Page 1

omslag 1B:omslag 1B 06-10-08 16:41 Pagina oms 1

111 de jaargang, 10 oktober 2008 www.demolenaar.nl nummer

20

De Molenaar vakblad voor de graanverwerkende en diervoederindustrie

Vijftig jaar Sloten Samenwerking tussen droog en nat HACCP in diervoedersector


omslag 2:omslag 2 02-10-08 17:27 Pagina oms 2


03•Inhoud:03 06-10-08 16:40 Pagina 3

De Molenaar

10 oktober 2008

In dit nummer Advies

13

Vernieuwing

21

Gebundeld

24

Algemeen 13 16 31

Voerleverancier beste agrarisch adviseur Risicobeheersing door gevarenanalyse Geharmoniseerde MRL-normen

Reportage 8 24 32

Jubilerend Sloten kijkt vooral vooruit De Schothorst bundelt kwalitatief en kwantitatief onderzoek Hedimix verzekert bijproductleverancier van afzet

Diervoeding 20 26

Vruchtbare vernieuwing in Provimi-assortiment Reflux in kippendarm

Vaste rubrieken 4,5 6 29 40 42

Actueel Zaken en mensen De Voerschep Markt en trends Agenda

Coverafbeelding

Vijftig jaar Sloten

8


04-05•Actueel:04-05 07-10-08 11:29 Pagina 4

Actueel

Arkervaart-Twente beste adviseur Uit een landelijke enquête onder veehouders met meer dan 40 NGE komt voerproducent Arkervaart-Twente als beste agrarisch adviseur uit de bus.

Actu

Arkervaart-Twente scoorde een 8,3 in de enquête van AgriDirect en V-focus naar de tevredenheid van veehouders over hun adviseurs. Diervoederleveranciers kregen een gemiddeld rapportcijfer van 7,8. Directeur Marcel Roordink van Arkervaart-Twente is blij verrast met de benoeming van zijn bedrijf tot beste agrarisch adviseur. Hij schrijft het succes van zijn onderneming vooral toe aan het

persoonlijke contact tussen zijn medewerkers en de veehouders. Uit de enquête blijkt dat inderdaad persoonlijk contact erg wordt gewaardeerd, niet alleen met de voervoorlichter, maar ook met de directeur. Roordink hecht zelf ook veel waarde aan het persoonlijke contact met zijn klanten. ,,Ik schat dat ik zo’n vierhonderd afnemers bij naam ken.’’ In totaal heeft Arkervaart-Twente zo’n 700 afnemers. Arkervaart-Twente

‘Brood moet goedkoper’ Na maanden van stijging, dalen de graanprijzen weer. Reden om de prijs van brood te verlagen, vindt Europees Commissaris Marian Fisher Boel van Landbouw. Afgelopen februari steeg de prijs van graan naar historische hoogte, waardoor brood snel duurder werd. „Nu zakt de prijs van graan, maar de broodprijs niet”, zei Fisher Boel tijdens een informeel beraad van EU-landbouwministers in de Franse stad Annecy. Ze wil dat nationale toezichthouders, zoals de NMa, desnoods ingrijpen. Fisher Boel verbaasde zich al eerder over de hoge prijs van brood, omdat graan maar 10 procent uitmaakt van de kosten van het brood. Brancheorganisaties voor brood- en banketbakkerijen attenderen

KORT8

erop dat de prijsverhoging niet alleen wordt veroorzaakt door de hoge graanprijs. „Andere belangrijke kostenposten zijn energiekosten en lonen, die dit jaar met 3,5 procent zijn gestegen”, aldus Rin van der Molen, voorzitter van de Nederlandse Brood- en banketbakkers Ondernemers Vereniging. Ook bloem- en meelproducent Meneba benadrukt dat energie-, productie- en transportkosten onverminderd hoog blijven. Desondanks heeft Meneba in de daling van de graanprijzen aanleiding gezien de bloem- en meelprijzen te verlagen, al zal deze prijsverlaging volgens Meneba weinig effect hebben op de uiteindelijke broodprijs in de winkel.

Vo o r h e t l a a t s t e n i e u w s , z i e : w w w. d e m o l e n a a r. n l

Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit hanteert in het vervolg vaste data voor het afkondigen van nieuwe wetten en regels. Hiermee geeft minister Gerda Verburg invulling aan het coalitieakkoord, waarin staat dat de dienstverlening aan bedrijven en burgers moet verbeteren. Leden-melkveehouders en bedrijfsbeëindigers van Friesland Foods zetten 71 procent van de waarde van hun certificaten van aandelen B om in ledenobligaties-vrij en 29 procent in contanten. De waarde van de uitgegeven ledenobligaties bedraagt 294,4 miljoen euro. Het bedrag in contanten is 119,6 miljoen euro.

werd in de ranglijst op de voet gevolgd door Brameco.Zon en Agruniek. Beide bedrijven kregen een 8,2. Ruim 1700 veehouders werden ondervraagd over de waardering van de diverse adviserende bedrijven die op hun erf komen. De waardering voor voerleveranciers en dierenartsen was het hoogst. Gemiddeld is de erkenning voor de verschillende agrarische adviseurs hoger dan die voor adviserende bedrijven in het MKB. Meer over het onderzoek naar de tevredenheid van veehouders over hun adviseurs op pagina 13 in deze uitgave.

‘Afschaffing superheffing geen zekerheid’ Oud-landbouwminister Gerrit Braks is van mening dat de afschaffing van de superheffing in 2013 nog lang niet zeker is. ,,Teveel landen in de EU hebben daar geen baat bij’’, verklaarde hij tijdens de jaarvergadering van de Nederlandse Vereniging van Landbouwjournalisten. Het zijn met name de grote landen in Oost- en Zuid-Europa die de afschaffing zullen tegenhouden of in ieder geval vertragen, denkt de oud-minister. Ook Nederland moet goed afwegen welk belang het heeft bij afschaffing van het melkquotum. ,,Landbouwmarkten zijn inelastisch. De EU is erbij gebaat een instrument in handen te hebben waarmee het controle houdt over de productie van bijvoorbeeld melk’’, aldus Braks. Hij vraagt zich bovendien af of de Nederlandse zuivelmarkt wel gebaat is bij een grotere melkplas.


04-05•Actueel:04-05 07-10-08 11:29 Pagina 5

Ad Merks directeur Boerenbond Deurne Boerenbond Deurne heeft Ad Merks benoemd tot directeur holding. Hij vult daarmee de directie aan, die onder leiding staat van algemeen directeur Bert van ’t Klooster. Hij zal in de loop van volgend jaar zijn functie overdragen. Merks, de huidige directeur van De Samenwerking in Haastrecht, treedt op 1 januari in dienst bij de Brabantse coöperatie. Hij ziet zijn nieuwe functie als een mooie kans, die op een goed moment op zijn pad kwam. ,,Ik ga van een mooi bedrijf, naar een mooi bedrijf. Het was een lastige keuze, maar ik wilde wel graag naar een functie die meer strategisch en beleidsmatig is’’, verklaart Merks de overstap. Nu het afscheid nadert, ervaart hij hoe sterk hij verbonden is met De Samenwerking, maar ook met de boeren en het Groene Hart. De boeren van De Samenwerking houdt hij voor: ,,Niet teveel treuren. Je bent me maar half kwijt. Ik blijf in de sector en coöperatief.’’ De nauwe band met klanten en omgeving hoopt hij ook weer op te bouwen in zijn nieuwe werkgebied, Brabant en Limburg. ,,Ik ga er voor om een bijdrage te leveren aan het behoud van zoveel mogelijk boerenbedrijven in De Peel.’’ Tot zijn overstap naar Boerenbond Deurne blijft Merks zich pro-actief inzetten voor De Samenwerking om zo de zaak goed achter te laten voor zijn opvolger. Voor het werven daarvan is inmiddels een bureau ingeschakeld. ,,We hopen voor het eind van het jaar een nieuwe directeur te kunnen benoemen.’’ Merks is niet de enige nieuwkomer in de directie van Boerenbond Deurne. Het bedrijf heeft Ruud Michels benoemd tot directeur diervoeders en Peter Deursen als directeur productiebedrijven voor de locaties Helmond, Oirschot, Wanroij en Oss.

ueel Krachtenbundeling Fransen en De Hoop in pluimveevoer Fransen-Nutrifarm en De Hoop Mengvoeders gaan vanaf januari samenwerken op het gebied van de productie en verkoop van pluimveevoeders in Zuid-Nederland. De focus van beide bedrijven op pluimveevoeders was reden om toenadering te zoeken. Het vleeskuikenvoer dat FransenNutrifarm verkoopt, wordt voortaan bij De Hoop Mengvoeders in Zelhem geproduceerd. De samenwerking, die wordt ondergebracht in de joint venture De

Hoop-Fransen Pluimveevoeders, moet de afzet van pluimveevoeders vergroten en de marktpositie versterken. De Hoop Mengvoeders is gespecialiseerd in pluimveevoeders en voerprogramma’s. Daarop is de fabriek in Zelhem ook ingericht. Fransen-Gerrits gaat de vrijkomende productiecapaciteit van de voerfabriek in Handel benutten voor de productie van varkensvoeders. De vraag daarnaar neemt sterk toe.

Bedrijfsadviseur van het jaar Agrivaknet organiseert begin volgend jaar opnieuw de verkiezing van ‘Bedrijfsadviseur van het Jaar’. Adviseurs die creatieve verkoopconcepten bedenken of die succesvol zijn in het verkopen ervan, komen in aanmerking voor deze titel. Verkoopleiders en collega-adviseurs worden opgeroepen deze adviseurs voor te dragen. Aanmelden van kandidaten kan tot 10 november. Uit de inzendingen kiest een jury, onder leiding van Nevedi-voorzitter Henk Flipsen, diegene die de titel in 2009 mag dragen. De bekendmaking daarvan vindt plaats tijdens de jaarlijkse Agrivaknet-conferentie op 28 januari 2009.

4

5

Vertrouwen Deze week tekenden we de tweede zwarte maandag in twee weken op. Recordverliezen werden genoteerd op alle beurzen. De magische 400-punten van de AEX zijn al weken uit beeld, maar nu is dan ook de Dow Jones gedaald tot onder de 10.000-punten grens. Zolang het onheil beperkt bleef tot de huizenmarkt aan de andere kant van de oceaan, leek het voor de gemiddelde Europeaan ‘een ver van mijn bed’-show. Daarin kwam verandering toen bleek dat Fortis zich in deze wervelwind niet staande kon houden. En als er één kan vallen, waarom dan niet meer, zal menig belegger en consument hebben gedacht. Het algehele vertrouwen in financiële instellingen loopt een forse deuk op. Beleggers verkopen hun aandelen, maar zorgelijker is dat consumenten hun spaargeld niet meer toevertrouwen aan banken. Het vertrouwen in voorheen solide financiële instellingen is tot ver onder het nulpunt gedaald; zozeer dat de ‘oude sok’ weer in beeld komt. Het feit dat nationale ‘ikonen’ als Johan Derks en Catharine Keyl in hun tvprogramma’s meldden dat zij hun spaargeld van de bank hebben gehaald, doet ongetwijfeld ook een duit in het zakje. Vertrouwen komt te voet en gaat te paard, is het gezegde. De paarden lijken momenteel massaal in galop een andere koers te kiezen. Jaren geleden kreeg ik het advies om het beetje spaargeld dat ik had belegd in aandelen, over een periode van tien jaar te beoordelen. Als pril belegger had ik de neiging om elke dag de aandelenkoersen te volgen. Daarvan word je nerveus, laat staan wanneer je dat per uur of zelfs minuut volgt. Wie daar niet tegen kan, wordt geen handelaar en blijft zeker geen belegger. Sparen lijkt dan de beste, meest zekere optie. Maar ook daaraan blijkt, getuige de diverse overheidsgaranties voor spaartegoeden, nu te worden getwijfeld. De oude sok blijft vooralsnog nadrukkelijk in beeld, zo lijkt het. De samenleving zal er vele nodig hebben om de lange wandeltocht op weg naar hersteld vertrouwen mee te kunnen afleggen. Jacqueline Wijbenga

D e M o l e n a a r n r. 2 0 1 0 o k t o b e r 2 0 0 8


06•Z&M:06 06-10-08 14:11 Pagina 6

Zaken en mensen

KrakendePersen

Craft akkoord met verzekering Dufagro

Maakbaarheid

De productaansprakelijkheidsverzekering van Dufagro is positief beoordeeld door Craft, een bedrijf dat in opdracht van Campina alle productaansprakelijkheidsverzekeringen van diervoederleveranciers aan de leden melkveehouders toetst. Als een verzekering van een bedrijf is goedgekeurd, wordt het bedrijf geplaatst op de lijst van geaccepteerde diervoederleveranciers. Op basis van dit resultaat hebben meerdere leden van Dufagro de productaansprakelijkheidsverzekering afgesloten. De verzekering is ondergebracht bij Summa, een zusteronderneming van diervoederproducent Vitelia. Tegelijk met het ontwikkelen van een productaansprakelijkheidpolis heeft Dufagro leveringsvoorwaarden opgesteld. Deze voorwaarden zijn afgestemd op de aansprakelijkheidsverzekering. Leden die deze leveringsvoorwaarden hanteren, zullen hiervan melding maken in hun correspondentie met afnemers.

Tot slechts enkele jaren geleden was de algemeen gangbare gedachte dat een samenleving maakbaar is. Problemen met groepen mensen binnen een samenleving werden (niet) opgelost door deze mensen te behandelen. Ook van het financieel economische verkeer en de werkgelegenheid dacht men dat deze ‘maakbaar’ waren. Volgens het economische model van Keynes werd aan knoppen gedraaid om zo het economisch verkeer te sturen.

Uitbreiding bij Denkavit Ingredients Miriam van Dasselaar is in dienst getreden bij Denkavit Ingredients B.V. Zij is verantwoordelijk voor de afdeling customer service en sales support. In deze functie zal Van Dasselaar klanten adviseren over de toepassing van de Denkavit Ingredients producten en de salesmanagers ondersteunen bij de verkoop van het gehele assortiment. De afdeling customer service & sales support is een uitbreiding van de activiteiten van Denkavit Ingredients. Van Dasselaar heeft na haar studie aan het Van Hall Instituut eerst enige tijd in de petfoodbranche gewerkt. Vervolgens werkte zij een aantal jaren als salesmanager bij Lohmann Animal Health te Apeldoorn. In deze functie hield zij zich bezig met verkoop en marketing van verschillende voederadditieven.

ForFarmers directeur in bestuur DVT Tijdens de algemene ledenvergadering van de Deutsche Verband Tiernahrung (DVT), de Duitse belangenvereniging voor de mengvoederindustrie, is Bert-Jan Ruumpol, algemeen directeur bij ForFarmers, benoemd in het algemeen bestuur. DVT is vergelijkbaar met Nevedi. Het is een onafhankelijke vereniging, die de belangen behartigt van de leden richting de politiek en/of andere invloedrijke organisaties.

Uitstel Detaf-Netherlands Detaf Netherlands, de vakbeurs voor duurzame energie in de sectoren agro en food, gaat dit jaar niet door. Ondanks extra wervingsinspanningen zijn er onvoldoende aanmeldingen binnengekomen voor stands en presentaties vanuit het bedrijfsleven. Het stichtingsbestuur beraadt zich over voortzetting van dit initiatief in 2009. Detaf Netherlands zou dit jaar worden gehouden op 10, 11 en 12 december op Fresh Park Venlo.

Samen werken aan diagnose uiergezondheid

We hebben een dure les geleerd, maar steeds meer mensen beginnen te begrijpen waarom het gaat: Hoe steekt de samenleving in elkaar? Hoe zijn de sociale netwerken en verhoudingen tussen groepen mensen? Hoe functioneren netwerken binnen groepen mensen, zoals de bewoners van een straat, leden van een sportclub, of werknemers van een bedrijf? Het gevolg van deze sociale verhoudingen kan een levendige, creatieve en gedreven groep individuen zijn. Of een groep van passieve, introverte, licht ontvlambare individuen. Dit is ook waarom het gaat bij een onderneming, klein of groot. Sommige bedrijven doen het gewoon beter dan de rest. Omdat vrijwel alle medewerkers met passie en gedrevenheid hun beroep uitoefenen. Omdat zij deel uitmaken van en actief bijdragen aan een gezond sociaal netwerk. Als de lezer dit allang wist en deze kennis schaart onder de noemer ‘gezond boerenverstand’, wees er vooral trots op. Er zijn namelijk nog steeds veel mensen die dit niet hebben begrepen. In Londen (‘The City’) bijvoorbeeld, zijn de in krijtstrepen gehulde berijders van Bentley’s en Maserati’s veel minder trots onderweg naar hun werk. Om daar de puinhopen van onbegrip op te ruimen. Henri de Haan

De Gezondheidsdienst voor Dieren te Deventer (GD) en het Van Haeringen Laboratorium te Wageningen (VHL) werken samen om mastitisverwekkers in melk aan te tonen. VHL heeft een test ontwikkeld waarmee melkonderzoek op DNA-niveau kan worden gedaan met behulp van de q-PCR-methode. De qPCR-test (Pathoproof Mastitis PCR Assay) maakt gebruik van DNA-structuren voor het identificeren van bacteriën. De DNA-techniek is veelal gevoeliger dan traditionele bacteriële onderzoeken.

In de rubriek ‘Krakende Persen’ worden periodiek, door verschillende redacteuren van De Molenaar, onderwerpen aangesneden die in het nieuws zijn en enige relatie hebben met de graanverwerkende- en/of diervoederindustrie.

6

7

D e M o l e n a a r n r. 2 0 1 0 o k t o b e r 2 0 0 8


07•adv:07 03-10-08 08:40 Pagina 7

SCHOT - RUURLO BV

“UW PARTNER IN SILOZORG”

Pre-Mervo

Kwaliteitsdienst Chemische analyses

Al 25 jaar specialist in: ✷ Losboren van vastzittende produkten (Boorinstallatie uniek; OCTROOI nr. 194395) ✷ Complete reiniging van SILO’S ✷ Reinigen van fabriekscomplexen (binnen en buiten) voor verkrijgen en behouden van G.M.P. certificaat ✷ Gespecialiseerd in het leeghalen van silo’s bij broei en brand i.s.m. brandweer en verzekeringsmaatschappij ✷ Voor al uw straal- en coatingswerk b.v.: – Betonnen en ijzeren silo’s – Sprinkler tanks – Melasse/ Vinasse tanks – Weegbunkers – Persmeelbunkers ✷ Afsluiten van onderhoudscontracten op jaarbasis

Microbiologisch onderzoek Calibraties voor NIRS Rapportage in maatwerk Procesbegeleiding

Bel voor geheel vrijblijvende informatie:

SCHOT-RUURLO BV Werkplaats: Houtwal 2 Kantoor:

Houtwal 2 – 7261 SR Ruurlo Tel.: 0573-451695 Fax: 0573-451095 E-mail: info@schot-ruurlo.nl

www.premervo.nl Postbus 40248 / 3504 AA Utrecht / Tel. 030-2482075 Fax 030-2482082 / E-mail kwaliteitsdienst@premervo.nl

464b pmk_adv_molenaar2.indd 1

14-07-2008 14:37:38


08-09-10•Sloten:08-09-10 07-10-08 12:05 Pagina 8

‘Verdubbeling van o Reportage

[Jacqueline Wijbenga]

Jongdiervoederproducent Sloten viert dit jaar het 50-jarig bestaan. Het bedrijf heeft zich in die periode ontwikkeld tot een wereldspeler op het gebied van melkvervangers voor verschillende dieren. En het eind is nog lang niet in zicht, als het aan technisch directeur Steffen Rouwers ligt. ,,We streven naar een verdubbeling van de omzet in vijf jaar.’’

De basis van Sloten BV werd vijftig jaar geleden gelegd in het Friese plaatsje Sloten.

De bakermat van jongdiervoederproducent Sloten ligt in de Friese stad met dezelfde naam. Nog steeds speelt de productielocatie in Sloten een grote rol bij de fabricage van de jongdiervoeders die hun weg vinden naar zestig verschillende landen. ,,In de begintijd, eind jaren vijftig, werd de kalvermelk in Sloten geproduceerd. Begin jaren zeventig werd duidelijk dat de productie in de

Friese stad niet kon meegroeien met de toenemende vraag’’, vertelt technisch directeur Steffen Rouwers. Het bedrijf, waarvan de basis ooit werd gelegd door de coöperatieve zuivel, besloot de productie te splitsen. In Deventer werd in 1970 een nieuwe fabriek gebouwd. Enkele jaren later (1977) kwam daar ook het hoofdkantoor bij. De functie van de locatie in Sloten is veranderd, maar nog altijd vormen de producten uit Sloten de basis van de eindproducten, die onder de namen Sprayfo, Nuklospray en Spraymes op de markt worden gebracht. Ve t k e r n e n In Sloten worden zuivelgrondstoffen verwerkt tot halffabrikaten. De zuivelgrondstoffen worden gemengd met plantaardige oliën. Het vloeibare mengsel, met gemiddeld zo’n 50 procent drogestof, wordt vervolgens gesproeidroogd. ,,Deze techniek wijkt af van hetgeen andere marktpartijen doen. Vanwege dit onderscheid hebben


08-09-10•Sloten:08-09-10 07-10-08 12:05 Pagina 9

n omzet in vijf jaar’ Jubilerend Sloten kijkt vooral vooruit Jubileum Sloten BV, producent van jongdiervoeders, bestaat dit jaar 50 jaar. De basis van het bedrijf is destijds gelegd in de Friese Elfstedenstad Sloten. Nog altijd is de fabriek in die plaats van grote betekenis voor de onderneming. Om dat te onderstrepen werd half september de aftrap van de jubileumactiviteiten gegeven met een open dag voor alle bewoners van Sloten. Daarna volgde een week met diverse activiteiten voor distributeurs, klanten, relaties en medewerkers.

,,Voor de uitbreiding van ons bedrijf oriënteren we ons op verschillende delen van de wereld’’, aldus technisch directeur Steffen Rouwers.

we daaraan ook de naam van ons product ontleend: Sprayfo.” Het bedrijf beschikt in Friesland over drie sproeidroogtorens, die afhankelijk van de diersoort, halffabrikaten produceren met een vetpercentage dat uiteen loopt van 30 tot 50 procent. De halffabrikaten zijn de zogenoemde vetkernen ingekapseld door zuiveleiwitten. De vetkernen worden van Sloten naar Deventer gebracht en daar verder verwerkt tot de verschillende eindproducten. Het assortiment is in de loop der jaren enorm uitgebreid, het aantal merknamen daarentegen is al jaren stabiel. Sprayfo, de eerste merknaam van het bedrijf, bestaat na vijftig jaar nog steeds en is volgens Rouwers wereldwijd bijna verworden tot een begripsaanduiding voor kalvermelk. Nederlandse vinding Kalvermelk is volgens Rouwers een Nederlandse vinding. Ook niet verwonderlijk, met zoveel hoogwaardige zuivelgrondstoffen dicht bij. ,,Daardoor kon het product hier relatief makkelijk worden gemaakt en worden voorzien in een behoefte van melkveehouders om een goed alternatief te hebben voor

koeienmelk.’’ Doordat het product in Nederland is ontwikkeld, is hier veel kennis over zuivelgrondstoffen en melkvervangers. ,,Niet alleen het product is uniek in de wereld, ook de kennis van grondstoffen en eindproduct staat hier op een hoog niveau.’’ De combinatie van beide, een goed product en hoogwaardige kennis, maakt kalvermelk een gewild product dat zijn weg vindt naar de verste uithoeken van de wereld. ,,Zo’n 90 procent van onze totale productie gaat de grens over.’’ Dat betreft dan allang niet meer alleen de kalvermelk, ook de biggenkernen en de verschillende producten voor lammeren, geiten en veulens zijn in trek bij de buitenlandse afnemers. Marktsegmenten Zo’n 50 procent van de productie betreft melkvervangers onder de naam Sprayfo, ongeveer 30 procent is de biggenkernen Nuklospray. Daarnaast produceert Sloten Spraymes, een product voor witvleeskalveren. Spraymes wordt niet meer gemaakt voor de eigen integraties. ,,In 1993 zijn we uit de contractmesterij gestapt. Daarmee hebben we eigenlijk ook afscheid genomen van de

8

9

Nederlandse kalvermesterij, want het merendeel van die dieren wordt onder contract gemest. In Nederland en België leveren we nog aan een onafhankelijke partij, maar Spraymes gaat vooral naar Italië waar de kalvermesterij een volledig vrije markt is.’’ De verdeling van de productie over de drie marktsegmenten is een bewuste keuze geweest. ,,Alleen Sprayfo was een te smalle basis voor de onderneming. Zeker toen we ook uit de kalvermesterij stapten, was een bredere basis nodig. Die is gevonden in de biggenkernen, bedoeld voor de zelfmengende varkenshouders of mengvoerproducenten die het kunnen aanvullen met eigen grondstoffen, afhankelijk van de situatie ter plaatse.’’ Sterk merk Ondanks de verbreding van het assortiment ligt het accent in belangrijke mate op Sprayfo. ,,Alle drie productlijnen zijn sterke merken, maar Sprayfo is toch wel ons topmerk’’, stelt Rouwers vast. ,,Die positie willen we verder uitbouwen.’’ De directie legt de lat daarvoor hoog. ,,De komende vijf jaar willen we een omzetgroei realiseren van 50 tot 100 procent. Dat moet kunnen.’’ Het bedrijf baseert zich daarbij op de enorme potentie die er nog is voor verkennen en veroveren van nieuwe markten en het rotsvaste vertrouwen in de kwaliteit van hun product. ,,Tot nu toe, zeg maar de afgelopen vijftig jaar, zijn we vooral gegroeid vanuit

D e M o l e n a a r n r. 2 0 1 0 o k t o b e r 2 0 0 8


08-09-10•Sloten:08-09-10 07-10-08 12:05 Pagina 10

>> ‘Verdubbeling van omzet in vijf jaar’

ben wel veel problemen met de opfokkalveren. Diarree, uitval, dat is daar aan de orde van de dag. Als je daarin verandering kunt brengen op een bedrijf, dan gaat er een wereld voor hen open, maar ook voor ons.’’ Rusland is al een belangrijke afzetmarkt voor Sloten, maar Rouwers verwacht dat het bedrijf juist daar nog een verdere groei zal doormaken. Ook andere Oost-Europese landen, Azië en Zuid-Amerika hebben potentie. In Deventer worden de halffabrikaten uit Sloten verder verwerkt tot eindproducten voor verschillende diersoorten.

De producten worden onder de namen Sprayfo, Nuklospray en Spraymes op de markt gebracht en vinden hun weg naar zo’n 60 verschillende landen.

die eigen kracht. Het product verkocht zich als het ware zelf en zo werd ons verspreidingsgebied stilletjes aan groter. Maar die tijd is voorbij. Om nieuwe markten te veroveren, is meer nodig dan alleen een kwalitatief goed product. Je moet de mensen ervan bewust maken dat zo’n product er is voordat ze er om kunnen vragen.’’ Die verandering in marktbenadering heeft er toe geleid dat Sloten de marketing en communicatie intensiveert. Aan de mensen van die afdeling de taak om de producten onder de aandacht te brengen, de bijbehorende kennis daarover te verspreiden en zo nodig de praktijk te ondersteunen. Dat die meer strategische aanpak zijn vruchten zal afwerpen, daarvan is Rouwers overtuigd. De eerste voortekenen zijn er al, onder andere in Rusland. ,,In zo’n land zijn ze niet gewend om kalvermelk te gebruiken, maar ze heb-

Prijs/kwaliteit Nadeel van de nieuwe markten is wel dat de Nederlandse kalvermelk veelal als een duur product wordt ervaren. Veel klanten dringen aan op het doen van concessies, bijvoorbeeld als het gaat om de grondstoffen. Die slag wil Rouwers echter niet maken. ,,We leveren een goed product op basis van grondstoffen waarvan wij weten dat ze doen wat wij beloven. Die kwaliteit kunnen we waarmaken en daaraan willen we geen concessies doen. Omdat we al onze producten onder dezelfde merknaam leveren, is het afbreukrisico te groot als je gaat sleutelen aan de grondstoffen.’’ Sloten zorgt ervoor dat ze voor de langere termijn contracten afsluiten met leveranciers van grondstoffen. ,,Natuurlijk zijn we daardoor iets minder flexibel als het gaat om inspelen op schommelingen in de grondstofprijzen, maar we zijn wel verzekerd van de juiste kwaliteit van onze grondstoffen en dus ook een betrouwbaar eindproduct.’’ Vasthouden aan de uitgangsgrondstoffen wil niet zeggen dat er geen ruimte is voor onderhandeling met klanten. ,,Integendeel, we denken juist heel graag met de klant mee en kijken wat we kunnen doen om een passend product te krijgen voor de specifieke situatie. Maar aan de basis, onze vetkernen, wordt niet getornd.’’ Vaak betaalt die houding zich op de lange termijn in positieve zin terug, heeft Rouwers ervaren. ,,Toen de grondstofprijzen vorig jaar de pan uitrezen, gingen menigeen bezuinigen op kalvermelk. De meesten daarvan hebben even een uitstapje gemaakt naar een ander, goedkoper product, maar nu de prijzen weer dalen, komen ze bij ons terug. Dat zegt genoeg.’’

10

11

G ro n d s t o ff e n Ondanks de vasthoudendheid als het gaat om grondstofkwaliteit, wordt ook Sloten steeds vaker geconfronteerd met zuivelgrondstoffen waaraan bepaalde voedingsstoffen zijn onttrokken. ,,We proberen dat voor te zijn door contracten af te sluiten, liefst rechtstreeks met de betreffende producent, maar helemaal voorkomen kunnen we het niet.’’ De toenemende vraag naar ‘functional foods’ in de humane sector en de betekenis die zuivelcomponenten daarbij hebben, maken dat de levensmiddelindustrie toenemende belangstelling heeft voor de grondstofstroom die de basis vormt voor de kalvermelk. ,,Een uitdaging voor onze hele sector’’, constateert Rouwers. Daarom investeren wij in onderzoek naar de kracht van melk. ,,Wat zit er in, wat doet welke component en in welke combinatie van componenten komt een bepaalde eigenschap tot zijn recht? Die kennis is voor onze sector en voor de voedingsmiddelenindustrie van groot belang voor verdere productontwikkeling.’’ Uitdaging Een halve eeuw geleden werd door de coöperatieve zuivelbedrijven in Sloten de basis gelegd voor de internationale producent van jongdiervoeders. Na een management buy out twaalf jaar geleden, is het concern nu onderdeel van Nutreco. Beide ondernemingen passen elkaar goed, vindt Rouwers. ,,Net als Nutreco streven wij ernaar in alle landen waar we actief zijn, tot de top drie te behoren. Op veel plaatsen staan we daar al en waar het nog niet zo is, werken we er hard aan.’’ De bij die ambitie behorende productiegroei zal niet uitsluitend worden gerealiseerd in Sloten en Deventer. ,,In Deventer hebben we ruimte genoeg voor verdere uitbreiding. In de sproeitorens te Sloten zit nog wat rek, maar onvoldoende om een verdubbeling van de productie op te vangen’’, geeft Rouwers toe. ,,Voor uitbreiding oriënteren we ons op verschillende delen van de wereld. Duidelijk is dat we daar gaan zitten waar voldoende aanvoer van zuivelgrondstoffen is.’’

-

D e M o l e n a a r n r. 2 0 1 0 o k t o b e r 2 0 0 8


11•adv:11 03-10-08 08:17 Pagina 11

Het gespecialiseerde laboratorium voor analytisch onderzoek en adviezen. MasterLab B.V. • Nijverheidsweg 2 • 3881 LA Putten • Tel.: 0341-371670 • Fax: 0341-371610 Veerstraat 38 • 5831 JN Boxmeer • E-mail: masterlab@nutreco.com • Website: www.masterlab.nl

Denk groot. Denk Poeth B E T R O U W B A R E PA R T N E R S I N B U L K H A N D L I N G

Tel: 077 - 3731941 Fax: 077 - 3737137 poeth@poeth.nl www.poeth.nl

BIETVINASSE > 65 % droge stof, > 19 % re

Postbus 6 4600 AA Bergen op Zoom Telefoon 0164 – 213400 Fax 0164 – 213401 internet: www.nedalco.com

Verkoop Nederland: A.P.A. van der Weide GSM: 06 – 53435045 e-mail: a.vdweide@nedalco.nl


12•adv:12 06-10-08 16:25 Pagina 1

Wij nodigen U graag uit voor een informatief gesprek op Eurotier 2008. U kunt ons vinden op de volgende stands in hal 14 en 15.

Hal 14, stand 14A10 AP 820, plasma-eiwit, volwaardig alternatief voor AMGB’s. AP 301, hoogwaardig hemoglobinepoeder.

Internationale DLG-vaktentoonstelling voor dierhouderij en Management

Hal 15, stand 15G44 Balchem, functionele pensbestendige ingrediënten Reashure, Niashure , Vitashure, Nitroshure en Aminoshure (Nieuw, Europese introductie!)

Hal 15, stand 15F13 Bergafat gefractioneerd vetpoeder al of niet gecombineerd met lecithine. Bergafit en Bergapur lecithine poeders, Bergazym enzymen.

Hal 14, stand 14D35 Diamond V Gistcultuur volledig gefermenteerde gist. Inclusief alle goede zaken voor een optimale vertering.

Hal 15 , Stand 15F07 Digestarom, volwaardige kruidenmengsels. Revestarom, diverse soorten aroma en smaakstof. Neosweet, zoetstof zeer scherp geprijsd.

Postbus 160, 8530 AD Lemmer, www.speerstra.com Tel 0514 569001 Fax 0514 569002, mail@speerstra.com


13-14•voeradvies:13-14 07-10-08 11:32 Pagina 13

Algemeen

Kleine bedrijven scoren beter dan grote

[Jacqueline Wijbenga]

Voerleverancier beste agrarisch adviseur Van alle adviseurs die op het boerenerf komen, waarderen veehouders de voeradviseur het meest. Middelgrote en kleine diervoederbedrijven vormen de top-10; de lijst wordt aangevoerd door Arkervaart-Twente. Dat blijkt uit een onderzoek van AgriDirect en V-focus onder ruim 1700 veehouders. Voeradviseurs en dierenartsen komen gemiddeld bijna tien keer per jaar op het boerenerf, andere adviseurs zijn slechts een tot vier keer per jaar op het boerenbedrijf.

Marketingbureau AgriDirect onderzocht in opdracht van vakblad V-focus de waardering voor de agrarisch adviseur. ,,Wij doen regelmatig onderzoek onder veehouders en beschikken daardoor over veel kwantitatieve informatie van de doelgroep’’, vertelt Thieu Hendriks van AgriDirect. Vakblad V-focus was vooral geïnteresseerd in een kwalitatieve waardering van de verschillende adviserende bedrijven in de agrarische sector. Uit het adressenbestand van AgriDirect zijn ruim 1700 veehouders met minimaal 40 NGE benaderd om hun medewerking te verlenen aan het onderzoek. ,,De tevredenheid over agrarische adviseurs in zijn algemeenheid is groot. Het gemiddelde rapportcijfer komt uit op een 7,4’’, vertelt Hendriks. Geesje Rotgers, hoofdredacteur V-focus, vult aan: ,,Veehouders geven hun adviseurs

hogere cijfers dan ondernemers in het midden- en kleinbedrijf.’’ Een mogelijke verklaring is volgens Rotgers dat de meeste bedrijven, zoals banken, accountants en verzekeraars, beschikken over agrarische specialisten. ,,Dat is uniek. De meeste bedrijfstakken kennen die luxe niet, waardoor kennis van de sector ontbreekt, terwijl juist dat aspect extra wordt gewaardeerd.’’ Opzet Boeren werden bevraagd over diervoederleveranciers, dierenartsen, banken, accountants, verzekeringsmaatschappijen en algemene adviesorganisatie als LTO, DLV enzovoort. ,,Op basis van benadering via e-mail kregen we ruim duizend ingevulde vragenlijsten retour. Met de resultaten daarvan hebben we gericht nog zo’n 700 veehouders benaderd om voldoende scores te hebben in

12

13

de verschillende categorieën en voor de verschillende bedrijven’’, licht Hendriks toe. Agrariërs kregen in dit onderzoek als eerste de vraag voorgelegd welk rapportcijfer zij hun adviseurs op dat moment zouden geven. Daarna werden gerichte vragen gesteld op vijf onderdelen: kennis van de sector, prijs/facturering, service, resultaat en totale tevredenheid. Aan het eind van de enquête werd de vraag gesteld of zij de betreffende adviseur zouden aanbevelen aan een collega en welk rapportcijfer zij dan zouden meegeven. Goede cijfers Kijkend naar het geheel, dan is de veehouder erg te spreken over de adviseurs die op het erf komen. Opvallend is dat de mengvoeradviseur er met kop en schouders bovenuit steekt. De agrari-

D e M o l e n a a r n r. 2 0 1 0 o k t o b e r 2 0 0 8


13-14•voeradvies:13-14 07-10-08 11:32 Pagina 14

>> Voerleverancier beste agrarisch adviseur

Tabel 1. Top-15 adviseurs

Bedrijf Arkervaart-Twente Brameco.Zon Agruniek Boerenbond Deurne Booijink Sikma Veevoeders Rijnvallei De Samenwerking Victoria Gebr. Fuite Agrifirm Lintjeshof Vitelia DAP Aadal Fransen-Gerrits

Gemiddelde score 8,3 8,2 8,2 8,2 8,2 8,1 8,1 8,0 8,0 8,0 7,9 7,9 7,9 7,9 7,8

Gemidd. score diervoederbedrijven 7,8 Gemidd. score adviesbedrijven 7,4

sche adviseur krijgt gemiddeld een 7,4, de mengvoederadviseur scoort gemiddeld een 7,8 (zie tabel 1). Het is dan ook niet verwonderlijk dat bijna alle voerleveranciers die in het onderzoek worden genoemd, in de top-20 staan, slechts afgewisseld door een enkele dierenartsenpraktijk, één accountantsbureau, één bank en één verzekeraar. ,,De rapportcijfers in dit onderzoek lopen uiteen van 6,7 tot 8,3, waarbij het gemiddelde uitkomt op een 7,4. Bedrijven die onder dat gemiddelde scoren, zitten toch enigszins in de gevarenzone. Als je bij de beste 25 procent wilt horen, moet je als bedrijf meer dan een 8 scoren. Bedrijven die onder de 7,1 uit-

komen, hebben een hoog percentage ontevreden klanten, zo rond de 20 procent’’, vertelt Rotgers. Het eindcijfer van een bedrijf werd bepaald door het cijfer dat werd gegeven aan het begin en het aanbevelingscijfer aan het eind van de enquête, te middelen. De ondervraagde boeren blijken de voersector vooraf al hoog te waarderen, maar na beantwoorden van alle vragen wordt dat cijfer over de hele linie nog hoger. Dit in tegenstelling tot de waardering voor de andere adviseurs. De aanbevelingsscore voor banken, verzekeraars, accountants en overige adviseurs vielen allemaal lager uit. Een verklaring voor dit fenomeen hebben Hendriks en Rotgers nog niet. ,,Mogelijk dat we daarover op basis van de bedrijfsspecifieke analyse meer te weten komen. Die gegevens zijn over een paar weken pas beschikbaar.’’ Sectorspecifiek Het is volgens Hendriks niet helemaal eerlijk om alle bedrijfstakken als geheel te vergelijken, omdat de diensten verschillen. Een voerleverancier of dierenarts komt bovendien aanzienlijk vaker over de vloer, dan een vertegenwoordiger van de bank of verzekeraar. ,,De één heeft ook een minder vergaande boodschap dan de ander, waardoor de waardering en de beleving verschilt.’’ Binnen de diervoederindustrie valt op dat het vooral de kleine en middelgrote bedrijven zijn die goed scoren onder de veehouders. ,,Grotere bedrijven scoren minder goed op het aspect klantentevredenheid.’’ Dat de diervoedersector als geheel beter scoort dan andere sec-

toren, is volgens Hendriks te verklaren door de lossere band van een boer met dit type bedrijven. ,,Switchen van bank of accountant heeft aanzienlijk meer voeten in de aarde, dan veranderen van voerleverancier. Als je daarover niet tevreden bent, kies je een ander en is de ontevredenheid weggenomen. Een hypotheek breng je echter niet zo makkelijk onder bij een andere bank.’’ Analyse Rotgers heeft de gegevens uit het onderzoek aan een nadere analyse onderworpen. Op basis daarvan concludeert ze dat boeren vinden dat hun adviseurs kennis van de sector moeten bezitten. ,,Dat is gewoon een gegeven waarvan de boer verwacht dat het aanwezig is. Meer kennis leidt daarom niet tot een hogere eindscore. Het zijn met name service en prijs/kwaliteit die veel invloed hebben op de uiteindelijke score.’’ Factoren die leiden tot een grote waardering zijn onder andere brede agrarische kennis, de klik met de betreffende adviseur, goede communicatie, regionale uitstraling, erkenning van de persoon en makkelijke toegang tot de directie. ,,Een boer is zelfstandig ondernemer, een beslisser. In die hoedanigheid waardeert hij het enorm als hij kan praten met de directeur van zijn toeleveranciers.’’ Daarin schuilt volgens Rotgers ook de belangrijkste verklaring voor het grote succes van juist de kleinere en middelgrote bedrijven. ,,Bij die bedrijfsomvang kent de directeur veel, zo niet alle, klanten bij naam. Dat persoonlijke contact wordt enorm gewaardeerd.’’

-

Tabel 2. Reden om te kiezen voor deze adviseur (%)

Mengvoerleverancier Accountant Bank Dierenarts Verzekeringsmaatschappij Algemene adviesorganisatie

Jarenlang klant 27,5 50,7 46,8 37,3 41,0 14,5

Goede reputatie 4,6 6,0 7,0 3,6 6,0 11,4

Goede kwaliteit 47,1 24,2 20,0 24,8 23,9 27,1

Goede referentie 1,4 2,0 1,7 1,0 2,6 11,4

Lage prijs 2,7 0,9 3,9 0,7 8,5 1,2

Prettig contact 12,1 7,5 10,1 10,5 6,0 9,6

Regionaal gevestigd 2,3 6,6 6,6 20,3 5,6 3,6

Gemiddeld

36,3

6,4

27,8

3,4

3,0

9,5

7,5

14

15

D e M o l e n a a r n r. 2 0 1 0 o k t o b e r 2 0 0 8


15•adv:15 03-10-08 08:20 Pagina 15

UW LEVERANCIER VAN VOORMENGSELS VAN SMAAKSTOFFEN VOOR ALLE DIERSOORTEN

smaakstoffen:

PELL

Arovita Paarden/Pony Aroblend Konijnen Arovita Rundvee Cresco Vlees Aroblend Rundvee Cresco Kaas Cresco Artisweet Cresco Super Zoet Cresco Kalvermelk (biggenvoeders) Cresco Melkaroma en vele andere smaak- en geurstoffen Voor alle inlichtingen: Herman Cleiren- Beneluxkantoor e-mail: info@pellbelgie.be Pell België N.V. - Oudaan 22 - 2000 Antwerpen - Tel.: +03/231 17 49 Fax: +03/231 89 73

Your partner in quality assurance Nutrilab is meer dan laboratorium en dienstverlener. Nutrilab is uw partner op het terrein van voedselveiligheid. Moderne onderzoekstechnologie combineren wij met een persoonlijke en gerichte aanpak. Heldere communicatie met een actieve opstelling met als doel de zekerheid te bieden die u vraagt. Bezoek onze website, www.nutrilab.nl en maak kennis met onze mogelijkheden. Of bel direct voor een afspraak: tel. (0183) 44 63 05. Nutrilab bv Burgstraat 12 4283 GG Giessen

Nutrilab adv Molenaar.indd 1

t. (0183) 44 63 05 info@nutrilab.nl www.nutrilab.nl

20-04-2007 15:41:44

WEEGBRUGGEN B.V. Onderhoud, reparatie en nieuwbouw Mechanische en elektronische weegbruggen en plateau’s L.R. Beijnenlaan 8, 6971 LE Brummen Tel: (0575) 561208 Fax: (0575) 561250 E-mail: smitsco@planet.nl Website: www.weegbruggen.nl


16-17-18•HACCP:16-17-18 07-10-08 08:51 Pagina 16

Risicobeheersing door g Algemeen

[Anneke van der Schaaf]

Tijdens de gezamenlijke bijeenkomst van het Productschap Diervoeder (PDV) en de Voedsel Waren Autoriteit (VWA) werd de nieuwe handleiding Hazard Analyisis Critical Control Points (HACCP) voor het GMP+ gepresenteerd. In een handzaam boekje van ongeveer 40 bladzijden is uiteengezet hoe HACCP in het GMP+ certificatieschema kan worden opgenomen.

Johan den Hartog (secetaris PDV) overhandigt Rik Herbes (Programmamanager Diervoeders VWA) de nieuwe uitgave van de HACCP-handleiding.

De nieuwe Hazard Analysis Critical Control Points (HACCP) zijn opnieuw uitgegeven in een handzame boekje. De samenwerking tussen het Productschap DierVoeder (PDV) en de Voedsel Waren Autoriteit (VWA) heeft een meer prakti-

sche leidraad tot resultaat gehad, die makkelijker tot de GMP+ certificering moet leiden. Het Duitse Qualitäts und Sicherheit GmbH (QS) is nauw betrokken geweest bij de totstandkoming van de uitgave. QS is verantwoordelijk voor het

Duitse QS-certificatieschema. Daarom is de handleiding een bijna uniforme uitgave in Duitsland en Nederland en het gevolg van de wederzijdse erkenning van GMP+ en QS. Er zijn geen essentiële verschillen wat betreft toepassing van de HACCP-principes en de diepgang waarmee dat moet gebeuren. De (bijna) identieke uitgave in beide landen is uniek en bevordert het gemak waarmee tussen beide landen handel kan worden gedreven. Tijdens de bijeenkomst werd ingegaan op de inhoudelijke aspecten alsmede de praktische invulling van de HACCP-handleiding. Johan den Hartog, secretaris Productschap Diervoeder, gaf uitleg over de plaats van HACCP binnen de diervoedersector. ,,De HACCP-handleiding wordt gepositioneerd als een leidraad om te voldoen aan de nationale regelgeving en aan de wetten op het gebied van diervoeders, zoals die binnen de EU gelden. Diervoeders worden binnen de Algemene Levensmiddelen verordening gelijkwaardig als levensmiddelen omschreven.” Aanleiding studiemiddag De VWA is verantwoordelijk voor het wettelijk toezicht op de naleving van de diervoederwetgeving in Nederland. Rik Herbes, programmanager diervoeders bij het VWA, schetste in zijn betoog de aanleiding voor de studiemiddag. Tussen levensmiddelen en diervoeders wordt in de EU geen onderscheid meer gemaakt. Beide moeten voldoen aan HACCP-voorwaarden die onderdeel zijn van de GMP+ regeling. HACCP is bedoeld om de beheersbaarheid van de (bekende) voedselveiligheidsrisico’s te benoemen en te beheersen. ,,Door het vastleggen van procedures en systemen omtrent de kritieke punten is het mogelijk om snel en slagvaardig mogelijk onveilige pro-


16-17-18•HACCP:16-17-18 07-10-08 08:51 Pagina 17

r gevarenanalyse PDV en VWA presenteren vernieuwde versie HACCP

ducten te traceren en uit de markt te halen”, aldus Herbes. VWA heeft in 2006 bij 50 procent en in 2007 bij 30 procent van de gecontroleerde diervoeder bedrijven opmerkingen gemaakt over de invulling van de HACCP. Dit leidde tot onvrede bij de gecontroleerde bedrijven. Herbes benadrukt dat het VWA een nalevingniveau van boven de 90 procent nastreeft. ,,Bedrijven die GMP+ gecertificeerd zijn, verwachten aan alle HACCP regels te voldoen, dit blijkt niet altijd het geval te zijn. In de praktijk blijft dat een bedrijf dat aan de GMP+ voorwaarden en de Database Risicobeoordelingen Voedermiddelen. (DRV) voldoet, de kritieke punten niet altijd goed in kaart heeft. Deze dienen zo goed mogelijk te worden beheerst en uitgebannen of bewust worden overgedragen aan een volgende schakel in het productieproces. Bij de analyse van een gevaar gaat het om de onderbouwing wanneer een moment als gevaar kan worden gezien. Kwantificering van het gevaar en het eindproduct van het bedrijf zijn hierbij de belangrijkste voorwaarden. Het moment waarop de kans dat een gevaar optreedt en de ernst van het gevaar, maakt of het nodig is een maatregel te treffen die het gevaar beheerst. Dit wordt een kritisch beheerspunt genoemd (CCP). Herbes benadrukt: ,,Dit zijn maatregelen in het proces, geen controles, de risicoanalyse bepaalt of een risico beheerst moet worden.” Recent zijn er hygiënecodes ontwikkeld en vastgesteld voor tussenhandel en vervoer van diervoeders, productie voedermiddelen en petfood. Bedrijven in sectoren waarvoor een hygiënecode is vastgesteld, kunnen deze code volgen en hoeven zelf geen HACCP-plan op te stellen. Deze hygiënecodes zijn goedgekeurd door de VWA en omvatten auto-

matisch alle maatregelen die nodig zijn om het productieproces te beheersen. Analyse Hans Beuger, programmamanager levensmiddelen en voedselveiligheid bij het VWA, benadrukte dat GMP+ de norm is. De HACCP-handleiding is het hulpmiddel om aan de GMP+ te voldoen. De handleiding dient als leidraad bij het opstellen van een gevarenanalyse voor de DRV en voldoet aan de nieuwste wet-en regelgeving. ,,De overeenkomsten tussen HACCP in de diervoeder- en levensmiddelensector is groot”, stelt Beuger. ,,Enerzijds vragen bedrijven om een duidelijke richtlijnen, anderzijds zijn bedrijven zelf verantwoordelijk voor de invulling van hun HACCP.” Beuger benadrukt alertheid en volledigheid bij de gevareninventarisatie. Het benoemen van een gevaar

alleen is niet voldoende. Het motiveren en registreren van gemaakte keuzes is een wezenlijk onderdeel van de analyse. Nieuwe handleiding Els van der Boorn, PDV beleidsmedewerkster kwaliteitszaken, presenteerde de inhoud van de nieuwe HACCP-handleiding en de praktische toepasbaarheid. De nieuwe HACCP-handleiding is uitgebreid van 12 naar 13 stappen. Bij iedere stap is een verwijzing gemaakt naar de GMP+ standaard. Er is een nieuwe stap ingevoegd, het ‘Basisvoorwaardenprogramma’ als stap 6. ,,Dit zijn de minimumvoorwaarden waaraan ieder GMP-erkend bedrijf al lang voldoet, maar die nu expliciet zijn vastgelegd. Dit heeft te maken met het benoemen van beheersmaatregelen”, aldus Van der Boorn. De algemene beheersmaatregelen

De belangstelling voor de presentatie ‘HACCP in de diervoedersector’ was groot

16

17

D e M o l e n a a r n r. 2 0 1 0 o k t o b e r 2 0 0 8


16-17-18•HACCP:16-17-18 07-10-08 08:51 Pagina 18

>> Risicobeheersing door gevarenanalyse

Na afloop van de bijeenkomst was er gelegenheid tot het stellen van vragen aan de sprekers.

(ABM) of Punten van Aandacht (PVA) hoeven niet meer benoemd te worden daar ze onderdeel zijn van het basisvoorwaardenprogramma. Alleen specifieke beheersmaatregelen worden beschreven als Critical Control Points (CCP’s). De nieuwe handleiding bevat aanknopingspunten om CCP’s beter te kunnen benoemen. B a s i s v o o r w a a rd e n Govert Schouten van Schouten Advies BV gaf aan de hand van voorbeelden aan wat er wordt verstaan onder basisvoorwaarden. Dit programma bestaat uit aandacht voor personeel, bedrijfsinrichting, installaties, productie en administratie. Te denken valt bijvoorbeeld aan bezem schoonhouden van bedrijven, een instructie voor het achterlaten van een werkplek door ingehuurde onderhoudsmonteurs, maar ook schoonhouden van silo’s. Binnen de GMP is het verplicht alleen producten af te nemen van bedrijven die GMP-gecertificeerd zijn. PDV heeft checklisten beschikbaar voor leden waaraan de eigen leveranciers kunnen worden getoetst. Informatie over bedrijven en producten en hun veiligheid is

na te lezen in de DRV, op de site van Bemefa, de kennisbank voedselveiligheid EWS (van het PDV) en ook de Rapid Alert System for Food and Feed (RASFF)-meldingen van de EU zijn op internet na te lezen. Database Als laatste spreker in rij was de eer aan Machiel Blok van het PDV en projectleider voor de DRV. Door de nieuwe handleiding is het noodzakelijk om de reeds uitgevoerde Risico Beoordelingen (RB’s) weer opnieuw volgens de nieuwe maatstaven te beoordelen. Sinds 2003 hebben GMP+ gecertificeerde bedrijven de verplichting alleen voedermiddelen te gebruiken die zijn opgenomen in de DRV. De DRV-lijst telt op dit moment 535 producten. Sommige RB’s hebben betrekking op één voedermiddel, maar er zijn ook RB’s die een heel proces beschrijven. De RB voor de sojaolieindustrie bijvoorbeeld, bestaat uit 22 producten. In de risicobeoordeling van de aardappelindustrie bevat 18 producten. Het aantal gedane RB’s is 182. Volgens Blok is het de verantwoording van de belanghebbende bedrijven en niet van het Productschap Diervoeder

18

19

ervoor te zorgen dat er RB’s in de database komen. ,,Dat kunnen producenten zijn van de voedermiddelen, maar ook de vervolgschakels kunnen hierin het initiatief nemen.” In sommige gevallen zullen brancheorganisaties als platvorm fungeren, wanneer het om een risicobeoordeling gaat die van toepassing is op meerdere bedrijven. Het kan voorkomen dat een bedrijf een specifiek onderdeel van het productieproces niet in de database gepubliceerd wil zien, omdat het geheime ingrediënt is wat hun product uniek maakt. Deze uitzonderingen zijn na beoordeling van de PDV mogelijk. Stel het handelt zich om een specifiek soort katalysator die op een bepaald moment in het productieproces wordt gebruikt, dan wordt wel het gebruik van de katalysator vermeld, maar niet welke precies. ,,Uiteraard geldt dat deze unieke processen die niet vermeld worden in de DRV, wel de toets der kritiek van de PDV moeten kunnen doorstaan”, aldus Blok. Er worden geen RB’s gepubliceerd van minerale voedermiddelen. De RB’s worden wel aangeleverd, getoetst en akkoord bevonden, maar omdat bedrijfsgeheimen daar nogal eens aan de orde zijn, is er met de sector overeengekomen dat deze niet worden gepubliceerd. De minerale grondstof wordt wel gepubliceerd met de naam van de producent, wanneer deze beoordeling is ingediend en wanneer deze is goedgekeurd, maar de RB is niet beschikbaar na inloggen. Er wordt wel gekeken of er voor bepaalde minerale grondstoffen uiteindelijk een generieke beoordeling kan worden gepubliceerd. Aanvankelijk was het ook de bedoeling om toevoegmiddelen in de DRV op te nemen, maar ook daarvan is af gezien. ,,Er wordt altijd uitgegaan van ‘worst case’ scenario’s en die gevaren worden zoveel mogelijk beheersbaar gemaakt aan de hand van de RB. Frauduleuze handelingen zullen nooit helemaal kunnen worden tegengegaan, maar het risico kan wel zo veel mogelijk beheersbaar worden gemaakt”, aldus Blok.

-

D e M o l e n a a r n r. 2 0 1 0 o k t o b e r 2 0 0 8


19•adv:19 03-10-08 08:21 Pagina 19

www.ith.nl

PROCES-AUTOMATISERING

PRODUCTIEMANAGEMENT DATA - INFORMATIE - PRESENTATIE TRACKING & TRACING TURNKEY PROJECTEN ENGINEERING MES / SCADA / PLC TOTAL COST OF OWNERSHIP

R(el)ationeel gezien de juiste keus Technisch Installatiebureau Hevel B.V. Riebesstraat 9, 6744 XA Ederveen Telefoon (0318) 571264 Internet: www.ith.nl E-mail: info@ith.nl

voor: walsenstoelen kruimelaars enz. ook: nieuwe walsen

bvba Ateliers BONTE Diestsevest 57-59 B. 3000 LEUVEN Tlf.: +32 16 225129 - Fax +32 16 221032 E-mail: info@bonteateliers.be Website: www.bonteateliers.be

9'#&&8#.7'61;174(''& 9'#&&8 8#.7'61;174(''&

$'.(''& $' '.(''&

''00+'79'-+,-12 ''00 0+'79'-+,-12 (14/7.#6+''0)410&561(('09##4&'4+0) (14/7.#6+''0 )410&561(('09##4&'4+0)

,CTGPNCPIQ QPFGT\QGMJGGHVQPUVQGIGNCVGP ,CTGPNCPIQPFGT\QGMJGGHVQPUVQGIGNCVGP DKLJGVIGD TWKMXCP$GNHGGFFGKPFKXKFWGNG DKLJGVIGDTWKMXCP$GNHGGFFGKPFKXKFWGNG ITQPF FUVQHHGPVGJGTYCCTFGTGP ITQPFUVQHHGPVGJGTYCCTFGTGP &KVNCC CVGGPOGGTPCWYMGWTKIG &KVNCCVGGPOGGTPCWYMGWTKIG XQGFGTHQTOWN GTKPIVQGGPIGGHVGNMGITQPFUVQ QH XQGFGTHQTOWNGTKPIVQGGPIGGHVGNMGITQPFUVQH GGPGPGT TIKGYCCTFG FKG JGV XGTFKGPV GGPGPGTIKGYCCTFGFKGJGVXGTFKGPV

#%*6'456'0*1

-QPVCMVGGTQPUXQQTOGGTKPHQ -QPVCMVGGT QPU XQQT OGGT KPHQ YYYCITKOGZDG YY YYCITKOGZDG


20-21•Provimi:20-21 03-10-08 08:36 Pagina 20

Pensbestendige omega-vetzuren, vernieuwing van de Rupromin mineralenlijn en de voederwaardering van graskuilen in relatie met PFOS, deze onderwerpen kwamen

Vruchtbare v

aan de orde tijdens de Provimi Rundveestudiedagen.

Diervoeding

[Carolien Makkink]

Pensbestendige omega-vetzuren verbeteren de vruchtbaarheid van melkkoeien. Pieter Wolleswinkel van Provimi legt uit hoe het werkt. ,,Rondom afkalven is prostaglandine noodzakelijk voor het afbreken van het corpus luteum, geel lichaam. Dit stimuleert baarmoedercontracties en zet het afkalfproces in gang. Later, in de lactatie, zorgt het corpus luteum voor de productie van progesteron. Progesteron is essentieel voor het in stand houden van de dracht. Daarom is prostaglandine in de lactatie ongewenst.”

Rupromin Junior Rupromin Junior is de nieuwe naam voor Rupromin Jongvee met een verbeterde samenstelling. Rupromin Junior bevat extra vitamine D3 en calcium, wat bevorderlijk is voor de skeletvorming. Ook is extra zink en zink-chelaat, evenals biotine toegevoegd om klauwproblemen te voorkómen. IJzer uit ijzersulfaat en koper zijn in hogere gehalten opgenomen tegen bloedarmoede. Koper is aangevuld met koper-chelaat en het vitamine E gehalte is verhoogd naar 2000 IE. Deze aanpassingen zorgen voor een verbetering van de weerstand.

Via de voeding kan invloed worden uitgeoefend op het prostaglandinegehalte in het baarmoederslijmvlies (zie figuur 1). Onder invloed van visolie (dat EPA en DHA bevat) daalt het prostaglandinegehalte in het baarmoederslijmvlies, terwijl het voeren van linolzuur uit bijvoorbeeld saffloerolie het prostaglandineniveau in baarmoederslijmvlies juist verhoogt. G e p a t e n t e e rd In het Strata-G-Fertility Programma van Provimi zijn twee gepatenteerde producten ontwikkeld op basis van pensbestendige vetzuren: het omega-6-product (Strata-G Dry Period) wordt verstrekt in een dosis van 115 gram per koe per dag vanaf 21 dagen vóór afkalven. Het omega-3 visolie product (Strata-G Lactation) wordt gegeven vanaf afkalven tot tenminste 120 dagen in lactatie, in een dosering van 115 gram per koe per dag. De samenstelling van beide producten is gegeven in tabel 1. De vetzuren in de Strata-G-producten zijn pensbestendig. ,,Als ze dat niet zouden zijn, gaan de actieve ingrediënten verloren in de pens en kunnen er trans-vetzuren ontstaan, die het melkvetgehalte

Tabel 1

omlaag brengen”, legt Wolleswinkel uit. ,,Onbestendige onverzadigde vetzuren hebben ook een negatief effect op de celwandafbrekende bacteriën, waardoor de celwandvertering afneemt en de drogestofopname daalt.” Uit onderzoek is gebleken dat Strata-GLactation daadwerkelijk ervoor zorgt dat het EPA- en het DHA-gehalte in de baarmoederwand toeneemt. Praktijkonderzoek aan de Universiteit van Florida laat zien dat toepassing van het Strata-G Fertility Programma leidt tot een verhoogd drachtigheidspercentage op dag 32 en dag 60, minder embryonale sterfte tussen dag 32 en dag 60 en een verhoogde melkproductie (+ 1 kg per koe per dag). Het Strata-G-Fertility Programma wordt aangeraden op bedrijven waar de vruchtbaarheid een probleem is. Reproductieproblemen vormen een belangrijke reden van afvoer van melkkoeien, 25 procent van de gedwongen afvoer is hieraan te wijten. Wolleswinkel laat zien dat de problemen de laatste jaren toenemen (zie tabel 2). Sinds 1960 neemt in Europa de melkproductie toe, terwijl het drachtigheidspercentage daalt. Juist gezien het dalende afvoer-

Strata-G-Fertility vetzurenbronnen

Strata-G Dry Period Omega-6 vetzuren

Biotine is toegevoegd om klauwproblemen te voorkomen.

Palmitinezuur (C16:0) Stearinezuur (C18:0) Oliezuur (C18:1) Linolzuur (C18:2) EPA (C20:5) DHA (C22:6) Ruw vet

8 3 13 67 82

procent procent procent procent

procent

Strata-G Lactation Omega-3 vetzuren 23 procent 8 procent 14 procent 8 - 9 procent 9 - 11 procent 80 procent


20-21•Provimi:20-21 03-10-08 08:36 Pagina 21

Gepatenteerde producten Provimi leiden tot betere reproductie

e vernieuwing Tabel 2

Vruchtbaarheidsproblemen melkvee in Nederland (Agrovision)

Na de ingebruik-

2005

2006

2007

415 95 2,01 29,6

417 95 2,04 28,0

420 95 2,11 25,6

name van de nieuwe produc-

Verwachte tussenkalftijd (dagen) Interval tot 1e inseminatie Inseminaties per geïnsemineerde koe Afvoer koeien ( procent)

tielijn bleek de kwaliteit van de mineralen aanzienlijk verbeterd.

percentage (zie tabel 2) is extra aandacht voor vruchtbaarheid cruciaal. Het Strata-G Fertility Programma heeft bewezen een bijdrage te kunnen leveren aan het verbeteren van de reproductie van melkkoeien. G r a s k u i l w a a rd e re n Darmverteerbaar eiwit (DVE) wordt berekend uit het bestendig ruweiwit (BRE), het microbieel ruweiwit (MRE) en het metabool fecaal eiwit (MFE): DVE = BRE + MRE - MFE. Sander Abrahamse van Provimi legt uit dat BRE onder andere afhangt van WRE (de uitwasbare fractie van het ruweiwit). Het CVB schat WRE in op basis van drogestof, terwijl in het penssynchronisatieprogramma van Provimi, PFOS, dit al jaren berekend wordt op basis van ruw eiwit, NDF en drogestof. Blgg in Oosterbeek analyseert oplosbaar eiwit door de onopgeloste ruweiwitfractie te bepalen, gekoppeld aan NIRS-analyse. Deze oplosbaar eiwit-waarden zijn ontwikkeld naar aanleiding van vragen uit Scandinavië en door Provimi. ,,Wij gebruiken de oplosbaar eiwit-uitslagen om graskuilen beter in te schatten”, legt Abrahamse uit. ,,We hebben de oplosbaar eiwit-bepaling van Blgg ingebouwd in de inschatting van WRE in ons PFOS-systeem. Hierdoor kunnen we de verschillende fermenteerbaar ruweiwit (FRE) fracties in PFOS beter en voor elke kuil apart inschatten.” Dit zorgt ervoor dat op bedrijfsniveau eiwit en energie beter kunnen worden gesynchroniseerd.

Voor een optimale pensfunctie is het namelijk nodig om de afbraak van koolhydraten te synchroniseren met de afbraak van stikstofhoudende componenten (zie figuur 2). Als de synchronisatie niet optimaal is (figuur 2a) treedt er achtereenvolgens een koolstof- en een stikstofoverschot op, waardoor de synthese van microbieel eiwit niet maximaal is. Bij een optimale synchronisatie (figuur 2b) is de synthese van microbieel eiwit maximaal. R u p ro m i n m i n e r a l e n Sinds kort heeft Provimi BV een nieuwe productielijn in Rotterdam voor de productie van mineralen. ,,Hierdoor kunnen we een hogere kwaliteit van de verschillende producten realiseren”, legt Iewe Hofstede van Provimi uit. Direct na ingebruikname van de nieuwe productielijn bleek al dat de kwaliteit van de geproduceerde mineralen aanzienlijk was verbeterd. In de volgende fase wordt de samenstelling van de mineralenmengsels aangepast. Ook de verpakkingen worden vernieuwd en worden er nieuwe productnamen geïntroduceerd. Medio oktober introduceert Provimi de microgranulaten; een fijnere vorm dan granulaat, maar geen poeder. Microgranulaten hebben een meer uniforme deeltjesgrootte en ontmengen daardoor minder dan granulaten. Fijne componenten worden beter vastgehouden in het product en de geur is frisser. Als bindmiddel wordt glycerol toege-

2o

21

past. Glycerol bindt de mineralen beter en langer dan melasse, zo blijkt uit onderzoek. Onderzoek in Rotterdam leverde een goede inschatting hoeveel glycerol nodig is per mineraalmengsel. ,,Glycerol heeft nog meer voordelen”, vertelt Hofstede: ,,Het combineert goed met anijs doordat glycerol de geurwaardering van anijs verhoogt.”

-

Toename

Remming

prostaglandine

prostaglandine

productie

productie

Linolzuur Omega-6 vetzuren

Figuur 1 Effect vetzuren op prostaglandine.

EPA en DHA Omega-6 vetzuren

Figuur 2 Consequenties van synchronisatie: slechte (figuur 2a) versus goede (figuur 2b) synchronisatie.

D e M o l e n a a r n r. 2 0 1 0 o k t o b e r 2 0 0 8


22•adv:22 03-10-08 08:23 Pagina 22

ORGAMEX Zoekt samenwerking of loondienst Voor behandelen en bewerken van vaste en vloeibare grondstoffen Wij hebben ervaring in processen zoals: -

COATEN REACTIE PROCESSEN DROGEN SORTEREN MENGEN ENZYME BEHANDELING

ORGAMEX Knollestraat 29 8630 VEURNE België Tel.: 0032 - 58 311 405 Fax: 0032 - 58 314 846 E-mail: info@fap1.be www.orgamex.be Mobiel Pieter 0032 - 476 271485 Mobiel Willy 0032 – 475 664964

Wynveen: specialist in maaltechnologie Type GHM met automatische zeefwisselaar

Hamermolens Wynveen International International b.v. b.v v. P.O. P ..O. Box 38 6666 ZG Heteren The Netherlands Tel T el : +31 (0)26 - 479 06 99 9 Fax : +31 (0)26 - 479 06 98 8 info@wynveen.com www.wynveen.com .wynveen.com www

In Instelbare breekplaten voor een as asymetrische maalkamer. Kwa Kwaliteit K ¥ smalle sm bandbreedte van de meelstructuur ¥ vermaling ve ermaling < 600 60 00 micron mogelijk Economisch Energieverbruik : ± 5.3kW/ton persmeel Vochtverlies Vochtverlies : 0,2-0,6% minder Maalcapaciteit : 10-30% hoger

Uitvoering/opties ¥ motorvermogen tot maximaal 350 kW ¥ standaard s twee draairichtingen ¥ twee t snelheden of frequentieregeling g ¥ automatische a zeefwisseling ¥ gedeelde g maalkamer ¥ automatische a belastingsregeling ¥ snelle s hamerwisseling

Wynveen Intenational b.v b.v.. iiss een innovatieve ondernemin onderneming ng die sinds vele decennia ma machines achines en apparatuur vervaar vervaardigt rdigt veevoeders, petfood. voor de productie van veev oeders, aqua feed en petfood d.


23â&#x20AC;˘adv:23 02-10-08 17:29 Pagina 23

PRESENTEERT

SCHIJF VAN 5 Vijf unieke producten uit de natuur die leiden tot een gezondere en meer rendabele veehouderij.

Schie 38 3111 PN Schiedam Tel.: +31 (0)23 - 53 13 898 Fax: +31 (0)23 - 55 18 294 info@jadis-additiva.com www.jadis-additiva.com


24-25•Schothorst:24-25 02-10-08 15:06 Pagina 24

Schothorst Feed Research beschikt sinds kort over nieuwe onderzoeksfaciliteiten voor varkens. De zogenoemde balanswagens maken het mogelijk zowel kwalitatief als kwantitatief gegevens te verzamelen over de vertering. ,,En dat biedt nieuwe mogelijkheden voor onderzoek’’, aldus Jan Dirk van der Klis, manager van het varkens- en pluimveeonderzoek.

Reportage

[Jacqueline Wijbenga]

Kwalitatief en kwantitatie Schothorst Feed Research (SFR) maakte de afgelopen jaren een forse verandering door. Van een instituut dat alleen onderzoek deed in opdracht van de lidcoöperaties is het uitgegroeid tot een onderzoeksinstelling die zichzelf nationaal en internationaal op de kaart heeft gezet als het gaat om diervoederonderzoek. SFR beschikt daarvoor over een breed aanbod aan faciliteiten voor zowel rundvee-, pluimvee- als varkens-

De nieuwe laboratoriumfaciliteiten zijn welzijnsvriendelijk en makkelijk toegankelijk voor onderzoekers.

onderzoek. Om optimaal in te spelen op de veelal praktijkgerichte onderzoeksvragen uit de markt, moeten die faciliteiten meegaan met het tijdsbeeld in de verschillende sectoren. Daarop heeft de varkensafdeling van SFR deze zomer ingespeeld met het installeren van zogenoemde balanswagens. ,,Uniek in hun uitvoering. Deze huisvesting houdt rekening met alle eisen van dit moment en gaat waar mogelijk nog een stapje ver-

der. Als onderzoeker ben ik vooral blij met het feit dat we nu zowel kwalitatief als kwantitatief verteringsonderzoek kunnen doen’’, licht Rosemarijn Gerritsen toe. Ve r t e r i n g Gerritsen werkt sinds haar promotie in januari van dit jaar bij SFR en is met name verantwoordelijk voor voedingsonderzoek bij biggen. ,,De balanswagens kunnen 36 biggen huisvesten of, door het simpelweg verwijderen van de transparante tussenschotten, 18 zeugen of mestvarkens. De biggen kunnen elkaar zien, zodat het groepsproces zo weinig mogelijk wordt verstoord, maar er toch waarnemingen aan individuele dieren kunnen worden gedaan.’’ Het installeren van deze nieuwe huisvesting, met meer zicht en bewegingsvrijheid voor de dieren, is niet alleen een gevolg van veranderende welzijneisen. Ook het type onderzoek verandert en vereist aanpassing van de faciliteiten. Manager varkensonderzoek Jan Dirk van der Klis: ,,In toenemende mate wordt er bij de Schothorst verteringsonderzoek uitgevoerd met grondstoffen en onderzoek naar de effectiviteit van voeradditieven. Daarnaast werken we aan een verdere onderbouwing van voederwaardetabellen voor doeldieren, zoals biggen, vleesvarkens, dragende en lacterende zeugen. Met behulp van de balanswagens kunnen we daarover veel meer informatie verzamelen.” De ‘oude’ huisvesting bood slechts de mogelijkheid de mest te verzamelen bij jonge biggen, terwijl mest en urine ge-


24-25•Schothorst:24-25 02-10-08 15:06 Pagina 25

Commissie Een proef met dieren is aan strenge regels gebonden. Elke onderzoeksvraag die bij Schothorst Feed Research binnenkomt, wordt uitgewerkt in een gedegen proefvoorstel. Dit voorstel wordt voorgelegd aan de Dierexperimentencommissie (DEC). Leden van deze commissie buigen zich daarover en beoordelen de opzet van het experiment en wegen af of eventueel ongerief opweegt tegen het maatschappelijk belang. De nieuwe balanswagens waarborgen een maximaal welzijnsvriendelijke huisvesting voor verterings- en balansonderzoek bij varkens.

Balanswagen breidt onderzoeksmogelijkheden SFR uit

tief onderzoek gebundeld zamenlijk in een opvangbak kwamen. Bij de nieuwe balanswagens worden deze beide stromen gescheiden en kunnen daardoor ook nader worden onderzocht, gewogen en/of geanalyseerd, afhankelijk van de onderzoeksvraag. ,,Het mooie van dit systeem is dat het zich leent voor allerlei types individuele proeven, bijvoorbeeld een challenge of een voederverteringsonderzoek om de EW-waarden te optimaliseren’’, vertelt Gerritsen. Zelf deed ze in de nieuwe balanswagens onderzoek naar voedingsmaatregelen om de darmgezondheid bij biggen te bevorderen na een E.coli infectie en verteringsproeven. Maar de faciliteiten zijn ook geschikt voor de uitvoering van onderzoek om bij varkens informatie te verkrijgen over de vertering in de dunne en dikke darm. Praktijk De uitkomsten van de proeven in deze balanswagens kunnen bij SFR direct aan de praktijk worden getoetst. In Lelystad beschikt het instituut over een gesloten varkensbedrijf, zodat alle levensfasen van het varken in een onderzoek kunnen worden meegenomen. In de biggenstal worden onder andere groeistudies gedaan, waar parameters als voeropname, groei en mestscore worden bijgehouden. De hokken bevatten 6 biggen, zodat een proef altijd in voldoende herhalingen kan worden gedaan om een betrouwbaar onderzoeksresultaat te verkrijgen. SFR beschikt daarnaast over twee stallen voor vleesvarkens: een praktijkstal met

Het Schothorstonderzoeksteam voor varkens, v.l.n.r.: Gerrit Hulshof, Paul Bikker, Godelieve Kranendonk, Rosemarijn Gerritsen, Jan Dirk van der Klis en Carsten Petersen.

10 varkens per hok en een proefstal met 6 varkens per hok. ,,In de proefstal is het regelmatig wegen van de varkens beter inpasbaar dan in de praktijkstal. Alle faciliteiten zijn praktijkconform, maar aangepast aan de eisen die worden gesteld aan voedingsonderzoek’’, aldus Gerritsen. Zeugen De opgelegde biggen zijn altijd afkomstig van het eigen zeugenbedrijf. ,,Dit doen we om ziekte-insleep tot een minimum te beperken’’, aldus Van der Klis. Ook als een proef meer biggen vereist dan op dat moment beschikbaar, wordt er niet een toom van buitenaf gehaald. Van der Klis stelt op basis van de toenemende vraag naar onderzoek vast dat het aantal zeugen in Lelystad de ondergrens is van hetgeen voor handen moet zijn om voldoende biggen te hebben voor vergelijkend onderzoek.

24

25

,,Uitbreiding van de zeugenafdeling staat dan ook hoog op ons wensenlijstje’’, geeft hij toe. Samen met zijn collega’s is hij zich aan het oriënteren op mogelijkheden om het SFR-varkensbedrijf te vergroten. U i t b re i d i n g Een dergelijke uitbreiding past binnen de ontwikkeling die SFR doormaakt. ,,Bij de Schothorst concentreren wij ons op voedingsonderzoek, voor multidisciplinaire onderzoeksvragen werken we samen met andere marktpartijen, zowel nationaal als internationaal’’, aldus Van der Klis. Momenteel heeft Schothorst Feed Research al vergevorderde plannen om het rundvee- en leghennenbedrijf uit te breiden. ,,Met deze uitbreidingen zullen we in de nabije toekomst optimaal zijn uitgerust voor de uitvoering van voedingsonderzoek met de verschillende diersoorten’’, aldus Van der Klis.

-

D e M o l e n a a r n r. 2 0 1 0 o k t o b e r 2 0 0 8


26-27•Reflux:26-27 02-10-08 15:08 Pagina 26

Infusie van oplossingen van 15N-urinezuur in de cloaca van vleeskuikens maakt het mogelijk om de refluxprocessen in de einddarm te bestuderen. Vooral als voeders met een laag eiwitgehalte worden verstrekt, kan reflux van stikstof vanuit de cloaca een relevante bijdrage leveren aan de eiwitvoorziening van pluimvee.

Diervoeding

Reflux in k

[Carolien Makkink]

Kippen hebben een karakteristiek maag-darmkanaal met een krop, twee magen (spiermaag en kliermaag) en twee caeca (blindedarmzakken). De darm van een kip is relatief kort. Middels reflux (terugstroming) wordt stikstof afkomstig van de urine vanuit de cloaca via het colon teruggevoerd naar de caeca. Daar kunnen de nieteiwit stikstofcomponenten (met name urinezuur) fermentatief worden omgezet in bacterieel eiwit. Verdere reflux naar de dunne darm zorgt ervoor dat dit eiwit alsnog kan worden benut door het dier, terwijl er ook enige absorptie van aminozuren plaatsvindt in de caeca. Het is nog niet goed bekend in hoeverre

deze route ook kwantitatief veel bruikbare aminozuren, en dus eiwit, oplevert. Urinezuur Urinezuur is bij vogels het eindproduct van de eiwitafbraak. Er is tot nu toe geen onderzoek gedaan naar de reflux van urinezuur vanuit de cloaca naar de caeca. Wel blijkt uit studies met ureumhoudende voeders, dat voer-ureum volledig wordt geabsorbeerd in de dunne darm, en vervolgens voor 90 procent wordt uitgescheiden met de urine. Dit ureum kan via reflux worden benut voor groei. Guillaume Smeets, student aan Wageningen Universiteit, onderzocht de

Dag 15 - 25

Normaal eiwit (21,9% RE)

Laag eiwit (10,2% RE)

P-waarde

Voeropname (gram) Stikstofopname (gram) Groei (gram) Voederconversie

953 33,4 790 1,21

663 10,8 239 2,95

<0,001 <0,001 <0,001 <0,001

Levergewicht (% van lichaamsgewicht)

3,0

2,2

<0,001

Gewicht MDK (% van lichaamsgewicht)

1,7

1,7

0,756

Ruwvet in MDK (gram/kg)

391

541

<0,001

Plasma urinezuur ( mol/L)

344

322

0,389

terugstroming van in de cloaca geïnfuseerd urinezuur bij vleeskuikens. Hij gebruikte hiervoor 44 mannelijke Ross 308 vleeskuikens, individueel gehuisvest in kooien met draadbodem. De helft van de kuikens kreeg vanaf dag 15 een normaal-eiwit-voer (21,9 procent ruw eiwit), de andere helft ontving een laageiwit-voer (10,2 procent ruw eiwit). Op dag 25 werd een oplossing van 15Ngelabeld urinezuur in de cloaca geïnfuseerd, waarna op 10 tijdstippen (5 minuten tot 30 uur na infusie) bloed werd afgenomen en dieren werden geëuthanaseerd. Resultaten Volgens verwachting groeiden de dieren op het laag-eiwit-voer duidelijk minder snel en was de voederconversie slecht te noemen (Tabel 1). Het laag-eiwit-voer leidde tevens tot een lager relatief levergewicht, maar het relatieve gewicht van het maagdarmkanaal verschilde niet tussen de proefgroepen. Het ruwvetgehalte in het maagdarmkanaal was hoger bij de kuikens die te weinig eiwit hadden gekregen. De infusie van gelabeld urinezuur in de cloaca maakte het mogelijk om de verrijking in lichaamsweefsels in de tijd vast te stellen. Vooral bij de kuikens op laag eiwit waren er twee fases te onderscheiden in de 15N-verrijking: de eerste fase liep vanaf infusie tot 150 minuten later, de tweede fase liep van 300 tot 1800 minuten na infusie. De eerste fase komt waarschijnlijk overeen met directe absorptie, de tweede fase geeft de mogelijke recycling via 15N-aminozuren


26-27•Reflux:26-27 02-10-08 15:08 Pagina 27

n kippendarm weer. Het laag-eiwit-voer gaf een hogere verrijking in de darmen in fase 1 en in darmen en karkas in fase 2 dan het voer met een normaal eiwitgehalte. Na 30 uur was de totale 15N-recovery niet hoger dan 5 procent van de geïnfuseerde hoeveelheid in beide proefgroepen en verschilde niet tussen de proefgroepen. Infusietechniek Smeets concludeert dat de infusie van urinezuur in de cloaca perspectieven biedt voor het bestuderen van de reflux van stikstof vanuit de cloaca naar de caeca en dunne darm. Refluxpatronen in de tijd en de inbouw van urinezuur-N in lichaamsweefsels kunnen worden bepaald door gelabeld urinezuur te infuseren. Voor toekomstig onderzoek beveelt Smeets aan om ook de inhoud van de darmsegmenten te analyseren op 15N en 15N-aminozuren. Om een volledig beeld te krijgen van de lotgevallen van het geïnfuseerde label is het nodig om na de infusie ook de mest te verzamelen en te analyseren. Uitbreiding van de proefomvang (langere proef- en infusieperiode, meer dieren) maakt verdere kwantificering van de resultaten mogelijk. Op basis van eenmalige 15N-urinezuurinfusie lijkt slechts 5 procent van de urinezuur-N te worden aangezet in vleeskuikens, maar dit percentage kan relevant zijn voor kippen die weinig of slecht verteerbaar eiwit in hun voer verstrekt krijgen.

-

26

27

D e M o l e n a a r n r. 2 0 1 0 o k t o b e r 2 0 0 8


28•adv:28 06-10-08 16:19 Pagina 28

Het volgende nummer van

verschijnt op vrijdag 24 oktober2008.

Wilt u informatie over adverteren in De Molenaar? Neem dan contact op via telefoonnummer (+31) 058-2954870 of per e-mail via verkoop@eisma.nl

De sluitdatum voor het aanleveren van

• • • • • •

BANDWEGERS DOSEERWEGERS BUNKERWEGERS AFZAKWEGERS WEEGBRUGGEN CIVIEL WERK, SERVICE, KEURINGEN

Het antwoord voor ieder weegproces

uw advertentie is donderdag 16 oktober. De sluitdatum voor reserveren van advertentieruimte is maandag 13 oktober.

PRECIA-MOLEN Postbus 3246, 4800 DE Breda Franse Akker 1, 4824 AL Breda Nederland

Telefoon Fax E-mail Website

076 524 25 20 076 522 80 39 sales@preciamolen.nl www.preciamolen.nl


29•Voerschep:29 06-10-08 14:13 Pagina 29

De voerschep

‘Handmatig bijmengen blijft’ Algemeen

Voerfabriek van de toekomst?

[Marc van der Sterren]

Nutritionist Jan Jonkers van Coppens Diervoeding is benieuwd naar de voerfabriek van de toekomst. Nu het aantal recepturen stijgt, wil hij weten in hoeverre mengvoederfabrikanten zelfstandig mineralen en premixen kunnen voormengen en welke grenzen er zijn bij nieuwbouw. Ed Ockerse van Tebodin CCE geeft antwoord.

,,Voerfabrikanten leveren steeds meer voer op maat. Het aantal recepten wordt schier oneindig. Er zijn bedrijven met meer dan 300 recepten voor één diersoort. Bestaande mengvoederfabrieken zijn hierop over het algemeen niet ingericht. Het voeren van meer recepten leidt immers tot een verhoging van het aantal componenten en de daarbij behorende opslag- en doseerfaciliteiten’’, aldus Ed Ockerse van Tebodin CCE. Handmatig ,,Omdat de layout van bestaande mengvoederfabrieken een uitbreiding met dit soort faciliteiten niet toelaat, zijn fabrikanten met een bestaande fabriek genoodzaakt tot handmatig bijstorten van premixen en kleincomponenten. Een toenemend aantal handelingen kan de taktijd van een charge verlengen. Dat leidt tot capaciteitsverlies. Als bijvoorbeeld de taktijd van zes minuten met anderhalve minuut wordt overschreden, leidt dit tot een capaciteitsverlies van 20 procent. Er kunnen dan immers geen tien charges per uur worden geproduceerd, maar slechts acht. Bovendien leidt veel handmatige bijstort tot situaties die arbotechnisch ongewenst zijn.’’ Nieuwbouw ,,Besluit een mengvoederfabrikant tot nieuwbouw, dan zijn er mogelijkheden

om de opslag- en doseerfaciliteiten te integreren in het nieuwe ontwerp. Maar ook hier zijn grenzen. Deze grenzen worden niet zozeer bepaald door de doseertijd. Bij een recept met acht componenten die elk veertig seconden vergen, is er immers nog voldoende tijd voor de afvoer. Het probleempunt ligt bij de benodigde ruimte voor de doseercellen. De contaminatiegevoeligheid maakt het wenselijk de cellen direct boven de hoofdmenger te plaatsen. De beschikbare ruimte daar is beperkt. Wanneer een fabrikant kleine hoeveelheden van specifieke stoffen wil mengen, is er een extra productiestap nodig. Kleine hoeveelheden moeten immers eerst met een drager worden voorgemengd om de homogeniteit van het mengsel te waarborgen. Overigens zijn de meest geconcentreerde stoffen vaak gevaarlijk en brengt het gebruik daarvan risico’s met zich mee. De deskundigheid van een premixleverancier blijft dus noodzakelijk.’’

beperkingen de financiële haalbaarheid van de overwegingen. Uiteindelijk is het binnen de aangegeven kaders een ‘make or buy’ beslissing.”

-

De vraag Tebodin CCE constateert dat er weer meer wordt geïnvesteerd in de mengvoederindustrie. Welke drijfveren liggen hieraan ten grondslag en hoe groot is de bestedingsruimte? Ed Ockerse legt de voerschep neer bij het Landbouw Economisch Instituut in Den Haag.

Vo o r m e n g e n ,,Door een toenemend aantal recepten kan het voormengen ofwel blenden van grondstoffen een interessante optie zijn. Echter, niet alleen bestaande, ook nieuwe fabrieken kennen grenzen in het aantal mogelijkheden. Een aandachtspunt bij het ontwerpen van nieuwe fabrieken is naast de aangegeven

28

29

D e M o l e n a a r n r. 2 0 1 0 o k t o b e r 2 0 0 8


30•adv:30 06-10-08 16:20 Pagina 30

Kijk ook eens op

www. demolenaar. nl voor actuele GOLDFLEX GETOASTE SOJABONEN

informatie.

Te koop: 6.000 L. Peddelmenger met bodemkleppen 45 KW - In zeer goede staat Minox 3 deks zeefmachine, diameter 2600 mm - RVS met balreiniging en zeefwisseling Speciale kruimelaar / breker 700 mm breed merk Neotech, aandrijving d.m.v. tandwielen

Voor inlichtingen: Maschinen und Mühlenbau Benker, Helgenstraße 25, D-26871 Papenburg, Tel.: +49 (0)171/2202285, Fax: +49 (0)4961/974955, e-mail: H_Benker@t-online.de

ENERGYFLEX DEHULLED GETOASTE SOJABONEN VEEVOEDERGRONDSTOFFEN MINERALEN DE BRON BV HARDERWIJK Ir. Lelykade 7a 3846 AE HARDERWIJK TEL: 0341-462111 FAX: 0341-462110

Kwalipak in Stroe is een zelfstandige onderneming, die zich heeft gespecialiseerd in het Produceren en Verpakken voor Derden van Poeder en Granulaatachtige producten zoals: o.a. Voormengsels Aanvullende Diervoeders Vitamine preparaten Diergeneesmiddelen Verpakken in o.a. For Sale For Sale For Sale For Sale Doosje Potten Emmer Sachets

• Volledig geautomatiseerde sacheteerlijn • Ook voor kleine charges Voor meer info bezoek onze website www.kwalipak.nl Kwalipak BV-Houtbeekweg 2- 3776 LZ-Stroe Tel .0342-443372 Fax.0342-442402 info@kwalipak.nl

Neem tijdens de productie van uw veevoeders geen risico! Effectieve kwaliteitscontrole met de InfraXact™ verzekert u van een optimale productie. Dedicated Analytical Solutions www.foss.dk tel.: +31 (0) 33 4519033


31•MRL:31 07-10-08 11:46 Pagina 31

Geharmoniseerde MRL-normen Algemeen

[Jef Verhaeren]

De langverwachte Verordening 396/2005 betreffende de harmonisering van de MRL’s (Maximale Residu Limieten of Maximum Residue Levels) van gewasbeschermingsmiddelen is op 1 september van kracht geworden. De Europese beroepsvereniging, evenals de nationale federaties juichen dat toe als ‘een waarborg voor veiligheid en transparantie’.

De procedures en normen voor de erkenning van nieuwe bestrijdingsmiddelen werden vastgelegd in een Europese richtlijn uit 1991. Het was de bedoeling het gebruik van pesticiden te harmoniseren. In de praktijk moet een producent bij de lancering van een nieuw middel een dossier indienen bij een lidstaat naar keuze, die moet nagaan of het product in kwestie toxicologisch veilig is. Indien dat het geval is, komt het op een witte lijst. Vervolgens moet de producent nog een afzonderlijke erkenning aanvragen in elke lidstaat waar het gewasbeschermingsmiddel op de markt komt. Op basis van regiogebonden ecologische en landbouwkundige elementen kan de toelating voor bedoelde regio alsnog worden geweigerd. Bij de publicatie van de richtlijn waren er meer dan 2000 werkzame stoffen op de Europese markt. Er werd een 12jarenprogramma opgezet om al die middelen te toetsen aan de nieuwe nor-

Waarborg voor voedselveiligheid en transparantie

men. Producenten moesten de nodige informatie verschaffen om hun ‘oude’ producten op de witte lijst te krijgen. Voor veel producten werd dat niet eens geprobeerd en andere doorstonden de strenge tests niet. De Europese Commissie lanceerde in 2006 haar strategie voor een duurzaam gebruik van pesticiden, inclusief voorstellen voor een grondige aanpassing van de procedure voor het op de markt brengen van bestrijdingsmiddelen. Daarin worden een uniforme Europese toelatingsprocedure en een vereenvoudigde procedure voor pesticiden met een laag risico nagestreefd. Bovendien maakt de verordening een automatische wederzijdse erkenning van gewasbeschermingsmiddelen mogelijk. Voor de erkenningen werd besloten Europa in drie zones in te delen. S t re n g e c r i t e r i a De Europese graanproductie dreigt tegen 2020 te krimpen met 20 procent en die van aardappelen zelfs met meer dan 30 procent als de EU-Commissie haar plannen doorzet om het gebruik van beschermingsmiddelen verder aan banden te leggen. Dit blijkt uit een studie, uitgevoerd door het Italiaanse onderzoeksinstituut Nomisma in opdracht van de Europese federatie van fytoproducenten European Crop Protection Association (ECPA). Niet alleen de ECPA, maar ook veel landbouworganisaties vrezen dat de toegelaten bestrijdingsmiddelen aan nog strengere criteria zouden worden onderworpen. Volgens de ECPA is de toelating in de EU al beperkt tot 500 actieve stoffen en dreigt de nieuwe wetgeving dat aantal nog eens met 60 procent te reduceren. Harmonisering De Verordening 396/2005 betreffende de harmonisering van de MRL’s, wordt door de fyto-industrie enthousiast

3o

31

Een MRL is een

begroet. „De transparantie en harmonisering van de markt zal verhogen en bijdragen tot een verbetering van im- en export van voedselgewassen, wat een ruimer aanbod en betere prijzen voor de consument waarborgt”, aldus de fyto-industrie. Verschillende handelsnormen voor residu’s van gewasbeschermingsmiddelen in de lidstaten belemmerden in het verleden de in- en uitvoer van landbouwproducten. Een MRL is een handelsnorm, gebaseerd op Goede Landbouwpraktijken (GLP) en mag niet worden verward met een toxiciteitsnorm. Alvorens een MRL door de overheid wordt vastgelegd, wordt grondig nagegaan of er geen gevaar is voor de consument. Hierbij worden zeer ruime veiligheidsnormen gehanteerd, rekening houdend met het dagelijks dieet van verschillende bevolkingsgroepen (kinderen, volwassenen, ouderen, zwangere vrouwen, et cetera). Toch worden bij de harmonisering de normen in sommige landen verhoogd en in andere verlaagd. Daarom verzet een aantal groepen zich tegen deze verordening. Harmonisering van de MRL’s is echter noodzakelijk, ook in het belang van de voedselveiligheid. Het Europees voedselagentschap Efsa heeft een sleutelrol in de voedselveilige toepassing van de nieuwe verordening.

-

D e M o l e n a a r n r. 2 0 1 0 o k t o b e r 2 0 0 8

handelsnorm, gebaseerd op Goede Landbouwpraktij ken (GLP) en mag niet worden verward met een toxiciteitsnorm.


32-33•hedimix:32-33 02-10-08 15:30 Pagina 32

Samenwerking droog en nat le Reportage

[Carolien Makkink]

Door de groeiende biobrandstoffenindustrie komen meer eiwitrijke vloeibare bijproducten beschikbaar. Om de afzetmogelijkheden voor deze producten uit te breiden, richt Hedimix BV zich op de rundveemarkt. Hiervoor wordt nadrukkelijk samenwerking gezocht met de Egbert Loof en Erik Rensink van Hedimix

leveranciers van droge diervoeders. Hedimix concentreerde zich tot nu toe vrijwel uitsluitend op vochtrijke bijproducten voor varkens, vertelt Egbert Loof, directeur van Hedimix BV: ,,Halverwege de jaren tachtig kwam brijvoedering voor varkens in zwang. Wij hebben in die jaren nogal wat pionierswerk verricht, richting varkenshouder en richting mengvoederindustrie.” In de varkenssector werkt de mengvoerindustrie samen met de bijproductenleverancier en de varkenshouder om de bedrijfsresultaten van de boer te optimaliseren. A a n b o d - g e s t u u rd Erik Rensink, verantwoordelijk voor de inkoop bij Hedimix BV, legt de werk-

Hedimix Hedimix BV, een zelfstandige in- en verkooporganisatie voor bijproducten uit de voedingsmiddelenindustrie, is in 1975 voortgekomen uit Hendrix. Het marktaandeel van Hedimix in de varkenshouderij in Nederland en België bedraagt momenteel circa 25 procent. Hedimix is onderdeel van Nutreco. Hedimix zet industriële bijproductstromen rechtstreeks af naar veehouders. Circa 95 procent van de natte bijproducten wordt enkelvoudig afgezet, Hedimix mengt relatief weinig stromen. De toegevoegde waarde van Hedimix omvat productontwikkeling, opslagfaciliteiten, logistieke oplossingen, administratieve diensten, marketing en nutritionele waardering van de bijproducten.

wijze van Hedimix uit: ,,Wij verzorgen de afzet van bijproducten voor onze leveranciers. Zo’n vijftig bedrijven, met name in de levensmiddelenindustrie, leggen de verantwoordelijkheid voor de afzet van hun bijproducten bij ons neer.” Hedimix stelt uiteraard eisen aan de kwaliteit en veiligheid van deze productstromen: ,,Al onze leveranciers zijn GMP+ of gelijkwaardig gecertificeerd. Daarnaast hanteren we de TrusQ-voorwaarden en specificaties ten aanzien van de samenstelling van de af te nemen stromen. Deze kwaliteitseisen geven duidelijkheid voor onze afnemers en leveranciers.” Hedimix werkt dus duidelijk aanbodgestuurd: ,,We garanderen de afzet van de nevenstromen van onze leveranciers en zoeken hiervoor afnemers in de veehouderij”. legt Rensink uit. ,,Via onze leveranciers krijgen we prognoses van de beschikbaarheid van verschillende bijproducten en wij matchen dat aanbod met de vraag vanuit de veehouderij.” Op vijf locaties in Nederland, België en Duitsland heeft Hedimix opslagtanks om schommelingen in het aanbod op te vangen. De producent van het bijproduct is er dus altijd van verzekerd dat hij zijn nevenstromen via Hedimix kan afzetten. Hedimix streeft er evenwel naar de bijproducten zoveel mogelijk rechtstreeks naar de veehouderij af te zetten.

Marktontwikkelingen In de rundveehouderij worden traditioneel veel stapelbare bijproducten afgezet. Loof en Rensink zien in deze sector echter ook grote mogelijkheden voor vloeibare bijproducten. ,,Natte producten, ongeveer 30 procent drogestof, zijn goed toepasbaar in de rundveehouderij”, legt Loof uit. ,,Veel bedrijven hebben al een voermengwagen en het enige wat extra nodig is, is een tank met pomp- en roerwerk voor de opslag van het natte product. Het vochtrijke product kan dan rechtstreeks in de voermengwagen worden gedoseerd en gemengd.” In de varkenssector is al intensieve samenwerking tussen mengvoerindustrie (brijvoerspecialist) en leverancier van vochtrijke bijproducten. ,,In de rundveehouderij is hier nog een slag te maken”, merkt Loof op. ,,De mengvoerleverancier kan nu ook vochtrijke producten inrekenen in de rundveerantsoenen.” Hedimix streeft momenteel nadrukkelijk naar overleg met de ‘droge’ voerleverancier, zodat in de rundveehouderij dezelfde vruchtbare samenwerking kan worden gerealiseerd als in de varkenshouderij. ,,Wereldwijd hebben we geregeld te maken met grondstoffenschaarste en sterk variabele grondstofprijzen. De behoefte aan goedkoper, lokaal geproduceerd eiwit neemt toe. De intensivering in de melkveehouderij (meer koei-


32-33•hedimix:32-33 02-10-08 15:30 Pagina 33

Hedimix verzekert bijproductleverancier van afzet

at leidt tot kostenbesparing Bijproducten*

en per hectare) leidt tot grotere aankopen van voer. Grotere melkveehouderijbedrijven hebben uitgebreidere mogelijkheden voor toepassing van vloeibare, eiwitrijke bijproducten. Voor een hoge melkproductie is hoogwaardig voer nodig: bijproducten en mengvoer zullen elkaar steeds meer en beter aanvullen”, verwachten Loof en Rensink. ,,Hedimix heeft de expertise en ervaring om daarbij een rol te spelen”, aldus de beide heren. B i j p ro d u c t e n b i o - e t h a n o l De bio-ethanolproductie levert de eiwitrijke bijproducten waar Loof en Rensink op doelen. De bio-ethanolproductiecapaciteit bedraagt in Europa momenteel ruim 40 miljoen hectoliter. Volgend jaar

Tabel 1

Variatie in samenstelling en voederwaarde tarwegistconcentraten

drogestof ( procent) ruw eiwit (g/kg ds) ruw vet (g/kg ds) ruwe celstof (g/kg ds) ruw as (g/kg ds) zetmeel (g/kg ds) suiker (g/kg ds) Ca (g/kg ds) P (g/kg ds) Mg (g/kg ds) Na (g/kg ds) K (g/kg ds) VEM VEVI DVE OEB

zal dit naar verwachting uitbreiden naar bijna 80 miljoen. Bij de productie van bio-ethanol komt tarwegistconcentraat vrij (DGS). Honderd kilo graan levert 33 kg (42 liter) bio-ethanol en 33 kg DDGS (Dried Distillers Grain with Solubles) of 100 kg DGS (tarwegistconcentraat, vochtrijk). DGS is een goede eiwit- en energiebron. Het product is smakelijk, verhoogt de ruwvoeropname en draagt bij aan de conservering van het basisrantsoen aan het voerhek, zo blijkt uit praktijkervaringen. Toepassing van DGS draagt bij aan de wens van de boer naar kostenbesparing en de inzet van lokaal geproduceerde grondstoffen. Rensink rekent het financiële voordeel van toepassing van DGS in melkveevoe-

A

B

C

D

E

26

25

21

29

27

30-35

317 51 58 55

270 80 25 110 25 145

265 70 30 95 10 130

294 64 39 134 6 102

395 50 20 55

300-350

55 3,5 6,8 2,5 9,2 9,6 1083 1149 153 89

2,2 11,5 2,9 25 19,5 1094 1178 124 79

1,6 6,5 1,8 15 15 1090 1172 128 68

2,1 17,8 2,4 24,9 18,1

75

F

60- 80 50- 80 10- 30

3,5 7 5 20

1031 1101 100 128

<10 <10

De markt voor bijproducten in Nederland en België bedroeg in 2007 bijna 5 miljoen ton, waarvan 3 miljoen ton wordt afgezet in de varkenshouderij (36 procent tarwezetmeel, 24 procent wei en 22 procent aardappelstoomschillen). Bijna 2 miljoen ton (voornamelijk stapelbare producten) gaat naar de rundveehouderij (29 procent bierbostel, 27 procent perspulp en 21 procent aardappelvezels). Het aanbod van traditionele koolhydraatrijke bijproducten neemt af vanwege de opkomst van de biobrandstoffenindustrie. Het aanbod van eiwitrijke coproducten (droge DDGS en vloeibare tarwegistconcentraat) uit de bio-ethanolindustrie neemt toe. *bron: OPNV

ding voor: uitgaande van 125 melkkoeien levert de inzet van DGS een jaarlijks financieel voordeel op van (125 * €0,15 per dag * 365 dagen =) €6843,-. De kosten voor een silo voor opslag van DGS op het bedrijf worden geraamd op €1200,- per jaar, dit leidt tot een rendement van €5600,- op bedrijfsniveau. Rensink wijst op de grote verschillen in de samenstellingen van de in de markt beschikbare producten. Het drogestofpercentage kan variëren tussen 21 procent en 35 procent en ook de nutriëntgehalten zijn erg verschillend (zie tabel 1). ,,Dit geeft al aan dat inrekening van deze producten met kennis van zaken gedaan moet worden”, benadrukt Rensink. Deze producten kunnen ook beter niet onder hun generieke naam worden verhandeld, om verwarring over de samenstelling te vermijden. Daarnaast is er behoefte aan aanvullend fundamenteel nutritioneel onderzoek naar de pensverteerbaarheid en de voederwaarde van tarwegistconcentraten voor rundvee.

-

32

33

D e M o l e n a a r n r. 2 0 1 0 o k t o b e r 2 0 0 8


34•adv:34 03-10-08 08:25 Pagina 34

TE KOOP: WCT 3 ASSIGE BULKOPLEGGER, 54 m3, 9 compartimenten Bouwjaar 2000, 2 gestuurde assen en 1 liftas.

Hét werving- en selectiebureau voor de agribusiness en foodindustrie. Werkzaam in Nederland, Duitsland, Hongarije, Polen, Israël, India, Singapore en de VS.

Advertenties worden gelezen. Cosmo Trucks Lochem bv Kwinkweerd 15 7241 CW Lochem Tel/Fax 0573-252441 0573-255651 Mob. 06-53498147

Ziet u wel?


35-39•Internetbranche:35-39 03-10-08 08:27 Pagina 35

Internetsites van beAdifo N.V. Maldegem België www.adifo.com

Ausloos Verpakkingstechniek bvba Linden www.ausloos.be

Alltech Netherlands B.V. Ridderkerk - Nederland Deinze - België www.alltech.com

Barentz B.V. Hoofddorp www.barentz.com

Almex extrusion techniques www.extruder.nl www.expander.nl

Bates Vultechniek B.V. Maastricht www.bates-vultechniek.nl

Amandus Kahl Benelux B.V. Tiel www.akahl.de

Brandenburch B.V. Asten www.brandenburch.com

Andritz Sprout B.V. Geldrop www.andritzsprout.com

Brio International Zeegse www.briointer.nl

APC EUROPE, S.A.

BTH B.V. Eersel www.bth-bv.com

Granollers (Spanje) www.functionalproteins.com

Arodo bvba Arendonk www.arodo.com

Buteressence B.V. Zaandam www.buteressence.com

drijven in de branche


35-39•Internetbranche:35-39 03-10-08 08:27 Pagina 36

Internetsites van be d Amsterdam www.cpmeurope.nl

Frutoria Flavours B.V. Huizen www.frutoria.nl

Denkavit Voorthuizen www.denkavit.nl

Ganapac Zakkennaaimachines ® Rotterdam ZAKKENNAAIMACHINES www.ganapac.nl INKOOP - VERKOOP - REPARATIE - NAAIGARENS

Dutch Milling Technology International b.v. Helvoirt

Greenvalley International B.V. Wageningen

www.dmt-int.com

www.greenvalleyinternational.nl

E D & F Man Liquid Products Nederland B.V. Weesp www.manliquidproducts.com

Imtech Food & Feed

Feed & Food Trading b.v. Zeist www.feedfood.com

I.V.S. Dielissen B.V. Heeswijk-Dinther

Feed Innovation Services BV Wageningen www.fisbv.nl

Jadis Additiva b.v. Schiedam www.jadis-additiva.com

FOSS in de Benelux Amersfoort

Machinefabriek Jansen & Heuning BV Groningen www.jh.nl

CPM Europe BV

www.foss.dk

www.foodandfeed.nl

www.ivsinstallaties.nl

Internetsites van be d


35-39•Internetbranche:35-39 03-10-08 08:27 Pagina 37

e drijven in de branche Jodoco NV Jodoigne, België www.jodoco.com

LabCo bv Laboratory Services Europoort - Rotterdam www.labco.nl

JPR Advocaten

Lampe Technical Textiles

www.jpr.nl

www.lampe.nl

Kemin Europe N.V. Herentals België www.kemin.com

Lansdowne Chemicals Europe B.V.

Firma Klouwers Op- en Overslag Terneuzen www.klouwers.nl

Manids Feed Ing BV Veghel www.manids.nl

Koerhuis Automatisering B.V. Hollandscheveld www.koerhuis.nl

Meneba Rotterdam www.meneba.com

De Kopermolen B.V. Zaandam www.de-kopermolen.nl

Molenbouw B.V. Borculo www.molenbouw.com

Loonverpakkingsbedrijf Kwalipak B.V. Stroe www.kwalipak.nl

Van Mourik Ede B.V. Ede www.vanmourikede.nl

Capelle aan den IJssel www.lansdownechemicals.com

e drijven in de branche


35-39•Internetbranche:35-39 03-10-08 08:27 Pagina 38

Internetsites van be d NEFATO Vereniging van Nederlandse fabrikanten van voedertoevoegingen

www.nefato.nl

Nemabo BV

Precia Molen Industrieel Wegen Breda www.preciamolen.nl

www.nemabo.nl

Provimi BV Rotterdam www.provimi.nl

OA International Bladel www.oa.com

PTN Nederland Schijndel www.ptn.nl

OA Mechatronics Bladel www.alfra.nl

Quaron N.V. Zwijndrecht www.quaron.com

ORFFA Werkendam - Nederland Londerzeel - België www.orffa.com

Van Ramshorst Nutrition Products Apeldoorn www.van-ramshorst.com

Perstorp Performance Additives Waspik

Rovecom bv Hoogeveen www.rovecom.nl

Bladel

www.perstorpfeed.com

Peters Elektromotoren bv ’s-Hertogenbosch www.peters.nl

UW PARTNER VOOR KWALITATIEVE ELEKTRISCHE AANDRIJVINGEN

Schils b.v. Sittard www.schils.com

Young Animal Nutrition

Internetsites van be d


35-39•Internetbranche:35-39 03-10-08 08:27 Pagina 39

e drijven in de branche Selko B.V. Tilburg www.selko.com

Tijdhof Persmatrijzen Oldenzaal www.persmatrijs.nl

Smits & Co Weegbruggen B.V. Brummen

www.weegbruggen.nl Speerstra Feed Ingredients BV Lemmer www.speerstra.com

Spekschoor Industriële Reiniging Zutphen www.spekschoorbv.nl

SYMACH Palletizers B.V. Breskens www.symach.nl

Twilmij B.V. Stroe www.twilmij.nl

Ve.Zet. B.V. Eersel www.vezet-bv.com Machine Beveiliging, Assemblage, Service en onderhoud, In- en Verkoop machines

Sjoerd de Vries Holding BV Stiens www.feedlogistics.nl

Alle bovenstaande firma’s kunt u ook vinden op

www.demolenaar.nl Kijkt u eens op onze site onder het kopje ‘Branche in beeld’. Met één muisklik wordt u doorgelinkt naar de home page van het bedrijf van uw keuze. Wilt u ook een vermelding op deze pagina’s in combinatie met een hyperlink op onze site? Neem voor alle advertentiemogelijkheden contact op met Siebolt Nieuwenhuis via 06 - 53 26 20 47 of via verkoop@eisma.nl.

e drijven in de branche


40•Marktnieuws:40 07-10-08 11:48 Pagina 40

Markt en trends

Inflatie-angst beïnvloedt graanprijs Granen en grondstoffen

[Lourens Gengler]

De invoerheffing op granen blijft nog steeds uit, ondanks de sterke prijsdaling tot onder het afgesproken minimum. Het lijkt erop dat de Europese Commissie nu het de inflatie niet te lijf kan gaan met renteverlaging, kiest voor het betaalbaar houden van voedsel. Inflatie beteugelen staat zeer hoog op de politieke agenda van de Europese Commissie. Koste wat kost wil men voorkomen dat we in een oncontroleerbare prijsspiraal terechtkomen. De huidige financiële crisis heeft onmiskenbaar ook de Europese politiek in de greep. Om te voorkomen dat we in een recessie terechtkomen, moet eigenlijk de rente worden verlaagd. Maar dat geeft dan weer meer risico op inflatie. Een belangrijk aspect bij de beteugeling is daarom: zorgen dat prijzen van consumptiegoederen, zoals voedsel, laag blijven. In de eerste helft van 2008 zijn prijzen van voedsel in de Europese Unie met gemiddeld 7,5 procent gestegen ten opzichte van dezelfde periode in 2007. De onderlinge verschillen per land zijn echter extreem groot. In Nederland was de stijging slechts 5,4 procent, maar in Hongarije 13 procent en Bulgarije zelfs 22 procent. Tegelijkertijd speelt het voor de bevolking in het rijkere westelijke deel van Europa niet een heel wezenlijke rol. Wij besteden immers slechts 10 tot 15 procent van ons inkomen aan eten en drinken. In Oostelijk Europa is dat heel anders; daar gaat ruim een derde deel van het inkomen op aan voedsel. Hoogstwaarschijnlijk is bovenstaande één van de belangrijkste oorzaken dat er nog steeds geen invoerheffing op granen is afgekondigd. Dit ondanks de sterke daling van de prijzen tot ruim beneden het eerder afgesproken minimumniveau van €182,34. Waar de bodem van de markt momenteel ligt, is voor de handel ook een raadsel. Feit is wel dat voor de periode januari-juni nog weinig in de aankoopboeken staat. Tegen het eind van het jaar moet nog heel wat worden ingekocht, met misschien een opdrijvend effect tot gevolg. Verder is er zoals dat mooi heet: weinig opwaartse potentie. Misschien de berichten uit Australië dat de verwachtingen daar naar benden zijn bijgesteld, maar gezien de exportoverschotten in Europa valt er weinig te vrezen. Interventie De graanprijzen zijn inmiddels al zover gezakt dat het (regionaal) al behoorlijk in de buurt van het interventieniveau (101,31 euro) komt. Vanaf 1

november kan daarvoor graan worden aangeboden voor opslag. Mais en gerst liggen nu zelfs al beneden dat niveau. Op dat moment zal de Europese Commissie moeten besluiten tot invoerheffing, om zo aanvoer van goedkoper graan uit de Oekraïne tegen te houden. Oost-Europese telers ondervinden nu al de nadelen van de overschotten in de Oekraïne. Voor mais is een maximum hoeveelheid van 700.000 ton ingesteld die ter interventie kan worden aangeboden. Gezien de huidige dalende trend zal die hoeveelheid snel worden gehaald. Hongarije verwacht een uitstekende oogst, terwijl het logistiek moeilijk (en kostbaar) is om deze granen naar de gebruiksregio's te brengen. De maximumhoeveelheid is ingesteld bij toetreding van Hongarije tot de EU, vanwege de angst om overspoeld te worden met Hongaarse mais. Niemand had toen verwacht dat de EU het afgelopen jaar zelfs miljoenen tonnen moest importeren. Al met al is de bodem van de maisprijs wel zo ongeveer bereikt. Transportkosten verhogen de prijs voor de inkopers in onze eigen regio. En vanwege lage waterstanden op Rijn en Donau moet op het scheepstransport alweer een toeslag worden betaald. Soja Heftige neerwaartse bewegingen waren er voor soja op de beurs in Chicago begin deze week. Oogstverwachtingen in de VS zijn nog positief en de grote financiële fondsen zien met lede ogen aan hoe hun beleggingen in waarde dalen. Een verdere neerwaartse trend is heel goed mogelijk. Ook de lagere olieprijs en de lagere verwachting van de groei van de wereldeconomie dragen bij aan prijsdruk op soja. Aan de andere kant mogen gebruikers van sojameel niet mopperen met een prijs die nu rond 260 euro schommelt en voor de komende zomer rond 245. Twee jaar geleden lag de laagste waarde op 180 euro; langzamerhand lijkt de bodem weer in zicht komt. Geen reden om morgen volop in te slaan, maar eerder een rustig gevoel vanwege stabiliteit. Misschien is de wisselkoers euro-dollar wat dat betreft wel belangrijker en grilliger dan de oogstverwachting.

Kredietcrisis De wereldwijde kredietcrisis baart steeds meer zorgen en is allang niet meer beperkt tot de beurs of financiële instellingen. Ook het dagelijkse betalingsverkeer wordt erdoor beperkt. Ieder bedrijf dat te maken heeft met grote wisselende, kortlopende kredieten ondervindt het aan den lijve. Wie bijvoorbeeld een hoeveelheid van 50.000 ton tarwe wil verhandelen, zal toch even een zeven miljoen euro moeten financieren. Juist die kortlopende kredieten zijn voor sommige banken zeer moeilijk beschikbaar te stellen. Rentetarieven tussen banken zijn de laatste weken tot ongekende hoogte opgelopen (tot gemiddeld al 4 procent boven normaal). Dat is een heel duidelijk signaal dat het onderlinge vertrouwen tussen banken behoorlijk is weggezakt.

40

41

D e M o l e n a a r n r. 2 0 1 0 o k t o b e r 2 0 0 8


41â&#x20AC;˘adv:41 03-10-08 08:29 Pagina 41

Sinds 1913 Riverside Building Havendijk 1001 3114 EL Schiedam.

Tel. 010-2041700 Fax: 010-2041710

Wegens uitbreiding zoeken wij een

Graanhandelaar U bent verantwoordelijk voor de aan- en verkoop van deze produkten en kent deze markten van A tot Z. Functie-eisen:

HBO werk- en denkniveau Uitstekende communicatieve vaardigheden Gedegen mondelinge en schriftelijke kennis van Engels, Duits, event. Frans Microsoft Office met name Word, Excel en Outlook vormen voor u geen belemmering

Afwikkelaar/Logistiek Medewerker U verzorgt de afwikkeling van aan- en verkoopkontrakten. De werkzaamheden houden o.m. in: het verzorgen van contacten met klanten en leveranciers op internationaal niveau, het regelen van transport en opslag. Functie-eisen:

Logistieke opleiding (Jan Bakx of vergelijkbaar). Goede mondelinge en schriftelijke kennis van Engels en Duits event. Frans. Kennis van Excel en Word is voor deze functie onontbeerlijk.

Wij bieden u naast een goed salaris en secundaire arbeidsvoorwaarden, de mogelijkheid zich verder te ontplooien in een zeer collegiale, informele omgeving met ervaren collegaâ&#x20AC;&#x2122;s. Geinteresseerden kunnen voor nadere informatie over de vacatures contact opnemen met de heer Mels Noordermeer (tel. 06-51266269) Belangstellenden worden verzocht hun sollicitatie binnen 14 dagen na deze advertentie te richten aan bovenstaand adres, t.a.v. mevrouw Wil de Gids - office manager of een mail te zenden naar wil.degids@otter.nl. Acquisitie n.a.v. deze advertentie wordt NIET op prijs gesteld.

YO U R U RG EN T A N A LY T I C A L Q U E ST I O N D E S E R V E S A P RO M P T S O LU T I ON Bankwerkerstraat 16 3077 MB Rotterdam P.O. Box 91244

Sw ift ser vice w ith attracti ve rates M yc otoxins Pe stic id es H e av y M e ta ls

3007 ME Rotterdam The Netherlands

phone +31 (0)10 282 32 92 fax

+31 (0)10 282 32 73

GMO

e-mail info@tlr.nl

M i cr o Biolog y

www.tlr.nl

N o w a lso a v a ila b le : B iofu els an d B iomass More information about these and/or other analyses? Please contact us by phone, fax, e-mail or go to www.tlr.nl


42•Agenda:42 07-10-08 13:17 Pagina 42

Agenda

Colofon

11 en 12 oktober Open dagen Waiboerhoeve, Lelystad

28-30 oktober Rundvee Relatiedagen, Hardenberg

14 oktober Training ‘inkoop in diervoederomgeving’, Schothorst Quality Consultants, Lelystad

29 oktober Workshop ‘Contaminanten’, De Bildt

14 oktober Training ‘monstername’, Schothorst Quality Consultants, Utrecht 15 oktober Themamiddag ‘Oog voor de toekomst van de rundveehouderij’, Wijchen 16 oktober Wereldvoedseldag, Utrecht 16 oktober Reünie voor Wageningse ingenieurs werkzaam in de diervoederindustrie, Wageningen 17 oktober Symposium ‘De grote vier in de voedingsmiddelenmicrobiologie’, Ede 21-23 oktober Landbouwdagen Intensieve veehouderij, Hardenberg

30 oktober Training ‘Gevarenanalyse en risicobeoordeling diervoedersector’, Schothorst Quality Consultants, Lelystad 30-31 oktober Agrarische bedrijfsadvisering in de veehouderij: adviseur in een dynamische landbouwwereld, Wageningen Business School, Wageningen

23 oktober WBS-netwerkseminar Food Feed Fuel, Feiten Fictie Future, Wageningen 24 oktober Verpakkingscongres 2008, Maarssen 27 oktober Symposium ‘Voedsel versus energie’, Lelystad

Uitgave: Eisma Businessmedia bv Postbus 340, 8901 BC Leeuwarden (Nederland) Bezoekadres: Archimedesweg 20, Leeuwarden D i re c t i e : Egbert van Hes, algemeen directeur Bouke Hoving, financieel directeur Uitgever: Minne Hovenga C o m m e rc i e e l m a n a g e r : Seb van der Kaaden Redactie: Jacqueline Wijbenga, hoofdredacteur Anneke van der Schaaf, eindredacteur Albert Bouwman, redacteur Tel. 0031-(0)58-2954862 Fax 0031-(0)58-2954878 E-mail: redactiemolenaar@eisma.nl

5 november Internationale open dag voor biologisch uitgangsmateriaal, Tollebeek

Dr.Ir. Carolien Makkink, redacteur diervoeding Hans van Vliet, redacteur techniek

5 november Hihg Tech Equipment Engineering 2008, Eindhoven

Redactiemedewerkers: Ir. Hein van der Ploeg, Henk van Laarhoven, Henri de Haan, Frank Braad, Lourens Gengler, ir. Wim Thielen en anderen.

9-12 november Internationale cursus ‘Incubation bioligy and management’, Wageningen Business School, Hannover (D)

Agenda 22 oktober Canada Biomass Business Day, Amstelveen

De Molenaar, waarin opgenomen De Belgische Molenaar (c.q. Elevator), is sinds 1898 het vakblad voor de graanverwerkende- en diervoederindustrie. Het blad verschijnt éénmaal per 14 dagen in Nederland en België.

11-14 november Eurotier, Hannover (D)

12-13 november Training ‘Opgeruimd denken en schrijven’, Wageningen Business School, Wageningen 13 november Congres ‘The future of food and agri’, Wageningen 17-18 november The World Mycotoxin Forum, Noordwijk

B e l g i s c h e re d a c t i e : Micas nv & Editions, Jef Verhaeren e.a. Tel. + 32 (0)15-315808 E-mail: jef.verhaeren@miceditions.be

R e d a c t i e - a d re s : Postbus 340, 8901 BC Leeuwarden Bezoekadres: Archimedesweg 20, Leeuwarden Advertentieverkoop: Communicatiebureau Tailmill bv, tel. 06-53262047 Traffic: Doeke Nicolai Tel. 0031-(0)58-2954870 / Fax 0031-(0)58-2954871 E-mail: verkoop@eisma.nl Abonnementen: Abonneeservice Eisma Businessmedia Postbus 2238, 5600 CE Eindhoven Tel.: 088-2266648 abonnement@eisma.nl De abonnementsprijs voor Nederland bedraagt voor een jaargang, die van januari t/m december loopt, €198,50 exclusief 6% BTW (bij automatische incasso bespaart u € 3,00 administratiekosten) en is bij vooruitbetaling verschuldigd. Voor andere landen op aanvraag. Abonnementen kunnen op elk moment van het jaar ingaan en worden genoteerd tot wederopzegging. Opzegging dient schriftelijk te geschieden voor 1 december; u ontvangt van ons een schriftelijke bevestiging. B a n k re l a t i e : - voor Nederland: Friesland Bank: 29.80.05.298 - voor België: Postcheque Brussel 000-0007463-91 P re P re s s : ZeeDesign, Witmarsum Druk: Scholma druk bv, Bedum

www.demolenaar.nl In de rubriek Agenda staan evenementen en activiteiten vermeld voor de komende weken. Het betreft hier een selectie van alle activiteiten die zijn doorgegeven aan de redactie van De Molenaar. Op onze internetpagina www.demolenaar.nl vindt u de volledige lijst met activiteiten die bij de redactie bekend zijn. Ook meer uitgebreide informatie voor zover beschikbaar of een informatienummer kunt u vinden via de site. Activiteiten voor deze rubriek kunt u aanmelden bij de redactie: redactiemolenaar@eisma.nl.

42

© Copyright 2008 Eisma Businessmedia bv, Leeuwarden Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of overgenomen in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Uitgever en auteurs verklaren dat dit blad op zorgvuldige wijze en naar beste weten is samengesteld, evenwel kunnen uitgever en auteurs op geen enkele wijze instaan voor de juistheid en/of volledigheid van de informatie. Uitgever en auteurs aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op bedoelde informatie. Gebruikers van dit blad wordt met nadruk aangeraden deze informatie niet geïsoleerd te gebruiken, maar af te gaan op hun professionele kennis en ervaring en de te gebruiken informatie te controleren.


omslag 3:omslag 3 03-10-08 08:14 Pagina oms 3

Over ons

Abonneren

Adverteren

Nieuwsbrief

Contact

FAQ

De Molenaar Vakblad voor de graanverwerkende en diervoederindustrie

brengt u het nieuws in hapklare brokken… …dé informatiebron voor de graanverwerkende en diervoederindustrie:

111 de jaargang, 22 augustus 2008 www.demolenaar.nl nummer

16/17

www.demolenaar.nl

De Molenaar vakblad voor de graanverwerkende en diervoederindustrie

De Molenaar digitale nieuwsbrief

Inhoud De Molenaar 2008-18

Beste abonnee, Hierbij ontvangt u de eerste digitale nieuwsbrief van Gebouwbeheer. Mocht u mij betrappen op een spelfoutje, mail mij dit dan naar: redactiemolenaar@eisma.nl. Met vriendelijke groet, Jacqueline Wijbenga, Hoofdredacteur

Actueel Voedsel van gekloonde dieren veilig Het eten van een stukje vlees en andere afgeleide producten van gekloond vee levert geen gevaar op voor de gezondheid. Dit definitieve advies gaf de EFSA aan de Europese Commissie (EC). Lees meer 쑺쑺

Meer nieuws Graanoogst hoger dan verwacht De Europese graanoogst pakt dit jaar ongeveer een zesde hoger uit dan die van vorig jaar. Dit meldt de Europese Commissie op basis van de jongste ramingen van het eigen Joint Research Centre (JRC). Lees meer 쑺쑺

Danis: innovatief en veelzijdig Vijand en vriend

Hongersnood treft 14 miljoen in Afrika Ruim 14 miljoen mensen in Afrika zijn afhankelijk van voedselverstrekking en andere hulp door verwoestende droogte en stijgende voedselprijzen. Lees meer 쑺쑺

Zelfreinigend vermogen noodzakelijk

Vakblad De Molenaar is al 111 jaar hét vakblad voor de graanverwerkende en diervoederindustrie in Nederland en België. Iedere twee weken verschijnt er een uitgave met een gevarieerd aanbod van artikelen over o.a. transport en opslag, diervoeders en additieven, machinebouw en automatisering.

Gratis digitale nieuwsbrief Blijf op de hoogte met de digitale nieuwsbrief van De Molenaar. Ontvang het laatste nieuws in uw mailbox. Klik hier om u aan te melden.

Afmelden Ik wil mij afmelden.

Website Nieuws, achtergronden, dossiers, een overzicht van bedrijven en organisaties in de branche en aantrekkelijke kortingsacties: u vindt het allemaal op www.demolenaar.nl, hét multimediale platform voor de graanverwerkende en diervoederindustrie.

ePaper

Digitale nieuwsbrief

Het gehele vakblad is nu ook online te lezen, verrijkt met extra informatie en beeld + een digitaal archief waarin u oude uitgaven vanaf begin 2007 kunt doorbladeren.

Objectieve vakinformatie, interessante project- en bedrijfsreportages en belangrijke product- en marktinformatie. Geheel gratis en altijd actueel!

Neem voor alle advertentiemogelijkheden contact op met Siebolt Nieuwenhuis via 06 - 53 26 20 47 of via verkoop@eisma.nl.


omslag 4:omslag 4 02-10-08 17:28 Pagina oms 4

Minerals on demand

Safe Chelated Natural

Voor meer informatie, neem contact op met Trouw Nutrition Nederland BV T: +31 (0)341 371 611 E: trouw.nl@nutreco.com

Organisch sporenelementen bij stress en hoge prestaties •• The safest gebonden trace mineral supply • Het chelaat met de sterkste organische binding • The chelate with the highest bond strength Natuurlijk milieuvriendelijk voedingsadditief •• Natural andenenvironmentally friendly feed ingredient • Nu ook Optimin SEY; Selenium-gist op afroep in a dedicated facility • Full range of organic trace minerals produced

of bezoek onze website www.trouwnutrition.nl

a nutreco company

www.trouwnutrition.com

demolenaar-2008-20  

Vijftig jaar Sloten Vijftig jaar Sloten 20 vakblad voor de graanverwerkende en diervoederindustrie 111 de jaargang, 10 oktober 2008 www.demo...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you