Issuu on Google+

01_Cover 14-05-12 11:05 Pagina 1

www.metaalmagazine.nl

metaal Jaargang 50 | 5-2012

M A G A Z I N E

DĂŠ kennisbron voor de metaal

In dit nummer: Nieuw bewerkingscentrum voor 24/7productie Nikkel zeer goed corrosiebestendig Palletwisselaar naast machine Compleetbewerken op draaifreescentra Lassen van hogesterktestaal Online offerteprocedures Software mĂŠt machines succesfactor Compleetbewerken vanaf de staf Dialoog programmeren wint terrein


www.dymato.nl

DYMATO AAN DE BASIS VAN KWALITEIT

Hyundai WIA LM1800TTSY at Dymato Ontdek de nieuwe Multi Axis LM1800TTSY serie van Hyundai-Wia! Deze veelzijdige machines bieden u optimale mogelijkheden om producten zo effectief mogelijk te bewerken. De boven- en onderturret zijn voorzien van een stabiele BMT-55 opname en hebben ieder twaalf gereedschapposities. Zo kan er voor maximale efficiëntie gelijktijdig aan twee producten worden gewerkt! Alle posities kunnen bovendien worden uitgerust met aangedreven gereedschappen met een maximaal vermogen van 5,5 kW. De ultrakorte indexeertijd bedraagt slechts 0,2 seconden en de Y-as heeft een verplaatsing van maar liefst 100 mm. De hoofd- en subspil zijn voorzien van krachtige ingebouwde motoren met een vermogen van 22/11 kW en hebben een stafdoorlaat van ø 65 mm. Met deze efficiënte Multi Axis LM1800TTSY serie kunt u alle kanten op. Probeer zelf de vele mogelijkheden!

Vo o r e e n u i t g e b r e i d o r i ë n t e r e n d g e s p r e k k u n t u b e l l e n m e t o n z e s p e c i a l i s t e n 0 3 1 8 - 5 5 0 8 0 0

12020142_DYMATO_ADV_191x265.indd 2

i nfo @ d y m ato. n l

5/8/12 11:05 AM


03_Inhoud 14-05-12 11:08 Pagina 3

inhoud

mei

nieuws

toeleveren

4 Warmtebeeld helpt metaal

30 Online offerte verhoogt effectiviteit

Volg Metaal Magazine op Twitter

5 Centerpunt

Een aantal plaatwerkbedrijven biedt online of-

6 Pendelen over X-as van 14 m

ferteprocedures aan om tijd en mankracht te besparen. Van 2D- en 3D-lasersnijden tot en met

bedrijvigheid

kanten

10 Doorlooptijd kort vanaf seriegrootte één De nieuwe MAM72-63V bewerkingscentrum van Matsuura paart snelheid en nauwkeurigheid aan een hoge stabiliteit en leent zich daar-

Onze

tweets

op

Twitter

zijn

een

handige,

mee bij uitstek voor 24/7-productie, aldus Larsen

eigentijdse manier om het nieuws in de metaalbranche te volgen. Twitter is een internetdienst

materialen

waarbij

12 Nikkel zeer goed corrosiebestendig

Op http://twitter.com/Metaalmagazine krijgt u een in-

De industrie krijgt meer behoefte aan metalen

druk van onze berichtgeving. Meld u ook aan voor Twit-

die een langere technische levensduur hebben,

ter en ‘follow’ Metaal Magazine om steeds snel op de

onderhoudsvriendelijker en meer bedrijfszeker zijn. Nikkel is zo’n metaal

gebruikers

korte

berichtjes

publiceren.

hoogte te zijn van het metaalnieuws. Dus twitter met

automatisering

ons mee vanaf uw pc of mobiele telefoon.

33 Software mét machines succesfactor

metaalbewerken

Met de juiste match tussen software én machi-

16 Palletwisselaar naast machine

nes, gecombineerd met een goede ondersteu-

De nieuwe palletwisselaar PW 150 die Hermle

ning, hield Doeko in Weurt het hoofd boven

onlangs presenteerde staat naast en niet voor

water

(Advertentie)

3x

de machine. Zo blijft de verspanende machine van voren goed toegankelijk voor de machine-

metaalbewerken

operator

34 Dubbele vijfasser verspaant vanaf staf

op uw deurmat voor maar 25 euro !

Chiron presenteerde tijdens een open huis in

metaalbewerken

Tuttlingen (D) het nieuwe draaifreescentrum

18 Compleetbewerken op draaifreescentra

FZ12 MT. Een opmerkelijke machine voor het

(deel 3)

compleetbewerken vanaf de staf

Dit derde artikel over compleetbewerken op draaifreescentra gaat dieper in op haalbare

metaalbewerken

nauwkeurigheden. Ook delen de projectingenieurs van Sirris hun ervaringen met een geïnte-

Mail uw gegevens naar abonnement@eisma.nl

greerd meetsysteem met meetprobe

Verbinden 26 Lassen van hogesterktestaal www.metaalmagazine.nl

In dit artikel wordt ingegaan op de normaalge-

metaal

gloeide en thermomechanisch gewalste staal-

Jaargang 50 | 5-2012

M A G A Z I N E

Voorpagina: In dit nummer deel 3 van de serie

Dé kennisbron voor de metaal

soorten met een hogere sterkte en zullen de

over

voor- en nadelen van deze twee typen vergele-

draaifreescentra. Dit artikel gaat

ken worden met de QT-soorten. In een tweede

compleetbewerken

met

dieper in op haalbare nauwkeuIn dit nummer:

artikel zullen de QT-staalsoorten worden be-

Nieuw bewerkingscentrum voor 24/7productie Nikkel zeer goed corrosiebestendig Palletwisselaar naast machine

righeden. Verder een artikel over

Compleetbewerken op draaifreescentra Lassen

handeld

36 Intuïtieve besturingssoftware

van hogesterktestaal Online offerteprocedures Software mét machines succesfactor Compleetbewerken vanaf de staf Dialoog

het nieuwe draaifreescenrum

programmeren wint terrein

Intuïtief programmeren oftewel dialoog pro-

FZ12 MT dat Chiron medio april

grammeren wint terrein. Het bedienen van een

presenteerde (op de cover). Een opmerkelijke machine

metaalbewerkingsmachine moet straks net zo

voor het compleetbewerken. Het is een compact draai-

intuïtief gaan als het bedienen van een smart-

freescentrum voor compleetbewerken (zeszijdig) vanaf

phone

de staf (foto: Chiron).

productnieuws 40 Zelf-afbrekende tappen 42 Lasrobotautomatisering voor warmwateropslag jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

3


04-05-06-07-08-09_Nieuws 14-05-12 11:08 Pagina 4

N

I

E

U

W

S

DOOR: JEROEN AALBERTS

Warmtebeeld helpt metaal Flir introduceert de T600 die warmtebeelden levert van 480 pixels x 360 pixels. De camera is bedoeld voor gebruikers die de hoge beeldkwaliteit van 640 pixels x 480 pixels van de Flir T620/T640 niet nodig hebben, maar wel gebruik willen maken van de functies die deze camera’s bieden.

Warmtebeeldcamera’s worden ondermeer toegepast ter controle van elektrische en mechanische installaties, bij het opsporen van lekkages (zowel vloeibaar als gasvormig/lucht), in de medische wereld, bij controle van isolatie in bouw en industrie en als nachtzichtapparatuur.

Net als de T620/T640, is de Flir T600 voorzien van een kantelbare optische unit die het mogelijk maakt in een

Met warmtebeeld kan er snel en contactloos

comfortabele werkhouding beelden vanuit iedere gewenste hoek te maken (foto’s: Flir)

temperatuur gemeten worden door eenvoudig met de camera op het object te ‘kijken’. Afwij-

deostreaming en 24o en 45o lenzen. De P640

In het lasertestlaboratorium van de University of

kende temperaturen kunnen geconstateerd

heeft een resolutie van 680 pixels x 480 pixels, en

Glasgow (UK) controleren de onderzoekers bij de

worden door te vergelijken met gegevens die al-

hiermee kunnen twee gecertificeerde techneu-

ingebruikname van hun terahertz klasse IV laser

gemeen bekend zijn of met gegevens die bij eer-

ten op het gebied van thermografie op een vei-

altijd of er geen (voor het menselijk oog niet

dere inspecties zijn geconstateerd. Bij een tand-

lige afstand metingen doen. Hier is vanwege de

waarneembare) laserstraal buiten de opstelling

wielkast die warmer is dan bij eerdere metingen

afstand een hoge resolutie dus wel vereist. Eén

treedt. De Flir i7 warmtebeeldcamera detecteert

kan er bijvoorbeeld een lager zijn dat versleten

van de meest belangrijke objecten op de staalfa-

niet rechtstreeks de laserstraal (want die heeft

is. Er kunnen problemen in een vroeg stadium

briek zijn de gietpannen waarmee gesmolten

een hogere golflengte dan het meetbereik van

geconstateerd worden voordat het zich open-

staal wordt getransporteerd. Deze zijn voorzien

de camera) maar wel de opwarming die de on-

baard. Hierdoor kunnen schade en gevaar wor-

van een vuurvaste bekleding en door regelmatig

gewenste laserstraal genereert. Controle op deze

den voorkomen.

te controleren kan een beschadiging of de slij-

manier is veiliger dan met x-ray of ultrasoon ge-

Bij Hüttenwerke Krupp Mannesmann (HKM) in

tage van de vuurvaste laag in beeld worden ge-

luid, en de onderzoeker kan gelijk de optiek

Duisburg (D) gebruiken ze een Flir P640 met vi-

bracht.

goed uitlijnen.

Met de Flir i7 warmtebeeldcamera wordt de veiligheid van de onderzoekers van het laboratorium gewaarborgd met een instrument dat ongeveer Met regelmatige inspecties wordt voorkomen dat de gietpannen gaan lekken en dat er vloeibaar staal van 1500°C ontsnapt

4

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

2.000 euro kost


04-05-06-07-08-09_Nieuws 14-05-12 11:09 Pagina 5

C

E

N

T

E

R

P

U

N

T

Het Verspanersforum biedt de nieuwste versie

bieden de diverse functies een goede controle

1.5.0 SharpCAM software aan voor CNC Frezers

om de 3D weergave af te spelen. Daarbij is

om het programmeerwerk aan hun machine te

SharpCAM volledig associatief. Elke aanpassing

vereenvoudigen. De controle van het CNC pro-

op de geometrie wordt direct verwerkt in de

gramma is sterk verbeterd met een nieuwe 3D

gereedschapsbanen en het CNC programma.

simulatietechniek. Hiermee is de verificatie van

Verder zijn de CAD tekenfuncties uitgebreid

de gereedschapsbanen snel uit te voeren en

met de faciliteit om volledige maatvoering in

Ernst Dirksen Fotografie

CNC eenvoudig programmeren

te schrijven en is in de bewerkingsmodule het schroefdraadfrezen geïntegreerd. De cd-rom kost € 595,- als licentie inclusief postpro-

Reinold Tomberg

cessoren en Neder-

r.tomberg@eisma.nl

landstalig

service-

pakket met instructiefilmpjes,

hand-

Ontwikkelingshulp

leiding, een leerprogramma en voor-

“China is geen ontwikkelingsland!” Medio april is Dietmar

beelden.

Hermle, ‘Sprecher des Vorstands’ van de gelijknamige

Software van SharpCAM maakt programmeren van freesbewerkingen eenvoudiger

(www.verspanersfo-

Duitse machinefabriek, heel duidelijk tijdens de jaarlijkse

(foto: Reinold Tomberg)

rum.nl)

persconferentie in Gosheim. Een conferentie ter gelegenheid van een open huis dat dit jaar bezocht werd door maar liefst 2.300 metaalbewerkers. Het is altijd een genot om een échte ondernemer live in actie te zien bij het depo-

Kunststoffenbeurs en Precisiebeurs breiden uit

neren van stevige stellingen. Laat dat maar aan Dietmar Hermle over. China koopt, net als Rusland overigens, veel volgeautomatiseerde, vijfassige machines en die worden

De laatste jaren waren de Kunststoffen-

commodatie, goede bereikbaarheid, ruime

ook volop benut. Ze lopen dus echt niet achter bij ons. “Als

beurs en de Precisiebeurs in het Noord Hol-

en gratis parkeergelegenheid. Koningshof

ze geen revolutie willen moeten ze wél consolideren en

landse Conference Centre Koningshof te

investeert in een aanpassing van de infra-

streven naar een normaal groeitempo.” Hermle kwam via

Veldhoven volledig volgeboekt met expo-

structuur en Mikrocentrum investeert in een

betaalbare energie uit op de bedreiging door China. Hij ziet

santen. Organisator Mikrocentrum moest

nieuwe, semipermanente hal voor beide

een beangstigende rode draad. Eerst stijgen de energieprij-

óf op zoek naar een andere locatie óf uit-

evenementen. Deze nieuwe ‘Dommelhal’

zen - al dan niet kunstmatig - dan verdwijnen industrieën

breiden op de bestaande locatie. Op basis

komt te liggen naast de al bestaande Gen-

als gieterijen die veel energie verbruiken, vervolgens

van feedback van exposanten en bezoekers

derhal en biedt ruimte aan ongeveer veertig

komen de gegoten machineframes nog een poosje per

is er een sterke voorkeur om de huidige lo-

extra exposanten.

schip uit het Verre Oosten maar een logische stap is natuur-

catie te behouden. Dat heeft deels te

(www.kunststoffenbeurs.nl www.precisie-

lijk dat ook de machineassemblage gaat verschuiven. En

maken met de congresfaciliteiten, hotelac-

beurs.nl)

dan is het nog maar een kleine stap voor een kennistransfer en als laatste stap de verhuizing van de ontwikkeling van Tijdens kunststofbeurzen als de

nieuwe machines naar een ander werelddeel. Dietmar

Kunststoffenbeurs 2012 zijn altijd

Hermle is een fel tegenstander van de transfer van kennis

fraaie staaltjes matrijzenbouw te

naar China. “We moeten onze maakindustrie hier behou-

bewonderen. Hier een matrijs van

den, van dienstverlening alleen kun je niet leven.” Hij be-

Arburg gedemonstreerd tijdens

grijpt de Westerse overheden niet. “Als wij een een vijfas-

de laatste K in Düsseldorf (D)

sige machine willen exporteren, moeten we tot zes maan-

(foto: Reinold Tomberg)

den wachten op toestemming om een machine te mogen leveren. Een professor uit ons land kan als ontwikkelingsmedewerker met een computer vol kennis zo in het vliegtuig naar China stappen en er is niemand die dat verhindert.” Een vreemd soort hulp die kan resulteren in het verdwijnen van een industrietak als machinebouw uit West-Europa. Voorbeelden uit bijvoorbeeld de textiel- en scheepsbouwindustrie laten zien dat deze bedreiging reëel is.

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

5


04-05-06-07-08-09_Nieuws 14-05-12 11:09 Pagina 6

N

I

E

U

W

S

DOOR: PETER SPRINGFELD

Pendelen over X-as van 14 m De UnionChemnitz frees- en kotterbank KC 130 bij het Duitse bedrijf Goldhofer laat zien dat ook bij lange werkstukafmetingen en hoge –massa’s een pendelbedrijf zinvol is. Van belang is wel dat door meervoudig opspannen de bewerkingstijd langer duurt dan de opspantijd.

De Union KC 130 frees- en kotterbank waarmee Goldhofer uit Memmingen (D) al een aantal jaren werkt, is een grote machine. Beide opspantafels hebben een oppervlak van 1.600 mm x 2.000 mm. De machine is zodanig opgebouwd dat de linkertafel vanuit het midden van de machine gezien 6.500 mm naar links kan

Een blik in de machine met geopende roldeuren, zichtbaar zijn de beide tafels van het bewerkingscentrum die

bewegen en de rechtertafel 6.500 mm naar

in pendelbedrijf kunnen werken (foto’s: Union/Peter Springfeld)

rechts kan verplaatsen. Dit resulteert in een Xas met een totale lengte van meer dan 14 m. Beide tafels zijn voorzien van een draaitafel.

draaistellen en vergelijkbare (aandrijf)compo-

van de rotatietafels hebben een tolerantiebe-

Goldhofer is een leverancier van transportvoer-

nenten vervaardigd. We praten over onderde-

reik van plus of min twee boogseconden. Hier-

tuigen voor wegtransport. Denk aan voertui-

len die tot maximaal 2.740 mm lang zijn, 800

mee zijn bij kotterbewerkingen de IT 7 nauw-

gen zoals diepladers of opleggers in speciaal-

mm breed en een eigen massa hebben tot

keurigheidsklasse of bij asbewerkingen het F7-

uitvoering. Een huzarenstukje is de ‘Flug-

2.000 kg. De machinetafel moet dan inclusief

bereik haalbaar.

zeugschlepper’ voor het verslepen van de bijna

de opspanunit een massa van pakweg 3.000 kg

De frees- en kotterbank is voorzien van een

600.000 kg zware Airbus A380. Op het Union

opnemen. Voor de Union is dit geen probleem:

Heidenhain iTNC-530 CNC-besturing die zich

bewerkingscentrum worden ondermeer assen,

beide tafels hebben elk een draagcapaciteit van

leent voor werkplaatsprogrammering. In het

10.000 kg. Met de beide tafels van de Union is

gereedschapmagazijn van de machine kunnen

het mogelijk om te werken in een pendelbe-

120 gereedschappen opgenomen worden.

drijf. De tafels kunnen bij geopende roldeuren naar links of rechts buiten de machine gereden worden. In ons land wordt Union vertegenwoordigd door Landré uit Vianen. De bewerkingstijden bij Goldhofer variëren van 20 min tot ongeveer 4 uur. Het opspannen van gecompliceerde werkstukken vergt soms wel een uur. Om die reden wil Goldhofer de bewerkingstijden van minimaal een uur, anders lukt het pendelen niet: de hoofdspil zou dan moeten wachten op het opspannen. Om die bewerkingstijd te halen spant Goldhofer bij kleinere werkstukken twee tot vier delen op een opspanunit.

Dit schema laat de opbouw van de machineassen

Bijzonder is dat de opspaninrichtingen ook op

zien. De W-as bij Goldhofer bedraagt 750 mm. Het

de KC 130 verspaand worden. Dit is mogelijk

bereik over Y en Z is respectievelijk 2.000 mm en

Freeswerk op de Union van Goldhofer. De machine heeft een SK 50

dankzij positioneernauwkeurigheden van maar

2.500 mm. Bij Goldhofer zijn twee tafels op een X-as

gereedschapopname en 37 kW op de spil

16 micrometer voor de X-, Y- en Z-as. De B-as

van 14 m opgenomen

6

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012


04-05-06-07-08-09_Nieuws 14-05-12 11:09 Pagina 7

K

O

R

T

Landré uit Vianen heeft de medewerkers en activiteiten van Duoteq overgenomen. Landré is leverancier van productietech-

Derde prijs voor tweearmige robot

nologie voor de metaal- en kunststofverwerking en 3D printsystemen en gaat haar activiteiten op het gebied van de 3D prin-

Het Nederlandse bedrijf Robomotive uit Roer-

plekken die tot nu toe technisch en/of commer-

mond heeft de derde prijs gewonnen op de Ro-

cieel moeilijk te automatiseren waren, manon-

botics Award 2012 van de Hannover Messe. De

afhankelijk te maken met een goede ROI (Re-

Estal, de Europese associatie voor oppervlaktebehandeling van

inzending was een humanoïde industrierobot

turn On Investment). Om veiligheidsredenen

aluminium, heeft een nieuw management en een nieuwe visie.

die voorzien is van twee adaptieve handklau-

wordt de robot geplaatst in een mobiele kooi.

De algemene vergadering heeft Ivo Vermeeren uit België aan-

wen met drie vingers elk. De robot is uitgerust

De systeemresolutie is 0,2 mm met een scantijd

gesteld tot voorzitter voor de periode 2012‐2014. Estal wil uit-

met een 3D-visionsysteem. Volgens Robomotive

van minder dan één seconde.

groeien tot de referentie en een autoriteit voor alles wat te

is het met deze combinatie mogelijk om werk-

(www.robomotive.nl)

maken heeft met oppervlaktebehandeling van aluminium.

ters en CAD/CAM-software hiermee uitbreiden. (www.landre.nl)

(www.estal.org) Het visionsysteem maakt gebruik van

Formaco breidt zijn leveringsprogramma uit

laserlicht en

met brons- en kopergietwerk van het Franse

camerafilters. De

bedrijf SRI. Een materiaallegering die SRI toe-

functionaliteit is

past is Exium AL. Dit materiaal heeft een

hiermee ook onder

demping die te vergelijken is met polyamide

wisselende

(PA6) of polypropeen (PP), maar de stijfheid

lichtomstandigheden

heeft van aluminium en de dichtheid van

gegarandeerd (foto:

staal. (www.formaco.nl)

Paul Quaedvlieg)

Imtech Industrial Services, onderdeel van Imtech Nederland heeft in Antwerpen de Safe Maintenance Award Benelux 2012 gewonnen. De award is gekoppeld aan de campagne rond Veilig Onderhoud van Osha, het Europees Agentschap voor Veiligheid en Gezondheid op het werk. (www.imtech.eu/nl) Verzekeraar Markel International Nederland uit Rotterdam, introduceert een verzekering die de traditioneel gescheiden ver-

Gaan met titaan

zekeringen voor machinebreuk en computerschade combineert: de Operationele Techniek Verzekering. Hierin wordt geen onderscheid gemaakt tussen werktuigbouwkundige installaties en computers, en valt ook mogelijk verlies van gegevens en software die onderdeel zijn van het productieproces onder de dekking. (www.markelintl.com) Benjamin Industries in Etten-Leur neemt een deel van de productie over uit het faillissement van Hessels Industrie uit Breda. Hessels Industrie was actief in de ontwikkeling, fabricage en verkoop van winkelinterieurs, winkelpresentaties en displays. Een andere kernactiviteit was de industriële toelevering van draad- en plaatwerk. (www.benjaminbv.nl) Matinspired is verhuisd naar het nieuwe bedrijfsverzamelgebouw Catalyst in Eindhoven, en heeft daar nu een eigen laboratoriumruimte. Omdat Catalyst op de campus zit van TU/Eindhoven (TU/e) kan Matinspired ook gebruik blijven maken van andere hightech (meet)apparatuur en kennis van TU/e. (www.matinspired.nl)

Het bedrijf Plasmatec uit Leeuwarden heeft een proceskamer ontwikkeld om titaan heupdelen te kunnen bewerken. Hierin is het mogelijk om een ronde bol van titaan te ontbramen en te polijsten door rondom

De Metaalunie Smart Enterprise Award 2012 is gewonnen door

het product een plasmawolk te genereren. Titaan wordt in de medische wereld steeds meer toegepast

WPS Horti Systems uit De Lier. Dit mkb-metaalbedrijf heeft zich

omdat het licht, sterk en corrosiebestendig is. Omdat er bij de huidige roestvast stalen heupdelen

volgens de jury op excellente wijze onderscheiden door de hoge

regelmatig splintervorming optreedt, is er naar een oplossing gezocht (www.plasmatec.nl)

graad van digitale innovatie in de bedrijfsvoering.

(foto: Plasmatec)

(www.metaalunie.nl)

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

7


04-05-06-07-08-09_Nieuws 14-05-12 11:09 Pagina 8

A

G

E

N

D

A

Metaalmanifestaties 29 en 31 mei 2012 Quick Response Manufacturing Gent (B)

www.sirris.be

4 t/m 8 juni 2012 Week van de veiligheid

Machineveiligheid in de spotlights Op 4 juni start de ‘Week van de Veiligheid 2012’

Week van de Veiligheid is onderdeel van

in de Rijtuigenloods in Amersfoort met het con-

‘5x Beter, Werken is gezond’, een gezamenlijke

gres ‘5x Beter gaat voor goud’ met onder meer

campagne van werkgeversorganisaties (Konink-

workshops, discussies en presentaties. Ook zal

lijke Metaalunie en FME-CWM) en vakbonden

de nieuwe arbocatalogus ‘Machineveiligheid’

(FNV Bondgenoten, CNV Vakmensen en

worden gepresenteerd. Het is de aftrap van een

De Unie).

week vol activiteiten voor en bij bedrijven. De

(www.weekvandeveiligheid.nl www.5xbeter.nl)

Amersfoort

www.weekvandeveiligheid.nl

De bedrijven in de Nederlandse

5 en 6 juni 2012

metaalbewerking en

Vision & Robotics

metalektro leggen in de

Veldhoven

www.mikrocentrum.nl

Week van de Veiligheid 2012 (4-8 juni) de focus

8 juni 2012

op veilig en gezond

RoestvastStaaldag

werken (foto:

Apeldoorn

www.roestvaststaaldag.nl

daadenraad)

8 en 9 juni 2012 Open huis Goma Hengelo

www.goma.nl

19 juni 2012 Technodag Visem Utrecht

www.visem.nl

19 t/m 21 juni 2012 3. Stanztec Pforzheim (D)

www.stanztec-messe.de

Magazijnrobot ontlast werknemer

25 juni 2012 Wasserstoffversprödung Düsseldorf (D)

http://hesreg.mpie.de/

28 en 29 juni 2012 Product Introductie Dagen Voortman Rijssen

www.voortmanstaalbouw.nl

28 en 29 juni 2012 Inform Schuler Waghäusel/Gemmingen (D)

www.schulergroup.com

Zie ook de meer uitgebreide

Bij Fraunhofer IPA in München (D) hebben ze een robot ontwikkeld die voorwerpen met een massa tot 40

agenda op de site van Metaal Magazine:

kg en afmetingen van 100 mm tot 1.500 mm van pallets kan oppakken. Hiermee kan eentonig en

www.metaalmagazine.nl

ongezond werk bij magazijnen worden gedaan. Een magazijnwerknemer verhuist per shift gemiddeld 7 ton tot 12 ton aan goederen in ergonomisch ongunstige houdingen. Vermoeidheid en fysieke schade op hogere leeftijd zorgen voor hoog verzuim en verloop in het personeelsbestand. “De automatisering wordt door betere sensoren, data- en beeldverwerking en snellere processoren steeds veelzijdiger en efficiënter. Deze ontwikkeling passen wij consequent toe”, zegt Hendrik Mütherich, projectleider van de afdeling ‘Robotersysteme’ van Fraunhofer IPA. Met een kracht/momentsensor wordt het gewicht bepaald en gecontroleerd. In combinatie met codering en visuele productherkenning worden fouten tot een minimum beperkt (foto: Fraunhofer IPA)

8

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012


04-05-06-07-08-09_Nieuws 14-05-12 11:09 Pagina 9

M

A

R

K

T

I

M

P

U

L

S

Metall uit Zandvoort heeft onlangs de eerste RAS UpDownBend

Twee Metavaks dit najaar

zwenkbuigmachine in Nederland geleverd aan Aldowa plaatwerk in Rotterdam. Met deze zwenkbuigmachine kan plaat-

In de Evenementenhal Hardenberg, Gorinchem

november zal de Metavak in Gorinchem plaats

werk zowel in een opgaande als in een neergaande beweging

en Venray staan diverse technische beurzen op

gaan vinden, samen met de NIL Verbindingsweek

gezet worden. Omdraaien van plaat bij zettingen in tegenge-

het programma. Van 4 t/m 6 september vindt in

voor de branche lassen, lijmen en snijden. Bij de

stelde richting is daarbij niet langer meer nodig.

Hardenberg de Technische Industriële Vakbeurs

TIV in Venray van 13 t/m 15 november wordt het

(www.aldowa.nl www.metall.nl)

gecombineerd met de Metavak plaats. TIV is de

vizier ook gericht op Duitsland en België. Een

vakbeurs voor toeleveranciers van de technische

aanvulling op de TIV Venray is het Vilo-plein: ge-

industrie, waar Metavak zich richt op de verspa-

richt op de transport & logistiek, opslag en ver-

nende en niet-verspanende industrie. Van 6 t/m 8

pakkingsindustrie. (www.evenementenhal.nl)

Tosec in Zwolle heeft een groot vijfassig Matec 50 HV bewerkingscentrum in gebruik genomen. Gelet op de grootte is dit een van de grotere vijfassers in ons land. De machine kan vijfassig simultaan ingezet worden, heeft een NC-gestuurde rondtafel met een diameter van 1.250 mm en is geleverd door Limas uit Neer.

Sfeerfoto van de vakbeurs Metavak 2011 in Gorinchem (foto: Reinold Tomberg)

(www.limas-techniek.nl)

Laser last aluminiumschuimsandwich

DeltaRent uit Oude Tonge heeft tien lasaggregaten gekocht bij Laskar las en snijtechniek uit Gorinchem. De lasaggregaten van het type MPM 16/400 S-K hebben een lasvermogen van 400 A en een hulpvermogen van 16 kVA (400V en 110V). Deze zijn specifiek gemaakt voor de verhuur en zijn voorzien van een vierwielig terreinonderstel

met

MSA aansluiting. (www.laskar.nl)

Om beter aan de groeiende vraag voor groter draaiwerk te kunnen voldoen heeft HP Techniek in Barneveld een Het Laser Zentrum Hannover (LZH) heeft een laserlasprocedé ontwikkeld voor het verlassen van een

tweede

sandwichmateriaal, bestaande uit een kern van aluminiumschuim met stalen huidplaten, aan een

draaimachine gekocht.

EMCO

CNC

staalplaat. De verbindingstechniek is onlangs gepresenteerd tijdens de Hannover Messe 2012 waar een

De EMCO Maxxturn 110MY beschikt over een 500 mm klauw-

proefwerkstuk van Blohm + Voss te zien was. De las werd gerealiseerd met een 5 kW diodenlaser. Het

plaat met speciale bekken en een stevige 42 kW hoofdspil welke

gebruik van geschuimde structuren biedt voordelen gelet op gewichtsbesparing en de buigstijfheid. Het

voorzien is van een tweetraps overbrenging voor ruim vol-

lassen van een staal-aluminium-staal-sandwich aan een stalen draagconstructie is uiteraard geen

doende koppel in de lagere toerentallen. De machine is geleverd

alledaagse bezigheid. Toch is bijvoorbeeld de scheepsindustrie geïnteresseerd in toepassing van

door De RidderTHO uit Best.

metaalschuimen in dragende, dynamische belaste constructies (foto: LZH)

(www.ridder.net)

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

9


10-11-Larsen 14-05-12 11:10 Pagina 10

DOOR: JAN OONK

Doorlooptijd kort vanaf seriegrootte

één

Het nieuwe vijfassige MAM72-63V bewerkingscentrum bij Larsen. De machine is aan de zijkant toegankelijk voor productwisseling door een robot (foto’s: Jan Oonk)

“We willen tot de top gaan behoren op het gebied van vijfassig frezen”, zo

Frank te Hennepe is vooral gecharmeerd van de degelijkheid van de MAM72-63V en hij baseert

verklaart directeur Frank te Hennepe van Larsen Premium Precision Parts in

zich daarbij op ervaringen van andere gebruikers en een onderzoek dat hij door TNO heeft

Zeewolde de aanschaf van het nieuwe MAM72-63V bewerkingscentrum van

laten uitvoeren. Een zwaar machineframe, grote draaipunten en fors en breed uitgevoerde

Matsuura. Een machine die snelheid en nauwkeurigheid paart aan een hoge

geleidingen zorgen voor een hoge stabiliteit. Te Hennepe betrekt daarin ook de spil (met tem-

stabiliteit en zich daarmee bij uitstek leent voor 24/7-productie.

peratuurcompensatie), die door Matsuura volledig in eigen huis wordt vervaardigd. Die stabiliteit en betrouwbaarheid zijn voor Te

“Vraag klanten wordt dynamischer”

Hennepe belangrijke voorwaarden voor 24/7productie en dat is waar hij naar toe wil. “De

10

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012


10-11-Larsen 14-05-12 11:10 Pagina 11

B E D R I J V I G H E I D

vraag van klanten wordt dynamischer”, zoals hij het formuleert. “Seriegroottes worden kleiner en klanten verwachten vanaf seriegrootte één toch dezelfde efficiëntie en korte doorlooptijden. Dat vraagt een hoge mate van flexibiliteit en daar proberen we met de machineconfiguratie op in te spelen.” Die flexibiliteit is dus een van de voorwaarden om tot de top te kunnen behoren. Binnenkort wordt het MAM72-63V bewerkingscentrum daarom uitgerust met een robot die de producthandling voor zijn rekening neemt vanuit een productenmagazijn, zodat volcontinu geproduceerd kan worden. De machine is geschikt voor twee palletformaten (400 mm x 400 mm en rond 148 mm), terwijl de robot als extra optie ook werkstukken rechtstreeks kan toevoeren aan een proportionele klem. Dat laatste is met name bij grotere aantallen aantrekkelijk. Met een maximum toerental van 20.000 toeren per minuut kan de MAM72-63V daarbij zowel uit de voeten bij zachte materialen als aluminium en kunststoffen als bij moeilijk te bewerken materialen als roestvast staal en titaan. “Ook dat is een kwestie van flexibiliteit”, aldus Te Hennepe. Eveneens van belang voor een toekomstige 24/7-productie: de MAM72-63V beschikt over een ruim gereedschappenmagazijn met 240 posities. De 15 kW spil, met temperatuurcompensatie, heeft een bewerkingsbereik van 760 mm x 660 mm (X x Z). De draaikantelta-

Directeur Frank te Hennepe: “Onze kracht zit in hoogwaardige onderdelen, de premium parts”

fel met schouderophanging zorgt voor de Y-beweging van 845 mm en de machine is daarmee na de MAM72-100H die op de EMO 2011 werd

nauwkeurigheid bedraagt 1 micrometer. De

giesector), de semiconductor- en de medische

gepresenteerd de grootste vertegenwoordiger

machines van Matsuura worden in Nederland

industrie. Het bedrijf beschikt over het ISO

binnen deze machineserie. Het kantelbereik van

op de markt gebracht door Bendertechniek in

13485-certificaat voor het leveren van medische

de A-as ligt tussen +120º tot -120º. De ijlsnelhe-

Veenendaal.

componenten. Inmiddels zijn ook de eerste schreden gezet binnen de luchtvaartsector,

den bedragen 60 m/min, waarbij de versnelling oploopt tot 1g. Voor de rechtheid van de line-

Premium parts

waarvoor Larsen het daar vereiste AS/EN 9100-

aire assen geeft Matsuura een waarde van 2 mi-

Zoals de toevoeging Premium Precision Parts al

cerificaat heeft verworven. Materialen die ver-

crometer over het hele bereik, de verplaatsings-

aangeeft richt Larsen zich vooral op het hoog-

werkt worden zijn aluminium, kunststoffen,

waardige marktsegment, waar complexiteit,

roestvast staal, titaanlegeringen en Hastelloy

hoge nauwkeurigheid en hoge oppervlakte-

C2000.

Larsen

kwaliteit hand in hand gaan. Waar Te Hennepe

Het machinepark telt onder meer veertien CNC-

Bij Larsen in Zeewolde ligt de nadruk op

dan nog nadrukkelijk de administratieve aspec-

draaibanken, waarvan er zes zijn gegroepeerd

intensieve en langdurige relaties met

ten aan toevoegt, waaronder hij zaken verstaat

in drie cellen met evenzovele robots. De moge-

klanten. “We willen de klant en zijn

als materiaalcertificaten, procesdocumentatie

lijkheden bij het draaien worden gecomple-

markt begrijpen, daarom investeren we

en meetrapporten. “Onze kracht zit in hoog-

teerd door een CNC-langdraaimachine met staf-

sterk in de onderlinge contacten”, aldus

waardige onderdelen, de premium parts, voor

aanvoer. Op het gebied van frezen beschikt Lar-

Frank te Hennepe. De klantenkring telt

veeleisende klanten”, zoals hij aangeeft. Inclu-

sen over acht drieassige, een vierassige en twee

dan ook een beperkt aantal internatio-

sief ultrasoon reiniging en cleanroom verpak-

vijfassige machines, waaronder de nieuwe

naal opererende OEM’ers, met uitzonde-

ken (Larsen beschikt over een cleanroom klasse

MAM72-63V. Bijzonderheid daarbij is dat de ge-

ring van een naar Singapore uitgeweken

7 en 8). In beperkte mate neemt Larsen ook de

hele productieruimte is geklimatiseerd om

eindproducent allemaal van Nederlandse

mechanische assemblage voor haar rekening.

het maximum aan nauwkeurigheid te garande-

origine. Het bedrijf, opgericht in 1953,

Als belangrijke afzetmarkten noemt Te Hen-

ren. Eventuele laswerkzaamheden en opper-

telt momenteel 27 medewerkers.

nepe de complexe machinebouw (onder andere

vlaktebehandelingen worden via derden uitge-

voor de food- en solarindustrie en voor de ener-

voerd.

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

<<<

11

>>>


12-14_Nikkel 14-05-12 11:13 Pagina 12

DOOR: KO BUIJS (INNOMET)

Nikkel zeer goede corrosiebestendigheid De belangstelling voor het metaal nikkel is de afgelopen decennia steeds verder toegenomen. De reden hiervoor is dat de industrie meer behoefte heeft gekregen aan metalen die een langere technische levensduur hebben, onderhoudsvriendelijker en meer bedrijfszeker zijn.

Het gebruik van een hoogwaardig metaal als nikkel, en legeringen hiervan, wordt ook gestimuleerd door de steeds maar toenemende milieu- en veiligheidseisen alsmede door de arbeidskosten ten behoeve van onderhoud en reparatie die per tijdseenheid enorm zijn gestegen. De weerstand om hoogwaardige metalen toe te passen vanwege de relatief hoge aanschafprijs is desondanks behoorlijk afgenomen. De verwachting is dan ook dat dergelijke metalen en legeringen steeds nog aan terrein zullen gaan winnen met name in de chemische- en petrochemische industrie. Ook andere marktsegmenten zoals de energie- en voedingsindustrie hebben het nut van deze metaallegeringen ontdekt waardoor ook hier de nodige groei te verwachten is. Het verwerken van nikkel tot legeringen bij ThyssenKrupp. Nikkel wordt veel als legeringselement gebruikt in

Nikkel

voornamelijk ijzer- en koperlegeringen (foto: ThyssenKrupp/Inoxum)

Nikkel wordt als erts op vele plaatsen in de aardbodem gevonden doch het is slechts op een be-

De kleur van het erts is groen, maar naarmate

geperst en deze worden met circa 30% cokes

perkt aantal vindplaatsen rendabel om dit erts

er meer ijzer aanwezig is, ontstaan er gele en

in ovens gesmolten. De flux bestaat meestal uit

te delven zoals bijvoorbeeld in Canada, Noor-

bruine verkleuringen. Er zijn verschillende me-

wegen en Nieuw CaledoniĂŤ. Goede ertsen be-

thoden om nikkel te winnen, zoals:

Het ruwe nikkeloxide dat op deze wijze vrij-

vatten slechts 1,2-5% nikkel. Een veel voorko-

- smelten van het erts met cokes met een toe-

komt, bevat nog veel ijzeroxiden en het wordt

mende ertssamenstelling bevat circa 40% SiO2,

slag van kalksteen. Dit kan in een koepeloven

daarom met een siliciumhoudende flux in een

20% MgO, 15% Fe2O3, 10% H2O, 10% NiO, 1%

plaatsvinden, en

Bessemer convertor gezuiverd. Na deze zuive-

Al2O3, 0,7% MnO2, 0,2% CoO en 0,1% CaO.

12

- het nikkelerts wordt met een flux tot briketten

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

calciumsulfaat.

ring bevat het product circa 80% nikkeloxide en


12-14_Nikkel 14-05-12 11:13 Pagina 13

M A T E R I A L E N

circa 20% zwavel. Het product wordt verpulverd

ratuur. Het wordt ook zeer veel als legeringsele-

in een kogelmolen waarna het geroost wordt

ment gebruikt in voornamelijk ijzer- en koper-

teneinde het zwavel te verwijderen. Na dit roos-

legeringen. Voorbeelden zijn onder andere

ten blijft er praktisch zuiver nikkeloxide over. Dit

roestvast staal, cunifer en aluminiumbrons. Nik-

nikkeloxide wordt met koolstof samengeperst

kel wordt naast de commerciële zuivere uitvoe-

tot tabletten waarna deze 48 uur verhit wor-

ring veel meer toegepast als gelegeerd nikkel

Fysische constanten:

den. Tijdens deze verhitting vindt er de vol-

dat in principe verkrijgbaar is als plaat, staf,

Atoomgewicht

gende reactie plaats:

strip, buis (gelast en naadloos), draad en als

Kristalstructuur (20°C)

kubisch vlak gecenterd

smeed- en gietstukken. De lasbaarheid is uitste-

Dichtheid (soortelijk gewicht)

8,89

kend mits de juiste lasparameters worden ge-

Smeltpunt

1435 – 1445°C

bruikt.

Kookpunt

± 2730°C

Dit nikkel heeft een zuiverheid van circa

Nikkel staat ook bekend vanwege haar zeer

Specifieke warmte (27-100°C)

440 J/kg/°K

99,25%. Indien een hogere zuiverheid wordt

goede kruipvastheid welke tot stand komt door

Latente smeltwarmte

309 J/g

vereist kan men dit bereiken door middel van

de vele tweelingen in de matrixkristallen als-

Lineaire uitzettingscoëfficiënt

13.10-6/°K (27-100°C)

elektrolyse. Door het toevoegen van allerlei ele-

mede door het ontstaan van uitscheidingen.

Elektrische weerstand (20°C)

9,5 mikro-ohm-cm

menten kan men de diverse nikkellegeringen

Beide zorgen ervoor dat het verspringen van

Warmtegeleidingsvermogen

met behulp van het smeltproces verkrijgen. De

dislocaties aanzienlijk wordt bemoeilijkt.

(27-100°C)

76 W/m/°C

Curiepunt

368°C

NiO + C → Ni + CO

fysische en mechanische eigenschappen van nikkel staan in tabel 1. De mechanische eigen-

Nikkel 200 en 201

schappen in tabel 2.

In de ongelegeerde conditie is het nikkel zeer

Tabel 1. Fysische en mechanische eigenschappen van nikkel

58,69

goed toe te passen in bepaalde procesappara-

Glijvlakken

tuur en daarom zijn er twee kwaliteiten be-

Nikkel is het 28e element in het periodiek sys-

schikbaar namelijk nikkel 200 en 201.

teem en heeft door zijn kubische vlakken een

Nikkel 200 is technisch zuiver nikkel met een

gecenterd rooster en relatief hoge duktiliteit

hoge duktiliteit dat ook wel commercieel zuiver

vanwege de vele glijvlakken in het atoomroos-

nikkel wordt genoemd. Bovendien beschikt het

ter. De elementen zwavel en fosfor dienen in

over een goede warmtegeleiding en een uitste-

het bijzonder vermeden te worden omdat dit

kende resistentie tegen zeer vele corrosieve

het nikkel enorm bros maakt. Bij het smelten

media. Vanwege de zuiverheidsgraad heeft nik-

van nikkel kan het zwavel gebonden worden

kel relatief lage mechanische waarden. Nikkel

door het toevoegen van een weinig mangaan

201 is nagenoeg identiek aan nikkel 200 echter

en/of magnesium.

het koolstofgehalte is niet hoger dan 0,025%.

Specifieke voordelen van het metaal nikkel zijn

Beide kwaliteiten bieden vooral onder reduce-

naast de zeer goede corrosiebestendigheid de

rende omstandigheden een zeer goede corro-

grote en constante magnetische permeabiliteit,

siebestendigheid. In oxiderende milieus ont-

de geringe thermische uitzetting en de buiten-

staat er een passieve oxidefilm aan het opper-

gewoon goede eigenschappen bij hoge tempe-

vlak die er voor zorgt dat het nikkel bestand is

Nikkel wordt gebruikt bij de productie van roestvast staal en

tegen natronloog, droge chloorwaterstoffen en

hoogwaardige nikkellegeringen. Op de foto een compressorhuis van

droog broom. Ook blijkt dat nikkel 200 en 201

CrNi-staal zoals door DMG getoond tijdens de AMB 2010.

Tabel 2. Mechanische eigenschappen van nikkel

een prima bestendigheid hebben tegen span-

Dit is een werkstuk voor aerospacetoepassingen met een diameter van

ningscorrosie zowel in etsende alkalische- als in

700 mm dat in 17 uur en 20 minuten verspaand is (foto: Reinold

Treksterkte

461 MPa

chloridenhoudende oplossingen. De chemische

Tomberg)

Rekgrens 0,2%

147 MPa

samenstelling van deze technisch zuivere nikkel-

Rek

40%

kwaliteiten zijn te vinden in tabel 3. Ook heb-

Insnoering

45%

ben diverse normeringen hun eigen aanduidin-

overeen komen. Tabel 5 geeft de fysische eigen-

Hardheid

110 HB

gen die weergegeven zijn in tabel 4. In deze

schappen weer en tabel 6 de mechanische ei-

Elasticiteitsmodulus

205,8 GPa

tabel zijn allerlei equivalenten van elkaar ver-

genschappen.

maanduidingen met elkaar zo goed mogelijk

meld zodat men inzicht kan krijgen welke nor-

Verwerken Nikkel 200 en 201 zijn zowel koud als warm

Tabel 3. Chemische samenstelling van Nikkel Alloy 200 en 201

goed vervormbaar. Bij een koud deformatie die

Element

C*

Si

Mn

S

Cu

Fe

Mg

Ti

Ni (+Co)

groter is dan 5% is aansluitend spanningsarm-

Minimum

--

--

--

--

--

--

--

--

98,4

of zachtgloeien veelal gewenst. Warm vervor-

Maximaal

0,025

0,23

0,38

0,013

0,28

0,47

0,18

0,13

--

men dient te geschieden bij een temperatuur van 800 – 1250oC. Het metaal dient voor de

*) Het koolstofgehalte van nikkel 200 bedraagt maximaal 0,15%

warmtebehandeling altijd ontdaan te worden van olie, vet, koolstof- en zwavelhoudende be-

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

13

>>>


12-14_Nikkel 14-05-12 11:13 Pagina 14

standdelen. Het milieu in de oven moet licht reducerend tot neutraal zijn. Indien men er niet zeker van is of er zwavel aanwezig kan zijn, is het ten zeerste aan te bevelen de ovenatmosfeer zwak oxiderend in te stellen. Zwavelopname dient men met nikkellegeringen te allen tijde tegen te gaan omdat de kans op vorming van het zeer schadelijke nikkelsulfide bijzonder groot is. De volgende warmtebehandelingstemperaturen dient men aan te houden: - zachtgloeien:

700 – 800ºC

- spanningsarm:

550 – 650ºC

Het afkoelen dient plaats te vinden in water of geforceerde lucht. Dunwandige onderdelen kunnen ook in gewone lucht afkoelen.

Lassen

Een turbinehuis van de legering Inconel 718 getoond door gereedschapsleverancier Walter tijdens de

Nikkel 200 en 201 zijn zeer goed lasbaar. Proce-

AMB 2010 (foto: Reinold Tomberg)

dés die aanbevolen worden, zijn TIG en MIG las-

Veel glijvlakken in atoomrooster

sen alsmede het lassen met beklede elektroden. Ook is het laserlassen sterk in opkomst waardoor de thermische belasting tijdens het lassen laag blijft. De juiste toevoegmaterialen zijn respectievelijk Werkstoffnummer EN 2.4155 (TIG

Tabel 5. Fysische eigenschappen Nikkel Alloy 200

Nikkel Alloy 201

het algemeen kan men stellen dat het koolstof-

Smelttraject

1435-1445°C

1435-1445°C

gehalte van de meeste nikkellegeringen zo laag

Dichtheid (s.g.)

8,9

8,9

is geworden dat dit gehalte behoorlijk ver

Specifieke warmte*

440 J/kg/K

440 J/kg/K

onder de maximaal oplosbare hoeveelheid is

Warmtegeleidingscoëfficiënt

74 W/m/K

76 W/m/K

gekomen. Vanuit de thermodynamica is bekend

Uitzettingscoëfficiënt **

14,5.10-6/°K

14,5.10-6/°K

dat de ‘honger’ om koolstof dan weer op te wil-

Specifieke elektrische weerstand*

0,090 Ω.mm2/m

0,085 Ω.mm2/m

en MIG draad) en EN 2.4156 (elektroden). Over

len nemen zeer groot is. Daarom moet men nikkellegeringen zo min mogelijk in contact bren-

*) bij kamertemperatuur

gen met koolstofhoudende bestanddelen, zoals

**) tussen 20°C - 300°C

vet, verf en potloodstrepen. Vooral bij (geringe) temperatuurverhogingen zal dit koolstof omwille van de neiging tot oplossen in het nikkel

Toepassingen

geregistreerde handelsmerken van respectieve-

diffunderen waardoor het chroom kan onttrek-

Ongelegeerd nikkel wordt toegepast als mate-

lijk Special Metals Corporation en Haynes Inter-

ken en/of ongewenste complexe carbiden kan

riaal voor munten, batterijen en als katalysator

national. Ook treft men het metaal nikkel aan

vormen die lokale corrosie kunnen veroorzaken.

ten behoeve van onder meer de ontzwaveling

in koperlegeringen zoals Cunifer, Cupronikkel

van aardolie. Daarnaast wordt er van dit nikkel

en aluminiumbrons. Nikkel is dan ook een me-

procesapparatuur vervaardigd voor de chemi-

taal dat een belangrijke en onvervangbare

sche industrie zoals vaten, warmtewisselaars en

plaats verworven heeft als puur metaal maar

leidingsystemen. Hierbij wordt vooral plaat en

ook zeker als legeringselement.

Tabel 4. Normaanduidingen

<<<

buismateriaal verwerkt. Ook wordt het met suc-

Nikkel Alloy 200 Nikkel Alloy 201

ces toegepast om het explosief aan te brengen

DIN-afkorting

Ni99,2

LC-Ni99

op koolstof- en roestvast staal. Dat noemt men

Werkstoff-Nr.

EN 2.4066

EN 2.4068

ook wel claddings en in dat geval neemt men

345

dan altijd het zachtere nikkel 201. Het grootste

N02201

deel echter van het wereldwijd geproduceerde

Tabel 6. Mechanische eigenschappen nikkel Alloy 200 en 201

5553

vdTüV-Werkstoff-Blatt

--

UNS

N02200

AMS

--

nikkel wordt gebruikt bij de productie van

Rekgrens

0,2%

BS

3072-76/NA11 3072-76/NA12

roestvast staal en hoogwaardige nikkellegerin-

Treksterkte

461 MPa

ASTM

B160, B161, B162, B163

gen. Bekende roestvast staaltypen met nikkel

Rek

40%

DIN

17740,17750,17751,17752,17753,

zijn AISI 304 en 316 alsmede hoogwaardige le-

Insnoering

45%

17775

geringen zoals (super)duplex, 254SMO en 904L.

Hardheid

110 HB

SB160, SB161, SB162, SB163

Bekende nikkellegeringen zijn Monel 400, Inco-

Elasticiteitsmodulus 196 GPa

ASME

loy, Inconel, Nimonic en Hastelloy. Dit betreffen

14

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

147 MPa


Swingende productiecijfers Uitval van machines kost geld. Gemiddeld gaat er teveel tijd verloren aan het herstellen van fouten in het productieproces. TRUMPF gaat voor een serviceverlening op maat en introduceert daarom het World Class Partner Programma. Hiermee kunnen we klanten “beschikbaarheid op maat” aanbieden. Dat doen we aan de hand van vier (partnership) modellen waarbij beide partijen precies weten wat van elkaar verlangd wordt. Bel vandaag nog voor “beschikbaarheid op maat”.

TRUMPF World Class Partner Programma: beschikbaarheid op maat T R U M P F N e d e r l a n d B . V. P o s t b u s 8 3 7 7 5 5 0 AV H e n g e l o Te l : 0 7 4 - 2 4 9 8 4 9 8 F a x : 0 7 4 - 2 4 3 2 0 0 6 e - m a i l : i n f o @ n l . t r u m p f . c o m w w w. n l . t r u m p f . c o m

MM_SWINGENDE PRODUCTIE...indd 1

08-03-2012 09:13:10


16-17_Hermle 14-05-12 15:40 Pagina 16

DOOR: REINOLD TOMBERG

Palletwisselaar

naast en niet voor machine De nieuwe palletwisselaar PW 150 die Hermle medio april presenteerde tijdens de Hausausstellung 2012 staat naast en niet voor de machine. “Dat wil de markt”, is de uitleg van Hermle. Ander nieuws tijdens de open dagen in Gosheim (D): een mininaalsmering met een koeling van CO2 voor het frezen Een mogelijke configuratie van de palletwisselaar PW 150 van Hermle. Achtvoudig is mogelijk met achtmaal

van titaan.

150 kg of achtmaal 250 kg (foto’s: Hermle)

Bij de eerste kennismaking met de nieuwe palletwisselaar PW 150 valt meteen op dat deze au-

Fotoreportage

tomatiseringseenheid links naast het bewer-

Op onze site metaalmagazine.nl hebben

kingscentrum C 22 U dynamic staat en niet voor

we een fotoreportage opgenomen van

de machine. Hiermee komt Hermle tegemoet

ons bezoek aan de Hausausstellung 2012

aan de wens van veel metaalbewerkers dat een

van Hermle.

verspanende machine, ook al is deze volop geautomatiseerd, van voren goed toegankelijk moet zijn en blijven voor de machineoperator.

dus een machineframe met zijwanden, lukt het

“Bovendien heb je niet altijd een robot nodig”,

palletwisselen vanaf links alleen door te wisselen

is de uitleg van Franz-Xaver Bernard die bij

voor de machinegeleidingen. Met palletafmetin-

Hermle ondermeer verantwoordelijk is voor de

gen 400 mm x 320 mm of de iets kleinere 320

R&D-activiteiten. De nieuwe palletwisselaar

mm x 320 mm is dit mogelijk. “Met grotere pal-

oogt als een ‘pick-and-place’-manipulator. De

lets lukt het echter niet om voor de geleidingen

eenheid is vrij simpel opgebouwd: kenmerkend

te komen”, aldus Bernard. “Een klant zou het

is een stevige balk die vanaf links vanuit het pal-

willen, maar het kan niet.” Aan de vrijdragende

letmagazijn vrijdragend aan de bovenzijde de

balk - met links bij het palletmagazijn twee dra-

bewerkingsruimte van het bewerkingscentrum

gende kolommen maar rechts naast de machine

ingaat. Omdat Hermle ook bij de in 2010 geïn-

niet - bevindt zich een transportarm met daar-

troduceerde C 22 U dynamic vanzelfsprekend

aan een grijpersysteem voor het palletwisselen.

vastgehouden heeft aan een gantry-bouwwijze,

De vrijdragende balk was constructief een uitda-

De dubbel uitgevoerde grijper in de bewerkingsruimte. Roteren in die ruimte is mogelijk.

Roteren in bewerkingsruimte

Links de toegang vanuit de palletwisselaar naar de machine (voor de machinegeleidingen)

16

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012


16-17_Hermle 14-05-12 15:40 Pagina 17

M E T A A L B E W E R K E N

Opletten met 1.000 kg bij 700 toeren Bij een rondgang in de montagehallen van Hermle in Gosheim is het opvallend hoeveel grote bewerkingscentra als de C 50 U MT en de C 60 U MT in aanbouw zijn. Dit zijn indrukwekkende machines voor freesbewerkingen waarvan de rondtafel tevens kan functioneren als een verticale draaimachine. Hermle verkoopt momenteel veel van deze MT-machines. Franz-Xaver Bernard van Hermle benadrukt dat operators bij deze ‘draai’machines meer aandacht moeten geven aan het opspannen. Weliswaar zijn de machines voorzien van balanceerinrichtingen en veiligheidsvoorzieningen, maar het zijn geen freesmachines. “Frezers die gewend zijn aan stilstaande werkstukken, onderschatten wat het betekent als je een werkstukmassa van 1.000 kg laat roteren met 700 omwentelingen per minuut. Dan moet je goed opletten en veilig opspannen.”

De nieuwe palletwisselaar PW 150 naast het bewerkingscentrum C 22 U dynamic tijdens de Hausausstellung 2012 van Hermle (foto: Reinold Tomberg)

ging voor de technici van Hermle. “Die balk

van pakweg 18 s naar circa 42 s. Op de pallets

heeft natuurlijk een doorhang en een lichte pal-

kunnen werkstukken met een maximale hoogte

let zal natuurlijk een andere hoogtepositie inne-

van 370 mm en met een maximale werkstukdia-

men dan een zwaardere pallet. Als je op 0,1 mm

meter van 400 mm worden bewerkt.

nauwkeurig wilt positioneren is dat natuurlijk

Links naast het bewerkingscentrum het aggregaat

niet gewenst.” Hermle heeft dit opgelost door

C02-koeling

met minimaalsmering met CO2-koeling (foto: Reinold

de doorhang en de vervormingen te compense-

Extreem koelen is een manier om de verspaan-

Tomberg)

ren in de machinebesturing. Bovendien worden

baarheid van ‘moeilijke’ materialen als titaan,

de pallets met de werkstukken altijd vanaf de

nikkellegeringen en dergelijke te verbeteren.

onderzijde aangehaakt door de grijper, dus altijd

Op de IMTS 2010 en de EMO 2011 is op de

tot 100 l/min perslucht, 20 ml/h tot 25 ml/h olie

vanuit een vaste positie. De grijper kan tot een

markt al een bewerkingsprocedé geïntrodu-

en 7 kg/h tot 10 kg/h vloeibare kooldioxide. Dat

massa van 150 kg per pallet functioneren als een

ceerd met een koeling met vloeibare stikstof

een koeling de verspaanbaarheid van titaan

dubbelgrijper (met beide genoemde palletafme-

met een temperatuur van bijna -200˚C. Nieuw

verbetert komt omdat zowel de taaiheid van dit

tingen). Bijzonder is tevens dat deze grijper bij

tijdens de Hausausstellung van Hermle was een

materiaal in combinatie met de lage warmtege-

het palletwisselen over 180 graden kan roteren

koelsmeermethode van Rother Technologie

leiding als de hoge warmtecapaciteit resulteert

in de bewerkingsruimte van de machine. Bij een

waarbij een minimaalsmering ingezet werd in

in hoge verspaningstemperaturen. Een extreme

hogere massa, maximaal 250 kg, moeten de pal-

combinatie met een CO2-koeling. Het vloeibare

koeling is dan een effectieve manier om de ge-

lets één voor één gehaald en gebracht worden

CO2 koelt het gereedschap en de snijzone af tot

reedschaptemperatuur te verlagen.

en zal dus de palletwisseltijd zich verdubbelen

een temperatuur van pakweg -50˚C. Gekozen is

<<<

voor CO2 en niet voor N2 omdat de extreem lage temperatuur van vloeibare stikstof de olie-

5 micrometer op 1 m

druppeltjes van de minimaalsmering zou laten

De C 1200 is de enige machine die Hermle alleen levert in

bevriezen. Bij vloeibare kooldioxide is dit niet

een drieassige uitvoering. Maar denk niet dat het een sim-

het geval: de speciale olie bevriest pas bij -70˚C.

pele machine is. In de eigen productie in Gosheim zet

En dus is de combinatie van minimaalsmering

Hermle dit verticale bewerkingscentrum in voor het boren

en extreem koelen met CO2 wel mogelijk. Ge-

en kotteren van precisiesteekmaten voor nulpuntspansys-

demonstreerd werd het nieuwe koelsmeerpro-

temen. Dit lukt met een positioneertolerantie van 5 mi-

cedé tijdens het vijfassig frezen van een titaan-

crometer op 1 m. Die hoge nauwkeurigheid is een samen-

impeller op een C 30 U. Zou je het standaardge-

spel tussen een geoptimaliseerde machine, een geklima-

reedschap niet koelen én smeren dan zou de

tiseerde bewerkingsruimte, een toegesneden technologie

Het frezen van een titaanimpeller met

standtijd maar 2 s zijn. Nu lukte het frezen van

en het vakmanschap van de operator. “Anders is het niet

minimaalsmering met CO2-koeling (foto: Reinold

de impeller met één gereedschap in 28 min.

haalbaar.”

Tomberg)

Voor het koelsmeren wordt verbruikt: 75 l/min

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

17


18-19-20-23-24_Compleetbewerken 14-05-12 11:16 Pagina 18

DOOR: KRIST MIELNIK (SIRRIS)

Compleetbewerken op draaifreescentra (deel 3)

De LT 2000 EX van Okuma is een mooi voorbeeld van een eigentijds draaicentrum voor compleetbewerken. Deze machine is getoond tijdens de Techni-Show 2012 in Utrecht. Het is een machine met hoofd- en tegenspil en drie revolvers (twee boven- en één onderrevolver). Alle drie revolvers hebben een CNC-gestuurde X-, Y- en Z-as, beide spillen hebben een C-as, bovendien heeft de tegenspil (rechts) ook nog een W-as. Okuma heeft deze machine dit voorjaar ook gedemonstreerd in Krefeld (D) bij het compleetbewerken van een 60 mm lange naaf van het materiaal AlCuMgPb. Met de drie revolvers werd dit werkstuk verspaand in 8 min (foto’s: Klaus Hennecke en Reinold Tomberg)

Dit derde artikel over compleetbewerken op draaifreescentra gaat dieper in op haalbare nauwkeurigheden. Ook delen de projectingenieurs van Sirris in dit deel hun ervaringen met een geïntegreerd meetsysteem met meetprobe. Een trend is het opnemen van tactiele meettasters in de gereedschapshouder van de machine. Bedrijven gebruiken deze tasters voornamelijk om het werkstuknulpunt vast te leggen en in sommige gevallen om de oriëntatie van het werkstuk op te meten.

18

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012


18-19-20-23-24_Compleetbewerken 14-05-12 11:16 Pagina 19

M E T A A L B E W E R K E N

De machinenauwkeurigheid kan opgedeeld worden in de statische nauwkeurigheid (meestal in koude toestand) en de bewerkings-

FAQ’s draaifreescentra in vier delen

nauwkeurigheid (nauwkeurigheid tijdens be-

Sirris (www.sirris.be) heeft FAQ’s (Frequently Asked Questions) over compleetbewerken op

lasting). Voor de controle van de statische

draaifreescentra gepubliceerd in vier delen:

nauwkeurigheid worden veelal directe meet-

• de mogelijkheden en beperkingen van compleetbewerking op een draaifreescentrum (deel 1);

procedures aangewend (volgens opgelegde

• programmering van een draaifreescentrum (deel2);

norm), voor de verificatie van de bewerkings-

• geïntegreerd meten op een draaifreescentrum (deel 3); en

nauwkeurigheid voornamelijk proefwerkstuk-

• Deel 4, draaifreescentrum of vijfassige freesmachine?

ken die, nadat ze verspaand zijn, worden opge-

In dit nummer deel 3. Het laatste deel verschijnt in een van de komende nummers van Metaal

meten. Dit wordt ook wel een indirecte meting

Magazine.

genoemd. Directe metingen vereisen dure meetapparatuur en worden daarom meestal uitgevoerd door gespecialiseerde bedrijven. Voor een draaifreescentrum nemen ze gemiddeld twee tot drie werkdagen in beslag. Belangrijk daarbij is ook dat er tijdens deze metingen iemand aanwezig is die de relevante compensatietabellen in de besturing weet in te voeren. Verder is het ook aanbevolen om directe metingen te laten uitvoeren onmiddellijk na de installatie van de machine en even voor het verstrijken van de garantieperiode. Bij directe metingen wordt verder nog een onderscheid gemaakt tussen de machinegeometrie en de positioneeren repeteernauwkeurigheid. Voor het nameten van de machinegeometrie wordt meestal de internationaal gangbare norm ISO 230-1 gevolgd. Zaken die worden opgemeten zijn ondermeer parallelliteit, haaksheid, coaxialiteit en rondloopnauwkeurigheid voor de relevante assen. De positioneer- en repeteernauwkeurigheid van lineaire bewegingsassen en de hoekinstelnauwkeurigheid van roterende assen wordt

Een trend bij het compleetbewerken is het opnemen van meettasters in de machine. Een goede

veelal gemeten volgens de norm ISO 230-2. In-

repeteerbaarheid is haalbaar (foto: DMG)

dien er uit de metingen ontoelaatbare afwijkingen aan het licht komen, dan volstaan bijsturingen in de overeenkomstige compensatie-

Nauwkeurigheid en fout

FN 905). De repeteerbaarheid van de tasterher-

tabel.

Sirris testte ook de repeteernauwkeurigheid en

locatie bleek dus opmerkelijk klein te zijn. Dit is

Indirecte metingen met proefwerkstukken

tasterfout van tactiele meettasters op een com-

mede te danken aan de goede repeteerbaar-

nemen normaal gezien minder tijd in beslag dan

pleetbewerkingsmachine. De evaluatie van de

heid van de Capto C6-gereedschapsopname. In

directe metingen. De bedoeling is dat het verspa-

conditie van het meetsysteem gebeurde via een

vergelijking met probemetingen door een 3D-

nen van een proefwerkstuk de normale machi-

aantal meetprocedures beschreven in ISO/CD

coördinatenmeetmachine is de repeteernauw-

neactiviteiten slechts minimaal verstoort. Het

230-10.2. Uit experimenten is gebleken dat de

keurigheid een factor twee minder nauwkeurig,

voordeel van een proefwerkstuk is ook dat de

repeteerbaarheid van het geïntegreerd meet-

wat nog steeds ruim voldoende is voor toepas-

machinegebruiker ze volledig zelfstandig kan

systeem van een grootteorde van 2 micrometer

sing op een verspanende machine. Conventio-

uitvoeren. Bovendien kan het proefwerkstuk op

is (wat zeer goed is). Ter vergelijking: de repe-

nele schakeltasters hebben steeds een richtings-

geregelde tijdstippen (bijvoorbeeld één keer per

teerbaarheid is slechts dubbel zo groot in verge-

afhankelijke schakelafstand (de afstand die ver-

maand) opnieuw worden verspaand. In functie

lijking met analoge testen die zijn uitgevoerd

loopt tussen eerste contact met werkstuk en de-

van de eventuele fouten die men wenst te detec-

op een 3D-coördinatenmeetmachine (Mitutoyo

tectie van het contact door de taster). Dit is

teren kan één proefwerkstuk volstaan of dient men nog een tweede stuk met een andere geometrieopbouw te verspanen. In een kader bij dit

Indirecte metingen nemen minder tijd in beslag

artikel een voorbeeld van een proefwerkstuk.

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

19

>>>


18-19-20-23-24_Compleetbewerken 14-05-12 11:16 Pagina 20

hand van een indirecte meting. Deze indirecte meting heeft als doel te achterhalen hoe de

Meerdere keren inzetbaar proefwerkstuk

drift op de freesspilneus zich manifesteert op de

Een van de proefwerkstukken in het onderzoek van Sirris is een kubusvormig product (met afgeknotte hoeken)

meetdata. Hiertoe wordt de binnendiameter

dat op de hoofdspil of op de subspil volledig kan worden afgewerkt. Elk hoofdvlak is op identieke wijze op-

van een inwendig draaistuk met de geïnte-

gebouwd: acht sleuven (om de 45°), een centraal gat en aan de buitenzijde een dieper gelegen vlak. In de drie-

greerde meettaster opgemeten via een ge-

hoekige vlakken bevinden zich drie sleuven (verdraaiing over 120°). Aangezien een draaifreescentrum stan-

fixeerde C-as. Deze set van vier éénpuntsmetin-

daard is uitgerust met een klauwplaat is het uitgangsmateriaal gemakshalve cilindervormig. Typische fouten

gen wordt in totaal vijf keer uitgevoerd. Na elke

die we met dit proefwerkstuk wensen op te sporen zijn:

set van 5 x 4 meetpunten wordt de meettaster

- uitlijnfouten tussen de freesspil en de draaispil;

gedurende een vooraf gedefinieerde periode

- afwijkingen op de gereedschapslengte en -diameter (sleufbreedtes, sleufdieptes, gatdiameters); en

via de automatische gereedschapswisselaar in

- afwijkingen ten gevolge van oriëntatiefouten van de freesspil (verschildieptes, vlakken).

het gereedschappenmagazijn opgeborgen en

Mits de nodige machineknowhow van de operator, kunnen deze fouten zonder hulp van de machinefabrikant

komt er een gereedschapshouder zonder ge-

worden gecompenseerd. De hoofdvlakken en driehoekige vlakken worden met een vlakfrees bewerkt. De

reedschap in de plaats. Vervolgens wordt een

sleuven en centrale gaten met een pocketfrees. Enkel de dieper gelegen vlakken aan de buitenzijde van elk

opwarm- of afkoelcyclus uitgevoerd, waarbij de

hoofdvlak ondergaan twee bewerkingen: een vlakfreesoperatie aan de binnenzijde en een contourfreesope-

lege gereedschapshouder aan een vooraf gede-

ratie aan de buitenzijde, telkens met dezelfde spiebaanfrees. Bij de contourfreesoperatie is de spiebaanfrees

finieerd toerental (respectievelijk 3.000 min-1,

tevens anders georiënteerd. Omdat het centraal gat in het kopvlak als referentie voor de metingen op de 3D-

6.000 min-1, 9.000 min-1 en 12.000 min-1), gedu-

coördinatenmeetmachine wordt genomen en dus zo nauwkeurig mogelijk dient te zijn (o.m. rondheid), wordt

rende A minuten onbelast zal ronddraaien en

dit gat het best ge-

gedurende B minuten zal blijven stilstaan (af-

draaid in plaats van

koelperiode). De test is uitgevoerd voor een

gecontourfreesd.

korte cyclus (opwarmcyclus A = 15 min, afkoel-

Groot voordeel van

cyclus B = 10 min) en een lange cyclus (opwarm-

dit proefwerkstuk is

cyclus A = 30 min, afkoelcyclus B = 20 min). Na

dat

meerdere

elke belasting- en afkoelcyclus wordt de binnen-

keren opnieuw kan

diameter dan opnieuw vijf maal opgemeten

worden

ingezet.

met vier eenpuntsmetingen. Uit de metingen

Enkel een bijstelling

blijkt dat de drift in de Z-richting domineert, ter-

van de lengte van de

wijl dit voor de X- en Y-richting beperkt blijft.

vlakfrees en diameter

Dit komt doordat de freesspil vooral uitzet in de

en lengte van de spie-

langsrichting. De methode met gefixeerde C-as,

baanfrees

volstaan

waarbij een geometrie wordt opgemeten door

om het afnamestuk

de meetprobe op verschillende XY-posities het

meerdere keren op-

product te laten aantoetsen, lijkt in het XY-vlak

het

dus thermisch stabiel te zijn. De mogelijke drift

nieuw te verspanen. Het kubusvormige proefwerkstuk van Sirris voor compleetbewerken (foto: Sirris)

die aanwezig is, zal zichzelf volledig of gedeeltelijk opheffen (door de tegengestelde meetrichting). Het opmeten van bijvoorbeeld een gat

inherent aan hun werkingsprincipe. Deze taster-

kelijk van het werkstukmateriaal en de gereed-

zal steeds goede diameters als resultaat opleve-

fout kan een belangrijke invloed hebben op de

schapsdiameter, ronddraaien met verschillende

ren. In productie zal deze opheffing minder

meetresultaten. Ook werd de uitlijnfout tussen

toerentallen en dit gedurende variabele tijden.

vaak voorkomen, omdat een geometrie voorna-

de freesspil (die de taster opneemt) en hoofdspil

Als gevolg hiervan zal de freesspil dus meer of

melijk via éénpuntsmetingen zal worden opge-

bepaald. In de X-richting werd een verschuiving

minder opwarmen. In ISO 230-3 zijn procedures

meten, nadat de C-as het product eerst naar de

van 1,6 micrometer genoteerd, in de Y-richting

uitgewerkt die de temperatuursinvloed van de

juiste oriëntatie heeft verdraaid. Een beperkte

een verschuiving van 8,4 micrometer. De globale

omgeving, roterende assen en lineaire aandrij-

machineslag bij dit type van bewerkingsmachi-

verschuiving of uitlijningsfout bedroeg 8,6 mi-

vingen en/of geleidingen analyseren. Via de

nes ligt hier aan de basis. Deze methode van

crometer.

voorgeschreven procedures is men in staat de

éénpuntsmetingen zal thermisch gezien dus

verplaatsing van het gereedschapsassenstelsel

minder stabiel zijn.

Temperatuur

onder invloed van temperatuurvariaties eendui-

Temperatuursinvloeden oefenen een effect uit

dig te bepalen. Dit houdt in dat de verschuivin-

Twaalf

op de meetnauwkeurigheid van een geïnte-

gen van het gereedschapsassenstelsel in drie on-

Het gebruikte draaifreescentrum tijdens het ge-

greerde meettaster als gevolg van machinever-

afhankelijke, loodrecht op elkaar staande rich-

voerde onderzoeksproject van Sirris beschikt

vormingen. In het gevoerde onderzoek hebben

tingen (X - Y - Z), naast de oriëntatie worden op-

over een hele serie standaard meetcycli die

de projectingenieurs van Sirris zich beperkt tot

gemeten. Voor deze test heeft men zich beperkt

samen met de meetprobe zijn aangekocht.

het opmeten van de fouten die in direct ver-

tot de translaties van de spilneus. De invloed

Daarbij wordt een onderscheid gemaakt tussen

band staan met warmte afkomstig van een ro-

van de temperatuur op de verschuiving van de

meetcycli met de freesspil onder 0° (parallel met

terende freesspil, waarin dan ook een meettas-

freesspilneus (waarin de meettaster opgeno-

de hoofdspil) en de freesspil onder 90° (freesspil

ter wordt opgenomen. Een freesspil zal, afhan-

men wordt) wordt in beeld gebracht aan de

dwars op de hoofdspil). Elke meetcyclus is daar-

20

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012


ONZE KENNIS UW SUCCES

RENEWABLE ENERGY

Your partner in productivity

w w w. u n i s i g n . n l kijk voor meer informatie op www.eisma.nl/industrialmedia


CoroDrill速860 Supersnel gaten maken TEST CORODRILL速860:

Sneller = SNIJSNELHEID Sneller = SPILSNELHEID Sneller = VOEDING PER OMWENTELING Sneller = VOEDING PER MINUUT

Jawel, voor het boren in staal is dit de snelste volhardmetalen boor op de markt. En dat kunnen we bewijzen. Maar hij is niet alleen snel, hij is voordelig en werkt ook nog eens zonder problemen. We kunnen hem zelfs voor u herslijpen. Het geheim? Een unieke, nieuwe geometrie die telkens opnieuw een blijvende

topprestatie garandeert. De nieuwe snijkantsvorm zorgt voor een effectieve vrijloop en lage snijkrachten. De perfecte combinatie om supersnel gaten te boren. Nog niet overtuigd? Neem vandaag nog contact op met uw lokale boorspecialist van Sandvik Coromant.

Scan de code en lees meer over deze geweldenaar voor het boren in staal! www.sandvik.coromant.com/nl

Smart ads_2012_ALL.indd 1

2012-05-07 16:03:46


18-19-20-23-24_Compleetbewerken 14-05-12 11:17 Pagina 23

M E T A A L B E W E R K E N

De S242 is een mooi voorbeeld van compleetbewerken van machinebouwer Studer: in- en uitwendig rondslijpen, harddraaien en –frezen op één machine. Deze machine is gedemonstreerd tijdens de AMB 2010 in Stuttgart (D). Rechts in de tegenspil een werkstuk van het materiaal 90MnV8 met een hardheid van 56-58 HRc. De drie dwarssleden van de machine dragen een grote slijpsteen voor rondslijpen, een revolver met draai-, frees- en meetgereedschap en een binnenslijpspil (foto: Reinold Tomberg)

bij in feite een apart NC-programma dat zich in

90° zijn ook mogelijk. Hiervoor dienen enkel de

seerd. Alvorens een meting met de meetprobe

het machinegeheugen bevindt. Typische meet-

aanrij- en wegrijposities binnen de standaard

uit te voeren is een goede kalibratie van de

cycli die standaard worden aangeboden zijn:

meetcycli te worden aangepast. Tijdens het on-

meetprobe een must. De meetprobe wordt

boring/cilinder, pocket/web en single surface.

derzoeksproject is de nauwkeurigheid van een

zoals een snijgereedschap opgespannen in de

Metingen onder een hoek verschillend van 0° of

aantal meetcycli op indirecte wijze geanaly-

freesspil. Het is echter niet zeker of de centerlijn van de meetprobe gelijk ligt met de centerlijn van de freesspil. Door de meetprobe te kalibreren, zal een eventuele afwijking tussen beide

Compensatieprocedure thermische drift

centerlijnen worden verrekend. Verder zal na

Een belangrijke doelstelling van een geïntegreerd meetsysteem binnen een bewerkingscen-

kalibratie ook de werkelijke diameter en uit-

trum is het gebruik van ‘in-proces’ meetinformatie om de maatnauwkeurigheid van het finale

steeklengte van de stylus gekend zijn. Kalibre-

werkstuk te verbeteren. Via een tussentijdse meting kan de beitellengte bijgesteld worden om

ren doe je meestal bij het eerste gebruik van de

aldus de werkstuknauwkeurigheid te verbeteren. Het is dan ook van belang een zo nauwkeu-

meetprobe. Andere omstandigheden waarbij

rig mogelijke meting uit te voeren. Binnen het project compleetbewerken hebben de project-

een kalibratie is vereist, is wanneer een nieuwe

ingenieurs van Sirris een compensatieprocedure uitgewerkt. Deze procedure laat toe om tij-

stylus wordt gemonteerd of wanneer er een

dens het meten de systematische fouten van het geïntegreerd meetsysteem, evenals fouten

botsing is opgetreden. Binnen het onderzoek is

ten gevolge van thermische drift, in rekening te brengen. Algemeen kan worden gesteld dat

de meetprobe in eerste instantie gekalibreerd

de prestatie van het meetsysteem meer dan voldoende is. Afgezien van de onnauwkeurigheid

volgens de standaard kalibratieprocedure van

van de meetcycli en de thermische drift is het mogelijk geweest een compensatieprocedure

de leverancier. Concreet betekent dit dat een

van de thermische drift van een geïntegreerd meetsysteem te ontwikkelen.

vast gemonteerde keramische kogel met gekende diameter op twaalf plaatsen wordt aan-

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

23

>>>


18-19-20-23-24_Compleetbewerken 14-05-12 11:17 Pagina 24

Tijdens de laatste EMO in Hannover gaf het Oostenrijkse Weingärtner tijdens een persconferentie uitleg over een vernieuwde compleetbewerkingsmachine uit de MPMCserie, de 1000 S. Bijzonder waren enkele noviteiten waaronder gereedschapswisseling met een robot, drieassige CNC-gestuurde brillen met actieve neerhouder en automatisch wisselend groot boorgereedschap voor holle bewerkingen. Weingärtner bouwt grote machines voor compleetbewerken (foto: Paul Quaedvlieg)

getoetst (om de 30°) met de B-as op 0° (horizon-

toetst, blijft daarbij behouden. Metingen heb-

meerfouten te vermijden. Om meetfouten te

tale stand). Dezelfde cyclus binnen de kalibra-

ben aangetoond dat de nauwkeurigheid zal

vermijden en de productie-efficiëntie te verho-

tieprocedure wordt nog eens herhaald, maar

verbeteren.

gen, is het ook aangewezen om standaard meetprogramma’s voor te bereiden en te bewa-

waarbij de B-as op 90° staat (verticale stand). Voor elke aantoetsing met de meetprobe wordt

Meetcycli

ren. Rechtstreeks programmeren van meetcycli

er uiteindelijk een aparte kogeldiameter van de

Zoals eerder besproken worden meetcycli ter

vanuit een CAM-systeem is ook mogelijk, maar

meetprobe in de besturing weggeschreven. Er-

beschikking gesteld door de leverancier van de

is meestal een betaalde optie binnen het ge-

varing tijdens het onderzoeksproject heeft ons

meetprobe. Deze worden als NC-programma’s

bruikte CAM-systeem. De beschikbare meetcycli

geleerd dat de meetresultaten na gebruik van

bewaard in de machinebesturing. Een goede sa-

zijn allemaal opgebouwd volgens een vastge-

de standaard kalibratieprocedures ondermaats

menwerking tussen leverancier van meetprobe

legde syntaxis. In functie van de gekozen meet-

waren (bijvoorbeeld afwijkingen van de nomi-

en machinefabrikant is belangrijk. Ervaring leert

cyclus worden de meetwaarden weggeschreven

nale maat van meer dan 0,05 mm voor metin-

dat de meetcycli als subprogramma’s of onder-

in vastgelegde machinevariabelen. Deze varia-

gen met de B-as onder 90°), en dat een aange-

programma’s worden opgeroepen vanuit een

belen laten de gebruiker toe om compensaties

paste kalibratieprocedure aangewezen was. Dit

hoofdprogramma. Binnen het onderzoekspro-

door te voeren (bijv. uitsteeklengte gereed-

kan bijvoorbeeld met een werkstuk waarin een

ject werden de hoofdprogramma’s vanwege

schap). In functie van de meetcyclus heb je als

nauwkeurige boring wordt aangebracht. De ba-

het gebruiksgemak voornamelijk geprogram-

gebruiker ook de mogelijkheid om bepaalde

sismethode van de standaard kalibratieproce-

meerd met de programmeermodule van de ma-

optionele parameters (bijvoorbeeld nummer

dure waarbij er voor beide freesspiloriëntaties

chinesturing. Bij hoofdprogramma’s die naast

van het werkstuknulpunt) dat een update ver-

(B0° en B90°) een element (voorheen was dit

meetprogramma’s ook ISO-subprogramma’s

eist na de meting, het tolerantieveld van een op

een keramische kogel, nu de nauwkeurige bo-

(gegenereerd door het CAM-systeem) bevatten,

te meten ‘feature’ uit te sturen tijdens de meet-

ring) vanuit twaalf oriëntaties wordt aange-

is extra waakzaamheid vereist om program-

cyclus.

24

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

<<<


ONLINE VERKOPING wegens

VEREFFENING

Metaalbewerkingsatelier Adressen beschikbaar op onze website (België)

CNC HORIZ. FREESMACHINE “Deckel Maho” DMC 70H duoblock (2007); zandstraalcabine “Straaltechniek”; trommelmachine “Rosler”; gereedschapshouderkast “Seco”; droogoven “Belmeko” (2003); CNC FREESMACHINE “Korradi” VH800; vorm- en stansmachine; luchtcompressors “Altas Copco”; palletomwikkelmachine “Coeman”; elektr. vorkheftruck “TCm”, cap. 2T; CLEANROOM, opp. 23 x18 m, met sprinklerinstallatie en koelsysteem; inhaakpalletstellingen; VOLAUTOM. VORMLIJN “Kiefel” KMV 75D (2003) met koelunits “Tool-Temp” en aanvoerhaspel; vormautomaat “Vitalo”; etc.

BIEDEN UITSLUITEND VIA INTERNET

SLUITING: donderdag 14

JUNI vanaf 14u00

BEZICHTIGING: maandag 11 juni van 9u00 tot 16u00

FOTO’S / CATALOGUS/ INFO op onze website

www.TroostwijkAuctions.com

MaxiMill HFC

VITALO PLASTICS NV, i.o.v. Mr. E. Greeve

Geringe vermogensbehoefte/ maximaal verspanend volume. Licht snijdend, beheersbaar freesproces spaart machine en spindel. Resultaat: Voorfrezen met hoogste efficiëntie in machinetijd en standtijd.

CERATIZIT Nederland B.V. Bergrand 224 4707 AT Roosendaal Tel. : +31 (0) 165 55 08 00 E-mail info.nederland@ceratizit.com


26-27-28-Staalkwaliteiten 14-05-12 11:17 Pagina 26

DOOR: THEO LUIJENDIJK

Lassen van hogesterktestaal (deel 1) Een hogere sterkte van constructiestaalsoorten kan verkregen worden door legeren, door korrelverfijning en door een warmtebehandeling. De combinatie van deze drie levert een lasbaar constructiestaal op met de hoogste sterkte. Het betreft de Quenched & Tempered (QT) staalsoorten die beginnen bij een rekgrenswaarde van 460 MPa en waarvan de rekgrens oploopt tot een waarde tot boven 1.100 MPa. In dit artikel zal eerst worden ingegaan op de normaalgegloeide en thermoDe temperatuur tijdens het walsen kan veel uitmaken voor de samenstelling van het constructiestaal

mechanisch gewalste staalsoorten met een hogere

(afbeeldingen: Dillinger Hütte)

sterkte en zullen de voor- en nadelen van deze twee typen vergeleken worden met de QT-soorten. In een tweede artikel zullen de QT staalsoorten uitgebreid worden behandeld.

(C-Mn) ook weer korrelgroei op, zie figuur 1.

dikte van het materiaal des te hoger de wals-

De uiteindelijk verkregen korrelgrootte na het

krachten. De mogelijkheden tot walsen laag in

warmwalsen kan, indien gewenst, door nor-

het austenietgebied zullen afhangen van het

maalgloeien worden verkleind. Bij verhitten zal

vermogen van de walsinstallatie van een be-

als gevolg van de ferriet-austeniet transformatie

paalde fabrikant. Sommige fabrikanten kiezen

(α ⇒ β) korrelverfijning optreden en bij afkoe-

zelfs voor walsen in het austeniet-ferrietgebied.

len zal opnieuw korrelverfijning plaatsvinden

De reeds gevormde ferriet zal dan een blijvende

als gevolg van de omgekeerde reactie (β ⇒ α).

deformatie ondergaan en dit is gunstig voor de

De techniek om een hogere sterkte te verkrij-

De temperatuur bij normaalgloeien voor een

sterkte van het materiaal, maar nadelig voor de

gen voor constructiestaal is het verkleinen van

constructiestaal met een koolstofgehalte van

taaiheid. Het proces van walsen laag in het aus-

de korrelgrootte van het staal. Een kleinere kor-

circa 0,2% bedraagt ongeveer 900°C.

tenietgebied wordt ook wel normaliserend walsen genoemd. In NEN-EN 10025 deel 3 zijn de

rel- of kristalgrootte veroorzaakt niet alleen een hogere rekgrens, maar is ook gunstig voor de

Walsen laag in austenietgebied

technische leveringscondities van de normaal-

taaiheid van het materiaal. De korrelgrootte

Uit figuur 1 blijkt dat de korrelgroei bij lage wal-

gegloeide en de normaliserend gewalste con-

van een constructiestaal wordt grotendeels be-

stemperaturen beperkt blijft en zelfs niet meer

structiestaalsoorten vermeld (N-type). De rek-

paald tijdens het walsproces. Bij warmwalsen

optreedt bij de laatste walsstappen (walsste-

grens van de N soorten varieert van 275 MPa tot

treedt als gevolg van de toegepaste deformatie

ken). Walsen laag in het austenietgebied resul-

460 MPa.

rekristallisatie op bij de hoge walstempera-

teert dus in korrelverfijning. Met het verlagen

tuur (1.200-1.000°C). Die leidt tot korrelverfij-

van de walstemperatuur zullen de walskrachten

Microlegeringselementen

ning. Maar bij die hoge walstemperaturen

en het benodigde vermogen om het staal te

Een tweede methode om korrelverfijning te be-

treedt

kunnen walsen oplopen en ook hoe groter de

werkstelligen is het toevoegen van geringe hoe-

26

voor

het

koolstof-mangaan

staal

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012


26-27-28-Staalkwaliteiten 14-05-12 11:17 Pagina 27

V E R B I N D E N verkrijgen. Deze manier van vervaardiging van constructiestaal wordt thermomechanisch walsen (TM) genoemd. De constructiestaalsoorten die op deze manier vervaardigd worden zijn vermeld in NEN-EN 10025 deel 4. De rekgrens van de TM staalsoorten begint eveneens bij 275 MPa en eindigt bij 460 MPa, maar hogere waarden voor de rekgrens zijn haalbaar. TM staalsoorten met een rekgrens van 690 MPa zijn tegenwoordig beschikbaar. Naast de toevoeging van de microlegeringselementen worden kleine toevoegingen (tienden procenten) aan koper (Cu), nikkel (Ni), chroom (Cr) en molybdeen (Mo) toegepast. De toevoegingen van deze laatste legeringselementen beïnvloeden ook de austeniet naar ferriet transformatie bij het afkoelen. Door versneld afkoelen kan de structuur van de ferriet en daarmee de sterkte-taaiheidcombinatie van het materiaal beïnvloed worden. De keuze voor het type en hoeveelheid aan microlegeringselement in combinatie met de toevoegingen aan Cu, Ni, Cr en/of Mo zullen naast Figuur 1. Invloed van het walsproces op de korrelgrootte van constructiestaal. Na elke walssteek treedt

het gevoerde walsproces en de afkoelsnelheid

rekristallisatie op, maar op hoge temperatuur ook weer korrelgroei. R1, R2 (R=Rolling) enzovoorts zijn de

na het walsen bepalend zijn voor de eigen-

walssteken bij hoge temperatuur; F1, F2 (F=Finish) enzovoorts staan voor de eindsteken van het walsproces

schappen (sterkte, taaiheid en lasbaarheid) van het TM materiaal. Het zal na deze inleiding duidelijk zijn dat afhankelijk van de dikte van het

veelheden aan bepaalde legeringselementen.

bieler zijn dan carbiden en dat niobium- en

materiaal de ene staalproducent kan kiezen

Legeringselementen die carbiden, nitriden en

titaancarbiden stabieler zijn (minder snel oplos-

voor een optimale taaiheid in combinatie met

carbonitriden vormen. De uitscheidingen aan de

sen) dan vanadiumcarbide. De stabiliteit van de

een acceptabele sterkte en de andere fabrikant

korrelgrenzen en in de austenietkorrels beper-

carbiden en nitriden is niet alleen belangrijk voor

kan kiezen voor een zo hoog mogelijke sterkte

ken de korrelgroei tijdens het walsen. Derge-

de beperking van de korrelgroei tijdens het wal-

met behoud van een acceptabele taaiheid.

lijke legeringselementen zijn niobium (Nb), va-

sen, maar ook voor de korrelgroei in de warmte-

nadium (V) en titaan (Ti). De hoeveelheid aan

beïnvloede (WBZ) zone van een lasverbinding.

deze legeringselementen is gering, vandaar de

Door staalproducenten worden de microlege-

naam microlegeringselementen. Gebruikelijke

ringselementen V, Nb en Ti afzonderlijk, maar

concentraties variëren van 0,05% tot circa

ook in combinatie gebruikt. Naast deze lege-

0,12%. In figuur 1 wordt het effect van niobium

ringselementen maakt een enkele fabrikant

op het belemmeren van de korrelgrootte geïl-

ook gebruik van borium. Boriumpercentages

lustreerd.

zijn niet hoger dan enkele duizenden procenten

De stabiliteit en daarmee de werking van de

en dit maakt het toevoegen van dit microlege-

carbiden en nitriden is voor de diverse microle-

ringselement lastig. Bovendien zal een iets te

geringselementen verschillend, zie figuur 2. In

hoge boriumconcentratie snel nadelig uitwer-

figuur 2 is het oplosbaarheidsproduct van een

ken voor de kerftaaiheid van het materiaal. Bo-

aantal carbiden en nitriden weergegeven als

rium wordt om die reden niet vaak toegepast.

functie van de temperatuur. Voor het oplos-

Aluminium wordt tijdens de productie van staal

baarheidsproduct van bijvoorbeeld de vanadi-

toegevoegd als desoxidator (gekalmeerd staal).

umcarbidedeeltjes geldt de volgende formule:

Door een geringe overmaat aan aluminium toe

>>>

te voegen in combinatie met extra stikstof worden aluminiumnitriden gevormd die eveneens dienstdoen als korrelverfijner.

Thermomechanisch walsen C = koolstofgehalte

Walsen laag in het austenietgebied leidt tot

V = vanadiumgehalte

korrelverfijning. Hoe lager de walstemperatuur

VC = concentratie vanadiumdeeltjes

des te kleinere korrelgrootte. Toevoegen van microlegeringselementen leidt eveneens tot

Hoe groter het aantal bij een bepaalde tempera-

korrelverfijning. Door deze twee te combineren

tuur aanwezige deeltjes, des te kleiner het oplos-

wordt een constructiestaal verkregen met ei-

Figuur 2. Oplosbaarheidsproduct van een aantal

baarheidsproduct. Dit houdt in dat nitriden sta-

genschappen die niet via normaalgloeien zijn te

carbiden en nitriden

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

27


26-27-28-Staalkwaliteiten 14-05-12 11:17 Pagina 28

Figuur 3. Structuur van de staalsoorten met een verhoogde sterkte. N =

Figuur 4. Overzicht rekgrens en overgangstemperatuur van taai naar bros breken voor een

normaalgegloeid, TMa = thermomechanisch gewalst, Q = gehard en

aantal constructiestaalsoorten. TMCP = Thermo Mechanical Controlled Processing

ontlaten, TMb = thermomechanisch gewalst en versneld afgekoeld

(gecontroleerd walsen)

Sterkte en lasbaarheid

(Quenched & Tempered) staalsoorten ge-

Voor- en nadelen staalsoorten

Voor de koolstof-mangaan staalsoorten wordt

noemd en zijn in NEN-EN 10025 deel 6 ver-

In figuur 3 wordt de structuur van de drie

de sterkte naast de invloed van de korrelgrootte

meld. De sterkte van deze soorten begint bij

typen staalsoorten getoond. Het lage koolstof-

bepaald door het koolstof-, het mangaan- en

460 MPa en loopt in het normblad op tot 960

gehalte van het TM materiaal komt tot uiting

het siliciumgehalte. Het koolstofgehalte speelt

MPa. Hogere sterktes dan vermeld in het

in het geringere perlietaandeel (donkere fase).

hierin een belangrijke rol. Hoe hoger het kool-

normblad zijn haalbaar, maar niet elke staal-

Duidelijk zijn ook de verschillen in korrel-

stofgehalte des te hoger de sterkte. Een hoog

producent kan hogere sterkte dan 960 MPa le-

grootte. Bij versnelde afkoeling van het TM

koolstofgehalte is echter nadelig voor de taai-

veren.

staal ontstaat een nog fijnere korrel. De struc-

heid van het materiaal en ook de lasbaarheid

De samenstelling van de QT staalsoorten on-

tuur van het QT materiaal is ontlaten marten-

gaat met het koolstofgehalte achteruit. Man-

derscheidt zich van die van de N en TM soorten

siet.

gaan en silicium dienen als desoxidator en het

door een hoger koolstofgehalte en een hoger

De verschillen in structuur zullen van invloed

percentage van deze legeringselementen ligt

gehalte aan de legeringselementen chroom,

zijn op de eigenschappen van deze drie soor-

min of meer onafhankelijk van de staalprodu-

nikkel, molybdeen en koper. Het chroomge-

ten. De lasbaarheid van de TM soorten zal als

cent binnen bepaalde grenzen. Het mangaan-

halte van deze staalsoorten bedraagt maxi-

gevolg van het lagere koolstofgehalte iets

gehalte in constructiestaal is maximaal 1,5% en

maal 1,5% en het nikkelgehalte kan oplopen

beter zijn dan die van de N soorten. Verder zal

het siliciumgehalte zelden hoger dan 0,5%. Bij

tot 2%. Het molybdeengehalte blijft meestal

door de korrelgroei in de WBZ van de las de

de TM staalsoorten zorgen de microlegerings-

beneden 1% en het kopergehalte bedraagt

kerfslagwaarden voor de TM materialen hoger

elementen voor een extra bijdrage aan de

maximaal 0,5%. Voor deze staalsoorten wordt

liggen dan voor de N soorten. De kerfslag-

sterkte door de fijne korrel. Die extra sterkte

ook gebruikgemaakt van de microlegerings-

waarde van de QT soorten zal door de hogere

biedt staalproducenten de mogelijkheid om het

elementen niobium, vanadium, titaan en zir-

sterkte en andere structuur de laagste zijn van

koolstofgehalte te verlagen. Dit is gunstig voor

koon. Het maximumgehalte aan borium voor

de drie typen. In figuur 4 wordt hiervan een

de kerftaaiheid van het materiaal en een laag

de QT soorten bedraagt 0,006%.

voorbeeld gegeven.

koolstofgehalte bevordert ook de lasbaarheid.

De hogere percentages aan legeringselemen-

Vanaf een bepaalde materiaaldikte zal voor-

De TM staalsoorten hebben dus een lager kool-

ten (Cr, Ni, Mo en Cu) dienen voor een betere

warmen voor lassen nodig zijn bij de QT

stofgehalte dan de N staalsoorten. Het koolstof-

doorharding van het staal. Voor de sterkte is

soorten. De grootste materiaaldikte zonder

gehalte van de TM soorten is zelden hoger dan

het koolstofgehalte van groot belang. Immers

voorwarmen kan gelast worden voor de TM

0,1%, terwijl dit in de N soorten kan oplopen tot

de hardheid en daarmee de sterkte na harden

soorten. De circa 10 procent hogere kostprijs

0,17%. Aan alles zit echter een prijskaartje en

wordt bepaald door het koolstofgehalte. De

van deze materialen wordt dan snel terug-

TM soorten zijn iets duurder dan de N soorten.

QT soorten hebben afhankelijk van de materi-

verdiend door de geringere productiekosten.

De betere lasbaarheid werkt kostenbesparend

aaldikte een koolstofgehalte rond 0,2%.

Staalsoorten met een verhoogde sterkte zijn

en de uiteindelijke kostprijs van een gelaste con-

Het benodigde percentage legeringselemen-

interessant in constructies waar voornamelijk

structie kan daardoor toch lager uitvallen.

ten is allereerst afhankelijk van de gewenste

trekbelastingen optreden. Voor een con-

sterkte, maar wordt ook bepaald door de dikte

structie zoals een schip, waarbij stijfheid een

Harden en hoog ontlaten

van het materiaal. Hoe dikker hoe meer lege-

belangrijke rol speelt, is de toepassing van

De structuur en daarmee de sterkte van een

ringselementen nodig zijn om de martensiets-

hoge sterkte staal minder interessant. Omdat

constructiestaal kan ook be誰nvloed worden

tructuur te verkrijgen. De sterkte-taaiheidcom-

de vermoeiingssterkte niet in gelijke mate

door na het walsen zo snel mogelijk af te koe-

binatie van de QT staalsoorten wordt ook be-

met de rekgrens omhoog gaat en de kerfge-

len (harden) en daarna bij relatief hoge tempe-

paald door de hoogte van de ontlaattempera-

voeligheid toeneemt is ook toepassing van

ratuur te ontlaten (veredelen). De structuur

tuur. Een hoge ontlaattemperatuur gaat ten

deze staalsoorten bij wisselende belasting

van deze materialen bestaat uit ontlaten mar-

koste van de sterkte, maar is gunstig voor de

eveneens minder interessant voor gelaste

tensiet. Deze staalsoorten worden de QT

taaiheid van het materiaal.

constructies.

28

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

<<<


MACH4METAL

METALWORKINGMACHINERY

Wanted Heavy Machinery CNC SORALUCE FS10000

CNC DÖRRIES CTE 8000

BED FREEZER FLOOR 1992

CNC CAROUSSEL 1983

CNC SCHARMANN HC 3.2

NC EIMELDINGEN 60 T

CNC WALDRICH PORTAL

NC. DRAAITAFEL 1980

PF-F 150(1) 530 2004

X/Y/Z 10.000/2.000/1.250 Iso 50/30 kW, index kop 5° Heidenhain TNC407,3000 rpm

KOTTERBANK RAM TYPE 6.500/3.500/1.000/1.200 60 kW / Ø 180 / iso 60 2 x (met 180 en 150 spil)

CNC BERTHIEZ 6300

CNC CAROUSSEL 2000 Tafel Ø 3.300 / max. 6.300 Hoogte 3.500 / 40 ton laad NCT 99 CNC besturing

DARLEY 4.300 X 300 T

CNC KANTBANK 2008 7 assen delem DA66W CNC bombering / wila klem Gereedschap vergrote slag !

Tafel Ø 4.000 / max. 8.000 Hoogte 3.300 / 80 ton laad Fanuc CNC, 100.000 Nm torq

WAGNER D 1600/10000

4 BED BANEN DRAAIBANK

Ø 3.200 x 11.000 mm, 2 supports, incl. brillen, 4 klauw Ø 3.000 top staat !

3.000 x 3.000 mm V as = 2.000 mm, belastbaar 60 ton, Gewicht ca. 34 ton

5.000/4.000/12.000 / 250 ton Siemens 840 D, incl.4 koppen, Retrofit gehad voor 2.2 Milj.

CNC WALDRICH 2200

T gleuf opspan platen

CNC DRAAIBANK 2000

12 x 3.500 x 1.500 x 300 8 x 4.000 x 1.500 x 300 16 x 4.000 x 1.700 x 400 2 x 5.000 x 2.000 x 300

Ø 2.200 x 9.0000 mm, incl. brillen, 4 klauw Ø 1.800 top staat ! NCT 99 Besturing

PBR T 800/5000

CON. DRAAIBANK 1983

Ø 1.600 x 5.000, 37 kW, V constante, 2 assen digitaal 10 ton werkstuk, bril, ijlgangen

WALS MG 3000 X 25 MM

CNC KANTBANK 2000

4.000 x 220 ton 8 assen Cad man besturing, Zeer veel Gereedschap en Bomberingconveyor

­­www.mach4metal.com Wanted you surplus machines Tel. 0031 (0)316-247123 Fax. 0031 (0)316 - 247956 info@mach4metal.com


30-31_Onlineplaatwerk 14-05-12 11:18 Pagina 30

DOOR: JAN OONK

Online offerte plaat verhoogt effectiviteit Om zo efficiënt mogelijk te produceren en de loonkosten te beperken staat 24/7-productie

ding optreedt bij het lasersnijden) dan geeft het calculatieprogramma

binnen de metaalindustrie hoog op de agenda. In de praktijk blijft de hele façade van

een

waarschuwing,

waarna contact kan worden opgenomen met de klant. Kleine foutjes als dubbele lijnen wor-

calculators, werkvoorbereiders en planners daarvoor echter nog steeds bestaan. Inmiddels biedt

den overigens in alle gevallen door het programma zelf gecorrigeerd.

een aantal plaatwerkbedrijven online offerteprocedures aan om in dit voortraject tijd en Zetwerk mankracht te besparen. Van 2D- en 3D-lasersnijden tot en met kanten.

Carel van Sorgen startte in 2007 in Varsseveld met 247 Tailor Steel, waar klanten online hun lasersnijwerk kunnen bestellen. Inmiddels heeft 247 Tailor Steel in Bremen (D) een tweede vestiging geopend, aan nog een vestiging in Duitsland wordt gewerkt. Op de ESEF 2012 werd ook het zusterbedrijf 247 Tubestore ten doop gehouden, dat zich richt op laserbewerkingen aan buisproducten. Ook bedrijven als Heurkens & Van Veluw in Oss en De Cromvoirtse in Oisterwijk bieden online offertes aan voor 2D- en 3Dlasersnijwerk. De laatste, en dat is nog heel bijzonder, eveneens voor zetwerk.

Verschil Hoewel het principe in grote lijnen vergelijkbaar is zijn er op detailniveau wel wat verschillen tussen de calculatieprogramma’s van de drie genoemde bedrijven. Bij 247 Tailor Steel kan de klant kiezen uit verschillende levertijden, variërend van twee dagen tot enkele weken. Waarbij 247 is intussen ook volop in Duitsland actief. Dit was vorig jaar de stand tijdens de BlechExpo 2011 in Stuttgart (D) (foto: Reinold

uiteraard aan de korte levertijden een hoger

Tomberg)

prijskaartje hangt. Ook de verpakking en het transport worden in de offerte meegenomen. “De klant weet waar hij aan toe is”, aldus Arjan Het principe is in feite eenvoudig. Nadat de klant

werking moeten ondergaan, in dat geval kan

Kocken (verkoop binnendienst). Bij Heurkens &

zich online heeft aangemeld krijgt hij een code

worden gekozen voor één vaste walsrichting.

Van Veluw is er sprake van “het rechttoe-recht-

die toegang geeft tot de calculatiesoftware. Ver-

Binnen enkele seconden tot hooguit enkele mi-

aan calculeren van snijkosten”, zoals directeur

volgens kan hij zijn ontwerptekening uploaden

nuten, afhankelijk van de drukte, rolt de offerte

Manfred van Kalkeren aangeeft. Verpakkings-

(als DXF- of DWG-file) en na het ingeven van aan-

er vervolgens uit. In feite is de specialistische ken-

en transportkosten worden niet meegenomen.

vullende gegevens over materiaalsoort, plaat-

nis van de calculators gebundeld in de software.

Bij De Cromvoirtse wordt in een voetnoot ge-

dikte en aantallen gaat het calculatieprogramma

Mochten er fouten zitten in het ontwerp (bij-

wezen op de transportkosten. Een verschil is

aan de slag. Ook kan worden aangegeven of de

voorbeeld niet goed gesloten lijnen) of een te-

ook het traject nadat de offerte in een opdracht

producten in een later stadium nog een kantbe-

veel aan sleuven en gaten (waardoor verbran-

is omgezet. Bij 247 Tailor Steel worden de ma-

30

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012


30-31_Onlineplaatwerk 14-05-12 11:18 Pagina 31

T O E L E V E R E N

Ponsen te complex Het begrip ponsen zult u in bijgaand artikel missen. Ponswerk leent zich minder goed voor automatische calculaties, ondermeer vanwege de diversiteit aan gereedschappen. Om soortgelijke redenen zal het ook nog wel even duren voordat online offertes bij verspanende werkzaamheden hun intrede doen. Allemaal nog te complex om in softwareregels te vangen.

waarderen? In 2007 ging 247 Tailor Steel van start met twee lasersnijmachines, inmiddels wordt met zes machines in drieploegendienst gedraaid. Daaruit kan worden afgeleid dat de formule voorziet in een behoefte, waarvan de online offerte overigens maar een eerste (cruciale) stap is. “Met name voor klanten die geen Bij De Cromvoirtse kan ook voor zetwerk online een offerte worden aangevraagd (foto’s: De Cromvoirtse)

volle bezetting hebben van een lasersnijmachine is het een uitkomst”, noemt Kocken als voordeel.

chines automatisch aangestuurd, een werkvoor-

Cromvoirtse zelf ontwikkeld, samen met IT-be-

Bij De Cromvoirtse wordt inmiddels 60 procent

bereider komt daar niet meer aan te pas. “Dat

drijven. Voor producten met een combinatie

van het snijwerk online besteld, voor het zet-

is juist de essentie”, aldus Van Sorgen. “De klant

van snij- en zetwerk hanteert het bedrijf een le-

werk is dat 40 procent. Volgens Van den Hurk

wordt in feite de werkvoorbereider.”

vertijd van vijf dagen.

zijn beide cijfers nog steeds snel groeiende. Bij

Bij Heurkens & Van Veluw worden planning en

Ook Bepro in Heusden is onlangs eveneens ge-

Heurkens & Van Veluw wordt een kwart van de

levertijden handmatig bepaald. Dat geldt ook

start met het online aanbieden van zetwerk via

externe orders via de online route binnen ge-

voor De Cromvoirtse waar het de planning be-

de portal zetwerkwinkel.nl. De opzet is hier

haald. “We krijgen wel veel aanvragen voor of-

treft. De levertijd is hier volgens directeur Ron-

evenwel wat anders. De klant kan geen complete

fertes, maar het aantal opdrachten blijft nog

nie van den Hurk geen variabele: “We leveren

files invoeren, maar moet een keuze maken uit

beperkt”, merkt Van Kalkeren op. Dat komt vol-

ons snijwerk standaard binnen 48 uur.”

twaalf profielen, waarbij de maten en hoeken

gens hem omdat engineers de online calculatie-

handmatig moeten worden ingegeven. De

mogelijkheden vooral gebruiken om snel een

Ook buis en zetwerk

keuze waar het de materialen betreft is beperkt

beeld te krijgen van de kostprijs van hun ont-

Een stap verder is de mogelijkheid om online of-

tot aluminium, roestvast staal en sendzimir ver-

werp. Ook dat is overigens winst. “Het scheelt

fertes aan te vragen voor 3D-laserbewerkingen

zinkt (gecoat) staal in een beperkt aantal diktes.

ons een hoop rekenwerk.”

aan buis. Het principe is in grote lijnen identiek,

Na ingeven van lengtes en aantallen volgt dan

alleen is het rekenwerk bij 3D-bewerkingen

de calculatie, waarna de klant de bestelling via

Bij Bepro kan de klant kiezen uit twaalf profielen,

aanzienlijk complexer. Van Kalkeren spreekt in

een ‘winkelmandje’ kan invoeren. Volgens ver-

waarbij de maten en hoeken handmatig moeten

dit verband van ‘een enorme uitdaging’. “Je

koper Gerben Roebersen wordt 95 procent van

worden ingegeven (foto: Bepro)

hebt bovendien te maken met een enorme va-

de omzet van het bedrijf afgedekt door de aan-

riëteit in maatvoering, in buis heb je honderden

geboden profielen en materialen. Bepro levert

varianten.” De tekeningen moeten in dit geval

vooral aan de bouwsector, met producten als ge-

als STP-file worden aangeboden.

velbekledingen, industriële deuren en rolluiken.

Nog weer een stap verder is het online bereke-

Naast bouwbedrijven richt Bepro zich met de on-

nen van offertes voor zetwerk, zoals De Crom-

line portal ook op particulieren, vandaar dat een

voirtse dat aanbiedt. Ook hier analyseert en be-

en ander zo eenvoudig mogelijk is gehouden.

<<<

rekent de software na het uploaden van de file automatisch de materiaalkosten en de diverse

Een hoop rekenwerk

deelbewerkingen. Volgens Van den Hurk is het

“Meer efficiency in de keten”, dat is natuurlijk

online calculeren van zetwerk op deze manier

de gedachte achter het online berekenen van

nog uniek. De calculatiesoftware is door De

offertes. Weet de markt het ook als zodanig te

Klant wordt werkvoorbereider

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

31


De kunst van de verspaning

Eenvoudig Produktiever. Het doel om de loonkosten fors te reduceren wordt met het Skyloader Bewerkingscentrum met Palletwisselaar ruimschoots gerealiseerd. De toevoer van pallets in de werkruimte geschiedt volledig automatisch binnen enkele seconden vanaf de linkerzijde van de machine. Hierdoor blijft de toegang tot de machineruimte voor de bediener volledig behouden. Deze combinatie is zeer geschikt voor zowel serieproductie als voor gemengde productie van herhaaldelen. Het op- en afspannen van werkstukken gebeurt hoofdtijdparallel op een draaibare omstel-plaats. Ter verdere reducering van neventijden kan de machine optioneel worden uitgevoerd met een 190-voudig Standby-Gereedschapmagazijn. Technische gegevens en prijzen vindt u onder www.hedelius.de op het internet. We verheugen ons op uw bezoek.

5-ASSEN-SIMULTAANBEWERKING

BewerkingScentra HEDELIUS MASCHINENFABRIK GMBH SANDSTRASSE 11 â&#x20AC;˘ 49716 MEPPEN GERMANY TELEFON ++49 (0) 59 31 / 98 19-0 TELEFAX ++49 (0) 59 31 / 98 19-10 E-MAIL: info@hedelius.de INTERNET: www.hedelius.de hd-anz-metaal-magazin-230x300_02.indd 1

04.05.12 10:42


33_Greenock 14-05-12 12:31 Pagina 33

DOOR: HÉLÈNE HORENT (DP TECHNOLOGY) EN BART TER VEER (GREENOCK CAD SERVICE)

A U T O M A T I S E R I N G

Match software én machines In tegenstelling tot veel van haar concurrenten heeft Doeko er niet voor gekozen de productie naar het buitenland te verhuizen. Met de juiste match tussen software én machines, gecombineerd met een goede ondersteuning, Sectie van een maldeel dat wordt gebruikt voor de bewerking van een verpakking voor een koffiemachine.

hield Doeko het hoofd boven water.

De screenshot toont de gehele mal in Esprit (foto’s: Greenock)

In het verleden telde Doeko de programmeer-

well en RPC-verpakking. Klanten die onze pro-

kelijk is, wil je betrouwbare CAM-software dat

tijd in dagen. Tegenwoordig doen ze dat in

ductiekwaliteit en de afwerking van onze on-

hoge prestaties levert en eenvoudig aanpasbaar

uren en minuten. Werknemers die al tien jaar bij

derdelen waarderen”, zegt Serge Vijverberg,

is. Met een goede CAD/CAM- interface naar Sie-

Doeko in Weurt werken, hebben de productie

productieassistent, trots. “De enorme hoeveel-

mens NX, stelt Esprit de gebruiker in staat elk

zien verhogen met wel 40 tot 50 procent. Ze

heid aan geproduceerde producten heeft geen

onderdeel direct te importeren, zonder dat de

hebben hard gewerkt om te kunnen blijven vol-

negatieve invloed op de precisie waarmee ze

programmeur zaken hoeft te bewerken of te

doen aan de klantenwens, speelden in op de

gemaakt worden. Zelfs niet bij sommige orders

herbouwen.”

groeiende vraag van klanten, versterkten hun

als vierduizend led-verlichtingen of bij het pro-

Installatie van de CAM-technologie bij Doeko

team en investeerden continu in nieuwe tech-

duceren van vijfhonderd onderdelen per maand

werd begeleid door Esprit reseller Greenock

nologieën.

voor pneumatische ophangingen voor bestel-

CAD Service, gevestigd in Ede. Na hun eerste

Harry Hendriks, productiemanager bij Doeko

wagens. Momenteel zijn we bezig met het pro-

training raakten de Doeko programmeurs al

zegt: “Men kan ons makkelijk vergelijken en in

duceren van een scharnier voor de halfgeleider-

snel vertrouwd met de software. Niet lang

concurrentie zetten met andere bedrijven, dus

industrie. Dit onderdeel zal in eerste instantie

daarna waren ze in staat volledig zelfstandig te

we zullen de beste moeten zijn. De producten

worden gemaakt in een kleine hoeveelheid en

werken met de CAM-applicatie.

zijn veranderd. Ze zijn meer complex, net zoals

dan, als de resultaten goed zijn, wordt de pro-

de machines.” De huidige vraag is zo gegroeid

ductie opgevoerd naar driehonderd of vierhon-

dat Doeko de werkvloer in 2012 heeft uitge-

derd items.”

breid en geïnvesteerd heeft in vier multitasking

Bij Doeko werken acht programmeurs. Voor het

en vijfassige machines en momenteel ingenieurs

ontwerpen van onderdelen gebruikt men Sie-

werft. Doeko werkt nu met meer dan tien CNC-

mens Unigraphics (CAD) en voor het program-

machines (Mori Seiki, Toyoda, Okuma, Fanuc,

meren van onderdelen ten behoeve van pro-

Nakamura en Sodick.)

ductie (CAM) maakt Doeko gebruik van Esprit.

“We hebben meer dan honderd klanten, waar-

In 1998 moesten Doeko’s managers de koude en

onder Philips, NXP, KTM motorfietsen, Honey-

harde realiteit onder ogen zien: om concurre-

<<<

rend te blijven en te kunnen profiteren van de voordelen van de industriële evolutie, kon men

Van dag naar uur

niet anders dan overgaan op het aanschaffen

Serge Vijverberg, productieassistent bij

van CAM-software. Na een selectieproces koos

Doeko herinnert zich nog een onderdeel

Doeko uiteindelijk voor Esprit van DP Techno-

van een grasmaaier. “Dit onderdeel

logy. “Niet vanwege de prijs, maar vanwege het

kostte ons ooit een hele dag om het ge-

feit dat het software betreft dat onderdelen,

programmeerd te krijgen. Nu kost het

voor welke industrie en welke machinale be-

Harry Hendriks (links, productiemanager), Serge

ons niet meer dan een uur om dit speci-

werking dan ook, kan programmeren”, zegt

Vijverberg (rechts, productieassistent) en Hélène

fieke onderdeel te produceren.”

Hendriks. “Wanneer je tegen deadlines aan

Horent (DP Technology) voor de Fanuc Robodrill bij

werkt en een nauwkeurige CNC-code noodza-

Doeko in Weurt

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

33


34-35_Chiron 14-05-12 11:19 Pagina 34

DOOR: REINOLD TOMBERG

vijfasser

Dubbele verspaant vanaf staf Medio april presenteerde Chiron tijdens een open huis in Tuttlingen (D) het nieuwe draaifreescentrum FZ12 MT. Een opmerkelijke machine voor het compleetbewerken vanaf de staf. Het is een snelle machine die optimaal tot zijn recht komt bij een hoog aandeel aan freesbewerkingen.

Kijk je naar links in de machineruimte van het nieuwe draaifreescentrum FZ12 MT dan zie je in eerste oogopslag een tweeassige draaimachine: een spantang met stafaanvoer met daaronder een gereedschaprevolver met twaalf posities. Kijk je vervolgens naar rechts dan zie je een

Het tijdparallel bewerken in hoofd- en tegenspil met het nieuwe draaifreescentrum FZ12 MT van Chiron: twee

complete vijfasser: een drieassige verticale frees-

gereedschappen tegelijkertijd in actie. De Sauer gereedschaprevolver is voorzien van Sandvik Capto C4

spil in combinatie met een tweeassige draai-

opnames (foto’s: Chiron)

zwenktafel. Vervolgens valt op dat er eigenlijk twee B-assen zijn: een in de freesspil én een in de eerdergenoemde draaizwenktafel die als te-

kunnen typeren als een dubbele vijfasser: het is

van 75 m/min mogelijk (over de langsas van de

genspil functioneert. Ga je vervolgens machine-

een compact draaifreescentrum voor compleet-

machine is dit haalbaar dankzij de inzet van een

assen tellen dan kom je uit op een totaal aantal

bewerken (zeszijdig) vanaf de staf.

lineaire motor). De spaan-tot-spaan-tijd van de freesspil bedraagt maar 2,4 s. Versnellen over de

van twaalf assen (zie ook de afbeelding bij dit artikel): een X-, Y- en Z-as in de freesspil, twee C-

Snel

X-, Y- en Z-assen lukt met respectievelijk 1g, 1,2

assen (hoofdspil en tegenspil), de twee ge-

Op zich is deze bouwwijze (hoofdspil met te-

g en 1,5g.

noemde B-assen, de tegenspil kan een langsbe-

genspil, in het midden een freesspil en een on-

Bovendien kan de B-as van de tegenspil over

weging maken (bij deze machine heeft deze as

derrevolver) niet nieuw. Ook andere machinele-

225 graden roteren. Zoals gezegd maakt dit van

in analogie met draaimachines de benaming Z-

veranciers bieden dit volop aan. Verder heeft

het rechterdeel van de machine een ‘echte’ vijf-

as), de revolver kan met een kruisslede in twee

Chiron vorig najaar tijdens de EMO in Hannover

asser. Ook het hangend bewerken én het gepo-

richtingen bewegen (in richting van en haaks op

de vergelijkbare FZ08 MT gepresenteerd. In eer-

sitioneerd vallen van werkstukken na afloop

de hartlijn van de machine) én uiteraard index-

ste instantie zonder tegenspil, maar uit markt-

van de bewerkingen op een gewenste positie in

eren in een gewenste bewerkingspositie en in

respons blijkt dat de metaalbranche met een te-

een bakje of op een bandje is dus mogelijk. Dit

de revolver kunnen aangedreven gereedschap-

genspil wil werken. Waarmee onderscheiden de

maakt de MT-machines van Chiron bijzondere

pen opgenomen worden. Samenvattend: je

beide machines van Chiron zich dan? Het zijn

bewerkingscentra.

kijkt naar een bewerkingscentrum dat je zou

snelle machines: over alle assen zijn ijlsnelheden

Tijdparallel

Compleetbewerken vanaf staf 34

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

De FZ12 MT en de FZ08 MT komen tot hun recht bij het compleetbewerken van complexe, nauw-


34-35_Chiron 14-05-12 11:20 Pagina 35

M E T A A L B E W E R K E N

r

Keuze uit toeren, HSK-opname en doorlaat De aanduidingen 12 en 08 van Chiron zijn geen grootteaanduidingen. Beide machines zijn even groot. Het verschil is het toerental en de opname van de freesspil: bij de 08-uitvoering zie je een spil met 40.000 min-1 en een HSK 40 opname. De 12-machine heeft een spil met een maximaal toerental van 24.000 min-1 met een HSK 50 opname of een HSK 63 opname. Bij de 63-opname verschijnt bovendien het woord Magnum in de machinenaam. Bij beide machinevarianten kan een gebruiker kiezen voor een hoofdspil met een doorlaat van 32 mm (maximaal 8.000 Het nieuwe draaifreescentrum FZ12 MT van Chiron. Als de freeskop in de 90-graden positie zwenkt, zal de

min-1), 42 mm (maximaal 6.500 min-1) of

draaizwenktafel van de tegenspil naar rechts bewegen, vandaar de uitbouw aan de rechterzijde van de

65 mm (maximaal 4.500 min-1).

machine. Hier kan ook een schuiflade komen voor de uitname van werkstukken

keurige werkstukken met een hoog aandeel

- Zowel gereedschappen van revolver als de

- de gereedschappen in de revolver bewerken

aan freesbewerkingen. De machines zijn een

freesspil worden - niet gelijktijdig - ingezet

het werkstuk in de hoofdspil en gelijktijdig

volgende generatie van de stafmachines van

voor draai- en freeswerkzaamheden op het

(tijdparallel) wordt de freesspil ingezet voor

Chiron. Net zoals met de andere machines voor

werkstuk in de spantang van de hoofdspil

compleetbewerken die op de markt zijn te vin-

(een klauwplaat kan uiteraard ook, maar dan

- zowel een gereedschap in de revolver als een

den, kan een gebruiker op verschillende manie-

moet de handling bijvoorbeeld verzorgd wor-

gereedschap zijn gelijktijdig aan het verspa-

ren verspanen:

den met een robot); of

het (na)bewerken in de tegenspil; of

nen (gebalanceerd draaien). Met deze mogelijkheden is het nieuwe draaifreescentrum volgens Oude Reimer uit Hilversum, die deze machines in ons land op de markt brengt, goed toegesneden om te voldoen aan de marktvraag naar complexe werkstukken die in kleinserie of enkelstuks bewerkt moeten worden. <<<

De machineassen van de FZ MT machines van Chiron. De freesspil heeft een machinebereik van X = 550 mm, Y = 320 mm en Z = 400 mm (langsslag van de De freesspil in een over 90 graden gezwenkte positie voor het bewerken van de kopse kant van een werkstuk in

machineparallel aan de hartlijn). Gelet op het aantal

de hoofdspil. Met de freesspil zijn toerentallen haalbaar tot 40.000 min-1, een hoge rotatiesnelheid in vergelijking

assen is het programmeren een complexe zaak dat

met het maximale toerental van van 5.000 min-1 van de aangedreven gereedschappen in de revolver

offline moet geschieden met een CAM-systeem

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

35


36-37-38-Besturen 14-05-12 11:21 Pagina 36

DOOR: PAUL QUAEDVLIEG

Intuïtieve besturing wordt volwassen Intuïtieve besturing moet voor iedereen snel aan te leren zijn. De Catwalk-dames van Style High Tech lieten dat zien tijdens de Techni-Show 2012. Ook Hurco neemt al jaren dames mee naar metaalbeurzen voor demonstraties aan de machines (foto: Paul Quaedvlieg)

plexe software. Steeds vaker kiezen deze metaalbewerkers voor intuïtief programmeren oftewel dialoog programmeren. Bij een intuïtieve besturing hoeft een operator niet meer te doen dan het invullen van enkele gegevens. Het gaat daarbij om de snelheid en de eenvoud van programmeren.

Grafische ondersteuning Een belangrijk onderdeel bij het werken met een intuïtieve besturing is de grafische ondersteuning. De ‘User Interface’ (UI oftewel gebruikersscherm) is zodanig ontworpen dat het programmeren in een soort ‘vraag en antwoord’ cyclus verloopt. De besturing vraagt en de ope-

Met een groeiend tekort aan geschoolde CNC-programmeurs en een steeds verdergaande

rator geeft antwoord. Zo simpel is het. Door antwoord te geven is vaak grafisch te zien wat

automatisering, ontwikkelen meer machine- en besturingsfabrikanten besturingen en

de machine gaat doen qua bewerking. Uiteindelijk staat er een compleet programma zonder

bijbehorende software die eenvoudig te programmeren zijn. Intuïtief programmeren oftewel

dat een operator diepgaande kennis van CNCbesturingen moet hebben. Bepaalde basisken-

dialoog programmeren wint terrein. Het bedienen van een metaalbewerkingsmachine moet

nis van draaien, frezen, gereedschappen of materialen moet natuurlijk wel aanwezig zijn.

straks net zo intuïtief gaan als het bedienen van een smartphone of een kopieermachine.

Style High Tech introduceerde op de TechniShow 2012 haar nieuwste besturing onder de naam Style 4.0. Volgens Wouter van Halteren, directeur van Style High Tech, moet het pro-

Metaalbewerkingsmachines programmeren is

het CNC-bewerkingsprogramma alleen zin

grammeren van een metaalbewerkingsmachine

vaak een kunst op zich. Vooral als het gaat om

heeft als elke bewerkingsseconde telt of als er

niet moeilijker zijn dan het intuïtief bedienen

complexe producten, korte productietijden, op-

complexe producten op bijvoorbeeld een vijfas-

van een smartphone. “Nagenoeg iedereen kan

lopende ijlgangen, automatisering en complexe

sige machine gemaakt worden.

tegenwoordig een smartphone bedienen zon-

snede-opdelingen. Deze machines worden

Er is echter een grote groep metaalbedrijven die

der eerst de handleiding te lezen. Je rolt als het

veelal in ISO geprogrammeerd (G-codes), waar-

genoeg heeft aan een eenvoudige besturing

ware door de diverse menu’s heen. Handige

bij de kennis van de programmeur essentieel is.

voor enkelstuks producten of kleine seriepro-

‘icons’, duidelijke menukeuzes en dergelijke. Zo

Ook het voorbereidingstraject van CAD naar

ductie. De operators die aan deze machines

gaat dat ook bij een moderne intuïtieve bestu-

CAM en van CAM naar CNC-machine kan de no-

werken willen snel en gemakkelijk kunnen pro-

ring. Deze besturingen zijn ontwikkeld vanuit

dige tijd kosten. Waarbij het optimaliseren van

grammeren zonder moeilijke codes en com-

de bediener. De bediening moet zo eenvoudig

36

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012


36-37-38-Besturen 14-05-12 11:22 Pagina 37

M E T A A L B E W E R K E N

De nieuwe Style 4.0 besturing werkt met duidelijke symbolen. Ook simulatie van het programma is mogelijk (foto’s: Style)

zijn, dat iedere operator er met slechts een paar

Vijfassig dialoog

Gereedschappen

uur training, mee kan werken. Zelfs zonder

Hurco is een fabrikant die al meer dan 43 jaar

Hurco biedt voor de WinMax besturing een om-

CNC-ervaring.”

met intuïtief programmeren en dialoogbestu-

vangrijke gereedschaps- en materiaalbiblio-

ringen bezig is. Dit bedrijf staat bekend om de

theek aan. Daarin wordt eenmalig de exacte de-

Parameters al ingevuld

eenvoud van het programmeren. Hierbij valt de

finitie van het gereedschap ingevoerd. Daar-

Een goede intuïtieve besturing is zodanig ont-

WinMax besturing op vanwege zijn dubbele

naast worden materialen toegewezen aan het

wikkeld, dat de vervolgstappen van een be-

scherm. Op het linkerscherm worden de gege-

desbetreffende gereedschap en worden de

paald programma logisch en bijna voorspelbaar

vens ingevoerd, op het rechter is meteen het

daarbij behorende verschillende bewerkingspa-

zijn. Zo heeft de Style 4.0 besturing een smart-

product zichtbaar, naar keuze in 2D of in 3D. De

rameters gedefinieerd zoals de snijsnelheden,

menu. Hierbij ‘weet’ de besturing al wat de be-

nieuwste uitvoering, de WinMax V8, is een

aanzet en dergelijke. Tevens kunnen andere ge-

diener gaat doen. De volgende stap staat als het

krachtige dialoogbesturing. Ook Hurco richt

gevens worden toegevoegd zoals artikelnum-

ware al klaar. Als voorbeeld noemt Van Halteren

zich, net als Style, op de eenvoud voor de ge-

mers en leveranciersinformatie. Handig is de op-

het draadsnijden. “Kiest een operator voor de

bruiker bij het programmeren. Bij de ontwikke-

timalisatie van het gereedschap wisselen, vooral

functie van het draadsnijden, dan staat het vol-

ling van de WinMax software is vooral gekeken

als er gebruik wordt gemaakt van herhalende

gende scherm al klaar specifiek met bepaalde

naar minder toetsaanslagen, intuïtieve software

programmadelen bij bijvoorbeeld meervoudige

parameters die voor de operator relevant zijn

en een sterke grafische weergave. En al meer

opspanningen. Door de optimalisatiefunctie

om nog in te voeren.” Daarnaast zijn bepaalde

dan twintig jaar ook voor vijfassige bewerkings-

wordt het programma kort gehouden. De be-

parameters al door de machinefabrikant inge-

centra. “Vijfassige bewerkingscentra worden

sturing controleert het geschreven programma

vuld, bijvoorbeeld bij het selecteren van het ma-

steeds vaker ingezet om cyclustijden van pro-

op onnodige gereedschapswissels en zorgt er

teriaal. De meest optimale snijsnelheden en an-

ducten te verkleinen”, legt Frank Smets, sales-

dere gegevens van het gekozen materiaal, in

manager Hurco voor de Benelux, uit. “Dat legt

combinatie met een bepaald gereedschap,

een grote druk op de programmeercapaciteit

staan al klaar. Deze gegevens zijn vanuit de er-

en vaardigheid van metaalbewerkers en opera-

varing van de machinefabrikant en klanten al

tors. Vaak worden dergelijke programma’s op

ingevuld. Natuurlijk kan een bediener deze ge-

een externe programmeerplaats geprogram-

gevens ten allen tijde aanpassen, maar waarom

meerd, maar met de nieuwste WinMax V8 dia-

zou hij? De meeste parameters voldoen vaak al

loogbesturing is het wel mogelijk om snel vijf-

voor de meest optimale verspaningsomstandig-

zijdige bewerkingen direct aan de machine te

heden.

programmeren. Een operator kan zelfs, na drie

Qua bewerkingen zijn intuïtieve besturingen

dagen training, een vijfassige Hurco machine

zowel voor draai- als voor freesbewerkingen ge-

programmeren.” Hierdoor kunnen metaalbe-

schikt. Style High Tech gebruikt haar Style 4.0

drijven sneller dan anders overschakelen op vij-

besturing voor de draai- en de freesbanken. De

fassige bewerkingscentra.

opzet is gelijk, alleen zijn bepaalde functies an-

De WinMax V8 besturing staat het toe dat er

ders. Style gaat voorlopig tot drieassige bewer-

volledig vijfassig simultane camprogramma’s

kingen. Meerassige bewerkingen gaan er wel

zijn in te voegen, maar ook zaken als toolcen-

aankomen voor de intuïtieve besturingen van

terpoint management en toolpad linearisatie.

Met de nieuwste WinMax V8 dialoogbesturing van

Style. Maar dat is voorlopig nog toekomstmu-

Hierdoor worden complexe werkstukinstellin-

Hurco is het mogelijk om snel vijfzijdige

ziek. “Dat is niet onze primaire doelgroep”, ver-

gen geëlimineerd en worden de machinebewe-

bewerkingen aan de machine in dialoog te

duidelijkt Van Halteren.

gingen geoptimaliseerd.

programmeren (foto: Paul Quaedvlieg)

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

37

>>>


36-37-38-Besturen 14-05-12 11:22 Pagina 38

De WinMax V8 dialoogbesturing van Hurco meer in detail. In het rechterscherm is het product meteen zichtbaar (foto: Hurco)

automatisch voor, dat het gereedschap niet on-

het programma overgenomen. Daarna is het

naast kunnen bepaalde patroonfuncties (ver-

nodig meerdere keren gewisseld wordt.

een kwestie van gereedschappen vastleggen en

schuiven, positioneren en roteren) maar ook

de bewerkingsdiepte bepalen. Het werkstuk

product- en meetfuncties aan een bestaand NC-

Importfuncties

kan hierna meteen bewerkt worden.”

programma worden toegevoegd. Ook kan de

Een van de eigenschappen van intuïtieve bestu-

De meeste intuïtieve besturingen blijven, on-

NC-Dialoog-Mix worden ingezet bij vijfassige

ringen is het eenvoudig importeren van DXF-be-

danks de eenvoudige wijze van programmeren,

dialoogprogramma’s zelfs in combinatie met de

standen. Alle afmetingen van een product wor-

toch een bepaalde band houden met de ISO ge-

gereedschapwisseloptimalisatie. Nadat het be-

den automatisch in het programma overgeno-

standaardiseerde G-codes. Bij Style kunnen te-

werkingsvlak in dialoog is gedefinieerd, wordt

men. Aansluitend zijn vaak alleen nog bepaalde

keningen geconverteerd en geprogrammeerd

het NC-programma opgeroepen.

technische data nodig. Hurco kent bijvoorbeeld

worden in ISO. Maar het kan ook andersom.

Zowel Hurco als Style bieden aan klanten de mo-

de WinMax DXF optie. “Hiermee kan tot wel 90

ISO-codes kunnen ingelezen worden en eventu-

gelijkheid om de nieuwste besturing te koppe-

procent in programmeertijd bespaard worden”,

eel aangepast. Eenzelfde functionaliteit zien we

len aan oudere machines. Bij recente modellen

legt Smets uit. “De CAD-gegevens worden inge-

bij Hurco. Onder de naam NC-Dialoog-Mix kun-

gaat het dan alleen om een software-update,

lezen in de besturing en de hele geometrie

nen dialoog en één of meerdere NC-program-

maar bij oudere modellen worden besturings-

wordt met slecht één toets geselecteerd en in

ma’s snel aan elkaar gekoppeld worden. Daar-

computer, -scherm en –software vervangen.

Toekomst Hurco en Style zijn twee fabrikanten die al jaren

Intuïtief volgens Heidenhain

gebruikmaken van intuïtieve besturingssoft-

Heidenhain liet op de Techni-Show 2012 in Utrecht de nieuwste besturing zien voor cyclus- en CNC-draaima-

ware. Omdat er een tekort is aan ervaren CNC-

chines. De ManualPlus 620 besturing was gekoppeld aan een oude AI-draaibank van Hembrug. Deze nieuwe

programmeurs en dit tekort de komende jaren

besturing is geschikt voor draaimachines met hoofdspil, een slede (X- en Z-as), C-as of positioneerbare spil en

alleen maar zal toenemen, komen meer fabri-

aangedreven gereedschap. Met de applicatie Smart.Turn kan een operator snel en effectief aan de draaima-

kanten met vereenvoudigde besturingssoft-

chine programmeren en produceren. Op het scherm is alle informatie met betrekking tot programmeren, be-

ware. Ook de meer bekende CNC-leveranciers

dienen en besturen van de machine te zien. Bij Smart.Turn draait alles om zogenaamde units. Een unit beschrijft

zoals Siemens, Heidenhain (zie kader) en Fanuc

een bepaalde bewerking. In een unit bevindt zich informatie over het gereedschap, de technische gegevens,

komen met low-end besturingen waarop ‘easy

de betreffende bewerkingscyclus, de weg van het gereedschap naar het product en terug, maar ook algemene

to use’ software wordt geplaatst. Toch blijft hier

data zoals veiligheidsafstanden. Al deze parameters zijn overzichtelijk in een dialoog samengevat. Het pro-

nog enige kennis van CNC-programmeren

grammeren in Smart.Turn gebeurt middels het invullen van for-

nodig. Op de jaarlijkse persconferentie van de

mulieren. Er is een overzichtformulier dat inzicht geeft in de ge-

Zwitserse slijpmachinefabrikant Studer, die in

kozen unit. En zijn er alternatieve keuzes, dan geeft de besturing

februari plaatsvond, kwam ook intuïtieve bestu-

deze duidelijk aan. Smart.Turn ondersteunt de units van het voor-

ring ter sprake. Een citaat: “Straks moet de be-

draaien, nadraaien, steken, steekdraaien, draadsnijden, boren,

diening van de nieuwste generaties slijpmachi-

tappen, frezen en speciale units voor programmabegin, -einde en

nes net zo eenvoudig en intuïtief zijn als bij-

nog een aantal andere functies.

voorbeeld van een kopieermachine. Alles grafisch

zonder

de

complexe

CNC-programmeertaal. Mensen met bedie-

invulformulieren (foto: Paul Quaedvlieg)

ningservaring worden immers steeds zeldzamer.”

38

aangegeven,

De ManualPlus besturing van Heidenhain werkt met units en

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

<<<


Leitz Metaalgereedschap Service Dé partner met een passie voor scherpte We halen het gereedschap op en brengen het in topconditie terug! Ons service pakket bestaat uit: – Slijpen van gereedschap – Coaten/hercoaten

– Reparatie van wisselplaatgereedschap – Eroderen van PKD gereedschap – Produceren van specials

– Leveren van nieuw gereedschap

Leitz Service BV Mercuriusweg 5 – Postbus 203 – 2740 AE Waddinxveen metaalinfo@leitz-service.org – www.leitz-service.nl

Witec onderscheidt zich op de markt! Witec heeft onlangs geïnvesteerd in een nieuw 5 assig bewerkingscentrum namelijk de Fehlmann Picomax Versa. Deze zeer nauwkeurige en dynamische machine is voorzien van een magazijn met 250 gereedschapposities. De automatisering verloopt middels een robotcel van Erowa met 65 palletposities. Witec richt zich hiermee op het hogere segment in de verspanende industrie. Witec professionaliseert en positioneert zich in een nieuwe markt, waar moeilijke materialen 5 assig simultaan in mikron bereik kunnen worden bewerkt. Voor meer informatie over deze uitgebreide mogelijkheden, kunt u contact met ons opnemen. Witec Voor al uw fijnmechanisch, nauwkeurig en gecompliceerd draai/frees werk in enkelstuks of series. Witec Fijnmechanische Techniek Mercuriusweg 4 9561 AL Ter Apel

Postbus 25 9560 AA Ter Apel

Tel +31(0)599 58 80 10 Fax +31(0)599 58 80 20

swissmade Email info@witec.nl www.witec.nl


40-41-42-44-45_TN 14-05-12 13:04 Pagina 40

DOOR: PAUL QUAEDVLIEG

Zelf-afbrekende tappen Het Zwitserse bedrijf Patentap heeft tapgereedschap ontwikkeld dat afbreekt als de tap blijft steken in het werkstuk. Bijzonder is dat dit gereedschap afbreekt op een vooraf bekende plaats en dat het met een speciale sleutel alsnog verwijderd kan worden uit het werkstuk. Zonder beschadiging natuurlijk.

kende plaats. En zodanig dat machine, hoofdspil

reedschap worden verwijderd. Het stuk schroef-

en werkstuk niet beschadigen. Bovendien moet

draad blijft daarbij intact en kan met een nieuwe

de afgebroken tap met een tang gemakkelijk te

tap weer verder gesneden worden. De Patentap

verwijderen zijn uit het werkstuk.

biedt als voordeel dat deze tot 100% van de

De tapgereedschappen van Patentap beschikken

standtijd gebruikt kan worden, waarbij conventi-

over een aantal inkervingen waar het gereed-

onele tappen al bij een levensduur van 80% van

schap zal afbreken. De gereedschaphouder, ook

de standtijd voortijdig vervangen worden. De spe-

Patentap kan geleverd worden als een complete set tappen inclusief

van Patentap, heeft een speciale koppeling die tij-

ciale tappen worden dus maximaal gebruikt.

gereedschapopnames, sleutels en ander toebehoren (foto’s:

dens het vastlopen en afbreken van de tap enkele

De speciale tappen zijn overigens van het merk

Patentap/Ertec)

milliseconden opent en alle aandrijf- en aanzetbe-

Manigley, maar worden door Patentap nabe-

wegingen wegneemt. De spindel springt als het

werkt. Hierdoor zijn er veel tapmaten leverbaar.

ware snel terug, waardoor ook de bewerkingsma-

De gereedschapopnames en de toebehoordelen

Een metaalbewerker moet het verspaningsproces

chine niet overbelast wordt.

worden wel door Patentap zelf gemaakt. Paten-

zodanig beheersen dat gereedschappen niet hoe-

Is er eenmaal een tap gebroken, dan kan deze

tap wordt in de Benelux vertegenwoordigd door

ven te breken. Maar iedereen weet ook dat tap-

met behulp van een speciale sleutel uit het ge-

Ertec in Nuenen.

pen de vervelende eigenschap hebben om net in het laatste gaatje van een werkstuk af te breken. De meeste tappen breken af als ze zo’n 80% tot 90% gebruikt zijn qua standtijd. Het verwijderen van een gebroken tap kan een lastig karwei zijn, vooral als deze diep in het kostbare werkstuk zit. Het idee van het Patentap is simpel: als een tap dan tóch moet breken, dan op een vooraf be-

De inkervingen waar het tapgereedschap kan breken

40

Dit diagram geeft aan waar de Patentap afbreekt

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012


40-41-42-44-45_TN 14-05-12 13:04 Pagina 41

T E C H N I S C H

N I E U W S

Hogere draaimomenten ontwikkeld. In vergelijking met de gebruikelijke

tieradius bij de ondersteuning biedt. Bij mo-

stalen uitvoering is de behuizing nu ongeveer

menten vanaf 2.000 Nm is een speciale overbe-

30 procent lichter. Belangrijk is de tandwielcon-

lastingsbeveiliging ingebouwd. Technag, onder-

structie met keramiek-PTFE-coating. Het com-

deel van de Duitse Gedore-groep, is importeur

plete Dremoplus Alu programma omvat lichtge-

van handgereedschappen en is gevestigd in Al-

wicht momentvermeerderaars voor draaimo-

phen aan de Rijn.

menten vanaf 250 Nm bij het kleinste tot 54.000 Nm bij het grootste model. Afhankelijk van het

Zie www.products4engineers.nl

type zijn ze uitgerust met een 1/2” of 3/4” in-

Infonummer: 68572

wendig aandrijfvierkant en 3/4” tot 2½” uitwendig aandrijfvierkant. De overbrengingsverDe nieuwe Gedore momentvermeerderaars zijn

houding varieert van 1:5 tot 1:175. Een reactie-

lichter dan voorheen (foto: Gedore)

arm zorgt voor verlaging van de torsiespanning die tijdens het aandraaien ontstaat. Er kan ge-

Met name voor hoge aanhaalmomenten heeft

kozen worden voor een Z- of L-vormige reactie-

Gedore voor momentsleutels een compleet

arm; de eerste is ideaal voor gebruik in nauwe

nieuw programma van momentvermeerderaars

ruimtes, terwijl de tweede arm een grotere ac-

Grotere revolvercapaciteit De Strippit V20-1225 en Strippit V20-1525 ponsmachines van LVD Company zijn vanaf nu uitgerust met een nieuw ontworpen revolver met 47 stations, waaronder drie automatisch indexeer-

Kwadraatpool-slijpplaten

bare stations van 88,9 mm en vier stations van 50,8 mm. De grotere revolvercapaciteit biedt

Met de Magnos kwadraatpool-slijpplaten van Schunk Intec wordt een productiviteitsstijging van

een hoge flexibiliteit en kortere insteltijd. Elk

200 procent gehaald ten opzichte van de conventionele parallelpooltechniek. Dit grote effect wordt

station kan vormstempels en -matrijzen opne-

mogelijk door het gebruik van bewegende poolverlengingen, die een homogene, vervormingsvrije

men en kan nog verder uitgebreid worden met

spanning garanderen. Hiermee laten zich vlakke werkstukken met betrekking tot vlakheid en even-

indexeerbare multi-tools om de revolvercapaci-

wijdigheid zeer nauwkeurig slijpen. Meervoudige slijpbewerkingen, herhaaldelijk omspannen en

teit en -flexibiliteit verder te verhogen. Snel wis-

het tijdrovende onderleggen is met de Schunk Magnos kwadraatpooltechniek niet meer nodig.

selbare matrijshouders verkorten de omwissel-

Om de hechting van de magneetspanplaten evenwichtig en afzonderlijk aan het respectieve werk-

tijden. Op de ponsmachines uit de Strippit V-

stuk aan te passen zijn deze standaard uitgevoerd met een drukkrachtregeling. Door het raster van

Serie kunnen ook de recentste gereedschap-

32 mm bij 32 mm kunnen ook kleine of smalle stukken vervormingsvrij gespannen worden. Des-

technologieën worden gebruikt, zoals speciaal

gewenst kunnen de kwadraatpoolplaten als aanvullende spanoplossing op al bestaande parallel-

vorm-, wiel-, draadrol en ontbraamgereed-

poolplaten gespannen worden. De monoblockconstructie zorgt voor een hoge stabiliteit en stijf-

schap. De machines uit de Strippit V-Serie zijn

heid, waardoor trillingen worden geminimaliseerd en oppervlaktekwaliteit wordt verbeterd. Voor

uitgerust met een geavanceerde hydraulische

het binnen enkele seconden uitlijnen van het werkstuk kunnen via de in de zijkant aangebrachte

aandrijving, waardoor assnelheden tot 900 sla-

schroefgaten extra aanslagen gemonteerd worden. De kwadraatpool-slijpplaten van Schunk zijn

gen per minuut bij 1 mm centerafstand worden

beschikbaar in twaalf standaardmaten. Bovendien zijn afzonderlijke maten mogelijk.

bereikt.

Zie www.products4engineers.nl

Zie www.products4engineers.nl

Infonummer: 68561

Infonummer: 68595

Bij het slijpen van een werkblad gemaakt van gehard gereedschapstaal 1.2842 (58 +4 HRC) met afmetingen van 600 mm x 355 mm x 44 mm, zal de bewerkingstijd voor plan- en parallelslijpen 66 procent verminderen (foto: Schunk)

Nieuwe machines De Strippit V20-1225 en Strippit V20-1525

Op zoek naar een nieuwe machine? Bezoek www.Products4Engineers.nl

ponsmachines beschikken over grotere revolvers voor meer flexibiliteit (foto: LVD Company)

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

41


40-41-42-44-45_TN 14-05-12 13:04 Pagina 42

DOOR: PAUL QUAEDVLIEG

Lasrobotautomatisering Bosch Thermotechnik in Eschenburg (D) maakt onder meer vaten voor de opslag van warmwater. Deze hebben een inhoud vanaf 120 l. tot en met 3.000 l. De vaten worden steeds vaker gebruikt binnen de zonne-energietechniek en bij verwarmingssystemen met houtpellets. Om de concurrentie vanuit Oost-Europa en Azië voor te blijven investeerde het bedrijf in een automatische lasopstelling van Cloos, waarbij de bodem en deksel automatisch aan de vaten worden gelast. De tijdwinst maakt indruk. De lasinstallatie last gelijktijdig bodem en deksel vast (foto’s: Cloos)

Bosch Thermotechnik last vaten met diameters

lasinstallatie van Cloos lukte het Bosch

Quinto. Deze zijn met een geïntegreerde

van 650 mm, 790 mm, 800 mm en 900 mm. Het

Thermotechniek

te

lasdatacontrole voorzien en zorgen voor

is belangrijk om snel te kunnen omschakelen op

reduceren van 8 uur naar 20 minuten. Tijdens

nauwkeurige lasresultaten. Door gebruik van

een

de productie worden eerst de deksel en de

moderne laseroffline-sensoren van het type

bodem opgespannen. De mantel van het vat,

ICSE-LD wordt de exacte vorm van de lasnaden

inclusief de inwendige verwarmingsbuis wordt

herkend en gemeten. Bij wanddiktes tot 6 mm

via een transportband en shuttle aangevoerd en

worden

nauwkeurig geklemd. Het lassen van een vat

enkeldraadproces nauwkeurig gelast. Er is nog

met een diameter van 650 mm duurt maar 6

een optie om de installatie uit te rusten met de

minuten. De installatie last met twee lasrobots

Cloos-tandemtechniek, waardoor de lassnelheid

van het type Qirox, die volledig in de installatie

verdubbelt. Maar dat heeft alleen zin als de

zijn geïntegreerd. De benodigde lasstroom

overige productieprocessen ook sneller kunnen

komt van de lasstroombronnen van het type

werken. Cloos Nederland is gevestigd in Almere.

andere

diameter.

Met

de

nieuwe

om

de

ombouwtijd

de

HV-naden

met

het

De mantel van het vat, inclusief de inwendige verwarmingsbuis wordt via een transportband aangevoerd

De lassen zijn van constante kwaliteit

42

Met het geïntegreerde toortsreinigingsstation houden de robots hun lastoortsen automatisch schoon

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

MAG-


40-41-42-44-45_TN 14-05-12 13:04 Pagina 43

T E C H N I S C H

N I E U W S

Toegang tot 3D-informatie

Productief

Siemens PLM Software introduceert een nieuw

ducten bevatten steeds meer gegevens, functies

product binnen de Teamcenter-portfolio. Active

en gebruikers, omdat producten steeds com-

tapgereedschap

Workspace is een intuïtieve, visuele en geperso-

plexer worden. Het visualiseren van informatie is

naliseerde omgeving die gebruikers toegang

cruciaal om deze complexiteit te leren begrijpen

biedt tot intelligente 3D-informatie. Hiermee is

- of het nu gaat om tekstuele informatie, een net-

Active Workspace een belangrijke stap in de rich-

werkdiagram van verbonden onderdelen of een

ting van Siemens PLM Software’s High Definition

complex 3D-productontwerp. Active Workspace

PLM (HD-PLM) visie. PLM-oplossingen voor het

biedt eenvoudige tools voor het visualiseren van

ontwerpen, ontwikkelen en produceren van pro-

en navigeren door informatie. Ook kan deze informatie gemakkelijk worden opgeslagen en gedeeld met anderen. Active Workspace is schaalbaar en kan worden gekoppeld aan alle soorten PLM-omgevingen tot een grote verzameling van documenten en complexe 3D-geometrie. De nieuwe oplossing helpt gebruikers om deze complexiteit om te zetten in een concurrentievoordeel door de ingebouwde filtermogelijkheden. Hiermee kunnen gebruikers 3D-data snel visualiseren en deze gegevens combineren met relevante productinformatie. Ook kunnen gebruikers eenvoudig andere teamleden vinden die betrokken moeten worden bij een bepaalde taak of be-

Sandvik Coromant biedt twee basisseries

slissing.

tapgereedschap aan (foto: Sandvik Coromant)

relevante productinformatie met Active Workspace

Zie www.products4engineers.nl

Klanten kunnen bij Sandvik Coromant kiezen uit

(foto: Siemens)

Infonummer: 68596

twee basisseries tapgereedschap: CoroTap ge-

Snel 3D-data visualiseren en combineren met

reedschappen voor optimale productiviteit in elk ISO-materiaal en Spectrum-tapgereedschappen voor goede prestaties in diverse materialen. De

Mechanische pers

CoroTap-serie is speciaal ontwikkeld om bij hogere snelheden schroefdraad te produceren.

F. Hoffmann uit Zwijndrecht introduceert een

hankelijk van de uitvoering minimaal 310 mm en

Nieuwe producten zijn de CoroTap 210 en Coro-

aantal nieuwe Ross C-frame excenterpersen. De

maximaal 530 mm.

Tap 370, die beide geschikt zijn voor het maken

persen zijn uitgevoerd met een halfautomatische

van doorlopende en blinde draadgaten in staal.

slagverstelling en toerentalregeling, waarbij het

Zie www.products4engineers.nl

Het snijkantontwerp en de hoogwaardige coa-

aantal slagen kan variëren. Verder zijn de persen

Infonummer: 68555

ting zorgen voor aanzienlijk lagere axiale krach-

voorzien van een volautomatische centrale sme-

ten en een lager draaimoment. Hierdoor gaat het

ring met controle en smeerolierecirculatie. Af-

snijden soepeler, wordt de oppervlaktekwaliteit

hankelijk van het type hebben de persen een

verbeterd en gaat de standtijd omhoog. De Spec-

vier- of zesvoudige vlakgeleiding. Tot de voor-

trum-serie bestaat uit snijtappen conform diverse

zieningen behoren verder balanscilinders en een

DIN, DIN/ANSI-, ANSI- en ISO-normen voor het

hydraulische breekplaat. De tandwieloverbren-

maken van doorlopende en blinde draadgaten.

ging is uitgevoerd met een pneumatische kop-

Dankzij een geoptimaliseerd spaankameront-

peling. De veiligheidsvoorzieningen omvatten

werp met een constante spaanhoek hebben de

tweehandsbediening volgens CE voor open in-

tappen een goede spaanafvoer. De Spectrum-

legwerk, veiligheidsdeuren en een veiligheid-

serie bevat eveneens een programma vormtap-

eindschakelaar. Afhankelijk van het type heb-

pen; het optimaal ontwerp van de spaankamers

ben de excenterpersen een nominale perskracht

hierin, staat borg voor een laag draaimoment en

van 630 kN tot 3.150 kN. Het arbeidsvermogen

een glad oppervlak van de uiteindelijke schroef-

varieert van 2.100 J tot 24.050 J en het motorver-

draad.

mogen van 4 kW tot 22 kW. De slag van de persen is verstelbaar van 9 mm tot 120 mm voor de

Zie www.products4engineers.nl

lichtste variant en van 18 mm tot 250 mm voor

Ross persen worden met name toegepast voor het

de grootste variant. De vrije hoogte tussen tafel

ponsen van kleine onderdelen in een enkelslag- of

en stoter in het onderste dode punt bedraagt af-

automatische bewerkingscyclus (foto: F. Hoffmann)

Infonummer: 68598

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

43


MTE

BEDFREESMACHINES EN FLOORTYPE FREESMACHINES Een jarenlange ervaring in de constructie van bedfreesmachines geeft deze superieure machinebouwer de stevige basis voor high tech machines in optima forma. Naast de gangbare bedfreesmachines heeft MTE ook een uitgebreid programma van floortype freesmachines en machines met geテッntegreerde C-as.

UW PROFESSIONELE PARTNER VOOR CNC MACHINES, テ禿適 OP HET GEBIED VAN AUTOMATISERING

PROMAS IS LEVERANCIER VAN O.A. Drehen

mit ...

WWW.PROMASCNC.NL


40-41-42-44-45_TN 14-05-12 13:05 Pagina 45

T E C H N I S C H

N I E U W S

Vlakfrees voor kleinere machines Seco Tools introduceert de Double Octomill 05,

snedediepte bedraagt 3 mm. De snijplaat van de

een vlakfrees voor kleinere machines. Deze effi-

Double Octomill 05 is voorzien van een sterke

ciënte en economische vlakfrees is leverbaar in

centrale stelschroef en gleuven die refereren

diameters van 25 mm tot 125 mm. De maximale

met axiale en radiale borgpennen in het freeslichaam. Dit maakt het monteren van snijplaten makkelijker en zorgt voor maximale stabiliteit. De snijplaten zitten onder een hoek van acht

C O L O F O N Metaal Magazine Onafhankelijk vakblad voor ondernemers en leidinggevenden in de metaalbranche, constructeurs en hoofden van technische diensten in industriële bedrijven. Technische, actuele en praktijkgerichte informatie over metaalproductietechnieken. Metaal Magazine is een uitgave van Eisma Industrialmedia en een voortzetting van Metaal en Kunststof. Hoofdredacteur: ing. R. Tomberg Redactie: J. Aalberts, P. Quaedvlieg Bureauredactie: L. Bisselink Vormgeving: ZeeDesign E-mail redactie: redactie.metaalmagazine@eisma.nl Telefoon redactie: +31 088 2944707 Internet: www.metaalmagazine.nl Adres: Informaticaweg 3, NL-7007 CP Doetinchem

graden negatief gepositioneerd in het freeslichaam. Hierdoor is het mogelijk deze dubbelzijdig te gebruiken, terwijl een positieve spaanbreker zorgt voor minder snijkrachten. Seco levert voor de Double Octomill 05 vier snijkantgeometrieën, zodat het gereedschap over een breed scala van materialen kan worden toege-

Uitgave: Eisma Industrialmedia BV, postbus 361, 7000 AJ Doetinchem Directie: E. van Hes, algemeen directeur B. Hoving, financieel directeur G. Tiecken, uitgeefdirecteur Uitgever: H. Meinen

past. Voor toepassingen die een hogere opper-

Marketing: I. Hammerman, tel.: +31 88 2944760

vlaktekwaliteit vereisen, kan een wiper insert

Advertentie-exploitatie: Sales: C. te Nijenhuis, salesmanager buitendienst, tel.: +31 88 2944735, e-mail: c.tenijenhuis@eisma.nl F. Balduk, accountmanager buitendienst, tel.: +31 88 2944741, e-mail: f.balduk@eisma.nl T. Feron, accountmanager binnendienst, tel.: +31 88 2944739, e-mail: t.feron@eisma.nl

met een 3,2 mm facet worden gemonteerd. Zo kunnen voorbewerking en afwerking in één keer gerealiseerd worden. De nieuwe Double Octomill 05 van Seco Tools is ook

Zie www.products4engineers.nl

geschikt voor kleinere machines (foto: Seco Tools)

Infonummer: 68468

Traffic: ZeeDesign, tel.: (0517) 531672, fax: (0517) 531810, metaal@zeedesign.nl Abonnementeninformatie: Abonneeservice: Postbus 2238, 5600 CE Eindhoven. Tel.: +31 88 2266648 , e-mail abonnement@eisma.nl Abonnementsprijs: € 240 per jaar (excl. 6% BTW) (bij automatische incasso bespaart u € 3 administratiekosten). Dit is bij vooruitbetaling verschuldigd. Abonnementsprijs voor andere landen op aanvraag. Abonnementen kunnen op elk gewenst moment van het jaar ingaan en worden genoteerd tot wederopzegging. Opgave via www.metaalmagazine.nl of via abonnement@ eisma.nl. Opzegging dient schriftelijk en minimaal een maand voor het einde van de abonnementsperiode te geschieden. U ontvangt van ons een schriftelijke bevestiging.

Terugkoppeling Handbediende freesmachine

Bankrelatie: Voor Nederland: Friesland Bank: 29.80.05.298 Voor België: Postcheque Brussel: 000-0007463-91

Tijdens het open huis van Hermle in Gosheim (D) toonde het bedrijf deze H2 horizontale freesmachine

Druk: Scholma Druk b.v.

met handbediening uit 1958. De

©2012 Eisma Industrialmedia BV, Leeuwarden

machine bevindt zich in originele

Algemene Voorwaarden Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of overgenomen in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Uitgever en auteurs verklaren dat dit blad op zorgvuldige wijze en naar beste weten is samengesteld, evenwel kunnen uitgever en auteurs op geen enkele wijze instaan voor de juistheid en/of volledigheid van de informatie. Uitgever en auteurs aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op bedoelde informatie. Gebruikers van dit blad wordt met nadruk aangeraden deze informatie niet geïsoleerd te gebruiken, maar af te gaan op hun professionele kennis en ervaring en de te gebruiken informatie te controleren. Leveringsvoorwaarden, zie www.eismamediagroep.nl

toestand en is in 2010 vakkundig gerestaureerd door de opleidingsafdeling van Hermle. De werkstuktafel heeft een slag van 300 mm in de X-as en een slag van 125 mm in de Y-as. De Z-as heeft een bereik van 285 mm. Alle assen zijn handbediend, hetzij door hendel hetzij door handwielen of een combinatie van beide. De horizontale freesspil heeft een gereedschapopname van het type MK3 en draait tussen de 100 min-1 en 1.300 min-1 (foto: Reinold Tomberg)

www.metaalmagazine.nl jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 5-2012

45


www.mazak.eu

TOGETHER SUCCESS Mazak integreert Dit jaar lanceert Mazak nede e keen averkoop zaM treecnal raaj tiD ongeëvenaarde reeks ewuein nieuwe skeemachines r edraanevëegno van CNC verspanende modellen. en Laser snijmachines in één .nelledom Onze missie? Om uw productiviteit tietivitcudorp wu mO ?eissim eznO verkooporganisatie. op een nieuw niveau te brengen. .negnerb et uaevin wuein nee po De krachtmilieuvriendelijkheid van Mazak is en het kunnen Ergonomie, ne diehaanbieden kjiledneirvueilim ,eimonogrE verhoogde productiviteit technologieën van onze edie zno nde av tietivitcudorp edgoohrev van verschillende machines, bieden een toegevoegde edgeovegeot nee nedeib ,senihcam productiviteit en flexibiliteit waarde, allen met Mazak waarden : verhogen. : nedraaw kazaM tem nella ,edraaw Kwaliteit en Ondersteuning.

.gninuetsrednO ne tietilawK

Het resultaat? Exponentiële groei roovvoor ieorg elëitnenopxE ?taatluser teH uw productiviteit. .tietivitcudorp wu SENIHCAM KAZAM EWUEIN ELLA

ALLE NIEUWE MAZAK MACHINES

eUrOPeaN HeadQUarTerS Yamazaki Mazak Ltd, Badgeworth Drive, Worcester, WR4 9NF T: +44 (0) 1905 755755 F: +44 (0) 1905 755542 e: sales@mazak.be

Yamazaki mazak NederlaNd B.V. Peppelkade 54, 3992 AK HOUTEN T: 030-634 40 30 F: 030-634 40 35 e: sales@mazak.be

www.mazak.eu ue.kazam.www 13245 Adv. Mazak Together MetaalMagazine.indd 1

11/05/12 13:21


Metaal Magazine 5 - 2012