Issuu on Google+

jaarverslag 2009


inhoud executive report

Voorwoord* Het Elia-aandeel Markante feiten 2009* Vooruitzichten en uitdagingen*

02 04 10 12

economisch verslag

Netexploitatie Bevoorradingszekerheid Infrastructuur Onderhoud van het net Werking van de markt

17 18 21 25 27

milieuverslag

Milieudoelstellingen en -indicatoren

39

sociaal verslag

Personeelsbeleid Veiligheid en Welzijn van de werknemers Naambekendheidscampagne Sponsoring

49 54 57 58

Bestuursverslag van de onderneming

Bestuursverslag van de onderneming* Belangrijke gebeurtenissen in 2009* Gedragscode* Vergoeding van de leden van de raad van bestuur en het directiecomitÊ Beschrijving van de risico’s en onzekerheden waarmee het bedrijf geconfronteerd wordt* Relaties met stakeholders

62 66 68 69 71 74

Financieel verslag*

Geconsolideerde Jaarrekening IFRS Toelichtingen bij de geconsolideerde jaarrekening Verslag van het college van commissarissen over de geconsolideerde jaarrekening Regelgeving en tarieven Informatie met betrekking tot de moedervennootschap (*) D eze hoofdstukken vormen het jaarverslag cf. Artikel 119 Wetboek van vennootschappen

80 84 122 124 126


kerncijfers geconsolideerde resultaten iFrs (in € miljoen, resultaten per aandeel in €)

2009

2008

2007

2006

2005

Bedrijfsopbrengsten

771,3

757,3

731,7

711,5

714,2

EBITDA (1)

327,9

334,1

308,5

292,5

295,9

Winst na belastingen

84,0

103,1

77,6

75,9

76,5

Winst per aandeel (€)

1,74

2,14

1,62

1,58

1,60

Dividend per aandeel (€)

1,38

1,37

1,30

1,28

1,27

Aantal personeelsleden (31/12)

1 205

1 231

1 232

1 227

1 221

Lengte net in kilometer (31/12)

8 379

8 412

8 406

8 367

8 344

(1) EBITDA = Bedrijfsopbrengsten - kosten voor goederen en diensten - personeelskosten - voorzieningen - waardeverminderingen


Profiel

Waarden

Elia is de transmissienetbeheerder voor elektriciteit in België. Deze verantwoordelijkheid werd aan de onderneming toe vertrouwd op grond van de licenties die door de federale regering (voor het net op 150 tot 380 kV) en door de drie regionale overheden (voor de verbindingen op 30 tot 70 kV) werden verleend. De onderneming bestaat uit uit twee wettelijke entiteiten: Elia System Operator NV en Elia Asset NV, die als één economische entiteit onder de naam Elia handelen. Samen met zijn dochteronderneming Elia Engineering heeft Elia om en bij de 1205 werknemers in dienst. De voornaamste taak van de onderneming bestaat erin te zorgen voor de betrouwbare en veilige transmissie van elektriciteit van de productie-eenheden in België en in Europa naar de verbruikers die zijn aangesloten op het Elia-net (distributienetbeheerders en industriële grootverbruikers). Door de centrale ligging van België in het West-Europese elektriciteitsnet en de sterke toename van de elektriciteitsuitwisselingen op het Europese net, moet Elia voortdurend toezien op het veilige beheer van de internationale stromen (invoer, uitvoer en transits) op zijn net. Daarnaast waakt Elia permanent over het evenwicht tussen enerzijds productie en invoer en anderzijds uitvoer en verbruik in zijn regelzone. Aangezien elektrische energie moeilijk kan worden opgeslagen, moet ze worden geproduceerd op het ogenblik waarop de verbruikers haar nodig hebben. Om zijn taken te kunnen vervullen, verzorgt Elia ook het onderhoud van zijn hoogspanningsinstallaties: lijnen, kabels, transformatoren, laagspanningsuitrustingen, apparatuur om gegevens naar het nationale en de regionale controlecentra door te sturen. Elia ontwikkelt en vernieuwt zijn net met behulp van de modernste beproefde technologie. Daarbij wordt op proactieve wijze aandacht aan de zorg voor het milieu besteed, maar wordt ook het beleid inzake duurzame ontwikkeling ondersteund dat op Europees en Belgisch niveau – zowel federaal als regionaal – wordt gevoerd. Bij deze aanpak worden ook de verschillende stake h olders van Elia betrokken bij de uitvoering van de beleidslijnen. Door zijn unieke en centrale positie op de Belgische elektriciteitsmarkt heeft Elia de taak om vernieuwende diensten en mechanismen aan te bieden die de goede werking en de ontwikkeling van deze markt in continentaal Europa mogelijk maken. De netbeheerder past strikt de wettelijke voorschriften inzake corporate governance toe, alsook de bepalingen van de Code Lippens (de Belgische Corporate Governance Code voor beursgenoteerde vennootschappen). Elia is sinds 2005 genoteerd op de gereglementeerde markt van Euronext Brussel.

“Wij zijn een team van professionals met de ambitie om winwinsituaties te creëren voor onze klanten en de gemeenschap en de Europese elektriciteitsmarkt te ontwikkelen op betrouwbare, duurzame en efficiënte wijze.” Dat is het mission statement dat Elia in 2008 heeft vastgelegd om aan elkeen binnen de onderneming een duidelijk beeld te geven van de doelstellingen die wij als onderneming nastreven en van de uitdagingen die wij willen aangaan. Bij het bepalen van de prioriteiten voor onze onderneming, vormt het mission statement de leidraad: het bepaalt hoe wij de middelen die wij ter beschikking hebben, aanwenden. Het mission statement werd omgezet in waarden. Zij vormen de fundamenten die Elia absoluut noodzakelijk en prioritair acht op het gebied voor de wijze waarop zijn medewerkers hun activiteiten uitoefenen, zowel binnen de onderneming als tegenover de buitenwereld: ondernemend, integer, empathisch en verantwoordelijk.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — EXECUTIVE REPORT

VOORWOORD

EEN DOORDACHTE EN DUURZAME ONTWIKKELING Onze missie is onlosmakelijk verbonden met de energiebehoeften van ons land. Het is een langetermijnopdracht: de betrouwbaarheid en de kwaliteit van de elektriciteitsvoorziening vrijwaren, het evenwicht tussen vraag en aanbod bewaren, onze infrastructuur moderniseren en het net van vandaag voorbereiden op de klimaatuitdagingen van morgen. De begeleiding van de transitie van het energielandschap op nationaal en Europees niveau, die door de technologische vooruitgang, maatschappelijke prioriteiten en zorg voor het milieu onvermijdelijk is geworden, is hier een wezenlijk onderdeel van. Met het oog hierop heeft een aanpak die een duurzame ontwikkeling beoogt een centrale plaats gekregen in onze bedrijfsstrategie. De vaste wil om ons hierin op verantwoordelijke wijze op te stellen is een engagement dat ook door al onze medewerkers en partners wordt gedeeld. Dat engagement blijkt uit de aanzienlijke inspanningen die wij leveren op het vlak van investeringen en innovatie, met als doel onze activiteit verder te ontwikkelen in de best mogelijke veiligheidsomstandigheden voor onze werknemers, onze onderaannemers en de omwonenden van onze installaties. Daarbij zien we er uiteraard op toe dat

de impact van onze activiteiten op het natuurlijke leefmilieu zo beperkt mogelijk blijft. Verantwoordelijkheid is voor ons immers synoniem met het maken van complexe, maar noodzakelijke keuzes, het vinden van oplossingen voor de problemen waarmee we worden geconfronteerd, het op ieder ogenblik hoge eisen stellen op het gebied van professionalisme en het resoluut kiezen voor een open aanpak die tot doel heeft te informeren, uit te leggen, te luisteren en in dialoog te treden. In dit jaarverslag 2009 maken we de balans op van onze acties gericht op de versterking van het elektriciteitsnet van ons land in de context van een Europese markt die voortdurend in ontwikkeling is – zowel wat betreft het veilig stellen van de bevoorradingszekerheid als het verbeteren van het concurrentievermogen van de bedrijven en het aangaan van de strijd tegen de klimaatverandering. Het jaarverslag schetst een beeld van enkele van onze verwezenlijkingen inzake economische ontwikkeling en milieubehoud alsook op maatschappelijk vlak. Door voortdurend een vorm van evenwicht te zoeken tussen deze drie belangrijke pijlers willen wij onze bijdrage leveren aan een doordachte en duurzame ontwikkeling.

1


ELIA 2009 JAARVERSLAG — VOORWOORD

VOORWOORD VAN DE VOORZITTER VAN DE RAAD VAN BESTUUR 2

Sinds de liberalisering van de elektriciteitsmarkt is het energielandschap nog nooit eerder zo ingrijpend veranderd als in 2009.

oprichting van Elia als onafhankelijke transmissienetbeheerder werden ingevoerd.

Door de economische recessie ten gevolge van de financiële crisis vanaf september 2008 is het energieverbruik in alle industrielanden fors gedaald. Elia heeft op deze ontwikkelingen ingespeeld door blijk te geven van een maximum aan flexibiliteit en vooruitziendheid, door zijn investeringsplan onmiddellijk aan te passen aan de verwachtingen van zijn klanten en aan de daling van het verbruik. Het kon immers niet de bedoeling zijn om de consument vandaag te laten betalen voor investeringen waarvan het nut naar een later tijdstip is verschoven. Deze situatie heeft Elia er echter niet van weerhouden om het net te versterken, zodat onze onderneming in staat zal zijn om passend te reageren op het economisch herstel en onze industrie zal kunnen blijven ondersteunen… Dat geldt eveneens voor de investeringen met het oog op de verdere integratie van de gedecentraliseerde productie en de bevordering van hernieuwbare energie.

Hoe staat het vandaag met de elektriciteitsmarkt? Deze heeft in 2009 ook een nieuw gezicht gekregen, met de versterkte aanwezigheid van meerdere Europese spelers op de Belgische markt. Elia, dat een centrale rol vervult met betrekking tot de werking van de markt, heeft de ontwikkeling voortgezet van instrumenten die bijdragen tot de verdere openstelling van de Belgische markt voor concurrerende bedrijven, zonder daarbij de bevoorradingszekerheid en de betrouwbaarheid van het net uit het oog te verliezen. Er is eveneens aanzienlijke vooruitgang geboekt wat betreft de regionale markt van Centraal-West-Europa. Elia speelt in deze context een rol van doorslaggevend belang.

Als er één domein is waarvoor 2009 – ondanks de ietwat teleurstellende resultaten van de Top van Kopenhagen – een scharnierjaar is geweest, is dat ongetwijfeld de ondersteuning op het vlak van hernieuwbare energie. Voorbeelden hiervan zijn de in Wallonië genomen initiatieven om de aansluiting van onshore windenergie te bevorderen en ook de officiële lancering van het project voor de versterking van het net naar de Belgische kust met het oog op de aansluiting van 2000 MW op zee geproduceerde windenergie, zoals gepland door de Belgische regering. 2009 zal eveneens het jaar blijven van de publicatie van het derde energiepakket op Europees niveau: met het oog op de voorlopig slechts gedeeltelijke liberalisering van de energiemarkt, die zich van land tot land in een verschillend tempo voltrekt, heeft Europa de liberalisering op deze manier een nieuwe impuls willen geven. Zowel op dit terrein als in talrijke andere domeinen voldoet Elia nu al in grote lijnen aan de vereisten die door de nieuwe richtlijn worden gesteld, met name dankzij de mechanismen op het gebied van corporate governance, die meteen na de

Laat ons tot slot nog kort ingaan op de vooruitzichten op langere termijn: intelligente netten of ‘smartgrids’, de integratie van windenergie op grote schaal, de bijdrage van hernieuwbare energie in de systeemdiensten, de versterking van de operationele veiligheid in de nieuwe omgeving waarin de energiestromen moeten worden beheerd - onder andere op basis van de wensen van de consument -, de aanleg van een gelijkstroomverbinding: dit zijn stuk voor stuk domeinen op het gebied van onderzoek en ontwikkeling waarin Elia actief is, zowel in België als op Europees niveau. Ondanks zijn beperkte omvang beschikt Elia over een troef van formaat: dankzij de deskundigheid van haar personeelsleden en haar flexibiliteit is de onderneming in staat om snel en efficiënt in te spelen op de opportuniteiten die zich aandienen en om een bijdrage te leveren aan de totstandkoming van een Europese elektriciteitsmarkt in het belang van de consumenten en de gemeenschap. Wij gaan er bijgevolg van uit dat 2010 ons de mogelijkheid zal bieden om een waaier aan nieuwe uitdagingen aan te gaan.

RONNIE BELMANS

Voorzitter van de raad van bestuur


VOORWOORD VAN DE VOORZITTER VAN HET DIRECTIECOMITÉ Het jaar 2009 stond zowel voor de Belgische consumenten als voor Elia grotendeels in het teken van de financiële en economische crisis. Het eerste trimester werd gekenmerkt door een recorddaling van het verbruikscijfer op het Elia-net. Vanaf oktober begon deze trend langzaam te keren. Deze moeilijke situatie heeft Elia er niet van weerhouden om te investeren in het beheer van zijn net in een steeds meer Europees getinte context. Zo heeft de start van Coreso, het regionaal technisch coördinatiecentrum dat gezamenlijk door Elia en zijn Franse en Britse collega‘s-netbeheerder, RTE en National Grid, wordt beheerd, in februari 2009 uitgewezen welke toegevoegde waarde een regionaal toezicht op de energiestromen voor alle netten in Centraal-West-Europa heeft. De dwarsregeltransformatoren op onze noordgrens, die aan het begin van het jaar in gebruik werden genomen, hebben hun nut al ruimschoots bewezen, bijvoorbeeld na de uitval van meerdere verbindingen op zeer hoge spanning op 21 juli toen het land plaatselijk werd getroffen door een bijzonder krachtig natuurfenomeen. Bij dit onvoorzienbare incident hebben de teams van Elia -  in nauwe samenwerking met de onderaannemers en in samenspraak met de overheden en omwonenden - kunnen bewijzen dat ze over het nodige reactievermogen beschikken om de stroomtoevoer in een minimum aan tijd te herstellen en een noodlijn aan te leggen in afwachting van de definitieve herstellingswerkzaamheden in de lente van 2010. Op een ander vlak werd met succes de uitgifte van een obligatielening van 1 miljard euro voltrokken bestemd voor de herfinanciering van diverse leningen en voor investeringen in de verdere ontwikkeling van het Belgische transmissienet. Het succes bevestigde het vertrouwen van de markt in onze onderneming. Uit deze verschillende acties komt niet alleen naar voren dat onze teams in staat zijn te anticiperen maar dat zij ook gemotiveerd zijn en steeds ten dienst staan van de klanten en de gemeenschap.

Dankzij deze essentiële kwaliteiten hebben wij uitstekende resultaten geboekt in domeinen die ons zeer nauw aan het hart liggen: een zeer hoge score voor de bevoorradingszekerheid, met een gemiddelde betrouwbaarheid van meer dan 99,999%, de verwezenlijking van onze doelstellingen inzake veiligheid op het werk, met resultaten waarmee we tot de kopgroep van de meest veilige industriële bedrijven behoren, en de uitvoering van onze onderhouds- en investeringsprogramma‘s. Afgezien van deze resultaten zijn we er tevens in geslaagd om onze productiviteit te verhogen, om zowel de besparingsdoelstellingen ten voordele van de tarieven als de tarifaire stimulans voor de aandeelhouders te bereiken, zoals bepaald in de regulering met meerjarentarieven. Onze bijdrage aan de betrouwbare, duurzame en efficiënte ontwikkeling van de Europese elektriciteitsmarkt heeft er ook concreet voor gezorgd dat wij een sprong vooruit hebben gemaakt. Enkele voorbeelden: de officiële lancering van het Stevin-project voor de versterking van het Belgische net naar de kust, met het oog op de aansluiting van 2000 MW offshore windenergie, die door de Belgische regering wordt vooropgesteld; de ontwikkeling van nieuwe marktmechanismen, in het bijzonder voor de intradaytoewijzing; de eerste veiling van capaciteiten op jaar- en maandbasis door CASC, de gemeenschappelijke dienstenonderneming van de netbeheerders van de Centraal-West-Europese regio; het startschot voor de laatste fase van de pentalaterale koppeling van de markten binnen diezelfde regio; de voortzetting van studies met het oog op nieuwe interconnecties, met name met onze Britse en Duitse collega‘s. Deze prestaties sterken ons in de overtuiging dat we in 2010 niet alleen in staat zullen zijn om dezelfde, maar ook tal van andere uitdagingen aan te gaan.

DANIEL DOBBENI

Chief Executive Officer

3


ELIA 2009 JAARVERSLAG — VOORWOORD

HET ELIA-AANDEEL INFORMATIE VOOR DE AANDEELHOUDERS

HET AANDEEL IN 2009

4

2009 was een zeer bijzonder beursjaar, en wel op meerdere vlakken. In het eerste kwartaal van 2009 heeft de financiële crisis die in 2008 uitbrak, zwaar gewogen op de economie. De beurzen doken nog lager tot 9 maart 2009. De eerste positieve economische berichten waren het signaal voor een beursherstel dat zich de hele zomer en, weliswaar in geringere mate, ook in het laatste kwartaal heeft voortgezet.

Het Elia-aandeel kende in 2009 een stijgende trend. Alleen begin maart, toen de hele beurs nogmaals zwaar onderuitging, kende het Elia-aandeel een dipje tot 24 euro. Daarop volgde een snel herstel tot 28 euro, gevolgd door een stabilisering tot de uitkering van het dividend. Ook na de dividenduitkering op 27 mei bleef het aandeel de hele zomer stabiel om daarna weer op te klimmen tot 28 euro.

De activiteiten van Elia zijn gereguleerd. Daarom werkt Elia sinds 1 januari 2008 met een systeem van tarieven die voor 4 jaar vastliggen. Het Elia-aandeel heeft de financiële en economische storm van 2008 dan ook zeer goed doorstaan en bevestigde begin 2009 zijn status van het goede-huisvaderaandeel.

De liquiditeit van het aandeel daalde met ongeveer 33% (van gemiddeld 16.682 aandelen per dag naar gemiddeld 10.717 aandelen per dag), en dit vooral door de hoge zichtbaarheid van de gereguleerde activiteiten van Elia en omdat ongeveer 25% van de vrij beschikbare aandelen eigendom zijn van de groep ARCO.

Bel20 Elia Prijs (€)

Volume (aantal aandelen)

28

250 000

27

187 500

26

125 000

25

62 500

JAN

FEB

MAART

APR

MEI

JUNI

JULI

AUGUST

SEPT

OKT

NOV

DEC


Het Elia-aandeel sloot het jaar 2008 af op € 24,56. De slotkoers einde 2009 bedroeg € 27,30. Het aandeel steeg in 2009 dus met 11,16%. Rekening houdend met het dividend van €  1,37 is het aandeel op jaarbasis zelfs met 16,73% gestegen.

5

De laagste koers van 2009 bedroeg € 24 (op 12 maart), de hoogste, €  28, werd herhaaldelijk genoteerd in de loop van september en oktober 2009. Op jaarbasis heeft het Elia-aandeel in 2009 dus lager gepresteerd dan de Bel-20-index die in 2009 met 31,6% is gestegen. Hierbij mag men echter niet vergeten dat de Bel-20 in 2008 een terugval liet optekenen van -53,6%.

Bel20 Elia 140

130

120

110

100

90

80

70

JAN

FEB

MAART

APR

MEI

JUNI

JULI

AUGUST

SEPT

OKT

NOV

DEC


In vergelijking met de andere beursgenoteerde netbeheerders noteerde Elia in 2009 betere resultaten dan het Spaanse Red Electrica (+7,8%) en het Britse National Grid (-0,7%). Alleen het Italiaanse Terna (+28,5%) deed beter. De elektriciteitssector is in 2009 in zijn geheel met slechts 4,5% gestegen. 6

Met 48.270.255 uitstaande aandelen bedroeg de beurskapitalisatie eind december ₏ 1.317.777.962. In 2009 werden op Euronext Brussel in totaal 2.743.488 Eliaaandelen verhandeld, of 14,51% van de vrij verhandelbare aandelen. Hierna volgt een overzicht van de maandstatistieken over 2009 van het Elia-aandeel op Euronext Brussel.

Elia Terna Red Electricia Dow Jones Utility index National Grid 130 125 120 115 110 105 100 95 90 85 80 75 70

JAN

FEB

MAART

APR

MEI

JUNI

JULI

AUGUST

SEPT

OKT

NOV

DEC


ELIA 2009 JAARVERSLAG — EXECUTIVE REPORT

Maand

Volume (dag. gemid)

Slotkoers

Hoogste

Laagste

Freefloat Omloopsnelheid

Beurskap. in € m.

Januari

9 567

26,24

26,25

24,47

1,06 %

1 262

Februari

8 869

27,00

27,50

25,94

0,94 %

1 298

Maart

28 922

24,75

27,00

24,00

3,37 %

1 190

April

10 868

27,73

27,80

24,50

1,15 %

1 333

Mei

9 768

26,26

27,96

25,51

1,03 %

1 263

Juni

14 733

26,00

26,75

25,81

1,71 %

1 250

Juli

7 475

26,39

26,54

25,50

0,91 %

1 269

Augustus

5 158

26,45

25,50

26,01

0,57 %

1 272

September

7 288

27,62

28,00

26,31

0,85 %

1 320

Oktober

8 147

27,46

28,00

27,00

0,95 %

1 314

November

6 809

27,34

27,55

27,11

0,76 %

1 318

December

10 421

27,30

27,54

27,19

1,21 %

1 318

2009

10 717

27,30

28,00

24,00

14,51 %

1 318

EVOLUTIE VAN DE KOERS EN VAN HET TRANSACTIEVOLUME VAN HET ELIA-AANDEEL IN 2009 AANSTELLING VAN 2 LIQUIDITEITSVERSCHAFFERS VOOR HET ELIA-AANDEEL

Elia heeft eind 2009 met KBC Securities en met Bank Degroof (beide officieel erkend door NYSE Euronext) een contract van marktanimator of “liquidity provider” afgesloten. Deze overeenkomst werd aangegaan om de liquiditeit van het Elia-aandeel te bevorderen. Deze twee financiële instellingen zijn sinds 1  december 2009 voortdurend aanwezig in het orderboekje voor het Eliaaandeel. Zij handelen zowel bij verkoop als bij aankoop.

DUURZAAM EN MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN Het Elia-aandeel is opgenomen in het Investeringsregister “Ethibel Excellence“. Ethibel ondersteunt het Maatschappelijk Verantwoord Investeren (MVI) in België en in Europa. Ethibel beheert twee kwaliteitslabels die in 15 landen van de Europese Unie geregistreerd zijn: het label Ethibel Pioneer en het label Ethibel Excellence. Voor de belegger vormen deze labels een garantie dat ze uitsluitend investeren in duurzame bedrijven die een pioniersrol spelen of een voorbeeldfunctie hebben voor hun sector, en dit in alle domeinen van het maatschappelijk verantwoord ondernemen. Het onderzoek werd uitgevoerd door het onderzoeksbureau VIGEO dat elk bedrijf analyseert op basis van vier aspecten:

HET ELIA-AANDEEL EN ZIJN CODES

• het interne sociale beleid;

Aandelenindexen

• het interne milieubeleid;

Op 31 december 2009 was het Elia-aandeel opgenomen in de Bel-Mid-index. Het gewicht van Elia in deze Index bedroeg op die datum 4,62%. Het aandeel bekleedde daarmee de 7de plaats in deze index.

• het externe sociale beleid;

Elia aandeel op de beurs

Elia strips op de beurs

Bourse

Euronext Brussels

Euronext Brussels

Index

BEL MID

Ticker

ELI

ELIS

ISIN

BE 0003822393

BE 0005597688

Code Bloomberg

ELI BB

ELIS BB

Code Reuters

ELI BR

ELIS BR

• het economische beleid.

7


TRANSPARANTIEREGELS EN KENNISGEVING VAN DEELNEMINGEN 8

In overeenstemming met de Belgische Transparantiewet dienen deelnemingen van ten minste 5 % (of een veelvoud van 5%) in het totale aandelenkapitaal zowel aan de CBFA als aan de betrokken onderneming zelf te worden gemeld. In 2009 werden geen nieuwe kennisgevingen ontvangen.

DIVIDEND De raad van bestuur van Elia besliste op 25 februari 2010 om op de algemene vergadering van aandeelhouders van 11 mei 2010, in overeenstemming met het dividendbeleid en onder voorbehoud van de goedkeuring van de winsttoewijzing door de jaarlijkse algemene vergadering, een normaal dividend van € 66,6  miljoen, of € 1,38 per aandeel (bruto) voor te stellen. Dit komt overeen met een nettobedrag van € 1,035 per aandeel zonder VVPR-strip of van € 1,173 per aandeel met VVPR-strip. De aandelen aan toonder zullen worden uitbetaald in de kantoren van de volgende bankinstellingen: Fortis Bank, ING België, KBC Bank en Dexia Bank. Voor de aandelen op effectenrekeningen zullen de bank of de effectenagent automatisch overgaan tot de uitkering van de dividenden. Voor de aandelen op naam zal Elia rechtstreeks uitbetalen.

DIVIDENDBELEID Elia is statutair verplicht om minstens 85 % van zijn winsten uit te keren, na afhouding van 5 % voor de wettelijke reserve. Dit komt overeen met een uitbetalingsratio van 81 % van de gerapporteerde winst. Door de invoering van meerjarentarieven moet een deel van de nettowinst die voortkomt uit het doorrekenen van de meerwaarde van buitengebruikstellingen in de tarieven, verplicht gereserveerd worden in het eigen vermogen. Hierdoor zal de globale uitbetalingsratio (pay-out) in de toekomst dalen, maar zal tegelijk de (auto)financieringscapaciteit van Elia aanzienlijk verhogen.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — EXECUTIVE REPORT

STRUCTUUR VAN HET AANDEELHOUDERSSCHAP Op 31 december 2009 was de structuur van het aandeelhoudersschap van Elia System Operator NV als volgt:

PUBLI-T 33,01 %

FREE FLOAT* 40,10 %

ELECTRABEL 24,35 %

PUBLIPART 2,54 %

ELIA SYSTEM OPERATOR ELIA ASSET 99,99 % ECONOMISCHE EENHEID

CASC-CWE 14,28 %

HGRT 24,50 %

CORESO 33,33 %

BELPEX 60,00 %

ELIA RE** 100,00 %

ELIA ENGINEERING** 100,00 %

* Groep Arco heeft op 21 oktober 2008 gemeld dat ze 10,37% van de aandelen van Elia bezit. ** Elia System Operator bezit 1 aandeel van Elia Re en 1 aandeel van Elia Engineering.

FINANCIËLE KALENDER 26 februari 2010 (08.00 u.)

Publicatie van jaarcijfers 2009

Begin april 2010

Jaarverslag 2009 beschikbaar in pdf-formaat

11 mei 2010

Algemene vergadering

11 mei 2010

Tussentijdse verklaring 1e kwartaal 2010

26 mei 2010

Betaling dividend over 2009 (coupon nr. 5)

27 augustus 2010 (08.00 u.)

Publicatie van halfjaarcijfers 2010

12 november 2010

Tussentijdse verklaring 3e kwartaal 2010

BELEGGERS Voor alle vragen over Elia en zijn aandeel kunt u contact opnemen met: Departement Investor Relations Keizerslaan 20 1000 Brussel België Tel.: +32 2 546 72 39 Fax : +32 2 546 71 80 E-mail: bert.maes@elia.be Op de website van Elia, www.elia.be, vindt u informatie over de groep (persberichten, jaarverslagen, aandelenkoersen, kennisgevingen, enz.) in drie talen (Frans, Nederlands, Engels). In zijn financiële nieuwsbrief “Investor News“ geeft Elia de beleggers recente informatie over de onderneming.

9


ELIA 2009 JAARVERSLAG — EXECUTIVE REPORT

MARKANTE FEITEN 2009 25 JANUARI: ANNULATIE VAN DE VERGUNNING VOOR DE VERBINDING TIHANGE-AVERNAS

28 MAART: HET LICHT GAAT UIT EN PROBLEEMLOOS WEER AAN

De Raad van State vernietigt de vergunning voor de 2 x 150 kVverbinding tussen Tihange en Avernas, die in juli 2001 door het Waals Gewest was afgeleverd. De Raad van State motiveert zijn arrest met het feit dat de bevoegde administratie deze infrastrucuur vooraf in het Gewestplan had moeten inschrijven. Deze verbinding, die de elektriciteitsvoorziening in Vlaams- en Waals-Brabant verzekert en nodig is voor de voeding van de hogesnelheidstrein tussen Brussel en Luik, werd in de herfst van 2003 in gebruik genomen. Elia onderzoekt nu samen met het gewest hoe deze situatie kan worden geregulariseerd.

Het World Wildlife Fund organiseert wereldwijd de actie “Earth Hour“ om het probleem van de broeikasgassen en energiebesparingen onder de aandacht te brengen en vraagt daarom aan alle Europese consumenten om tussen 20.30 uur en 21.30 uur de lichten te doven. Elia volgt deze actie, samen met zijn Europese collega-transmissienetbeheerders, met verhoogde alertheid om op twee kritieke momenten het onmiddellijke evenwicht tussen de productie en het verbruik van elektriciteit te kunnen handhaven. Elia draagt op deze manier zijn steentje bij tot het goede verloop van de actie.

10

16 FEBRUARI: START VAN CORESO

Coreso, het gezamenlijk regionaal technisch coördinatiecentrum van meerdere transmissienetbeheerders voor elektriciteit, draagt bij tot het versterken van de elektrische veiligheid in Europa. Het centrum wordt op 18 februari officieel ingehuldigd in aanwezigheid van Paul Magnette, de Belgische minister van Energie, en Fabrizio Barbaso, adjunct-directeur van het DG Energie & Vervoer van de Europese Commissie.

7 APRIL: EMISSIE VAN EEN EUROBOND VAN 1 MILJARD EURO

Elia sluit met succes de emissie van een eurobond af, bestaande uit een schijf van 500 miljoen € op 4 jaar en een schijf van € 500 miljoen op 7 jaar. Minder dan een uur na de opening van het orderboek werd in totaal al meer dan € 5,3 miljard aangeboden. Deze obligatielening zal worden gebruikt voor de herfinanciering van diverse leningen die in 2009 vervallen, alsook voor de verdere ontwikkeling van het Belgische transmissienet.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — EXECUTIVE REPORT

22 APRIL: GOEDKEURING VAN HET DERDE PAKKET EUROPESE RICHTLIJNEN

Het Europees Parlement keurt het akkoord goed over een derde reeks maatregelen die de ontwikkeling van een interne Europese elektriciteits- en gasmarkt ondersteunen met het oog op de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen.

13 EN 14 OKTOBER: GEHARMONISEERDE VEILINGREGELS WORDEN VOOR DE EERSTE MAAL GEBRUIKT

Nadat ze door de regulatoren zijn goedgekeurd, worden de geharmoniseerde veilingregels die de netbeheerders van de vijf landen van de CWE-regio hadden uitgewerkt, voor het eerst gebruikt door hun gemeenschappelijke veilingbureau CASCCWE. Vanaf 1 november zal CASC-CWE instaan voor alle activiteiten m.b.t. de veilingen voor deze vijf landen. Hiermee wordt opnieuw een belangrijke stap vooruit gezet met het oog op de totstandkoming van een regionale elektriciteitsmarkt in Centraal-West-Europa.

16 JULI: CREG KEURT AANSLUITINGSCONTRACT GOED

20 NOVEMBER: OFFICIËLE LANCERING VAN HET PROJECT STEVIN

Na het toegangscontract en het contract voor toegangsverantwoordelijke, die al eerder door de regulator waren goedgekeurd, krijgt ook het aansluitingscontract de goedkeuring van de regulator. Het regelt de wederzijdse rechten en plichten tussen een producent of een verbruiker enerzijds en Elia anderzijds wat betreft de aansluiting op het transmissienet voor elektriciteit.

Om de op zee geproduceerde windenergie naar de verbruikscentra in België te kunnen brengen, om de verbindingen met de buurlanden en met name met het Verenigd Koninkrijk uit te breiden en om de energiebevoorrading in de West-Vlaamse regio en de haven van Zeebrugge te versterken, trekt Elia zijn 380 kV-net vanuit Zomergem door naar de kuststreek, meer bepaald naar Zeebrugge. Dit project past in het Europese, federale en Vlaamse energie- en milieubeleid. De procedure voor de opname van deze nieuwe verbinding in een Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan (GRUP), inclusief een plan-milieueffectrapportage (plan-MER), is op 20 november opgestart.

6 SEPTEMBER: NOODLIJN WORDT IN DIENST GESTELD IN LINT

Als gevolg van de krachtige windhoos die op 21 juli toeslaat in de streek rond het Antwerpse Lint, storten twee masten van de 380 kV-lijn Mercator-Massenhoven in. Er vallen gelukkig geen slachtoffers. Deze belangrijke verbinding van het Elia-net op zeer hoge spanning zal hierdoor meer dan 9 maanden onbeschikbaar zijn. Om de bevoorradingszekerheid in de betrokken regio te herstellen, legt Elia een noodlijn aan die op 6 september in gebruik wordt genomen. De werken met het oog op de heropbouw van de beschadigde lijn zullen tot het tweede trimester van 2010 duren.

14 DECEMBER: CONTRACT IN DE PERZISCHE GOLF

Elia sleept, in een consortium met de Franse transmissienetbeheerder RTE en het engineeringbureau Tractebel Engineering, een nieuw contract in de wacht voor het leveren van technische ondersteuning aan het samenwerkingsverband van landen in de Perzische Golf (Gulf Cooperation Council Interconnection Authority, GCCIA) voor de interconnectie van het elektrische systeem. De overeenkomst betreft het leveren van diensten op het gebied van engineering en van de exploitatie en het onderhoud van de netten, om GCCIA te ondersteunen in zijn rol als beheerder van het interconnectienet van de landen in de Perzische Golf.

11


ELIA 2009 JAARVERSLAG — EXECUTIVE REPORT

VOORUITZICHTEN EN UITDAGINGEN

OMZETTING VAN DE NIEUWE EUROPESE RICHTLIJN 12

Elia mag tot de Europese leiders worden gerekend op basis van de elementen die zijn opgenomen in het “derde pakket“ van Europese richtlijnen voor de ontwikkeling van een interne gas- en elektriciteitsmarkt, dat waarschijnlijk nog voor maart 2011 in Belgische wetgeving zal worden omgezet. In deze context heeft GdF-Suez Elia op de hoogte gebracht van zijn voornemen om zijn Elia-aandelen geheel of gedeeltelijk over te dragen, volgens een procedure die in nauwe samenwerking met Elia zal worden bepaald, in het belang van de onderneming en haar aandeelhouders. Deze overdracht van aandelen ligt in de lijn van de bepalingen inzake patrimoniale ontbundeling voorzien in de nieuwe Richtlijn Elektriciteit.

VERDERE ONDERSTEUNING VAN HERNIEUWBARE ENERGIE De beleidsmaatregelen voor het tot stand brengen van een duurzame economische en milieuvriendelijke ontwikkeling zetten in hoge mate in op een betere beheersing van het verbruik en de integratie op grote schaal van hernieuwbare energiebronnen in de Europese energiemix. Met het oog hierop moet elektriciteit zich ontwikkelen tot de energiedrager van de 21ste eeuw, vooral omdat ze uit hernieuwbare energiebronnen wordt geproduceerd. Om deze evolutie mogelijk te maken, moeten de transmissie- en distributienetten worden versterkt, zowel wat de transmissiecapaciteit als de functies van deze netten betreft. Daarom is iedereen het er vandaag over eens dat de netten

van essentieel belang zijn voor het slagen van het energieen klimaatbeleid. Elia speelt een proactieve rol in deze context. De projecten die bij deze beleidslijn aansluiten, zullen in 2010 dus bijzondere aandacht krijgen: het Stevin-project voor de aansluiting van toekomstige windmolenparken op zee, de samenwerking met diverse stakeholders met het oog op de aansluiting van onshore windturbines, met name in Wallonië, alsook van warmtekrachtkoppeling, in Vlaanderen en Brussel, de bijdrage aan de ontwikkeling van het toekomstige net in de Noordzee, …

BEHOUD VAN DE NETVEILIGHEID De steeds intensievere elektriciteitsuitwisselingen op het Europese transmissienet en het groeiende aandeel van energie die op basis van hernieuwbare energiebronnen met een intermitterend karakter wordt geproduceerd, hebben eveneens tot gevolg dat de huidige methodes voor de exploitatie van de transmissienetten ter discussie worden gesteld, met als doel de bevoorradingszekerheid te behouden en zelfs te versterken. Elia vervult in dit domein een voortrekkersrol, meer bepaald door het gecoördineerde gebruik van de dwarsregeltransformatoren op onze grenzen met de netbeheerders uit onze buurlanden of via Coreso, het Europees regionaal technisch coördinatiecentrum dat Elia samen met zijn Franse en Britse collega’s heeft opgericht. Er zal in 2010 specifieke aandacht worden besteed aan het in stand houden van de veiligheid in het kader van de regionale integratie van de elektriciteitsmarkten.


START VAN DE PENTALATERALE KOPPELING IN CENTRAAL-WESTEUROPA De koppeling van de Duitse, Belgische, Franse, Luxemburgse en Nederlandse „day-ahead“ elektriciteitsmarkten wordt waarschijnlijk in de lente van 2010 een feit. Het gaat om een eerste belangrijke stap in de totstandkoming van een geïntegreerde markt op Europees niveau. Na een testfase zal de koppeling worden verbeterd door de invoering van een methode voor de berekening van de transmissiecapaciteiten op basis van voorspellingen met betrekking tot de energiestromen op de netten van de vijf bovengenoemde landen. Binnen de organisatie ENTSO-E zijn momenteel ook gesprekken aan de gang over de mogelijke uitbreiding van de marktkoppeling naar andere regio‘s, zoals de Scandinavische landen en het Verenigd Koninkrijk.

PARTICIPATIE IN HET DUITSE NET 50HERTZ TRANSMISSION Elia en zijn financiële partner IFM hebben begin maart een participatie verworven in het Duitse net 50Hertz Transmission. Deze operatie sluit perfect aan bij de wil van Elia om toegevoegde waarde te creëren voor de aandeelhouders en om de rol van Elia te versterken in het kader van de totstandbrenging van de Centraal-West-Europese markt, daarbij rekening houdend met de grootschalige integratie van productie-eenheden op basis van hernieuwbare energie. Verder heeft dit project tot doel de operational excellence te vergroten en de rol van Elia aangaande de toekomstige integratie van de Europese transmissienetten te verankeren.

13


14


Naar aanleiding anleiding van de forse daling dalinng van het elektriciteitsverbruik ten gevolge van de economische recessie heeft Elia blijk gegeven van flexibiliteit en vooruitziendheid. De situatie heeft Elia er echter niet van weerhouden om het net te versterken, zodat onze onderneming in staat zal zijn om in te spelen op de economische heropleving en haar industriĂŤle klanten te ondersteunen. Er is bijzondere aandacht besteed aan investeringen om de gedecentraliseerde productie en hernieuwbare energie te bevorderen.

ECONOMISCH VERSLAG

15


HANS VANDENBROUCKE, CUSTOMERS & MARKET

16

Hans Vandenbroucke, handelsingenieur van opleiding, werkt sinds 2007 binnen de directie Customers & Market. Dit department is voor hem de ideale omgeving om zijn drang naar innovatie en zijn belangstelling voor de energiemarkten in praktijk te brengen. Hij heeft hier ook de mogelijkheid om tegelijkertijd in een Belgische en Europese context te werken.

”Als Market Development Manager is het mijn taak om, samen met mijn collega’s van het team ‚Marktmechanismen‘, producten te ontwikkelen die bijdragen tot de goede werking van de Belgische elektriciteitsmarkt, zodat onze klanten optimaal kunnen gebruikmaken van de opportuniteiten die zich voordoen. De elektriciteitsmarkt overschrijdt al geruime tijd de Belgische landsgrenzen, waardoor ons werk ook een Europese dimensie heeft gekregen. Concreet ontwerpen wij in België producten, zoals diensten die onontbeerlijk zijn voor de goede werking van het elektrische systeem, die vervolgens door Elia via contracten worden aangeboden aan derden. Deze producten worden geregeld aangepast, onder meer om beter rekening te houden met het groeiende aandeel van de elektriciteit die op basis van hernieuwbare energiebronnen, zoals windenergie, wordt geproduceerd.“ Dat de activiteit van Hans onze grenzen overstijgt, spreekt voor zich, aangezien de interne elektriciteitsmarkt tot stand komt door de integratie van de nationale markten. ”Deze integratie vereist een verhoging van de interconnectiecapaciteit met andere landen en de ontwikkeling van geharmoniseerde commerciële producten op regionaal Europees niveau. Zo moet de grensoverschrijdende transmissiecapaciteit zo optimaal mogelijk ter beschikking van de markt worden gesteld, onder andere via veilingen met verschillende tijdsbestekken: jaarlijks, maandelijks, day-ahead en intraday. De oprichting van CASCCWE, dat de geharmoniseerde veilingen organiseert voor de transmissiecapaciteit tussen vijf landen (Duitsland, Frankrijk en Benelux) is een voorbeeld van deze geleidelijke integratie. Het is de tegenhanger, maar dan op het gebied van netexploitatie, van Coreso, het regionaal technisch coördinatiecentrum. Wat de geleidelijke toename van het aandeel van hernieuwbare energie in het productiepark van de lidstaten van de Europese Unie betreft, is in de toekomst een verregaandere integratie van de regelzones nodig, die vandaag nog beperkt is tot de landsgrenzen.“ Het contractuele aspect van deze evolutie laat Hans niet onverschillig: ”Binnen de vereniging ENTSO-E coördineert een marktcommissie de verschillende initiatieven die het mogelijk zullen maken om de door Europa gewenste geïntegreerde Europese markt te voltooien. Deze commissie werkt gezamenlijke voorstellen van alle transmissienetbeheerders uit en zoekt naar synergieën en mogelijkheden voor schaalvergroting. In het kader van de overkoepelende organisatie ENTSO-E plegen de verschillende synchrone zones – continentaal West-Europa, Scandinavië en het Verenigd Koninkrijk – overleg met het oog op de ontwikkeling van een waaier aan gemeenschappelijke instrumenten.“ Dankzij de contacten die Elia met de regulatoren onderhoudt, zowel op regionaal niveau (VREG, CWApE en Brugel) als op federaal niveau (CREG), overleggen Hans en zijn collega’s geregeld met de specialisten van deze organisaties. ”Wij trachten hen in te lichten over alle aspecten van de elektriciteitsmarkt, zodat zij in staat zijn hun rol zo goed mogelijk te vervullen en hun beslissingen te nemen in het licht van de Belgische en Europese context die voortdurend in verandering is.“


ELIA 2009 JAARVERSLAG — ECONOMISCH VERSLAG

NETEXPLOITATIE

De exploitatie van het net, een van de kerntaken van Elia, wordt gepland over verschillende tijdsbestekken, gaande van een jaar tot D-1 voor het previsionele beheer tot de exploitatie in real time, 7  dagen op 7, 24  uur op 24. Het nationaal controlecentrum staat in voor het behoud van het onmiddellijke evenwicht tussen de productie en het verbruik, alsook voor het beheer van de energiestromen op het Belgische interconnectienet, in nauwe samenwerking met de transmissienetbeheerders van de buurlanden. De regionale controlecentra in Merksem, Namen en Brussel zien met name toe op de kwaliteit van de bevoorrading aan de industriële klanten die op het transmissienet zijn aangesloten en aan de distributienetbeheerders. Zij werken nauw samen met de teams op het terrein die verantwoordelijk zijn voor het onderhoud van het net. Om deze taak naar behoren te kunnen uitvoeren, zijn steeds sterker gespecialiseerde competenties nodig: de exploitatie van het net maakt vandaag deel uit van een Europees geheel – het Belgische net maakt deel uit van het West-Europese net, dat synchroon gekoppeld is, van Portugal tot Oekraïne! Dankzij de liberalisering van de interne elektriciteitsmarkt zijn de uitwisselingen via dit net verder toegenomen, onder meer rekening houdend met de prijsverschillen tussen de verschillende nationale markten. Het groeiende aandeel energie op basis van hernieuwbare energiebronnen, zoals deze afkomstig van grote offshore windmolenparken, zal de variabiliteit van de energiestromen op het net vergroten. De geleidelijke invoering van balancingmechanismen voor de intradaycapaciteit zal het mogelijk maken om beter op de behoeften van deze spelers in te spelen, door hen

de mogelijkheid te bieden om hun productie op elk moment van de dag zo goed mogelijk af te stemmen op het verbruik van hun klanten. Dit zal tot een grotere variabiliteit van de energiestromen leiden, waardoor operationele maatregelen moeten worden genomen om een betrouwbare en continue bevoorrading te handhaven. Met het oog hierop heeft Elia dwarsregeltransformatoren in gebruik genomen. Dit zijn regelinstrumenten vergelijkbaar met mengkranen die het mogelijk maken om de elektriciteitsstromen over een groter aantal verbindingen van het Centraal-WestEuropese net te verdelen. Deze transformatoren, de grootste in Europa, zijn begin 2009 in dienst gesteld en worden in nauwe samenwerking met de transmissienetbeheerders van de buurlanden geëxploiteerd. Met het oog op het verder versterken van de Europese regionale beleidsvisie op de netten, heeft Elia, samen met zijn Franse en Britse collega’s RTE en National Grid, bijgedragen aan de oprichting van Coreso, dat sinds februari 2009 operationeel is. Als regionaal technisch coördinatiecentrum evalueert Coreso wekelijks, dagelijks en in near real time het risico op incidenten op het Centraal-West-Europese net. Het waarschuwt de betrokken netbeheerders, waaronder Elia, en stelt preventieve maatregelen voor, waarbij de dwarsregeltransformatoren een cruciale rol spelen. Zo hebben de dwarsregeltransformatoren er bij het incident in Lint op 21 juli 2009 voor gezorgd dat, na de uitval van meerdere 380  kVverbindingen van het Belgische net, de exploitatiezekerheid van het Belgische elektrische systeem in stand kon worden gehouden tot de noodlijn in dienst werd gesteld.

17


ELIA 2009 JAARVERSLAG — ECONOMISCH VERSLAG

BEVOORRADINGSZEKERHEID

De bevoorradingszekerheid is in 2009 op een heel hoog peil gebleven. Het gemiddelde aantal onderbrekingen op het Elia-net per verbruiker (Average Interruption Frequency) bedroeg 0,09, wat overeenkomt met één onderbreking per klant om de 11 jaar. De gemiddelde duur van de onderbrekingen bedroeg 17 minuten en 12 seconden. Verdeeld over alle klanten bedroeg de gemiddelde onderbrekingsduur 1  minuut en 34  seconden per klant (Average Interruption Time), wat overeenkomt met een gemiddelde betrouwbaarheid van meer dan 99,999 %.

VERBRUIK PER MAAND 9 000 GWh / per maand 8 000

België mag zonder meer worden beschouwd als een van de Europese landen met de beste elektriciteitsbevoorrading.

7 000 6 000

VERBRUIK

In 2009 is het verbruik1 in de regelzone van Elia met 8% gedaald van 88,32 TWh in 2008 tot 81,8 TWh in 2009. Deze daling is in de eerste plaats te wijten aan de economische recessie die vanaf het laatste trimester van 2008 voelbaar was. De waarden die in de loop van 2009 zijn opgetekend, lagen tot en met september telkens lager dan in dezelfde maanden van 2008. Het lichte herstel van het verbruik, dat in oktober werd waargenomen, heeft zich in november niet doorgezet door de zeer zachte weersomstandigheden (november 2009 was de zachtste november maand ooit sinds de eerste registratie van meteorologische gegevens in België). In december was

(1) Verbruiksindicator: De Elia verbruiksindex dekt het grootste deel van het elektriciteitsverbruik in België. Deze omvat de volledige productie die op het Elia-net is aangesloten, alsook het saldo van de balans van de in- en uitvoer. Het deel van het verbruik dat rechtstreeks wordt gevoed door de productie die op de distributienetten is aangesloten, is niet in de index begrepen. (2) Hierbij dient te worden opgemerkt dat de vergelijkingsmethode voor de metingen is herzien om een zo goed mogelijk een beeld te kunnen geven van het verbruik op het Elia-net; het cijfer voor 2008 dat hier is vermeld, werd aangepast om de vergelijking met het resultaat van 2009 te vergemakkelijken en komt dus niet overeen met het cijfer dat in het jaarverslag van 2008 werd gepubliceerd.

DECEMBER

NOVEMBER

OKTOBER

SEPTEMBER

JULI

JUNI

1 000

MEI

2 000

APRIL

3 000

MAART

Het elektriciteitsverbruik dat op het transmissienet van Elia wordt geregistreerd, geeft een goed beeld van de economische activiteit in België. Dit verklaart waarom de evolutie van het verbruik maand na maand met bijzondere aandacht wordt gevolgd, niet alleen door Elia zelf, maar ook door externe waarnemers.

4 000

FEBRUARI

VERBRUIK

AUGUSTUS

5 000

JANUARI

18

er daarentegen sprake van een sterke toename van het verbruik in vergelijking met 2008 (+4,2), voornamelijk ten gevolge van een aanhoudende koudeperiode. Algemeen genomen daalde het verbruik in 2009 met 14,2% voor de industriële klanten die rechtstreeks op het Elia-net zijn aangesloten en met 3,4% voor de industriële, professionele en residentiële klanten van de distributienetbeheerders.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — ECONOMISCH VERSLAG

1000

500

0

JAN

FEB

MAART

APR

MEI

JUNI

JULI

AUGUS

SEPT

OKT

NOV

DEC

-500

-1000

19 VERBRUIKSPIEKEN

Het hoogste verbruikspeil op het Elia-net werd vorig jaar op 8 januari 2009 tussen 18.00 uur en 18.15 uur bereikt en bedroeg 13.531  MW. Dit maximum ligt weliswaar lager dan de absolute recordwaarde die op 17  december 2007 werd opgetekend (14.040  MW), maar is iets hoger dan de piek van 2008 (13.479 MW op 9 januari 2008). Het laagste verbruik (5.901 MW) werd op 26 juli 2009 tussen 6.00 uur en 6.15  uur gemeten en ligt zelfs nog lager dan de minimumwaarde die op 25 december 2008 in de ochtend werd opgetekend (6.393 MW).

IN- EN UITVOER PER MAAND

Invoer uit Nederland Invoer uit Frankrijk Invoer uit Luxemburg Uitvoer naar Nederland Uitvoer naar Frankrijk Uitvoer naar Luxemburg NETTOVOLUME

Verschil

Verschil

2009

(GWh) 2008

2007

09-08

09-07

invoer

1 832

7 386

8 332

-75 %

-78 %

uitvoer

6 642

2 034

2 322

+227 %

+186 %

invoer

5 787

8 119

5 266

-29 %

+9,9

uitvoer

3 769

3 005

5 084

+25 %

-25 %

invoer

1 868

1 629

2 084

+15 %

-11 %

uitvoer

910

1 518

1 631

-40 %

-45 %

IN- EN UITVOER De in- en uitvoerbalans van de Belgische regelzone kwam voor 2009 uit op een netto-uitvoer van 1,83 TWh, terwijl in 2008 een netto-invoer van 10,57 TW werd bereikt. De fysische uitwisselingen van elektriciteit met de buurlanden via het Elia-net bedroegen 20,8 TWh in 2009. Dit is een daling in vergelijking met de 23,7 TWh van 2008.

FR

NL

LUX

Deze verschillen zijn het gevolg van een forse stijging van de uitvoer naar Frankrijk, terwijl de invoer uit Nederland en Frankrijk aanzienlijk is gedaald.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — ECONOMISCH VERSLAG

NETTOAFNAME VAN HET NET De nettoafname omvat de energievolumes die op het Elia-net worden afgenomen. Bij lokale productie wordt de geproduceerde elektrische energie of een gedeelte daarvan rechtstreeks verbruikt op de site van de industriële klant of van de distributienetbeheerder. In vergelijking met 2008 is de lokale productie met 10% gestegen. Deze evolutie wijst op het toenemende belang van warmtekrachtkoppeling en windenergie in de Belgische energiemix. Aangezien lokaal geproduceerde en verbruikte energie niet wordt afgenomen van het Elia-net, is deze niet inbegrepen bij de nettoafname. Ze wordt daarentegen wel opgenomen in de nationale verbruiksindicator, wat in ruime mate het verschil tussen de nettoafname en de verbruiksindicator op nationaal niveau verklaart. Voor 2009 ligt de nettoafname 6% lager dan het niveau van 2008; ze ging van 78,392 TWh in 2008 naar 73,642 TWh in 2009. HET BALANCINGMECHANISME BEANTWOORDT AAN DE BEHOEFTEN VAN DE BELGISCHE MARKT

20

Het evenwicht tussen productie en verbruik is in eerste instantie afhankelijk van de marktpartijen en met name van de evenwichtsverantwoordelijken (ARP’s of Access Responsible Parties). Zij moeten zo goed mogelijk instaan voor het evenwicht tussen de injecties en afnames op de injectie- en afnamepunten van hun klanten. Elke evenwichtsverantwoordelijke moet Elia de dag voordien in kennis stellen van alle energie-uitwisselingen die hij per kwartuur op elk punt van het net zal uitvoeren, ongeacht of het gaat om injecties of afnames van elektriciteit, uitwisselingen tussen evenwichtsverantwoordelijken of in- en uitvoer van elektriciteit. De energievolumes die Elia heeft aangewend om het evenwicht van de zone te bewaren, bedroegen 707 GWh in 2009 tegenover 582 GWh het jaar voordien.

(3) Sinds 2009 is de energie afgenomen door de pompcentrales inbegrepen.

CORESO, EEN BELANGRIJKE TROEF VOOR DE BEVOORRADINGSZEKERHEID IN BELGIË EN EUROPA

Coreso is het regionaal technisch coördinatiecentrum van meerdere transmissienetbeheerders voor elektriciteit (Elia, RTE en National Grid). De activiteiten van het centrum werden op 16  februari 2009 in Brussel opgestart. Sinds zijn oprichting levert Coreso prognoses over de veiligheid van het NoordWest-Europese net aan de controlecentra van de betrokken transmissienetbeheerders. Coreso voert hiertoe veiligheidsanalyses uit, simuleert diverse scenario’s en stelt gecoördineerde correctieve acties voor die de transmissienetbeheerders kunnen ondernemen om de veiligheid van het elektriciteitssysteem in de zone te beheersen. Het operationele team van Coreso werkt in ploegen die elkaar 24 uur op 24 aflossen en bestaat uit 12  personen van verschillende nationaliteiten die Duits, Engels, Frans en Nederlands spreken. Op 1 april 2009 werd Coreso door de transmissienetbeheerders van de CWE-regio (Centraal-West-Europa, bestaande uit Duitsland, België, Frankrijk, Luxemburg en Nederland) aangeduid als dienstverlener voor de uitvoering van tests met het oog op de koppeling van de regionale markt. Sindsdien levert Coreso voorspellingen en previsionele technische gegevens twee dagen voor dag D. Sinds eind juni voert Coreso zijn activiteiten continu uit en levert het de klok rond veiligheidsanalyses die elke 15 minuten worden geactualiseerd op basis van de gegevens die door de transmissienetbeheerders worden verstrekt (topologie, elektriciteitsstromen, spanning, productie en belasting, technische kenmerken van hun netten) in de betrokken zone. Op 15 mei 2009 is National Grid, de Britse transmissienetbeheerder voor elektriciteit, toegetreden tot Coreso. Door de deelname van National Grid kan voortaan ook rekening worden gehouden met de energiestromen op de gelijkstroomkabel IFA die Frankrijk met Groot-Brittannië verbindt. Deze samenwerking anticipeert op de ontwikkeling van toekomstige projecten voor offshore windmolenparken en nieuwe gelijkstroomkabels tussen Groot-Brittannië en Centraal-West-Europa.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — ECONOMISCH VERSLAG

INFRASTRUCTUUR

LENGTE VAN HET HOOGSPANNINGSNET Spanning (kV)

Ondergrondse verbindingen (km) 01.01.10

Bovengrondse verbindingen (km)

01.01.09

01.01.10

01.01.09

Totaal (km) 01.01.10

01.01.09

380

891

891

891

891

220

297

297

297

297

150

415

413

2 008

2 011

2 423

2 424

70

282

282

2 388

2 412

2 670

2 694

36

1 928

1 932

8

8

1 936

1 940

30

140

140

22

26

162

166

2 765

2 767

5 614

5 645

8 379

8 412

Total

Voor de bovengrondse verbindingen is in de tabel de geografische lengte opgenomen. Voor de ondergrondse verbindingen is in de tabel de elektrische lengte opgenomen. De cijfers zijn exclusief de netten waarvan Elia niet de eigenaar is.

INVESTERINGEN Elia heeft verschillende drijfveren om in het transmissienet te investeren: inspelen op de behoeften van industriële klanten en distributienetbeheerders, een antwoord bieden op de evolutie van de vraag, zowel wat de hoeveelheid afgenomen energie

als de lokalisatie betreft, het vernieuwen van verouderde installaties of ze in overeenstemming brengen met de milieunormen en bijdragen aan de openstelling van de markt. AANSLUITINGEN OP VRAAG VAN INDUSTRIËLE KLANTEN Slijkens: Biostoom en Biofuel

Elia heeft voor de onderneming Electrawinds in Oostende de aansluiting van twee warmtekrachtkoppelingsinstallaties met elk een elektrisch vermogen van 18,5 MW op het 36 kV-net in het hoogspanningsstation van Oostende-Slijkens gerealiseerd. Zwijndrecht: Lanxess Rubber

Het bedrijf Lanxess Rubber heeft een nieuwe WKK-eenheid opgericht op zijn site in Zwijndrecht (Antwerpen Linkeroever). De eenheid bestaat uit een gasturbine van 40  MW en een stoomturbine van 15,5  MW. De gasturbine werd aangesloten op het 36  kV-hoogspanningsstation van Zwijndrecht en de stoomturbine via het interne net van Lanxess op het 36 kVhoogspanningsstation van Kallo.

21


22

LUCHTLIJNEN EN ONDERGRONDSE VERBINDINGEN

HOOGSPANNINGSSTATIONS

Beringen – Mol

In 2009 werd in het hoogspanningsstation van Zandvliet een tweede transformator 380/150  kV in dienst gesteld. Deze bijkomende transformator draagt bij tot de voedingszekerheid van een aantal grote industriële klanten, waaronder BASF, in het noordelijke gedeelte van de haven van Antwerpen.

Naar aanleiding van de sluiting van de oude steenkoolcentrale in Mol en de toekomstige aansluiting van de centrale “T-Power” bij Tessenderlo Chemie op het 150 kV-hoogspanningsstation in Beringen, heeft Elia de transmissiecapaciteit van de 150 kV-lijn Beringen–Mol vergroot met behulp van nieuwe geleiders met een lage uitzettingscoëfficient. Dankzij deze nieuwe technologie kunnen hogere stromen worden toegelaten zonder de geleiderdiameter en dus ook het gewicht te wijzigen. Dit heeft als voordeel dat de bestaande hoogspanningsmasten kunnen worden gebruikt. Schaarbeek - Centenaire

In het noordoosten van Brussel is een ondergrondse kabel van 36  kV in dienst genomen tussen de Elia-stations Schaarbeek en Centenaire. Deze verbinding maakt het mogelijk om vanaf het 150  kV-injectiestation van Schaarbeek lokaal de voeding te versterken van het station Centenaire, dat onder meer instaat voor de bevoorrading van de site van de Heizel en Brussels Expo. Overgang naar 75°C voor luchtlijnen

Er zijn in 2009 op verscheidene plaatsen werken uitgevoerd aan luchtlijnen. Zo is onder meer werk gemaakt van de overgang naar een exploitatietemperatuur van 75°C voor de geleiders op de lijn Auvelais–Gerpinnes–Hanzinelle–Neuville– Couvin en werden diverse vernieuwingswerken (“retrofit“) uitgevoerd, onder andere aan de lijn Eupen–Les Plénesses.

Zandvliet

Avelgem

Om de injectie in het 150 kV-net te versterken en onafhankelijk te kunnen blijven van het transmissienet als gevolg van de evolutie van het productiepark, werd in het hoogspanningsstation van Avelgem een tweede transformator 380/150 kV in gebruik genomen. Lillo

In het hoogspanningsstation van Lillo werd een deel van de 150 kV-installaties vervangen door een compact omsloten GISschakelstation. Dit was enerzijds nodig om de aansluiting van een 380 kV-transformator mogelijk te maken en anderzijds om op het terrein plaats te voorzien voor een 380 kV-station in het kader van het Brabo-project. Dit project heeft tot doel de transmissiecapaciteit van het 380 kV-net te verhogen, zodat grotere internationale stromen kunnen worden toegelaten, bijkomende productie-eenheden kunnen worden aangesloten en de voedingszekerheid van de Antwerpse haven kan worden versterkt. Heliport

Om de ontwikkeling van de voeding van het centrum van Brussel veilig te stellen, werd op een site die eigendom is van Elia een leveringspunt 150 kV/11 kV naar het distributienet geinstalleerd. De architectuur van het gebouw dat in het kader van dit project werd opgetrokken en dat zich midden in het stedelijke centrum van de hoofdstad bevindt, nabij de Rogierwijk en Tour & Taxis, werd aangepast om tegemoet te komen aan de wensen van de lokale autoriteiten.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — ECONOMISCH VERSLAG

Wiertz

GEDECENTRALISEERDE PRODUCTIE

De versterking van dit station, dat de Europese wijk in Brussel voedt, werd voltooid met de indienststelling van een transformator 150/11 kV.

De studie naar het potentieel voor de aansluiting van eenheden voor windenergie, die Elia in 2008 in Wallonië heeft uitgevoerd in samenwerking met het ICEDD en Apère, werd uitgebreid tot heel Wallonië. Elia heeft op basis van de resultaten van de ICEDD-studie de huidige en toekomstige onthaalcapaciteit van het lokale transmissienet bepaald. Uit deze cijfers blijkt dat het op een groot aantal plaatsen mogelijk is om windmolens aan te sluiten zonder dat een ingrijpende aanpassing van het bestaande net noodzakelijk is. Na samenvoeging van de resultaten voor heel Wallonië wordt de onthaalcapaciteit van het bestaande lokale transmissienet op 2500 tot 3000  MVA geschat. De stations van het Elia-net die het meest geschikt zijn voor de aansluiting van windmolens werden in kaart gebracht.

Neuville

In Neuville zijn werken uitgevoerd in verband met de volledige vernieuwing van het 70 kV-station en de inkuiping van de transformatoren. Dampremy

Het 150 kV-station van Dampremy werd vervangen door een omsloten station om de bevoorradingszekerheid van de industriële bedrijven in de regio te verbeteren en om de 150 kV-as tussen het 220  kV-injectiepunt van Monceau en het 380  kVinjectiepunt van Gouy te versterken. Gouy en Monceau

Dankzij de aanpassing van meerdere velden van de twee bovengenoemde stations kon de bevoorradingszekerheid worden verbeterd, met name door de verhoging van het toegelaten kortsluitvermogen. Fosse-La-Ville

Het station van Fosse-La-Ville werd aangepast om de aansluiting van productie-eenheden voor windenergie op het middenspanningsnet mogelijk te maken. ANDERE UITRUSTINGEN Transformatieversterkingen

In het station van Mechelen werd een tweede 150/70  kVtransformator in dienst gesteld ter versterking van het 70 kV-net. Om het 36 kV-net van Gent te ontlasten en het 12 kV-net te versterken, werd in het station van Ham een tweede transformator 150/12 kV in dienst gesteld. Deze transformator wordt gevoed vanuit het 150 kV-station te Ringvaart, via een tweede draadstel dat op de bestaande lijn Ringvaart-Ham werd geplaatst. Vernieuwingen van 36 kV en middenspanningscabines

In samenspraak met de distributienetbeheerders zijn meerdere schakelcabines vernieuwd in het 36  kV-net van Elia en in de middenspanningsnetten die door de distributienetbeheerders worden beheerd. In 2009 zijn de werkzaamheden in de volgende hoogspanningsstations voltooid: Flora 36  kV, Ham 36  kV, Noordschote 15  kV, Sijsele 12  kV, Merksem 15  kV, Burcht 15 kV en Herentals 15 kV.

STEVIN: UITBREIDING VAN HET 380 KV-NET NAAR DE KUST

De uitbreiding van het 380  kV-net tussen Zomergem en Zeebrugge ligt volledig in de lijn van het Europese energie- en klimaatbeleid. In deze context heeft Europa drie belangrijke doelstellingen voor 2020 vastgelegd: het energieverbruik met 20 % verminderen, de CO2-uitstoot met 20 % terugdringen en 20 % van het energieverbruik opwekken uit hernieuwbare bronnen. Voor België betekent dit concreet dat 13 % van het totale elektriciteitsverbruik op basis van hernieuwbare energiebronnen moet worden geproduceerd. Een van deze bronnen is de op de Noordzee opgewekte windenergie waarvoor de Belgische overheid al in 2004 een zone voor de kust heeft afgebakend waar een installatie met een capaciteit van minstens 2.000 MW kan worden geïnstalleerd. Om de elektriciteit die offshore wordt geproduceerd naar de verbruikscentra in België te kunnen transporteren, was het nodig om de transmissiecapaciteit tussen de kust en de rest van het net te versterken. Dankzij deze versterking worden ook de voorwaarden gecreëerd voor een interconnectie met het Verenigd Koninkrijk door een onderzeese verbinding en, op middellange termijn, met een transmissienet op zee dat de verschillende windmolenparken met elkaar verbindt. Samen met de bouw van een 380 kV-hoogspanningsstation te Zeebrugge zal deze verbinding niet alleen bijdragen tot de bevoorradingszekerheid van West-Vlaanderen, maar ook tot de verdere economische ontwikkeling van de haven van Zeebrugge en zijn omgeving. Deze bovengrondse hoogspanningsverbinding zal de toekomstige hoogspanningsstations in Zomergem en Zeebrugge met elkaar verbinden. De eerste fase van de procedure is in november 2009 opgestart met de publicatie door de Vlaamse regering van de Nota voor Publieke Consultatie. Naar aanleiding hiervan heeft Elia een aantal infosessies voor het publiek georganiseerd en heeft het op zijn website aanvullende informatie gepubliceerd. De indienststelling van deze nieuwe verbinding is voor 2015 gepland (ten vroegste eind 2013). De exacte datum hangt af van de tijd die nodig is voor het verkrijgen van de vereiste vergunningen.

23


ELIA 2009 JAARVERSLAG — ECONOMISCH VERSLAG

AC Grid

connection bay

UK

AD/DC connection

Schematisch overzicht van de gelijkstroomverbinding tussen België en Groot-Brittannië

AC Filter DC Filter DC land cable AD/DC convertor

DC submarine cable Joint

BEL GIU

M

INTERNATIONALE PROJECTEN INTERCONNECTIE MET NEDERLAND

24

Bij de installatie van dwarsregeltransformatoren zijn ook de beveiligingen op de 380 kV-lijn van Zandvliet naar het Nederlandse Borssele aangepast om ervoor te zorgen dat deze verbinding bij de uitbouw van het net met een nieuw 380 kV-hoogspanningsstation in Borssele als internationale interconnectieverbinding tussen België en Nederland kan worden gebruikt. INTERCONNECTIE MET DUITSLAND

De haalbaarheidsstudie heeft het belang bevestigd van een rechtstreekse interconnectie tussen België en Duitsland. Deze verbinding zou de bevoorradingszekerheid van België en Duitsland aanzienlijk verbeteren. Verder zou ze enerzijds een meer verregaande integratie van de markten mogelijk maken door een grotere convergentie van de elektriciteitsprijzen en anderzijds ervoor zorgen dat de transmissie van hernieuwbare energie in Europa toeneemt. Elia en Amprion, de betrokken Duitse transmissienetbeheerder, voeren momenteel een gedetailleerde studie uit die onder andere tot doel heeft het exacte traject van de verbinding en de geplande technologische oplossingen te analyseren. INTERCONNECTIE MET FRANKRIJK

Naast de installatie van het tweede draadstel van de bestaande 220  kV-verbinding tussen Aubange en Moulaine (momenteel in uitvoering) onderzoekt Elia, in samenwerking met RTE, de eventuele noodzaak om de transmissiecapaciteit tussen Frankrijk en België nog verder te verhogen. INTERCONNECTIE MET HET GROOTHERTOGDOM LUXEMBURG

De haalbaarheidsstudies voor de aanleg van een rechtstreekse 220  kV-verbinding tussen de netten van Elia en Creos (de Luxemburgse netbeheerder) worden voortgezet. Diverse varianten worden geanalyseerd in het licht van de verwachte ontwikkeling van de markthypotheses in de komende jaren.

INTERCONNECTIE MET GROOT-BRITTANNIË: HET NEMO-PROJECT

Het Britse elektriciteitsnet beschikt over een 2000  MWverbinding met Frankrijk. In 2011 komt er ook een 1000 MWverbinding met Nederland. Ondanks deze versterking blijft de transmissiecapaciteit met Centraal-West-Europa ver onder de minimumdrempel die de Europese Commissie heeft vastgelegd. Elia en National Grid bestuderen in die context de aanleg van een verbinding tussen hun netten om de liquiditeit op de elektriciteitsmarkten te verhogen en de bevoorradingszekerheid in Groot-Brittannië en België te ondersteunen. De haalbaarheid van het Nemo-project werd einde 2008 bevestigd en het eerste gedeelte van de ontwikkelingsfase van deze verbinding is gestart. In deze fase worden de technische aspecten van de verbinding nauwkeuriger gedefinieerd en de vergunningsprocedures gestart. De aankoopfase voor de verbinding zou in 2012 moeten starten om ze ten vroegste in 2016 onder spanning te kunnen zetten. De Nemo-verbinding zal uit twee grote delen bestaan: een onderzees gedeelte (offshore) en een gedeelte op het vasteland (onshore). Het offshoregedeelte zal ongeveer 150  km lang zijn. Het onshoregedeelte, aan weerszijden van het Kanaal, telt slechts enkele km tot aan de aansluitingsstations. De capaciteit van de verbinding zal tussen 700 en 1.300 MW liggen, afhankelijk van de resultaten van de studie thans loopt. De gelijkstroomverbinding bestaat uit twee afzonderlijke kabels (met positieve, resp. negatieve spanning) die als één geheel worden uitgebaat. Beide uiteinden worden verbonden met een hoogspanningsstation (conversiestation) voor de AC/DComzetting (wisselstroom/gelijkstroom) en de aansluiting op het 380 kV-net. De eigenlijke omvorming verloopt via elektronische halfgeleidercomponenten.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — ECONOMISCH VERSLAG

ONDERHOUD VAN HET NET

PREVENTIEF ONDERHOUD VAN HET NET Dankzij de knowhow van de teams die op het terrein het preventieve en curatieve onderhoud van het transmissienet uitvoeren, en de vervangingsinvesteringen die de voorbije decennia werden gerealiseerd, bereikt de bevoorradingszekerheid sinds meerdere jaren een bijzonder hoog performantieniveau. Dit resultaat is de vrucht van een proactief beheer van de incidentrisico’s. Dit beheer behelst een preventief onderhoudsprogramma en een vervangingsbeleid dat zowel de technologieen dekt als de netinfrastructuurelementen. Het onderhouds- en vervangingsbeleid wordt enerzijds gevoed door het terugkoppelen van ervaring. Zo werd er een specifieke analyse uitgevoerd van 456 incidenten, ook al was er in de meeste gevallen geen sprake van onderbreking van de voeding voor de klanten. Anderzijds zijn er de standaardisering en de doorgedreven harmonisering van de infrastructuurelementen, de operationele databanken en de werkprocedures die zowel tot het behoud van de kwaliteit als de verhoging van de productiviteit bijdragen. Voor de lijnen, kabels en masten omvat het preventieve onderhoud diverse vormen van inspectie. Zo worden de ruim 20.000  masten meerdere keren per jaar geïnspecteerd met infrarood of met camera. Voor de hoogspanningsstations wordt preventief onderhoud geprogrammeerd voor de zowat 10.000  onderdelen van de infrastructuur, verspreid over het hele land. In 2009 voerden de teams op het terrein 19.400 interventies uit: preventief onderhoud (14.200), inspecties (4.400) en wettelijke controles (800). Wat de vervangingsinvesteringen betreft, wordt gezocht naar een synergie tussen uitbreidings- en vervangingsinvesteringen, evenals investeringen met het oog op de veiligheid van de mensen. In 2009 werd ongeveer 49,3  miljoen euro geïnvesteerd in de vernieuwing van verouderde uitrustingen. Er werden – op

alle spanningsniveaus – tal van werken uitgevoerd, waaronder vervanging van vermogensschakelaars, railscheiders, lijnscheiders, vermogens- en spanningstransformatoren, bliksemafleiders, meetkasten, beschermingsrelais en telecontrolesystemen. Voor deze onderhouds- en vervangingsactiviteiten worden ongeveer 600  Elia-medewerkers ingezet. Twee derde hiervan werkt rechtstreeks op het terrein, terwijl één derde technische en administratieve ondersteuning verleent.

INTERVENTIES BIJ INCIDENTEN De specialisten van Grid Services zijn ook 24  uur op 24 in touw voor herstellingswerken na incidenten. Zij staan 7 dagen op 7 klaar om snel in te grijpen op de plaats van een incident en meteen herstellingen uit te voeren. Dat draagt rechtstreeks bij tot de bevoorradingskwaliteit van het net. Vergeten we daarbij ook niet de interventies die vereist zijn om installaties en mensen in veiligheid te brengen.

25


LINT: DE AANLEG VAN EEN NOODLIJN

26

Op 21 juli werd de gemeente Lint (bij Antwerpen) en omgeving getroffen door een krachtige windhoos. Twee masten van de 380 kV-lijn Mercator-Massenhoven werden zwaar beschadigd en sleurden bij hun instorting de aanpalende 70 kV- en 150 kVlijnen mee. De 150 kV- en 70 kV-lijnen waren snel weer in dienst (na 10 minuten tot 1 uur, afhankelijk van de gemeente), maar de 380 kVverbinding zal nog tot het tweede kwartaal van 2010 onbeschikbaar blijven. Om de bevoorradingsveiligheid te handhaven heeft Elia een noodlijn aangelegd en in gebruik genomen. Onder leiding van Elia Engineering en Grid Services, bijgestaan door onderaannemers, meer bepaald Fabricom, Van Bruwaene BVBA en Maclot GC, kon de noodlijn al op 6 september in dienst gesteld worden. Hier komt heel wat bij kijken: een traject definiëren, contact opnemen met de betrokken buurtbewoners en eigenaars, de nodige toestemmingen en vergunningen aanvragen en verkrijgen, beveiligingsportieken installeren, snoei- en grondwerken. Pas daarna kunnen de 12 masten van de noodlijn worden opgericht, de geleiders op de 12 masten worden getrokken en de noodgeleiders aan weerszijden op de onderbroken verbinding worden aangesloten. Bij dit alles werden bijzondere maatregelen genomen om de veiligheid van de mensen in de nabijheid van de noodlijn te verzekeren. Zo werden al deze masten geaard en met antiklimhekkens afgebakend om de toegang tot de masten te verhinderen. Onze teams op het terrein voerden overigens twee keer per week patrouilles uit om alle werkzaamheden te controleren.

HEINSCH: ALLE HENS AAN DEK VOOR EEN HERSTELLING

Op 29 april 2009 is een onderaannemer van Elia bezig met schilderwerken op de 220  kV-installaties van het hoogspanningsstation van Heinsch. Door een foute bediening van de gondelarm van een hoogtewerker wordt abnormale trekkracht uitgeoefend op bepaalde uitrustingen die prompt aan de basis afbreken. De twee polen van een vermogensschakelaar en de klemmen van de transformator zijn beschadigd. Gelukkig is er verder geen lichamelijke of materiële schade. De teams van Grid Services rukken onmiddellijk uit om lessen te trekken uit het incident en om de procedures te analyseren teneinde na te gaan of ze geschikt zijn voor de risico’s die verbonden zijn met de bediening van een hoogtewerker met gondel in de nabijheid van onze installaties. Het gaat hier bijvoorbeeld om de controle van de deskundigheid van derden, aanvullende veiligheidsmaatregelen enz. De denkoefening wordt verruimd tot alle activiteiten waarbij Elia-personeel wordt geconfronteerd met vergelijkbare risico’s, zoals bv. de invoering van betrouwbaarheidscriteria voor bewegende onderdelen in de huurcontracten voor hoogtewerkers… Parallel hiermee werd meteen gestart met de herstellingswerken die meerdere weken zullen duren en in fasen zullen verlopen, te beginnen met de afbraak van de defecte elementen, levering van bliksemafleiders en van de vermogensschakelaar uit de strategische voorraad. Wegens de lange leveringstermijnen voor de nieuwe klemmen voor de transformator beslissen de teams om de transformator van Heinsch te vervangen door een identiek model in reserve in het transformatorpark in Rimières. De installatie zal uiteindelijk eind juni opnieuw in dienst worden gesteld.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — ECONOMISCH VERSLAG

WERKING VAN DE MARKT

DE BELGISCHE MARKT ONDERSTEUNING VAN DE WINDMOLENPARKEN OP ZEE

Alle marktspelers die een ARP-contract (contract voor toegangsverantwoordelijke) hebben met Elia, zijn verplicht om een optimaal evenwicht te bewaren tussen de productie en het verbruik van hun klanten, om bij te dragen tot de bevoorradingszekerheid van het Belgische elektriciteitssysteem. Om eventuele afwijkingen per kwartuur te compenseren, rekent Elia een onevenwichtstarief aan. Om de ontwikkeling van elektriciteitsproductie op basis van windenergie te ondersteunen heeft de federale overheid op 31 maart 2009 een koninklijk besluit uitgevaardigd dat de uitbaters toestaat om maximaal 30% af te wijken van de productievoorspellingen zonder dat ze de balancingkosten moeten betalen. Dit nieuwe stelsel geldt sinds 1  juni 2009 voor alle windmolenparken in de Noordzee. INTRADAYPRODUCTIE

Elia biedt sinds 2009 een mechanisme aan waarmee producenten het productieplan dat ze de dag ervoor hebben ingediend, op de dag zelf nog kunnen wijzigen. Het vorige mechanisme bood niet de garantie dat de gevraagde wijzigingen effectief werden uitgevoerd. Deze wijzigingen moeten echter nodig worden uitgevoerd, om te kunnen deelnemen aan de intradaymarkt van Belpex en de grensoverschrijdende markt. Op maandag 19 oktober 2009 werden de eerste productiewijzigingen met succes uitgewisseld en verwerkt tussen Elia en SPE. Parallel hiermee heeft Elia voor de producenten een tool ontwikkeld waarmee ze kunnen nagaan in welke Belgische regio’s ze hun productie kunnen aanpassen zonder de zekere exploitatie van het transmissienet in het gedrang te brengen.

AANSLUITINGSCONTRACT

De CREG heeft op 16  juli 2009 het door Elia voorgestelde aansluitingscontract goedgekeurd. Dit contract beschrijft de aansluitingsinstallaties van de netgebruiker die invloed kunnen hebben op het Elia-net en dus op andere verbruikers of producenten. Het regelt de eigendoms- en gebruiksrechten en definieert de beheerstaken die Elia uitvoert op de aansluitingsinstallaties. Het bevat ook bepalingen aangaande werkzaamheden, de meet- en telgegevens, de power quality en de werking van de beveiligingen. Tijdens de procedure werden de netgebruikers geraadpleegd om hun standpunten te kunnen integreren in het voorstel. Het aansluitingscontract vormt een drieluik, samen met het toegangscontract en het contract voor toegangsverantwoordelijke. Elk toegangspunt wordt door één van die drie contracten geregeld. FEDERALE BIJDRAGE

Sinds 1 juli 2009 is als gevolg van een wijziging in het koninklijk besluit een wijziging doorgevoerd in de federale bijdrage. De federale bijdrage is een heffing die de eindklanten betalen via de transmissietarieven voor elektriciteit. Deze bijdrage financiert bepaalde openbarenutsverplichtingen en de kosten die verbonden zijn met regulering en controle van de elektriciteitsmarkt. Hiertoe behoren de financiering van de CREG, sociale tarieven, sociale begeleiding, ontmanteling van kerncentrales, het Kyotobeleid, enz. In de praktijk factureert Elia sinds 1 juli 2009 de federale bijdrage aan de klanten die zijn aangesloten op het Elia-net, en via de distributienetbeheerders ook aan de distributieklanten en leveranciers. Elia stort de opbrengst hiervan door aan de CREG.

27


28

EUROPESE INTEGRATIE

GEMEENSCHAPPELIJKE CAPACITEITSBEREKENING

De netbeheerders van Duitsland, België, Frankrijk, Luxemburg en Nederland werken al verscheidene jaren samen aan een actieplan om tot een geïntegreerde elektriciteitsmarkt te komen op het niveau van de regio “Centraal West-Europa“ (CWE). In 2009 werden een aantal belangrijke stappen vooruit gezet.

De netbeheerders van de CWE-regio coördineren sinds 18 mei 2009 hun berekeningen van maandelijkse in- en uitvoercapaciteiten. In het begin van de maand wisselen de transmissienetbeheerders informatie uit die nodig is voor de berekening van de grensoverschrijdende transmissiecapaciteit. Deze informatie kan bijv. betrekking hebben op verbindingen die buiten dienst zijn voor onderhoud of grote productie-eenheden die afgeschakeld zijn. De resultaten van deze berekeningen worden uitgewisseld en besproken door de experts om een betrouwbare en veilige werking van het CWE-net te waarborgen.

GEHARMONISEERDE VEILINGREGELS

De netbeheerders van de CWE-regio hebben geharmoniseerde veilingregels voor de transmissiecapaciteit opgesteld op jaarbasis, per maand of per dag. Deze regels gelden voor alle grenzen binnen de regio. Ze werden op 1  november 2009 goedgekeurd door de betrokken regulatoren. De veilingen worden georganiseerd door het gemeenschappelijke veilingbureau CASC-CWE. Deze gemeenschappelijke dochter van de netbeheerders is in Luxemburg gevestigd. Voor de Belgische grenzen worden de veilingen voor de jaarcapaciteit en de maandcapaciteit dus uitbesteed aan CASC-CWE. De dagcapaciteit wordt dan weer beheerd door Belpex, in het kader van de trilaterale koppeling van de markten met Frankrijk en Nederland. Bij technische problemen met de koppeling van deze drie markten wordt de dagcapaciteit toegewezen via een expliciete veiling die wordt georganiseerd door CASC-CWE.

KOPPELING VAN DE DAY-AHEADMARKTEN

De trilaterale koppeling wordt uitgebreid tot Duitsland en Luxemburg. De koppeling op basis van de berekening van de beschikbare capaciteit (ATC-model - Available Transfer Capacity) zal in de lente van 2010 van start gaan. De beurzen en de transmissienetbeheerders zullen parallel hun werk voortzetten om te evolueren naar een koppeling op basis van “flow-based“ capaciteitsberekeningen (m.a.w. gebaseerd op een simulatie van energiestromen met behulp van een gezamenlijk CWE-netmodel). Het Cosmos-algoritme dat Belpex samen met Elia-experts op het gebied van elektriciteitsnetten en met specialisten in operationeel onderzoek (KUL, MIT, N-Side, UCL) heeft ontwikkeld, werd geselecteerd voor de realisatie van de CWE-koppeling. Dit succes bevestigt de expertise die wij in België hebben opgebouwd in dit domein in volle ontwikkeling. Cosmos is intussen gezamenlijk eigendom van Epex, APX-Endex en Belpex geworden. Naast deze eerste uitbreiding hebben 12  transmissienetbeheerders van de CWE-regio en Scandinavië op 15  oktober 2009 hun intentie bekendgemaakt om één mechanisme voor prijzenkoppeling op te zetten en één markt te vormen. Dit mechanisme biedt de meest efficiënte, objectieve, nietdiscriminatoire en transparante oplossing voor de toewijzing van grensoverschrijdende transmissiecapaciteit.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — ECONOMISCH VERSLAG

INTRADAY

Elia en zijn Nederlandse collega-netbeheerder TenneT zijn op 27  mei gestart met de gezamenlijke toewijzing van de intradaycapaciteit op hun grenslijnen. De marktspelers kunnen hierdoor soepeler reageren om hun evenwicht tussen productie en verbruik bij te sturen, vooral bij onvoorziene gebeurtenissen. Een analoog mechanisme werd in 2008 ingevoerd op de grens met Frankrijk. Een vergelijkbaar initiatief ligt ter studie voor de grenzen tussen de vijf CWE-landen. OPTIMATE

Op 27  en 28  oktober 2009 vond in de zetel van Elia de “kick-offmeeting“ plaats van het Europese onderzoeksproject OPTIMATE. Dit is een project van een Consortium van vijf transmissienetbeheerders, waaronder Elia, en 7  universiteiten en onderzoekscentra, waaronder de KU Leuven. Doel is een simulatieplatform te ontwikkelen dat de interacties tussen transmissienetbeheerders en marktspelers op de elektriciteitsmarkt in model moet brengen, van “day ahead“ (D -1) tot “real time“. Zo zal men kunnen onderzoeken welke impact de grootschalige integratie van intermitterende energiebronnen, verspreid over verschillende regionale markten, op verschillende marktmodellen heeft.

BELPEX EN DE MARKTKOPPELING Op 21  november 2009 vierde de trilaterale marktkoppeling tussen de Belgische, Franse en Nederlandse elektriciteitsbeurzen (resp. Belpex, Powernext en APX) en de transmissienetbeheerders van deze drie landen (resp. Elia, RTE en TenneT) haar derde verjaardag. Dit mechanisme maakt op de drie betrokken markten een efficiënte en gecoördineerde energieprijsvorming op D-1 (één dag vooraf) mogelijk, en optimaliseert het gebruik van de transmissie-infrastructuren voor grensoverschrijdende uitwisseling tussen de drie landen. De koppeling bundelt de aankooporders met de hoogste prijs met de verkooporders met de laagste prijs op de drie beurzen,

los van het land waarin die orders werden ingebracht, maar rekening houdend met de beschikbare dagcapaciteit op de interconnecties. Dit heeft tot gevolg dat het goedkoopste aanbod aan de vraag wordt gelinkt, onafhankelijk van het land waaruit dit aanbod komt. Of aan de vraag in een land kan worden voldaan met een aanbod van een ander land, hangt af van de beschikbare dagcapaciteit op de interconnecties. Als ze volstaat, is de prijs op Belpex, APX en EPEX Spot (Frankrijk) gelijk. Als die capaciteit niet volstaat, blijven de prijsverschillen beperkt door de verzadiging van de capaciteiten. In de eerste drie jaren van de trilaterale koppeling hebben de prijzen op de drie elektriciteitsbeurzen – Epex, Belpex en APX – gemiddeld 63% van de tijd geconvergeerd. In 2009 is dat slechts 57% van de tijd. Deze vermindering volgt onder andere uit de lagere vraag in België, waardoor ons land zich opnieuw een exportprofiel aanmeet, wat de laatste jaren minder het geval was. De publicatie van de marktresultaten voor de drie beurzen is onderworpen aan een gezamenlijk sluitingsuur, vastgesteld op 11.00  u. CET, en volgt gemiddeld binnen het kwartuur. Ondanks deze strakke timing heeft de marktkoppeling de 30 voorbije maanden feilloos gewerkt. BELPEX, DE BELGISCHE ELEKTRICITEITSBEURS

Belpex biedt producenten, leveranciers, industriële grootverbruikers en handelaars de mogelijkheid om hun portefeuille op korte termijn tegen een transparante en internationaal concurrentiële prijs te optimaliseren. Elia participeert voor 60% in het aandeelhouderschap van Belpex. De overige 40% zijn gelijk verdeeld over TenneT, RTE, APX en Powernext. Eind 2009 waren er op Belpex in totaal 34  marktspelers geregistreerd en actief: producenten, leveranciers, traders en banken. Dankzij het succes van de trilaterale marktkoppeling kon Belpex vanaf het eerste werkingsjaar een positief financieel resultaat voorleggen. Deze situatie heeft zich in 2009 verder doorgezet en stelt de onderneming in de mogelijkheid om haar Belgische en Europese klanten nieuwe producten aan te bieden.

29


ELIA 2009 JAARVERSLAG — ECONOMISCH VERSLAG

Stagnerende volumes

Ondanks de financiële en economische crisis die in 2009 woedde en die het elektriciteitsverbruik sterk heeft doen verminderen, is het aandeel van de day-aheadmarkt van Belpex in het Belgische verbruik stabiel gebleven op 12,4% (tegenover 12,65% in 2008). Het uitgewisselde volume is licht gedaald, van een daggemiddelde van 30.372  MWh in 2008 naar 27.782 MWh in 2009. Het recordvolume dateert van 6  september 2009 met 51.504,7 MWh, of 23% van het gemiddelde dagverbruik op het Elia-net. De Europese elektriciteitsmarkt noteerde vanaf de tweede helft van 2008 een terugval in liquiditeit wegens de algemene economische context en meer specifiek de malaise in de banksector. Deze trend heeft zich verder doorgezet tot het einde van het eerste kwartaal van 2009, met een vergelijkbaar effect op de volumes op de Belpex spotmarkt. Convergerende prijzen

30

De gemiddelde prijs van 39,4 euro per MWh, lag iets hoger dan het Nederlandse gemiddelde (39,2 euro) maar was merkelijk lager dan het Franse gemiddelde (43 euro). De Belgische en Franse prijzen waren gedurende 70,5% van de tijd gelijk, terwijl de Belgische en Nederlandse beurzen 85,2% van de tijd convergeerden. De marktkoppeling genereerde dagelijks een gemiddeld uitvoervolume van 11.216 MWh en een gemiddeld invoervolume van 2.740 MWh. Continue markten

Belpex heeft vanaf 13 maart 2008 twee nieuwe marktsegmenten toegevoegd aan de bestaande day-aheadmarkt. Het eerste marktsegment is de CIM (Continuous Intraday Market). Het continue intradaysegment biedt een elektronisch platform aan waarop de marktspelers alle onverwachte veranderingen in hun elektriciteitsportefeuille (door een panne van een productie-eenheid, wijziging in de windvoorspellingen, onverwachte stilstand bij een grote industriële klant, enz.) tot vijf minuten voor de levering kunnen verhandelen Dit instrument maakt dus een beter risicobeheer mogelijk voor nieuwe spelers en producenten die gebruikmaken van variabele energiebronnen zoals wind- en zonne-energie. De intradaymarkt kende in 2009 een forse evolutie, door de invoering van de intradaycapaciteitsveilingen op de Nederlands-Belgische grens, en door het toenemend aantal spelers dat zijn weg vindt naar de Europese markt. Het tweede marktsegment is de CoDAM (Continuous DayAhead Market). Het continue day-aheadmarktsegment biedt de mogelijkheid om in standaardproducten te handelen zoals continue leveringen, leveringen op piekmomenten, buiten de pieken en in het weekend. In dit marktsegment is handel mogelijk tijdens de werkuren op weekdagen. Het biedt alle beschikbare producten aan tot twee dagen voor de levering.

(4) Green Certificates Exchange

In 2009 werd op deze twee markten een totaal volume van 193,6 MWh verhandeld, tegenover 94 GWh in 2008. Er werden in 2009 op beide markten in het totaal 5.514 contracten gesloten, tegenover 1.819 contracten in 2008. Belpex werkt nauw samen met Europese partners om ook de intradaytoewijzing van internationale capaciteitsrechten impliciet te laten verlopen. Dit type van toewijzing zou de bestaande producten mooi aanvullen. De intradaytoewijzing zou in de mogelijkheid voorzien om het volledige Europese leveringsaanbod tot vlak voor het tijdstip van de fysieke levering te kunnen verhandelen. Dit is in het bijzonder nuttig voor de productieeenheden op basis van hernieuwbare energiebronnen met een variabel karakter. BEURS VOOR GROENESTROOMCERTIFICATEN: GCE 4

Belpex heeft in maart 2009 in Vlaanderen en in mei 2009 in Wallonië een beurs voor groenestroomcertificaten gelanceerd. Deze beurs verhoogt de transparantie op de certificatenmarkt en vergemakkelijkt de contacten tussen kopers en verkopers. De beurs biedt gestandaardiseerde producten aan, zowel voor groenestroom- als voor warmtekrachtkoppelingscertificaten. De samenwerking met de regionale regulatoren, VREG en CWAPE zorgt voor een gewaarborgde levering en maakt de betrouwbare werking van de beurs mogelijk. Op de GCE-markt, waar in 2009 in totaal 13.873 certificaten werden verhandeld, zijn 18  deelnemers actief. Dit volume kan worden opgesplitst in 2.023  Vlaamse groenestroomcertificaten en 7.273  Vlaamse warmtekrachtkoppelingcertificaten, en 5.050  groenestroomcertificaten in het Waals gewest. De  gemiddelde prijzen voor de drie markten bedroegen respectievelijk 108,3 €/GC, 39,2 €/WKKC en 85,3 €/GC. De  certificaatprijzen stonden in 2009 zwaar onder druk door de verminderde vraag naar elektriciteit waardoor de vraag naar groenestroomcertificaten een vergelijkbare terugval kende. Verbeteringen aan het platform en de installatie van een automatische interface met de regulatoren VREG en CWAPE zullen de verdere evolutie van de GCE-markt in 2010 ondersteunen.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — ECONOMISCH VERSLAG

PREVENTIEF BEHEER VAN KRITIEKE SITUATIES OP HET NET

31

BEHEER VAN HET EVENWICHT TUSSEN PRODUCTIE EN VERBRUIK

Het Belgische net maakt deel uit van het grote elektriciteitsnet van het Europese vasteland, een geheel van 24 geïnterconnecteerde landen waar elektriciteit vrij rondstroomt, van Portugal tot Polen en in het oosten tot in Bulgarije. Dit net vormt de “ruggengraat“ van onze elektriciteitsvoorziening: langs deze weg kunnen wij ons bevoorraden in heel Europa, bijvoorbeeld om te profiteren van interessante groothandelsprijzen, of om het hoofd te bieden aan een panne van een belangrijke productieeenheid. Dit Europees netwerk is als een enorm, grootmazig spinnenweb waarin diverse soorten productie-eenheden (elektriciteitcentrales, windturbines, warmtekrachtkoppelingseenheden, enz.) energie injecteren en waaruit op datzelfde moment verschillende soorten gebruikers (grote fabrieken, KMO’s, instellingen - zoals ziekenhuizen – en gezinnen) energie afnemen. Elektriciteit kan echter niet worden opgeslagen in grote hoeveelheden (behalve via pompcentrales). De productie moet daarom voortdurend worden aangepast aan het verbruik. De transmissienetbeheerders (zoals Elia) waken elk in hun regelzone over dit evenwicht. Ze respecteren daarbij de gezamenlijke regels die op Europees niveau werden afgesproken.

De turbines van sommige productie-eenheden zijn daarom uitgerust met speciale regelsystemen om hun productie automatisch – binnen 30 seconden – aan te passen aan de afwijking van de netfrequentie tegenover 50  Hz. Dankzij het Europese geïnterconnecteerde net zullen alle productie-eenheden gedecentraliseerd maar gecoördineerd reageren om een verlies van 3.000  MW (3  miljoen kW), of 1% van de belasting (of 1% van het gemiddelde verbruik op dit net) onmiddellijk op te vangen. Deze beveiliging volstaat om twee gelijktijdige ernstige incidenten (het verlies van twee productie-eenheden van elk 1.500 MW) te compenseren. De netbeheerders zullen vervolgens andere productiemiddelen inschakelen om deze automatische interventiecapaciteit zo snel mogelijk weer op reserve te houden, en dit tot de toestand weer genormaliseerd is. Ondanks deze middelen moet Elia altijd voorbereid zijn op elk mogelijk voorval, zelfs het meest kritieke: de black-out of een totale onderbreking van de elektriciteitsvoorziening.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — ECONOMISCH VERSLAG

BLACK START: DE GELEIDELIJKE WEDEROPBOUW VAN HET NET

EARTH HOUR: SENSIBILISEREN OM BETER TE BEHEREN

Bij een onderbreking van de elektriciteitsvoorziening in een uitgestrekte geografisch gebied doet de netbeheerder een beroep op andere productie-eenheden om het elektriciteitssysteem in zijn regelzone geleidelijk te kunnen herstellen en de betrokken verbruikers binnen de kortst mogelijke tijd opnieuw te bevoorraden. Deze productie-eenheden die speciaal zijn uigerust om autonoom te kunnen herstarten, worden ook blackstartcentrales genoemd. Elia heeft contracten voor blackstartdiensten met producenten in België, en controleert geregeld of zij in de mogelijkheid zijn om daadwerkelijk te herstarten. In 2009 heeft Elia gedetailleerde tests uitgevoerd bij twee centrales.

Het WWF had alle Europese burgers opgeroepen om op zaterdag 28  maart 2009 van 20.30 tot 21.30 u. de lichten te doven. Deze actie moest de aandacht vestigen op vermindering van de broeikasgassen en op energiebesparingen. Elia schaarde zich achter het initiatief maar riep tegelijk de residentiële verbruikers op om de actie te spreiden in de tijd. Gelijktijdige uitschakeling, maar vooral gelijktijdige herinschakeling van alle lichten in heel Europa zou immers een enorm onevenwicht tussen productie en verbruik veroorzaken. Dit zou een ernstig risico inhouden voor de veiligheid van de elektriciteitsbevoorrading.

CRISISSIMULATIE: TESTEN OM DE PROCEDURES TE VERBETEREN

In een crisissituatie worden mensen opgeroepen om de normale toestand te herstellen. De graad waarin ze voorbereid zijn op die taak, is doorslaggevend. Elia heeft sinds zijn oprichting een noodplan opgesteld dat de rollen en verantwoordelijkheden van de verschillende betrokkenen definieert wanneer zich een zwaar probleem zou voordoen op het transmissienet. Deze procedures worden geregeld getest tijdens simulatieoefeningen. Dit jaar vond in maart 2009 een oefening plaats in nauwe samenwerking met de Franse netbeheerder RTE. 32

Er was een realistisch crisisscenario uitgetekend dat Frankrijk en België teisterde: een onverwachte koudegolf begin maart, accumulatie van onbeschikbare productie-eenheden, afwezigheid van wind en dus geen windenergieproductie, grote problemen in Frankrijk vanaf donderdagavond, weerslag op België vanaf vrijdagochtend, zodat Elia moest overgaan tot tijdelijke stroomafsluitingen. In deze oefening kon de coördinatie tussen spelers aan weerszijde van de grens op de proef gesteld worden. De lessen van deze oefening werden vertaald in verbeteringen aan de twee noodplannen.

De crisisteams van Elia waren niettemin gemobiliseerd. Dankzij de informatie verliep de hele actie echter zonder gevolgen voor het net. PERMANENTE OPTIMALISERING VAN DE TOOLS

Naast specifieke acties die het hele jaar plaatsvinden, waren de tools voor crisisbeheer het voorwerp van meer algemene verbeteringen zoals: • de diepgaande revisie van het crisisplan (“emergency plan“); • de ingebruikneming van een computertool voor operationele interne communicatie bij crisissituaties; • de opleiding van de crisisteams; • een revisie van de crisisprocedures met de collega-transmissienetbeheerders van het Europese vasteland; • de deelname aan een crisisoefening, georganiseerd door het crisiscentrum van het Ministerie van Binnenlandse Zaken, in het kader van het “nucleair en radiologisch noodplan voor het Belgisch grondgebied“.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — ECONOMISCH VERSLAG

PROACTIEVE AANPAK OP TECHNOLOGISCH VLAK De lange levensduur en de hoge kostprijs van transmissieinfrastructuur impliceren dat bij elk investeringsproject de meest geschikte keuzes gemaakt moeten worden. Elia voert daarom een beleid waarbij het de technologische ontwikkelingen op de voet volgt, meestal in samenwerking met de andere transmissienetbeheerders in Europa. Zeker het vermelden waard zijn: de technologie die wordt gebruikt voor de energietransmissie op gelijkstroom (steeds frequenter gebruikt voor interconnecties op het land en onderzee), de HVDCtechnologie met meerdere knooppunten (“multinodaal“) voor de ontwikkeling van een Europees gelijkstroomtransmissienet (voor het grootschalige transport van zowel windenergie uit de windmolenparken in het noorden van Europa als zonne-energie uit Zuid-Europa en Subsaharaans Afrika), en de concepten van offshoreplatformen en netwerken in de Noordzee (die de grote windmolenparken onderling verbinden), de aanwending van hogetemperatuurgeleiders en van masten met isolerende armen (die de levensduur van masten en de transmissiecapaciteit van de bestaande circuits verhogen). Ook technologische ontwikkelingen die de integratie van nieuwe gedecentraliseerde productiebronnen mogelijk maken, en vooral het effect van de grootschalige invoering van deze productiebronnen op de werking van de beveiligings-, controle- en besturingssystemen van de stations krijgen bijzondere aandacht, alsook het gebruik van kortsluitstroombegrenzers. De proactieve technologische aanpak van Elia richt zich ook op tal van andere domeinen zoals: het gebruik van composietmaterialen als alternatief voor beton voor de uitvoering van de 70  kV-steunen, het gebruik van moderne technieken voor de evaluatie van de staat van de geleiders (corrosie detectie,…), het vegetatiebeheer (hyperspectrale beeldvorming), de ontwikkeling van automatische monitoringsystemen voor de uitrustingen, of de automatisering van de incidentanalyse op basis van het gebruik van digitale registraties van storingen afkomstig van het net. Ook de evolutie van informatie- en telecommunicatietechnieken die de basis vormen voor intelligente netwerken wordt van nabij gevolgd. Deze netwerken van de toekomst beogen ook een betere integratie van de lokale productie op basis van warmtekrachtkoppeling of hernieuwbare energie, om het onmiddellijk evenwicht tussen productie en verbruik tegen een lagere kostprijs te garanderen, en dit tot het niveau van de residentiële cliënteel (bv. elektriciteitsproductie met behulp van fotovoltaïsche cellen).

DE TOEKOMST VOORBEREIDEN: ONDERZOEK EN ONTWIKKELING De huidige netten zijn het resultaat van een tijd waarin de ontwikkeling van de transmissie-infrastructuren voornamelijk werd bepaald door de inplanting van grote, gecentraliseerde productie-eenheden die op hun beurt werden ingeplant rekening houdend met de ligging van de belangrijkste verbruikscentra. Intussen is de gedecentraliseerde productie uit kleinere eenheden zich voortdurend blijven ontwikkelen. Naast deze ontwikkeling is er die van de hernieuwbare energiebronnen als gevolg van het klimaatbeleid op Europees niveau, dat wordt omgezet in het nationale en het regionale beleid. Op het niveau van de transmissienetten leidt dit tot een snelle integratie van grote windmolenparken op zee of op het land, waarvan de inplanting wordt bepaald op basis van het beste windrendement. De integratie van micro-productiesites (cf. de opkomst van fotovoltaïsche productie), en het toekomstige belang van “on-demandbeheer“ (waarbij de vraag meer bepaald op prijssignalen zal reageren), dwingen transmissie- en distributienetbeheerders ertoe hun netten aan te passen met het oog op een bidirectioneel beheer. Elia heeft zich geëngageerd in diverse onderzoeks- en ontwikkelingsinitiatieven op Europees, Belgisch en regionaal niveau zodat het expertise kan verwerven om deze nieuwe beleidsontwikkelingen ten volle te kunnen ondersteunen. EUROPEAN ELECTRICITY GRID INITIATIVE

Dit onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma geniet de steun van de Europese Commissie via haar DG’s Research en TREN en steunt op vier basiskrachtlijnen inzake de integratie van de energiemix die de lidstaten tegen 2020 en daarna vooropstellen. Dit programma legt zich toe op de technische uitdagingen, de vraagstukken m. b. t. de markt wat de integratie van variabele energiebronnen en actief vraagbeheer betreft, de problematiek rond de gegevensuitwisseling op pan-Europese schaal en de regulering. Zeven transmissienetbeheerders – Elia, RTE (Frankrijk), Red Electrica (Spanje), TenneT (Nederland) en de Duitse transmissienetbeheerders Amprion, Transpower en 50Hertz Transmission) en zeven distributienetbeheerders zullen onder toezicht van de Europese regulatoren en diverse lidstaten samenwerken in dit onderzoeksprogramma.

33


ELIA 2009 JAARVERSLAG — ECONOMISCH VERSLAG

TWENTIES

OPTIMATE

Dit samenwerkingsproject, dat wordt ondersteund door de Europese Commissie, verenigt 26  Europese partners: netbeheerders, producenten, distributeurs, constructeurs en universiteiten. Er worden tal van nieuwe technieken gedemonstreerd, die bijdragen tot de grootschalige integratie van hernieuwbare energiebronnen in de hoogspanningsnetten, de opslag van elektriciteit, het beheer van de vraag en de levering van ondersteunende diensten door de eenheden die hernieuwbare energie produceren.

Dit initiatief, dat eind 2009 werd gelanceerd, verenigt vijf transmissienetbeheerders en zeven Europese onderzoekscentra of universiteiten. Optimate wil verschillende marktmodellen vergelijken met het oog op de massale integratie van intermitterende energiebronnen, verspreid over meerdere regionale markten. Een simulatieplatform dat de interacties tussen transmissienetbeheerders en spelers op de elektriciteitsmarkt vanaf D-1 tot en met real time modelleert, behoort tot de verhoopte resultaten. Elia zal meer in het bijzonder de optimalisering van de intradaymechanismen onderzoeken.

Elia bestudeert de aspecten die betrekking hebben op de flexibiliteit van de hoogspanningsnetten en de optimalisering van de uitwisselingscapaciteiten, vooral dankzij regelapparatuur zoals dwarsregeltransformatoren, de optimalisering van het gebruik van de real-timeverbindingen in functie van weersinformatie en de stabiliteit van het net. Verscheidene Belgische universiteiten nemen deel aan dit project: de KU Leuven, de ULB en de Universiteit van Luik. Ook Coreso, het regionaal technisch coördinatiecentrum van Elia, RTE en National Grid, werkt mee aan dit programma.

Multiplicator 34

Elektrische besturing

Rem Naaf en rotoraandrijving

Generator Orienteringssysteem Wiek

Mast

EWIS

De “European Wind Integration Study“ werd opgezet op initiatief van een aantal netbeheerders waaronder Elia en wordt gefinancierd door de Europese Commissie. EWIS stelt zich tot doel om vanaf 2015 concrete oplossingen voor te stellen voor de integratie van intermitterende (variabele) energieproductie van grote windmolenparken in het Europese energielandschap, meer bepaald in de zeer-hogespanningsnetten. EWIS telt verschillende werkgroepen die zowel de technische als de reglementaire en juridische aspecten behandelen. De EWEA (European Wind Energy Association – Europese vereniging van producenten van windenergie) maakt deel uit van de consultatieraad van dit project. De publicatie van het eindrapport dat realistische pistes zal voorstellen voor de verdere ontwikkeling van dit type van hernieuwbare energie wordt in de lente van 2010 verwacht.

SAMENWERKING MET DE UNIVERSITEITEN: BEPRONE

Elia gaat met verschillende universiteiten partnerschappen aan om de samenwerking rond onderzoeksthema’s m.b.t. de werking van het elektriciteitsnet en van de elektriciteitsmarkt te bevorderen. Elia neemt bijvoorbeeld deel aan het Belgisch interuniversitair platform Be-Prone dat het wetenschappelijk onderzoek naar energienetten wil ondersteunen en promoten via studies en onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma’s. 7 MW-WEC-BY11

Dit Europese project wil de opkomst van grote windenergieproductie-eenheden promoten en een model ontwikkelen om de wind te voorspellen. Elia onderzoekt meer bepaald het gebruik van een windmolenpark als instrument dat tot de regeling van het net kan bijdragen. Eind november 2009 bleek uit tests in een proefpark dat 4 van de 5 windmolens in bedrijf aangesloten bleven op het net. De productie en de absorptie van reactief vermogen (6  MVar gepland per turbine van 6  MW) werden eveneens nagekeken. Er wordt gewerkt aan de invoering van geïnformatiseerde communicatie en rechtstreekse regeling vanuit het Elia-controlesysteem met het besturingssysteem van het windmolenpark om – in dringende gevallen – het actieve en reactieve vermogen te regelen. In die context kan Elia aan uitbaters van windmolenparken of andere kleine producenten een bewakings- en regelservice leveren, zodat die uitbaters niet allemaal zélf een dispatching 24u/24, 7 dagen op 7 hoeven te installeren. SMARTLIFE

Elia neemt deel aan de werkzaamheden van de werkgroep “Smartlife“ die de voornaamste transmissienetbeheerders, distributienetbeheerders en onderzoekscentra in Europa verenigt, en die de toekomstige behoeften op het gebied van het beheer van de netinfrastructuur definieert: de ontwikkeling van verouderingsmodellen, de evaluatie van de resterende levensduur, risicoanalyse en vervangingsstrategieën om de overgang naar de netten van de toekomst voor te bereiden.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — ECONOMISCH VERSLAG

AMPACIMON

In partnerschap met de Universiteit van Luik ontwikkelt en test Elia op dit moment een tool om het gebruik van de transmissiecapaciteit van luchtlijnen in real time te optimaliseren op basis van trillingsmetingen op de lijngeleiders.

GEDECENTRALISEERDE PRODUCTIE

INTELLIGENTE NETTEN

Elia heeft de activiteiten gevolgd van het geïntegreerde Europese EU-DEEP-project dat in 2009 afliep. Dit project onderzocht welke technische, economische en regulatoire middelen het meest geschikt zijn om de ontwikkeling van gedecentraliseerde productie in de huidige transmissie- en distributienetten te bevorderen.

Anticiperen op toekomstige ontwikkelingen die het operationele beheer van de netten zouden kunnen veranderen, draagt ertoe bij dat de bevoorradingskwaliteit op lange termijn kan worden gehandhaafd. Eén van de belangrijkste uitdagingen in dit verband is de opkomst van netten die een interactie mogelijk maken tussen de verbruiker en zijn leverancier enerzijds, en de netbeheerders anderzijds. Deze netten van de toekomst, de “SmartGrids“, moeten tegelijk flexibel én robuust zijn.

EUROPEES GELIJKSTROOMNET

De technologische opvolging van Elia omvat ook de Europese initiatieven m.b.t. de ontwikkeling van een gelijkstroomnet dat op grote schaal de aansluiting en transmissie van windenergieproductie gelegen in Noord-Europa en zonne-energieproductie gelegen in Zuid-Europa en Subsaharaans Afrika mogelijk moet maken. In dit verband genieten de ontwikkelingen aangaande de multinodale HVDC-technologie (met meerdere knooppunten) en de evolutie van het Desertec-project bijzondere aandacht.

Elia beschikt in dit verband over een jarenlange expertise: zijn netwerk wordt nu al gekenmerkt door een hoge graad van intelligentie in de zin van de Smartgrids. De meet-, tel- en beveiligingssystemen van het transmissienet werden ontworpen zodat zij overeenstemmen met uiteenlopende behoeften: het bidirectionele karakter van de energiestromen; het beheer van congesties in samenwerking met de productie-eenheden zoals bepaald in de contracten; de centraal gestuurde regelmechanismen; de uitwisseling van elektronische gegevens met andere Europese transmissienetbeheerders, enz. Parallel hiermee werkt Elia permanent aan de verbetering van deze systemen, bijvoorbeeld via de implementatie van een nieuw systeem voor het beheer van de energiestromen (Energy Management System). Elia neemt ook deel aan het technologische platform “Smartgrids“ dat de behoeften aan onderzoek en ontwikkeling wil identificeren in het kader van het 7e R&D-programma van de Europese Unie. Tot slot werd in 2009 een ad-hocgroep opgericht waarin de verschillende vakgebieden van Elia vertegenwoordigd zijn, om de behoeften van het transmissienet en de stakeholders alsook de uitdagingen m.b.t. de invoering van intelligente netten binnen de distributienetten te identificeren.

35


36


Net als elke andere verantwoordelijke onderneming maar meer nog in zijn hoedanigheid van transmissienetbeheerder voor elektriciteit – die in het kader van deze opdracht een voorbeeldfunctie te vervullen heeft – heeft Elia dag in dag uit en bij al zijn acties en projecten aandacht voor het milieu.

MILIEUVERSLAG 37


38

MICHEL NEDERLANDT, ENGINEERING Drie jaar geleden werd Michel Nederlandt, toenmalig verantwoordelijke voor Milieu en Patrimonium, belast met het project voor de bouw van een gebouw voor de directie en de departementen Transmission. Dit gebouw moest ook onderdak bieden aan twee controlecentra van het Elia-net: het nationaal centrum en het regionaal centrum voor het centraal landsgedeelte. Als site werd geopteerd voor de Vilvoordselaan, aan het Kanaal van Brussel, waar al verscheidene andere departementen van de onderneming gevestigd waren.

“Bouwkundig gezien moest het nieuwe gebouw zich in het bestaande inpassen“, verduidelijkt Michel. “Elia wilde dat de nieuwbouw vanaf de start echter ook zou overeenstemmen met de principes van duurzame ontwikkeling.“ Zodra hij een architect had aangesteld die rekening zou houden met alle eisen van een dergelijk project, kon Michel echt aan het werk. “Wij moesten de behoeften van de toekomstige bewoners verzoenen met de eisen van een energiezuinig gebouw. Van “free cooling“ in plaats van de klassieke airco, tot ecologische materialen, hout uit duurzaam beheerde bossen, een groendak: alle principes van ecologisch verantwoord bouwen en rationeel energiegebruik kwamen aan bod. De zontoetredingsfactor van de vensters is hoger om warmteverspilling tegen te gaan; de lucht die de kantoren verlaat, wordt hergebruikt om de inkomende lucht voor te verwarmen; het gas- en elektriciteitsverbruik werd beperkt (de verlichting gaat bijvoorbeeld automatisch aan bij beweging); de behoefte aan leidingwater is beperkt (dankzij het gebruik van regenwater voor de sanitaire afvoerleidingen). Het doel: uitstoot van broeikasgassen tot nul te herleiden.“ Het project ontving in 2008 van het BIM en van de Brusselse minister voor Energie, Evelyne Huytebroeck, het label “voorbeeldgebouw“. In november 2009 hebben onze medewerkers van het nationaal controlecentrum er hun intrek genomen. Is Michel Nederlandt nu een tevreden man? “Het was niet altijd gemakkelijk om het lastenboek te respecteren en om materialen te vinden die zowel ecologisch als voldoende stevig waren. Dat geldt bijvoorbeeld voor de lijmen. Hierdoor liep de werf vertraging op. De doelstelling is echter bereikt, en de eerste commentaren van de nieuwe bewoners zijn positief. Nu is het wachten op een hittegolf: als de freecoolingtechniek die test doorstaat, zijn meteen de laatste twijfels uit de weg geruimd. Afwachten tot volgende zomer!“


ELIA 2009 JAARVERSLAG — MILIEUVERSLAG

MILIEUDOELSTELLINGEN EN -INDICATOREN

Elia moet zoals alle andere bedrijven milieuverplichtingen navolgen bij de uitoefening van zijn activiteiten. Voor de beheerder van het elektriciteitstransmissienet gaat het meer bepaald om verplichtingen tot sanering van vervuilde sites, afvalverwijdering, het inkuipen van transformatoren om olielekken te vermijden, het respecteren van de geluidsnormen en de wetgevingen inzake broeikasgassen, asbest, enz. Als netbeheerder en als gereguleerd bedrijf moet Elia ook een voorbeeldrol vervullen op het vlak van rationeel energieverbruik en natuurbehoud en -bescherming. Verder moet het ook erop toegezien dat installaties en investeringsprojecten aanvaard worden door de gemeenschap, zowel wat betreft de impact op de mens en het milieu als wat de economische efficiëntie betreft (kostprijs voor de gemeenschap). Elia heeft dan ook heel wat initiatieven opgestart, zoals streekeigen aanplantingen in de corridors onder hoogspanningslijnen, natuurcompenserende maatregelen, energieaudits voor de hoogspanningsstations en administratieve sites. De belangrijkste milieu-indicatoren voor de activiteiten van Elia, en hun evolutie worden hieronder weergegeven.

ENERGIE ENERGIEVERBRUIK VAN DE GEBOUWEN Energieaudit van de hoogspanningsstations

Bij een hoogspanningsstation zijn de middenspanningsinstallaties (cellen 36 kV en 17,5 kV) en de distributie-installaties altijd opgesteld in een gebouw. De verlichting en elektrische verwarming van deze gebouwen worden rechtstreeks door het Elia-net gevoed. Er werd (door het Vito) een onafhankelijke gedetailleerde energieaudit gerealiseerd in 11 representatieve posten. Het elektriciteitsverbruik en de temperatuur werden gemeten gedurende twee wintermaanden. Het auditrapport zal de basis vormen om energiebesparingsmaatregelen te definiëren. De doeltreffendheid van deze maatregelen zal regelmatig geëvalueerd worden voordat ze worden veralgemeend naar alle hoogspanningsstations. Energieaudit in de hoofdzetel

Alle technische installaties van de hoofdzetel werden eveneens aan een energieaudit onderworpen om het gas- en elektriciteitsverbruik van de voorbije jaren te evalueren. Het gasverbruik, hoofdzakelijk voor verwarming, ligt lager dan het referentieverbruik voor dit type van gebouw. Wat het elektriciteitsverbruik betreft, zijn de airco, het computerpark, de ventilatie en de verlichting de grootste energievreters. Het studiebureau heeft voor elke betrokken installatie of functie een ambitieus energiebesparingsplan uitgewerkt, met een raming van de besparing, de kostprijs van de uitvoering en de afschrijvingstijd. Op basis hiervan werden 22 maatregelen gedefinieerd. Sommige ervan werden al in 2009 doorgevoerd. Als alles gerealiseerd is, moet dit een jaarlijkse besparing opleveren van ongeveer 310.000 kWh gas en 180.000 kWh elektriciteit, d.i. een vermindering met respectievelijk 37% en 11%.

39


ELIA 2009 JAARVERSLAG — MILIEUVERSLAG

ECODYNAMISCHE ONDERNEMING

COMPENSATIES VOOR HET LEEFMILIEU

Elia heeft in september bij het BIM (Brussels Instituut voor Milieubeheer) een dossier ingediend om het label “Ecodynamische Onderneming“ te verkrijgen voor zijn hoofdzetel in Brussel. Dit label is een officiële erkenning van de goede praktijken inzake milieubeheer van de Brusselse openbare en privéondernemingen. Het doel van dit label is ondernemingen aan te moedigen zich vrijwillig te engageren tot verbetering van hun milieuprestaties en tot geleidelijke invoering van een milieubeheerplan. Het kandidatuurdossier bevat een analyse en een milieuprogramma dat de doelstellingen bepaalt die voortvloeien uit de analyse, evenals de toepassingsmodaliteiten voor de betrokken activiteiten. Een onafhankelijke jury beslist over de toekenning van dit label dat 3 jaar geldig is. Elia heeft 3 sterren behaald op een schaal van 3.

Aanplanting van bomen en hagen

Elia zet zich in voor de natuur en voor het milieu. Het bedrijf organiseerde een recreatieve dag en nodigde zijn personeel uit om samen met hun gezinnen hagen te planten rond een terrein waarvan Elia eigenaar is en dat op dit moment geen andere bestemming heeft. Voor deze hagen werden inheemse struiksoorten gebruikt. Op ditzelfde terrein werden ook bomen aangeplant en ook een boomgaard met een dertigtal fruitbomen werd aangelegd. In het begin van de lente wordt er in de boomgaard een bloemenweide gezaaid. Deze verschillende elementen zullen aanzienlijk bijdragen tot de ecologische opwaardering van de site. Dit project werd uitgevoerd in samenwerking met Les Bocages, een vereniging voor bescherming van het natuurlijke en landschappelijke erfgoed.

BIODIVERSITEIT IMPACT Aanwezigheid in beschermde gebieden

Elia hecht in de Natura 2000-zones bijzondere aandacht aan de fauna en de flora in de corridors onder de luchtlijnen. De totale lengte van deze corridors bedraagt 323 km. 40

Milieu-evaluatieprojecten

Er werden in 2009 bovendien vijf projecten gestart: • Er moet een evaluatienota worden opgesteld om te bepalen of een project het voorwerp moet zijn van een milieuonderzoek (“MER“ in Vlaanderen). In deze context werd een dergelijk rapport opgesteld voor twee nieuwe stations in Vlaanderen. • Voor een ondergrondse verbinding wordt een vooronderzoek uitgevoerd om na te gaan of ze een betekenisvolle impact heeft op het leefmilieu. • Er loopt een milieuprocedure (plan-MER) voor een nieuwe bovengrondse verbinding (cf. Stevin, pagina  23). Het rapport bekijkt de milieueffecten in de context van een wijziging van het Gewestplan via een Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan (GRUP). • Voor een bestaande luchtlijn moet een vrijstelling van MERprocedure worden aangevraagd en goedgekeurd. Deze vrijstelling van de verplichting kan worden verkregen na levering van het bewijs dat er geen significante milieueffecten zijn.

Ecologisch beheer van de corridors

In samenwerking met de beheerders en eigenaars van de bossen die doorkruist worden door de 70 kV-luchtlijn Nassogne – Tenneville, werd een proefproject gestart voor het ecologische beheer van de corridors waarbij zij worden heraangelegd zodat snoeien of omhakken van bomen niet langer nodig is. Waar mogelijk werden poelen en graasweiden aangelegd, met plantenvariëteiten die de natuurlijke kwaliteit van de bosranden verbeteren en toch voldoende laag blijven zodat zij geen probleem vormen voor de geleiders. Tegelijk werd bij de Europese Commissie een voorstel ingediend om nog vijf andere corridors volgens dezelfde principes heraan te leggen. Dit project past in het kader van het EU-project “LIFE+ Biodiversity: Demonstration and/or innovative project contributing to the objectives of the Commission Communication COM (2006) 216 final: “Halting the loss of Biodiversity by 2010 – and beyond“. Dit project wil over een lengte van 150 km ecologische corridors aanleggen onder de hoogspanningslijnen om snoeien en omhakken te vermijden, de biodiversiteit te vrijwaren of te herstellen, en de onderhoudskosten te verminderen. Indien het project wordt goedgekeurd, zullen de Europese Commissie en het Waals Gewest een groot gedeelte van de kosten subsidiëren.


Aanplantingen in de hoogspanningsstations

Elia zoekt ook voor de inrichting rond zijn hoogspanningsstations naar oplossingen met een gunstig effect op het leefmilieu. Zo wordt gepland om nieuwe afsluitingen rond strategisch belangrijke hoogspanningsstations aan te leggen met inheemse struikgewassen met een dichte takkenstructuur en krachtige doornen die mogelijke indringers ontmoedigen (5  km werd aangelegd in 2009). Dit soort dichte hagen vormt tegelijk een gunstige habitat voor kleine vogels. De Elia-terreinen die buiten de omheining van de hoogspanningsstations liggen, vormen anderzijds een verhoogd risico tot sluikstorten of verwaarlozing, wat dan weer tot klachten van de omwonenden kan leiden. Elia heeft in dit verband het terrein bij het hoogspanningsstation van Merelbeke (Eikenmolenwijk) omgevormd tot een natuurlijk gebied waar zeldzame amfibieën een habitat vinden. Om het onkruid tegen te gaan, werden twee poelen aangelegd terwijl het lagere gedeelte van het terrein werd omgevormd tot een natuurlijk grasland dat nauwelijks onderhoud vergt. Bij het station van Thuilies werd het terrein rond het eigenlijke station omgevormd tot een grasland dat weinig onderhoud vergt en dat bevorderlijk is voor insecten, kleine fauna en flora die nauwelijks kunnen overleven in dit gebied dat grotendeels voor landbouwdoeleinden wordt gebruikt. Nestkasten

Sinds verscheidene jaren installeert Elia – waar lokale natuurverenigingen dit aanvragen – nestkasten voor torenvalken in de hoogspanningsmasten. Die verenigingen doen achteraf zelf het nodige voor hun “gasten“. Er worden ook nestkasten voor torenvalken geïnstalleerd op plaatsen waar buurtbewoners klagen over een te grote spreeuwenpopulatie rond de hoogspanningsmasten. Deze worden dan verjaagd door de roofvogels.

Op verzoek van het Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen werd ook een nestkast voor slechtvalken geïnstalleerd nabij de 380 kV-hoogspanningslijn te Hérinnes, omdat zich in die omgeving een slechtvalkkoppel ophield. Deze nestkast is dit jaar (nog) niet gebruikt, maar Elia hoopt op broedsucces in 2010. Er werden ook vijf nestkasten voor zeldzame zwarte gierzwaluwen geplaatst op een rustige plaats onder een dakrand in het hoogspanningsstation van Schelle. Een lokale natuurvereniging had deze vogels gesignaleerd.

41


ELIA 2009 JAARVERSLAG — MILIEUVERSLAG

UITSTOOT EN AFVAL

10 transformatoren door een erkende firma gesaneerd. In het totaal werd er 250 ton minerale olie gereinigd.

BROEIKASGASSEN

Batterijen

SF6

Batterijen zijn vergunningsplichtige installaties die in heel wat hoogspanningsstations voorkomen. De milieuwetgeving heeft hier vooral tot doel mogelijke lekken van deze batterijen te vermijden. Elia schakelt zoveel mogelijk over naar droge batterijen die geen lekrisico’s met zich brengen. Natte batterijen vormen vandaag niet meer dan een zevende van alle batterijen die zich op het net bevinden.

SF6 is een gas dat al ruim 30 jaar wordt gebruikt in elektrisch materiaal, vooral als elektrisch isolerend gas in hoogspanningstoestellen. Het voordeel van GIS-installaties (Gas Insulated Switch gear) is dat ze compacter zijn dan klassieke openluchtinstallaties die de omgevingslucht als isolator gebruiken. Er bestaan momenteel nog geen alternatieven voor SF6 in materiaal voor hoogspanning en zeer hoge spanning. Vermogensschakelaars vormen een andere toepassing van SF6.

42

SF6 behoort echter tot de belangrijkste broeikasgassen. De Europese Commissie heeft het gebruik ervan streng gereglementeerd en het gebruikt is enkel nog in hoogspanningsstations toegestaan. Elia heeft daarom een specifiek investeringsen onderhoudsbeleid uitgewerkt om het risico op SF6 -lekken te beperken. De constructeurs moeten voortaan een zeer streng maximaal lekpercentage garanderen voor de hele levensduur van de installaties. Voor de middenspanningsinstallaties maakt Elia gebruik van luchtledige onderbrekingskamers als alternatief voor SF6. Voor de plaatsen waar dat het mogelijk is, koopt Elia nog uitsluitend vacuüminstallaties aan. Het geïnstalleerde volume SF6 -gas in het Elia-net (van 36 kV tot en met 380 kV) bedraagt 49,5 ton, waarvan 62% in GISinstallaties. Het onderhoudsbeleid streeft naar een minimum van manipulaties op de met SF6 gevulde compartimenten. Het verbruik van SF6 -gas (vervanging of bijvullen bij lekken) wordt nauwkeurig opgevolgd met een trackingsysteem voor elke individuele SF6 -gasfles. Momenteel zijn 323 SF6 -flessen (in totaal 4,5 ton) in omloop. Het onderhoud van de SF6 -installaties wordt uitgevoerd door specifiek opgeleide teams, conform de Europese wetgeving. De Europese verordening 305/2008 tot vaststelling van Minimumeisen en voorwaarden voor wederzijdse erkenning van de certificering van personeel voor de terugwinning van bepaalde gefluoreerde broeikasgassen uit hoogspanningsschakelaars werd in de Vlaamse wetgeving omgezet in het Besluit van 4 september 2009 over de certificering van technici die bepaalde gefluoreerde broeikasgassen terugwinnen uit hoogspanningsschakelaars. Dit besluit kwam tot stand op initiatief van Vlaamse Administratie Leefmilieu, Natuur en Energie, in nauwe samenwerking met Synergrid, de federatie van de netbeheerders voor elektriciteit en aardgas in België, en met Elia. GEVAARLIJK AFVAL Verwijdering van pcb’s

Elia heeft sinds eind 2005 geen enkele installatie meer met een pcb-concentratie (polychloorbifenyl) van meer dan 500 ppm. Er zijn echter wél nog transformatoren met pcb-concentraties tot 500 ppm in gebruik. Elia heeft zich vrijwillig ertoe verbonden, ook al verplicht de wetgeving dit niet, om deze toestellen te decontamineren of ze te vervangen vóór het einde van hun levensduur. De nodige budgetten werden toegewezen om dit project naar behoren te kunnen uitvoeren. In 2009 werden

Accidentele bodemverontreiniging

Elia beheert meer dan 12.000 grondpercelen, verspreid over het hele land. Om al deze terreinen afvalvrij te houden (sluikstorten) en om bij accidentele verontreiniging de omgeving (bodem, grondwater, oppervlaktewater, …) te beschermen, wordt bij elke melding zo snel en efficiënt mogelijk ingegrepen. Onze interne onderhoudsploegen beschikken over het nodige materiaal (absorberende matten, …) en kunnen bij grotere vervuiling 7 dagen op 7 een beroep doen op een gespecialiseerd bedrijf. In 2009 werden een 25-tal opruimingen interventies, gaande van de opruiming van achtergelaten afval tot het opruimen van olie die in het oppervlaktewater was terechtgekomen na een incident bij aanpassingswerken op een transformator. In dit laatste geval werden ook de bevoegde overheden ingelicht over de opruiming. COMPLIANCE Verfschilfers

Bij afschraapwerkzaamheden op de masten van een 70 kV-lijn, met het oog op het herschilderen ervan, werden loodverfresten opgenomen door runderen, ondanks de voorzorgsmaatregelen om de verspreiding van die resten tegen te gaan: de masten werden in zeilen gewikkeld. Runderen zijn erg gevoelig voor loodvergiftiging. Afhankelijk van de ingenomen hoeveelheid kan deze fataal zijn. De procedures voor dit soort werkzaamheden werden aangepast (informatie aan de eigenaars van de betrokken terreinen, verwijdering van het vee, …) om nieuwe incidenten van dit type te voorkomen.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — MILIEUVERSLAG

Lawaai

De transformatoren van hoogspanningsstations veroorzaken geluid. Het geluidsniveau moet voldoen aan de richtwaarden die bij wet zijn vastgelegd, afhankelijk van de bestemming van de betrokken zone in de gewestplannen. Elia gaat bij elke wijziging van zijn installaties na of de gestelde richtwaarden niet worden overschreden. Indien nodig worden aanpassingen doorgevoerd. Elia geeft ook gevolg aan elke klacht aangaande geluidshinder. Het betreft meestal lawaai dat wordt voortgebracht door de hoogspanningsstations of afkomstig is van de elektrische geleiders. In 2009 noteerden we twee klachten over hoogspanningsstations (Houffalize, Stembert). In het eerste geval werden de waarden niet overschreden. Het tweede geval wordt nog onderzocht.

Sinds de Vlarem-wetgeving moet bij elke bestaande transformator in het Vlaams Gewest een inkuiping aangebracht worden bij een eerste vernieuwing, wijziging, vervanging of verplaatsing van de transformator. In de andere gevallen mag een transformator zonder inkuiping behouden blijven tot het einde van zijn levensduur. In het Waals Gewest moeten alle bestaande transformatoren uiterlijk in 2015 voorzien zijn van een inkuiping. Gezien de uiteenlopende criteria van dit wettelijke kader (aanwezigheid van zone voor drinkwaterwinning, karakteristieken van de transformator), werd in 2004 een ambitieus investeringsprogramma uitgewerkt om deze transformatoren (540 vermogensen 800  hulp- of nulpunttransformatoren) uit te rusten met een ondoorlaatbare inkuiping. In 2009 werden in een 35-tal hoogspanningsstations inkuipingen geplaatst voor een bedrag van bijna € 2 miljoen.

Bodemverontreiniging

Bij de oprichting van Elia werden in Vlaanderen, conform het Vlaamse bodemdecreet, bodemonderzoeken uitgevoerd op ruim 200 sites. Uit die onderzoeken bleek dat onze transformatoren verantwoordelijk konden zijn voor lokale verontreinigingen met olie, maar dat deze weinig of geen risico inhielden voor het milieu. Op de sites waar een ernstige bodemverontreiniging werd vastgesteld, ging het om een historische vervuiling, niet veroorzaakt door elektriciteitstransmissie, maar door vroegere industriële activiteiten of dergelijke activiteiten die in de nabijheid zijn of waren (gasfabrieken, hoogovens, chemie enz.). Op alle sites waar een bodemsanering nodig is, zijn werken aan de gang of intussen al beëindigd. Sinds 2004 heeft het Brussels Hoofdstedelijk Gewest een wetgeving inzake bodemverontreiniging. In 2009 werd een nieuwe ordonnantie uitgevaardigd die echter pas in 2010 van kracht wordt. En sinds april 2009 geldt ook in het Waals Gewest een bodemwetgeving. In afwachting van deze nieuwe wetgevingen is Elia reeds gestart met het analyseren van sites met een hoogspanningsstation. Elia heeft op basis hiervan al beslist provisies aan te leggen voor toekomstige uitgaven voor mogelijke bodemsaneringen. Er moet echter nog verder onderzoek volgen om uit te maken of er effectief een saneringsplicht op Elia rust.

Geluidssaneringen

De geluidsproblematiek rond onze hoogspanningsstations heeft vooral te maken met het monotone, extreem laagfrequente geluid (50Hz) dat de vermogentransformatoren maken. De nieuwe transformatoren zijn geluidsarmer, maar de oudere types in het net kunnen geluidsoverlast veroorzaken. Om de hinder voor de buurtbewoners te verhelpen, heeft Elia in 2009 € 852.000 geïnvesteerd in geluidssanering. Verwijdering van asbest

Zoals in veel oude gebouwen is er ook in onze hoogspanningsstations asbest te vinden. Het gaat vooral om asbestcementplaten voor het afsluiten van kabelgoten of middenspanningscellen. In 2009 werd een bedrag van € 152.000 in de investeringen opgenomen voor de verwijdering en vervanging van asbesthoudende materialen.

OPERATIONELE KOSTEN VERWERKING VAN GEVAARLIJK AFVAL

Buiten met PCB gecontamineerde minerale olie, batterijen en asbest, beperkt het afval zich tot lege olievaten en verfpotten, spuitbussen en fluorescentielampen.

MILIEU-UITGAVEN

Erkende bedrijven hebben in het totaal 32.200  kg afval ingezameld.

INVESTERINGEN

OPLEIDINGEN

Inkuiping van de transformatoren

De medewerkers van de Milieudienst volgen geregeld opleidingen om gelijke tred te houden met de wijzigingen van de milieuwetgeving (vooral de belangrijke aanpassingen in de bodemwetgeving in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Waals Gewest). Ze volgen ook opleidingen over reglementair snoeien en kappen, over de naleving van de maatregelen m.b.t. de veiligheidsafstanden voor hoogspanningsinstallaties, enz. Zij organiseren ook interne opleidingen voor de collega’s van de operationele diensten over milieudisciplines die bij hun dagelijks werk van belang zijn: correct omgaan met afvalolie, voorkomen van SF6 -lekken, preventie van bodemverontreiniging, enz.

Transformatoren bevatten grote hoeveelheden minerale olie. Daarom worden nieuwe toestellen systematisch uitgerust met een vloeistofdichte inkuiping en bijhorende koolwaterstofafscheider om bij een eventueel lek verontreiniging van de omgeving te voorkomen. Vroeger waren de transformatoren niet uitgerust met een olieopvangsysteem.

43


ELEKTRISCHE EN MAGNETISCHE VELDEN 44

De magnetische velden die het elektriciteitsnet voortbrengt, hebben een zeer lage frequentie (50 Hz). De frequentie ligt aanzienlijk lager dan de frequentie van de mobiele telefonie. De intensiteit van dat veld daalt zeer snel naarmate men zich van de bron verwijdert. Bij de bevolking heerst een zekere ongerustheid over eventuele effecten voor de menselijke gezondheid. Al dertig jaar wordt internationaal wetenschappelijk onderzoek verricht, maar er werd nog geen verband gevonden tussen magnetische velden van 50 Hz en gezondheidsproblemen. Elia levert al verscheidene jaren een actieve bijdrage om deze wetenschappelijke kennis te verruimen. Elia heeft in 2009 zijn samenwerkingsakkoord, dat volledige wetenschappelijke onafhankelijkheid garandeert, vernieuwd met diverse onderzoekscentra en universiteiten, die deel uitmaken van de Belgian BioElectroMagnetic Group (BBEMG). De BBEMG bestudeert de invloeden van elektrische en magnetische velden die worden veroorzaakt door de transmissie en het gebruik van elektrische energie in het dagelijkse leven en op het werk. De BBEMG organiseerde op 13 mei 2009 in het Geneeskundemuseum van het Erasmusziekenhuis een seminarie over de problematiek inzake elektrische en magnetische velden en hun mogelijke effecten op de gezondheid. Dit seminarie behandelde de verschillende facetten van de problematiek en gaf een overzicht van de BBEMG-activiteiten van de voorbije vier jaar. De studiedag lokte een groot publiek. Elia heeft in 2009 ook een onderzoeksovereenkomst met EPRI (Electric Power Research Institute) verlengd. Via dit contract heeft Elia toegang tot de resultaten van internationaal hoogwaardig onderzoek in dit domein.

Elia streeft transparantie na en voert op vraag van omwonenden op het terrein geregeld metingen naar magnetische velden uit. Aangezien er in België geen specifieke wetgeving bestaat, past Elia de Europese ICNIRP-aanbevelingen en de aanbevelingen van de Raad van de Europese Unie toe. Bij nieuwe investeringen wordt er tijdens de onderzoeksfase een simulatie van de magnetische velden gemaakt. Indien nodig wordt het ontwerp of de inplanting van de installaties aangepast.

STEUN VOOR MILIEUBELEID GEDECENTRALISEERDE PRODUCTIE

Elia draagt bij tot de realisatie van de Europese, Belgische en regionale doelstellingen op het vlak van de integratie van hernieuwbare energiebronnen en ziet ook toe op de harmonieuze ontwikkeling van de netten. Elia heeft zich, in samenwerking met de distributienetbeheerders en de betrokken regionale instanties, geëngageerd om te anticiperen op de ontwikkeling van deze technologieën. Elia zal aansluitingsmogelijkheden voor gedecentraliseerde productie voorstellen in het kader van de regionale initiatieven op het gebied van duurzame ontwikkeling. In Vlaanderen gaat het vooral om warmtekrachtkoppeling voor de tuinbouw. Meerdere geografische zones werden geïdentificeerd voor de aansluiting van installaties voor warmtekrachtkoppeling en hernieuwbare energie, met name Merksplas, Lier en Rijkevorsel. Momenteel loopt nog onderzoek voor de aansluiting van een zone in het uiterste noorden van de Kempen (Hoogstraten - Meer).


ELIA 2009 JAARVERSLAG — MILIEUVERSLAG

In Wallonië heeft een studie naar de mogelijkheden voor de integratie van productie uit windenergie (die Elia in 2008 voerde in partnerschap met ICEDD en APERe) gewezen op een aanzienlijk potentieel inzake integratie voor de gedecentraliseerde productie van hernieuwbare energie (vooral van onshore windmolenparken), meer bepaald in een regio die het zuiden van de provincie Luik en het noorden van de provincie Luxemburg bestrijkt. Een studie, die op het niveau van het Waals Gewest werd gevoerd, heeft ook toegelaten de mogelijkheden van het Elia-net te bekijken om windenergieproductie-eenheden aan te sluiten. Het gaat hier om 2.000 tot 3.000  MW waarvoor geen zware versterkingen van de netinfrastructuren moet gebeuren. Elia heeft hierover constructieve gesprekken aangevat met de bevoegde regionale overheden om een optimaal ontwikkelingsscenario voor het net uit te werken. Ook in het Vlaams Gewest heeft Elia zich samen met de bevoegde overheden geëngageerd tot het voeren van gelijkaardige studies die in de ontwikkeling van het net met het oog op de aansluiting van windenergieprojecten zouden uitmonden.

RATIONEEL ENERGIEGEBRUIK (REG) EN HERNIEUWBARE ENERGIEBRONNEN PROMOTIE VAN RATIONEEL ENERGIEGEBRUIK BIJ ONZE KLANTEN

In het kader van zijn openbaredienstverplichtingen in Vlaanderen, voert Elia elk jaar een actieplan om zijn industriele klanten aan te sporen tot rationeel energiegebruik (REG). Elia stelt zijn klanten middelen ter beschikking om op recurrente manier en per geleverde MWh, 1,5% primaire energie te besparen. Het gaat hier om installaties die zijn aangesloten op een spanningsniveau van 36 tot 70 kV. Elia heeft de doelstelling voor 2009 gerealiseerd: een besparing van 27,2 GWh aan elektrische energie door middel van de subsidiëring van energiebesparende maatregelen die zijn industriële klanten hebben uitgevoerd. Eind december 2009 gaven de tussentijdse resultaten een besparing aan van 171,9 GWh, wat ruimschoots boven de oorspronkelijke doelstelling lag. In 2009 werden 30 projecten ingediend; 23 klanten hebben zich geëngageerd om in een energiebesparingsproject te investeren. Vanaf 2003 en tot eind december 2009 heeft Elia dankzij zijn acties bij zijn industriële klanten alles bij elkaar genomen een energiebesparing van 421,4 GWh gerealiseerd. Dat komt overeen met een besparing van zowat 137.000 ton CO2.

ONDERSTEUNING VAN HERNIEUWBARE ENERGIEBRONNEN: INTEGRATIE VAN DE OFFSHORE WINDMOLENPARKEN

Elia heeft in 2009 zijn inspanningen op het vlak van de integratie van de windenergieproductie-eenheden in de Noordzee voortgezet. Het gaat hier om een productiecapaciteit van ongeveer 2000 MW tegen 2015. Elia heeft met het oog hierop het Stevin-project opgestart. Dit moet het 380 kV-net versterken tot aan de kust. Elia steunt de realisatie van windmolenparken op zee door deel te nemen aan de financiering van de onderzeese aansluitingskabels, door specifieke maatregelen toe te passen voor de compensatie van de productieafwijkingen van deze eenheden en door de groenestroomcertificaten aan te kopen die aan deze entiteiten worden toegewezen. ONDERSTEUNING VAN HERNIEUWBARE ENERGIEBRONNEN: DE GROENESTROOMCERTIFICATEN

De federale en regionale wetgevers hebben marktmechanismen bepaald om investeringen in elektriciteitsproductie op basis van hernieuwbare energiebronnen aan te moedigen. Dit is het geval voor “groenestroomcertificaten“ die de regulator toekent aan de producenten, en die de “groene“ aard van de geproduceerde elektriciteit bevestigen. De leveranciers leggen jaarlijks een aantal van deze certificaten voor, volgens een door de wetgever vastgestelde verhouding tot hun verkoop. Als transmissienetbeheerder is Elia wettelijk verplicht om de aangeboden certificaten tegen een minimumtarief aan te kopen. Elia stelt deze certificaten via tussenkomst van Belpex ter beschikking van de markt. Het saldo, dat overeenkomt met het verschil tussen de aankoopprijs van Elia en de verkoopprijs op Belpex, wordt doorgerekend in de transmissietarieven.

45


46


Instaan voor de bevoorradingszekerheid in België – de voornaamste taak van Elia als netbeheerder – vereist een duidelijk bewustzijn van de maatschappelijke rol van de onderneming, alsook van haar opdracht van openbare dienstverlening ten aanzien van de economie en de gemeenschap.

SOCIAAL VERSLAG 47


SAREH SHAHRAKI, CORPORATE AFFAIRS

48

Iets meer dan twee jaar geleden werd de cel “Enterprise Portfolio Management“ opgericht, met een dubbele doelstelling: de interne consultancy binnen de onderneming ontwikkelen, en – vooral – aan jonge, veelbelovende academici een aantrekkelijk loopbaantraject aanbieden door hen de kans te geven twee jaar lang mee te draaien in projecten vanuit meerdere directies binnen de onderneming, vooraleer ze zich op een specifieke business toeleggen.

Dit werd een succes! De jongeren die aan het project deelnemen, waarderen het traject dat hun wordt aangeboden. De eersten hebben hun loopbaan intussen al voortgezet binnen een directie. Sareh Shahraki is 28 jaar en burgerlijk ingenieur bouwkunde. Momenteel volgt ze ook nog een Master in management aan Solvay. In januari 2009 kwam ze het ‚Enterprise Portfolio Management’-team versterken. “Ik had al een eerste werkervaring van bijna tweeënhalf jaar in engineering achter de rug, meer bepaald met aspecten op het vlak burgerlijke bouwkunde en meer specifiek in de sector van de kernenergie: op zichzelf interessante projecten, maar ze boden me weinig kansen op het gebied van zelfontplooiing. Ik had het gevoel dat mijn pad voor de volgende 10 jaar al uitgestippeld was.“ Een vriend van Sareh die pas gesolliciteerd had bij Elia, vertelde haar over het ‚Enterprise Portfolio Management’-traject. “Wat mij meteen interesseerde, was de multidisciplinaire aanpak, een beetje zoals aan de unief. Mijn toekomstige manager legde me uit in welke brede waaier aan opdrachten ik ingeschakeld kon worden, maar waarschuwde me ook dat het accent soms meer ‚administratief‘ en dan weer eens ‚technisch‘ kon zijn. Daarnaast waren er ook onderzoeks-, implementatie- of begeleidingsprojecten. Die veelzijdigheid sprak me aan. Het is een ideale manier om een onderneming snel te leren kennen, alvorens je je gaat richten op één bijzonder traject. En mijn verwachtingen zijn ingelost! De projecten waarin ik heb mogen meewerken, waren allemaal superinteressant.“ Eén van die projecten was de stand van zaken van gedecentraliseerde productie in onze buurlanden, voor Customers & Market: “Ik heb heel veel geleerd over de tarieven, over de relaties met de distributeurs, over de regulering. Ik heb enorm veel opgezocht op internet, en ik heb buitenlandse transmissienetbeheerders ontmoet. Mijn rapport was bestemd voor de werkgroep ‚gedecentraliseerde productie‘, en ik hoop dat ze mijn werk nuttig hebben gevonden.“ Een ander project: de competentiecatalogus voor de directie Transmission: “Ik heb dat project, midden in het proces, overgenomen. Ik moest de laatste hand leggen aan de beschrijving en de aangepaste opleiding voor alle specifieke competenties die werden geïdentificeerd. Ik heb daarvoor enorm veel contacten gehad en ik heb de activiteiten van de collega’s van Transmission leren kennen.“ Of het project ‚Prestaties‘ dat een betere follow-up van de personeelsprestaties beoogt: “Een project van formaat, dat voor Elia tijdens de komende jaren belangrijk zal zijn. Ik kreeg de kans om met mijn projectleider een presentatie te geven voor het directiecomité en een demo van de tool te geven voor de CEO. Indrukwekkend!“ Sareh waardeert, naast de aandacht en de begeleiding die ze van haar management en haar rechtstreekse collega’s krijgt, vooral de sfeer binnen het team van ‚Enterprise Portfolio Management‘: “Wij zijn allemaal jong, we delen dezelfde kantoren, wisselen enorm veel uit. We hebben totaal andere opdrachten maar we houden elkaar op de hoogte via de teamvergaderingen. Het is een jong en dynamisch team waarin fijne vriendschappen ontstaan.“


ELIA 2009 JAARVERSLAG — SOCIAAL VERSLAG

PERSONEELSBELEID

Elia steunt voor het vervullen van zijn taken op het professionalisme en de competenties van ongeveer 1200 medewerkers. Bijna 40% daarvan is pas na de oprichting in 2001 aangeworven. De onderneming staat voor verschillende uitdagingen in een energielandschap dat snel en voortdurend verandert: • jongeren – vaak in technische disciplines – identificeren en aantrekken, en hen opleiden in haar specifieke vakgebieden: traditionele vakterreinen zoals deze op het vlak van hoogspanning, maar ook nieuwe domeinen die bijvoorbeeld betrekking hebben op alle disciplines m.b.t. de marktwerking of de regulering; • de competenties van haar interne medewerkers verder laten evolueren en ze blijven ontwikkelen in specialisaties die er elk jaar weer anders uitzien; • anticiperen op de behoeften van de onderneming op het gebied van human resources, en dit in een context die voortdurend evolueert; de waaier aan competenties verruimen met het oog op de verwachtingen van morgen; • ervoor zorgen dat de nieuwe werkkrachten aansluiting vinden bij de ervaren “anciens” met hun kostbare kennis en ervaring; • mechanismen voor performancemanagement invoeren om de medewerkers te motiveren en te laten evolueren om aan hun persoonlijke verwachtingen en de specifieke behoeften van de onderneming tegemoet te komen. Elia heeft in die context een beleidsvisie ontwikkeld die niet alleen op rekrutering is gericht, maar ook op retentie, competentiebeheer, opleiding, mobiliteit en motivatie.

Dit beleid steunt op de waarden die gedefinieerd zijn in het “mission statement“ van de onderneming. Deze vormen de fundamentele dimensies die Elia onmisbaar en prioritair vindt in de manier waarop zijn medewerkers hun activiteiten uitoefenen, zowel binnen de onderneming als ten aanzien van de buitenwereld: • ondernemingszin: actief zoeken naar mogelijkheden en samen met anderen de stap durven zetten naar verbetering, vernieuwing of opportuniteiten om Elia te helpen groeien en zijn klanten beter te dienen; • empathie: openstaan voor de andere en luisteren naar zijn gevoelens en mening; bereid zijn om de ander te begrijpen en toch zijn eigenheid bewaren; • integriteit: anderen open, eerlijk en loyaal tegemoet treden, met respect voor de persoon en zijn professionele ethiek. Je engageren en staan voor wat je zegt; • verantwoordelijkheid: weten hoe belangrijk je taak is en ze dan ook goed uitvoeren met de nodige middelen en met aandacht voor de mensen, de organisatorische beperkingen en de resultaten.

PERSONEELSGEGEVENS Samenstelling van de Elia groep op 31/12/2009 Mannen

Vrouwen

Totaal

FTE

Directie

7

0

7

7

Kaderleden

290

66

356

345,9

Bedienden

698

144

842

779,28

Totaal

995

210

1.205

1.132,18

49


ELIA 2009 JAARVERSLAG — SOCIAAL VERSLAG

REKRUTERING Ondanks de economische en financiële crisis heeft Elia in 2009 zijn rekruteringsprogramma grotendeels voortgezet. Er werden 77 nieuwe medewerkers aangeworven om tegemoet te komen aan de behoeften inzake human resources, die enerzijds voortvloeien uit pensioneringen en anderzijds uit nieuwe functies als gevolg van de liberalisering en internationalisering van de elektriciteitsmarkt en van de activiteiten van Elia. Het personeelsbestand van Elia bestaat voor ongeveer 40% uit medewerkers die pas na de oprichting van Elia in juni 2001 werden aangeworven. Het aandeel van de medewerkers met meer dan tien jaar anciënniteit is geleidelijk overgegaan van 68 % in 2002 naar 55,68 % in 2009. Bij Elia zijn 17,43 % van de personeelsleden vrouwen.

PARTNER VAN HET ONDERWIJS De metiers van Elia, vooral het vakgebied “hoogspanning”, vinden (te) weinig weerklank in de opleidingsprogramma’s van scholen en universiteiten. Daarom heeft Elia een partnerschapsbeleid met het onderwijs ontwikkeld. Dit kan een specifieke meerwaarde betekenen voor universiteiten en technische scholen: studenten kunnen kennismaken met de praktijk van de verschillende disciplines van het transmissienetbeheer. Deze leerervaring is zeer kostbaar voor de studenten, terwijl ze voor Elia een opportuniteit vormt om jongeren warm te maken voor onze onderneming.

TOP EMPLOYER 2010 Elia nam in 2009 voor het derde opeenvolgende jaar deel aan de “Top Employer“-enquête, een organisatie van de onafhankelijke CRF-experts. En andermaal werd het felbegeerde label “Top Employer“ voor het jaar 2010 in de wacht gesleept.

50

Voor deze selectie gelden vijf criteria: primaire arbeidsvoorwaarden, opleidings- en trainingsmogelijkheden, interne promotiekansen, secundaire arbeidsvoorwaarden en bedrijfscultuur. Het label werd toegekend aan 34 Belgische bedrijven, en is een extra troef om Elia als een voortreffelijke werkgever te profileren op de arbeidsmarkt.

JOBBEURZEN Net zoals de vorige jaren waren de jobbeurzen in 2009 een bijzonder nuttig instrument voor de rekruteringsacties van Elia. Elia nam deel aan Career Launch, de nationale jobbeurs in de herfst, maar ook aan de belangrijkste jobevents die de universiteiten en hogescholen organiseren. Deelname aan deze evenementen brengt de rekruteringsspecialisten van Elia in contact met jonge talenten. Wij moedigen de jongeren aan om deel te nemen aan de eerste fase van de rekruteringsprocedure die we organiseren op een zaterdag in de maanden februari en maart. Dit initiatief werd erg gewaardeerd door de studenten.

ELIA CHALLENGE

Elk jaar krijgen studenten van verscheidene technische scholen de kans om het eindwerk voor hun opleiding te maken rond het vakgebied “hoogspanning”. Zij worden daarbij begeleid door specialisten van Elia. De deelname omvat het bezoek aan een hoogspanningsstation en de uitvoering van een project dat in rechtstreeks verband staat met de hoogspanningstechnologie en de activiteiten van Elia. De school ontvangt van Elia een financiële ondersteuning. De verschillende projecten worden voorgesteld in aanwezigheid van leden van het Elia-management. Voor het schooljaar 2009-2010 heeft Elia het concept aangepast en de ondersteuning voor de studenten verbeterd: voortaan zorgen jongere kaderleden en adjunct-managers binnen Grid Services hiervoor.


TECHNICAL EDUCATION TROPHY

In het schooljaar 2008-2009 organiseerde Elia – gezien het succes van de eerste uitgave – een tweede “Technical Education Trophy“. Deze wedstrijd richt zich tot laatstejaarsleerlingen van de afdelingen elektriciteit, elektromechanica en elektronica van het secundair technisch onderwijs. Eerst worden via een schriftelijke vragenlijst aan alle scholen de tien beste klassen van elke taalgemeenschap geselecteerd. Die kunnen zich dan met elkaar meten in een finale met tien praktische en theoretische proeven in het Training Center van Elia. De deelnemende scholen waren het erover eens dat deze ontmoeting voor de leerlingen en leraars een boeiende en bijzondere ervaring was. De leraars waren bijzonder opgetogen over het pedagogische aspect. De eerste prijs ging dit jaar naar Don Bosco Doornik (Franse Gemeenschap) en naar het V.T.I. Zandhoven (Vlaamse Gemeenschap). De twee winnende teams mochten als beloning naar het wetenschapsmuseum in Londen.

De winnaars van deze proef (teams van ULB en UCL) bemachtigden een ticket voor de Europese eindstrijd van deze EBEC-competitie. Naar aanleiding van een evenement dat werd georganiseerd door BEST Leuven, kreeg Elia in de herfst de kans om zijn activiteiten voor te stellen aan studenten van Belgische, Franse en Nederlandse universiteiten.

STAGES Elia voert een stagebeleid voor laatstejaarsstudenten van het secundair onderwijs, hogescholen en universiteiten. Via deze stages kunnen de studenten kennismaken met het bedrijf en zijn activiteiten. Zo geraken ze misschien geboeid door onze beroepsmogelijkheden via hun gesprekken met Elia-medewerkers en door te proeven van de werksfeer. De stages vormen ook een ideale springplank om later een job in de wacht te slepen bij Elia.

BELGIAN BEST ENGINEERING COMPETITION

De “Belgian Best Engineering Competition“ is een wedstrijd die wordt georganiseerd door de Board of European Students in Technology. Teams van telkens vier ingenieursstudenten van zes Belgische universiteiten namen het in de finale tegen elkaar op in een reeks boeiende en verrijkende proeven. Elia, dat deze wedstrijd sponsorde, leverde de case study die de deelnemers moesten oplossen: hoe installeer je een verbinding tussen Groot-Brittannië en België, en wat zijn de belangrijkste factoren waarmee rekening moet worden gehouden inzake inplanting, netontwikkeling, uitbating, leefmilieu en financiering.

BEDRIJFSBEZOEKEN Elia organiseert bedrijfsbezoeken voor geïnteresseerde groepen. Deze omvatten een algemene presentatie, gevolgd door een bezoek aan een controlecentrum en aan een hoogspanningsstation. Tijdens die bezoeken kunnen geïnteresseerden zich een beeld vormen van de activiteiten van de transmissienetbeheerder. Deze bezoeken vinden in principe plaats op de Elia-site in de Brusselse kanaalzone waar zich ook het Elia Training Center bevindt.

51


ELIA 2009 JAARVERSLAG — SOCIAAL VERSLAG

COMPETENTIEBEHEER In het kader van zijn beleid op het vlak van competentiebeheer werkt Elia op basis van een competentiecatalogus. Deze bevat vijf generieke competenties die werden gedefinieerd voor alle Elia-medewerkers en die aansluiten op de bedrijfswaarden. Voor de kaderleden werden per functiefamilie drie tot vier aanvullende specifieke competenties gedefinieerd. Op termijn zal deze catalogus worden vervolledigd met bijzondere competenties voor elke specifieke functie. Voor de bedienden die na 2002 werden aangeworven, werden de competenties vervolledigd met een beschrijving van de specifieke taken voor de verschillende functiecategorieën. Deze competenties komen aan bod in verschillende stadia van de loopbaan van een medewerker: tijdens de evaluatie die plaatsvindt op het ogenblik van de rekrutering of bij een functiewijziging, bij de ontwikkelingsgesprekken van de kaderleden (de ‘Midyear Review’ die elke zomer plaatsvindt) en de bedienden (de jaarlijkse ‘Jobdate’), en in de opleidingen die worden aangeboden om specifieke competenties te ontwikkelen, enz.

52

Zowel de kaderleden als de bedienden die met het nieuwe statuut worden aangeworven, volgen een performancemanagementproces. Dat omvat naast een gesprek bij het begin van het jaar waarin de te realiseren doelstellingen en activiteiten worden vastgelegd, ook een evaluatiegesprek aan het eind van het jaar én een ontwikkelingsgesprek. Voor de bedienden die met het oude statuut werden aangeworven, bestaat momenteel alleen het ontwikkelingsgesprek. In het jaar 2009 hebben verschillende directies en departementen zoals Transmission of Grid Development de kans gegrepen om verder te werken aan het definiëren en beheren van de technische competenties.

OPLEIDINGEN

Elia biedt zijn medewerkers een brede waaier aan opleidingen aan. Een mini-catalogus biedt zowel opleidingen aan die te maken hebben met gedragscompetenties (bv. assertieve communicatie) als opleidingen die gericht zijn op de activiteiten van Elia. Zo zijn er bijvoorbeeld de opleidingscyclus Campus Elia, de Elia Business Game waarvan specifieke versies werden gemaakt voor verschillende doelgroepen (middle management, meesterschapspersoneel binnen Grid Services, enz.), de cursus “de vakgebieden van Elia”, of taalcursussen. De minicatalogus wordt aangepast of uitgebreid volgens de evolutie van de behoeften. De IT-dienst biedt ook specifieke opleidingen over informatica en haar tools. Er werden ook opleidingstrajecten uitgewerkt voor bepaalde specifieke doelgroepen: jonge kaderleden, middle managers, assistenten van senior managers, starters in een bepaald departement, enz. Naast de mini-catalogus biedt Elia onder bepaalde voorwaarden (motivatiebrief, deelnemingscriteria, enz.) de mogelijkheid om deel te nemen aan externe opleidingsprogramma‘s (bv. Vlerick). Tot slot komt Elia in de mate van het mogelijke tegemoet aan vragen voor specifieke opleidingen. Enkele cijfers:

Gemiddeld aantal uren opleiding per medewerker in 2009: 40,57 uur. Learning coverage (minimum één dag opleiding) in 2009: 72.48%.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — SOCIAAL VERSLAG

TECHNISCHE COMPETENTIES Naast de zogenaamde gedragscompetenties vormen ook de technische competenties een belangrijk aandeel in de opleidingsinvesteringen van Elia. De technische expertise en vakkennis is van strategisch belang voor de onderneming. Daarom werd in 2009 bijzondere aandacht besteed aan de realisatie van de catalogus van technische competenties voor de medewerkers van Transmission, de teams die 24 uur op 24 instaan voor een veilig operationeel beheer van het net, voor prognoseanalyses binnen verschillende tijdbestekken (per jaar, per maand, vandaag voor morgen) voor het netbeheer in real time.

NIEUWE SCHEIDER VOOR EDISON

Het opleidingsstation Edison werd in oktober 2009 uitgerust met een nieuwe driepolige 150 kV-scheider. Het gaat hier om het onderhoudsvriendelijke model dat Elia heeft geselecteerd in een raamovereenkomst met de leverancier. De montage in het hoogspanningsstation Edison is een proefinstallatie met het oog op de selectie van dit uitrustingstype voor de investeringsprojecten. In de relaiszaal onderwerpt een computer de scheider systematisch aan een dagelijkse reeks schakelingen. Op die manier kan het slijtageproces van de scheider sneller geëvalueerd worden. Het station Edison, dat al werd gebruikt als opleidings- en bezoekersplatform, krijgt er dus een derde opdracht bij: die van testplatform.

Deze catalogus telt een twintigtal technische competenties die noodzakelijk worden geacht om de verschillende opdrachten van Transmission op een degelijke manier te kunnen vervullen. Elke competentie wordt op verschillende niveaus gedefinieerd en beschreven, met haar verschillende ontwikkelingsfases binnen een loopbaan. Voor elke kaderfunctie werd per competentie het vereiste niveau bepaald. Aan de hand van gesprekken met de verscheidene medewerkers konden de beschikbare competenties en de op middellange termijn vereiste competenties in kaart worden gebracht. Daarna werden acties ondernomen om deze op elkaar af te stemmen (objectivering van de individuele en algemene ontwikkelingsbehoeften, het aanbieden van de nodige opleidingen, enz.) met behulp van aangepaste opleidingsprogramma’s. Via deze benadering kan de onderneming haar professionele expertise – die ze in deze context die voortdurend verandert nodig zal hebben – veiligstellen en verder ontwikkelen.

53

SF6 -CERTIFICATEN

Naar aanleiding van de nieuwe Europese regelgeving (305/2008) aangaande Minimumeisen en de voorwaarden voor wederzijdse erkenning van de certificering van personeel voor de terugwinning van bepaalde gefluoreerde broeikasgassen uit hoogspanningsschakelaars werd de Vlaamse wetgeving aangepast door het Besluit van 4 september 2009 over de certificering van technici die bepaalde gefluoreerde broeikasgassen terugwinnen uit hoogspanningsschakelaars. Ook het Waals Gewest en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest moeten hun wetgeving aanpassen aan deze nieuwe richtlijn. Elia is hier nauw bij betrokken omdat een aantal van zijn medewerkers instaan voor de terugwinning van het SF6-gas uit de hoogspanningsinstallaties. Elia heeft het dossier dan ook proactief en op de voet gevolgd, op verschillende niveaus: bijdrage tot de uitwerking van het besluit, oplossing van theoretische vraagstukken, opleiding van de betrokken medewerkers met het oog op het examen dat zij moeten afleggen bij een onafhankelijke certificeringsinstelling. Het Training Center werd uitgerust met toestellen voor gasbehandeling om deze opleiding te kunnen organiseren. Deze uitrusting zal later ook worden gebruikt voor het praktijkgedeelte van het examen. Elia zal namelijk de infrastructuur van het Training Center ter beschikking stellen van het onafhankelijke examencentrum.

KENNISOVERDRACHT

Vanaf november 2008 werden de expertise en het knowledge management voor de verschillende technische disciplines, samen met het centrum voor technische opleiding (Training Center) gecentraliseerd binnen Elia Engineering. Dit moet leiden tot een efficiënter beheer van de verschillende strategische kennisdomeinen die de onderneming moet waarborgen en onderhouden om haar professionele expertise verder uit te bouwen in een context die voortdurend evolueert.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — SOCIAAL VERSLAG

VEILIGHEID EN WELZIJN VAN DE WERKNEMERS

De veiligheid en het welzijn van onze medewerkers en van het personeel van de bedrijven waarmee wij samenwerken (onze ‚contractors‘), zijn een prioriteit voor Elia.

54

De veiligheidsresultaten die de voorbije jaren werden genoteerd, tonen overigens aan dat Elia tot de meest veilige industriële ondernemingen behoort, niet alleen in België maar ook op Europese schaal. De aanpak die Elia hanteert om systematisch, op basis van een dynamisch risicobeheersysteem, zowel de intrinsieke veiligheid van de installaties als de operationele veiligheid bij de uitoefening van onze activiteiten te verbeteren, werpt dus vruchten af en moet dan ook worden voortgezet. Dit bewijst ook de gegrondheid van het uitgangspunt van Elia: “Elk ongeval is er één te veel!“. Zich voortdurend inzetten om zelfs het meest onbeduidende ongeval te willen voorkomen, is en blijft de beste manier om een ernstig arbeidsongeval te voorkomen. De gevolgen van een kleine onoplettendheid of een onschuldige val kunnen zeer zwaar zijn. Dat werd in 2009 helaas bevestigd. Een aantal op het eerste gezicht banale struikel- en valpartijen heeft inderdaad – zeker in vergelijking met de resultaten van het vorige jaar – geleid tot een groot aantal hersteldagen voor de betrokkenen. Om deze permanente inspanningen te ondersteunen, worden al meerdere jaren doelgerichte campagnes opgezet. Het doel hiervan is de veiligheidsreflexen van al onze medewerkers nog te versterken opdat veiligheid een tweede natuur wordt. Het ultieme doel is het veiligheidsbewustzijn op alle niveaus in de onderneming te verhogen. In die context werd in 2009 een campagne gelanceerd (die ook in 2010 blijft lopen) rond de vier kritieke momenten op het vlak van veiligheid en kwaliteit in de werkvoorbereiding en de werkuitvoering: STOP – THINK – ACT – REVIEW. Een dergelijke werkhouding sluit perfect aan bij de waarden van Elia.

VEILIGHEID EN WELZIJN VAN DE WERKNEMERS VAN ONZE CONTRACTORS In 2009 werd gestart met de lancering van de aanbevelingen van het project “Safety Contractors” om de veiligheidsreflex bij de contractors te stimuleren en om goede resultaten op het vlak van veiligheid te belonen. Het model dat wordt gebruikt, werd ontwikkeld door Elia. Het houdt bij de selectie van aannemers en bij de toewijzing van opdrachten rekening met een reeks objectieve veiligheids- en kwaliteitsparameters en met de resultaten op het terrein. Zowel de bestaande als de kandidaat-contractors worden op transparante wijze en in open dialoog geaudit en op de werven geëvalueerd. De houding die Elia van zijn aannemers verwacht, werd geconcretiseerd in een veiligheidscharter dat hun ter ondertekening wordt voorgelegd.


MAATSCHAPPELIJK ENGAGEMENT OP VEILIGHEIDSVLAK Niet alleen de medewerkers van Elia en van zijn contractors moeten rekening houden met de mogelijke risico’s van werken nabij hoogspanning: dit geldt voor elke persoon die in de buurt van onze installaties komt. Op vraag van enkele brandweerkorpsen heeft Elia sessies georganiseerd over de specifieke risico’s en de noodzakelijke veiligheidsmaatregelen bij dringende interventies in de nabijheid van onze installaties. Dit thema stond ook op de agenda tijdens het symposium van de Vlaamse Vereniging Brandweer Verpleegkundigen. Verder werden - in samenwerking met de beheerder van het gastransmissienet - in heel het land diverse informatiesessies georganiseerd voor de veiligheidscoördinatoren voor ontwerp en realisatie (mobiele of tijdelijke werkplaatsen). Bij die gelegenheid werd ook het “Federaal Kabels- en LeidingenInformatie-Meldpunt“ (www.klim-cicc.be) voorgesteld.

MAATREGELEN TEGEN HET A/H1N1-VIRUS Zonder het probleem van de A/H1N1-grieppandemie te willen overschatten, besliste Elia, gezien het maatschappelijke belang van zijn activiteiten, om de potentiële risico’s van deze bedreiging te identificeren en alle nodige maatregelen te nemen om hieraan het hoofd te bieden. In die optiek werd begin augustus een werkgroep opgericht die de situatie op de voet moest volgen om de gepaste maatregelen voor te stellen. Deze maatregelen werden op twee niveaus gedefinieerd: • een reeks preventieve maatregelen: vooral de aanbeveling van specifieke hygiëneregels binnen de onderneming, het ter beschikking stellen van ontsmettingsmiddelen en een verhoging van de frequentie van de schoonmaakactiviteiten; • maatregelen van organisatorische aard: inventariseren van de prioritaire functies en uitwerken van de nodige plannen om de continuïteit te verzekeren in de functies die van vitaal belang zijn voor de onderneming. De preventiemaatregelen hebben hun vruchten afgeworpen. De cijfers van het ziekteverlet zijn maand na maand lager gebleven dan de cijfers voor 2008, in normale omstandigheden.

55


FREQUENTIEGRAAD EN ERNSTGRAAD FREQUENTIEGRAAD

ERNSTGRAAD

2005

2006

2007

2008

2009

2005

2006

2007

2008

2009

10,0

8,0

2,7

5,1

2,8

0,11

0,18

0,03

0,10

0,14

Hoofdzetel

1,4

2,6

0,0

2,7

0,0

0,00

0,05

0,00

0,03

0,00

Service Area N

8,7

14,6

2,8

5,8

5,8

0,08

0,26

0,02

0,12

0,02

Service Area Z

30,9

17,5

11,3

14,2

8,7

0,31

0,53

0,15

0,35

0,71

6,8

3,3

0,0

0,0

0,0

0,13

0,01

0,00

0,00

0,00

56 Elia

Engineering


ELIA 2009 JAARVERSLAG — SOCIAAL VERSLAG

NAAMBEKENDHEIDSCAMPAGNE

Daar Elia zowel op Belgisch als op Europees niveau aan talrijke uitdagingen het hoofd moet bieden, is het voor de onderneming van essentieel belang op een positief imago te kunnen steunen en dit te kunnen uitdragen bij de verschillende stakeholders en belanghebbenden. Ook op de arbeidsmarkt moet Elia zich profileren als een dynamische werkgever die toekomstperspectieven biedt. Dit is nodig om kwaliteitsvolle medewerkers te kunnen aantrekken en zo de efficiëntie en de kwaliteit van zijn dienstverlening te blijven garanderen. Om zijn plannen voor verbetering en uitbreiding van het transmissienet te kunnen uitvoeren, moet Elia het vertrouwen genieten van zowel omwonenden als overheden. Zonder dat ver trouwen kan men immers niet tot een constructieve dialoog komen en op die manier de meest geschikte oplossingen vinden. Als beursgenoteerde onderneming is het vertrouwen van de investeerders onmisbaar om het nodige kapitaal aan te trekken voor de duurzame ontwikkeling van onze activiteiten. De burgers van hun kant moeten kunnen beschikken over duidelijke en begrijpelijke informatie over de rol van Elia als beheerder van het elektriciteitstransmissienet, en dit zowel op federaal niveau als in de drie gewesten. Elia heeft daarom in 2009 de naambekendheidscampagne voortgezet die in 2008 werd opgestart. Deze campagne is gericht op het grote publiek en wordt gevoerd in de dagbladpers en op de belangrijkste radiozenders. De actie richtte zich in 2009 meer op de belangrijkste dagbladen en maakte gebruik van de radio-uitzendingen tijdens de piekuren op weekdagen, om vooral de actieve bevolking te bereiken.

In 2009 werd de campagne uitgebreid met een specifiek op een jonger publiek gerichte spin-off via het internet. De maximale synergie met de campagne in de klassieke media bleef echter een prioriteit. De actie verliep in twee golven: één in maart, één in december. En opnieuw werd de metafoor van de reusachtige stekker op een vrachtschip gebruikt als symbool voor de elektriciteitstransmissie via het hoogspanningsnet.

57


ELIA 2009 JAARVERSLAG — SOCIAAL VERSLAG

SPONSORING

58

HET ELIA FONDS: ONTDEKKING EN VERWONDERING VOOR IEDEREEN Elia heeft vanaf zijn oprichting zijn missie ten dienste van de bevoorradingszekerheid en de elektriciteitsmarkt willen vertalen in een sociaal engagement. In samenwerking met de ervaringsdeskundigen van de Koning Boudewijnstichting, de partner bij uitstek op dit vlak, werd in 2001 het Elia Fonds opgericht. De Koning Boudewijnstichting voert overigens het volledig onafhankelijke en transparante beheer van het Fonds. Het Elia Fonds richt zich tot mindervaliden in de ruime zin van het woord: mensen met een mentale, motorische of sensoriële handicap, bejaarden, kansarme gezinnen met jonge kinderen, enz. Het Fonds steunt projecten die aan deze doelgroepen, op dezelfde wijze als aan andere personen, transparante, nietdiscriminerende toegang willen geven tot toeristische, culturele en sportieve vrijetijdsactiviteiten. Het Fonds geniet een jaarlijkse dotatie van ongeveer €  250.000. Het is absoluut niet de bedoeling om taken van de overheid over te nemen: het wil gewoon verder gaan dan de basisverplichtingen. In 2007 werd de doelstelling van het fonds lichtjes aangepast met de klemtoon op verwondering en ontdekking. In 2009 heeft een onafhankelijke jury 22 projecten geselecteerd die, net zoals in 2008, die in belangrijke mate bijdragen tot de integratie van gehandicapte personen in een zo ruim mogelijke context.

PROJECTEN 2009

Accueil et intégration Gemeentebestuur Leglise Mobiel en sportief met de fiets De kangoeroe – Thuisbegeleidingsdienst Extra Olympiades vzw badje Groene halte + TreinTramBus PAD (“Persoonlijke Assistentie bij Dingen die je wil doen”) Ithaca 100% eigen stijl VFG-Oost-Vlaanderen 100% eigen stijl VFG-Jong-Oost-Vlaanderen Van buiten naar binnen – creatief-agogisch snoezelen Vereniging Personen met een Handicap vzw Musicalité et surdité: Si Tom Sawyer m’était conté, avec les doigts. Passe-Muraille Aangepast skiën voor personen in revalidatie Anvasport vzw Spélé-handi Les petits pas Kiten voor specials Recreas watersportclub


Vas-y au Bois de tes rêves! Un pas lunaire vers une autonomie tangible Cap Patrimoine vzw Zitten en toch bewegen met beachvolleybal Beach Projects Vlaamse Ardennen Zin in bos Vereniging voor Bos in Vlaanderen Kajak en triatlon voor personen met een beperking Avalympics A portée de main à l’heure d’aujourd’hui Couleur Café vzw “Doeda“ of nieuwe ontdekkingen doen e-prikkeling De regenboog vzw Animations sensorielles nature Centre régional d’initiation à l’environnement de la Forêt d’Anlier vzw Liefde op het eerste gezicht (een deconstructie van Orpheus en Euridike) Tartaar vzw

TÉLÉVIE Jaren geleden lanceerden medewerkers van Elia in het kader van de actie Télévie een initiatief om fondsen te werven ten voordele van het kankeronderzoek. Elia besliste vervolgens om hun actie te steunen en verleende zijn medewerking om in Corbais een solidariteitsactie te organiseren. In Corbais staat namelijk een hoogspanningsmast van Elia waarop geen enkele geleider aangesloten is, en die wordt gebruikt als oefeninstallatie voor de lijnwerkers. De uitdaging voor iedereen is duidelijk: de eigen angst overwinnen en de hoogspanningsmast beklimmen, in de wetenschap dat elke beklimming euro‘s in het laatje brengt ten voordele van de actie. Het spreekt vanzelf dat de beklimming absoluut veilig is. Ze wordt begeleid door vakmensen van Elia en door een groep paracommando‘s uit de streek van Bergen. Zij waren bereid om op vrijwillige basis de veiligheid van de deelnemers te garanderen.

BELGIAN BUSINESS AWARDS FOR THE ENVIRONMENT De Belgian Business Society organiseert in samenwerking met het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO) een wedstrijd “Belgian Business Awards for the Environment“. Elia gaf in 2009 voor het eerst zijn steun aan deze prijs die een ideaal platform is voor de bekroning van economische ontwikkelingen die tegelijk duurzaam zijn in de tijd én het milieu respecteren. Deze ambities passen perfect in onze missie. Daniel Dobbeni had de eer om tijdens de plechtigheid in aanwezigheid van Prins Filip de prijzen uit te reiken aan de laureaten.

59


60


Als de e beheerder van het transmis transmissienet sienet voor elektriciteit beantwoord beantwoordt dt Elia aan verplichtingen l h op het h gebied b d van transparantie, neutraliteit en nondiscriminatie ten opzichte van alle partijen die bij zijn activiteiten betrokken zijn. De bepalingen inzake corporate governance worden zeer strikt uitgevoerd.

BEHEERSVERSLAG VAN DE ONDERNEMING 61


ELIA 2009 JAARVERSLAG — BEHEERSVERSLAG VAN DE ONDERNEMING

BEHEERSVERSLAG VAN DE ONDERNEMING Elia System Operator heeft de Belgische Corporate Governance Code aangenomen als referentiecode.

SAMENSTELLING BESTUURSORGANEN

62

VOORZITTER

BESTUURDERS

Ronnie Belmans Benoemd als voorzitter voor 3 jaar op 24 juni 2008, Electrabel

Jacqueline Boucher Electrabel

Jean-Marie Laurent Josi Onafhankelijk

Clement De Meersman Onafhankelijk

Ingrid Lieten Onafhankelijk

Johan De Roo Publi-T

Walter Peeraer (tot 12 mei 2009) Electrabel

Jacques de Smet Onafhankelijk

Sophie Dutordoir (vanaf 12 mei 2009) Electrabel

Claude Grégoire Publi-T

Luc Van Nevel Onafhankelijk

VICE-VOORZITTERS

Francis Vermeiren Benoemd als vicevoorzitter voor 3 jaar op 24 juni 2008, Publi-T Thierry Willemarck Benoemd als vicevoorzitter voor 3 jaar op 24 juni 2008, Onafhankelijk


CORPORATEGOVERNANCECOMITÉ

COLLEGE VAN COMMISSARISSEN

• Thierry Willemarck (voorzitter) • Luc Van Nevel • Ingrid Lieten

• Klynveld Peat Marwick Goerdeler Bedrijfsrevisoren, vertegenwoordigd door Alexis Palm

AUDITCOMITÉ • Clement De Meersman (voorzitter) • Claude Grégoire • Jacques de Smet

VERGOEDINGSCOMITÉ

• Ernst & Young Bedrijfsrevisoren, vertegenwoordigd door Jacques Vandernoot

DIRECTIECOMITÉ • Voorzitter en Chief Executive Officer - Daniel Dobbeni • Vicevoorzitter en Chief Corporate Officer - Jacques Vandermeiren • Directeur Grid Services - Hubert Lemmens • Chief Financial Officer - Jan Gesquière

• Jean-Marie Laurent Josi (voorzitter) • Sophie Dutordoir (vanaf 25 juni 2009) • Jacques de Smet

• Chief Executive Officer Elia Engineering - Markus Berger • Directeur Transmission - Roel Goethals • Directeur Customers & Market - Frank Vandenberghe SECRETARIS-GENERAAL

• Pierre Bernard

63


ELIA 2009 JAARVERSLAG — BEHEERSVERSLAG VAN DE ONDERNEMING

RAAD VAN BESTUUR De raden van bestuur van Elia System Operator en Elia Asset zijn elk samengesteld uit 12 leden. De twee raden hebben dezelfde leden. Zij vervullen geen directiefunctie bij Elia System Operator noch bij Elia Asset. De helft van de leden zijn onafhankelijke bestuurders die werden verkozen tijdens de algemene vergadering en die een gunstig eensluidend advies over hun onafhankelijkheid van de CREG hebben ontvangen. In overeenstemming met de wettelijke en statutaire bepalingen worden de raden van bestuur van Elia System Operator en Elia Asset ondersteund door drie comités: een corporategovernancecomité, een auditcomité en een vergoedingscomité. De raden van bestuur zien toe op de efficiëntie van deze ondersteuningscomités. Bovendien heeft de raad van bestuur in 2009 twee tijdelijke ad-hoccomités opgericht teneinde het management van Elia in verschillende projecten te ondersteunen. Naast deze comités werd er op 29 juli 2003 ook een directiecomité opgericht in overeenstemming met artikel 524 bis van het Wetboek van Vennootschappen en met de wet van 29 april 1999 betreffende de organisatie van de elektriciteitsmarkt.

64

De mandaten van voorzitter en vicevoorzitters van de raden van bestuur van Elia System Operator en Elia Asset werden door de raden van bestuur van Elia System Operator en Elia Asset van 24 juni 2008 voor onbepaalde termijn vernieuwd.

BENOEMING VAN DE BESTUURDERS De algemene vergadering van 10 mei 2005 heeft zes nietonafhankelijke en zes onafhankelijke bestuurders benoemd. De algemene vergadering van 9 mei 2006 heeft Ingrid Lieten benoemd als onafhankelijk bestuurder ter vervanging van Hilde  Laga, uittredend bestuurder, en de algemene vergadering van 8 mei 2007 heeft Jacqueline Boucher benoemd als bestuurder ter vervanging van Willy Bosmans, uittredend bestuurder. Sophie Dutordoir werd tijdens de gewone algemene vergadering van 12 mei 2009 benoemd als bestuurder ter vervanging van Walter Peeraer, uittredend bestuurder. Al deze bestuurmandaten verstrijken na afloop van de algemene vergadering van 2011. De termijn van zes jaar wijkt af van de periode van vier jaar die de Belgische Corporate Governance Code aanbeveelt en is gerechtvaardigd wegens de technische, financiële en juridische complexiteit die eigen is aan de taken van de transmissienetbeheerder. Het dient aangestipt dat de corporategovernancevoorschriften m.b.t. de benoeming van de leden van de raden van bestuur van Elia System Operator en Elia Asset onderworpen zijn aan specifieke procedures voor de benoeming van onafhankelijke en niet-onafhankelijke leden van de raad van bestuur en zijn comités, alsook voor de rol van deze laatste. Deze bepalingen worden vastgesteld door de wet van 29 april 1999 betreffende de organisatie van de elektriciteitsmarkt. In de praktijk worden de niet-onafhankelijke bestuurders benoemd op voordracht van de aandeelhouders. De onafhankelijke bestuurders worden benoemd volgens een procedure vastgelegd in de wet van 29 april 1999 betreffende de organisatie van de elektriciteitsmarkt en de statuten van de onderneming. Het corporategovernancecomité onderzoekt het upto-date curriculum vitae van elke kandidaat en een verklaring op erewoord inzake de onafhankelijkheidscriteria die overeenkomstig de wettelijke en statutaire bepalingen op Elia van toepassing zijn. De algemene vergadering benoemt vervolgens de onafhankelijke bestuurders. De benoemingen worden voor eensluidend advies inzake onafhankelijkheid voorgelegd aan de CREG, die over elke onafhankelijke bestuurder haar advies moet uitbrengen. Een gelijkaardige procedure is toepasbaar in geval van benoeming door coöptatie door de raad van bestuur. Het corporategovernancecomité oefent dus de taken van een benoemingscomité voor de onafhankelijke bestuurders uit. Ingrid Lieten heeft op 15 juli 2009 haar ontslag ingediend bij de raad van bestuur. Dit ontslag zal effectief worden wanneer er in haar vervanging wordt voorzien.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — BEHEERSVERSLAG VAN DE ONDERNEMING

BENOEMING VAN DE LEDEN VAN DE COMITÉS

COLLEGE VAN COMMISSARISSEN

De mandaten van de voorzitters, vicevoorzitters en leden van de verschillende comités die de raad van bestuur ondersteunen, werden door de raad van bestuur van 24 juni 2008 voor onbepaalde tijd vernieuwd.

De algemene vergadering van 13 mei 2008 heeft Ernst & Young Bedrijfsrevisoren en Klynveld Peat Marwick Goerdeler Bedrijfsrevisoren benoemd als commissarissen. Zij worden respectievelijk vertegenwoordigd door Jacques Vandernoot en Alexis Palm.

Sophie Dutordoir werd door de raad van bestuur van 25 juni 2009 benoemd als lid van het vergoedingscomité ter vervanging van Walter Peeraer.

TIJDELIJKE AD-HOCCOMITÉS

De emolumenten van elk van de commissarissen werden vastgelegd op € 111.250 per boekjaar van 12 maanden voor de vennootschappen Elia System Operator, Elia Asset en Elia Engineering. Dit bedrag is jaarlijks indexeerbaar. Zij werden benoemd voor een periode van drie jaar. Hun mandaat verstrijkt na afloop van de gewone algemene vergadering van het boekjaar dat wordt afgesloten op 31 december 2010.

Overeenkomstig artikel 522 van het Wetboek van Vennootschappen heeft de raad van bestuur in 2009 verschillende tijdelijke ad-hoccomités opgericht om het management van Elia in bepaalde dossiers bij te staan.

Er werden door de commissarissen bijkomende emolumenten gevraagd van € 152.991,45 voor taken die werden verricht m.b.t. de IFRS-rekeningen, fiscaal advies en andere speciale opdrachten.

AD-HOCCOMITÉ

Dit comité werd opgericht om indien nodig het directiecomité en de raad van bestuur bij te staan bij de studie van bepaalde projecten met een ruime internationale draagwijdte.

ACTIVITEITENVERSLAG VAN DE RAAD VAN BESTUUR

De leden van dit comité zijn Sophie Dutordoir, Jean-Marie Laurent Josi, Luc Van Nevel, Jacques de Smet en Claude Grégoire.

Krachtens de wet van 29 april 1999 oefent de raad van bestuur de volgende bevoegdheden uit:

Dit comité heeft tweemaal vergaderd.

• hij bepaalt het algemene beleid van de vennootschap;

AD-HOCCOMITÉ “STRUCTUUR VAN DE ELIA-GROEP”

Dit comité heeft eenmaal vergaderd en is samengesteld uit Sophie Dutordoir, Jacques de Smet, Jean-Marie Laurent Josi, Luc Van Nevel en Claude Gregoire. Dit comité onderzoekt in voorkomend geval de verscheidene mogelijke structuren van de Elia groep, meer bepaald in het kader van eventuele internationale participaties die de groep zou kunnen verwerven.

• hij oefent de bevoegdheden uit die hem worden toegekend door of krachtens het Wetboek van Vennootschappen, met uitzondering van de bevoegdheden die aan het directiecomité worden toevertrouwd of overgedragen; • hij staat in voor het algemene toezicht op het directiecomité met naleving van de wettelijke beperkingen inzake de toegang tot de commerciële gegevens en andere vertrouwelijke gegevens over de netgebruikers en hun verwerking; • hij oefent de bevoegdheden uit die hem door de statuten worden toegekend. In 2009 vergaderde de raad van bestuur vijfmaal. De volgende leden lieten zich op één of meerdere vergaderingen van de raad verontschuldigen: • Jacqueline Boucher (25 juni 2009 en 26 november 2009) • Sophie Dutordoir (27 augustus 2009) • Thierry Willemarck (19 februari 2009 en 27 augustus 2009) • Johan de Roo (14 februari 2009 en 24 juni 2009) • Ingrid Lieten (27 augustus 2009 en 26 november 2009) • Jean-Marie Laurent Josi (27 augustus 2009) Indien een lid niet aanwezig kan zijn, laat hij zich over het algemeen vertegenwoordigen. In overeenstemming met de statutaire bepalingen kan schriftelijk een volmacht worden gegeven aan een ander lid van de raad. Geen enkele volmachthouder kan meer dan twee bestuurders vertegenwoordigen.

65


ELIA 2009 JAARVERSLAG — BEHEERSVERSLAG VAN DE ONDERNEMING

BELANGRIJKE GEBEURTENISSEN IN 2009

NIEUWE AANDEELHOUDER VAN CORESO NV 66

National Grid, de Britse transmissienetbeheerder, heeft Elia en RTE, de Belgische en Franse TNB’s, vervoegd als nieuwe aandeelhouder van Coreso NV, het eerste technische coördinatiecentrum van meerdere transmissienetbeheerders. De drie TNB’s – Elia, RTE en National Grid – bezitten voortaan ieder één derde van het kapitaal. Coreso werd opgericht op 19 december 2008 en ving zijn activiteiten aan op 16 februari 2009. Zijn maatschappelijke zetel is gevestigd in Brussel. Sinds het zijn activiteiten op 16 februari vorig jaar heeft aangevangen, levert Coreso aan de nationale controlecentra geïntegreerde diensten voor de prognoseanalyse van de netveiligheid in Noord-West-Europa. De participatie van National Grid stelt Coreso in de mogelijkheid om operationele uitwisselingen tussen het Verenigd Koninkrijk en het Europese vasteland te ontwikkelen. Het zal instaan voor de follow-up van de stromen op de HVDCverbinding IFA (die Frankrijk met Groot-Brittannië verbindt) en hun invloed op de netten aan beide zijden van het Kanaal. Deze nieuwe stap voorwaarts zal de operationele veiligheid van de elektrische systemen en de fluïditeit van de energieuitwisselingen tussen het Verenigd Koninkrijk en het Europese vasteland vergroten. In juli 2009 heeft Coreso zijn activiteiten voortdurend uitgebreid; het bezorgt aan de TNB’s om de 15 minuten, 24 uur op 24 en 7 dagen op 7 veiligheids- en netbewakingsanalyses.

KAPITAALVERHOGING De buitengewone algemene vergadering van Elia System Operator van 14 oktober 2009 heeft besloten om over te gaan tot een dubbele kapitaalverhoging voorbehouden aan het personeel. Deze bestaat uit een eerste kapitaalverhoging in 2009 (“kapitaalverhoging 2009”) voor een maximumbedrag van € 4.400.000, en een tweede kapitaalverhoging in 2010 (“kapitaalverhoging 2010”) voor een maximumbedrag van € 600.000. Hiervoor worden nieuwe aandelen van categorie B uitgegeven met opheffing van het voorkeurrecht van de bestaande aandeelhouders ten gunste van de personeelsleden van de vennootschap of haar dochterondernemingen. Dit kan in voorkomend geval gebeuren onder de pariwaarde van bestaande aandelen van dezelfde categorie. De buitengewone algemene vergadering heeft beslist om de uitgifteprijs van kapitaalverhoging 2009 en 2010 vast te stellen op een bedrag gelijk aan het gemiddelde van de slotkoersen van de 30 kalenderdagen respectievelijk voorafgaand aan 30 oktober 2009 en 6 januari 2010, verminderd met 16,66%. De kapitaalverhoging 2009 werd gerealiseerd en onderschreven ten belope van € 4.397.711,50. Er werden 193.306 aandelen uitgegeven. Het maatschappelijk kapitaal van Elia System Operator werd verhoogd met € 1.201.294.911,24 tot € 1.205.692.622,74 en het aantal aandelen dat het maatschappelijk kapitaal vertegenwoordigt werd op 48.270.255 gebracht. Bijgevolg werden artikelen 4.1 en 4.2 van de statuten over het maatschappelijk kapitaal en het aantal aandelen gewijzigd.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — BEHEERSVERSLAG VAN DE ONDERNEMING

STATUTAIRE WIJZIGINGEN De statuten van Elia System Operator werden op 21 december 2009 gewijzigd om het kapitaal aan te passen naar aanleiding van de kapitaalverhoging 2009 zoals hierboven vermeld. Ze werden eveneens aangepast op 14 oktober 2009 om de verschillende wetswijzigingen in aanmerking te nemen.

VERWERVING DOOR DE VENNOOTSCHAP VAN HAAR EIGEN AANDELEN De machtiging aan de raad van bestuur inzake de verwerving door de vennootschap van haar eigen aandelen in geval van een dreigende ernstige schade, zoals bepaald in artikel 38 van de statuten, werd vernieuwd voor een periode van drie jaar te tellen vanaf de bekendmaking van de buitengewone algemene vergadering van 14 oktober 2009.

OBLIGATIELENING Op 7 april 2009 heeft Elia met succes een obligatielening uitgegeven van € 1 miljard in 2 gedeelten (“Eurobond”). De transactie omvat een gedeelte van € 500 miljoen op 4 jaar en een gedeelte van € 500 miljoen op 7 jaar. De obligaties zijn genoteerd op de beurs van Luxemburg. Op 25 maart 2009 bevestigde Standard & Poor’s de stabiele rating A- van Elia.

VERGOEDINGSCOMITÉ Naast zijn gebruikelijke taken ter ondersteuning van de raad van bestuur heeft het vergoedingscomité krachtens de wet van 29 april 1999 ook de taak om voor de raad van bestuur aanbevelingen te formuleren over het vergoedingsbeleid en de vergoedingen van de leden van het directiecomité. Het vergoedingscomité heeft viermaal voltallig vergaderd. Eenmaal per jaar evalueert de vennootschap haar kaderpersoneel in overeenstemming met haar performance management beleid. Dit beleid is ook van toepassing op de leden van het directiecomité. Op deze manier evalueert het vergoedingscomité de leden van het directiecomité op basis van een aantal kwalitatieve en kwantitatieve gemeenschappelijke en individuele doelstellingen. Het dient aangestipt dat het vergoedingsbeleid betreffende het variabele gedeelte van het directiecomité werd aangepast om rekening te houden met de invoering van de meerjarentarieven. Het gevolg hiervan is dat het loonbeleid van de leden van het directiecomité sinds 2008 onder andere een jaarbonus en een participatie op lange termijn (verbonden aan het behalen van factor Y) omvat. De jaarlijkse bonus bestaat uit twee delen: de realisatie van kwantitatieve collectieve doelstellingen en de persoonlijke prestatie.

De collectieve doelstellingen die voor 2009 door het directiecomité werden voorgesteld omvatten, naast de reeds in 2008 aangewende kwantitatieve doelstellingen, een nieuw element inzake de herfinanciering van de onderneming. De criteria ter verwezenlijking van deze doelstellingen zijn strenger dan deze die in 2008 werden toegepast. Het comité heeft ook onderzocht in hoeverre het Directiecomité de vooropgestelde doelstellingen inzake bepaalde ondernemingsprojecten heeft gerealiseerd en hoe het de kapitaalverhoging voor de jaren 2009-2010 die aan het personeel is voorbehouden heeft georganiseerd.

AUDITCOMITÉ Naast zijn gebruikelijke bevoegdheid om assistentie te verlenen aan de raad van bestuur, heeft het auditcomité krachtens de wet van 29 april 1999 de taak de rekeningen na te kijken en de budgetten te controleren, de audits op te volgen, de betrouwbaarheid van de financiële informatie te evalueren, de interne controle te beoordelen evenals de efficiëntie van de interne risicobeheersystemen te controleren. Het auditcomité is bevoegd om een onderzoek in te stellen in alle aangelegenheden die het aanbelangt. Daartoe beschikt het over de nodige middelen, heeft het toegang tot alle informatie met uitzondering van de commerciële gegevens betreffende de netgebruikers en kan het bij interne en externe experts advies inwinnen. Het auditcomité heeft in 2009 viermaal vergaderd. De drie bestuurders die lid zijn van het comité waren telkens aanwezig met uitzondering van het auditcomité van 19 februari en van 26 november waar dhr. Claude Grégoire zich heeft laten verontschuldigen. Het comité heeft de jaarrekening van 2008 onderzocht, zowel in Belgian GAAP als in IFRS. Het comité heeft vervolgens de kwartaalresultaten van 31 maart 2009, de halfjaarlijkse resultaten van 30 juni 2009 en de cijfers over de eerste drie kwartalen van 30 september 2009 conform de Belgian GAAP en de IFRS-regels geanalyseerd. Het comité heeft kennis genomen van de uitgevoerde audits en aanbevelingsopdrachten. Verder werd de verdere uitbreiding rond het Risk Management binnen de onderneming toegelicht en door het Comité aanvaard. Voor elk van de audits en aanbevelingsopdrachten werd een actieplan opgesteld om de kwaliteit van de procedures, de communicatie erover en de toepassing ervan te verbeteren. Het comité heeft de opvolging van de actieplannen m.b.t. de audits et het risk management opgevolgd vanuit verschillende invalshoeken (planning, resultaten, prioriteiten) en dit onder andere op basis van een activiteitenverslag van de dienst interne audit. Het comité kwam hierbij tot het besluit dat deze actieplannen correct en binnen de afgesproken termijnen werden uitgevoerd. Het auditplan voor 2010 werd door het comité voorgesteld en goedgekeurd.

67


ELIA 2009 JAARVERSLAG — BEHEERSVERSLAG VAN DE ONDERNEMING

CORPORATEGOVERNANCECOMITÉ

68

Naast zijn gebruikelijke ondersteunende bevoegdheid van de raad van bestuur heeft het corporategovernancecomité krachtens de wet van 29 april 1999 de taak kandidaten voor te stellen voor de mandaten van onafhankelijk bestuurder, voorafgaande goedkeuring te verlenen voor de benoeming van de leden van het directiecomité, op verzoek van elke onafhankelijke bestuurder, van de voorzitter van het directiecomité of van de CREG, ieder belangenconflict te onderzoeken tussen enerzijds de netbeheerder en anderzijds een dominerende aandeelhouder of een met een dominerende aandeelhouder geassocieerde of verbonden onderneming, en daarover verslag uit te brengen. Deze laatste opdracht heeft tot doel de onafhankelijkheid van de bestuurders te versterken in aanvulling op de procedure voorzien in artikel 524 van het Wetboek van Vennootschappen, die de onderneming ook toepast. Het comité heeft ook de opdracht zich uit te spreken over gevallen van onverenigbaarheid bij de leden van de directie en het personeel en te waken over de toepassing van de bepalingen van artikelen 9 en 9ter van de wet van 29 april 1999 betreffende de organisatie van de elektriciteitsmarkt, de efficiëntie ervan te beoordelen in het licht van de doelstellingen inzake onafhankelijkheid en onpartijdigheid van het beheer van het transmissienet en hierover jaarlijks een verslag in te dienen bij de CREG. Het comité heeft in 2009 tweemaal vergaderd. Alle leden waren aanwezig op de vergaderingen, uitgezonderd Ingrid Lieten op de vergadering van 26 november. Het comité wordt geregeld geïnformeerd over belangrijke dossiers zoals de aankoop van ondersteunende diensten en de inhoud van de portefeuille met infrastructuurprojecten zodat het kan nakijken hoe het staat met de openstelling van de elektriciteitsmarkt. Dit gebeurt met inachtneming van de vertrouwelijkheidsregels. Naast deze weerkerende onderwerpen worden naargelang van de prioriteiten ook specifieke onderwerpen op de agenda van de verschillende comités geplaatst.

EVALUATIE De raad van bestuur van Elia System Operator heeft in 2007 een formele procedure georganiseerd voor de evaluatie van zijn werking. Dit gebeurde in overeenstemming met de bepalingen (artikel 4.1.1 en volgende) van de code inzake deugdelijk bestuur van ondernemingen die van toepassing is op beursgenoteerde ondernemingen in België, bekend als de “Belgische Corporate Governance Code”. Een dergelijke procedure wordt in toepassing van de regels voor deugdelijk bestuur om de 2 tot 3 jaar georganiseerd. De volgende evaluatie zal plaatsvinden in 2010.

DIRECTIECOMITÉ Het directiecomité van de transmissienetbeheerder is, in overeenstemming met de wet van 29 april 1999, belast met het beheer van het elektriciteitsnet, het dagelijkse beheer van de netbeheerder, de uitoefening van de overige bevoegdheden die de raad van bestuur toekent, evenals de uitoefening van de overige bevoegdheden die aan het directiecomité door de statuten worden toegekend. Het directiecomité houdt gewoonlijk ten minste één maal per maand een formele vergadering. De leden komen ook wekelijks samen in het kader van informele vergaderingen. In 2009 heeft het directiecomité elf maal vergaderd. Een lid dat niet aanwezig kan zijn, laat zich gewoonlijk vertegenwoordigen. Het afwezige lid kan schriftelijk volmacht geven aan een ander lid van het directiecomité in overeenstemming met het interne reglement van het directiecomité. Geen enkele volmachthouder mag meer dan twee directieleden vertegenwoordigen. Het comité brengt ieder kwartaal aan de raad van bestuur verslag uit over de financiële situatie van de vennootschap (meer bepaald over de overeenstemming tussen het budget en de resultaten) en op elke raad over het beheer van het transmissienet. In het kader van het beheer van het transmissienet heeft het directiecomité de raad van bestuur op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen van de wetgeving en de rechtspraak die toepasbaar zijn op de vennootschap, van de belangrijke beslissingen van de regulatoren en de besturen, alsook van het netbeheer, de situatie van de filialen, de gebeurtenissen die van belang zijn voor de onderneming, de obligatielening (“Eurobond”), de oprichting en de uitbreiding van het aandeelhouderschap van Coreso, en de ontwikkeling van internationale projecten.

GEDRAGSCODE Elia beschikt over een gedragscode die moet worden nageleefd door de personen die binnen de groep het meest in aanmerking komen om toegang te krijgen tot bevoorrechte informatie (“personen met voorkennis”). Deze gedragscode bevat een reeks regels die een kader bieden voor de beursverrichtingen van deze “personen met voorkennis” in overeenstemming met de bepalingen in richtlijn 2003/6/EG betreffende handel met voorkennis en marktmanipulatie en in de wet van 2  augustus 2002 betreffende het toezicht op de financiële sector en andere financiële diensten. De raad van bestuur heeft de gedragscode op 22  december 2005 goedgekeurd. De secretaris-generaal dient erop toe te zien dat deze code en de actualisering ervan naar behoren worden toegepast.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — BEHEERSVERSLAG VAN DE ONDERNEMING

VERGOEDING VAN DE LEDEN VAN DE RAAD VAN BESTUUR EN HET DIRECTIECOMITÉ BELEID VOOR DE VERGOEDING EN HET VERGOEDSNIVEAU VAN DE LEDEN VAN DE RAAD VAN BESTUUR

Deze bedragen werden berekend op grond van 5 vergaderingen van de raden van bestuur in 2009. De audit- en vergoedingscomités hebben viermaal vergaderd. Het corporategovernancecomité heeft tweemaal vergaderd.

EMOLUMENTEN

De vergoeding van de bestuurders bestaat uit een basisvergoeding van € 25.000 per jaar (€ 12.500 voor Elia System Operator en € 12.500 voor Elia Asset) en een bijkomende vergoeding van € 800 (€ 400 voor Elia System Operator en € 400 voor Elia Asset) per bijkomende vergadering na de achtste vergadering van de raad van bestuur binnen hetzelfde jaar, met inbegrip van de vergaderingen met de regulatoren. Deze twee vergoedingen worden verhoogd met een supplement van 50% voor de voorzitter en van 20% voor iedere vicevoorzitter van de raad van bestuur.

De algemene vergadering van aandeelhouders heeft het beleid inzake de vergoeding van de bestuurders goedgekeurd. Het ontwerp van vergoedingsbeleid werd door de raad van bestuur voorgesteld op grond van het ontwerp van vergoedingsbeleid dat door het vergoedingscomité werd uitgewerkt. Het totale bedrag van de vergoedingen die in 2009 aan de twaalf bestuurders van Elia werden betaald, beloopt € 494.472 (€ 247.236 voor Elia System Operator en € 247.236 voor Elia Asset), met inbegrip van de indexatie. De tabel hieronder vermeldt de brutobedragen die individueel aan iedere bestuurder werden toegekend: Ronnie Belmans

43.548 €

Jacqueline Boucher

29.032 €

Clement De Meersman

36.928 €

Johan De Roo

29.032 €

Claude Grégoire

50.864 €

Ingrid Lieten

18.000 €

Jean-Marie Laurent Josi

50.864 €

Walter Peeraer/Sophie Dutordoir

50.864 €

Luc Van Nevel

49.936 €

Francis Vermeiren

34.838 €

Jacques de Smet

58.760 €

Thierry Willemarck

41.806 €

Het aantal vergaderingen van de tijdelijke ad-hoccomités wordt hierboven vermeld. Deze bedragen zijn bruto en omvatten de sociale lasten en andere inhoudingen die vervolgens moeten worden uitgevoerd.

Er wordt eveneens een vaste aanvullende vergoeding van € 6.000 per jaar per comité (€ 3.000 voor Elia System Operator en € 3.000 voor Elia Asset) toegekend aan de bestuurders die lid zijn van een ondersteunend comité van de raad van bestuur. In dit kader wordt een extra vergoeding van € 800 (€ 400 voor Elia System Operator en € 400 voor Elia Asset) toegekend per extra vergadering van een comité die wordt bijgewoond (m.a.w. per vergadering boven de drie vergaderingen waarop de forfaitaire vergoedingen berekend zijn). Dit geldt ook voor de vergaderingen met de regulatoren. Deze vergoedingen dekken alle kosten en worden geboekt bij de bedrijfskosten van de vennootschap. Ze worden jaarlijks geïndexeerd op basis van de index van de consumptieprijzen. Alle vergoedingen worden evenredig in verhouding met de duur van het mandaat van bestuurder toegekend. Op het einde van elk 1ste, 2de en 3de kwartaal wordt er een voorschot op de jaarlijkse emolumenten aan de bestuurders betaald. Het voorschot wordt berekend op grond van de

69


ELIA 2009 JAARVERSLAG — BEHEERSVERSLAG VAN DE ONDERNEMING

geïndexeerde basisvergoeding en in evenredige verhouding met de duur van het bestuurdersmandaat tijdens het betrokken kwartaal. In december van het lopende jaar wordt er een afrekening gemaakt die rekening houdt met de eventuele bijkomende vergoedingen ter aanvulling van de basisvergoeding. Er zijn geen andere voordelen in natura, aandelenopties, kredieten of voorschotten voor de bestuurders voorzien.

STORTINGEN IN HET EXTRALEGAAL PENSIOENSYSTEEM

Sinds 2007 zijn alle pensioenplannen voor de directeurs van het type “vaste premies”. In 2009 heeft Elia System Operator een totaal bedrag van € 94.449,56 gestort als extralegale pensioenpremies voor de voorzitter van het directie comité. Deze premies bedragen € 284.610,18 (respectievelijk € 148.449,90 voor Elia System Operator en € 136.160,28 voor Elia Asset) voor de andere leden van het directiecomité. OVERIGE VOORDELEN

BELEID VOOR DE VERGOEDING EN HET VERGOEDINGSNIVEAU VAN DE LEDEN VAN HET DIRECTIECOMITÉ VERGOEDINGEN

70

Het vergoedingscomité evalueert één maal per jaar de leden van het directiecomité. De evolutie in het basissalaris is afhankelijk van de positionering van elk directielid ten opzichte van het referentieloon in de algemene markt en van de beoordeling van de individuele prestaties. Sinds 2004 wordt de Haymethodologie toegepast om het gewicht van elke directiefunctie te bepalen en een marktconforme verloning te waarborgen. Daarnaast evalueert het vergoedingscomité de leden van het directiecomité op het einde van het jaar op een aantal kwalitatieve en kwantitatieve objectieven. Het variabele gedeelte van de vergoeding bestaat sinds 2008 uit twee pijlers. De eerste pijler is gebaseerd op het behalen van een aantal doelstellingen die in het begin van elk jaar worden vastgelegd door het vergoedingscomité, waarbij maximaal 25% van de variabele vergoeding betrekking heeft op individuele objectieven en 75% op het behalen van 6 collectieve doelstellingen. De tweede pijler van de variabele verloning is gebaseerd op meerjarencriteria die vastgelegd worden voor 4 jaar. In 2009 werden geen vergoedingen toegekend onder deze tweede pijler.

De toekenning van de overige voordelen aan de leden van het directiecomité, zoals het gewaarborgd inkomen in geval van langdurige ziekte en ongeval, de verzekeringen voor gezondheidszorg en ziekenhuisopname, de verzekeringen bij invaliditeit of overlijden, de tarifaire voordelen, de overige premies, de tussenkomst in de kosten voor openbaar vervoer, de terbeschikkingstelling van een dienstwagen en andere kleine voordelen, gebeuren volgens de regels die gelden voor de kaderleden in de onderneming. De kosten van de overige voordelen in 2009 worden geraamd op € 32.465,84 voor de voorzitter van het directiecomité en op € 225.693,10 (respectievelijk € 104.957,26 voor Elia System Operator en € 120.735,84 voor Elia Asset) voor de andere leden van het directiecomité. In 2009 werd bij Elia geen aandelenoptieplan voor het directiecomité toegekend.

AANDELEN IN HET BEZIT VAN DE LEDEN VAN HET DIRECTIECOMITÉ De voorzitter van het directiecomité van Elia System Operator bezit 6.998 aandelen van Elia System Operator; de andere leden van het directiecomité verwierven samen 16.991 aandelen. Elia heeft tot op heden geen langetermijnbeleid voor de toekenning van aandelen ingevoerd.

BASIS- EN VARIABELE VERGOEDINGEN

Er dient te worden opgemerkt dat alle leden van het directiecomité van Elia het statuut van werknemer hebben. De brutovergoeding van de voorzitter van het directiecomité, die wordt betaald door Elia System Operator, bedraagt in 2009 € 538.260,95, waarvan 35,22% onder de vorm van een variabele vergoeding. De vergoedingen die Elia aan de overige leden van het directiecomité in 2009 heeft betaald, bedragen € 1.717.525,11 (respectievelijk € 895.284,64 voor Elia System Operator en € 822.240,46 voor Elia Asset), waarvan 27,57% onder de vorm van een variabele vergoeding. In totaal werd in 2009 aldus € 2.255.785,57 aan de leden van het directiecomité uitgekeerd.

BEPALINGEN VAN DE ARBEIDSOVEREENKOMSTEN VAN DE LEDEN VAN HET DIRECTIECOMITÉ De bepalingen in de arbeidsovereenkomsten van de leden van het directiecomité, met inbegrip van de voorzitter van het directiecomité, bevatten op het ogenblik van hun indiensttreding geen bijzondere voorwaarden bij ontslag.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — BEHEERSVERSLAG VAN DE ONDERNEMING

BESCHRIJVING VAN DE RISICO’S EN ONZEKERHEDEN WAARMEE HET BEDRIJF GECONFRONTEERD WORDT De dienst Interne Audit & Enterprise Risk Management heeft in 2009, op verzoek van het Auditcomité, een pragmatisch en gecoördineerd beleid opgezet om de relevante risico‘s van Elia te identificeren, te evalueren en te beheren. Deze ERMbenadering (Elia Risk Management) wil ook de bedrijfscultuur rond risicobeheer ontwikkelen.

Anderzijds hangt de omzet van Elia eveneens af van de hoeveelheid energie die via het net wordt vervoerd en wordt hij dus rechtstreeks beïnvloed door het niveau van de economische activiteit van zijn klanten. Het lagere verbruik van de residentiele klanten als gevolg van de vertraging van de economische activiteit in 2009 leidt dus tot lagere inkomsten dan gepland in het door de regulator goedgekeurde budget. Volgens de geldende wetgeving moeten dit tekort en de extra kosten die uit de behoefte aan extra financiering volgen, gecompenseerd worden bij de vastlegging van de tarieven van de volgende regulatoire periode. Het effect op het elektriciteitsverbruik van de verschillende klantsegmenten en de onzekerheid over de vooruitzichten voor herstel van de economische activiteit bij de industriële klanten blijven dus een risico voor de inkomsten op korte termijn van Elia. Regionaal

1. REGLEMENTAIRE RISICO’S EN INKOMSTENRISICO’S Internationaal

Hoewel Elia proactief anticipeert op de Europese regelgeving, kunnen de nieuwe richtlijnen en regels die op Europees niveau worden voorbereid of die op omzetting in Belgisch recht wachten, altijd bepaalde onzekerheden meebrengen. Elia behoort tot de koplopers in Europa, als men de punten bekijkt die deel uitmaken van het derde pakket maatregelen m.b.t. de ontwikkeling van een eenheidsmarkt voor elektriciteit en aardgas, dat werd opgesteld door de Europese Commissie. Dit geldt in het bijzonder m.b.t. de onafhankelijkheid en de onpartijdigheid van het management. De omzetting in Belgisch recht van de bepalingen van dit derde Europese pakket, die vóór maart 2011 moet plaatsvinden, brengt onzekerheid mee m.b.t. het kader waarin Elia op middellange termijn zal functioneren. Elia behoort bovendien tot de stichtende leden van ENTSO-E, de Europese organisatie van netbeheerders die werd opgericht in december 2008 en die 42 transmissienetbeheerders telt uit 34 landen, waaronder de landen van de Europese Unie. Deze vereniging zal onder andere de rol op zich nemen van het Europees Netwerk van Transmissienetbeheerders, die wordt bepaald in het derde pakket. Daniel Dobbeni neemt overigens voor twee jaar het voorzitterschap waar van de vereniging. Nationaal

Het Belgische wettelijke kader werd vastgelegd bij de omzetting van de eerste Europese richtlijn over de interne elektriciteitsmarkt in de Elektriciteitswet van 29 april 1999. De nettowinst van de vennootschap wordt in ruime mate bepaald door de wettelijk vastgelegde billijke vergoeding. Het reguleringsmechanisme dat sinds 1 januari 2008 op Elia van toepassing is, heeft een “incentive“ ingevoerd en meerjarentarieven. Het resultaat van Elia zal dus elk jaar (positief of negatief) beïnvloed worden door de verwezenlijking en/of de eventuele overschrijding van de efficiëntieverbeteringsfactor, de evolutie van de lineaire obligaties (OLO) en de analyse van de regulator omtrent eventuele kruis-subsidiëringen tussen de beheersbare en de niet-beheersbare kosten.

Het reglementaire kader houdt ook risico’s in op regionaal vlak. Zo kunnen tegenstrijdigheden tussen de verschillende regelgevingen, bijvoorbeeld wat de technische reglementen betreft, voor Elia de uitoefening van zijn taken bemoeilijken. De evolutie in de regelgeving, en de wijzigingen die in de toekomst zullen worden aangebracht, kunnen ook een impact hebben op de aansprakelijkheid van de vennootschap bij een stroomonderbreking, of, in het kader van een eventuele staatshervorming, op de bevoegdheidsverdeling tussen het federale en het regionale niveau (bijvoorbeeld met betrekking tot de goedkeuring van de transmissietarieven). 2. OPERATIONELE RISICO’S Bevoorradingszekerheid

Bij de criteria voor de operationele en de investeringsplanning houdt Elia rekening met een adequaat niveau van reservecapaciteit voor de actieve en reactieve energie. Elia zoekt systematisch naar de meest doeltreffende en rendabele manier om de beschikbaarheid van deze reserves contractueel vast te leggen. Elia analyseert zowel op nationaal als op Europees niveau hoe het groeiend aandeel van de productie-eenheden voor elektriciteit uit hernieuwbare (maar variabele) bronnen in het elektrische systeem kan worden geïntegreerd. De stijgende trend, ook op Europees niveau, van het aantal eenheden op basis van warmtekrachtkoppeling en op basis van hernieuwbare energie die aangesloten worden op de distributienetten, en de toekomstige aansluiting van grote offshore windmolenparken brengen nieuwe uitdagingen mee op het vlak van het operationele beheer van de netten en de verdere uitbouw van de netinfrastructuren. Bij de ontwikkeling van bestaande en toekomstige aansluitingen, de veranderende tendensen in de afnames en de versterking van de interconnectiecapaciteit spelen toelatingen en vergunningen die door lokale, regionale, nationale en zelfs internationale instanties moeten worden afgeleverd.

71


ELIA 2009 JAARVERSLAG — BEHEERSVERSLAG VAN DE ONDERNEMING

Het tijdig verkrijgen van deze vergunningen en goedkeuringen vormt een risico voor de tijdige uitvoering van dergelijke projecten. Deze toelatingen en vergunningen kunnen bovendien worden betwist voor de bevoegde rechtbanken en gerechtshoven. Zij kunnen bepalen of een betrokken netinfrastructuur al dan niet in dienst kan blijven. Stroomonderbrekingen

72

Met een Average Interruption Time (AIT) ruim onder 0,001% behoort het hoogspanningsnet van Elia tot de meest betrouwbare in Europa. Toch kunnen zich in dit net, zoals in eender welk ander systeem, gebeurtenissen voordoen die de goede werking van één of meerdere infrastructuurelementen onderbreken. In de meeste gevallen hebben deze gebeurtenissen geen enkele impact op de stroomtoevoer bij de verbruikers, omdat het door Elia beheerde net een vermaasde structuur heeft. Hierdoor kunnen de aangesloten gebruikers langs verschillende wegen bereikt worden. In extreme gevallen kan het elektrische systeem nochtans volledig uitvallen (lokale of algemene black-out). Dergelijke onderbrekingen kunnen worden veroorzaakt door natuurlijke fenomenen of onvoorziene gebeurtenissen, maar ook door operationele problemen in België of in het buitenland. Elia houdt op geregelde tijdstippen crisisoefeningen om optimaal te kunnen inspelen op de meest onverwachte en extreme situaties. De algemene voorwaarden van de standaardcontracten beperken de aansprakelijkheid van Elia tot een redelijk niveau. Het verzekeringsbeleid streeft overigens naar dekking van de financiële impact van deze risico’s. IT-risico

Het falen van het IT-netwerk en de ondersteunende IT-systemen voor het beheer van het elektrische systeem kan resulteren in problemen op het gebied van de werking van het elektrische systeem. Elia neemt de nodige maatregelen om het IT-netwerk en de bijbehorende IT-systemen in de mate van de technische en financiële mogelijkheden te ontdubbelen en te verbeteren. Elia heeft “Disaster Recovery“-plannen opgesteld voor de meest cruciale IT-systemen en test deze geregeld. Het is echter onmogelijk de eventualiteit van een storing op componenten van het IT-net en de IT-systemen volledig uit te sluiten. Voor Elia komt het erop aan om bij storing van deze systemen de impact voor zijn klanten maximaal te beperken.

Milieurisico

Uitgaven die worden gedaan om conform te zijn met de milieuwetgeving kunnen de resultaten van Elia beïnvloeden. Dat geldt ook voor kosten die worden gemaakt voor de uitvoering van preventieve of remediërende maatregelen of om in te gaan op de vragen van derden. Het milieubeleid wordt uitgewerkt en opgevolgd om deze risico’s onder controle te houden. Elia legt aangepaste provisies aan telkens als de aansprakelijkheid van Elia met betrekking tot saneringskwesties in het geding kan komen. Dit was al het geval voor het Vlaams Gewest en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest geldt vanaf 1 januari 2010 een nieuwe ordonnantie voor bodemvervuiling. Ook in het Waals Gewest geldt sinds 18 mei 2009 een nieuwe bodemwetgeving. Deze wetswijzigingen en de aanvullende onderzoeken door Elia hebben het bedrijf ertoe aangezet extra provisies aan te leggen. Risico’s op juridische geschillen

De vennootschap voert haar activiteiten op zodanige wijze uit dat het risico op juridische geschillen zoveel als mogelijk wordt beperkt. Niettemin gebeurt het dat de vennootschap toch betrokken wordt in juridische geschillen. Indien nodig, worden hiervoor gepaste provisies aangelegd. Veiligheid en welzijn

Elia beheert installaties die schade kunnen veroorzaken aan de natuur of de mens of die het voorwerp kunnen zijn van ongevallen of agressie van buitenaf die ernstige gevolgen kunnen hebben. De mensen die in of in de nabijheid van installaties voor elektriciteitstransmissie werken, kunnen bij ongeval, fout of nalatigheid worden blootgesteld aan het risico van elektrocutie. De veiligheid en het welzijn van de mensen (eigen personeel of derden) vormen een dagelijkse prioriteit voor de directie, het management en het personeel van Elia. Er worden aanzienlijke middelen ingezet om de veiligheid en het welzijn van de personen te waarborgen. In deze context wordt elk jaar een actieplan goedgekeurd en uitgevoerd dat rekening houdt met de evolutie van de veiligheidscijfers. Risico’s verbonden aan ineffi ciëntie van interne controlemechanismen

Elk intern proces kan op zijn manier invloed uitoefenen op het bedrijfsresultaat. Het stelsel van meerjarentarieven vergroot de noodzaak om de globale efficiëntie van het bedrijf jaar na jaar nog te verbeteren. Daarom wordt de efficiëntie van de interne processen geregeld gecontroleerd met behulp van prestatie-indicatoren en/of audits, teneinde een gepaste controle ervan te garanderen. Dit aspect staat onder toezicht van het Auditcomité dat de werkzaamheden van de dienst Interne Audit & Enterprise Risk Management aanstuurt en opvolgt.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — BEHEERSVERSLAG VAN DE ONDERNEMING

3. FINANCIËLE RISICO’S

4. NIEUWE ACTIVITEITEN

Interestrisico’s

Elia wil inspelen op elke nieuwe opportuniteit die verband houdt met de kernactiviteiten van het bedrijf, binnen of buiten de Belgische geregulariseerde context. Het opstarten van internationale projecten kan risico’s inhouden met betrekking tot de buitenlandse regelgeving of onzekerheden met betrekking tot de op te stellen businessplannen.

Een wijziging van de interestvoeten kan een impact hebben op de financiële lasten die doorgerekend worden in een volgende regulatoire tariefperiode (of in dezelfde periode, bij een uitzonderlijke wijziging van deze lasten). Om dit risico zoveel mogelijk te beperken heeft de Raad van Bestuur van Elia een financieringsbeleid goedgekeurd waarin een optimale verhouding tussen vaste en variabele interestvoeten wordt nagestreefd. Daarnaast worden indien nodig de nodige financiële instrumenten gebruikt om eventuele onzekere evoluties verder in te dekken. Een financieringsstrategie die ernaar streeft om de looptijd van de leningen beter af te stemmen op de levensduur van de activa, draagt bij tot een positief financieel beleid. Elia System Operator NV kan echter geen volledige bescherming garanderen bij belangrijke schommelingen in de interestvoeten. Krediet-, markt-, vermogensstructuur- en liquiditeitsrisico’s

In het kader van zijn normale bedrijfsvoering loopt Elia krediet-, markt-, vermogensstructuur- en liquiditeitsrisico’s. De groep stelt zich tot doel elk risico te identificeren en strategieën te definieren om het economische effect ervan op de resultaten van de groep te beheersen. Het reglementaire kader waarin Elia actief is, beperkt de gevolgen voor de winst- en verliesrekening aanzienlijk (cf. hoofdstuk “Reglementering & tarieven“). De gevolgen van verhogingen van de interestvoeten, van kredietrisico’s enz. kunnen worden doorgerekend in de transmissietarieven. Bepaalde strategieën om deze risico’s te beheersen, maken gebruik van afgeleide financiële instrumenten. Dit zijn instrumenten waarvan de waarde wordt afgeleid van één of meerdere activa, referentieprijzen of onderliggende indexen. Afgeleide instrumenten creëren rechten en verplichtingen die financiële risico’s volledig of gedeeltelijk overdragen tussen de contractueel gebonden partijen. In 2009 heeft de groep gebruikgemaakt van interestswaps. Risico’s die inherent zijn aan de fi scale controle

Hoewel de fiscale reglementering correct en nauwkeurig wordt toegepast, valt het niet uit te sluiten dat bij eventuele controle de interne interpretatie niet blijkt te stroken met deze van de bevoegde fiscale autoriteiten. Pagina 17 van het financieel verslag geeft meer informatie over het verschil in visie tussen de fiscale administratie en Elia over de boeking van operationele overschotten.

5. OMGEVINGSFACTOREN Macro-economische risico’s

De effecten van de economische en financiële crisis in 2009 vormen voor Elia een financieel en een inkomstenrisico (cf. punten 1 en 3). Elia streeft naar een optimale beheersing van de operationele risico’s die verbonden zijn met de verdere openstelling van het Belgische net voor elektriciteitsstromen die worden geproduceerd en verbruikt in de lidstaten van de Europese Unie, met de toename van de productie uit hernieuwbare energie en met de evolutie van de spelers op de Belgische elektriciteitsmarkt. HR-risico

Elia voert een actief imago- en rekruteringsbeleid. Het streeft ernaar een adequaat expertise- en kennisniveau te handhaven in een arbeidsmarkt die gespannen is wegens de hoge specialisatiegraad van zijn activiteiten. Imagorisico

Zeer algemeen kunnen zich bepaalde omstandigheden voordoen die het imago van het bedrijf negatief kunnen beïnvloeden. Elia tracht de vertrouwelijkheid van gegevens te garanderen met behulp van een intern controlemechanisme. Het valt echter nooit uit te sluiten dat externe partijen onoordeelkundig omspringen met informatie waarover zij beschikken. Dit kan een effect hebben op de beurskoers van het bedrijf. Overige

Elia is zich ervan bewust dat nog andere risico’s kunnen bestaan waarvan het bedrijf op dit moment nog geen kennis heeft. Sommige risico’s kunnen vandaag verwaarloosbaar lijken, maar dit sluit niet uit dat ze in de toekomst belangrijker kunnen worden. De hier gehanteerde onderverdeling beoogt geen enkele indicatie van de potentiële gevolgen van de opgesomde risico’s.

73


ELIA 2009 JAARVERSLAG — BEHEERSVERSLAG VAN DE ONDERNEMING

RELATIES MET STAKEHOLDERS

RELATIES MET DE LEVERANCIERS 74

Elia stelt alles in het werk om een open en transparante dialoog te voeren met de verschillende partijen die belang hebben bij zijn activiteiten. Het gaat zowel om de klanten, leveranciers, aandeelhouders, potentiële investeerders, besturen als om de bevolking in haar geheel en de personeelsleden van de groep.

Daarnaast staan veiligheid en leefmilieu centraal in het beleid van Elia en dus ook in zijn aankoopbeleid. Elia geeft daarom de voorkeur aan leveranciers die een doorgedreven veiligheids- en milieubeleid voeren. Het al dan niet beschikken over een certificaat of attest (type VCA, BeSaCC, ISO9001, ISO14000, enz.) vormt dan ook een belangrijk criterium bij de keuze van de leveranciers. RELATIES MET DE INVESTEERDERS

RELATIES MET DE LEVERANCIERS

Elia wil met zijn leveranciers een relatie opbouwen die duurzaam en goed is voor alle partijen. Het aankoopbeleid steunt daarom op de volgende principes: • objectieve selectieprocedure; • voortdurende evaluatie en verbetering van de kwaliteit; • continu zoeken naar nieuwe partners en innoverende oplossingen; • voorkeur voor leveranciers die onze doelstellingen onderschrijven om een veilig en betrouwbaar elektriciteitsnet uit te baten, te onderhouden en verder uit te bouwen; • voorkeur voor leveranciers die een optimale dienst verlenen, zowel voor de externe als voor de interne klanten; • voorkeur voor leveranciers die hun kennis en ervaring gebruiken om onze kosten te verlagen door de TCR, de “total cost of ownership“ of totale eigenaarskosten, tot het minimum te beperken; • voorkeur voor globale aannemingscontracten en raamcontracten waarbij de aankoop van goederen wordt gekoppeld aan de levering van de bijbehorende diensten; • voorkeur voor resultaatsverbintenissen (of “service level agreements“) in plaats van middelenverbintenissen.

Het departement Investor Relations heeft als missie zo transparant mogelijk te communiceren met de huidige en de mogelijke toekomstige investeerders. Elia voert daarom een transparante dialoog met de beleggers en de financiële analisten om een correcte waarde van het aandeel te garanderen. In 2009 werden diverse roadshows voor institutionele beleggers georganiseerd in de belangrijkste financiële centra van Europa. Elia heeft ook deelgenomen aan het Belgian Excellence Investment Seminar, een gezamenlijke organisatie met NYSE en KBC Securities in New York. Investeerders en analisten kregen naast deze roadshows de mogelijkheid om persoonlijk of tijdens teleconferenties vragen te stellen aan de CEO en de CFO. Elia heeft daarnaast ook deelgenomen aan talrijke nationale en internationale investeringsconferenties. Elia heeft ook oog voor de particuliere belegger en neemt deel aan de jaarlijkse evenementen van de Vlaamse Federatie van Beleggingsclubs en Beleggers (VFB) in Antwerpen. Een financiele informatiebrief “Investor News“ levert de beleggers op regelmatige basis de recentste informatie over de onderneming.


RELATIES MET DE MEDEWERKERS Sociale relaties

De sociale relaties binnen Elia werden in 2009 beheerst door een reeks akkoorden op het niveau van de gas- en elektriciteitssector en op het niveau van de Elia groep. Sectorakkoorden

Op 14 mei 2009 werden twee collectieve arbeidsovereenkomsten voor de gas- en elektriciteitssector gesloten (Paritair Comité 326). Deze gelden ook voor Elia (Elia System Operator en Elia Asset). Op 30 juni 2009 werd een sectorakkoord gesloten binnen Paritair Comité 218 waaronder Elia Engineering ressorteert. De omzetting op bedrijfsniveau vond plaats in de vorm van het bedrijfsakkoord van 23 oktober 2009. Akkoorden op het niveau van de groep

Er werden waaronder:

enkele

bedrijfsovereenkomsten

ondertekend,

• een CAO Overuren tijdens Wacht en Permanentie voor de werknemers met nieuwe loonsvoorwaarden bij Elia; • de omzetting van CAO 90 (premie, verbonden met het bereiken van een reeks collectieve resultaten) binnen Elia en Elia Engineering. De sociale overlegorganen werden tijdens een gezamenlijke Ondernemingsraad uitvoerig geïnformeerd over de financiële en economische toestand van Elia System Operator, Elia Asset en Elia Engineering. De drie Comités voor Preventie en Bescherming op het Werk van Elia en dat van Elia Engineering vergaderden op geregelde tijdstippen, afzonderlijk of samen, meer bepaald over de aanpassing van de procedure voor aangepast werk en de procedure inzake pesterijen, geweld en ongewenst seksueel gedrag op het werk.

Op initiatief van de CPBW‘s van Elia en Elia Engineering werd een gezamenlijke werkgroep “psychosociale belasting“ opgericht. Deze moet een actieplan opstellen ter bestrijding van de psychosociale druk en meer bepaald de psychosociale druk op het werk. Samen met de sociale partners werden verder concrete dossiers behandeld in de drie vakbondsafvaardigingen van Elia en in de vakbondsafvaardiging van Elia Engineering. INTERNE RELATIES BINNEN DE ONDERNEMING

Naast de sociale relaties zoals deze geformaliseerd zijn in de officiële vertegenwoordigingen van het personeel, schept Elia talrijke gelegenheden tot ontmoeting, informatie en dialoog tussen de werknemers. Deze worden georganiseerd op het niveau van de hele onderneming – bijvoorbeeld de ontmoetingen die de CEO in 2009 op het terrein had met het voltallige kader- en meesterschapspersoneel, en die in 2010 zullen worden voortgezet in de vorm van ontmoetingen met alle medewerkers – maar ook op het niveau van de specifieke directies (gedecentraliseerde informatiesessies in Transmission, Grid Services, Engineering enz.) of via vergaderingen met departementen of teams. Diverse communicatiekanalen (intranetsite, elektronische nieuwsbrieven, bedrijfsblad, enz.) zorgen er overigens voor dat de medewerkers van de groep geregeld worden geïnformeerd. De medewerkers van de groep hebben ook de gelegenheid om, met de steun van Elia, deel te nemen aan sportmanifestaties (20 km van Brussel, liefhebbersversies van de Ronde van Vlaanderen of Luik-Bastenaken-Luik, enz.) of aan andere evenementen (“kaderdag”, mobilisatiedag “Plant een boom“, enz.).

75


RELATIES MET DE KLANTEN De commerciële dienst en de teams van account managers ondersteunen de relaties met de klanten. 76

Elia heeft “productfiches“ opgesteld om de verschillende klantengroepen een overzicht te geven van de waaier aan producten die de onderneming aanbiedt. Ze lichten de verschillende producten toe en ook het wettelijke kader, wat belangrijk is voor een gereguleerd bedrijf. Deze fiches worden geregeld aangevuld en geüpdatet, en beschikbaar gesteld via de website. De klanten ontvangen ook elke maand een elektronische nieuwsbrief. Gedetailleerde informatie wordt bovendien op transparante wijze aangeboden op de website. Via het extranet van Elia hebben de klanten op doeltreffende, gebruiksvriendelijke en beveiligde manier toegang tot de toepassingen en de informatie die hen aanbelangen. Elia organiseert jaarlijks een dag voor van al zijn klanten. Het programma van de Klantendag 2009 kende veel bijval, vooral dankzij de getuigenissen van klanten-producenten zoals JaapJan Ferweda, CEO van Windvision. Hij ging dieper in op de vernieuwende aspecten van zijn windmolenpark zoals de bijdrage tot de levering van systeemdiensten. De CEO‘s van drie grote windmolenparken op zee, Frank Coenen van Belwind, Filip Martens van C-Power en Rik Van de Walle van Aspiravi, gingen een debat aan over de toekomst van offshore windenergie en de belangrijke rol van deze investeringen in het energie- en klimaatbeleid. .

RELATIES MET DE OVERHEDEN, OMWONENDEN EN HET GROTE PUBLIEK Of het nu gaat om de concrete uitvoering van zijn investeringen, om onderhoudswerken of om noodinterventies, Elia stelt alles in het werk om de omwonenden van zijn installaties en de bevoegde overheden en besturen te informeren over de gebeurtenissen en over hun eventuele gevolgen op hun dagelijkse activiteiten. Dat geldt des te meer bij werkzaamheden die door onderaannemers of onderhoudsteams worden uitgevoerd. De aanwezigheid op het terrein bij informatievergaderingen voor het publiek of de overheden, een permanent bereikbare hulplijn via de regionale technische secretariaten in Brussel, Merksem en Namen, toegang tot de website www.elia.be, ... zijn slechts enkele voorbeelden van de aandacht die Elia besteedt aan elke omwonende of overheid die meer informatie wenst. De regionale technische secretariaten behandelen elk jaar ongeveer 50.000 vragen.


ELIA 2009 JAARVERSLAG — BEHEERSVERSLAG VAN DE ONDERNEMING

77


78


Gedetailleerd overzicht van de resultaten van 2009.

FINANCIEEL VERSLAG 79


ELIA 2009 JAARVERSLAG — FINANCIEEL VERSLAG

GECONSOLIDEERDE JAARREKENING IFRS 1. GECONSOLIDEERDE WINST- EN VERLIESREKENING (31 DECEMBER 2009 – 31 DECEMBER 2008)

(in € miljoen) Voortgezette bedrijfsactiviteiten

Toelichting

(3.2.1)

Brutowinst Overige bedrijfsopbrengsten

Verschil (%)

733,7

724,4

1,3

(5,6)

(6,8)

(17,6)

728,1

717,6

1,5

37,6

32,9

14,3

Diensten en overige goederen

(3.2.1)

(303,5)

(281,9)

7,7

Personeelskosten

(3.2.2)

(124,4)

(118,8)

4,7

Afschrijvingen en waardeverminderingen, wijziging in voorzieningen

(3.2.3)

(102,1)

(96,2)

6,1

Overige bedrijfskosten

(3.2.4)

Resultaat uit bedrijfsactiviteiten

80

31 december 2008

(3.1)

Opbrengsten Kostprijs verkopen

31 december 2009

Nettofinancieringslasten

(3.3)

(9,9)

(15,7)

(36,9)

225,8

237,9

(5,1)

(120,5)

(109,3)

10,2

Financieringsbaten

12,8

8,3

54,2

Financieringslasten

(133,2)

(117,6)

13,3

(1,0)

2,0

(150,0)

Aandeel in resultaat van investeringen verwerkt volgens de "equity"-methode (na winstbelastingen)

104,3

130,6

(20,1)

(20,0)

(27,2)

(26,5)

84,3

103,4

(18,5)

84,3

103,4

(18,5)

84,0

103,1

(18,5)

0,3

0,3

0,0

84,3

103,4

(18,5)

Toelichting

31 december 2009

31 december 2008

Verschil (%)

Nettowinst per aandeel toe te rekenen aan de eigenaars van de vennootschap

(3.6)

1,7

2,1

(19.5)

Verwaterde winst per aandeel toe te rekenen aan de eigenaars van de vennootschap

(3.6)

1,7

2,1

(19.5)

Winst vóór winstbelastingen Winstbelastingen

(3.4)

Winst op voorgezette bedrijfsactiviteiten Winst over de verslagperiode

(3.5)

Winst toe te rekenen aan de eigenaars van de vennootschap Minderheidsbelang Winst over de verslagperiode

Winst per aandeel (in €)


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

2. Geconsolideerd Overzicht gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten

31 december 2009

31 december 2008

Verschil (%)

84,3

103,4

(18,5)

(4.15+5.2)

(2,6)

(19,7)

86,8)

(4.12+4.15)

(3,4)

(12,0)

(71,7)

Niet-gerealiseerde resultaten over de verslagperiode, na winstbelastingen

(6,0)

(31,7)

(81,1)

Totaal gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten over de verslagperiode

78,3

71,7

9,2

Eigenaars van de vennootschap

78,0

71,4

9,2

0,3

0,3

0,0

78,3

71,7

9,2

(in € miljoen)

Toelichting

Winst over de verslagperiode

Niet-gerealiseerde resultaten Effectief deel van veranderingen in de reële waarde van kasstroomafdekkingen, na winstbelastingen Actuariële winsten en verliezen met betrekking tot toegezegde personeelsverplichtingen (na winstbelastingen)

Minderheidsbelang Totaal gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten over de verslagperiode

81


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

3. Geconsolideerde balans  (31 december 2009 – 31 december 2008)

Toelichting

31 december 2009 3 976,6

3 938,1

Materiële vaste activa

(4.1)

2 089,6

2 060,4

Immateriële activa

(4.2)

1 730,1

1 727,0

Handels- en overige vorderingen

(4.3)

105,8

98,7

Investeringen verwerkt volgens ‘equity methode’

(4.4)

9,4

10,1

Activa (in € miljoen)

Vaste activa

Overige beleggingen (incl. derivaten) Uitgestelde belastingsvorderingen

31 december 2008

(4.5)

16,7

17,7

(4.15)

25,0

24,2

Vlottende activa

443,4

290,0

Voorraden

(4.6)

13,7

13,7

Handels- en overige vorderingen

(4.7)

218,1

246,9

0,7

2,1

Geldmiddelen en kasequivalenten

(4.8)

174,6

27,3

Overige activa

(4.9)

Actuele belastingsvorderingen

Totaal activa

Eigen vermogen en verplichtingen (in € miljoen)

Toelichting

36,3

0,0

4 420,0

4 228,1

31 december 2009

31 december 2008

1 367,1

1 349,7

1 365,4

1 348,1

1 207,3

1 202,1

8,5

8,5

82 Eigen vermogen Eigen vermogen toe te rekenen aan de eigenaars van de vennootschap

(4.10)

Aandelenkapitaal Uitgiftepremie Reserves

36,0

21,0

Afdekkingsreserves

(18,7)

(16,0)

Ingehouden winsten

132,2

132,5

Minderheidsbelang

1,7

1,6

Minderheidsbelang

1,7

1,6

Langlopende verplichtingen

2 804,7

1 774,8

Leningen en overige langlopende financieringsverplichtingen

(4.11)

2 618,9

1 593,5

Personeelsbeloningen

(4.12)

142,9

142,7

(5.2)

28,2

24,3

Voorzieningen

(4.13)

4,8

4,7

Uitgestelde belastingsverplichtingen

(4.15)

6,8

6,5

Overige verplichtingen

(4.15)

3,1

3,1

248,2

1 103,6

0,1

804,3

Derivaten

Kortlopende verplichtingen Leningen en overige financieringsverplichtingen

(4.11)

Voorzieningen

(4.13)

13,9

10,3

Handelsschulden en overige schulden

(4.14)

233,9

281,7

Actuele belastingsverplichtingen

(4.15)

0,2

0,2

0,0

7,1

4 420,0

4 228,1

Overige verplichtingen Totaal eigen vermogen en verplichtingen


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

4. Geconsolideerd kasstroomoverzicht  per 31 december 2009 en per 31 december 2008

Toelichting

31 december 2009

31 december 2008

(3.5)

84,3

103,4

Nettofinancieringslasten

(3.3)

124,1

114,7

Winstbelastingen

(3.4)

17,3

20,2

1,0

(2,0)

97,7

95,4

Kasstroom uit bedrijfsactiviteiten (in € miljoen)

Winst over de verslagperiode Aanpassing voor:

Aandeel in resultaat van investeringen verwerkt volgens de "equity"methode, na belasting Afschrijvingen materiële en amortisatie immateriële activa

(4.1 – 4.2)

Resultaat op overdracht van materiële en immateriële activa

(4.1 – 4.2)

3,5

3,6

Waardeverminderingsverliezen op vlottende activa

(3.2.3)

0,7

0,1

Mutatie voorzieningen

(3.2.3)

(1,3)

(18,8)

(5.2)

(2,4)

1,1

Waardering naar reële waarde van derivaten

2,6

7,0

Waardering naar reële waarde van financiële activa via resultaat

Mutatie uitgestelde belastingen

(4.15)

0,5

(0,4)

Mutatie overige niet-geldelijke posten

0,9

0,1

Kasstroom uit bedrijfsactiviteiten

328,9

324,4

Mutatie voorraden

(4.6)

(0,7)

(0,6)

Mutatie handels- en overige vorderingen

(4.7)

(14,9)

(80,7)

Mutatie overige vlottende activa

(4.9)

Mutatie handelsschulden en overige te betalen posten Mutatie overige kortlopende verplichtingen

0,5

(4.14)

(47,8)

76,9

(4.3)

(7,1)

(27,3)

(70,5)

(31,2)

Wijzigingen in werkkapitaal Betaalde rente

(3.3)

(102,0)

(116,7)

Betaalde winstbelastingen

(3.4)

(15,9)

(118,6)

140,5

57,9

Toelichting

31 december 2009

31 december 2008

(4.1 – 4.2)

(133,7)

(170,5)

(4.4)

0,0

0,0

0,0

(0,5)

Nettokasstroom uit bedrijfsactiviteiten

Kasstroom uit investeringsactiviteiten

Verwerving van (im)materiële activa Verwervingen van investeringen verwerkt volgens "equity" methode Verwervingen van verwerkt aan kostprijs Opbrengst uit de verkoop van investeringen verwerkt volgens "equity" methode Ontvangen rente

(3.3)

Nettokasstroom uit (gebruikt bij) investeringsactiviteiten

0,2

0,0

6,1

2,5

(127,4)

(168,5)

Kasstroom uit financieringsactiviteiten Opbrengst uit de uitgiften van aandelenkapitaal

(5.1)

4,4

0,4

Kosten verbonden aan uitgifte van aandelenkapitaal

(4.10)

(0,1)

0,0

Betaald dividend (-)

(4.10)

(66,0)

(62,5)

Aflossing van opgenomen leningen (-)

(4.11)

(927,9)

0,0

Ontvangsten van opgenomen leningen (+)

(4.11)

1 123,8

166,5

Nettokasstroom uit (gebruikt bij) financieringsactiviteiten

134,2

104,4

Nettotoename (-afname) van geldmiddelen en kasequivalenten

147,3

(6,2)

Geldmiddelen en kasequivalenten per 1 januari

(4.8)

27,3

33,5

Geldmiddelen en kasequivalenten per 31 december

(4.8)

174,6

27,3

83


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

Toelichtingen bij de geconsolideerde jaarrekening

84

1

Verslaggevende entiteit

85

2

Belangrijke grondbeginselen voor de financiële verslaggeving onder ifrs

85

3

Elementen van de winst- en verliesrekening

93

3.1

Bedrijfsopbrengsten

93

3.2

Bedrijfskosten

94

3.2.1

Grond- en hulpstoffen, diensten en overige goederen

94

3.2.2

Personeelskosten

94

3.2.3

Afschrijvingen en waardeverminderingen, wijzigingen in voorzieningen

95 95

3.2.4

Overige bedrijfskosten

3.3

Financieringsbaten en -lasten

95

3.4

Winstbelastingen

96

3.5

Winst

97

3.6

Gewone winst per aandeel

98

4

Elementen van de balans

98

4.1

Materiële activa

98

4.2

Immateriële activa

100

4.3

Handels- en overige vorderingen

101

4.4

Investeringen verwerkt volgens ‘equity’-methode

101

4.5

Andere financiële activa

102

4.6

Voorraden

102

4.7

Handelsvorderingen en overige vorderingen

102 103

4.8

Geldmiddelen en kasequivalenten

4.9

Overige activa

103

4.10

Eigen vermogen

104

4.11

Leningen en overige langlopende financieringsverplichtingen

106

4.12

Personeelsbeloningen

108

4.13

Voorzieningen

111

4.14

Handelsschulden en overige schulden

112

4.15

Uitgestelde belastingsvorderingen en -verplichtingen

112

5

Diversen

114

5.1

Op aandelen gebaseerde betalingen

114

5.2

Beheer van financiële risico’s en derivaten

114

5.3

Operationele leaseovereenkomsten

118

5.4

Investering en overige verplichtingen

118

5.5

Voorwaardelijke verplichtingen en onzekerheden

118

5.6

Informatie over verbonden partijen

119

5.7

Bedrijfscombinaties

120

5.8

Groepsentiteiten

120

5.9

Gebeurtenissen na balansdatum

121

5.10

Niet-auditopdrachten uitgevoerd door de Commissarissen

121


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

1. Verslaggevende entiteit Elia System Operator NV is gevestigd in België, Keizerslaan 20, 1000 Brussel. De geconsolideerde jaarrekening 2009 van de Groep omvat Elia System Operator NV en 4 dochterondernemingen, namelijk Elia Asset NV, Elia Engineering NV, Belpex NV en Elia Re sa alsook de geassocieerde ondernemingen HGRT S.A.S en Coreso NV (zie toelichting 5.8). HGRT S.A.S en Coreso NV worden opgenomen in de consolidatie volgens de equitymethode. De participatie in de onderneming CASC-CWE NV, opgericht in 2008, wordt aan kostprijs opgenomen onder de rubriek overige beleggingen.

2. Belangrijke grondbeginselen voor de financiële verslaggeving onder IFRS (a) Conformiteitsverklaring

De geconsolideerde jaarrekening van het jaar eindigend op 31 december 2009 zoals in dit jaarverslag weergegeven, werd voorbereid onder de verantwoordelijkheid van de raad van bestuur en werd door de raad van bestuur vastgesteld op 25 februari 2010, onder voorbehoud van de goedkeuring van de statutaire niet-geconsolideerde jaarrekening door de aandeelhouders tijdens de gewone algemene vergadering, die zal plaatsvinden op 11 mei 2010. Conform de Belgische wetgeving zal de geconsolideerde jaarrekening tijdens dezelfde gewone algemene vergadering voorgesteld worden aan de aandeelhouders van de Groep. De geconsolideerde jaarrekening is niet onderworpen aan wijzigingen, behalve als het gaat om wijzigingen als gevolg van eventuele beslissingen van de aandeelhouders betreffende de statutaire nietgeconsolideerde jaarrekening die een impact hebben op de geconsolideerde jaarrekening. De geconsolideerde jaarrekening is opgesteld in overeenstemming met de International Financial Reporting Standards (IFRS) en de interpretaties daarvan die door de International Accounting Standards Board (IASB) zijn vastgelegd zoals aangenomen voor gebruik in de Europese Unie. De Groep heeft alle nieuwe en herziene standaarden en interpretaties toegepast die gepubliceerd werden door de IASB, die relevant zijn voor de activiteiten van de Groep en van kracht zijn voor boekjaren die aanvangen op 1 januari 2009.

Elia is de beheerder van het Belgische transmissienet voor elektriciteit. De onderneming staat in voor de transmissie van elektriciteit van de producenten naar de distributienetbeheerders en industriële grootverbruikers en voor de in- en uitvoer van elektrische energie van en naar de buurlanden. Deze activiteiten worden gereguleerd door de Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas (CREG). Voor meer informatie verwijzen we naar het hoofdstuk ‘Regelgeving & tarieven’ in dit verslag.

is voor gebruik of verkoop. Deze aanpassing werd prospectief toegepast voor activa waarbij de begindatum van de activering op of na 1 januari 2009 ligt, voorheen werden alle financieringskosten door de Groep onmiddellijk als kost geboekt. IFRIC 18 Overdracht van activa van klanten. Deze interpretatie verduidelijkt de vereisten voor overeenkomsten waarin een entiteit een materieel vast actief verkrijgt van de klant, dat de entiteit daarna moet gebruiken om de klant met een netwerk te verbinden of om de klant toegang te verlenen tot de levering van goederen of diensten (zoals de levering van elektriciteit, gas of water). Het ontvangen bedrag wordt in opbrengsten geboekt, daar waar dit voorheen in min van de geboekte materiële vaste activa werd opgenomen. Deze interpretatie werd prospectief toegepast vanaf 1 juli 2009. IAS 1 (Herzien in 2007). Presentatie van de jaarrekening (ingangsdatum 1 januari 2009). Volgens de herziene standaard worden alle baten en lasten, of ze opgenomen zijn via het resultaat dan wel via het eigen vermogen, voorgesteld in een overzicht van het volledige perioderesultaat. Dit overzicht van het volledige perioderesultaat kan geintegreerd worden in de winst- en verliesrekening, maar de Groep heeft gekozen voor de optie om het overzicht van het volledige perioderesultaat afzonderlijk van de winsten verliesrekening voor te stellen. Aanpassing aan IFRS 7 Financiële instrumenten: Informatieverschaffing – Verbeteringen aan de informatieverschaffing (toepasbaar voor boekjaren vanaf 1 januari 2009). Geen van deze wijzigingen aan de grondslagen voor financiële verslaggeving heeft een belangrijke invloed op de geconsolideerde jaarrekening en de gevolgen worden nader besproken in de toelichting, uitgezonderd de toepassing IFRIC  18. Meer informatie wordt opgenomen in toelichting. Volgende gewijzigde en nieuwe standaarden zijn van kracht maar zijn niet relevant voor de Groep:

De Groep heeft volgende interpretaties en aanpassingen toegepast:

IFRS 1 Eerste toepassing van IFRS (herzien in 2008) (toepasbaar voor boekjaren vanaf 1 januari 2009)

IAS 23 (Aanpassing), Financieringskosten : De aanpassing vereist dat financieringskosten die rechtstreeks toe te rekenen zijn aan de verwerving, bouw of productie van een in aanmerking komend actief worden geactiveerd als deel van de kostprijs van dat actief, Een in aanmerking komend actief is een actief dat noodzakelijkerwijs pas na een aanzienlijke tijdsduur klaar

IFRS 8 Operationele segmenten (toepasbaar voor boekjaren vanaf 1 januari 2009) Verbeteringen aan IFRS (2007-2008) (toepasbaar voor boekjaren vanaf 1 januari 2009)

85


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

Aanpassing aan IFRS 1 Eerste toepassing van IFRS en IAS 27 De geconsolideerde jaarrekening en de enkelvoudige jaarrekening (toepasbaar voor boekjaren vanaf 1 januari 2009).

Aanpassing van IAS 39 Financiële Instrumenten: Opname en waardering – Instrumenten die in aanmerking komen voor afdekking (toepasbaar voor boekjaren vanaf 1 juli 2009).

Aanpassing van IFRS 2 Voorwaarden voor onvoorwaardelijke toezegging en annulering (aanpassingen toepasbaar voor boekjaren vanaf 1 januari 2009).

IFRIC 17 Uitkering van activa niet zijnde geldmiddelen aan eigenaars (toepasbaar voor boekjaren vanaf 1 juli 2009).

Aanpassing van IAS 32 Financiële instrumenten: presentatie en IAS 1 Presentatie van de jaarrekening – financiële instrumenten met een terugneemverplichting (‘puttable financial instruments’) en verplichtingen welke ontstaan bij een liquidatie (toepasbaar voor boekjaren vanaf 1 januari 2009). IFRIC 13 Loyaliteitsprogramma’s (toepasbaar voor boekjaren vanaf 1 juli 2008). IFRIC 15 Overeenkomsten voor de constructie van vastgoed (toepasbaar voor boekjaren vanaf 1 januari 2009). IFRIC 16 Afdekking van investeringen in buitenlandse activiteiten (toepasbaar voor boekjaren vanaf 1 oktober 2008). Aanpassing aan IFRIC 9 Herbeoordeling van in contracten besloten derivaten en IAS 39 Financiële instrumenten: Opname en waardering (toepasbaar voor boekjaren afgesloten op of na 30 juni 2009).

86

De Groep paste onderstaande normen en interpretaties, die op de datum van de bekrachtiging van deze geconsolideerde jaarrekening gepubliceerd, maar nog niet effectief waren, niet voortijdig toe. Hij verwacht dat de toepassing van deze normen en interpretaties in de toekomst geen grote impact zal hebben op de jaarrekening van de Groep tijdens de periode van de eerste toepassing: IFRS 3 Bedrijfscombinaties (toepasbaar voor bedrijfscombinaties met overnamedatum op of na het begin van het eerste boekjaar vanaf 1 juli 2009). Deze standaard vervangt IFRS 3 Bedrijfscombinaties zoals uitgegeven in 2004. IFRS 9 Financiële Instrumenten (toepasbaar voor boekjaren vanaf 1 januari 2013). Verbeteringen aan IFRS (2008-2009) (toepasbaar voor boekjaren vanaf 1 januari 2010). Aanpassing aan IFRS 1 Eerste toepassing van IFRS – Bijkomende vrijstellingen (toepasbaar voor boekjaren vanaf 1 januari 2010). Aanpassing van IFRS 2 Op aandelen gebaseerde betalingen (aanpassingen toepasbaar voor boekjaren vanaf 1 januari 2010). Aanpassing van IAS 24 Informatieverschaffing over verbonden partijen (toepasbaar voor boekjaren vanaf 1 January 2011). Deze standaard vervangt IAS 24 Informatieverschaffing over verbonden partijen zoals uitgegeven in 2003. Aanpassing van IAS 27 De geconsolideerde jaarrekening en de enkelvoudige jaarrekening (aanpassingen toepasbaar voor boekjaren vanaf 1 juli 2009). Deze standaard in een aanpassing van IAS 27 De geconsolideerde jaarrekening en de enkelvoudige jaarrekening (herzien in 2003). Aanpassing van IAS 32 Financiële instrumenten: Presentatie – Classificatie van uitgegeven rechten (toepasbaar voor boekjaren vanaf 1 februari 2010).

IFRIC 19 Tenietgaan van financiële verplichtingen met eigenvermogensinstrumenten (toepasbaar voor boekjaren vanaf 1 juli 2010). Aanpassing van IFRIC 14 IAS 19 – Beperking van activa uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen, minimale financieringsverplichtingen en hun interactie – Vooruitbetalingen van een minimale financieringsverplichting (toepasbaar voor boekjaren vanaf 1 januari 2011). (b) G  ehanteerde grondslagen  bij de opstelling

De jaarrekening wordt gepresenteerd in miljoen euro die fungeert als functionele valuta van de Groep, afgerond op het dichtstbijzijnde honderdduizendtal, tenzij anders vermeld. De jaarrekening is opgesteld op basis van historische kosten, uitgezonderd afgeleide financiële instrumenten die aan reële waarde worden gewaardeerd. De voor verkoop aangehouden vaste activa en groepen activa die worden afgestoten, worden gewaardeerd op de laagste van de boekwaarde en de reële waarde minus verkoopkosten en de personeelsbeloningen worden gewaardeerd aan actuariële waarde. De opstelling van de jaarrekening in overeenstemming met IFRS vereist dat het management beoordelingen, schattingen en veronderstellingen maakt die een impact kunnen hebben op de gerapporteerde bedragen van activa en passiva, baten en lasten. De schattingen en onderliggende veronderstellingen zijn gebaseerd op ervaringen uit het verleden en diverse andere factoren die gegeven de omstandigheden redelijk geacht worden, en waarvan de resultaten de basis vormen voor de beoordeling van de boekwaarde van activa en passiva. De uiteindelijke resultaten kunnen verschillen van deze schattingen. De schattingen en onderliggende veronderstellingen worden voortdurend herzien. Herzieningen van boekhoudkundige schattingen worden opgenomen in de periode waarin de schatting wordt herzien indien de herziening enkel die periode beïnvloedt, of in de periode van de herziening en toekomstige periodes indien de herziening zowel huidige als toekomstige periodes beïnvloedt. Informatie over belangrijke punten van schattingsonzekerheden en kritische oordelen bij de toepassing van de grondslagen die het meest van invloed zijn op de in de geconsolideerde jaarrekening is verwerkt in de volgende rubrieken van de toelichting: Toelichting 3.2.3 – Afschrijvingen en waardeverminderingen, wijzigingen in voorzieningen Toelichting 3.4- Winstbelastingen Toelichting 4.2 - Immateriële activa Toelichting 4.5 – Andere financiële vaste activa Toelichting 4.6 – Voorraden Toelichting 4.12 - Personeelsbeloningen Toelichting 4.13 – Voorzieningen Toelichting 5.2 - Financiële instrumenten


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

De hieronder uiteengezette grondslagen werden consistent toegepast op alle periodes die in deze financiële verslaggeving toegepast worden. De grondslagen werden toegepast door alle entiteiten van de Groep. (c) Grondslagen voor consolidatie 1. Dochterondernemingen

Een dochteronderneming is een entiteit gecontroleerd door de vennootschap. Zeggenschap bestaat wanneer de vennootschap de bevoegdheid heeft, rechtstreeks of onrechtstreeks, om de financiële en operationele beleidslijnen van een entiteit te bepalen om voordelen te verkrijgen uit haar activiteiten. Bij het beoordelen van zeggenschap wordt rekening gehouden met potentiële stemrechten die momenteel uitoefenbaar of converteerbaar zijn. De financiële staten van dochtervennootschappen zijn opgenomen in de geconsolideerde jaarrekening vanaf de datum dat de zeggenschap aanvangt tot de datum dat de zeggenschap ophoudt. 2. Geassocieerde deelnemingen

Een geassocieerde deelneming is een entiteit waarin de vennootschap een invloed van betekenis maar geen zeggenschap heeft over de financiële en operationele beleidslijnen. De geconsolideerde jaarrekening omvat het aandeel van de Groep in de totale opgenomen winsten en verliezen van geassocieerde deelnemingen volgens de equitymethode, vanaf de datum dat de invloed van betekenis aanvangt tot de datum waarop de invloed van betekenis ophoudt. Wanneer het aandeel van de Groep in de verliezen zijn participatie in een geassocieerde deelneming overschrijdt, wordt de boekwaarde van de entiteit in de balans van de Groep verminderd tot nul en worden verdere verliezen niet langer opgenomen, behalve in de mate dat de Groep een in rechte afdwingbare of feitelijke verplichting is aangegaan of betalingen heeft verricht in naam van een geassocieerde deelneming. 3. Eliminatie van intragroepstransacties

Intragroepssaldi en niet-gerealiseerde winsten en verliezen of baten en lasten die voortvloeien uit intragroepsverrichtingen, worden geëlimineerd bij het opstellen van de geconsolideerde jaarrekening. Niet-gerealiseerde winsten die voortvloeien uit transacties met geassocieerde deelnemingen, worden geëlimineerd naar rato van het belang dat de Groep in de entiteit heeft. Niet-gerealiseerde verliezen worden geëlimineerd op dezelfde wijze als niet-gerealiseerde winsten, maar enkel in de mate dat er geen bewijs voorhanden is van een bijzondere waardevermindering. (D) Vreemde munten

Transacties in vreemde valuta worden omgerekend tegen de wisselkoers die geldt op de datum van de transactie. Monetaire activa en passiva aangeduid in vreemde valuta op balansdatum worden omgerekend naar euro tegen de wisselkoers die geldt op die datum. Verschillen die ontstaan bij de omrekening van vreemde valuta worden opgenomen in de winst- en verliesrekening. Niet-monetaire activa en passiva die in vreemde valuta op basis van historische kosten worden gewaardeerd, worden omgerekend tegen de wisselkoers op datum van de transactie.

(e) Afgeleide financiële instrumenten

De Groep maakt soms gebruik van afgeleide financiële instrumenten om de valuta- en renterisico’s af te dekken die voortvloeien uit bedrijfs-, financierings- en investeringsactiviteiten. In overeenstemming met het treasurybeleid houdt de Groep geen derivaten aan voor handelsdoeleinden en geeft de Groep deze ook niet uit. Derivaten die echter niet in aanmerking komen voor hedge accounting worden verwerkt als instrumenten aangehouden voor handelsdoeleinden. Afgeleide financiële instrumenten worden bij de eerste opname gewaardeerd tegen reële waarde. De winst of het verlies uit fluctuaties van de reële waarde wordt onmiddellijk in de winsten verliesrekening opgenomen. Indien derivaten echter voor hedge accounting in aanmerking komen, is de opname van een resulterende winst of een resulterend verlies afhankelijk van de aard van de post die wordt afgedekt (zie grondslag F). De reële waarde van renteswaps is het geschatte bedrag dat de Groep zou ontvangen of betalen om de swap per balansdatum te beëindigen, waarbij rekening wordt gehouden met de actuele rente en met de kredietwaardigheid van de tegenpartijen en van de groep. De reële waarde van valutatermijncontracten is de contante waarde van de genoteerde termijnkoers per balansdatum. (f) Voor afdekking gebruikte derivaten 1. Kasstroomafdekking

Veranderingen in de reële waarde van een afgeleid afdekkingsinstrument dat is aangemerkt als een kasstroomafdekking worden rechtstreeks ten laste van het eigen vermogen gebracht, voor zover de afdekking effectief is. Het niet-effectieve deel wordt als last in de winst- en verliesrekening opgenomen. Indien een afdekkingsinstrument niet langer voldoet aan de voorwaarden voor ‘hedge accounting’, afloopt of wordt verkocht, wordt de afdekking prospectief beëindigd. De cumulatieve winst of het cumulatieve verlies dat eerder in het eigen vermogen was opgenomen, blijft onderdeel uitmaken van het eigen vermogen totdat de verwachte transactie heeft plaatsgevonden. Als het afgedekte element een niet-financieel actief betreft, wordt het onder het eigen vermogen opgenomen bedrag overgeboekt naar de boekwaarde van het actief wanneer dit wordt verantwoord. In andere gevallen wordt het onder het eigen vermogen opgenomen bedrag overgeboekt naar de winsten verliesrekening in dezelfde periode waarin het afgedekte element van invloed is op de winst- en verliesrekening. Cumulatieve winsten en verliezen met betrekking tot reeds afgelopen derivaten of beëindigde afdekkingsrelaties, blijven verwerkt als onderdeel van het eigen vermogen zolang het waarschijnlijk is dat de afgedekte transactie zich zal voordoen. Indien de afgedekte transactie niet langer waarschijnlijk is, worden de gecumuleerde winsten of verliezen vanuit het eigen vermogen naar de winst- en verliesrekening overgebracht. 2. Afdekking van monetaire activa en verplichtingen

Hedge accounting wordt niet toegepast op afgeleide instrumenten die in economische zin worden gebruikt als afdekking van in vreemde valuta’s luidende activa en verplichtingen. Veranderingen in de reële waarde van dergelijke derivaten worden als onderdeel van de valutakoerswinsten en -verliezen in de winst- en verliesrekening opgenomen.

87


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

(G) Terreinen, gebouwen en uitrusting 1. Activa in eigendom

Onderdelen van terreinen, gebouwen en uitrusting worden uitgedrukt aan kostprijs (met inbegrip van rechtstreeks toewijsbare kosten waaronder de financieringskosten) verminderd met cumulatieve afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingsverliezen (zie waarderingsregel M). De kostprijs van zelf vervaardigde activa omvat de kosten van materialen, van rechtstreekse arbeid en, waar relevant, van de initiële schatting van de kosten van het ontmantelen en verwijderen van het actief en het herstellen van de site waarop zij gelegen zijn. Wanneer onderdelen van een actiefbestanddeel inzake terreinen, gebouwen en uitrusting een ongelijke gebruiksduur hebben, worden zij geboekt als afzonderlijke actiefbestanddelen van terreinen, gebouwen en uitrusting. 2. Geleasde activa

Leasingovereenkomsten op grond waarvan de Groep in wezen alle risico’s en voordelen van eigendom op zich neemt, worden geclassificeerd als financiële leasing. Vastgoed dat wordt gebruikt via financiële leasing, wordt gewaardeerd op de laagste van de reële waarde en de actuele waarde van de minimale leasebetalingen bij aanvang van de leasing, verminderd met de cumulatieve afschrijvingen (zie verder) en bijzondere waardeverminderingen (zie waarderingsregel M). Leasebetalingen worden geboekt zoals beschreven in waarderingsregel U. 3. Kosten na eerste opname

88

De Groep neemt in de boekwaarde van een onderdeel van terreinen, gebouwen en uitrusting de kostprijs op van het vervangen van een deel van dat actief wanneer die kosten worden gemaakt, indien het waarschijnlijk is dat de toekomstige economische voordelen met betrekking tot het actief aan de Groep zullen toekomen, en indien de kostprijs van het actief betrouwbaar kan worden bepaald. Alle overige kosten worden als een uitgave opgenomen in de winst- en verliesrekening van zodra zij worden gemaakt. 4. Afschrijvingen

Afschrijvingen worden in de winst- en verliesrekening opgenomen volgens de lineaire methode over de geschatte gebruiksduur van elk stuk van een actiefbestanddeel van terreinen, gebouwen en uitrusting. De terreinen worden niet afgeschreven. De gebruikte afschrijvingspercentages zijn: Administratieve gebouwen

2,00%

Industriële gebouwen

3,00%

Bovengrondse lijnen

2,00%

Ondergrondse kabels

2,00%

Onderstations (installaties & machines)

3,00%

Teletransmissie

10,00%

Dispatching

10,00%

Overige gebouwen en uitrusting

20,00%

Voertuigen

20,00%

Gereedschappen en kantoormeubilair

10,00%

Hardware

33,00%

De resterende levensduur, de afschrijvingsmethode alsook de eventuele restwaarde de materiële activa worden op het einde van elk boekjaar geëvalueerd en in voorkomend geval prospectief aangepast. 5. Buitendienststellingen

Een actief wordt niet meer op de balans opgenomen in geval van afstoting of indien er geen toekomstige economische voordelen van het gebruik of de afstoting worden verwacht. Een eventuele opbrengst of verlies voortvloeiend uit de verwijdering van het actief op de balans (het geen wordt berekend als het verschil tussen de netto-opbrengst bij afstoting en de boekwaarde van het actief) wordt opgenomen in de winst- en verliesrekening gedurende het jaar waarin het actief wordt verwijderd van de balans. (H) Immateriële activa 1. Bedrijfscombinaties en goodwill

Goodwill is het positieve verschil tussen de aankoopprijs en het aandeel van de Groep in de netto reële waarde van de verworven identificeerbare activa en (voorwaardelijke) verplichtingen van de dochteronderneming of geassocieerde deelneming op het moment van de overname. Alle bedrijfscombinaties worden boekhoudkundig verwerkt door toepassing van de aankoopmethode. Goodwill vertegenwoordigt bedragen die ontstaan bij verwerving van dochterondernemingen en geassocieerde deelnemingen. Met betrekking tot bedrijfsovernames die hebben plaatsgevonden sinds 1 januari 2004 vertegenwoordigt goodwill het verschil tussen de kostprijs van de overname en de reële waarde van de overgenomen netto-identificeerbare activa, verplichtingen en de voorwaardelijke verplichtingen van de overgenomen partij. Bij verwervingen vóór deze datum (d.i. Elia Asset NV) is goodwill opgenomen op basis van de veronderstelde kostprijs, die gelijk is aan de waarde die hieraan op grond van de voorheen toegepaste Be GAAP1 werd toegekend. De classificatie en de boekhoudkundige verwerking van bedrijfscombinaties die plaatsvonden voor 1 januari 2004, werd niet herbekeken bij het opstellen van de IFRS-openingsbalans van de Groep op 1 januari 2004. Goodwill wordt uitgedrukt aan kostprijs verminderd met cumulatieve bijzondere waardeverminderingsverliezen. Goodwill wordt toegerekend aan kasstroomgenererende eenheden en wordt niet afgeschreven maar er wordt jaarlijks getest of er sprake is van bijzondere waardevermindering (zie waarderingsregel M). Met betrekking tot geassocieerde deelnemingen is de boekwaarde van goodwill opgenomen in de boekwaarde van de investering in de geassocieerde deelneming. Negatieve goodwill die ontstaat bij een overname, wordt rechtstreeks opgenomen in de winst- en verliesrekening.

(1) Be GAAP: Belgian GAAP (generally accepted accounting principles)


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

2. Software

Softwarelicenties die verworven worden door de groep worden uitgedrukt aan kostprijs verminderd met cumulatieve afschrijvingen (zie verder) en bijzondere waardeverminderingsverliezen (zie waarderingsregel M). Uitgaven in verband met onderzoeksactiviteiten ondernomen om intern software te ontwikkelen worden in de winst- en verliesrekening opgenomen als een uitgave zodra zij gedaan worden. Uitgaven met betrekking tot de ontwikkelingsfase van intern ontwikkelde software worden gekapitaliseerd indien: •d  e ontwikkelingskosten betrouwbaar kunnen bepaald worden; •d  e software technisch en commercieel haalbaar is en de toekomstige economische voordelen waarschijnlijk zijn; •d  e Groep van plan is - en over voldoende middelen beschikt - om de ontwikkeling te voltooien; • d e Groep van plan is om deze actief te gebruiken. De geactiveerde uitgaven omvatten materiaalkosten, de directe arbeidskosten en de indirecte kosten die direct toerekenbaar zijn aan het gebruiksklaar maken van deze actief. De overige kosten worden in de winst- en verliesrekening opgenomen op het moment dat deze zich voordoen. 3. Uitgaven na eerste opname

Uitgaven na eerste opname voor geactiveerde immateriële activa worden slechts geactiveerd wanneer hierdoor de toekomstige economische voordelen toenemen die zijn besloten in het specifieke actief waarop zij betrekking hebben. Alle andere uitgaven worden geboekt als uitgave van zodra zij gedaan zijn. 4. Afschrijvingen

Afschrijvingen geschieden lineair ten laste van de winst- en verliesrekening over de geschatte gebruiksduur van immateriële activa, tenzij deze onbepaald is. Met betrekking tot goodwill wordt systematisch op elke balansdatum nagegaan of er sprake is van bijzondere waardevermindering. Software wordt afgeschreven vanaf de datum dat zij beschikbaar is voor gebruik. De geschatte gebruiksduur is als volgt: Licenties

5 jaar

Intern ontwikkelde software

5 jaar

De resterende levensduur, de afschrijvingsmethode alsook de eventuele restwaarde van de immateriële activa worden op het einde van elk boekjaar geëvalueerd en in voorkomend geval prospectief aangepast. (I) Beleggingen

Elk type belegging wordt geboekt op de transactiedatum. 1. Beleggingen in eigenvermogensinstrumenten

Beleggingen in eigenvermogensinstrumenten omvatten deelnemingen in ondernemingen waarin de Groep noch zeggenschap noch een belangrijke invloed heeft. Dit is het geval bij ondernemingen waarin de Groep minder dan 20% van de stemrechten bezit. De door de Groep aangehouden beleggingen in eigenvermogensinstrumenten worden geklasseerd als

voor verkoop beschikbaar, en worden gewaardeerd tegen reële waarde, waarbij de daaruit voortvloeiende veranderingen in reële waarde rechtstreeks in de winst- en verliesrekening worden verwerkt, behoudens bijzondere waardeverminderingsverliezen en valutakoerswinsten en -verliezen. Wanneer deze beleggingen niet langer in de balans worden opgenomen, wordt de cumulatieve winst die, of het cumulatieve verlies dat, rechtstreeks in het eigen vermogen is verwerkt, opgenomen in de winst- en verliesrekening. 2. Beleggingen in schuldinstrumenten

Beleggingen in schuldinstrumenten geklasseerd als aangehouden voor handelsdoeleinden of als beschikbaar voor verkoop, worden geboekt aan reële waarde. De winsten of verliezen die hieruit voortvloeien, worden respectievelijk in de winsten verliesrekening of het eigen vermogen geboekt. De reële waarde van deze beleggingen is hun genoteerde biedprijs op balansdatum. Waardeverminderingen alsook winsten en verliezen met betrekking tot vreemde valuta worden in de winst- en verliesrekening geboekt. Beleggingen in schuldinstrumenten die tot hun vervaldatum worden aangehouden, worden gewaardeerd aan geamortiseerde kostprijs. 3. Andere beleggingen

De andere beleggingen van de Groep worden geklasseerd als beschikbaar voor verkoop en worden gewaardeerd aan reële waarde. De winsten of de verliezen die hieruit voortvloeien, worden geboekt in het eigen vermogen. Waardeverminderingen worden in de winst- en verliesrekening geboekt (zie waarderingsregel M). (J) Handels- en overige vorderingen 1. O nderhanden projecten in opdracht van derden

Projecten in uitvoering wordt uitgedrukt aan kostprijs vermeerderd met winst naar rato van de voortgang van de werken, eventueel verminderd met een voorziening voor voorzienbare verliezen en verminderd met gefactureerde termijnen naar rato van de voortgang van het project. De kostprijs omvat alle uitgaven die rechtstreeks verband houden met de projecten en een toerekening van de gemaakte vaste en variabele indirecte kosten in verband met de contractuele activiteiten van de Groep gebaseerd op normale operationele capaciteit. 2. Leasingvorderingen

Vorderingen met betrekking tot financiële leasingovereenkomsten worden bij de aanvang van het contract gewaardeerd aan contante waarde van de toekomstige netto leasebetalingen. De waarde van de vorderingen wordt over de looptijd van de leasingovereenkomst steeds verminderd met het bedrag van de leasebetalingen dat betrekking heeft op de terugbetaling van de hoofdsom. 3. Handels- en overige vorderingen

Handelsvorderingen en overige vorderingen worden gewaardeerd tegen nominale waarde, min de nodige voorzieningen voor bedragen die als niet-invorderbaar worden beschouwd.

89


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

(K) Voorraden

Voorraden (reserveonderdelen) worden uitgedrukt aan hun kostprijs, of hun netto-opbrengstwaarde indien deze lager is. De netto-opbrengstwaarde is de geschatte verkoopprijs, verminderd met de geschatte kosten van voltooiing en verkoopkosten. De kostprijs van voorraden is gebaseerd op de waarderingsregel van de gewogen gemiddelde kostprijs. De kostprijs van voorraden omvat de initiële aankoopprijs vermeerderd met andere directe aanschaffingskosten gerelateerd aan de levering en het operationeel maken. Waardeverminderingen van voorraden aan netto-opbrengstwaarde worden geboekt in de periode waarin de waardevermindering zich voordoet.

90

De activa van de Groep genereren geen kasstromen die onafhankelijk zijn van andere activa en de realiseerbare waarde is bijgevolg bepaald voor de kasstroomgenererende eenheid (d.i. het gehele hoogspanningsnet) waartoe de activa behoren. Dit is tevens het niveau waarop de Groep zijn goodwill beheert en economische voordelen bekomt van de verworven goodwill. 2. Terugname van bijzondere waardeverminderingen

Er gebeuren geen terugnemingen op bijzondere waardeverminderingen met betrekking tot goodwill.

(L) Geldmiddelen en kasequivalenten

Met betrekking tot andere activa wordt een bijzonder waardeverminderingsverlies teruggenomen indien er een wijziging is geweest in de schattingen die gebruikt worden om de realiseerbare waarde vast te stellen.

Geldmiddelen en kasequivalenten bestaan uit kassaldi, banksaldi en direct opvraagbare deposito’s. Kaskredieten die direct opeisbaar zijn en die een integraal deel uitmaken van het thesauriebeheer van de Groep, maken in het kasstroomoverzicht deel uit van kasequivalenten en geldmiddelen.

Een bijzonder waardeverminderingsverlies wordt slechts herzien in de mate dat de boekwaarde van het actief niet hoger is dan de boekwaarde, na aftrek van afschrijvingen of waardevermindering, die zou zijn vastgesteld indien geen bijzonder waardeverminderingsverlies was opgenomen.

(M) Bijzondere waardeverminderingen

(n) Aandelenkapitaal

De boekwaarde van de activa van de Groep, andere dan voorraden (zie waarderingsregel K) en uitgestelde belastingsvorderingen (zie waarderingsregel V) worden op elke balansdatum herzien om vast te stellen of er enige aanwijzing is voor een bijzondere waardevermindering. Indien zulke aanwijzing bestaat, wordt de realiseerbare waarde van het actief geschat (zie waarderingsregel M1). Voor goodwill en immateriële activa met onbepaalde gebruiksduur en immateriële activa die nog niet gebruiksklaar zijn, wordt de realiseerbare waarde geschat op elke balansdatum. Een bijzonder waardeverminderingsverlies wordt opgenomen telkens de boekwaarde van een actieve of kasstroomgenererende eenheid de realiseerbare waarde ervan overschrijdt. Bijzondere waardeverminderingsverliezen worden opgenomen in de winst- en verliesrekening. Bijzondere waardeverminderingsverliezen opgenomen met betrekking tot kasstroomgenererende eenheden worden eerst toegerekend om de boekwaarde te verminderen van goodwill toegewezen aan kasstroomgenererende eenheden en dan om de boekwaarde te verminderen van de andere activa in de eenheid op een pro-rata basis. Na de opname van een bijzondere waardevermindering, zullen de afschrijvingskosten voor het actief aangepast worden voor toekomstige periodes om de herziene boekwaarde van het actief op zijn resterende levensduur toe te rekenen. 1. Berekening van realiseerbare waarde

De realiseerbare waarde van immateriële activa en terreinen, gebouwen en uitrusting is gelijk aan de reële waarde verminderd met de verkoopkosten, of de bedrijfswaarde indien deze hoger is. Bij het beoordelen van bedrijfswaarde worden de verwachte toekomstige kasstromen verdisconteerd tot hun actuele waarde aan de hand van een verdisconteringvoet vóór belasting die een weerspiegeling is van de actuele markttaxaties van de tijdswaarde van geld en de risico’s eigen aan het actief.

1. Transactiekosten

Transactiekosten met betrekking tot de uitgifte van kapitaal worden afgetrokken van de ontvangen kapitalen. 2. Dividenden

Dividenden worden opgenomen als een schuld in de periode waarin zij vastgesteld zijn. (o) Rentedragende leningen

Opgenomen rentedragende leningen worden initieel verwerkt tegen reële waarde verminderd met toerekenbare transactiekosten. Na de eerste opname worden rentedragende leningen gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs, waarbij een verschil tussen de kostprijs en het aflossingsbedrag op basis van de effectieverentemethode in de winst- en verliesrekening wordt opgenomen over de looptijd van de leningen. (p) Personeelsbeloningen 1. V  aste bijdrage pensioenplannen (toegezegdebijdragenregeling)

Verplichtingen in verband met bijdragen aan pensioenplannen op basis van toegezegde bijdragen worden in de winst- en verliesrekening opgenomen als een uitgave zodra zij verschuldigd zijn. 2. P  ensioenplannen met een te bereiken doel (toegezegde-pensioenregeling)

Voor plannen met een ‘te bereiken doel’ worden jaarlijks de pensioenkosten voor elk plan afzonderlijk geschat op basis van de ‘-projected unit credit’-methode door erkende actuarissen. Er wordt een schatting gemaakt van de pensioenrechten die werknemers hebben opgebouwd in ruil voor hun diensten in het boekjaar en voorafgaande periodes; deze pensioenrechten worden verdisconteerd om de contante waarde ervan vast te stellen en de reële waarde van de fondsbeleggingen worden hiervan afgetrokken. De verdisconteringsvoet is het rendement op balansdatum op hoogwaardige obligaties die vervaldata hebben die de termijnen van de verplichtingen van


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

de Groep benaderen. Wanneer de pensioenrechten van een regeling verbeterd worden, wordt het gedeelte van de verbeterde pensioenrechten dat betrekking heeft op diensten door werknemers verricht in het verleden, lineair als een uitgave opgenomen in de winst- en verliesrekening over de gemiddelde periode totdat de beloningen onvoorwaardelijk worden. In de mate dat de pensioenaanspraken onmiddellijk onvoorwaardelijk worden, wordt de last onmiddellijk in de winst- en verliesrekening opgenomen. Alle actuariële winsten en verliezen op 1 januari 2004, de overgangsdatum naar IFRS, werden opgenomen via de openingsreserves. De actuariële winsten en verliezen worden volledig en onmiddellijk als voorziening geboekt en beïnvloeden de winst- en verliesrekening niet, maar worden rechtstreeks in het eigen vermogen opgenomen. Het bedrag dat wordt opgenomen in de winst- en verliesrekening bestaat uit toegerekende pensioenkosten, rentekosten, verwacht rendement op fondsbeleggingen van het betrokken dienstjaar en pensioenkosten van verstreken diensttijd. Waar de berekening in een voordeel voor de Groep resulteert, wordt het opgenomen actief beperkt tot het saldo van kosten van diensten in het verleden en de contante waarde van toekomstige terugbetalingen van de regeling of kortingen in toekomstige bijdragen tot de regeling. 3. Personeelsbeloningen op lange termijn

De nettoverplichting van de Groep met betrekking tot personeelsbeloningen op lange termijn andere dan pensioenplannen wordt jaarlijks berekend volgens de ‘projected unit credit’ methode door erkende actuarissen. De verplichting is het bedrag van de toekomstige beloning dat werknemers verdiend hebben in ruil voor hun diensten in de verslagperiode en voorafgaande periodes en wordt verdisconteerd tot de contante waarde ervan en de reële waarde van eventuele daarop betrekking hebbende activa wordt in mindering gebracht. De verdisconteringsvoet is het rendement op balansdatum van hoogwaardige obligaties waarvan de looptijd de termijn van de verplichtingen van de Groep benadert.

huidige markttaxaties van de tijdswaarde van geld en, waar aangewezen, de risico’s eigen aan de verplichting. Indien de Groep verwacht dat een (deel van de) voorziening kan worden verhaald op een derde, wordt deze vergoeding alleen opgenomen als een afzonderlijk actief indien deze vergoeding vrijwel zeker is. De last die met een voorziening samenhangt, wordt opgenomen in de winst- en verliesrekening na aftrek van een eventuele vergoeding. De totale geraamde kosten vereist voor de ontmanteling en verwijderen van het actief worden, indien relevant, opgenomen als materiële activa en afgeschreven over de volledige gebruiksduur van het actief. De totale geraamde kosten vereist voor de ontmanteling en de verwijdering van het actief, verdisconteerd tot de huidige waarde ervan, worden geboekt als voorzieningen. Indien verdisconteerd wordt, wordt de toename in de voorziening wegens het verstrijken van de tijd verantwoord als financieringslasten. (r) Handels- en overige schulden

Handels- en overige schulden worden uitgedrukt aan geamortiseerde kostprijs. (s) Kapitaalsubsidies

Kapitaalsubsidies hebben betrekking op materiële activa en worden getoond onder de overige verplichtingen. Deze subsidies worden op de balans opgenomen enkel indien men met redelijke zekerheid kan stellen dat ze zullen ontvangen worden en worden vervolgens systematisch in de winst- en verliesrekening opgenomen volgens de verwachte levensduur van de desbetreffende activa. (t) Opbrengsten

Opbrengsten worden geboekt wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen verbonden aan de transactie naar de onderneming zullen vloeien, op voorwaarde dat de opbrengsten op een betrouwbare wijze kunnen ingeschat worden en de inning van de verschuldigde vergoeding waarschijnlijk is.

4. Kortetermijn personeelsbeloningen

1. Verkochte goederen en geleverde diensten

Kortetermijnpersoneelsbeloningen worden op een niet-verdisconteerde basis gewaardeerd en opgenomen wanneer de daarmee verband houdende dienst wordt verricht. Er wordt een verplichting verantwoord voor het bedrag dat naar verwachting ten gevolge van een kortetermijnbonus in contanten of een winstdelingsregeling zal worden uitbetaald indien de Groep een in rechte afdwingbare of feitelijke verplichting heeft als gevolg van verstreken diensttijd van werknemers en indien deze verplichting betrouwbaar kan worden bepaald.

Opbrengsten uit diensten en de verkoop van goederen worden opgenomen in de winst- en verliesrekening wanneer de belangrijke risico’s en voordelen van eigendom aan de koper zijn overgedragen.

(q) Voorzieningen

Een voorziening wordt in de balans opgenomen wanneer de Groep een in rechte afdwingbare of feitelijke verplichting heeft als gevolg van een gebeurtenis uit het verleden en het waarschijnlijk is dat een uitstroom van economische voordelen vereist zal zijn om de verplichting af te wikkelen waarvan een betrouwbare schatting kan worden gemaakt. Indien het effect wezenlijk is, worden voorzieningen vastgesteld door de verwachte toekomstige kasstromen te verdisconteren aan een verdisconteringsvoet vóór belasting die een afspiegeling is van de

2. Onderhanden projecten in uitvoering

Zodra het resultaat van een constructiecontract in uitvoering op betrouwbare wijze kan geschat worden, worden contractuele baten en lasten opgenomen in de winst- en verliesrekening naar rato van het stadium van voltooiing van het contract. Een verwacht verlies op een contract wordt onmiddellijk opgenomen in de winst- en verliesrekening. 3. Overdracht activa van klanten

De ontvangsten van klanten (financiële tussenkomst) voor de constructie van aansluitingen op het hoogspanningsnet worden in de winst- en verliesrekening opgenomen naar rato van het stadium van de realisatie van de onderliggende materiële vaste activa.

91


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

(u) Uitgaven 1. Betalingen uit hoofde van operationele leasing

Betalingen uit hoofde van operationele leasing worden lineair opgenomen in de winst- en verliesrekening over de leaseperiode. Ontvangen vergoedingen als stimulering voor het sluiten van leaseovereenkomsten worden in de winst- en verliesrekening opgenomen als een integraal deel van de totale leasinguitgaven. 2. Betalingen uit hoofde van financiële leasing

Betalingen uit hoofde van financiële leasing worden deels als financieringskosten opgenomen en deels als aflossing van de uitstaande schuld. De financieringskosten worden zodanig aan iedere periode van de leasingtermijn toegewezen, dat dit resulteert in een constante periodieke rentevoet over het resterende saldo van de schuld. 3. Financieringslasten en - baten

92

De financieringslasten omvatten interesten op leningen, berekend volgens de effectieve rentevoetmethode, wisselkoersverliezen, winsten uit muntafdekkingen die wisselkoersverliezen compenseren, resultaten uit de afdekkingen van interestrisico’s verliezen op voor handelsdoeleinden aangehouden financiële activa, alsook verliezen uit afdekkingsineffectiviteit. Alle interesten en andere gemaakte kosten met leningen of andere gemaakte transacties worden als financiële kosten geboekt wanneer ze zich voordoen. De nettofinancieringslasten omvatten interesten op leningen berekend aan de hand van de methode van de effectieve rente en omrekeningsverschillen. Baten uit interesten worden opgenomen in de winst- en verliesrekening naarmate zij oplopen, aan de hand van de methode van de effectieve rente. De rente-uitgavecomponent van betalingen uit hoofde van financiële leasings wordt opgenomen in de winst- en verliesrekening aan de hand van de methode van de effectieve rente. (v) Winstbelastingen

De winstbelastingen omvatten de over de verslagperiode verschuldigde en uitgestelde belasting. De winstbelasting wordt opgenomen in de winst- en verliesrekening behalve in de mate dat zij betrekking heeft op posten die rechtstreeks worden opgenomen in het eigen vermogen. De over de verslagperiode verschuldigde belasting is de verwachte te betalen belasting op de belastbare winst voor het jaar, met toepassing van belastingtarieven die zijn vastgesteld op balansdatum, dan wel waartoe materieel reeds op balansdatum is besloten, en alle aanpassingen aan de te betalen belasting met betrekking tot vroegere jaren.

Uitgestelde belastingverplichtingen worden verwerkt op basis van de balansmethode, waarbij een voorziening wordt getroffen voor tijdelijke verschillen tussen de boekwaarde van activa en verplichtingen ten behoeve van de financiële verslaggeving en de fiscale boekwaarde van die posten. Uitgestelde belastingverplichtingen worden niet verwerkt voor de volgende tijdelijke verschillen: de eerste opname van activa of verplichtingen in een transactie die geen bedrijfscombinatie betreft en noch de commerciële noch de fiscale winst beïnvloedt, en verschillen die verband houden met investeringen in dochterondernemingen en entiteiten waarover gezamenlijk de zeggenschap wordt uitgeoefend voor zover het waarschijnlijk is dat deze in de voorzienbare toekomst niet zullen worden afgewikkeld. Voor tijdelijke verschillen die voortvloeien uit de eerste opname van goodwill worden geen uitgestelde belastingverplichtingen opgenomen. Uitgestelde belastingverplichtingen worden gewaardeerd met behulp van de belastingtarieven die naar verwachting van toepassing zullen zijn bij terugname van de tijdelijke verschillen, op basis van de wetten die per verslagdatum zijn vastgesteld of materieel zijn vastgesteld. Uitgestelde belastingvorderingen en -verplichtingen worden gesaldeerd indien er een wettelijk afdwingbaar recht bestaat om de verschuldigde belastingvorderingen en -verplichtingen te salderen en deze vorderingen en verplichtingen samenhangen met door dezelfde belastingautoriteit opgelegde winstbelasting aan dezelfde belasting verschuldigde entiteit, dan wel op verschillende belasting verschuldigde entiteiten die voornemens zijn de verschuldigde belastingvorderingen en -verplichtingen te salderen of waarvan de belastingvorderingen en -verplichtingen gelijktijdig worden gerealiseerd. Een uitgestelde belastingvordering wordt slechts opgenomen in de mate dat het waarschijnlijk is dat toekomstige belastbare winsten beschikbaar zullen zijn waartegen de actiefpost kan worden aangewend. Uitgestelde belastingvorderingen worden verminderd, in de mate dat het niet langer waarschijnlijk is dat het daarmee samenhangende belastingvoordeel gerealiseerd zal worden. Bijkomende winstbelastingen die voortvloeien uit de uitkering van dividenden worden tezelfdertijd opgenomen als de schuld om het betrokken dividend te betalen. (w) Gesegmenteerde rapportering

Een segment is een te onderscheiden onderdeel van de Groep dat zich bezig houdt hetzij met het verschaffen van producten of diensten (bedrijfssegment), hetzij met het verschaffen van producten of diensten in een bepaalde economische omgeving (geografisch segment), dat onderworpen is aan risico’s en rendement die verschillend zijn van die van andere segmenten. De vennootschap past geen gesegmenteerde rapportering toe aangezien de Groep een onderneming is die opbrengsten genereert uit één activiteit namelijk deze van de federale netbeheerder in België. Bovendien is de Groep slechts werkzaam in één geografisch gebied (België), waar er geen verschillen bestaan tussen de diverse gewesten met betrekking tot risico’s en rendement.


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

3. Elementen  van de winst- en verliesrekening

Het ETSO-mechanisme 2 beïnvloedt zowel de rubriek internationale inkomsten als de rubriek diensten en overige goederen en wordt weergegeven in onderstaande tabel: 2009

2008

0,1

1,2

Aankopen ETSO (geboekt als bedrijfskost)

(1,5)

(1,9)

Nettowinst/verlies ETSO [+ opbrengsten / - kosten]

(1,4)

(0,7)

(in € miljoen)

3.1. Bedrijfsopbrengsten Detail bedrijfsopbrengsten

(in € miljoen) Opbrengsten uit netaansluitingen Opbrengsten uit gebruik van het net Opbrengsten uit terugneming van overschotten uit vorige boekjaren (beslissing regulator) Opbrengsten uit ondersteunende diensten Internationale inkomsten Overige bedrijfsopbrengsten Subtotaal bedrijfsopbrengsten Afwijkingen van het goedgekeurde budget (tarifair tekort) Totaal bedrijfsopbrengsten

2009

2008

32,8

32,7

509,9

510,9

22,8

20,9

108,0

113,4

28,7

28,3

37,6

32,9

739,8

739,1

31,5

18,2

771,3

757,3

De opbrengsten uit netaansluitingen bleven stabiel in vergelijking met 2008. De opbrengsten uit het gebruik van het net lagen in lijn met dezelfde periode van vorig jaar, ondanks een daling van 8% van de elektriciteitsafname van het Elia-net door de economische crisis. De vorig jaar ingevoerde opbrengsten van de afnametarieven voor hydraulische energiestockage-eenheden (pompcentrales) tijdens pompwerking compenseren grotendeels deze daling. De opbrengsten uit ondersteunende diensten daalden als gevolg van de lagere afname van het Elia-net.

Verkopen ETSO (geboekt als bedrijfsopbrengst)

De overige bedrijfsopbrengsten stegen met 14,3% tot €  37,6  miljoen, voornamelijk door een eerste toepassing van IFRIC  18 3 (+ €  2,7  miljoen), waardoor tussenkomsten van klanten bij netaansluitingen integraal moeten worden erkend als opbrengst en niet meer afgetrokken worden van het investeringsbedrag zoals voordien, door een stijging van de ontvangen schadevergoedingen uitgekeerd door verzekeringsmaatschappijen (+ € 1,7 miljoen) en méér doorrekeningen in het kader van het CWE (Centraal West-Europees) project en andere opdrachten (+ € 0,9 miljoen). De rubriek ‘Afwijkingen van het goedgekeurde budget voor de niet beheersbare elementen’ betreft het tarifaire tekort over 2009 dat recupereerbaar is in de volgende tarifaire periode 2012-2015. Het tarifaire tekort van € 31,5 miljoen is voornamelijk een gevolg van de lager dan gebudgetteerde tarifaire opbrengsten (€ 14,8 miljoen) en internationale opbrengsten (€ 17,3 miljoen), een hoger dan verwachte verrekening van de meerwaarde bij buitengebruikstellingen van vaste activa (€ 1,2 miljoen) én lagere bedrijfskosten (€ 2,9 miljoen) dan gebudgetteerd, inbegrepen de extra besparingen van € 8,3 miljoen als gevolg van deflatie (-1,4%) t.o.v. een gebudgetteerde inflatie (1,8%). 2009

2008

Intern geproduceerde vaste activa

13,2

16,2

Optimaal gebruik van activa

10,0

9,8

3,2

3,2

Beweging op vordering ten gevolge van de toepassing IAS 19

(4,4)

(5,6)

Overdracht van activa naar klanten

2,7

Activiteiten Belpex

4,2

(in € miljoen) (in € miljoen)

2009

2008

Expliciete veiling (auctioning)

22,3

19,2

Impliciete veiling (trilaterale marktkoppeling)

6,2

7,7

Diensten en technische expertise

ETSO

0,1

1,2

Verkoop hulpenergie

0,1

0,2

28,7

28,3

Totaal internationale inkomsten

De internationale inkomsten bleven stabiel in vergelijking met 2008. Dankzij de marktkoppeling van de Belgische, Franse en Nederlandse elektriciteitsmarkt bleven de groothandelsprijzen in deze drie landen sterk geconvergeerd.

Andere Totaal overige opbrengsten

3,4

8,7

5,9

37,6

32,9

(2) ETSO mechanisme: de European Transmission System Operators (ETSO) – vanaf 1 juli 2009 geïntregreerd in ENTSO-E (European Transmission System Operators for Electricity), waarvan Elia deel uitmaakt, heeft een compensatiemechanisme (‘Inter-TSO Compensation’ ofwel ITC) gecreëerd, waardoor alle deelnemers vergoedingen ontvangen voor verliezen veroorzaakt door ongecontroleerde stromen (loop flows) op hun net. (3) IFRIC 18 : Overdracht van activa van klanten

93


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

De tabel hieronder geeft de details weer van het ‘afrekeningmechanisme’: 2009

2008

Delta opbrengsten uit nettoegang

(14,8)

1,4

Delta internationale opbrengsten

(17,3)

(23,8)

Delta diverse opbrengsten

(0,7)

2,4

Totaal verschil rubriek bedrijfsopbrengsten

(32,8)

(20,0)

Delta aankoop ondersteunende diensten

(14,1)

6,4

Delta budget diverse bedrijfskosten

25,3

1,9

Delta financiële lasten

(8,3)

2,3

Totaal verschil rubriek bedrijfskosten

2,9

10,6

Delta meerwaarde en andere factoren

(2,2)

0,4

0,6

(6,3)

(1,6)

(5,9)

(31,5)

(15,3)

BRONNEN (in € miljoen)

1. Oorsprong verschillen van het boekjaar

Totale aanpassing van de gereguleerde winst Totaal verschil rubriek nettowinst Totaal verschillen van het boekjaar 2. Beslissing van de CREG m.b.t. vorig boekjaar

94

Toewijzing 50% bonus aan Elia

0,0

(2,9)

Totale impact van de beslissing CREG

0,0

(2,9)

(31,5)

(18,2)

TOTAAL VAN DE VERSCHILLEN IN WINST EN/OF VERLIES

De CREG heeft, conform het Koninklijk Besluit4 de in 2008 geboekte bedragen met betrekking tot het afrekeningsmechanisme gecontroleerd in de loop van 2009 en heeft bevestigd dat het bedrag van € 15,7 miljoen kan beschouwd worden als een ‘regulatoire vordering’. Het bedrag van € 15,7 miljoen is als volgt samengesteld: (in € miljoen) Saldo (zie tabel hierboven vermeld)

18,2

Correctie mbt vorig boekjaar (reeds opgenomen als regulatoire vordering in het verleden)

(2,9)

Aanpassing nieuwe activiteiten (werd in 2009 boekhoudkundig verwerkt) Totaal

0.4 15,7

In het kader van deze controle werden er een akkoord gesloten door Elia en de CREG m.b.t. de verdere ontwikkeling van nieuwe activiteiten van de Groep en hoe de Groep in de toekomst daar zou kunnen voor vergoed worden. Dit alles had tot doel dat Elia zich verder zou inzetten om nieuwe activiteiten verder te ontwikkelen met winstgevende perspectieven waarvan het resultaat enerzijds voor een deel zou bijdragen tot een daling van de tarieven voor de gebruikers en anderzijds voor een gedeelte kan leiden tot bijkomend resultaat van Elia. Daarnaast werd een mechanisme goedgekeurd om, indien er niet- Belgisch gereguleerde activiteiten zouden opgestart worden, de kosten correct te versleutelen en ervoor te zorgen dat er geen nadelig effect zou ontstaan op de Belgische tarieven. 3.2. Bedrijfskosten 3.2.1. G rond- en hulpstoffen,  diensten en overige goederen (in € miljoen)

2009

2008

Aankoop van ondersteunende diensten

155,6

135,0

Grond- en hulpstoffen

5,6

6,8

Diensten en diverse goederen (excl. aankoop van ondersteunende diensten)

147,9

146,9

Totaal

309,1

288,7

De stijging van de aankoopkosten voor ondersteunende diensten is het hoofdzakelijk het gevolg van de hogere elektriciteitsprijzen en in mindere mate toe te schrijven aan een stijging van de gebruikte hoeveelheden energie in het kader van deze contracten. De overige rubrieken, ‘diensten en overige goederen’ en ‘grond- en hulpstoffen’ vertonen geen belangrijke fluctuaties t.o.v. vorig boekjaar. 3.2.2. P ersoneelskosten (in € miljoen)

2008

Bezoldigingen

79,3

77,9

Sociale lasten

22,9

22,8

Te bereiken doel bijdrageregelingen en andere verplichtingen

19,2

15,2

Overige personeelsverplichtingen

(1,5)

(0,5)

0,9

0,1

Aandelenaankoopplannen met korting Overige personeelskosten Totaal

(4) 8 juni 2007. — Koninklijk besluit betreffende de regels met betrekking tot de vaststelling van en de controle op het totaal inkomen en de billijke winstmarge, de algemene tariefstructuur, het saldo tussen kosten en ontvangsten en de basisprincipes en procedures inzake het voorstel en de goedkeuring van de tarieven, van de rapportering en kostenbeheersing door de beheerder van het nationaal transmissienet

2009

3,5

3,3

124,3

118,8

De personeelskosten vertonen een stijging van 4,6%, dit is hoofdzakelijk het gevolg van een stijging van de kosten met betrekking tot personeelsbeloningen. Meer informatie met betrekking tot de ‘te bereiken doel bijdrage pensioenregeling’ en andere personeelsverplichtingen is te terug te vinden in toelichting 4.12 en in toelichting 5.1 is er meer detail terug te vinden betreffende de aandelenaankoopplannen met korting.


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

3.3. Financieringsbaten en -lasten

3.2.3. Afschrijvingen en waardeverminderingen, wijzigingen in voorzieningen

Opgenomen in de winst- en verliesrekening (in € miljoen)

2009

2008

91,7

91,0

6,1

4,5

97,8

95,5

Waardeverminderingen op voorraden en handelsvorderingen

0,7

0,4

Totaal waardeverminderingen

0,7

0,4

Voorzieningen inzake geschillen

0,1

(0,6)

Milieuvoorzieningen

3,5

0,9

Interestlasten of -baten derivaten

Totaal voorzieningen

3,6

0,3

Diverse financiële lasten

102,1

96,2

(in € miljoen)

Financieringsbaten Afschrijvingen van materiële activa Afschrijvingen van immateriële activa Totaal afschrijvingen

Totaal

De afschrijvingen vertonen een stijging van € 2,3 miljoen en zijn hoofdzakelijk toe te schrijven aan een stijging van de afschrijvingen op immateriële activa. Een beknopte inhoudelijke beschrijving van de materiele vaste activa en immateriële activa alsook de geboekte waardeverminderingen, worden weergegeven in toelichting 4.1 en 4.2. De voorraad bestaat uit verbruiksartikelen en uit strategische artikelen noodzakelijk voor herstellingen van de hoogspanningsposten, kabels en lijnen. De rotatiesnelheid van deze strategische artikelen is vrij laag en voor deze materialen wordt een waardevermindering geboekt van € 0,7 miljoen €. Er werden in de loop van 2009 geen waardeverminderingen op handelsvorderingen geboekt. De detailbeschrijving met betrekking tot de voorzieningen wordt beschreven onder toelichting 4.13. 3.2.4. O verige bedrijfskosten 2009

2008

Belastingen, onroerende voorheffing, taksen

6,4

12,6

Minderwaarde op verkoop, buitendienststellingen materiële activa

3,3

3,1

Minderwaarde op handelsvorderingen

0,2

Totaal

9,9

(in € miljoen)

De daling van 36,9% is hoofdzakelijk toe te schrijven aan een daling in de rubriek belastingen in het bijzonder belastingen op hoogspanningsmasten. Deze werden ten onrechte aan Elia aangerekend en via een rechtsgeding heeft de Groep deze bedragen kunnen terugvorderen van de gemeentebesturen.

2008

12,8

8,3

Interestbaten uit beleggingswaarden, geldmiddelen en kasequivalenten

3,0

2,5

Nettomutatie reële waarde van beleggingswaarden

0,7

0,9

Diverse financiële baten

9,1

4,9

Financieringslasten

133,2

117,6

Interestlasten leningen

116,3

120,9

11,2

(3,7)

5,7

0,4

(120,4)

(109,3)

Nettofinancieringslasten

De stijging € 4,5 miljoen van de financieringsbaten is enerzijds het gevolg van de opname van € 6,6 miljoen moratoriuminteresten op de betaalde, maar betwiste, aanslag van € 93,8 miljoen met betrekking tot het fiscale dossier (zie toelichting 3.4) en anderzijds de geïnde moratorium interesten m.b.t. de terugbetaling van de belasting op hoogspanningsmasten zie toelichting 3.2.3. De interestlasten van € 120,4 miljoen omvatten vooral de interesten met betrekking tot de leningen en de baten of lasten voortvloeiend uit de daaraan verbonden interest rate swaps. De stijging van € 11,1 miljoen is hoofdzakelijk te wijten aan de stijgende netto financiële schuld alsook aan de intrestlasten voortvloeiend uit de prefinanciering die plaatsvond in het kader van de uitgifte van de eurobond. Meer informatie hierover bevindt zich in toelichting 4.11. Rechtstreeks verwerkt via het eigen vermogen (in € miljoen)

2009

2008

Effectief deel nettomutatie in de reële waarde van renteswaps

(3,9)

(29,8)

Financieringsbaten/ lasten rechtstreeks verwerkt via het eigen vermogen

(3,9)

(29,8)

(3,9)

(29,8)

Verwerkt via: Afdekkingsreserve

15,7

2009

De afdekkingsreserve wordt uitgebreid besproken onder toelichting 5.2.

95


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

3.4. Winstbelastingen Opgenomen in de winst- en verliesrekening

De geconsolideerde winst- en verliesrekening omvat de volgende belastingslast: 2009

2008

Verschuldigde winstbelastingen

17,5

20,2

Aanpassingen m.b.t. voorgaande jaren

(0,1)

0,0

Totaal verschuldigde winstbelastingen

(in € miljoen)

17,4

20,2

Ontstaan en afwikkeling van tijdelijke verschillen

2,6

7,0

Totaal uitgestelde winstbelastingen

2,6

7,0

20,0

27,2

Totaal verschuldigde winstbelasting in winst -en verliesrekening

Aansluiting van effectief belastingstarief

De aansluiting tussen de theoretische winstbelastingen berekend op basis van de wettelijke aanslagvoet en de werkelijke winstbelasting zoals voorgesteld in de winst- en verliesrekening kan als volgt worden samengevat:

96

(in € miljoen)

2009

2008

Winst na winstbelastingen

85,3

101,4

Aandeel in resultaat van deelnemingen verwerkt volgens de "equity"-methode (na winstbelasting)

(1,0)

2,0

Winst van het jaar

84,3

103,4

Totaal winstbelastingen

20,0

27,2

104,3

130,6

Winst vóór winstbelastingen Verschuldigde winstbelastingen met toepassing van het Belgisch belastingstarief*

35,4



44,4

Effect van belastingtarief in buitenland

0,0

(0,1)

Niet-aftrekbare kosten

1,7

1,4

Opbrengsten vrijgesteld van winstbelasting, voornamelijk m.b.t. dividend tussen groepsvennootschappen

0,6

0,9

(0,1)

0,0

0,0

0,0

(18,0)

(19,1)

0,4

(0,3)

20,0

27,2

Aanpassingen m.b.t. voorafgaande jaren Gecompenseerde fiscale verliezen Gebruik van notionele interesten Overige Totale verschuldigde winstbelasting in winst -en verliesrekening * Belgisch belastingstarief voor 2008 en 2009 is 33,99%

De winstbelastingen daalden met 26,5%, enerzijds door een daling met 18,1% van de winst voor belastingen (van € 128,6 miljoen naar € 105,3 miljoen) en anderzijds door een verdere fiscale optimalisatie. De lagere belastingen zijn volledig ten voordele van de tarieven en bijgevolg ook van alle consumenten. Naar aanleiding van een fiscale controle bij Elia System Operator NV met betrekking tot het boekjaar 2004 heeft Elia begin 2008 een aanslagbiljet ontvangen om de resterende tarifaire overschotten per 31 december 2004 te belasten. De betaalde winstbelastingen bedragen € 85,3 miljoen, plus een administratieve verhoging van 10%. In samenspraak met zijn fiscale raadsheer en met de CREG, en aangezien bij sectorgenoten gelijkaardige tarifaire overschotten niet belast werden, heeft het management van Elia besloten hiervoor een bezwaarschrift in te dienen, dat echter door de fiscus verworpen werd. Elia claimt het bedrag, inclusief moratoriuminteresten, nu integraal terug via de juridische weg. In de loop van 2009, werd door de fiscus een gelijkaardige beslissing genomen met betrekking tot de aangroei van de tarifaire overschotten in 2006. Elia ontving een aanslagbiljet van € 22,7 miljoen, plus de administratieve verhoging van 10% en heeft besloten ook hiervoor, in analogie met het dossier 2004, een bezwaarschrift in te dienen. De tarifaire overschotten die aan de basis lagen van deze bijkomende aanslagbiljetten worden systematisch in de tarieven verrekend in de komende jaren (teruggave aan de consumenten). Daardoor is er sprake van een tijdsverschil met enerzijds een overschot gegeneerd in het verleden en met anderzijds een teruggave in de daaropvolgende jaren. Indien dit dossier niet positief zou afgehandeld worden, zal de betaalde vennootschapsbelasting op de resterende overschotten automatisch gecompenseerd worden met de ‘terug te vorderen belastingen’ op de geboekte teruggave aan consumenten in 2005, 2006 en 2007 en volgende periodes. Daardoor kan het basisbedrag van de vennootschapsbelasting volledig teruggevorderd worden. Indien er een resterend saldo zou zijn, dan zal dit via het tarifaire mechanisme geneutraliseerd worden. Rechtstreeks in het eigen vermogen opgenomen verwerkte winstbelastingen (in € miljoen)

2009

2008

Derivaten

1,4

10,2

Actuariële winsten (verliezen) op voordelen voor het personeel

1,8

6,1

Totaal

3,2

16,3

De uitgestelde winstbelastingen worden besproken in toelichting 4.15 (mutaties in de uitgestelde belastingsvorderingen enschulden ten gevolge mutaties in de tijdelijke verschillen gedurende het boekjaar).


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

3.5. Winst

Hoewel Elia zijn geconsolideerde resultaten volgens de IFRS normen opstelt, wordt de winst voor 96,9 % bepaald door het regulatoire kader waarin Elia functioneert. Binnen dit kader worden de tarieven door de CREG goedgekeurd en zijn ze gebaseerd op de Belgische boekhoudnormen. Hieronder wordt een gedetailleerde beschrijving weergegeven met betrekking tot de billijke winstmarge conform het regulatoire kader en de link naar de winst conform de IFRS-normen. (in € miljoen)

2009 Realiteit

2008 Budget

2008 Realiteit

Gemiddelde RAB

3 765,0

3 688,0

3 673,0

Referentie eigen vermogen (33%)

1 242,0

1 217,0

1 212,0

4,99%

5,08%

5,62%

62,0

61,8

68,1

35,70%

36,25%

35,93%

Afwijking referentie eigen vermogen

2,70%

3,25%

2,93%

Vergoeding afwijking referentie eigen vermogen

4,64%

4,63%

5,14%

4,7

5,5

5,5

(8,2)

(8,2)

(8,2)

Vergoeding eigen vermogen Vergoeding referentie eigen vermogen (A) Gemiddeld eigen vermogen / gemiddelde RAB

S-factor (B) Te snelle afschrijvingen (C) Billijke winstmarge (A+B+C) = [1]

58,6

59,3

65,5

Gerealiseerde meerwaarde

15,4

14,2

15,0 4,4

Beheersbare kosten incentive Y

6,3

0,0

Winst transfer pricing

0,7

0,0

Andere elementen

0,3

0,0

Bonus

(0,2) 1,9

Totaal diverse regulatoire elementen [2]

22,7

14,2

21,1

Nettowinst (regulatoir kader) [∑ 1+2]

81,3

73,5

86,6

Diverse aanpassingen IFRS en andere

2,7

16,5

84,0

103,1

Winst toe te rekenen aan de eigenaars van de vennootschap

De geconsolideerde winst volgens de IFRS-normen na winstbelasting nam met 18,5% af tot € 84 miljoen in vergelijking met 2008, maar is beter is dan het voor 2009 door de regulator goedgekeurde meerjarenbudget van € 73,5 miljoen, voornamelijk dankzij: • d e verrekening in de tarieven van de meerwaarde naar aanleiding van buitengebruikstellingen van vaste activa waarvoor in het budget € 14,2 miljoen voorzien was terwijl € 15,4 miljoen gerealiseerd werd (+ € 1,2 miljoen); • b ijkomende besparingen bovenop de door de regulator opgelegde besparingen (+ € 6,3 miljoen); • dividenden van Belpex en HGRT (twee financiële participaties die deel uitmaken van de RAB) komen, na akkoord van de regulator, voor 60% ten goede aan Elia (+ € 0,7 miljoen) en voor 40% in mindering van de toekomstige tarieven; • d e IFRS-aanpassingen over 2009 en diversen (+ € 2,7 miljoen): deze aanpassingen hebben voornamelijk betrekking op het kapitaliseren van software (€ 3,1 miljoen), de integrale opname in de opbrengsten van tussenkomsten klanten (€ 2,7 miljoen) minus het consolideren van HGRT/Coreso (€ 1,0 miljoen) en het netto-effect van de uitgestelde belastingen op alle IFRS-boekingen (€ 2,4 miljoen). Een gedetailleerde beschrijving van de berekening van de billijke winstmarge wordt weergegeven in het hoofdstuk ‘Regelgeving en tarieven’. 97


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

3.6. Gewone winst per aandeel

De gewone winst per aandeel wordt berekend door de nettowinst € 84,0 miljoen (2008: € 103,1 miljoen) van het jaar die kan worden toegekend aan de gewone aandeelhouders, te delen door het gewogen gemiddelde aantal gewone aandelen (48 082 774) tijdens het jaar. Gewogen gemiddeld aantal gewone aandelen

2009

2008

48 076 949

48 061 695

Effect van in maart 2008 uitgegeven aandelen Effect van in december 2009 uitgegeven aandelen Gewogen gemiddeld aantal gewone aandelen per 31 december

11 535 5 825 48 082 774

48 073 230

Verwaterde winst per aandeel

De verwaterde winst per aandeel wordt berekend door de nettowinst van het jaar die toegekend wordt aan de gewone aandeelhouders, te delen door het gewogen gemiddelde van het aantal gewone uitstaande aandelen, gecorrigeerd voor de gevolgen van de opties.

98

4.1. Materiële activa (in € miljoen)

(in € miljoen) Uitgegeven gewone aandelen per 1 januari

4. Elementen  van de balans

De verwaterde winst is gelijk aan de gewone winst per aandeel, gezien er geen converteerbare obligaties noch aandelenopties bestaan. Eigen vermogen per aandeel

Het eigen vermogen per aandeel bedraagt 28,3  € per aandeel op 31 december 2009 ten opzichte van een waarde van 28,0 € per aandeel eind 2008.

Hoogspanningsstations en –transformatoren Lijnen en kabels

2009

2008

1 167,2

1 141,1

760,9

762,5

Terreinen waarop stations, lijnen en kabels zijn geïnstalleerd

70,9

70,6

Installaties voor de bediening van het net

31,4

31,5

Administratieve gebouwen, meubilair, rollend materieel en overige activa

59,2

54,7

2 089,6

2 060,4

Totaal materiële activa

De investeringsuitgaven ten belope van € 157,3 miljoen in 2009 hebben hoofdzakelijk betrekking op projecten voor het versterken van hoogspanningsstations, de aanleg van kabels, bovengrondse leidingen. De belangrijkste realisaties worden verder besproken in het activiteitenverslag. De toepassing van de nieuwe standaard IAS 23, financieringskosten, heeft een impact van € 0,1 miljoen op de kostprijs van de activa. De materiële activa in aanbouw bedragen per 31 december 2009 € 124,6 miljoen in vergelijking met € 149,3 miljoen per 31 december 2008 en werden opgenomen in de hieronder vermelde tabel. In 2009 werden voor € 142,1 miljoen vaste activa in aanbouw in dienst genomen en overgeboekt naar activa in gebruik. (in € miljoen)

2009

2008

Hoogspanningsstations en –transformatoren

98,3

107,2

Lijnen en kabels

17,3

30,4

Installaties voor de bediening van het net

8,7

7,3

Administratieve gebouwen, meubilair, rollend materieel en overige activa

0,3

4,4

124,6

149,3

Totaal materiële activa in aanbouw

De overige verplichtingen met betrekking tot de nieuwe investeringen worden beschreven in toelichting 5.4.


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

Bewegingen van het boekjaar (in € miljoen)

Terreinen en gebouwen

Machines en installaties

Meubilair en rollend materieel

Overige materiële activa

Activa in aanbouw

Totaal

121,5

3 737,3

119,0

10,6

160,5

4 148,9

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Kostprijs

Saldo per 1 januari 2008 Verworven via bedrijfscombinaties Andere verwervingen

11,0

23,0

2,9

0,0

124,4

161,3

Buitengebruikstellingen

(0,6)

(17,4)

(0,7)

0,0

0,0

(18,7)

0,2

135,6

0,0

0,0

(135,6)

0,2

Saldo per 31 december 2008

Overboekingen van ene post naar andere

132,1

3 878,5

121,2

10,6

149,3

4 291,7

Saldo per 1 januari 2009

132,1

3 878,5

121,2

10,6

149,3

4 291,7

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Verworven via bedrijfscombinaties Andere verwervingen

7,0

50,6

2,6

0,3

67,2

127,7

Buitengebruikstellingen

(0,1)

(33,5)

(0,4)

0,0

0,0

(34,0)

Overboekingen van ene post naar andere Saldo per 31 december 2009

4,1

87,7

0,0

0,3

(95,3)

(3,2)

143,1

3 983,3

123,4

11,2

121,2

4 382,2

(20,0)

(2 016,4)

(110,3)

(9,0)

0,0

(2 155,7)

(1,2)

(86,0)

(3,3)

(0,5)

0,0

(91,0)

AFSCHRIJVINGEN en bijzondere waardeverminderingsverliezen

Saldo per 1 januari 2008 Afschrijvingslast boekjaar Andere verwervingen

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Buitengebruikstellingen

0,5

14,3

0,7

0,0

0,0

15,5

Overboekingen van ene post naar andere

0,0

(0,3)

0,3

(0,1)

0,0

(0,1)

Saldo per 31 december 2008

(20,7)

(2 088,4)

(112,6)

(9,6)

0,0

(2 231,3)

Saldo per 1 januari 2009

(20,7)

(2 088,4)

(112,6)

(9,6)

0,0

(2 231,3)

(1,2)

(86,8)

(3,4)

(0,3)

0,0

(91,7)

Afschrijvingslast boekjaar Andere verwervingen

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Buitengebruikstellingen

0,0

30,2

0,4

0,0

0,0

30,5

Overboekingen van ene post naar andere Saldo per 31 december 2009

0,0

0,2

(0,2)

0,0

0,0

(21,9)

(2 144,8)

(115,6)

(10,1)

0,0

(2 292,5)

Boekwaarde

Per 1 januari 2008

101,5

1 720,9

8,7

1,6

160,5

1 993,2

Per 31 december 2008

111,4

1 790,1

8,6

1,0

149,3

2 060,4

Per 1 januari 2009

111,4

1 790,1

8,6

1,0

149,3

2 060,4

Per 31 december 2009

121,2

1 838,5

7,8

1,1

121,2

2 089,7

99


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

4.2. Immateriële activa Goodwill

Software

Totaal

1 707,8

20,8

1 728,6

Verworven via bedrijfscombinaties

0,0

0,0

0,0

Verworven, overige – intern ontwikkeld

0,0

9,1

9,1

Buitengebruikstellingen

0,0

(0,3)

(0,3)

Stand per 31 december 2008

1 707,8

29,6

1 737,4

Stand per 1 januari 2009

(in € miljoen) Kostprijs

0,0

Stand per 1 januari 2008

1 707,8

29,6

1 737,4

Verworven via bedrijfscombinaties

0,0

0,0

0,0

Verworven, overige – intern ontwikkeld

0,0

9,2

9,2

Buitengebruikstellingen

0,0

0,0

0,0

1 707,8

38,8

1 746,6

Stand per 31 december 2009

Afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingsverliezen

Stand per 1 januari 2008

0,0

(5,9)

(5,9)

Afschrijvingen boekjaar

0,0

(4,5)

(4,5)

Stand per 31 december 2008

0,0

(10,4)

(10,4)

Stand per 1 januari 2009

0,0

(10,4)

(10,4)

Afschrijvingen boekjaar

0,0

(6,1)

(6,1)

Stand per 31 december 2009

0,0

(16,5)

(16,5)

Per 1 januari 2008

1 707,8

14,9

1 722,7

Per 31 december 2008

1 707,8

19,2

1 727,0

Per 1 januari 2009

1 707,8

19,2

1 727,0

Per 31 december 2009

1 707,8

22,3

1 730,1

100

Boekwaarde

De goodwill van € 1 707,8 miljoen heeft betrekking op de volgende transacties uit het verleden: (in € miljoen) Verwerving belang Elia Asset NV door Elia System Operator NV – 2002 Verwerving belang Elia Engineering door Elia Asset NV 2004 Totaal goodwill

2009

2008

1 700,1

1 700,1

7,7

7,7

1 707,8

1 707,8

De immateriële activa bestaan uit twee rubrieken goodwill en software, deze laatste betreft zowel intern ontwikkelde ITtoepassingen voor de uitbating van het net en software voor de normale bedrijfsvoering van Elia. De aangroei van de intern ontwikkelde software bedraagt voor 2009 € 9,2 miljoen. De impact op de winst- en verliesrekening van de afschrijvingen op immateriële activa bevindt zich in de toelichting 3.2.3.


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

Toetsing op bijzondere waardevermindering voor kasstroomgenererende eenheden die goodwill bevatten De goodwill ontstaan respectievelijk bij de verwerving van Elia Asset NV door Elia System Operator NV in 2002 en bij de aankoop van Elia Engineering NV in 2004, worden voor de test betreffende de bijzondere waardevermindering als één kasstroomgenerende eenheid beschouwd, aangezien de kosten en opbrengsten worden gegenereerd door één activiteit. De bijzondere waardeverminderingstest werd uitgevoerd door ‘onafhankelijke experten’ die zich baseerden op volgende waarderingsmethoden: 1. Verdiscontering van de toekomstige kasstromen; 2. Verdiscontering van de toekomstige dividenden; 3. Toetsing op basis van ratio’s van hoger vermelde waarderingsmethodes met een aantal West-Europese vergelijkbare beursgenoteerde bedrijven zoals Red Electrica España, Enagas, Terna, Fluxys, Snam Rete Gas en National Grid. 4. M arktwaardering op basis van de beurskapitalisatie van het Elia-aandeel. De verdiscontering van de toekomstige kasstromen en dividenden gebeurden op basis van financiële vooruitzichten, goedgekeurd door het management voor de periode 2008-2011 (nieuw reguleringsmechanisme), aangevuld met een extrapolatie tot 2018 jaar gebaseerd op assumpties opgenomen in het strategische plan 2007-2015, en gebruikmakend van verdisconteringsvoeten tussen de 3,78% en 5,41%. Deze onafhankelijke analyses geven geen aanleiding tot het boeken van een waardevermindering in 2009 op de goodwill.

4.3. Handels- en overige vorderingen (in € miljoen) Fiscale vorderingen Overige vorderingen

2009

2008

105,3

98,7

0,4

Totaal

105,7

98,7

De vordering op lange termijn bestaat uit het basisbedrag van de belastingsvordering van € 93,8 miljoen en bevat tevens de gecumuleerde moratoriumintresten (€ 6,6 miljoen van 2009 en € 4,9 miljoen € van 2008) die de Groep zou kunnen recupereren in de toekomst. Deze bedragen hebben uitsluitend betrekking op de fiscale controle van het boekjaar 2004 en daar de 1° zitting van dit dossier voor de rechtbank slechts gepland is in 2011, werd dit als lange termijnvordering gekwalificeerd. Volledige beschrijving is terug te vinden in toelichting 3.4. 4.4. Investeringen verwerkt  volgens ‘equity’-methode Investeringen in geassocieerde deelnemingen (in € miljoen)

Per 1 januari Opname van dochteronderneming Aandeel in (verlies)/winst Per 31 december

2009

2008

10,1

8,1

0,3

0,0

(1,0)

2,0

9,4

10,1

Samenvatting financiële gegevens betreffende investeringen verwerkt volgens ‘equity’ methode, niet gecorrigeerd voor het percentage in eigendom van de Groep:

(in € miljoen) Naam

Activa

Verplichtingen

Opbrengsten

Winst/verlies

% belang

H.G.R.T. S.A.S.

39,3

23.1

6,6

6,3

24,5%

Totaal

39,3

23.1

6,6

6,3

45,3

8.3

7,1

1,7

24,5%

Coreso

2,4

1.3

3,4

0,1

33,3%

Totaal

47,7

9.6

10,5

1,8

2008

2009 H.G.R.T. S.A.S.

101


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

4.7. Handelsvorderingen  en overige vorderingen

4.5. Andere financiële activa (in € miljoen)

2009

2008

(in € miljoen) Beleggingen die voor verkoop beschikbaar zijn Overige Totaal

16,7

17,2

0,0

0,5

16,7

17,7

Deze rubriek bevat beleggingen gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van de wijziging van de waarde in de winst- en verliesrekening. In 2009 werd een gedeelte van de belegging verkocht voor € 0,6 miljoen. Het risicoprofiel van deze beleggingen wordt besproken in toelichting 5.2. De participatie in Coreso NV werd in 2008 opgenomen onder ‘andere financiële vaste activa; vanaf 2009 wordt deze deelname weergegeven in de categorie ‘Investeringen’ verwerkt volgens ‘equity methode’ (zie toelichting 4.4). 4.6. Voorraden (in € miljoen)

2009

2008

Grond- en hulpstoffen

24,3

23,6

(10,6)

(9,9)

Geboekte waardeverminderingen Totaal

102

13,7

13,7

Projecten in opdracht van derden Overige handelsvorderingen en vooruitbetalingen

2008

3,8

1,8

201,7

221,4

BTW, diverse belastingen

6,7

10,3

Diversen

2,7

7,3

Over te dragen kosten en verkregen opbrengsten

3,2

6,1

218,1

246,9

Totaal

De daling van de handels- en overige vorderingen (€ 28,8 miljoen) is hoofdzakelijk het gevolg van enerzijds een daling van de handelsvorderingen met 22,1% met betrekking tot de activiteit marktkoppeling met Frankrijk en Nederland en anderzijds een daling € 3,7 miljoen van de terug te vorderen BTW. 2009

2008

172,6

181,9

Vervallen minder dan 30 dagen

32,9

35,8

Vervallen tussen 31 en 60 dagen

(4,1)

3,0

Totaal (excl. waardevermindering)

201,4

220,7

Handelsvorderingen (in € miljoen)

Niet vervallen

De totale waarde van de magazijnartikelen is in lijn met de waarde van vorig boekjaar.

Dubieuze vorderingen

De artikelen in het magazijn zijn hoofdzakelijk wissel- en reservestukken voor het onderhoud en de herstellingswerken van de hoogspanningsstations, bovengrondse lijnen en de ondergrondse kabels van Elia.

Totaal

In 2009 stijgt de voorraad met € 0,7 miljoen in vergelijking met vorig jaar en bedragen de aankopen voor magazijnartikelen € 6,3 miljoen, wat resulteert in een netto-impact op de winst- en verliesrekening van € 5,6 miljoen. (zie toelichting 3.2.1). De waardeverminderingen, opgenomen in de winst- en verliesrekening in het boekjaar 2009 bedroegen € 0,7 miljoen en maken deel uit van de geboekte waardeverminderingen op voorraden in toelichting 3.2.3.

2009

Geboekte waardevermindering

3,7

4,1

(3,4)

(3,4)

201,7

221,4

Handelsvorderingen en overige vorderingen worden opgenomen zonder rekening te houden met vorderingen waarop een waardevermindering geboekt werd. De vorderingen waarvoor een waardevermindering geboekt werd, betreffen voor het grootste gedeelte vorderingen op meer dan één jaar. In 2009 werden geen bijkomende waardeverminderingen op handelsvorderingen opgenomen en bedroeg het totaal geboekte bedrag aan waardeverminderingen op handelsvorderingen € 3,4 miljoen.

Dubieuze debiteuren

Waardevermindering

Resterende saldo

Stand per 1 januari 2008

4,1

(3,4)

0,7

beweging van het boekjaar

0,0

0,0

0,0

Stand per 31 december 2008

4,1

(3,4)

0,7

Stand per 1 januari 2009

4,1

(3,4)

0,7

(0,4)

0,0

(0,4)

3,7

(3,4)

0,3

(in € miljoen)

beweging van het boekjaar Stand per 31 december 2009


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

4.8. Geldmiddelen en kasequivalenten (in € miljoen) Banksaldi

2009

2008

60,6

3,5

Direct opvraagbare deposito’s

114,0

23,8

Totaal

174,6

27,3

De stijging van de liquide middelen is toe te schrijven aan het feit dat de activiteit van marktkoppeling niet resulteerde in een prefinancieringsituatie per einde boekjaar. Daarnaast werd bij de uitgifte van de Eurobond van € 1 000 miljoen (zie toelichting 4.11) in april 2009 rekening gehouden met een financiering van potentiële tarifaire tekorten en indekking van toekomstige noden om het liquiditeitsrisico tot een minimum te herleiden. De kortetermijndeposito’s worden belegd voor periodes die variëren van enkele dagen tot enkele weken afhankelijk van de onmiddellijke cashbehoeften van de Groep en brengen interesten op volgens de rentevoeten van de korte termijndeposito’s. De rentedragende beleggingen op balansdatum hebben een rente van 0,25 à 0,40 percent en vervallen in de loop van januari 2010. De banktegoeden brengen interest op tegen variabele rentevoeten op basis van de dagelijkse bankdepositorente. Het renterisico van de Groep en de gevoeligheidsanalyse voor financiële activa en verplichtingen werden besproken in toelichting 5.2. Ten behoeve van de geconsolideerde kasstroomtabel, bevatten ‘de geldmiddelen en kasequivalenten’ de reële banksaldi, de direct opvraagbare deposito’s zoals hierboven vermeld, verminderd met de rekeningcourant kredieten. De Groep deed geen beroep op rekening-courantkredieten op 31 december 2009. De bedragen opgenomen in de geconsolideerde balans en de geconsolideerde kasstromentabel stemmen overeen met het hierboven vermelde saldi.

4.9. Overige activa (in € miljoen)

2009

Saldo afrekeningmechanisme

36,3

(7,1)

Totaal overige kortlopende verplichtingen

36,3

(7,1)

(in € miljoen)

2009

2008

Terug te geven in de tarieven huidige tarifaire periode

(80,1)

(102,9)

Saldi boekjaar 2007, 2008 en 2009 te recupereren via de tarieven - boekjaar nog te bepalen

59,7

28,1

Korting toekomstige tarieven

(20,4)

(74,8)

Moratoriuminteresten vennootschapsbelasting boekjaar 2008

(11,5)

(4,9)

Vordering ten gevolge van de toepassing IAS 19

68,2

72,6

Saldo afrekeningmechanisme (*)

36,3

(7,1)

2008

Een detailbeschrijving van dit mechanisme wordt weergegeven in het hoofdstuk ‘Regelgeving en tarieven’. Op 31 december 2009 vertoont de rekening een saldo van € 36,3 miljoen terwijl eind 2008 nog een passief saldo van € 7,1 miljoen vast te stellen was. Deze rubriek bevat het resterende saldo ten belope van € 20,4 miljoen van het afrekeningsmechanisme dat steeds met de regulator wordt afgestemd en de diverse geschriften die eveneens in verband staan met het regulatoire mechanisme. Het bedrag vermeld onder de rubriek ‘Korting toekomstige tarieven’ bevat € 80,1 miljoen die via de tarieven terug te geven zijn in de periode 2010-2011 en het bedrag van € 59,7 miljoen dat in de volgende tarifaire periode (2012-2015) in de tarieven zal verrekend kunnen worden. Er werd in 2009 voor € 6,6 miljoen moratoriuminteresten geboekt met betrekking tot het fiscale dossier dat eveneens onder deze rubriek weergegeven werd alsook de som van 68,2 miljoen die als vordering ontstond bij de toepassing van IAS 19. Van het resterende saldo op einde 2008 (€ 102,9 miljoen) werd € 22,8 miljoen in 2009 als ‘opbrengsten’ in winst- en verliesrekening opgenomen. (zie toelichting 3.1. opbrengsten uit de terugneming van overschotten uit vorige boekjaren).

(*) Positieve bedragen zijn een vordering, negatieve bedragen zijn een schuld

103


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

4.10. Eigen vermogen Geconsolideerd mutatieoverzicht van het eigen vermogen

(in € miljoen) Stand per 1 januari 2008

Aandelenkapitaal

Uitgifte premie

Afdekkingsreserves

Ingehouden winst

Totaal

Minderheidsbelangen

Totaal eigen vermogen

1 201,7

8,5

3,6

124,8

1 338,7

1,3

1 340,0

103,1

103,1

0,3

103,4

0,0

(19,7)

0,0

(19,7)

(11,9)

(11,9)

0,0

(11,9)

Totaal gerealiseerde en nietgerealiseerde resultaten over de verslagperiode

Winst of verlies Niet-gerealiseerde resultaten Effectief deel van veranderingen in de reële waarde van kasstrroomafdekkingen, na belasting

(19,7)

Actuariële winsten (verliezen) met betrekking tot toegezegde personeelregelingen (na winstbelastingen) Totaal niet-gerealiseerde resultaten

(19,7)

(11,9)

(31,6)

0,0

(31,6)

Totaal gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten over de verslagperiode

(19,7)

91,2

71,5

0,3

71,8

Transacties met eigenaars, rechtstreeks verwerkt in het eigen vermogen

Bijdragen van en uitkeringen aan eigenaars

104

Uitgifte gewone aandelen

0,4

Betaalde dividenden Totaal transacties met eigenaars

0,4

0,4

0,4

(62,5)

(62,5)

(62,5)

(62,5)

(62,1)

(62,1)

Stand per 31 december 2008

1 202,1

8,5

(16,1)

153,5

1 348,1

1,6

1 349,7

Stand per 1 januari 2009

1 202,1

8,5

(16,1)

153,5

1 348,1

1,6

1 349,7

84,0

84,0

0,1

84,1

Totaal gerealiseerde en nietgerealiseerde resultaten over de verslagperiode

Winst of verlies Niet-gerealiseerde resultaten Effectief deel van veranderingen in de reële waarde van kasstrroomafdekkingen, na belasting

(2,6)

Actuariële winsten (verliezen) met betrekking tot toegezegde personeelregelingen (na winstbelastingen)

(2,6)

(2,6)

(3,4)

(3,4)

(3,4) (6,0)

Totaal niet-gerealiseerde resultaten

(2,6)

(3,4)

(6,0)

Totaal gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten over de verslagperiode

(2,6)

80,6

78,0

5,2

5,2

(65,9)

(65,9)

(65,9)

(65,9)

(60,7)

(60,7)

168,2

1 365,4

0,1

78,1

Transacties met eigenaars, rechtstreeks verwerkt in het eigen vermogen

Bijdragen van en uitkeringen aan eigenaars Uitgifte gewone aandelen

5,2

Betaalde dividenden Totaal transacties met eigenaars Stand per 31 december 2009

5,2 1 207,3

8,5

(18,7)

1,7

1 367,1


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

Aandelenkapitaal en agio Aantal aandelen

Uitstaand per 1 januari Uitgegeven tegen betaling in contanten Uitstaand per 31 december – volstort

Reserves 2009

2008

48 076 949

48 061 695

193 306

15 254

48 270 255

48 076 949

De Elia groep heeft dit jaar de mogelijkheid geboden aan het personeel om in te tekenen op een kapitaalverhoging van Elia System Operator NV, voor een fiscale en een bijkomende schijf. Dit werd positief onthaald door de personeelsleden van de Groep en resulteerde in een inschrijving voor een totaal bedrag van € 4,4 miljoen (zie toelichting 5.1 en 3.2.2) waardoor het aantal uitstaande aandelen stijgt van 48 076 949 naar 48 270 255 (aandelen zonder nominale waarde). Het kapitaal van Elia System Operator NV steeg va € 1 202,1 miljoen naar € 1 207,3 miljoen.

Volgens de Belgische wetgeving moet elk jaar 5% van de statutaire nettowinst van de moedervennootschap overgedragen worden naar de wettelijke reserve tot die wettelijke reserve 10% van het kapitaal bedraagt. In het kader van tarifaire mechanisme moet Elia de in de tarieven verrekenende gerealiseerde meerwaarde naar aanleiding van buitengebruikstellingen van vaste activa (daling van Regulated Asset Base) reserveren in het eigen vermogen; dit bedroeg in 2008 15,0 miljoen €. De algemene vergadering heeft op 12 mei 2009 beslist om dit bedrag in de wettelijke reserve op te nemen. Op 31 december 2009 en 2008 bedroeg de wettelijke reserve van Groep respectievelijk € 36,0 miljoen en € 21,0 miljoen. Normaal kan deze reserve niet uitgekeerd worden aan de aandeelhouders, behalve in het geval van een vereffening. De raad van bestuur kan aan de aandeelhouders de uitkering van een dividend voorstellen tot een maximumbedrag van de beschikbare reserves en van de overgedragen winst van vorige boekjaren van de moedervennootschap, inclusief de winst van het afgelopen boekjaar. De aandeelhouders moeten de hoogte van de dividenduitkering goedkeuren tijdens de gewone algemene vergadering van de aandeelhouders.

105


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

Afdekkingsreserve

De afdekkingsreserve bestaat uit het effectieve deel van de cumulatieve nettomutatie in de reële waarde van kasstroomafdekkingsinstrumenten met betrekking tot afgedekte transacties die nog niet hebben plaatsgevonden. Dividend

Na de balansdatum is door de raad van bestuur het onderstaande dividendvoorstel gedaan. (in €) per in aanmerking komend gewoon aandeel

2009

2008

1,38

1,37

Op 12 mei 2009 keurden de aandeelhouders de uitkering goed van een brutodividend van € 1,37 per aandeel (€ 1,0275 per aandeel zonder VVPR strip of van € 1,1645 per aandeel met VVPR-strip) na aftrek van 25% Belgische roerende voorheffing), hetzij een totaal brutodividend van € 65,9 miljoen.

106

Dit jaar stelt de raad van bestuur van 25 februari 2010 de uitkering van een brutodividend van € 1,38 per aandeel voor. Dit dividend is onderworpen aan de goedkeuring door de aandeelhouders tijdens de gewone algemene vergadering op 11 mei 2010 en werd niet opgenomen als een verplichting in de geconsolideerde jaarrekening van de Elia groep, opgemaakt onder IFRS. Het totale dividend zal, op basis van het aantal uitstaande aandelen op 25 februari 2010, € 66,6 miljoen bedragen. De winst van de Groep bevat naast de billijke winstmarge, zoals beschreven onder hoofdstuk ‘Regelgeving en tarieven’, een vergoeding voor de meerwaarde, die naar aanleiding van buitendienststellingen van de assets, uit de Regulated Asset Based wordt gehaald. In 2009 resulteerde dit in een nettowinst van € 15,4 miljoen. Het regulatoire kader bepaalt dat dit bedrag niet mag worden uitgekeerd aan de aandeelhouders, maar moet gereserveerd worden. De raad van bestuur van 25 februari 2010 heeft beslist om aan de algemene vergadering voor te stellen om dit bedrag te boeken als ‘Wettelijke reserve’. Op 31.12.2009 werd dit bedrag nog niet opgenomen als reserve.

4.11. Leningen en overige langlopende financieringsverplichtingen

Elia beheert zijn schulden en zijn algemene financieringsstrategie door gebruik te maken van een combinatie van korte- en langetermijnschulden al dan niet ingedekt via gebruik van renteswaps. De Groep financiert zijn dagelijks vereiste bedrijfskapitaal, indien nodig, via verschillende bevestigde of niet-bevestigde kredietlijnen en gebruikmakend van Commercial Paper. De leningen op middellange termijn hebben meestal een rentevoet gebaseerd op de interbancaire rentevoet op de datum van de opname vermeerderd met een vooraf bepaalde marge. Hieronder wordt een globaal overzicht weergegeven van de leningen (langlopende en kortetermijnverplichtingen) en de te betalen interestlasten: (in € miljoen) Langetermijnleningen Toe te rekenen interest Subtotaal langetermijnleningen

2009

2008

2 550,5

1 552,9

68,4

40,6

2 618,9

1 593,5

Kortlopend deel van lange termijn leningen

0,0

637,7

Kortetermijnleningen

0,0

161,9

Kortetermijnlening filiaal Belpex

0,0

4,5

Toe te rekenen interest

0,1

0,2

Subtotaal kortetermijnleningen Totaal

Langlopende verplichtingen

(in € miljoen) (Boekwaarde) Aandeelhouderslening schijf A Aandeelhouderslening schijf B3 Banklening Uitgiften Eurobond* Europese Investeringsbank Totaal Kortlopend deel van langetermijnleningen Totaal lange termijnleningen

0,1

804,3

2 619,0

2 397,8

2009

2008

495,8

495,8

0,0

387,7

0,0

250,0

1 994,7

997,1

60,0

60,0

2 550,5

2 190,6

0,0

(637,7)

2 550,5

1 552,9

* H uidige boekwaarde van de Eurobond bestaande uit verschillende schijven, met een nominale waarde van € 2 000 miljoen.


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

De tabel hieronder beschrijft de details inzake vervaldag en voorwaarden voor de desbetreffende leningen: (in € miljoen)

Vervaldag

Boekwaarde

Interestvoet voor hedging

Interestvoet na hedging

Huidige proportie van de interestvoet Vast

Variabel

Aandeel­h ouders­lening Schijf A

2022

495,8

3,37%

5,51%

79,83%

20,17%

Uitgiften van obligatieleningen 2004/ 10 jaar

2014

498,9

4,75%

4,75%

100,00%

0,00%

Uitgiften van obligatieleningen 2004/15 jaar

2019

498,6

5,25%

5,25%

100,00%

0,00%

Uitgiften van obligatieleningen 2009/7 jaar

2016

498,2

4,50%

4,50%

100,00%

0,00%

Uitgiften van obligatieleningen 2009/4 jaar

2013

499,1

5,63%

5,63%

100,00%

0,00%

Europese Investeringsbank

2016

40,0

4,27%

4,27%

100,00%

0,00%

Europese Investeringsbank

2017

20,0

4,79%

4,79%

100,00%

0,00%

95,43%

4,57%

95,43%

4,57%

Totaal

2 550,6

Kortlopend deel van langetermijnleningen

0,0

Totaal langetermijnleningen

2 550,6

De onderstaande tabel bevat het aflossingsschema van de verplichtingen met de opname bedragen werkelijk dienen terugbetaald te worden in de toekomst. Deze bedragen wijken af van de boekhoudkundige bedragen doordat de uitgifte van de obligatielening onder pari gebeurde.

Nominale waarde

1 jaar of minder

1-2 jaar

3-5 jaar

Meer dan 5 jaar

Aandeelhouderslening schijf A

495,8

0,0

0,0

0,0

495,8

Uitgiften van obligatieleningen

2 000,0

0,0

0,0

1 000,0

1 000,0

(in € miljoen)

Europese Investeringsbank

40,0

0,0

0,0

0,0

40,0

Europese Investeringsbank

20,0

0,0

0,0

0,0

20,0

2 555,8

0,0

0,0

1 000,0

1 555,8

Totaal

Kortlopende kredieten & beschikbare faciliteiten (in € miljoen)

Bedrag Vervaldag

Beschikbaar bedrag

Gemiddelde interestvoet

Gebruikt

Niet gebruikt

Bevestigde kredietfaciliteiten

30/10/2010

150,0

Euribor + 0,65 %

0,0

150,0

Bevestigde kredietfaciliteiten

15/01/2010

125,0

0,0

125,0

0,0

275,0

Totaal

Euribor + marge bij afsluiten deal

275,0

Bedrag Beschikbaar bedrag

Gemiddelde interestvoet

Gebruikt

Niet gebruikt

Niet-bevestigde kredietfaciliteiten

70,0

Marktcondities

0,0

70,0

Niet-bevestigde kredietfaciliteiten

100,0

0,0

100,0

Belgisch Treasury bills programma

250,0

Totaal

420,0

(in € miljoen)

Vervaldag

Euribor + marge bij afsluiten deal Euribor + marge

250,0

bij afsluiten deal 0,0

420,0

107


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

In de loop van 2009 kwamen een aandeelhouderslening in september 2009 te vervallen alsook enkele kortetermijnleningen en de gebruikte bedragen van het commercial paper programma. Elia, heeft beslist om deze leningen te herfinancieren via de uitgifte van een eurobond en heeft in april 2009 met succes de emissie van een eurobond in twee schijven afgesloten. Het gaat om een transactie bestaande uit een schijf van € 500 miljoen op 4 jaar en een schijf van € 500 miljoen op 7 jaar. De uitgifte werd gelanceerd na een roadshow waarbij Elia’s industriële en regulatoire sterke punten werd voorgesteld bij de leidende Europese financiële markten. De investeerders reageerden zeer positief op de vraag, zowel tijdens de roadshow als bij het onderschrijven van het orderboek: in minder dan een uur werd voor een totaal van meer dan € 5,3 miljard aangeboden. De schijf op 4 jaar werd onderschreven voor € 3 miljard en de schijf op 7 jaar trok voor € 2,3 miljard. Ze trokken meer dan 300 investeerders aan uit 14 Europese landen. Door de grote belangstelling voor het krediet aan Elia konden de bookrunners de prijs zetten op respectievelijk mid-swap + 190 bp (coupon van 4,5%) voor de schijf op vier jaar, en op mid-swap + 245 bp (coupon van 5,625%) voor de schijf op 7 jaar. De obligaties zijn op de beurs van Luxemburg genoteerd. De langlopende verplichtingen zijn volledig opgenomen in euro, zodat er geen wisselkoersrisico’s kunnen ontstaan, en bedragen € 2 550,6 miljoen. 108

2. Pensioenplan ‘te bereiken doel’ Met betrekking tot actieve personeelsleden aangeworven van 1 januari 1993 tot en met 31 december 2001 en het management/uitvoerend kaderpersoneel aangeworven voor 1 mei 1999 worden dezelfde waarborgen toegekend via een pensioenstelsel ‘te bereiken doel pensioenregeling’, gefinancierd door individuele en werkgeversbijdragen zoals uiteengezet in de Belgische wetgeving over aanvullende pensioenen. Aan het personeel tewerkgesteld vóór 1993 werd sindsdien de optie gegeven aan te sluiten bij het stelsel, en tegen 1997 nam meer dan 90% van het actieve personeel deel aan dit pensioenstelsel. Deze bijdragen worden betaald aan respectievelijk Elgabel, Pensiobel en aan de verzekeringsonderneming Contassur. Deze entiteiten handelen gezamenlijk als het pensioenfonds voor de gas- en elektriciteitssector. Vervroegde pensionering:

Wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan, kunnen werknemers gebruik maken van de mogelijkheid Elia vóór de leeftijd van 60 jaar te verlaten. Overige personeelsbeloningen:

Naast het boven beschreven pensioenstelsel omvatten de personeelsbeloningen andere extralegale voordelen zoals: – voor de werknemers, een jubileumpremie toegekend wanneer de anciënniteit van 25, 30 en 35 jaar wordt bereikt;

4.12. Personeelsbeloningen

– d ekking van medische kosten en hospitalisatie;

De personeelsleden van de Elia groep beschikken over een aantal pensioenregelingen, zoals hieronder beschreven:

– korting op factuur gas- en elektriciteit.

Pensioenregeling met een te bereiken doel (toegezegd pensioenregeling)

1. O vereenkomstig een collectieve overeenkomst van 2 mei 1952 ontvangt het personeel bepaalde beloningen, pensioenaanvullingen genoemd, op grond waarvan zij als gepensioneerde recht hebben (na een volledige loopbaan) om totale inkomsten te ontvangen gelijk aan 75% van hun jaarlijks inkomen, rekening houdend met hun wettelijk pensioen. Deze beloningen zijn gedeeltelijk overdraagbaar aan de weduwe of weduwnaar en kunnen wanneer nodig worden aangevuld door wezenbeloningen. Indien de persoon overleden is terwijl hij/zij aan het werk was, worden bijkomende overlevingssupplementen betaald aan de begunstigden.

Overige voorzieningen

De overige voorzieningen bestaan uit een herstructureringsvoorziening waar toekomstige uitgaven worden voorzien inzake loopbaanonderbreking en tijdskrediet. Overzicht van de voorzieningen  voor personeelsbeloningen

(in € miljoen)

2009

2008

Toegezegde pensioenregelingen

85,9

87,5

Plan voor vervroegd pensioen

13,9

12,0

Overige personeelsbeloningen

41,9

42,0

141,7

141,5

1,2

1,2

142,9

142,7

De toegekende beloningen zijn verbonden met Elia’s bedrijfsresultaat.

Subtotaal

Voor deze verplichtingen bestaat er noch een extern pensioenfonds noch een groepsverzekering, waardoor er ook geen reserves bij derden opgebouwd zijn.

Totaal voorzieningen voor personeelsbeloningen

Overige (herstructurering)


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

Verandering in schulden in verband met de beloningen (in € miljoen)

Geraamde schuld in verband met de beloningen bij begin van periode

2009

2008

(240,0)

(258,8)

Dienstkosten

(5,8)

(5,6)

Interestkosten

(11,9)

(12,0)

Bijdragen van werknemers aan het plan

(0,6)

(0,5)

0,0

0,0

(5,5)

(1,3)

0,9

1,6

(5,5)

9,2

Winsten (verliezen) op wijziging van regelingen Bijzondere beëindigingsbeloningen Actuariële winsten (verliezen) op voordelen op lange termijn Actuariële winsten (verliezen) Betaalde beloningen Geraamde schuld in verband met de beloningen op einde van periode

31,5

27,4

(236,9)

(240,0)

98,5

116,9

5,5

6,0

Verandering in fondsbeleggingen

Billijke waarde van fondsbeleggingen bij begin van periode Verwachte (niet-reële) opbrengst op fondsbeleggingen

21,9

29,8

Bijdragen deelnemers aan plan

Vennootschapsbijdragen

0,6

0,5

Actuariële winsten (verliezen) op voordelen op lange termijn

0,3

(27,3)

(31,5)

(27,4)

95,2

98,5

Betaalde beloningen Billijke waarde van fondsbeleggingen op einde van periode

109 Financieringsstatus

Financieringsstatus van het plan

(141,7)

(141,5)

Opgenomen nettobedrag toegerekend / vooruitbetaald

(141,7)

(141,5)

Opgenomen nettobedrag (toegerekend)

(142,7)

(142,1)

1,0

0,6

Opgenomen nettobedrag (vooruitbetaald)

Netto periodieke pensioenkosten

Dienstkosten

(5,8)

(5,6)

Interestkosten

(11,9)

(12,0)

Bijdragen deelnemers aan plan

(0,6)

(0,5)

Verwachte opbrengst op fondsbeleggingen

5,5

6,0

Afschrijvingen van actuariële nettowinsten (verliezen)

0,0

0,0

Winsten (verliezen) op wijziging van regelingen Bijzondere beëindigingsbeloningen Actuariële winsten (verliezen) op voordelen op lange termijn

0,0

0,0

(4,6)

(1,3)

0,0

1,6

(17,5)

(11,8)

(Toegerekende) vooruitbetaalde voordeelkosten

(141,7)

(141,5)

(Toegerekende) voordeelkosten

(142,7)

(142,1)

1,0

0,6

Netto periodieke voordeelkosten

Minimale schuldaanpassing

Vooruitbetaalde pensioenkosten


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

Rechtstreeks in het eigen vermogen verwerkte actuariële winsten en verliezen (in € miljoen)

Cumulatief bedrag per 1 januari In de verslagperiode verwerkt

2008

(25,7)

(7,6)

(5,2)

(18,1)

(30,9)

(25,7)

2009

2008

Inflatiepercentage

2,00%

2,20%

Interestvoet (zonder inflatie)

2,60%

3,00%

Loonstijgingspercentage (zonder inflatie)

2,00%

2,00%

Opbrengst op deposito’s (zonder inflatie)

4,00%

3,70%

Interestwaarderingspercentage (zonder inflatie)

3,00%

0,00%

18,0

17,0

1,00%

1,00%

2009

2008

Aandelen

21,76%

27,91%

Obligaties

55,23%

44,53%

7,83%

8,75%

Cumulatief bedrag per 31 december

Actuariële hypotheses

Duur van toekomstige diensten (aantal jaren) Stijgingspercentage van gezondheidsbeloningen (pensioen en lopend)

Indeling van de fondsbeleggingen

Vastgoed

110

2009

Overige (inbegrepen monetair)

15,18%

18,81%

Totaal aan fondsbeleggingen

100,00%

100,00%

Doorrekening toekomstige tarieven

Elia heeft bepaalde verplichtingen met betrekking tot personeelsbeloningen en gelijkaardige sociale voordelen. In overeenstemming met een studierapport uitgegeven door de CREG is het zeker dat een gedeelte voor een bedrag van € 68,2 miljoen van de totale personeelsbeloningen door de CREG aanvaard zal worden als redelijke kosten en bijgevolg

doorgerekend zal worden in toekomstige tarieven. Aangezien dit bedrag door Elia kan worden gerecupereerd van derde partijen, in overeenstemming met IFRS-waarderingsregels (IAS 19), wordt dit beschouwd als een actiefbestanddeel. De verwerking hiervan gebeurt onder de rubriek overige kortlopende activa (zie toelichting 4.9).


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

4.13. Voorzieningen (in € miljoen)

Milieu

Geschillen

Totaal

Stand per 1 januari 2008

9,4

5,4

14,8

Gedurende het boekjaar: dotatie voorzieningen

1,2

0,8

2,0

(0,3)

(0,1)

(0,4)

Gedurende het boekjaar: aanwending voorzieningen Gedurende het boekjaar: terugname voorzieningen

0,0

(1,4)

(1,4)

10,3

4,7

15,0

Langlopend deel

0,0

4,7

4,7

Kortlopend deel

10,3

0,0

10,3

Stand per 1 januari 2009

10,3

4,7

15,0

9,6

0,4

10,0

Stand per 31 december 2008

Gedurende het boekjaar: dotatie voorzieningen Gedurende het boekjaar: aanwending voorzieningen

(0,2)

0,0

(0,2)

Gedurende het boekjaar: terugname voorzieningen

(5,8)

(0,3)

(6,1)

Stand per 31 december 2009

13,9

4,8

18,7

Langlopend deel

0,0

4,8

4,8

Kortlopend deel

13,9

0,0

13,9

De fluctuatie in voorzieningen met betrekking tot milieu is toe te schrijven aan enerzijds verder bodemonderzoek en -sanering op bepaalde sites in Vlaanderen en anderzijds het gevolg van de kennisname van de eerste resultaten van de preventieve screening van terreinen in het Brussels Hoofdstedelijk en Waals gewest. De geboekte voorzieningen voor de terreinen gelegen in het Vlaams Gewest vloeien in essentie voort uit overdrachten van zakelijke rechten in het verleden. In 2009 werd door de OVAM één terrein ‘niet saneringsplichtig’ verklaard (wat leidde tot de terugname van een provisie t.b.v. € 5,4 miljoen). Anderzijds is het in 2009 duidelijker geworden dat Elia voor twee andere terreinen daarentegen zal moeten overgaan tot sanering. Dat resulteerde in een bijkomende dotatie (zonder enige nadelige erkentenis) van € 3,8 miljoen. Voor de terreinen gelegen op het grondgebied van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest heeft Elia preventief reeds 23 terreinen gescreend, waarvan één terrein vermoedelijk een risico zou kunnen vormen voor mens en milieu. Hiervoor werd, zonder enige nadelige erkentenis van enige verplichting en aansprakelijkheid, een provisie aangelegd t.b.v. € 0,7 miljoen.

Het ‘décret sol’ werd in december 2008 goedgekeurd door het Waals Parlement en gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad op 18  februari 2009. De omzetting van deze nieuwe wetgeving in de praktijk en de interpretatie van bepaalde criteria zorgt nog voor enkele onduidelijkheden. Elia heeft echter de sites van hoogspanningsstations waarvan het eigenaar is en die gelegen zijn in het Waals Gewest proactief visueel gescreend. Voor 56 terreinen werden verdere analyses uitgevoerd in 2009. Voor 10 sites heeft Elia, zonder enige erkentenis van enige verplichting of aansprakelijkheid, een totale provisie aangelegd van 5 miljoen €. De raming van de bedragen werden door een extern studiebureau uitgevoerd, rekeninghoudend met het BATNEEC 5 principe (‘best beschikbare techniek zonder overdreven kostprijs’) De voorziening voor geschillen is gebaseerd op de best mogelijke inschatting van het management van de eventuele kosten die Elia zou moeten dragen, ten gevolge van geschillen waarvoor Elia door een derde partij gerechtelijk wordt vervolgd of waarvoor zij betrokken is in een juridisch geschil. De verwachte timing van de bijhorende kasuitstroom hangt af van de vooruitgang en de duur van de onderliggende procedures. De beweging van de voorzieningen wordt ook besproken in toelichting 3.2.3.

(5) Best available techniques not entailing excessive costs

111


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

4.15. Uitgestelde belastingsvorderingen en – verplichtingen

4.14. Handelsschulden  en overige schulden (in € miljoen)

2009

2008

126,3

229,4

5,5

2,4

24,4

23,4

1,3

1,7

Heffingen

55,7

9,0

Diversen

10,1

7,0

Toe te rekenen kosten en over te dragen opbrengsten

10,6

8,8

233,9

281,7

Handelsschulden BTW, diverse belastingsschulden Bezoldigingen en sociale lasten Dividend

Totaal

De daling van € 103,1 miljoen van de handelsschulden is hoofdzakelijk toe te schrijven aan de uitzonderlijk openstaande saldi met betrekking tot het marktkoppelingsmechanisme in 2008. De heffingen vertonen eind 2009 een saldo van € 55,7 miljoen, de stijging is het gevolg van de invoering van de federale heffing in 2009. Elia int de heffing bij zijn klanten en stort de geïnde gelden door naar de regulator. Het valuta- en liquiditeitsrisico van de Groep met betrekking tot handelsschulden en overige te betalen schulden wordt behandeld onder toelichting 5.2. 112

Niet in de balans opgenomen uitgestelde belastingsvorderingen

Voor volgende posten zijn geen uitgestelde winstbelastingen opgenomen in de balans: (in € miljoen)

2009

2008

Notionele interestaftrek

111,4

92,1

Niet opgenomen belastingsvordering (–) / verplichting

111,4

92,1

De notionele interestaftrek die niet werd gebruikt, vervalt na 7 jaar. Voor deze verschillen werden geen belastingvorderingen in de balans opgenomen omdat het niet waarschijnlijk is dat in de toekomst sprake zal zijn van belastbare winst die de Groep kan aanwenden voor de realisatie van deze vorderingen.


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

In de balans opgenomen uitgestelde belastingsvorderingen en –verplichtingen Vorderingen

(in € miljoen)

2009

2008

Verplichtingen

2009

2008

Materiële activa

0,5

0,4

Immateriële activa

(7,1)

(6,1)

Voorraden

(1,0)

(0,9)

8,6

7,9

47,7

46,9

0,1

0,3

(23,8)

(24,3)

(6,8)

(6,5)

25,0

24,2

(6,8)

(6,5)

Opgenomen in winst/verlies

Opgenomen in eigen vermogen

31 december 2008

Rentedragende leningen en overige langlopende financieringsverplichtingen Personeelsbeloningen Vooruit ontvangen overheidssubsidies Voorzieningen Overige posten Netto belastingsvordering (–) / verplichting

0,0

Mutaties in de uitgestelde belastingsvorderingen  en -schulden ten gevolge van mutaties in de tijdelijke verschillen gedurende het boekjaar

(in € miljoen) Materiële activa

1 januari 2008 0,2

0,2

0,4

(4,3)

(1,8)

(6,1)

0,0

0,0

0,0

Voorraden

(0,9)

0,0

(0,9)

Rentedragende leningen en overige langlopende financieringsverplichtingen

(2,3)

0,0

10,2

7,9

Personeelsbeloningen

46,8

(6,0)

6,1

46,9

0,3

0,0

Immateriële activa Overige financiële vaste activa

Voorzieningen Overige posten Totaal

(in € miljoen) Materiële activa Immateriële activa Overige financiële vaste activa Voorraden Rentedragende leningen en overige langlopende financieringsverplichtingen Personeelsbeloningen Voorzieningen Overige posten Totaal

0,3

(31,4)

0,6

8,4

(7,0)

16,3

(30,8) 17,7

1 januari 2009

Opgenomen in winst/verlies

Opgenomen in eigen vermogen

31 december 2009

0,4

0,1

0,5

(6,1)

(1,0)

(7,1)

0,0

0,0

0,0

(0,9)

(0,1)

(1,0)

7,9

(0,6)

1,3

8,6

46,9

(1,0)

1,8

47,7

0,3

(0,2)

(30,8)

0,2

17,7

(2,6)

Effect van de mutaties in de tijdelijke  verschillen gedurende het boekjaar

De mutaties van de tijdelijke verschillen in het jaar wordt opgenomen in de winst/verliesrekening als winstbelastingen (zie ook toelichting 3.4).

0,1 (30,6) 3,1

18,2

113


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

5. Diversen 5.1. Op aandelen gebaseerde betalingen Aandelenaankoopplannen met korting

De Groep heeft in 2009 aandelenkoopplannen met korting (Discounted Share Purchase Plans) aangeboden aan zijn personeel. Dit werd positief onthaald door personeelsleden van de Groep en resulteerde in een inschrijving voor een totaal bedrag van € 4,4 miljoen. De gemiddelde koers gedurende één maand voor de beslissing werd als basis genomen voor de bepaling van de intekenprijs en bedroeg € 27,30 per aandeel. Na toepassing van de korting van 16,7% werd de prijs vastgelegd op € 22,75. (zie toelichting 4.10 en 3.2.2). 5.2. Beheer van financiële  risico’s en derivaten Risico’s

114

In het kader van zijn normale bedrijfsvoering loopt de Groep krediet-, markt-, vermogenstructuur- en liquiditeitsrisico. Het is de bedoeling van de Groep om elk van de risico’s te identificeren en om de strategieën te definiëren teneinde de economische impact op de resultaten van de Groep te beheersen. De dienst Interne Audit & Enterprise Risk Management blijft aandachtig ,voor de gevolgen van de financieel-economische crisis op Elia alsook de consequenties in andere sectoren, om de eventuele risico’s voor de Groep van deze uitzonderlijke situatie te kunnen inschatten. De mogelijke impact wordt hieronder per risicofactor beschreven. Het regelgevende kader, waarin Elia functioneert, beperkt in sterke mate de eventueel negatieve gevolgen voor de winsten verliesrekening. Zie hoofdstuk ‘Regelgeving & tarieven’. De gevolgen van o.a. rentestijging, kredietrisico,... kunnen volgens de wetgeving in de tarieven verrekend worden. Bepaalde strategieën om deze risico’s te beheersen voorzien in het gebruik van afgeleide financiële instrumenten. Dit zijn instrumenten waarvan de waarde wordt afgeleid van één of meer onderliggende activa, referentieprijzen of indiciën. De afgeleide instrumenten creëren rechten en verplichtingen die, geheel of gedeeltelijk, financiële risico’s tussen de contractueel verbonden partijen transfereren. Kredietrisico

Kredietrisico is het risico dat één van de contracterende partijen zijn verplichtingen met betrekking tot het financiële instrument niet nakomt waardoor er voor de ander partij een verlies kan ontstaan. De leiding heeft een kredietbeleid opgemaakt en het kredietrisico wordt voortdurend bewaakt en verplicht dan ook voor bepaalde contracten de nodige bankgaranties te vragen aan de contracterende partij. Op balansdatum was er geen sprake van belangrijke concentraties van kredietrisico. Het maximale kredietrisico is de balanswaarde van elk financieel actief, met inbegrip van afgeleide financiële instrumenten.

(in € miljoen)

2009

2008

Leningen en vorderingen

201,7

221,4

Geldmiddelen en kasequivalenten

174,6

27,3

16,7

17,7

Passiva

(28,2)

(24,3)

Totaal

364,8

242,1

Beleggingen die voor verkoop beschikbaar zijn Voor afdekking gebruikte renteswaps: Activa

0,0

Marktrisico

Het marktrisico is het risico dat wijzigingen in marktprijzen, grondstofprijzen, indexatie van lonen, de resultaten van de Groep kunnen beïnvloeden. De impact van wijziging in grondstofprijzen op de ‘beheersbare kosten’, zoals bepaald in het nieuwe regulatoire mechanisme, zou mogelijk een zeer beperkte invloed kunnen hebben op de winst/verliesrekening van de Groep. De Groep heeft een reeks voorzorgen genomen teneinde de mogelijke impact op de winst/verliesrekening in te perken. Valutarisico

De Groep is niet blootgesteld aan enig belangrijk wisselkoersrisico, noch transactioneel, noch met betrekking tot de omzetting van vreemde munt in euro, aangezien hij geen buitenlandse investeringen of activiteiten heeft en minder dan 1% van haar kosten uitgedrukt zijn in andere munteenheden dan de euro. Beleggingsrisico

Onder het beleggingsrisico worden de risico’s verstaan die de Groep heeft door belangrijke beleggingen die voor verkoop beschikbaar zijn aan te houden alsook de beleggingen die gebeuren in het kader van de ‘pensioenregelingen’. Naar aanleiding van de financiële crisis is Elia bijkomende monitoring gaan doen met betrekking tot de situatie van de fondsbeleggingen in de pensioenfondsen en werd er vastgesteld dat de daling in de fondsen, na benchmarking, lager was dan de marktsituatie. Anticipatief heeft Elia beslist een bijstorting uit te voeren teneinde tekorten in te beperken, dit is terug te vinden onder de rubriek ‘personeelsbeloningen’. De Groep heeft beleggingen die voor de verkoop beschikbaar zijn; deze instrumenten zijn conform met de beleggingsstrategie en hebben een zeer laag risicoprofiel. In het boekjaar resulteerde dit in een stijging van de waarde van de fondsen met € 0,2 miljoen.


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

Renterisico Afdekking

Het beleid van de Groep is erop gericht te waarborgen dat tussen 40% en 70% van het renterisico op opgenomen leningen is gebaseerd op een vaste rente. De Groep heeft renteswaps aangegaan in euro om, binnen het beleid van de Groep, een goede verhouding te bewerkstelligen tussen de blootstelling aan een vaste rente en aan een variabele rente. In overeenstemming met de hedge accounting regels van IAS 39 worden alle afgeleide financiële instrumenten aangemerkt als kasstroomafdekkingen en gewaardeerd tegen de reële waarde. Bijgevolg wordt het gedeelte van de winst of het verlies op het afgeleide financiële instrument, dat beschouwd kan worden als een effectieve afdekking, rechtstreeks in het eigen vermogen opgenomen (afdekkingsreserves). De renteswaps hebben een rente variërend van 4,23% tot en met 4,41%. Per 31 december 2009 had de Groep indekkingsintrumenten met een gecontracteerd referentiebedrag van € 395,8 miljoen. De netto reële waarde van de swaps per 31 december 2009 bedroeg € 28,2 miljoen en bestaat volledig uit verplichtingen. Deze bedragen zijn opgenomen als derivaten tegen reële waarde.

(in € miljoen)

Per 31 december 2009 zijn er geen financiële lasten opgenomen in de winst- en verliesrekening voortvloeiend uit ineffectiviteit van de kasstroomafdekkingen. Sensitiviteitsanalyses

Bij het beheer van het renterisico streeft de Groep ernaar de invloed van kortetermijnschommelingen op het groepsresultaat te beperken. Op korte en lange termijn zullen wijzigingen in rentetarieven geen invloed hebben op het geconsolideerde resultaat, daar Elia functioneert in een regulatoir kader waarin de gevolgen van de fluctuaties van de financiële lasten via de tarieven worden gerecupereerd. Afgeleide financiële instrumenten

Op grond van IFRS dienen afgeleide financiële instrumenten opgenomen te worden tegen reële waarden. Reële waarden

Het onderstaande overzicht bevat de reële waarden en de boekwaarden van de afgeleide financiële instrumenten. Aangezien de lening een variabele interest heeft is de boekwaarde van de lening gelijk aan de reële waarde.

Boekwaarde

Reële waarde

Boekwaarde

Reële waarde

2009

2009

2008

2008

16,7

16,7

17,2

17,2

0

0,0

0,0

0,0

28,2

28,2

24,3

24,3

Activa Sicavs Renteswaps Verplichtingen Renteswaps Leningen

395,8

395,8

545,8

545,8

Totaal

440,7

440,7

570,1

570,1

Reële waarde hiërarchie

De bovengenoemde reële waarde van de sicavs heeft een niveau 1 karakter, d.w.z. dat de waardering gebaseerd is op de genoteerde marktprijs (niet aangepast) in een actieve markt voor identieke instrumenten. De bovenvermelde reële waarde van de renteswaps heeft een niveau 2, wat inhoudt dat de waardering gebaseerd is op input van andere dan de opgegeven prijzen die direct of indirect waarneembaar zijn voor de activa of de verplichtingen.

Deze categorie bevat instrumenten gebruikmakend van genoteerde marktprijzen in actieve markten voor dergelijke instrumenten; genoteerde prijzen voor identieke of vergelijkbare instrumenten in markten die worden geacht minder dan actief te zijn, of andere waarderingstechnieken die voortvloeien uit direct of indirect waarneembare marktgegevens. De navolgende tabel laat de perioden zien waarin de kasstromen met betrekking tot de derivaten die als kasstroomafdekkingen fungeren naar verwachting zullen plaatsvinden.

115


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

(in € miljoen)

Boekwaarde

Verwachte cash flows

6 maanden of minder

6-12 maanden

1-2 jaar

2-5 jaar

> 5 jaar

Renteswaps:

(24,3)

(35,8)

(3,3)

(3,3)

(5,2)

(13,1)

(10,9)

(35,8)

(3,3)

(3,3)

(5,2)

(13,1)

(10,9)

Activa Verplichtingen

(24,3)

Stand per 31 december 2008

(24,3)

(35,8)

(3,3)

(3,3)

(5,2)

(13,1)

(10,9)

Renteswaps:

(28,2)

(64,8)

(6,6)

(5,8)

(11,4)

(23,2)

(17,7)

(64,8)

(6,6)

(5,8)

(11,4)

(23,2)

(17,7)

(64,8)

(6,6)

(5,8)

(11,4)

(23,2)

(17,7)

Activa

116

Verplichtingen

(28,2)

Stand per 31 december 2009

(28,2)

Reële waarde hiërarchie

Schatting van de reële waarde

De bovenvermelde reële waarde van de renteswaps heeft een niveau 2, wat inhoudt dat de waardering gebaseerd is op input van andere dan de opgegeven prijzen die direct of indirect waarneembaar zijn voor de activa of de verplichtingen, Deze categorie bevat instrumenten gewaardeerd op basis van genoteerde marktprijzen in actieve markten voor dergelijke instrumenten; genoteerde prijzen voor identieke of vergelijkbare instrumenten in markten die worden geacht minder dan actief te zijn, of andere waarderingstechnieken, die direct of indirect voortvloeien uit waarneembare marktgegevens.

Derivaten Voor renteswaps worden opgaven van makelaars gehanteerd. Deze opgaven worden gecontroleerd met behulp van waarderingsmodellen of technieken gebaseerd op contantgemaakte kasstromen. Rentedragende leningen De reële waarde wordt berekend op basis van de verdisconteerde toekomstige aflossingen en rentebetalingen. Financiële leaseverplichtingen De reële waarde wordt geschat op de contante waarde van de toekomstige kasstromen, verdisconteerd tegen de rente voor homogene leaseovereenkomsten. De geschatte reële waarde weerspiegelt de verandering in de rente. Handels- en overige vorderingen / handelsschulden en overige te betalen posten Voor vorderingen en schulden die binnen één jaar vervallen wordt de nominale waarde geacht een afspiegeling te zijn van de reële waarde. Alle overige vorderingen en schulden worden contant gemaakt om de reële waarde te bepalen.


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

Liquiditeitsrisico

Het liquiditeitsrisico is het risico dat de Groep zijn financiële verplichtingen niet zou kunnen nakomen. De Groep beperkt dit risico door de kasstromen op een continue basis te bewaken en ervoor te zorgen dat er steeds voldoende kredietfaciliteiten aanwezig zijn. In april 2009 heeft de Groep een eurobond uitgegeven van € 1 000 miljoen om de leningen, die kwamen te vervallen in de loop 2009, terug te betalen. Bij de bepaling van de grootte van het bedrag werd rekening gehouden met de eventuele toekomstige tarifaire tekorten, het bedrag van € 98 miljoen dat in

het kader van de fiscale controle werd betaald, en een bedrag ter pre-financiering om het liquiditeitsrisico tot een minimum te beperken. Ondanks de financiële crisis, en zoals vermeld in de toelichting 4.11, is de uitgifte een succesvolle transactie geweest. Het reguleerde kader waarin Elia functioneert, werd positief ontvangen bij de investeerders. Een overzicht van de beschikbare kredietfaciliteiten wordt gegeven in toelichting 4.11.

Boekwaarde

Contractuele kasstromen

6 maanden of minder

6-12 maanden

1-2 jaar

2-5 jaar

> 5 jaar

Niet door zakelijke zekerheid gedekte obligaties

998,2

(1 399,6)

(50,0)

0,0

(50,0)

(150,1)

(1 149,5)

Niet door zakelijke zekerheid gedekte bankfaciliteit en andere leningen

1 355,4

(1 685,1)

(438,8)

(403,0)

(23,9)

(71,6)

(747,8)

281,7

(281,7)

(281,7)

24,3

(35,8)

(3,3)

(3,3)

(5,2)

(13,1)

(10,9)

Niet-afgeleide financiële instrumenten

Handels- en overige verplichtingen

Afgeleide financiële verplichtingen

Voor afdekking gebruikte renteswaps Waarvan kasstroomafdekking

24,3

(35,8)

(3,3)

(3,3)

(5,2)

(13,1)

(10,9)

2 659,6

(3 402,2)

(773,8)

(406,3)

(79,1)

(234,8)

(1 908,2)

Niet door zakelijke zekerheid gedekte obligaties

1 994,7

(2 601,4)

(100,3)

0,0

(100,6)

(1 249,0)

(1 151,5)

Niet door zakelijke zekerheid gedekte bankfaciliteit en andere leningen

555,8

(742,2)

(8,0)

(6,7)

(16,0)

(48,0)

(663,5)

Handels- en overige verplichtingen

224,5

(224,5)

(224,5)

28,3

(64,8)

(6,6)

(5,8)

(11,4)

(23,2)

(17,7)

Stand per 31 december 2008

Niet-afgeleide financiële instrumenten

Afgeleide financiële verplichtingen

Voor afdekking gebruikte renteswaps Waarvan kasstroomafdekking Stand per 31 december 2009

28,3

(64,7)

(6,6)

(5,8)

(11,4)

(23,2)

(17,7)

2 803,3

(3 632,9)

(339,4)

(12,5)

(128,0)

(1 320,2)

(1 832,7)

117


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

Vermogensstructuur

Elia bewaakt constant zijn vermogensstructuur, combinatie van schulden en eigen vermogen. Het belangrijkste objectief bij de vermogensstructuur van de gereguleerde activiteiten is de wettelijk opgelegde structuur van één derde eigen vermogen en twee derde vreemd vermogen na te streven. Voor de andere vennootschappen is het belangrijkste objectief de maximalisatie van de aandeelhouderswaarde terwijl tegelijkertijd de gewenste financiële flexibiliteit blijft behouden. De dividendpolitiek van de onderneming bestaat erin om de dividenduitkering te optimaliseren, echter rekening houdend met het feit dat een deel van de winst, die voortvloeit uit de verrekening in de tarieven van de meerwaarde naar aanleiding van buitengebruikstellingen van vaste activa, verplicht moet gereserveerd worden. De reservering van deze winst bevordert aanzienlijk de autofinancieringscapaciteit van de onderneming waardoor zij de nodige investeringen om haar taken uit te voeren kan financieren. De Groep geeft aan zijn personeelsleden de mogelijkheid om in te schrijven op kapitaalverhogingen exclusief aan hen voorbehouden. De kapitaalverhoging wordt beschreven in toelichting 4.10. 5.3. Operationele leaseovereenkomsten Leaseovereenkomsten waarbij als lessee wordt opgetreden

118

De Groep huurt een aantal kantoorgebouwen via operationele leasing. De leasing loopt gewoonlijk over een periode van 9 jaar, met een optie om nadien te hernieuwen. Daarnaast heeft de Groep een aantal contracten voor voertuigen, IT-materiaal en diversen die gehuurd worden voor een periode van gemiddeld drie jaar. <1 jaar

1–5 jaar

>5 jaar

Gebouwen

3,6

15,3

8,1

Voertuigen, IT materiaal & diversen

4,6

6,1

0,0

(in € miljoen)

toekomstige minimale leasebetalingen met betrekking tot deze leaseovereenkomsten worden als volgt samengevat: <1 jaar

1–5 jaar

>5 jaar

Telecom

9,6

39,9

50,7

Totaal per 31 december 2008

9,6

39,9

50,7

Telecom

9,8

32,3

51,3

Totaal per 31 december 2009

9,8

32,3

51,3

(in € miljoen)

Volgende baten werden opgenomen in de winst- en verliesrekening onder de rubriek overige opbrengsten ‘optimaal gebruik van de activa’ voor het boekjaar 2009 (zie toelichting 3.1): (in € miljoen)

2009

2008

Telecom

10,1

9,8

Totaal

10,1

9,8

5.4. Investering  en overige verplichtingen

Per 31 december 2009 had Elia investeringsverplichtingen aangegaan ter waarde van € 87,0 miljoen voor de aankoop en de installatie van materiële activa voor de verdere uitbouw van zijn net. 5.5. Voorwaardelijke verplichtingen  en onzekerheden Afrekeningsmechanisme

• De bepaling van het bedrag is opgenomen in het hoofdstuk ‘Regelgeving en tarieven’ • Toepassing IFRS

Totaal per 31 december 2008

8,2

21,4

8,1

Elia opereert thans onder een systeem ‘cost plus met een incentive voor hogere efficiëntie’ in een gereguleerde omgeving dat bepaalt dat de tarieven het Elia mogelijk maken een totaal aan opbrengsten te realiseren dat bestaat uit:

Gebouwen

3,7

15,6

8,2

1. een billijke vergoeding van het geïnvesteerde kapitaal en;

Voertuigen, IT materiaal & diversen

4,9

6,9

0,0

2. alle niet-onredelijke kosten opgelopen door Elia.

Totaal per 31 december 2009

8,6

22,5

8,2

Aangezien de tarieven gebaseerd zijn op gebudgetteerde cijfers, is er altijd een verschil tussen de tarieven die effectief zijn aangerekend en de tarieven die hadden moeten worden aangerekend om alle redelijke kosten van de netbeheerder te dekken en de aandeelhouders te voorzien van een billijke vergoeding op hun investering.

Gedurende het boekjaar 2009 werd met betrekking tot de huur van gebouwen en andere huurcontracten volgende last opgenomen in de winst- en verliesrekening: (in € miljoen)

2009

2008

Gebouwen

3,6

3,6

Voertuigen, IT-materiaal & diversen

4,1

4,1

Totaal

7,7

7,7

Leaseovereenkomsten waarbij  als lessor wordt opgetreden

De Groep verhuurt sites en hoogspanningsmasten aan de telecomoperatoren op basis van operationele leases. De looptijd van deze contracten bedraagt minimaal 9  jaren. De

Indien de toegepaste tarieven resulteren in een overschot (tekort) op het einde van het jaar, impliceert dit dat de tarieven aangerekend aan de gebruikers/het publiek in het algemeen lager (hoger) hadden kunnen zijn (en viceversa). Zich baserend op IAS 18 is Elia ervan overtuigd dat het overschot (tekort) voortvloeiend uit het afrekeningsmechanisme niet als een opbrengst (kost) noch als een onderdeel van het eigen vermogen mag worden beschouwd. Op een gecumuleerde basis, zou men kunnen argumenteren dat het publiek een voorafbetaling (voorschot gegeven)


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

gedaan heeft op zijn toekomstig gebruik van het netwerk. Het overschot (tekort) is als zodanig geen provisie voor een toekomstig verlies (recuperatie) van inkomsten maar een passiefschuld (vordering) aan (t.o.v.) de gebruikers. Op basis van de elektriciteitswet is Elia van oordeel dat het overschot (tekort) geen opbrengsten (kosten) vertegenwoordigt. Bijgevolg heeft Elia in de IFRS-jaarrekening dit netto bedrag per 31.12.2009 als een overige activa geboekt die de vermindering reflecteert in toekomstige tarieven die door de regulator moeten worden goedgekeurd. Op basis van dezelfde benadering heeft Elia eveneens beslist bepaalde pensioenuitgaven als te recupereren kosten te boeken, daar de federale regulator het redelijke karakter van dergelijke uitgaven heeft beoordeeld. Elia is ervan overtuigd dat het deze uitgaven kan compenseren in het toekomstige tarief en bijgevolg werden ze als een actief geboekt. Voor doeleinden van presentatie van de geconsolideerde jaarrekening, worden zowel deze ‘over te dragen opbrengsten’ als ‘te recupereren kosten’ voorvloeiend uit de pensioenverplichting tot hun nettowaarde herleid, waardoor enkel een nettoactiva wordt getoond. Momenteel zijn er geen definitieve IFRS-richtlijnen i.v.m. de boekhoudkundige verwerking van het afrekeningsmechanisme in een gereguleerde omgeving. 5.6. Informatie over verbonden partijen Transacties met bestuurders

Het vergoedingsbeleid van de bestuurders werd vastgelegd door de algemene aandeelhoudersvergadering. Het totaal van de remuneraties betaald aan de 12  bestuurders van Elia in 2009 bedraagt €  494 472 (€  247 236 voor Elia System Operator NV en €  247 236 voor Elia Asset NV), indexatie inbegrepen.

€ 136 160,28 voor Elia Asset NV) voor de andere leden van het directiecomité. Overige voordelen

De toekenning van de overige voordelen aan de leden van het directiecomité, zoals het gewaarborgde inkomen in geval van langdurige ziekte en ongeval, de verzekeringen voor gezondheidszorg en ziekenhuisopname, de verzekeringen bij invaliditeit of overlijden, de tarifaire voordelen, de overige premies, de tussenkomst in de kosten voor openbaar vervoer, de terbeschikkingstelling van een dienstwagen en andere kleine voordelen, gebeuren volgens de regels die gelden voor de kaderleden in de onderneming. De kosten van de overige voordelen in 2009 wordt geraamd op € 32 465,84 voor de voorzitter van het directiecomité en op € 225 693,10 (respectievelijk € 104 957,26 voor Elia System Operator NV en € 120 735,84 voor Elia Asset NV) voor de andere leden van het directiecomité. In 2009 werd bij Elia geen aandelenoptieplan voor het directiecomité toegekend. Aandelen in het bezit van de leden van het directiecomité

De voorzitter van het directiecomité van Elia System Operator NV bezit 6 998 aandelen van Elia System Operator NV; de andere leden van het directiecomité verwierven samen 16 991  aandelen. Elia heeft tot op heden geen langetermijnbeleid voor de toekenning van aandelen ingevoerd. Bepalingen van de arbeidsovereenkomsten van de leden van het directiecomité

Er bestaan geen andere voordelen in natura, opties op aandelen, kredieten of voorschotten ten gunste van de bestuurders.

De bepalingen in de arbeidsovereenkomsten van de leden van het directiecomité, met inbegrip van de voorzitter van het directiecomité, bevatten op het ogenblik van hun indiensttreding geen bijzondere voorwaarden bij ontslag.

Transacties met leden van het directiecomité

Transacties met geassocieerde deelnemingen

Er dient te worden opgemerkt dat alle leden van het directiecomité van Elia het statuut van werknemer hebben.

Transacties tussen de onderneming en haar dochterondernemingen, die verbonden partijen zijn, werden geëlimineerd in de consolidatie en worden bijgevolg niet opgenomen in deze toelichting.

De brutovergoeding van de voorzitter van het directiecomité, die wordt betaald door Elia System Operator NV, bedraagt in 2009 € 538 260,95, waarvan 35,22% onder de vorm van een variabele vergoeding. De vergoedingen die Elia aan de overige leden van het directiecomité in 2009 heeft betaald, bedragen € 1 717 525,11 (respectievelijk € 895 284,64 voor Elia System Operator NV en € 822 240,46 voor Elia Asset NV), waarvan 27,57% onder de vorm van een variabele vergoeding. In totaal werd in 2009 aldus € 2 255 785,57 aan de leden van het directiecomité uitgekeerd. Stortingen in het extralegaal pensioensysteem

Sinds 2007 zijn alle pensioenplannen voor de directeurs van het type ‘vaste premies’. In 2009 heeft Elia System Operator NV een totaal bedrag van € 94 449,56 gestort als extralegale pensioenpremies voor de voorzitter van het directiecomité. Deze premies bedragen € 284 610,18 (respectievelijk € 148 449,90 voor Elia System Operator NV en

In de boekjaren 2009 en 2008 waren er geen courante transacties tussen Elia en HGRT. Transacties met andere verbonden partijen worden hieronder toegelicht. (in € miljoen)

2009

2008

Verkopen van goederen

1,3

0,0

Aankopen van goederen

1,4

0,0

Handelsvorderingen

0,3

0,0

Handelsschulden

0,1

0,0

Transacties met geassocieerde ondernemingen

Uitstaande balansposities tegenover geassocieerde ondernemingen

119


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

5.7. Bedrijfscombinaties

In 2009 zijn er geen wijzigingen in de consolidatiekring van de Groep. 5.8. Groepsentiteiten Integraal geconsolideerde participaties

Elia System Operator NV heeft rechtstreeks en onrechtstreeks de volgende dochterondernemingen onder zeggenschap: Benaming Elia Asset NV

België

Belang (%)

Ondernemingsnummer

Gemiddeld personeelsbestand

2009

2008

Keizerslaan 20 – 1000 Brussel

0475.028.202

750,3

99,99

99,99

Land van vestiging

Zetel

Elia Engineering NV België

Keizerslaan 20 – 1000 Brussel

0471.869.861

146,1

100,00

100,00

Belpex NV

België

Keizerinlaan 66 – 1000 Brussel

0874.978.602

5,3

60,00

60,00

Elia Re NV

Luxemburg

Rue de Merl 65 – 2146 Luxembourg

100,00

100,00

Alle entiteiten voeren hun boekhouding in euro en hebben dezelfde afsluitingsdatum als Elia System Operator NV. Deelnemingen verwerkt volgens de equity- methode Benaming

120

Land van vestiging

H.G.R.T S.A.S. (Holding de Gestionnaires de Réseaux de Transport)

Frankrijk

Coreso NV

België

Zetel

1 Terrasse Bellini 92919 La Défense Cedex

Kortenberglaan 71 – 1000 Brussel

Belang (%)

Gemiddeld personeelsbestand

2009

2008

RCS Nanterre

0

24,50

24,50

808.569.630

10,1

33,3

50,0

Ondernemingsnummer 438.262.800

Coreso werd in 2008 verwerkt aan kostprijs daar er geen enkele economische, boekhoudkundige transactie had plaatsgevonden. In 2009 werd Coreso operationeel en werd er 16,7% van de participatie verkocht aan National Grid, de Britse transmissienetbeheerder (TNB) voor elektriciteit. Overige participaties

De onderneming CASC-CWE, opgericht in 2008, wordt vanaf 2009 opgenomen onder de rubriek. Investeringen volgens ‘equitymethode’(Zie toelichting 4.4)

Benaming

CASC-CWE NV

Land van vestiging

Luxemburg

Zetel 2 Rue de Bitbourg 1273 Luxembourg-Hamm

Ondernemingsnummer B142.282 Luxembourg

Belang (%) 2009

2008

14,29

14,29


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

5.9. G  ebeurtenissen na balansdatum: acquisitie 50 HERTZ

5.10. Niet-auditopdrachten uitgevoerd door de Commissarissen

Zoals gemeld in het persbericht van 12 maart 2010, hebben Elia System Operator NV (Elia), de Belgische transmissienetbeheerder (TNB) en Industry Funds Management (IFM), één van de grootste beheerders van investeringen in infrastructuur wereldwijd een akkoord bereikt waarbij zij de Duitse transmissienetbeheerder 50Hertz Transmission GmbH zullen verwerven van Vattenfall Europe AG. In hoofde van dit akkoord zal IFM  40 percent van 50Hertz bezitten en Elia de resterende 60 percent.

Elia heeft naast de gewone auditwerkzaamheden een beroep gedaan op de diensten van het college van commissarissen Klynveld Peat Marwick Goerdeler Bedrijfsrevisoren, vertegenwoordigd door Alexis Palm, en Ernst & Young Bedrijfsrevisoren, vertegenwoordigd door Jacques Vandernoot, met betrekking tot:

50Hertz Transmission is een onderneming met zowat 600 medewerkers die instaat, zoals Elia, voor de exploitatie, het onderhoud, de planning en de ontwikkeling van het transmissienet. Het staat in voor de goede werking van het elektrisch systeem op het grondgebied van de Duitse deelstaten Berlijn, Brandenburg, Hamburg, Mecklenburg-West- Pommeren, Saksen, Saksen-Anhalt en Thuringen. Deze transactie betekent een belangrijke stap vooruit in de realisatie van de Europese elektriciteitsmarkt, waarvoor Elia sinds zijn oprichting als onafhankelijke TNB in 2001 een voorvechter is. De transactie ligt ook in de lijn van Elia’s andere strategische regionale investeringen, waaronder deze in de Centraal-WestEuropese regio (Benelux, Frankrijk en Duitsland) met het oog op de ontwikkeling van een regionale markt. Met deze acquisitie zal Elia zich beter kunnen positioneren om deel te nemen aan de ontwikkeling van een echte duurzaam en efficiënt Europese elektriciteitsmarkt in de regio, die rekening houdt met de integratie van een ruimer aandeel van hernieuwbare energiebronnen, waaronder windenergie, in overeenstemming met het nationale en Europese energiebeleid. De ondernemingswaarde die werd overeengekomen bedraagt 810 miljoen euro; de partijen verwachten dat zij de transactie kunnen afronden in het tweede kwartaal van 2010. Deze acquisitie heeft geen impact op de balans en winst- en verliesrekening per 31 december 2009. In de toekomstige rapportering zal Elia de acquisitie, conform de IFRS-regelgeving, in detail weergeven. De transactie is onderworpen aan de goedkeuring van de betrokken autoriteiten. Voor de financiering van deze operatie zal Elia aan de algemene vergadering een kapitaalverhoging voorstellen.

• IFRS: extra werkzaamheden en advies • kapitaalverhoging; • attestering heffingen; • diverse adviezen. Hiervoor werden kosten opgenomen voor een bedrag van € 75 780. Ernst & Young Tax Consultants hebben bijstand verleend aan Elia System Operator NV, Elia Asset NV, Elia Engineering, Belpex voor diverse topics, zoals advies & bijstand voor de fiscale controle en recurrente adviezen m.b.t. BTW en vennootschapsbelastingen. Voor deze prestaties hebben ze een totaal bedrag van € 50 452 gefactureerd. De prestaties werden goedgekeurd door het Auditcomité.

121


ELIA Jaarverslag 2009 â&#x20AC;&#x201D; Financieel verslag

Verslag van het college van commissarissen over de geconsolideerde jaarrekening

122


ELIA Jaarverslag 2009 â&#x20AC;&#x201D; Financieel verslag

123


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

Regelgeving en tarieven De transmissietarieven van Elia behoren tot de goedkoopste in Europa.

De tarieven van Elia zijn de laatste jaren aanzienlijk gedaald dankzij de invoering van de tarifaire regelgeving ‘cost-plus’, de productiviteitsinspanningen die Elia heeft geleverd en dank-zij het resultaat van de aanwending van de operationele overschotten. De tarieven die Elia hanteert, behoren tot de meest competitieve tarieven die door Europese netbeheerders worden toegepast. Dat werd nog eens bevestigd in de vergelijkende studie van ETSO (European Transmission System Operators) naar de tarieven van 2008. De tarieven geldig vanaf 1 januari 2008 blijven ongewijzigd gedurende 4 jaar, m.a.w. tot 31 december 2011.

124

De informatie die de Belgische regulator heeft bekendgemaakt, geeft aan welk aandeel de transmissietarieven vertegenwoordigen in de factuur van de huishoudelijke verbruikers. Dat stemt voor de huishoudelijke cliënteel op dit ogenblik algemeen genomen overeen met ongeveer 4% van de totale factuur (heffingen en taksen inbegrepen). De transmissie van elektriciteit weegt echter niet zwaar door in de eindprijs voor elektriciteit. De eventuele verhoging van de tarieven per vervoerde eenheid moet vooral worden geëvalueerd op basis van de totale kosten-batenverhouding voor de verbruikers en de Belgische economie. De betere marktwerking, de gemakkelijkere toegang tot competitieve groothandelsprijzen voor elektriciteit en de verhoging van de bevoorradingszekerheid zijn onder meer factoren die een gunstige invloed op de totale elektriciteitsfactuur en de Belgische economie hebben. De regulering inzake de tarieven

Elia ontleent het grootste deel van zijn inkomsten uit de gereguleerde tarieven voor de aansluiting op en het gebruik van het transmissienet voor elektriciteit (tariefontvangsten). Deze tarieven zijn vooraf goedgekeurd door de CREG. Sinds 1 januari 2008 geldt een gereguleerd tarievenstelsel waarbij de goedgekeurde tarieven, behoudens uitzonderlijke omstandigheden, gedurende een periode van 4  jaar van kracht blijven. In december 2007 heeft de CREG de tarieven goedgekeurd die gelden voor de periode 2008-2011. Het tarievenstelstel steunt op de boekhouding volgens de Belgische boekhoudnormen (Be GAAP). De tarieven worden vastgelegd op basis van de gebudgetteerde kosten, verminderd met een bepaald aantal niet tarifaire opbrengsten en op basis van een raming van de volumes elektrische energie die van het net worden afgenomen. Eén van de kosten waarmee rekening wordt gehouden, is de verwachte waarde van de toegestane billijke vergoeding en de verwachte waarden van de verschillende kostencategorieën, waaronder de kosten waarover Elia een rechtstreekse controle heeft (de ‘beheersbare kosten’) en de kosten waarover Elia geen rechtstreekse controle heeft (de ‘niet-beheersbare kosten’).

Billijke vergoeding

De billijke vergoeding vergoedt het kapitaal dat in het net werd geïnvesteerd. Voor deze vergoeding wordt de gemiddelde jaarlijkse waarde van het gereguleerde actief gebruikt (Regulated Asset Base - RAB). Deze wordt op jaarbasis berekend rekening houdend met de nieuwe investeringen, de afschrijvingen en de wijziging in de behoefte aan bedrijfskapitaal. In deze context, geldig sinds 2008, wordt de billijke vergoeding, wanneer het geconsolideerde eigen vermogen meer dan 33% van het gemiddelde gereguleerde actief vertegenwoordigt, met de volgende formule bepaald. Dit is thans het geval: A: [33% x gemiddelde RAB x [(OLO n)+(beta x risicopremie)]] plus B: [(S – 33%) x gemiddelde RAB x (OLO n + 70 basispunten)] min C: correctie van de te hoge afschrijvingspercentages uit het verleden, waarbij: - O LO n de interestvoet van de Belgische lineaire obligaties op 10 jaar voor het desbetreffende jaar vertegenwoordigt; - S = geconsolideerd eigen vermogen / RAB volgens de Belgische boekhoudnormen (Be GAAP); - B eta op termijn wordt berekend op basis van de noteringen van het Elia-aandeel in vergelijking met de Bel20-index over een periode van 7 jaar. In een overgangsfase voorziet de tarifaire regulering het gebruik van de beta van Electrabel voor de periode die voorafgaat aan de beursintroductie van Elia. De waarde van de betaparameter is minstens 0,3. Deel A Het vergoedingspercentage (in %) zoals vastgesteld door de CREG voor het jaar ‘n’, is gelijk aan de som van de risicoloze rente, dit wil zeggen de gemiddelde rente van de Belgische lineaire obligaties op 10 jaar, en een premie voor het beursrisico die wordt gewogen door de toepasselijke betafactor. De regulering inzake de tarieven voorziet een risicopremie van 3,5%. Voor 2009 wordt de toepasselijke betafactor berekend op basis van de historische beta van Electrabel, vergeleken met de Bel20-index, over een periode van 7 jaar. De CREG beveelt voor Elia een solvabiliteitsratio (gemiddeld eigen vermogen/gemiddelde van de gereguleerde activa) aan die zo dicht mogelijk bij 33% ligt. Deze ratio (33%) wordt toegepast op de gemiddelde waarde van het gereguleerde actief (RAB) van Elia om het referentie eigen vermogen van Elia te bepalen. Deel B Indien het effectieve gemiddelde eigen vermogen van Elia hoger is dan het referentie eigen vermogen, wordt voor het surplus een verminderd percentage gehanteerd, dat berekend wordt door toepassing van de formule [(OLO n + 70 basispunten)].


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

Deel C Daarenboven heeft de CREG beslist jaarlijks de billijke vergoeding met € 12,4 miljoen (vóór belastingen) te verminderen tot en met 2012 maar begrensd tot de eerste drie trimesters, omwille van de te snelle afschrijvingen vóór de aanstelling van Elia System Operator NV als transmissienetbeheerder, die zij als overdreven beschouwt. De regulering inzake de tarieven voorziet eveneens de mogelijkheid om een hoger vergoedingspercentage te bepalen voor de kapitalen die geïnvesteerd zijn voor de financiering van bepaalde projecten van nationaal of Europees belang. Bij gebrek aan een uitvoeringsbesluit voor deze bepaling van de Elektriciteitswet werd deze maatregel niet ingevoerd in 2009. Niet beheersbare kosten

De kosten waarover Elia geen rechtstreekse controle heeft (de ‘niet-beheersbare kosten’) maken integraal deel uit van de kosten waarmee rekening wordt gehouden bij het uitwerken van de tarieven. De tarieven worden vastgelegd op basis van de geraamde waarden van deze kosten. Anderzijds worden de saldi met betrekking tot de (positieve of negatieve) niet - beheersbare kosten, dit wil zeggen het verschil tussen de reële en de geraamde kosten, vastgesteld ex-post en wordt hun toekenning bepaald door een koninklijk besluit waarover in de Ministerraad een beslissing werd genomen. Dit kan in een verhoging of een verlaging van de toekomstige tarieven resulteren. Beheersbare kosten

De kosten waarover Elia een rechtstreekse controle heeft (de ‘beheersbare kosten’) zijn onderworpen aan een incentive reguleringsmechanisme: op deze kosten wordt een factor toegepast voor de verbetering van de productiviteit en de efficiëntie. Deze factor geeft de inspanningen weer die Elia dient te leveren om dergelijke kosten te beheren: de toegestane kosten voor het uitwerken van de tarieven worden vastgelegd na toepassing van deze factor. Voor de periode 2008-2011 wordt de door Elia toe te passen productiviteitsgroeifactor vastgelegd in het koninklijk besluit van 18 december 2007. Voor 2008 bedroeg deze inspanning € 6 miljoen. Anderzijds worden de saldi met betrekking tot de (positieve of negatieve) beheersbare kosten, dit wil zeggen het verschil vastgesteld ex-post tussen de reële en de toegestane kosten, in principe opgeteld bij of afgetrokken van de billijke vergoeding.

125


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

Informatie met betrekking tot de moedervennootschap Uittreksels van de statutaire jaarrekening van Elia System Operator NV, opgesteld in overeenstemming met de Belgische boekhoudkundige normen worden hierna in verkorte vorm weergegeven. Overeenkomstig de Belgische vennootschapswetgeveing zal de volledige jaarrekening, het jaarverslag en het verslag van het college van commissarissen worden neergelegd bij de Nationale Bank van België.

Deze documenten zullen tevens beschikbaar worden gesteld op Elia’s website, www.elia.be en kunnen op aanvraag worden verkregen bij Elia System Operator NV, Keizerslaan 20, 1000 Brussel, België. Het college van revisoren maakte een verklaring zonder voorbehoud met toelichtende paragraaf bij de statutaire jaarrekening.

1. Balans na winstverdeling

Activa (in € miljoen)

VASTE ACTIVA

126

2009

2008

3.314,4

3.314,6

Financiële vaste activa

3.314,4

3.314,6

Verbonden ondernemingen

3.306,0

3.306,5

Deelnemingen

3.306,0

3.306,5

8,4

8,1

Ondernemingen waarmee een deelnemingsverhouding bestaat Deelnemingen

8,4

8,1

896,6

773,3

Vorderingen op meer dan één jaar

94,2

93,8

Overige vorderingen

94,2

93,8

4,7

2,6

VLOTTENDE ACTIVA

Voorraden en bestellingen in uitvoering Bestellingen in uitvoering

4,7

2,6

627,4

632,9

Handelsvorderingen

198,1

208,0

Overige vorderingen

429,3

424,9

Geldbeleggingen

103,3

16,0

Overige beleggingen

103,3

16,0

55,9

2,1

Vorderingen op ten hoogste één jaar

Liquide middelen Overlopende rekeningen TOTAAL DER ACTIVA

11,1

25,9

4.211,0

4.087,9


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

PASSIVA (in € miljoen)

EIGEN VERMOGEN

2009

2008

1.298,0

1.276,0

Kapitaal

1.205,7

1.201,3

Geplaatst kapitaal

1.205,7

1.201,3

8,5

8,5

Uitgiftepremies Reserves

51,4

36,0

Wettelijke reserve

51,4

36,0

Overgedragen winst

32,4

30,2

3,5

3,9

VOORZIENINGEN, UITGESTELDE BELASTINGEN Voorzieningen voor risico's en kosten

3,5

3,9

Overige risico's en kosten

3,5

3,9

SCHULDEN

2.909,5

2.808,0

Schulden op meer dan één jaar

2.553,4

1.554,0

Financiële schulden

2.553,4

1.554,0

Niet-achtergestelde obligatieleningen

1.997,6

998,2

Kredietinstellingen

60,0

60,0

Overige leningen

495,8

495,8

Schulden op ten hoogste één jaar

266,3

1.138,1

0,0

637,7

Schulden op meer dan één jaar, die binnen het jaar vervallen Financiële schulden

0,0

161,9

Kredietinstellingen

0,0

161,9

Handelsschulden

117,3

240,9

Leveranciers

117,3

240,9

Ontvangen vooruitbetalingen op bestellingen

7,1

5,0

Schulden met betrekking tot belastingen, bezoldigingen en sociale lasten

7,0

5,5

Belastingen

0,2

0,0

Bezoldigingen en sociale lasten Overige schulden Overlopende rekeningen TOTAAL DER PASSIVA

6,8

5,5

134,9

87,1

89,8

115,9

4.211,0

4.087,9

127


ELIA Jaarverslag 2009 — Financieel verslag

2. Winst- en verliesrekening

(in € miljoen)

2009

2008

Bedrijfsopbrengsten

744,4

728,5

737,0

722,9

2,1

1,6

5,3

4,0

(578,6)

(579,4)

(549,3)

(551,3)

(29,7)

(28,2)

0,4

0,1

165,8

149,1

Omzet Wijziging in de voorraad goederen in bewerking en gereed product en in de bestellingen in uitvoering (toename +, afname -) Andere bedrijfsopbrengsten Bedrijfskosten

Diensten en diverse goederen Bezoldigingen, sociale lasten en pensioenen Voorzieningen voor risico's en kosten (toevoegingen +, bestedingen en terugnemingen -) BEDRIJFSWINST

Financiële opbrengsten

70,1

71,4

Opbrengsten uit financiële vaste activa

55,5

52,7

Opbrengsten uit vlottende activa

128

14,6

18,7

Financiële kosten

(135,3)

(118,1)

Kosten van schulden

(132,4)

(117,4)

(2,9)

(0,7)

100,6

102,4

Uitzonderlijke opbrengsten

0,4

2,9

Andere uitzonderlijke opbrengsten

0,4

2,9

Uitzonderlijke kosten

0,0

0,0

Andere uitzonderlijke kosten

0,0

0,0

101,0

105,3

Belastingen op het resultaat

(16,7)

(19,2)

Belastingen

(16,7)

(19,2)

0,0

0,0

84,3

86,1

Andere financiële kosten WINST UIT GEWONE BEDRIJFSUITOEFENING VOOR BELASTING

WINST VAN HET BOEKJAAR VOOR BELASTING

Regularisatie van belastingen en terugneming van voorzieningen voor belasting WINST VAN HET BOEKJAAR


2˚ 50'

2˚ 40'

2˚ 30' E. Greenwich

BLIGHBANK

3˚ 00'

3˚ 20'

3˚10'

3˚ 40'

3˚ 30'

4˚ 00'

3˚ 50'

4˚ 20'

4˚ 10'

4˚ 30'

4˚ 50'

4˚ 40'

5˚00'

GEERTRUIDENBERG

2

51˚ 30'

THORNTONBANK

KREEKRAK

BORSSELE

ZANDVLIET

Kalmthout

ZANDVLIET POWER

Ravels

51˚20'

NOORDLAND Rijkevorsel

BASF

BEERSE

ZEEBRUGGE

Turnho ut

SOLVAY LILLO

DOEL

MALLE EKEREN

BAYER

3

HERDERSBRUG

BLAUWE TOREN

FINA

KETENISSE

7 e HAVENDOK

t

S -JOB

NOORDERDOKKEN (NMBS)

ESSO

2 SCHELDELAAN

KALLO

SLIJKENS BEVEREN

BRUGGE

EEKLO NOORD

DAMPLEIN ZWIJNDRECHT

51˚10'

AALTER

SADACEM

LANGERBRUGGE

2 NIEUWEVAART

BEERST

Hamme

LOKEREN

RINGVAART

ZELE

pe

l

S -GILLISDENDERMONDE

1

LEEST

lde he

er nd

RUMBEKE S T-BAAFS-VIJVE OOSTROZEBEKE

Welle

IZEGEM IEPER NOORD

PEKKE

HEULE Kortrijk - NMBS WEVELGEM

MOLENBEEK

BRUEGEL

DROGENBOS

Geraardsbergen

nd

Ronquières

ca ut

1

SNCB

CHIEVRES

50˚ 30'

Waret

COGNELEE

CENTRALE SENEFFE

CHAMPION GOUY

BASCOUP

BAUDOUR

TRIVIERES

6

Pâturages

BINCHE

Sambre

JEMEPPESOLVAY

TERGNEE LA PRAYE FOUR

Grands-Malades

Wierde FARCIENNES

MONTIGNIES

MONCEAU

Sart-Bernard (SNCB)

Bois-deVillers

Florée

Lobbes

380+

1 : 500 000

SOLVAY

DOEL

e

SNCB

MASTAING

150 +

THUILLIES

OORDEREN

Gerpinnes

d’Heur

50˚20'

150

BASF

2

Namur

DAMPREMY

Eau

2

AUVELAIS

FLEURUS

CENTRALE MARCINELLE

PERONNES

Ciply HARMIGNIES

Elouges

SNCB

GOSSELIES

AMERCŒUR

NOORDLAND ZANDVLIET 2 POWER

And

Marche-les-Dames

S t-Servais

LA CROYERE

V/HAINE PETIT MARAIS

ZANDVLIET

SEILLE

S T-AMAND

COURCELLES

OBOURG

GHLIN

Leuze

12

FELUY

CHAMP-DECOURRIERE

Quevaucamps

CHEVALET

Aische-en-Refail Sauvenière

Gembloux

2

PETROCHIM

AIR LIQ. TERTRE

2

le

MARCHE-LEZECAUSSINNES

Lens Thumaide

Harchies

Dy

Glatigny CORBAIS

NIVELLES

Soignies

ANTOING

AVELIN

VIEUX GENAPPE

SNCB Baulers

Braine-le-C.

Hannut

Ceroux Court-S t-Et.

BAISY-THY

GAURAIN Carrière du Milieu

Ottignies (SNCB)

OISQUERCQ

Ath (SNCB)

AVERNAS

Jodoigne

WATERLOO

De Es

SNCB

BASSE-WAVRE

BRAINE-L’ALLEUD

Meslin

LIGNE

WATTINES

2

MARQUAIN

WARANDE

NMBS Landen

ST-GENESIUS-RODE [RHODE-ST-GENÈSE]

CLABECQ

re

50˚40'

THIEULAIN Tournai

TIENEN

St-

Enghien (SNCB) [Edingen (NMBS)] Hoves

Blandain

le

T

2 BUIZINGEN

Deux-Acren

Kersbeek

Pellenberg

Heverlee

LABORELEC

MEKINGEN

DOTTIGNIES [DOTTENIJS]

Dij

WOLUWE-S T-L. S -L. WOLUWE

2

Leuven (NMBS)

Gasthuisberg

DHANIS

Kessel-lo

IXELLES ELSENE

FOREST VORST

Herfelingen

Ronse [Renaix]

MOUSCRON [MOESKROEN]

ZAVENTEM

HARENHEIDE

Q. DEMETS K. ZUID/MIDI

RUIEN

MOEN AVELGEM

WILSELE

WIERTZ

HELIPORT

DILBEEK

EIZERINGEN Appelterre

Halen

HOENDERVELD

SCHAARBEEK

NINOVE

OUDENAARDE

ZWEVEGEM

Bas-Warneton [Neerwaasten]

Essene

DIEST

WIJGMAAL

2

GRIMBERGEN 3 KOBBEGEM MACHELEN RELEGEM

S T-Denijs - Boekel

HARELBEKE KUURNE Bekaert 2 K.Oost

2

50˚50'

WORTEGEM

MENEN WEST

Denderleeuw (NMBS)

Zottegem

DESSELGEM

IEPER

VERBRANDE BRUG

AALST

Gavere

er

Dorenberg

WESPELAAR

TERLINDEN

MERCHTEM

AALST NOORD Amylum

MUIZELAAR WESTROZEBEKE

Dem

Aarschot

Sc

DEINZE

De

Noordschote

TESSENDERLO

Muizen

Leie

TIELT

HERCUL Dowchemical TIP

KRUISBAAN

NMBS

Tisselt

MALDEREN

ESSOCHEM

Nete Langveld Grote

PUTTE

MECHELEN

PITTEM BEVEREN

STADEN r IJze

MEERHOUT HEIST/BERG

SIDAL Duffel

Willebroek

BUGGENHOUT

FLORA

Geel/Oevel

LINT AMOCO

Baasrode

T

51˚00'

Ru

Bornem

HAM

DRONGEN

Herenthout HEZE

Temse

KENNEDYLAAN

ZOMERGEM

Nijlen

LIER

SCHELLE -DORP

ZEDELGEM KOKSIJDE

Olen

Herentals

MERCATOR

WALGOED

HEIMOLEN

MO

MASSENHOVEN

MORTSEL

S t-Niklaas KEERKEN

RODENHUIZE

POEDERLEE 2

PETROL

SIDMAR

6

OELEGEM

2

ZURENBORG WOMMELGEM

2

BURCHT

S T-PAUWELS EEKLO

MERKSEM

36

Thy-le-Château

Warnant

Yvoir (SNCB)

Dor inne SNCB Ciney

Hanzinelle Sommière

LILLO BAYER EKEREN

Dinant

Clermont

150 +

36

7 e HAVENDOK

ACHENE

KETENISSE

Froidchapelle ESSO

9 KALLO

SCHELDELAAN

C. ZWIJNDRECHT

Hastière

PLATE-TAILLE

Romedenne

NEUVILLE

MERKSEM

2

ZWIJNDRECHT

DAMPLEIN Belliardstr.

BEVEREN

CHOOZ

Oever Tabakvest

Hovenierstr.

2

PETROL

3

50˚00'

MHO

S t-Niklaas

Couvin

Berchem (NMBS)

Chimay

Momignies Fourmies

MORTSEL

Wilrijk

Hoboken

MERCATOR

150+70

HEIMOLEN

VIREUX

OELEGEM

2

S T-PAUWELS

Pondrôme

WOMMELGEM

ZURENBORG

Moonstr.

Meuse

2

BURCHT

B

Solre-S t-Géry

Botermelk

2

50˚10'

JAMIOLLE

NOORDERDOKKEN (NMBS)

FINA

WALGOED

REVIN

LIER SCHELLE

Temse

SCHELLE DORP

Aartselaar

Kontich

MAZURES

LINT 7

Monceau-en-Ardennes

WAARLOOS

LONNY m

49˚ 50'

Se

PETROCHIM

BUISSERET

FELUY

70

(15

0)

Chassart

12

Seneffe

LUMES

Gembloux

Sombreffe

2

CHAMP-DECOURRIERE

ois

MARCHE-LEZ-ECAUSSINNES

VESLE

Marbais (SNCB)

Liberchies

CENTRALE SENEFFE Maisières

BAUDOUR

150 + 30 30(150)

AIR LIQUIDE

70(150)

+ 70

VILLE/HAINE

(1

150 +70

50 )

BOEL LL

Mons 15

15

0+

70

JEMAPPES

0+

70

ST-AMAND

LA CROYERE

BOEL TCC BOEL HF

OBOURG

COURCELLES

Keumiée

BOEL FOUR

GHLIN PETIT MARAIS

16 150 + 70

150

150 + 70

70

49˚ 40'

TERTRE

La Louvière

GOUY

GOSSELIES

BASCOUP 70

(15

Heppignies (30) sud

0)

TRIVIERES

0) (15 70

70 (1 50 )

Elouges

Ciply

Pâturages

Anderlues

HARMIGNIES

2

70 + 0

BINCHE

0

0 22

+

15

70

(1

50

)

LA PRAYE FOUR

F. DE FER BLANCHISSERIE Charleroi 70(1

15

49˚30'

TERGNEE

CS MARCINELLE

DAMPREMY CARAL FOC

Estinnes

0

+

70

JEMEPPESOLVAY

bre

Sam

Gilly

CENTRALE MARCINELLE

PERONNES

15

70(150)

AMERCŒUR

Fontaine l’Evêque

50)

FARCIENNES

1 : 1 000 000

Echelle

Schaal

PONT-de-LOUP LA PRAYE

5

0

10

20

30 k

Marchienne Fosses-la-Ville

MONTIGNIES

MONCEAU

MALFALISE

1 : 500 000 2˚ 40' E. Greenwich

AUVELAIS

50)

FLEURUS

70(150)

150 + 70

70(150)

70+ 30(1

Jumet Piéton (SNCB)

Boussu

70(150)

2˚ 50'

3˚ 00'

3˚ 10'

3˚ 20'

3˚ 30'

3˚ 40'

3˚ 50'

4˚ 00'

4˚ 10'

4˚ 20'

4˚ 30'

4˚ 40'

4˚ 50'

5˚ 00'


hoogspanningsnetten — België 4˚ 20'

4˚ 30'

4˚ 50'

4˚ 40'

5˚ 10'

5˚00'

5˚ 30'

5˚ 20'

6˚ 10'

6˚ 00'

5˚ 50'

5˚ 40'

6˚ 30'

6˚ 20'

6˚˚ 50'

6˚ 40

7˚ 00' Socolie

CBR

GEERTRUIDENBERG

NAVAGNE 13

51˚ 30'

BERNEAU

LIXHE

Meu se

Visé (SNCB)

EINDHOVEN

FN Vottem

+

Fooz

0)

38

BEERSE

Vottem

Voroux (SNCB)

MALLE

FINA

SSE

7 e HAVENDOK

Pouplin

150 +70

8 Tilleur

2 LIER

2

BERINGEN

er

Lummen

DIEST

ZONHOVEN

STALEN GENKLANGERLO

Paalsteenstr.

MOLENBEEK

ZAVENTEM

Leuven (NMBS)

Gasthuisberg

Maasmechelen

Dij

WOLUWE-S T-L. S -L. WOLUWE

DHANIS

Pellenberg

Lanaken

Bilzen

Alken

prévus

TIENEN

BRUSTEM

Borgloon

2

BASSE-WAVRE

Dy

BRESSOUX JUPILLE

Glatigny CORBAIS

2

le

SERAING

Aische-en-Refail

Ivoz AWIRS

Sauvenière CroixChabot

NIVELLES

Waret

12

COGNELEE

GOUY

AUVELAIS

AMERCŒUR

CENTRALE MARCINELLE

Sambre

JEMEPPESOLVAY

LA PRAYE FOUR

ROMSEE Soiron

LA TROQUE

e d’Heur Eau

tension d’exploitation inférieure à la tension de construction

70(150)

s Ve

dr

1 2 3 4 5 6

Gileppe G

SNCB

ile

pp

Turon

H te SARTE

e

Comblain

Bevercé

War

blè

1 x 150 + 2 x 70 (3 x 150)

3 x 380 (4 x 380) 3 x 70 2 x 150 (4 x 150)

10 1 x 150 + 1 x 70 (2 x 150 + 1 x 70) 11 4 x 70 12 3 x 150

2 x 150 + 2 x 70 (4 x 150) 2 x 150 (2 x 380 + 2 x 150)

Warnant

Yvoir (SNCB)

1 x 70 (4 x 150) 1 x 220 + 2 x 70 3 x 150 (4 x 150) 3 x 150 + 1 x 70 (4 x 150) 3 x 220 1 x 380 + 2 x 150 (2 x 380 + 2 x 150)

ONDERGRONDSE KABELS

380kV

380kV

220kV

220kV 150kV 70kV

2

câbles en parallèle

2

CENTRALES

CENTRALES

COO

Stephanshof

Trois-Ponts

centrale thermique

Amel

thermische centrale

centrale thermique en projet

Amel [Amblève]

thermische centrale in ontwerp kerncentrale

centrale nucléaire

waterkrachtcentrale pompcentrale

centrale de pompage

Dor inne

ACHENE

Hogne (SNCB)

Dinant

rth

Hastière

Cierreux

Marche-enFamenne

Buissonville

existants

bestaande

en projet

in ontwerp

380kV

MERCATOR

380kV

220-150kV

MOLENBEEK

220-150kV

70kV

Herbaimont

70kV

MONT-LEZ-HOUFFALIZE Le

CHOOZ

ss

COURS D’EAU e

Forrières (SNCB)

50˚10'

Charneux

On

STATIONS

POSTES

e

MARCOURT

Romedenne

windmolenpark

parc d'éoliennes

Sankt-Vith [Saint-Vith]

Soy Ou

parallele kabels

Holzwarche

BRUME

SNCB Ciney

JAMIOLLE

13 14 15 16 17 18

70kV

Bütgenbach [Butgenbach]

ve

Miécret

Hanzinelle

NEUVILLE

7 8 9

2 x 150 + 1 x 70 (3 x 150) 4 x 150 1 x 150 + 3 x 70 (4 x 150)

150kV

che

Bronrome

Bomal

Florée

Clermont

PLATE-TAILLE

Samenstellingtabel van de lijnen met meer dan 2 draadstellen:

CABLES SOUTERRAINS

Spa

Heid-deGoreux

Sart-Bernard (SNCB)

Sommière

Froidchapelle

uitbatingsspanning lager dan de constructiespanning

Tableau des compositions des lignes à plus de 2 ternes:

Vesdre

e

lijn met 2 draadstellen van verschillende spanningen

centrale hydraulique

Gerpinnes

Thy-le-Château

150 + 70

er

Stembert

Pepinster

RIMIERE

es

2 de draadstel in aanbouw of in ontwerp

lignes à 2 ternes de tensions différentes

50˚20'

THUILLIES

W

Am

Bois-deVillers

EUPEN

P T-RECHAIN

Grands-Malades

FARCIENNES

SNCB

BATTICE

Wierde

MONTIGNIES

MONCEAU

Andenne

Marche-les-Dames

DAMPREMY

(met referentienummer in de samenstellingstabel) in aanbouw of in ontwerp

2 e terne en construction ou en projet

GARNSTOCK

2

Namur

FLEURUS

TERGNEE

FIBER

Les Plenesses

LE VAL

SNCB

GOSSELIES

Monsin

Statte GRAMME (SNCB)

SEILLES

CHAMPION S t-Servais

4

Wanze

S T-AMAND

COURCELLES

1 2

>2

50˚30'

Y

4

CLERMONT

TIHANGE

HenriChapelle

Welkenraedt (SNCB)

Leuze

Gembloux

2 2

en construction ou en projet

3

Fooz

Meuse

Ceroux

VIEUX GENAPPE

Saives

Hannut

1

1 2

50˚40'

CHERTAL

Court-S t-Et.

BAISY-THY SNCB Baulers

Montzen (SNCB)

AVERNAS

Jodoigne

Ottignies (SNCB)

uitgerust

1

1

2 2

NAVAGNE

LIXHE

BERNEAU

WATERLOO

voorzien

installés

(avec numéro de référence dans le tableau des compositions)

NMBS Landen

BRAINE-L’ALLEUD

70kV

Aantal draadstellen

>2

Tongeren

ABECQ

150kV

1 HERDEREN

S t-Truiden

QUERCQ

220kV 220kV

Nombre de ternes

le

T

ST-GENESIUS-RODE [RHODE-ST-GENÈSE]

380kV

220kV 220kV 150kV

Heverlee

LABORELEC BUIZINGEN

380kV

70kV

IXELLES ELSENE

FOREST VORST

Uitbatingsspanning

Tension d’exploitation KNP

Kersbeek

BOVENGRONDSE LIJNEN

LIGNES AERIENNES

ZUTENDAAL

50˚ 50'

WIERTZ

Kessel-lo

2

Rivage (SNCB)

Anthisnes

2

16

WILSELE

MARCHIN

15

GODSHEIDE

(NMBS)

HARENHEIDE

Q. DEMETS K. ZUID/MIDI

2

SIKEL

Hasselt

HOENDERVELD

SCHAARBEEK HELIPORT

Halen

WIJGMAAL

1 : 500 000

Poulseur

Abée-Scry

51˚ 00'

Dem

Dorenberg

Hte SARTE

EISDEN

WESPELAAR

2

GRIMBERGEN 3 OBBEGEM MACHELEN RELEGEM

Ourth

Bekaert

Aarschot

VERBRANDE BRUG

e

GRAMME

HOUTHALEN

Muizen

TERLINDEN

Esneux

RIMIERE

Opglabbeek

TESSENDERLO

KRUISBAAN

NMBS

Tisselt

HERCULES Dowchemical TIP

Nete Langveld Grote

PUTTE

MECHELEN

TIHANGE

s

1

LEEST

Les Spagnes AmpsinNeuville

OBERZIER ESSOCHEM

aa

Willebroek

MALDEREN

HEIST/BERG

SIDAL Duffel

0) 70 (15

CLERMONT Maaseik

AMOCO

OUT

NBOS

VAN EYCK

MEERHOUT

LINT

l

Vesdre

Ehein Hermalle s/Huy

M

ornem

Hechtel

Geel/Oevel

Croix-Chabot

MAASBRACHT

Gerdingen

Magotteaux

0+

Ramet HEZE

SCHELLE -DORP

14

AWIRS

Herenthout

ROMSEE

Chênée

0

NYRSTAR

IvozRamet

Nijlen

MORTSEL

DILBEEK

s

Overpelt Infrax

51˚ 10'

BALEN

Olen

Herentals

aa

MOL

MASSENHOVEN

PETROL

pe

Grivegnée Angleur

Profondval

M

POEDERLEE 2

ZURENBORG WOMMELGEM

MERCATOR

Ru

(1 50 )

SERAING Ferblatil Jemeppe 17 Sclessin Ougrée LA TROQUE LE VAL Flémalle Sart-Tilman

S t-Huibrechts-Lille

OVERPELT

22

BURCHT

OELEGEM

2

MHO

LOMMEL

15

MERKSEM

DAMPLEIN

2

BELLAIRE

70(220)

SCHELDELAAN

WIJNDRECHT

70

16

JUPILLE

Montegnée

DODEWAARD

16

BRESSOUX Glain

Hollogne

S t-JOB

NOORDERDOKKEN (NMBS)

ESSO

LO

CHERATTE

16

FN Monsin

Ans

EKEREN BAYER

CHERTAL Incin. Herstal Herstal

3

4

Saives Turnho ut

SOLVAY LILLO

(15

70

51˚ 20'

Rijkevorsel

BASF

Alleur

0)

15

Ravels

70(15

0

Kalmthout

ZANDVLIET POWER

0

ANDVLIET

150 + 70

KRAK

WATERLOPEN Rivieren en kanalen

Rivières et canaux

Pondrôme

VIREUX Couvin Meuse

Herbaimont

Chimay

50˚ 00'

Hatrival

Ou

VILLEROUX

r

NIEDERSTEDEM

VIANDEN S.E.O.

BAULER

Recogne

REVIN

MAZURES

FLEBOUR

Monceau-en-Ardennes

Sûre

Respelt

LONNY

Fays-les-Veneurs Longlier (SNCB)

m

49˚50'

Neufchâteau

Orgeo

Se ois

LUMES

Gembloux

Vi er

VESLE

re

ROOST TRIER Marbehan (SNCB)

Vierre

Villers-s/Semois

Chiny

HEINSCH

Bonnert

SNCB

lle

HEISDORF

Mo

se

70

BERTRANGE bre

Sam

1 : 1 000 000

Echelle 0

10

AUBANGE

LATOUR

Schaal 20

S t-MARD ROUVROY

30 km

ESCH-SUR -ALZETTE

MONT ST.MARTIN HERSERANGE

Fosses-la-Ville

BELVAL

Situation au

SCHIFFLANGE

stand op

1-1-2010 49˚30'

Differd. Arbed OXYLUX Belv. Arbed

MOULAINE

e

JEMEPPESOLVAY

ett

+

Alz

70(150)

0

49˚ 40'

Arlon 15

Schif.

LANDRES 4˚ 20'

4˚ 30'

4˚ 40'

4˚ 50'

5˚ 00'

5˚ 10'

5˚ 20'

5˚ 30'

5˚ 40'

5˚ 50'

VIGY

Institut Géographique National

6˚ 00'

6˚ 10'

6˚ 20'

6˚ 30'

6˚ 40'

Nationaal Geografisch Instituut

6˚ 50'


lijst van afkortingen APERe

Association pour la Promotion des Energies Renouvelables

BBEMG

Belgian BioElectroMagnetic Group

BIM

Brussels Instituut voor Milieubeheer

BRuGEl

Reguleringscommissie voor energie in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

CREG

Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas

CWaPE

Commission Wallonne pour l’Energie

EPRI

Electric Power Research Institute

ICEDD

Institut de Conseil et d’Etudes pour le Développement Durable

SynERGRID

Federatie van de netbeheerders elektriciteit en aardgas in België

VREG

Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt

CORESO

Technical Coordination Service Center within the Central Western European region

EnTSO-E

European Network of Transmission System Operators for Electricity

ARP

toegangsverantwoordelijke (acess responsible party)

EMF

elektromagnetische velden

GIS

gas insulated switch gear

KB

Koninklijk Besluit

PBM

persoonlijke beschermingsmiddelen

PCB

polychloorbifenyl

REG

rationeel energiegebruik

kWh

kilowattuur

MW

megawatt

MWh

megawattuur (=1.000 kWh)

GWh

gigawattuur (=1.000 MWh)

kV

kilovolt


Zetel van de vennootschap

Keizerslaan, 20 B-1000 Brussel T +32 2 546 70 11 F +32 2 546 70 10 www.elia.be info@elia.be

concept en eindredactie

Elia, departement Communicatie graFische vormgeving en drukBegeleiding

www.concerto.be illustraties

contactpersonen

Eva Suls, T +32 2 546 73 78 Axelle Pollet, T +32 2 546 75 11 Ce document est également disponible en français This document is also available in English April 2010

Renaud Collin Foto’s

Olivier Polet, Guy Van Hooveld, Fototheek Elia verantwoordelijke uitgever

Jacques Vandermeiren


/jaarve