Issuu on Google+

Drogi Wolontariuszu! Angażując się w program Zdrowe Ząbki, masz realny wpływ na rozwiązywanie ogromnego problemu społecznego, jakim jest próchnica u dzieci w Polsce. Wspólnie możemy zadbać o zdrowy uśmiech dzieciaków, ucząc je podejmowania świadomych decyzji i zmieniając ich nawyki żywieniowe i higieniczne. Najlepszym i najważniejszym czasem dla programowania nawyków zdrowotnych i naukę właściwych zachowań jest okres wczesnego dzieciństwa. Chcemy pokazać najmłodszym i ich rodzicom, że dbanie o ząbki, świadome odżywianie, szczotkowanie i regularne wizyty w gabinecie dentystycznym mogą być przyjemnością i radosną przygodą . Poradnik, który trzymacie w rękach, w przystępny sposób dostarczy wiedzy na temat próchnicy, sposobów jej przeciwdziałania, kształtowania właściwych nawyków higienicznych i żywieniowych. Przedstawimy w nim także praktyczne wskazówki, jak skutecznie prowadzić warsztaty edukacyjne w Przedszkolach i nawiązać kontakt z dziećmi.

Projekt dofinansowany ze środków Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich


Program edukacyjny Zdrowe Ząbki Program edukacyjny Zdrowe Ząbki to nasza odpowiedź na narastający w Polsce problem występowania próchnicy, który dotyczy już 90 % dzieci. W dużej mierze jest to spowodowane nieprawidłowym odżywianiem i niewłaściwą$3higieną. Statystyki niepokoją. Nieleczona próchnica u dzieci może prowadzić do bolesnych powikłań, przedwczesnej utarty zębów mlecznych, wad zgryzu oraz problemów z trawieniem i mówieniem. Sprzyja także występowaniu innych chorób (np. stawów, serca, nerek) i może utrudniać leczenie schorzeń przewlekłych, takich jak cukrzyca, alergia, astma.  Program jest skierowany do dzieci, rodziców, opiekunów oraz osób pracujących z dziećmi na co dzień. Edukujemy przez zabawę. Uczymy dzieci podejmowania świadomych decyzji i odpowiedzialności za własne zdrowie. Proponowane przez nas zajęcia są prowadzone w taki sposób, aby pokazać dzieciom, że szczotkowanie zębów, prawidłowe odżywianie i wizyty u lekarza mogą być ciekawą przygodą. Wspieramy rodziców, dziadków i osoby pracujące z dziećmi w kształtowaniu prawidłowych nawyków higienicznych i żywieniowych, które decydują o zdrowiu dzieci w przyszłości. Na naszej stronie internetowej www.krainazdrowia.org dostępny jest specjalny Poradnik Zdrowych Ząbków, w którym nasi odbiorcy znajdą cenne rady i wskazówki, jak dbać o zęby od najmłodszych lat.


Spis treści cz. I. I. Zęby mleczne i stałe

4

II. Próchnica

7

III. Odżywianie*

12

IV. Higiena

22

V. Wizyty u stomatologa

24

VI. Praktyczne wskazówki

26

cz. II. I. Podstawy rozwoju dzieci 3-7 lat

30

II. Opis prezentacji do zajęć

33

*Rozdział III. Odżywianie został przygotowany na podstawie publikacji „Poradnik żywienia dzieci od 1-3 roku życia” Instytutu Matki i Dziecka, Zakład Żywienia.

3


I. Zęby mleczne i stałe Zęby mleczne – jest ich 20. Zęby mleczne zaczynają pojawiać się u dziecka około 6–8 miesiąca życia, a pełne uzębienie (20 zębów) dziecko ma zazwyczaj około 3. roku życia. Wyróżniamy tu takie grupy jak: siekacze, kły, zęby trzonowe (pierwszy i drugi). W uzębieniu mlecznym nie ma zębów przedtrzonowych.

Zęby stałe – jest ich 32. Wyróżniamy takie grupy jak: siekacze, kły, zęby przedtrzonwe oraz zęby trzonowe.

Schemat przedstawiający czas wyrzynania się i wypadania zębów mlecznych. zęby górne siekacz przyśrodkowy siekacz boczny kieł pierwszy ząb trzonowy drugi ząb trzonowy

zęby dolne drugi ząb trzonowy pierwszy ząb trzonowy kieł siekacz boczny siekacz przyśrodkowy

wyrzynanie się 8-12 m-cy 9-13 m-cy 18-22 m-cy 13-19 m-cy 15-33 m-cy

wyrzynanie się 23-31 m-cy 14-18 m-cy 17-23 m-cy 10-16 m-cy 6-10 m-cy

Funkcje poszczególnych grup zębów:

4

Siekacze – służą do odgryzania kęsów pokarmu, są istotne dla prawidłowej wymowy oraz kształtują rysy warg i wpływają na rysy twarzy

Zęby przedtrzonowe (w uzębieniu stałym) – służą do rozdrabniania pokarmu i nadają zarys policzkom

Kły – służą do odgryzania i rozrywania kęsów pokarmowych, wpływają na kształt twarzy

Zęby trzonowe – rozdrabniają i miażdżą pokarm, kształtują zarys policzków

wypadanie 6-7 lat 7-8 lat 10-12 lat 9-11 lat 10-12 lat

wypadanie 10-12 lat 9-11 lat 9-12 lat 7-8 lat 6-7 lat


Budowa zęba Szkliwo pokrywa zewnętrzną powierzchnię korony zęba (najtwardsza tkanka w organizmie człowieka).

korona Zębina to główna masa zęba. Znajduje się pod szkliwem, ma budowę kanalikową.

szyjka

Miazga zawiera naczynia krwionośne, limfatyczne i nerwy. Naczynia krwionośne odżywiają tkanki zęba – szkliwo i zębinę. Nerwy odpowiadają za przewodzenie bólu.

korzeń

Dzieci potrzebują zdrowych, silnych zębów mlecznych, aby mówić, gryźć i uśmiechać się. To one zabezpieczają miejsce dla zębów stałych, decydują o ich prawidłowym wyrzynaniu się i zdrowiu całego organizmu.  Trzeba o nie dbać od samego początku.

!

5


I. Zęby mleczne są :

mniejsze

słabiej zmineralizowane

!

delikatniejsze

bardziej narażone na próchnicę

Niestety wśród części rodziców wciąż funkcjonuje fałszywe przekonanie, że zęby mleczne i tak wypadną, więc nie warto ich leczyć. Nic bardziej mylnego! Nieleczona próchnica prowadzi do bolesnych powikłań, przedwczesnej utraty zębów mlecznych, wad zgryzu i osłabienia odporności organizmu.

6


II. Próchnica Próchnica jest chorobą zakaźną, prowadzącą do niszczenia, odwapnienia i rozpadu twardych tkanek zęba – szkliwa i zębiny. Przyczynami wysokiego wskaźnika próchnicy (ok. 90%) u dzieci w Polsce są:

• Niewłaściwa dieta, złe nawyki żywieniowe. • Brak odpowiedniej higieny, nieumiejętność prawidłowego szczotkowania zębów. • Brak wczesnej edukacji rodziców i dzieci w zakresie przeciwdziałania próchnicy.

• Zbyt późne zgłaszanie się do lekarza stomatologa, brak regularnych wizyt kontrolnych i zabiegów profilaktycznych

Próchnica jest bardzo poważnym i powszechnym problemem. Powinni zajmować się nią nie tylko stomatolodzy, ale również lekarze rodzinni, pediatrzy i położne. Próchnica może pojawić się w pierwszym zębie mlecznym już w pierwszym roku życia dziecka i nasilać się wraz z wiekiem.

!

Dlaczego należy leczyć zęby mleczne? Nieleczona próchnica może prowadzić do:

• Bolesnych powikłań, narażając dziecko na niepotrzebny stres i ból • Dentofobii • Zniszczenia w krótkim czasie zębów mlecznych • Uszkodzenia zawiązków zębów stałych • Przedwczesnej utraty zębów mlecznych • Wystąpienia w przyszłości wad zgryzu • Utrudnień w żuciu i trawieniu pokarmów • Nieprzyjemnego zapachu z ust • Rozwinięcia wady wymowy

7


II. Jak powstaje próchnica? Do jej rozwoju dochodzi, gdy w spółdziałają ze sobą takie czynniki:

Bakterie – płytka nazębna

!

Podatność tkanek zęba

Czas

Cukry

Im dłużej ząb narażony jest na powyższe czynniki, tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia próchnicy.

Płytka nazębna przylega do powierzchni zębów. Tworzą ją bakterie i resztki pokarmów. Z dostarczanego w diecie cukru bakterie wytwarzają kwasy, które powodują odwapnienie szkliwa, czyli jego uszkodzenie.

+ bakterie

= cukier

pH < 5 kwas

Kwasy obniżają znacznie pH, utrzymując je na niskim poziomie nawet do 60 minut po posiłku. Powtarzające się często spadki pH prowadzą do uszkodzenia tkanek zęba i inicjują powstawanie próchnicy. Należy ograniczyć podjadanie pomiędzy posiłkami, szczególnie słodkich przekąsek. Powoduje to stały atak kwasów na powierzchnię zęba i jego niszczenie.

!

Płytkę nazębną można usunąć tylko poprzez szczotkowanie i nitkowanie zębów. Regularne szczotkowanie zębów to najlepszy sposób na przeciwdziałanie próchnicy.

8


Ślina pomaga usuwać resztki pokarmów, osłabia działanie kwasów, ma działanie reminaralizujące, przeciwbakteryjne, przeciwgrzybiczne i przeciwwirusowe. Podawanie dzieciom w nocy słodkich płynów i pokarmów, ze względu na zmniejszone wydzielanie śliny i długie zaleganie pokarmu, powoduje szybką destrukcję zębów.

!

Etapy przebiegu próchnicy

plama próchnicowa

ubytek

stan zapalny miazgi

braki zębowe

Odwapnienie to pierwszy etap próchnicy, widoczny w postaci kredowej plamy, która później staje się brązowa. Z czasem dochodzi do wnikania bakterii w głąb zęba, do zębiny i miazgi, gdzie znajdują się naczynia krwionośne i nerwy.

!

Nieleczona próchnica i zepsute zęby mleczne to utrzymujący się stan zapalny, który działa na cały organizm. Osłabia odporność dziecka i może być przyczyną wielu chorób (stawów, nerek, serca, żołądka). Prowadzi również do osłabienia odporności dziecka, częstych infekcji dróg oddechowych, utrudnień w leczeniu schorzeń przewlekłych (cukrzyca, astma, alergie).

9


II. Złe nawyki Nawyki, które niekorzystnie wpływają na uzębienie dzieci:

• Przedłużone karmienie butelką, dokarmianie w nocy • Podawanie słodkich posiłków i soków w łóżku przed snem • Podawanie pokarmów miękkich, papkowatych, które długo zalegają na zębach i nie stymulują rozwoju jamy ustnej

• Podawanie małym dzieciom słodkich napojów w celu uspokojenia w czasie snu

• Nagradzanie dziecka słodyczami • Przyzwyczajanie do słodkich przekąsek • Częste podjadanie pomiędzy posiłkami • Podawanie zbyt dużej ilości soków

+

• Ssanie smoczka, nawyk ssania kciuka

Podatność tkanek zęba na próchnicę Na większą podatność tkanek zęba i rozwój próchnicy może mieć wpływ:

• Nieprawidłowe odżywianie • Niewłaściwe szczotkowanie zębów lub jego brak • Spożywanie przez ciężarną dużej ilości węglowodanów • Złe nawyki higieniczne w domu rodzinnym • Choroby przebyte przez kobietę w czasie ciąży i zażywane leki • Niedostateczne wchłanianie fluoru i wapnia w okresie rozwojowym • Zaburzenia rozwojowe tkanek zęba • Zaburzenia mineralizacji • Choroby przebyte we wczesnym dzieciństwie i zażywane leki • Czynnik genetyczny

10


Jak najskuteczniej zapobiegać próchnicy u dzieci? Kształtować od najmłodszych lat właściwe nawyki higieniczne i żywieniowe!

Są to: •

Prawidłowe odżywianie

Odpowiednia higiena

Pierwsza wizyta u lekarza stomatologa (tzw. wizyta adaptacyjna) ok. 6–12 miesiąca życia dziecka

Regularne wizyty kontrolne (co 3–4 miesiące)

Zabiegi profilaktyczne: lakowanie bruzd i szczelin, lakierowanie preparatami zawierającymi fluor

11


III. Odżywianie Zrównoważona dieta mamy w okresie ciąży i dziecka już we wczesnym dzieciństwie ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozwoju zębów oraz całego organizmu. Dostarczane składniki pokarmowe wpływają nie tylko na budowę kości, zębów i przyzębia, ale także na rozwój emocjonalny i fizyczny malucha.

!

W pierwszych latach życia dziecka kształtują się nawyki żywieniowe, które pozostają na całe życie i decydują o jego zdrowiu w przyszłości.

Z przeprowadzonych przez Instytut Matki i Dziecka badań wynika, że większość dzieci spożywa za mało produktów mlecznych oraz warzyw i owoców, za dużo natomiast wędlin i mięsa. Rodzice, często nie zdając sobie z tego sprawy, popełniają mnóstwo błędów żywieniowych i utrwalają złe nawyki, co ma katastrofalne skutki w przyszłości.

+ !

Dieta dziecka powinna składać się z 4–5 posiłków dziennie (śniadanie, II śniadanie, obiad, podwieczorek, kolacja), bogatych w mleko i jego przetwory, produkty pełnoziarniste, owoce, warzywa, chude mięso, ryby, wędlinyci.

80% dzieci w Polsce otrzymuje w diecie za mało wapnia i witaminy D, 90% spożywa zbyt dużo soli, a 80% – zbyt dużo cukru.

12


Mleko i produkty mleczne To bardzo istotne elementy w diecie każdego malucha. Zawierają witaminy z grupy B, białko i wapń niezbędny do budowy kości i zębów oraz prawidłowego działania układu nerwowego, hormonalnego i wielu innych procesów w organizmie. W żywieniu dzieci najczęściej poleca się codzienne picie mleka, podawanie jogurtu naturalnego (ze świeżymi owocami, domową konfiturą), kefiru, sera żółtego, serka twarogowego. Mleko, jogurt, kefir można także wykorzystać do przygotowania zup, sosów i deserów.

Picie mleka powinno być codziennym nawykiem, ale nie można dziecka do niego zmuszać. Trzeba zadbać, aby rytuał picia mleka budził u malucha pozytywne skojarzenia. Według ekspertów z Instytutu Matki Zdrowia i Dziecka 3-latek powinien wypijać 2 kubki mleka dziennie Jeżeli dziecko nie lubi mleka, można przygotować kakao, kawę zbożową, budyń domowy czy koktajl mleczny z owocami.

Mięso wędliny drób Zaleca się podawanie dzieciom chudego, gotowanego lub pieczonego mięsa dobrej jakości, bez konserwantów. To bardzo ważne źródło białka, witaminy B12, B1, PP, żelaza, cynku i wielu innych cennych pierwiastków.

Jajka Ryby Są cennym źródłem białka, ale przede wszystkim dostarczają nienasyconych kwasów tłuszczowych. Należy je podawać dziecku 1–2 razy w tygodniu.

Dostarczają pełnowartościowego białka, tłuszczu, witamin, lecytyny oraz biopierwiastków. 3-latek może zjeść 3–4 jajka w tygodniu. Można je podawać w formie jajecznicy, ugotowane na twardo, na miękko lub w daniach, takich jak kluski, naleśniki, pierogi.

13


III. Produkty zbożowe Do diety dziecka należy włączać urozmaicone gatunki pieczywa, głównie pełnoziarnistego, różne rodzaje kasz oraz płatki zbożowe. Są one źródłem węglowodanów złożonych: skrobi, błonnika, witamin z grupy B oraz wapnia, magnezu, miedzi, fosforu, molibdenu, manganu i chromu.

+

!

Dzieciom nie należy podawać kolorowych płatków śniadaniowych, które zawierają próchnicotwórczy cukier, konserwanty oraz obklejają zęby, zwiększając znacznie ryzyko próchnicy.

Warzywa W codziennej diecie maluchów brakuje odpowiedniej ilości warzyw. To błąd, ponieważ są one bogatym źródłem witamin, składników mineralnych (magnezu, wapnia, potasu, żelaza, cynku, molibdenu, managnu), węglowodanów i błonnika. Sezonowe warzywa najlepiej podawać w postaci zup jarzynowych, sałatek, surówek lub przekąsek w ciągu dnia

14


Pomidory, kapusta, papryka, natka pietruszki dostarczają witaminy C. Rośliny strączkowe – groch, fasola, soczewica są źródłem białka roślinnego. Marchew, zielona sałata, szpinak, fasolka szparagowa są bogate w beta karoten. Brokuły dostarczą witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (wit. E i K). Zielony groszek, szpinak są bogate w kwas foliowy, witamin B2 B6

Owoce Owoce są źródłem wielu cennych związków, które korzystnie wpływają na rozwój dziecka, między innymi witamin, minerałów, naturalnych cukrów, błonnika, pektyn. Najlepiej do diety dziecka wprowadzać świeże owoce.

Błonnik Błonnik pobudza aktywność pożytecznych bakterii, reguluje pracę jelit, zapobiega zaparciom. Źródła błonnika: ryż brązowy i biały, kasza gryczana i jaglana, płatki kukurydziane, chleb graham, zboża (jęczmień, owies), makarony, marchewka, brokuły, czosnek, cebula, rośliny strączkowe, banany, jabłka, maliny, kiwi.

Tłuszcze Pokrywają 30–40 % zapotrzebowania energetycznego w diecie. Tłuszcze są organizmowi niezbędne, szczególnie w okresie intensywnego wzrostu. Odpowiadają one za przyswajanie witamin i prawidłową pracę układu nerwowego (nienasycone kwasy tłuszczowe). Źródła tłuszczy: mleko, sery, masło, jogurt naturalny, mięso, drób, ryby, jajka oraz tłuszcze do przygotowania potraw (oliwa z oliwek, olej rzepakowy, sojowy).

15


III. Białko Białko jest podstawowym elementem budulcowym organizmu. Źródła białka: mleko, jogurt naturalny, twaróg tłusty, ryby, chude mięso, rośliny strączkowe, wędliny, jajka.

Wapń Wapń jest niezbędny do prawidłowej budowy kości i zębów.

!

Źródła wapnia: mleko, ser żółty, jogurt naturalny, pieczywo, jajka, serek homogenizowany, mięso, ryby wędzone, brokuły, biała kapusta, marchewka, orzechy.

Serek twarogowy ma najmniej wapnia spośród produktów mlecznych.

Witamina D3 Witamina D jest niezbędna w diecie dziecka do budowania mocnych kości i zębów. Odpowiada za prawidłowy rozwój układu kostnego, pracę układu odpornościowego oraz gospodarkę wapniowo fosforową. Źródła witaminy D: tłuste ryby, masło, mleko, ser żółty, żółtko jajka.

! 16

Czy wiesz, że 80 % trzylatków w Polsce otrzymuje w diecie zbyt mało wapnia i witaminy D?


Węglowodany Węglowodany to cenne źródło energii. Należy pamiętać, aby do diety dziecka wprowadzać produkty, które są źródłem węglowodanów złożonych, czyli: pełnoziarniste pieczywo, rośliny strączkowe, kasze, makarony, produkty z mąki z pełnego przemiału. Naturalnym źródłem cukrów są także owoce i warzywa. Należy ograniczać tzw. cukry dodane, czyli cukier w gotowych produktach. Nie dodajmy go również w dużych ilościach do przyrządzanych potraw

!

Unikać: słodyczy, białego pieczywa, drożdżówek, ciasteczek, cukru, lizaków, żelków, gum smakowych, kolorowych płatków śniadaniowych

Słodycze

+

Całkowite wyeliminowanie słodyczy w diecie dziecka rzadko jest możliwe. Należy je więc mocno ograniczać. Z diety dzieci należy eliminować te potrawy i desery, które zawierają duże ilości cukru i tłuszczu.

Najlepiej przyzwyczaić dziecko do jedzenia słodyczy raz w tygodniu, np. w sobotę, a jeżeli nie jest to możliwe, można umówić się z maluchem na jeden słodki posiłek w ciągu dnia. Nigdy nie wolno nagradzać dziecka słodyczami. Po zjedzeniu słodyczy należy wprowadzić nawyk szczotkowania zębów.

17


III. Przekąski Należy pamiętać, że zbyt częste podjadanie pomiędzy posiłkami doprowadza do spadku pH i ataku kwasów na powierzchnię zębów, co sprzyja rozwojowi próchnicy. Dziecko nie będzie potrzebowało przekąsek pomiędzy posiłkami, jeżeli w jego jadłospisie znajdzie się 4–5 pożywnych posiłków, podanych w atrakcyjny sposób.

Przykłady zdrowych przekąsek:

• marchewka, gotowany kalafior, fasolka, świeże soki przecierowe; • mleko, plasterki sera żółtego, jogurt naturalny z domową konfiturą, świeżymi owocami; • jabłko, banan, mandarynka, gruszka, maliny.

!

Jeżeli dziecko domaga się przegryzki pomiędzy posiłkami, warto je przyzwyczaić do zdrowych przekąsek, czyli warzyw i owoców. W przerwach pomiędzy posiłkami nie można podawać dziecku słodyczy.

Płyny w diecie dziecka: Woda

woda 18

Woda bierze udział w wielu ważnych procesach metabolicznych w organizmie, zwiera cenne mikroelementy, reguluje gospodarkę cieplną, jest substancją budulcową oraz pomaga transportować ważne dla organizmu substancje. Brak właściwego nawodnienia organizmu może być przyczyną zaburzeń koncentracji, bólów głowy, problemów z układem oddechowym i stawami.


Woda powinna być podstawowym płynem w diecie najmłodszych.

!

Dzieci powinny pić wodę naturalną niegazowaną lub niskozmineralizowaną, najlepiej butelkowaną, z odpowiednim atestem. Dziecko można zachęcić do picia wody, podając mu ją w atrakcyjny sposób: w kolorowym kubku, ze słomką, ozdabiając ją plasterkiem cytryny lub pomarańczy.

Maluchy w domu i w przedszkolu powinny mieć zawsze dostęp do świeżej wody, aby same mogły po nią sięgać wtedy, kiedy mają na nią ochotę. To podstawowa zasada zdrowego odżywiania. Wodę należy podawać dziecku zarówno do posiłków jak i pomiędzy nimi.

Soki Najzdrowsze dla maluchów są soki typu przecierowego, przygotowane w domu ze świeżych owoców i warzyw, bez dodatku cukru. Zawierają one wiele cennych składników odżywczych, witamin, minerałów, pektyn, błonnika. Dla dzieci szczególnie polecane są soki warzywno -owocowe.

19

!


III. Po 1 roku życia dziecka należy całkowicie wyeliminować picie z butelki, a od około 6–8 miesiąca życia wprowadzamy karmienie za pomocą łyżeczki i przyzwyczajamy dziecko do picia z kubka lub szklanki. Stymuluje to prawidłowy rozwój jamy ustnej i zapobiega wystąpieniu w przyszłości wad zgryzu.

• Do soków podawanych dzieciom nie powinno się dodawać cukru.

• Nie wolno wprowadzać do diety dziecka napojów gazowanych, słodkich soków, wód smakowych i granulowanych herbatek.

+

• Soków i słodkich napojów nie można podawać dziecku przed snem i w nocy.

Inne płyny zalecane w diecie dziecka: • Mleko, kefiry, jogurty, koktajle mleczne; • Soki świeże z warzyw; • Soki świeże owocowe – należy pamiętać, by nie przesadzać z ich ilością.

!

Należy pamiętać, że nadmiar soków i słodkich napojów w dietach dzieci i młodzieży wiąże się z nadmierną podażą energii i może prowadzić do otyłości, rozwoju próchnicy zębów, zmniejszenia apetytu i bolesnych wzdęć brzucha. Według ekspertów z Instytutu Matki i Dziecka, dzieci około 3 roku życia powinny wypijać dziennie nie więcej niż ½ szklanki soku.

20


Jak powinno wyglądać prawidłowe żywienie dzieci? • Maluch powinien jeść regularnie 4–5 urozmaiconych posiłków (śniadanie, II śniadanie, obiad, podwieczorek, kolacja).

• Wielkość porcji powinna być dostosowana do wieku i potrzeb dziecka. • W jadłospisie malucha powinny się znaleźć: mleko, produkty mleczne, chude mięso, ryby, zboża z pełnego przemiału, węglowodany złożone, tłuszcze roślinne…….

• Maluch codziennie powinien jeść warzywa i owoce. • Należy unikać podjadania pomiędzy posiłkami. • Woda niegazowana powinna być podstawowym płynem w diecie dziecka. • Należy unikać soli i cukru. • Nie można podawać żywności wysoko przetworzonej, z barwnikami i konserwantami. • Należy wykluczyć z diety produkty zawierające aspartam i benzoesan sodu. • Przygotowywać potrawy z żywności dobrej jakości, z sezonowych warzyw i owoców • Zrezygnować z karmienia butelką po ukończeniu 1 roku życia dziecka. • Nie dokarmiać malucha w nocy, nie podawać słodkich napojów przed snem. • Ograniczyć w diecie słodycze. • Nigdy nie nagradzać dziecka słodyczami. • Nie rozdrabniać nadmiernie jedzenia, wprowadzać pokarmy twarde, gruboziarniste. Stymuluje to prawidłowy rozwój jamy ustnej i oczyszcza zęby.

• Nie podawać słodkich soków, napojów gazowanych, soków w kartonach, sztucznych herbatek i wód smakowych.

• Posiłki powinny być kolorowe, atrakcyjnie przygotowane. • Trzeba zadbać o dobrą atmosferę w trakcie posiłków tak, aby jedzenie kojarzyło się maluchowi pozytywnie.

• Nie można zmuszać dziecka do jedzenia. • Należy zadbać o codzienną aktywność fizyczną malucha.

21


IV. Higiena Jak prawidłowo dbać o higienę jamy ustnej? Dzieci potrzebują zdrowych i silnych zębów mlecznych, aby gryźć, mówić, uśmiechać się. To odpowiednio pielęgnowane „mleczaki” decydują o zdrowiu zębów stałych i utrzymują dla nich miejsce. Przyczyną wysokiego wskaźnika próchnicy u dzieci w Polsce są złe nawyki żywieniowe i nieprawidłowa higiena. Higienę jamy ustnej trzeba rozpocząć od pierwszych dni życia dziecka. Regularne szczotkowanie zębów tonajlepszy sposób na zapobieganie próchnicy.

Po posiłku należy przemywać jamę ustną niemowlaka gazikiem nasączonym wodą. Kiedy pojawią się pierwsze zęby mleczne, oczyszcza się je miękką szczoteczką. Zawsze przed snem należy umyć zęby dziecka.

• Zęby najlepiej szczotkować po głównych posiłkach. Jeżeli nie jest to możliwe, szczotkujmy zęby regularnie 2 razy dziennie – rano po śniadaniu i wieczorem przed snem (zawsze przez co najmniej 2 min).

• Rodzice powinni pomagać dzieciom myć zęby do 6–8 roku życia. • Po wieczornym myciu zębów można pić tylko wodę. • Zawsze po zjedzeniu słodyczy dziecko powinno wyszczotkować zęby. • Szczoteczkę do zębów wymienia się co 3–4 miesiące lub po ostrej infekcji. • Po podaniu sterydów i słodkich lekarstw należy pamiętać o przepłukaniu buzi wodą, a później wyszczotkowaniu zębów.

!

Po zjedzeniu kwaśnych produktów, owoców lub słodyczy należy poczekać ok. 30–40 minut, przepłukać buzię wodą i dopiero wyszczotkować zęby.

22


Szczotkowanie zębów: • Pasta powinna być dostosowana do wieku dziecka. • Niewielką ilość pasty wciera się we włosie szczotki – zapobiega to jej połykaniu. • Przed szczotkowaniem należy przepłukać buzię wodą.

• 1

1

• Zewnętrzne powierzchnie zębów myje się od tyłu do przodu, ruchami okrężnymi tzw. kółeczkami.

• 2

2

3 • Wewnętrzne powierzchnie zębów górnych i dolnych

oczyszcza się przy otwartych ustach, stosując ruch wymiatania – od dziąsła w górę.

4 • Powierzchnie żujące zębów

• 4

• 3

myje się ruchami okrężnymi lub poziomymi.

• Na końcu należy wyszorować język.

W pierwszych latach życia dziecka kształtują się nawyki higieniczne, które pozostają na całe życie. Im wcześniej dziecko przyzwyczai się do regularnego szczotkowania zębów, tym szybciej stanie się to jego codziennym nawykiem – zwyczajnym i naturalnym.

! 23


V. Wizyty u Stomatologa Wizyta adaptacyjna Bardzo ważna jest pierwsza wizyta dziecka w gabinecie stomatologicznym, tzw. adaptacyjna, gdyż ona decyduje zwykle o nastawieniu dziecka do leczenia w przyszłości. Rodzice powinni się na nią zgłosić z dzieckiem, kiedy pojawią się pierwsze ząbki, czyli ok. 6–12 miesiąca życia. Dorośli często zapominają, że maluch ma prawo bać się rzeczy, których nie zna i nie rozumie. Ważną rolą rodziców jest towarzyszenie dziecku w oswajaniu nowej sytuacji. Rodzice powinni traktować wizytę jako coś naturalnego i nie przenosić swoich lęków na dziecko. Należy zadbać o komfort malucha, opowiedzieć mu w przystępny sposób, co zobaczy w gabinecie, używając przy tym sformułowań pozytywnych. Dzięki temu dziecko będzie czuło się bezpiecznie w nowej dla niego sytuacji.

Wizyty kontrolne Częste wizyty kontrolne pomagają wykryć już niewielkie ubytki. Dzięki temu dziecko unika niepotrzebnego stresu, bólu i lęku, który może pozostać na całe życie. Regularne odwiedzanie gabinetu stomatologicznego wyrabia w dziecku dobry nawyk i sprawia, że w przyszłości chętnie dba o swoje zęby.

Na wizyty kontrolne należy się zgłaszać co 3–4 miesiące. W trakcie wizyty lekarz stomatolog sprawdzi stan zębów, higienę, zgryz, udzieli porad i wskazówek, a także wytłumaczy jak najlepiej dbać o zęby. Lekarz stomatolog może oczyścić zęby z osadu i wdrożyć odpowiednie zabiegi profilaktyczne dostosowane indywidualnie do potrzeb małego pacjenta

24


!

Oswojenie malucha z gabinetem stomatologicznym, zaprzyjaźnienie z lekarzem stomatologiem oraz przyzwyczajenie do regularnych wizyt kontrolnych to klucz do zdrowych ząbków.

Zabiegi wykonywane w gabinecie: Profesjonalny zabieg oczyszczania zębów: pozwala na usunięcie zalegającego osadu i przebarwień. Lakierowanie zębów: polega na pokryciu zębów specjalnym lakierem zawierającym fluor, który ma działanie bakteriobójcze i wzmacnia szkliwo zębów, zmniejszając ryzyko próchnicy. Wykonuje się je jako zabieg profilaktyczny lub w leczeniu wczesnej próchnicy (kredowa plama). Lakowanie zębów: wypełnienie bruzd w zębach specjalnym preparatem, chroniącym je przed próchnicą. Można lakować zarówno zęby mleczne jak i stałe. Lapisowanie: stosuje się przy rozległej próchnicy zębów mlecznych. Polega na pokryciu zębów zaatakowanych przez próchnicę preparatem srebra, który działa bakteriobójczo, utwardza tkanki i spowalnia przebieg próchnicy. Zęby po zabiegu mają, ciemny kolor. Leczenie ubytków: polega na mechanicznym opracowaniu ubytku oraz jego wypełnieniu.

Lakowanie zębów zmniejsza ryzyko wystąpienia próchnicy nawet do 90%

! 25


VI. Praktyczne wskazówki Jak zapobiegać próchnicy u dzieci?

Próchnica butelkowa Próchnica butelkowa ma bardzo gwałtowny przebieg i doprowadza do szybkiego niszczenia zębów. Zmniejszone wydzielanie śliny w nocy powoduje bowiem zaleganie słodkiego płynu na zębach. Pod wpływem dostarczonych cukrów bakterie tworzą kwasy, które niszczą szkliwo zębów dziecka.

!

Na próchnicę butelkową szczególnie narażone są dzieci, które zasypiają z butelką wypełnioną mlekiem lub słodzonym napojem. Może być też spowodowana przedłużonym karmieniem butelką.

Jak uniknąć próchnicy butelkowej? • Nie przyzwyczajać dziecka do zasypiania z butelką. • Nie dokarmiać malucha w nocy, nie podawać słodkich płynów. • Nie podawać dziecku smoczka zanurzonego w słodkim produkcie, np. cukrze, miodzie czy soku.

• Po każdym posiłku starać się oczyszczać jamę ustną gazikiem zwilżonym wodą. • Zwracać szczególną uwagę na dokładną wieczorną higienę jamy ustnej. • Przyzwyczajać dziecko do picia wody niegazowanej. • Unikać podawania słodkich napojów, herbatek i soków.

26


Próchnica wczesna Zęby mleczne są słabiej zmineralizowane i bardziej podatne na próchnicę, dlatego należy o nie dbać od samego początku

!

Próchnica u dzieci do 6 roku życia przebiega bardzo szybko i gwałtownie, w krótkim czasie niszcząc kolejne zęby.

Jak zapobiegać wczesnej próchnicy u dzieci? • Nie oczyszczać smoczka ani łyżeczki w ustach przed podaniem ich dziecku – w ten sposób dochodzi do przeniesienia bakterii i zakażenia dziecka próchnicą.

• Zęby mleczne szczotkować przez 2 minuty po głównym posiłku, a jeżeli jest to niemożliwe przynajmniej 2 razy dziennie – rano po śniadaniu i wieczorem przed snem.

• Przyzwyczajać dziecko do picia wody niegazowanej. • Unikać podjadania pomiędzy posiłkami. • Nie podawać napojów gazowanych, słodzonych soków, granulowanych herbatek, soków w kartonach i wód smakowych.

• Nie wprowadzać do diety malucha takich produktów, jak kolorowe płatki śniadaniowe, chipsy, żelki, lizaki, gumy smakowe, jedzenie typu fast food.

+ 27


VI. • Wprowadzać pokarmy twarde, gruboziarniste (jabłko, marchew, skórki chleba), które stymulują wydzielanie śliny, oczyszczają zęby i wpływają na lepszy rozwój jamy ustnej.

• Unikać podawania pokarmów lepkich, które długo pozostają na zębach (kolorowe płatki śniadaniowe, kleiste cukierki, chrupki, ciasteczka).

• Odwiedzać z dzieckiem lekarza stomatologa regularnie co 3–4 miesiące – jeszcze zanim pojawią się pierwsze ubytki! Najlepiej na pierwszą wizytę z maluchem zgłosić się ok. 6–12 miesiąca życia.

• Zachęcać dziecko do picia z kubka i karmić je łyżeczką od około 6–8 miesiąca życia. • Wprowadzać zdrowe nawyki żywieniowe, zwiększać ilość warzyw i owoców w jadłospisie. • Ograniczać słodycze – najlepiej, jeśli dziecko będzie je jadło raz w tygodniu (tzw. „słodka sobota”) lub w czasie jednego „słodkiego” posiłku w ciągu dnia.

• Nie podawać żywności wysokoprzetworzonej oraz produktów zawierających aspartam i benzoesan sodu.

Jak zapobiegać wadom zgryzu u dzieci? • Karmić dziecko piersią. • Zrezygnować z karmienia butelką około 1 roku życia dziecka.

• Od 6–8 miesiąca życia wprowadzić karmienie łyżeczką i picie z kubka.

• Eliminować nawyk ssania kciuka. • Unikać podawania smoczka. • Do diety dziecka wprowadzać pokarmy twarde i gruboziarniste, które stymulują prawidłowy rozwój jamy ustnej.

28


Wolontariusz w przedszkolu

29


I. Podstawy rozwoju dzieci 3-7 lat Rozwój fizyczny i intelektualny dzieci 3 i 4 letnich • Łatwo ulegają zmęczeniu, lecz szybko regenerują swe siły. Mają małą sprawność i koordynację ruchową.

• Nakrótkopotrafiąskupićuwagęnajednym przedmiocie lub czynności

• Myślenie dopiero wchodzi w fazę konkretno – wyobrażeniową dlatego potrzebują przykładów

• Kontakty małych dzieci z otoczeniem utrudnia ich mało komunikatywna mowa,

Rozwój społeczny dzieci w wieku 3 i 4 lat • Głównąaktywnościąjestzabawa,dziecisąbardziej skupione na działaniu niż efekcie, lubią udawać- tzw. zabawa symboliczna.

• Zadają bardzo dużo pytań które służą nawiązaniu i podtrzymaniu kontaktu oraz zdobyciu informacji.

• Mają skłonność do naśladownictwa, czerpią wzorce od dorosłych, są podatne na sugestie.

• Dziecko lubi „zaczepiać” inne dzieci, chętnie bawi się w grupie rówieśników ale prowadzi zabawę równoległą i raczej samotną. Np. dzieci w piaskownicy razem ale każde robi coś oddzielnie.

30


Rozwój osobowości dzieci w wieku 3 i 4 lat • Potrzeby komunikują poprzez emocje, które są silne i bardzo zmienne.

• Mówią często „ ja lubię, ja nie lubię”- odnosząc się do pragnień uczą się wyrażać emocje. Dzięki temu uczą się nawiązywać kontakty społeczne i dzielić się i rozumieć swoje emocje.

• Łatwo tracą poczucie bezpieczeństwa, przeżywają dużo lęku. Nie wiedzą co jest dobrem a co złem, wyznacznikiem jest osoba dorosła.

• Lubią mówić „Ja” i „Moje” ponieważ kształtuje się w nich poczucie odrębności psychicznej i budowanie swojego „Ja”.

Rozwój fizyczny i intelektualny dzieci 5-6 letnich • Mają„głódruchu” • Umieją przewidywać, uczą się orientacji w czasie • Dużo zmyślają, tworzą fantastyczne rozwiązania przyczynowoskutkowe na podstawie wyobraźni

• Lepiej rozumieją zdarzenia, których bezpośrednio doświadczają • Coraz więcej zapamiętują, nadal zadają dużo pytań • Umieją szeregować i klasyfikować np. przedmioty jest to związane ze zdolnością do wyobrażenia sobie czynności przy użyciu symboli.

31


I.

Rozwój społeczny dzieci w wieku 5-7 lat • Próbują bawić się zgodnie z innymi, bez ciągłych konfliktów, bójek, skarg, • Rzadziej obrażają się, złoszczą, płaczą. • Rozumieją swoje emocje, często borykają się z uczuciami strachu i zazdrości • Bawią się w grupce wspólnie np. budują wieżę • Zaczynają przejmować się uczuciami innych rówieśników: pocieszanie, pomaganie...

• Przestrzegają zasad w sensie dosłownym

Rozwój osobowości dzieci w wieku 5-7 lat • Wyjaśniają zjawiska w relacji do siebie np. Piesek idzie spać bo ja idę spać itp.

• Pojawia się więcej uwagi, możliwości wpływu na zapamiętanie i dłuższe zaangażowanie.

• Umieją odróżnić własne przekonanie od rzeczywistości • Używają neologizmów, w ten sposób radzą sobie gdy brakuje im słowa.

• Umie coraz lepiej tworzyć opowiadania zajmuje im to nawet 1/3 wszystkich wypowiedzi

• Cieszy je nie tylko samo zadanie- są ciekawe wyniku

32


II. Opis prezentacji do zajęć Dla dzieci 3-4 letnich Rozpoczęcie zajęć Dzieci zgromadzone w dowolnym miejscu w sali. Prowadzący wita się z dziećmi i przedstawia niezwykłego gościa (maskotka małpki). Opowiada dzieciom że nasz gość zabierze je dzisiaj w podróż do Krainy Zdrowia.

Zabawa ruchowa „Powitanie” Zainicjowanie pomysłowości dzieci na temat sposobów powitania gościa ( cześć, dzień dobry, hello...). Dzieci poruszają się dowolnie przy muzyce. Na przerwę witają się w różny sposób ze sobą i małpką.

Zabawa w „ciuciubabkę” Grupa siedzi w kręgu, prowadzący proponuje by dzieci pomogły małpce rozpoznać skarb, który znalazła w dżungli. Maskotka zęba ukryta w woreczku, przechodzi z rąk do rąk dzieci. Szukanie odpowiedzi na pytania: Kto mógł zgubić ząb? Do czego są potrzebne zęby?

33


II.

Do czego służą zęby? Spontaniczna rozmowa i próba odpowiedzi na pytanie.

Małpka zaprasza dzieci w podróż, podczas której dowiemy się ciekawych rzeczy o zębach. Dzieci spacerują w rytm muzyki.

Omówienie budowy zęba Omówienie koloru, wielkości, porównanie czy ząb i drzewo są do siebie podobne i w czym.

34


Porównanie zębów i lasu Próby odpowiedzi na pytanie ile mamy zębów, Dotykanie językiem swoich zębów, próby liczenia, zwrócenie uwagi, że i drzewa i zęby rosną blisko siebie w określonym miejscu.

Zabawa ruchowa: „Małpka mówi” Dzieci stoją w kółeczku, jedno dziecko trzyma w ręku maskotkę małpki i mówi polecenie np. Małpka mówi wszyscy skaczemy na jednej nodze.

Zabawa dydaktyczna „Wybieranka” Dzieci dobierają się w pary i zajmują dowolne miejsce w sali. Prowadzący rozdaje dzieciom pudełeczka z sylwetkami produktów spożywczych, które szkodzą lub pomagają zdrowiu zębów. Dzieci segregują je wg uznania na zdrowe i niezdrowe.

35


II.

Podsumowanie zabawy „Wybieranka” Prowadzący rozmawia z dziećmi tym, które produkty sprzyjają zdrowiu zębów a które nie i dlaczego. Dzieci korygują ewentualne błędy w swoich ułożeniach.

Opis powstawania próchnicy Wypowiedzi dzieci na temat: co dzieje się z zębami gdy o nie nie dbamy? Prowadzenie spontanicznej rozmowy na temat jak możemy dbać o zęby?

Pokaz szczotkowania zębów na prezentacji oraz szczęce edukacyjnej.

36


Quiz podsumowujący „Układanka”: Dzieci siedzą w dowolnym miejscu tak by widziały prezentację. Dopasowują odpowiednie elementy układanki do siebie.

Quiz podsumowujący „Zgadywanka” Dzieci starają się odgadnąć zasady dotyczące zdrowych zębów przedstawione graficzniepowtórzenie najważniejszych zasad higieny jamy ustnej.

Zakończenie zajęć Rozdanie gadżetów oraz wyjaśnienie zadań Ambasadora Zdrowych Ząbków.

37


II. Dla dzieci 5-7 letnich Sytuacja wstępna Prowadzący wita się z dziećmi i przedstawia maskotkę małpki. Opowiada dzieciom, że nasz gość ma dla nich zaproszenie do Krainy Zdrowych Zębów. Inicjuje pomysły dzieci na temat sposobów powitania

Zabawa ruchowa: „Jak się dzisiaj mam” Dzieci stoją w kółeczku i pokazują pantomimicznie jak się dzisiaj czują, jaki mają nastrój. Pozostałe osoby z grupy odgadują jak czuje się dana osoba.

Przeczytanie fragmentu bajki o panterce Maji, (Wstęp do zajęć II) Zadanie pytania dzieciom: Co może oznaczać ruszający się ząb?

38


Do czego służą zęby? Dzieci siedzą w dowolnym miejscu tak by widziały prezentację. Dopasowują odpowiednie elementy układanki do siebie.

Dzieci otrzymują małe lusterka oglądają swoje zęby, prowadzący rozmawia z dziećmi: ile mają zębów mlecznych? dlaczego tracimy zęby mleczne i co się dzieje potem? Porównanie zęba i drzewa

Omówienie budowy i przekroju zęba Rozdanie gadżetów oraz wyjaśnienie zadań Ambasadora Zdrowych Ząbków.

39


II.

Sytuacja wstępna Prowadzący wita się z dziećmi i przedstawia maskotkę małpki. Opowiada dzieciom, że nasz gość ma dla nich zaproszenie do Krainy Zdrowych Zębów. Inicjuje pomysły dzieci na temat sposobów powitania

Zabawa ruchowa: „Jak się dzisiaj mam” Dzieci stoją w kółeczku i pokazują pantomimicznie jak się dzisiaj czują, jaki mają nastrój. Pozostałe osoby z grupy odgadują jak czuje się dana osoba.

Zabawa ruchowa: „Małpie figle” Dzieci siedzą w kółeczku zabawa parafrazowana z zabawy „Chodzi lisek koło drogi”

40


Gra edukacyjna Dzieci siadają w dwóch grupach, otrzymują pionki. Kolejne osoby z grup rzucają kostką i przesuwają pionki po planszy. Jeżeli pionek zatrzyma się na polu z zadaniem dziecko lub jego zespół odpowiada na przeczytane przez prowadzącego pytanie.

Powstawania próchnicy prowadzący omawia z dziećmi slajdy prezentacji o przyczynach próchnicy

Omówienie planszy Zdrowy talerz Wybranie produktów zdrowych i niezdrowych dla zębów

41


II.

Narzędzia lekarza stomatologa Dopasowanie kształtów i narzędzi, próba nazywania przedmiotów znajdujących się w gabinecie, zgadywanie do czego mogą służyć.

Pokaz szczotkowania zębów na prezentacji oraz szczęce edukacyjnej.

Zabawa „Prawda- Fałsz” Prowadzący czyta zdania dotyczące tematyki zajęć. Dzieci oceniają cz są to zdania prawdziwe( dzieci stoją) czy fałszywe (dzieci siedzą).

42


Zakończenie Prowadzący zaprasza dzieci na stronę internetową gdzie są inne gry i zabawy związane ze zdrowymi ząbkami. Dzieci otrzymują gadżety.

43


Notatki

44


Skrypt2