Page 1

01_Cover 18-06-12 11:19 Pagina 1

www.metaalmagazine.nl

metaal Jaargang 50 | 6-2012

M A G A Z I N E

DĂŠ kennisbron voor de metaal

In dit nummer: Tiende pers voor kentekenplaten Tantaal extreem bestendig tegen zuren Onbemand draaien met klauwwisseling Technologiecentrum voor freesbewerkingen Lassen van hogesterktestaal Aerospace Days Spanen breken met hoge drukken Managen van complexiteit Compleetbewerken voor eenvoudig product


www.dymato.nl

DYMATO AAN DE BASIS VAN KWALITEIT

Mitsubishi NA1200 at Dymato Revolutionair en vernieuwend: dat is de nieuwe Mitsubishi NA1200 Essence precisiedraadvonkmachine! De unieke hoogprecieze ‘Tubular Direct Drive’ is namelijk dé technologische innovatie die zorgt voor hogere productiviteit en verbeterde eindkwaliteit in complexe producten. Op basis van deze compleet nieuw ontworpen buisvormige servomotor zijn de effectieve directe asaandrijvingen geïntegreerd in de machineconfiguratie. Onzichtbaar voor het blote oog is deze ‘Tubular Direct Drive’ absoluut onderscheidend in de EDM-scheidingstechniek!

Vo o r e e n u i t g e b r e i d o r i ë n t e r e n d g e s p r e k k u n t u b e l l e n m e t o n z e s p e c i a l i s t e n 0 3 1 8 - 5 5 0 8 0 0

12020142_DYMATO_ADV_230x300_metaalmagazine_4e.indd 1

i nfo @ d y m ato. n l

6/11/12 9:44 AM


03_Inhoud 18-06-12 11:39 Pagina 3

inhoud

juni

nieuws

trie voor de machines en automatiseringsoplos-

4 Frisse kijk op maakindustrie

singen van deze Limburgse machinebouwer

Volg Metaal Magazine op Twitter

5 Centerpunt 6 Sterker en lichter handgereedschap

metaalbewerken 28 Spanen breken met hoge drukken

bedrijvigheid

Hogedrukkoeling is een effectief hulpmiddel

12 Tiende pers voor lijn kentekenplaten

om moeilijk verspaanbare materialen als titaan,

Rijva heeft de tiende pers van Sangiacomo ge-

nikkellegeringen en roestvaste staalsoorten

leverd aan Crest in Raalte. De persen worden bij

effectief te kunnen bewerken

Crest geïntegreerd in complete fabricagelijnen

Onze

tweets

op

Twitter

zijn

een

handige,

voor kentekenplaten van voertuigen

eigentijdse manier om het nieuws in de metaalbranche te volgen. Twitter is een internetdienst

materialen

waarbij

14 Tantaal extreem bestendig tegen zuren

Op http://twitter.com/Metaalmagazine krijgt u een in-

Tantaal wordt door middel van elektrolyse vrij-

druk van onze berichtgeving. Meld u ook aan voor Twit-

gemaakt uit tantaliet- en columbieterts. Zelfs bij

ter en ‘follow’ Metaal Magazine om steeds snel op de

extreem hoge temperaturen is tantaal extreem

hoogte te zijn van het metaalnieuws. Dus twitter met

bestendig tegen de meeste agressieve zuren

ons mee vanaf uw pc of mobiele telefoon.

gebruikers

metaalbewerken

korte

berichtjes

publiceren.

(Advertentie)

18 Onbemand draaien met klauwwisseling

3x

Auto-Cell demonstreerde begin mei hoe een

automatisering

robotcel met automatisch wisselen van klau-

32 PLM: Het managen van complexiteit

wen, gereedschappen en werkstukken een

PLM-software (product lifecycle management)

hoog spilrendement kan bereiken

zorgt ervoor dat alle relevante data op de juiste

op uw deurmat voor maar 25 euro !

plek beschikbaar is. PLM gaat vooral om het

metaalbewerken

managen van complexiteit

20 Technologiecentrum voor freesbewerkingen Mikron in het Zwitserse Ipsach heeft eind april

machine masterclass

haar nieuwe technology center in gebruik ge-

34 Compleetbewerken óók voor eenvoudig pro-

nomen. Hier kan het prestatieniveau van de di-

duct

verse machinetypen in de praktijk worden ge-

Compleetbewerken behoort tot een van de ho-

demonstreerd

gere doelen binnen de metaalindustrie. Want de combinatie van draaien én frezen biedt een

Mail uw gegevens naar abonnement@eisma.nl

aantal cruciale voordelen. Ook voor relatief eenvoudige producten blijkt de aanpak interessant

www.metaalmagazine.nl

metaal Jaargang 50 | 6-2012

Voorpagina: Unisign lanceert manarme 24/7-

M A G A Z I N E

Dé kennisbron voor de metaal

productie bij vooraanstaande toeleveranciers van aluminium structuurdelen aan de vliegtuig-

In dit nummer: Tiende pers voor kentekenplaten Tantaal extreem bestendig tegen zuren Onbemand

verbinden

industrie. De expertise en moge-

draaien met klauwwisseling Technologiecentrum voor freesbewerkingen Lassen van hogesterktestaal Aerospace Days Spanen breken met hoge drukken Managen van

lijkheden van Unisign komen bij

complexiteit Compleetbewerken voor eenvoudig product

22 Lassen van hogesterktestaal (deel 2)

dit project volledig tot zijn recht.

In dit tweede deel zal specifiek aandacht wor-

Unisign levert verticale CNC bewerkingcentra en volle-

den besteed aan de eigenschappen en verwerk-

dige turnkey oplossingen.

baarheid van de quenched en tempered (QT) staalsoorten

metaalbewerken

productnieuws

26 Onbemande robotcel succesfactor aerospace

38 Maximale efficiëntie door automatisch plaat-

De nieuwe ontwikkelingen van Unisign tonen

magazijn

de groeiende aandacht van de vliegtuigindus-

40 Mobiele manipulatie dakgoten jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012

3


04-05-06-07-08-10_Nieuws 18-06-12 11:35 Pagina 4

N

I

E

U

W

S

DOOR: JEROEN AALBERTS

Frisse kijk op maakindustrie Marketeer en kunstenaar Reginald Kruger van FocusFM heeft speciaal voor de maakindustrie een verkort programma ontwikkeld om in één dag een maakbedrijf op scherp te zetten. Met een frisse blik van buiten samen de focus verleggen en ontdekken wat belangrijk is voor het bedrijf en wat beter kan.

Het begint met een vrijblijvend gesprek waarin Reginald Kruger met het bedrijf door middel van de zogenaamde ‘kikkertest’ (zie kader) een beeld krijgt hoe alert de organisatie is en hoe er volgens hem eventueel zaken aangescherpt kunnen worden. Indien tot een sessie wordt besloten kunnen detailafspraken gemaakt worden.

Reginald Kruger van FocusFM zet organisaties op scherp om een betere afstemming te krijgen met de markt

De uiteindelijke sessiedag begint meestal met

(foto’s: FocusFM)

een korte wandeling in de omgeving. Vervolgens gaan de medewerkers en leiding van het bedrijf met Kruger samen analyseren hoe de stand van

van de direct betrokken personen. Hiervoor ge-

zaken is binnen het bedrijf. Het is soms een val-

bruikt Reginald Kruger zijn ‘Krugerblikjes’. Het

kuil om vast te houden aan oude gewoontes.

zijn blikjes met deksels in verschillende kleuren,

Met positieve energie en in harmonie is het de

waarop etiketten geplakt worden met de ge-

kunst om werkwijzen en problemen terug te

spreksonderwerpen. Naast het neutraliseren van

brengen (simplificeren) tot de kern. In een sfeer

onderwerpen zijn de blikjes ook te gebruiken om

van ‘samen’ ontstaat een gevoel van betrokken-

te visualiseren wat er gebeurt in de markt en hoe

heid. Jarenlang hebben bedrijven vaak goed ge-

de organisatie hierop kan reageren. Ook kan een

draaid, maar nu het moeilijker gaat is er be-

buitenstaander als gesprekscoördinator met

hoefte aan een actievere marktbenadering.

humor en de juiste sturing ook de hiërarchische

Van belang voor een sessie is het even loskomen van

Om werkwijzen en/of problemen te bespreken,

drempel egaliseren. Zo komen vaak ook kleine ir-

de dagelijkse hectiek in een ontspannen atmosfeer

is het vaak nodig om deze zaken los te koppelen

ritaties (waar de ‘daders’ zich vaak niet eens van bewust zijn) aan de oppervlakte, en kunnen dan uit de wereld geholpen worden. Kruger heeft veel ervaring in het bedrijfsleven,

Kikkertest

en hij gaat samen met de groep kijken naar een

Met de kikkertest neemt Reginald Kruger van FocusFM de

gezond verdienmodel, de bezieling en positieve

situatie van een maakbedrijf in ogenschouw. De naam

energie, de basis voor commitment, de basis voor

verwijst naar hoe een kikker omgaat met veranderende

scherpe marktbenadering en de basis voor een

omstandigheden. Een kikker die in een bak met heet

betere omzet.

water springt, zal schrikken en er meteen weer uitgaan.

Misschien betekent het anders produceren, mis-

Een kikker die echter in een bak met lauw water zit zal

schien dezelfde technieken inzetten in andere

zich proberen aan te passen indien dit water langzaam

markten. Als het resultaat maar een gezonde si-

warmer en warmer wordt. Als het dan te heet geworden

tuatie oplevert met een gezond verdienmodel

is, is het te laat: de kikker kan er niet meer uit en gaat

De blikjes zijn een middel om onderwerpen te

voor nu en voor de langere termijn. Een een-

dood.

neutraliseren en om mensen vrij te laten denken in

daagse sessie is voor een bedrijf financieel te

oplossingen

overzien.

4

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012


04-05-06-07-08-10_Nieuws 18-06-12 11:35 Pagina 5

C

E

N

T

E

R

P

U

N

T

3 m brede wals buigt tot 250 mm dik Met een driewalsplatenbuigmachine van het type HDR-AS-hy 3000-1600 van de Zwitserse producent Haeusler maakt Plaatwalserij Purmerend uit Wijdewormer cilinders tot een doorsnede van 12 m. De 3 m brede Haeusler platenwals heeft een drukkracht van 1.600 ton Ernst Dirksen Fotografie

op de verwisselbare bovenwals van naar keuze Ø 830 of Ø 550 mm en twee horizontaal verstelbare onderwalsen van Ø 720 mm en kan plaatdiktes aan tot maximaal 250 mm St.52-3N. Door de twee in horizontale richting verstelbare onderwalsen worden de rechte uitloopeinden van het product tot een absoluut minimum beperkt waardoor een op de millimeter

Reinold Tomberg

nauwkeurige egaal ronde cilinder kan worden

r.tomberg@eisma.nl

gewalst.

Hogedruk Hans Breman, Henk Breman en Richard de Gier (v.l.n.r.) bij een grote cilinder

Het lijkt in forse tegenspraak te zijn: in een tijd dat er met

(foto: Plaatwalserij Purmerend/Jac Hanssen)

name in Duitsland veel initiatieven zijn om het energieverbruik van machines fors te reduceren, vragen gereedschapleveranciers in toenemende mate aandacht voor het hogedrukkoelsmeren van de snijkant. Een druk van 70 bar tot 80

Gitaarbody gemaakt met 3D printer

bar is intussen een standaarddruk. Het toevoeren van de hogedrukkoeling geschiedt met een flow van tientallen liters per minuut. Intussen zijn er al proeven met drukken boven de 300 bar bij het bewerken van titaan en in de vakliteratuur vinden we al meldingen van drukken tot 1.000 bar. Je hoeft geen Einstein te zijn om te begrijpen dat 300 bar met een pomphoeveelheid van bijvoorbeeld 80 l/min wat meer energie nodig heeft dan minimaalsmering met een druppeltje olie of droogverspanen. De valkuil is dan om vanuit een soort milieucorrectheid meer te voelen voor droog- of minimaalsmering dan voor hogedrukkoelsmeren. Dat is natuurlijk grote onzin: een gereedschapswerktuig dien je immers te beoordelen op de totaaleffectiviteit van het bewerken en niet op het milieueffect van één functie. Hogedrukkoeling vraagt weliswaar een stevige hoeveelheid energie, maar dankzij die koeling zie je wel langere standtijden van de verspanende gereedschappen. En veel minder kans op gereedschapbreuk omdat de spaanvorm veel beter beheerst wordt. Een behoorlijk voordeel, want een hardmetalen snijkant wordt immers niet door kaboutertjes gemaakt. Daarvoor zijn grondstoffen als bijvoorbeeld wolfraam en kobalt nodig en sinterenergie voor de vormgeving. Eigenlijk is dit het kernvraagstuk: hoe ga je dit als metaalbewerker afwegen als je duurzaamheid wilt omarmen. Er zijn stromingen die stellen dat je uiteindelijk

De body van deze gitaar in ‘Les Paul’ stijl is door ODD uit Auckland (Nieuw-Zeeland) gefabriceerd met een

moet kijken naar de kostprijs per werkstuk. Lijkt ook lo-

sPro 230 SLS 3D printer van 3D Systems. SLS staat voor ‘Selectief Laser Sintering’. Met een 70W CO2 laser

gisch, maar juist uit de gehele discussie rondom duurzaam-

wordt de body opgebouwd met laagjes polyamide (Duraform PA) van 0,1 mm dikte. In de body zelf zit in

heid hebben we intussen ook geleerd dat niet alle wezen-

het verlengde van de hals een blok hout waar de elementen en de brug in zitten. De houtsoort is mede

lijke zaken in geld, in een kostprijs dus, zijn uit te drukken.

bepalend voor de klankkleur. Naast standaard modellen kan ODD ook op maat gitaren bouwen, zowel

Wat is bijvoorbeeld de prijs van een kievit in een wei?

qua vorm als gebruikte hardware www.odd.org.nz (foto: ODD)

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012

5


04-05-06-07-08-10_Nieuws 18-06-12 11:36 Pagina 6

N

I

E

U

W

S

DOOR: JEROEN AALBERTS

Lichter handgereedschap Op de persbriefing van Robert Bosch Nederland die begin juni werd gehouden in Houten stond de redactie van Metaal Magazine even stil bij de gereedschappen. Voor toepassingen in de metaalindustrie zijn er enkele nieuwe machines. Ergonomie en veiligheid nemen verder toe.

GGS 28 LP slijpmachine Eén van de nieuwe machines is de GGS 28 LP Professional. De GGS 28 LP is een rechte slijpmachine van 500 Watt en is op het eerste gezicht een lichtere versie van de reeds bestaande 28 LCE. De machine is ontworpen voor werkzaamheden waarbij hoge veiligheidsnormen gelden

De GGS 28 LP Professional is door zijn lange slijpas geschikt voor moeilijke hoekjes zoals bij dit laswerkstuk

zoals in raffinaderijen, op olieplatformen, in de

(foto’s: Bosch)

kraan- en scheepsbouw en in de tank- en reservoirbouw en is voorzien van een dodemans-

zware (door)slijptoepassingen. Er kan worden

verwerking. Zijn slaghoogte bedraagt slechts

schakelaar. De machine werkt alleen wanneer

gekozen uit een model met een schijf van 180

24 millimeter, wat de trillingen vermindert.

de veiligheidsvoorziening permanent wordt in-

millimeter en een model met een schijf van 230

Dankzij de motor van 670 watt kan de decou-

gedrukt. Door zijn lange slijpas is hij ook ge-

millimeter. Ze wegen respectievelijk 5,5 kg en

peerzaag moeiteloos zaagdieptes tot 25 milli-

schikt voor moeilijk toegankelijke plekken. De

5,6 kg en dat is een gewichtsbesparing ten op-

meter in aluminium en tot 15 millimeter in on-

GCS 28 LP ligt prettig in de hand, heeft lage tril-

zichte van het vorige model van meer dan 10

gelegeerd staal aan. Hierbij biedt de geïnte-

lingswaarden en mede door het geringe ge-

procent. Dit wordt mogelijk gemaakt door de

greerde Constant-Electronic van Bosch ook voor

wicht van 1,6 kilogram is het een comfortabele

nieuwe motor met hoog vermogen en Con-

de bewerking van zwaardere materialen een

machine. Het toerental bedraagt 29.000min-1.

stant-Electronic systeem. Hij is 25 procent korter

hoog vermogen. Daarnaast zorgt de voor me-

Standaard wordt een 6 mm spantang meegele-

in lengte bij een gelijktijdige verhoging van de

taaltoepassingen geoptimaliseerde tweetrap-

verd, maar als accessoire is ook een 8 mm span-

efficiëntie met 25 procent.

spendeling voor een goede controle bij het

tang leverbaar.

Door de toepassing van ontkoppelde hoofd- en

zagen.

zijhandgreep produceert de haakse slijpma-

GWS 26 LVI haakse slijper

chine tot 40 procent minder trillingen dan ma-

De grote 2600 W haakse slijpmachine GWS 26

chines zonder trillingsdemping. Bovendien is de

LVI Professional van Bosch is ontworpen voor

machine eenvoudiger en veiliger te bedienen. De GWS 26 LVI Professional beschikt over een handgreep die 90 graden naar links en 90 graden naar rechts kan draaien. Daardoor kan de machine vooral bij het doorslijpen van materialen comfortabel worden vastgehouden en veilig worden gehanteerd. Dit wordt nog eens extra ondersteund door de softgrip op de handgreep van de machine. Verder heeft de slijper een terugslagstop, een tegen verdraaien beveiligde beschermkap en een herstartbeveiliging.

Begin dit jaar zijn de kleine(re) slijpmachines gemoderniseerd, nu is de grote broer vernieuwd. De GWS 26-180/230 is 0,8 kg lichter dan zijn

GST 25 Metal decoupeerzaag

De GST 25 Metal decoupeerzaag heeft een

voorganger en dankzij ‘Vibration Control’ zijn er tot 40 procent minder

De GST 25 Metal Professional decoupeerzaag

vermogen van 670 W en heeft een zaagdiepte tot

trillingen

voldoet aan de specifieke eisen van de metaal-

15 mm in ongelegeerd staal

6

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012


04-05-06-07-08-10_Nieuws 18-06-12 11:36 Pagina 7

K

O

R

T

De Oostenrijkse machinefabriek Andritz uit Graz heeft de aandelen gekocht van de familie Schuler-Voith en is hiermee groot-

Samenwerking KeyTec en ECN

aandeelhouder geworden van persenfabrikant Schuler uit Göppingen (D). Ook bood Andritz aan om de resterende 61,5

ECN heeft een extreem thermo-shock besten-

van het spuitgiettechnologieproces ontwikkeld

procent aandelen te kopen van de overige aandeelhouders.

dig materiaal voor kernfusietoepassingen ont-

voor de productie van wolfraam componenten

(www.schulergroup.com www.andritz.com)

wikkeld dat met spuitgieten wordt vormgege-

voor toepassingen onder extreme warmtebe-

ven. KeyTec en ECN hebben onlangs een licen-

lastingen. Het materiaal is Yttrium gedoteerd.

tieovereenkomst getekend waardoor KeyTec

Met name de ductiliteit, de buigsterkte en de

Valk Welding uit Alblasserdam gaat de

via dit proces hoogwaardige materialen (hoog-

hardheid van het materiaal zijn geoptimali-

visionsystemen voor lasnaadvolging in

smeltend en slijtvast) kan maken en leveren.

seerd, alsmede de rekristallisatie-eigenschap-

haar lasrobotinstallaties voortaan in

ECN heeft een poedermetallurgische variant

pen.

eigen beheer zelf bouwen. Het systeem is onder de naam Arc-Eye tijdens de vakbeurs Vision & Robotics 2012 gepresenteerd. (www.valkwelding.com)

Tijdens een recente bijeenkomst van de Federatie Productie Technologie (FPT) ondertekende Richard Boske, voorzitter van de federatie, de overeenkomst met VNU Exhibition Europe voor de organisatie

van

de

Techni-Show

2014.

(www.fpt-online.nl)

Bij dit conceptcomponent voor kernfusietoepassing zijn twee delen wolfraam met een iets afwijkende

Brammer Nederland en de

samenstelling tegen elkaar aan gespuitgiet (foto: ECN)

zeventien lokale Brammer Servicecenters functioneren per direct als officieel approved Simrit partner.

Stamp Lamp

Het Freundenberg Simrit assortiment omvat niet alleen oliekeerringen en O-ringen, maar ook een breed scala aan seals voor pneumatiek en hydrauliek. (www.brammer.nl)

Ermak heeft haar programma afkantpersen vernieuwd. Deze zijn voortaan leverbaar in een viertal modelseries. De Turkse fabrikant van plaatbewerkingsmachines wordt in de Benelux vertegenwoordigd door Landré uit Vianen en Zaventem (B). (www.landre.nl)

ROVC en het regionale opleidingscentrum Koning Willem I College in ‘s-Hertogenbosch zijn een samenwerkingsverband aangegaan, waardoor het Koning Willem I College vanaf nu de MBO-2 opleiding monteur Koudetechniek aan kan bieden met een uitbreiding op het gebied van elektrotechniek. (www.rovc.nl www.kw1c.nl) De Britse ontwerper Tom Dixon heeft een stoel en een lamp ontworpen voor de Design Week die onlangs in Milaan (I) werd gehouden. Er zijn vijfhonderd stoelen en lampen geproduceerd op een Trumpf TruPunch

Zuidberg Frontline Systems uit Ens heeft onlangs haar

ponsmachine en een TruBend 5130 buigmachine. De beide machines stonden tijdens de productie in een

200.000ste fronthefsysteem verkocht. Op 4 mei werd ter gele-

opstelling in het nationale museum van wetenschap en technologie dat ook in Milaan is gevestigd. De lamp

genheid van deze bijzondere mijlpaal de 200.000ste fronthef in

en de stoel zijn vervaardigd uit 1 mm dik gegalvaniseerd staal. De ‘Stamp Lamp’ is gemaakt van het rest-

Duitsland overhandigd aan Oluf Clausen en Sönke Momsen van

plaatmateriaal dat overblijft bij de fabricage van de stoel (foto: Trumpf)

Peter Clausen Landtechnik in Ost-Bordelum. (www.zuidberg.nl)

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012

7


04-05-06-07-08-10_Nieuws 18-06-12 11:36 Pagina 8

A

G

E

N

D

A

Metaalmanifestaties

Titaandioxide versus opwarming aarde Peter Davidson, een chemisch ingenieur en

hoeveelheden Titaandioxide (TiO2) op 20 km

voormalige adviseur van de Britse regering,

hoogte te gaan verspreiden met ballonnen. In

Kirchheim unter Teck (D)

heeft onlangs een lezing gehouden over het re-

de lezing roept Davidson op om de haalbaar-

Andre@produtec.nl

duceren van de opwarming van de aarde. Zoals

heid en de effecten van dit project te onderzoe-

bekend beperken aswolken van vulkanen de

ken, om een oplossing achter de hand te heb-

hoeveelheid zonlicht die onze atmosfeer op-

ben indien in de nabije toekomst de opwarming

warmt. Dit kan gesimuleerd worden door grote

van de aarde te grote vormen aanneemt.

4 t/m 6 juli Technology Week Makino

4 t/m 6 september Metavak Hardenberg Hardenberg

www.evenementenhal.nl Volgens Peter Davidson kunnen

4 t/m 6 september

enorme ballonnen, voortgesleept

TIV Hardenberg Hardenberg www.evenementenhal.nl

door grote oceaanschepen de

13 september

materiaal wordt door middel van

Titaandioxide verspreiden. Het

hogedrukpompen opgevoerd door

Hydrauliek Symposium Ede

de leiding waarmee de ballon vast

info@hydrauliek.nl

zit (foto: IChemE)

10 t/m 15 september IMTS 2012 Chicago (USA)

www.imts.com

18 t/m 22 september AMB 2012 Stuttgart (D)

www.messe-stuttgart.de/amb

2 t/m 5 oktober Industriële week 2012 Utrecht

www.industrieleweek.nl

9 t/m 11 oktober

‘Roboforming’

Surface 2012 ’s-Hertogenbosch

www.surfacevakbeurs.nl

In het wetenschappelijke magazine van de Ruhr Universität in Bochum

10 t/m 12 oktober Comsol Conference Milaan (It)

www.comsol.eu/conference2012

(D) staat een procedé beschreven om prototypes van plaatstaal te maken zonder matrijs. Daarbij wordt op een in een frame

23 t/m 25 oktober Parts2clean Stuttgart (D)

opgespannen plaat aan beide zijden door twee

www.parts2clean.com

gereedschapstukken op dezelfde

23 t/m 27 oktober

plaats druk uitgeoefend. De

EuroBlech 2012 Hannover (D)

www.euroblech.com

6 t/m 8 november NIL Verbindingsweek Gorinchem

www.evenementenhal.nl/gorinchem

gereedschapstukken zijn geplaatst in twee identieke robots die exact dezelfde beweging uitvoeren aan de hand van een CAD-ontwerp. Door tijdens de beweging te variëren in de krachten die de twee

Zie ook de meer uitgebreide

robots uitoefenen ontstaat op het

agenda op de site van Metaal Magazine:

‘contactvlak’ vervorming. De

www.metaalmagazine.nl

krachten worden voortdurend gemeten en indien nodig aangepast. Zo ontstaat een werkstuk met een nauwkeurigheid van meer dan 90 procent ten opzichte van het ontwerp met een plaatdikte van 0,3 mm tot 0,6 mm (foto: Ruhr Universität Bochum)

8

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012


In harmonie naar topprestaties Uitval van machines kost geld. Gemiddeld gaat er teveel tijd verloren aan het herstellen van fouten in het productieproces. TRUMPF gaat voor een serviceverlening op maat en introduceert daarom het World Class Partner Programma. Hiermee kunnen we klanten “beschikbaarheid op maat” aanbieden. Dat doen we aan de hand van vier (partnership)modellen waarbij beide partijen precies weten wat van elkaar verlangd wordt. Bel vandaag nog voor “beschikbaarheid op maat”.

TRUMPF World Class Partner Programma: beschikbaarheid op maat T R U M P F N e d e r l a n d B . V. P o s t b u s 8 3 7 7 5 5 0 AV H e n g e l o Te l : 0 7 4 - 2 4 9 8 4 9 8 F a x : 0 7 4 - 2 4 3 2 0 0 6 e - m a i l : i n f o @ n l . t r u m p f . c o m w w w. n l . t r u m p f . c o m

MM_IN HARMONIE....indd 1

08-03-2012 09:10:03


04-05-06-07-08-10_Nieuws 18-06-12 11:37 Pagina 10

M

A

R

K

T

I

M

P

U

L

S

Kersten Europe uit Wanssum heeft een profielbuigmachine

Final touch

laten ontwikkelen: de R15S. Deze heeft een maximale buigcapaciteit van koude profielbuigingen van 800 mm over de sterke zijde en 1.000 mm over de zwakke zijde. Nog voordat de R15S was geïnstalleerd had Kersten Europe al diverse opdrachten ontvangen onder

voor andere

zware profielbuigingen

zoals

HEA800 over de Xas, buis Ø508x40 mm en zelfs buis Ø610 x 20 mm. (www.kersteneurope.com)

Jan Veenhuis Machinefabriek uit Raalte gaat complete bakken en onderframes voor haar kiepwagens aflassen op een lasrobotinstallatie. Valk Welding uit Alblasserdam heeft daarvoor een systeem geleverd bestaande uit een langsverplaatsing op drie ko-

De laatste bewerking aan een Durostone ondersteuningsring voor de wikkelingen van een generator. De met

lommen, een Panasonic lasrobot

glasvezelversterkte kunststof Durostone wordt door zijn lage soortelijk gewicht, goede elektrisch-isolerende

aan een dwarsverplaatsing en een

eigenschappen, mechanische sterkte en hittebestendigheid veel toegepast in de elektrotechniek (foto:

vrij programmeerbare manipula-

Röchling)

tor. De installatie heeft een nuttig bereik van 11 m in de lengte, 6,4 m in de dwarsrichting en 3,7 m in de hoogte. (www.jan-veenhuis.com www.valkwelding.com)

Biezepol

Mobiele robotmanipulator

Me-

taalbewerking in Heerjansdam heeft een VDF vlakbed draaibank 630 DUS van

MAG

Boehringer

in

gebruik genomen. De draaidiameter bedraagt 630 mm en de draailengte 2.000 mm. De machine is voorzien van de nieuwe Siemens 840D SL besturing en is geleverd door De Ridder uit Best. (www.biezepol.nl www.ridder.net)

Machinefabriek van de Pol & Pleysier uit Genemuiden heeft voor het grote en zwaardere werk een Geminis GT5 G2 draaibank in gebruik genomen. De GT5 G2 is geleverd door Bendertechniek

10

uit Veenendaal en heeft

Tijdens de beurs Vision & Robotics 2012, die begin juni in Veldhoven werd gehouden, viel deze Kuka

een draaidiameter van

YouBot op. De YouBot is volgens Kuka het ideale robotplatform voor het leren programmeren van

1.200 mm en de afstand

robots. De robot is voorzien van Linux-software en heeft een open source controller met open interfaces.

tussen de centers be-

Verder heeft de robot een vijfassige manipulator en kan het platform omni-directioneel bewegen. Deze

draagt

mobiele educatierobot werkt onder andere volgens het Brics concept. Dit door de Europese Commissie

6.000

mm.

(www.bendertech-

gesteunde project voorziet in softwarematige bouwblokken voor toekomstige robotapplicaties. De

niek.nl www.vandepo-

YouBot is vooral bedoeld voor universiteiten en andere opleidingsinstituten die zich bezighouden met

lenpleysier.nl)

robotics en aanverwante technieken (foto: Paul Quaedvlieg)

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012


Het doel bevindt zich voor u. Het maakt niet uit of uw kwaliteitscontrole zich richt op nauwkeurigheid, flexibiliteit of productiviteit. Alle wegen leiden naar de Leitz Reference meetmachines. Deze allrounder biedt u een hoge nauwkeurigheid en maximale snelheid zowel in de meetkamer als in de productie. Zelfs voor kleinere budgetten! www.hexagonmetrology.nl www.leitz-metrology.com

Stabiel frezen met een hoog vermogen

Met de bedfreesmachines van Kiheung De bedfreesmachines van de Koreaanse fabrikant Kiheung bieden een ongeĂŤvenaarde stabiliteit en hoog verspanend vermogen. Met mogelijkheden voor een vaste of indexeertafel, vaste of traveling column en diverse opties kan iedere machine optimaal op uw specifieke wensen worden afgestemd. 0229 54 24 85 - info@dormac.nl - www.dormac.nl

Altijd een passende oplossing voor uw verspanende productie


12-13-Crest 18-06-12 11:41 Pagina 12

DOOR: JAN OONK

Tiende pers voor lijn

kentekenplaten

De fabricagelijn voor kentekenplaten bij Crest in opbouw, met op de voorgrond de pers van Sangiacomo (foto’s: Jan Oonk)

Het is een markante mijlpaal, de tiende pers van Sangiacomo die Rijva heeft

De fabricagelijnen voor kentekenplaten zijn een voorbeeld van de speciaalmachines waarmee

geleverd aan Crest in Raalte. De persen worden bij Crest geïntegreerd in complete

Crest wereldwijd furore maakt. De eerste stap van zo’n lijn bestaat uit een laminator, waar de

fabricagelijnen voor kentekenplaten van voertuigen, in dit geval bestemd voor

van een haspel afgewikkelde metaalband van laminaat wordt voorzien. Meestal wordt alumi-

Mexico. Volgens directeur Jos Reimert zijn de persen van Sangiacomo geknipt voor

nium toegepast, maar in het geval van de lijn voor Mexico gaat het om staal. Het laminaat

deze toepassing.

12

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012

wordt, voordat het wordt aangebracht, licht op-


12-13-Crest 18-06-12 11:41 Pagina 13

B E D R I J V I G H E I D

gerekt tot de juiste afstand tussen de voorbe-

voorbeelden die Reimert noemt zijn machines

drukte landenaanduiding. Vervolgens kan (af-

voor het produceren van plakkers en stickers op

Crest, Raalte

hankelijk van het land van bestemming) de ge-

een laminaatondergrond door middel van rote-

Van de totale omzet van Crest in Raalte wordt 90 procent

lamineerde band door een hologrammachine

rend stansen, voor het lamineren van digitaal

bereikt via export. De klantenkring strekt zich daarbij uit

worden geleid, voordat op de pers de vormge-

bedrukte verkeersborden en voor de productie

over de hele wereld, tot in India, de VS, Mexico, Brazilië

ving plaatsvindt en de platen worden uitgesne-

van oprolbare e-readers. Belangrijke afzetmark-

en Australië. Op een personeelsbestand van 25 medewer-

den.

ten zijn onder andere de grafische, automotive

kers telt Crest zeven engineers, om voor klanten de opti-

Het gaat hier om een standaard C-frame excen-

en semiconductor-industrie, alsmede de signwe-

male oplossingen te ontwikkelen. In de kennis en de be-

terpers van 500 kN (50 ton) met een nauwkeu-

reld en converting industrie.

heersing van de processen ligt volgens Jos Reimert de

rige zesvoudige stotergeleiding, zij het met en-

Crest heeft in eigen huis de beschikking over

kracht van Crest. “Wij verkopen oplossingen en complete

kele aanpassingen die samen met Rijva in Vaas-

alle disciplines die bij de ontwikkeling en bouw

concepten. Daarbij zijn we bovendien heel flexibel.”

sen zijn doorgevoerd. Bij Crest is gekozen voor

van de lamineermachines om de hoek komen

Voor meer informatie zie www.crest.nl.

de persvariant met tandwieloverbrenging,

kijken. Dat strekt zich uit van de mechanische

waarbij de snelheid is teruggebracht van 120

bewerkingen (draaien, frezen, zagen en lassen)

slagen per minuut tot 70 slagen per minuut. Jos

tot en met de ontwikkeling van de elektroni-

Reimert: “Dat is nodig om het tempo van de

sche systemen en de besturingssoftware. “Het

Om tot een optimaal resultaat te komen werkt

pers aan te laten sluiten op die van de andere

lamineren van een folie op een substraat is een

Crest nauw samen met alle spelers in de keten,

onderdelen van de lijn.” Omdat de overbren-

complex samenspel van diverse factoren”, stelt

van foliefabrikanten en elektronicaleveranciers

gingskracht van het vliegwiel daardoor afneemt

Reimert vast, die daarbij ondermeer refereert

tot en met de eindproducenten in de diverse

is de pers uitgerust met een wat zwaardere

aan de foliesoort, de kwaliteit en hardheid van

sectoren.

motor van 5 kW, waar dat standaard 3 kW is.

het walsrubber en zaken als temperatuur, wals-

Voor de installatie op locatie en het onderhoud

Ook de tafel is aangepast, in die zin dat een ga-

druk en snelheid. Met name de rubberwalsen

van de productiemachines beschikt Crest over

tenpatroon is aangebracht dat is afgestemd op

zijn een kritisch element en het afdraaien van

een eigen serviceafdeling. Met name de com-

dat in de kentekenplaten. Op die manier kan

de stalen walskernen wordt daarom conse-

plexere en duurdere lijnen worden op afstand

het uitgestanste afval (voor schroefgaten met

quent in eigen huis uitgevoerd. “Daarmee staat

bewaakt met behulp van een laptop met re-

name) direct worden afgevoerd. Aan de norma-

of valt de kwaliteit van het lamineerproces.”

mote control en een Skype-verbinding, zodat de besturing van een machine vanuit Raalte kan

C-frame met zesvoudige stotergeleiding

worden overgenomen en problemen op afstand kunnen worden geanalyseerd.

<<<

liter gesloten achterzijde is in de Crest-uitvoering een deur aangebracht om de pers toegankelijk te maken voor het aanbrengen van uitstootcilinders en het onderhoud daarvan. Als belangrijke aanvulling noemt Reimert eveneens de PLC-besturing waarmee de complete lijn wordt aangestuurd. Cruciaal daarbij is een extra sensor die de positie van de ram registreert. “De pers loopt continu en de sensor zorgt ervoor dat de rest van de lijn daarop wordt afgestemd, van de aanvoer van de band tot de uitstoot van het product. Zodat er nergens iets spaak kan lopen.” Overigens blijft de teller niet steken op tien, zoveel is al duidelijk. Een elfde productielijn en dus een elfde pers zijn inmiddels in bestelling, laat Reimert weten.

Oprolbare e-readers Als machinebouwer richt Crest zich met name op foliegerelateerde productielijnen, waarbij lamineer-, snij- en positioneertechnieken om de hoek komen kijken. Dat varieert van eenvoudige toepassingen als het aanbrengen van beschermfolies op posters tot hoogwaardige uitdagingen als de productie van elektronische

Directeur Jos Reimert: “Het lamineren van een folie op een substraat is een complex samenspel van diverse

glasplaten voor röntgenapparatuur. Andere

factoren”

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012

13


14-15-16-Tantaal 18-06-12 11:42 Pagina 14

DOOR: KO BUIJS (INNOMET)

Tantaal extreem bestendig tegen zuren

Productie van tantaal halffabrikaat bij Silmet in Estland. Na het gieten en uitkristalliseren in een ingot, wordt het tantaal in â&#x20AC;&#x2DC;wafersâ&#x20AC;&#x2122; geknipt die naar de eindgebruiker gaan. Het tantaal dat Silmet produceert wordt ingezet als legeringselement (foto: www.resourceinvestor.com)

Tantaal is een metaal dat qua naam is afgeleid van het Griekse Tantalos en in de

Tantaal behoort net als titaan en zirkoon tot de reactieve metalen en qua eigenschappen is het

Griekse mythologie is dat de vader van Niobe. Na het ontdekken dacht men

redelijk goed te vergelijken met molybdeen en wolfraam. Tantaal heeft een uiterst resistente

geruime tijd dat niobium en tantaal dezelfde metalen waren. Tantaal wordt door

oxidehuid die voornamelijk bestaat uit Ta2O5 dat ook wel tantaalpentoxide wordt genoemd.

middel van elektrolyse vrijgemaakt uit tantaliet- en columbieterts. Het materiaal

De prestaties van deze oxidehuid is zo extreem goed dat het ook wel vergeleken wordt met

wordt als puur metaal toegepast maar ook wel als tantaallegering. Ook wordt

glas. De reden is dat tantaalpentoxide uiterst moeilijk oplosbaar is met allerlei chemische rea-

tantaal soms toegevoegd als legeringselement in diverse metaallegeringen.

gentia en dat verklaart tevens de uitmuntende corrosiebestendigheid. Bij kamertemperatuur is tantaal bestand tegen vrijwel alle chemische

Vervormbaarheid zelfs nog beter dan zuiver koper

zuren met uitzondering van fluorwaterstofzuur en rokend zwavelzuur. De bestendigheid tegen

14

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012


14-15-16-Tantaal 18-06-12 11:42 Pagina 15

M A T E R I A L E N

hebben ervoor gezorgd dat tantaal op veel uiteenlopende plaatsen gebruikt wordt in de ap-

Beitsen

paratenbouw, de procesindustrie en ten be-

Tantaal kan men het beste beitsen in een mengsel van 9%

hoeve van elektronische componenten. De me-

waterstoffluoride (HF) en 32% salpeterzuur (HNO3) opge-

chanische eigenschappen bij kamertemperatuur

lost in gedistilleerd water bij kamertemperatuur. Voor het

zijn weergegeven in tabel 1.

beitsen dient men het tantaal te ontvetten en na het beit-

De mechanische eigenschappen blijven tot

sen moet het grondig worden gespoeld met gedestilleerd

200ºC goed op peil. De mechanische eigen-

of gedeïoniseerd water gevolgd door drogen. Schone op-

schappen en corrosiebestendigheid zullen sterk

pervlakken zullen betere lasverbindingen opleveren en

gaan afwijken bij toenemende verontreinigin-

geven beduidend minder kans op porositeiten.

gen. Daarom wordt in de praktijk veelal een tantaal kwaliteit gebruikt met een zuiverheid van 99,9 procent en bij deze zuiverheid is het metaal zeer goed vervormbaar en dat zelfs nog beter dan zuiver koper. Vooral de hoge en geStukken van het zwaarmetaal tantaal. Tantaal is een

lijkmatige rek is daar verantwoordelijk voor. De

niet-giftig metaal en kan om die reden goed ingezet

atomaire opbouw van tantaal heeft een kubisch

worden voor prothesen en medische instrumenten

ruimtelijk gecenterd rooster.

(foto: http: //jumk.de)

Tantaal heeft een hoge reactiviteit ten opzichte van zuivere zuurstof, stikstof en waterstof bij

sterke hete alkalische oplossingen is echter ge-

verhoogde temperatuur. Deze reactiviteit ten

ringer. In tegenstelling tot vele andere metalen

opzichte van zuurstof is echter het hoogst. Bij

is tantaal nauwelijks gevoelig voor putcorrosie.

kamertemperatuur is dat de ultieme garantie

Tantaal is een duur metaal met een hoog soor-

dat het metaal zo uiterst passief is. Bij 200ºC

telijk gewicht en het is goed verkrijgbaar in vrij-

gaat deze oxidatie enigszins verder waardoor

wel alle productvormen. Vanwege de hoge prijs

het metaal een gele kleur krijgt. Boven de 400ºC

wordt het meestal als dun tot zeer dun plaat-

neemt de diffusie van zuurstof dermate toe dat

materiaal geleverd.

het metaal blauw gaat kleuren, daarna violet en tenslotte grijs/wit. Dat heeft te maken met de

Eigenschappen

brekingsindex van het invallende licht op de

Tantaal betreft dus een hoogwaardig metaal

aanvankelijk transparante oxidehuid. Boven de

met een soortelijk gewicht van 16,6 gr/cm3 en

550ºC zal binnen een uur een witte poreuze oxi-

Vanwege de hoge prijs van tantaal wordt het veelal

een smeltpunt van maar liefst 2996ºC. De che-

dehuid ontstaan waardoor verder zuurstof door

uiterst dun toegepast. Dit materiaal wordt

mische afkorting is Ta. Tantaal is derhalve een

het metaal kan worden opgenomen. Dit resul-

aangeboden met een puurheid van 99.8% en een

moeilijk smeltbaar materiaal met een aantal

teert in een verbrossing en een toename van de

dichtheid van 16,65 g/cm3 (foto: gd-wholesale.com)

unieke eigenschappen waardoor er enige uit-

hardheid.

eenlopende toepassingen zijn gevonden voor

Dankzij een gunstige elasticiteitsmodulus wordt

ker wordt. In tabel 2 zijn enige fysische eigen-

commercieel gebruik. Zelfs bij extreem hoge

een goede stijfheid van een constructie bewerk-

schappen vermeld. Wat onmiddellijk opvalt is

temperaturen is tantaal extreem bestendig

stelligd. Doordat tantaal geen last heeft van sca-

het hoge soortelijke gewicht en dat is zelfs zo’n

tegen de meeste agressieve zuren. Dankzij deze

ling en ook niet van een neerslag van corrosie-

1,5 keer hoger dan lood. Dat betekent dat men

eigenschap is tantaal ook breder bekend ge-

producten zal dit ten goede komen aan de uit-

nog maar weinig volume in handen heeft als

worden. Daarnaast bezit tantaal goede mecha-

wisseling van warmte. Bovendien is de thermi-

een kilo van dit relatief kostbare metaal wordt

nische eigenschappen en beschikt het over een

sche geleidbaarheid van tantaal ruim twee keer

aangeschaft.

goede thermische geleidbaarheid en onder be-

zo groot als die van titaan en wel drie keer zo

paalde voorwaarden is het goed lasbaar. Omdat

groot als die van zirkoon en roestvast staal. De

Bewerken

het ook duktiel en taai is kan men er ook draad

mate van warmteoverdracht verandert niet

Tantaal is in principe goed mechanisch te be-

en folie van maken. Al deze eigenschappen

omdat de oxidehuid na verloop van tijd niet dik-

werken en in tabel 3 worden enige bewerkingsparameters verstrekt van zowel ongelegeerd als gelegeerd tantaal. Ten aanzien van het draaien,

Tantaal

Ta 2,5W

Ta 10W

Ta 40Nb

is er vaak een duidelijke voorkeur om hardme-

Treksterkte Mpa

276

379

620

310

talen beitels te gebruiken boven sneldraaistaal.

Rekgrens MPa

172

241

482

207

Toch kunnen beide typen prima gebruikt wor-

50

30

30

40

den zonder dat men last heeft van vreeteffec-

Rek % Hardheid Rb Elasticiteitsmodules x103 MPa

35

55

90

35

ten. Voor alle typen geldt dat des te hoger de

179

179

207

152

voeding en snedediepte is des te langzamer de snijsnelheid dient te zijn. Uiteraard dient men in

Tabel 1. Mechanische eigenschappen tantaal en tantaallegeringen

beide gevallen overvloedig snijolie te gebrui-

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012

15

>>>


14-15-16-Tantaal 18-06-12 11:42 Pagina 16

opgave is. Het slijpen van tantaal is een moei-

Atoomnummer

73

lijke opgave omdat de slijpstenen snel dichtlo-

Atoommassa

180,95 g.mol-1

pen met slijpsel. Het beste kan men carborun-

Elektronnegativiteit

dum slijpschijven gebruiken.

volgens Pauling

1,5

Soortelijk gewicht bij 20°C 16,69 gram.cm-3

Forceren en lassen

Smeltpunt

2850°C

Ponsen van tantaal levert geen problemen op

Kookpunt

6000°C

en dieptrekken kan het beste gebeuren met gegloeide plaat. Dieptrekken moet rustig gebeu-

Tabel 2. Enige fysische eigenschappen van tantaal

ren anders levert het te veel koudversteviging op. De hoogte van het product mag net zo

wege de hoge lastemperatuur moeten thoriu-

groot worden als de diameter. Bij grotere defor-

moxide gelegeerde wolfraamelektroden wor-

maties dient men tussen te gloeien. Tantaal is

den gebruikt die puntvorming zijn geslepen. De

ook goed te forceren met forceergereedschap-

beste resultaten behaalt men met het lassen in

Coltan is een erts dat de mineralen columbiet en tantaliet bevat. Het

pen die gemaakt zijn van aluminiumbrons of

een couveuse maar dat betreffen meestal klei-

erts wordt onder andere gewonnen in Afrikaanse landen. Uit coltan

berylliumkoper. Het gebruik van smeermidde-

nere delen. Nadat de couveuse vacuüm is ge-

worden niobium en tantaal gewonnen. De gewapende conflicten die

len is belangrijk alsmede een omtreksnelheid

trokken wordt deze met een lichte overdruk ge-

regelmatig in het grensgebied van Congo-Kinshasa en Rwanda

van ongeveer 90 m/min met vegende bewegin-

vuld met zeer zuiver argon (99,996%). Soms

uitbreken, worden door beide partijen deels met illegale handel in

gen onder lichte druk.

wordt een schermgas gebruikt dat bestaal uit

coltan en bloeddiamant gefinancierd (bron: Wikipedia en

Vanwege de hoge prijs van tantaal wordt het

een mengsel van argon en helium. Ook kan

sonyinsider.com)

veelal uiterst dun toegepast zoals wandikten

men tantaal explosief plateren op een goedko-

van 0,2 mm tot 1 mm. Lassen van dergelijke

per metaal zoals op koolstofstaal en roestvast

ken. Ongegloeid tantaal bewerkt beter dan de

dunne plaat is niet eenvoudig mede vanwege

staal.

gegloeide conditie omdat de oppervlaktehard-

het hoge smeltpunt van tantaal en de gevoelig-

De te lassen delen moeten goed tegen elkaar

heid hoger is. Zodra er een vreeteffect ontstaat,

heid om allerlei gassen in zich op te nemen.

aansluiten omdat anders het metaal wegsmelt

kan men dat verhelpen door de voeding en snij-

Daarom dient men de las en de afkoelende las

in plaats van dat het een versmelting zal geven.

snelheid aan te passen. Boren kan prima wor-

afdoende te beschermen tot de temperatuur

Elektronenstraallassen wordt gebruikt bij dik-

den gedaan met standaard hoge snelheidsbo-

van 260ºC is bereikt. Men versnelt dit afkoelen

kere delen maar dat komt in de praktijk nauwe-

ren en met gebruik van overvloedige snijoliën.

nog wel eens met behulp van koperen koelpla-

lijks voor.

De boorsnelheden bedragen ongeveer 9-12

ten.

m/min. Het aanbrengen van schroefdraad is het

Veel gebruikte lasmethoden zijn weerstandlas-

Toepassingen

beste uitvoerbaar met rolgereedschap omdat

sen, TIG- en elektronenstraallassen hoewel la-

Tantaal en tantaallegeringen bezitten een

het snijden van schroefdraad geen eenvoudige

serlassen ook steeds meer wordt gebruikt. Van-

goede combinatie van eigenschappen waardoor zij ook bijzonder goed geschikt zijn voor hoge temperatuurtoepassingen in inerte en va-

Ta 10W

Ta 40Nb

cuümcondities. Puur tantaal wordt veelal ge-

Tantaal

Ta 2,5W

Sneldraaistaal

Idem als ongele- Idem als ongele- Idem als ongele-

hitteschilden in straalmotoren en in vacuümo-

type M2

geerd tantaal

vens. Andere toepassingen bij hoge temperatu-

bruikt in hoge temperatuurtoepassingen zoals Soort snijgereedschap

geerd tantaal

geerd tantaal

Hardmetaal C2

ren zijn bevestigingsartikelen, smeltkroezen, omhulsel voor thermokoppels, thermowells,

Snijsnelheid

Sneldraaistaal

8-12 m/min

8-12 m/min

18-30 m/min

12-18 m/min

verwarmingselementen, roosters, containers voor vloeibare metalen, enzovoorts. Tantaal is resistent tegen vele vloeibare metalen en zelfs

Voeding

Hardmetaal

12 m/min en

12 m/min en

25 m/min en

tegen speciaal glas.

18 m/min en

sneller

sneller

sneller

Andere toepassingen zijn warmtewisselaars, re-

sneller

actoren, afsluiters, meetflenzen, lining-materiaal en als reparatiemateriaal voor geëmail-

Snedediepte

Voordraaien:

Hetzelfde als bij Hetzelfde als bij Hetzelfde als bij

leerde vaten. Een bekende toepassing zijn tan-

0,2-0,4 mm

tantaal

taal reactorvaten die al vele decennia worden

tantaal

tantaal

Nadraaien:

gebruikt om via absorptie zoutzuur te produce-

0,13 mm max.

ren uit waterstofchloridegas. Daarnaast wordt tantaal gebruikt in apparatuur waarmee insec-

Vorm van het snijgereedschap 0,4-1,5 mm

0,38-2,5 mm

0,38-2,5 mm

0,5-2,5 mm

ticiden, explosieven, hoogwaardige chemicaliën

Vrijloophoek 5º

Vrijloophoek 5º

Vrijloophoek 5º

Vrijloophoek 5º

en farmaceutische producten worden gemaakt.

Neusradius:

Neusradius:

Neusradius:

Neusradius:

Bovendien treft men tantaalwaaiers aan in zwa-

0 mm

0,1-0,8 mm

0,1-0,8 mm

0,1-0,8 mm

velzuurpompen, als spindoppen voor de productie van synthetische vezels en lasimplantaten

Tabel 3. Bewerkingsparameters tantaal en tantaallegeringen

16

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012

ten behoeve van het menselijk lichaam.

<<<


Universeel en doeltreffend Rondslijpen met GRINDOR® speed uit de Lean Selection • Breed gebruikspallet voor kleine en middelgrote series • Kostengunstige oplossing voor uitwendig hoge snelheidsrondslijpen • Hoogste verspaningsmogelijkheid en beschikbaarheid

Erwin Junker Maschinenfabrik GmbH Junkerstraße 2 77787 Nordrach, Germany www.junker-group.com

18.-.22.09.2012

Halle 8, Stand 8C70

Biedt Afrika kansen voor Nederlandse ondernemers?” Agentschap NL helpt ondernemers hun weg te vinden in ontwikkelingslanden. Eet u wel eens een broodje hamburger? Grote kans dat het sesamzaad erop afkomstig is van Dipasa. Directeur Marcel Keizer: “Een gedreven ondernemer kan veel bereiken. Zinvolle ontwikkelingssamenwerking staat of valt met werkgelegenheid en kennisoverdracht. Agentschap NL heeft ons daarbij uitstekend geholpen, zowel met kennis als met financiering.” Lees het verhaal van Dipasa en ontdek wat Agentschap NL voor u kan betekenen.

www.agentschapnl.nl/ ondernemeninontwikkelingslanden

Marcel Keizer, directeur Dipasa Europe B.V., Enschede


18-19-Autocel 18-06-12 11:43 Pagina 18

DOOR: REINOLD TOMBERG

Onbemand draaien met

klauwwisseling Een automatische klauwwisseling maakt een manarme 24/7-draaiproductie mogelijk voor de Duitse toeleverancier Lidu. Auto-Cell demonstreerde begin mei hoe een robotcel met automatisch wisselen van klauwen, gereedschappen en werkstukken een hoog spilrendement kan bereiken.

Het lijkt de omgekeerde wereld: een Nederlandse systemintegrator die een draaicel voor het bewerken van kleine series ontwikkelt, bouwt en uitlevert voor en aan een Duitse toeleverancier. Twee vraagtekens: kleine series bewerken dat doen tóch Nederlandse metaalbewerkers terwijl de Duitse toeleverindustrie gespecialiseerd is in grotere series van de automotive-industrie? En wij kopen onze machines tóch in Duitsland? Niet dus: Auto-Cell uit Almelo

De OTC robot in de draaicel van Lidu bezig met het wisselen van de klauwen voor de klauwplaat van de

heeft aan Lidu in Dülmen (D) een turnkey-draai-

draaibank. Het magazijn voor de klauwen bevindt zich boven het DMG draaicentrum (foto’s: Reinold Tomberg)

cel uitgeleverd die economisch rendabel is voor draaiseries vanaf vijf stuks. “Maar bij repeatorders kan deze cel ook vanaf seriegrootte één

Reusel. Daar werd de cel onder spaan gedemon-

derd: er is niet zoveel dagbladjournaille meer en

worden ingezet”, is de toelichting van directeur

streerd met één draaibank: een DMG beta 1250.

dankzij robotcellen als die van Lidu wordt juist

Jan van der Linden van Auto-Cell bij de presen-

Bij Lidu krijgt deze machine met aangedreven

de continuïteit van het maakproces van de me-

tatie van de draaicel begin mei bij Swabo in

gereedschappen gezelschap van een verticale

taalbranche bevorderd. Werken in de metaal

draaibank. Van der Linden: “De cel van Lidu kan

lijkt tegenwoordig net zo populair te zijn als as-

met deze twee draaimachines in een 24/7-pro-

pergesteken, dus moet de metaalbranche wél

Naadloze koppeling

ductie dezelfde hoeveelheid draaiwerk uitvoe-

automatiseren, anders komt het maakproces in

In een persbericht gepubliceerd door Auto-Cell ter gele-

ren als negen draaibanken in een drieploegen-

de bedrijven tot stilstand. Oftewel: juist auto-

genheid van de presentatie van de beide productiecellen

dienst.”

matisering waarborgt het voortbestaan van de

wordt het belang van een naadloze koppeling tussen ERP,

Als er een dagbladjournalist bij de presentatie

maakindustrie.

CAM en MDR (machineregistratie) benadrukt. Er wordt

in Reusel was geweest, was vervolgens onge-

gewerkt met een flexibele real-time planning en een con-

twijfeld de vraag gesteld hoeveel banen dan

Klauwwisseling

tinue OEE-meting (met ‘Overall Equipment Effectiveness’

wel niet als gevolg van deze cel zouden verdwij-

Dat de cel van Lidu de hierboven genoemde

vanuit MDR). MDR wordt niet alleen ingezet voor stil-

nen. Maar ook hier is de wereld drastisch veran-

productieprestatie kan bereiken komt volgens

standsregistratie, maar ook voor de ordergebonden nacalculatie. Er is dus een real-time orderresultaat zichtbaar.

18

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012

Drie klauwen wisselen in 45 s


18-19-Autocel 18-06-12 11:43 Pagina 19

M E T A A L B E W E R K E N

Met een werkstukgrijper haalt de robot halffabrikaat en bewerkte delen van en naar het

De cel van Lidu is voorzien van werkstuk-, klauw- en gereedschapgrijpers. Kortom een heel

magazijn. Halffabrikaten en werkstukken liggen gepositioneerd in het magazijn

assortiment grijpers om mee te werken

Van der Linden door het hoge spilrendement.

Opvallend bij de draaicel van Lidu is het auto-

zaagde delen worden in een raster op een pal-

“Deze ligt boven de 80 procent. Dat wil zeggen

matisch wisselen van de klauwen van de klauw-

let opgeslagen in een 7,5 meter hoog magazijn.

dat bij een 24/7-productie de spillen van de ma-

plaat. Deze wisseling is nodig omdat Lidu wil

Het magazijn van Lidu is uitgelegd voor 32 pal-

chines meer dan 130 uur per week in actie zijn.”

werken met een onbemande seriewisseling. Bij

lets die geschikt zijn voor een belasting tot 1.250

Die hoge inzetbaarheid resulteert uiteraard in

een overgang van bijvoorbeeld rond 130 mm

kg. In totaal kan het magazijn dus 40 ton opne-

een hoge productie met korte doorlooptijden,

naar rond 90 mm wisselt de robot in de cel au-

men. Die capaciteit is voldoende “om de nacht

maar ook zijn de machines altijd op bedrijfstem-

tomatisch de klauwen. Deze klauwwisseling

door te komen.”

peratuur. “Ze koelen niet meer af en hoeven niet

maakt het mogelijk dat de draaicel het op

Met de vraag waarom er gekozen is voor

meer op te warmen.” Voor procesbeheersing,

lengte gezaagde materiaal vanuit de zagerij

klauwwisseling en niet voor klauwplaatwisse-

cruciaal bij manarm werken, uiteraard ideaal.

zonder nabewerkingen kan verwerken. De ge-

ling is Van der Linden snel klaar: “Dan hadden we twaalf klauwplaten moeten inzetten, reken dat zelf maar uit. Klauwwisseling is veel goed-

Automatische zwaluwstaart

koper en het gaat snel. Drie klauwen wisselen

Tijdens de open dagen van Auto-Cell werd ook een productiecel met een vijfassig bewerkings-

we in 45 seconden.”

centrum in opbouw getoond. Deze cel voor het bewerken van kleine series gaat werken bij

De OTC robot in de cel, met een handlingcapa-

Swabo in Reusel. Bijzonder is dat deze cel ruw uitgangsmateriaal accepteert, dus materiaal dat

citeit van 210 kg, verricht een aantal taken: het

na het zagen geen andere voorbewerking heeft ondergaan. Om het materiaal te kunnen op-

al genoemde klauwwisselen, maar ook gereed-

spannen in een machineklem is deze cel voorzien van een ‘tailmaker’. Dit is een voorziening

schap- en werkstukwisseling. Daartoe kan de

waarmee de spil van het bewerkingscentrum

robot automatisch grijperwisselen. Voor ge-

op de zij- of kopkant van een halffabrikaat een

reedschapwisselen zijn twee typen grijpers be-

zwaluwstaart freest die nodig is voor de op-

schikbaar. Een gereedschapgrijper haalt het ge-

spanning. Na het bewerken wordt als slotbe-

reedschap op vanuit het magazijn en brengt

werking deze zwaluwstaart met een zaagfrees

deze naar een tussenmagazijn bij de machine.

losgefreesd van het eigenlijke werkstuk. De cel

Een tweede grijper wisselt de gereedschappen

van Swabo kan als uitgangsmateriaal gezaagd

tussen de revolver en het tussenmagazijn. <<<

materiaal verwerken in het diameterbereik van 50 mm tot 200 mm met een maximale lengte van 250 mm. In het magazijn van de cel zijn 126 posities beschikbaar voor uitgangsmateriaal. Tevens twintig palletposities voor pal-

De bewerkingscel van Swabo in opbouw. Een

Fotoreportage

lets van 650 mm x 650 mm en 120 gereed-

OTC robot verzorgt de handling van

Op onze site metaalmagazine.nl hebben

schapposities als aanvulling op de zestig ge-

werkstukken, gereedschappen en pallets van en

we een fotoreportage opgenomen van

reedschappen in het gereedschapmagazijn van

naar de verticale vijfassig Toyoda

ons bezoek aan de open dagen van Auto-

het bewerkingscentrum.

bewerkingscentrum

Cell bij Swabo in Reusel.

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012

19


20-21-Mikron 18-06-12 11:48 Pagina 20

DOOR: JAN OONK

Zwitsers technologiecentrum voor

freesbewerkingen

Eind april heeft Mikron in Ipsach (CH) haar nieuwe technology center in gebruik genomen. Hier kan het prestatieniveau van de diverse machinetypen in de praktijk worden gedemonstreerd en de verschillende opties waarmee ze kunnen worden uitgerust. Zoals het nieuwe ITM-systeem, dat tijdens de jongste Techni-Show de platina Innovatie Award in de wacht sleepte.

ITM staat voor Intelligent Tool Measurement en het gaat hier om een optisch meetsysteem waarbij de verspanende gereedschappen op volle rotatiesnelheid worden gecontroleerd op vorm en lengte met behulp van een CCD-camera. Het feit dat het gereedschap op deze manier volledig in beelden wordt gevangen biedt de mogelijkheid om te corrigeren voor de storende invloeden van spanen, druppels emulsie of andere verontreinigingen. “Dat maakt de

Een impressie van het nieuwe technology center van Mikron. Naast demonstratieruimte fungeert het ook als

controle op het gereedschap vele malen nauw-

onderzoeks- en opleidingscentrum (foto: Jan Oonk)

keuriger dan een taster of een laserbundel”, aldus salesmanager Mike Onida van de Beneluxvestiging van GF Agie Charmilles in Lomm. Hij

Statische massa

lijke acceleraties mogelijk te maken zonder dat

noemt daarbij meetwaarden binnen 1 microme-

Het ITM-systeem wordt in Ipsach gedemon-

de nauwkeurigheid geofferd wordt (op dat

ter in de Z-richting haalbaar.

streerd op een HSM 400 U LP bewerkingscen-

punt heeft Mikron een naam hoog te houden)

Die meetnauwkeurigheid is relevant omdat de

trum, een representant uit de high speed mil-

is een hoge stabiliteit een voorwaarde. De ver-

machinebesturing daarop wordt aangepast. Op

ling range van Mikron met een toerental van

houding tussen statische en bewegende massa

die manier wordt ook een nauwkeuriger af-

42.000 min-1. Het zijn machines met lineaire en

bedraagt op de HSM-machines dan ook 20:1.

stemming mogelijk tussen opeenvolgende

directe aandrijvingen (LP staat voor linear per-

Bovendien is sprake van een volledig gesloten

freesbewerkingen. Voordeel is eveneens dat

formance), waarbij alles in het teken staat van

frame uit polymeerbeton, een materiaal dat is

kleine frezen met diameters vanaf 0,2 mm op

een zo groot mogelijke dynamiek. Dat blijkt bij-

gekozen vanwege zijn hoge trillingsdemping en

deze manier gecontroleerd kunnen worden,

voorbeeld ook uit de ijlsnelheden van 60 m/min

lage uitzettingscoëfficiënt.

waar de laser het af moet laten weten.

2

en de versnelling van 1,7g (17 m/s ). Om derge-

Vanwege de hogere dynamiek vindt de kantelbeweging van de draai/kanteltafel op de HSM-

Focus op vijfassig en hoog toerental

machines plaats rond de B-as. “Door de schuine ophanging van deze draai/kanteltafel wordt

20

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012


20-21-Mikron 18-06-12 11:48 Pagina 21

M E T A A L B E W E R K E N

een groter draagvlak bereikt, terwijl de door-

den de verspaningsparameters automatisch

buiging geringer is”, vult Onida daarbij aan.

daarop aangepast.

Overigens staat er in het technology center ook een XSM-machine, waarbij het toerental reikt

High productivity

tot zelfs 52.000 min-1 en de ijlsnelheid tot wel

Daarnaast staan in het technology center nog

100 m/min.

drie machines opgesteld (in verschillend formaat) uit de ‘high productivity machining’

APS en OSS

range van Mikron. Daaronder de HPM 800 U

De HSM 400 U LP in het technology center is

HD (800 mm x 800 mm x 850 mm), die met een

naast het ITM-systeem ook uitgerust met allerlei

toerental van 20.000 min-1, een ijlsnelheid van

andere ‘smart machining’ opties die Mikron

60 m/min en een versnelling van 1g overigens

biedt, zoals ITC (Intelligent Thermal Control),

al dicht in de buurt komt van de status van

APS (Advanced Process System), OSS (Operator

HSM-machine. Geen toeval, blijkt uit de toelich-

Support System), PFP (Power Failure Process) en

ting van Onida. “Dit is een ideale machine voor

Kinematic Optimations.

situaties waar soms ook HSM-bewerkingen om

Bij APS gaat het om een versnellingssensor

de hoek komen kijken, maar waarvoor de aan-

waarmee het vibratieniveau tijdens het bewer-

schaf van een aparte HSM-machine niet renda-

kingsproces zichtbaar wordt gemaakt. Onida:

bel is.”

“Het kan worden gebruikt als beveiliging, maar

Vanwege het accent op productiviteit en het

ook als analyse-instrument om het verspanings-

hogere krachtenniveau dat daarmee gepaard

Draai/kanteltafel op de HSM 400 U LP, vanwege de hogere dynamiek

proces te optimaliseren. Het wordt meteen dui-

gaat is de HPM 800 U HD uitgerust met een sta-

met B-as (foto: Jan Oonk)

delijk of de verspaning qua voedingssnelheden,

biele en gekoelde draai/kanteltafel met schou-

snijdiepte en toerentallen in het juiste gebied

derophanging (ofwel een A- en C-as). Dat geldt

plaatsvindt en deze informatie kan ook worden

overigens niet voor de kleinere HPM 450 U,

Dure frank

gebruikt bij het selecteren van de meest ge-

waar het lagere werkstukgewicht nog een B-as

Het nieuwe technology center van Mikron in Ipsach ligt

schikte gereedschappen.”

toelaat. Overigens haalt deze machine ook nog

op een steenworpafstand van het productiebedrijf in

OSS is een systeem waarmee de operator een

een toerental van 20.000 min-1. Om het tempe-

Nidau. Bij de opening benadrukte directeur Berhard Iseli

optimale afweging kan maken tussen verspa-

ratuureffect van de hogere vermogens te com-

nog eens dat Mikron zich in versterkte mate richt op het

ningscapaciteit, nauwkeurigheid en oppervlak-

penseren worden de spindels van de HPM-ma-

high-end segment van de markt, waar hoge productiviteit

tekwaliteit, afhankelijk van de complexiteit en

chines intern gekoeld met olie, tot aan de ge-

en nauwkeurigheid samenkomen. Dat betekent automa-

de eisen die de klant stelt aan een product. Door

reedschapopname. De samenstelling van het

tisch een steeds zwaarder accent op vijfassige bewer-

in een driehoek met de genoemde elementen

polymeerbeton is afgestemd op het hogere tril-

kingsmogelijkheden en hoge toerentallen. Mikron con-

als hoekpunt het optimum te verschuiven wor-

lingsniveau.

centreert zich daarbij volgens Iseli op vijf hoofdmarkten:

<<<

aerospace, automotive, ICT, elektronische componenten en de medische markt. De activiteiten voor de aerospace markt hebben er onder andere toe geleid dat de machines van Mikron tegenwoordig ook uitgerust kunnen worden met een besturing van Siemens, waar dat in het verleden exclusief Heidenhain besturingen waren. De sterke stijging van de koers van de Zwitserse franc sinds de zomer van 2011 kost Mikron wel de nodige hoofdbrekens. In korte tijd steeg de waarde van de frank met meer dan 20 procent tot 0,96 euro, hoewel door ingrijpen van de Zwitserse overheid deze de laatste maanden is gestabiliseerd rond een niveau van 0,83 euro. Als interne maatregelen om het concurrentievermogen en de winstmarge op peil te houden noemde Iseli verhoging van de productiviteit en de verlenging van de werkweek met drie uur (zonder financiële compensatie). Bovendien worden toeleveranciers momenteel afgerekend in euro’s, waardoor de pijn deels is verlegd. Dat in het marktsegment van Mikron het concurrentievermogen niet uitsluitend wordt bepaald door de prijs blijkt uit de verwachting van Iseli dat Mikron dit jaar een groei in aantallen laat zien van wel 25 procent ten opzichte van Dankzij het ITM-systeem wordt het gereedschap volledig in kaart gebracht, waarbij gecorrigeerd wordt voor

2011.

spanen, druppels emulsie of andere verontreinigingen (foto: Mikron)

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012

21


22-23-24-Lassen 18-06-12 11:49 Pagina 22

DOOR: THEO LUIJENDIJK

Lassen van hogesterktestaal (deel 2) In het eerste deel is aandacht besteed aan de normaal gegloeide en de thermomechanisch gewalste staalsoorten en zijn de voor- en nadelen van deze typen staal vergeleken met de quenched en tempered soorten (QT). In dit tweede deel zal specifiek aandacht worden besteed aan de eigenschappen en verwerkbaarheid van de QT staalsoorten.

De QT soorten hebben een ontlaten martensietstructuur. Deze structuur wordt verkregen

Toepassing van S690Q staal in de 3000ST mastkraan van het pijpenlegschip Sapura 3000. Het S690Q staal is

door het materiaal vanuit het austenietgebied

toegepast in diktes van 6 mm tot 80 mm (foto: Huisman Schiedam)

voldoende snel af te schrikken tot kamertemperatuur en daarna op relatief hoge temperatuur (550°C-580°C) te ontlaten. De ontlaten marten-

genschappen van het materiaal over de dikte

quenched en tempered staal met een rekgrens

sietstructuur is niet alleen sterk, maar heeft ook

praktisch constant zijn. De elementen die toe-

van 690 MPa wordt aangeduid als S690Q. De in

een goede taaiheid en is daarmee uitermate ge-

gevoegd worden zijn chroom, nikkel, mo-

NEN-EN 10025 opgenomen legeringen zijn ge-

schikt voor het maken van hoog belaste con-

lybdeen en koper. Chroom en nikkel vaak 1%

rangschikt naar sterkte en betreft de volgende

structies. In figuur 5 wordt de structuur van het

tot 2% en molybdeen en koper van 0,5% tot

materialen S460Q, S500Q, S550Q, S620Q,

materiaal getoond.

maximaal 1%. Naast deze elementen worden

S690Q, S890Q en S960Q. Door staalproducenten

Om na afschrikken een volledige martensiet-

ook enige tienden van procenten aan niobium,

wordt ook de sterkte S1100Q aangeboden. De

structuur te verkrijgen moeten legeringsele-

titaan, vanadium en/of zirkoon toegevoegd.

samenstelling van quenched en tempered staal

menten worden toegevoegd die de doorhar-

Deze laatste micro-legeringselementen worden

kan per fabrikant verschillen, maar voor elke fa-

ding van het materiaal bevorderen, zodat de ei-

toegevoegd om een fijne korrel te verkrijgen.

brikant geldt: Hoe hoger de sterkte van het ma-

De keuze en percentages aan legeringselemen-

teriaal en hoe dikker de plaat des te hoger het

ten en micro-legeringselementen is aan de fa-

koolstofequivalent CEV.

brikant van het materiaal. Verder neemt het percentage aan chroom, nikkel, molybdeen en koper toe met toenemende materiaaldikte. Dit is nodig om een volledige doorharding te krijgen bij grotere materiaaldiktes. Voor het materiaal S500Q bedraagt volgens

Figuur 5. De kenmerkende structuur van ontlaten martensiet van quenched en tempered staal.

Koolstofequivalent CEV

norm NEN-EN 10025 de maximale CEV-waarde

Lichtmicroscopische vergroting 500 x (foto: Dillinger

De quenched en tempered staalsoorten zijn ge-

bij een plaatdikte ≤ 50 mm 0,47 en voor het ma-

Hütte)

normeerd in NEN EN 10025 deel 6 van 2004. Een

teriaal S690Q is CEV maximaal gelijk aan 0,65.

22

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012


22-23-24-Lassen 18-06-12 11:49 Pagina 23

V E R B I N D E N

Figuur 6. Minimum en maximum waarden van de rekgrens voor een aantal smelten van een vijftal

Figuur 7. Rek tot breuk voor een aantal smelten van

producenten. n geeft het aantal smelten per fabrikant aan

een vijftal producenten

Voor een plaatdikte van > 100 en ≤ 150 mm mag

deze materialen geen rek vertonen. De rek tot

deerde kerfslagwaarde bij een bepaalde tempe-

deze waarde gelijk zijn aan 0,83. Het zal duide-

breuk bij de trekproef is voor alle materialen mi-

ratuur. In het normblad NEN-EN 10025 worden

lijk zijn dat, gezien de productiewijze, met toe-

nimaal 16%, zie figuur 7.

hiervoor de aanduidingen QL en QL1 gebruikt. Een materiaal als S690Q heeft een minimum

nemende sterkte de materiaaldikte, die de staalproducenten kunnen leveren, zal afnemen.

Kerfslagwaarde

kerfslagwaarde van 40 J bij een temperatuur

Een materiaal als S1100Q wordt door Dillinger

Voor constructieve doeleinden is naast de rek

van -20°C en het materiaal S690Q1 een mini-

Hütte geleverd tot een maximum plaatdikte van

tot breuk van de trekproef ook de kerfslag-

male kerfslagwaarde van 50 J bij deze tempera-

30 mm, terwijl een materiaal als S690Q lever-

waarde van belang. De minimale en maximale

tuur. De werkelijke kerfslagwaarden zullen in

baar is tot een dikte van 200 mm. De maximaal

kerfslagwaarde van de materialen van de vijf fa-

het algemeen hoger liggen dan in het norm-

leverbare plaatdikte en ook breedte van de

brikanten wordt getoond in figuur 8. Er treden

blad aangegeven. Verder gebruiken fabrikan-

plaat is afhankelijk van de walsinstallatie van de

per fabrikant grote verschillen op tussen de di-

ten verschillende codes voor de standaard, de

fabrikant. Door een andere gerenommeerde fa-

verse smelten. Kerfslagwaarden bij kamertem-

taaie en extra taaie variant van hun materialen.

brikant Ruukki uit Finland wordt dit materiaal

peratuur van minder dan 50 J tot meer dan 200 J.

geleverd tot een plaatdikte van 40 mm bij een

Voor toepassingen waar stootbelasting kan op-

Afschrikken

plaatbreedte van 2.000 tot 3.200 mm.

treden, zoals mobiele kranen, dient de construc-

Om een martensietstructuur te verkrijgen moet

teur zich dit feit te realiseren. Fabrikanten bie-

voldoende snel afgekoeld worden. Voor relatief

den dan ook materialen aan met een gegaran-

dun plaatmateriaal kan dit afschrikken met een

Mechanische eigenschappen De sterkte van een materiaal als S690Q ligt in het algemeen aanzienlijk hoger dan de minimum waarde van 690 MPa voor de rekgrens. In figuur 6 wordt de rekgrens van het materiaal S690Q voor een materiaaldikte van 15 mm van een vijftal fabrikanten weergegeven. In de figuur staat de letter n voor het aantal smelten per fabrikant. De werkelijke sterkte van het materiaal is voor alle fabrikanten aanzienlijk hoger dan de minimale waarde van 690 MPa voor de rekgrens. Tussen de diverse fabrikanten treden aanzienlijke verschillen in sterkte op, verder bedraagt het maximale verschil tussen twee smelten van een fabrikant bijna 100 MPa. Een van de eigenschappen van de quenched en tempered staalsoorten is dat het verschil tussen de rekgrens en treksterkte gering is. De verhouding tussen de rekgrens en treksterkte ligt voor alle materialen uit figuur 6 boven de waarde van 0,9 en loopt voor bepaalde smelten op tot

Figuur 8. Minimum en maximum waarden voor de kerfslagwaarde bij kamertemperatuur voor een vijftal

een waarde van 0,98. Dit wil niet zeggen dat

fabrikanten. n geeft het aantal smelten per fabrikant aan

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012

23

>>>


22-23-24-Lassen 18-06-12 11:49 Pagina 24

Figuur 10. Aanbevolen voorwarmtemperatuur voor het lassen van S690Q voor MAG-lassen (bron: Dillinger Hütte)

Voorwarmtemperatuur De voorwarmtemperatuur is dus afhankelijk van de CEV-waarde, van de afkoelsnelheid na het lassen (dikte materiaal en lasproces), het waterstofgehalte van de lasverbinding en de stijfheid van de constructie (lasspanningen). GegeFiguur 9. Het koolstofequivalent CEV voor materialen met een dikte van 15 mm voor een vijftal fabrikanten; n geeft

vens over de hoogte van de voorwarmtempera-

het aantal smelten per fabrikant aan

tuur zijn te vinden in normbladen en ook via de sites van de diverse fabrikanten. In figuur 10

waternevel in één procesgang met het warm-

last kunnen worden. Echter, de voorwarmtem-

wordt een voorbeeld gegeven voor het MAG-

walsen plaatsvinden. Voor dikkere materialen is

peratuur wordt niet alleen bepaald door het

lassen van S690Q bij een warmte-inbreng van

de haalbare afkoelsnelheid te gering en wordt

koolstofgehalte in combinatie met het koolstof-

1,0 kJ/mm en een waterstofgehalte van 2 ml/100 g

na het warmwalsen de plaat opnieuw opge-

equivalent. De noodzaak tot voorwarmen is ook

neergesmolten lasmetaal. Het verschil in stijf-

warmd en in speciale afschrikinstallaties vol-

afhankelijk van het lasproces en het daaraan

heid van de diverse constructies verklaart de

doende snel afgekoeld. Tot een plaatdikte van

gekoppelde waterstofgehalte van het toevoeg-

grote verschillen in voorwarmtemperatuur bij

circa 100 mm is afschrikken direct na het walsen

materiaal. Als derde factor speelt de stijfheid

geringe plaatdikte.

haalbaar. Eerder is al opgemerkt dat om de

van de constructie een rol. De krimp- of lasspan-

De afkoelsnelheid Δt800-500 moet voor een ma-

doorharding van het materiaal te bevorderen

ningen blijven bij de aanvang van het lasproces

teriaal als S690Q tussen 10 s. en 20 s. liggen. Dan

het percentage legeringselementen toeneemt

gering omdat de constructie vaak nog vol-

ontstaat in de WBZ (warmtebeïnvloede zone)

met toenemende materiaaldikte en toene-

doende kan vervormen. Echter, bij het sluiten

tijdens het afkoelen een min of meer ontlaten

mende sterkte van het materiaal. In figuur 9

van een constructie kunnen de lasspanningen

martensietstructuur met vergelijkbare eigen-

wordt voor een S690Q van een vijftal fabrikan-

tot boven de rekgrens van het materiaal oplo-

schappen als het basismateriaal. De maximum

ten het koolstofequivalent gegeven voor een

pen omdat dan vervorming maar beperkt moge-

hardheid in de warmtebeïnvloede zone wordt

plaatdikte van 15 mm, n is het aantal smelten

lijk is. Scheurvorming treedt bijna altijd op bij het

bepaald door het koolstofgehalte van het ma-

per fabrikant. Uit figuur 9 blijkt dat de CEV-

leggen van de laatste lassen voor een bepaald

teriaal. Het verloop van de hardheid (doorhar-

waarde voor drie van de vijf fabrikanten gelijk

onderdeel van de constructie. Bij het maken van

ding) is afhankelijk van de CEV-waarde. Bij

is aan 0,4%. Twee fabrikanten echter passen

kwalificatieproeven zullen zelden waterstof-

Δt800-500 waarden beneden 10 s. moet rekening

een hoger percentage aan legeringselementen

scheuren optreden als de juiste lasparameters

worden gehouden met een hardheid die kan

toe en komen ruim boven een CEV waarde van

worden toegepast, maar de proefplaat kan

oplopen tot 450 HV voor een materiaal als

0,5%. Voor grotere materiaaldikten kunnen de

meestal vrij vervormen en dat is niet het geval bij

Q690.

verschillen tussen de diverse fabrikanten groter

het lassen van de volledige constructie. De voor-

Er moet rekening mee worden gehouden dat

zijn dan in figuur 9 getoond.

warmtemperatuur moet bij het sluiten van de

waterstofscheuren zich kunnen vormen tot 48

constructie dan ook hoger gekozen worden dan

uur na het lassen. Waterstofarm gloeien moet

Lasbaarheid en taaiheid

uit de kwalificatieproeven volgt.

bij voorkeur direct na het lassen gebeuren op

Quenched en tempered staal heeft een hoger

De vierde factor in het wel of niet ontstaan van

een temperatuur beneden 200°C, de gloeitijd is

koolstofgehalte dan thermomechanisch ge-

waterstofscheuren is het lasproces zelf. Bij het

afhankelijk van de materiaaldikte en moet niet

walst staal. Een hoger koolstofgehalte is nodig

onderpoederlassen en het lassen met beklede

korter zijn dan 2 uur. Hogere gloeitemperatu-

om een martensietstructuur met voldoende

elektrode moet met een hoger waterstofge-

ren zijn niet gewenst in verband met kans op

sterkte te krijgen. Het koolstofgehalte ligt

halte rekening worden gehouden dan bij het

veroudering van het materiaal en daardoor da-

meestal beneden de 0,20% voor een materiaal

MAG-lassen met massieve draad. Bij het lassen

ling van de taaiheid.

als S690Q. Het relatief hoge koolstofgehalte

met gevulde draad zal een naadloze draad een

maakt voorwarmen bij lassen nodig. Niet voor-

lager waterstofgehalte geven dan een gevou-

In deel 3 van deze serie zal verder worden inge-

warmen kan gemakkelijk koudscheuren of wa-

wen draad. Lassen met beklede elektrode moet

gaan op de lasbaarheid en verwerking van de

terstofscheuren veroorzaken. Een materiaal als

daarnaast altijd met basische elektroden wor-

quenched en tempered staalsoorten en zal ook

S690Q in een plaatdikte tot 20 mm zou volgens

den gedaan. Dit in verband met de gewenste

aandacht worden besteed aan de vermoeiingsei-

de meeste fabrikanten zonder voorwarmen ge-

taaiheid van de lasverbinding.

genschappen na lassen van deze materialen. <<<

24

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012


DĂŠ vakbeurs voor de totale recyclingbranche

18, 19 en 20 september 2012 Gorinchem Openingstijden: 13.00-21.00 uur

Evenementen

HAL

HARDENBERG GORINCHEM VENRAY

Evenementenhal Gorinchem Franklinweg 2 4207 HZ Gorinchem T 0183 - 68 06 80 F 0183 - 68 06 00 I www.evenementenhal.nl E gorinchem@evenementenhal.nl

Ons evenement. UW MOMENT.


26-27_Vliegtuig 18-06-12 11:49 Pagina 26

DOOR: PAUL QUAEDVLIEG

Onbemande robotcel succesfactor aerospace spanning voor vier producten, twee voor het eerste gedeelte verspaning en twee voor het tweede gedeelte. Alles gebaseerd op de 100 kW spil met 25.000 min-1 op een Unipro 5L machine. De bewerkingstijd daalde met 80 procent naar slechts 2,5 uur. Later werd dit product op de nieuwe vijfassige Unipro 5000 gemaakt, waarbij nogmaals een bewerkingstijdbesparing werd behaald van 25 procent. Dat zijn waardes die interessant zijn voor de meeste metaalbedrijven actief in de vliegtuigindustrie, waar veel verspaand wordt.

Onbemand produceren Een nieuwe ontwikkeling bij Unisign zijn de in eigen huis ontwikkelde robotcellen, want onbemand produceren is één van de succesfactoren in de vliegtuigindustrie. De nieuwe robotcel die tijdens de Aerospace Days te zien was, wordt straks voornamelijk ingezet voor de productie van aluminium vliegtuigonderdelen. De cel bestaat uit twee vijfassige Unipent 4000 machines, een palletbeladingstation, een zesassige Kuka robot met lineaire rails en een palletmagazijn voor opslag van dertig pallets. De palletbelaDe Unipent robotcel heeft een robot met een lineaire verplaatsing. Op deze manier kan de robotcel eenvoudig uitgebreid

ding vindt centraal plaats tussen beide Unipent

worden (foto’s: Paul Quaedvlieg)

machines. Hier kan de operator het onbewerkte materiaal opspannen en de gerede producten van de pallets afhalen. “Zo kan er een bepaalde

Afgelopen voorjaar organiseerde Unisign in Panningen de Aerospace Days. Naast de nieuwe

voorraad materiaal worden opgespannen, die dan ’s nachts onbemand kan worden bewerkt”,

vijfassige Unipro 5000 toonde het bedrijf een compleet in eigen huis ontwikkelde robotcel met

legt Alex te Baerts, salesmanager bij Unisign uit. “Door de palletbelading centraal te plaatsen,

twee Unipent 4000 vijfassige machines. Deze nieuwe ontwikkelingen van de Limburgse

heeft de operator goed zicht op beide machines. Bovendien blijft het mogelijk om, tijdens

machinebouwer tonen de groeiende aandacht van de vliegtuigindustrie voor de machines en

bemande productie, een machine af te sluiten van de robotbelading, en deze veilig te laten

automatiseringsoplossingen van Unisign.

gebruiken door een operator. Een situatie die soms, door een spoedklus, of machine-instellingen, kan ontstaan. Het hekwerk tussen robot en

Kortere bewerkingstijden tegen lagere kosten.

tijdens de Aerospace Days enkele voorbeelden

machine, voorzien van interlocks, wordt dan ge-

Toverwoorden in de hedendaagse vliegtuigin-

zien die aantoonden dat bewerkingstijden om-

sloten, waardoor de veiligheidssoftware weet

dustrie? Nee, het is de bittere waarheid waar

laag kunnen. Van een bepaald onderdeel, een

dat de machine niet meer door de robot bela-

toeleveranciers, machinebouwers maar ook

zogenaamde ‘wing rib’ was de oorspronkelijke

den kan worden. De operator kan de machine

eindklanten mee te maken hebben. Unisign liet

bewerkingstijd 13 uur. Unisign ontwierp een op-

nu lokaal bedienen. Pas als de operator het hek-

26

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012


26-27_Vliegtuig 18-06-12 11:49 Pagina 27

M E T A A L B E W E R K E N

werk weer opent voor de robot en de software het juiste commando krijgt, kan de robot weer de machine gaan beladen.”

Uitbreiding mogelijk De pallets hebben afmetingen van 630 mm bij 630 mm of 800 mm bij 800 mm en zijn voorzien van een nulpuntspansysteem. Product en pallet mogen samen een maximale massa hebben van 500 kg. Deze limiet wordt door de Kuka robot gesteld. De Unipent 4000 machines mogen echter tot een gewicht van 1000 kg belast worden. Deze robotcel krijgt een palletmagazijn met plaats voor dertig pallets. “Het concept van palletopslag is zodanig ontworpen dat dit eventueel uit te breiden is”, legt Te Baerts uit. “Omdat de robottrack in lengterichting is gepositioneerd, is het eenvoudig om langs deze track meerdere palletposities te plaatsen. De klant van deze robotcel heeft sowieso gekozen voor een robottrack in lengterichting, zodat hij eventueel in de lengte nog kan uitbreiden. In zijn

Bij de Unipro 5000 is de zwenkhoek van ± 15 graden voldoende voor de meeste pockets, die vaak in bepaalde

visie staan er straks vier machines naast elkaar.

vliegtuigonderdelen worden gefreesd

De derde machine is inmiddels al besteld.” De overkoepelende besturing is een complex geheel. Deze moet immers de robot en de ma-

en er gaat een melding naar de operator om

echter meer klanten, vooral vanuit de vliegtuig-

chines aansturen en bijhouden welke pallets

het gereedschap te verwisselen.”

industrie, die deze machine in een vijfassige uitvoering wilden hebben”, verduidelijkt Te Baerts.

zich waar bevinden. Te Baerts: “Maar de software houdt bijvoorbeeld ook de standtijden

Zwenken

“We zijn in gesprek gekomen met deze klanten

van het gereedschap bij. Stel dat er in een pro-

De Unipro 5000 werd vorig jaar tijdens de EMO

en waren vooral benieuwd wat ze nu precies

duct tien gaten geboord moeten worden, en

in Hannover voor het eerst gepresenteerd. Deze

zochten op het gebied van vijfassig bewerken.

het gereedschap kan nog maar vijf gaten boren,

vijfassige machine is gebaseerd op de vierassige

Daaruit bleek dat als de spindel vijf tot tien gra-

dan zal de besturingssoftware het betreffende

Unipro 5L. Deze machine was populair vanwege

den kon zwenken, dit eigenlijk al genoeg was.

product op de andere machine laten bewerken

zijn stabiliteit en hoge dynamiek. “Er kwamen

Toen hebben wij een mechanisme ontwikkeld waarbij de spil via een ingenieuze aansturing ± 15 graden kan zwenken (B-as). Dit in combinatie met een roterende as in het product (A-as)

Uitbreiding Unisign

maakt deze machine ideaal voor onze aero-

Het gaat goed met Unisign. De orderboeken zijn goed gevuld, de EMO 2011 was succesvol en

space klanten.”

de productiehallen zijn vol met machines in aanbouw of klaar voor afname. Om ook voor de

De zwenkhoek van ± 15 graden is voldoende

komende jaren de continuïteit van de productie te verzekeren, gaat Unisign uitbreiden. Vol-

voor de meeste pockets, die vaak in bepaalde

gend jaar moet een nieuwe productiehal met een vloeroppervlakte van 5.000 m2 klaar zijn.

vliegtuigonderdelen worden gefreesd. Ook

Daarin komen drie machines

lange en smalle structuurdelen worden nog veel

te staan ten behoeve van de

sneller en eenvoudiger bewerkt dan voorheen.

eigen productie: een Uniport

De spil van de Unipro 5000 heeft een vermogen

7000 met een bereik van 16 m

van 100 kW en draait maximaal 25.000 min-1.

bij 4 m en een Z-as van 1.600

Hiermee kan 10.000 cm3/min aluminium ver-

mm, een Uniport 7000 met

spaand worden. De Unipro 5000 is leverbaar

bovenliggende geleidingen

met een X-as vanaf 2.000 mm tot maximaal

en een Unicom 6000 machine

6.000 mm. De Y-as heeft een bereik van 800 mm

voor draaifreesbewerkingen.

en de Z-as een bereik van 500 mm. De rotatieta-

Unisign investeert zoveel in de

fel kan 360 graden om zijn lengteas draaien en

eigen productie omdat zo’n

is met een snelheid van 15 min-1 belastbaar tot 3.000 kg. De gereedschapsopname is van het

90 procent van alle machinecomponenten in Panningen

Deze Uniport 6000 is klaar voor afname en gaat chassisbalken voor

type HSK 63, waarbij er standaard plaats is voor

gemaakt wordt.

vrachtwagens bewerken

57 gereedschappen en eventueel uit te breiden tot 157 gereedschappen.

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012

<<<

27


28-29-30-HPC 18-06-12 11:50 Pagina 28

DOOR: REINOLD TOMBERG

Spanen breken met hoge drukken De sterke opkomst van HPC (‘High Pressure Coolant’) in een tijd waarin veel gesproken wordt over droogverspanen en minimaalsmering lijkt verrassend te zijn. De verklaring is echter simpel: hogedrukkoeling is een effectief hulpmiddel om moeilijk verspaanbare materialen als titaan, nikkellegeringen en roestvaste staalsoorten tóch effectief te kunnen bewerken. Effectief gelet op een goede spaanvorming, Overtuigend: een foto geschoten bij Fimedu in Duiven. Links een bakje met spanen die ontstaan bij

verbeterde verspaningsparameters én een verlengde

hogedrukkoeling van 70 bar, rechts spanen van een verspaningsproces met een standaarddruk. Gelet op procesbeheersing en -betrouwbaarheid genieten de kortere, gebroken spanen in het linkerbakje

standtijd van de verspanende gereedschappen.

vanzelfsprekend de voorkeur (foto: Reinold Tomberg)

Als standaarddruk voor hogedrukkoeling wordt

met drukken tot 300 bar of 400 bar. Terwijl in de

al vanwege een turbulente flow minder effec-

momenteel veelal de waarde van 70 bar tot 80

jaren negentig van de vorige eeuw al geëxperi-

tief is. Bovendien zal de koelvloeistof, of een

bar genoemd, maar er zijn ook al toepassingen

menteerd is met ultrahoog drukverspanen met

deel ervan, vanwege de hoge temperatuur van

drukken tot 1000 bar. In dat licht bezien is een

de snijkant dampvormig de eigenlijke verspa-

druk van 70 bar tot 80 bar een eerste stap.

ningszone bereiken. Bij HPC wordt het koels-

Doorslaggevend bij HPC is dat een stroom koel-

meermiddel onder een flauwe hoek heel ge-

smeervloeistof heel gericht en met een hoge

richt met een hoge druk tussen spaanvlak en de

druk precies op de snijkant gericht wordt die

spaan op het snijkant gespoten. Het koelsmeer-

bezig is met het verspanen. Daarbij is het van

middel zal dan ook als een vloeistof de verspa-

belang dat de leverancier van het HPC-systeem

ningszone bereiken.

de ‘nozzles’ (de spuitneuzen) zodanig ontwor-

Kijkend over het spaanvlak van dit draaigereedschap zijn de twee

pen heeft dat een laminaire stroming ontstaat.

Wig

Bij een conventionele koelsmeermethode met

Dit heeft een aantal bijzondere effecten. Hoe

een lagere druk wordt vaak op een wat wille-

hoger de druk, hoe meer de straal koelsmeer-

keurige wijze gekoeld. Een gevolg hiervan kan

vloeistof zal functioneren als een hydraulische

zijn dat het koelsmeermiddel, de emulsie, alleen

wig. Die wig is een extra spaanbreker. Er wordt

nozzles van de hogedrukkoeling, ogend als inbusschroefjes, goed zichtbaar. De uittrede-openingen zijn gericht op de verspaningszone

Hydraulische wig als extra spaanbreker

(herkenbaar aan de vrijloopvlakslijtage) (foto: Reinold Tomberg)

28

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012


28-29-30-HPC 18-06-12 11:50 Pagina 29

M E T A A L B E W E R K E N

Links de twee pompen voor de lagedruk-koelsmeervloeistof voor de beide revolvers van een Nakamura-Tome

Doorslaggevend is dat de stroom koelsmeervloeistof heel gericht en

draaifreescentrum bij Fimedu in Duiven; rechts de unit voor de hogedrukkoeling met een maximale druk tot

met een hoge druk precies op de snijkant gericht wordt die bezig is

130 bar (foto: Reinold Tomberg)

met het verspanen (foto: Iscar)

wel een vergelijking gemaakt met waterstraal-

Ook dit zal bij de spaanvorming resulteren in

negatief effect op de gereedschapslijtage en

snijden. Gelet op de drukken een paar duizend

spanen die veel gemakkelijker breken. Juist bij

kan bovendien ook het werkstuk aantasten.

bar bij waterstraalsnijden is die vergelijking ech-

de hierboven genoemde metalen die hinderlijk

Denk bijvoorbeeld aan aanloopkleuren. Bij het

ter wat overdreven.

langspanig zijn, is dit een enorm voordeel. Bij

bewerken van materialen als titaan is soms de

Ook zal een hogere druk van het koelsmeermid-

een conventionele koeling ontstaat hinderlijke

maximaal toelaatbare bewerkingstemperatuur

del resulteren in een betere en snellere afkoe-

lintspanen. In het kader van procesbeheersing is

nog een paar honderd graden lager om struc-

ling van de spanen. Dit komt omdat het koel-

dit een ongewenste spaanvorm.

tuurveranderingen in het werkstukmateriaal te

smeermiddel precies op de plek komt waar het

Een ander effect is dat de hoge druk van het

voorkomen. De toelaatbare thermische belas-

nodig is en bovendien, zoals al genoemd, als

koelsmeermiddel als het ware een smeerfilm

ting is in elk geval een van de begrenzingen van

een vloeistof. Een hogere afkoelsnelheid ver-

verzorgt tussen de spanen en het spaanvlak.

het verspaningsproces. Nu is het niet zo dat me-

taalt zich in een hogere brosheid van de spanen.

Denk aan een glijlager dat hydrostatisch gaat

taalbewerkers bij verspaningsprocessen uitge-

‘drijven’ op een oliefilm als de druk maar hoog

breid rekenen met de temperaturen tussen

genoeg is. Deze extra smering op het spaanvlak

spaan en spaanvlak, als je al in staat zou zijn om

zal de kolkslijtage op het gereedschap drastisch

die temperatuur te meten. Vaker is de ver-

reduceren.

langde standtijd van het gereedschap leidend.

Boven 1000°C Dat een koeling met een hogere druk goed werkt bij een materiaal als titaan komt omdat zowel de taaiheid van dit materiaal in combinatie met de lage warmtegeleiding als de hoge warmtecapaciteit resulteert in hoge temperaturen tijdens de verspaning. Een betere koeling zal resulteren in betere verspaningsparameters en standtijden van het gereedschap. Nu is overigens HPC niet de enige manier om de verspaanbaarheid van titaan te verbeteren. Elders zie je ook toepassingen met het koelen van het verspaningsproces met vloeibare stikstof of kooldioxide. Dit ook vanuit de gedachte om zo Bij het WZL in Aken wordt ‘Hochdruckkühling’

snel mogelijk de warmte af te voeren en de ver-

beproefd bij steekbewerkingen van de

spaningszone te koelen.

titaanlegering TiAl6V4. De foto toont de gunstige

De hoogste temperaturen bij het verspanen tre-

spaanvorm die ontstaat bij een druk van 300 bar. Bij

den op tussen de spaan en het spaanvlak. Denk

Draaigereedschap met drie nozzles, de nozzles zijn

een druk van 6 bar ontstaan zeer hinderlijke

aan temperaturen dik boven de 1000°C. Een te

uitschroefbaar. Een gebruiker kan kiezen uit

lintspanen (foto: Reinold Tomberg)

hoge temperatuur op het grensvlak heeft een

boringen met verschillende diameters (foto: Sandvik)

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012

29

>>>


28-29-30-HPC 18-06-12 11:51 Pagina 30

Van belang is de gewenste standtijd T goed af

met HPC. Voor draaien zien we een aanbeve-

ring van 1 mm, tussen tien en twintig wordt 0,8

te stemmen op de eigenlijke verspaningscyclus.

ling voor een nozzle met een binnendiameter

mm aanbevolen en bij nog meer nozzles is het

Hetzelfde gereedschap kan immers met ver-

van 1 mm en een druk van 80 bar. Om die druk

zinvol om te werken met een boring van 0,6

schillende standtijden met succes ingezet wor-

te handhaven in de 1 mm boring is 5 liter koel-

mm.

den. Het is dus zeker niet zo dat de standtijd T

vloeistof per minuut nodig. Dit betekent dat de

Bij boren wint de hoeveelheid koelvloeistof

een vast gegeven is van een gereedschap.

koelsmeerinstallatie een capaciteit moet heb-

nog meer aan belang. Dit om een goede spaan-

ben van meer dan 20 liter/min als je vier nozzles

afvoer te garanderen. Voor boren tot 12 mm

Druk én volume

met succes wilt inzetten.

diameter wordt de flowrate van 16 liter/min ge-

Uiteraard is een vloeistofstroom het resultaat

Voor frezen is meer koelmiddel nodig omdat

noemd, voor het boren in het diameterbereik

van druk én volume. In documentatie van Sand-

daar gewerkt wordt met meer spuitneuzen. Tot

12 mm tot 40 mm tot 30 liter/min en bij nog

vik vinden we richtwaarden voor het verspanen

tien nozzles kan gewerkt worden met een bo-

grotere boorgaten 50 liter/min.

<<<

Procesbeheersing met hogere druk Dankzij een hogedrukkoeling meldt Fimedu bij het draaien van roestvast staal een standtijdverlenging. Ook de spaanvorming is behoorlijk verbeterd. Fimedu in Duiven zet hogedrukkoeling ondermeer in bij het draaien van roestvast staal 316L. Als voorbeeld laat directeur/eigenaar René Beverwijk een werkstuk zien met een diameter van pakweg 30 mm en een hoogte van 55 mm. De hogedrukkoeling wordt ingezet bij het in- en uitwendig draaien en bij het boren van dit werkstuk. In de hal in Duiven staan twee Nakamura-Tome draaifreescentra van het type Super NTJ. In standaarduitvoering werken deze machines voor compleetbewerken; kenmerkend is een bovenrevolver die onder een hoek gezet kan worden, met een ‘lage’ druk van 20 bar. Bij Fimedu zijn de beide machines ook voorzien van een aparte unit die drukken kan leveren tot 130 bar. In de dagelijkse praktijk wordt echter momenteel verspaand met een maximale druk van 70 bar, omdat er anders afdichtingsproblemen kunnen optreden in de dragers van de gereedschaphouders. Een foto bij dit kader toont het werkstuk en de beide draaigereedschapkoppen van Sandvik die ingezet worden voor het voor- en nadraaien. Bij het voordraaien van dit rvs werkstuk werkt Fimedu met twee nozzles voor het gericht

Bij het voordraaien van dit rvs werkstuk werkt Fimedu met

toevoeren van de hogedrukkoeling. Dit zijn nozzles met een boring van 1 mm. Bij het na-

twee nozzles (links op de foto). Bij het nadraaien wordt

draaien wordt met één nozzle gewerkt. Bij andere verspaningen is het ook mogelijk om

met één nozzle gewerkt (foto: Reinold Tomberg)

bijvoorbeeld te werken met boringen van 0,8 mm of 1,2 mm. Wél is het zo dat per nozzle een flow van de pompunit nodig is van 5 l/min tot 10 l/min. Dat betekent dat als je werkt met een gereedschap met vier nozzles, bijvoorbeeld bij gereedschappen voor een bredere snijzone én voor het werken in zowel langs- en koprichting van een werkstuk, er alleen al voor dat ene gereedschap een pomphoeveelheid nodig is tot 40 l/min. Zet je bijvoorbeeld in de andere revolver van de machine een vergelijkbaar gereedschap dan heb je een behoorlijke stroom koelsmeermiddel nodig. Lukt het de pomp niet om dit te leveren, dan zal dat resulteren in een ongewenste drukverlaging. Beverwijk noemt twee voordelen van hogedrukkoeling: procesbeheersing en een verlengde standtijd van de gereedschap. “En je kunt het horen, verspanen met hogere drukken resulteert in een minder geluid tijdens de verspaning.” Bij het voorbewerken werkt Fimedu met een snijsnelheid van 180 m/min, met een voeding van 0,25 mm per omwenteling en met een snedediepte van 2,5 mm. Voor het nadraaien zijn deze waarden respectievelijk 225 m/min, 0,2 mm/omw en 1 mm diep. Dankzij de hogedrukkoeling van 70 bar tijdens het voor- en nadraaien is de standtijd van de gereedschappen behoorlijk gestegen: van tien naar zeventien stuks werkstukken. Beverwijk benadrukt dat voor hem de verbeterde procesbeheersing minstens even zwaar weegt. De hoge druk van het koelsmeermiddel blijkt een effectieve manier te zijn om de spanen te breken. De lintspanen veranderen in kortere spanen. Uit het oogpunt van de betrouwbaarheid van het draaiproces is dit natuurlijk een enorme verbetering. Voor een manarme of -loze bewerking is het immers van belang dat het bewerkingsproces reproduceerbaar is. Een hogedrukkoeling biedt dan voordelen gelet op de spaanvorming. Een nadraaigereedschap van Sandvik in de revolver van een Nakamura-Tome draaifreescentrum bij Fimedu; tussen de beide grote inbusschroeven is de nozzle zichtbaar. Onder het gereedschap de toevoerleiding voor de hogedrukkoelsmering (foto: Reinold Tomberg)

30

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012


ONZE KENNIS UW SUCCES

GENERAL MACHINING

Your partner in productivity

w w w. u n i s i g n . n l kijk voor meer informatie op www.eisma.nl/industrialmedia


32-33-Siemens 18-06-12 11:51 Pagina 32

DOOR: PAUL QUAEDVLIEG

PLM: Het managen van complexiteit Producten kunnen alleen goed ontwikkeld worden als de ontwerper ook bekend is met alle data en fabricagetechnieken rondom een product. PLMsoftware (product lifecycle management) zorgt ervoor dat alle relevante data op de juiste plek beschikbaar is: van CAD-systeem tot en met de CNCmachine, van inkoop tot en met de serviceafdeling. PLM gaat vooral om het managen van complexiteit.

Eind mei organiseerde Siemens PLM Software in Nuland haar jaarlijkse netwerkevenement Siemens PLM Connection, voor bedrijven die zich

Bij het ontwerpen, ontwikkelen en produceren van producten draait alles om data (foto’s: Siemens)

bezighouden met productontwikkeling en fabricagetechniek. In totaal kwamen in Nederland zo’n vierhonderd bezoekers op het event af.

“PLM-oplossingen voor het ontwerpen, ontwik-

echter goed voor elkaar. De processen CAD-

Volgens Edwin Severijn, Vice President & Mana-

kelen en produceren van producten bevatten

CAM-CAE zitten allemaal in de NX-software met

ging Director van Siemens PLM Software gaat

steeds meer gegevens, functies en gebruikers,

elkaar verweven. De Sinumerik besturing (aan-

het vooral om bedrijven te helpen om door soft-

omdat producten steeds complexer worden.

wezig bij veel CNC-machines) wordt optimaal

ware werkmethodes te veranderen en daardoor

Het gaat erom om die complexiteit van een pro-

geprogrammeerd via NX-CAM. De postproces-

sneller en eenvoudiger te kunnen produceren.

duct te managen. Het moet beheersbaar wor-

sor gebruikt hierbij zoveel mogelijk de intelli-

den, van ontwerp tot aan de uiteindelijke pro-

gentie die op de besturing aanwezig is. Hier-

ductie en ingebruikname. Dan kunnen vanzelf

door worden transformaties door de besturing

ook de kosten omlaag.”

uitgevoerd en worden de bestaande Sinumerik cycli gebruikt zodat deze voor de operator mak-

Van CAM naar productie

kelijk herkenbaar en te wijzigen zijn. De NX-

Met Siemens PLM-software vloeien de virtuele

software is natuurlijk dusdanig open, dat er ook

wereld van de constructeur en de werkelijke

met andere merken besturingen gecommuni-

wereld van de productietechniek in elkaar over.

ceerd kan worden.

Alles gaat via Teamcenter ‘backbone’. Van CAD-

Aan Teamcenter zit behalve het NX-pakket ook

ontwerp, planning en werkinstructies tot CNC-

Resource Manager software gekoppeld. Hierin

programma, toolmanagement en kwaliteits-

bevinden zich alle masterdata van de gereed-

controle. Grootste probleem bij veel automati-

schappen, alle technologische data, alle gereed-

seringsoplossingen in de metaalindustrie is de

schapstekeningen en classificaties. Deze com-

Edwin Severijn (Siemens PLM Software): “Complexiteit van een

overgang van CAM via de postprocessor naar de

municeert met het Sinumerik TDI pakket (tool

product moet beheersbaar worden”

CNC-besturing. Siemens PLM-software heeft dit

data information) die de koppeling verzorgt

32

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012


32-33-Siemens 18-06-12 11:51 Pagina 33

A U T O M A T I S E R I N G

Praktijkcase machinebouw Burkhardt+Weber bouwt grote metaalbewerkingsmachimet de CNC-machine, het voorinstelapparaat en

plegen groeit met de dag. Denk hierbij aan

nes. Het bedrijf wilde een aantal jaar geleden de techni-

de gereedschapskamer. De door het CAM ge-

smartphones en tabletcomputers. Voor een le-

sche kennis van ervaren engineers opslaan en beschikbaar

wenste gereedschapslijst wordt naar de gereed-

verancier van PLM-software genoeg uitdagin-

maken, virtueel gaan werken tot op het niveau van de

schapskamer gestuurd die de fysieke gereed-

gen dus. Informatie moet intelligent geïnte-

shopfloor en gebruik gaan maken van gestandaardi-

schappen voorbereidt. De data gaat digitaal

greerd zijn. De architectuur moet met de klant

seerde modules. Ook wilde men alle data in 3D CAD gaan

naar de machine, en na afloop worden de actu-

mee kunnen groeien en de informatie moet ge-

gebruiken en ook koppelen met het ERP-systeem van SAP.

ele gereedschapsdata van de machine en het

structureerd en gestuurd worden. Niet iedereen

Het bedrijf had geen trek in een systeem waarbij vijf ver-

voorinstelapparaat weer opgeslagen in de tool

heeft immers alle informatie nodig.

schillende softwareproviders nodig waren en koos voor

management software.

de alles-in-één oplossing van Siemens PLM Software. Er

Gesynchroniseerde informatie

werden 22 werkstations met NX, de digitale productont-

Geïntegreerde systemen

Van Teamcenter werd onlangs versie 9 uitge-

wikkelingssoftware van Siemens PLM Software geplaatst

Steeds vaker kiezen bedrijven voor applicaties

bracht. Nieuw hierin is een ingebouwde systems

en twee werkstations met NX CAM. Met de Teamcenter-

die data putten uit één gemeenschappelijke da-

engineeringoplossing en een verbeterde inte-

software, onderdeel van het PLM-systeem, konden de

tabase. Vanuit het ontwerp moet de construc-

gratie van de unified architecture van de soft-

modellen van complexe onderdelen gebruikt worden als

teur al een aantal keuzes maken. Denk hierbij

ware. Gebruikers kunnen hierdoor beter zien

basis voor de NC-programma’s, zelfs als een bepaalde as-

aan materiaal, productietechniek, maar ook ser-

wat de impact is van hun beslissingen. De

sembly nog niet is vrijgegeven. Associatieve links zorgen

vice, onderhoud en steeds belangrijker, milieu-

nieuwe toevoegingen aan Teamcenter 9 zorgen

er nu voor dat de data permanent up-to-date is. Teamcen-

belasting. Op het gebied van PLM-software is er

voor een hogere productiviteit, waardoor be-

ter is zelfs geïntegreerd met de Siemens 840D CNC-bestu-

een aantal trends zichtbaar. Een daarvan is ‘Big

drijven hun producten sneller op de markt kun-

ring op de productiemachines. Hiermee kunnen niet al-

data’. Gemiddeld groeit digitale data elke vijf

nen brengen en tegelijkertijd de total cost of

leen NC-programma’s naar en van de machine worden

jaar met een factor negen. Zo’n 90 procent van

ownership verlagen.

gestuurd, maar er kan ook data van de gereedschappen

deze data is ongestructureerd. Er zijn veel bron-

De nieuwe systems engineeringoplossing bin-

worden verzameld. Deze data, zoals bijvoorbeeld de

nen, veel basisgegevens en veel verschillende

nen Teamcenter biedt een volledig geïnte-

standtijd, kan weer gebruikt worden bij nieuwe produc-

software. Een andere trend is de toegenomen

greerde benadering van systems engineering en

ten en bijvoorbeeld het inrichten van het gereedschaps-

complexiteit van een product. Tegenwoordig

requirements management. In tegenstelling tot

magazijn.

worden producten veel meer op maat gemaakt

traditionele engineeringoplossingen die op

en is de diversiteit van producten ook groter. Be-

zichzelf staande tools gebruiken voor system

Deze

drijven moeten engineers leren omgaan met

modeling, documentatie-interfaces en -require-

Burkhardt+

deze toegenomen complexiteit, daardoor kan

ments, biedt Teamcenter een meer systeem ge-

Weber

een efficiencyslag gemaakt worden. Een andere

dreven benadering van productontwikkeling

zwenkkop

trend is geïntegreerde systemen. Engineering

die wordt beheerd vanuit de Teamcenter-omge-

inclusief

wordt immers niet meer alleen in Nederland ge-

ving. Hierdoor hebben gebruikers in verschil-

aandrijving is

daan, maar kan wereldwijd plaatsvinden. Er is

lende fases van het ontwerpproces hetzelfde

ontworpen

een grote behoefte aan het koppelen van ver-

beeld van het systeem; dit voorkomt dat inte-

met NX

schillende systemen (bijvoorbeeld PLM met

gratieproblemen aan het eind van dit proces

ERP), data moet niet alleen bij engineers, maar

voor hoge kosten zorgen, wanneer require-

ook bij de ‘decision makers’ beschikbaar zijn.

ments niet zijn gekoppeld aan de fysieke imple-

Daar is vaak een beter IT-fundament voor nodig.

mentatie. Teamcenter 9 versnelt het product-

Ook het aantal apparaten om de data te raad-

ontwikkelingsproces door op een intelligente manier informatie te integreren en zorgt ervoor dat alle afdelingen en functiegroepen gebruikmaken van gesynchroniseerde productinformatie.

Mkb PLM software lijkt alleen geschikt voor middelgrote tot grote bedrijven. Maar ook bij kleinere bedrijven waar meerdere personen aan één product werken kan het al nut hebben. Juist omdat er rondom een product vaak veel data aanwezig is. Er kan eenvoudig worden begonnen en het systeem kan naar behoefte verder worden uitgebreid. Als toeleverancier van bepaalde onderdelen kan een koppeling via PLM met de opdrachtgever leiden tot een betere productiviteit, kortere doorlooptijd en lagere Aan Teamcenter zit behalve het NX-pakket ook Resource Manager software gekoppeld

kosten.

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012

<<<

33


34-35-36_WFL 18-06-12 11:52 Pagina 34

DOOR: JAN OONK

Compleetbewerken óók voor eenvoudig product Compleetbewerken behoort zonder twijfel tot een van de hogere doelen binnen de metaalindustrie. Want de combinatie van draaien én frezen biedt een aantal cruciale voordelen waar geen metaalbewerker omheen kan, zoals minder opspanningen, minder tussenvoorraden, minder logistieke rompslomp en (dus) een snellere doorstroming en minder mankracht. Ook voor relatief eenvoudige producten blijkt de aanpak interessant.

Inmiddels zijn er diverse leveranciers op de markt die machines bieden waarop een combinatie van draaien en frezen mogelijk is, waaronder WFL Millturn. Sterker nog: deze Oostenrijkse machinebouwer legt zich volledig toe op

De M65 in bedrijf bij Bredel, met links op de voorgrond het productenmagazijn van Promot met 28

de bouw van draaifreesmachines. De machines

palletplaatsen (foto: Jan Oonk)

van WFL Millturn kunnen nog het best worden omschreven als schuinbeddraaimachines, waarbij de revolver is vervangen door een freeskop

tuurlijk het grootst is. Volgens diezelfde logica

hoge complexiteit. Veelal cilinderachtige produc-

met vierassige bewerkingsmogelijkheden. Daar-

zijn draaifreesmachines vooral interessant bij

ten met allerlei uitsteeksels, zodat een grote be-

mee horen zowel volwaardige draai- als frees-

kleine series, waar relatief veel tijd verloren gaat

wegingsruimte en –vrijheid van de bewerkings-

bewerkingen tot de mogelijkheden en dat gaat

met opspannen en omstellen. Een en ander is

kop wordt gevraagd. Uit sterkteoverwegingen

een stap verder dan een draaimachine met aan-

overigens sterk afhankelijk van de praktische si-

worden de landingsgestellen vervaardigd uit vol

gedreven gereedschappen. WFL Millturn wordt

tuatie, blijkt uit de toelichting van Danny van Rij

materiaal, zodat lassen worden vermeden. Dat

in ons land vertegenwoordigd door Oude Rei-

van Oude Reimer. “Bij complexe producten

betekent veel complexe in- en uitwendige bewer-

mer in Hilversum.

waarbij een hoge nauwkeurigheid wordt ver-

kingen en veel spanen, in extreme situaties blijft

eist kunnen Millturn machines ook bij grote se-

van een blok van 240 kg nog maar 26 kg over.

Landingsgestellen

ries aantrekkelijk zijn. Soms is het de enige

De eerste gedachte bij compleetbewerken is dat

optie.” Die hogere nauwkeurigheid is eveneens

Minder insteltijd

het vooral aan de orde is bij complexe produc-

een direct gevolg van het feit dat het aantal op-

Bij Fokker LG heeft men de beschikking over

ten, die een combinatie van allerlei draai- en

spanningen beperkt kan worden.

twee M65 draaifreesmachines van WFL Millturn,

freesbewerkingen moeten ondergaan. Daar zit

De onderdelen voor landingsgestellen van heli-

met een maximale draaidiameter van 690 mm

een zekere logica in, omdat het aantal opspan-

kopters, die bij Fokker LG in Helmond worden ge-

en een lengte tussen de centers van respectieve-

ningen dat hier kan worden uitgespaard na-

maakt, zijn in ieder geval mooie voorbeelden van

lijk 3,5 m en 4,5 m. Dankzij het ruime Y-bereik van 500 mm en een kantelbeweging (de B-as)

Kosten besparen op tussenvoorraad en insteltijd

van -110º tot +90º heeft de bewerkingskop ruime manoeuvreermogelijkheden. De machi-

34

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012


34-35-36_WFL 18-06-12 11:52 Pagina 35

M A C H I N E

M A S T E R C L A S S

Tot diameters van 1.500 mm en lengtes van 8 m In totaal brengt WFL Millturn elf verschillende versies van de Millturn draaifreescentra op de markt. Van de M35 tot en met de M150, waarbij de draaidiameter oploopt van 520 mm tot 1.500 mm en de productlengtes van 1.000 mm tot 8.000 mm. Daarbij horen diverse klantspecifieke opties tot de mogelijkheden, ondermeer wat vermogens, toerentallen, afstand tussen de centers en Y-bereik betreft. Die laatste waarde is van belang om producten met een complexe geometrie aan alle zijden te kunnen benaderen. Ook de omvang van het gereedschappenmagazijn kan naar believen worden ingevuld. In Nederland zijn inmiddels een tiental machines geplaatst, waarvan de helft van het type M60/65. Een staatsiefoto van een M60 draaifreescentrum, met daarin aangegeven de diverse bestuurde assen (foto: WFL)

nes zijn inmiddels sinds 2001 en 2002 in bedrijf,

halvering van het aantal opspanningen kan in

een bedrijf waar compleetbewerken ook renda-

wat meteen illustreert dat het met de stabiliteit

feite ook de doorlooptijd in het verspanende

bel is voor relatief eenvoudiger producten. Se-

en degelijkheid wel goed zit.

traject ruwweg met een factor twee omlaag. De

nior manufacturing engineer Bertus Groteboer

“In vergelijking met losse CNC draai- en frees-

verbeterde nauwkeurigheid is voor De Schepper

maakt dat duidelijk aan de hand van rotoren

machines kun je het aantal opspanningen op

eveneens een belangrijk element. “Op de eind-

voor de slangenpompen. Voorheen werden

zijn minst tot de helft beperken, vaak meer”,

nauwkeurigheid van het product heeft het

deze in eigen huis bewerkt op respectievelijk

noemt Leon de Schepper, director procurement

geen invloed, die eis staat op de tekening, maar

een draai- en freesmachine, waarna vervolgens

bij Fokker LG, als een van de grote charmes.

het kost ons beduidend minder inspanning om

extern de vertandingen werden aangebracht.

Omdat het merendeel van de producten wordt

deze te bereiken. Als je vaker om moet spannen

Veel tussenvoorraden, veel extra handelingen

voorbewerkt, gehard en dan een nabewerking

betekent dat duurdere opspanmiddelen, meer

en vervolgens nog een tijdrovend traject buiten

ondergaat scheelt dat enorm. “Dat betekent

insteltijd en meer controlemetingen om die

de deur. Groteboer heeft het over een totale

dat we veel kosten kunnen besparen op tussen-

nauwkeurigheid te realiseren.”

doorlooptijd van vijf weken. Sinds 2006 beschikt Bredel over een Millturn

voorraden en insteltijden.” In het geval van Fokker LG betekent elke op-

Circus

M65 (in dit geval met een lengte van 2 m tussen

spanning al gauw een dag extra doorlooptijd en

Bredel Hose Pumps in Delden, producent van in-

de centers), waarmee alle bewerkingen aan de

ook daar wordt dus grote winst bereikt. Met de

dustriële slangenpompen, is een voorbeeld van

rotoren in één opspanning kunnen worden ge-

Een kenmerkend complex onderdeel voor een landingsgestel, zoals dat bij Fokker LG wordt vervaardigd uit volmetaal op het M65 draaifreescentrum in slechts twee opspanningen (foto’s: Leon de Schepper)

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012

35

>>>


34-35-36_WFL 18-06-12 11:52 Pagina 36

twee kopstukken. Vroeger moesten eerst de

Ervaringen andere gebruikers

gaten worden geboord, waarna de kopstukken

VDL ETG in Eindhoven heeft sinds 2003 de beschikking over een M60. De machine wordt met

op de pijp werden gelast. Vanwege de vereiste

name ingezet voor onderdelen voor analyse-instrumenten als microscopen, waarbij uiteraard

nauwkeurigheid kwam daar veel tijdrovend

een hoge nauwkeurigheid om de hoek komt kijken. Daarin ligt voor bedrijfsleider ‘Parts’ Rien

stelwerk bij kijken. Nu kan eerst worden gelast,

IJpelaar dan ook het grote belang van de machine. “Het product is opgebouwd uit complexe

waarna de M65 er voor zorgt dat het gatenpa-

ringvormige onderdelen die heel nauwkeurig gepositioneerd moeten worden ten opzichte

troon zonder problemen met de vereiste nauw-

van elkaar. Doordat we met een enkelvoudige opspanning kunnen volstaan is dat veel beter

keurigheid wordt aangebracht.

te realiseren.” Als ander argument noemt hij het reduceren van de complexe routing. “Elke processtap heeft niet alleen een kwaliteitsissue, maar ook een logistiek issue. Door de combi-

Goede keuze

natie van bewerkingen op de M35 kunnen we veel kortere doorlooptijden bereiken en dat is

De programmering van eenvoudige delen tot

een steeds belangrijker argument voor klanten.” Omdat de man/machineverhouding veel gun-

maximaal drie assen gebeurt door de bedieners

stiger is (één man kan met gemak twee machines bedienen) overweegt VDL ETG momenteel

van de machine, de programmering van de com-

de aanschaf van een tweede draaifreesmachine.

plexe bewerkingsprogramma’s wordt nu nog

Bij GEA Grasso in Den Bosch staat al vele jaren een 500 Multiturn (de voorloper van de huidige

door WFL voor zijn rekening genomen, van-

generatie Millturn machines), waarop onder meer de krukassen voor koelcompressoren met

wege de expertise op dit terrein. Want de pro-

zuigers worden vervaardigd. Complexe producten waar het de boor- en freesbewerkingen be-

grammering van een draaifreescentrum is wel

treft, blijkt uit de uitleg van Herman Hoelen, verantwoordelijk voor de mechanische afdeling.

wat complexer. “Ook bij eenvoudige producten

“De elkaar snijdende oliekanalen staan allemaal onder een hoek ten opzichte van elkaar. Daar-

komen er meer dingen om de hoek kijken waar

entegen moet de frees de kruktap volgen. Hiervoor moet de onderlinge beweging en snelheid

je aan moet denken dan bij een draaimachine of

van werkstuk en gereedschap exact afgestemd worden.” De programmering is dan ook wat

bewerkingscentrum alleen.” Toch wil Bredel die

complexer, al heeft elke softwareleverancier inmiddels ‘dat soort trucjes gestandaardiseerd in

programmering in de toekomst in eigen huis

de software’. Bij GEA Grasso is het aantal opspanningen teruggebracht van zes tot één, met

halen. “Met name bij kleine aanpassingen in het

alle winst aan tijd, mankracht en nauwkeurigheid van dien. “We zijn heel tevreden over zowel

ontwerp geeft het ons meer flexibiliteit.”

het concept als het kunnen van de machine”, stelt Hoelen dan ook vast.

“Er lijkt sprake van overkill om de WFL M65 in te zetten voor ons type producten”, aldus Groteboer. “Maar in het totaalplaatje is het een heel goede keuze gebleken.” Daarbij doelt hij

realiseerd. Totale doorlooptijd nog maar 28 mi-

winstpunten die direct samenhangen met de

op de combinatie van bewerkingsmogelijkhe-

nuten. Ten opzichte van de vijf weken van voor-

beperking van het aantal opspanningen. Bij wat

den, nauwkeurigheid en productiviteit. De ma-

heen is dat een tijdwinst die tot de verbeelding

complexere producten als pomphuizen is nog

chine is weliswaar in aanschaf duurder dan een

spreekt en dat geldt eveneens voor het bijbeho-

wel een tweede opspanning nodig om de pro-

enkelvoudige draai- of freesmachine, maar stelt

rende logistieke traject. “Het hele circus van

ducten aan de achterzijde te kunnen bewerken,

Groteboer: “De som van optimalisaties op de di-

halffabrikaten die heen en weer werden ge-

maar de winst in nauwkeurigheid is van de-

verse deelbewerkingen was aanzienlijk duurder

schoven hebben we achter ons gelaten. Dat

zelfde orde.

uitgevallen.” Hij gaat zelfs nog een stapje ver-

geldt ook voor de administratieve rompslomp

De mogelijkheden die de M65 biedt heeft ook

der: “Alleen omdat we onder deze condities

daar omheen, want bij al die handelingen

redesign mogelijk gemaakt van de pulsatiedem-

kunnen verspanen kan de productie van slan-

horen ook weer deelfacturen en kostprijscon-

pers, in feite niet veel meer dan een buis met

genpompen in Delden blijven.”

“Totaalbewerking begint op de tekentafel”, aldus

Een rotor voor een slangenpomp zoals die bij Bredel

<<<

troles.” Een soortgelijk verhaal geldt voor de pompbehuizingen. Op de M65 kost de bewerkingscyclus nu drie kwartier, terwijl de vroegere externe route al gauw meer dan een dag in beslag nam. “Totaalbewerking begint op de tekentafel”, merkt Groteboer in dit verband op. Met andere woorden, om de mogelijkheden van draaifreesmachines volop te benutten moet het ontwerp daar op voorhand op zijn afgestemd. Zo is het pomphuis bij de nieuwe generatie pompen zodanig ontworpen dat alle vier types op dezelfde manier en in dezelfde mallen kunnen worden opgespannen.

Bertus Groteboer. De nieuwe generatie pompen is

wordt bewerkt op de M65. Omdat het product in een

Redesign

zodanig ontworpen dat alle vier typen

enkele opspanning compleet kan worden bewerkt is

Ook Groteboer noemt de verminderde kans op

pompbehuizingen in dezelfde mallen kunnen

de totale doorlooptijd teruggebracht van vijf weken

opspanfouten en de hogere nauwkeurigheid als

worden opgespannen (foto: Jan Oonk)

naar nog slechts 28 minuten (foto: Jan Oonk)

36

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012


MACH4METAL

METALWORKINGMACHINERY

Wanted Heavy Machinery KELLENBERGER 1000U

UNI. RONDSLIJPER

1997

175 center hoogte x 1.000 Binnen slijp inrichting 2 spindels, brillen, af ritser,filter

SAFAN 1.600 X 50 T

SAFAN KANTBANK

1991

Cap. 1.600 x 50 ton / uitl. 250 60/10/53 mm/min. Convent. 1 set gereedschap

DECKEL MAHO DMU35M

CNC FREES - BWC

1999

X/Y/Z 350 / 240 / 340 tafel 400x 290 Sk40/ 6.300 rpm TNC 310MA + Opt. B&C as

ABUS 50 /32 / 17,5 TON

2 X ABUS 20.500/50 T-98” 2 X ABUS 15.565/16 T-98” 1 X ABUS 15.565/32 T-98’’

PBR T 800 DRAAIBANK

CON. DRAAIBANK

1983

Ø 1.600 x 5.000, 37 kW, V constante, 2 assen digitaal 10 ton werkstuk, bril, ijlgangen

NC EIMELDINGEN 60 T

NC. DRAAITAFEL

1980

3.000 x 3.000 mm V as = 2.000 mm, belastbaar 60 ton, Gewicht ca. 34 ton

UNION BFT 110 / 5

KOTTERBANK HECKERT Spil Ø 110 / iso 50 / 15 kW X/Y/Z/W –1.985/1.620/1.960/ 710 Tafel 1600 x 1400 / 6.3t

6 X MAS VO 50 RADIAAL

MAS VO 50 RADIAAL BOOR vo 50 / 1250 – 1996 & 1995 Vo 50 / 1600 – 1990 Vo 50 / 1600 – 1982 & 87/89

SORALUCE X = 10 MTR !

BED FREEZER FLOOR

1992

X/Y/Z 10.000/2.000/1.250 Iso 50/30 kW, index kop 5° Heidenhain TNC407,3000 rpm

DARLEY 4300/300 T

CNC KANTBANK

2008

7 assen delem DA66W CNC bombering / wila klem Gereedschap vergrote slag !

ANAYAK VH 3000 PLUS

CNC BED FREEZER

2002

X/Y/Z 3.200/1.500/1.250 Aut. index freeskop Sk50 Drum wisselaar, Fanuc 16i

WALS MG 3000 X 25 MM

4 ROLLENWALS

2001

3.000 x 25 / 20 aanbuiging 380 boven rol, conisch, top zij support, digitaal, pendel bed.

­­www.mach4metal.com Wanted you surplus machines Tel. 0031 (0)316-247123 Fax. 0031 (0)316 - 247956 info@mach4metal.com


38-39-40-41-43-44 18-06-12 11:53 Pagina 38

DOOR: MARTIN FRANCKE

Plaatmagazijn op maat De producent van magazijntechniek Friedrich Remmert GmbH in Löhne, Duitsland, heeft aan centrifugeproducent Andreas Hettich GmbH in het Duitse Tuttlingen een stellingmagazijn met compacte transportwagen geleverd. Het magazijn is direct gekoppeld aan twee plaatbewerkingsmachines.

magazijnen benaderd, maar velen van hen hadden geen oplossing voor onze geringe halhoogte.

Plaatdelen voor centrifuges

Remmert daarentegen bood ons een geschikt to-

Andreas Hettich produceert in Tuttlingen

taalconcept. Vroeger duurde het 20 tot 30 minu-

centrifuges, koelincubatoren en vacuüm-

ten voor het gewenste stuk plaat bij de machine

concentratoren in tweeploegendienst.

was. Nu hebben we daarvoor maar één tot twee

Op beide machines, die het Remmert ma-

minuten nodig”, stelt Dieter Sorg, hoofd CAM bij

gazijn bevoorraadt, worden hoofdzake-

Hettich.

lijk hoogprecieze plaatdelen geprodu-

Het Remmert magazijn is compact en op maat gebouwd (foto’s:

Het materiaal wordt momenteel bevoorraad in

ceerd. De Hettich producten worden in

Remmert)

180 cassettes met elk drie ton nuttige last. Aan het

verschillende kritische gebieden toege-

magazijn zijn een Bystronic Byspeed 3015 laser-

past, onder andere in de chemie, fysica,

snijmachine en een Amada Vipros 380 King aan-

farmacie, biologie en in de geneeskunde.

Een van de magazijn- en productiehallen van Het-

gesloten. Een tafelschaar wordt van een aanvul-

Een Hettich centrifuge wordt ook in het

tich is met een hoogte van slechts 3,80 m veel te

lend uitlaadstation met de hand van plaatmateri-

ruimtestation ISS toegepast en onder-

laag voor standaardapparatuur voor het automa-

aal uit het automatische magazijn voorzien. Bij dit

steunt de wetenschappers bij hun onder-

tisch bedienen van de stellingen in het magazijn.

project wordt de Remmert software PRO WMS

zoekingen.

Het door Remmert geleverde plaatmagazijn, dat

Enterprise toegepast. De oplossing is een proces-

direct gekoppeld is aan de beide plaatbewer-

georiënteerde logistieksoftware, die alle maga-

kingsmachines levert Hettich een tijdbesparing

zijn- en bewerkingsprocessen coördineert. De op-

dig via een bestaande standaardinterface aan Pro

van meer dan 40 procent bij de materiaaltoevoer.

timale volledige benutting van de CNC machines

WMS Enterprise aansluiten.

“Wij hebben een hele reeks aanbieders van plaat-

en een goed samenspel van alle arbeids- en pro-

In het 150 vierkante meter grote en slechts 3,80

cesstappen zijn zo gewaarborgd.

meter hoge magazijn worden zestig verschillende

Een evenzeer doorslaggevende reden voor de

plaatsoorten in uiteenlopende kwaliteiten en af-

keuze voor Remmert was dat er al uitgebreide er-

metingen bevoorraad. In vergelijking met de eer-

varing was met het toegepaste nestprogramma

dere opslag in handbediende stellingen bespaart

ActCut van Alma en kon het systeem heel eenvou-

Hettich ongeveer 60 procent van de benodigde vloeroppervlakte van het magazijn. Behalve de plaatdelen van klein tot groot formaat worden in het plaatmagazijn ook geknipte plaatstukken met

Aan het magazijn zijn een Bystronic Byspeed 3015 lasersnijmachine en

Remmert

dikten tot 20 mm tijdelijk opgeslagen.

Remmert ontwikkelt en produceert op-

De apparatuur voor het bedienen van de stellin-

lossingen voor alle magazijn- en logistiek-

gen is ontworpen voor dertig dubbele ritten per

processen voor staf- en plaatmateriaal.

uur. Het apparaat kan daarom probleemloos de

De onderneming is expert op het gebied

direct aangesloten Bystronic Byspeed 3015 laser-

van magazijn- en procestechniek alsmede

snijmachine en de Amada Vipros 380 King als-

bedieningssystemen en robottoepassin-

mede het aanvullende uitlaadstation van plaat

gen. Friedrich Remmert GmbH wordt in

voorzien, zonder dat zich wachttijden voordoen.

Nederland vertegenwoordigd door F.

Drie maal per week wordt bovendien nieuw ma-

Hoffmann BV uit Zwijndrecht.

teriaal aangeleverd en parallel aan de lopende

een Amada Vipros 380 King aangesloten

38

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012

productie in het Remmert systeem opgeslagen.


38-39-40-41-43-44 18-06-12 11:54 Pagina 39

T E C H N I S C H

N I E U W S

Dimensionaal meten De IM-serie van Keyence is een nieuw type

positie en helling te bepalen. De nieuwe dub-

meetinstrument. Meer dan een profielprojector,

bele telecentrische lens, met een diameter van

meetmicroscoop of automatische CNC meetin-

100 mm, legt het volledige beeld van het doel-

richting, vormt het dimensionale meetconcept

element vast, waardoor alle controlepunten in

op basis van beeldtechnologie van de IM-6500

één keer gemeten kunnen worden.

serie, een nieuw systeem waarmee het mogelijk wordt betrouwbare metingen uit te voeren in

Zie www.products4engineers.nl

een minimum aan tijd en met een verhoogde

Infonummer: 68576

nauwkeurigheid. Het te meten onderdeel wordt geplaatst, de bediener drukt op een knop en tot 99 dimensies worden in een paar seconden gemeten met een nauwkeurigheid tot 0,5 micron. Zonder moeizame positionering, of risico’s van meetvariatie of -afwijking tussen de verschillende operators. Het IM-6500 meetconcept combineert de flexibiliteit van een vision-

Multifunctioneel freescentrum

systeem met de nauwkeurige werking van een Met de IM-6500 is het mogelijk om onderdelen te

dubbele telecentrische lens. De iPASS methode

De nieuwe MX serie multifunctionele freescen-

meten waarvan de maximale afmetingen kleiner zijn

(Intelligent Pattern Analysis Search System) doet

tra van Huron zijn gebaseerd op een modulair

dan 100 mm (foto: Keyence)

een vormscan (van de vastgelegde targets) om

concept, van de MX 8 tot de MX 12. Hierbij varieert het werkbereik van 1.000 mm bij 1.600 mm bij 900 mm tot maximaal 1.200 mm bij 1.600 mm bij 1.000 mm. De werkstukbelasting varieert van 2.000 kg tot 4.000 kg. Daarbij zijn

Meerzijdig vierspillig

ook diverse keuzes op het gebied van frezen of draaien/frezen, rotatietafel, pallets, sensoren en

Onlangs demonstreerde de Duitse machinebouwer Chiron het vierspillige bewerkingscentrum TZ15

koelvloeistof mogelijk. Bij de draai/freesuitvoe-

W Magnum. Het bewerkingscentrum is vooral bedoeld voor het bewerken van grote series werk-

ring wordt de spindel vergrendeld met behulp

stukken. Deze TZ15 W Magnum kan meerspillig en meerzijdig bewerken (drie- of vijfzijdig) in een

van een Hirth koppeling. De werkstuktafel kan

viervoudige opspanning. Met een werkbereik in X-, Y- en Z-as van respectievelijk 200 mm bij 400

roteren met een snelheid van 500 min-1. De kop

mm bij 360 mm is deze machine geschikt voor efficiënte productie van kleine tot middelgrote com-

is speciaal ontworpen voor het bewerken van

ponenten. De efficiency blijkt ook uit de spaan-tot-spaantijd van 2,4 s en gereedschapswissel van

harde materialen zoals titanium en Inconel. Ge-

0,9 s. Het is ook een dynamische machine met as-acceleraties tot 20 m/s, ijlgangen tot 75 m/min en

monteerd op een schuin bed onder een hoek

een spiltoerental van maximaal 18.000 min-1. Per spil beschikt de machine over een gereedschaps-

van 45°, is deze uitgerust met een spindel met

wisselaar met veertien gereedschappen met opname HSK-A 63. Voor vijfzijdige bewerking kan de

een vermogen van 28 kW en een koppel van

TZ15 W Magnum voorzien worden met een werkstukwisselaar met geïntegreerde tweeassige NC

1.350 Nm (6000 min-1) en daarbij geschikt voor

zwenkrondtafels. Chiron wordt in Nederland vertegenwoordigd door Oude Reimer in Hilversum.

zowel frees- als draaiwerk. Zware voorbewerkingen met snelle spaanafvoer zijn geen pro-

Zie www.products4engineers.nl

bleem. Huron wordt in Nederland vertegen-

Infonummer: 68984

woordigd door Boelens Machines in Dongen. Zie www.products4engineers.nl

Het TZ15 W Magnum

Infonummer: 688645

bewerkingscentrum werkt met een viervoudige opspanning en met vier spillen (foto: Chiron)

Nieuwe machines Op zoek naar een nieuwe machine? Bezoek www.Products4Engineers.nl

De nieuwe MX serie van Huron is multifunctioneel inzetbaar (foto: Huron)

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012

39


38-39-40-41-43-44 18-06-12 11:54 Pagina 40

DOOR: PETER SPRINGFELD, PAUL QUAEDVLIEG

Mobiele manipulator Het Duitse bedrijf Rheinzink in Datteln (D) heeft onlangs twee manipulatoren in

dakgoten beschikt de manipulator over twaalf vacuümzuignappen, die zich aanpassen aan de

gebruik genomen, waardoor de medewerkers van het bedrijf op een ergonomische

ronde oneffen oppervlaktes van de dakgoten. Het

wijze grote zinken dakgoten kunnen hanteren. Lissmac, bekend van de

vacuüm

wordt

gegenereerd

door

venturiventielen. De mobiele manipulator heeft een werkradius van 2.000 mm (600 mm minder

ontbraammachines, leverde twee knikarm manipulatoren, met grijpers die op maat

dan een vaste manipulator) en een hefgewicht van maximaal 90 kg (160 kg bij een vaste).

zijn gemaakt. Bijzonder is dat deze knikarm manipulatoren mobiel zijn en overal

Bij het heffen van de dakgoten signaleert de besturing welke tegendruk opgebouwd moet

binnen het bedrijf zijn in te zetten.

worden in de pneumatische cilinders. Daarna kan de last nagenoeg gewichtloos verplaatst worden in horizontale richting. Voor de veiligheid zorgt onder meer een groot

De vier tot zes meter lange dakgoten worden

zoeken voor dit probleem. Een medewerker van

persluchtreservoir met terugslagventiel. Ook zit

in de productie van Rheinzink gebundeld per

Lissmac attendeerde de mensen van Rheinzink

er een veiligheid op voor overbelasting, vooral

vijf en automatisch in een speciale pallet gelegd.

op de verplaatsbare manipulatoren van Lissmac.

van belang als het apparaat door collega’s op

Daarna worden ze getransporteerd naar het

De Posimat PB 160 is een staande knikarm

een andere plek in het bedrijf wordt gebruikt.

magazijn voor verzending. Daar worden de

manipulator, die op een eigen steunblok is

Onlangs werd door Rheinzink een tweede

dakgoten omgestapeld naar een speciale

gemonteerd. Op dit steunblok bevinden zich

mobiele manipulator van Lissmac aangeschaft.

verpakking die geschikt is voor vervoer naar de

vier heftruckogen, waarmee dit apparaat met

Deze

eindklanten. Dit omstapelen hoeft niet continu

een vorkheftruck eenvoudig te verplaatsen is.

plaatmateriaal.

te gebeuren, maar tot voor kort waren hier

Het steunblok is middels voorgemonteerde

plaatmateriaal, wordt er veel plaatmateriaal op

altijd twee medewerkers voor nodig. Dit

waterpassen snel uit te lijnen. De Posimat PB160

klantwens gemaakt. Deze delen worden op

vanwege de lengte en het gewicht van de

is een pneumatische manipulator. Na het

speciale lange smalle pallets geplaatst. Het

dakgoten. Elk pakket weegt ongeveer 40 kg. In

plaatsen hoeft het apparaat alleen maar te

plaatsen

het kader van een betere ergonomie werd

worden

arbeidsintensief en niet ergonomisch, nu

besloten om een eenvoudige oplossing te

persluchtleiding. Voor het oppakken van de

aangesloten

op

een

6

bar

wordt

van

gebruikt Behalve

de

bij

snijden

veel

pallets

van

standaard

was

lastig,

gebeurt dat met de tweede Posimat PB160.

De Posimat PB160 mobiele manipulator aan het werk bij het omstapelen van de dakgoten

Onlangs werd een tweede mobiele manipulator aangeschaft voor het pakken en plaatsen

(foto’s: Peter Springfeld)

van lange smalle pallets

40

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012


38-39-40-41-43-44 18-06-12 11:54 Pagina 41

T E C H N I S C H

N I E U W S

Boren met microgeometrie Sandvik Coromant introduceert nieuwe boren

heeft het gereedschap een

met microgeometrie tot een diameter tot 2,95

langere levensduur bij werk-

mm. De coating van de Corodrill 862 in combina-

stukmaterialen als staal, roest-

tie met de speciaal ontworpen puntgeometrie

vast staal, gietijzer en alumi-

zorgt voor lagere snijkrachten en bevordert een

nium. De Corodrill 862 is be-

snelle en efficiënte spaanafvoer. Dit wordt verder

schikbaar in diameters van

ondersteund door de spiraalgeometrie met ge-

1,85

avanceerde spaanbeheersing (Advanced Chip

(schachtdiameter van 3 mm

Management, ACM), waardoor de spanen klein

voor de hele reeks), en lengtes

en handelbaar zijn. Spaanafvoer is belangrijk bij

van 8-12 x D. De boren kun-

microboren, omdat de minste ophoping proble-

nen uitsluitend gebruikt wor-

men kan geven, zoals breken van de boor, een la-

den met de HydroGrip preci-

gere nauwkeurigheid, mogelijke stilstand en af-

sieboorkoppen van Sandvik

keur. De nieuwe boor biedt een goede gat in en

Coromant.

mm

tot

2,95

mm

-uitvoer en een mogelijke gattolerantie van H8H9. Interne koelwaterkanalen voeren het koel-

Zie www.products4engineers.nl

Dankzij een betere coating en nieuwe puntgeometrie is de standtijd van

middel direct naar de punt van de boor. Verder

Infonummer: 68863

de Corodrill 862 microboren langer (foto: Sandvik Coromant)

Verhoogde lasproductiviteit De nieuwe MagTrac F 61 lasmechanisatie-unit

door middel van de snelspanbevestiging. Instel-

van Kemppi maakt sneller en gemakkelijker las-

lingen voor de draadaanvoersnelheid, lasspan-

sen mogelijk. Gebruiksgemak was de kernge-

ning en andere lasparameters worden geselec-

dachte achter de ontwikkeling van het nieuwe

teerd op het bedieningspaneel van de mechani-

apparaat. Lasparameters worden overgedragen

satie-unit. Dit maakt het makkelijker om de in-

tussen de MagTrac F 61 en het lasapparaat via de

stellingen te wijzigen tijdens het lassen en

controlekabel. Deze is geïntegreerd in het slan-

verhoogt de productiviteit, omdat de lasser zich

genpakket van het laspistool. De lasmechanisa-

niet hoeft te verplaatsen van de MagTrac F 61

tie-unit krijgt de voeding via dezelfde kabel,

naar de stroombron om kleine veranderingen

zodat slechts één kabel nodig is tussen de draad-

aan te brengen.

aanvoerunit en de MagTrac F 61. Bevestiging en De nieuwe MagTrac F 61 is vooral ontworpen voor

aanpassing van het pistool is gemakkelijk: de uit-

Zie www.products4engineers.nl

sneller en gemakkelijker te lassen (foto: Kemppi)

steeklengte en de pistoolhoek worden ingesteld

Infonummer: 68866

advertentie

geleid door kabelrupsen ... Tot 53 miljoen dubbele bewegingen getest. Meer dan 1.000 chainflex®-kabels op voorraad. Na 24 uur verzendklaar. Meetsysteemkabel voor kabelrupsen Servokabels ... Motorkabels ...

Buskabels ... Datakabels ... Stuurstroomkabels ...

.nl/chainflex Tel. 0346-35 39 32

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012

41


38-39-40-41-43-44 18-06-12 11:55 Pagina 43

Antropomorfe

Compacte laser

grijphand

De LD compact van Balliu is een compacte laser-

toren zorgen voor een dynamische aandrijving

snijmachine. Door de palletwisselaar te vervan-

met verplaatsingssnelheden tot 150 m/min. De

gen door een uittrekbare lade neemt de ma-

eerste LD compact wordt geleverd met een 2 kW

chine tot 40 procent minder plaats in. De ma-

fiber laser. De machine beschikt over een Sie-

chine is uitermate geschikt voor het zeer nauw-

mens 840D CNC-besturing. Het totale machine-

keurig

oppervlak inclusief laser is 5 m bij 4 m.

snijden

van

plaatmateriaal

met

afmetingen van 1.250 mm x 1.250 mm. De laser met een vermogen van 2 kW laat het snijden van

Zie www.products4engineers.nl

15 mm dik staalplaat toe. Krachtige lineaire mo-

Infonummer: 68599

De Balliu LD Compact heeft geen palletwisselaar, maar een uittrekbare lade (foto: Balliu)

Met een antropomorfe grijphand wil Schunk de ontwikkeling van de humano誰de servicerobot versnellen. Volgens deze conceptstudie, is er

Onderdelen reinigen

zowel een linkse, alsook een rechterhand. In grootte, vorm, uiterlijk en flexibiliteit, lijkt deze

IBS Scherer, gevestigd in Gau-Bickelheim (D),

grijphand veel op het menselijke voorbeeld. Met

heeft onlangs fors ge誰nvesteerd in haar productie

behulp van in totaal negen aandrijvingen kunnen

van reinigingstafels. Het onderdelenreinigings-

de vijf vingers verschillende grijphandelingen

apparaat type M kon voorheen producten dra-

uitvoeren. Het gebruik van tactiele sensoren in de

gen van maximaal 150 kg. Het nieuwe type M

vingers geeft de grijphand de nodige

heeft een draagvermogen van 250 kg, zodat ook

fijngevoeligheid om ook ongestructureerde en

zwaardere onderdelen gereinigd kunnen wor-

onvoorspelbare grijp- en handbewegingen het

den via het koud ontvetten. De koude ontvetters

hoofd te bieden. Elastische gripvlakken

van IBS Scherer, zijn gebaseerd op koolwaterstof-

garanderen een betrouwbare houvast van

fen. Deze hebben een uitstekende oplossings-

gegrepen objecten. Via gedefinieerde interfaces

kracht, ideaal bij moeilijk te verwijderen organi-

kan de grijphand aangesloten worden op met in

sche verontreinigingen zoals olie, vet, teer of ver-

de handel verkrijgbare lichtbouwarmen, zoals de

droogde was. Dankzij de geringe oppervlakte-

LWA van Schunk (foto: Schunk)

spanning dringt de ontvetter zelfs in de kleinste openingen door. Een groot voordeel is dat de

Nieuwe machines

verontreinigde koolwaterstofoplosmiddelen zich door destillatie tot bijna 100 procent laten recyclen.

Op zoek naar een nieuwe machine? Bezoek www.Products4Engineers.nl

Zie www.products4engineers.nl

De nieuwe type M reinigingstafel kan tot 250 kg

Infonummer: 68600

belast worden (foto: IBS Scherer)

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012

43


38-39-40-41-43-44 18-06-12 11:55 Pagina 44

C O L O F O N Metaal Magazine Onafhankelijk vakblad voor ondernemers en leidinggevenden in de metaalbranche, constructeurs en hoofden van technische diensten in industriële bedrijven. Technische, actuele en praktijkgerichte informatie over metaalproductietechnieken. Metaal Magazine is een uitgave van Eisma Industrialmedia en een voortzetting van Metaal en Kunststof. Hoofdredacteur: ing. R. Tomberg Redactie: J. Aalberts, P. Quaedvlieg Bureauredactie: L. Bisselink Vormgeving: ZeeDesign E-mail redactie: redactie.metaalmagazine@eisma.nl Telefoon redactie: +31 088 2944707 Internet: www.metaalmagazine.nl Adres: Informaticaweg 3, NL-7007 CP Doetinchem

T E C H N I S C H

N I E U W S

Voor snoerloos slijpen De nieuwe Norton Accu slijpschijf is ontwikkeld

bruik minimale weerstand te geven. De goede

door Saint-Gobain Abrasives, in samenwerking

snijeigenschappen vergen minder energie van

met vooraanstaande machinefabrikanten. Het

de accu. De schijven beschikken over een speci-

maximaliseert de effectiviteit en de efficiëntie

ale korrel en binding die zorgen voor beter

van de haakse slijper. De nieuwe afbraam- en

comfort en een langere levensduur. De Norton

doorslijpschijven zijn ontwikkeld om tijdens ge-

Accu 1,0 mm slijpschijf slijpt snel, recht, en voorkomt verlies van vermogen. Norton Expert Accu schijven zijn verkrijgbaar in twee maten: 115 x

Uitgave: Eisma Industrialmedia BV, postbus 361, 7000 AJ Doetinchem

1,0 x 22,23 mm en 125 x 1,0 x 22,23 mm. De Nor-

Directie: E. van Hes, algemeen directeur B. Hoving, financieel directeur G. Tiecken, uitgeefdirecteur

ontwerp, dat doorslijpt, afbraamt en polijst.

ton 1-2-3-schijven hebben een gepatenteerd Toepasbaar op alle materialen, zoals staal, glas, aluminium, beton, steen, koper PVC, hout of

Uitgever: H. Meinen

roestvrij staal. Tijdens het werken met verschil-

Marketing: I. Hammerman, tel.: +31 88 2944760

lende materialen en toepassingen is met Norton

Advertentie-exploitatie: Sales: C. te Nijenhuis, salesmanager buitendienst, tel.: +31 88 2944735, e-mail: c.tenijenhuis@eisma.nl F. Balduk, accountmanager buitendienst, tel.: +31 88 2944741, e-mail: f.balduk@eisma.nl T. Feron, accountmanager binnendienst, tel.: +31 88 2944739, e-mail: t.feron@eisma.nl

1-2-3 het wisselen van slijpschijf niet nodig. Deze

Traffic: ZeeDesign, tel.: (0517) 531672, fax: (0517) 531810, metaal@zeedesign.nl Abonnementeninformatie: Abonneeservice: Postbus 2238, 5600 CE Eindhoven. Tel.: +31 88 2266648 , e-mail abonnement@eisma.nl Abonnementsprijs: € 240 per jaar (excl. 6% BTW) (bij automatische incasso bespaart u € 3 administratiekosten). Dit is bij vooruitbetaling verschuldigd. Abonnementsprijs voor andere landen op aanvraag. Abonnementen kunnen op elk gewenst moment van het jaar ingaan en worden genoteerd tot wederopzegging. Opgave via www.metaalmagazine.nl of via abonnement@ eisma.nl. Opzegging dient schriftelijk en minimaal een maand voor het einde van de abonnementsperiode te geschieden. U ontvangt van ons een schriftelijke bevestiging.

schijf, Norton Expert Accu 1-2-3 is verkrijgbaar in een dikte van 2,2 mm en een diameter van 115 mm en 125 mm. Speciaal voor snoerloze slijpmachines ontwikkelde Saint-Gobain Abrasives de nieuwe Norton Accu

Zie www.products4engineers.nl

slijpschijf (foto: Saint-Gobain Abrasives)

Infonummer: 68865

Terugkoppeling Zestig jaar LVD Company

Bankrelatie: Voor Nederland: Friesland Bank: 29.80.05.298 Voor België: Postcheque Brussel: 000-0007463-91

LVD Company bestaat zestig jaar.

Druk: Scholma Druk b.v.

Gullegem (B), viert zijn 60e verjaar-

©2012 Eisma Industrialmedia BV, Leeuwarden

dag als innoverend ontwerper en

Algemene Voorwaarden Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of overgenomen in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Uitgever en auteurs verklaren dat dit blad op zorgvuldige wijze en naar beste weten is samengesteld, evenwel kunnen uitgever en auteurs op geen enkele wijze instaan voor de juistheid en/of volledigheid van de informatie. Uitgever en auteurs aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op bedoelde informatie. Gebruikers van dit blad wordt met nadruk aangeraden deze informatie niet geïsoleerd te gebruiken, maar af te gaan op hun professionele kennis en ervaring en de te gebruiken informatie te controleren. Leveringsvoorwaarden, zie www.eismamediagroep.nl

Het bedrijf, met hoofdkantoor in

fabrikant van machines bestemd voor de plaatbewerkingssector. Het bedrijf, dat in 1952 startte met de productie van hydraulische persen, is vandaag de dag uitgegroeid tot een toonaangevende constructeur van afkantpersen, pons- en lasersnijmachines. Op de grote foto is één van de eerste hydraulische kantpersen te zien, een PP50. In 1970 introduceerde Strippit, onderdeel van LVD, de eerste NC revolverponsmachine, terwijl in 1989 LVD de eerste lasersnijmachine toonde. De eerste gerobotiseerde kantcel werd in 2008 getoond. (foto: LVD Company)

www.metaalmagazine.nl 44

jaargang 50 | www.metaalmagazine.nl | 6-2012


De kunst van de verspaning

 De RS 805 K is er!  Verplaatsingskolommen in halfportaalconstructie en hoofdspindels met een aandrijfkoppel tot 244 Nm.

 Schuifstangelevatorspaantransporteur op rollen voor gemakkelijk reinigen.

 Meelopend gereedschapsmagazijn met 30 of 56 plaatsen voor korte intervaltijden tussen verspaningen.

 Vaste machinetafel voor werkstukken tot 1000 kg zwaar.

 Eenheid met draaien zwenktafel voor werkstukken tot Ø 675 mm.

Een uitmuntend kenmerk van de RS 805 K is het concept van de universele verplaatsingskolom met een drie- en een vijfassig werkgebied. De aanzet van de spindel evenwijdig met de as garandeert de allerhoogste nauwkeurigheid in alle bewerkingssituaties. De hoge stijfheid en de korte krachtflux zorgen voor optimale verspaningsprestaties en robuustheid van de machine. De watergekoelde directe koppelaandrijvingen positioneren uw

5-ASSEN-SIMULTAANBEWERKING

 Zeer moderne CNC-sturingen Heidenhain iTNC 530 of Sinumerik 840D SL met grafische programmeerondersteuning.

 Optionele scheidingswand van het werkgebied voor pendelbedrijf met vermindering van de opstel- en neventijden met tot 30%.

werkstuk met hoge snelheid in het werkgebied, en dat zonder slijtage – de klok rond. De combinatie van universaliteit, snelheid en precisie vormen een nieuwe norm in de 5-assige freesbewerking. Het beste maakt u vandaag nog een afspraak voor een individuele demonstratie. Technische gegevens en prijzen vindt u onder www.hedelius.de op het internet. We verheugen ons op uw bezoek.

BewerkingScentra HEDELIUS MASCHINENFABRIK GMBH SANDSTRASSE 11 • 49716 MEPPEN GERMANY TELEFON ++49 (0) 59 31 / 98 19-0 TELEFAX ++49 (0) 59 31 / 98 19-10 E-MAIL: info@hedelius.de INTERNET: www.hedelius.de hd-anz-metaal-magazin-230x300_02.indd 2

04.05.12 10:44


Slim verspanen met

ISCARâ&#x20AC;&#x2122;s nieuwe IQ gereedschappen!

www.iscar.nl

Teaser ad2 netherland.indd 1

6/14/12 9:53 AM

Metaal Magazine - 6 2012  

Metaal Magazine is hét vakblad voor de metaal en brengt technische, actuele en praktijkgerichte informatie over metaalproductietechnieken. M...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you