Page 1

Aandrijven - Besturen - Toepassen

nr. 9 November 2012

aandrijftechniek

VAKBEURS Industrial Automation & Drives is aangeslagen bij de bezoekers. Zij kreeg een 7.0 als waardering. In deze Aandrijftechniek een foto-impressie van dit nieuwe event

SENSOREN Gebruikers stellen steeds meer eisen aan rotatiesensoren (resolvers en encoders). Een overzicht van de trends in encoders in deze Aandrijftechniek

PERSLUCHT- EN VACUĂœMTECHNIEK Tijdens de distributeurconferentie van VPInstruments werd duidelijk dat er 20% tot 50% op de totale energiekosten van persluchtsystemen kan worden bespaard

www.AT-aandrijftechniek.nl 01_Cover.indd 18

05-11-12 12:28


powered by


Aandrijven - Besturen - Toepassen

november 2012 nr. 9

aandrijftechniek 12 | VAKBEURS

INHOUD 46 | PERSLUCHT- EN VACUÜMTECHNIEK

18 | SENSOREN

4 | NIEUWS

24 | MECHANISCH

38 | ONDERWIJS

Goede vooruitzichten voor SPS/IPC/Drives Groeiende vraag naar efficiëntere persluchtapparatuur

Door op maat gemaakte lineaire componenten van Rodriguez kan Premium Aerotec vliegtuigonderdelen nauwkeurig monteren.

ROVC in Ede breidde het cursusprogramma uit met basistrainingen techniek.

Nieuwe hoontechniek maakt motor zuiniger MTU ontwikkelt nieuw type schonere motor Robot helpt bij re-integratie Draadloze autonome sensoren

28 | MECHANISCH Tijdens de Precisiebeurs introduceert Stamhuis Lineairtechniek een geleiding met absolute encoder.

EDA is een ‘elektronische disselboom’ waarmee een onbemand landbouwvoertuig (slave) een bemand landbouwvoertuig (master) volgt.

12 | VAKBEURS

30 | ELEKTRISCH

40 | PRODUCTNIEUWS

Industrial Automation & Drives is aangeslagen bij de bezoekers en kreeg een 7.0 als waardering. Op vijf pagina’s in deze Aandrijftechniek een foto-impressie.

Control Techniques komt met een nieuwe serie elektrisch regelbare aandrijvingen met de naam Unidrive M.

Noviteiten van deze maand.

18 | SENSOREN

32 | PNEUMATISCH De technologie van de pneumatische servotechniek is slechts geschikt voor een relatief kleine markt. Toch zijn de voordelen in de nichemarkten doorslaggevend.

De AirScan van Atlas Copco is onderdeel van een complete energie-audit, waarmee het energiebesparingspotentieel van de persluchtinstallatie in kaart wordt gebracht.

36 | ONDERWIJS

44 | LEKKAGEMANAGEMENT

Na klassikaal onderwijs en internet dienen sociale media zich aan voor onderwijsdoeleinden: Learning 3.0.

In de praktijk zijn ‘moeiteloos’ besparingen mogelijk op de totale energiekosten van persluchtopwekking.

10 | TECHNISCH NIEUWS

Gebruikers stellen steeds meer eisen aan rotatiesensoren. Trends in de encodermarkt.

22 | SENSOREN Voorafgaand aan de SPS/IPC/Drives lichtte Turck de bedrijfsresultaten toe. De sensorfabrikant verwacht dit jaar geen omzetgroei, wel een positief 2013.

39 | TOYS FOR BOYS

KATERN PERSLUCHT EN VACUÜMTECHNIEK

48 | DROGEN OP DE VOORPAGINA Nauwkeurige bewegingen vereisen nauwkeurigere componenten en complexe oplossingen. Alleen wie dicht bij de klant zit en is gericht op zijn behoeften en hem objectief adviseert, kan dit leveren. Voor Rodriguez zijn klantgerichtheid en flexibiliteit de sleutel tot succesvol onderzoek, ontwikkeling en productie.

In de Antares persluchtdroger met tandemtechnologie van Parker Hiross zijn twee drogerprincipes gecombineerd.

52 | PRODUCTNIEUWS Noviteiten op het gebied van persluchten vacuümtechniek.

54 | SERVICE Agenda en colofon.

Rodriguez GmbH Precision in Motion Ernst-Abbe-Strasse 20 D-52249 Eschweiler Tel. (+49) 24 03 780 0 Fax (+49) 24 03 780 860 E-Mail: info@rodriguez.de www.rodriguez.de

NOVEMBER 2012

03_Inhoud.indd 3

AT AANDRIJFTECHNIEK

www.AT-aandrijftechniek.nl

3

05-11-12 15:02


Goede vooruitzichten voor SPS/IPC/Drives De vooruitzichten voor SPS/IPC/Drives, die wordt gehouden van 27 tot en met 29 november in Neurenberg, zijn goed. De beurs voor elektrische automatisering is inmiddels het jaarlijkse hoogtepunt van de automatiseringsindustrie. Meer dan veertienhonderd exposanten presenteren in twaalf hallen hun innovaties, producten en oplossingen op het gebied van elektrische automatisering.

Nederland robotland? Aandrijftechnisch gezien is een robot niet eens zo’n gecompliceerd apparaat. Het is een verzameling (servo)motoren met bijbehorende versterkers en daarboven een (weliswaar zeer slimme) besturing. In de industriële automatisering komen we met deze ‘definitie’ een heel eind, maar in andere sectoren komt er heel wat meer bij kijken. Met name als de factor mens in het spel is en de robot uit zijn normale ‘milieu’ wordt gehaald, ontstaat een zeer complexe situatie. Een servicerobot in een ziekenhuis of seniorencomplex kun je niet voorzien van een veiligheidshek en een noodstopknop. Veiligheid en maatschappelijke acceptatie zijn echter slechts twee van de aspecten die dan meespelen, maar ieder wel een grote invloed hebben op het functioneren en dus het ontwerp van een robot. Het Nederlandse roboticaplatform (binnenkort Stichting) Roboned wil voor nader onderzoek naar al deze aspecten gebruikmaken van de financieringsmogelijkheden die STW biedt en geschikte projecten ?? indienen. Daarin moeten wetenschap én bedrijven deelnemen, en van de laatste wordt verwacht dat ze zich conformeren een zeker aandeel in fondsen en mankracht te leveren. Ik hoop dat ze die financiering binnenhalen; Nederland heeft al een grote berg kennis in huis, zeker in de kennis- en onderwijsinstellingen, en nog meer kennis biedt meer kansen. Roboned organiseerde eind oktober een seminar over dit onderwerp, maar vreemd genoeg geen leverancier van aandrijvingen en besturingen en slechts een enkele machinebouwer te bekennen. Ook deze bedrijven hebben heel wat kennis en zij kunnen tal van uitdagingen in de robotica helpen aanpakken. Met de wereldwijd toenemende vergrijzing en het wereldwijde voedselprobleem liggen hiervoor absoluut kansen voor Nederlandse toeleveranciers en machinebouwers die deze uitdagingen durven oppakken. Er zijn al meer robotfabrikanten en system integrators in Nederland dan u denkt, maar dat kunnen er veel meer worden. Ook uw bedrijf?

Het evenement heeft exposanten uit bijna veertig landen en is daarmee net zo internationaal als vorig jaar. Het best vertegenwoordigde land buiten Duitsland is wederom Italië (73 bedrijven), gevolgd door China (44) en Zwitserland (35). De verwachting is dat tot aan de start van het evenement nog meer exposanten zullen inschrijven en het record van vorig jaar (388 bedrijven uit het buitenland) weer kan worden bereikt. De beurs is een platform voor uitwisseling tussen producenten en professionele gebruikers. Bezoekers voeren diepgaande gesprekken met exposanten over vraagstukken, producten, systemen en oplossingen. Na het record van 56.321 bezoekers in 2011 wordt voor 2012 op meer dan vijftigduizend professionele bezoekers gerekend. De openingstijden zijn van 09.00 u tot 18.00 u op dinsdag en woensdag en van 09.00 u tot 17.00 u op donderdag. Met 48 lezingen, twee keynotes, drie tutorials en een trendsessie over Duurzame Automatisering is het parallel aan de tentoonstelling gehouden congres weer behoorlijk uitgebreid. Ook zijn er drie paviljoens die bezoekers de kans bieden om zich te concentreren op de relevante thema’s. ‘AMA Center voor sensor-, meet- en testtechniek’, ‘Open source meets industry’ en ‘Draadloos in automatisering’ bieden specifieke benaderingen voor het oplossen van automatiseringstaken. Inl.: Mesago Messe Management GmbH, tel.: (+49) 711 61 94 60, www.mesago.de/sps

?

Ad Spijkers redactie.aandrijftechniek@eisma.nl

4

04-08_Nieuws.indd 4

www.AT-aandrijftechniek.nl

SPS/IPC/Drives is een platform voor vaak diepgaande uitwisseling van kennis en ervaringen tussen producenten en professionele gebruikers (foto: Benny Gudde)

NOVEMBER 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

05-11-12 12:27


Nieuws

Rotero Holland distributeur Concens

Inschrijving E&A 2013 open

Concens in Esbjerg heeft Rotero Holland aangesteld als officiële distributeur van zijn in-line actuatoren voor de industriële markt. Deze actuatoren worden al geruime tijd verkocht door Rotero Belgium. Met de actuatoren beschikt ook de Nederlandse vestiging nu over een compleet aanbod op het gebied van lineaire techniek. De producten zijn samengesteld uit hoogwaardige materialen, variërend van aluminium tot roestvaststaal. De actuatoren zijn geschikt voor zowel binnen- als buitentoepassingen en verkrijgbaar in diverse IP-klassen. De actuatoren zijn breed inzetbaar en onder andere geschikt voor de machinebouw, medische toepassingen (ondermeer hoogteverstelling), automotive (ondermeer laadkleppen voor rolstoelvervoer), de voedingsmiddelenindustrie en maritieme toepassingen. Behalve actuatoren zijn ook de nodige toebehoren verkrijgbaar.

Branchefederatie FHI heeft de inschrijving voor de vakbeurs Electronics & Automation 2013 geopend. Deze vindt plaats van dinsdag 28 tot en met donderdag 30 mei in de Jaarbeurs Utrecht. Het evenement biedt exposanten de mogelijkheid om hun vakkennis, deskundigheid en betrouwbaarheid te presenteren aan een breed publiek. Behalve voor beursdeelname kunnen ze zich aanmelden voor speciale beursprojecten en seminars. Naar verwachting zullen zo’n 130 bedrijven deelnemen. De beursvloerprojecten staan in het teken van technologie en direct contact tussen exposanten en bezoekers. Door deze projecten komen beursbeleving en interactie meer tot uiting. De deelnemende exposanten bundelen hun kennis en krachten in de Live Production Integration Line. De werkwijze van de machines en de productielijn is direct door de bezoeker te volgen. Voor de elektronicagadget verzamelen bezoekers de onderdelen bij de deelnemende stands. Dit project levert extra contactmomenten en enthousiasme op.

Inl.: Rotero Holland BV, tel.: (0348) 49 51 57, www.rotero.com

Inl.: FHI, tel.: (033) 465 75 07, www.eabeurs.nl

Concens ontwerpt, ontwikkelt en produceert in-line actuatoren die zich kenmerken door strak, modern en compact ontwerp (foto: Rotero)

Stoommachine krijgt elektrische aandrijving Machinefabriek Bosserveld gaat de oude stoommachine in het Nederlands Mijnmuseum in Heerlen moderniseren. De machinefabriek in Maastricht is gespecialiseerd in de mechanische revisie van productiemachines en machineonderdelen voor de industrie. De tweeassige stoommachine (bouwjaar 1897) bevond zich in het machinehuis van de in 1974 gesloten steenkolenmijn Oranje-Nassau I en dreef twee liften aan die de ‘koempels’ van en naar hun ondergrondse werkplek brachten. De machine zal straks niet meer op stoom maar op elektriciteit werken. Huppertz Technical Services uit Bocholtz voorziet de machine van een nieuwe aandrijving waarna de lift straks weer operationeel is. De benodigde elektrische ombouw wordt ook door Machinefabriek Bosserveld gerealiseerd. Aan het project werken leerlingmonteurs van Arcus College en Leeuwenborgh Opleidingen mee. Inl.: Machinefabriek Bosserveld BV, tel.: (043) 321 38 84, www.bosserveld.nl

De stoommachine wordt ter plekke in delen gede-

Kort nieuws 4Danfoss, toonaangevend fabrikant van elektrische en mechanische componenten en regelaars voor airconditioning, verwarming, koeling en elektrische aandrijftechniek, gaat verhuizen. Op 26 november betrekt het bedrijf haar nieuwe pand gelegen op de Vareseweg 105 in Rotterdam. De verhuizing van Schiedam naar Rotterdam moet nieuwe perspectieven bieden. 4Dosign Engineering heeft per 1 oktober Technical Design Students (TDS) overgenomen. De acquisitie van dit detacheringbureau voor technische studenten, gevestigd op de campus van de Universiteit Twente in Enschede, vormt een logische aanvulling op de activiteitenportefeuille van Dosign. 4BKL Engineering neemt in Nuenen een nieuw bedrijfspand in gebruik. Het bedrijf wil met het nieuwe kantoor haar ambities, toekomstgerichte klantenaanpak en ontwikkeling in samenwerking met zijn klanten verder uitbreiden. De onderneming kende 20-25 procent groei per jaar in de laatste vijf jaar. 4H et configureerbare besturingssysteem PNOZ Multi vormt de overbrugging tussen klassiek veiligheidsrelais en programmeerbare besturingssystemen. Inmiddels is dit betrouwbare veiligheidsrelais al tien jaar verkrijgbaar op de markt, en wordt nog steeds gezien als één van de succesvolste producten van Pilz.

monteerd en naar Maastricht getransporteerd. De assemblage van de gereviseerde onderdelen gebeurt weer in Heerlen (foto: Machinefabriek Bos-

4Op 13 december is het Platform Tandwielen te gast bij Machinesupport in Ridderkerk. Op het programma staan lezingen over uitlijning in brede zin (van liniaal/ klok/ computer naar jack up en rekstrooksystemen) en over condition based monitoring onderhoudscontracten. Voor meer informatie kunt u een mail sturen naar info@platformtandwielen.nl.

serveld)

NOVEMBER 2012

04-08_Nieuws.indd 5

AT AANDRIJFTECHNIEK

www.AT-aandrijftechniek.nl

5

05-11-12 12:27


Groeiende vraag naar efficiëntere persluchtapparatuur

Gebruikers Jaren geleden zat ik bij een college van een ergonome die bij een revalidatiecentrum werkte. De techneuten kregen er in haar spreekbeurt flink van langs. Het was allemaal bagger en slecht doordacht wat zij ontwierpen. Een van de voorbeelden die ze gaf was een keukenla met een naar beneden gerichte handgreep. Die kan je alleen openen door je palm naar boven te draaien. En als een bejaarde met een looprekje dat doet, valt-ie om. Conclusie van de ergonome: slecht ontwerp, schuld van de ontwerper. Over het algemeen is de ontwerper niet degene die bepaalt wat voor keuken er in een seniorenwoning wordt geïnstalleerd en degene die daar wel over gaat, heeft keuze uit verschillende handgrepen, dus op dit voorbeeld is wel wat af te dingen. Toch is dit wel de manier waarop door veel mensen naar techniek wordt gekeken. De keus voor een bepaalde techniek of ontwerp is niet de keus van de gebruiker, maar de keus van de ontwerper. De gebruiker krijgt de techniek opgedrongen. Nu klopt het dat gebruikers vaak niets te zeggen hebben over welke techniek dominant wordt en daardoor het idee hebben dat ze de techniek krijgen opgedrongen. Echter niet alleen door technici en ontwerpers, maar vooral door beleidsmakers, managers en binnenhuisarchitecten. Aan de andere kant kunnen gebruikers ook invloed uitoefenen op hoe techniek gebruikt wordt. Er zijn talloze voorbeelden van techniek die niet gebruikt wordt zoals bedoeld. De telefoon is het bekendste voorbeeld. Ontworpen als een hulpmiddel voor slechthorenden, uitgerold als een middel voor zakelijk communicatie, wordt het nu vooral gebruikt om vrienden te vragen wat ze aan het doen zijn. Dat hadden de ontwerpers van tevoren niet bedacht. Slecht eigenlijk.

Na een daling in 2009 vertoonde de Europese markt voor persluchtapparatuur een positieve groei in 2010 en 2011. De vooruitzichten van 2012 worden met name beïnvloed door de Europese schuldencrisis. Het resultaat is waarschijnlijk een afname van de groei maar wel een verhoging van de totale omzet. Volgens een nieuwe analyse van Frost & Sullivan, Analysis of the European Pneumatic Equipment Market, zal de omzet stijgen van drie miljard dollar in 2011 naar 4,38 miljard dollar in 2018.

Energetisch rendement zal de komende jaren een belangrijke rol spelen bij de investering in persluchtapparatuur (foto: Atlas Copco)

De wereldwijde economische crisis en de schuldencrisis in Europa hebben een sfeer van onzekerheid geschapen, resulterend in een vermindering van investeringen in de komende twee jaar. De invloed van deze ontwikkelingen is belangrijk voor de korte en middellange termijn. Als de markt zich eenmaal herstelt, zullen de langetermijninvesteringen naar verwachting toenemen. Energetisch efficiënte apparatuur zal een belangrijk aandachtspunt worden. Er zal meer vraag zijn naar apparatuur met een hoger rendement en geoptimaliseerd energieverbruik. Met efficiëntere apparatuur kunnen eindgebruikers hun kosten aanzienlijk verlagen, in sommige gevallen tot wel 50 procent. Dit zal naar verwachting leiden tot een groeiende vraag.

Meer elektronica Pauline Fransen Werktuigbouwkundige en filosofe

Willen Europese fabrikanten van persluchtapparatuur concurrerend blijven, dan zal de opkomst van elektronische en elektromechanische producten een belangrijke uitdaging zijn. De toekomstige groei van de Europese markt voor persluchtapparatuur zal worden gestimuleerd door een grotere integratie met elektronica. Verbetering van het energetisch rendement, meer gebruik van ‘groene’ technologie, een grotere milieuvriendelijkheid en verbeterde veiligheid en regelmogelijkheden zullen van groot belang zijn voor het behoud van de markt op lange termijn. Inl.: Frost & Sullivan, tel.: (+39) 2 4651 4819, www.frost.com

6

04-08_Nieuws.indd 6

www.AT-aandrijftechniek.nl

NOVEMBER 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

05-11-12 12:27


Nieuws

Hyundai en Cummins samen in motoren voor grondverzet

Systomatic importeur Bansbach gasveren

Hyundai Heavy Industries en Cummins gaan in Daegu (Zuid-Korea) in een nieuwe fabriek samen motoren voor grondverzetmaterieel bouwen. De bedrijven investeren ieder 33 miljoen dollar in de nieuwe joint venture Hyundai Cummins Engine Company. De productie in de nieuw te bouwen fabriek start in 2014. Per jaar zullen hier vijftigduizend motoren in de range van 150 pk tot 300 pk (112 kW tot 224 kW) worden gebouwd. De gezamenlijke fabriek garandeert Hyundai een stabiele levering van kwaliteitsmotoren voor zijn divisie Construction Equipment. De motoren zijn bedoeld voor Hyundai materieel dat wordt verkocht in Rusland, Midden-Oosten, Afrika en Zuidoost Azië. De joint venture begroot voor 2014 een omzet van 282 miljoen dollar, in 2022 zou de omzet op 3,53 miljard dollar moeten liggen.

Systomatic heeft per 1 november de officiële vertegenwoordiging verworven van Bansbach voor de Nederlandse markt. De Duitse onderneming produceert een omvangrijk assortiment klantspecifieke gasveren (Easylift) en lineaire hydraulische aandrijvingen (Easymotion). Het pakket gasveren omvat conventionele gasveren, blokkeerbare gasveren, gastrekveren en hydraulische dempers. De gasveren worden ingezet in de machine- en apparatenbouw, meubelindustrie, medische sector, lucht- en ruimtevaart en automotive sector. De hydraulische dempers uit het assortiment zijn inzetbaar als veiligheidselement om de snelheid van bewegende massa’s te controleren. Met behulp van het genoemde hydraulische, lineaire bedieningssysteem is het mogelijk om meer cilinders synchroon aan te sturen door deze afzonderlijk simultaan te bedienen.

Inl.: Hyundai Heavy Industries, tel.: (+82)52 202 2114, http://english.hhi.co.kr Cummins, tel.: (+44) 1327 886464, www.cummins.com

Inl.: Systomatic BV, tel.: (0252) 43 37 33, www.systomatic.nl Bansbach produceert klantspecifieke gasveren en lineaire hydraulische aandrijvingen (foto: De motoren worden

Bansbach)

niet gebruikt in materieel voor de Europese markt (foto: Cummins)

Twaalfde editie Precisiebeurs Op 28 en 29 november vindt voor de twaalfde keer de Precisiebeurs plaats. Net als voorheen wordt dit gratis toegankelijke evenement van het Mikrocentrum gehouden in het NH Conference Centre Koningshof in Veldhoven. Doelstelling is bestaande kennis en innovaties op het gebied van precisietechnologie via een expositie en een congres zichtbaar te maken voor bezoekers. Met een aanbod van ruim 250 exposanten verwacht het Mikrocentrum circa drieduizend doelgerichte bezoekers te trekken. De exposanten zijn specialistische bedrijven en kennisinstellingen uit met name Nederland, België en Duitsland. Het begeleidend congres telt ruim veertig lezingen op het gebied van onder meer meten, microbewerken, motion control en engineering. Helaas valt het evenement samen met SPS/IPC/Drives in Neurenberg. Dat betekent dat een aantal exposanten én bezoekers zal moeten kiezen en dat veel noviteiten en demonstratiemodellen niet aanwezig zullen zijn. Inl.: Mikrocentrum, tel.: (040) 296 99 22, www.precisiebeurs.nl

Kort Nieuws

 4ON Semiconductor, leverancier van energie-efficiënte hoogvermogen silicium elektronica, stapt mee in imec’s industrieel R&D programma voor GalliumNitride-op-silicium (GaN-op-Si). Nano-elektronica onderzoekscentrum imec en ON Semiconductor zullen samenwerken aan de ontwikkeling van de volgende generatie GaN-technologie. 4Stemmer Imaging, een grote Europese leverancier van visionproducten, -systemen en –advisering, heeft Iris Vision overgenomen. Met de overname is de Benelux in één klap een grote visionspeler rijker. Zowel Stemmer Imaging als Iris Vision verwachten dat de overname een flinke impuls aan vision in de Benelux zal geven. 4ANTS Technology & Consulting was in Swalmen letterlijk uit haar jasje gegroeid. Het bedrijf vond in Beesel (tussen Venlo en Roermond) een modern pand dat aan de verwachtingen, milieuwensen en ambities voldeed. Het nieuwe bezoekadres is Cruysbergstraat 9, 5954 BJ Beesel.

De Precisiebeurs is uitgegroeid tot een internationaal trefpunt voor preci-

4Technische handelsonderneming APH Techniek BV uit Wateringen heeft van Baayens en de Boer uit Monster de fittingen divisie overgenomen. Met deze overname versterkt APH Techniek haar assortiment met een uitgebreide groep gesmede hoge- en lagedruk fittingen met NPT en BSP draad. Alle activiteiten en voorraden van Baayens en de Boer zullen worden geïntegreerd in APH Techniek.

sietechnologie

NOVEMBER 2012

04-08_Nieuws.indd 7

AT AANDRIJFTECHNIEK

www.AT-aandrijftechniek.nl

7

05-11-12 12:27


Samenwerking B&R en Baumüller Technische componenten verkopen zonder kennis? Een iPhone bedienen kunnen de meeste mensen ook wel zonder handleiding, maar dat geldt niet voor de meeste technische componenten. Hierbij is in principe altijd kennis nodig en in de meeste gevallen ook een stukje advies. Technische componentenleveranciers zullen nooit achterover kunnen leunen met een bol. com-achtige site op de achtergrond draaiend terwijl het magazijn ‘dozen schuift’. Zij zullen in bijna alle gevallen een adviserende rol moeten vervullen om de klant te ondersteunen in het juiste gebruik van specifieke componenten. Toegegeven: het is mogelijk om componenten via een website te kopen zonder enige ondersteuning; slangen bijvoorbeeld, of koppelingen. Maar we weten ook dat meer dan 80 procent van de lekkages in pneumatische installaties samenhangt met een verkeerd gekozen slang of koppeling of het foutief aansluiten en/of gebruik hiervan. Wegen die paar euro’s minder bij de inkoop dan op tegen het perslucht- en winstverlies??dat gedurende de gehele levensduur optreedt? Kortom, het gaat niet alleen om advies bij de selectie van het juiste component, maar ook om de installatie/ montage, het onderhoud enzovoorts. En dat afgestemd op de markten (van de klant) die allang niet meer alleen Europa bestrijken. Worden technische componentleveranciers dan meer een soort ingenieursbureau – het andere uiterste? Waarschijnlijk niet. Het is zaak om de juiste balans te vinden; in dit geval tussen de hoeveelheid kennis die je kunt leveren en datgene wat de klant nodig heeft. Dat geldt voor de componenten zelf, maar bijvoorbeeld ook voor de logistieke aspecten. Klanten zullen steeds meer ‘voorraadloos’ willen werken hetgeen alleen mogelijk is wanneer de componentleverancier al tijdens de ontwikkelingsfase van een nieuwe machine betrokken is. Als ik aan dozen schuiven wil denken, is dat in het kader van het optimaliseren van de logistieke handelingen om klanten te ontzorgen; niet omdat we een app hebben waarmee klanten eenvoudig kunnen bestellen.

Baumüller en B&R hebben een samenwerkingscontract ondertekend. Met de samenwerking kunnen klanten profiteren van de competenties van beide systeemleveranciers. B&R zal in de toekomst het uitgebreide motorenportfolio van Baumüller benutten en motoren van de typen DSC, DSD en DS inzetten. Met de Baumüller motoren kan B&R het vermogensbereik van zijn motoren uitbreiden tot 140 kW. Volgens B&R-praeses Hans Wimmer zegt de samenwerking veel over de kwaliteit en prestaties van de Baumüller producten. Volgens Ralf Dietrich, directeur Baumüller, is het langlopende samenwerkingscontract voor beide ondernemingen een klassieke win-winsituatie.

Met het samenwerkingscontract vergroot B&R haar

Inl.: Baumüller Benelux, tel.: (076) 571 71 11, www.baumuller.nl B&R Industriële Automatisering, tel.: (076) 571 53 03, www.br-automation.com

portfolio voor motoren tot 100 kW (foto: B&R)

?

Thomas Pehrson Directeur Festo Nederland BV

ROVC vernieuwt cursus Elektrisch schakelen Onderwijsinstituut ROVC heeft de cursus Elektrisch schakelen in een nieuw jasje gestoken. De doelgroep heeft meer behoefte aan kennis van industriële installaties. Daarom bestaat het lesprogramma nu uit vier belangrijke onderdelen: basisstof voor elektrotechniek, draaistroommotoren, schakelen met relais en het opsporen van storingen. Hierdoor sluit de cursus optimaal aan op de dagelijkse praktijk van cursisten. De cursus is geactualiseerd aan de hand van de nieuwste technieken. Lesstof over gelijkstroommotoren is bijvoorbeeld vervangen door technieken op het gebied van draaistroommotoren, zoals softstarters en frequentieregelaars. De cursus is een uitkomst voor niet-elektrotechnici die in hun dagelijkse werkzaamheden in aanraking komen met elektrotechniek en elektrische schakeltechniek. Door het onderdeel huisinstallatie te laten vervallen heeft ROVC meer ruimte gecreëerd voor industriële installaties. Dit wordt nu in een aparte cursus aangeboden. Elektrisch schakelen is één van de eer-

Inl.: ROVC, tel.: (0318) 69 86 98, www.rovc.nl

8

04-08_Nieuws.indd 8

www.AT-aandrijftechniek.nl

ste cursussen van ROVC (foto: ROVC)

NOVEMBER 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

05-11-12 12:28


Als het om kettingen en transport gaat...

NIEUW!

Nestenschijven in gegoten of bewerkte uitvoering, ook in RVS en kunststof.

Gecalibreerde rondstaal ketting volgens DIN, verzinkt of RVS, uit voorraad leverbaar.

Slijtplaten voor o.a. bodembekleding, schrapertransporteurs, stortgoten, elevatorbakken en transportschroeven.

Elevatorbekers volgens DIN en tekening in staal, RVS of kunststof

Gesmede schraperketting in geharde uitvoering, diverse meenemervormen mogelijk.

®

Heko ketting • Slijtvaste geharde rondstaalketting in Mn-Cr-Ni staal. • Slijtvaste geharde kettingbeugels. • Eindloos kettingsysteem met HEKO TS-TSN kettingbeugels. • Kettingwielen in on- en vertande uitvoering. • Geha-onderhoudsvrije lagers.

Gootschraperketting en transportketting in diverse uitvoeringen, ook volgens uw tekening mogelijk.

GEHA B.V. Aandr.techn.’10

Kettingen- en mechanisch transport Grote Tocht 27, Westerspoor-Zuid Postbus 2150, 1500 GD Zaandam Tel.: (+31) 075-65 39 800. Fax: (+31) 075-67 02 456 E-mail: info@geha-zaandam.nl Website: www.geha-zaandam.nl

Engineered solutions by Holland Hydraulics

Samen kunnen we de productiviteit verhogen met het nieuwe VP120 stuurventiel. Flow sharing-technologie in mobiele applicaties levert een significante brandstofbesparing op tot 30%, waarbij het modulaire ontwerp bijdraagt aan flexibiliteit bij de installatie. Parker Hannifin introduceert een nieuw hydraulisch stuurventiel, ontwikkeld voor mobiele applicaties. Het nieuwe ventiel heeft, in vergelijking met een traditioneel ventiel, een meer geavanceerd en energie-efficiënt load-sensingsysteem. De VP120 is nieuw binnen het uitgebreide assortiment ventielen van Parker. Het ventiel

Meer weten? Scan de QR-code!

is gebaseerd op de modernste flow sharing-

NU OOK IN

technologie. Het is de oplossing voor het Dag en nacht hydraulische kracht!

optimaal verdelen van de pompopbrengst over de in gebruik zijnde functies.

Holland Hydraulics heeft in de wereld van de hydrauliek een goede reputatie en kan door een jarenlange kennis en ervaring élke opdracht tot in de perfectie uitvoeren.

WWW.HOLLAND-HYDRAULICS.NL BINNENHAVENSTRAAT 14 7553 GJ HENGELO F +31 (0)74 - 250 64 13

T +31 (0)74 - 291 78 48

INFO@HOLLAND-HYDRAULICS.NL

6175 Holland Hydraulics Adv.indd 1

www.parker.com

17-02-11 11:03

www.ontdekparker.nl


Nieuwe hoontechniek maakt motor zuiniger Gegeven de almaar stijgende brandstofprijzen is elke mogelijkheid tot besparing welkom. Een nieuwe productietechnologie voor de motoren moet de brandstof- en oliekosten omlaag brengen. De nieuwe techniek zorgt ervoor dat de verbrandingsmotoren 2-3 procent minder brandstof verbruiken en beduidend minder olie. Bovendien vervalt een productiestap.

W

rijving tussen zuigers en cilinderwanden heeft twee effecten: het vervormen van de cilindrische boring door het vastzetten van de cilinderkop (statische vervorming) en thermische uitzetting tijdens bedrijf. De thermische vervorming hangt af van de temperatuur en het type motor. De producenten kunnen de statische vervorming redelijk goed compenseren. De thermische vervorming levert meer problemen op.

Onderzoekers bij het Fraunhofer-Institut für Werkzeugmaschinen und Umformtechnik (IWU) in Chemnitz hebben dit probleem, samen met een auto- en een gereedschapsmachinefabrikant opgelost. Met een gereedschap dat zijn vorm kan aanpassen, kunnen ze zowel de statische als de thermische vervorming compenseren. De onderzoekers berekenen eerst, hoe een motorblok zal vervormen. Ze bepalen de

statische vervorming doordat ze er een cilinderkop opschroeven en nameten hoe de cilinderboring is vervormd. Bovendien simuleren ze de thermische vervorming bij een bedrijfstemperatuur van 90°C.Aan de hand van deze berekeningen verandert het hoongereedschap zijn vorm. Het vormt de boring tijdens het bewerken zodanig, dat deze bij een draaiende motor exact rond is. Zodoende kan de zuiger zonder al te veel wrijving in de cilinder bewegen. Om de vorm van het werktuig aan te passen, hebben de onderzoekers kleine piëzo-actoren ingebouwd in het werktuig, die een diameter nauwkeurig vergroten. Op deze manier kunnen ze naar believen afwijkingen in de te bewerken boring aanbrengen.

Het hoongereedschap kan zijn vorm aanpassen aan de cilinderstang (foto: Fraunhofer-IWU)

Inl.: Fraunhofer-Institut für Werkzeugmaschinen und Umformtechnik, tel.: (+49) 371 539 70, www.iwu.fraunhofer.de

MTU ontwikkelt nieuw type schonere motor Gezien de steeds scherpere emissie-eisen hebben diverse vrachtwagenfabrikanten gekeken naar een alternatief voor de dieselmotor. Er werd onder meer gekeken naar de HCCImotor, een soort kruising tussen diesel- en benzinemotor. Praktijktoepassing bleef tot nu toe uit, maar MTU in Friedrichshafen heeft nu een prototype klaar voor toepassing in vrachtauto’s.

H

et motorconcept is gebaseerd op het HCCI-principe ofwel Homogeneous Charge Compression Ignition. Bij dat principe wordt de zelfontbranding van een dieselmotor gecombineerd met de homogene mengselvorming van een benzinemotor. Daarmee bereikt men volgens de fabrikant een nagenoeg volledige verbranding. SRC en roetfilters zouden overbodig zijn.

10

10-11_Technisch nieuws.indd 10

Het probleem van HCCI is dat een brandstof nodig is die enerzijds gemakkelijk is te verstuiven, maar anderzijds moeilijk ontbrandt. Een tweede bezwaar is dat het explosieachtige karakter van de verbranding bij hogere belastingen resulteert in drukken die de motor niet meer aankan. Technici hebben nu een HCCI-motor ontwikkeld waarbij die bezwaren grotendeels worden ondervangen. Dat deed men door

www.AT-aandrijftechniek.nl

een brandstof te kiezen die bestaat uit een mengsel van benzine of ethanol en dieselolie. Het prototype van de HCCI-motor werkt met een homogene verbranding over het gehele lastbereik. De motor is gebaseerd op een 408 pk 10,5 liter zescilinder uit de MTU modelserie 1.600. De motor heeft gekoelde uitlaatgasrecirculatie, een tweetraps turbo met tussenkoeling, benzine/ ethanolinjectie in het inlaatspruitstuk en een lagere compressieverhouding. De verhouding ethanol-diesel varieert: Hoe hoger de toerentallen en het vermogen, des te minder diesel wordt geïnjecteerd.

Met de HCCI-motor is een rendement van maximaal 42 procent mogelijk zonder dure en omvangrijke SCR installatie (foto: MTU)

Inl.: MTU Benelux BV, tel.: (078) 639 57 77, www.mtu-online.com

NOVEMBER 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

05-11-12 12:29


Technisch nieuws

Robot helpt bij re-integratie Kunnen mensen met een dwarslaesie terugkeren in een beroep? De robotassistent Friend van het Institut für Automatisierungstechnik (IAT) aan de Universität Bremen maakt het mogelijk; met zijn ondersteuning kunnen mensen met een handicap, die ten gevolge van een ongeval of ziekte verlamd zijn, in het beroepsleven terugkeren. Friend (Functional Robot arm with user-frIENdly interface for Disabled people) kan ook bepaalde activiteiten in het dagelijks leven overnemen, zoals het inschenken van een drankje of het bereiden van een maaltijd.

I

n het modelproject ‘ReIntegraRob’ werkt een aan armen en benen verlamde vrouw samen met Friend in de Staats- und Universitätsbibliothek Bremen (SuUB). Met

behulp van de robot verzorgt Lena Kredel de omzetting van de conventionele kaartencatalogus naar het machinaal leesbare systeem voor de online catalogus. Friend

pakt de boeken van de boekenwagen en legt ze op een geschikte staander. Na het catalogiseren doet hij de boeken dicht en legt ze weer terug. Het catalogiseren en de invoering van data gebeurt door spraakherkenning. Tot nog toe leek een beroepsrevalidatie voor mensen met een hoge dwarslaesie of andere zware handicap door de hoge begeleidingskosten nagenoeg onmogelijk. In het project ‘ReIntegraRob’ willen de onderzoekers het tegendeel bewijzen. In een ideale situatie kan de gebruiker van Friend na een eerste integratie- en oriënteringsfase zelfstandig worden ingezet op een werkplek, zonder dat een persoonlijke begeleider nodig is.

Lena Kredel is dolblij met Friend: ze kan met haar mogelijkheden eindelijk wat zinvols voor de maatschappij betekenen (foto: Universität Bremen)

Inl.: Universität Bremen, tel.: (+49) 421 218 624 69, www.iat.uni-bremen.de

Draadloze autonome sensoren Een consortium van onderzoeksinstituten en ondernemingen onder leiding van Festo heeft autonoom werkende componenten en systemen voor de fabricage- en procesautomatisering van de toekomst ontwikkeld. De resultaten van het samenwerkingsproject MIKOA werden half oktober gepresenteerd.

‘M

IKOA’ staat voor ‘Miniaturisierte energieautarke Komponenten mit verlässlicher drahtloser Kommunikation für die Automatisierungstechnik’. Het project houdt zich bezig met de ontwikkeling van autonoom werkende sensormodulen, die als sleutelcomponenten voor de omzetting van draadloos communicerende producten in de automatiseringstechniek dienen. Doel van het project was de miniaturisering van de functionele systemen en de ontwikkeling van een storingsvrije en betrouwbaar werkende draadloze communicatie op basis van nieuwe ver-

NOVEMBER 2012

10-11_Technisch nieuws.indd 11

bindingstechnieken. Minimale afmetingen zijn een eis voor een invoering op de markt op een later tijdstip en vormen ook de belangrijkste uitdaging voor het omzetten in de serieproductie. De sensoren, die zonder energietoevoer van buitenaf werken, worden gebruikt voor de besturing van processen of voor de diagnose van installaties in de productie. Behalve aan autonome energievoorziening werd gewerkt aan optimale sensortechnologie en storingsvrije en in ‘real time’ werkende draadloze communicatie. Optimale afstemming van het energieverbruik aan de ene kant en de energieop-

AT AANDRIJFTECHNIEK

wekking met geschikte omvormers aan de andere kant bleek echter het nodige ontwikkelingswerk te kosten. De nu ontwikkelde onderhoudsvrije sensoren zouden op verschillende plaatsen in het proces verbruiksdata kunnen vaststellen. Met de resultaten van het project wordt het dus mogelijk om een gedifferentieerd beeld van het energieverbruik te krijgen. Op basis van deze informatie zouden dan methoden voor de verbetering van de energie-efficiëntie kunnen worden opgezet. Inl.: Festo BV, tel.: (015) 251 88 90, www.festo.nl Door het gebruik van draadloos communicerende componenten stijgt de flexibiliteit van de productie (foto: Helmut-Schmidt-Universität, Universität der Bundeswehr)

www.AT-aandrijftechniek.nl

11

05-11-12 12:29


Eerste editie van IA&D goed ontvangen [tekst] Ad Spijkers [foto’s] Benny Gudde

Het nieuwe event Industrial Automation & Drives is aangeslagen bij bezoekers. Het event richtte zich met name op engineers, en die groep was ook goed vertegenwoordigd. Industrial Automation & Drives werd gehouden in het kader van de Industriële Week gelijktijdig met Industrial Processing en Macropak. De eerste editie kreeg volgens beursorganisator VNU Exhibitions een 7.0 als bezoekerswaardering. De volgende editie staat gepland voor 7 tot en met 10 oktober 2014. Het vakgebied aandrijftechniek bestrijkt een zeer breed gebied, van milliwatt tot megawatt, en dat bleek ook uit het expositieprogramma. Deze dikke as was dé blikvanger op de stand van Elsto

V

olgens VNU Exhibitions Europe zijn de doelstellingen voor de eerste editie gehaald. Projectmanager Martijn Beckers: “We wilden een event neerzetten met een sterke kenniscomponent, beleving, innovaties en demonstraties. We hebben samen met de Feda een jaar aan het nieuwe concept gewerkt. We zijn blij met het waarderingscijfer 7.0. We hebben de juiste snaar geraakt en kijken terug op een geslaagd

event. Maar we zijn er nog niet en moeten de komende jaren hard werken om door te pakken. Met Industrial Automation & Drives is een eerste stap gezet in de goede richting. Met alle partners zullen we de komende tijd het event evalueren.”

Bezoekers De vorige editie van de Industriële Week trok 23.000 bezoekers. VNU Exhibitions

gaf dit keer geen cijfers op voor de totale beurs, wel voor de afzonderlijke onderdelen daarvan. Industrial Automation & Drives wist 12.770 bezoekers aan zich te binden. Meer dan de helft (55%) gaf aan beslissingsbevoegd te zijn en een op de vijf bezoekers stelde te adviseren bij aankoopbeslissingen. Het event is het meest bezocht door engineers (20%), op de voet gevolgd door de functiegroep directie en management. Het bezoekersaantal op Industrial Processing is uitgekomen op 11.538. De belangstelling ging vooral uit naar Proces Equipment (56%), Proces Engineering (42%) en Apparatenbouw (33%). Macropak trok 13.736 bezoekers, die vooral geïnteresseerd waren in verpakkingsmachines en -lijnen (64%), verpakkingsontwerpen, verpakkingsaccessoires en -materialen (60%) en RFID, etiketteren, bedrukken en coderen en identificeren (36%).

Jong geleerd… Opvallendste bezoekers op de eerste beursdag waren kinderen uit groep 8. Sinds een aantal jaren is de OBS Montessori Meester Verwers uit Zoetermeer bewust bezig met het vak techniek. Dus organiseerde de school op initiatief van ing. Marjolein de Wit-Blok een bezoek aan de Industriële Week. De freelance journaliste voor onder andere Aandrijftechniek (afge-

Engineers waren goed vertegenwoordigd studeerd als werktuigbouwkundige aan (toen nog) TH Rijswijk) is zelf moeder van twee kinderen. Bosch Rexroth, Control Techniques, PompenNL Plein en Festo waren bereid om vier groepen van tien kinderen een speciaal verhaal van een kwartier te vertellen over techniek. Op de volgende pagina’s vindt u een foto-impressie van Industrial Automation & Drives. Inl.: VNU Exhibitions, tel.: (030) 295 27 00, www.vnuexhibitions.com

12

www.AT-aandrijftechniek.nl

12-13-14-15-16_Fotoreportage Industruele week.indd 12

NOVEMBER 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

05-11-12 12:32


VAKBEURS Industriële Week

De jeugd heeft zeker interesse voor techniek; leerlingen uit groep 8 van de Meester Verwers school in Zoetermeer op het PompenNL plein (foto: Wouter Leusink, Bosch Rexroth)

Op de eerste beursdag waren weer de nodige studenten aanwezig. ‘De sterkste veiligheidsschakelaar ooit geproduceerd’. Redacteur Jeroen Aalberts probeert

Hier geeft Lena De Wachter van Hansen Transmissions uitleg aan

even of dat echt zo is. De deur ging in elk geval niet open (foto: Ad Spijkers)

een groep studenten uit eigen land (foto: Ad Spijkers)

Eerder dit jaar introduceerde Bege Aandrijftechniek de MIG flensencoder van Ströter. In de Innovatiestraat werd de encoder getoond, ingebouwd in een motorreductor (foto: Ad Spijkers)

Op dinsdag en woensdag werden in het Energy Saving theater forumdiscussies gehouden rond het thema ‘Wat is de beste aandrijving voor uw toepassing?’ Zoals viel te verwachten preekten de deelnemers vooral voor eigen kerk en parochie en werd de pneumatiek te gemakkelijk bekritiseerd. Waarom wordt het dan nog zoveel toegepast? Er is ondanks enkele beperkingen nog steeds een goede markt voor. En geen enkele techniek is volmaakt. Van De nieuwe roestvast stalen HD koppelbare kast van Rittal, speciaal

links naar rechts op de foto Harro Janssen (Festo, pneumatiek), Thom van Os (Apex Dyna-

ontwikkeld voor de voedingsindustrie. Scharnieren zitten aan de

mics, mechanisch), Eric van den Broek (Lenze, elektromechanisch), Hans Langerak (Bosch

binnenkant en gladde sluitingen aan de voorzijde. Het doorzichtige

Rexroth, hydrauliek), Arjen Bakker (Control Techniques, elektrisch) en Martin van Zaalen

scherm met beschermingsgraad IP69 is in Nederland ontwikkeld

(Link Magazine, discussieleider)

NOVEMBER 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

12-13-14-15-16_Fotoreportage Industruele week.indd 13

www.AT-aandrijftechniek.nl

13

05-11-12 12:32


De PLC NJ501-1500 PLC van Omron, ontworpen ĂŠn gefabriceerd in Nederland

Het Logistiek Centrum Woensdrecht is verantwoordelijk voor het onderhoud en het materi-

Electro Abi ontwikkelde in eigen huis het modulaire Abiflexx robot-

aalbeheer bij de Koninklijke Luchtmacht. Hier een Pratt & Whitney F100-PW220E straalmotor-

programma; met de drieassige Delta-robot kunnen snelle, nauwkeu-

aandrijving van de F16

rige bewegingen gerealiseerd worden

De veiligheidslichtschermen van Vierpool kunnen zowel met de hand als ook op afstand via het internet ingeregeld worden

Festo trekt op beurzen altijd veel belangstelling. Deze op afstand bedienbare scherm is door Festo Nederland speciaal ontwikkeld voor

Een mooie demo-opstelling van Lenze waarin onder meer de nieuwste producten van dit

de Industrial Automation & Drives

bedrijf zijn opgenomen

14

www.AT-aandrijftechniek.nl

12-13-14-15-16_Fotoreportage Industruele week.indd 14

NOVEMBER 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

05-11-12 12:34


VAKBEURS Industriële Week

De nieuwste Unidrive in een driedimensionale puzzelkubus; de we-

De nieuwe schermen van Proface zijn nu ook geschikt voor ééngatsmontage van 22 mm; han-

reldwijde introductie zal op de SPS in Neurenberg zijn

dig als je een bestaande drukknop wilt vervangen door een panel

Een fraaie presentatie trekt altijd bezoekers zoals deze compositie van Festo cilinders

Nord viel op door met haar stand niet op de ‘Drives’ maar op de Ma-

bewijst

cropak te gaan staan

Elektrische auto’s hebben de toekomst. Elsto test samen met Bonfiglioli

Meer dan de helft van de bijna 13.000 bezoekers van de Industrial Automation & Drives gaf aan be-

een elektrische wielaandrijving voor toepassing in de agrarische sector

slissingsbevoegd te zijn en een op de vijf bezoekers stelde te adviseren bij aankoopbeslissingen

NOVEMBER 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

12-13-14-15-16_Fotoreportage Industruele week.indd 15

www.AT-aandrijftechniek.nl

15

05-11-12 12:34


Op de Macropak waren ook mooie voorbeelden van vergaande automatisering te zien, zoals deze robot van Yaskawa voor de handVan der Graaf uit Vollenhove is hoofdzakelijk bekend als leverancier van trommelmotoren

ling van zakken potgrond

Een F16 op de binnenplaats tussen de Jaarbeurshallen. Een opengewerkte motor van dit vliegtuig was op de stand van het Logistiek Centrum Woensdrecht te zien

Vreemde vogels reden rond op beurs, of die machines zo energetisch efficiënt en gebruiks- en onderhoudsvriendelijk waren…

Hansan ontwikkelde samen met Control Techniques deze elektrisch hydraulische overslagSteeds meer aandacht voor onderhoud en reparatie van aandrijvin-

machine. De ‘emissieloze’ machine is veel stiller dan de dieseluitvoering terwijl de presta-

gen zoals hier op de stand van Bosch Rexroth

ties en bediening hetzelfde zijn

16

www.AT-aandrijftechniek.nl

12-13-14-15-16_Fotoreportage Industruele week.indd 16

NOVEMBER 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

05-11-12 12:35


krachtige beweging Brevini Fluid Power brengt u verder Brevini Fluid Power is hĂŠt sterke merk als het gaat om betrouwbare hydraulische systemen. Of het nu gaat om losse componenten, complete custom made hydraulische systemen of turnkey projecten, onze innovatieve producten garanderen dat u in beweging blijft.

Wereldwijd hebben onze producten in diverse sectoren hun sporen verdiend. Wij bieden de complete productrange voor elk hydraulisch systeem en zien het oplossen van uw problemen op het gebied van hydraulica als onze grootste uitdaging. Met onze eigen testfaciliteiten en onderdelenmagazijn in Nederland is de aftersales bovendien sterk ondersteund.

Brevini Fluid Power Benelux B.V. RĂśntgenweg 24 2408 AB Alphen aan den Rijn T +31 (0)172 47 08 70 bfp.benelux@brevini.com www.brevini.nl

SAMHYDRA0167_120504_adv_230x300_10.2-9.2_aandrijftechniek2012_f.indd 1

04-05-12 17:13


Trends in de encodermarkt [tekst] Wil Wijnands

Voor het meten van de snelheid of positie van een aandrijving gebruiken we resolvers of encoders. De gebruikers stellen steeds meer eisen aan deze meetsystemen: enerzijds wegens hogere productiesnelheden en hogere nauwkeurigheden, anderzijds door wettelijke normen waaraan moet worden voldaan. Voor een overzicht van de trends in encoders heeft Aandrijftechniek haar licht opgestoken bij enkele producenten en leveranciers, aangevuld met informatie die beschikbaar is op het internet. Encoders worden toegepast in alle takken van de industrie, zoals bijvoorbeeld in verpakkingsmachines (foto: Sick)

Voorbeeld van een multiturn inductieve, absoluut encoder. 足Duidelijk is het 足codepatroon op de printplaat 足zichtbaar (foto: 足Heidenhain)

18

18-19-20-21_Encoders.indd 18

I

n dit artikel beschouwen we vooral de trends rond incrementele en absolute encoders. Beide werken tegenwoordig hoofdzakelijk optisch. Incrementele encoders zijn vooral nuttig voor snelheidsregeling, terwijl de absolute encoder vooral zijn diensten bewijst in positioneeraandrijvingen. De kaderstukken geven een korte uitleg van de diverse encoders.

www.AT-aandrijftechniek.nl

Trend 1: inductieve encoders Toch dient eerst te worden gewezen op een ander fenomeen. Tegenover de relatief goedkope resolver stonden de duurdere incrementele en veel duurdere optische encoders. Om dat gat te dichten, is de inductieve impulsgever op de markt gebracht, een impulsgever die werkt met een principe dat lijkt op dat van de resolver. Hij heeft echter een veel hogere resolutie (circa 19 bit) dan de resolver, terwijl de kostprijs volgens Fabian Eggink, accountmanager Automation van Heidenhain Nederland, vergelijkbaar is of slechts iets hoger. Als er een technische keuze gemaakt moet worden tussen een resolver en een inductieve encoder prijst Heidenhain dan ook de inductieve encoder aan. Volgens Eggink heeft Heidenhain het principe nu volledig onder controle en breidt men het aanbod steeds meer uit naar allerlei toepassingen. Als voorbeeld noemt hij de robotica, omdat een robotarm relatief weinig nauwkeurige specifi-

caties vraagt - het gaat in dit geval niet om micrometers - maar wel goede snelheidsloops, gezien het snel draaien en snel bewegen. Bovendien is het systeem slijtagevrij door de contactloze werking. De inductieve encoder bestaat nu circa tien jaar en nu komen de vragen en aantallen

Encoder zal resolver vervangen voor dit type encoder. Bovendien zijn ze nu beschikbaar met eigen lagering in een behuizing van de optische encoders, waardoor ze gemakkelijker te monteren zijn. De verwachting is dan ook, dat de inductieve encoder steeds meer de resolver zal vervangen.

Trend 2: magnetische chipencoder Als je rotatie kunt meten met een Hall-effect sensor, is het misschien wel mogelijk om op basis daarvan een inductieve encoder met slechts een eenvoudige roterende

NOVEMBER 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

05-11-12 16:45


TECHNIEK Sensoren

magneet te maken. Dat is Renishaw, producent van encoders voor de machinebouw, maar ook het Duitse Megatron Elektronik gelukt. Volgens Ad Hengeveld van Adparts, de vertegenwoordiging van Megatron Elektronik, was de eerste gedachte kennelijk om

Prijzen van encoders fors gezakt iets te maken wat potentiometers kon vervangen. Maar uiteindelijk is er een lowcost encoder ontstaan met een resolutie van 12 bit waarmee je een hoekverdraaiing kunt meten. Prijsindicatie: rond de dertig euro. Hengeveld ziet potmeters en magnetische chipencoders steeds meer in elkaar overgaan. Groot voordeel is bovendien dat het systeem volledig contactloos werkt en makkelijk te monteren is.

te houden. Met behulp van een programma kan hij de gewenste resolutie instellen, of dat nu 512 pulsen is of 65536 pulsen. De incrementele encoder is vooral van belang voor snelheidsregeling van de motor. Deze levert een pulstrein die prima te gebruiken is door bijvoorbeeld een PLC. Een absolute encoder is in eerste instantie bedoeld voor terugkoppeling van de positie. Die encoder heeft het voordeel dat direct bij inschakeling de juiste positie beschikbaar is. Een nulpositie instellen op de machine is niet meer nodig. De absolute encoder produceert echter veel data en die moet worden verwerkt door je regelsysteem. Zeker als het om hogere toerentallen gaat, vormt dat een probleem voor snelheidsregeling. Ook Hengeveld ziet een duidelijke verschuiving in de markt naar absolute encoders. Maar ook hij verwacht, dat de incrementele encoder op zich niet zal verdwij-

De magnetische chipencoder bestaat uit een chip met een daarbo-

4

ven draaiende magneet (foto: Renishaw)

Trend 3: universele encoder Feitelijk kunnen we zeggen dat de absolute encoder steeds meer zal worden toegepast in plaats van de incrementele encoder. Dat komt enerzijds door de snellere productiemethoden en de grotere aantallen die worden geproduceerd, die hebben geleid tot een aanzienlijke prijsverlaging. Ten opzichte van zo’n tien jaar gelden is de prijs gehalveerd. Ook de prijs van de incrementele encoder is in die periode omlaag gegaan, maar met ‘slechts’ een derde. Het gevolg is dat de kostprijs van beide typen naar elkaar toegroeit, waardoor de gebruiker sneller zal beslissen voor een absolute encoder als dat voor zijn toepassing handig is. Volgens de specialisten zal een totale vervanging van incrementeel door absoluut echter niet aan de orde zijn. Dat blijkt ook bij Sick, dat voor ruwe bedrijfsomstandigheden onlangs een encoder introduceerde waarin de glazen codeschijf is vervangen door een robuuste metalen (nikkel) schijf met behoud van de hoge resolutie van 65536 lijnen. Volgens Tim Bernardus, encoderspecialist bij het bedrijf, is er een neventrend voor de incrementele encoder, en dat is de programmeerbaarheid. Daarmee behoeft de gebruiker minder verschillende encoders met een bepaalde resolutie op voorraad

NOVEMBER 2012

18-19-20-21_Encoders.indd 19

AT AANDRIJFTECHNIEK

Resolvers en encoders De goedkoopste, maar minst nauwkeurige opnemer is de resolver. Deze levert meestal slechts één signaalperiode per omwenteling van de motor. Uit dit signaal is de absolute positie van de rotor gedurende die omwenteling te bepalen. De elektronische interpolatie blijft beperkt en dus is de resolutie laag. De nauwkeurigheid kan worden verhoogd door meer polen toe te passen (tot zelfs 128 polen), maar het is niet ideaal. Met behulp van een Resolver-to-Digital (RD) omzetter wordt het sinus/cosinus signaal omgezet in een 10 tot 16 bit signaal dat door de regelelektronica kan worden verwerkt. De inductieve encoder bestaat uit twee langs elkaar draaiende printplaten, die allebei voorzien zijn van een bepaalde verdeling. De positiewaarde wordt als absolute waarde doorgegeven. Via een verdeling met 32 respectievelijk 16 signaalperioden (Heidenhain) per motoromwenteling wordt al een hogere resolutie dan bij resolvers verkregen. Standaard is 12 bit (4.096 eenduidige omwentelingen), maar door middel van een multiturneenheid is die resolutie verder te verhogen. In de snelheidsloops worden minder rimpels en ruis veroorzaakt dan bij de resolver. Een nog goedkopere oplossing dan de inductieve encoder is de magnetische encoderchip van Renishaw. Hierbij wordt contactloos met behulp van een magneet een incrementeel, absoluut, lineair (voor potmeters), tachogenerator of sinusvormig uitgangssignaal gecreëerd met een resolutie van 12 bit en een programmeerbare nulpositie. Identiek is de Hall-effect chip EcoTurn van Megatron Elektronik. Met deze encoder kan een 10 bit of 12 bit resolutie worden verkregen, eveneens in de fabriek programmeerbaar voor het gewenste uitgangssignaal. De huidige incrementele encoder werkt optisch, met een schijf waarop een verdeling in streepjes is aangebracht, één spoor. Hoe fijn de verdeling, hoe hoger de resolutie. Het uitgangssignaal is veelal een TTL (hoog/laag) signaal, maar ook is een sinusvormig signaal mogelijk. Feitelijk komt de verwerking neer op het tellen van pulsen. Elektronisch kan daar een interpolatie op worden losgelaten, waardoor de resolutie nog hoger wordt. Omdat er verder geen andere kenmerken zijn, kan alleen de positie in één omwenteling worden gemeten. Een absolute positie is daarmee niet te bepalen bij opstarten van het systeem. Wil men tijdens bedrijf de exacte positie weten, dan zal eerst een nulpunt moeten worden ingesteld. Een absolute encoder werkt ook optisch en heeft een gecodeerde (Gray) schijf, waarop meerdere sporen zijn aangebracht. De verdeling leveren vaak 512 of 2.048 signaalperioden per omwenteling, waarbij elke signaalperiode elektronisch nog een keer met 12 of 14 bit geïnterpoleerd wordt. Bij optische impulsgevers in multiturnuitvoering kan de absolute positie binnen een range van 4.096 omwentelingen exact worden bepaald. De absolute impulsgever is de standaard voor toepassingen waarbij hoge eisen aan de nauwkeurigheid van positioneren worden gesteld.

www.AT-aandrijftechniek.nl

19

05-11-12 16:45


nen. “Incrementele encoders blijven nog best interessant, omdat ze ook in prijs zijn gedaald. Wil je hoogdynamisch werken, dan pak je een incrementele encoder omdat je slechts één spoor hoeft te verwerken. Regeltechnisch is dat ook eenvoudiger te doen met een goedkopere regelaar. Met een absolute encoder heb je veel meer rekencapaciteit nodig omdat je meerdere sporen moet verwerken. Die regelaar wordt dus ook weer wat duurder. En aangezien tegenwoordig elke euro telt, zal er altijd een markt blijven voor een incrementele encoder.”

Programmeerbaar betekent minder voorraad Lastiger is het voor toepassingen die én dynamisch moeten werken én nauwkeurig, zoals in de theaterbouw of in automatische machines waarbij langere trajecten sneller moeten worden afgelegd dan bij

20

18-19-20-21_Encoders.indd 20

positionering. De oplossing is de universele encoder, een absolute encoder met een extra incrementeel spoor. Veel extra kosten zijn daarmee niet gemoeid, omdat op de codeschijf slechts één extra spoor parallel aan de graycode wordt geëtst. Eggink: “Met dergelijke encoders heb je de voordelen van de twee typen. Bij opstarten van de machine weet je exact waar je bent omdat je werkt met het absolute spoor van de encoder, en zodra je met een hogere snelheid moet werken schakel je over op het gebruik van het incrementele spoor. Ga je met die hoge snelheid alle data van de positieregelkring in je regelaar duwen, dan bestaat de kans dat de regelelektronica dat niet meer kan volgen. Dat is te vermijden door gewoon streepjes te tellen. Dat geeft een bepaalde frequentie en klaar ben je.” Een nevenvoordeel is dat beide signalen kunnen worden gebruikt om te controleren of de encoder nog correct werkt. Door de beperkt hogere prijs van een dergelijke ‘universele’ encoder zal het waarschijnlijk zijn dat steeds vaker voor dat type wordt

www.AT-aandrijftechniek.nl

gekozen. Overigens brengen producenten standaard dat extra spoor aan, zodat men toch gewoon praat over een absolute encoder.

Trend 4: veiligheidsencoder

Incrementele encoder van Sick

Dé trend vandaag de dag is echter veiligheid in allerlei machinesystemen. Sick werkt aan een compleet pakket veiligheidsencoders voor machineveiligheid die voldoen aan SIL3 (zie kader). De vraag is of dergelijke encoders overal nodig zijn. SIL3 is een hoge veiligheidsgraad waar in veel gevallen niet aan behoeft te worden voldaan. Een SIL3 veiligheidsencoder is voorzien van redundant aangebrachte componenten om absoluut zeker te zijn, dat het apparaat goed werkt. Die dubbele uitvoering maakt het apparaat duurder. SIL3 zal in de meeste gevallen alleen in de procesindustrie en bij zeer gevaarlijke machines worden toegepast. Volgens Maarten Braadbaart van Sick, zal wel altijd moeten worden voldaan aan de gestelde functionele veiligheidseisen. Als dat SIL3

NOVEMBER 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

05-11-12 16:45


TECHNIEK Sensoren

is, dan is toepassing van een encoder die daaraan voldoet noodzakelijk of er zal met dubbele assen en twee encoders moeten worden gewerkt, uiteraard gecontroleerd door de benodigde veiligheidsbesturing.

Encoders vergen aangepast bussysteem Heidenhain heeft geen SIL3 gecertificeerde encoder in het programma, maar Eggink is er van overtuigd dat, als hij nodig is, een dergelijke encoder snel beschikbaar zal zijn. Een SIL2 gecertificeerde encoder is volgens hem in 99 procent van de gevallen voldoende. Alle Heidenhain encoders gebruiken de Endat interface, waarmee allerlei datagegevens, inclusief alarmen en diagnostische mogelijkheden zijn afgedekt. Aansluiting op een veiligheidsbesturing is voldoende om een SIL2 situatie te scheppen. Hengeveld werkt in dezelfde richting. De standaard encoders die hij levert, sluit ook hij aan op een veiligheidsbesturing en verkrijgt daarvoor de benodigde certificaten van TÜV. Daarmee kan hij voldoen aan alle veiligheidseisen, maar tegen veel lagere kosten. Overigens heeft Hengeveld wel SIL3 encoders in het programma.

Interfacing In industriële automatisering is het gebruik van veldbussen gemeengoed geworden. Voor encoders, en zeker de absolute encoders, is vanwege de hoge datas n e l h e i d e e n d a a ro p a a n g e p a s t bussysteem nodig. Sick ziet vooral het gebruik van ethernet toenemen, zoals de EtherCAT variant. Het bedrijf werkt momenteel aan het vergroten van zijn programma met nieuwe ethernet-encoders die geschikt zijn voor de meeste protocol-

Speciale encoder voor bruggen die voldoet aan de vereiste veilig-

Een SIL3 encoder bouwt wegens de redun-

heidseisen (foto: Adparts)

dantie altijd groter (foto: Adparts)

len. Men ziet daarbij een andere trend optreden, namelijk naar ‘advanced diagnostic’ functionaliteit. Een groot voordeel is dan configuratie en diagnostische mogelijkheden op afstand van de encoder en een eenvoudige integratie in bestaande netwerken. Heidenhain gebruikt, zoals eerder aangegeven, Endat. Anderen werken met SSI of Hiperface, een veldbus voor encoders die ooit is opgezet door Stegmann, een producent die is overgenomen door Sick. Hiperface is eveneens een gerespecteerde veldbus voor encoders. Relatief nieuw is nu Drive Cliq van Siemens, een communicatiemedium voor real-time overdracht van closed loop besturingsdata voor Sinamic aandrijfcomponenten. Drive Cliq is een open aandrijvingsinterface, beschikbaar voor alle producenten van encoders, voor het koppelen van encoders in motoren en directe meetsystemen.

www.renishaw.nl Sick BV, tel.: (030) 229 25 44, www.sick.nl Siemens Nederland NV, tel.: (070) 333 33 33, www.siemens.nl

SIL

Inl.: Adparts BV, tel.: (0316) 29 49 00, www.adparts.nl Heidenhain Nederland BV, tel.: (0318) 58 18 00, www.heidenhain.nl Renishaw BV, tel.: (076) 543 11 00,

Verwerking van data van de signalen uit een absolute encoder met daarnaast een incrementeel spoor (afbeelding

SIL staat voor Safety Integrity Level en is onderdeel van de norm IEC 61508 (algemene norm voor functionele veiligheid van elektrische, elektronische en elektronisch programmeerbare veiligheid gerelateerde systemen) en daaruit afgeleide normen. Doel van deze indeling is het verkrijgen van een betrouwbare en daardoor veilige procesveiligheid. Bij deze indeling (SIL classificatie) wordt gekeken wat de directe gevolgen zijn voor medewerkers en wat de kans hierop is (frequentie). SIL is opgedeeld in vier klassen: • SIL1: bescherming van ondergeschikte (onroerende) goederen en productie. • SIL2: bescherming van belangrijke (onroerende) goederen en productie. Mogelijke kans op verwonding van werknemers. • SIL3: bescherming van werknemers en gemeenschap. • SIL4: bescherming tegen een catastrofale impact op de gemeenschap. De betekenis hiervan is dat voor SILklassen speciale apparatuur (hardware en software) nodig is om de benodigde beschikbaarheid te kunnen garanderen. Vanaf SIL-klasse 2 is het vaak al nodig de apparatuur redundant (meervoudig) uit te voeren. Een systeem voldoet pas aan een SIL-klasse als alle onderdelen van het systeem aan die klasse voldoen. (Bron: Wikipedia)

Heidenhain)

NOVEMBER 2012

18-19-20-21_Encoders.indd 21

AT AANDRIJFTECHNIEK

www.AT-aandrijftechniek.nl

21

05-11-12 16:46


Turck consolideert omzet maar verwacht weer groei [tekst] Benny Gudde [foto’s] Hans Turck GmbH & Co. KG, Mülheim an der Ruhr

Jaarlijks organiseert Turck voorafgaand aan de SPS/IPC/Drives een internationale persconferentie. Begin oktober werd in Essen (D), vlakbij thuisbasis Mülheim an der Ruhr, de bedrijfsresultaten van de sensorfabrikant toegelicht. In tegenstelling tot de verwachting van vorig jaar wordt, door de tegenvallende economie, dit jaar geen omzetgroei verwacht. De vooruitzichten voor 2013 zijn wel positief doordat de verschillende samenwerkingsverbanden en het betreden van nieuwe marktsegmenten vruchten beginnen af te werpen.

Christian Wolf: “De verwachte groei van 5 procent voor dit jaar was helaas niet realiseerbaar”

T

urck verwacht voor 2012 een geconsolideerde totaalomzet van 430 miljoen euro terwijl in Duitsland nog wel een lichte stijging van 2 procent wordt verwacht. Een omzetstijging wereldwijd zit er volgens algemeen directeur Christian Wolf, door onder meer de kwakkelende economie, dit jaar niet meer in. In een minder sterke peri-

Grote groeicijfers China voorbij ode is het volgens hem belangrijk om medewerkers te behouden: “Om weer te kunnen groeien heb je de juiste mensen nodig.” Verschillende werknemers in Duitsland zijn daarom in flexibele werktijden gaan werken of maken gebruik van tijdelijke arbeidstijdverkorting. Ook is de samenwerking met universiteiten en hogescholen uitgebreid om de instroom van goede technici voor de toekomst te waarborgen. Het aantal mede-

22

22-23_Ontwikkelingen Turck.indd 22

www.AT-aandrijftechniek.nl

werkers wereldwijd is dit jaar overigens wel gestegen met tweehonderd tot 3.200, de helft daarvan in de Duitse plaatsen Beierfeld, Halver en Mülheim. Voor 2013 wordt een omzetgroei van 5 procent verwacht, deze prognose is uiteraard wel afhankelijk van de economische ontwikkeling de komende maanden in enkele zuidelijke landen van de eurozone. Enkele grote projecten zitten overigens al in de pijplijn zodat een omzet van 450 miljoen euro in 2013 volgens Wolf zeker haalbaar moet zijn.

Groei naar regio Vreemd genoeg blijft wereldwijd gezien de groei in China met -8 procent verrassend achter; sinds 1994 heeft Turck hier niet meer zulke slechte cijfers gezien. Volgens Wolf kunnen de bomen ook in China niet tot in de hemel blijven groeien, de tijd van grote groeicijfers in dit land is definitief voorbij. De markt daar is inmiddels goed bezet, de

lokale concurrentie is groot en de loonkosten zijn de laatste jaren sterk gestegen. Ook zijn enkele industrietakken die enkele jaren geleden nog voor grote groeicijfers zorgden, zoals de metaalindustrie, over de top heen. De industrie voor windenergie is volgens Wolf zelfs helemaal ingestort. De krimpcijfers van 8 procent in Oost-Europa geven een vertekend beeld, deze landen doen het juist goed. Echter in Rusland, waarin de laatste jaren de omzet verdrievoudigd was, lopen op dit moment grote projecten af die de resultaten beïnvloeden. Voor de rest van de wereld zijn de groeicijfers positief, zeker in Afrika en Azië met landen zoals India. Toppers in West-Europa zijn Frankrijk en Engeland met respectievelijk 18 en 22 procent groei.

Investeringen in nieuwe technologieën Sinds vorig jaar werkt Turck intensief samen met de firma Deister Electronic op

NOVEMBER 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

05-11-12 12:38


TECHNIEK Sensoren

het gebied van UHF-RFID. Deze samenwerking maakt het de familiebedrijf uit Mülheim mogelijk om de UHF-technology van Deister verder te ontwikkelen in automatiseringstechniek. Volgens Wolf is dit een van de belangrijkste beslissingen die Turck de laatste jaren heeft genomen. Met het binnenhalen van de nieuwe technologieën is het nu ook mogelijk om andere marktsegmenten te betreden en zo ook conjunctuuronafhankelijk te groeien. Enkele nieuwe grote projecten met de

aan de zwarte kleur met gele ring. Turck introduceert ook een eerste serie volledig zelfstandig werkende draadloze radiosensoren voor industriële toepassingen. Deze sensoren uit de Q45-serie zijn ontwikkeld door optiekpartner Banner Engineering voor onder meer het detecteren van objecten, positieherkenning en andere automatiseringsopgaven; maar ook voor toepassingen in de mobiele sector. Op SPS/PLC/Drives in Neurenberg zal Turck weer de nodige nieuwe producten presenteren. Enkele noviteiten vindt u onderstaand.

Conjunctuur-

van Turck is ideaal voor korteslag cilinders en pneumatische spanners

Inductieve lineaire positiesensor

onafhankelijk groeien nieuwe UHF-techniek zijn het herkennen van pallets in grote logistiekcentra voor de firma Witron en de productie van autoonderdelen voor de firma Magna. Een andere belangrijke innovatie is de ontwikkeling van de inductieve LI-lineaire wegsensoren. Hiermee betreedt Turck voor het eerst de markt waarin hoogdynamische bewegingen moeten worden aangestuurd. Dit product opent nieuwe mogelijkheden in het motion control segment. Met de firma Arburg in Lossburg, specialist op het gebied van complexe kunststof spuitgietmachines, is bijvoorbeeld overeenstemming bereikt voor het leveren van meer dan tienduizend van deze nieuwe LI-lineaire wegsensoren. Van de samenwerking met de Amerikaanse firma Escha, specialist op het gebied van aansluittechniek, wordt tevens het een en ander verwacht. Turck heeft nu de mogelijkheid om stekkerverbindingen zelf te produceren en nieuwe ontwikkelingen op dit gebied in eigen beheer uit te voeren. Enkele voorbeelden zijn de nieuwe universeel inzetbare stekkerfamilies TXL en TEL, die verschillende oude ‘specials’ vervangen. Nieuwe kabels van Turck zullen overigens herkenbaar zijn

De compacte magneetveldsensor BIM-UNTK

De al eerder genoemde inductieve LI-lineaire wegsensoren biedt Turck een inductieve hogesnelheids lineaire positiesensor voor closed loop regeltaken. Een nieuwe elektronica architectuur verhoogt de effectieve uitvoersnelheid van de sensor van 1 naar 5 kHz. Gecombineerd met een korte signaal doorlooptijd (130 µm) en de hoge resolutie SSI-uitgang bereiken de sensoren de prestaties van een potentiometer, maar dan zonder de bijbehorende nadelen. In vergelijking met potentiometers behouden de LI-sensoren voortdurend hun beschermingsklasse IP67, meten contactloos en zijn absoluut slijtagevrij. Hierdoor zijn de magneetveldbestendige sensoren ook geschikt voor het detecteren van hoogdynamisch geregelde assen zoals deze voorkomen in onder meer spuitgietmachines. Een ander toepassingsgebied betreft de asdetectie in verpakkingsmachines, persen of gereedschapsmachines.

Magneetveldsensor voor cilinders De inductieve LI lineaire wegsensor is met een signaal doorlooptijd van 130 µs geschikt voor motion control toepassingen

Speciaal voor het detecteren van de zuigerpositie in compacte pneumatiek cilinders presenteert Turck de kortste magneetveldsensor in dit segment. De sensor, met beschermingsklasse IP67, is met een lengte van slechts 19,7 mm ook geschikt voor de detectie van zeer korte slagcilinders, pneumatische spanners en grijpers. De gebruiker profiteert hierbij niet alleen van een hoge nauwkeurigheid maar ook van een ultracompacte bouwvorm. Hierdoor verdwijnt de sensor volledig in de Tgleuf en kan zo niet mechanisch worden beschadigd. Een led op de sensor maakt het mogelijk de zuigerpositie direct ter plekke af te lezen.

Geen communicatieproblemen: De Multiprotocol-Gateways en blok-I/O modulen van Turck begrijpen elkaar volledig via Profinet IO, Modbus TCP en Ethernet/IP

passen, reduceren met de nieuwe multiprotocol oplossingen effectief een veelvoud van het aantal benodigde apparaten. Multiprotocol apparaten maken bovendien een identieke planning mogelijk van machines en installatiedelen met verschillende ethernetprotocollen. Afhankelijk van de eisen van de eindgebruiker hoeft uitsluitend de besturing of de master te worden uitgewisseld om een machine voor drie verschillende protocollen te kunnen aanbieden. Turck biedt de multiprotocol apparaten voor zijn modulaire gateways uit de BL20serie voor schakelkastmontage en voor de BL67-serie voor veldmontage. Ook de IP67blok-I/O-modules – waartoe de plaatsbesparende BL compact serie behoren – zijn beschikbaar als multiprotocol apparaten. Inl.: Turck BV, tel.: (038) 422 77 50, www.turck.nl Scan de Q-code voor meer informatie over deze én andere producten op www.products4engineers.nl.

Gateways en blok-I/O’s Turck introduceert de eerste veldbus gateways en blok I/O module die kan communiceren met Profinet IO, Modbus TCP of Ethernet/IP. De multiprotocol apparaten zijn auto m a t i s c h i n e l k va n d e d r i e ethernetsystemen te bedienen. Gebruikers die verschillende ethernetprotocollen toe-

NOVEMBER 2012

22-23_Ontwikkelingen Turck.indd 23

AT AANDRIJFTECHNIEK

www.AT-aandrijftechniek.nl

23

05-11-12 12:38


Lineaire eenheden helpen bij productie grote vliegtuigen [tekst] Nicole Dahlen, Rodriguez GmbH [foto’s] Rodriguez GmbH

Machines en apparaten hebben de neiging steeds geavanceerder maar daardoor ook steeds gecompliceerder te worden. Dit vereist de nodige inspanningen bij fabrikanten om kwalitatief hoogwaardige producten en goed beheerste productieprocessen toe te passen. Door op maat gemaakte lineaire componenten van Rodriguez kan Premium Aerotec in Nordenham vliegtuigonderdelen nauwkeurig monteren.

P

remium Aerotec is gespecialiseerd in de ontwikkeling en productie van vliegtuigstructuren en productiesystemen voor de civiele en militaire luchtvaart. Tot de speciale sterke punten van het in Augsburg gevestigde bedrijf horen het laserlassen van vliegtuigstructuren en het beschermde VAP-procedé (Vacuum Assisted Process) voor het fabriceren van CVK-structuren (met carbonvezel versterkte kunststof). Met zijn fabriek in Nordenham (tegenover Bremerhaven, aan de monding van de Weser) exploiteert Premium Aerotec de wereldwijd modernste productielocatie op het gebied van geïntegreerde schaalproductie. Met in totaal 2.700 medewer-

kers en een productieoppervlakte van circa 600.000 m2 is Nordenham de grootste fabriek van de onderneming. In juni 2010 startte hier de productie van het eerste paneel van samengestelde koolstofvezelmaterialen voor het nieuwe langeafstandsvliegtuig Airbus A350 XWB. De romp van het nieuwe Airbus-model wordt grotendeels vervaardigd van CVK-materialen. Premium Aerotec is specialist op dit gebied en de belangrijkste structuurleverancier voor het nieuwe grote vliegtuig.

Duurzaamheid voorop De nieuwe vliegtuigen zoals de A350 moeten aan de weg timmeren op het ge-

Premium Aerotec is gespecialiseerd in de ontwikkeling en productie van vliegtuigstructuren en productiesystemen voor de luchtvaart

24

24-25-27_Rodriquez.indd 24

www.AT-aandrijftechniek.nl

NOVEMBER 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

05-11-12 13:03


TECHNIEK Mechanisch

bied van energie-efficiëntie en spaarzaamheid. Dat is ondermeer mogelijk door het gebruik van met koolstofvezel versterkte kunststoffen. Vanwege hun lage gewicht en de goede corrosie-eigenschappen zijn deze materialen de eerste keus voor vliegtuigstructuren. Voor de A350 XBW vervaardigt Premium Aerotec in de fabriek in Augsburg de grote zijschalen van de achterste rompsectie (secties 16/18). In Nordenham wordt de gehele rompsectie (secties 13/14) geproduceerd. Op beide locaties zijn voor de productie van de buitenhuid met een vouwmachine voor harde vezels (fiberplacement installatie) en de uitharding in de drukoven (autoclaaf) nieuwe productiehallen gebouwd, waarin niet alleen de structuren, maar ook complete rompsecties worden vervaardigd.

tion op. Op deze wijze kunnen het station en daardoor de te monteren modules op de millimeter nauwkeurig ten opzichte van elkaar worden gepositioneerd. Wanneer het montagestation niet wordt gebruikt, zijn de lineaire geleidingen afgedekt. Bij de realisatie moest rekening worden gehouden met speciale klantspecifieke randvoorwaarden. Daartoe behoorde behalve een groot draagvermogen ook de bijzonder lage constructiehoogte: maximaal 140 mm. De hoge eisen aan de precisie bij het resetten naar de nulpositie door middel van veerkracht (± 0,5 mm) vormden een speciale uitdaging aan de constructeurs. Rodriguez ontwikkelde een passend theoretisch concept en maakte dit in nauwe afstemming met Premium Aerotec rijp voor de productie.

De xy-tafels zijn in rijen van twee in de vloer van de productiehal verzonken. Zij dienen om het montagestation op de millimeter nauwkeurig te positioneren en kunnen zo nodig worden afgedekt

Maximale precisie Bij de vervaardiging van onderdelen met zulke grote afmetingen als de rompstructuren vergen de montagevoorzieningen speciale aandacht. Bij het monteren van eenheden van deze afmetingen kan een enkele millimeter al een nagenoeg onoverbrugbare afstand vormen. Premium

Hoge statische en dynamische draaggetallen Aerotec loste dit probleem op met behulp van de experts in lineaire techniek van Rodriguez uit Eschweiler: Rodriguez ontwikkelde speciaal voor deze toepassing XY-tafels, die in de fabriek Nordenham in de halvloer werden geïntegreerd en dienen voor het verschuiven van het gehele montagestation. In de fabriek zijn telkens vier XYtafels in rijen van twee verzonken in de vloer van de productiehal. Speciale voorzieningen in de lineaire geleidingen nemen de poten van het montagesta-

NOVEMBER 2012

24-25-27_Rodriquez.indd 25

Rolomloopgeleidingen scoren door hun grote systeemstijfheid en stabiliteit. Rodriguez biedt zes verschillende varian-

4

ten in telkens vier bouwvormen aan

AT AANDRIJFTECHNIEK

www.AT-aandrijftechniek.nl

25

05-11-12 13:03


Elektrisch voertuig bouwen?

Krachtpatsers voor het zware werk: Siba zekeringen

Alpatek B.V. heeft een zeer uitgebreid assortiment aandrijfcomponenten om uw voertuig elektrisch aan te drijven: • Batterijgevoede DC- en AC-motoren 12-240 V • Wielnaafmotoren • Complete differentieelaandrijvingen 250 W - 25 kW (ook voor hydromotoren) • Tandwielkasten • Planetaire wielaandrijvingen met motoren • Toerenregelingen • Disselkoppen, voetpedalen, hall sensors • Aansluiten en programmeren elektronika

Verkrijgbaar bij de betere groothandel.

Meer informatie? Telefoon: O343 - 45 37 44, e-mail: info@alpatek.com HPS Adv 15PPC_LEC-5530_HPS Adv-1.def.5.0 29-10-2012 10:38 Page 1

KIJK OP WWW .ALPATEK.COM

U profiteert. Met zekerheid.

www.sibafuses.nl

n n n n n n

I n d u s t r i a l

Multi-touch panel PC Lexcom 15” fanless panel PC Touch screen: capacitief multi-touch Intel® Atom™ processor D525 Geschikt voor o.a. Windows 7/XP en Linux Helder beeld met hoog contrast Extern: 2x USB, 6x RS232, 2x LAN, audio

n Lanner LEC-5530N: fanless mini PC met Intel® Atom™ D525 processor n Ontworpen voor gebruik aan boord van voertuigen n 5x LAN (waarvan 4x PoE), USB en DIO n 9-30VDC input met ignition control n 2x verwisselbare 2.5” SSD drive n GPS receiver, WiFi aansluiting

HPS Industrial bv / Computer Solutions www.hpsindustrial.nl Stationsweg 416 3925 CG Scherpenzeel (NL) T: 033-2774905 E: verkoop@hpsindustrial.nl

c o m p u t e r s

Vehicle mini PC


TECHNIEK Mechanisch

gebruik van rollen en extra begunstigd wordt door de lengte van de geleidingswagen. Deze rolomloopgeleidingen nemen krachten uit alle richtingen en momenten rond alle assen op en beschikken over goede loopeigenschappen. Tijdens bedrijf staat hun lichte en gelijkmatige loopbeweging garant voor maximale precisie. Rodriguez biedt momenteel zes verschillende varianten in de railafmetingen 25, 30, 35, 45, 55 en 65 aan. De geleidingswagens zijn leverbaar in telkens vier uitvoeringen: met en zonder flens en in korte en lange uitvoering. Afhankelijk van bouwgrootte liggen de draagvermogens tussen 29.600 N en 277.000 N. De rolomloopgeleidingen zijn te koop in vier precisieklassen en in verschillende voorspanningsklassen. Hierdoor kunnen uiteenlopende toepassingsbereiken en montagevoorkeuren worden afgedekt. Zo nodig modificeert Rodriguez de wagen- c.q. railuitvoering specifiek voor de applicatie in de eigen productie.

Tot slot Behalve verschillende stalen ombouwonderdelen zijn de modules gerealiseerd met profielrailgeleidingen en aan de aandrijfzijde met een combinatie van kogelomloopspindels en veren. “Het gaat hier om een speciale oplossing die met

Hoge systeemstijfheid door gebruik van rollen geen enkele gangbare standaard - ook wat andere aanbieders betreft - overeenkomt”, aldus Jörg Schulden, hoofd van de divisie Lineaire techniek bij Rodriguez. “Maar de uitvoering is in beginsel geschikt voor veel andere applicaties met zware lasten. Er zou alleen een met het gebruiksdoel overstemmende modificatie van de geleidingen en aandrijfunits nodig zijn.” Voor een bij de eisen passend ontwerp van de modules is de keuze voor de optimale componenten substantieel. De afdeling engineering ondersteunt klanten hierbij met advies en uitvoerige vakkennis over de producten en de meest uiteenlopende applicatiegebieden.

Deze speciale profielrailgeleidingen zijn op grond van hun grote draagvermogen ondermeer geschikt voor gebruik in gereedschapmachines. De vrij hoge statische en dynamische draaggetallen van de rolomloopgeleiding resulteren uit het oppervlaktecontact van het wentellichaam. Bij applicaties met zware lasten biedt dit een duidelijk voordeel ten opzichte van kogelomloopgeleidingen met puntcontact. Een andere bijzonderheid van deze geleidingsunits is hun hoge systeemstijfheid, die eveneens veroorzaakt wordt door het

De constructiehoogte van de XY-tafels is met maximaal 140 mm even hoog als een drankblikje

Met een productieoppervlakte van circa

Op maat gemaakte lineair technische oplossingen zoals deze maken al meer dan twintig jaar deel uit van het aanbod van de aandrijfspecialist uit Eschweiler. Momenteel is de productportefeuille nagenoeg compleet en is Rodriguez prima in staat speciale oplossingen van dit soort te bieden, mede ook dankzij de jarenlange ervaring en de interne productie met een gedifferentieerd machinepark.

600.000 m2 is Nordenham de grootste fabriek binnen Premium Aerotec

Inl.: Rodriguez GmbH, tel.: (+49) 2403 7800, www.rodriguez.de

Rolomloopgeleidingen De fabrikant uit Eschweiler produceert alle standaard- en speciale oplossingen in de eigen fabriek. Tot het productspectrum voor zware toepassingen behoren sinds kort ook rolomloopgeleidingen.

NOVEMBER 2012

24-25-27_Rodriquez.indd 27

AT AANDRIJFTECHNIEK

www.AT-aandrijftechniek.nl

27

05-11-12 13:03


Stamhuis introduceert geleiding met ingebouwde absolute encoder [tekst] Ad Spijkers [foto’s] Stamhuis Lineairtechniek, Twello

Echt nieuwe componenten en principes zijn schaars in de aandrijftechniek. Er is wel continu sprake van verfijning, betere materialen en nauwkeurigere bewerkingstechnieken. De belangrijkste trend is nu integratie, niet alleen van componenten tot systemen maar ook binnen componenten zelf. Met name de elektronica wordt vast onderdeel van de mechanica. Lineaire geleidingen met ingebouwde incrementele encoder zijn al op de markt beschikbaar. Tijdens de Precisiebeurs eind november introduceert Stamhuis Lineairtechniek een geleiding met absolute encoder.

H

et principe lijkt zo simpel: zet een meetkop in de slee en een meetband in de rail. De clou zit echter niet zozeer in het principe, maar in de constructiewijze. Directeur Alexander Stamhuis legt uit wat de in zijn huis ontwikkelde lineaire geleiding met ingebouwde encoder anders maakt dan geleidingen met ingebouwde sensor bij andere fabricaten. “Bij andere lineaire geleidingen wordt de meetband bovenin de rail aangebracht of op de geleiding gelegd. De consequentie daarvan is dat de sensoren kwetsbaar zijn en de geleidingen vaak alleen vanaf de onderkant zijn te monteren. Dat maakt ze lastig in en uit te bouwen, vooral voor revisie en vervanging. Bij onze geleiding ligt de band boven ín de rail en is afgedicht door een roestvaststalen afdekband. Uitgangspunt is een SBI kogelgeleiding van SBC die geschikt is voor normale en zware omgevingen. Wij voorzien die van een in huis ge-engineerd huis met meetkop. Het huis zorgt voor stabiele montage aan de loop-

wagen. Met draadgaten aan de onderkant en/of potgaten in de rail aan de bovenkant zijn beide montagemogelijkheden aanwezig, waardoor ze gemakkelijker is in te bouwen. Door deze uitvoering is de geleiding geschikt voor zowel nieuwbouw als revisie. De gevestigde aanbieders van geleidingen kunnen een product als dit ook wel produceren, maar voor hen zijn het

Meetband is goed beschermd klantspecifieke producten met lange levertijden. Wij kunnen ze in korte tijd in ons eigen QuickCenter maken.” De meetkop heeft een IP68 afdichting en is bestand tegen schokken, trillingen en druk. De contactloze meting vermindert de hysterese bij hoge snelheden en versnellingen. Het systeem is daarmee geschikt voor zwaardere toepassingen. Stamhuis voorziet toepassing in onder meer houtbe-

Stamhuis Lineairtechniek freest in het eigen QuickCenter een groef in een standaard geleiding, legt daarin de meetband en sluit die met een roestvaststalen strip af. Het geheel wordt voorzien van een eveneens in eigen huis ontwikkelde meetkop

28

28-29_Stamhuis geleiding.indd 28

www.AT-aandrijftechniek.nl

NOVEMBER 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

05-11-12 13:04


TECHNIEK Mechanisch

Een compleet meetsysteem, bestaande uit geleidingrail met meetband, meetkop en bekabeling

werking, snijden en zagen van steen, metaalbewerking, kunststofverwerking, textiel-, druk- en verpakkingsmachines, automatiserings- en montagesystemen, laser-, vlam- en waterstraalsnijmachines.

Productie Het QuickCenter van Stamhuis Lineairtechniek haalt de gewenste rail uit het magazijn en freest er nauwkeurig een groef in, waarin een incrementele of absolute meetband van Renishaw kan worden geplaatst. Vervolgens wordt een afdekband aangebracht. De meetband wordt in de gefreesde groef gelijmd. De roestvaststalen afdekband heeft een dikte van slechts 0,1 mm, is snel te monteren en dicht zeer goed af.

Systeem in eigen huis ontwikkeld Het gaat hier om een contactloze magneetband met een resolutie van 250 µm tot 1µm, waarbij wel geldt dat de groef aan nauwe toleranties moet voldoen, vooral in groefdiepte. In theorie kan men met deze encoder tot 50 m gaan, zodat per meetband gebruik gemaakt kan worden van gekoppelde rails. Een led op de meetkop geeft de status van de meting

NOVEMBER 2012

28-29_Stamhuis geleiding.indd 29

weer. Het geheel ziet er ook nog eens netjes uit en kan ook verticaal en ondersteboven worden gemonteerd. Het uitgangssignaal is een standaard digitaal signaal. De loopwagen met ingebouwde meetkop is eigen fabricaat van Stamhuis Lineairtechniek en ligt ook op voorraad, zodat het bedrijf in Twello snel kan inspelen op vragen uit de markt. Een en ander is afhankelijk van de eigen voorraad en de hoeveelheid onderhanden werk, maar voor een complete én geteste geleiding met ingebouwde incrementele lineaire encoder is drie weken gangbaar. De meetkop kan overigens ook in een afgedichte versie worden geleverd.

zijn er wel kritische applicaties waarbij beide encoders worden toegepast; meestal wordt de absolute dan gebruikt op controle van de goede werking van de incrementele. Stamhuis Lineairtechniek zal de rail met absolute meetband introduceren tijdens de Precisiebeurs en wel op een rail vanaf breedte 20. Tegen die tijd hoopt men ook het tijdstip van beschikbaarheid bekend te kunnen maken. Inl.: Stamhuis Lineairtechniek BV, tel.: (0571) 27 20 10, www.stamhuislineair.nl

Incrementeel… én absoluut Tot nu toe was deze geleiding al leverbaar in breedte 25 en met een incrementele meetband. Dat betekent dat wel een nulpunt nodig is, zodat de machine na elke inschakeling of stroomstoring eerst een nulslag moet maken. Als dat bezwaarlijk is, kan een absolute meting uitkomst bieden. Die is er nu ook. Technisch is het zelfs mogelijk om een combinatie van een incrementele en een absolute meetband in te bouwen, zij het niet op één band. Het toevoegen van een incrementele meetband als al een absolute aanwezig is, lijkt een overkill. Toch

AT AANDRIJFTECHNIEK

Tijddiagram van het digitale uitgangssignaal. Het is opgebouwd uit twee blokvormige signalen (A en B) en omgekeerd (A- en B-) en een of meer blokvormige pulsen (Z) en omgekeerde puls (-Z). In de diagram zijn de aanvullende signalen niet getoond

www.AT-aandrijftechniek.nl

29

05-11-12 13:04


CT introduceert nieuwe generatie regelaars [tekst] Benny Gudde [foto’s] Control Techniques

Control Techniques introduceerde in de Maastoren in Rotterdam een nieuwe serie elektrisch regelbare aandrijvingen met de naam Unidrive M aan de Nederlandse pers. Voor deze introductie werd een van de hoogste locaties van Nederland gekozen om hiermee aan te geven dat de verwachtingen van de nieuwe Unidrive familie hoog zijn. De officiële introductie vindt plaats op de SPS/IPC/Drives in Neurenberg en de nieuwe regelaar zal nog dit jaar op de markt verschijnen.

T De complete serie Unidrive M elektrisch regelbare aandrijvingen

ijdens de introductie in september op 125 m hoogte legt Arjan Bakker, General Manager van Control Techniques Nederland, uit dat dit platform past in de ontwikkeling die het bedrijf in de jaren zeventig van de vorige eeuw heeft ingezet. In die beginjaren was Control Techniques een pionier met de introductie van de eer-

ste ‘compactste’ frequentieregelaar. De eerste Unidrive, een universele AC-aandrijving waarin verschillende technologieën in één regelaar werden gecombineerd, werd midden jaren negentig geïntroduceerd. In de jaren hierna volgden nog meer Unidrive platformen. Toen Control Techniques de beslissing

nam om een nieuwe generatie elektrisch regelbare aandrijvingen te ontwikkelen, stelde het bedrijf een ontwikkelingsprogramma op dat ten volle gebruik maakt van de expertise van het wereldwijde netwerk van de afdelingen Strategic Marketing en Engineering & Design. Normaler wijze wordt voor de ontwikkeling van een nieuw product tegemoet gekomen aan de eisen van de klant. Dit kan een illusie blijken wanneer de productontwikkeling vooral intern is gericht en het doelpubliek de ‘aandacht’ van het nieuwe aanbod niet kan vasthouden. In werkelijkheid vormt een nieuw ontwerp volgens Control Techniques slechts de helft van het ontwikkelingsproces, marktonderzoek is minstens even belangrijk.

Marktonderzoek was onmisbaar Met toegang tot de aanzienlijke financiële hulpmiddelen van de eigenaar, het wereldwijde technologiebedrijf Emerson, heeft Control Techniques kosten noch moeite gespaard voor de ontwikkeling van de volledig nieuwe serie elektrische aandrijvingen. De nieuwe serie is vooral gericht op het grootste marktsegment: automatisering in de productiesector. Volgens Bakker zal het nieuwe aandrijfplatform aan de behoefte van de klant voldoen. De klant wil namelijk een machine met een open architectuur waarbij hij alleen betaald voor wat hij nodig heeft. “Het belangrijkste is dat het gebruik nog eenvoudiger zal zijn dan bij de vorige producten: simpel, selftuning en ready voor take-off.”

Goed luisteren naar de klant Volgens Bastiaan Streefkerk, sales en marketing engineer bij Control Techniques, is de ontwikkeling van de nieuwe serie Unidrive M in drie stappen ontwikkeld. De eerste stap was een diepgaand onderzoek om zo goed mogelijk de behoefte van de klant te kunnen begrijpen. Het is van essentieel belang dat onderzoek en ontwik-

30

30-31_Control Techniques.indd 30

www.AT-aandrijftechniek.nl

NOVEMBER 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

05-11-12 13:05


TECHNIEK Elektrisch

keling hand in hand gaan met de eisen van de klant. Control Techniques moest daarom nagaan wat de klant precies wilde om vervolgens te bedenken hoe dat te gaan ontwerpen en bouwen. Een goed uitgevoerd marktonderzoek was hierbij onmisbaar. Een extern onderzoeksteam, dat dus niet bevooroordeeld was over eigen producten van Control Techniques, werd bij het onderzoek betrokken. Het onderzoeksprogramma bestond uit honderd diepte-interviews met belangrijke eindgebruikers, zowel met toekomstige als huidige klanten. Urenlang werd met de klant gesproken om er achter te komen wat hij echt belangrijk vond. De ene klant vond bijvoorbeeld snelheid van een regelaar zeer belangrijk terwijl een andere het snel opsporen van fouten of de programmeersnelheid het belangrijkst inschatte. Hierna werden wereldwijd in de breedte van de productiesector meer dan achthonderd online enquêtes uitgevoerd. In de antwoorden van de klanten werden bepaalde structuren herkend. De resultaten van deze onderzoeken zorgden ervoor dat de ingenieurs van Control Techniques op eisen konden ingaan die ze nooit eerder in overweging hadden genomen. De tweede stap was de verschillende behoeftes van de klant te categoriseren en deze onder te verdelen in verschillende klantgroepen. De onderzoekers kwamen zo tot inzicht dat zowel de bestaande als potentiële klanten zijn onder te verdelen in zeven hoofdgroepen met uiteenlopende eisen. Zo is er een groep regelaars met ingebouwde machineveiligheidsfuncties, een andere groep met servo-aanstu-

Arjan Bakker presenteert op 125 meter hoogte de nieuwste aanwinst van Control Techniques (foto: Benny Gudde)

Zeven groepen De instapgroep van dit nieuwe aandrijfplatform begint met de M100, een eenvoudige regelaar met tien basisparameters met een vermogensbereik van 0,25 tot 7,5 kW. De M200 groep is een iets zwaardere regelaar tot 22 kW waaraan Rotor Flux Control is toegevoegd; dat is een regelalgoritme om een motor beter aan te sturen. De M300 groep is vergelijkbaar met de M200 maar met geïntegreerde machineveiligheid, geschikt voor SIL3 en Ple. De groepen M100 tot en met M300 zijn voorzien van een vast display. De M400 groep regelaars tot 110 kW hebben een onboard PLC en een optioneel display. Met een stapje komen we bij

de M600 groep terecht, een openloopregelaar voor inductiemotoren maar ook voor permanent magneetmotoren. Bij de M700 groep is servotechniek toegepast voor het aansturen van permanent magneetmotoren. De M600 en M700 zijn beide ook voorzien van een onboard PLC. Tenslotte heeft het topmodel uit de M800 groep een zeer krachtige onboard PLC, die geschikt is voor motion control en machinebesturing. De M600, M700 en M800 hebben alle drie een vermogensbereik tot 1,2 MW. Inl.: Control Techniques BV, tel.: (0184) 42 05 55, www.controltechniques.nl

Geschikt voor eigen specifieke eisen ring en een groep speciaal bedoeld voor motion control. De laatste stap was het ontwikkelen van die serie van zeven aandrijvingen, elk voor een bepaalde groep klanten met vergelijkbare wensen. Streefkerk: “Eén familieregelaar met dezelfde parameterstructuur en optiemodules, van eenvoudige tot geavanceerde uitvoering, puur geschikt voor machineautomatisering. Zo kunnen klanten altijd een aandrijving kopen, dat op maat is voor hun eigen specifieke eisen.”

NOVEMBER 2012

30-31_Control Techniques.indd 31

Nieuwe software en communicatie

De M800, de regelaar uit de serie met de snelste PLC, is geschikt voor mo-

Op basis van het diepgaand onderzoek naar de behoeften van de gebruiker is een ander onderdeel van de Unidrive M opnieuw bekeken: de Unidrive M Connect en Machine Control Studio. Unidrive M Connect is de nieuwe configuratie- en monitoringsoftware, ontworpen om makkelijk toegang te krijgen tot de volledige set parameters van de regelaar. De tool stelt gebruikers in staat om sneller de regelaar optimaal in te regelen, een back-up van de configuratie te maken en te ‘troubleshooten’. Machine Control Studio ondersteunt de nieuw geïntegreerde MCi machinebesturingsfunctionaliteit binnen Unidrive M. Deze software biedt een volwaardige CoDeSys ontwikkelomgeving met standaard IEC 61131-3 programmeertalen en voldoet aan de applicatie-eisen. Unidrive M Connect en Machine Control Studio maken gebruik van dezelfde communicatiecomponenten, ze kunnen tegelijk draaien, gebruik makend van verschillende communicatieprotocollen. De standaard real-time ethernet (IEEE 1588 V2) biedt verbeterde machinebesturing met snelle en flexibele communicatie.

tion control

AT AANDRIJFTECHNIEK

www.AT-aandrijftechniek.nl

31

05-11-12 13:05


Pneumatische servotechnieken vooral voor nichemarkten [tekst] Ing. Marjolein de Wit - Blok

Pneumatische servotechniek wordt in Nederland aangeboden door slechts enkele leveranciers. De technologie vraagt namelijk een complex regelalgoritme en is slechts geschikt voor een relatief kleine markt. Bovendien wordt ze ‘bedreigd’ door de ontwikkelingen op het vlak van de elektrische servotechniek. Ondanks alles zijn de voordelen in de nichemarkten doorslaggevend waardoor pneumatische servotechniek zijn bestaansrecht ­behoudt en ontwikkelingen rechtvaardigt.

V

oor het flexibel positioneren van discrete producten wordt steeds vaker gekozen voor (servo)elektrische systemen vanwege de hoge snelheid en nauwkeurigheid, toegankelijke programmering én het feit dat deze systemen steeds goedko-

Voor Festo is servopneumatiek een uitontwikkelde technologie die is opgenomen in het standaard pakket en geschikt is voor nichemarkten (bron: Festo)

per worden. In sommige gevallen zijn de omstandigheden echter dusdanig dat er behoefte bestaat aan een alternatief. Bijvoorbeeld bij het positioneren van relatief grote massa’s (typisch 150 kg – 300 kg), in explosiegevaarlijke omgevingen of bij stootbelastingen. In deze gevallen bieden servopneumatische oplossingen uitkomst tegen lagere kosten.

Complex regelalgoritme

Proportioneel bestuurbaar staalschuifventiel wordt gebruikt om middels een vacuümregeling tabak te verdichten tot het juiste vulgewicht/volumeratio is bereikt (foto: Q-Plus)

32

32-33-35_Servoneumatiek.indd 32

www.AT-aandrijftechniek.nl

Evenals elektrische en hydraulische servotechniek is een terugkoppeling in de regelkring kenmerkend voor de servopneumatische aandrijftechniek. De werking is weergegeven in het schema. De regeling stuurt het ventiel aan waardoor de cilinderstang zich verplaatst. De positie hiervan wordt gemeten door een geïntegreerd of extern meetsysteem en teruggekoppeld naar de besturing die op basis van deze actuele waarde, de gewenste waarde en het geprogrammeerde verloop eventueel bijregelt. Druk- en volumeregelingen zijn relatief eenvoudig te realiseren door het vrij statische karakter van de regelkring. De ge-

vraagde druk of flow uit het systeem wordt omgezet in een stuursignaal waarbij de proportionele regelaars in de meeste gevallen voor correcties automatisch de gevraagde ingestelde en de ­gerealiseerde waarden vergelijken (voor eventuele correcties) middels de ingebouwde sensoren.

Ook servobehoefte bij grotere massa’s Een ander verhaal wordt het wanneer gekozen wordt voor servopneumatisch positioneren. De regelkring is hier vele malen complexer door het eenvoudige feit dat lucht samendrukbaar is en de bewegende massa’s traagheid hebben. Hierdoor heeft de software-engineer niet alleen te maken met de positieterugkoppeling maar tevens met het voorspellen van het dynamisch systeemgedrag en zal hij of zij in de regelkring veel feed forward constanten moeten gebruiken. De praktijk leert dat het gemiddelde bedrijf hier niet zomaar uitkomt. Ook onder

NOVEMBER 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

05-11-12 13:08


TECHNIEK Pneumatisch

de fabrikanten en leveranciers zijn er slechts enkelen die aangeven een algoritme ontwikkeld te hebben die het mogelijk maakt om te positioneren met variabele versnellingen en snelheden bij een nauwkeurigheid tot ongeveer 0,1 mm.

Componentniveau Ontwikkelingen op het vlak van servo­ pneumatiek spelen zich praktisch allemaal af op het vlak van de regeltechniek, software, elektronica en communicatiemogelijkheden. Zo gaan servocontrollers steeds meer richting ethernet connectiviteit of bieden mogelijkheden voor koppelingen aan gangbare bussystemen zoals CANopen, Profibus en DeviceNet. Deze keuze voor deze bussystemen hangt grotendeels samen met de grote spelers in de PLC-markt zoals Siemens, Rockwell en Codesys. Innovaties met betrekking tot de benodigde cilinders, meetsystemen en ventielen zijn beperkt. Qua meetsysteem bestaat de keuze uit een geïntegreerd meetsysteem (in de cilinder) of een externe variant. Het belangrijkste voordeel van het geïntegreerde systeem is de betere bescherming tegen invloeden van buitenaf. Leo Peerboom van Almotion geeft aan: “Er zijn weinig nieuwe ontwikkelingen te noemen; na de ‘hype’ in 1985 – toen de basis voor de meeste systemen op de Universiteit van Aken werd gelegd – zijn de meeste merken op deze techniek gesprongen. Na tien jaar zijn er nog maar

weinig firma’s geweest die geïnvesteerd hebben in verdere ontwikkeling. Dit komt waarschijnlijk omdat het prijsniveau van servo-elektrische systemen in deze tijd vele malen lager is geworden en stappenmotorsystemen intelligenter.”

Niet voor ieder bedrijf weggelegd Wat Festo betreft is servopneumatiek op componentniveau ook behoorlijk uitontwikkeld. Product marketing manager Robin van Tongeren: “Voor ons is servo­

Servopneumatiek in melkrobot Een mooie toepassing van servopneumatiek is terug te vinden in de robotarm van een melkrobot. In de zuigerstang is een meetsysteem geïntegreerd dat de positie opneemt en terugkoppelt naar de besturing. Op basis van deze waarden en het programma stuurt deze vier ventielen aan: twee voor de cilinder van de x-beweging en twee voor de cilinder van de y-beweging. Omdat beide kanten van de zuiger onder druk staan, is de beweging nauwkeurig te controleren. De voordelen van servopneumatiek liggen hier vooral op het vlak van voldoende nauwkeurig kunnen positioneren met wisselende belastingen op de zuigeras of wisselende versnellingen. Het toegepaste regelalgoritme maakt het bijvoorbeeld mogelijk om de beweging van de zuiger op tijd te dempen zodat hij op het juiste punt stopt en de koe zo zacht mogelijk wordt behandeld.

NOVEMBER 2012

32-33-35_Servoneumatiek.indd 33

AT AANDRIJFTECHNIEK

pneumatiek een volwassen technologie waarmee we positioneersystemen in gesloten regelkring realiseren en die geschikt is voor nichemarkten. Op cilinderen ventielniveau gebeurt er niet veel dat specifiek te maken heeft met servopneumatiek. Anderzijds profiteert deze technologie wel van de ontwikkelingen die gedaan worden binnen het programma standaard cilinders zoals een lagere wrijving en verschillende dempingmogelijkheden. De ontwikkelingen díe zijn vast te stellen binnen de servopneumatiek liggen voornamelijk op het vlak van de firmware en intelligentie van de (aanstuur)elektronica waardoor de regelkringen steeds beter en nauwkeuriger worden. Verder streven we naar een standaard integratie van servopneumatiek in onze ventieleilanden. Hierbij moet servopneumatiek gewoon een standaard optie worden waarvoor de gebruiker kan kiezen en die eenvoudig is aan te sturen.”

Dit camerasysteem wordt gepositioneerd op een X- en Y-as. De besturing is gerealiseerd middels een eenvoudige PLC; de ventieltechniek is afkomstig van Almotion (foto: Almotion)

S2 ventiel Q Plus is de enige leverancier die aangeeft diverse nieuwe technologieën te hebben geïntroduceerd die speciaal geschikt zijn voor servopneumatiek. Het gaat hierbij onder meer om de S2 serie proportionele

www.AT-aandrijftechniek.nl

33

05-11-12 13:08


voor rendement en betrouwbaarheid BeariNGs

KOYO BENELUX

e:jeb-info@jtekt.com www.koyo.eu

P.O. Box 1 2965 ZG Nieuwpoort Phone: + 31 (0)184-606800 Fax: + 31 (0)184-606857


TECHNIEK Pneumatisch

door stootbelastingen onherstelbaar kunnen beschadigen. Verder biedt de relatief hoge krachtdichtheid van pneumatiek mogelijkheden bij applicaties die belastingen tussen de 100 kg en 300 kg moeten handelen. In tegenstelling tot de elektrische oplossing blijft de pneumatische variant hierbij nog redelijk compact, betaalbaar en heeft een rela-

Nauwere toleranties door verbeterde Schematische uitleg van de werking van servopneumatiek. Kenmerkend is de terug-

productietechniek

koppeling (bron: Festo)

Compacte lineaire motor (voice coil) in het 5/3 metaalschuifventiel van Enfield (foto: Q Plus)

stalen schuifventielen van het Amerikaanse Enfield. Kenmerkend is de in het ventiel ingebouwde ‘plug and play’ besturingssoftware met M8 stekker die wordt gebruikt voor zowel het stuursignaal en positieterugkoppelsignaal (0-10 V, 4-20 mA) als de voeding (12 V DC of 24 V DC). Verder maakt het besturingsalgoritme naast het stuur- en feedbacksignaal - gebruik van twee in het ventiel ingebouwde druksensoren om de dynamische drukken in de cilinder te gebruiken in een dynamische cascaderegeling. De maximale snelheid, de snelheidsop- en afbouw en de demping van externe krachten zijn in te stellen met behulp van vier potmeters; hetzelfde geldt voor eventuele gewichtscorrecties bij niet-horizontale bewegingen. Rijk van Dongen: “Verder is het 5/3 metaalschuifventiel voorzien van een krachtige lineaire motor (voice coil). Door de lage massa en relatief hoge beschikbare krachten schakelt dit ventiel de volle flow van 800 Ndm3/min in 1,5 ms om, zodat adequaat is te reageren op de be-

NOVEMBER 2012

32-33-35_Servoneumatiek.indd 35

wegingsdynamiek. Door verbeterde productietechnieken zijn bovendien nauwere schuiftoleranties aangehouden waardoor de metaalschuif dicht is, hetgeen een tussentijds verloop van de positie voorkomt.”

Toepassingen

tief laag gewicht. Door het relatief lage gewicht biedt servopneumatiek bovendien bij uitstek mogelijkheden om de actuatoren te bevestigen op een robotarm. Bijvoorbeeld van een lasrobot of pick&place / handling robots in de material handling, verpakkings- en doseertoepassingen en procesregelingen in de voedingsmiddelen-, farmaceutische en chemische industrie. Evenals andere pneumatische aandrijvingen biedt servopneumatiek bovendien mogelijkheden in explosiegevaarlijke en vochtige omgevingen. Bas Winterswijk van Parker Hannifin besluit: “Ondanks de voordelen van elektrische aandrijvingen merk ik dat in landen die minder (technisch) ontwikkeld zijn, er een lichte voorkeur ontstaat voor pneumatiek omdat deze techniek gewoon eenvoudiger is te begrijpen en te onderhouden.” Inl.: Almotion BV, tel.: (0488) 48 08 58, www.almotion.nl Festo BV, tel.: (015) 251 88 99, www.festo.nl Q Plus BV, tel.: (0184) 61 15 33, www.qplus.nl Parker Hannifin BV, tel.: (0541) 58 50 00, www.ontdekparker.nl

De metaalschuif van het 5/3 metaalschuifventiel wordt bij assemblage op tolerantie geselecteerd voor de laagste lekkage (foto: Q Plus)

Ondanks de complexe regelkringen en de ‘opmars’ van elektrische servotechnieken blijft servopneumatiek in specifieke situaties de beste oplossing. Van Tongeren: “Ik denk dat servopneumatiek nog het meeste last heeft van het fenomeen ‘onbekend maakt onbemind’. En dat is jammer, want de specifieke eigenschappen kunnen in bepaalde applicaties echt onderscheidende voordelen bieden.” Door de samendrukbaarheid van lucht zijn pneumatische systemen – dus ook pneumatische servosystemen – bijvoorbeeld ongestraft kortstondig bestand tegen een relatief grote overbelasting. Deze heeft geen negatieve invloed op het systeem. Dit in tegenstelling tot tandriemof elektrische spindelaandrijvingen die

AT AANDRIJFTECHNIEK

www.AT-aandrijftechniek.nl

35

05-11-12 13:09


Learning 3.0: hype of mogelijkheid? [tekst] Dirk Scheper

De meesten van ons hebben nog volgens het conventionele principe les

miljoen video’s via YouTube bekeken, zijn twee miljoen boodschappen via Facebook gedeeld en zijn er bijna een half miljoen tweets verzonden. En andere sociale media laten we dan nog even buiten beschouwing. Het doorgeven van kennis, het verstrekken van informatie, gebeurt niet alleen meer op de conventionele wijze, van leraar naar student. Het is breder, inzichtelijker en keuzes worden effectiever gemaakt op basis van verkregen en opgezochte informatie. Een gegeven dat sinds de start van internet elk jaar met een duizelingwekkende snelheid is toegenomen. We krijgen de faciliteit(en) om effectiever keuzes te maken door meer inzicht te krijgen in specifieke onderwerpen of het uitvoeren van taken. Zo hebben kluscentra complete videofilms op hun site staan om

­gekregen: klassikaal met een leraar voor de klas. De leraar tracht ons kennis over te brengen. Deze stap is te beschouwen als Learning 1.0. Momenteel ­zitten wij in de fase Learning 2.0, waarin wij nog steeds klassikaal worden onderricht, maar snel en gemakkelijk op bijvoorbeeld internet kunnen ­zoeken als wij iets willen dat zich buiten dit gebaande pad bevindt. Thans dient Learning 3.0 zich aan.

Prominente rol voor nieuwe en sociale media bepaalde taken tot een goed einde te brengen. Of dat nu gaat om het betegelen van een badkamer, het behangen van een jongenskamer of het zelf installeren van een cv-installatie. Allemaal mogelijk geworden dankzij internet.

Sociale media spelen een belangrijke rol in het leven van de moderne mens (foto: Motorola)

36

36-37_Onderwijs - Lear.indd 36

M

ijn eerste reactie een aantal maanden geleden bij tegenkomen van het begrip Learning 3.0 was: wat moeten we hier nu weer mee? Wat is er nieuw aan? Wordt het in Nederland al toegepast? Is hier de kennis van aanwezig in Nederland? Een aantal vragen waarop niet direct een antwoord op kon worden gegeven. Echter, na wat opzoeken en rondbellen, blijkt Learning 3.0 wel degelijk wat in te houden. Zo blijkt het concept goed in elkaar te zitten en wordt er voornamelijk in het buitenland mee geëxperimenteerd. Het heeft voornamelijk mijn belangstelling gewekt omdat nieuwe en sociale media een prominente rol binnen het concept spelen.

www.AT-aandrijftechniek.nl

Twee richtingen Dit wordt onderstreept door Pieter van der Klooster, oprichter van Optimis en directeur van ISA Nederland en een enthousiast aanhanger van deze methodiek. “Bij Learning 3.0 moet je denken aan kennisuitwisseling, gebruik makend van de meest uiteenlopende moderne technieken zoals interactieve sessies, web-lessen, sociale media en apps, maar ook de inzet van een iPad in een real-time productieomgeving.”

Sociale media Dat sociale media een belangrijke rol in het leven van de mens speelt (of gaat spelen) staat vast. Op dit moment, dat u het bovenstaande hebt gelezen, zijn circa vijf

Het wereldwijde web kent momenteel twee richtingen, namelijk een zoekfunctie en een sociale functie. Ging het in het begin vooral om het doorgeven en vinden van informatie, het sociale aspect van internet is het afgelopen decennium enorm in betekenis gegroeid. Beide zijn even essentieel: de een om informatie zo efficiënt en effectief mogelijk te presenteren, de ander om mensen met elkaar in contact te brengen. Beide richtingen ontwikkelen zich verder en zullen naar elkaar toe groeien in een alom tegenwoordig sys­ teem met als kerndoel het vergemakkelijken van acties, het vereenvoudigen van leerprocessen en het zorgen voor groei. Nieuwe trends en technieken creëren een

NOVEMBER 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

05-11-12 13:09


ONDERWIJS Learning 3.0

golfbeweging die inzichten en mogelijkheden van leerprocessen aanzienlijk beïnvloeden. De mogelijkheden van het huidige web en zeker van het toekomstige is niet grijpbaar. Het is een gedistribueerd en open systeem dat voor iedereen toegankelijk is. Het individu kan zijn kennis verbreden zonder fysieke of virtuele grenzen, compleet afgestemd op zijn/haar behoeften en wensen. Het zelf onderwijzende systeem koppelt systemen en diensten binnen een enkele omgeving, waardoor PLE (Personal Learning Environment) continu wordt ontwikkeld en gewijzigd door individuen en afgestemd op hun doelstellingen. Hierdoor is een VLE (Virtual Learning Environment) geschapen met (nog) ongekende mogelijkheden. In groepsverband zijn PLN’s (Personal Learning Networks) afgestemd op de sociale media, terwijl de PLE duidelijk meer en breder is, namelijk ook het onderbrengen van vaardigheden en praktijk. De inhoud van het leerproces wordt ondergeschikt aan het weten te vinden van de kennis: waar zoek je, wie wordt gekoppeld, wat doe je er zelf mee. Het komt er op neer dat de leerling niet meer vanuit een instituut van kennis en informatie wordt voorzien, maar dat de leerling alleen een weg krijgt aangewezen en een mentor die hem door de beschikbare kennis en informatie begeleidt, waardoor hij/ zij kennis opdoet voor zowel zichzelf als voor anderen. Het impliceert ook dat de leraar van tegenwoordig voor het eerst de student niet op de toekomst kan voorbereiden, omdat die niet duidelijk en helder kan worden omschreven.

Klooster noemt als voorbeeld de iPad, waarbij een machinefabriek samen met andere bedrijven onderzoekt of dit hulpmiddel industrieel inzetbaar is. “Door ervaring uit te wisselen en daarover met elkaar in discussie te gaan, blijkt dat niet iedereen op zijn manier een onderzoek doet, maar dat gezamenlijk sneller tot een bevredigend resultaat wordt gekomen.”

Achtergrond Van der Klooster legt uit: “Learning 1.0 is zoals wij vroeger op school zaten met een leraar voor de klas die kennis probeerde over te dragen. Feitelijk kennis naar de groep toe brengen. Nu zitten we in Lear-

Niet alleen geschikt voor (technisch)

Kenmerk Eén van de belangrijkste kenmerken van Learning 3.0 is het delen van kennis: het gebruiken van elkaars kennis en vooral van de meest uitlopende partijen, om tot een optimaal resultaat te komen. Van der

Learning 3.0 is kennisuitwisseling, gebruik makend van de meest uiteenlopende moderne technieken. De inzet van een tablet in een technische omgeving hoort daar ook bij (foto: Koning & Hartman)

NOVEMBER 2012

36-37_Onderwijs - Lear.indd 37

onderwijs ning 2.0: als je iets niet weet, wordt dat opgezocht, bijvoorbeeld op internet. Nu wordt deels de kennis gebracht en deels gehaald. Learning 3.0 is kennis delen, het bundelen van krachten.” De kenniseconomie vergt dat kennis wordt gebundeld om snelle sprongen vooruit te maken. Ook al zit een concurrent bij de kennisoverdracht, ga uit van je eigen sterkte, leer van elkaar en elkaars specialismen, en vul elkaar aan. Van der Klooster ziet op korte termijn het traditioneel onderwijs verdwijnen. Een boude uitspraak met als kern dat het ­onderwijs moet meegroeien met nieuwe ontwikkelingen en technieken, methodieken en mogelijkheden van onder meer sociale media. Een betere participatie

AT AANDRIJFTECHNIEK

t­ ussen scholen en bedrijfsleven zal het resultaat zijn. “Kennis halen, brengen en delen, dat is het uitgangspunt van Learning 3.0. Het is leren buiten het boekje, zoals we ook ‘out of the box’ hebben leren denken. De zakelijke belangen voor bedrijven zijn evident: meer omzet, winst en efficiency. Maar de echte voorsprong wordt gehaald in ontwikkeling: nieuwe productielijnen door verfrissende invalshoeken. Of een meer effectieve routing binnen het bedrijf door een idee. Meer veiligheid, duidelijkere bediening van machines, optimale inzet van productiemiddelen… Waarom is hier niet eerder aan gedacht?”

Pieter van der Klooster: “Learning 3.0 is kennis delen, het bundelen van krachten. Ook al zit een concurrent bij de kennisoverdracht, ga uit van je eigen sterkte, leer van elkaar en elkaars specialismen, en vul elkaar aan” (foto: ISA)

Tot slot Het is duidelijk dat Learning 3.0 niet alleen geschikt is voor het technisch onderwijs, maar voor alle onderwijstypen en modellen. En daarbuiten. De meest succesvolle mensen, bedrijven, scholen en andere instanties in de toekomst zijn zij die kennis zowel halen als brengen. Mensen en bedrijven moeten leren echte partner te zijn en waardevolle kennis te durven delen, waardoor het motto ‘samen sterk’ weer inhoud gaat krijgen. De nieuwe methodiek zal zijn weerslag hebben op zowel het bedrijfsleven als opleidingsinstituten. Wie gaat er in Nederland mee van start? Vast staat dat niet meer de kennis waarover je al beschikt doorslaggevend is, maar wat je kunt en wilt leren. De groep is immers altijd beter dan het individu, maar anders, individualistischer, met gemeenschappelijke interesses en doelstellingen. Inl.: ISA European Office, tel.: (040) 239 05 24, www.isaeurope.org

www.AT-aandrijftechniek.nl

37

05-11-12 13:10


38-ROVC_38 05-11-12 13:31 Pagina 38

TECHNIEK Onderwijs

ROVC past cursussen en practica aan aan moderne tijd [tekst] Ad Spijkers [foto] ROVC

Onderwijsinstituut ROVC in Ede investeert momenteel flink in uitbreiding

staat er ook meer vraag naar opleidingen op dit gebied. Met de nieuwe productielijn en het vernieuwde cursusprogramma spelen wij hier op in.”

van het cursusprogramma én in zijn trainingsfaciliteiten. Onlangs werd het cursusprogramma uitgebreid met basistrainingen techniek. Het practicum

Hydrauliekpracticum vernieuwd

zag uitbreiding in de vorm van een volledig geautomatiseerde productielijn die wordt aangestuurd via Profinet. Nico van Leeuwen, hoofd training en opleiding bij het instituut, licht de recente vernieuwingen toe.

ROVC heeft zowel het aanbod aan cursussen als een aantal practica aangepast aan de moderne tijd en behoefte

38

Mede door het tekort aan opgeleide technici richten veel organisaties zich bij de werving van nieuw personeel steeds meer op mensen zonder technische achtergrond. Deze werknemers kunnen kennis vergaren op de werkvloer, maar enige basiskennis ter voorbereiding is geen overbodige luxe. Hierdoor stijgt de vraag naar opleidingen voor technische basisvaardigheden. Sinds kort biedt ROVC daarom verkorte basistrainingen binnen de techniek aan. Deze cursussen gaan niet technisch de diepte in, maar richten zich op ‘zintuigelijke inspecties’ van machines. Cursisten kunnen na deze trainingen inspecties en eerstelijns onderhoud uitvoeren aan installaties. ROVC is gestart met vier verschillende basistrainingen van zes avonden en twee praktijkdagen: Elektrisch schakelen, Industriële automatisering, Procestechniek en Dieselmotoren.

www.AT-aandrijftechniek.nl

Nico van Leeuwen: “Cursisten leren tijdens deze basistrainingen om de olie en de bandenspanning te meten en vervolgens de olie bij te vullen en de banden op te pompen. Oftewel ze leren inspecteren of er iets mis is met een machine en kunnen vervolgens in het eerstelijns onderhoud voorzien. Deze trainingen richten zich nog niet op inspecties met behulp van schema’s of meetapparatuur. Ze bereiden de cursist voor op het werken binnen een technische omgeving.”

Afgelopen zomer zijn ook de opleidingen binnen het traditionele vakgebied hydrauliek gemoderniseerd. De praktijkopstellingen voor deze tak van sport zijn van de nieuwste technologie voorzien. Hierdoor worden cursisten volgens de laatste technologische ontwikkelingen opgeleid voor de praktijk. Sinds april heeft ROVC het practicum onder de loep genomen en diverse onderdelen vernieuwd. Zo is bijvoorbeeld de slag gemaakt naar de integratie van CANbus. Dit maakt het mogelijk om de cursist kennis te laten maken met deze technologie, die steeds meer opkomt binnen het vakgebied.

Ontwikkeling in hydrauliek staat niet stil

Geautomatiseerde productielijn In productieprocessen zijn bussystemen en het industriële ethernet niet meer weg te denken. ROVC heeft zowel kennis en ervaring op het gebied van Profibus als Profinet. Het practicum in Ede is nu uitgebreid met een volledig geautomatiseerde productielijn van 35 m lang. In het kader hiervan heeft men ook de opleidingen binnen de sector Industriële Automatisering vernieuwd. De opleidingen richten zich op installaties uitgerust met het Profinet netwerk. Cursisten krijgen informatie over bussystemen en ethernet in het algemeen, waarna de genoemde bussystemen (opbouw, principewerking, storing zoeken) worden toegelicht. Met het 35 m lange order- en picksysteem kunnen cursisten de opgedane kennis direct in de praktijk brengen. Van Leeuwen: “Het is voor productiebedrijven belangrijk dat hun werknemers op de hoogte zijn van de laatste ontwikkelingen binnen het vakgebied. Er komen steeds meer installaties die uitgerust zijn met het Profinet netwerk en daarmee ont-

Van Leeuwen: “Investeringen in het technisch onderwijs vinden veelal plaats in vakgebieden die zich snel ontwikkelen. Hydrauliek wordt gezien als een vakgebied waarbinnen de ontwikkelingen stil staan, maar niets is minder waar. Zo zijn de elektrisch bediende onderdelen al jaren gemeengoed, maar bustechnologie heeft ook vaste grond onder de voeten. Binnen het technisch onderwijs zijn er weinig partijen die de investering in dit vakgebied aangaan, vooral door de hoge kosten die hiermee gemoeid zijn.” Afgelopen zomer is het vernieuwde practicum in gebruik genomen binnen een aantal in-company trajecten. Ook de cursisten die in het najaar starten binnen de Scheepvaart & Offshore Academie en de avondopleidingen doen praktijkervaring op in deze practicumruimte binnen het Techcenter in Ede. Inl.: ROVC, tel.: (0318) 69 86 98, www.rovc.nl

NOVEMBER 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK


Toys for Boys

Master/slave landbouwtrekker [tekst] Jeroen Aalberts

Het EDA-project van het Karlsruher Institut für Technologie (KIT) is een praktische stap op de weg naar autonome besturing van landbouwvoertuigen. EDA staat voor Elektronische Deichsel für landwirtschaftliche Arbeitsmaschinen en is een ‘elektronische disselboom’ waarmee een onbemand landbouwvoertuig (slave) een bemand landbouwvoertuig (master) volgt.

D

e elektronische disselboom is instelbaar in dwars- en langsrichting (op de foto transversal en longitudinal offset). Bij het oogsten kan een trekker met laadbak naast het oogstvoertuig rijden. Bij de

twee trekkers in dit artikel (Fendt QuideConnect systeem) rijdt de ‘slave’ schuin achter de ‘master’ (parallel modus) zodat bij het ploegen niet of nauwelijks overlap plaatsvindt. De ‘slave’ trekker wordt bij nadering van een opstakel (bijvoorbeeld een boom) door de bestuurder van de ‘master’ trekker tijdelijk in de ‘follow me’ modus geschakeld: de ‘slave’ trekker zal in het spoor van de ‘master’ gaan rijden en op commando weer terug gaan naar de parallel modus en terugsturen naar zijn ‘eigen’ spoor. Indien de ‘master’ trekker zelf om een obstakel heen moet rijden, dan wordt de ‘slave’ trekker gedurende deze manoeuvre in de ‘ignore me’ modus gezet: de ‘slave’ trekker zal gedurende deze modus zijn route in voorwaartse richting aanhouden. Nu is meteen duidelijk waarom de ‘slave’ trekker een voertuiglengte (schuin) achter de ‘master’ trekker rijdt: ze moeten achter elkaar kunnen rijden. Indien de trekkers aan de rand van de akker moeten keren wordt de ‘turnaround’ modus ingeschakeld. Bij de ‘mas-

Principe van het elektronische geleidingssysteem EDA. Met de ingestelde X-Y waarden (offset) volgt met behulp van positiebepaling door middel van GPS de onbemande trekker de bemande trekker (foto: Bernhard Jahnke, KIT)

ter’ trekker wordt het werktuig opgetild, en kan de bestuurder zijn voertuig keren. Vervolgens kan het werktuig weer terug op de akker en zal bij verder rijden de ‘slave’ trekker deze manoeuvre kopiëren. Het ‘master’ voertuig zendt aan de hand van GPS zijn positiegegevens continu door aan het ‘slave’ voertuig. Het ‘slave’ voertuig volgt de ‘master’ aan de hand van de ingestelde offset en controleert dit continu met zijn eigen GPS systeem. De transmissie tussen de twee trekkers is beveiligd; bij de ‘slave’ trekker wordt een virtueel tolerantieveld ingesteld zodat bij een korte transmissieonderbreking het systeem zichzelf corrigeert en het zich bij onwaarschijnlijke verplaatsingsopdrachten zelf afschakelt. Door het gebruik van EDA kunnen de prestaties van moderne landbouwmachines volledig benut worden.

Autonome besturing Volledige autonome besturing van landbouwvoertuigen is realistische toekomstmuziek. Als met een landbouwvoertuig een traject wordt gereden, kunnen de trajectgegevens worden opgeslagen en kan het traject bij een volgende werkgang herhaald worden. Zo kan het traject bij het zaaien gebruikt worden bij het oogsten: de trekker rijdt iedere keer over hetzelfde spoor. Hierdoor is de kans om over het gewas te rijden nagenoeg nihil. Bij het Fendt QuideConnect systeem volgt de ‘slave’ trekker de ‘master’ trekker en kan één persoon twee voertuigen besturen (foto: KIT)

NOVEMBER 2012

39_Toys for Boys.indd 39

AT AANDRIJFTECHNIEK

Inl.: Karlsruher Institut für Technologie, tel.: 0049 (0)721 608 4 4776, www.kit.edu

www.AT-aandrijftechniek.nl

39

05-11-12 13:11


Transportketting voor pick & place

Ventieleiland

Meer info? Products4Engineers.nl: 69821

De VTUG van Festo is een modulair opgebouwd ventieleiland dat tot maximaal 32 VUVG-ventielen kan combineren. Dankzij een speciale plug-in is het ventieleiland geschikt voor aansluiting op de veldbusmodule CTEU, multipin en IO-Link. Het ventieleiland heeft compacte afmetingen, waardoor het eenvoudig in uiteenlopende installaties is te integreren; ook wanneer er een minimum aan bouwruimte beschikbaar is. Hiermee ondersteunt het ventieleiland elke machinebouwer die te maken heeft met de eis van zijn afnemers om de machines zo compact mogelijk te construeren. Bijzonder is verder de mogelijkheid voor aansluiting op IO-Link.

Inl.: Igus Nederland, tel.: (0346) 35 39 32, www.igus.nl

Meer info? Products4Engineers.nl: 69819

Bij de configureerbare variant van de ‘Pikchain’ transportketting van Igus is het werkingsprincipe niet veranderd: een voortdurend omlopende ketting met geïntegreerde energie- en gegevensverzorging en afzonderlijk aanstuurbare kettingschakels. In tegenstelling tot veel klassieke pick & place-toepassingen kan deze ketting zonder leegloop presteren en minimaal 30 procent van de tijd besparen. De nieuwe ‘Pikchain PC2’ (2 kg belasting per kettingschakel) is gebaseerd op de modulaire en voordelige kabelrupsbouwdoos. Tal van beschikbare componenten en allerlei toebehoren verhogen de vormgevingsmogelijkheden tijdens de constructie. Dit vereenvoudigt de op- en ombouw en verhoogt de rendabiliteit.

Inl.: Festo BV, tel.: (015) 251 88 07, www.festo.nl

Hydromotoren

Orbit hydromotoren vormen bij Elsto Drives & Controls de eerste stap in het opzetten van een complete hydraulieklijn. Het pakket bestaat uit zeven series motoren met een capaciteit van 8 cm3/omw tot 600 cm3/omw. Afhankelijk van de bouwgrootte variëren de koppels van10 Nm tot 2.000 Nm en de toerentallen van 95 min-1 tot 1.950 min-1. Met een planetaire tandwielkast of als directe aandrijving zijn de motoren onder meer geschikt voor de land- en tuinbouwsector, de weg- en waterbouw en de voedingsmiddelenindustrie. Meer info? Products4Engineers.nl: 69709 Inl.: Elsto Drives & Controls, tel.: (0252) 21 91 23, www.elsto.nl

Vermogenselektronica voor mobiele markt

Lenze heeft alle vermogenselektronica voor mobiele werktuigen ondergebracht in het Mobile-programma. Dit omvat onder meer speciale dubbele omvormers, DC/DC omzetters en verschillende combinatiemodules. Hiermee kunnen fabrikanten van mobiele werktuigen een klantspecifiek systeem samenstellen voor de energievoorziening van het boordnet. De dubbele omvormers zijn uitgevoerd met twee motor- of generatoruitgangen binnen een vermogensbereik van 7,5 kW tot 60 kW. Als gelijksspanning omzetters staan een 5 kW en een 10 kW variant met een 14 V of 28 V uitgang ter beschikking. Meer info? Products4Engineers.nl: 69812 Inl.: Lenze BV, tel.: (073) 645 65 00, www.lenze.nl

Box pc met Intel Core i Cilinder in clean design

De serie 97 van Camozzi omvat roestvast stalen pneumatische cilinders die zijn uitgevoerd met ‘clean design’. Ze zijn geschikt voor toepassing in onder meer de voedingsmiddelen-, farmaceutische en nucleaire industrie. Daarnaast zijn ze te gebruiken in offshore- en marine-toepassingen. De cilinders zijn beschikbaar in zowel enkel- als dubbelwerkende uitvoering en diameters van 32 mm, 40 mm, 50 mm en 63 mm, de slaglengte varieert van 25 mm tot 800 mm.

De Automation PC 910 van B&R is een Box-PC waarin een Intel Core i processor van de derde generatie is toegepast. Er zijn Core i3, Core i5 en Core i7 CPU’s met maximaal vier kernen leverbaar, gecombineerd met de QM77-Express chip-set. De afnemer kan de CPU prestaties vrij combineren met basissystemen van verschillende grootte. Zo is een Quadcore CPU in een 1-slots behuizing te integreren of een Single Core Celeron in een 5-slots behuizing. Een op Serial ATA g e b a s e e rd e C Fa s t - ka a r t neemt de taak over van de voorheen gebruikte CompactFlash kaart. Meer info? Products4Engineers.nl: 69813 Inl.: B&R Industriële

Meer info? Products4Engineers.nl: 69762

Automatisering BV,

Inl.: Camozzi BV, tel.: (0180) 31 66 77, www.camozzi.nl

tel.: (076) 571 53 03, www.br-automation.com

40

40-41_productsnieuws.indd 40

www.AT-aandrijftechniek.nl

NOVEMBER 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

05-11-12 16:10


Productnieuws

Frequentieregelaar

De frequentieregelaar VF-S15 van Toshiba is leverbaar voor één- en driefasen voedingen van 0,2 kW tot en met 18,5 kW. Het is een allround model dat is ontworpen voor variabele en constante koppeltoepassingen zoals pompen, ventilatoren, liften, transportbanden, machines, keukenapparatuur en mixers, maar ook procescontrole in verschillende soorten industrieën. De VF-S15 kan ook permanentmagneet (PM)-motoren aansturen. Met de op het front geplaatste ‘easy’ toets kunnen parameters worden benaderd die vooraf zijn gegroepeerd. Er zijn zelfs zeven groepen parameters voor populaire toepassingen voorgeprogrammeerd, waaruit kan worden gekozen. Meer info? Products4Engineers.nl: 69876 Inl.: Duranmatic BV, tel.: (078) 631 05 99, www.duranmatic.nl

Kort nieuws Omron heeft een nieuwe generatie cilindrische M18 fotocellen. De nieuwe E3FAfotocellen zijn geschikt voor toepassingen in alle industrieën, van de productie van voedingsmiddelen en dranken tot baksteenproductie en logistiek. Er zijn uitvoeringen met zender-ontvanger, retro-reflectieve en coaxiale retro-reflectieve typen en met retro- en diffuse reflectie. Meer info? Products4Engineers.nl: 69867

EC-motor met geïntegreerde besturing

EBM-Papst biedt zijn elektrisch gecommuteerde interne rotormotor in grootte 63 (ECI 63) nu ook aan in combinatie met een geïntegreerde K4 besturing. Deze omvat een compacte sinusgecommuteerde vermogensversterker en kan de motor bedienen met veldgeoriënteerde regeling tot aan stilstand. Bovendien biedt de besturing analoge en digitale I/O-interfaces voor toerental- en positiecontrollers, inclusief houdcontroller met koppelbegrenzing. De motoren zijn leverbaar in de vermogens 150 W tot 400 W en pakketlengtes van 20 mm, 40 mm en 60 mm. Meer info? Products4Engineers.nl: 69877 Inl.: EBM-Papst BV, tel.: (0492) 50 29 00, www.ebmpapst.nl

Hydraulische stuurklep

De VP120 hydraulische stuurklep van Parker Hannifin is ontwikkeld voor mobiele applicaties met een geavanceerd en energie-efficiënt ‘load sensing’-systeem. De klep is gebaseerd op eigentijdse ‘flow sharing’-technologie, waarbij een op lossing gevonden is voor het verdelen van de beschikbare pompopbrengst over de in gebruik zijnde werkfuncties. De VP120 is geschikt voor een maximale pompopbrengst van 160 dm3/min; de individuele werksectie heeft een bereik van 15 dm3/min tot 120 dm3/min. De maximale druk is 28 MPa, de werkpoorten zijn geschikt tot drukken van 32 MPa. Meer info? Products4Engineers.nl: 69838 Inl.: Parker Hannifin BV, tel.: (0541) 58 53 97, www.ontdekparker.nl

Inl.: Omron Electronics BV, tel.: (023) 568 11 00, industrial. omron.nl

De DataVS2 Professional (PRO), het nieuwste model van de DataVS2 serie van Datalogic combineert volledige inspectiefuncties met identificatiemogelijkheden in één behuizing. De veelzijdige inspectiefuncties maken de DataVS2 PRO tot een flexibel inzetbare vision sensor. Dankzij inspectiefuncties en nieuwe contour gebaseerde controlefuncties zijn de applicatiemogelijkheden uitgebreid. Meer info? Products4Engineers.nl: 69693 Inl.: Vierpool BV, tel.: (0346) 59 45 11, www.vierpool.nl

Voor een specifieke klant heeft E.D.&A. een deurbesturing ontwikkeld. Deze kan zodanig worden ingesteld dat de deur na een instelbare tijd automatisch sluit. Als tijdens het sluiten een obstakel wordt gedetecteerd, wordt het sluiten onderbroken en de deur automatisch weer geopend. E.D.&A. zal behalve de elektronica ook de motor in een kunststof behuizing leveren. Meer info? Products4Engineers.nl: 69806 Inl.: E.D.&A. NV, tel.: (+32) 3 620 18 18, www.EDnA.eu

Draadloze sensoren

Met de Q45-serie introduceert Turck de eerste serie volledig zelfstandig werkende draadloze radiosensoren voor industriële toepassingen. De sensoren zijn ontwikkeld voor onder meer het detecteren van objecten, positieherkenning en andere automatiseringsopgaven; maar ook voor toepassingen in de mobiele sector. De draadloze Q45 bestaat uit een sensor, radio en een interne voeding ondergebracht in een enkelvoudig compacte en robuuste behuizing. De levensduur van de batterij bedraagt vijf jaar, afhankelijk van sensormodel en applicatie. De behuizing beschikt over beschermingsklasse IP67/NEMA 6.

De compacte sensoren van MTS Temposonics E-serie (EH in staafvorm, EP in profielvorm en de EL als ultraplat profiel) zijn nu ook beschikbaar met SSI en CANopen uitgang. De robuuste positiesensoren zijn geschikt voor meet- en controletaken in beperkte inbouwruimtes. Meer info? Products4Engineers.nl: 69564 Inl.: TSB-Bescom BV, tel.: (0316) 25 08 00, www.tsb-bescom.nl

Meer info? Products4Engineers.nl: 69930 Inl.: Turck BV, tel.: (038) 422 77 50, www.turck.nl

NOVEMBER 2012

40-41_productsnieuws.indd 41

AT AANDRIJFTECHNIEK

www.AT-aandrijftechniek.nl

41

05-11-12 16:10


ATEX KOELERS

Neem geen enkel risico met de veiligheid van uw bedrijf. Als puntje bij paaltje komt, vertrouwt u op KTR’s gamma goedgekeurde ATEX koelers. Onze OAC koelers, variërend in maatvoering 200-900 met 230V/400V - of hydromotor, zijn goedgekeurd voor gebruik in explosiegevaarlijke omgevingen. Deze goedkeuring omvat OAC koelers voor maritieme toepassingen en welke zijn gecoat met een KTL dompelverf. Voor meer informatie ga naar www.ktr.com

0339AdvAT_191x130mm.indd 1

05-11-12 15:15

SKiN® TECHNOLOGY Spring integration

SPRiNG G Technology Reliable and space-saving packaging technology for power semiconductors 35 % smaller inverters

®

Free from thermal paste and solder 10 x higher power cycling Current density of power unit doubled to 4 A/cm2

Nederland / België +31 55-5 29 52 95

sales.sknl@semikron.com

www.semikron.com


Katern Perslucht- en Vacuümtechniek

nr. 9 November 2012

PERSLUCHT&VACUÜM

Lekkagemanagement Er zijn nog te veel lekkende en niet goed gedimensioneerde en aangestuurde persluchtinstallaties. Een lekkagemanagementsysteem lijkt de oplossing

Drogen In de Antares persluchtdroger met tandemtechnologie zijn twee drogerprincipes gecombineerd. Volgens Geveke zijn energiebesparingen tot zo’n 44 procent mogelijk

Productnieuws Noviteiten op het gebied van persluchten vacuümtechniek, zoals een compressor voor voertuigen

NOVEMBER 2012

43_Cover.indd 43

PV AANDRIJFTECHNIEK

www.AT-aandrijftechniek.nl

43

05-11-12 13:13


Wat je niet weet (meet), kun je niet managen [tekst en foto’s] Frank Senteur

Perslucht is duur. Alleen al de compressor zet 75% van de opgenomen energie om in warmte. Daarnaast gaat energie verloren bij het filteren en drogen, waarna lekkages en leidingweerstanden voor de resterende verliezen zorgen. Zonder optimalisatie is een overall rendement van amper 10% eerder regel dan uitzondering. Tijdens de distributeurconferentie van VPInstruments in Delft werd duidelijk dat in de praktijk ‘moeiteloos’ besparingen mogelijk zijn van 20% tot 50% op de totale energiekosten van persluchtopwekking.

V

an Putten Instruments in Delft, kortweg VPInstruments, is fabrikant en leverancier van energiebewakingssystemen voor perslucht en technische gassen. Het begon in 1974 toen Anton van Putten ’s werelds eerste ‘solid state flow sensor’ ontwikkelde. Maar het duurde tot 1999 tot zijn zoon ir. Pascal van Putten VPInstruments oprichtte. In 2007 introduceerde het bedrijf de VPFlowScope productlijn, waarmee voor het eerst massaflow, druk en temperatuur met één sensor konden worden gemeten. Daarna volgde in 2009 de eerste uitvoering van VPVision, een softwareplatform voor het registreren, opslaan en analyseren van (het energiegebruik van) persluchtinstallaties. Bij de ontwikkeling hiervan heeft distributeur Geveke Persluchttechniek een belangrijke rol gespeeld. Vorig jaar lanceerde VPInstruments een verschildruk flowmeter (VPFlowScope DP) waarmee ook metingen onder vochtige (condens) omstandigheden mogelijk zijn. In combinatie met de VPFlowTerminal kan met de sensoren de actuele flow door

44

44-45-47_PV Conditiebewaking.indd 44

www.AT-aandrijftechniek.nl

Pascal van Putten, Managing Director van VPInstruments tijdens de distributeurconferentie in Delft: “Door een meervoudig meetinstrument te ontwikkelen hebben wij de drempel voor monitoring, analyse en optimalisatie van persluchtinstallaties aanzienlijk verlaagd”

persluchtleidingen worden weergegeven, maar men kan de meetwaarden ook opslaan voor verdere analyse en monitoring met het VPVision systeem. Hiervan lanceerde VPInstruments tijdens de distributeurconferentie de nieuwste generatie VPVision 2.0.

Besparingen van 20%

den er dan nog steeds bij honderdduizenden en misschien wel miljoenen bedrijven wereldwijd miljarden euro’s ‘weggesmeten’ door lekkende en niet goed gedimensioneerde en aangestuurde persluchtinstallaties? Want over dat soort cijfers praten we wel.

Grootste besparingskans

tot 50% mogelijk Dit is een op webtechnologie gebaseerd bewakings- en analysesysteem, waarmee een complete persluchtinstallatie vanaf compressor tot en met alle eindgebruikers in beeld kan worden gebracht en dus geanalyseerd en geoptimaliseerd. Chuck van Ormer van VPInstruments USA legde het tijdens de conferentie glashelder uit. “Wat je niet weet (meet), kun je niet managen. Als je iets niet kunt managen, kun je ook niet besparen.” Een waarheid als een koe en je zou zeggen dat iedereen binnen de industrie dit inmiddels wel weet. Maar waarom wor-

Daniel Winkler, directeur/eigenaar van het Zweedse bedrijf LMS Nordic, vertelde in Delft dat globaal zo’n 10% van de totale energierekening van een industriële onderneming voor rekening komt van de persluchtinstallatie. Zijn bedrijf ontwikkelt en verkoopt LEAQS, een lekkagemanagementsysteem dat inmiddels bij zo’n zesduizend bedrijven wereldwijd wordt toegepast. Interessant was zijn stelling dat lekkagemanagement bij persluchtinstallaties de allerhoogste prioriteit zou moeten krijgen omdat hierbij sprake is van een besparingspotentieel van maar liefst 42%. Hier tegenover staat bijvoorbeeld ‘maar’ 10% besparingspotentieel bij elektromotoren, waarbij bespaard kan worden door onder-

NOVEMBER 2012

PV AANDRIJFTECHNIEK

05-11-12 13:15


PERSLUCHT EN VACUÜM Lekkagemanagement

meer zuinige elektromotoren toe te passen en/of deze van frequentieregelingen te voorzien. Ook warmteterugwinning heeft volgens Winkler hooguit 10% besparingspotentieel. Desondanks is persluchtoptimalisatie bij veel bedrijven een onderschoven kindje, terwijl de investering in persluchtbesparende maatregelen doorgaans binnen een half jaar (en soms zelfs veel eerder) worden terugverdiend. De ‘return on investment’ van warmteterugwinning is doorgaans pas na twee of drie jaar een feit maar toch beginnen veel bedrijven er eerder aan. Waarom heeft het opsporen en verhelpen van persluchtlekkages nog steeds zo’n lage prioriteit? “Omdat men simpelweg geen flauw idee heeft hoe duur perslucht in feite is”, zei Winkler. “Vraag maar eens aan een hoofd TD wat zijn perslucht per kubieke meter kost. Vaak heeft hij daar totaal geen idee van, zelfs niet bij benadering. Wij hebben op basis van gemiddelde persluchtopwekking- en distributiekosten een rekenmodule gemaakt. Daarmee kun je uitrekenen dat een gaatje van slechts een 0,5 mm diameter in een persluchtleiding/koppeling/pakking al 125 euro per jaar aan energieverlies kost. Dan praten we dus over een ‘speldenprikje’, nauwelijks zichtbaar en hoorbaar, zeker in een drukbezette fabriek. Praten we over een gaatje van 4 mm, wat ook niet echt indrukwekkend is, dan loopt dat verlies bij een druk van 7 bar al op tot 9.100 euro per jaar. Bedenk dus maar eens wat een paar van die ‘kleine gaatjes’ over een paar jaar kosten als men er niets aan doet; anderhalf tot twee ton zeker. Neemt u van mij aan, in iedere fabriek zijn dit soort ‘gaatjes’ te vinden.” Ook daar heeft Winkler aan gerekend. “Als we er vanuit gaan dat een bedrijf gemiddeld 20% kan besparen op de kosten van persluchtopwekking, en in de praktijk is dat vaak nog veel meer, dan betekent dit voor een bedrijf met een persluchtverbruik van 50 m3/min een besparingspotentieel van 86.000 euro per jaar. Elk jaar dat men er niets aan doet, komt er dus 86.000 euro bij. Lekkagemanagement moet een bedrijf dus niet zien als een ‘leuk speeltje’ om het persluchtverbruik in beeld te brengen, maar als techniek die keihard veel geld oplevert.”

Praktijk Interessant was ook de presentatie van Rod Smith, hoofdredacteur van het Amerikaanse vakblad Compressed Air Best Practices Magazine. Hij werkte van 1992 tot 2006 in de persluchtwereld en verbaasde zich over de grote besparingsmo-

NOVEMBER 2012

44-45-47_PV Conditiebewaking.indd 45

gelijkheden die er op het gebied van persluchtopwekking waren en zijn, maar niet werden benut. Hij begon er een vakblad over vol te schrijven. “Besparen op persluchtkosten begint met een goede analyse van wat men aan apparatuur heeft”, zei Smith. “Dat klinkt logisch, maar in de loop der jaren wordt er vaak van alles en nog wat ‘bijgesleuteld’ aan persluchtsys­ temen en weet men vaak niet hoe het nu precies zit. Niet wat er precies staat aan compressoren, niet hoe het leidingnet loopt, niet wat de diameter hiervan is, niet wat in welke ruimten is aangesloten. Laat dus staan dat men weet wat dit allemaal kost! Het actuele persluchtverbruik wordt niet gemeten, de opgenomen stroom van compressoren wordt niet gemeten, de warmteverliezen worden niet gemeten, lekkages worden niet gemeten. Men weet dus kortom niets. Wij weten inmiddels wat je kunt ‘verdienen’ met optimalisatie van een persluchtnet. Honda heeft in de Verenigde Staten een grote fabriek waarin zo’n 240.000 auto’s per jaar worden gebouwd. Eind negentiger jaren stonden er in die fabriek vijf stuks 750 kW compressoren te draaien en was de druk in het persluchtnet 9 bar. Na optimalisatie staan er nu nog maar twee 750 kW compressoren en is de druk in het systeem

Rod Smith is hoofdredacteur van het Amerikaanse vakblad Compressed Air Best Practices Magazine en toonde voorbeelden van fabrikanten die meer dan 150.000 US-dollar per jaar wisten te besparen door optimalisatie van hun persluchtsysteem

Niet managen = niet besparen Daniel Winkler

verlaagd naar 7 bar. De productie van auto’s bedraagt echter nog steeds 240.000 stuks per jaar! Het persluchtsysteem wordt nu nauwgezet bewaakt met flowmeters en kWh monitoring op de compressoren en iedere afdeling heeft een maandelijks ‘kWh budget’ waar men verantwoordelijk voor is. Uiteraard heeft de fabriek nu een managementsysteem waarmee het persluchtverbruik wordt bewaakt en geanalyseerd. Daarmee heeft het bedrijf in de paar jaar dat het nieuwe systeem operationeel is al honderdduizenden dollars verdiend.” Smith toonde vergelijkbare voorbeelden van andere fabrieken, waarin zelfs honderdduizenden dollars per jaar konden worden bespaard door herdimensionering van de persluchtinstallatie, toepassen van zuiniger (frequentiegeregelde) compressoren, andere drogertechnieken en het elimineren van lekkages.

(LEAQS) liet zien dat het besparingspotentieel van persluchtinstallaties aanzienlijk is en dat als resultaat van relatief geringe investeringen enorme besparingen zijn te realiseren

specifieke voor- en nadelen. Veel flowmeters zijn specifiek voor een bepaalde toepassing geschikt, dus alleen voor hogere temperaturen of hogere drukken of een hoge of juist lage flow. Dat kan de keuze bemoeilijken. Daarom hebben wij de VPFlowScope ontwikkeld die is uitgerust met sensoren die zowel massaflow, temperatuur als druk meten. Via een ingebouwd display kunnen de meetwaarden real-time worden uitgelezen. Ook kan het instrument via dit display worden geconfigureerd, waardoor aansluiten op een pc of laptop niet nodig is. Verder is er een ingebouwde datalogger met een capaciteit van 500.000 meetpunten.” De VPFlowScope wordt door een kogelafsluiter gemonteerd, wat zelfs onder druk kan gebeuren, zodat het persluchtsysteem niet hoeft te worden stilgelegd. Na het programmeren van de inwendige leidingdiameter is het instrument klaar voor gebruik. Standaard ingebouwd zijn een 4-20 mA en RS485 uitgang (Modbus RTU Protocol). Pascal van Putten: “Door de combinatie van flow-, druk- en temperatuurmeting krijgt men een completer beeld van de

4

Eerst meten, dan analyseren “Voor het meten van persluchtstromen zijn er verschillende meetprincipes, elk met

PV AANDRIJFTECHNIEK

www.AT-aandrijftechniek.nl

45

05-11-12 13:15


Overal waar een behuizing met 5 tot 136 klemmen wordt gevraagd, bieden wij eenvoud. U hoeft niet zelf uw componenten uit te zoeken en samen te bouwen. Kies de complete oplossing van Spelsberg. www.spelsberg.nl

Ohmstraat 42, 3335 LT Zwijndrecht 4s&

www.rs-hydrauliek.nl

ONZE KENNIS, UW SUCCES kijk voor meer informatie op www.eisma.nl/industrialmedia


PERSLUCHT EN VACUÜM Lekkagemanagement

toestand van het persluchtsysteem. Kortstondige drukdalingen in het leidingnet als gevolg van een te hoge afname worden hierdoor bijvoorbeeld direct opgemerkt. De vaak snel genomen, voor de hand liggende conclusie (‘Er moet een grotere compressor worden geplaatst en/ of de nominale leidingdruk moet omhoog’) is echter niet altijd op zijn plaats. Beter is om te onderzoeken of er geïnvesteerd moet worden in modernere compressoren, buffers, een beter gedimensioneerd persluchtdistributienet, et cetera. Op deze vlakken werken we onder andere nauw samen met Geveke Energy Services

resultaten van dauwpunt- en verschildrukmetingen worden gepresenteerd met real-time grafieken, taartdiagrammen of door middel van tabellen. De software is modulair opgebouwd en kan in elk later stadium worden aangepast, bijvoorbeeld bij uitbreiding of aanpassing van het persluchtnet, vernieuwing van de compressorinstallatie, montage van warmteterugwinsystemen en intern koppelen van systemen. Door de standaard rapportages kan VPVision ook worden ingezet als benchmarktool voor het vergelijken van situaties tussen (internationale) productielocaties en/of voor

(interne) kostentoewijzing van het persluchtverbruik. VPInstruments heeft een aantal KPI’s (Kritische Proces Indicatoren) en rapportagemogelijkheden standaard in VPVision geïmplementeerd. Daarnaast kan de gebruiker zelf KPI’s definiëren. De rapportage verloopt volledig automatisch, waardoor het systeem naadloos is te integreren in een ISO 50001 gecertificeerd energiemanagementsysteem. Besparen op persluchtgebruik wordt hiermee een fluitje van een cent. Inl.: VPInstruments BV, tel.: (015) 213 15 80, www.vpinstruments.com

Gebruikers hebben vaak geen idee en Ingersoll Rand. De VPFlow­Scope levert een structurele bijdrage aan persluchtnetoptimalisatie, zeker in combinatie met ons nieuwste wapen. VPVision 2.0 is een doorontwikkeling van ons bestaande systeem, met dit verschil dat VPVision 2.0 een compleet op webtechnologie gebaseerd bewakings- en analysesysteem is geworden. Hiermee kan een complete persluchtinstallatie vanaf compressor tot en met alle eindgebruikers in beeld worden gebracht. Via overzichtelijke ‘dashboards’ laat VPVision real-time zien waar, wanneer, hoeveel perslucht wordt gebruikt. Het legt hiermee de basis voor nauwgezette inventarisaties, analyses, rapportages en het is de sleutel tot het realiseren van significante besparingen bij het opwekken, conditioneren, distribueren en toepassen van perslucht. Verlaging van de totale persluchtgerelateerde kosten met 20% tot 50% zijn hierbij geen uitzondering.”

VPInstruments liet in Delft middels deze opstelling zien hoe eenvoudig de meetinstrumenten bij een bestaand persluchtsysteem geïnstalleerd kunnen worden

VPVision 2.0 Dankzij de ergonomische presentatie van actuele en opgeslagen gegevens in combinatie met automatische rapportage krijgt de gebruiker direct inzicht in de actuele prestaties en gedragingen van het persluchtsysteem. VPVision kan via alle gangbare browsers op een pc, tablet, handheld, PDA of mobiele telefoon worden geraadpleegd. Dat betekent dat de informatie overal en altijd beschikbaar is: tijdens een inspectieronde, technisch overleg of een managementbespreking (via 3G, WiFi of ethernet). VPVision kan via de browser worden geconfigureerd, terwijl sensoren via Modbus, ethernet of 4..20 mA worden uitgelezen. Meetgegevens worden automatisch in een beveiligde database opgeslagen, waarbij onder meer verbruiksinformatie (kWh meter) en

NOVEMBER 2012

44-45-47_PV Conditiebewaking.indd 47

VPFlowMate flowmeters brengen real-time de persluchtflow in beeld. De metingen worden opgeslagen in het geheugen en kunnen later worden uitgelezen voor verdere analyse

PV AANDRIJFTECHNIEK

www.AT-aandrijftechniek.nl

47

05-11-12 13:15


Zuinige tandemdroger combineert ‘best of both worlds’ [tekst] Frank Senteur [illustraties] Geveke Persluchttechniek

Een van de blikvangers tijdens Industrial Processing was de splinternieuwe Antares persluchtdroger met tandemtechnologie. In dit ene apparaat van Parker Hiross zijn twee verschillende drogerprincipes gecombineerd. Volgens Geveke Persluchttechniek, dat de droger op de markt brengt, zijn met de machine energiebesparingen tot zo’n 44 procent mogelijk in vergelijking met ‘mono-persluchtdrogers’.

E

igenlijk is het opmerkelijk dat het zo lang moest duren voordat zo’n apparaat er kwam. ‘Kort door de bocht’ is er onderhuids niets nieuws onder de zon. In de Antares heeft Hiross ‘simpelweg’ twee be-

proefde drogertechnieken gecombineerd, een koeldroger en een adsorptiedroger. Maar zo gemakkelijk als het klinkt is het natuurlijk niet. Vooral de dimensionering was de grootste uitdaging. “Het achter elkaar zetten van een koeldroger en adsorptiedroger is uiteraard eerder gedaan”, zegt product manager Johan Nooijen van Geveke. “Maar dan hebben we het over twee losse drogers. Dat kan interessante mogelijkheden opleveren, maar is nooit optimaal omdat die twee drogers qua capaciteit en verdere specifieke eigenschappen nooit goed op elkaar aansluiten. Dat komt ook omdat dit meestal systemen van verschillende merken zijn, want fabrikanten zijn in de regel óf goed in koeltechniek óf in adsorptietechniek maar zelden in beide. Doordat Parker door middel van acquisities inmiddels zowel koeltechnische als adsorptiespecialisten onder één dak heeft, diende zich de mogelijkheid aan om compacte tandemdrogers te ontwikkelen met optimale specificaties. In de Antares zijn de twee drogertechnieken perfect op elkaar afgestemd qua capaciteit en thermodyna-

mische eigenschappen. De Antares drogers zijn leverbaar in capaciteiten van 2,5 m3/min tot 34 m3/min, met elk een specifiek ontwikkelde besturing, voorzien van op maat gesneden software die alle para-

Energiebesparingen tot zo’n 44 procent mogelijk meters optimaal aanstuurt. Daarmee is het een welkome innovatie in persluchtland omdat hiermee niet alleen droge, schone perslucht wordt gemaakt, maar tegelijk fors kan worden bespaard op de kosten van persluchtconditionering.”

Drogen en filtreren Dankzij integratie van de twee beproefde droogtechnieken heeft de Antares een breed ‘dauwpuntbereik’ van +5ºC tot -70ºC, zodat hiermee gortdroge perslucht kan worden gemaakt. Bovendien is de Antares uitgevoerd met geïntegreerde (micro)filtersystemen en is daarmee een

De nieuwe Antares Tandem Technologie persluchtdroger is compact en leverbaar in capaciteiten van 2,5 m3/min tot 34 m3/min

48

48-49-51_PV Antares.indd 48

www.AT-aandrijftechniek.nl

NOVEMBER 2012

PV AANDRIJFTECHNIEK

05-11-12 13:16


PERSLUCHT EN VACUÜM Drogen

totale conditioneringstraat die niet alleen droge, maar ook volkomen schone perslucht produceert bij een verhoudingsgewijs laag energieverbruik. Ten opzichte van conventionele drogersystemen liggen met de Antares energiebesparingen tot 44 procent binnen bereik! “Comprimeren van lucht betekent in feite ook dat je water aan het maken bent”, aldus Nooijen. “De compressor zuigt omgevingslucht aan en die bevat nu eenmaal vocht (globaal tussen 45% en 95% relatieve vochtigheid). Ga je deze lucht comprimeren naar 7 bar(0), ofwel je verkleint het volume met een factor acht (8 m3 lucht wordt gecomprimeerd naar 1 m3), dan is die perslucht volledig verzadigd en zal een groot deel van de waterdamp condenseren tot water. Dat water moet er uiteraard uit, want water in perslucht wil je niet. Binnen de voedingsmiddelenindustrie wil men droge lucht omdat vocht een prima voedingsbodem is voor bacteriën. Autospuiters willen geen vocht, omdat dit de kwaliteit van de laklaag beïnvloedt. Machinebouwers willen geen vochtige lucht, omdat dit de bewegende delen van pneumatische cilinders en ventielen aantast. Bovendien leidt vocht tot corrosie in leidingen, koppelingen en pneumatische (machine)componenten. Hoe droger de lucht, des te beter functioneren de proces-

Schema van de systeemopbouw. Na de adsorptiefase gaat de lucht terug naar een warmtewisselaar aan de luchtinlaatzijde teneinde de compressorlucht af te koelen naar 20ºC, terwijl de lucht die het persluchtnet in gaat wordt opgewarmd naar 30ºC

ste (energetische) winst wordt behaald doordat je zo veel mogelijk gebruikmaakt van het relatief goedkope koelprincipe met een gesloten systeem met koelmiddel om de bulk van het vocht eruit te halen. Het relatief duurdere adsorptieprincipe gebruik je alleen om het dauwpunt tot ver

onder nul te verlagen. Zou je alleen adsorptie gebruiken, dan moet je veel meer droogstof gebruiken (groter systeem), dus veel meer regenereren en dat is duur. Door eerst met koeling de bulk van het vocht eruit te halen, hoef je minder met adsorptie te doen zodat hiervoor een compactere

Dimensionering was grootste uitdaging sen die ermee worden aangestuurd en des te langer gaat de installatie mee. Daarom zijn er drogers en waren er tot nu toe afzonderlijke koeldrogers en adsorptiedrogers, afhankelijk van het gewenste dauwpunt, maar nog geen specifiek ontworpen combinatie daarvan.”

Werking Werken de twee inwendige drogersystemen altijd samen, of kiest de besturing soms voor het ene of het andere systeem? “Hoe er intern wordt geschakeld, hangt af van ten eerste de dauwpuntinstelling en ten tweede van de omgevings- en/of buitentemperatuur”, zegt Nooijen. “De groot-

NOVEMBER 2012

48-49-51_PV Antares.indd 49

PV AANDRIJFTECHNIEK

De ‘eerste drogertrap’ in de Anteres haalt door middel van koeling tegen relatief lage energiekosten de bulk van het vocht eruit. De rest van het vocht wordt er met de tweede trap, door middel van adsorptietechniek uitgehaald

www.AT-aandrijftechniek.nl

49

05-11-12 13:17


Atlas Copco – Uw vacuümspecialist

Efficiënte vacuümpompprestaties voor de industrie

Bij Atlas Copco ontwikkelen we al jaren ultramoderne vacuümpompen. Onze nieuwe serie GV-vacuümpompen bestaat uit een reeks modellen variërend van schottenvacuümpompen tot schroefvacuümpompen. Vacuümtechnologie die al geruime tijd met succes wordt toegepast in allerlei industriën. Deze nieuwe serie levert uiterst efficiënte vacuümpompprestaties en is ideaal voor een groot aantal veeleisende toepassingen zoals: (voedsel)verpakking, pick & place en vacuümhandling, rubber- en kunststoffen modellering, papier- en drukindustrie, houtbewerking, medisch vacuüm, elektronica, R&D-systemen en milieu. De complete reeks bestaat uit een range van GV-20 tot GV-4800 met pompsnelheden tussen 20 en 5734 m3/u in een drukbereik 1 mbar(a) tot 500 mbar(a).

Download een QR-reader, scan de code en ga naar onze website.

Voordelen waar op u kunt rekenen • Eenvoudig te installeren dankzij een compact, ruimtebesparend ontwerp. • Grote betrouwbaarheid vanwege het robuuste ontwerp en de optimale olievasthoud capaciteit bij elke bedrijfsdruk. • Weinig onderhoud en slijtage dankzij optimaal gekozen astoerentallen. • Geringe geluids- en trillingsniveaus binnen het gehele drukbereik. • De betrouwbare serviceorganisatie van Atlas Copco: hoge kwaliteit producten, 24/7 service, efficiënte logistieke organisatie en lage levensduurkosten. Ga voor meer informatie naar de website www.atlascopco.com/vacuumus of neem contact op met een van onze specialisten via nummer 078 - 6230 377. Tijdelijke oplossing nodig? U wilt ons product in een proefopstelling testen of u hebt slechts tijdelijk behoefte aan een van onze persluchtoplossingen? Atlas Copco Rental biedt uitkomst. Kijk voor onze verhuurmogelijkheden op www.atlascopcorental.nl of neem contact op via het gratis nummer: 00800 1768 1768. Atlas Copco Compressors Nederland Merwedeweg 7, 3336 LG Zwijndrecht Postbus 200, 3330 AE Zwijndrecht Tel (078) 6230 230 Fax (078) 6100 670 www.atlascopco.nl

Atlas Copco adv Aandrijftechniek 230x300.indd 1

24-09-12 12:11


PERSLUCHT EN VACUÜM Drogen

Wanneer er 35ºC wordt gemeten, is het bed voldoende opgewarmd en hoeft alleen nog maar te worden gekoeld met koude (en droge) lucht.

Voorkoelen en zomerregeling Een andere ‘slimme truc’ bij de Antares is dat de perslucht die gedroogd via een stoffilter uit de adsorptie-unit komt, via een warmtewisselaar van de koelunit het persluchtnet in gaat. “De bij de drogerunit intredende lucht heeft meestal een temperatuur van circa 35ºC”, legt Johan Nooijen uit. “Door deze via een warmtewisselaar te leiden waar lucht van 7ºC uit de adsorptiefase doorheen stroomt, gaat de gefilterde ‘compressorlucht’ met zo’n 20ºC de koelfase in. De droge perslucht die het net in gaat, wordt opgewarmd naar circa 30ºC (zie schema). Dit heeft twee voordelen. Ten eerste is in de koelfase minder energie nodig om de lucht naar 5ºC te koelen, ten tweede is de afgeleverde perslucht 30ºC en treedt geen condens aan de buitenzijde van persluchtleidingen op omdat de lucht ‘opgewarmd’ is. Is een relatief ‘hoog’ dauwpunt voldoende, bijvoorbeeld 5ºC in de zomer, dan opent een by-pass waardoor het adsorptiedeel wordt gepasseerd. De lucht gaat wel door de filters, maar de gebruiker bespaart geld door alleen van de ‘goedkope’ koeltechniek gebruik te maken. Men zou dit zelfs via een automatische buitentemperatuurschakeling kunnen sturen, zodat het adsorptiedeel automatisch bijschakelt als het kouder wordt.”

Op deze grafiek is duidelijk te zien dat het rendement van de droogstof in de adsorptiefase toeneemt naarmate de luchttemperatuur daalt en het vochtverzadigingspercentage stijgt. Door de lucht eerst naar 5ºC te brengen door middel van koeling, stijgt het rendement van de adsorptiefase in de Antares aanzienlijk zodat de cilinders kleiner gedimensioneerd konden worden

installatie kan worden toegepast. Ook gaat het adsorptieproces sneller en efficiënter omdat het vochtgehalte al aanzienlijk is verminderd en de luchttemperatuur is verlaagd. Daar komt bij dat de lucht achter de koelfase eerst door een 0,01 µm fijnfilter wordt geleid om vuil- en oliedeeltjes eruit te halen. Deze filtratiestap gaat eveneens efficiënter omdat de luchttemperatuur op dat moment al een stuk lager is dan bij een fijnfilter van een conventionele droger. Door de lage temperatuur condenseert ook de oliedamp tot druppeltjes die daardoor gemakkelijker worden afgevangen. Overigens wordt ook de lucht die direct uit de compressor naar de droger wordt geleid, eerst gefilterd om vooral de stofdeeltjes en waterdruppeltjes eruit te halen.”

Compacte adsorptiekolommen In het adsorptiedeel zitten twee drogerkolommen met droogmiddel (silicagelkorrels). Als de ene adsorptiecilinder in bedrijf is, wordt de andere kolom geregenereerd. Afhankelijk van de capaciteit van de Antares worden twee verschillende kolomtypen gebruikt. Bij de grotere systemen stroomt de lucht van boven naar beneden, bij de kleinere cilinders van beneden naar boven. Daarbij zorgt een veerpakket op de korrels van de kleine kolommen ervoor dat die korrels op hun plek blijven. Anders zouden ze gaan wervelen en stofvorming kunnen veroorzaken. Voor de adsorptiestap in de Antares is een relatief geringe bedhoogte voldoende. De

NOVEMBER 2012

48-49-51_PV Antares.indd 51

resthoeveelheid vocht die moet worden geadsorbeerd, is geringer dan wanneer je met adsorptie al het vocht uit de compressorlucht moet halen. Een tweede voordeel is de lage temperatuur van de lucht die door het adsorptiebed stroomt. Het rendement van de droogstof is daardoor aanmerkelijk hoger omdat de lucht bij die lagere temperatuur ook nog eens 100 procent verzadigd is. Een andere opmerkelijke optimalisatie van het regeneratieproces is bereikt door toe-

Inl.: Geveke Persluchttechniek, tel.: (020) 582 24 03, www.perslucht.nl

Droge én schone perslucht passing van een verwarmingselement met aan beide zijden een capillair. De hoeveelheid lucht voor het regeneratieproces wordt namelijk bepaald door de hoeveelheid vocht in de cilinder. Maar die is niet constant doordat de relatieve luchtvochtigheid van de aangezogen lucht varieert en/ of de persluchtinstallatie op deellast draait. Normaal gesproken is er geen sprake van modulerende regeneraties en is er vaak dus ‘overgebruik’ omdat de gebruiker zeker wil weten dat de korrels optimaal gedroogd worden. Door de luchttemperatuur direct na het adsorptiebed te meten, weet men exact wanneer de regeneratie voltooid is zodat geen onnodige energie (spoellucht en verwarming) aan het drogen van de silicagelkorrels wordt besteed.

PV AANDRIJFTECHNIEK

In de Antares persluchtdroger met tandemtechnologie van Parker Hiross zijn twee verschillende drogerprincipes gecombineerd

www.AT-aandrijftechniek.nl

51

05-11-12 13:17


Schroefcompressor

Onder de naam Rollair 40-125 biedt GrassAir een serie energetisch zuinige schroefcompressoren als complete oplossing voor perslucht in industriële toepassingen. Een laag energieverbruik is gerealiseerd door onder meer de toepassing van een directe aandrijving en de relatief kleine geometrische toleranties van de schroefcompressorblokken. Hetzelfde geldt voor de toepassing van een ingebouwde turbineventilator en separate olie- en persluchtkoelers. De machines zijn uitgevoerd met een Airlogic²-besturing voor de juiste regeling van de vereiste persdruk en de daaruit voortvloeiende energiebesparing. Optioneel zijn de mogelijkheden voor toepassing van een frequentieregeling of warmteterugwinning waarmee de energiekosten verder zijn te verlagen. Meer info? Products4Engineers.nl: 69860 Inl.: GrassAir Compressoren BV, tel.: (0412) 66 41 00, www.grassair.nl

Adsorptiedroger

De vernieuwde adsorptiedrogers van Alup zijn beschikbaar in een groot aantal uitvoeringen: koud of warm regenererend, voor klein- en grootverbruik. Bij het ontwerp is expliciete aandacht besteed aan een laag energieverbruik. Zo is een drukdauwpuntmanagementsysteem toegepast waarmee bij regeneratie tot 40 procent is te besparen op spoelluchtverbruik. De grotere drogers zijn voorzien van een ‘freeze’ contact: het uitschakelen van de compressor gaat gepaard met het uitschakelen van de droger na het afmaken van de droogcyclus. Meer info? Products4Engineers.nl: 69644 Inl.: Alup Kompressoren BV, tel.: (030) 280 90 00, www.alup.nl

Industriële vacuümpomp

Met de WPSO serie vacuümpompen van Gardner Denver Wittig zijn capaciteiten realiseerbaar van 720 m3/u tot 4450 m3/u bij een vacuüm van 200 mbar absoluut. De oliegesmeerde vacuümpompen zijn watergekoeld en hebben door hun werkingsprincipe een hoog rendement. De pompen vinden toepassing in de chemische industrie, glasindustrie, metaal- en papierverwerkende industrie en de procestechniek. Gebruikmakend van een voorgeschakelde rootsblower kan de capaciteit worden verhoogd tot 18.000 m3/u en is een vacuüm van 100 mbar absoluut realiseerbaar.

Stikstofgenerator

De NGP stikstofgenerator van Atlas Copco Compressors is nagenoeg onderhoudsvrij, is af fabriek bedrijfsklaar en geschikt voor diagnose op afstand. Met de generatoren speelt het bedrijf in op de trend dat steeds meer ondernemingen ervoor kiezen om op de werkvloer in eigen beheer stikstof te vervaardigen. De NGPserie werkt op basis van de PSA-methode (Pressure Swing Adsorption). Hierbij zijn twee cilinders gevuld met CMS, een actief kool met grote adsorptie-eigenschappen. Dit product heeft een grote aantrekkingskracht voor zuurstof- en stikstofmoleculen. De zuurstofmoleculen worden in de cilinders in de actieve kool gevangen, de stikstofmoleculen vervolgen hun weg. De serie bestaat uit achttien modellen. Alle modellen worden geleverd met een opgebouwde controle-unit, waarmee de zuiverheid van de stikstof kan worden ingesteld van 95% tot 99,999%. Meer info? Products4Engineers.nl: 69585 Inl.: Atlas Copco Compressors Nederland, tel.: (078) 623 02 30, www.atlascopco.nl

Meer info? Products4Engineers.nl: 69634 Inl.: Gardner Denver Nederland BV, tel.: (0348) 48 47 70, www.gardnerdenver.com

Compacte blower

De nieuwe CB15 blower van Almeco is geschikt voor installatie in droogsystemen waarin de optredende luchtsnelheid de basis vormt. Almeco past deze blower onder meer toe in zijn droogunits die in hoofdzaak hun weg vinden in de voedingsmiddelenindustrie. Door de vlakke curve blijft de druk stabiel bij aanzienlijke debietveranderingen (het plaatsen van extra blaasmonden). De CB15 is drie keer kleiner dan een overeenkomstige radiaalblower maar haalt dezelfde prestaties. Hij haalt een debiet van 3.000 m3/h bij een statische druk van 12,5 kPa.

Card post_150x100 09/10/12 13.28 Pagina 1

Camozzi Pneumatiek Service en oplossingen

Onze bijsluiter gemist in deze uitgave... Bel of mail ons voor gratis nazending: info@camozzi.nl of tel: 0180 – 316 677 Of kijk op: www.camozzi.nl

Meer info? Products4Engineers.nl: 69395 Air that moves the world

52

52_PV productnieuws.indd 52

www.camozzi.nl

www.AT-aandrijftechniek.nl

Inl.: Almeco BV, tel.: (0032) 56 85 40 80, www.almeco.nl

NOVEMBER 2012

PV AANDRIJFTECHNIEK

05-11-12 15:11


PERSLUCHT EN VACUÜM Productnieuws

Blowers

Als uitbreiding op het bestaande aanbod heeft Alup blowers aan het productgamma toegevoegd. De blowers leveren lucht met een overdruk tussen 0,3 bar(o) en 1 bar(o) en zijn geschikt voor gebruik in de waterzuivering, voedingsmiddelenen verpakkingsindustrie. Behalve roots- en turboblowers omvat het programma schroefblowers. Een product waarin energiebesparing en betrouwbaarheid goed naar voren komt, is de schroefblower SDT. Deze machine is verkrijgbaar in vermogens tot 100 kW. Behalve energiebesparing (oplopend tot 35% bij 1 bar) biedt deze blower een laag geluidsniveau, efficiënte direct drive motor en gereduceerde vibratie en pulsatie in de leidingen. Waar nodig kan de SDT worden geleverd met een omkasting. Meer info? Products4Engineers.nl: 69484 Inl.: Alup Kompressoren BV, tel.: (030) 280 90 00, www.alup.nl

Compressor voor voertuigen

Atlas Copco gaat in vacuüm

De overeenkomsten tussen perslucht- en vacuümtechniek hebben er toe geleid dat Atlas Copco in eigen beheer vacuümpompsystemen ontwerpt en fabriceert, die qua kwaliteit en betrouwbaarheid vergelijkbaar zijn met de compressoren. De oliegesmeerde schroefpompen uit de GV 630 - GV 4800 serie zijn geschikt voor ‘ruw vacuüm’ tussen 900 mbar(a) en 0,7 mbar(a). De capaciteiten van deze pompen lopen uiteen van 500 m3/h tot 5.000 m3/h. Deze pompen leveren een continu en consistent vacuüm, voor bijvoorbeeld bedrukken en verpakken, alsmede voor kunststoffen, elektronica, bottelen, houtbewerking en inblikken. De vacuümpompen uit de serie GV 20 - GV 300 zijn kleinere, oliegeïnjecteerde modellen die werken met schottentechnologie en geschikt zijn voor ‘ruw vacuüm’ tussen 900 mbar(a) en 0,5 mbar(a). Deze modellen zijn alleen te leveren in luchtgekoelde uitvoering in capaciteiten van 20 m3/u tot 365 m3/h. Bovengenoemde vacuümpompen zijn het begin van nog meer nieuwe vacuümpomptechnieken en -systemen die de komende maanden bij Atlas Copco op de markt worden verwacht.

Voith Turbo presenteert met de LP 725, een voorgeladen driecilinder compressor in een lichtgewicht aluminium ontwerp. Vergeleken met conventionele eentraps compressoren genereren voorgevulde compressoren hogere specifieke verplaatsingsvolumes, gebruiken ze minder energie en bereiken ze dankzij de tussenkoeling hun einddruk bij lagere compressietemperaturen. Dit resulteert in hoger energetisch rendement en emissiearm bedrijf. De driecilinder compressor wordt geproduceerd in een lichtgewicht aluminium behuizingontwerp. Vergeleken met een conventionele driecilinder compressor betekent dit dezelfde opbrengst, maar een lagere massa en hoger rendement.

Meer info? Products4Engineers.nl: 69586

Meer info? Products4Engineers.nl: 69792

De ejectoren van Fipa besparen energie zonder afbreuk te doen aan de cyclustijden. De geïntegreerde drukregeling vermindert het verbruik van perslucht bij zowel dichte als poreuze voorwerpen. De ejectoren met aanvullende elektronische luchtbesparende functie reduceren het energieverbruik bij luchtdichte producten nog verder. De modellen uit de series EKPP, EKP en EMM zijn uitgerust met een automatische drukregeling die voor elk werkstuk, ongeacht de porositeit, tot 50 procent besparing kunnen opleveren. Bij luchtdichte werkstukken zou met de ejectoren uit de serie EMA en EKP-LSE door een elektronische lucht besparingsfunctie een besparing tot ongeveer 97 procent kunnen worden bereikt.

Inl.: Atlas Copco Compressors Nederland, tel.: (078) 623 02 30, www.atlascopco.nl

Zuinige ejectoren

Inl.: Voith Turbo BV, tel.: (0571) 27 96 00, www.nederland.voithturbo.nl

Draaidoorvoer met bustechnologie

Met de pneumatisch-elektrische DDF-I draaidoorvoer met geïntegreerde bustechnologie van Schunk kunnen mechatronische grijpermodules, ventielen of sensoren die zich achter een rotatieas bevinden, processtabiel worden aangedreven. Er kunnen tot 26 elektrische signalen gelijktijdig worden overgebracht, waarvan dertien voor aansturing van ventielen. Lucht en vacuüm bereiken de actuator via een vloeistofdoorgang. In elke cyclus moet alleen de zuigerkamer van de actuator en niet de gehele toevoer met perslucht worden gevuld. Op deze manier kan het persluchtverbruik volgens de leverancier met 90 procent worden gereduceerd.

Meer info? Products4Engineers.nl: 69687 Inl.: Technisch Adviesburo Hemmes, tel.: (074) 250 43 74, www.tah.nl

Meer info? Products4Engineers.nl: 69689 Inl.: Schunk Intec BV, tel.: (073) 644 17 79, www.schunk.nl

NOVEMBER 2012

53_PV productnieuws.indd 53

PV AANDRIJFTECHNIEK

www.AT-aandrijftechniek.nl

53

05-11-12 13:19


COLOFON Maandelijks vakblad voor ontwerpers, constructeurs en onderhoudstechnici, op het gebied van mechanische, elektrische, hydraulische en pneumatische aandrijfcomponenten en systemen, besturingen, en industriële en procesautomatisering. Redactie Hoofdredactie: ing. Ad Spijkers Redactie: Jeroen Aalberts, Benny Gudde, Eindredactie: Liedy Bisselink Basis ontwerp: Studio Putto bNO – De Rijp Restyle ontwerp: ZeeDesign - Witmarsum Tel. redactie: (088) 294 47 02 E-mail redactie: redactie.aandrijftechniek@eisma.nl Adres: Informaticaweg 3, 7007 CP Doetinchem Postbus 361, 7000 AJ Doetinchem

Nieuwsbrief en website Wekelijks brengt Aandrijftechniek zijn e-mailnieuwsbrief met actuele technische informatie, branchenieuws en de nieuwste productinformatie. Abonneren op deze gratis nieuwsbrief kan via www.AT-aandrijftechniek.nl. www.AT-aandrijftechniek.nl bevat een uitgebreid overzicht van alle producten en leveranciers, te bereiken via een handige zoek-routine. Daarnaast bevat de site dagelijks geactualiseerd nieuws uit de branche, een uitgebreide agenda en dossiers met gebundelde informatie.

Aan dit nummer werkten mee: N. Dahlen, J. van Huet, D. Scheper, F. Senteur, A. Wesel, W. Wijnands, M. De Wit-Blok

AGENDA

Uitgave Eisma Industrialmedia b.v., Doetinchem

Constructeursdag 2012

Directie Egbert van Hes, algemeen directeur, Bouke Hoving, financieel directeur Gerbert Tiecken, uitgeefdirecteur Uitgever Henk Meinen Advertentie-exploitatie Verkoop Cobie te Nijenhuis, sales manager buitendienst: tel.: (088) 294 47 35 Verkoop Vincent Hermans, binnendienst: tel.: (088) 294 47 40 v.hermans@eisma.nl ZeeDesign Traffic: tel.: (0517) 531 672 fax: (0517) 531 810 aandrijftechniek@zeedesign.nl Marketing

Imke Hammerman tel.: (088) 294 47 60 i.hammerman@eisma.nl

Abonnementeninformatie Abonneeservice: Postbus 2238, 5600 CE Eindhoven. Tel.: +31 88 226 66 48 e-mail: abonnement@eisma.nl Abonnementsprijs: De abonnementsprijs bedraagt 240 euro per jaar (excl. 6% BTW) (bij automatische incasso bespaart u 3 euro administratiekosten) en is bij vooruitbetaling verschuldigd. Abonnementsprijzen voor andere landen op aanvraag. Abonnementen: Abonnementen kunnen op elk gewenst moment van het jaar ingaan en worden genoteerd tot wederopzegging. Opgave via www.AT-aandrijftechniek.nl of abonnement@eisma.nl.

 pzegging dienst schriftelijk en O minimaal een maand voor het einde van de abonnementsperiode te geschieden. U ontvangt van ons een schriftelijke bevestiging.

Bankrelatie: Voor Nederland: Friesland Bank: 29.80.05.298, voor België: Postcheque Brussel: 000-0007463-91 Productie: DTP & Prepress: ZeeDesign Druk: Scholma Druk b.v. Copyright: © 2012

Eisma Industrialmedia, Leeuwarden. Algemene voorwaarden | Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of overgenomen, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Uitgever en auteurs aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingenen/of beslissingen die gebaseerd zijn op bedoelde informatie. Gebruikers van dit blad wordt met nadruk aangeraden deze informatie niet geïsoleerd te gebruiken, maar af te gaan op hun professionele kennis en ervaring en de te gebruiken informatie te controleren. Leveringsvoorwaarden, zie www.eismamediagroep.nl

54

54_Service.indd 54

Een dag die zich richt op werktuigbouwkundige constructeurs, Utrecht/Maarssen, 20 november. Inl.: MYbusinessmedia, tel.: (0570) 50 43 00, www.engineersonline.nl

Cursussen Vacuümtechnologie Een drietal cursussen op het gebied van Vacuümtechnologie, Eindhoven, 23 november. Inl.: Mikrocentrum, tel.: (040) 296 99 33, www.mikrocentrum.nl

Specificatie en verificatie van schakelkasten Nieuwe cursus waarbij de normen NENEN-IEC 61439-1 en -2 worden behandeld, Utrecht, 27 november. Inl.: NEN, tel.: (015) 269 01 88, www.nen.nl

SPS/IPC/Drives 2012 Internationale vakbeurs en congres voor de elektrische automatiseringstechniek, Neurenberg (D), 27-29 november. Inl.: Mesago, tel.: (+49) 711 619460, www.mesago.de/de/SPS/main.htm

Inl.: NürnbergMesse, tel.: (+49) 911 86060, www.embedded-world.de

EMV 2013 Internationale vakbeurs met congres, gewijd aan de problematiek van en oplossingen voor elektromagnetische compatibiliteit, Stuttgart (D), 5-7 maart. Inl.: Mesago Messe Frankurt, tel.: (+49) 711 619460, www.mesago.de/de/emv

Smart Systems Integration Internationaal congres en tentoonstelling over integratie van geminiaturiseerde systemen, Amsterdam, 13-14 maart. Inl.: Mesago, tel.: (+49) 711 619460, www.smartsystemsintegration.com

Transport & Logistics 2013 Vakbeurs voor efficiënte beheersing van goederenstromen, Rotterdam, 13-14 maart. Inl.: Easyfairs, tel.: (0162) 40 89 99, www.easyFairs.com

Rail-Tech Europe 2013 Vakbeurs en conferentie over railtechnologie, Amersfoort, 19-21 maart. Inl.: Europoint, tel.: (030) 698 18 00, www.railtech-europe.com

Empack 2013 Valve World Expo 2012 Internationale vakbeurs op het gebied van afsluiters, ventielen, kleppen en industriële armaturen, Düsseldorf (D), 27-29 november. Inl.: Fairwise, tel.: (070) 350 11 00, www.valveworldexpo.com

Precisiebeurs 2012 Jaarlijkse beurs dat zich richt op precisietechnologie van micron tot nanometergebied, Veldhoven, 28-29 november. Inl.: Mikrocentrum, tel.: (040) 296 99 22, www.precisiebeurs.nl

Vakbeurs voor de verpakkingssector, ‘s-Hertogenbosch, 27-28 maart. Inl.: Easyfairs, tel.: (0162) 40 89 86, www.easyFairs.com/empack-nl

Hannover Messe Technologievakbeurs met onder andere Motion, Drives & Automation, Hannover (D), 8-12 april. Inl.: Hannover Consultancy, tel.: (0184) 69 30 50, www.hannovermesse.de

Maintenance NEXT 2013 Technologie- en onderhoudsexpo voor de industrie, Rotterdam, 16-18 april. Inl.: Ahoy’ Rotterdam, tel.: (010) 293 32 61, www.maintenancenext.nl

Embedded World 2013 Wereldwijd de belangrijkste vakbeurs op het gebied van embedded technologie, Neurenberg (D), 26-28 februari.

www.AT-aandrijftechniek.nl

NOVEMBER 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

05-11-12 15:48


Nieuw van CG: IP20/21

Compact en robuuste frequentieregelaar met optimaal gebruiksgemak.

De compacte uitvoeringen IP20/21 frequentieregelaars zijn geoptimaliseerd voor montage in schakelkasten (IP20) of direct op de muur van een regelkamer (IP21). De IP20/21-eenheden bieden een betrouwbare, rendabele en gebruiksvriendelijke werking van al uw motoraangedreven apparatuur. Met het compact mechanische ontwerp, de eenvoudige toegang tot de aansluitklemmen, de slimme regelfuncties en de grote mate van onderdeelintegratie bieden ze een compleet pakket. De beste keuze voor toepassingen met gecentraliseerde frequentieregelaars. CG FDU- en VFX-frequentieregelaars zijn verkrijgbaar voor motorvermogens tot 3.000 kW.

De belangrijkste features Compact formaat Past perfect in de beperkte ruimtes van schakelkasten Ingebouwde DC-choke Zorgt voor behoud van het nominale motorvermogen Geintegreerde EMC-filter Voldoet aan de C-3 vereisten met een motorkabel van 80 meter Snelheidsgeregelde koelventilator Interne temperatuur blijft stabiel voor een langere levensduur Gecontroleerd inschakelen Veilig in- en uitschakelen met externe schakelaar voorkomt schade.

Voor meer informatie neemt u contact op met CG Drives & Automation.

2010.15.008 Adv CG 230x300.indd 1

Polakkers 5 Postbus 132, NL-5530 AC Bladel T +31 (0)497 389 222 F +31 (0)497 386 275 info.nl@cgglobal.com www.cgglobal.com/nl

25-10-12 12:58


www.abi.nl

made in Holland

MODULAR HANDLING SYSTEM

min

220 picks/

FLEXIBELE OPLOSSINGEN VOOR PICK & PLACE VRAAGSTUKKEN Verkrijgbaar als separate componenten of als compleet systeem, gebruiksklaar met KEBA Robot Controller (optioneel)

Drive units met vrij werkgebied voor de cranks bieden een extra grote Z-range

Ontworpen om te voldoen aan FDA en EHEDG richtlijnen voor Hygiënisch Design

Geen homing nodig door multi-turn encoders

Vrije keuze van afmetingen biedt een flexibel werkgebied en een optimale footprint Meerdere configuraties mogelijk: 3 & 4-assige Delta’s, 2-assige systemen en andere klantspecifieke oplossingen

Lage TCO door: - kwalitatief hoogwaardige planetaire vertragingen garanderen hoge herhalingsnauwkeurigheid gedurende de gehele levensduur - eenvoudig te verwisselen slijtdelen minimaliseren stilstand Klantspecifieke kleuren mogelijk in FDA-approved geanodiseerd aluminium

powered by ABI-intelligence Electro ABI bv • Aandrijf- en besturingstechniek • A. Hofmanweg 60 • 2031 BL HAARLEM • Tel. (023) 5319292 • Fax (023) 5326599 • e-mail info@abi.nl

Aandrijftechniek  

Aandrijftechniek is zakelijk en informatief en brengt onafhankelijke informatie over ontwerp, constructie, onderhoud en toepassing van compo...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you