Page 1

omslag 1:omslag 1 30-10-08 12:25 Pagina oms 1

111 de jaargang, 7 november 2008 www.demolenaar.nl nummer

22

De Molenaar vakblad voor de graanverwerkende en diervoederindustrie

Sorghum herontdekt Duurzame handelsketens Meer met minder


omslag 2:omslag 2 30-10-08 14:32 Pagina oms 2


03•Inhoud:03 03-11-08 12:33 Pagina 3

De Molenaar

7 november 2008

In dit nummer Toekomst

16

Duurzaam

20

Variatie

24

Algemeen 13 20

Alternatieve eiwitbronnen Internationale handels- en productieketens moeten verduurzamen

Diervoeding 8 24 31

Sorghum herontdekt Grote individuele variatie in pensfermentatie Orffa-symposium ‘Meer met minder in diervoederindustrie’

Techniek 26

‘Bestrijding’ in volle breedte op Industriële Week

Reportage 16

Agrarische vakbeurzen trekken veel publiek

Vaste rubrieken 4,5 6 10 29 40 42

Actueel In kort bestek Zaken en mensen De Voerschep Markt en trends Agenda

Coverafbeelding

Sorghum herontdekt

8


04-05•Actueel:04-05 04-11-08 10:27 Pagina 4

Actueel Ministeries LNV en VROM onderzoeken duurzaamheid

Duurzamer consumptiepatroon vereist Aanpassing van het voedselpatroon draagt bij aan een duurzamere vlees- en

constateert dat de rapporten bewijzen dat de kwestie te gecompliceerd is voor eenvoudige antwoorden. „Je bent er niet als je simpelweg stelt dat je één keer per week geen vlees eet. De uitkomsten van dit rapport stimuleren mij om samen met de voedingsmiddelenbranche en maatschappelijke organisaties na te denken over oplossingen, die op het vlak liggen van productie én consumptie. Er is ook geld voor vernieuwingen in de veehouderij en voor het ontwikkelen van nieuwe voedingsproducten. Dat lijkt me een betere weg dan als overheid een consumptiepatroon aan mensen opleggen.” De komende jaren wordt onderzocht hoe verduurzaming van de productie en consumptie van eiwitten moet worden ondersteund. Daarnaast gaat op korte termijn het Programma Innovaties Eiwitketens van start. Dit programma beoogt initiatieven te ontwikkelen die een duurzame eiwitketen financieel moeten ondersteunen.

Actu

zuivelketen. Het opleggen van een nieuw consumptiepatroon is volgens minister Gerda Verburg echter geen optie.

Minder vlees en zuivel eten of vlees vervangen door plantaardige eiwitten, zoals groenten, bonen en noten, zijn mogelijkheden om het consumptiepatroon te verduurzamen. Dat blijkt uit onderzoek van Blonk Milieuadvies en onderzoekstinstituut Drift van Erasmus Universiteit Rotterdam. Beide onderzoeksinstituten hebben, in opdracht van de ministers Gerda Verburg en Jacqueline Cramer, vanuit verschillende invalshoeken gekeken naar een duurzamer consumptiepatroon van vlees en zuivel. De resultaten van deze onderzoeken dragen bij aan de beleidsontwikkeling op het thema biodiversiteit, voedsel en vlees, onderdeel van de aanpak duurzame ontwikkeling. Blonk Milieuadvise onderzocht welke

effecten verschillende consumptiepatronen hebben op het milieu. ,,Het eten van kip bijvoorbeeld is minder belastend voor het milieu dan het eten van rundvlees.’’ Er is gekeken naar een aantal mondiale milieueffecten (broeikaseffect, energiegebruik, ruimtebeslag, biodiversiteitverlies, waterverbruik, uitputting en accumulatie van nutriënten en accumulatie van zware metalen) als gevolg van de Nederlandse consumptie. Drift concludeert dat de maatschappij meer open staat voor duurzamere consumptie van vlees en zuivel. Beleid Beide ministers zien in de rapporten voldoende aanknopingspunten voor een gerichter duurzaamheidsbeleid. Verburg

Geen prijsafspraken in mengvoedersector Aveve-voorzitter Hendrik Soete stelt dat zijn bedrijf geen prijsafspraken maakt. Hij reageert hiermee op aantijgingen van het Algemeen Boerensyndicaat en enkele andere boerenorganisaties. Die zijn van mening dat de mengvoedersector onderling prijsafspraken maakt. Grondstofprijzen zijn de afgelopen maanden licht gedaald. Dit moet worden doorgerekend in de mengvoederprijzen. Volgens de boerenorganisaties

KORT8

wordt dat niet, of slechts ten dele, gedaan. Soete gelooft ook niet dat andere mengvoederfabrikanten prijsafspraken maken. Hij geeft wel toe dat sommige prijsevoluties bij de mengvoederbedrijven gelijklopend zijn. ,,Dat wijst erop dat fabrikanten de prijzen van de concurrenten heel goed kennen.’’ Aveve is de belangrijkste aankoper van graan én verkoper van mengvoeder.

Vo o r h e t l a a t s t e n i e u w s , z i e : w w w. d e m o l e n a a r. n l

Op de website van het Productschap Diervoeder is een nieuwe versie van de Bijlagen 5 en 15 en de standaard B8 van de GMP+ gepubliceerd. Het blauwtongvirus dat in Nederland bij vier dieren is aangetroffen, komt overeen met de vaccinvirusstam in Zuid-Afrika. In een partij maismeel, afkomstig uit Groot-Brittannië, is de transgene maissoort MIR604 aangetroffen. In het maismeel werd circa acht procent aan transgene bestanddelen aangetroffen, waar maximaal 0,9 procent is toegestaan.

„Aveve heeft absoluut geen invloed op de prijsnoteringen voor graan, maar doordat het zo'n grote aankoper is, zijn er makkelijker voordelen te behalen op beschikbaarheid, volume en kwaliteit”, aldus Soete.

Agruniek participeert in Gelreko Coöperatie Agruniek participeert in Gelreko biologische diervoeding. Dit bedrijf kent nu drie aandeelhouders: WMU, Agruniek en Grevers. Door de toetreding van Agruniek kan Gelreko een belangrijke rol gaan spelen voor de biologische akkerbouwer in Oost-Nederland, doordat de mogelijkheden voor graaninname en op- en overslag van biologische grondstoffen groter worden.


04-05•Actueel:04-05 04-11-08 10:27 Pagina 5

‘Onafhankelijkheid en kwaliteit Efsa in gevaar’ Herman Koëter, voormalig onderdirecteur Efsa, waarschuwt in een afscheidsbrief dat de onafhankelijkheid en kwaliteit van het EU-agentschap voor veilige voeding, Efsa, in gevaar komen. Koëter ziet veel politiek getinte verzoeken van de Europese Commissie (EC), bijvoorbeeld om het standpunt van genetisch aangepaste organismen te herzien. Ook meent hij dat de vele verzoeken om een snel oordeel over voedingsadditieven, de kwaliteit van de oordelen in gevaar kan brengen. Efsa adviseert de EC over voedselveiligheid. Koëter was lange tijd onderdirecteur en waarnemend directeur voordat hij recentelijk werd benoemd tot speciaal adviseur.

ueel Melamine herziening

Melamine in Chinese producten die melk of melkproducten bevatten, houdt de gemoederen in Europa nog steeds bezig. Zodanig dat de beschikking van 26 september per 15 oktober alweer is vervangen. Hierin worden veel explicieter diervoeder en eiwitrijke producten die geen melkbestanddelen bevatten, benoemd. Zo moet er nu analyse worden uitgevoerd op alle uit China afkomstige melkproducten met inbegrip van diervoeder. De ondergrens van 15 procent melkproducten uit de oude beschikking is geschrapt. Verder is willekeurige controle door de lidstaten mogelijk op alle andere levensmiddelen en diervoeders, van oorsprong uit China, met een hoog eiwitgehalte. Het melaminegehalte mag niet hoger zijn dan 2,5 mg/kg. Alle producten die bij de controles boven de gestelde norm uitkomen, worden vernietigd. De controles in Nederland worden uitgevoerd door de VWA. Schiphol en de havens in Amsterdam en Rotterdam zijn de controlepunten.

Duitse voerproducent wil meer afzet De Duitse voerproducent Raiffeisen Grenzland wil meer veevoer gaan leveren in Nederland. Dat zegt bedrijfsleider Albert Weersmann van de Duitse coöperatie. „Wij grenzen met ons werkgebied in het noorden, oosten en zuiden aan Nederland”, geeft Weersmann als uitleg. Het huidige werkgebied van Raiffeisen-Grenzland ligt net over de grens bij het Drentse Coevorden. In 1989 heeft de coöperatie met andere zusterorganisaties al een bedrijf in Coevorden opgericht. Via dit bedrijf werd vooral kunstmest naar Duitsland geëxporteerd. Raiffeisen richt zich vooral op de verkoop van mengvoer. Het bedrijf produceert jaarlijks 135.000 ton mengvoer.

Rechtgezet: lastenboek duurzame soja In tegendeel tot wat in vorige editie vermeld stond, is in België geen lastenboek genetisch gemodificeerde vrije soja, maar een lastenboek duurzame soja op komst. Het lastenboek voor de productie van ggo-vrij voeder werd begin dit jaar door de federatie Bemefa uitgesteld. Inmiddels onderhandelt Bemefa met de distributiesector over een alternatief lastenboek voor het gebruik van duurzame soja in mengvoeders. Met dit lastenboek wil de Belgische mengvoedersector een marktaandeel van 90 procent dekken, terwijl het oude lastenboek na zes jaar slechts een marktaandeel van 10 procent had bereikt.

4

5

Economie Geld moet rollen om de economie draaiende te houden. De huidige onzekerheid maakt dat consumenten vaker de hand op de knip houden. Om daarin verandering te brengen, pleit vakbond FNV voor het laten vrijvallen van spaarloon. Vooralsnog krijgt de vakbond de handen nog niet op elkaar voor dit voorstel, temeer daar dit ‘spaarpotje’ al tussentijds kan worden aangesproken bij bijvoorbeeld het kopen van een huis. En de bouw is volgens de bewindslieden toch de sector die momenteel de hardste klappen incasseert. Het uitgavenpatroon moet worden aangepast aan de inkomsten. Wat je niet hebt, kun je niet uitgeven. Wie minder te besteden heeft, bespaart meestal eerst op luxe goederen, niet alleen witgoed en auto’s komen dan in beeld, ook de dagelijkse boodschappen. Ook daar is blijkbaar winst te behalen. Telerscollectieven stelden onlangs vast dat supermarkten excessief hoge bedragen vragen voor groenten en fruit. Zij verwijten de supermarkten daarop de marges te willen halen, die ze moeten toeleggen op andere productgroepen. Ook in de diervoedersector klinken inmiddels kritische signalen door als het gaat om prijzen. Volgens een groep Belgische boeren maken diervoederbedrijven onderling prijsafspraken. Dit wordt tegengesproken door de diervoedersector. Vast staat wel dat die diervoederindustrie de afgelopen maanden diende als buffer voor de prijsfluctuaties van grondstoffen. Toen de grondstofprijzen de pan uitrezen, werd die prijsverhoging van het voer door de industrie afgevlakt. Nu de grondstofprijzen dalen, worden de voerprijzen bijgesteld, maar gezien de eerdere ontwikkelingen misschien niet zo snel als menig boer graag zou zien. Natuurlijk moet je als afnemer voorkomen dat je teveel betaald. De vraag is echter of boeren op dit moment niet beter kunnen vechten voor een hogere prijs voor het eigen product. Wouter Klootwijk in Keuringsdienst van Waarde en de telerscollectieven groente en fruit hebben vastgesteld dat er onwaarschijnlijk grote marges liggen in de keten. Volgens de Rabobank zit de meeste winst aan het einde van de keten. Het wordt tijd dat het ‘boerenspaarloon’ uit de keten wordt vrijgemaakt. Jacqueline Wijbenga

D e M o l e n a a r n r. 2 2 7 n o v e m b e r 2 0 0 8


06•IKB:06 03-11-08 12:31 Pagina 6

In kort bestek Grondstofprijzen kelderen De prijzen van grondstoffen zijn de afgelopen maanden flink gedaald als gevolg van de afkoeling van de wereldwijde economie. Het merendeel van de prijzen van industriële metalen, waaronder koper, nikkel en aluminium, is ten opzichte van 1 januari 2008 gehalveerd. Uit een rapport van analistenbureau Natixis in Londen blijkt dat de vraag naar grondstoffen aan het begin van dit jaar afnam. Grondstoffenanalist Jeroen Blokland van onderzoeksbureau Iris verwacht niet dat de prijzen op korte of middellange termijn zullen stijgen. Hij sluit verdere dalingen zelfs niet uit. „Grondstoffen zitten zo dicht op de economische cyclus dat je het effect van economische vertraging meteen ziet, net als bij olie. Een vat ruwe olie staat momenteel negen procent onder het niveau van vorig jaar. De vraag is dus hoe diep de recessie werkelijk zal zijn.”

Survey mycotoxinen Dit jaar is door het PDV opnieuw de survey mycotoxinen in graanmonsters nieuwe oogst uitgevoerd. Het PDV heeft een aantal gerst- en tarwemonsters van de oogst 2008 uit verschillende herkomstgebieden verzameld en deze laten analyseren op het mycotoxine Deoxynivalenol (DON). Uitgaande van de laagste afkeurgrens, genoemd in de GMP+ voor enkelvoudige voedermiddelen, bij rechtstreekse vervoedering aan varkens (5.000 µg/kg) voldoet één tarwemonster niet aan de norm. Verder waren er zeven tarwemonsters die boven de actiegrens bij rechtstreekse vervoedering aan varkens (1.000 µg/kg) lagen. De gehalten in gerst lagen beduidend lager. Indicaties voor mogelijk verhoogde waarden voor DON in tarwe zijn er voor het gebied Noord-Frankrijk, Moezel en Rijnland. Voor de overige herkomstgebieden (onder meer Nederland) liggen de gevonden gehalten voor DON in tarwe en gerst ruim onder de in de GMP+ gestelde afkeurgrenzen.

Export varkensvlees naar China stap dichterbij Minister Gerda Verburg van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft in China het zogeheten varkensvleesprotocol ondertekend, waarmee de export van Nederlands varkensvlees naar China een stap dichterbij is gekomen. China hanteert een uitgebreide procedure voor het toelaten van buitenlands vlees. Een Chinese delegatie zal na de ondertekening naar Nederland komen om toekomstige vleesleveranciers te inspecteren en te registreren. Na deze inspectieronde kan er een exportcertificaat worden afgegeven voor alle eetbare delen van het varken. De onderhandelingen over toelating van Nederlands varkensvlees zijn in 2004 begonnen. Naast het ondertekende protocol, is afgelopen zomer ook een start gemaakt met de onderhandelingen om te komen tot een protocol voor de invoer van genetisch materiaal.

Beter leven kenmerk Het eerste kippenvlees dat het Beter Leven-kenmerk met drie sterren van de Dierenbescherming krijgt, is het Biologische 'Landhoen' van Kemper. Gelijktijdig worden twee sterren toegekend aan de 'Mais-Scharrelkip', ook van Kemper. Begin jaren '90 ging Herman Kemper uit IJzevoorde in de Achterhoek aan de slag met een 'ouderwetse' kip. Zijn ideaal is om samen met kleinschalige boeren de consument weer te laten genieten van de smaakvolle, stevige kip van weleer. Een ambachtelijk puur-natuurproduct, dat zelfs de oude naam hoender mag dragen. Dierwelzijn staat hoog in het vaandel bij Kemper. Met de toekenning van de sterren aan de KemperKip wordt het voor de consument makkelijker om diervriendelijker geproduceerd kippenvlees te herkennen. Sinds de introductie in 2007 van de langzamer groeiende Volwaard-kip, beloond met één ster van het Beter Levenkenmerk van de Dierenbescherming, weet de consument dat hij een diervriendelijker geproduceerde kip kan kopen. Het driesterrensysteem van de Dierenbescherming is ontwikkeld om de nodige zichtbaarheid te geven aan diervriendelijke voeding en de keuze voor de consument te vergroten. Dat geldt niet alleen voor biologische producten, maar ook voor producten tussen de bio-industrie en biologisch in. Eén ster betekent dat er al aanzienlijk meer rekening is gehouden met dierwelzijn dan in de gangbare veehouderij. Drie sterren betekent volgens de Dierenbescherming dat optimaal rekening wordt gehouden met dierwelzijn.

Toxoplasmaveilige vleesketen Onderzoekers van de Animal Sciences Group van Wageningen UR pleiten voor een toxoplasmaveilige vleesketen door het vlees van met toxoplasma besmette dieren in te vriezen. Toxoplasma is een eencellige parasiet waarmee zowel mens als dier besmet kunnen raken. In Nederland worden jaarlijks ongeveer 200.000 mensen besmet. Hoewel bij de meeste mensen de ziekteverschijnselen meevallen, treedt bij 15 tot 20 procent griepachtige verschijnselen op die soms weken tot maanden kunnen aanhouden. Daarnaast kan de parasiet ernstige aangeboren afwijkingen bij kinderen of een miskraam veroorzaken, wanneer zwangere vrouwen besmet raken. De geschatte ziektelast is niet beduidend lager dan die van salmonellose of campylobacteriose. Europees onderzoek toont aan dat tweederde van de besmettingen toe te schrijven is aan vleesoverdracht. Door het vlees in te vriezen, wordt de parasiet gedood. De onderzoekers pleiten ervoor om de verantwoordelijkheid niet alleen bij de consument te leggen, maar ook bij de sector, die een belangrijke rol kan spelen door vooraf de besmette dieren op te sporen en dit vlees te ontsmetten door invriezen.

6

7

D e M o l e n a a r n r. 2 2 7 n o v e m b e r 2 0 0 8


07•adv:07 30-10-08 14:58 Pagina 7

Wij nodigen U graag uit voor een informatief gesprek op Eurotier 2008. U kunt ons vinden op de volgende stands in hal 14 en 15.

Hal 14, stand 14A10 AP 820, plasma-eiwit, volwaardig alternatief voor AMGB’s. AP 301, hoogwaardig hemoglobinepoeder.

Internationale DLG-vaktentoonstelling voor dierhouderij en Management

Hal 15, stand 15G44 Balchem, functionele pensbestendige ingrediënten Reashure, Niashure , Vitashure, Nitroshure en Aminoshure (Nieuw, Europese introductie!)

Hal 15, stand 15F13 Bergafat gefractioneerd vetpoeder al of niet gecombineerd met lecithine. Bergafit en Bergapur lecithine poeders, Bergazym enzymen.

Hal 14, stand 14D35 Diamond V Gistcultuur volledig gefermenteerde gist. Inclusief alle goede zaken voor een optimale vertering.

Hal 15 , Stand 15F07 Digestarom, volwaardige kruidenmengsels. Revestarom, diverse soorten aroma en smaakstof. Neosweet, zoetstof zeer scherp geprijsd.

Postbus 160, 8530 AD Lemmer, www.speerstra.com Tel 0514 569001 Fax 0514 569002, mail@speerstra.com


08-09•Sorghum:08-09 30-10-08 12:32 Pagina 8

De graanprijzen zijn momenteel weer terug op ‘normale’ waarde, maar fluctueren de laatste tijd sterk. Hierdoor zijn goedkopere vervangers van mais, tarwe en gerst, nadrukkelijk in beeld bij Europese diervoederproducenten. Een van die alterantieven is sorghum.

Diervoeding

Tabel 1. Voedingswaarde sorghum in vergelijking met mais (Verenigde

Sorghum h

[Wilfried Wesselink]

Sorghum bevat net als andere granen veel energie (zetmeel) en relatief weinig eiwit. De grondstof wordt verwerkt in mengvoer voor varkens, pluimvee, rundvee en kleine huisdieren. In Nederland bestaat traditioneel een voorkeur voor tapioca als graanvervanger, maar door de hoge graanprijzen van vorig jaar is ook de belangstelling voor sorghum weer toegenomen. ,,Het gebruik van sorghum is niet nieuw. Ongeveer twintig jaar geleden bevatten Belgische

Staten)*.

Nutrient (%) Humidity (%) Crude protein Crude fat Starch (Ewers) Sugars + Starch N-free Extract NSP Crude ash Crude fiber Sugars Linoleic acid (C18:2) Calcium Phosphorus Lysine Methionine Cystine Tryptophane Threonine NE pigs (kcal / kg) ME Broilers ME Poultry (kcal / kg) ME Layers VEM (dairy energy)

Yellow corn

Sorghum

13.000 8.000 4.000 62.800 64.150 71.350 11.931 1.250 2.400 1.350 1.980 0,03 0,27 0,24 0,152 0,16 0,056 0,288 2.587.282 3.205.538 3.285.652 3.332.389 1.099.055

11.700 9.700 2.500 67.000 67.800 71.200 10.482 1.200 3.700 0,8 1.013 0,04 0,29 0,233 0,175 0,184 0,107 0,32 2.622.610 3.086.883 3.155.858 3.183.678 998.711

* Gegevens afkomstig van DSM Nutrional Products.

vleeskuikenvoeders 20 tot 35 procent sorghum. Dat veranderde toen de Europese graanprijzen daalden”, vertelt Luc Levrouw, nutritionist bij DSM Nutritional Products. Glutenvrij Sorghum behoort tot de grasachtigen. Het gewas kan goed tegen droogte en hitte en wordt geteeld in tropische, subtropische droge gebieden. De voedingswaarde van sorghum komt overeen met die van mais (zie tabel 1). Sorghum bevat minder olie, iets meer eiwit, meer tryptofaan maar minder lysine en geen caroteen. Alle sorghum is glutenvrij. Gebruik van sorghum in diervoeder vereist goed malen of pletten. De kleine korrels worden gemakkelijk ongekauwd doorgeslikt en de waslaag beschermt onbeschadigde korrels tegen vertering. ,,Sorghum moet fijner worden gemaald dan mais’’, aldus professor Joe Hancock van Kansas State University. Voor varkens en vleeskuikens adviseert hij een deeltjesgrootte kleiner dan 500 micron (<600 micron voor mais) en voor leghennen 800 micron (1000-1200 micron voor mais). P ro d u c e n t De totale wereldproductie van sorghum bedroeg in 2006/2007 volgens het Amerikaanse ministerie van Landbouw (USDA) ongeveer 57 miljoen ton. Dit werd geteeld op 40 miljoen hectare. USDA verwacht voor seizoen 2007/2008 ongeveer 64 miljoen ton van 41 miljoen hectare. Continent Afrika was in 2006/2007 de grootste producent met ongeveer 25 miljoen ton op 21 miljoen hectare. Andere belangrijke producenten waren Nigeria (10,5 mln ton),

Verenigde Staten (7 mln ton), India (7,4 mln ton), Mexico (5,8 mln ton) en Soedan (5,2 mln ton). In Europa produceren Frankrijk (310.000 ton) en Italië (220.000 ton) het meest. De grootste exporteurs zijn de Verenigde Staten, Argentinië, Brazilië en Australië. Onder optimale proefomstandigheden is in de Verenigde Staten een oogst gerealiseerd van 20,1 ton per hectare. In de praktijk is de opbrengst kleiner, omdat sorghum vooral wordt geteeld in de zuidelijke, drogere staten. Tommy Young, akkerbouwer in Arkansas, oogst op nietgeïrrigeerd land 5,5 tot 6,5 ton per hectare; op geïrrigeerd land haalt hij zo’n 7,5 ton per hectare. ,,Tot een jaar of twee, drie geleden werd sorghum vooral op marginale gronden geteeld. Als de graanprijzen stijgen, wordt de teelt ook interessant op goede gronden die vooral worden gebruikt voor katoen.” Ta n n i n e Sorghum bevat van nature tannine of looizuur. Het gehalte is rasafhankelijk. ,,Tannine heeft een negatieve invloed op de opname en vertering. Het kan de benutting met vijf tot tien procent verlagen”, aldus professor Lloyd Rooney, van Texas University. ,,Donkere rassen bevatten meer tannine dan lichtere. Witte sorghum bevat de minste tannine.” Om te garanderen dat sorghum weinig tannine bevat, heeft de USDA een classificatiesysteem opgezet. ,,Het tanninegehalte bepaalt in belangrijke mate hoeveel sorghum in voeders kan worden verwerkt”, aldus nutritionist Levrouw. ,,Tannine gaat een binding aan met de eiwitfractie en dat kan leiden tot minder goede verteerbaarheid. Daarom wordt het gebruik van sorghum


08-09•Sorghum:08-09 30-10-08 12:32 Pagina 9

Flucturerende prijzen bieden kansen voor alternatieven

m herontdekt met een hoog gehalte tannine in voeders voor zeer jonge dieren beperkt. ,,De grens tussen laag en hoog tanninegehalte ligt meestal rond de 1,0 procent.” Argentijnse sorghum heeft met 0,5 tot 0,9 procent een iets hoger tanninegehalte dan sorghum uit Brazilië en de Verenigde Staten. Boven de 1 procent adviseert Levrouw beperkt gebruik van sorghum in varkens- en pluimveevoeder. De nutritionist is de laatste jaren geen sorghum tegengekomen met meer dan twee procent tannine. ,,Sorghum met een tanninegehalte van minder dan 0,1 procent kan gerust tot 30 procent worden ingemengd in bepaalde vleeskuikenvoeders. In varkensvoeders kan 20 procent sorghum worden verwerkt.” Die gehaltes liggen lager bij gebruik van Argentijnse sorghum. Levrouw adviseert geen sorghum te mengen in voer voor jonge biggen. ,,Het verteringsstelsel van jonge dieren is nog niet goed ontwikkeld en daarom hebben zij eerder last van tannine.”

Tannine heeft nog geen problemen opgeleverd, aldus Lima. ,,Voor eenmagigen gebruiken we laag-tannine sorghum uit de Verenigde Staten. Sorghum lijkt een positieve invloed op de melkproductie te hebben.” In pluimvee- en varkensvoeders levert het volgens Lima ook geen problemen op. H a rd e re b ro k Diverse Nederlandse mengvoerproducenten verwerken sorghum in het voer. Rijnvallei verwerkt sorghum in diverse voeders waarin doorgaans ook mais wordt verwerkt, aldus nutritionist Nico Kanis. Het tanninegehalte bepaalt de

maximale verwerking van sorghum. ,,Omdat runderen minder problemen hebben met tanninen kan in rundveevoer doorgaans iets meer sorghum dan in pluimvee- en varkensvoer.” Sorghum heeft volgens Kanis voor-, maar ook nadelen ten opzichte van mais. ,,Een nadeel van sorghum is dat het geen caroteen bevat. We moeten dat compenseren om de dooierkleur hetzelfde te houden.” Bij pelleteren geeft sorghum een iets hardere brok. ,,Voor rundvee willen we graag een harde brok, maar bij biggenvoeders willen we juist graag een zachtere korrel”, aldus Kanis.

-

In het zuiden van de Verenig de Staten wordt sorghum geoogst met 18 procent droge stof.

Ve r v a n g e r De Noorse mengvoerproducent Felleskjøpet Rogaland Agder gebruikt sorghum sinds vorig jaar als vervanger van gerst, tarwe en mais. De coöperatie produceerde afgelopen jaar 330.000 ton mengvoer. ,,Sorghum gaat bij ons in het voer voor melkkoeien, vleeskoeien, stieren en in alle varkens- en pluimveevoeders”, vertelt nutritionist Stein Lima. ,,Hoe jonger de dieren hoe minder sorghum, maar afhankelijk van het soort voer gaat er 20 tot 50 procent in.” Voor melkvee, vleesvarkens en leghennen hanteert Lima geen bovengrens. ,,Onder normale omstandigheden kan mengvoer wel 50 procent sorghum bevatten.”

8

9

D e M o l e n a a r n r. 2 2 7 n o v e m b e r 2 0 0 8


10•Z&M en KrPersen:10 30-10-08 13:11 Pagina 10

Zaken en mensen

KrakendePersen Vertrouwen

Symposium ‘Strategische overwegingen in diervoederindustrie’ De ontwikkelingen in de agro-industrie en de gevolgen daarvan voor de sector met financiële haalbaarheid, logistieke uitdagingen en vergunningen zijn de onderwerpen die aan bod komen tijdens het symposium getiteld ‘Strategische overwegingen in de diervoederindustrie’. Dit wordt georganiseerd door Tebodin CCE op 19 november. Er wordt onder andere ingegaan op een impactanalyse met de daarbij behorende keuzemomenten, de waardeketen in de industrie, de toenemende vervoerskosten en de verhoudingen met de overheid bij nieuw- en verbouw. Ook zal er een casestudie plaatsvinden, die met de deskundigen wordt nabesproken. De sprekers zijn Martin Rattink en Bas Verheul (Tebodin), Dirk Jan Kennis (Rabobank), Vincent van Blitterswijk (EVO) en Ruurd van Eck (JPR). Het symposium vindt plaats in Boode in Bathmen.

Van Aarsen ontvangt scholieren Van Aarsen ontvangt VMBO-T scholieren uit de derde klas van Scholengemeenschap Sint Ursula, locatie Horn. De leerlingen bezoeken verschillende afdelingen binnen het bedrijf met het doel tot een betere studie‐ en beroepskeuze te komen. In de praktijk blijkt een groot deel van de geslaagde VMBO leerlingen hun studie op het MBO in het eerste jaar te beëindigen, mede doordat zij nog geen correct beeld hebben van de opleiding en het beroepsveld. Het project Verbindend Leren is opgezet om in samenwerking met het bedrijfsleven leerlingen te ondersteunen bij het concretiseren van hun toekomstmogelijkheden en zo bij te dragen tot een hoger slagingspercentage. Het project zoekt de ‘verbinding’ tussen school en praktijk. Verbindend leren is een initiatief van het ministerie van Onderwijs in samenwerking met Vereniging van openbare en algemeen toegankelijke scholen. Naast Van Aarsen worden er ook andere bedrijven door de scholieren bezocht.

Cefetra herschikt aandelen Cefetra heeft zijn aandelen herschikt om meer evenwicht in het aandeelhouderschap te realiseren. Van de negen aandeelhouders hebben de kleinste zes besloten hun aandelen aan de andere zittende aandeelhouders aan te bieden. De nieuwe aandelenverhouding wordt dan 57,7 procent voor ForFarmers, 32,3 procent voor Agrifirm en 10 procent voor Rijnvallei.

Alternatieve dierproeven TNO en Wageningen UR hebben een ‘Kenniscentrum Innovatieve Toxicologie’ opgericht om methoden te ontwikkelen die het mogelijk maken om risico-evaluatie uit te voeren met minder (belasting van) proefdieren. Om het aantal proeven met dieren terug te dringen, zijn er alternatieven nodig. Voordat de resultaten van dergelijke alternatieve methoden worden geaccepteerd door de autoriteiten, moeten ze zijn gevalideerd. Het Kenniscentrum Innovatieve Toxicologie levert hieraan een bijdrage.

Sengers directeur Diervoeder bij Barentz Peter Sengers is benoemd tot nieuwe directeur bij de afdeling Diervoeder van Barentz, een bedrijf dat is gespecialiseerd in de distributie van voeding, diervoeder, pharma, cosmetica en chemische producten. Sengers is zijn hele carrière werkzaam geweest in de diervoederindustrie in Europa en was de laatste vijf jaar verantwoordelijk voor de uitbreiding van Barentz Diervoeder in Nederland. Het bedrijf wil de activiteiten verder uitbreiden. De benoeming van Sengers moet daaraan bijdragen.

10

11

Van alle agrarisch adviseurs heeft de voervoorlichter het hoogste aanzien. Hoger nog dan van onafhankelijke deskundigen als dierenarts, accountant en bankier. Vertrouwen was lange tijd de basis van onze economie. Huizeneigenaren vertrouwden het systeem dat topmanagers belachelijke miljoenenbonussen uitkeerde, en lieten zich een veel te dure hypotheek aansmeren. Onze economie groeide op een fundament dat uitsluitend bestond uit vertrouwen. Dat vertrouwen bleek uiteindelijk onterecht. De mengvoersector beschikt daarentegen over een reëel vertrouwen. De kredietcrisis legt de geheimen van het systeem bloot en leert de mengvoerbranche hoe we vertrouwen kunnen omzetten in bedrijfskapitaal. Met vertrouwen kan de sector bijvoorbeeld de Europese transgene ban op soja doorbreken. Die kost de 2,5 miljard euro per jaar. De kans is groot dat de Europese veehouderij deze situatie niet overleeft, stellen Coceral en Fefac. Zowel boer als consument moeten worden overtuigd van een product dat ze zelf niet willen. De consument wil vooral gemak. De retail bewerkt hem met onderzoeksuitslagen waaruit blijkt wat hij zelf wil. Zo hoort de consument dat hij geen problemen heeft met genetische versleutelde ingrediënten, en gaat met een gerust hart naar de winkel. Want de consument vertrouwt zichzelf toch zeker wel? Boerenverstand is iets moeilijker te bedwingen, maar de veevoersector wacht geen onoverkomelijk taak, met zo’n enorm vertrouwen. Natuurlijk is er nog weinig bekend van de effecten van ggo’s op de lange termijn. Maar de boer is wel te overtuigen met het kostprijsargument: duur voer plaatst de boer uit de markt. Laten we lering trekken uit innovaties uit het verleden, zoals DDT, asbest en softenon. Toen de problemen aan het licht kwamen, was de winst al lang binnen. En laten we ook lering trekken uit de financiële crisis. Niet de hypotheekslachtoffers die deze winter zonder huis zitten, maar de aanstichters van de crisis krijgen een financiële injectie van enkele biljoenen. En directeuren van omgevallen banken wacht een baan bij een genationaliseerde bank. Ergo: mocht het uiteindelijk fout lopen, dan hoeft de klap heus niet zo groot te zijn. Marc van der Sterren

In de rubriek ‘Krakende Persen’ worden periodiek, door verschillende redacteuren van De Molenaar, onderwerpen aangesneden die in het nieuws zijn en enige relatie hebben met de graanverwerkende- en/of diervoederindustrie.

D e M o l e n a a r n r. 2 2 7 n o v e m b e r 2 0 0 8


Resultaat door kwaliteit

Voor fysisch/chemische analyses van alle diervoedergrondstoffen bent u bij LabCo aan het juiste adres. Maar zeker ook voor microbiologisch-, lucht- en hygiëneonderzoek. Overtuig uzelf en neem de proef op de som. Vraag vandaag nog gedetailleerde informatie aan.

voor: walsenstoelen kruimelaars enz. ook: nieuwe walsen

ERKENDE KWALITEITSBORGING VOOR VELE ANALYSES...

bvba Ateliers BONTE Diestsevest 57-59 B. 3000 LEUVEN Tlf.: +32 16 225129 - Fax +32 16 221032 E-mail: info@bonteateliers.be Website: www.bonteateliers.be

ELBEWEG 141 3198 LC EUROPOORT RT TELEFOON 0181 - 262355 FAX 0181 - 263424 E-MAIL: INFO@LABCO.NL INTERNET: WWW.LABCO.NL

Wynveen: specialist in maaltechnologie Type GHM met automatische zeefwisselaar

Hamermolens Wynveen International International b.v. b.v v. P.O. P ..O. Box 38 6666 ZG Heteren The Netherlands Tel T el : +31 (0)26 - 479 06 99 9 Fax : +31 (0)26 - 479 06 98 8 info@wynveen.com www.wynveen.com .wynveen.com www

In Instelbare breekplaten voor een as asymetrische maalkamer. Kwa Kwaliteit K ¥ smalle sm bandbreedte van de meelstructuur ¥ vermaling ve ermaling < 600 60 00 micron mogelijk Economisch Energieverbruik : ± 5.3kW/ton persmeel Vochtverlies Vochtverlies : 0,2-0,6% minder Maalcapaciteit : 10-30% hoger

Uitvoering/opties ¥ motorvermogen tot maximaal 350 kW ¥ standaard s twee draairichtingen ¥ twee t snelheden of frequentieregeling g ¥ automatische a zeefwisseling ¥ gedeelde g maalkamer ¥ automatische a belastingsregeling ¥ snelle s hamerwisseling

Wynveen Intenational b.v b.v.. iiss een innovatieve ondernemin onderneming ng die sinds vele decennia ma machines achines en apparatuur vervaar vervaardigt rdigt veevoeders, petfood. voor de productie van veev oeders, aqua feed en petfood d.

ANALYSE WIJST UIT, LABCO !

11•adv:11 30-10-08 15:00 Pagina 11


12•adv:12 03-11-08 12:42 Pagina 12

Pre-Mervo

Kwaliteitsdienst Chemische analyses

SCHOT - RUURLO BV

“UW PARTNER IN SILOZORG” Al 25 jaar specialist in:

Microbiologisch

✷ Losboren van vastzittende produkten (Boorinstallatie uniek; OCTROOI nr. 194395) ✷ Complete reiniging van SILO’S ✷ Reinigen van fabriekscomplexen (binnen en buiten) voor verkrijgen en behouden van G.M.P. certificaat ✷ Gespecialiseerd in het leeghalen van silo’s bij broei en brand i.s.m. brandweer en verzekeringsmaatschappij ✷ Voor al uw straal- en coatingswerk b.v.: – Betonnen en ijzeren silo’s – Sprinkler tanks – Melasse/ Vinasse tanks – Weegbunkers – Persmeelbunkers ✷ Afsluiten van onderhoudscontracten op jaarbasis

onderzoek Calibraties voor NIRS Rapportage in maatwerk Procesbegeleiding

Bel voor geheel vrijblijvende informatie:

SCHOT-RUURLO BV Werkplaats: Houtwal 2 Kantoor: www.premervo.nl Postbus 40248 / 3504 AA Utrecht / Tel. 030-2482075 Fax 030-2482082 / E-mail kwaliteitsdienst@premervo.nl

464b pmk_adv_molenaar2.indd 1

Houtwal 2 – 7261 SR Ruurlo Tel.: 0573-451695 Fax: 0573-451095 E-mail: info@schot-ruurlo.nl

14-07-2008 14:37:38

De vakbeurs voor de professionele veehouderij Brussels Expo - Paleis 12 Van woensdag 2 tot vrijdag 4 december 2009 Breedex, georganiseerd door Fedagrim, stelt de professionele veehouderij in de kijker en laat u toe gedurende 3 dagen efficiënt zaken te doen aan een minimale kost. Mis deze gedroomde kans niet om de leveranciers van producten of diensten voor de professionele veehouderij te ontmoeten: veevoederproducenten en leveranciers van veevoederadditieven, farmabedrijven, adviesverlenende bedrijven in de veehouderij, slachthuizen en afnemers van vee, veetransportbedrijven, grondstoffenfabrikanten en opslagbedrijven, melkerijen, lastenboekbeheerders, ...

Contacteer ons voor meer informatie of om uw stand te reserveren op +32 (0)2 262 06 00 (tel) +32 (0)2 262 04 02 (fax) - info@fedagrim.be

BRUSSELS EXPO


13-14•Alternatieve eiwitbron:13-14 03-11-08 14:57 Pagina 13

Tussen droom, beleid en globalisering Algemeen

Alternatieve eiwitbronnen

[Jef Verhaeren]

De veeteelt is afhankelijk van eiwitbronnen. Al jaren wordt gezocht naar alternatieven. In een studiedag van Maatschappelijk Platform Verantwoorde Diervoederstromen werden de mogelijkheden besproken. Het probleem is trendy, bruisend actueel en tegelijk zo oud als de nacht: de zoektocht naar alternatieve eiwitbronnen. Het ‘Groene Europa’ is opgericht ondanks de afhankelijkheid van dierlijke productie wat betreft plantaardige eiwitten van import uit de Verenigde Staten en ook uit landen als Brazilië. Afhankelijkheid betekent: riskeren de prijs te moeten betalen die wordt gevraagd. Veel NGO’s hebben al jaren kritiek op die afhankelijkheid. Voor de economisch gerichte landbouw, die grootschaligere productie ook noodzakelijk acht voor de voedselvoorziening, was de zoektocht naar alternatieve eiwitbronnen vaak een ideaal. Sinds enige tijd zitten alle partijen echter samen rond de tafel, onder meer in het Maatschappelijk Platform Verantwoorde Diervoederstromen (MVDS). Onlangs hield dit platform MVDS in de ‘Schelp’ van het Vlaams Parlement een studiedag over alternatieve eiwitbronnen.

bouworganisaties deel uit maken en waar ook de NGO’s en de consumentenorganisaties mee aan tafel zitten. Dit platform werd in 2006 opgericht met als doelstelling de diervoederstromen stapsgewijs duurzamer te maken. Wat soja betreft, wordt gestreefd naar een stopzetting van de boskap in het Amazonewoud, het uitschakelen van de slavernij en een rechtvaardig inkomen voor de landbouwbedrijven in Noord en Zuid. Hiermee sluit het MVDS aan bij de internationale Round Table on Responsable Soy (RTRS), waarin Dejaegher actief is. Een desbetreffend lastenboek is in de maak.

In feite zijn er twee mogelijkheden: enerzijds het verduurzamen van de huidige productieketen en anderzijds het onderzoeken van mogelijke alternatieven voor soja, onder meer eiwitrijke bijproducten van de biobrandstoffen en voedingsindustrie, eiwitrijke planten en eiwitrijke dierlijke producten. Voorheen werd naast plantaardige eiwitten ook diermeel gebruikt. Vandaag moet men het nog altijd stellen met plantaardige eiwitten. Dejaegher wees erop dat de Belgische mengvoedersector tegenwoordig al 67.414 ton luzerne gebruikt, 100.944 ton zonnepitschroot, 21.800 ton koolzaadschilfer en 254.960 ton koolzaadschroot. Beleid De Zeelandse akkerbouwer Joop de Koeijer, die tevens actief is in de Nederlandse Akkerbouw Vakbond (NAV) en de Zeeuwse Vlegel, (deze brengt milieuvriendelijke streekproducten op de markt), zorgde met zijn uiteenzet-

Aftasten van mogelijkheden Directeur-generaal Yvan Dejaegher van de Belgische mengvoederfederatie Bemefa beet de spits af met een overzicht van de activiteiten en doelstellingen van het Platform Verantwoorde Diervoederstromen (MVDS), waarvan naast Bemefa, ook Imexgra (Federatie van de zaad- en graanhandel), de Belgische Confederatie van de Zuivelindustrie (BCZ), de federatie van de distributiesector Fedis en de land-

Dr. Daniël De Brabander van ILVO.

12

13

D e M o l e n a a r n r. 2 2 7 n o v e m b e r 2 0 0 8


13-14•Alternatieve eiwitbron:13-14 03-11-08 14:57 Pagina 14

>> Tussen droom, beleid en globalisering ting voor een nostalgische noot. Na de watersnood in 1953 begon zijn vader, die nog voor de coöperatie had gewerkt, in Zeeland te boeren met de wetenschap dat het zuidwesten van Nederland het best geschikt was voor de teelt van peulvruchten. Ook Joop, die later het bedrijf overnam, blijft voor peulvruchten pleiten. „In 1986 hadden wij nog een onderzoeksprogramma voor peulvruchten, met rassenproeven en al. Volgens bepaalde studies, onder meer van de Wageningen Universiteit, was de productie echter te duur. Men rekende echter met een te lage opbrengst”, beweert De Koeijer. Voor hem is het duidelijk dat het beleid de peulvruchtenteelt doet verdwijnen. „Vanaf 1978 nam de invoer van Amerikaans maisgluten zonder heffingen toe. Toen in de jaren tachtig de lokale eiwitproductie door de EEG werd ondersteund, klaagden de Amerikanen in 1988 bij de WTO. Met de subsidies verdween ook de peulvruchtenteelt. Intussen is het eiwittekort in Europa met 77 procent gigantisch”, aldus De Koeijer, die er nog aan toevoegde dat de peulvruchtenteelt een beter verhaal is dan de biobrandstoffenproductie. Eiwitteelt Patrick De Ceuster van Wervel, van de Werkgroep voor een rechtvaardige en verantwoorde landbouw, sprak over de mogelijkheden en kansen voor de productie van lokale eiwitten. „Hoewel de Belgische vleesproductie daalt met ongeveer 1,5 procent in 2008, steeg de invoer van soja van 1,7 miljoen ton in 2006 tot 2 miljoen ton in 2007. In de

hele Europese Unie wordt meer dan dertig miljoen ton soja geïmporteerd.” Hij noemde een aantal mogelijkheden om lokaal eiwit te telen, waaronder vlinderbloemigen, zoals erwten, veldbonen, soja en lupinen en niet-vlinderbloemigen, zoals koolzaad, vlasdotter, amarant en kemp. Hij wees er ook op dat bepaalde mengteelten interessant zijn. „Er is behoefte aan meer onderzoek en veredeling rond lokale eiwitteelten”, aldus De Ceuster. „Via een betere selectie en een optimalisering van de teelttechnieken kunnen de opbrengsten nog flink worden verhoogd. Boeren die aan de slag gaan met nieuwe eiwitteelten, zoals industriële hennep, moeten kunnen rekenen op begeleiding.” Op dit ogenblik wordt volgens Wervel slechts 1,5 procent van het Europese en 0,005 procent van het Belgische landbouwareaal gebruikt voor de productie van plantaardige eiwitten. Zoektocht Dr. Daniël de Brabander van het Vlaams Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO) te Gent, die het departement ILVO-Dier leidt, gaf een overzicht van de mogelijkheden om de eiwitbehoeften in de veeteelt aan te pakken. Hij ging uit van de specifieke nutritionele waarde voor éénmagigen en herkauwers en hield rekening met Anti-Nutritionele Factoren (ANF’s). Voor varkensvoeder drukte hij het hoge ruw eiwitgehalte (RE) van sojaschroot in cijfers uit, evenals die voor koolzaadproducten, erwten, bonen, lupinen en luzerne. Voor melkvee nam hij ook de ruwvoeders in rekening.

De wetenschappelijke analyse toonde aan dat de zoektocht naar alternatieve eiwitbronnen zinvol is, maar dat de problematiek complexer is dan sommigen willen. Guy Vandepoel van de Boerenbond besprak de rendabiliteit van eigen eiwitbronnen. In zijn analyse ontkende hij niet dat voordelen verbonden zijn aan de lokale teelt van eiwitten. Hij wees onder meer op de stikstoffixatie van vlinderbloemigen, een betere zelfvoorziening en de zekerheid van genetisch gemodificeerd vrije teelten. „Om in zijn teeltplan ruimte te voorzien voor de teelt van eiwitvervangers, moet de boer eerst wel zijn overtuigd van het economisch voordeel. Een prijsvergelijking met de klassieke eiwitbronnen dringt zich op”, aldus Vandepoel. Vr i j e a m i n o z u re n Ludo Segers ging namens Frana, de federatie van de fabrikanten en invoerders van toevoegingsmiddelen in veevoeding, uit van de normen van de RTRS en het wetenschappelijk onderzoek naar alternatieve eiwitbronnen. Hij wees op het belang van aminozuren om het gebrek aan plantaardige eiwitten tegemoet te komen. Door de aanwending van aminozuren kan men de eiwitinvoer beperken, maar tevens de nitraatafzet in de bodem. Ook de voederverteerbaarheid bij de dieren wint erbij. De functie van aminozuren is in de sector niet onbekend. Maar de zoektocht naar alternatieve eiwitbronnen blijft zinvol zolang onze veeteelt met een tekort te kampen heeft.

-

Yvan Dejaeger, Ludo Segers en dr. Daniël De Brabander.

14

15

D e M o l e n a a r n r. 2 2 7 n o v e m b e r 2 0 0 8


15•adv:15 30-10-08 15:03 Pagina 15

www.ith.nl

PROCES-AUTOMATISERING

PRODUCTIEMANAGEMENT DATA - INFORMATIE - PRESENTATIE TRACKING & TRACING TURNKEY PROJECTEN ENGINEERING MES / SCADA / PLC TOTAL COST OF OWNERSHIP

R(el)ationeel gezien de juiste keus Technisch Installatiebureau Hevel B.V. Riebesstraat 9, 6744 XA Ederveen Telefoon (0318) 571264 Internet: www.ith.nl E-mail: info@ith.nl

9'#&&8#.7'61;174(''& 9'#&&8 8#.7'61;174(''&

$'.(''& $' '.(''&

''00+'79'-+,-12 ''00 0+'79'-+,-12 (14/7.#6+''0)410&561(('09##4&'4+0) (14/7.#6+''0 )410&561(('09##4&'4+0)

,CTGPNCPIQ QPFGT\QGMJGGHVQPUVQGIGNCVGP ,CTGPNCPIQPFGT\QGMJGGHVQPUVQGIGNCVGP DKLJGVIGD TWKMXCP$GNHGGFFGKPFKXKFWGNG DKLJGVIGDTWKMXCP$GNHGGFFGKPFKXKFWGNG ITQPF FUVQHHGPVGJGTYCCTFGTGP ITQPFUVQHHGPVGJGTYCCTFGTGP &KVNCC CVGGPOGGTPCWYMGWTKIG &KVNCCVGGPOGGTPCWYMGWTKIG XQGFGTHQTOWN GTKPIVQGGPIGGHVGNMGITQPFUVQ QH XQGFGTHQTOWNGTKPIVQGGPIGGHVGNMGITQPFUVQH GGPGPGT TIKGYCCTFG FKG JGV XGTFKGPV GGPGPGTIKGYCCTFGFKGJGVXGTFKGPV

#%*6'456'0*1

-QPVCMVGGTQPUXQQTOGGTKPHQ -QPVCMVGGT QPU XQQT OGGT KPHQ YYYCITKOGZDG YY YYCITKOGZDG


16-17-18•Beursverslag:16-17-18 03-11-08 14:42 Pagina 16

Voeding en gezondheid b Reportage

[Jacqueline Wijbenga en Anneke van der Schaaf]

De laatste twee weken trokken duizenden veehouders naar de Evenementenhal in Hardenberg. Op de Landbouwdagen Intensieve Veehouderij was er veel aandacht voor het verbeteren van de voederconversie. Tijdens de Rundvee Relatiedagen speelden veel standhouders in op de relatie tussen voeding, hygiëne en huisvesting.

Denkavit presenteerde de kalveropfokstal van de toekomst.

Met het stijgen van de grondstofprijzen van diervoeders neemt het gebruik van alternatieve producten toe. Onder andere enkelvoudige voeders en natte bijproducten zijn gewild bij veehouders. Bedrijven als Bonda, Beuker Vochtrijke Diervoeders, Conabij, Duynie en Van Triest Veevoeders genoten dan ook veel belangstelling tijdens de Agrarische Vakbeurzen eind oktober in Hardenberg. Nat pluimveevoer Vochtrijke diervoeders zijn gemeengoed in de varkenshouderij. Ook op rundveebedrijven wordt meer en meer gebruik gemaakt van deze producten. Het gebruik in de pluimveehouderij is nieuw. Cehave Landbouwbelang, Bonda en stalinrichter Weda introduceerden in Hardenberg nat voeren voor pluimvee. ,,We hebben op ons proefbedrijf Laverdonk nu twee jaar ervaring met nat voeren van leghennen. De resultaten daarvan zijn erg positief. Dat is voor ons aanleiding om de stap te maken naar de praktijk’’, vertelt Mijndert Heineke van Cehave Landbouwbelang. Het concept is ontwikkeld in samenwerking met Bonda en Weda. ,,Wij hebben de faciliteiten om verschillende ingrediënten te mengen tot een stabiel en jaarrond verkrijgbaar product’’, vult Bonda-productmanager Lindsey de Graaff aan. ,,Nat is een relatief begrip. De legmix is veel vochtiger dan normaal legmeel, maar als je er een bal van knijpt, valt het weer uit elkaar.’’


16-17-18•Beursverslag:16-17-18 03-11-08 14:42 Pagina 17

d belangrijke thema’s Agrarische Vakbeurzen Hardenberg trekken veel publiek

Doordat de constitutie anders is dan gebruikelijk in de pluimveehouderij, zijn aanpassingen van het voersysteem noodzakelijk. Die taak heeft Weda Holland op zich genomen. ,,We gaan er niet van uit dat het hele voersysteem vervangen moet worden, maar er zullen aanpassingen nodig zijn. Welke, dat zal afhangen van het aanwezige systeem op het betreffende bedrijf. Ook daarin hopen we inzicht te krijgen via deze praktijkproef’’, aldus Heineke. De drie partijen verwachten over een half jaar de eerste resultaten van nat voeren in de praktijk te hebben. ,,Uit de proefperiode weten we al dat de voederconversie sterk verbeterd.’’ Vo e d e rc o n v e r s i e Voederconversie was ook het gespreksonderwerp van menig pluimveehouder die bij De Hoop Mengvoeders binnenstapte. ,,Een verbetering van de voederconversie levert direct geld op. In tijden dat de kostprijs almaar oploopt, zijn veehouders daar kritisch op’’, vertelt pluimveespecialist Henry Regelink. Vleeskuikenhouders die zich tot de top 10 van bedrijven bij De Hoop mogen rekenen, realiseren een voederconversie van 1,64. De beste 25 procent zit op een gemiddelde van 1,66. ,,Die cijfers geven al aan dat er op veel bedrijven nog winst is te behalen. En dan praat je echt niet over boeren die de hele dag in hun stal zitten om alles bij te houden. De vinger aan de pols houden op kritische punten in de bedrijfsvoering kan al genoeg zijn om een stap vooruit te maken.’’ De prestaties van leghennen kunnen volgens Rijnvallei worden verbeterd met het speciaal voor jonge leghennen ontwikkelde voer Topleg SV. De grondstoffen in dit voer zijn enkelvoudig gewalst. ,,Daardoor heeft dit voer een unieke structuur die leidt tot betere vertering en meer eerste soort eieren.’’ Uit onder-

zoek van Rijnvallei blijkt dat Topleg SV daarnaast een positieve invloed heeft op het aantal eieren, de schaalsterkte, de bevedering van de kip en het overlevingspercentage. Het heeft geen invloed op de voederconversie en voeropname. Ta r w e Voor de varkenshouderij presenteerde Beuker Vochtrijke Diervoeders het nieuwe product Pro-Starke, een vloeibaar tarwezetmeel dat vrijkomt bij de ver-

werking van tarwe voor humane consumptie. ,,Eind oktober zijn de eerste vrachten afgeleverd bij veehouders’’, vertelt Ronald van Hal. Tarwezetmeel is voor veel brijvoerrantsoenen een basiscomponent. ,,Het is een van de belangrijkste zetmeelbronnen. Pro-Starke kan tot 25 procent worden opgenomen in de rantsoenen en in mindering worden gebracht op de mengvoergift.” ProStarke heeft een drogestofgehalte van ongeveer 10 procent.

‘Meer meel voeren’ Speerstra Feed Ingredients levert diverse voeringrediënten, waaronder geëncapsuleerde mineralen en de gefermenteerde gistcultuur Diamond V. ,,Probleem bij Nederlandse voeders is dat bijna al het voer wordt geperst. Daardoor is toepassing van de geëncapsuleerde mineralen beperkt mogelijk, terwijl de beschikbaarheid van de mineralen voor de dieren juist veel beter is’’, aldus directeur Jan Speerstra. ,,We zouden meer meel moeten voeren in Nederland, dat geeft flexibiliteit in voersamenstelling en biedt meer mogelijkheden voor het gericht oplossen van voergerelateerde problemen.’’

16

17

D e M o l e n a a r n r. 2 2 7 n o v e m b e r 2 0 0 8

Nat voeren van pluimvee is een initiatief van Cehave Landbouwbel and, Bonda en Weda Holland.


16-17-18•Beursverslag:16-17-18 03-11-08 14:42 Pagina 18

>> Voeding en gezondheid belangrijke thema’s

Graanbostel is een van de tarweproducten in het assortiment van Van Triest Veevoeders. ,,Dit product komt vrij bij de productie van bioethanol uit graan en kan het hele jaar worden geleverd’’, vertelt Fred Sturkenboom. Graanbostel heeft een hoog energiegehalte en goed eiwitgehalte. Het product past volgens Sturkenboom prima in de rantsoenen van melkvee. ,,Graanbostel kan zowel ruwvoer- als krachtvoer vervangen.’’ Van Triest Veevoeders adviseert maximaal 3 kilo per 100 kilo lichaamsgewicht per dag. ,,Droogstaand vee mag 8 kilo hebben, melkgevende koeien maximaal 15 kilo per dag.’’

Twente, het bedrijf dat onlangs werd uitgeroepen tot de beste agrarische adviseur van Nederland. Jan Siebelink bracht in Hardenberg de nieuwste uitvoering van het Sieplomengssysteem voor de kalverhouderij onder de aandacht. ,,Wij zijn een machine- en handelsbedrijf. Dit systeem hebben we in eigen beheer ontwikkeld en gemaakt.’’ De eerste uitvoeringen van het mengsysteem waren compact en verplaatsbaar. Inmiddels maakt het bedrijf ook mengsystemen die een vaste plaats op het veehouderijbedrijf hebben. ,,De belangstelling daarvoor groeit, met name op grotere bedrijven.’’

K a l v e re n Diverse diervoederfabrikanten riepen tijdens beide beurzen veehouders met roséstallen op zich te melden. Dat leverde enkele waardevolle contacten op. ,,De Veluwe is traditioneel een gebied waar de rosékalverhouderij voorkomt. Wij proberen op deze manier onze klantenkring in dat segment uit te breiden’’, aldus Marcel Roordink van Arkervaart-

Stal van toekomst Kalverhouders die investeringsplannen hebben, leggen die plannen veelal voor aan verschillende adviseurs. Ook de voeradviseurs van Denkavit krijgen steeds vaker de vraag voorgelegd of ze willen meedenken in de bouwplannen van de veehouder. Dat bracht de jongdiervoederproducent op het idee om na te denken over de ideale stal voor de kalverop-

Vloeibaar voeren Beuker Vochtrijke Diervoeders organiseerde tijdens de Rundvee Relatiedagen een symposium ‘Vloeibaar voeren’ voor rundveehouders. Het gebruik van vloeibare diervoeders is in 2008 met 50 procent toegenomen. Arjan van Buuren, productmanager bij Beuker, liet aan de hand van een aantal rekenvoorbeelden de financiële voordelen van het gebruik van vloeibare diervoeders zien. Deze besparing kan oplopen tot duizenden euro’s per jaar. ,,Om te voorkomen dat een koe selecteert tussen de grondstoffen, wordt vaak water als plakmiddel aan het rantsoen toegevoegd. Wanneer vloeibaar voer in het rantsoen wordt opgenomen, is die watertoevoeging overbodig’’, aldus Van Buuren. ,,De drogestofeis en het vochtgehalte spelen een minder belangrijke rol bij de volledige samenstelling van voer. Vers gras heeft een drogestofgehalte van 10 tot 15 procent, bij tarwegistconcentraat is dat 30 procent en melasse 70 procent. Een goed rul rantsoen is belangrijker dan het drogestofgehalte.” Hij voegt daaraan toe dat tarwegist een lagere pH-waarde heeft en daarom minder broei veroorzaakt aan het voerhek, waardoor opname in de tweede helft van de dag ook goed is en de productie op peil blijft. Op de vraag of het toevoegen van vloeibaar voeder van invloed is op de herkauwactiviteit door het afnemen van deeltjeslengte, antwoordt Van Buuren ontkennend. ,,Bij vervangen van soja door vloeibaar voer blijft de herkauwactiviteit hetzelfde.”

fok. Het concept ‘Kalveropfokstal van de toekomst’ werd gepresenteerd tijdens de Rundvee Relatiedagen. ,,Daarbij staan drie elementen centraal; voeding, efficiëntie en gezondheid’’, vertelt Henk van der Horst van Denkavit. In de Stal van de Toekomst worden kalveren die worden aangehouden direct gescheiden van diegenen die worden afgevoerd. Deze laatste groep wordt gehuisvest in iglo’s buiten de stal. De kalveren die worden aangehouden, brengen hun eerste tien dagen door in individuele huisvesting met ieder hun eigen voer. De stal is verdeeld in drie segmenten. Na de individuele huisvesting gaan de kalveren naar de eerste groep (voeropname 1 kg ds) waar ze voer krijgen via de drinkautomaat en aanvullend ruwvoer. De iets oudere kalveren komen in groep twee (voeropname 2 kg ds) en krijgen een iets aangepast rantsoen. Groep drie (voeropname 3 kg ds) is het laatste station alvorens de kalveren, bij een gemiddeld gewicht van zo’n 120 kilo en een voeropname van 4 kg ds, naar de grote ligboxenstal gaan. ,,Na zo’n 11 à 12 weken hebben kalveren hun eigen warmteproductie en zijn ze bestand tegen het klimaat dat heerst in de huidige stallen’’, legt Jan Doornbos uit. Tot die tijd wordt het klimaat mechanisch geregeld. ,,Door te werken met gescheiden groepen heb je de gezondheid van de dieren beter onder controle. De dieren bouwen langzaam weerstand op en staan in die eerste periode niet bloot aan allerlei invloeden van buitenaf.’’ De belangstelling van veehouders voor het concept was groot tijdens de Rundvee Relatiedagen. ,,Sommige veehouders kwamen met de eigen bouwtekening in de hand om te kijken of het inpasbaar is of welke punten van het concept ze kunnen verwerken in hun eigen bouwplannen’’, besluit Doornbos.

-

,,Vloeibaar voeren is van positieve invloed op kostprijsbeheersing”, aldus Ronald van Hal (l) en Arjan van Buuren (r) van Beuker.

18

19

D e M o l e n a a r n r. 2 2 7 n o v e m b e r 2 0 0 8


19•adv:19 31-10-08 14:09 Pagina 19

VDL INDUSTRIAL PRODUCTS PROCESS

Q Q Q Q Q

&

BULKHANDLING

Sluizen Modulair leidingwerk Cyclonen Wisselkleppen Afsluiters Ventilatoren

www.vdl-ip.com

Q

SAFETY

S O

N AT U R A L

Test uw kennis! Bezoek van 11 t/m 14 november Sonac’s compleet vernieuwde stand op de EUROTIER in Hannover.

Test uw vakkennis met de SonacQ

Betrouwbaar

ingrediëntentest en WIN één van de

Q

Goede advisering

50 mooie prijzen!

Q

Hoogwaardige componenten

Q

Directe fabrieksservice-dienst

Q

Grote voorraad

P.O. Box 8822, 5605 LV Eindhoven, The Netherlands T: + 31 (0)40 29 25 580, www.vdl-ip.com, info@vdl-ip.com

We ontmoeten u graag op standnummer 15-G22.

www.sonac.biz


20-21•Duurzame Handel:20-21 30-10-08 13:15 Pagina 20

Initiatief Duurzame Handel

Minister Bert Koenders: „Bedrijven kunnen hun verantwoordelijkheid nemen en een verschil maken, maar ze kunnen dat

Het Initiatief Duurzame Handel (IDH) is een breed gedragen initiatief. Op dit moment hebben, naast de overheid, 37 bedrijven en brancheorganisaties en 29 maatschappelijke organisaties (NGO’s) zich gecommitteerd tot deelname aan het IDH. Ook de vakbonden zijn er actief bij betrokken. Diverse sectorale bonden nemen deel aan bepaalde programma’s. De vakbonden CNV en FNV zullen waar mogelijk hun collega-vakbonden in de productielanden benaderen. Deelnemers aan het verbeterprogramma voor soja zijn: Nevedi, het Productschap Margarine, Vetten en Oliën, bedrijven die zijn aangesloten bij de Round Table Responsible Soy (RTRS), WNF Nederland, WNF China, IUCN Nederland en Solidaridad. Nederland is na China de grootste importeur van soja.

niet alleen.”

Algemeen

[Henri de Haan]

‘Internationale handels- en produ ct Internationale handels- en productieketens moeten verduurzamen met aandacht voor mens, milieu en economie in ontwikkelingslanden. Ook moet er worden bijgedragen aan milleniumdoelen, zoals armoedebestrijding, duurzame leefomgeving en eerlijke handel, aldus het Initiatief Duurzame Handel.

Het Initiatief Duurzame Handel (IDH) bestaat uit bedrijven, vakbonden, maatschappelijke organisaties en overheid. Doel ervan is om kennis en praktijkervaring uit te wisselen en informatie op te bouwen over het verduurzamen van internationale handelsketens. De deelnemers zetten verbeterprogramma’s op om knelpunten in de verduurzaming van internationale ketens aan te pakken. Daarbij is vooral aandacht voor de eerste schakels in de ketens, die veelal liggen in zuidelijke landen. Het IDH wil zich niet profileren als de zoveelste praatgroep, maar als een praktische doenersclub waarin alle deelnemers actief zijn in de programma’s. Het gaat om meepraten en meedoen. Aan enthousiasme is dan ook geen gebrek bij de lancering van het IDH eind oktober. Het gaat immers om nobele doelen, waar ieder mens achter staat.

Ook de deelnemende bedrijven zijn enthousiast. Henk Flipsen, directeur van Nevedi: „Geld verdienen met duurzaamheid is een vereiste.” Akzo Nobel, ook een deelnemer in het IDH: „Als wij niet duurzaam zijn, zijn we over twintig jaar weg.” Naast het streven naar nobele doelen, gaat het dan ook om welbegrepen eigenbelang. S e c t o re n Uitgangspunt is dat bedrijven en andere deelnemers zelf de dragende kracht zijn en blijven van de verbeterprogramma’s. Momenteel zijn er verbeterprogramma’s opgesteld voor de sectoren: cacao, soja, hout- en bosproducten en natuursteen. Voor de sectoren toerisme en thee wordt een programma ontwikkeld. Meer sectoren moeten volgen, maar minister Bert Koenders van het ministe-

rie van Ontwikkelingssamenwerking benadrukt dat ook de gestarte sectoren succes moeten laten zien. Juist doordat het IDH kennis tussen verschillende partijen binnen een sector uitwisselt alsook tussen sectoren, wil het zijn meerwaarde bewijzen. Anderzijds wil deze organisatie als katalysator fungeren in het proces tot verduurzaming waardoor koplopers sneller voorwaarts kunnen bewegen en volgers de drempel over worden getrokken. M e e r w a a rd e Het Nederlandse initiatief heeft niet alleen de gedurfde doelstelling bij te dragen aan gestelde millenniumdoelen, zoals armoedevermindering, het moet het Nederlandse bedrijfsleven ook wat opleveren. Beschikking over vakkundige ervaring en praktische kennis die nodig is om internationale bedrijfsprocessen te


20-21•Duurzame Handel:20-21 30-10-08 13:15 Pagina 21

Brede belangstelling bij de lancering van het Initiatief Duurzame Handel.

Initiatief Duurzame Handel

du ctieketens moeten verduurzamen’ verduurzamen, zijn hiervan voorbeelden. Net zoals de mogelijkheid samen met andere organisaties, waarvan je eerder het bestaan misschien niet eens wist, knelpunten in ketens concreet en praktisch aan te pakken. Daarnaast versterken de verbeterprogramma’s de reputatie, legitimiteit en marktpositie. „Zie deelname aan het IDH als een vorm van risicomanagement”, aldus Joost Oorthuizen, directeur van IDH. Hij vat de benadering van de verbeterprogramma’s samen als: Willen, Samen, Leren en Doen. Van elk criterium legt hij uit wat daarmee wordt bedoeld. „Willen is anders dan moeten. Je moet willen met je hart, bevlogen zijn om verbeteringen door te voeren. Willen met je hoofd, omdat het verstandig is. En willen met de portemonnee, omdat je geld wilt verdienen.” ‘Samen’ legt hij uit als samenwerken met andere organisaties, zoals bijvoorbeeld politieke ondersteuning vanuit ambassades in het buitenland, maar ook met partners in zuidelijke landen, met maatschappelijke organisaties, et cetera. „We moeten leren, omdat we er nog niet zijn. Er is werk in uitvoering, we moeten nog veel uitvinden om van

niche naar mainstream te gaan. We moeten praktisch leren, binnen en tussen sectoren. Tot slot moeten we doen, omdat het niet om praten en overleg an-sich gaat, maar om het bereiken van resultaten en flinke veranderingen”, verklaart Oorthuizen. Flipsen: „Omdat er veel partijen bij

betrokken zijn, ontkomen we er niet aan veel te praten. Teveel praten is een bedreiging. Maar we zijn juist goed in het overleggen en samen tot een resultaat komen, zonder te blijven steken in oeverloos gepraat en overleg. Wat we hier opzetten, is eigenlijk Nederland op zijn best.”

-

Schokland akkoord Op 30 juni 2007 werd op het voormalig Zuiderzee-eiland Schokland, het akkoord van Schokland gelanceerd. Bedrijven en personen die hun handtekening hieronder zetten, geven aan zich in te zetten voor de realisering van de milleniumdoelstellingen. Minister voor Ontwikkelingssamenwerking Bert Koenders gaf de aftrap. Nu, slechts één jaar en vier maanden later, start het initiatief duurzame handel (IDH) met een budget van 58 miljoen euro, voor een periode van vijf jaar. De activiteiten van het IDH bestaan uit: Verbeterprogramma’s: Deze richten zich op de aanpak van knelpunten op het gebied van duurzaamheid, gericht op ontwikkelingslanden. Een consortium van verschillende belanghebbenden binnen één sector commiteert zich hiermee aan de slag te gaan. Een verbeterprogramma duurt maximaal vier jaar. Ontwikkelprogramma’s: Sectoren die nog niet in staat zijn om direct met een verbeterprogramma aan de slag te gaan, maar in een fase daarvoor willen uitzoeken hoe een verbeterprogramma eruit moet komen te zien (welke consortiumleden, knelpunten, landen, etc) kunnen een ontwikkelprogramma indienen bij IDH. Een ontwikkelprogramma duurt maximaal zes maanden. Programma Intersectoraal Leren (ISL): Leertrajecten worden opgestart om kennis tussen sectoren en binnen ketens, grensoverschrijdend, te kunnen delen en ontwikkelen. Elke deelnemer van het IDH committeert zich aan het ISL.

2o

21

D e M o l e n a a r n r. 2 2 7 n o v e m b e r 2 0 0 8


22•adv:22 31-10-08 13:54 Pagina 22

WEEGBRUGGEN B.V. Onderhoud, reparatie en nieuwbouw Mechanische en elektronische weegbruggen en plateau’s L.R. Beijnenlaan 8, 6971 LE Brummen Tel: (0575) 561208 Fax: (0575) 561250 E-mail: smitsco@planet.nl Website: www.weegbruggen.nl

Denk groot. Denk Poeth B E T R O U W B A R E PA R T N E R S I N B U L K H A N D L I N G

Tel: 077 - 3731941 Fax: 077 - 3737137 poeth@poeth.nl www.poeth.nl

BIETVINASSE > 65 % droge stof, > 19 % re

Postbus 6 4600 AA Bergen op Zoom Telefoon 0164 – 213400 Fax 0164 – 213401 internet: www.nedalco.com

Verkoop Nederland: A.P.A. van der Weide GSM: 06 – 53435045 e-mail: a.vdweide@nedalco.nl


23â&#x20AC;˘adv:23 30-10-08 15:08 Pagina 23

PRESENTEERT

SCHIJF VAN 5 Vijf unieke producten uit de natuur die leiden tot een gezondere en meer rendabele veehouderij.

Schie 38 3111 PN Schiedam Tel.: +31 (0)23 - 53 13 898 Fax: +31 (0)23 - 55 18 294 info@jadis-additiva.com www.jadis-additiva.com


24-25•Colleqium:24-25 03-11-08 14:36 Pagina 24

Grote individuele varia ti Diervoeding

[Carolien Makkink]

De tussen-dier variatie in pensfermentatie en vezelvertering is vrij groot, zo blijkt uit afstudeeronderzoek van Caroline Joos aan Wageningen

De celluloseafbraak en variatie hierin werd in situ gemeten. Hiervoor werden katoenwatten (100 procent cellulose) in nylon zakjes in de pens geïncubeerd. Voor elke variabele werd de variantie vergeleken tussen behandelingen.

Universiteit. Daarnaast blijkt toevoeging van olie aan het rantsoen de afbraak van cellulose te beïnvloeden; deze invloed hangt af van de samenstelling van het basisrantsoen.

Het rantsoen beïnvloedde onder andere de varianties van passagesnelheid.

De rantsoensamenstelling beïnvloedt pensfermentatie en vezelvertering. Bij de overgang van een vezelrijk voer naar een zetmeelrijk voer stijgt de propionzuurproductie en daalt de azijnzuurproductie in de pens. Dit hangt samen met een sterke verandering in de samenstelling van de pensflora en een daling van de pH van de vloeistof in de pens. De mate van individuele variatie in de respons van pensmetabolisme op voer-

verandering is minder duidelijk. De microbiële populatie in de pens kan sterk gastheer-specifiek zijn, wat een grote invloed kan hebben op de tussendier-variatie in pensmetabolisme. Bij vleesvee kan dit bijvoorbeeld de variatie in vleesaanzet verklaren. Bij het bestuderen van behandelingseffecten op output (bijvoorbeeld vleesproductie) wordt homogeniteit van variantie verondersteld. Meestal wordt de homogeniteit van variantie niet getest. Onderzoek Caroline Joos had de beschikking over vijftien vleesstieren voorzien van een penscanule. Zij paste twee basisrantsoenen toe (C: krachtvoerrantsoen en G: grasrantsoen), waarbij al dan niet olie werd toegevoegd aan het krachtvoer (zie tabel 1).

Resultaten De varianties voor molaire proporties van vluchtige vetzuren (VFA, azijnzuur en propionzuur) waren gevoeliger voor rantsoensamenstelling dan de VFA-poolgroottes (zie tabel 2). Het rantsoen beïnvloedde de varianties van de verdwijning en vertering van drogestof en organische stof en de varianties van passagesnelheid. De homogeniteit van variantie van NDF-verdwijning en -vertering werd niet beïnvloed door het rantsoen. Het effect van de toevoeging van olie hing af van het basisrantsoen. De relatieve boterzuurconcentratie nam af als olie werd toegevoegd aan het krachtvoerrantsoen en nam toe als de olie werd toegevoegd aan het grasrantsoen. Olietoevoeging had geen negatief effect op de drogestof- en organische stofvertering bij het grasrantsoen, maar wel bij het krachtvoerrantsoen. De NDF-

Tabel 1. Rantsoensamenstellingen

Drogestofgift (% van lichaamsgewicht) Krachtvoer (%) Stro (%) Gras (%) Olie in krachtvoer (%)

C krachtvoer

CO C + olie

G gras

GO G + olie

2,00

1,78

80

1,55

85 15 -

85 15 -

100

30 70

0

6,3

-

20


24-25•Colleqium:24-25 03-11-08 14:36 Pagina 25

a tie in pensfermentatie Onderzoek naar rantsoensamenstelling

vertering verbeterde als olie werd toegevoegd aan het grasrantsoen, maar de celluloseafbraak nam af. Conclusie Het blijkt dat de tussen-dier-variatie vrij groot is voor variabelen die de pensfermentatie en penskinetiek beschrijven. De varianties zijn niet duidelijk homogeen. Ook lijkt het effect van de toevoeging van olie aan het krachtvoer af te hangen van de samenstelling van het basisrantsoen. Olietoevoeging beïnvloedt de celluloseafbraak, maar niet de NDF-vertering. De ‘natuurlijke variatie’ in pensmetabolisme tussen dieren is van belang voor de uiteindelijke productieparameters.

Bij vleesvee kan verschil in pensfermentatie de variatie in vleesaanzet verklaren.

Rantsoenen zouden in de toekomst (mede) kunnen worden gekarakteriseerd door de variabiliteit die ze

teweegbrengen in de respons van het dier.

-

Tabel 2. Varianties (var.) en gemiddelden (mean) van azijnzuur- en propionzuur-fracties (VFA-prop.) en -poolgroottes (VFA-pool) op tijdstip 0, 5 en 11 uur.

Uren na voeren

C n=15 var.

mean

CO n=15 var.

mean

G n=14 var.

mean

GO n=14 var.

mean

pvalue

VFA-prop. Azijnzuur mmol/mol

0 5 11

496 681 934

658 634 661

395 529 284

660 642 656

210 377 240

694 634 684

521 354 654

684 629 664

<0,0001 0,2228 0,8354

Propionzuur mmol/mol

0 5 11

225 355 1531

149 176 167

318 629 293

163 192 175

78 316 136

150 185 155

388 243 254

158 186 165

0,0141 0,5910 0,3051

Azijnzuur (mmol)

0 5 11

248769 391835 449261

1910 2203 2541

137358 260907 263379

1729 2580 1973

250966 765203 262478

1687 3571 2633

677144 372296 184065

2920 3208 2413

0,1396 0,2644 0,3320

Propionzuur (mmol)

0 5 11

11481 48117 55029

431 619 647

6177 18908 14500

425 766 522

10941 55733 16262

363 1036 598

28627 29429 11163

666 943 596

0,0659 0,3338 0,0849

VFA-pool

24

25

D e M o l e n a a r n r. 2 2 7 n o v e m b e r 2 0 0 8


26-27•Industriele week:26-27 30-10-08 13:27 Pagina 26

‘Bestrijding’ in volle b

‘Veel bezoekers met investeringsplannen op I Techniek

[Hans van Vliet]

Menig bezoeker aan de Industriële Week betrad de beursvloer met een vooraf sterk ingekorte standhouderslijst afgestemd op de persoonlijke aandachtsgebieden. Voor de graanverwerkende- en diervoederindustrie werden er enkele interessante ontwikkelingen gepresenteerd. Trefwoord daarbij was bestrijding, onder andere van geur, stofexplosies en terrorisme.

De Industriële Week combineert vijf vakbeurzen: Aandrijftechniek, Macropak, Industrial Processing, ICT & Logisitiek en Industrie & ICT. De meeste bezoekers kwamen voor een van deze vijf beurzen, maar volgens de beursorganisatie heeft driekwart van de bezoekers begin oktober meerdere beurzen bezocht. Beursmanager Mirjam van den Bogaard blikt tevreden terug op het evenement. ,,Een beurs bezoek je om nieuwe ideeën op te doen. Uit ons bezoekersonderzoek blijkt dat drie op de tien bezoekers met een lijstje investeringsplannen op de beursvloer rondloopt. Dat zijn waardevolle contacten voor exposanten”, aldus Van den Bogaard. Te g e n v a l l e n d De Industriële Week trok bijna 32.000 bezoekers naar Utrecht. Een enquête van de beursorganisatie onder bezoekers geeft aan dat de beurs een 7 krijgt als rapportcijfer. Reacties in de wandelgangen maken duidelijk dat niet alle bezoekers en standhouders dit enthousiasme delen. ,,Over vier dagen en vijf beurzen verspreid 32.000 bezoekers, dat valt tegen’’, aldus een van de standhouders. Het totale aantal bezoekers was een fractie hoger dan het aantal bezoe-

Molenbouwer Molenbouwer J-Tec toonde op de Industriële Week zijn capaciteiten als molenbouwer. Als ontwerper en bouwer van installaties voor de procesindustrie is de graanverwerkende- en diervoederindustrie geen onbekende voor J-Tec-verkoopleider Johan Roels. Het bedrijf, gevestigd in het Belgische Kapellen, is fabrikant en leverancier van complete productielijnen, alsmede machines voor onder meer de mengvoederfabrikanten.


26-27•Industriele week:26-27 30-10-08 13:28 Pagina 27

e breedte nen op Industriële Week’

Terrorismebestrijding, het gaat iedere

Vonk is gespe-

ondernemer aan, zo

cialiseerd in

bleek tijdens de

speciale beveili-

Industriële Week.

gingsartikelen.

kers tijdens de voorgaande editie twee jaar geleden, maar bleef ruim achter bij het aantal van 35.000 bezoekers waarop de organisatie had gerekend. Ve i l i g h e i d Lopend langs de vele stands en afgaand op de geanimeerde gesprekken, lijkt de boze buitenwereld ver weg. Een stand met het bord ‘Nederland tegen terrorisme’ brengt daarin direct verandering. Het is als de AEX deze weken; je weet ervan, maar nu even niet. De stand, een initiatief van de Nationale Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb), is bedoeld om het onderwerp terrorisme onder de aandacht te brengen van elke burger, elk bedrijf en elke vereniging. Het NCTb benadrukt dat het ook voor ondernemingen van groot belang is te onderkennen dat terrorisme één van de risico’s is. ,,Het is een risico dat de continuïteit in gevaar kan brengen.” Bijna iedere ondernemer neemt maatregelen tegen criminaliteit, veelal is er een veiligheidsbeleid, maar terrorisme is daar meestal geen onderdeel van. Of er in een onderneming daarvoor extra beveiligingsmaatregelen nodig zijn, wordt duidelijk aan de hand van een stappenplan dat wordt uitgelegd in de NCTbbrochure ‘Wat kan uw bedrijf ondernemen tegen terrorisme?’ De brochure is te vinden op de website van de NCTb: www.nederlandtegenterrorisme.nl/bedrijven. Onder het bord ‘Industrie en Veiligheid’ trekt het bedrijf Vonk de aandacht. De combinatie van bedrijfsnaam en het thema veiligheid leidt tot een leuke zin-

speling. Vonk is gespecialiseerd in speciale beveiligingsartikelen, als koffers, alarminstallaties en Atex-apparatuur. Geurbestrijding Verder en Mesys introduceerden op de Industriële Week de ‘polishing sieve’. Deze zeef is bedoeld om de prestaties van de Aerox–geurbestrijdingstoestellen te verbeteren. Geur is nauwelijks te meten en ieder mens ervaart het anders. Om toch een vergelijking mogelijk te maken, is op basis van de ervaringen van een panel de Europese geureenheid ontworpen, de EROM. Ofschoon geurhinder samenhangt met de concentratie geurstoffen in de lucht, is voor de menselijke neus

een relatief hoge geuruitstootvermindering dikwijls niet waarneembaar. Dit betekent dat soms heel ver gegaan moet worden met de luchtreiniging. In een dergelijk geval moeten de prestaties van de Aerox-apparatuur worden verhoogd. Hiervoor kan een nageschakelde, zogenaamde ‘polishing sieve’ uitkomst brengen. De in de Aerox behandelde lucht stroomt door deze zeef, waar de laatste geurresten worden verwijderd. ,,De combinatie leidt tot bijna volledige geurreductie’’, aldus de leverancier.

-

Proces Innovatieprijs Tijdens de Industriële Week werd de Proces Innovatie Publieksprijs uitgereikt. Deze ging naar de One Trip van Smurfit Kappa Van Dam Golfkarton. De One Trip is een eenmalige transportverpakking voor vloeibare producten. Geschikt voor vloeistoffen, spijsoliën, vetten, eiproducten en extracten. De One-Trip is te vullen en te lossen aan zowel de boven- als onderzijde van de verpakking. Het verpakkingsconcept is een economisch, milieuvriendelijk alternatief voor IBC's, drums en vaten.

26

27

D e M o l e n a a r n r. 2 2 7 n o v e m b e r 2 0 0 8


28â&#x20AC;˘adv:28 31-10-08 13:59 Pagina 28

DĂŠ koppeling van administratieve systemen en procesbesturing Procesbesturing en â&#x20AC;&#x201C;beheersing ě?? ě?? ě?? ě?? ě?? ě??

TE KOOP: DAF FAG 75.270 3 assige bulkvrachtwagen, 26 m3, 7 compartimenten Bouwjaar 1997, 350.000 KM

Receptuurmanagement Batchafhandeling Goederenstroombeheer Productregistratie Planning Datacollectie

Batchprocessen ě?? ě?? ě?? ě?? ě?? ě??

Inname Doseren, Malen, Mengen Zeven Persen Afzakken en Beladen Wegen, labelen en coderen

Webapplicaties Remote support (24/7)

Grip op uw productie ĂŠn voedselveiligheid !!

Cosmo Trucks Lochem bv Kwinkweerd 15 7241 CW Lochem Tel/Fax 0573-252441 0573-255651 Mob. 06-53498147

Recruitment en Loopbaanontwikkeling voor Agro, Food en Groene Ruimte

CoĂśperatie De Samenwerking in Haastrecht is producent van hoogwaardige diervoeders en leverancier van andere agrarische bedrijfsbenodigdheden. Als regiospecialist is De Samenwerking vooral actief in Westen Midden-Nederland. De Samenwerking is een gezond, succesvol en solide bedrijf met circa 37 medewerkers en heeft door haar persoonlijke aanpak en kwaliteitsproducten een sterk imago.

www.desamenwerking.nl

Wij zijn voor CoĂśperatie De Samenwerking op zoek naar een ondernemende en inspirerende:

Directeur Taken: Als directeur initieert u en bent u eindverantwoordelijk voor de uitvoering van beleid op verschillende deelgebieden van de bedrijfsvoering. U geeft leiding aan het managementteam en de ontwikkeling van nieuwe activiteiten. U zet kennis en ervaring succesvol in op met name de disciplines ďŹ nancieel beleid, personeelsbeleid, marketing en pr. U bent eindverantwoordelijk en uitvoerend betrokken bij de inkoop van grondstoffen en onderhoudt contacten met de belangrijkste toeleveranciers. U neemt deel aan overleg met diverse externe commissies zoals het Productschap Diervoeder en Nevedi. U behartigt de externe belangen van De Samenwerking op directieniveau en neemt daartoe zitting in besturen, beleidsorganen, commissies e.d.

ProďŹ el: sTENMINSTEHBOWERK ENDENKNIVEAU sRELEVANTEOPLEIDING BIJVOORBEELD(!3752 richting agrarische bedrijfskunde of veehouderij saantoonbare kennis op het gebied van bedrijfskundige vraagstukken, personeelsbeleid, marketing, pr en inkoop sAANTOONBAARERVARENOPHETGEBIEDVAN algemeen en ďŹ nancieel management en inkoop grondstoffen sCOMMERCIEEL RESULTAATGERICHT INSPIREREND doortastend en daadkrachtig sUITSTEKENDECOMMUNICATIEVEENSOCIALE vaardigheden sINSTAATOPPROFESSIONELEWIJZEENINGOEDE samenwerking met het bestuur, de raad van TOEZICHTENDELEDENAFNEMERSTEFUNCTIONEREN sBIJVOORKEURWOONACHTIGINHETWERKGEBIEDOF bereid daar binnen een jaar te gaan wonen sAFlNITEITMETDEAGRARISCHENO NONSENSE mentaliteit

Aanbod: De Samenwerking biedt een uitdagende baan bij een ambitieuze organisatie met gemotiveerde medewerkers en een open bedrijfscultuur. De arbeidsvoorwaarden zijn marktconform en afgestemd op de zwaarte van de functie en de omvang van de organisatie. Interesse? Uw sollicitatie kunt u, bij voorkeur per e-mail, sturen naar Green Career Consult, t.a.v. Evert Verboom. Voor meer informatie kunt u contact met hem opnemen, telefoon 06 - 53 37 50 89. Een assessment kan deel uitmaken van de selectieprocedure.

Green Career Consult Postbus 7001, 6700 CA Wageningen E: evert.verboom@greencareerconsult.nl I: www.greencareerconsult.nl


29•Voerschep:29 30-10-08 13:34 Pagina 29

De voerschep

‘Europa blijft een stabiele markt’ Algemeen

Waar liggen de investeringen?

[Marc van der Sterren]

Tebodin CCE constateert dat er weer meer wordt geïnvesteerd in de mengvoederindustrie. Welke drijfveren liggen hieraan ten grondslag en waar ligt de bestedingsruimte? Ed Ockerse legt de voerschep neer bij onderzoeker Jan Bolhuis van het LEI.

„Bij het LEI zien we inderdaad dat er wordt geïnvesteerd in de mengvoerbranche, al is dat meer vervanging en uitplaatsing. Het is geen uitbreiding van de capaciteit. Althans, binnen Nederland niet. Wel ontstaat er meer bestedingsruimte voor de mengvoersector nu de prijzen van grondstoffen hard fluctueren”, vertelt Bolhuis. „We hebben hier geen direct onderzoek naar gedaan, maar kunnen wel wat zeggen op basis van een onderzoek dat we hebben uitgevoerd voor de provincie Noord-Brabant. Vanwege de discussie rond Ruimtelijke Ordening wilde de provincie inzicht in de capaciteit van mengvoerbedrijven en de manier waarop de vraag naar mengvoeders zich de komende jaren ontwikkelt. Om de ontwikkelingen van de mengvoerproductie tot 2013 in te schatten, hebben we ondermeer de milieuvergunningen bekeken. Die productiecapaciteit wordt niet altijd volledig benut. Ook is gekeken naar de verwachte ontwikkeling van de veestapel in Noord-Brabant en het voerverbruik per dier. De conclusie luidt dat de voerproductie in Brabant waarschijnlijk iets toeneemt.” Compartimentering Bolhuis vervolgt: „Erg belangrijk is de wijze waarop het beëindigen van het compartimenteringsregime uitpakt. En het al dan niet toestaan van megastallen per provincie kan ook een belangrijke

verschuiving betekenen. Maar voor de landelijke cijfers maakt dit weinig uit. De liberalisering bijvoorbeeld speelt een veel grotere rol. Als het melkquotum wordt verruimd, neemt daar de vraag naar rundveevoer toe. Al vertoont zich juist in Noord-Brabant een dalende trend vanwege de extensivering. Meer melkvee betekent meer druk op de mestmarkt, waardoor ze misschien varkenshouders uit de markt stoten. Binnen Nederland verandert er dus weinig aan de productiecapaciteit. Eenvoudigweg omdat de vleesconsumptie niet meer toeneemt. Investeringen bestaan uit het vervangen van oude fabrieken of doorvoeren van technische vernieuwingen. Voerfirma’s maken steeds meer recepten, daarmee stijgt het aantal productielijnen per fabriek.” K re d i e t c r i s i s „Omdat de grondstoffenprijzen sterk fluctueren, stijgt de marge. Voerfirma’s kunnen dat uitkeren aan de leden of aandeelhouders, maar ze kunnen er ook mee investeren in het buitenland. Een echte groeimarkt is China. We zien dat vooral in de premixen. Daar stijgt de vleesconsumptie. De bevolking groeit nog steeds en heeft meer te besteden. In Noordwest-Europa groeit de bevolking niet. We worden wel rijker, maar dat leidt niet tot meer vleesconsumptie. Ik verwacht dat de consumptie het komende decennium stabiel blijft.

28

29

Het enige dat nog roet in het eten kan gooien, is de kredietcrisis. Wanneer die tot een recessie lijdt, neemt de consumptie van luxere goederen af. Dus ook die van bepaalde vleessoorten. Misschien komt er weer meer aandacht voor de kiloknallers; de kans op een nieuwe supermarktoorlog neemt bij een recessie immers toe.” Voerprijzen fluctueren enorm.

-

De vraag

Een voerfirma heeft meer zicht op de risico’s op de wereldmarkt dan zijn afnemers. Waarom kunnen bijvoorbeeld varkenshouders zich niet indekken tegen prijsrisico’s? Bolhuis legt de vraag neer bij Ad Wals van Agrifirm. Een bedrijf dat vanuit het verleden ervaring heeft met de voorkoopprijs. In vroeger tijden spraken melkveehouders in Friesland een prijs af voor de levering van mengvoer in de winter.

D e M o l e n a a r n r. 2 2 7 n o v e m b e r 2 0 0 8


30•adv:30 31-10-08 14:05 Pagina 30

Quality Manager m/v fulltime dienstverband (kenmerk SC0810 QA) Je bent verantwoordelijk voor de volgende taken; • Je houdt de gehanteerde kwaliteitszorgsystemen actueel en functioneel; • Je geeft de voorlichting aan medewerkers over het kwaliteitszorgsysteem en de toepassingen hiervan; • Je adviseert het management over gewenste verbeteringen en aanpassingen; • Je voert interne en externe audits uit, ter beoordeling van het functioneren van toegepaste kwaliteitsborgingssystemen; • Je controleert de kwaliteit van producten door onderzoek en beoordeling van resultaten; • Je houdt jezelf op de hoogte van de ontwikkelingen op het gebied van de kwaliteitszorg door het bijhouden van vakliteratuur en het bijwonen van lezingen, symposia en congressen. Functie-eisen: • Je bent accuraat en zelfstandig; • Je hebt goede communicatieve vaardigheden; • Je bent praktisch ingesteld en werkt graag oplossingsgericht; • Je beheerst de Engelse en Duitse taal; • Je hebt een opleiding op het gebied van de diervoeding/humane voeding of een vergelijkbare studie op minimaal HBO-niveau, bij voorkeur HAS; • Je hebt affiniteit met de agrarische sector en bij voorkeur kennis van de voedingsmiddelen-, of diervoedertechnologie. Wij bieden • Marktconform salaris en prima secundaire arbeidsvoorwaarden; • Een unieke kans om jezelf te ontplooien binnen een sterk groeiende onderneming die in een dynamische omgeving opereert. Je kunt je sollicitatie, onder verwijzing naar het kenmerk van deze advertentie, mailen aan n.groenveld@schoutenfacility.com. Voor nadere informatie kan contact worden opgenomen met de afdeling Personeelszaken, via telnr. 010-2995530.

Schouten Ceralco is a trading company with a wide range of commodities. Schouten Ceralco has established a network of operations as a source of BioEnergy, Vegetable Oil Products and Agricultural Products. Schouten Ceralco creates solutions for the commodity market – solutions that address topics such as the storage, transhipment, transport and trading of raw materials such as maize, soya, grains and rape. As well as the processing of these raw materials, the roasting of soya beans, the valorisation of vegetable resources and the production of vegetable oils, we also provide bulk transhipment, shipping and stevedore services.

3087 BM Rotterdam | The Netherlands Phone +31 (0)10-2995400 | Fax +31 (0)10-2995401

Members of the Royal Schouten Group. www.royalschouten.com

Bedrijfsleider schakelt tussen verkoop en productie Fransen Gerrits behoort tot de 10 grootste diervoederproducenten van Nederland. Er werken ongeveer 120 medewerkers verdeeld over 4 productielocaties in Zuid-Nederland, waarvan Erp – uw toekomstige werkplek – één van de grootste is. Met behulp van moderne, goed uitgeruste mengvoerfabrieken en een eigen op- en overslagbedrijf slaagt Fransen Gerrits er al jaren in bij te dragen aan een maximaal rendement voor zijn klanten. Daarnaast is het bedrijf voortdurend op zoek naar oplossingen voor hedendaagse vraagstukken. Dit heeft bijvoorbeeld geleid tot de innovatieve productiewijze multiprocessing. De basis voor deze sterke, klantgerichte bedrijfsvoering is gelegd door jarenlange ervaring, reële ambities en een team van loyale en hardwerkende medewerkers.

GITPNIJM8006_191x130.indd 1

U wordt verantwoordelijk voor het hele reilen en zeilen binnen de fabriek in Erp. U geeft leiding aan een team van 10 operators. Daarnaast bent u verantwoordelijk voor investeringen in en onderhoud van de fabriek. Andere belangrijke aandachtspunten zijn de aanvoerplanning van de grondstoffen en de uitvoering van het kwaliteitszorgsysteem. Al met al bent u een belangrijke schakel tussen verkoop en productie en een intermediair tussen directie en werkvloer. U beschikt over een relevante hbo-opleiding aangevuld met minimaal vijf jaar (logistieke/leidinggevende) werkervaring en affiniteit met techniek en automatisering.

Meer info: www.gitp.nl/vacatures

Our clients in industries such as the power generation and food processing industries rely on our established network. Schouten Ceralco subsidiaries guarantee the high quality and safety of all of their products and services.

Dockworks, gebouw I | Waalhaven OZ 83

Uw gemotiveerde sollicitatie met curriculum vitae kunt u binnen twee weken versturen via www.gitp.nl/vacatures. Voor meer informatie kunt u bellen met mevrouw drs. A. Berden, adviseur GITP Nijmegen, (024) 327 75 22. Een individueel assessmentprogramma kan deel uitmaken van de selectieprocedure.

10/30/08 4:49:46 PM


31-32-33•Offra:31-32-33 30-10-08 14:05 Pagina 31

Vraag en aanbod Orffa-symposium ‘Meer met minder in diervoederindustrie’ Diervoeding

[Carolien Makkink]

‘Meer met minder’ was het thema van het Orffa-minisymposium in het kader van de jaarlijkse reünie voor Wageningse ingenieurs werkzaam in de diervoedersector. De wereldwijde vraag naar vlees, melk en eieren neemt de komende jaren verder toe. Diervoedergrondstoffen worden schaarser. In de toekomst moet meer voedsel worden geproduceerd met minder grondstoffen. Dure grondstoffen leggen een druk op de diervoederindustrie. Vanuit verschillende invalshoeken gaven de sprekers op het Orffa-symposium hun visie op consequenties en oplossingsrichtingen. Het komende decennium zal de vleesconsumptie in de wereld met ongeveer 20 procent toenemen, voorspelt Dirk Jan Kennes van Rabobank Food and Agri Research and Advisory. De productie van pluimvee- en varkensvlees neemt vooral toe in India, Rusland, Brazilië en China. De productie van biobrandstoffen legt een toenemende claim op grondstoffen. In 2015 zal naar verwachting 141 miljard liter

bio-ethanol en 33 miljoen ton biodiesel geproduceerd worden. De productie van bio-ethanol vindt vooral plaats in de Verenigde Staten en Brazilië, de grootste producent van biodiesel is de Europese Unie. De vraag naar grondstoffen zal tussen 2005 en 2015 groeien met 180 miljoen ton. Hoe kunnen we met z’n allen voldoen aan deze vraag? Voor de benodigde productiestijging van granen en oliezaden is in 2015 een extra 140 miljoen hectare landbouwgrond nodig, of een opbrengstverhoging van 30 procent. ,,Op termijn is wereldwijd wel 180 miljoen hectare beschikbaar voor

Dirk Jan Kennes van Rabobank (links) en Arno van der Aa van Orffa Additives.

30

31

akkerbouw, maar dit potentiële areaal is niet overal snel voor handen. Alleen in de EU en in de voormalige Sovjet-Unie kan op korte termijn land in productie worden genomen”, volgens Kennes. Hij verwacht dat tweederde van de vereiste productietoename moet worden gerealiseerd door opbrengstverhoging. S t a b i l i s e re n Op termijn, vanaf 2011, verwacht de Rabobank dat de grondstofprijzen zich zullen stabiliseren op een hoger niveau dan nu. ,,Voor 2007 lag de gemiddelde prijs van mais en tarwe rond de 125 euro per ton, vanaf 2011 zal dit liggen op 150 tot 170 euro per ton. In de tussenliggende periode, nu dus, zijn de markten sterk in beweging", legt Kennes uit. Grondstofprijzen zijn niet alleen afhankelijk van vraag (feed-food-fuel-fiber) en aanbod (landbouwareaal, opbrengst per hectare, kostprijzen, management, weersomstandigehheden en ziektes en plagen). Ook politieke aspecten (handelspolitiek, landbouwpolitiek, biobrandstoffenpolitiek, voedselveiligheidseisen en duurzaamheidscritera) en overige factoren (wisselkoersen, vrachttarieven, de prijs van ruwe olie, marktsentimenten en speculatie) hebben invloed op de prijsvorming. ,,Momenteel spelen echter vooral emotie en speculatie een grote rol”, aldus Kennes. ,,In het voorjaar van 2008 was er nog sprake van gewone vraag-en-aanbod prijsontwikkeling. Er was meer tarwe ingezaaid en de oogsten waren goed, waardoor de tar-

D e M o l e n a a r n r. 2 2 7 n o v e m b e r 2 0 0 8

>>


31-32-33•Offra:31-32-33 30-10-08 14:05 Pagina 32

>> Vraag en aanbod

Diervoederadditie ven kunnen een rol spelen bij het verbeteren van de efficiëntie van de dierlijke productie.

weprijs daalde.” Sinds juli 2008 stijgt de koers van de dollar ten opzichte van de euro en daalt de olieprijs door verslechterde economische omstandigheden. Daarnaast waren de weersomstandigheden in Argentinië en Australië slecht. Dit versterkte de neerwaartse druk op de tarweprijzen. ,,Vanaf september hebben we te maken met de kredietcrisis, gepaard gaande met twijfels over de reddingsplannen voor de financiële markten. Sinds de zomer zijn de prijzen van tarwe, mais en soja dus naar beneden gecorrigeerd. Daarnaast hebben zich de afgelopen jaren steeds meer speculanten op de termijnmarkt begeven. Pensioenfondsen hebben bijvoorbeeld geïnvesteerd in landbouwproducten. Deze commodity index funds moeten nu weer geld vrijmaken, wat prijsdalingen met zich meebrengt”, volgens Kennes. ,,De huidige prijsontwikkelingen zijn geen afspiegeling van vraag en aanbod.” Volgens Kennes kunnen de lage prijzen leiden tot een productiedaling doordat akkerbouwers hun marges zien teruglopen. Dit effect, gecombineerd met tegenvallende weersomstandigheden (slechte oogsten) kan ertoe leiden dat de prijzen op korte termijn (binnen een jaar) weer extreem stijgen. Samenvattend verwacht Kennes hoge, maar sterk fluctuerende, prijzen tot 2012. ,,Daarna zullen de prijzen weer stabiliseren, maar op een hoger niveau dan vóór 2007.”

Diervoederindustrie Als op termijn de grondstofprijzen hoger komen te liggen, wordt de rol van de diervoederindustrie groter. Het herformuleren van mengvoeders kan slechts een geringe kostprijsreductie (1 tot 3 procent) opleveren. Kennes verwacht meer van inkoopmanagement en operationele efficiëntie. ,,Het betekent dat kennis van de beschikbaarheid en inzetbaarheid van grondstoffen cruciaal is”, legt hij uit. Daarnaast moet meer kennis van fysiologie, gezondheid van het maagdarmkanaal en de inzet van diervoederadditieven een belangrijke verbetering van de voederconversie kunnen opleveren. E ff i c i ë n t i e Joost van den Borne van de Animal Nutrition Group van Wageningen Universiteit ziet mogelijkheden om de efficiëntie van de dierlijke productie te verhogen. Hij richt zich daarbij op de stofwisseling na absorptie, omdat de vertering al op een hoog niveau ligt (85 tot 90 procent). Aan de metabolismekant is ‘meer te halen’, omdat de efficiënties daar lager liggen (60 tot 80 procent voor energie, 44 tot 60 procent voor eiwit). ,,Een volwassen mens besteedt alle opgenomen metaboliseerbare energie aan onderhoud. Bij landbouwhuisdieren wordt meer dan de helft van de opgenomen metaboliseerbare energie besteed aan productie”, aldus Van der Borne. Vleeskuikens, -varkens, -kalveren en hoogproductieve melkkoeien zijn hierin het

meest efficiënt. Zij besteden ongeveer 25 tot 30 procent van de opgenomen metaboliseerbare energie aan onderhoud. Leghennen en laagproductieve melkkoeien zijn de helft van hun energie kwijt aan onderhoud. Van den Borne legt uit dat energie voor onderhoud wordt besteed aan eiwit-turnover (25 procent), fysieke activiteit (25 procent), Na/K-pompen (25 procent) en verder aan ademhaling en bloedsomloop, thermoregulatie, vertering, immuun- en stressresponsen. Het energiemetabolisme in het lichaam verloopt via ATP. In het lichaam is zo’n 100 gram ATP aanwezig. Zonder activiteit is het ATP-verbruik 40 kg per dag. Bij hardlopen verbruikt een mens 500 gram ATP per minuut. Er is dus continu een enorme ATP-turnover gaande in het lichaam. Om de energetische efficiëntie op dierniveau te verbeteren, pleit Van den Borne voor verdere optimalisatie van het NE-systeem: aandacht voor partiële efficiënties (invloed eiwitgehalte en -kwaliteit, groeicapaciteit van het dier), vetsamenstelling en type NSP (effect op activiteit), relatie verteerbaarheden en huisvestingssysteem en effecten van technologische behandeling op (vet)vertering. Eiwit ,,Ook op het gebied van eiwitmetabolisme zijn verbeteringen mogelijk”, stelt Van den Borne. Grofweg eenderde van het in de darm geabsorbeerde voereiwit wordt aangezet als lichaamseiwit. Eenderde van het eiwit gaat verloren ten gevolge van ‘mis-


31-32-33•Offra:31-32-33 30-10-08 14:05 Pagina 33

match’ tussen vraag en aanbod. In het lichaam vindt voortdurend eiwit-turnover plaats; er is continu uitwisseling tussen de aminozurenpool in het lichaam en het lichaamseiwit. Bij de mens wordt elke maand meer dan 90 procent van het lichaamseiwit vervangen. Deze turnover is nodig om foutjes in het gevormde eiwit te herstellen, voor structurele en metabole adaptatie, maar het brengt ook inefficiëntie met zich mee. Eiwitsynthese kost ongeveer 4 kJ ME per gram, hydrolyse van een peptidebinding heeft een vrije enthalpie van 20 kJ per mol, maar dit is te weinig voor ATP-vorming, zodat de energie als warmte verloren gaat. De beschikbaarheid van aminozuren is een belangrijke factor in de eiwitefficiëntie. Bij opslag en verwarming van eiwitrijke grondstoffen kunnen Maillard-reacties optreden, die de beschikbaarheid van aminozuren verminderen. Dit is bekend van melkpoeder, maar speelt ook een rol bij ddgs. De voorbehandeling (temperatuur, tijd) van tarwevezels voor ethanolproductie heeft grote invloed op de eiwitkwaliteit van het bijproduct (ddgs) dat beschikbaar komt voor de diervoedersector. Om het eiwit- en energieaanbod beter af te stemmen op de behoefte van het dier is fasevoedering een goede methode. Binnen een dag kan deze afstemming worden verbeterd door frequenter te voeren en door nutriëntensynchronisatie (vrije aminozuren worden sneller geabsorbeerd dan eiwitgebonden aminozuren). Meer inzicht in de behoeften van dieren is nodig om de voeding af te kunnen stemmen op

de behoefte van het individuele dier. Bij herkauwers zou de ureumrecycling verbeterd kunnen worden. Additieven ,,Diervoederadditieven kunnen een rol spelen bij het verbeteren van de efficiëntie van de dierlijke productie”, vertelt Arno van der Aa van Orffa Additives. ,,Bij toenemende grondstofprijzen wordt de betekenis hiervan steeds groter”, rekent Van der Aa voor (zie tabel 1). Bij stijgende voerkosten neemt het financiële belang van verbetering van de voederconversie toe. De waarde van een verbetering van de voederconversie met 0,01 was in dit voorbeeld in 2006 €0,07 per 100 kg varkensvoer en in 2008 €0,10 per 100 kg varkensvoer. Met de huidige voederprijzen mag een diervoederadditief dat de voederconversie van vleesvarkens met 0,01 verbetert dus 10 eurocent per 100 kg voer kosten. Op dezelfde wijze berekent Van der Aa, dat voor vleeskuikenvoeders de inclusieprijs nu 20 eurocent per 100 kg mag bedragen om een verbetering van de voederconversie van 0,01 te bereiken. In 2006 was dit nog maar 14 eurocent. Verschillende diervoederadditieven kunnen behulpzaam zijn bij het verbeteren van de voederconversie. Enteroguard, een combinatie van gevriesdroogde knoflook en kaneelolie, verbetert de voederconversie van vleesvarkens met gemiddeld 4,2 procent (12 punten). Bij de huidige prijzen van varkensvoeders mag het toevoegen van Enteroguard aan het voer dus €1,20 per 100 kg voer kosten om kosteneffectief

Tabel 1. Economische waardering voederconversie in 2006 en 2008.

Vleesvarkens

2006

2008

Voederconversie (FCR) Eindgewicht (kg) Startgewicht (kg) Groeidagen Groei (g/d) Voeropname (g/d) Totale voeropname (kg)

2,71 116,7 25,0 117 784 2124 248,5

2,70 116,7 25,0 117 784 2116 247,6

2,71 116,7 25,0 117 784 2124 248,5

2,70 116,7 25,0 117 784 2116 247,6

Voerprijs (euro per 100 kg) Totale voerkosten per varken (€)

17,85 44,36

17,85 44,19

27,36 67,99

27,36 67,74

Kostenreductie (€ per varken) Waarde (€) van +0,01 FCR per 100 kg voer

0,16 0,07

-0,25 0,10

32

33

,,Ook op het gebied van eiwitmetabolisme zijn verbeteringen mogelijk”, aldus Joost van de Borne.

ingezet te worden. Bij vleeskuikens verbetert Enteroguard de voederconversie met gemiddeld 4 punten; inclusie van Enteroguard in voeders voor vleeskuikens mag dus (bij een voerprijs van €36,03 per 100 kg) €0,80 per 100 kg voer kosten. Ook Calsporin (een sporevormend probioticum) verbetert de voederconversie van vleeskuikens met gemiddeld 4 punten en mag daarmee €0,80 per 100 kg voer kosten. Op dezelfde manier kan worden voorgerekend wat de inclusiekosten van andere additieven mag zijn. Doordat de voerprijzen naar verwachting op een hoger niveau blijven liggen dan in 2006, is de economische waardering van voederconversie nu 1,5 x zo hoog als twee jaar geleden. Dit geeft meer (economisch interessante) mogelijkheden voor het inzetten van diervoederadditieven om de voederconversie van vleesvarkens en -kuikens te verbeteren. In een aantal gevallen kunnen additieven ook een bijdrage leveren aan verlaging van de kostprijs. Volgens de sprekers op het Orffa-minisymposium is de reuring in de grondstoffenmarkten niet alleen een bedreiging, maar biedt het ook kansen voor de diervoederindustrie.

-

D e M o l e n a a r n r. 2 2 7 n o v e m b e r 2 0 0 8


34•adv:34 30-10-08 15:10 Pagina 34

SALKIL * BACT-A-CID VOORMENGSELS MET BACTERIOSTATISCHE ACTIVITEIT SALKIL en BACT-A-CID zorgen voor een gecontroleerde afgifte van zure dampen in het voer ter beheersing van Salmonella, Campylobacter, E. Coli. SALKIL voor ouder- en moederdieren, opfok-, leg- en braadkippenvoer. BACT-A-CID voor zeugen-, biggen- en vleesvarkensvoer. Voor G.M.P., plan van aanpak en I.K.B. aanbevolen. Voor alle verdere inlichtingen: Herman Cleiren - Beneluxkantoor e.mail: info@pellbelgie.be Pell België N.V. - Oudaan 22 - 2000 Antwerpen - Tel.: +03/231 17 49 Fax: +03/231 89 73 www.agil.com

Hét werving- en selectiebureau voor de agribusiness en foodindustrie. Werkzaam in Nederland, Duitsland, Hongarije, Polen, Israël, India, Singapore en de VS.

De ultieme job voor een commercieel talent!

Twilmij B.V. is specialist in de ontwikkeling en productie van premixen, melkvervangers en innovatieve specialiteiten voor de nationale en internationale diervoedingsindustrie. Met een veelzijdig productenpakket en de inzet van onze ruim 25 medewerkers heeft Twilmij sinds 1963 een krachtige marktpositie weten op te bouwen. De permanente inspanning ten gunste van de productieflexibiliteit en productiekwaliteit heeft Twilmij een solide reputatie gegeven bij haar afnemers. Twilmij, de kern voor succes!

Twilmij B.V. Houtbeekweg 4, 3776 LZ STROE, Email: info@twilmij.nl - website: www.twilmij.nl


35-39•Internetbranche:35-39 30-10-08 14:31 Pagina 35

Internetsites van beAdifo N.V. Maldegem België www.adifo.com

Ausloos Verpakkingstechniek bvba Linden www.ausloos.be

Alltech Netherlands B.V. Ridderkerk - Nederland Deinze - België www.alltech.com

Barentz B.V. Hoofddorp www.barentz.com

Almex extrusion techniques www.extruder.nl www.expander.nl

Bates Vultechniek B.V. Maastricht www.bates-vultechniek.nl

Amandus Kahl Benelux B.V. Tiel www.akahl.de

Brandenburch B.V. Asten www.brandenburch.com

Andritz Sprout B.V. Geldrop www.andritzsprout.com

Brio International Zeegse www.briointer.nl

APC EUROPE, S.A.

BTH B.V. Eersel www.bth-bv.com

Granollers (Spanje) www.functionalproteins.com

Arodo bvba Arendonk www.arodo.com

Buteressence B.V. Zaandam www.buteressence.com

drijven in de branche


35-39•Internetbranche:35-39 30-10-08 14:31 Pagina 36

Internetsites van be d Amsterdam www.cpmeurope.nl

Frutoria Flavours B.V. Huizen www.frutoria.nl

Denkavit Voorthuizen www.denkavit.nl

Ganapac Zakkennaaimachines ® Rotterdam ZAKKENNAAIMACHINES www.ganapac.nl INKOOP - VERKOOP - REPARATIE - NAAIGARENS

Dutch Milling Technology International b.v. Helvoirt

Greenvalley International B.V. Wageningen

www.dmt-int.com

www.greenvalleyinternational.nl

E D & F Man Liquid Products Nederland B.V. Weesp www.manliquidproducts.com

Imtech Food & Feed

Feed & Food Trading b.v. Zeist www.feedfood.com

I.V.S. Dielissen B.V. Heeswijk-Dinther

Feed Innovation Services BV Wageningen www.fisbv.nl

Jadis Additiva b.v. Schiedam www.jadis-additiva.com

FOSS in de Benelux Amersfoort

Machinefabriek Jansen & Heuning BV Groningen www.jh.nl

CPM Europe BV

www.foss.dk

www.foodandfeed.nl

www.ivsinstallaties.nl

Internetsites van be d


35-39•Internetbranche:35-39 30-10-08 14:32 Pagina 37

e drijven in de branche Jodoco NV Jodoigne, België www.jodoco.com

LabCo bv Laboratory Services Europoort - Rotterdam www.labco.nl

JPR Advocaten

Lampe Technical Textiles

www.jpr.nl

www.lampe.nl

Kemin Europe N.V. Herentals België www.kemin.com

Lansdowne Chemicals Europe B.V.

Firma Klouwers Op- en Overslag Terneuzen www.klouwers.nl

Manids Feed Ing BV Veghel www.manids.nl

Koerhuis Automatisering B.V. Hollandscheveld www.koerhuis.nl

Meneba Rotterdam www.meneba.com

De Kopermolen B.V. Zaandam www.de-kopermolen.nl

Molenbouw B.V. Borculo www.molenbouw.com

Loonverpakkingsbedrijf Kwalipak B.V. Stroe www.kwalipak.nl

Van Mourik Ede B.V. Ede www.vanmourikede.nl

Capelle aan den IJssel www.lansdownechemicals.com

e drijven in de branche


35-39•Internetbranche:35-39 30-10-08 14:32 Pagina 38

Internetsites van be d NEFATO Vereniging van Nederlandse fabrikanten van voedertoevoegingen

www.nefato.nl

Nemabo BV

Precia Molen Industrieel Wegen Breda www.preciamolen.nl

www.nemabo.nl

Provimi BV Rotterdam www.provimi.nl

OA International Bladel www.oa.com

PTN Nederland Schijndel www.ptn.nl

OA Mechatronics Bladel www.alfra.nl

Quaron N.V. Zwijndrecht www.quaron.com

ORFFA Werkendam - Nederland Londerzeel - België www.orffa.com

Van Ramshorst Nutrition Products Apeldoorn www.van-ramshorst.com

Perstorp Performance Additives Waspik

Rovecom bv Hoogeveen www.rovecom.nl

Bladel

www.perstorpfeed.com

Peters Elektromotoren bv ’s-Hertogenbosch www.peters.nl

UW PARTNER VOOR KWALITATIEVE ELEKTRISCHE AANDRIJVINGEN

Schils b.v. Sittard www.schils.com

Young Animal Nutrition

Internetsites van be d


35-39•Internetbranche:35-39 30-10-08 14:32 Pagina 39

e drijven in de branche Selko B.V. Tilburg www.selko.com

Tijdhof Persmatrijzen Oldenzaal www.persmatrijs.nl

Smits & Co Weegbruggen B.V. Brummen

www.weegbruggen.nl Speerstra Feed Ingredients BV Lemmer www.speerstra.com

Spekschoor Industriële Reiniging Zutphen www.spekschoorbv.nl

SYMACH Palletizers B.V. Breskens www.symach.nl

Twilmij B.V. Stroe www.twilmij.nl

Ve.Zet. B.V. Eersel www.vezet-bv.com Machine Beveiliging, Assemblage, Service en onderhoud, In- en Verkoop machines

Sjoerd de Vries Holding BV Stiens www.feedlogistics.nl

Alle bovenstaande firma’s kunt u ook vinden op

www.demolenaar.nl Kijkt u eens op onze site onder het kopje ‘Branche in beeld’. Met één muisklik wordt u doorgelinkt naar de home page van het bedrijf van uw keuze. Wilt u ook een vermelding op deze pagina’s in combinatie met een hyperlink op onze site? Neem voor alle advertentiemogelijkheden contact op met Communicatie adviesburo TailMill B.V. via 06 - 53 26 20 47 of via verkoop@eisma.nl.

e drijven in de branche


40•Markt en Trends:40 04-11-08 10:31 Pagina 40

Markt en trends

Grote graanvoorraad in EU Granen en grondstoffen

[Lourens Gengler]

De EU-graanbalans geeft aan dat er 308 miljoen ton is geoogst, een productiestijging van 20 procent. Dit gegeven drukt een zware stempel op de graanprijzen. Het wegvallen van een deel van de Oost-Europese afzetmarkt zorgde voor een overaanbod op de varkensmarkt, met een daling van de vleesprijzen als gevolg. Wat kan er in een jaar tijd veel veranderen. Wie had vorig jaar durven voorspellen dat dit seizoen in de EU 20 procent meer granen wordt geoogst, de dollar 20 procent sterker is dan een jaar geleden en de olieprijs na een gigantische stijging weer zou halveren, waarbij de rentabiliteit van biobrandstof alle kanten op zou stuiteren? Over gebrek aan contant geld op korte termijn dacht ook vrijwel niemand na. Misschien waren er vooruitziende geesten die enkele van deze ontwikkelingen voorzagen, maar allemaal tegelijk? Toch is het de realiteit waar kopers en verkopers mee te maken hebben. P ro d u c t i e De grotere productie heeft waarschijnlijk de grootste invloed op de prijsdalingen. De laatste graanbalans van de Europese Unie geeft een oogst aan van 308 miljoen ton. Alleen in Finland, Estland en Polen is de productie iets gezakt ten opzichte van 2007. Alle andere landen hebben hogere productie gehaald. Aan de consumptiezijde verwacht de Europese Commissie een lichte stijging. Gebruik van granen voor biobrandstoffen zal vijf miljoen ton bedragen (+ twee miljoen ten opzichte van 2007). Ter vergelijking: de menselijke consumptie bedraagt 64 miljoen ton en in diervoeders wordt 172 miljoen ton verwerkt. Met aftrek van de export en import tot dusverre resteert een vrije voorraad van 78 miljoen ton. Het hangt helemaal af van verdere exportactiviteiten op de vrije markt, hoeveel de eindvoorraad op 1 juli 2009 zal zijn. In het verleden werd een strategische voorraad van 11 weken normaal geacht. Bij een gemiddeld weekverbruik in de EU van 5,2 miljoen ton kan ieder uitrekenen hoeveel we nog moeten of kunnen exporteren.

Handelaren zien geen signalen voor een sterkere markt. Daardoor is er van koperszij een afwachtende houding in vrijwel alle granen. De vraagprijzen zijn hier en daar iets hoger. 'We zitten aan de achterkant te pieren', aldus een mooie omschrijving uit de handel. Ook op de langere termijn wordt weinig verandering gezien. Mais in Hongarije ligt beneden het interventieniveau en op import van tarwe ligt een heffing. Verder is er voldoende aanbod vanuit de Oekraïne en Rusland. In de EU wordt voor komend jaar ongeveer eenzelfde graanareaal verwacht. Eiwit De grondstofprijzen zijn –gerekend in dollars- over de gehele linie teruggevallen tot een niveau van anderhalf jaar geleden. In euro's kunnen we slechts ongeveer een jaar teruggaan om dezelfde prijs te zien. De opbrengst van soja in de VS is voldoende om geen zorgen te hebben voor hevige stijging, zo is de heersende gedachte. De dalende sojaprijs geeft impuls voor meer export. In Brazilië is het zaaien voor de nieuwe oogst in gang gezet. Minder neerslag in het noordoosten hindert de groeistart. Het wordt echter niet als verontrustend beschouwd; op termijn wordt natter weer voorzien. De belangrijkste productiegebieden Mato-Grosso en Paraná worden tot dusverre nauwelijks negatief beïnvloed. In onze regio is de soja-aanvoer om 'technische redenen' aan de krappe kant. De dure dollar houdt de prijs op niveau, zo meldt een handelaar. Palmeiwit heeft het laagste punt van 78 euro gehad, en liet daarna weer een opleving zien. Ook historisch een laag niveau. In alle gevallen is goedkoop bulktransport een positieve bijkomstigheid. Vanuit Azië kost een schip tegenwoordig 22 euro per ton. Dat is 60 euro lager dan op het hoogste niveau, een half jaar geleden.

Varkensmarkt De wereldwijde crisis op de financiële markten gaat bepaald niet voorbij aan de varkenssector. De afgelopen maanden konden producenten in West-Europa profiteren van enorme vraag naar biggen, varkens en vlees vanuit Oost-Europese landen. Koplopers waren Polen en Hongarije. Rijen met vrachtwagens gingen uit Nederland en Duitsland oostwaarts. Daar kwam een week of wat geleden plotseling de klad in. In de eerste plaats door enorme daling van de Poolse Zloty. De vleesbedrijven daar moesten zomaar 10 tot 20 procent meer betalen bij inkoop in het westen. Verder kochten veel bedrijven op krediet, met betalingstermijnen van 2 tot 5 weken. Leveranciers werden huiverig en eisten eerst betaling voordat nieuwe leveringen werden gedaan. Een terechte eis, maar al met al betekende het wel fors wegvallen van een afzetgebied en met het grote aanbod van varkens daalden de prijzen de afgelopen maand met 20 cent per kilo levend gewicht. Enige stabilisatie lijkt er weer aan te komen. De Poolse en Hongaarse valuta komen weer wat terug, de lagere prijs maakt het weer interessant om te kopen en aan het begin van de maand hebben consumenten weer wat meer te besteden. Kouder weer verhoogt bovendien de behoefte aan een stevige pot met spek, worst of karbonade.

40

41

D e M o l e n a a r n r. 2 2 7 n o v e m b e r 2 0 0 8


41•adv:41 30-10-08 15:11 Pagina 41

Efficiency through innovation. Kwalipak in Stroe is een zelfstandige onderneming, die zich heeft gespecialiseerd in het Produceren en Verpakken voor Derden van Poeder en Granulaatachtige producten zoals: o.a. Voormengsels Aanvullende Diervoeders Vitamine preparaten Diergeneesmiddelen Verpakken in o.a. For Sale For Sale For Sale For Sale Doosje Potten Emmer Sachets

Pellet Mill Q Low energy consumption Q Excellent durability Q Low maintenance costs Q Large effective die surface www.aarsen.com

• Volledig geautomatiseerde sacheteerlijn • Ook voor kleine charges Voor meer info bezoek onze website www.kwalipak.nl Kwalipak BV-Houtbeekweg 2- 3776 LZ-Stroe Tel .0342-443372 Fax.0342-442402 info@kwalipak.nl

YO U R U R G EN T A N A LY T I C A L Q U E ST I O N D E S E R V ES A P RO M P T S O LU T I ON Bankwerkerstraat 16 3077 MB Rotterdam P.O. Box 91244

S w ift ser vice w ith attrac ti ve rates Myc otoxins Pe s tic id es He a v y M e ta ls

3007 ME Rotterdam The Netherlands

phone +31 (0)10 282 32 92 fax

+31 (0)10 282 32 73

G MO

e-mail info@tlr.nl

Mi cro Biolog y

www.tlr.nl

No w a lso a v a ila b le: Biofu els an d B iomass More information about these and/or other analyses? Please contact us by phone, fax, e-mail or go to www.tlr.nl


42•Agenda:42 31-10-08 11:58 Pagina 42

Agenda

Colofon

9-12 november Internationale cursus ‘Incubation bioligy and management’, Wageningen Business School, Hannover (D) 11-14 november Eurotier, Hannover (D) 12-13 november Training ‘Opgeruimd denken en schrijven’, Wageningen Business School, Wageningen 13 november Congres ‘The future of food and agri’, Wageningen 17-18 november The World Mycotoxin Forum, Noordwijk 17-21 november ‘Pack te world’, Emballage-beurs, Parijs 18 november Netwerkdag Grensverleggend Vernieuwen, LEF Futurecenter Rijkswaterstaat, Utrecht 18-19 november Cursus ‘varkensvoeding in de praktijk’, Wageningen Business School, Wageningen

25-26 november Cursus ‘Rundveevoeding, recente ontwikkelingen en nieuwe inzichten’, Wageningen Business School, Wageningen 25 – 27 november Derde Vietstock Expo & Conference, Hanoi 26 november Training ‘Diervoederwetgeving’, Schothorst Quality Consultants, Lelystad 27 november Jaarlijkse algemene ledenvergadering Het Comité, WTC Rotterdam

Uitgave: Eisma Businessmedia bv Postbus 340, 8901 BC Leeuwarden (Nederland) Bezoekadres: Archimedesweg 20, Leeuwarden D i re c t i e : Egbert van Hes, algemeen directeur Bouke Hoving, financieel directeur Uitgever: Minne Hovenga C o m m e rc i e e l m a n a g e r : Seb van der Kaaden Redactie: Jacqueline Wijbenga, hoofdredacteur Anneke van der Schaaf, eindredacteur Albert Bouwman, redacteur Tel. 0031-(0)58-2954862 Fax 0031-(0)58-2954878 E-mail: redactiemolenaar@eisma.nl Dr.Ir. Carolien Makkink, redacteur diervoeding Hans van Vliet, redacteur techniek

28 november Seminar Risicomanagement van voedsel- en arboveilig produceren, Velp 2 december Workshop ‘Nutrients & food supplements in Europa – Regulatory Issues’, Brussel (B) 2 december VMT-symposium ‘Levensmiddelenwetgeving’, Maarssen

Agenda 19 november Tebodin-symposium ‘Strategische overwegingen in de diervoederindustrie’, Bathmen

De Molenaar, waarin opgenomen De Belgische Molenaar (c.q. Elevator), is sinds 1898 het vakblad voor de graanverwerkende- en diervoederindustrie. Het blad verschijnt éénmaal per 14 dagen in Nederland en België.

3-4 december Internationaal congres Rohstoffwende & Biowerkstoff, Keulen (D) 3 december WBS-cursus ‘Kwaliteitsmanagement in de voedselketen’, Wageningen

B e l g i s c h e re d a c t i e : Micas nv & Editions, Jef Verhaeren e.a. Tel. + 32 (0)15-315808 E-mail: jef.verhaeren@miceditions.be Redactiemedewerkers: Ir. Hein van der Ploeg, Henk van Laarhoven, Henri de Haan, Frank Braad, Lourens Gengler, ir. Wim Thielen en anderen. R e d a c t i e - a d re s : Postbus 340, 8901 BC Leeuwarden Bezoekadres: Archimedesweg 20, Leeuwarden Advertentieverkoop: Communicatiebureau Tailmill bv, tel. 06-53262047 Traffic: Doeke Nicolai Tel. 0031-(0)58-2954870 / Fax 0031-(0)58-2954871 E-mail: verkoop@eisma.nl Abonnementen: Abonneeservice Eisma Businessmedia Postbus 2238, 5600 CE Eindhoven Tel.: 088-2266648 abonnement@eisma.nl De abonnementsprijs voor Nederland bedraagt voor een jaargang, die van januari t/m december loopt, €198,50 exclusief 6% BTW (bij automatische incasso bespaart u € 3,00 administratiekosten) en is bij vooruitbetaling verschuldigd. Voor andere landen op aanvraag. Abonnementen kunnen op elk moment van het jaar ingaan en worden genoteerd tot wederopzegging. Opzegging dient schriftelijk te geschieden voor 1 december; u ontvangt van ons een schriftelijke bevestiging.

24-28 november International Week HAS worldwide, Den Bosch

3-4 december International Algae Congress, Amsterdam

B a n k re l a t i e : - voor Nederland: Friesland Bank: 29.80.05.298 - voor België: Postcheque Brussel 000-0007463-91

25-27 november Rundvee Relatiedagen en Akkerbouw Vakdagen, Gorinchem

6 december Productie Proces Automatiseringsdag, TU Delft

P re P re s s : ZeeDesign, Witmarsum

www.demolenaar.nl In de rubriek Agenda staan evenementen en activiteiten vermeld voor de komende weken. Het betreft hier een selectie van alle activiteiten die zijn doorgegeven aan de redactie van De Molenaar. Op onze internetpagina www.demolenaar.nl vindt u de volledige lijst met activiteiten die bij de redactie bekend zijn. Ook meer uitgebreide informatie voor zover beschikbaar of een informatienummer kunt u vinden via de site. Activiteiten voor deze rubriek kunt u aanmelden bij de redactie: redactiemolenaar@eisma.nl.

42

Druk: Scholma druk bv, Bedum

© Copyright 2008 Eisma Businessmedia bv, Leeuwarden Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of overgenomen in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Uitgever en auteurs verklaren dat dit blad op zorgvuldige wijze en naar beste weten is samengesteld, evenwel kunnen uitgever en auteurs op geen enkele wijze instaan voor de juistheid en/of volledigheid van de informatie. Uitgever en auteurs aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op bedoelde informatie. Gebruikers van dit blad wordt met nadruk aangeraden deze informatie niet geïsoleerd te gebruiken, maar af te gaan op hun professionele kennis en ervaring en de te gebruiken informatie te controleren.


omslag 3:omslag 3 30-10-08 14:57 Pagina oms 3

â&#x20AC;&#x153;Er is niets mooiers dan gezonde biggen!â&#x20AC;?

In de veehouderij worden de beste resultaten behaald als het welzijn en de gezondheid van de dieren vanaf het prilste begin centraal staan. Denkavit, internationaal toonaangevend producent van kwaliteitsvoeders voor kalveren, biggen en andere jonge dieren, wil daar een bijdrage aan leveren. Innovatie staat daarbij in ons denken en doen bewust centraal. Aan de hand van onderzoek in onze laboratoria en op onze proefbedrijven ontwikkelen we inzichten die aansluiten op de eisen van deze tijd. En die inzichten delen we met de mengvoederindustrie, de distributeurs en de veehouders zelf. Zo maken we ons als collectief sterk voor het jonge dier. Logisch, want groeien doe je samen.

G R O E I E N

D O E

J E

S A M E N www.denkavit.nl

131 00 443 C

Ad Bi i dd 1

05 03 2008 15 26 07


omslag 4:omslag 4 31-10-08 14:00 Pagina oms 4

Minerals on demand

Safe Chelated Natural

Voor meer informatie, neem contact op met Trouw Nutrition Nederland BV T: +31 (0)341 371 611 E: trouw.nl@nutreco.com

Organisch sporenelementen bij stress en hoge prestaties •• The safest gebonden trace mineral supply • Het chelaat met de sterkste organische binding • The chelate with the highest bond strength Natuurlijk milieuvriendelijk voedingsadditief •• Natural andenenvironmentally friendly feed ingredient • Nu ook Optimin SEY; Selenium-gist op afroep in a dedicated facility • Full range of organic trace minerals produced

of bezoek onze website www.trouwnutrition.nl

a nutreco company

www.trouwnutrition.com

demolenaar-2008-22  

Duurzame handelsketens Meer met minder Duurzame handelsketens Meer met minder 22 vakblad voor de graanverwerkende en diervoederindustrie 111...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you