deze wijze van vervoer groot. Het organisatorisch centrum is gevestigd aan de Brabantlaan. Daar mag men gebruik

48 - Voortvarend verder...

maken van enkele lokalen van de Hertog van Brabantschool. Momenteel rijden er 4 bussen. Die maken samen zo’n 80/100 ritten per dag. Elke dag zijn er 16 mensen nodig om die ritten mogelijk te maken. In totaal zijn er zo’n 75 vrijwilligers betrokken bij de organisatie. Aan de kwaliteit van de dienstverlening wordt veel aandacht besteed. Zo is er scholing op het terrein van eerste-hulpverlening (ehbo), veilige rijvaardigheid en over hoe om te gaan met de passagiers (sociale hygiëne). Volgens Kok zorgt de Seniorenbus ervoor dat mensen niet in een isolement raken. Het is daarmee een uitstekend (vervoer-)middel om eenzaamheid te bestrijden. Het belang dat gehecht wordt aan de persoonlijke benadering die de chauffeur en de begeleider geven aan de gebruikers is daar één voorbeeld van. Het belangrijkste bewijs voor de functie van de bus is echter de aard van de ritjes. De bus haalt de mensen thuis op en brengt hen naar het ziekenhuis, naar de dagbesteding, naar een para-medische praktijk... Kortom: meer participatie.

V

AutoMaatje Nieuw is de samenwerking met de dienstverlening ANWB ‘AutoMaatje’. Dit is voor alle mensen (niet alleen 55+’ers) die minder mobiel zijn en voor vervoer afhankelijk van anderen. Vaak leidt dit tot teveel thuisblijven en eenzaamheid. Vrijwillige chauffeurs vervoeren hun minder mobiele plaatsgenoten. Zij gebruiken daarvoor hun eigen auto. De gemeente Vught heeft een startsubsidie toegezegd voor deze aanvullende wijze van vervoer.

Voor meer informatie: www.seniorenbusvught.nl e-mail: seniorenbusvught@gmail.com telf.nr. 073 711 3191.


De rails liggen er al! Tekst: Jan van Balkom Illustratie: Rens Bressers & Brecht Gerritse

In de trein van voor naar achter: Christ van Iersel, Brecht Gerritse, Suzanne Wiersma, Mardine van Iersel, Jan van Balkom

‘De spoorlijn ’s-Hertogenbosch-Tilburg wordt op 4 juni 1881 geopend: de eerste feesttrein kan uit Tilburg vertrekken. Helvoirt heeft een eigen station. Er stoppen vier treinen per dag.’ Bron: Uitgegroeid tot Helvoirt 1995 Het gaat goed in Nederland aan het eind van de 19e eeuw. De ‘Zuidoosterspoorweg’ wordt aangelegd. Een belangrijke schakel in het transport van Londen naar Berlijn. Helvoirt pikt daar een graantje van mee. Er komt een station en een rangeerterrein. De manier waarop het oude stationsgebouw wordt gebouwd heeft zelfs een eigen type namelijk ‘type Helvoirt’; hier zijn er nog drie van bijgebouwd in Geffen, Ravenstein en Wijchen. Van het rangeerterrein wordt dankbaar gebruikt voor houttransport en voor het vervoer van suikerbieten tijdens de jaarlijkse campagne. In 1938 wordt het kenmerkende stationsgebouw gesloten. In 1971 is het gebouw gesloopt.

De roep om een stopplaats voor de trein is aan het begin van de 21e eeuw weer helemaal terug. Uit een peiling in 2018 door het dorpsplatform Plein Helvoirt blijkt dat Helvoirtenaren als tweede wens een opstapplaats voor

“Ik wil een stopplaats voor de trein in Helvoirt, omdat ook mensen zonder eigen auto dan makkelijker naar de stad kunnen.” H

de trein op hun wensenlijstje hebben staan. In het bestuursakkoord van het laatste college van de gemeente Haaren treffen we de volgende zin aan: ‘het aankaarten van meer openbaar vervoer en een treinstop in Helvoirt.’ Een en ander gerelateerd aan de te verwachten verkeersproblemen vanwege de ombouw van de N65. Op een petitie die wordt uitgeschreven komen in een mum van tijd een kleine 1000 sympathiebetuigingen. Een comiteetje van Helvoirtenaren koppelt de komst van een opstapplaats voor de trein aan de wenselijkheid van een langzaam-verkeerverbinding tussen nieuwbouwplan Den Hoek en de dorpskern. Wat is een Sprinter als die niet de dorpen met de stad verbindt? Veel Helvoirtenaren werken buiten de stad en voor winkelen en uitgaan is de bereikbaarheid van de stad een welkome en duurzame aanvulling op het woongenot. De wens van een stopplaats voor de trein in Helvoirt zal ook in de gemeente Vught blijven klinken.

Voortvarend verder... - 49


n e s s n a J Kees V

Ik ben (rond de) 25 en…

op mijn plek in Vught geboren 11 juli 1995 Ik woon nog bij mijn ouders, maar ik ben hard op zoek naar een eigen woning. Er zijn in Vught geen betaalbare woningen voor jongeren. Als ZZP’er ontwerp ik webshops en ik run mijn eigen webwinkel in militaire en outdoor producten. Daarnaast zit ik in het laatste jaar van de 4-jarige fulltime hbo-studie Integrale Veiligheidskunde. Bij atletiekvereniging Prins Hendrik ben ik actief als trainer en coördinator. Enthousiast van? Sportactiviteiten, bierproeverijen en festivals in Vught. Ook word ik heel vrolijk van initiatieven als MOVE Vught waarbij iedereen kansen krijgt aangeboden om in ieder geval te bewegen onder begeleiding van enthousiaste mensen. Nog te wensen voor mijn dorp? Meer betaalbare huurwoningen voor jongeren en minder villawijken Woon je in 2025 nog in Vught? Dat is een beetje afhankelijk van het huizenaanbod in de omgeving. Vught is een beetje 'mijn dorp' en zou het niet graag willen inruilen voor een andere woonplaats. Op de foto De atletiekbaan in Vught, aangezien dat zo’n beetje mijn tweede huis is. Foto: Bart Meesters

50 - Voortvarend verder...

V


Van Vught naar Helvoirt…

Ad Vogels en Jeanne Vermeer Tekst: Roel van den Eijnde / Foto: Jan van Balkom

Na 32 jaar Vught maken Ad (65) en Jeanne Vogels (66) begin 2020 de overstap naar Helvoirt. Een toekomstbestendig huis, energiezuinig, midden in een jonge wijk en nog gunstiger in prijs dan Vught ook. Ad werd geboren aan de Vughtse Michiel de Ruijterweg en Jeanne zag het levenslicht op de Distelberg in Helvoirt. In Café de Ruiter (het huidige ‘golfhotel’ Bernardus) in Cromvoirt liepen ze elkaar 50 jaar geleden tegen het lijf. Voor de jeugd was dat in die tijd ‘the place to be’. Ad en Jeanne hebben niet het idee dat Helvoirt en Vught nou zo enorm verschillen. Natuurlijk. Helvoirt is kleiner, dorpser. Wat logisch is, want in Vught wonen 27.000 inwoners. In Helvoirt ‘maar’ 4500. Dan ben je een dorp. Op hun beurt vinden ze Cromvoirt een dorp. Daar zouden ze niet willen wonen, hoe mooi het ook is. Helvoirt is precies goed.

Laatst waren ze bij Kasteel Zwijnsbergen in Helvoirt. Wát een verrassend mooi wandelgebied! De Sint-Nicolaaskerk moeten ze nog ontdekken. Schijnt een van de mooiste kerken van Brabant te zijn. En Jeanne is er gedoopt. Nu ze in Helvoirt wonen doen ze er bijna alle boodschappen. Voor brood, vlees, groente en fruit hoef je echt niet verder te gaan. Het enige wat ze soms écht missen is de Bossche binnenstad. Vanaf de Molenvenseweg zaten ze binnen 15 minuten fietsen aan de Parade voor koffie met een Bossche Bol.

H V

Of sloegen ze voor een week vers fruit en groente in op de weekmarkt. Nieuwe plekken zijn ervoor teruggekomen: Udenhout, Berkel-Enschot, Oisterwijk. Die dorpen kenden ze nog niet goed. Integreren in Helvoirt ging makkelijk. Wat scheelde, dochter Noortje heeft er een tandartspraktijk. Mensen kennen je dan al een beetje. Ad is ook is ook meteen vrijwilliger geworden. Hij zit in het bestuur van Stichting Thuis in Helvoirt dat de exploitatie van Helvoirt Thuis, het sociaal en cultureel hart van het dorp, verzorgt. Daarnaast is hij in Vught nog altijd verantwoordelijk voor de financiële administratie van het Nationaal Monument Kamp Vught. Door de fusie verandert verder niet veel, denken ze. Voor een nieuw rijbewijs of paspoort moet je nu naar Vught. Maar hoe vaak is dat? In Helvoirt worden ze oud. En Vught is nooit ver weg.

Voortvarend verder... - 51


Het media-landschap in Cromvoirt, Helvoirt en Vught Cromvoirt heeft sinds 1985 het maandelijkse dorpsblad ’t Lantaerntje, met een oplage van 400 stuks. Inkomsten haalt de redactie op via advertenties en de jaarlijkse ‘dienstenveiling’. Elke uitgave (A5-formaat) omvat ongeveer 75 pagina’s, ook te lezen via www.lantaerntje.nl. Cromvoirt heeft geen eigen digitaal nieuwsmedium.

In Helvoirt wordt het maandelijkse dorpsblad ’t Pomphuiske al 55 jaar bezorgd in 2.200 brievenbussen. Twaalf uitgaven per jaar met telkens een omvang van ca. 80 pagina’s. Het blad is wereldwijd di-

52 - Voortvarend verder...

gitaal te lezen via www.pomphuiske.nl. Website www.helvoirt.net biedt dagelijks verse nieuwsgeving over actuele zaken. De Haarense Omroep Stichting (HOS) maakt jaarlijks enkele uitzendingen met Helvoirtse items en blijft dat ook na de herindeling doen.

Vught heeft twee lokale omroepen, Avulo (vanaf 1983) en NOVO3 (vanaf 2019). Beide omroepen brengen dagelijks lokaal nieuws via hun websites. Het nieuws is via de radio te beluisteren en via tv te bekijken. Met ongeveer 16 mensen maken ze de vier

H V C

tv-programma’s van Avulo. Bij NOVO3 maken ongeveer 45 vrijwilligers radio en tv, veelal gestreamd via internet. Daarnaast is er een wekelijkse gedrukte nieuwskrant, het Klaverblad. Het Klaverblad is commercieel, draait niet op vrijwilligers en richt zich naast Cromvoirt en Vught ook op Helvoirt, Sint-Michielsgestel, Den Dungen en Esch. Tot slot zijn er twee Vughtse nieuws-websites: www.vught.nu en vught.nieuws.nl/. De laatste is ook een commerciële website. www.vught.nu is een afgeleide en werkt samen met het Helvoirtse www.helvoirt.net.


Lokale media: ‘voor en door eigen mensen’ Ze vormen de stem van de bewoners: lokale media, veelal gemaakt door vrijwilligers. Ieder dorp heeft zo zijn eigen geschiedenis. Het gekke is dat de dorpen Cromvoirt, Helvoirt en Vught in dat opzicht nog veel van elkaar kunnen opsteken, zo blijkt uit een mediaronde in deze drie dorpen.

V

raag de voorzitters en vrijwilligers van alle lokale media in Cromvoirt, Helvoirt en Vught waarom ze bestaansrecht hebben, en steevast volgt hetzelfde antwoord: “Wij zijn van en voor de dorpsbewoners”. De gemeente Vught telt heel wat lokale media. Met de lokale omroepen Avulo en NOVO3 telt Vught twee mediabedrijven die alles digitaal dagelijks uitventen met professionele apparatuur. Alsof je bij een bezoek aan de studio’s in Vught in klein-Hilversum terechtkomt. Beide omroepen richten zich vooral op de actualiteit en wat minder op diepere interviews of achtergrondreportages. In Cromvoirt gaat het er heel anders aan toe. In het kleinste dorp van de drie verschijnt

elf keer per jaar ’t Lantaerntje. “Het is bij de redactie van ’t Lantaerntje een geoliede machine”, vertelt Willa van Pinxteren van de Cromvoirtse redactie. “We bestaan nu 35 jaar en weten precies wat er speelt in het dorp. Dat maakt dat we echt goed gelezen

H V C

Tekst: Bas van Hattum / Foto’s: Rens Bressers worden, ook door de jongeren in ons dorp! Eén keer per jaar organiseren we de dienstenveiling én de jaarlijkse ‘schooidag’ om onze inkomsten, naast de advertenties, binnen te halen. En dat lukt nog steeds elk jaar goed. Alleen dat al, is voor ons een signaal dat we gewaardeerd worden”. Een vergelijkbaar verhaal deelt Peter van Gorp, voorzitter van ‘t Helvoirtse Pomphuiske. “We hebben jaarlijks de financiële actie waarin we vragen om een vrijwillige bijdrage. En dat gaat elk jaar goed. Sterker nog, als ik kijk naar de reacties die we ontvangen, zowel van adverteerders als van dorpsgenoten, dan durf ik best te stellen dat de waardering voor ’t Pomphuiske nog altijd toeneemt. En zolang dat het geval is, gaan wij gewoon door”. Naast ’t Pomphuiske kent Helvoirt de nieuwssite www.helvoirt.net. Bijzonder is dat deze website echt populair is onder de Helvoirtenaren, maar geen directe concurrent is voor ‘t gedrukte Pomphuiske. Beide hebben bestaansrecht en worden gewaardeerd.

Voortvarend verder... - 53


Kiezen voor verschil Over het ‘van en vóór de dorpsbewoners’ deelt NOVO3-voorzitter Martijn van Engelen dezelfde mening: “Het is net alsof je de energie voelt die er door de lokale vrijwilligers is ingestoken. En dat maakt dat de programma’s die we maken zo goed ontvangen worden door de Vughtenaren. Het is fantastisch om te zien hoe de geoliede machine draait.” De vrijwilligers van NOVO 3 zijn ingedeeld in werkgroepen. Zo is er een werkgroep ‘Techniek’ en ‘Radio’ en ‘Communicatie en publicatie’. “Elke vrijwilliger zet zich in op het vlak waar zijn of haar kwaliteit ligt en wordt daar dan ook om gewaardeerd”, zo legt Van Engelen uit. Kaarten opnieuw verdelen Zo helder en rustig als alles verloopt in Helvoirt en Cromvoirt, zo onrustig is het in Vught. De 45 vrijwilligers die bij het nog jonge NOVO3 werken, zijn bijna allemaal afkomstig van Avulo. Verschil in inzichten tussen de huidige Avulo-voorzitter en de medewerkers ligt hieraan ten grondslag. Door de ontstane situatie is het even spannend wie van beide omroepen de meeste subsidie van de gemeente binnen harkt. Afhankelijk daarvan worden de kaarten opnieuw geschud en gaan we zien welke omroep welke plichten gaat vervullen. Immers, zo verklaart Avulo-voorzitter Jordy van Keijzerswaard: “Avulo is de aangewezen publieke lokale omroep en mag dat

Avulo-vrijwilliger, bestuurslid en presentator Paul Notebaart (foto: Daphne van de Wiel).

54 - Voortvarend verder...

Eric Overman (l) en Berry van de Water: NOVO3 in actie. ook uitdragen én heeft dan ook de zendmachtiging voor de gemeente Vught. Dat brengt plichten met zich mee zoals het continu uitzenden op de kabel en op FM-radio. Haal je die verplichting eraf, dan ben je als lokale omroep veel flexibeler om programma’s en zendtijden aan te passen. Dan kun je gemakkelijker kiezen voor uitzenden via internet. Dat is toch de toekomst én het spaart een hoop kosten”.

voorzitter Peter van Gorp daarover: “Wij staan als redactie positief in het samengaan met Vught. Sterker nog, anders hadden we niet het initiatief genomen voor dit glossymagazine. We hebben goede contacten in Vught en werken graag mee aan Vughtse initiatieven. Maar als het gaat om het verspreiden van ’t Pomphuiske, dan is er niet de intentie om dat ook te doen in Vught of Cromvoirt.”

Samenwerking en kansen Samenwerking tussen de omroepen is een algemene landelijke trend binnen media. Wie dagelijks het nieuws scant bij de NOS, merkt op dat er steeds meer nieuws te vinden, afkomstig van lokale media zoals Omroep Brabant. Dit is geen toeval. Het is de overheid die de media dwingt tot deze samenwerkingsverbanden. Alles vloeit voort vanuit de gedachte dat het onzin is dat meerdere (lokale) omroepen verslag doen van dezelfde actualiteiten. Van Keijzerswaard van Avulo: “We hebben met de lokale omroepen in Heusden, Sint-Michielsgestel, Den Bosch en Boxtel een samenwerkingsconvenant opgesteld. Die samenwerking is vooral bedoeld om regionaal nieuws uit te wisselen. Ik verwacht dat we dit eind 2020 ook concreet maken.” Zou zo’n samenwerking ook voor de hand liggen nu Helvoirt bij Vught en Cromvoirt gaat? Logisch lijkt het wel. Pomphuiske

Wie de websites van Avulo, NOVO3 en www.helvoirt.net bestudeert, ziet dat daar al subtiel doorverwijzingen naar Helvoirt en Vught zijn gemaakt. Ook daar is er de wil tot samenwerken en het gebied uit te breiden. Ook NOVO3-voorzitter Martijn van Engelen zegt open te staan voor verdere samenwerking. “Waarom niet? Wij zijn een moderne omroep, en die ontbreekt nog in Helvoirt en Cromvoirt. Dus waarom niet de krachten bundelen met bijvoorbeeld ’t Pomphuiske? Ik denk dat we veel van elkaar kunnen leren. En als ik heel eerlijk ben, voel ik in Helvoirt en Cromvoirt een veel sterkere ‘dorpssamenhang’ binnen de gemeenschap dan in Vught. Ik denk dat we veel plezier kunnen halen uit een goede samenwerking. En misschien is dat wel belangrijker dan dat we kosten kunnen besparen en een groter publiek bereiken.”

H V C


Column

Ton Wagenaars

D

e tekst van het gefortuneerde meisje van zestien haalde ik dertig jaar later weer tevoorschijn toen ik wekelijks mijn lessen Nederlands mocht slijten aan mijn geliefde klassen aan het Bossche Sint-Janslyceum. De LP “Voor de overlevenden” kwam in geen enkele taalmethode voor, maar bij mij prijkte deze op de vensterbank van mijn lokaal, De liedjes waren geschreven in drie soorten rijm: gepaard, gekruist of omarmend. Iedere keer als dit lied gedraaid werd, was er gegniffel en gegrinnik te horen. De uit Vught afkomstige meidjes kregen een por of een knipoog. “Dit lied gaat over Vught, he meneer?” Dan moest ik de vragenstellers van repliek dienen. Ik moest hen duidelijk maken dat niet alle meisjes van zestien in de Vughtse villawijk woonden en dat er ook in Vught meisjes – en jongens- waren, die de spreekwoordelijke eindjes dagelijks aan elkaar moesten knopen. Het beeld van louter Vughtse gefortuneerden bestaat nog steeds. Zeg in gezelschap maar eens dat je uit Vught komt en de aandacht is verzekerd. En wat ook aardig is; je voelt de jaloezie, want wat zou men graag in dat aristocratische dorp willen wonen ondanks die vermaledijde spoorwegovergangen en die klievende snelweg.

Huizen kijken Toen ik jong was en degelijk Rooms Katholiek onderwijs genoot op een Lagere School zonder meisjes, gingen mijn ouders op zondagen altijd huizen kijken. Ik moest mee; in een korte broek en keurig geknipt. Ik kende de route. De snelweg over en dan richting Vughtse Heide, de IJzeren Man en langs Hotel El Dorado en restaurant De IJzeren Man. Bij de riante huizen, alleenstaand met oprit en majestueuze bomen in de tuin werd even stil gestaan en dan vertelde vader wie er woonde en wat het beroep was van de man des huizes. Altijd een indrukwekkend beroep dat paste bij de glimmende auto die op de oprit stond. Jonge broer zat nog in de kinderwagen en werd soms opgetild om de villa’s en herenhuizen mede te bewonderen. Soms kende

ik de namen van de bewoners want in de overvolle klassen van de destijds nog bestaande Aloysiusschool zaten deze kinderen ook. Sommige van hen hadden een heuse fiets en kwamen van maandag tot en met zaterdag - ja, ook op zaterdag - naar school. Een forse afstand, maar ook uit Helvoirt, Cromvoirt en zelfs Oisterwijk kwamen de kinderen, want goed onderwijs door de broeders was verzekerd. Huizen kijken betekende niet, dat mijn ouders plannen hadden om ook zo’n huis te kopen. Financieel niet haalbaar. Wij woonden in een rijtjeshuis in de wijk Schoonveld en dat was al mooi genoeg. Huizen kijken was educatief. Als ik mijn best zou doen op school zou ik naar de HBS kunnen en dat zou dan de springplank vormen voor een nog betere toekomst. En dus misschien ook een villa of tenminste een twee-onder-een-kapwoning. Zestig jaar later wandel ik nog steevast wekelijks in de Vughtse bossen met zijn lunetten en heidevelden. Met de kinderen en de kleinkinders. Veel is veranderd. Nauwelijks nog militairen en verdwenen kazernes, maar ook veel minder natuur. Vlinders, libellen, hagedissen, salamanders en eekhoorns zijn nagenoeg weg. Ook geen spannende donkere bosschages meer, laat staan de mystieke roep van bosuil of het gelach van de zwarte specht. Wel loslopende honden en irritant veel zwerfvuil dat door niemand is weggegooid... En veelal kom ik er nog een tegen: een oudleerlinge. Een meisje van zesentwintig of zesenveertig. “Ik woon nog steeds in Vught meneer, U ook he? We willen hier ook niet weg, toch?” Ik beperk me dan tot een aai over de bol of een knuffel. “Je woont hier in de villawijk?” vraag ik dan wel eens langs mijn neus weg. “Van dat lied he, meneer?” is dan vaak de verrassende reactie. “Neen ik woon in De Baarzen, ook hartstikke gezellig.” Een heel goede leerlinge kent dan ook nog de laatste regels: “Arm kind, zestien lentes zo pril, waarom lig je hier stil, langs de kant van de weg?” Gepaard rijm ….

Foto: Ton Stappers

‘Zij woonde in een villawijk, haar ouders waren stinkend rijk...” De eerste strofen uit het lied ‘Meisje van zestien’ gezongen door Boudewijn de Groot en geschreven door Lennaert Nijgh die in de zestigerjaren de fenomenale langspeelplaat ‘Voor de overlevenden’ volschreef met dit soort unieke teksten.

Voortvarend verder... - 55


De met blik op de de jongeren VAN Als zusje van de jeugdorganisatie LEFH helpt KVW op dit moment ook nog mee bij het opknapwerk aan jeugdhuis D’n Inbreng, het Helvoirtse epicentrum voor het kinderen jongerenwerk.

Wie Kindervakantiewerk Helvoirt zegt, komt Nienke van de Wiel-Mathijssen tegen, haar hele leven loopt ze al rond bij deze club. En zo zie je in Cromvoirt de namen van Ineke van Gorkom en Maartje Engbersen steeds weer opduiken bij de jeugdactiviteiten. In Vught is het jeugd- en jongerenwerk gevestigd in Elzenburg. Alle drie de dorpen richten hun blik op de toekomst: de jeugd! HELVOIRT Als klein meisje van vijf kijkt Nienke Mathijssen haar ogen uit bij het schitterende vuurwerk ter gelegenheid van het 25-jarig jubileum van Kindervakantiewerk Helvoirt. In 2020, 25 jaar later, draagt ze de voorzittershamer van deze club over aan Bas Witlox. Ze blijft zeker actief in de werkgroep, maar nu als Nienke van de Wiel en moeder van (bijna) 2 kleintjes.

56 - Voortvarend verder...

De passie van deze club leidt jaarlijks tot een topweek voor kinderen, lokaal gesponsord en met de hulp van een groeiende groep vrijwilligers. 2020 zou het Olympisch jaar worden met een gouden randje. Even niet dus vanwege… Kindervakantiewerk Helvoirt laat zich echter niet kisten… en bedenkt een corona-proof speelweek, helemaal nieuw en origineel! Het Olympische thema verhuist naar 2021.

H V C

CROMVOIRT Vanuit het vijfkoppige bestuur van Stichting The Battle Axe coördineert Ineke van Gorkom-van Liempd, de Cromvoirtse jeugdactiviteiten. De tweede grote renovatie van het dorpshuis, waar de jeugd haar thuis vindt, is net afgerond. In 1974 was het niet vanzelfsprekend dat de oude school gered werd van de slopershamer. Cromvoirt stond op … en victorie! De tienerjeugd bedacht de geuzentitel: The Battle Axe, voor een strijdvaardig dorp! (Zie het artikel over The Battle Axe). Maartje Engbersen-Westerveld is vanaf het eerste uur lid van de vrijwilligersgroep die het jeugdprogramma voor de basisschooljeugd bedenkt. De maandelijkse woensdagspeelmiddagen zijn creatief, gezellig en sportief van aard. Samen met Move uit Vught bewegen en spelen zo’n 40 kinderen t/m groep 4 binnen en buiten. Maartje: “Je ziet meteen aan de kinderen dat ze het leuk vinden. Mooi dat er zoveel vrijwilligers te vinden zijn die daarbij willen helpen.” Maartje Engbersen, ingetrouwd in Cromvoirt, voelt zich helemaal thuis in de dorpsgemeenschap. “De betrokkenheid van alle

Chill en leuke activiteiten voor jongeren!


to ekomst HELVOIRT-CrOMVOIRT-VUGHT

Tekst: Marie-Jeanne Zuidervaart Foto’s: uit archieven en nieuw gemaakt

Club D’n Elze ontvangt 3x per week jongeren vanaf 12 jaar. Voor de groep 7/8-ers zijn er drie inloopmiddagen. De sportcoaches van Move, Plaza cultura, de jongerenwerkers van Welzijn Vught, Jeugdwerk Rozenoord, de Kinderspeeldagen, het Jongerencarnaval, Onze Musical en nog andere kleine groepen hebben er hun activiteiten. En ze trekken samen op rond Sinterklaas, Carnaval, Try-outs en het Springfestival. De stille maanden van voorjaar 2020 hebben de goede voornemens flink verlaat maar… in 2021 zijn er plannen voor een Disney-event, een kindermarkt! Enthousiaste jonge vrijwilligers in en rondom het jongerencentrum hebben hard hun best gedaan om mooie dingen te bedenken voor een BRUISEND Elzenburg waar het chill is om te zijn en leuke dingen te doen.

generaties is plezierig; je herkent elkaar in het dorp en er is altijd tijd voor een praatje.” Cromvoirtenaren zijn ondernemende mensen die hun dynamiek overbrengen op het nageslacht. Nu nog een woning… voor deze jeugd. VUGHT Het Jeugdwerk in Vught is net een maatje groter. Meerdere professionele en vrijwillige clubs en verenigingen zijn er actief, op verschillende momenten én locaties voor verschillende leeftijdsgroepen. Charlotte Schoppema-Klaus is sinds 2018 locatiemanager van Elzenburg. Samen met gastvrouw Elize Bronkhorst, 18 vrijwilligers (van 17 tot 65 jaar) en verschillende stagiairs zorgen zij voor het reilen en zeilen van het centrum. Elzenburg is de hele week geopend. Meerdere clubs zijn er actief.

H V C

Voortvarend verder... - 57


King of the seniors

Tekst: Jan van Balkom Foto’s: Bart Meesters

Sri Silawanebessy (artiestennaam Jimi Bellmartin) weet precies waarom hij in 1949 op deze aarde is gekomen. “Mijn taak hier is ZINGEN”. En dat hij dat, terugkijkend op een leven als zanger, ook echt heeft gedaan wordt glashelder als hij gaat vertellen. Zijn repertoire is vooral soulmuziek, maar ook voor popmuziek draait hij zijn hand niet om. Vol trots vertelt hij dat hij op nr 2 staat op de playlist van Spotify met ‘Together we stay strong’. Samen met Jordiz. Het is te beluisteren op Youtube. En daar kom je ook meteen een optreden met Ernst Jansz tegen. “Er zijn veel mensen die in mij geloven.” Een van de hoogtepunten in zijn carrière is het winnen van de Voice Senior 2018. Het bracht hem landelijke bekendheid en in Vught kreeg hij de status van volksheld. Jimi blijft er cool onder. Succes is voor hem relatief. Lachend: “Ik geniet enorm van elk optreden. Sommige mensen zeggen dat ik de zaal gek maak, maar de zaal maakt mij ook gek. Vroeger was het keihard werken. Ik trad toen overal in het land op met mijn bandje. Noem het maar op of ik heb er gezongen. Tot in de Arena. Nu heb ik met mijn bureau de afspraak dat ik hooguit nog tien keer per maand op de bühne wil”.

“Mijn taak hier is zingen”

gezin naar Nederland werd gehaald. Er is toen aan die mensen uit de Molukken meer beloofd dan werd waargemaakt. “Na in 7 verschillende kampen te hebben gewoond zijn we in Vught terecht gekomen. We zijn tevreden met ons leven hier. Ik ben al vele jaren gelukkig getrouwd met Josa en we genieten van onze kinderen en kleinkinderen. We leiden een leuk leven. En dat is genoeg.” Een paar dagen na ons gesprek gaat Jimi zingen voor een vriend die onlangs overleden is. “Ik probeer een goed mens te zijn. Daar krijg je ook veel voor terug. In de uitspraak ‘Wie goed doet, goed ontmoet’ schuilt voor mij een grote waarheid.”

Familieman Met politiek houdt Jimi zich liever niet bezig. “Het is vaak dat men iets belooft en als het erop aankomt is er geen geld meer.” Het heeft ook te maken met het feit dat zijn vader als KNIL-militair 70 jaar geleden met zijn

Jimi Bellmartin: “Ik moet gewoon zingen...” 58 - Voortvarend verder...

H V


“Als ik zing komen er heel veel ideeën bij me op” Het is een grap die ze vaak maakt als ze haar optreden afsluit: ‘Bedankt Gelredome!’. Het illustreert de overgave waarmee Marieke Krüger (1972) haar optredens verzorgt. “Er zijn zeker zangeressen die beter kunnen zingen,” geeft ze toe, “maar als ik zing dan gebeurt er wat tussen mij en het publiek.” Het is vooral de aanstekelijke ‘uitbundigheid’ die haar kenmerkt. Dat ze van het podium komt en op de tafeltjes van de gasten stapt, is eerder regel dan uitzondering. Ze begon haar ‘zangcarrière’ tijdens de bonte avonden van het Helvoirtse carnaval. Mogelijk is dat een verklaring voor haar aanpak van ‘hetis-niet-gauw-gek-genoeg!’. Maar achter die gekkigheid zit de overtuiging dat je als zangeres dienstbaar moet zijn. “Ik sta daar niet alleen voor mijn eigen lol; ik wil het publiek gewoon heel blij maken.”

Theater Het is een droom van Marieke om nog eens te kunnen spelen in een musical. Maar ondertussen heeft ze al heel wat spektakelstukken uitgevoerd. Als leadzangeres in Benny’s Show Orkest kwam ze in grote zalen. Bij optredens van

Elk optreden geeft Marieke Jacobse een Gelredome-gevoel H V

Liesbeth List, Marco Bakker, Albert West, Jimi Bellmartin zong ze als backing vocal. Het bracht haar ook op bijzondere plekken als in Krasnapolsky waar ze een modeshow van modeontwerper Ronald Kolk vocaal begeleidde.

Van uitbundig naar veelzijdig “Je hebt iemand nodig die in je gelooft”, vertelt Marieke, “In Tilburg ontmoette ik Gerard Korthout, die de mogelijkheden van mijn persoon zag. Nu treed ik vaak op in stadstheater De Boemel in de Tilburgse Spoorzone. Daar geef ik concerten van easy listening songs, van Franse chansons tot de smartlappen-act ‘De zoute tranen van Marie’. Het is juist de ondertitel van dat theater – Bleyemakerij – die haar aanspreekt. Haar repertoire is nagenoeg onbegrensd: jaren 70/80, soul, levensliederen … “Als ik het zelf maar leuk vind, dan ga ik voluit!”.

“Die schijnt ook een cafetaria te hebben” Marieke is er trots op dat ze niet alleen mensen naar haar optredens weet te lokken, maar ook naar Helvoirt. “Als ze weten dat je ook friet bakt, dan gaan ze naar je op zoek. Ik ontmoet geregeld gasten in ‘de Pieper’ die wel eens willen weten wat ik in het dagelijkse leven doe”.

“Als ik het zelf maar leuk vind, dan ga ik voluit.”

Voortvarend verder... - 59


IJzeren Man

De plas die de 3 dorpen verbindt

Tekst: Wim Notebaart / Foto’s: Bart Meesters & Vughtse IJsclub

Toen er nog niet massaal vakantie in het buitenland gevierd werd, was de IJzeren Man een vakantiebestemming voor de inwoners van Vught en verre omgeving. Ooit was er zelfs een treinhalte Badplaats IJzeren Man. IJzeren Man? Rond het midden van de 19de eeuw, tijdens de industriële revolutie, werden in Nederland spoorwegen aangelegd. Voor de ondergrond van de rails en zogenaamde kunstwerken was veel zand nodig. Zo werd er in 1868 op de Vughtse heide zand gewonnen voor de aanleg van de spoorbrug bij Culemborg. Rond 1890 werd er zand gewonnen voor de uitbreiding van ’s-Hertogenbosch, op de plaats waar zich het NS-station bevindt. Deze wijk is bekend onder de naam Het zand. Er werd zand met een schep in

60 - Voortvarend verder...

kruiwagens gedaan, die werden in wagons omgekiept en via een speciaal spoor vervoerd. Later kwam er een stoombaggermolen die het graafwerk vereenvoudigde. Omdat de arbeiders vreesden hun baan te verliezen, kreeg deze machine al snel de scheldnaam IJzeren Man. Het gat dat ontstaan was door de zandwinning vulde zich met regen- en kwelwater en zo ontstond er een bosmeer. Jaren daarna is er een zwembad gemaakt. Sinds 1937 is de Gemeente Vught eigenaar van de IJzeren Man. Na privatisering trans-

V

formeert anno 2020 het zwembad in een aantrekkelijk recreatiepark, met bijbehorende horeca. Zie www.ijzerenman.nl Watersport Drie verenigingen vinden hier hun domicilie: Watersportvereniging IJzeren Man (WIJM) met 450 leden, Vughtse Zwem- en Polovereniging Dommelbaarzen (VZ&PV Dommelbaarzen) met 300 leden en de Vughtse IJsclub (VIJC) met 225 leden. De WIJM is in 1969 door een stel enthousiaste jongeren opgericht. Er zijn leden met zeilboten, kano’s en surfplanken. Vorig jaar is het 50-jarig bestaan uitbundig gevierd op de thuislocatie. De boten kunnen aan een steiger liggen of op de wal. Voor de jongste leden worden, door eigen leden, elk jaar zeilcursussen gehouden in Optimisten. Voor alle leden worden regelmatig wedstrijden georganiseerd en de Oude Zakken Race is na 50 jaar een niet meer weg te denken traditie. Het is een ludieke wedstrijd voor


zeilers vanaf 30 jaar, die door de jeugdleden wordt georganiseerd. Daarnaast wordt er voor de liefhebbers eenmaal per jaar een weekend met eigen of huurboot uitgeweken naar ruimer water. De laatste 20 jaren is de bestemming Heeg in Friesland. Informatie is te vinden op www.wijm.nl VZ&PV Dommelbaarzen is ook in 1969 opgericht. Vught had toen nog geen overdekt zwembad en het begin van zwemlessen en wedstrijdzwemmen vond op de IJzeren Man plaats. Ook het 50-jarig bestaan van de Dommelbaarzen is afgelopen jaar op de IJzeren Man gevierd. Bij de Dommelbaarzen kun je terecht voor recreatiefen trimzwemmen. Voor een aantal activiteiten maakt de vereniging gebruik van zwembad Ouwerkerk. In de IJzeren Man wordt ook volop getraind en worden diverse langebaanwedstrijden gehouden. Informatie is te vinden op www.dommelbaarzen.nl

De VIJC is in 1941 als IJsclub IJzeren Man opgericht. We moeten toch wel wat jaartjes terug om de beelden van een dichtgevroren IJzeren Man terug te halen. De VIJC zorgde voor een geveegde baan en organiseerde wedstrijden plus toertochten. De VIJC heeft

V

op haar activiteitenlijst niet alleen schaatsen op natuurijs staan. Gedurende het gehele jaar zijn er wisselende activiteiten, zoals schaatsen op kunstijs, zaaltraining (conditie), zomer-ďŹ etsen, zomer-skeeleren en zomer-bostraining. Informatie is te vinden op www.vughtseijsclub.nl.

Voortvarend verder... - 61


Ode aan Cromvoirt

‘Het best bewaarde geheim van Nederland’ Tekst: Albert Verlinde & Onno Hoes / Foto: Rens Bressers

H

et was tijdens een familieweekend zo’n 20 jaar geleden dat moeder Verlinde naar een advertentie in het Brabants dagblad wees en zei: “Kijk een boerderij in Cromvoirt. Is dat niks voor jullie?” Eerlijk gezegd hadden we geen idee. Maar omdat moeders wil altijd wet is, gingen we toch maar kijken en zowel het huis als wij waren meteen verkocht. Cromvoirt bleek namelijk het best bewaarde geheim van Brabant te zijn. Kleinschalig maar met een enorm sociaal leven, 900 inwoners maar toch een eigen supermarkt, sociale controle maar altijd vrijheid, blijheid.

62 - Voortvarend verder...

We wonen er nu dus 20 jaar en genieten nog iedere dag. Alleen het aan komen rijden is al een genot. Of je nou via Helvoirt komt of vanaf Vught of uit ’s-Hertogenbosch. Het prachtige uitzicht zorgt er altijd voor dat je iedere dag weer door een weekendgevoel overvallen wordt. Het dorp is in al die jaren ons dorp geworden. We gingen kijken naar het tonproaten, Onno was ambtenaar van de burgerlijke stand tijdens de jaarlijkse boerenbruiloft en Albert organiseerde concerten met de Cromvoirtse fanfare met topartiesten als Jamai Loman, de

C

Vughtse Wieneke Remmers en Guus Meeuwis. Inmiddels is Cromvoirt niet langer meer het best bewaarde geheim van Nederland. Dat komt door een golfbaan die uniek is in ons land en dankzij de KLM Open (uitgesteld tot 2021) staat ons dorp binnenkort écht op de wereldkaart. Het best bewaarde geheim kunnen we dus niet langer meer bewaren maar de gemeenschapszin en de prachtige natuur blijven we koesteren. We delen ‘ons’ Cromvoirt van harte met iedereen. Het dorp is het waard.


Op dezelfde g o lflengte

Chrit van Enckevort op weg naar de baan.

“De boeren uit Helvoirt en Cromvoirt en de notabelen uit Vught”. Dat is toch een beetje het klassieke beeld wat we van elkaar hebben. En in dat perspectief past de edele golfsport prima bij Vught en denken we bij Helvoirt en Cromvoirt hooguit aan een ruw potje boerengolf. De werkelijkheid is anders. De golfsport is al lang geen elitesport meer en is ook in Cromvoirt en Helvoirt populair (zie kadertje). Twee jaar geleden werd zelfs de eerste Helvoirtse Golfdag gehouden (in Esbeek, dat wel…). Youp van het Hek beschreef golfen als ‘knikkeren voor

Tekst: Arjen van Nuland (golfend in Vught, wonend in Helvoirt) Foto’s: Arjen van Nuland & Peter van Gorp

jongens die niet willen bukken’. Voor de een is het een hobby, terwijl het voor de ander een serieuze sport is. Het is in ieder geval lekker in de buitenlucht en je hoeft er de gemeente niet eens voor uit. Er zijn maar liefst twee golfbanen in de gemeente Vught. In Cromvoirt is sinds 2018 de Bernardus Golfbaan geopend. Op deze exclusieve 18-holes baan hoopte men in 2020 het meest prestigieuze golftoernooi van Nederland te houden: de KLM-Open. Corona gooide helaas roet in het eten en de hoop is nu gevestigd op een gezond golfjaar 2021. Golfclub Vught (gelegen bij Sportpark Bergenshuizen) is een 9 holes par 3 baan. De vereniging heeft rond de 450 leden waarvan 150 uit Vught, 2 uit Cromvoirt en 31 uit Helvoirt. Er zijn ook veel leden afkomstig uit Boxtel en Oisterwijk. Kortom: golf verbindt alle (nieuwe) Vughtenaren: we zitten al op dezelfde golflengte!

Vught Helvoirt Cromvoirt Nederland

Aantal golfers

Aantal inwoners

Percentage golfers

1739 224 67 397.000

25.779 4.869 780 17.435.000

6,7% 4,6% 8,6% 2,3%

Patrick van Rooij (afkomstig uit Vught en wonend in Helvoirt) Martin Keijsers en Hans Leermakers

C V

Voortvarend verder... - 63


Nationaal Monument Tekst: Peter van Gorp / Foto’s: Rens Bressers en Bart Meesters

nen- en n bij Kamp Vught, met gasten uit bin rde wo g kin den her den Do le cia spe Het zou een vangene de beëindiging van WOII, zou oud-ge na r jaa 75 cies pre 0, 202 i me 4 Op buitenland. erkte, ingeor de corona-crisis werd het een bep Do n. eke spr t gas ere als er re Per de Selma van oi intervia internet. Gelukkig wél met een mo en tv op n nde ezo uitg rd we die g togen vierin haar huidige woonplaats Londen. in n me eno opg , ma Sel ige jar 97de view met er 1944: Kamp Vught, januari 1943 - septemb Konzentrationslager Herzogenbusch a (22 jaar) met de Op 26 juli 1944 komt de joodse Selm meteen aan het werk trein aan in Kamp Vught. Ze wordt Bosch. In haar boek gezet in een gasmaskerfabriek in Den r dagen gewerkt had, (*) lezen we: Toen ik daar een paa Voûte, met een knipzei het meisje tegenover me, Hetty k moest aandraaien. oog dat ik de schroeven niet te stra el we konden. Op die manier saboteerden we zove al Monument Kamp Op het buitenterrein van Nationa de fundering van de Vught ligt nog altijd een deel van en aan- en afvoert. In spoorlijn, die in de oorlog gevangen amp bestaat, komen de 18 maanden dat het concentratiek . En gaan er ook vrijer in totaal ruim 32000 mensen aan joden zitten in Vught wel allemaal weer weg. Naast 12.000 etsstrijders, Jehova’s onder meer politieke gevangenen, verz , criminelen en gijzegetuigen, zwervers, zwarthandelaren uit Nederland, maar laars. De gevangenen kwamen vooral wordt ook hier het wemet 30 verschillende nationaliteiten, rspiegeld. reldwijde karakter van de oorlog wee over een vliegtuigsloKamp Vught beschikt onder meer ips, waar producten perij en over werkplaatsen van Phil aakt. Frits Philips als knijpkatten en radio’s worden gem

64 - Voortvarend verder...

V

dt ingericht, maar aarzelt lang voor een werkplaats wor van de gevangenen omdat het hem lukt om het regiem t hij uiteindelijk toe. die er werken wat te verbeteren, stem de joden niet voorHelaas kan Philips het transport van komen. en op transport gezet Vanuit Vught worden de gevangen kampen. Berucht zijn naar concentratie- en vernietigings dag 6 juni 1943 verde twee kindertransporten. Op zon 3 met hun moeder. trekken de joodse kinderen van 0 tot tot 16 met hun vader De volgende dag de kinderen van 4 kinderen uit Kamp of moeder. Ten minste 1269 joodse eerd naar Sobibor in Vught zijn via Westerbork gedeport st om het leven gePolen. Daar zijn ze direct na aankom al Monument Kamp bracht. Op het terrein van Nationa en aan deze transVught herinnert het kindergedenktek porten. aan het transport. Ook Selma van de Perre ontkomt niet een veewagon gezet. Op 6 september 1944 wordt ze in van de dood, zoals ze Richting Ravensbrück, het gangpad weet ze de gruwehet zelf noemt. Wonder boven wonder len van Ravensbrück te overleven. (*) Mijn naam is Selma, Selma van (2020)

de Perre, uitg. Thomas Rap


Kamp Vught Herinneringscentrum Het voormalige kampterrein ligt tegeno ver de ingang van de IJzeren Man. Rijden we daar de Lunettenlaan in, dan passeren we twee kazernes, het Molukkenwoonoord Lunetten en de Penitentiaire Inrichting Vught. Helemaal aan het einde is het Herin neringscentrum gevestigd.

Na een ingrijpende verbouwing is het museum in november 2019 door Kon ing Willem Alexander heropend. Precies op tijd om in 2020, 75 jaar na de bevrijdin g, extra veel publiek te trekken, denkt directeu r Jeroen van den Eijnde. En dan is er coro na. Gelukkig gaat het museum, na een wek enlange sluiting, weer open voor pub liek. De vernieuwde tentoonstelling in het hoofdgebouw zit vol mooie technisc he snuf jes. Talloze persoonlijke verhalen van geva ngenen komen door de video’s, inte ractieve presentaties en voorwerpen helemaa l tot leven. Naast het binnenmuseu m is er een buitenterrein bij het museum met een nagebouwde barak, de spoorlijn, een aantal nagebouwde wachttorens en het voo rmalig crematorium. De tijdelijke tentoonstellingsruimte zet de bezoeker aan het denken over hedendaagse oorlogen. Het museum plaatst de ervaringen van een kind in de WOII naast die van een Syrisch kind in 2020. Nationaal Monument Kamp Vught ontvangt jaarlijks zo’n 70000 bezoeker s. Zowel basisscholen als middelbare scholen komen veelvuldig langs met hun leer ling en. Elke inwoner van Vught, Helvoirt en Cro mvoirt zou toch minstens één keer deze plek bezocht moeten hebben die zo’n stempel heeft gedrukt op hun woonplaats, vind t Van den Eijnde. Samen met een team vast e medewerkers en zo’n 120 vrijwillig ers (rondleiders, balie- en cafémedewerkers) bied t hij elke bezoeker een warm welkom.

Voor informatie:

www.nmkampvught.nl

Het verraad van Helvoirt

KP-Peanig bewerkt dat ze teruggaan om aan Smit in Den Haag voor dienst, die hen zod der van r Pete er mm aanen ieda ann Sch is 4 etsm neer de verz Eind mei 194 Zijn ter te vertellen dat het veilig is. Wan ing. ropp end wap we nieu een over en en er vindt overleg met twee verzetslieden Margriet, gaan zij een schuur binn de op en akom verz het met g bezi r mee onder er een dode en een gewonde. verzetsgroep, KP-Peter, houdt zich een vuurgevecht plaats. Daarbij valt pen. wor afge den wor den lieer geal de r Heusden melen van wapens die doo Peter en het verzet van het Land van KP-Peter aan de ver- Bijna de gehele KPgt vraa n ppe scha man acht. aan gebr rt ht teko Vug naar Kamp Vanwege een tie bij en Altena worden gearresteerd en sten assi om na Alte en sden Heu van door een zetsbeweging in het Land worden de twaalf mannen gefusilleerd n. Ondanks een telefoni- Op 29 juli 1944 nde tsvi plaa zal t voir we terug Hel en in die vind , Hun namen de dropping om op vuurpeloton van de Nederlandse SS. tóch men uit besl , aad verr elijk van Kamp Vught. sche waarschuwing over mog enwand in het herinneringscentrum nam de nen op man drie tse plaa ter rt r stuu 16 juni naar Helvoirt te gaan. Pete kan zich deze gebeurtenissen Haagse Helvoirtenaar Jan van der Voort De . trik vals een t blijk Het en. nem vooruit om poolshoogte te nog heel goed herinneren. werken voor de Duitsers. verzetslieden die Peter informeerden, gepakt door de SicherheitsDe verkenners worden onmiddellijk

V

Voortvarend verder... - 65


Tekst: Peter Corvers

25 jaar terug! Aan de vooravond van de herindeling bij Vught blikken we 25 jaar terug:

Driedorpencarnaval?

de vorige herindeling van Helvoirt op 1 januari 1996: de samenvoeging met de dorpen Haaren en Esch, waar een jaar later Biezenmortel nog bij komt. In Helvoirt speelt er in die periode een aantal heikele kwesties. Meest in het oog springend is de beoogde tweede aansluiting van Helvoirt op de N65 waar de coalitie van CDA en Progressief 96 in december 1995 over struikelt. Die tweede aansluiting die vooral verkeer uit de overbelaste Torenstraat moet weren, komt er echter nooit. Dat geldt ook voor een ander plan: een westelijke rondweg om Helvoirt. De politiek is ernstig verdeeld, het verzet onder inwoners massaal en Rijkswaterstaat werkt uiteindelijk niet mee.

‘Driedorpencarnaval is morsdood’ kopt het Brabants Dagblad in november 1996. Esch zet een dikke punt achter het verbroederingsfeest tussen Esch, Haaren en Helvoirt. Het gezamenlijk carnaval is een initiatief vanuit Esch maar de animo wordt na de eerste verbroedering allengs minder. En dus gooien de Essche Oggelvorsen na vier jaar de handdoek in de ring! De gedachte die ten grondslag ligt aan de herindeling is helder: een samengevoegd Haaren, met Boxtel en Sint-Michielsgestel - onderdeel van het ‘groene hart’ van Brabant - kan bijdragen aan een steviger groene buffer tussen de stedelijke regio’s Eindhoven, Den Bosch en Tilburg. Een misrekening, zo blijkt later.

Gemeente Haaren is nooit een eenheid geworden

Vanaf de herindeling spelen meer kwesties: waar komt het nieuwe gemeentehuis? Waar komt de milieustraat? Het wordt twee keer Haaren. Dat leidt in Helvoirt tot chagrijn en tot de veel gehoorde roep: ‘Alles gaat naar Haaren!’. In die 25 jaar vernieuwt Helvoirt flink! Het kreeg een gloednieuw centrum met veel nieuwbouw: het multifunctionele HelvoirThuis met brede school en sportzaal, een zorgcentrum en vernieuwd Vincent van Goghplein met winkels en appartementen. Ook wordt met woningen over het spoor in wijk Den Hoek een ‘historische stap’ gezet.

Besturen en politiek bedrijven in de nieuwe gemeente 66 - Voortvarend verder...

De mislukking van een driedorpencarnaval is symptomatisch voor het ontbreken van binding tussen de dorpen. Al aan het begin van de herindeling is duidelijk dat zij weinig of niets met elkaar hebben. “Een weeffout”, noemt Jos Barends, nestor van de Haarense politiek de samenvoeging. “De dorpen hebben onderling geen enkele binding. De verschillen zijn in die 25 jaar dan ook gebleven. Het maken van een bestuurlijke eenheid betekent niet dat dorpen naar elkaar toegroeien. Haaren is nooit een eenheid geworden.” Een ‘driedorpencarnaval’ voor Vught, Cromvoirt en Helvoirt. Is dat een goed idee? In Esch weten ze het antwoord. De inwoners moeten die vraag zelf maar beantwoorden. Vooral zij geven immers vorm en inhoud aan de identiteit van hun dorp.

H V C


Besturen en politiek bedrijven in de nieuwe gemeente 67 - Drie dorpen, één gemeente

Politiek Vughtse politiek laat zich zien in Helvoirt Na de verkiezingen in maart 2018 laat de Vughtse politiek zich langzaam maar zeker meer zien in Helvoirt. Steeds vaker zien we fietsende Vughtse wethouders en raadsleden die kopjes koffie drinken in het HelvoirThuis, die zich laten bijpraten over wat er zoal speelt in het dorp. Bij hun rondgang door het dorp geven zij hun ogen goed de kost. Op de activiteitenmarkt Helvoirt Leeft! in september 2018 hebben de meeste Vughtse partijen een kraampje ingeruimd. De button I Helvoirt wordt zowaar ook door Vughtse raadsleden opgespeld! Een aantal partijen gooit echt alle remmen los: zij houden vergaderingen in Helvoirt en kiezen het dorp als locatie voor een heuse pubquiz ‘Wie kent Vught’. Dat de Vughtse politiek zich meer op Helvoirt is gaan richten is alleszins verklaarbaar. Elke stem telt immers. En ieder vist in dezelfde vijver! Natuurlijk geeft ook de eerste burger van Vught acte de présence in het dorp aan de Leye. Burgemeester Roderick van de Mortel houdt een persoonlijk verhaal in het HelvoirThuis en beantwoordt vragen van inwoners. Ook op andere momenten toont hij veel belangstelling, zoals voor het Helvoirtse verenigingsleven. Dat deze glossy in de hele gemeente kan worden verspreid, is te danken aan een financiële impuls van de gemeente Vught.

H V C

maakt keuze Met de opheffing van de gemeente Haaren komt er ook een einde aan de lokale partijen Samenwerking 95 en Progressief 96. Zij maakten een keus bij wie zij zich willen aansluiten na splitsing van de gemeente. Samenwerking 95 richt haar blik uitsluitend op Oisterwijk en Boxtel omdat de raadsleden met politieke ambities in Haaren en Esch wonen. De oriëntatie van Progressief 96 resulteert in nauwe samenwerking met de Vughtse partijen PvdA/Groen Links en D66. Voor leden van de landelijke partijen CDA en VVD is de keus eenvoudiger: zij sluiten zich aan bij de lokale afdelingen van hun partijen in die gemeenten.

Bewoners kiezen 23 raadsleden Aan de verkiezingen op 18 november 2020 nemen 6 politieke partijen deel. Lijst 1:

Lijst 2:

Lijst 3: Lijst 4: Lijst 5: Lijst 6:

Gemeentebelangen Lijsttrekker: Bregje Peijnenburg- van Gemert PvdA-Groenlinks Lijsttrekker: Toine van de Ven VVD Lijsttrekker: Mark du Maine D66 Lijsttrekker: Fons Potters SP Lijsttrekker: Dani Smith CDA Lijsttrekker: Rutger Jans

Voortvarend verder... - 67


Koningsdag Helvoirt Tekst: Peter van Gorp / Foto’s: Rens Bressers

Helvoirtenaren ‘vlaggen’ spontaan op Koningsdag. Het vlaggenvertoon is pas compleet na het hijsen van de Nederlandse driekleur op de torens van het oude kerkje en de H. Nicolaaskerk. Het rood-wit-blauw wordt in de loop van de ochtend meer en meer zichtbaar op allerlei kindervoertuigen, zoals fietsen, skelters, stepjes en bolderkarren. De kinderen en hun ouders gebruiken bij het optuigen van hun voertuig ook de koninklijke kleur oranje zeer royaal. Na het versieren trekt een kleurrijke stoet kinderen achter harmonie Kunst Adelt en gilde St Joris door de straten van het dorp. De muzikale rondwandeling krijgt een feestelijk einde met een defilé en een vendelgroet. Familiefeest Comité Helvoirt bedenkt samen met de Helvoirtse jeugdclub LEFH een leuk middagprogramma voor de Helvoirtse basisschoolkinderen. Op de rolschaatsbaan bij jeugdhuis d’n Inbreng is er dan een gezellige familiedag. Daar staan spannende luchtkussens, kramen met spellen en spelletjes en vinden de optredens voor en door de kinderen plaats. Koningsdag Helvoirt is zeker een vrolijk feest voor de Helvoirtse jeugd.

68 - Voortvarend verder...

H


Koningsdag vught Tekst & foto’s: Henk Smeets

De viering van Koningsdag in Vught bestaat uit twee delen: een officieel gedeelte op en rond het Raadhuis

en een massale vrijmarkt in de straten rond DePetrus, het Marktveld en het Maurickplein. Vrijwilligers van harmonie Kunst & Vriendschap bouwen kramen op, die zijn verhuurd aan mensen die hun spullen te koop aanbieden. Helemaal vrij is de markt niet: particulieren betalen 28 euro voor een kraam en ‘particulieren met professionele inslag’ betalen het dubbele. Echte handelaren worden geweerd. De opbrengst is voor de aanschaf van uniformen of instrumenten voor de muzikanten. Meestal hebben vele vrijmarkters al lang voor de aanvang hun post ingenomen. Ook de eerste echte koopjesjagers dienen zich al vroeg aan. Voor kinderen worden ‘kleedjeszones’ vrijgehouden, zodat zij tussen de echte kramen in hun waar kunnen slijten. Voor harmonie Kunst & Vriendschap zit er vrijwel elk jaar muziek in Koningsdag. Terwijl de markt op gang komt, begint om 11.00 in het Raadhuis een receptie waarvoor alle gedecoreerden worden uitgenodigd. De nieuw-gedecoreerden zijn de eregasten. Zij hebben een dag eerder uit handen van de burgemeester een koninklijke onderscheiding ontvangen. Na de toespraak en een informeel samenzijn worden er – staand op de trappen van het Raadhuis – serenades aangeboden krijgen door harmonieën, gilden en koren. En natuurlijk ontbreekt de foto niet. Als dat voorbij is, komt de kinderoptocht: een grote stoet van met oranje versierde fietsen en bolderwagens. Een jury heeft de zware taak om in die wirwar van kinderen en vervoermiddelen de prijswinnaars aan te wijzen. Overigens winnen alle kinderen elk jaar een prijsje. Want het is feest. De genodigden maken het daarna in het Raadhuis nog even gezellig met een glaasje oranjebitter. Ook de gezelligheid op de vrijmarkt neemt toe.

V

Voortvarend verder... - 69


Vroegere pachters: “Meer keinder dan koei...”

Van drassig moeras naar vruchtbare weidegrond Tekst: Ton Wagenaars / Foto’s: Rens Bressers

De oorspronkelijke naam van Vught was Fughte, vocht dus. Vochtige, natte grond, moeilijk om huizen op te bouwen. En dan ook nog eens grenzend aan het Bossche Broek en het Helvoirts Broek. Die laatste broek gaat nu binnenkort rechtstreeks behoren tot de gemeente Vught en daar mogen de Vughtenaren best blij mee zijn.

70 - Voortvarend verder...

H V


Van Helvoirt naar Vught Het Helvoirts Broek was aanvankelijk een moerassig gebied. Water was er de grootste vijand voor diegenen die het lef hadden er een bestaan te willen opbouwen. “Een groot gebied met aparte afmetingen: zeven kilometer lang en met een breedte variërend tussen de drie- en achthonderd meter. In totaal zo’n 250 bunder (hectare) ” weet Jan Kemps (71) die aan de rand van het Helvoirts Broek zijn stoeterij runt met een kleine honderd paarden. Daar waar hij springpaarden fokt en waar de viervoeters een pensioen kunnen vinden. Hij kent de geschiedenis van het huidige natuurgebied maar kan ook verhalen over de pachters van weleer en de strijd tegen het water dat vooral in de winter het laaggelegen land soms volledig onder water zette. “Mijn moeder vertelde me dat ze in strenge winters van Helvoirt over de bevroren velden naar Den Bosch schaatsten.” Van 1974 tot 1991 was hij de waardsman van het gebied. Een soort opzichter waarbij hij bemiddelde tussen de pachters en de rentmeester. Bij de jaarlijkse zogenaamde pachtzittingen was hij onmisbaar daar hij alle pachters met naam en toenaam kende en op de hoogte was van hun welbevinden. ”Bij menigeen was het destijds armoede troef. Dat was niet alleen hier, maar bij heel veel kleine boertjes. Je kon de pieren horen roesten van de armoede”, aldus de liederlijke omschrijving van de ‘paardenfluisteraar’ die al vijftig jaar eigenaar is van de Beemdhoeve waar de treinen tussen Tilburg en ’s-Hertogenbosch dagelijks voorbij denderen.

Roerdomp in het riet De ontginning van het eens zo waterrijke gebied was vanaf 1924 bij de oprichting van het waterschap voor Helvoirts Broek van een grote allure. Het Helvoirts Broek gelegen in het stroomgebied van de Dommel was eigenlijk het grootste deel van het jaar ontoegankelijk moerasgebied. Lange tijd was het gebied dan ook begroeid met typische planten refererend aan de vochtigheid zoals riet, gagel en andere moerasplanten. Er zijn nog inwoners van Helvoirt die zich het spookachtige sonore geluid herinneren van de bijna sinistere roerdomp die huisde in de rietranden maar die thans uiterst zeldzaam is geworden. Economisch was het Helvoirts Broek interessant omdat het riet de grondstof was voor rietdekkers die de dakbedekking van boerderijen verzorgden en er werd gejaagd op eenden en hazen. Bij droogte, een zeldzaamheid, werden er schapen uitgezet en ook werd er gevist in de Zandleij en Broekleij. Het zou tot de Eerste Wereldoorlog duren voordat serieus werd gestart met de drooglegging en ontginning van de broekgronden. “Zelf heb ik nog wat sloten gegraven, zodat veel water weg kon. De grond bleek erg vruchtbaar en het oorspronkelijke beemdgras maakte plaats voor Engels raaigras; veel beter voor koeien en dus ook de melkopbrengst. In de jaren zestig waren er nog zo’n honderd boertjes die samen duizend koeien hadden, nu zijn er zo’n achttal boeren met eveneens duizend koeien,” mijmert Kemps.

H V

“Het verbindt natuurgebieden…” En wat nu zo speciaal is aan het Helvoirts Broek? “Het is de weidsheid van het gebied. De blik kunnen richten op vergezichten: veel weidegronden met bloemen en af en toe met ‘plukskes’ bomen, bijvoorbeeld elzensingels en knotwilgen. Het is helemaal kenmerkend voor een beekdal en nu men voornemens is er een gebied van te maken met meer oog voor natuur en ecologie wordt extra beklemtoond dat het gaat behoren tot een ecologische hoofdstructuur; het verbindt natuurgebieden zoals de Loonse en Drunense Duinen, De Campina en de IJzeren Man met Vughtse Heide. Met die langgerekte ligging tussen Loveren (Cromvoirt) en Noenes en zich uitstrekkend aan beide kanten van de N65 kan het een natuurgebied worden met weer een grote diversiteit van planten die overigens ook nu al jaarlijks door de provincie worden geinventariseerd,” filosofeert Kemps verder. Deze heeft herinneringen aan de tijd dat er ook nog gevist kon worden met zelfs grote palingen in de netten. Het Helvoirts Broek moet met het weer ‘vernatten’ in de komende jaren ook de weidevogels, amfibieën en reptielen terugbrengen. “Dat aantal is sterk afgenomen. Maar wat zou het aardig zijn als binnen een bepaald tijdsbestek weer gekeken kan worden naar het foerageren van de blauwe reiger en zijn familiegenoot de zilverreiger. Ook patrijzen, fazanten, kieviten, grutto’s en tureluurs zaten er eerder en horen er eigenlijk ook thuis. Ik verwacht dan wel meer natuurvorsers op het wandelpad tussen Helvoirt en Vught. Maar dat mag.”

Voortvarend verder... - 71


k on d l e s s A n a v n i Jole H

Ik ben (rond de) 25 en‌

op mijn plek in Helvoi rt geboren 20 december 1995 Ik woon mijn hele leven al in Helvoirt. Sinds mei 2019 woon ik samen met mijn vriend Yannick. Ik begeleid kinderen/jongeren die uitvallen in het onderwijs vanwege hun (gedrags)problematiek. Daarvoor rijd ik iedere dag naar Baarle-Nassau. Enthousiast van? Voetballen bij VV Helvoirt VR1, een fanatiek voetbalteam dat ook wel van de derde helft houdt. Regelmatig organiseren we een feestje in de kantine. Hemelvaartsweekend = Helvoirts Weekend: mooi te zien hoe jong en oud hier genieten. Initiatieven om de leefbaarheid van ons dorp in stand te houden, zoals de natuurspeeltuin, de beweegroute en de belevingstuin. Nog te wensen voor mijn dorp? Ik hoop dat wij als Helvoirtenaren na de herindeling het dorpse karakter en de sfeer kunnen behouden! Het is belangrijk dat de leefbaarheid voor alle generaties in dorp Helvoirt gewaarborgd blijft. Op de foto Bij de beweegroute. Ik hou van een actieve, gezonde levensstijl en volg momenteel een opleiding om ook anderen hierbij te kunnen helpen. Foto: Peter van Gorp

72 - Voortvarend verder...

H


B&B Helvoirts Broek

Met de blik op Vught, Cromvoirt en Helvoirt Tekst & foto: Laura Kloprogge

Vanaf het ruime dakterras zie je Vught, Cromvoirt en Helvoirt in elkaar overlopen. Het uitgestrekte Helvoirts Broek verbindt de drie dorpen van de nieuwe gemeente. Een bijzondere plek voor de toerist of passant die hier één of enkele nachten wil verblijven. Een gastvrij gastenverblijf. Begrijpelijk dat er veel aanloop is bij B&B ‘Helvoirts Broek’ aan de Helvoirtsestraat in Helvoirt. Corry Pullens heeft er haar handen vol aan. “Ik werk in de zorg, dus het wordt alleen verhuurd als ik er tijd voor heb.” zegt ze beslist. “Vroeger was hier de koeienstal met daarboven een hooizolder. Die hooizolder is een speelzolder geworden. Het groeide met de kinderen mee: van speelzolder tot feestruimte en zelfstandig wonen thuis. De kinderen gingen de deur uit en we bouwden in 2016 de ruimte om tot de huidige bed&breakfast.”

Ik houd de prijzen laag en mensen zijn niet verplicht om een aantal nachten te verblijven. Ik wil juist graag dat gewone mensen dit kunnen betalen. Daarnaast wil ik ook dat het leven hier gewoon door moet kunnen gaan. Een keer de mest laten staan of de was buiten hangen, moet dan kunnen.”

Natuurvriendelijke omgeving Als dochter van een boswachter heeft Corry de ruimte ingericht met prachtige natuurfoto’s. Aan het prikbord foto’s van de dieren die achter het huis in het echt rondlopen: ”Geweldig als je Italiaanse gasten een hond hoort roepen. Voor kinderen is het hier ook leuk; laatst zijn er twee weken lang Duitse gasten geweest met een kind van zes. Bij aankomst vond het meisje de paarden en honden heel eng, aan het einde van de vakantie heeft ze een pony afgespoeld en stond ze de dieren te aaien.

Wie hier komen? Vaste gasten uit Nieuw-Zeeland die hun familie bezoeken, boekschrijvers en mensen die van de rust komen genieten. Maar ook rockers uit Zwitserland of Duitsland die voor een concert in 013 komen of bezoekers van een beurs in de Brabanthallen. “En alles is dichtbij” vult echtgenoot Jan aan. “Helvoirt wordt soms onderschat, maar het is hier erg mooi en afwisselend met Loonse en Drunense duinen, vlakbij de IJzeren Man, terwijl ook de Efteling, Beekse Bergen in de buurt liggen. Helvoirt ligt erg centraal en is dus ideaal om de mooie omgeving van de gemeente Vught te ontdekken!”

H

Voortvarend verder... - 73


Bosbewoners streven naar een natuur-inclusieve woongemeenschap

Tekst: Jan van Balkom / Foto: Adriaan van Dam

‘Respect voor de natuur’ en ‘Zorg voor elkaar’. Dat zijn wel de voornaamste kenmerken van de bewoners van Buurtschap Giersbergsebaan – Distelberg in Helvoirt. We wandelen met Adriaan, Peter en Franca over de bospaden met de toepasselijke namen: Spechtbos, Fazantbos, Eekhoornbos. Kaarsrechte, hobbelige zandpaden die leiden langs een grote diversiteit aan woonhuisjes. Niemand zal ervan opkijken als er plotseling een van deze dieren te zien of te horen is. Ook onze gidsen horen hier thuis. Ze kennen de bewoners en delen met hen de zorg voor deze natuurrijke omgeving. De rechte paden zijn de overblijfselen van het kweekbos dat destijds aangelegd werd voor de mijnbouw. Om de mijnwerkers te waarschuwen voor instortingsgevaar werden de gangen onderstut met kaarsrechte stammen van dennenbomen. Juist naaldhout, omdat het hout eerst luid gaat kraken, voordat het breekt. Rond 1950 bouwden particulieren en personeelsverenigingen van bedrijven, als waterleiding, justitie en Verkade, er 39 vakantiewoningen. De meeste ervan worden

74 - Voortvarend verder...

“Met een paar bewoners hebben we bijenkasten neergezet om de natuur een handje te helpen.” H

permanent bewoond. Allemaal een eigen adres en een brievenbus; de gemeente doet een oogje dicht. “We worden gedoogd”, zegt Edith. In feite betekent dat, dat er op elk moment een eind kan komen aan ons woonplezier hier. En dat voelt niet goed, want zegt Edith “Ik heb hier leren lopen evenals mijn kinderen. En nu zetten ook mijn kleinkinderen hier hun eerste stapjes.” De natuur als goede buur Rondom de woningen zie je geen geharkte paden of strakke gazons. De natuur mag hier zoveel mogelijk zichzelf zijn. “Door exoten zoals Japanse Duizendknoop en Amerikaanse Vogelkers te verwijderen helpen we daarbij.” vertelt Peter Schraven, voorzitter van het bewonerscollectief. Die verbondenheid met de omgeving en met elkaar geldt eigenlijk voor alle bewoners. De percelen lopen vloeiend in elkaar over. Tijdens gesprekken bij elkaar aan de keukentafel of aan de houten tuintafels wordt afgewogen hoe natuur en mens zo goed mogelijk kunnen samengaan. “Wij willen echt wonen in de natuur” zegt Franca. Op een filmpje op youtube.com is te zien dat dat geen loze kreten zijn. Gebruik de zoekwoorden ‘buurtschap Giersbergsebaan’.


Operationeel Expert Wijkagent Marcel de Rouw

Samenwerken aan veiligheid in de hele gemeente Tekst: Roelof Beks Foto: Bart Meesters

Marcel de Rouw is een geboren en getogen Vughtenaar. Hij is in 1989 begonnen bij de Marechaussee en vanaf 1995 als jeugdagent gestart in Vught en Helvoirt. Naast jeugdagent is Marcel ook een hele periode buurtcoördinator geweest. In november 2016 werd hij bevorderd tot Operationeel Expert Wijkzorg. In die functie zorgt hij voor de verbinding met allerlei ketenpartners, waaronder de gemeente, PI Vught, woningcorporaties, welzijnswerk, wijk GGD, Zorgpark Voorburg en Veilig Thuis. Wat hij het leukste vindt aan zijn werk? “Het samenwerken aan veiligheid in Vught en Helvoirt. Wij hebben veel actieve burgers. Kijk maar eens naar de buurtpreventie die ontzettend goed werk doet en de verschillende Whatsapp-groepen in de buurten. We weten elkaar goed te vinden.” Marcel de Rouw: wie kent hem niet? In Helvoirt is hij nauw betrokken geweest bij het opstarten van bijeenkomsten in het kader van overlast en verslavingsproblematiek. Hieruit is Herstelvoirt ontstaan. “Ik vind het heel bijzonder dat jongeren het lef hebben om hun verhaal te vertellen. Je merkt gewoon dat het zaken opengooit. Het taboe om openlijk over drugsgebruik te praten, staat te wankelen.” vertelt Marcel enthousiast. Marcel is van het verbinden, partijen

betrekken en zo tot een oplossing komen. “Het gesprek aangaan is zo belangrijk, niet je kop in het zand steken en alleen de regels handhaven.” Deze manier van werken zorgt ervoor dat hij gewaardeerd wordt. Ook in zijn vrije tijd is hij aanspreekbaar. “Anders had ik niet in Vught moeten blijven wonen”, zegt hij lachend. Enthousiast is hij over het Helvoirts Weekend. “Het is toch geweldig als verenigingen samen zo’n evenement organiseren. Samen voor de jeugd. En alles is tot in de puntjes geregeld. Vanuit de politie is het altijd een

H V C

feestje om tijdens dat evenement dienst te hebben.” Als Helvoirt op 01-01-2021 bij Vught gaat horen zal er vanuit de politieorganisatie eigenlijk niets veranderen. Deze gemeentes vallen nu ook al onder dezelfde eenheid. “Ik zie het als mijn taak om de samenwerking die overal nu is te behouden en waar mogelijk uit te bouwen. We mogen trots zijn op wat we nu hebben maar we moeten blijven investeren.” Marcel is te volgen op twitter: @WijkAg_Vught_MR

Voortvarend verder... - 75


Keiespellersdurp

anno 1967 (of toch 1959?) Tekst: Jan van Balkom / foto: Bart Meesters

Het eerste carnavalsbal werd in Helvoirt georganiseerd op 9 februari 1959 in café De Keizer aan het kruispunt. Ondanks de ongetwijfeld ‘zuinige blik’ van de toenmalige pastoor Petrus Claassens maakte de R.K. Middenstandsvereniging er een vrolijke avond van met orkest en verkleedpartij (op z’n minst een rooie zakdoek met luciferdoosje). Carnaval in Helvoirt brengt jaarlijks heel wat verenigingen en clubjes op de been. Met Bonte Keiespellers Aovond (BKA), Bonte Keiespellers Middag (BKM), 11-11-bal en natuurlijk tijdens de optocht en ook tijdens het schijtfestijn op zaterdag voor carnaval, het Klubkestreeën op maandagmiddag en de ‘emotionele’ verbranding van Coba de koe aan de vooravond van de vasten.

“De geschiedenis van Keiespellersdurp moet vastgelegd worden, want anders gaat er een tijdperk verloren!” Of in 1959 de carnavalsnaam Keiespellers voor de Helvoirtenaren al bestond moet nog achterhaald worden. ‘Spellen’ is een ander woord voor schijten. Kennelijk dankt Helvoirt deze carnavalsnaam aan de vele koeien die al schijtend door de straten liepen. Om alle onzekerheden en gissingen rondom carnaval in Keiespellersdurp de wereld uit te helpen zijn raskeiespellers Theo Hooft, Mariska Wolfs en Edwin Pijnenburg in 2020 begonnen om de geschiedenis in verhalen en feiten vast te leggen. Ze zijn op zoek naar verhalen van oprichters, naar wapenfeiten van wagenbouwers, naar de carnavalsperikelen van verenigingen/buurtschappen., naar legendarische tonpraoters, naar anekdotes en naar herinneringen aan de plekjes en locaties waar het volksfeest uitbundig werd gevierd...

76 - Voortvarend verder...

H


BoerenbruilOft in Kneutergat vrienden hebben ingestudeerd, worden tussendoor opgevoerd. En ter afsluiting van de receptie wordt nog een half varken verloot en krijgen bruid, bruidegom en kastelein een zwart-wit-foto van het bruidspaar. Daarna volgt een ouderwets gezellig feest!

Tekst: Peter van Gorp

Op de vrijdagavond van het carnavalsweekend neemt De Kneuter, voorzien van dorsvlegel zijn plaats in tegenover herberg ’t Wapen van Cromvoirt. Vanaf zijn sokkel zal deze Kneuter van reuzenformaat bekijken hoe Cromvoirt de carnavalsdagen doorbrengt. Door een enorm geknal om precies 20.11 uur kan niemand de start van carnaval ontgaan: Kneutergat onthult de Kneuter, de sleutel wordt overgedragen aan de jeugdprins(es) en men schiet de bruid los; de opmaat voor de Boerenbruiloft.

nemen felicitaties en cadeaus in ontvangst van familie, vrienden, carnavalsverenigingen en andere gasten. Iedereen is welkom om het huwelijk mee te vieren, mits traditioneel gekleed. De stukjes, die familie en

Bij de presentatie van de Kneuterkrant, op de 1e zondag van januari, zijn de namen van bruid en bruidegom bekend gemaakt. Wendy Brekelmans en Pim Vos vormen in 2020 het gelukkige paar. Op carnavalszaterdag is het zover. In gezelschap van de fanfare en een groot gevolg vertrekt de bruidegom vanuit ’t Wapen om zijn bruid op te halen voor de trouwerij. Dan volgt er een dienst in de kerk, waar de diaken het paar in de onecht verbindt. De huwelijksplechtigheid gaat daarna verder onder het toeziend oog van De Kneuter. Daar vindt de onechtverbinding plaats door ambtenaar van de burgerlijke stand Peter Pennings. Na het officiële gedeelte is het tijd voor de receptie in ’t Wapen. Bruid en bruidegom

Op carnavalszondag rond 10.00 uur verschijnen de feestgangers die inmiddels weer boven Jan zijn, aan het Dorpsontbijt. Onder het genot van een goed verzorgde maaltijd met brood, gebakken ei, vleeswaren een kroketje en voor wie het wil fruit en yoghurt, genieten ze na van de feestavond. Na het ontbijt worden de cadeaus van de huwelijksreceptie tijdens het Erfhuis per opbod verkocht. De opbrengst maakt het (mede) mogelijk om het carnaval in Kneutergat in leven te houden.

C

Voortvarend verder... - 77


Bouwen voor de toekomst in Zeeheldenbuurt en Stadhouderspark

Oude zeehelden

Tekst: Peter Corvers / Foto’s & animatie: Woonstichting Charlotte van Beuningen

“De meeste bomen blijven staan, voor de rest is alles

noveren, maar de wijk opnieuw op te bouwen. Een moeilijke keuze. Het ontwerp van de herinrichting hebben we ontwikkeld met de buurtbewoners, leden van de Huurders Belangenvereniging en de architect.” De wijk groeit van 98 woningen naar 163. “Een mix van woonhuizen en appartementen, voor huishoudens van maximaal drie personen”, zegt Jans Rat. “Daar is in Vught veel behoefte aan. Verschillende typen woningen, alle in de sociale sector.” Volgens architect Mulleners zit ‘m de kracht van het plan in het feit dat er meer woningen terugkomen dan er stonden. Jans Rat: “Er komen veel bomen en openbaar groen.” Tuindorp architectuur noemt Mulleners dat. “Er zijn vijf hofjes gemaakt. Door het midden van de wijk slingert het Piet Hein pad, met daarnaast een verdiept groen lint, ook wel wadi genoemd voor de opvang van regenwater. Parkeerplekken liggen verdiept verscholen zodat die niet het straatbeeld bepalen. De bebouwing is laag waardoor het geheel kleinschalig oogt. Alle paden leiden naar een centrale groene ruimte. Aan het eind van elk hofje loop je zo het park in.”

nieuw”, zegt architect Ton Mulleners die met landschapsarchitect Peter Lubbers de grondlegger is van de Grote Zeeheldenbuurt 2.0. De nieuwe wijk kleurt vooral groen, een compacte verkaveling met kleinere woningen. Resultaat: maximale openbare ruimte.

Recht van terugkeer De bewoners die de Grote Zeeheldenbuurt moesten verlaten, kregen allemaal het recht van terugkeer. Zeventien bewoners komen terug. Eefje Spierings (41) woonde acht jaar aan de Michiel de Ruyterweg: “Ik heb daar met veel plezier gewoond. Maar de nieuwe wijk is niet te vergelijken met de oude. Het wordt een prachtige wijk met veel groen waar ook genoeg mogelijkheden zijn om elkaar te ontmoeten.” Mario Gevers (46) woonde 22 jaar aan de Piet Heinstraat. “Een hele fijne buurt, een echte volksbuurt. Ik heb altijd een gevoel van thuiskomen gehad. Ik kom straks terug in een groene omgeving. Het wordt net zo mooi, daar vertrouw ik op. Vanuit ons appartement hebben we dan een prachtig uitzicht.”

De Grote Zeeheldenbuurt was de eerste grote, naoorlogse uitbreiding van Vught. In straten, die namen van zeehelden dragen zoals Michiel de Ruyter, Van Speijk, Karel Doorman, Maarten Tromp, werden begin jaren 50 de eerste woningwetwoningen gebouwd. Eenvormig, typerend voor de wijken van direct na de oorlog: vooral functioneel dus.

Stadhouderspark Gezien vanaf woonwijk Stadhouderspark in Vught-Noord komen de contouren van de Brabantse hoofdstad al in beeld. In het park echter houdt het voormalige terrein van de Frederik Hendrikkazerne de herinneringen aan die eerdere bestemming in leven. “Deze plek is uniek vanwege zijn geschiedenis. De bomen zijn hei-

“De Grote Zeeheldenbuurt was een prettige wijk met een groot buurtgevoel”, zegt Gerdie Jans Rat, adviseur Participatie & Leefbaarheid van woonstichting Charlotte van Beuningen. “Maar het bleek enorm kostbaar om de woningen geschikt te maken voor de komende 50 jaar. Uiteindelijk hebben we ervoor gekozen niet te re-

78 - Voortvarend verder...

V


krijgen de ruimte

lig, daar zijn we vanaf gebleven.” Voor landschapsarchitect Peter Lubbers staat dat als een huis. “Dat betekent dat we de woonplekken zijn gaan zoeken tussen de bomen. Alle woningen staan dus schots en scheef door elkaar. Uiteindelijk ontstaan er clusters van woningen met een haag van beuken, noem het een parkzone.”

“Op het oude terrein van de kazerne zijn alle bomen geïnventariseerd”, licht Lubbers toe. “Overal waar geen bomen staan heeft een weg gelegen, hebben gebouwen gestaan of was een parkeerterrein. Dat is de ondergrond geworden voor ons stedenbouwkundig plan. De bomen zijn bepalend geweest voor de woningbouw, niet omgekeerd.”

“De woningen staan kriskras want de bomen zijn heilig” “Het uitgangspunt ‘zo min mogelijk bomen kappen’, is maximaal gelukt. Om de bomen te behouden mochten de wortels niet geraakt worden.” legt Lubbers uit. “Het is schadelijk voor de boom om binnen de zone van de wortels te graven. En meestal nog een meter daarbuiten.” De contramal van de kroonprojectie, noemt Lubbers dat. “Uiterst zorgvuldig werk dat veel voorbereiding vergt.” Bouwen op de open plekken tussen de bomen. In architectentaal genius loci, de Latijnse term die verwijst naar bouwrichtlijnen en kenmerken van een plaats die bepalend zijn voor het architectonisch ontwerp. “Dat maakt deze wijk uniek, in elk geval voor Vught.”

V

Voortvarend verder... - 79


Helvoirt en Vincent van Gogh Tekst: Els Knoope

Helvoirt ligt midden in het land van Van Gogh. Voor fietsers is de Vincent van Goghroute een mooie tocht door de Meierij. Natuurgenieters wachten af wat het Nationaal Park met de naam van de wereldberoemde schilder gaat bieden. Welke sporen heeft Vincent in Helvoirt achtergelaten? “Als men waarachtig van de natuur houdt, dan vindt men ’t overal mooi. Maar toch verlang ik soms zoo naar Holland en vooral naar Helvoirt.” Ook oom Jan kwam naar Helvoirt, hij trok in bij zus Truitje, getrouwd met zijn vriend Antonie. Vincent woonde bij oom Jan toen hij studeerde voor dominee in Amsterdam. Daarna kwam neef Jan met zijn zwangere vrouw Jeanette bij tante Truitje inwonen. Jeanette beviel in Helvoirt van: Frans Abraham Antonie van Gogh (29-9-1881).

In januari 1871 verhuisde dominee Theodorus van Gogh van Zundert naar Helvoirt samen met zijn vrouw Anna en hun kinderen: Anna (15), Theo (13), Lies (11), Wil (8) en Cor (3). Hun oudste zoon Vincent (17) werkte en woonde in Den Haag. Dominee Van Gogh kwam hier wonen omdat een goede vriend van de familie, Jonkheer de Jonge van Zwijnsbergen hem had gevraagd. Al gauw kwamen meer familieleden van Vincent in Helvoirt wonen. Eerst kwam tante Truitje met echtgenoot Antonie en hun kinderen: Fanny, Bet, en Bram. Ook oom Hein Vrijdag, een halfbroer van de oma van Vincent koos Helvoirt als woonplaats. Daarna volgden de ongetrouwde zussen van dominee Van Gogh: Antje, Doortje en Mietje.

Wat vindt u nu nog in Helvoirt? Het woonhuis van dominee Van Gogh, de kerk waar hij preekte en waar zijn bijbel nog op de kansel ligt. Het huis van oom Hein en van de tantes: Antje, Doortje en Mietje, de graven van tante Doortje en oom Jan. De tuinen van kasteel Zwijnsbergen waar de zussen en Vincent geregeld wandelden. In mijn boek Vincent was onze broer kunt u meer lezen over Vincent en Helvoirt. Op www.elsknoope. nl kunt u de eerste bladzijden lezen. Ook een Van Goghwandeling door Helvoirt is zeker aan te raden. U vindt er alles over in het VvG-informatiecentrum dat gevestigd is in het HelvoirThuis.

Vincent bezocht Helvoirt geregeld. Hij vierde er Pasen, Kerst en bracht er zijn zomervakantie door. Zijn eerste opdracht kwam uit Helvoirt. Toen Vincent van Den Haag overgeplaatst werd naar Londen maakte hij een tekenboekje in Helvoirt voor het dochtertje van zijn baas Betsy Tersteeg. De kerk tekende hij twee keer. In Londen schreef hij op 30 april 1874:

80 - Voortvarend verder...

H


Vught en Charles Joseph Grips Op 18 november 2020 was het honderd jaar geleden dat de schilder Charles Grips overleed. Hij werd in 1825 in Grave geboren. Na schilderlessen bij Jan Hendrik Grootveld in Ravenstein en aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen, vestigde hij zich omstreeks 1850 in Grave als kunstschilder. Uit 1856 stamt het oudste ‘interieurtje’, een genre waarmee hij veel succes had. Hij schildert een huiselijk tafereel met veel, met zorg gegroepeerde attributen en – meestal – een vrouwenfiguur. Aanvankelijk staat de vrouw centraal, later trekken de attributen de meeste aandacht. De interieurtjes van Grips waren erg in trek bij Engelse en Amerikaanse kopers. Charles huwde twee keer. Aanvankelijk met Hendrika J.Th. Thijssen. Zij overleed al in 1866, nadat hun eerste kind in datzelfde jaar ook was gestorven, dertien dagen oud. Een jaar later trouwde Charles met Hermine Gerdessen; een vruchtbaar huwelijk met maar liefst zeven kinderen. In 1874 vertrok het gezin Grips naar Brussel, waarschijnlijk omdat de kunst van Charles daar beter verkocht kon worden. In 1880 was dat niet meer zo. De economische recessie in België trof ook de kunsthandel. Grips besloot terug te gaan naar Nederland. Omdat hij hoopte voor de Sint-Petrus in Vught schilderstukken te mogen maken, vestigde hij zich daar. Hij bedacht een list. (Hij kopieerde zorgvuldig een schilderij van Theodoor van Tulden (Maria en Sint-Dominicus, ca. 1660). Dat schilderij schonk hij aan het parochiebestuur van de Petrusparochie. Aan het schilderij voegde Grips twee details toe: een portret van bouwpastoor J.A.F. Lips tegen de achtergrond van de Petruskerk en een afbeelding van de kerk in H. Mariapolder (bij Dussen), waar Lips ook bouwpastoor was geweest. Hoe dan ook: Grips verzorgde bijna alle schilderkunst in de kerk:

de kruiswegstaties, vijftien grote schilderijen over de Geheimen van de Rozenkrans, een kopie van de ‘Kruisiging van Sint-Petrus’ door Rubens en van de ‘Uitdrijving van de tollenaars uit de tempel’ door Schnorr van Carolsfeld. In 1882 kocht Charles Grips op het Marktveld in Vught de herberg ‘Het Wild Varken’ en omgeving. Op die plek bouwde hij een huis met op de eerste verdieping zijn atelier. Dat atelier kreeg een groot raam. Via dat raam kon Grips zijn massale schilderijen voor de Petruskerk naar beneden krijgen. Het huis staat nu bekend onder de naam ‘Gripshuis’. Charles Grips werd de stamvader van een kunstenaarsfamilie, want twee van zijn kinderen en drie kleinkinderen traden als kunstenaar in zijn voetsporen.

Tekst: Henk Smeets Foto Charles Joseph Grips: Collectie-Grips Foto Pastoor Lips: Collectie Parochie Edith Stein

V

Voortvarend verder... - 81


Medewerkers La

Pe

K lopr og

ge

te r va n Gor p Ar

lan

an

sa ne C ommis

c da van Es

nk Smeets

echt

Ger r it

Els

se

K noope

h To n

He

82 - Voortvarend verder...

nd

ri

Br

To n s S ta p p e r

van Nula

He

r t Mees ter s

Jo

je n

s

Di

Ba

ura

nk P urg ijnenb

Wa g e n a a

rs

Ba

m s va n Hat tu


To o t

an ne Zuide

rv

To n t d e Ko r

Ro

va n B a l ko m

L ie

va n de n Eij n

d

Si

ke v a n G o r p

J oze f Ko k

W

Pe t

el

e

Ja n

- Je

e r Cor ver s

illa

re

n

Ma

r ie

rt

m Notebaar

s

aa

Wi

n B e r ke l m a n

van Pin x te

Re

ets

ke v a n I e r s

Ro e

el

lof Bek s

ns Bresser s Voortvarend verder... - 83


VUGHT

CROMVOIRT

HELVOIRT

84 - Voortvarend verder...

Profile for ElkaSikkers

GlossyVoortvarendVerder  

Uitgave bij het afscheid van de gemeente Haaren.

GlossyVoortvarendVerder  

Uitgave bij het afscheid van de gemeente Haaren.

Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded