Issuu on Google+

01_Cover_01 13-02-12 14:30 Pagina 1

Aandrijven - Besturen - Toepassen

nr. 1 Februari 2012

AANDRIJFTECHNIEK

ELEKTRISCH Het gebruik van waterstofheftrucks neemt gestaag toe. Nedstack, de grootste leverancier van brandstofcellen in Europa, ziet de vraag naar zijn producten dan ook toenemen

VAKBEURS Rockwell Automation vierde op 16 en 17 november haar 20e Automation Fair. Maar het was vooral ‘business as usual’ op dit productieautomatiseringsfestijn

PERSLUCHT- EN VACUÜMTECHNIEK Inventief omgaan met de verschillende technieken van vacuüm en compressie resulteert in maatwerk met standaard componenten. Dat is waarmee Induvac zich wil onderscheiden

www.AT-aandrijftechniek.nl


voor rendement en betrouwbaarheid BEARINGS

KOYO BENELUX

10823_Melsec_adv.indd 1

e:info@jtekt.nl www.jtekt.nl

P.O. Box 1 2965 ZG Nieuwpoort Phone: + 31 (0)184-606800 Fax: + 31 (0)184-606857

01-12-11 10:36


03_Inhoud_03 13-02-12 14:30 Pagina 3

Aandrijven - Besturen - Toepassen

FEBRUARI 2012 nr. 1

AANDRIJFTECHNIEK 12 | ELEKTRISCH

INHOUD

26 | VAKBEURS

48 | PERSLUCHT- EN

VACUÜMTECHNIEK

COLUMNS

17 | ELEKTRISCH

32 | BESTURINGEN

Aandrijftechniek heeft voortaan drie columns: een van uw hoofdredacteur Ad Spijkers, een van freelance journaliste (werktuigbouwkundige én filosofe) Pauline Fransen en een gastcolumnist. In dit nummer is dat Egbert Stremmelaar, voorzitter van de Feda.

Lenze past zijn aanbod producten en diensten aan naar de steeds hogere eisen van de markt.

De nieuwste ontwikkelingen van het automatiseringsbedrijf B&R Industriële Automatisering.

20 | ELEKTRISCH

36 | BESTURINGEN

Sermes is de officiële vertegenwoordiger in Nederland van VEM elektromotoren.

Hans Beckhoff geeft zijn visie over de toekomst van de industriële automatisering.

4 | NIEUWS

24 | VAKBEURS

38 | ONDERWIJS

SCADA-systemen gehackt Cursussen aandrijftechniek Nieuwe bestuurlijke basis voor Feda

Techni-Show 2012 laat alle hoogstandjes en innovaties zien van metaalbewerking en industriële productietechniek.

Er zijn opleidingen die ‘goed in de markt liggen’. Een gesprek met ir. H.W.H. Theunissen van Hogeschool Zuyd.

10 | TECHNISCH NIEUWS

26 | VAKBEURS

41 | TOYS FOR BOYS

Veilig afstanden meten met niet-veilige encoders Machines visualiseren via smartphones en tablets Een camera die alles ziet Kleine sensor met grote prestaties

Rockwell stond met gepaste trots stil bij de 20e Automation Fair.

Track Dieselmotorcycles bouwde een goed rijdende, allround reismotor met een dieselmotor.

29 | MECHANISCH MeWa bouwde in opdracht van de Riccoboni-Group een recyclinginstallatie voor oliefilters.

12 | ELEKTRISCH Nedstack, de grootste leverancier van brandstofcellen in Europa, ziet de vraag naar zijn producten toenemen.

De producten van Pfaff-Silberblau kunnen door Elsto worden aangepast om ze klantspecifiek te maken.

De Techni-Show is de grootste beurs in de Benelux voor industriële productietechnieken, verwerking en bewerking van metalen, kunststoffen, toebehoren en hulpmiddelen. De beurs presenteert machines voor niet verspanende bewerking, meettechniek en vision, persluchten vacuümtechniek, verbindingstechniek, productieautomatisering, informatie- en kennisoverdracht, machinegereedschappen, werkplaatstechniek, reiniging en oppervlaktebewerking. Gelijktijdig vindt ook de toeleveringsbeurs ESEF plaats. (foto: Paul Quaedvlieg)

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

Noviteiten van deze maand.

KATERN PERSLUCHT- EN VACUÜMTECHNIEK

30 | AANDRIJVINGEN

OP DE VOORPAGINA

42 | PRODUCTNIEUWS

CompAir introduceert een nieuwe serie oliegesmeerde schroefcompressoren met vermogens van 23-29 kW. Hiermee is de range ‘kleine’ compressoren van CompAir nog completer geworden. De gebruiker kan nu een nog beter gedimensioneerde compressor voor zijn toepassing kiezen, hetgeen gunstig is voor het energieverbruik. (Advertentie: Geveke Persluchttechniek, Amsterdam, www.perslucht.nl, tel. (020) 582 26 28)

48 | VACUÜMOPWEKKING Induvac ontwerpt en bouwt op maat gesneden vacuüm- of compressiesystemen.

52 | COMPRESSOREN Alup bouwde voor Helvoet een ‘verplaatsbaar compressorstation’ in twee zeecontainers.

54 | SERVICE Servicepagina met agenda, colofon en informatie over nieuwsbrief en website.

www.AT-aandrijftechniek.nl

3


04-05-06-07-08_Nieuws_ADT 13-02-12 14:31 Pagina 4

SCADA-systemen gehackt Security-onderzoekers hebben een hele verzameling van exploits voor industriële besturingssystemen gepubliceerd en gebundeld voor hackers, als shocktherapie voor de ‘lakse’ SCADA-branche. De onderzoekers hebben details van een hele berg gaten in SCADA-systemen gepubliceerd. Een aantal van deze exploits is al beschikbaar in de hackerstool Metasploit. Het betreft kwetsbaarheden in systemen van onder andere General Electric, Rockwell Automation, Schneider en Koyo Electronics.

Deutsche Gründlichkeit Jaarlijks organiseert het Duitse PR-bureau RBS de zogeheten Fachpressetage, een drie dagen durend seminar waarin vertegenwoordigers van de Duitse industrie presentaties geven op het gebied van industriële automatisering. De eerste dag is gewijd aan proces-, de volgende twee aan productieautomatisering. Samen met collega Jeroen Aalberts stapten wij op die eerste dag om negen uur in Arnhem in de ICE, om rond één uur in Karlsruhe aan te komen om ook nog een deeltje van het procesgedeelte mee te pikken. De theorie klopte tot vlak voorbij Emmerich. Nu staat de hogesnelheidstrein vlak na Emmerich wel vaker even stil om achter een vertraagde goederentrein of boemel aan te sukkelen. Maar deze keer duurde het wel lang en uiteindelijk kwam het hoge woord er uit: een paar megawatt elektrisch vermogen was tot stilstond gedwongen door een computer van enkele tientallen watts die de geest had gegeven en weigerde opnieuw op te starten. Er was vervangend vervoer geregeld en de trein zou worden afgevoerd. Eer het zover was, waren we een dik uur verder. Maar de evacuatie werd met Duitse Gründlichkeit uitgevoerd. Op de openbare weg naast het traject werden enkele dubbeldeks touringcars aangerukt. Helaas aan de andere kant van het tegenliggende spoor. Geen nood: de Deutsche Bahn zette eenvoudig het verkeer van Oberhausen naar Emmerich stil. De lokale brandweer en andere hulpdiensten bouwden een laddertje dat – houtjetouwtje en beslist niet aan de CE-markering voldoet - tegen de stilgevallen trein werd gezet. Hulpvaardige handen hielpen de gestrande passagiers inclusief hun bagage van openbaar vervoer naar openbare weg en vervolgens in de bus naar Duisburg. Uiteindelijk kwamen we drie uur later dan gepland in Karlsruhe aan. Zelden hebben Nederlanders zoveel moppen getapt over de Duitse kwaliteit als in die gestrande ICE. Maar over de hulpdiensten in de Heimat niets dan lof. Ad Spijkers redactie.aandrijftechniek@eisma.nl

4

www.AT-aandrijftechniek.nl

Door het hacken van SCADA en PLC-systemen kan allerlei kritieke infrastructuur onklaar worden gemaakt. De bekendste en meest spectaculaire hack is de Stuxnet-worm, een ingenieuze digitale tientrapsraket die uraniumcentrifuges in een Iraanse kerncentrale bij Natanz bespioneerde en saboteerde.

SCADA-fabrikanten laks Opmerkelijk is dat de onderzoekers besloten hebben om de gehackte fabrikanten niet op de hoogte te stellen. Dit als shocktherapie voor de SCADA-branche, die al ‘tientallen jaren laks’ is, aldus onderzoeker Dale Peterson. De onderzoekers geven nog een andere reden, ze wilden niet dat hun presentatie van de exploits zou worden getorpedeerd door claims of verzoeken van de fabrikanten te elfder ure. Vorig jaar werd een presentatie over een Siemens SCADA-lek op het laatste moment afgelast, omdat volgens Siemens en het ministerie van Homeland Security hierdoor de veiligheid van kritieke infrastructuur in gevaar zou komen.

Tientallen SCADA-inlogpagina’s gepubliceerd Vroeger waren SCADA-systemen allemaal standalone, maar door de jaren heen zijn steeds meer systemen via het internet benaderbaar, met alle aanvalsvectoren van dien. De security van SCADA-software is desondanks achtergebleven, en patches worden zelden uitgegeven, laat staan geïnstalleerd. De Nederlandse internetactivist @ntisec is de afgelopen tijd druk bezig geweest met het opsporen van webfaced SCADA-systemen en heeft een lijst overgedragen aan het Nationaal Cyber Security Team. Maar omdat hij, na een brief van dat team, nog steeds niets gehoord heeft over de afhandeling van die beveiligingsgevaren, besloot @ntisec de inlogpagina’s van de gevonden SCADA-systemen te publiceren via twitter. Inl.: Webwereld, tel.: (020) 758 59 55, www.webwereld.nl

Onderzoekers hebben details van een hele berg gaten in SCADA-systemen gepubliceerd (foto: twittermania)

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK


04-05-06-07-08_Nieuws_ADT 13-02-12 14:31 Pagina 5

Nieuws

Cursussen aandrijftech- EVAC distributeur van SSG niek het halve werk Ook in 2012 blijft de Nederlandse industrie in beweging. Het kost bedrijven steeds meer moeite om de daarvoor benodigde mensen te vinden en vast te houden. De cursussen aandrijftechniek en besturingstechniek van Mikrocentrum kunnen het bedrijfsleven daarbij behulpzaam zijn. Zoals het opleidingscentrum in zijn mailing stelt: een goed begin is het halve werk.

EVAC in Schijndel heeft met de Chinese producent Shandong Shuanglun Co. Ltd. (SSG) overeenstemming bereikt over de exclusieve verkoop van SSG producten in de Benelux. Het programma bestaat uit uiteenlopende soorten centrifugaalpompen met capaciteiten tot 23.000 m3/h en opvoerhoogten tot 2.000 m, rootsblowers tot 7.320 m3/h en vloeistof ringvacuümpompen tot 31.000 m3/h. De producten van SSG zijn voor diverse sectoren zoals petrochemie, mijnbouw,

Kort Nieuws

De cursussen worden zowel in Eindhoven als in Utrecht gegeven (foto: Jeroen Aalberts)

Het Mikrocentrum start binnenkort met twee cursussen op aandrijf- en besturingstechniek. Voor beide geldt dat de cursussen kunnen worden gevolgd in Eindhoven of Utrecht.

4Van Riet Material Handling Systems heeft een sorteersysteem bij Heemskerk Bloemen geïnstalleerd dat emmers en dozen sorteert op klantniveau. Het sorteersysteem voegt de verschillende stromen eerst samen en sorteert ze dan waarbij de kleinere klanten in batch worden aangevoerd en de grote klanten een vaste plek aan het sorteersysteem krijgen.

Aandrijven en besturen De cursus Aandrijven en besturen start woensdag 29 februari in Eindhoven en donderdag 15 maart in Utrecht. Het gaat om negen middag-/avondbijeenkomsten van 13.30 u tot 21.30 u (één bijeenkomst per week). Aan de orde komen pneumatische, elektrische en hydraulische aandrijvingen, motion control, sensoren, PLC’s, interfacing en EMC. Voor deze cursus is hbo werk- of denkniveau in een technische discipline vereist. Mikrocentrum mikt met deze cursus op iedereen die direct of indirect te maken heeft met aandrijf- en besturingstechniek zoals engineers, technici, systeemontwerpers, system integrators, projectleiders en leden van multidisciplinaire teams.

Werktuigkundige systemen De cursus Aandrijftechniek van werktuigkundige systemen start dinsdag 28 februari in Eindhoven en donderdag 15 maart in Utrecht. Aan het einde van de cursus hebben de deelnemers inzicht in de structuur van aandrijflijnen en in modelvorming van aandrijvingen ten aanzien van statisch en dynamisch gedrag. Ook zijn ze geoefend in een algemene methode voor analyse van aandrijfproblemen en het oplossen daarvan. Verder zijn ze bekend met de eigenschappen van de diverse vormen van aandrijving (mechanisch, elektrisch, hydraulisch) en kunnen ze de diverse aandrijvingen vergelijken en evalueren. De deelnemers zijn in staat om aandrijvingen te ontwerpen en onderdelen van aandrijvingen te dimensioneren. Inl.: Mikrocentrum, tel.: (040) 296 99 11, www.mikrocentrum.nl

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

4ISaGRAF sluit zich aan bij het Wind River Partner Validation Program. De samenwerking verstevigt de positie van Wind River in de energie-, transport- en procesmarkten op het gebied van veiligheids-besturingsoplossingen. Deze oplossingen zijn gebaseerd op het VxWorks’s Cert Platform van Wind River en de FlexiSafeoplossing van ISaGRAF. 4Vanderlande Industries, implementator van geïntegreerde logistieke systemen, is gekozen als leverancier voor de automatisering van het nieuwe distributiecentrum van de online kleding- en schoenenretailer Zalando. Het nieuwe distributiecentrum met een oppervlakte van 78.000 m2 wordt gebouwd in het Duitse Erfurt en zal in het voorjaar van 2013 in gebruik genomen worden.

SSG is producent van verschillende soorten pompen en blowers (foto: EVAC)

agrarische sector, brandbestrijding en krachtcentrales. Er zijn diverse soorten aandrijvingen mogelijk, onder meer met een dieselmotor. SSG behoort, met een productie van meer dan vijftigduizend pompen per jaar, tot de grootste pompenproducenten van China. Het bedrijf beschikt over drie deels computergestuurde productielijnen, open en gesloten proefstanden en een engineeringafdeling. Inl.: EVAC, tel.: (073) 543 19 15, www.evac-valves.com

Technische vakbeurs in Zeelandhallen Event Services Center organiseert op 25 en 26 april in de Zeelandhallen in Goes de vakbeurs Technische Vakbeurs, Bouw, Installatie en Techniek. Deze vakbeurs is uniek voor de regio Zuidwest Nederland en voorziet in een duidelijke behoefte. De reden is eenvoudig: overal in het land zijn gespecialiseerde vakbeurzen, echter Zeeland kende dit soort gespecialiseerde vakbeurzen tot op heden niet. De organisatie rekent op een ruim aantal exposanten, niet alleen vanuit de Zeeuwse regio maar ook van daarbuiten. Gezamenlijk zullen zij zo’n 5.000 m2 beursoppervlakte bezetten. De organisatie mikt met het evenement op onder andere de bouwnijverheid, de installatiewereld, de automotive branche, de logistieke sector en agrarische bedrijven. De organisatie zal gericht uitnodigingen naar deze branches versturen terwijl de exposanten de beschikking krijgen over een ongelimiteerd aantal toegangskaarten voor toezending aan hun relaties. Inl.: Europort, tel.: (010) 293 32 50, www.europort.nl

www.AT-aandrijftechniek.nl

5


04-05-06-07-08_Nieuws_ADT 13-02-12 14:31 Pagina 6

Nieuwe benadering SKF industriële markt

Onzichtbaar Vaak is techniek onzichtbaar. Dat is misschien een rare stelling om mee te openen in een technisch vakblad. ‘Hoezo?’, zult u misschien zeggen. ‘Ik zie de hele dag techniek om me heen.’ Ja, u wel, maar voor veel mensen die niet in de techniek werken, is techniek grotendeels onzichtbaar. Denk bijvoorbeeld maar aan de centrale verwarming. De techniek is er wel, maar op de achtergrond. Verstopt in een kast of op zolder slaat af en toe een motor aan en zorgt er voor dat warm water wordt rondgepompt. Pas als de motor niet aanslaat, als er geen warm water wordt rondgepompt, dan merken de meeste mensen pas iets van de techniek die ze in huis hebben. En dan laten ze een mannetje komen om het te repareren. Eigenlijk is het wel prettig dat de meeste techniek op de achtergrond werkt, bedacht ik toen ik in een slordige rij stond om uit te checken bij Arriva. Met veel techniek wil ik helemaal niet geconfronteerd worden, want zo’n confrontatie kost tijd. Als ik uit de trein stap, wil ik niet nog even verplicht op het perron blijven rondhangen. Ik wil in gestrekte pas door naar mijn volgende bestemming. De OV-chipkaart dwingt mij echter, op straffe van het kwijtraken van het instaptarief dat drie keer zo hoog is als de ritprijs, om mij aan te sluiten in een rij om uit te checken. Deze techniek werkt niet op de achtergrond; deze techniek dringt mijn leven binnen, eist van mij dat ik mijn plannen nog even aanpas. Dit is een manier waarop techniek ingrijpt in het dagelijks leven. Techniek beïnvloedt hoe mensen zich gedragen en hoe ze met elkaar omgaan. Soms is dat zichtbaar, vaak ook niet. Ik ben techniekfilosoof; ik heb geleerd te kijken naar hoe techniek en mensen elkaar beïnvloeden. In mijn columns voor Aandrijftechniek wil ik vertellen over hoe een filosoof naar techniek kijkt en zo de invloed van techniek zichtbaar maken die vaak onzichtbaar blijft.

Almeco distributeur FPZ blowers Almeco Nederland wordt voor ons land de nieuwe distributeur van FPZ blowers. De ventilator- en blowerspecialist distribueert al veertien jaar de FPZ-producten in buurland België en beschikt dus over een grote expertise op het gebied van deze Italiaanse zijkanaalblowers. Het feit dat Almeco over een Nederlandse vestiging beschikt en hier al aanwezig is, wordt door FPZ als een groot voordeel gezien voor zowel de fabrikant als voor haar klanten. De FPZ blowers zijn volgens Almeco een logische aanvulling op het programma industriële ventilatoren en blowers. Almeco probeert een zo breed mogelijk gamma aan te bieden, van kleine axiale of centrifugale ventilatoren voor standaardtoepassingen tot grote custom made ventilatoren. Het bedrijf haalde reeds goede resultaten met deze blowers in België en wil deze voortzetten in Nederland. Inl.: Almeco, tel.: (036) 529 22 12, www.almeco.nl

Pauline Fransen

6

De Zweedse lagerfabrikant SKF benadert de industriële markt op een nieuwe manier. De verkoop en serviceactiviteiten naar OEM-ers en industriële eindgebruikers worden sinds 1 januari gecombineerd. De twee nieuwe industriële divisies ‘Strategic Industries’ en ‘Regional Sales and Service’ zijn in plaats gekomen van de oude ‘Industrial Division’ en ‘Service Division’. Henrik Lange, voormalig president van ‘Industrial Division’, is nu voorzitter van de nieuwe divisie ‘Strategic Industries’. Deze divisie zal zeven sectoren gaan bedienen: industriële aandrijvingen (elektrisch, hydrauliek, pneumatiek, overbrengingen en material handling), precisietechniek (machinegereedschappen, automatisering en medische segmenten), olie en gas, hernieuwbare energie en spoorwegen. Ook de smeersystemen van SKF zijn onderdeel van deze divisie. Vartan Vartanian, voormalig president van ‘Service Division’, is nu voorzitter van de nieuwe divisie ‘Regional Sales en Ser-

www.AT-aandrijftechniek.nl

vice’, die verantwoordelijk is voor de activiteiten in de metaal-, pulp- en papier-, cement-, voedingsmiddelen- en drankenindustrie, mijnbouw en scheepvaart. Inl.: SKF Nederland, tel.: (030) 630 73 72, www.nederland.skf.com

Vlam Machinefabriek verviervoudigt productieoppervlak Vorig jaar verhuisde Vlam Machinefabriek naar een nieuw pand wat bijna vier keer zo groot is dan de bestaande fabriek. Het metaalbewerkings- en assemblagebedrijf zit nu in een relatief nieuw pand op het industrieterrein in Andijk (Noord-Holland). Een opmerkelijke groei bij het toeleveringsbedrijf van draai-, frees- en assemblagedelen. Door de gezonde groei van het bedrijf kreeg het familiebedrijf nieuwbouwplannen voor een grotere productieruimte. Door de opkomende recessie ging de geplande uitbreiding in 2008 niet door. De investeringsmaatschappij die het huidige pand twee jaar geleden voor een timmerfabriek had gebouwd bood het te koop aan. De timmerfabriek was failliet gegaan en het pand met twee hallen van elk 1.300 m² kwam beschikbaar. De zware productiegeschikte vloeren en een zware loopkraan van 3.200 kg waren uitermate geschikt voor de machinefabriek. Inl.: Vlam Machinefabriek, tel.: (0228) 59 30 66 , www.vlammachinefabriek.nl

Vlam maakt onder meer vooras-sets voor straatveegmachines (foto: Vlam)

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK


04-05-06-07-08_Nieuws_ADT 13-02-12 14:31 Pagina 7

Nieuws

Duursma W&O opent grootste ParkerStore

Nieuwe bestuurlijke basis voor Feda

Na een succesvolle start in begin 2011 met een ParkerStore in Zwolle opent Duursma W&O haar tweede ParkerStore in Apeldoorn. De nieuwe ParkerStore in Apeldoorn is de grootste ParkerStore van Nederland met een compleet assortiment aan hydraulische, pneumatische en filtratie componenten. Duursma is één van de grotere spelers in noord, oost en midden Nederland op het gebied van pneumatiek en wil dit middels het openen van meerdere ParkerStores ook uitbreiden richting hydrauliek. De goede samenwerking tussen Parker Hannifin en Duursma W&O is aanleiding om de relatie verder te intensiveren. Op het industrieterrein Kuipersveld heeft Duursma een verbouwing uitgevoerd om de komst van de 200 m2 grote ParkerStore mogelijk te maken. Het resultaat is een overzichtelijke industriële winkel met een totaalpakket aan componenten voor aandrijving en besturing.

De Federatie Aandrijven & Automatiseren (Feda) start in 2012 met twee nieuwe bestuursleden én een nieuwe branchemanager. Bestuursleden Arjan Coppens (Bosch Rexroth) en Patrick Boers (Ingersoll Rand) zijn voorgedragen tijdens de ledenvergadering van 3 november jongstleden. Formeel zijn zij 1 januari toegetreden als Feda bestuurslid.

Inl.: Duursma W&O, tel.: (055) 538 47 47, www.duursma.nl

Met inzet van zijn kennis van verenigingsmanagement zal Marcel van Haren waardevolle invulling geven aan zijn rol als Feda branchemanager. Voorheen was hij actief bij het Mikrocentrum als High Tech Platform Manager. Sinds maart 2009 maakt Van Haren deel uit van het FME team Elektrotechniek, Mechatronica en Maintenance. Bestuurslid Patrick Boers, aangesloten bij de Feda sectie Air Solutions, motiveerde zijn kandidaatschap als volgt: “Ik wil graag bijdragen aan de verbetering van de aantrekkingskracht van de branche, de scholing van toekomstig personeel en vooral de concurrentiepositie van Feda leden”.

Onderwijs

Kort Nieuws De ParkerStore levert een compleet aanbod aan aandrijftechniek

4Om de aandrijf- en automatiseringsindustrie in België en Luxemburg meer en beter te bedienen is Lenze België met ingang van 23 januari gehuisvest in een goed bereikbaar, moderner, milieuvriendelijker en praktischer bedrijfspand.

(foto: Parker)

Wijdeven wijzigt organisatiestructuur Per 1 januari bestaat de Wijdeven organisatie uit drie businessunits: Wijdeven Inductive Solutions, Wijdeven Motion en Wijdeven Magnetic Technology. Doel van deze verandering is om Wijdeven een herkenbaar gezicht naar de markt en intern een juiste focus per businessunit te geven. Het resultaat is een aanpassing van de bestaande structuur van werkmaatschappijen, merknamen en activiteiten binnen Wijdeven. Wijdeven is al zeventig jaar actief in de markt als kennispartner en leverancier van inductieve componenten zoals transformatoren, spoelen, power supplies, lineaire motoren en magnet assy’s. De drie nieuwe businessunits worden elk zelfstandig aangestuurd en opereren binnen hun eigen markten en vakgebied. Alle units blijven gehuisvest in Oirschot, waarbij de vestiging Witronic in Ter Apel dienst doet als productielocatie. Inl.: Wijdeven, tel.: (0499) 32 01 30, www.wijdeven.com

Assemblagewerkzaamheden bij Wijdeven in Oirschot (foto: Ton de Hond)

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

4Per 1 januari heeft TCO Oil Solution Nederland uit het Gelderse Borculo een nieuwe naam. De nieuwe naam Oil Support Nederland staat voor onafhankelijke service in het vergroten van de betrouwbaarheid en het reduceren van onderhouden herstelkosten bij nagenoeg alle oliehoudende machines en aandrijvingen. Met de naamswijziging hoopt Oil Support Nederland op een grotere herkenbaarheid. 4Trebing + Himstedt verzorgt in maart op verschillende locaties in Nederland de workshop ‘Networkdiagnose Profibus en Profinet’. Tijdens de workshop wordt gesproken over oplossingen om stilstandtijd van machines en installaties te voorkomen. Oplossingen die de gebruiker van tevoren over mogelijke problemen op de hoogte brengen en waarvoor geen specialistische kennis nodig is.

Hoofdthema’s voor het andere bestuurslid Arjan Coppens zijn: netwerken, kennisuitwisseling en onderwijs. Coppens heeft het voorzitterschap van de sectie Hydraulic Solutions vervuld en is nog altijd aangesloten bij deze sectie. Volgens Van Haren zijn de Feda doelstellingen voor 2012: “Koersbepaling, stimuleren van de samenwerking binnen Feda en met externe stakeholders, versterken van het branche-imago en per sectie verder uitdiepen en tot hun recht laten komen van de belangrijkste kernwaarden. Deze kernwaarden komen in grote lijnen overeen met de Feda pijlers: kennis, netwerk en promotie”. Inl.: Feda, tel.: (088) 400 84 10, www.feda.nl

Marcel van Haren is de nieuwe branchemanager van de federatie (foto: Feda)

www.AT-aandrijftechniek.nl

7


04-05-06-07-08_Nieuws_ADT 13-02-12 14:31 Pagina 8

Nieuws

Eaton, Hilscher en Wöhner tekenen overeenkomst Samen sterk Traditioneel zijn aandrijf- en automatiseringsbedrijven monodisciplinair ingesteld. Je was van de hydrauliek, de pneumatiek, de vacuümtechniek of van de elektromechanische aandrijvingen, vaak ook nog sterk in een bepaald marktsegment. Daarnaast had je de industriële automatiseerders. Er waren onder andere netwerkspecialisten, sensorspecialisten en PLC-/computerspecialisten, en ook deze bedrijven waren sterk in specifieke projecten, machinebouw of apparatenbouw. Daarenboven kwam vaak nog een marktsegment specialisme. Door al deze verschillende deelgebiedjes bleef een bedrijf vaak relatief klein en er zijn dan ook veel (van oorsprong) mkb bedrijven die dagelijks hun klanten helpen met mooie oplossingen. De eerste problemen met deze monodisciplinaire marktbenadering deed zich eind jaren tachtig van de vorige eeuw voor. De frequentieomzetter deed zijn intrede. Een grote verandering in aandrijfland, want ineens wilde iedereen een frequentieomzetter. Dit mede geholpen uiteraard door de substantiële energiebesparing die hiermee gerealiseerd kon worden. Ineens moesten / wilden ook de mechanische bedrijven deze kennis opdoen, want een frequentieomzetter was een directe concurrent voor de tandwielkasten, zo werd gedacht. Inmiddels weten we beter. Een frequentieomzetter heeft zijn eigen specifieke kenmerken, maar zal nooit een tandwielkast kunnen vervangen. Ook nu dient zich een nieuwe ontwikkeling aan. Inmiddels wordt zo ongeveer alles elektronisch en er wordt veel geïntegreerd. Denk hierbij aan lineaire aandrijvingen, maar ook aan hydraulische ventielen waarin de sensortechniek en de besturing tegenwoordig al is opgenomen. Of aan elektromechanische oplossingen waarbij de besturing via de bus plaatsvindt. Deze multidisciplinaire oplossingen komen steeds vaker voor. Het betekent dat industriële automatisering en aandrijftechniek niet meer naast elkaar zullen bestaan maar met elkaar zullen bestaan. Een ontwikkeling overigens die de Feda al in 2002 heeft ingezet. Het betekent ook dat de bedrijven die deze basistechnieken als corebusiness hebben, breder moeten worden. Dat kan door samen te voegen (acquisities) of door samen te werken (netwerken of jointventures). Wat u ook kiest, samen staat u sterk. Egbert Stremmelaar Voorzitter Federatie Aandrijven en Automatisering (Feda)

8

www.AT-aandrijftechniek.nl

Eaton Electric heeft een samenwerkingsovereenkomst gesloten met Hilscher (vertegenwoordigd door Telerex) en Wöhner. De laatste twee zijn voornemens om het SmartWire-DT interconnectie- en communicatiesysteem van Eaton in hun producten te integreren. Vorig jaar kondigden Eaton Electric en Phoenix Contact een soortgelijke samenwerking aan voor de Contracton elektronische motorstarter en SmartWire-DT. Onder het motto ‘Van lean connectiviteit naar lean automatisering’ streeft Eaton Electric naar stroomlijning van besturingskasten, vermindering van bedrading en interfaces en verbetering van de transparantie van machines en installaties. Om dit te realiseren werkt het bedrijf

samen met partners die zowel een SmartWireDT master als een slave-verbinding in hun producten kunnen inbouwen. Een ‘lean automation’ oplossing, bestaande uit SmartWire-DT en HMI/PLC technologie, vermindert de werkzaamheden voor projectplanning en in-bedrijf-name, verbetert de prestaties, bespaart kosten, zorgt voor minder bronnen van fouten en levert een grotere flexibiliteit op bij modulaire machineconcepten. Inl.: Eaton Industries, tel.: (0418) 57 03 95, www.eaton.com

Mooie waardering voor Eisma Veel branches kennen awards, prijzen en vergelijkbare verkiezingen, bijvoorbeeld voor innovaties, meest toegankelijke jaarverslagen, milieubeleid enzovoort. Vaak kennen die prijzen al een jarenlange historie. Zo kent de uitgeefbranche haar traditionele kerstrapport, waarin de uitslagen van beoordelingen voor diverse media worden weergegeven. Het rapport wordt jaarlijks gepubliceerd door Adformatie, weekblad over reclame, marketing en media. Voor de beoordeling van uitgeverijen worden adverteerders uit diverse sectoren en mediaplanners naar hun oordeel gevraagd. Een gedegen en breed onderbouwd onderzoek, waarvan de uitkomst absoluut gezag heeft in de mediawereld. Het is dan ook altijd spannend hoe de eigen uitgeverij daarin scoort. Wat dat betreft scoorde de Eisma Mediagroep - waartoe ook dit vakblad 4Wie producten van Mini Motor wil bestelbehoort - in 2011 bijzonder goed. In de categolen, kan dit alleen nog doen bij de eigen rie vakbladen scoort Eisma een triple 1 waardevestiging van de onderneming in Nederring door adverteerders, mediaplanners en ook land. Na meer dan 25 jaar te zijn vertegenoverall. Borstklopperij past ons niet, maar u zult woordigd in de Benelux, is Mini Motor begrijpen dat wij op deze mooie waardering Aandrijftechniek per 1 januari als alleentoch wel een beetje trots zijn. Voor u betekent vertegenwoordiging met een eigen vestihet dat uw vakblad van een prima gewaarging verder gegaan. deerde uitgeverij komt en van zo’n uitgeverij mag u rustig veel verwachten. 4De Algemene Leden Vergadering van de Vereniging Robotics Association Benelux Inl.: Eisma, tel.: (088) 29 44 700, (RAB) heeft in de bijzondere Algemene www.eismamediagroep.nl Leden Vergadering van 30 januari met meerderheid van stemmen besloten de RAB op te heffen. Hier ligt een verschil van mening over de toekomstige koers van de RAB aan ten grondslag.

Kort Nieuws

Een selectie van enkele vakbladen van de Eisma

4PLC Support, leverancier van producten voor de industriële automatisering, gaat de distributie en de service verzorgen voor het complete assortiment van Fanox. Deze fabrikant van industriële elektronische producten is gespecialiseerd in sturingen en beveiliging van motoren. PLC Support gaat de distributie en de service van Fanox verzorgen voor de Benelux.

Mediagroep

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK


EMG 2011 | 12 NR.1 12-12-11 09:43 Pagina 1

1

onze kennis, uw succes

Nr.

Mediabedrijf voor Professionals Adformatie kerstrapport 2011, categorie vakbladen

Triple 1 waardering door adverteerders, mediaplanners en overall

Beste klanten, dank voor deze top waardering! De Molenaar - PlattelandsPost - Het Schaap - Petfood Magazine - EVMI – De Paardenkrant - Paardenkrant Extra - Bit - Horses.nl - Hengstenboek - P|f - Sign+ Magazine - Stitch & Print International - De Voetbaltrainer - Loft - Bouwwereld - Aannemer - Eisma’s Schildersblad - SchildersVakkrant - Glas in Beeld - ArchitectuurNL - Technisch Gebouwbeheer - Installatie en Sanitair - Sanitair Design - ZZP’er in de bouw - Bouwproducten.nl Aandrijftechniek - Metaal Magazine - Products4Engineers - Bulk & Roerwerk - Recycling Magazine Benelux - TTM - Bestelauto - Zakenauto MarktVisie - Vismagazine - Vis in Bedrijf - Bakkers in Bedrijf - Vlees+ - Vakblad IJs! - Piloot & Vliegtuig- Eisma Business Spectrum. Eisma Media Groep is uitgever van hoogwaardige informatie- en communicatieproducten en diensten (o.a. vaktijdschriften, websites, e-mail nieuwsbrieven, events & awards en leermiddelen) in diverse business to business- en educatieve markten. Vanuit de vestigingen in Leeuwarden en Doetinchem zorgen 140 professionals voor kennis en communicatie mogelijkheden die leiden tot succesvolle resultaten van onze klanten (meer dan een half miljoen ondernemers en onderwijsinstellingen in Nederland). www.eisma.nl

HORSESMEDIA


10-Technisch nieuws_10 13-02-12 14:32 Pagina 10

Veilig afstanden meten met niet-veilige encoders Hima Paul Hildebrandt heeft een nieuwe oplossing ontwikkeld voor veilige afstandsmeting met behulp van niet-veilige standaard encoders. De voor SIL 3/PL e gecertificeerde oplossing bestaat uit een veiligheidsbesturing met gecertificeerde functieblokken in combinatie met ofwel twee verschillende niet-

gaat toeleggen, is veilig bedrijf van kranen. Voorbeelden van toepassingen in kranen zijn onder meer bewaking van de veilige positie (het vaststellen van een bepaald veiligheidsgebied voor de kraanarm), betrouwbare detectie tegen botsingen (aanhouden van een minimale afstand tussen twee portaal- of bovenloopkranen) of veilig in tandem rijden (bewaking van de veilige afstanden tussen twee kranen).

veilige encoders van bepaalde fabrikanten ofwel een gecertifi-

B

asis van deze systeemoplossing zijn nieuwe, door TÜV gecertificeerde functieblokken voor afstandsbepaling in de engineering tool SILworX van het huis. De functieblokken zijn ontwikkeld voor een veilige bewaking van een beweging, waarbij een veilige bewaking van positie, snelheid, versnelling en vertraging belangrijk is. Er zijn al negentien functieblokken beschikbaar en er zullen er nog meer volgen. De blokken maken de verwerking van een of meer assen en berekeningen in ver-

lige encoders of een SIL CL3 gecertificeerde encoder kan Hima een gecertificeerde afstandsbewaking van portaal-

Inl.: Hima Paul Hildebrandt GmbH + Co KG, tel.: (+49) 6202 709405, www.hima.de

ceerde SIL CL3

Met twee niet-vei-

en bovenloopkranen realiseren

schillende coördinatenstelsels mogelijk. Andere voordelen zijn de eenvoudiger bediening, eenvoudiger documentatie en ondersteuning van protocollen voor encoders van diverse fabrikanten. In deze betaalbare oplossingen worden verschillende interfaces (zoals CAN/SSI of RS485) met twee verschillende niet-veilige standaard encoders of met een SIL CL3 gecertificeerd encoder gecombineerd tot een door TÜV gecertificeerde SIL 3/PL oplossing. Een van de applicaties waarop Hima zich

Machines visualiseren via smartphones en tablets Er lijkt geen eind te komen aan de toepassingsmogelijkheden van de smartphone. Ook de industrie onderkent de voordelen van deze communicatiemiddelen. Webfactory biedt nu een op alle mobiele besturingssystemen draaiende visualiseringsoplossing en vermindert de engineeringinspanningen daarmee

af te dekken. Dankzij vergaande integratie van de nieuwste standaards kunnen op HTML5 gebaseerde browserapplicaties worden ontwikkeld die een mobiele visualisering met krachtige systeemfunctionaliteit en hoge grafische kwaliteit mogelijk maken. Dit stelt de gebruiker in staat om zijn machines en installaties onafhankelijk van locatie en tijd van de dag te gebruiken en te observeren.

aanzienlijk.

M

met één uniforme ontwikkelomgeving alle belangrijke besturingssystemen

et de toenemende prestaties van mobiele apparaten en hogere datatransmissiesnelheden in draadloze netwerken wordt het mobiele gebruik van op webtechnologie gebaseerde bewakingssystemen steeds belangrijker en worden complexere toepassingen met grotere functionaliteit mogelijk. Tot nu toe was de incompatibiliteit tussen toepassingen voor de PC en voor de individuele mobiele besturingssystemen een probleem waarvan de oplossing veel engineering kostte. Elk besturingssysteem vereiste een eigen speciale toepassing aangezien er geen uniform, krachtige platform bestond.

10

Webfactory dekt

Vorig jaar al zette Webfactory een belangrijke stap bij het oplossen van deze situatie. Visualiseringen voor de PC konden gemakkelijk worden overgezet naar het ‘Windows 7 mobile’ mobiele besturingssysteem van Microsoft. Het Duitse softwarehuis gaat nu een stap verder en maakt weergave op het iOS besturingssysteem van Apple en het Android besturingssysteem van Google mogelijk zonder extra programmeerinspanning. Webfactory heeft de mogelijkheid gecreëerd om met één uniforme ontwikkelomgeving alle belangrijke besturingssystemen voor standaard PC’s en mobiele apparaten

www.AT-aandrijftechniek.nl

Inl.: Webfactory GmbH, tel.: (+49) 6281 52330, www.webfactory-world.de

FEBRUARI 2012

voor standaard PC’s en mobiele apparaten af

AT AANDRIJFTECHNIEK


11-Technisch nieuws_11 13-02-12 14:32 Pagina 11

TECHNISCH nieuws

Een camera die alles ziet Imec ontwikkelt een compacte, snelle, goedkope oplossing voor hyperspectrale beeldvorming. Op de vakbeurs SPIE Photonics West 2012 afgelopen januari in San Francisco (VS) stelde imec zijn unieke oplossing voor van een hyperspectrale camera, een camera die spectroscopie en beeldvorming combineert. Imec’s ontwikkeling bestaat uit een chip waarop

Imec’s prototype van een camera met

een beeldsensor is gecombineerd met een hyperspectrale fil-

geïntegreerde hyperspectrale sensor

terbank. Ze maakt het mogelijk om snelle, compacte, en betaalbare hyperspectrale camera’s te bouwen die in tal van toepassingen nuttig kunnen zijn.

H

yperspectrale camera’s kunnen het onderscheid maken tussen objecten die met traditionele RGB (rood-groen-blauw) beeldvorming niet van elkaar te onderscheiden zijn. Deze technologie is interessant voor de controle van de kwaliteit van gewassen, de industriële sortering van voedsel, of zelfs de detectie van huidkan-

ker in een vroeg stadium. Hyperspectrale camera’s die vandaag beschikbaar zijn, zijn echter te traag, te duur en te groot om algemeen toegepast te worden. Daardoor is hun gebruik vandaag de dag meestal beperkt tot hooggespecialiseerde onderzoeksomgevingen. Imec’s chipgebaseerde oplossing is een belangrijke stap naar de industriële toepas-

(foto: imec)

sing van hyperspectrale beeldvorming, vooral door de snelheid, compacte vorm, en kostprijs.Om de werking van zijn nieuwe technologie te demonstreren, heeft imec een prototype gebouwd waarbij de hyperspectrale sensor op het niveau van de wafers werd geproduceerd bovenop een commerciële beeldsensor. Deze beeldsensor is de CMV4000 van het Belgische bedrijf CMOSIS. Inl.: imec, tel.: (+32) 16 28 12 11, www.imec.be

Kleine sensor met grote prestaties Magneetveldsensoren zijn in de moderne techniek onmisbaar. Hun toepassingsmogelijkheden variëren van het bekende kompas tot aan de moderne auto of de smartphone. Werkgroepen van de Christian-Albrechts-Universität in Kiel

geïntegreerd in bestaande micro-elektronica. Het interdisciplinaire team werkt het nieuwe concept uit in het kader van het onderzoeksgebied ‘Magnetoelektrische Verbundwerkstoffe – Biomagnetische Schnittstellen der Zukunft’ (SFB 855) dat wordt gesubsidieerd door de Deutsche Forschungsgemeinschaft (DFG).

(CAU) hebben nu een miniatuursensor ontwikkeld. De sensor bestaat uit een kleine strook met een lengte van 125 µm, net

Een prototype van de nieuwe magneetveldsensor. De eigenlijke sensorspits van het linker eind van de siliciumchip is met het blote oog nauwe-

Inl.: Christian-Albrechts-Universität zu Kiel, tel.: (+49) 431 880 00, www.uni-kiel.de

lijks te zien (foto: Björn Gojdka)

iets meer dan een mensenhaar dat een doorsnede van ongeveer 100 µm heeft.

D

e strook is voorzien van een laag materiaal, dat binnen een magnetisch veld zachter wordt. Voor het meten van een magneetveld brengen de wetenschappers de strook mechanisch een trilling. De trillingsfrequentie is afhankelijk van de hardheid van de laag. Aan de hand van de frequenties kunnen ze dus de eigenschappen van een magnetisch veld nauwkeurig vaststellen.In tegenstelling tot eerdere modellen zijn geen extra magneetvelden nood-

AUGUSTUS2012 FEBRUARI 2011 ATATAANDRIJFTECHNIEK AANDRIJFTECHNIEK

zakelijk voor het functioneren van de nieuwe sensor. Hij kan laagfrequente en statische magneetvelden detecteren, die vooral een grote rol spelen in de medische wereld. De sensor zou het gebruik van magnetische deeltjes in het lichaam kunnen ondersteunen, bijvoorbeeld om tumoren te bestrijden of medicamenten gericht in het lichaam vrij te geven. Bovendien is het een voordeel dat de sensor niet hoeft te worden gekoeld en kan worden

www.AT-aandrijftechniek.nl

11


12-13-14-15-16_Nedstack_ADT 13-02-12 14:33 Pagina 12

Waterstofbrandstofcel aan vooravond van doorbraak [tekst] Lilian Vermeer [foto’s] Nedstack

Door alle aandacht voor de elektrische auto wordt vaak vergeten, dat rijden op waterstof een alternatief is voor het gebruik van fossiele brandstoffen. Veel automerken hebben inmiddels een prototype op waterstofbrandstofcellen rondrijden. De laatste tijd neemt vooral in Amerika het gebruik van waterstofheftrucks toe. Nedstack, de grootste leverancier van brandstofcellen in Europa, ziet de vraag naar zijn producten dan ook toenemen. “De echte doorbraak voor personenauto’s komt zodra de basisinfrastructuur (tankstations) gebouwd worden”, zegt Jan Piet van der Meer, vicepresident marketing en sales van Een door Nedstack gebouwde waterstofcelstack. Deze levert een vermogen van 5,1 kW en

Nedstack.

een maximale spanning van 40 W

N

edstack uit Arnhem levert al meer dan tien jaar brandstofcellen die waterstof en lucht omzetten in elektriciteit, warmte en water. Eind jaren negentig stootte AkzoNobel de vezeldivisie af en stopte met onderzoek op het gebied van brandstofcellen. Een paar onderzoekers besloten door te gaan en richtten Nedstack op. In 1999 werd het bedrijf onafhankelijk van moederbedrijf AkzoNobel en ging zich zelfstandig op de verdere ontwikkeling van de brandstofcel richten. Inmiddels is Nedstack uitgegroeid naar een bedrijf met vijftig werknemers. Jan Piet van der Meer: “Toen we met het bedrijf begonnen, was er al uitvoerig onderzoek gedaan naar de materialen van de brandstofcel: membranen, katalysatoren en koolstofvezels. Bovendien werden

12

www.AT-aandrijftechniek.nl

in de chloorfabriek van Akzo de membraantechnologie al gebruikt. Ook de keuze voor waterstof als brandstof voor de brandstofcel was gemakkelijk: het komt vrij als bijproduct van de elektrolytische bereiding van chloor uit zout. Tevens wisten we hoe de cel eruit moest gaan zien, zodat we vrij snel een kleine brandstofcel voor microverwarmingskracht konden maken. De assemblage van de brandstofcellen gebeurt helemaal bij Nedstack zelf”.

Zendmasten Volgens Van der Meer is de brandstofcel zeer geschikt voor mobiele werktuigen in brede zin. “Deze werktuigen worden meestal in ‘fleets’ rondom vaste locaties gebruikt. Je kunt daar een waterstoftank-

punt installeren en dus is er geen probleem met de brandstofvoorziening.” Nedstack richt zich vooral op de markt van telecom en elektriciteitsnetten, bijvoor-

Keuze voor waterstof was gemakkelijk beeld als back-up van de stroomvoorziening van GSM-zendmasten. Ook werkt het bedrijf aan de ontwikkeling van stacks voor robuust energiegebruik, zoals in de industrie en in bussen, vrachtauto’s, heftrucks en schepen. Tot nog toe werden voor de zendmasten lood-zuur batterijen gebruikt maar die

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK


12-13-14-15-16_Nedstack_ADT 13-02-12 14:33 Pagina 13

TECHNIEK Elektrisch

moeten zo nu dan worden vervangen en zijn niet betrouwbaar. De brandstofcellen zijn wel duurder in aanschaf dan de batterijen, maar ze gaan langer mee en hebben hierdoor een lagere ‘Total Cost of Ownership’. Verder zijn ze milieuvriendelijk en betrouwbaar. De toepassing voor zendmasten blijkt tot nog toe een van de meest rendabele. “De stacks die we hiervoor hebben geleverd, blijken een goed alternatief want ze doen het prima en er is nauwelijks onderhoud nodig”, aldus Van der Meer. “Voor Afrika zouden ze ook erg geschikt zijn; daar

Wat is een brandstofcel? Het principe van de brandstofcel lijkt op dat van de batterij. Hij werkt op waterstof en zuurstof uit de lucht en levert elektriciteit en warmte. Het enige dat hij uitstoot is waterdamp. Binnenin de brandstofcel bevinden zich twee elektroden, gescheiden door een elektrolyt of een membraan. Aan één kant (anode) wordt waterstof (H2) toegevoerd en aan de andere kant (kathode) zuurstof (O2). Met behulp van een katalysator (meestal platina) die als een dun laagje op de anode is aangebracht, wordt waterstof aan de anode gesplitst in twee protonen (2H+) en 2 elektronen (2 e). De protonen stromen door het membraan naar de kathode. De elektronen kunnen niet door het membraan, maar stromen door een extern circuit naar de kathode. Dit zorgt voor bruikbare elektriciteit. De protonen en elektronen komen bij de kathode weer samen en reageren daar met het zuurstof (O2) uit de lucht die bij de kathode wordt ingevoerd. Daarbij ontstaat water (H2O). De elektriciteit kan worden gebruikt voor de voeding van bijvoorbeeld een elektrisch apparaat, een elektromotor (in een voertuig) of van het elektriciteitsnet. Een enkele brandstofcel levert in de praktijk tussen de 0,5 V en 0,8 V. Om de spanning te verhogen, worden de afzonderlijke cellen op elkaar gestapeld en in serie geschakeld. De stapel die zo ontstaat wordt een ‘brandstofcelstack’ of ‘stack’ genoemd. Er bestaan verschillende types brandstofcellen. De cel wordt genoemd naar het elektrolyt of membraan dat de anode en de kathode van elkaar scheidt. De verschillende typen kunnen onderscheiden worden op basis van temperatuur: - Hoge temperatuur-brandstofcellen (ca. 500-1.000°C) worden vooral voor stationaire toepassingen gebruikt (bijvoorbeeld gebouwen). Voorbeelden van hoge temperatuur-brandstofcellen zijn Molten Carbonate Fuel Cell (MCFC) en Solid Oxide Fuel Cell (SOFC). De Phosphoric Acid Fuel Cell (PAFC) brandstofcel werkt bij circa 200°C en wordt alleen in stationaire toepassingen gebruikt. - Lage temperatuur (60-80°C) brandstofcellen zijn onder andere proton exchange membrane (PEM) brandstofcellen en direct methanol brandstofcellen. Vanwege de dynamische eigenschappen, M perspectieven om kosten te reduceren eElektriciteit en de lage werktemperatuur kijkt de 0,7 V + auto-industrie met name naar PEM Waterstof Lucht (zuurstof) brandstofcellen voor gebruik in voertuigen. Een andere en minder gangbare technologie is die van de lage temperaH+ tuur-brandstofcel: Alkaline Fuel Cell (AFC). Nedstack produceert PEM fuel cells, ook bekend als polymeer elektrolyt memAnode Kathode Stikstof + water braan brandstofcellen. Elektrolyt (membraan)

Acht uur rijden, drie minuten tanken staan overal zendmasten maar vaak ontbreekt het elektriciteitsnet. Zonnepanelen zijn gevoelig voor stof en beschadigingen en leveren daardoor te weinig energie. Een dieselgenerator vergt onderhoud en de diesel wordt gestolen. Aan een brandstofcel valt weinig te stelen. En als je ammoniak gebruikt als opslagmedium, om vervolgens waterstof uit te genereren met behulp van een reformer: dat zal niet zo snel gestolen worden.”

Rondvaartboot Eén van de mobiele toepassingen waarvoor Nedstack de brandstofcellen leverde, is een rondvaartboot die voorjaar 2011 in Amsterdam in gebruik werd genomen. De boot, de NemoH2, werd ontworpen en gebouwd door een consortium van bedrijven. “Het is echt het neusje van de zalm”, aldus Van der Meer. “Het was een ingewikkeld project aangezien het schip aan verschillende regelgeving moest voldoen. Qua afmetingen moest het door de Am-

Principe van een brandstofcel

sterdamse grachten kunnen varen. Het moest veilig zijn voor passagiers. Voor het varen op het IJ moest het voldoen aan de

H2

2H++ 2e-

O2 + 4H++ 4e-

2H2O

eisen voor grote motorschepen. Ook moest de boot voldoen aan de regels van Germanische Loyd, een kwalificatiebureau voor de scheepvaart, dat op dat moment slechts beperkte ervaringen had met brandstofcellen aan boord van een schip.” Voor de rondvaartboot werd speciaal een tankstation gebouwd door gasleverancier Linde. Van der Meer: “We gaan er vanuit dat er meer rondvaartboten komen die op waterstof gaan varen, nu men weet dat er een tankstation in de buurt is. Ik ben inmiddels al benaderd voor een tweede boot.”

Heftruck

Medio 2011 leverde Nedstack een groot systeem van PEM brandstofcellen aan de chloorfabriek van Solvay in Lillo (bij Antwerpen). Deze elektriciteitscentrale is met 12.600 brandstofcellen en 1 MW vermogen de grootste ter wereld

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

In samenwerking met onder andere de Hogeschool Arnhem Nijmegen (HAN) ontwikkelde Nedstack een brandstofcelsysteem voor een heftruck. De Provincie Gelderland steunde het project financieel, als bijdrage aan de klimaatdoelen voor Gel-

www.AT-aandrijftechniek.nl

4

13


12-13-14-15-16_Nedstack_ADT 13-02-12 14:33 Pagina 14

Een generator op brandstofcellen, gebouwd voor een bekend verhuurbedrijf

derland en voor een schonere lucht. Het gebruik van elektrische heftrucks is al enige tijd in opkomst doordat de zwaardere diesel- en LPG-(hef)trucks niet meer in gesloten ruimtes gebruikt mogen worden vanwege de uitstoot van voor de gezondheid schadelijke stoffen. Elektrische of door een brandstofcel aangedreven trucks zijn een goed alternatief voor met name de zwaardere heftrucks. Brandstofcelheftrucks hebben het voordeel dat ze gedurende acht uur op een enkele volle tank waterstof kunnen rijden en in slechts drie minuten weer vol getankt kunnen worden. Brandstofcelheftrucks hebben geen last van teruglopend vermogen zoals elektrische heftrucks wanneer de accu’s leeg raken. Heftrucks met een aangepast brandstofcelsysteem werken ook prima in koel- en vriesruimtes. De onderhoudskosten zijn lager dan van diesel of LPG-aangedreven trucks. De huidige generatie brandstofcellen levert genoeg vermogen om een 5-10 tons heftruck aan te drijven. De eerste heftruck op waterstof in Nederland zou in 2010 in gebruik genomen worden door logistiek dienstverlener Rotra. Helaas werd de veronderstelde subsidie van de overheid niet gehonoreerd en zag Rotra ervan af; naast het milieuaspect woog het financiële aspect namelijk even zwaar mee. In tegenstelling tot Nederland of Europa wordt in de Verenigde Staten het gebruik van door een brandstofcel aangedreven heftruck zwaar gestimuleerd met subsidies. Het gevolg is dat daar inmiddels al 2500 heftrucks rondrijden op waterstof en brandstofcellen. De Amerikaanse produ-

De Hymove bus is, net als de Hytruck, uitgerust met elektrische wielnaafmotoren (e-Traction), lithium-ion batterijen, brandstofcellen (Nedstack) en een waterstoftank

cent Plug Power leverde de brandstofcelsystemen van de heftrucks die rondrijden bij grote bedrijven als BMW, Coca Cola en

Minder draaiende onderdelen Wal Mart. Ter plekke zijn tankstations geïnstalleerd. Pike Research, een Amerikaans onderzoeksbureau op het gebied van nieuwe

schone technologieën, voorspelt dan ook dat vorkheftrucks in 2020 (in Amerika) de grootste gebruikers van waterstofbrandstof zullen zijn (circa 36% van de totale markt).

Distributietruck Voor een distributietruck ontwikkelde Nedstack een 16 kW brandstofcelsysteem. Het project voor de ontwikkeling van de waterstoftruck, waaraan verschillende bedrijven meewerken, werd financieel gesteund door Senter Novem (tegenwoordig Agentschap NL). Het distributievoertuig,

Productie van waterstof Waterstof komt vrijwel niet in de natuur voor en moet dus gemaakt worden. Dit kan op verschillende manieren, bijvoorbeeld door elektrolyse van water (water wordt gesplitst in waterstof en zuurstof), stoomreforming uit aardgas of ammoniak of door het vergassen van biomassa. Ook is het een bijproduct bij chloorelectrolyse uit zout. Waterstof kan op verschillende manieren opgeslagen worden: onder hoge druk in vloeibare vorm of geabsorbeerd aan een metaallegering. In auto’s wordt het in een opslagtank onder 700 bar opgeslagen. Bij bussen en andere professionele toepassingen wordt de waterstof bij 350 bar opgeslagen. Tankstations moeten hiervoor een systeem van hogedrukpompen inzetten die nu nog mechanisch werken en veel energie gebruiken. De volgende stap is de elektrochemische compressor die veel efficiënter werkt en die qua technologie te vergelijken is met een brandstofcel. Het Arnhemse bedrijf Hyet werkt hard aan deze technologie en verwacht over enkele jaren commercieel op de markt te komen. Waterstof kan ook in de holtes van een metaallegering (metaalhydride) worden opgeslagen. Er is dan meer waterstof op te slaan dan onder hoge druk maar het komt zeer moeilijk en traag weer vrij. Bovendien is deze opslagvorm vaak te zwaar voor mobiele toepassingen. Onderzoekers van de TU Delft toonden onlangs aan dat waterstof sneller beschikbaar is voor een brandstofcel bij opslag in kleine nanodeeltjes metaal.

14

www.AT-aandrijftechniek.nl

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK


12-13-14-15-16_Nedstack_ADT 13-02-12 14:33 Pagina 15

TECHNIEK Elektrisch

Hytruck genaamd, heeft als basis een standaard chassis, inclusief meerdere cabinevarianten, van een Mitsubishi Canter (7,5 ton GVW) distributieauto. Hierbij is de bestaande aandrijflijn (dieselmotor, versnellingsbak, differentieel, achteras en de brandstoftank) in z’n geheel vervangen door een hightech waterstof/brandstofcelhybride aandrijfconcept, H2E genaamd. Doordat er minder draaiende onderdelen zijn, is er veel minder onderhoud nodig. Het hybride aandrijfconcept bestaat uit drie 6 kW Nedstack-brandstofcellen, twee lithium-ion-fosfaat batterijpakketten, een kevlar waterstoftank en twee elektrische wielnaafmotoren van e-Traction uit Apeldoorn. De 16  kW nominaal blijkt voldoende voor een truck met 3,4 ton laadvermogen en een maximaal toelaatbaar totaalgewicht (GVW) van 7,5 ton, als het voertuig niet sneller hoeft dan een gemiddelde snelheid van 25 km/h, een gebruikelijke snelheid in de stad. Als de belasting hoger wordt, springen de batterijen bij. De batterijen kunnen een nominaal vermogen leveren van 25 kW en kunnen dat zonder bijladen een uur volhouden. De ruim 40 kW gezamenlijk vermogen geeft de Hytruck een top van 85 km/h, precies genoeg voor een distributievoertuig. De batterijen worden tus-

sentijds opgeladen. Dat gebeurt allereerst door de brandstofcellen bij stilstand of lage belasting; daarnaast regenereren de wielnaafmotoren elektrische energie tijdens het remmen. “Ook voor de waterstofauto is een combinatie van een brandstofcel en een (kleine)

Lokale leefklimaat verbeteren batterij de beste optie”, volgens Van der Meer. “Een auto op alleen batterijen is geschikter voor kleine afstanden terwijl de auto op brandstofcellen al vergelijkbare afstanden kan rijden als benzineauto’s. De batterij blijft nodig voor het opstarten en het opvangen van piekbelastingen.” Behalve met de heftruck en de distributietruck op waterstof deed Nedstack succesvolle testen met generatoren die voor walstroom kunnen zorgen, een bagagewagentje op Schiphol en een stadsbus.

Stadsbus De waterstofelektrische stadsbus, onderdeel van het Hymove project van de provincie Gelderland, heeft al flink wat testrit-

ten achter de rug. “De bus ondergaat momenteel een aantal aanpassingen op basis van de ervaringen uit de testritten en aanwijzingen van de Rijksdienst voor het Wegverkeer”, vertelt Jan van Beckhoven, directeur van de stichting Hymove. “Ook gaat de Hogeschool Arnhem Nijmegen nog metingen doen naar het daadwerkelijk verbruik van brandstof. Waarschijnlijk wordt de bus begin 2012 opgenomen in de dienstregeling.” De Hymove bus is net als de Hytruck uitgerust met elektrische wielnaafmotoren (eTraction), lithium-ion batterijen, brandstofcellen (Nedstack) en een waterstoftank. In deze tank past 15  kg waterstof waarmee je ongeveer 200 km kunt rijden. “Aangezien de bus nauwelijks geluid maakt, is het alsof je over de straat glijdt”, omschrijft Van Beckhoven zijn rijervaring. Van der Meer: “Door het inzetten van waterstofelektrische bussen in de stad en ook bijvoorbeeld vuilniswagens op waterstof is het lokale leefklimaat enorm te verbeteren. In tegenstelling tot de dieselmotor stoot de brandstofcel geen stikstofoxiden, CO2 en fijnstof uit en maakt geen geluid. Eigenlijk zou je de kosten die we nu kwijt zijn aan gezondheidsproblemen door uitstoot van schadelijke stoffen, moeten kunnen inzetten voor de ontwik-

4

De Hytruck is een distributievoertuig op basis van een Mitsubishi Canter. De bestaande aandrijflijn is vervangen door een waterstof/brandstofcelhybride aandrijfconcept

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

www.AT-aandrijftechniek.nl

15


12-13-14-15-16_Nedstack_ADT 13-02-12 14:33 Pagina 16

waterstoftoevoersysteem (productie en distributie) voor 1 miljoen auto’s in 2020 ongeveer 3 miljard euro zal kosten. “Het rijden op waterstof heeft te lijden onder het ‘kip-ei-verhaal’. Er zijn wel mensen geïnteresseerd in het rijden op waterstof, maar die vragen zich af waar ze moeten tanken. Tankstations wachten met investeren in waterstofinstallaties tot er meer waterstofauto's rondrijden. Om die barrière te nemen, is er echt een zet in de goede richting nodig, in de vorm van subsidies en regelgeving van de overheden, gecoördineerd vanuit Brussel. Het McKinsey rapport heeft de weg gewezen”, volgens Van der Meer. Gelukkig besloot de Nederlandse overheid onlangs (oktober 2011) om het rijden op waterstof te stimuleren en gaat daarvoor de komende jaren vijf miljoen uittrekken. Van der Meer: “Dat is niet voldoende

Kosten zijn nog te hoog Een brandstofcelcentrale van Nedstack, in gebruik bij AkzoNobel in Delfzijl

keling van de brandstofcellen en waterstofinfrastructuur.”

Kosten Hoewel de testen en het gebruik van de brandstofcel laten zien dat de techniek klaar is, komt het gebruik toch maar moeizaam op gang. Dit komt vooral door de kosten, zegt Van der Meer. “Ten eerste is de brandstofcel zelf nog te duur. Wij werken er hard aan om die prijs omlaag te krijgen. In 2000 kostten brandstofcellen 40.000 euro per kilowatt, in 2005 passeerden we met onze cellen de grens van 1.000 euro. Onze volgende mijlpaal is een prijs waarbij de brandstofcel met de verbrandingsmotor kan concurreren. Die prijs kunnen we bereiken op het moment dat het aantal verkochte brandstofcellen vergelijkbaar is met het aantal verbrandingsmotoren, want er zijn geen grote technologische doorbraken voor nodig.” Ook een recente studie door McKinsey (Power Trains for Europe), ondersteund door de auto- en de olie-industrie en de elektriciteitsbedrijven, voorspelt dat door productie op grotere schaal de kosten van brandstofcelsystemen rond 2020 met 90 procent zullen zijn gedaald. In de studie werden de kosten voor het gebruik

16

www.AT-aandrijftechniek.nl

van verschillende typen auto’s (benzine-, diesel-, hybride plug-in (batterij + benzine), elektrische- en brandstofcelauto’s) met elkaar vergeleken. De verwachting is dat rond 2025 de totale kosten voor de verschillende typen auto’s ongeveer gelijk zullen zijn. Door stimuleringsmaatregelen (bijvoorbeeld belastingvoordeel) kan dit zelfs eerder gebeuren. Volume is het toverwoord zowel in stacks als de waterstofproductie. De grootste uitdaging is het overbruggen van de investeringskosten die gemoeid zijn met het invoeren van het distributiesysteem en de tankstations. McKinsey berekende dat het

om de waterstofkar op gang te krijgen, maar het is een stap in de goede richting. De stap die nu genomen is, zal zorgen voor de ontwikkeling van waterstofclusters van waaruit de waterstofdistributie langzamerhand zal dichtgroeien. Om Nederland en Europa schoon en energieonafhankelijk te maken (doelstelling 2050 inclusief de tussenstations) moeten Brussel en de lidstaten een visie ontwikkelen hoe ze die situatie het meest efficiënt en het meest effectief bereiken. Om die visie vervolgens in daden om te zetten is veel moed voor nodig, moed die nu veelal ontbreekt hoe acuut de situatie ook.” Inl.: Nedstack Fuel Cell Technology BV, tel.: (026) 319 76 00, www.nedstack.com

Literatuur Op internet is veel achtergrondinformatie over de brandstofcel en zijn toepassingen te vinden: Brandstofcel: http://wikimobi.nl/wiki/index.php?title=Brandstofcel http://nl.wikipedia.org/wiki/Brandstofcel Studie McKinsey: http://www.europeanclimate.org/documents/Power_trains_for_Europe.pdf Waterstofboot NemoH2: http://www.lovers.nl/co2zero/?gclid=CO6RrsyL9awCFcuHDgodf0HMSQ Waterstofdistributietruck: http://www.hytruck.nl/ Waterstofbus: www.hymove.nl

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK


17-18-19-Lenze_ADT 13-02-12 14:33 Pagina 17

TECHNIEK Elektrisch

Lenze wil ontwerp, bouw en bediening van machines gemakkelijker maken [tekst] Ad Spijkers [foto’s] Lenze AG, Hameln (D)

Sneller, variatie in uitvoeringen, flexibeler (sneller om te bouwen), steeds complexer, goedkoper, betrouwbaarder, kortere doorlooptijd. Het eisenpakket dat productiebedrijven aan machinebouwers stellen, liegt er niet om. Omdat ook hun engineeringcapaciteit steeds meer onder druk staat, schakelen machinebouwers in toenemende mate hun toeleveranciers van onder meer aandrijfcomponenten in om de uitdagingen aan te gaan. Lenze reageert hierop door zijn aanbod aan producten en diensten in te richten naar de steeds hogere eisen. Om innovaties snel op de markt te kunnen brengen, willen machinebouwers sterke partners voor de ontwikkeling en bouw van hun machines

H

et Verband Deutscher Maschinenund Anlagenbauer (VDMA) heeft vorig jaar onder haar leden een onderzoek gehouden naar de trends waarmee zij worden geconfronteerd. Het succes van machinebouwers op de markt hangt er steeds meer van af dat ze snel innovatieve en krachtige machines kunnen ontwerpen, ontwikkelen en bouwen. Tegelijkertijd wordt de techniek die noodzakelijk is voor het creëren van deze machines steeds ingewikkelder. Veel machinebouwers rekenen en vertrouwen op (maar worden ook meer afhankelijk van!) ondersteuning door de gespecialiseerde kennis en de ervaring van een sterke partner. De belangrijkste trends in de machinebouw zijn een groeiende verscheidenheid aan uitvoeringen, de toenemende complexiteit en de kortere doorlooptijden. Zo zei 83 procent van de door de VDMA geïnterviewde werktuigbouwkundigen, dat de aandrijf- en besturingstechniek steeds complexer wordt en dat een flexibele pro-

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

ductie van varianten van machines met behulp van modulaire componenten aan belang wint. Tegelijkertijd is er voor bijna 77 procent van de machinebouwers minder tijd om van een concept naar de markt te gaan. Als gevolg van deze factoren komen machinebouwers onder een steeds hogere druk te staan.

vertaalt in veilige, innovatieve en zo eenvoudig mogelijke machines. Met een aanbod dat inspeelt op uitgebreide ondersteuning in alle fasen van het ontstaansproces van een machine biedt Lenze een goed antwoord. Dankzij een compleet aanbod kan het bedrijf het hele

Snel ontwerpen, ont-

Verschuiving Door de steeds hogere eisen zullen volgens 63 procent van de ondervraagde ingenieurs het aandeel en de verantwoordelijkheid van leveranciers in de waardeketen stijgen. De grotere verantwoordelijkheid van leveranciers en de toenemende complexiteit en aantal varianten van machines leidt er toe, dat 82 procent van de respondenten een nauwere samenwerking met hun leveranciers wil, met name in de fase van ontwikkeling (prototyping). Daarmee samenhangend wil meer dan de helft van de ontwikkelaars een partner die hun ideeën en concepten

wikkelen en bouwen ontwikkelingsproces van de klant ondersteunen van concept tot service na de verkoop, van de controller tot de aandrijfas. Kennis van techniek en toepassing, competentie op het gebied van advisering en techniek, een zowel breed als diep productportfolio in combinatie met de juiste tools maken het de onderneming mogelijk om de juiste oplossing te vinden voor de specifieke eisen van de klanten. In de optiek van Lenze omvat het leven

www.AT-aandrijftechniek.nl

17

4


17-18-19-Lenze_ADT 13-02-12 14:33 Pagina 18

Essentieel daarbij zijn productiviteit, veiligheid en eenvoud. Machines moeten snel zijn om te stellen op andere producten of productvariaties, ze moeten gemakkelijk te bedienen en te onderhouden zijn, complexe producten of verpakkingen kunnen maken en geschikt zijn voor korte levenscyclussen van bedrijven. Cru gesteld moet een machine die vandaag worst in folie verpakt, morgen lucifers in een kartonnen doosjes kunnen storten.

Concept en realisatie

Energetisch rendement en machineveiligheid kunnen aanleiding zijn om alternatieve oplossingen voor een bepaalde aandrijving naast elkaar te zetten (foto: Paul Quaedvlieg)

van een machine vijf fasen: 1. De (noodzaak tot) ontwikkeling van een idee. 2. Het opstellen van een concept. 3. Het realiseren (technisch invullen) van dat concept. 4. De productie van de machine. 5. Het gebruik van de machine. Persoonlijk zou uw hoofdredacteur daar nog een zesde fase aan toevoegen (het ontmantelen en afvoeren van de machine), maar in deze fase heeft Lenze uiteraard geen bemoeienis meer met de machine.

Idee Het ontstaan van een nieuwe machine ontstaat meestal bij de gebruiker, en daar is vaak de marketing- of R&D-afdeling de aanstichter omdat er een nieuw product op de markt kan of moet worden gebracht. Productiebedrijven hebben vaak veel tijd nodig om te beslissen of ze een nieuw product lanceren (inclusief beslissingen over nieuwe productieprocessen en machines. Maar is dat besluit eenmaal gevallen, dan worden machinebouwers verondersteld in de kortst mogelijk tijd de (vaak volstrekt nieuwe) machines te leveren én dat ze veilig, onderhoudsarm, duurzaam, et cetera zijn. Dat geldt met name voor verpakkingsmachines, want zeker in de consumentenmarkt is niets zo veranderlijk als de smaak. Bij marktintroductie is tijd geld. Verder kunnen marktaandelen in enkele maanden tijd snel stijgen of dalen, en aangezien het daarbij om vele miljoenen kan gaan, willen productiebedrijven snel kunnen reageren. Ze eisen dezelfde snelheid van werken van hun machinebouwers en andere toeleveranciers.

18

www.AT-aandrijftechniek.nl

Dat vergt nogal wat van machinebouwers, die deze eisen maar moeten zien te realiseren. De hulp van andere partijen in de keten is daarbij steeds harder nodig; niet alleen is de technologische kennis vaak niet meer in eigen huis, het aandeel van de aandrijf- en besturingstechnologie in de totale machinekosten neemt toe. In deze fase is het verstandig om ook naar energetisch rendement en machineveiligheid te kijken, facetten die steeds verder geïntegreerd raken met de aandrijving.

Meer variatie maar minder tijd In dit stadium spelen topologie en besturingsarchitectuur een steeds belangrijker rol. Die besturing kan ‘drive based’ of ‘controller based’ zijn, afhankelijk van het pakket van eisen. In het eerste geval is de aandrijving een belangrijk element in de machine en is de besturing wat minder complex. In dit geval biedt een frequentieof servoregelaar met ingebouwde logische bouwstenen een goede oplossing. In het tweede geval is een belangrijker rol weggelegd voor de besturing en zal de architectuur worden gebaseerd op een PLC of IPC met ‘domme’ aandrijvingen. Lenze kan een breed scala aan centrale en decentrale aandrijf- en besturingssystemen aanbieden. Een machine kan in een aantal lagen worden opgebouwd, die ook qua software goed te beschrijven zijn: cel, machine, module, mechatronische componenten. Daaronder valt dan nog een laag met aandrijfcomponenten. Mechanisch en elektrisch is de techniek vergaand modulair uitgevoerd, qua software zijn nog meer verbeterslagen mogelijk. Met name het schrijven, in bedrijf nemen maar ook service in de software moet sneller. Lenze speelt hierop in door voorgeconfigureerde softwaremodules en applicatiesjablonen aan te bieden, die deels zijn toegesneden op specifieke branchebehoeftes. Maar een machinebouwer kan voor zijn specifieke applicatie natuurlijk ook zelf (extra) modules en sjablonen

ontwikkelen, al dan niet op basis van bestaande versies. Voor onder meer positioneren, motion control, robotica en CNC zijn volop softwaremodules beschikbaar. Applicatiesjablonen zijn er ook ruim voldoende. Lenze concentreert zich nu op de verdere ontwikkeling van een complete engineering toolbox, overigens een continu doorgaand proces. Het doel daarvan is dat een klant kan parametreren (van sjablonen) in plaats van programmeren (van nieuwe software). Middels een aparte onderneming (Lenze Engineering) kan het bedrijf uit Hameln als systeemhuis haar klanten in de totale cyclus ondersteunen. Qua software worden onder meer IEC 61131, CoDeSys, object oriëntatie en C++ ondersteund.

Productie en gebruik Is eenmaal gekozen voor een bepaalde invulling van concept en realisatie, dan is het aan de leverancier om er voor te zorgen dat de bestelde componenten in de juiste uitvoering, in het juiste aantal en op het juiste moment bij de machinebouwer terecht komen. Deze kunst noemen we ook wel logistiek. Om deze te stroomlijnen heeft de onderneming de laatste jaren hard gewerkt aan

Tijdens SPS/IPC/Drives in november 2011 introduceerde Lenze de i700 servoregelaar voor multi-as toepassingen. ‘Safe Torque Off’ (STO) is standaard aanwezig. Voor de realisatie van geavanceerde beveiligingconcepten zal in de toekomst een variant met hogere veiligheidsniveaus beschikbaar komen

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK


17-18-19-Lenze_ADT 13-02-12 14:33 Pagina 19

TECHNIEK Elektrisch

veiligheid en eenvoud zijn essentieel Met de toenemende complexiteit van machine, engineering en opbouw wordt ook de dienstverlening richting klant steeds ingewikkelder voor een machinebouwer. Ook hier valt een verschuiving binnen de waardeketen waar te nemen en neemt de toeleverancier bepaalde taken over. Service is niet alleen storing zoeken en oplossen en onderhoud van aandrijvingen, maar ook prestaties verbeteren (snelheden opvoeren), energie besparen, risicobeperking en op zeker moment het vervangen van componenten (retrofit). Lenze biedt haar klanten servicewerkzaamheden door haar eigen personeel of via gecertificeerde partners aan, maar detacheert ook specialisten en leidt servicetechnici van klanten op. In de verkoopvestigingen wordt een veelvoud aan applicatie- en producttrainingen gegeven en worden ook klantspecifieke trainingen georganiseerd.

Aandrijfoplossing In principe maakt het niet uit of een oplossing ‘drive based’ of ‘controller based’ is. Een oplossing omvat altijd een motor, eventueel een overbrenging, een servo- of frequentieregelaar en een bovenliggende besturing (die dan wel in de regelaar kan zijn ondergebracht). In zijn ultieme vorm is dat een motorreductor met opgebouwde regelaar met logische functies. Om voor de steeds complexere processen en aandrijvingen tot de juiste oplossing te

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

Verpakkingsmachine

Machineniveau

Groepering

Moduleniveau Mechatonische componenten niveau

Toevoer

Kartonneermachine

Dubbele band

Robot

Transportband

Een machine kan in een aantal lagen worden opgebouwd, die ook qua software goed te beschrijven zijn: cel, machine, module, mechatronische componenten

Engineering tools

Productiviteit,

Celniveau

Mechatronica engineering toolbox

Functioneel niveau

stroomlijning van de interne processen. Er wordt nu gewerkt vanuit vijf distributiecentra: in Frankrijk (voor West-Europa, waaronder de Benelux), Duitsland (voor Duitsland, Scandinavië en Polen), Oostenrijk (voor Zuid- en Oost-Europa), de Verenigde Staten en China. Deze centra houden zich behalve met opslag en distributie ook bezig met configuratie en voormontage. Voor standaardproducten geldt in principe een levertermijn van een of twee dagen, voor voorgemonteerde producten drie tot negen dagen. Daarbij geldt natuurlijk wel dat de leverbetrouwbaarheid mede afhankelijk is van transporteurs, het weer en de beschikbaarheid van onderdelen en grondstoffen. Bij de laatste zien we behoorlijke prijsschommelingen optreden, maar met een gemiddelde trend omhoog door beperkte beschikbaarheid en toenemende vraag in met name de BRIClanden.

Modulaire software structuur Applicatiesjabloon

Positioneren

Motion Control

Robotica / CNC

Lenze biedt voorgeconfigureerde softwaremodules en applicatiesjablonen aan die deels zijn toegesneden op specifieke branchebehoeftes. Voor onder meer positioneren, motion control, robotica en CNC zijn volop softwaremodules beschikbaar

komen, zijn drie stappen nodig: keuze van de componenten, dimensionering van de componenten, en het bekijken van alternatieven. Voor de keuze heeft Lenze twaalf standaard aandrijfoplossingen gedefinieerd, die het heeft ondergebracht in drie groepen: start/stop, continu en dynamisch. De diverse groepen verschillen onderling in prijs en eisenpakket. De oplossingen liggen in het algemeen in het LForce ‘bouwdoospakket’ van standaard componenten. Bij de dimensionering valt qua energiebesparing nog het nodige te winnen, is de ervaring van Lenze. Het huis biedt met Drive Solutions Designer (DSD) een pakket dat beschrijving, berekening, simulatie en documentatie van de gezochte aandrijving verzorgt. Simulatie neemt een steeds

belangrijker plaats in het totale proces in. Bij veel bedrijven geldt al: eerst simuleren, dan pas (een prototype) bouwen. Het pakket zorgt ook voor energierapportage. Juist dat laatste kan aanleiding zijn om alternatieven te bekijken, en ook dat kan binnen DSD. Zo is een oplossing met een frequentieomvormer en een standaard motor vaak goedkoper in aanschaf maar is een servo-aandrijving qua energieverbruik (dus operationele kosten) vaak weer gunstiger. Het probleem is alleen dat de eindklant wel van een lager energieverbruik wil profiteren, maar meestal niet bereid is extra te investeren in die duurdere servo-aandrijving. Inl.: Lenze BV, tel.: (073) 645 65 00, www.lenze.com

www.AT-aandrijftechniek.nl

19


20-21-23-Sermes_ADT 13-02-12 14:50 Pagina 20

Sermes wil met VEM motoren Nederlandse markt heroveren [tekst] Ad Spijkers [foto’s] Sermes, Strasbourg

Zeker voor de oudere generatie is de naam VEM een begrip in elektromotoren. De van origine Oost-Duitse motoren zijn degelijk, robuust en betaalbaar. Om een aantal redenen liep de verkoop de laatste jaren terug. Sinds 1 januari 2011 is Sermes in Straatsburg de officiële vertegenwoordiger in Nederland, per 1 september werd Wim Hildering aangesteld als ‘sales back-office’ om met name het taalprobleem op te lossen. Maar wat voor bedrijf is Sermes en hoe denkt het vanuit Frankrijk de Nederlandse markt te kunnen bedienen? Uw hoofdredacteur nam persoonlijk poolshoogte en was aangenaam verrast.

S

Slechts een kleine greep uit het leveringsprogramma van VEM

ermes is opgericht in 1949 toen Robert Schmittheisler exclusief importeur voor Frankrijk werd van de elektraproducten van Klöckner-Moeller (inmiddels EatonElectric) en Bauknecht. In 1954 werden voor het eerst kabels geïmporteerd, in 1967 werd begonnen met de import van elektromotoren. In de loop der jaren werden ook andere Duitse en Italiaanse merken geïmporteerd. Veel daarvan levert men nog steeds, al hebben sommige merken (bijvoorbeeld Rittal) nu een eigen dochter in Frankrijk. Met directeur Pierre Schmittheisler staat nu de tweede generatie aan het roer. Straatsburg heeft in het verleden tot zowel Frankrijk als Duitsland behoord. De Elzas is, zeker langs de Rijn, grotendeels twee-

talig. Veel medewerkers van Sermes spreken uitstekend Duits, zodat het met dat taalprobleem reuze meeviel.

Handel en assemblage Behalve componenten van derden introduceerde de onderneming producten die elders op specificatie worden geproduceerd en onder eigen merknaam op de markt worden gebracht. In 1975 leidde dat tot het merk Lamdalux voor industriële verlichting en in 1983 tot het merk Lamdex voor componenten voor explosieveilige gebieden. Sinds 2001 worden onder de naam Sermes complete schakelkasten samengesteld. In 2007 werd een afdeling export opgezet. Er is nu ook een dochteronderneming in Duitsland, DPS (Drive & Power Systems in Kehl, direct

Niet gegijzeld door banken

20

www.AT-aandrijftechniek.nl

aan de andere kant van de Rijn). De laatste mijlpaal in de geschiedenis van het bedrijf is de opening van het nieuwe logistieke centrum (magazijn en werkplaats) voor de motorenafdeling begin 2010. De organisatie omvat vier afdelingen: kabels, motoren, verlichting en systemen. Van het klantenbestand neemt 70 procent producten en diensten af van alle vier afdelingen. Het bedrijf telt zo’n 270 medewerkers en behaalde daarmee in 2010 een omzet van 132 miljoen euro. Financieel is het een onafhankelijk bedrijf, ‘niet gegijzeld door banken’, zoals Pierre Schmittheisler het uitdrukt. Hierdoor kan hij op lange termijn denken, financieren en investeren in bijvoorbeeld kwaliteit, testbanken en logistieke centra.

Logistiek centrum Voor ons is het logistiek centrum voor motoren en reductoren het interessantst. Het

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK


20-21-23-Sermes_ADT 13-02-12 14:50 Pagina 21

TECHNIEK Elektrisch

vloeroppervlak van het magazijn is 10.000 m2. Per dag gaan ongeveer tweehonderd zendingen de deur uit via expediteurs waarmee vaste contracten lopen. Er worden zesduizend verschillende producten op voorraad gehouden: motoren, reductoren, kettingtakels, kabels, vermogenselektronica en reservedelen. Tijdens de rondgang komen we onder andere VEM en Almo motoren, Teco softstarters, Optidrive frequentieregelaars, Siti en Transtecno reductoren en lagers van vooraanstaande merken tegen. De voorraad laagspanningsmotoren van VEM is de grootste in Europa, zelfs groter dan die van de fabriek. Er liggen ongeveer zestigduizend motoren op voorraad. Wie vóór 15.00 u bestelt, kan er zeker van zijn dat zijn order nog dezelfde dag naar magazijn en eventueel werkplaats gaat. Voor Nederland hanteert de onderneming bij

Voorraad groter dan die van de fabriek standaard bestellingen een levertijd van 48 u, bij complexere bestellingen (zeker als nog moet worden gelakt) 72 u. Als u geluk heeft, gebeurt levering zelfs binnen 24 u. In noodgevallen kan ook buiten kantooruren transport worden geregeld. Meestal betreft dit grote en moeilijk te verkrijgen motoren voor productiebedrijven die stilstaan. Overbodig te zeggen dat hier wel een prijskaartje aan hangt. De grote voorraad is een strategische keuze van het familiebedrijf; een beursgenoteerde onderneming zou waarschijnlijk nooit kiezen voor zoveel ‘dood’ kapitaal. Maar de Franse onderneming heeft een concurrentievoordeel doordat ze nagenoeg altijd kan leveren, ook in noodsituaties, aan de fabriek zelf, aan collega-distri-

buteurs en zelfs aan concurrenten (ook in Nederland). Daarbij kan het bedrijf vaak een betere prijs bedingen dan bij een machinebouwer die series op afroep bestelt en zijn leverancier uitkleedt. De filosofie heeft de onderneming geen windeieren gelegd. In eigen land is de onderneming nummer twee op de motorenmarkt, na een lokale fabrikant (Fransen zijn chauvinisten, ook al is dat merk in Amerikaanse handen). In magazijn en werkplaats wordt gewerkt met een barcodesysteem. Doelstelling hiervan is de hoeveelheid papier en de foutkansen te verminderen en uiteindelijk tot nul terug te brengen. Behalve een efficiënte workflow realiseert de onderneming daarmee een nauwkeurig en actueel voorraadbeheer. Ter wille van de efficiency liggen de snellopers in het programma het dichtst bij de expeditie. Voor een goede ergonomie wordt gewerkt met moderne hulpmiddelen inclusief een veegmachine waarmee het magazijn opvallend schoon wordt gehouden. Alle onderdelen en complete motoren zijn trouwens ‘model’ verpakt en geconserveerd, zo leert een rondje door het magazijn.

Werkplaats Van de orders gaat 40 procent via de werkplaats, die 1.200 m2 beslaat. Hier worden motoren en reductoren op klantenspecificatie om- of samengebouwd, dat wil zeggen voorzien van flens, rem, encoder, speciale as et cetera en eventueel in de gewenste kleur gespoten. Per maand worden zo’n vierduizend aandrijfcomponenten omgebouwd en samengebouwd. Ook worden motoren van klanten onderhouden, gerepareerd en gereviseerd. De onderdelen worden per werkorder compleet door magazijnpersoneel aangeleverd; de werkplaatsmedewerkers verliezen dus geen assemblagetijd om onderdelen te halen. Elke order is weer anders,

In de werkplaats worden motoren en reductoren op klantenspecificatie om- of samengebouwd, dat wil zeggen voorzien van flens, rem, encoder, speciale as et cetera en eventueel in de gewenste kleur gespoten

zodat de werkzaamheden steeds variëren. De meeste medewerkers zijn universeel inzetbaar, al zijn de meesten wel het beste thuis in bepaalde grootten en typen aandrijvingen. Voor het werk aan vermogenselektronica (frequentieomvormers, softstarters) en Atex-motoren (van het fabrikaat Bartec) zijn enkele medewerkers speciaal opgeleid. Net als het magazijn is de werkplaats volgens de modernste ergonomische inzichten ingericht. Er wordt gebruikgemaakt van tilhulpen, takels, aangedreven gereedschappen en (opvallend) werkbanken met houten bladen. Er is een lakafdeling die de aandrijvingen in alle kleuren van de regenboog kan afleveren. Deels wordt hier nog gewerkt met lakken op oplosmiddelbasis, maar steeds meer met lakken op waterbasis. Sinds afgelopen herfst beschikt de werkplaats ook over twee testbanken, waarvan de grootste aandrijvingen tot 55 kW aan kan. Een derde testbank voor grotere ver-

4

Kwaliteit Sermes is een Franse onderneming met duidelijk Duitse invloeden. De organisatie zit degelijk in elkaar, er is veel aandacht voor kwaliteit van organisatie en producten en voor leverbetrouwbaarheid. Onderdeel van kwaliteit is ook de netheid waarmee met name in het logistiek centrum voor de motoren wordt gewerkt. Zelf gebouwde en/of geassembleerde producten en systemen worden getest en goed gedocumenteerd. Sinds 1998 is de afdeling motoren en reductoren gecertificeerd volgens ISO 9002, sinds 2003 zijn deze afdeling en de afdeling systemen en schakelkasten in het bezit van ISO 9001. In 2009 werd voor deze afdeling én voor de afdeling verlichting ISO 9001:2008 verstrekt. Sermes levert ook wat grotere series motoren op maat

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

www.AT-aandrijftechniek.nl

21


+EZSSVGEVHEREWWIR IROSTTIPMRKIR REEV+VSRIQER

Aandrijftechniek editie 30 maart Thema : Hannover Messe

Afsluitdatum voor reserveringen: 9 maart a.s.

Voor meer informatie: Vincent Hermans tel. 088-2944740/ e-mail v.hermans@eisma.nl

3Z1  %QEVMPWXVEEX8:,IRKIPS HPS Adv Embox_LEC-7020D_HPS Adv-1.def.5.0 8-12-2011 13:07 Page [[[KVSRIQERRP8IP  

      

I n d u s t r i a l

Fanless mini PC Lexcom ‘EmBox’ fanless mini PC Compact en mooi vormgegeven IntelÂŽ Atom™ D525 dual core CPU 2x Gigabit LAN, 1x RS232, 2x USB 2.0 VGA en audio aansluitingen Inclusief 8+8 bits digitale I/O Alle aansluitingen aan achterzijde

Lanner ‘LEC-7020D’ mini PC IntelÂŽ Atom™ N270 processor Inclusief DVI-D en VGA poort 2x Gigabit LAN, 1x RS232, 4x USB 2.0, audio Stevig ontwerp met metalen chassis, zonder bewegende delen  Opslag middels CF of 2.5â€? harddisk     

c o m p u t e r s

Fanless mini PC met DVI-D

HPS Industrial bv / Computer Solutions www.hpsindustrial.nl Stationsweg 416 3925 CG Scherpenzeel (NL) T: 033-2774905 E: verkoop@hpsindustrial.nl

Ohmstraat 42, 3335 LT Zwijndrecht 4s&

www.rs-hydrauliek.nl


20-21-23-Sermes_ADT 13-02-12 14:35 Pagina 23

TECHNIEK Elektrisch

Atex in aluminium

Onder de merknaam Almo (Alsace Moteurs) brengt Sermes een eigen lijn motoren uit aluminium en grijs gietijzer op de markt. Er zijn ook Ex-versies beschikbaar

mogens staat nog op het programma. Testen worden uitgevoerd als de klant daar om vraagt (en daar ook een certificaat van krijgt), voor de eigen kwaliteitscontrole en als kwaliteitscontrole op inkomende motoren. Op dit moment zijn zo’n dertig protocollen beschikbaar, en dat aantal wordt nog uitgebreid.

Kastenbouw We maken ook nog een rondje door de afdeling systemen. Deze voert in haar handelsprogramma vooral componenten van Europees fabricaat, onder andere van Rittal, Metz, Lovato, Crazadio en Naxco. De afdeling systemen biedt echter vooral meerwaarde door componenten samen te bouwen in besturingskasten en -panelen. In bijna de helft van de gevallen zijn het ‘specials’ voor installatiebedrijven, in de overige gevallen zijn de groothandel en OEM’s afnemers. Daarbij heeft Sermes zich vooral toegelegd op klantspecifieke en projectmatige opdrachten, waarbij behalve samenbouw ook de nodige engineering komt kijken. Voorbeelden zijn noodstroomvoorzieningen voor ziekenhuizen, waarvoor zeer hoge eisen gelden (altijd 100% beschikbaar van stroom), cos phi verbeteringssystemen, kasten voor grote utiliteitsgebouwen, kasten voor de amusementswereld (met name waterballetten) en industriële schakelkasten. De afdeling is gecertificeerd voor de bouw van schakelkasten die aan de Atex-normen moeten voldoen en voor evenementen of bouwprojecten. Behalve schakelkasten maakt de afdeling ook kabelkanalen voor onder meer ziekenhuizen en datacenters en speciale aluminium kabelrupsen.

VEM Ik ging naar Straatsburg om te worden bijgepraat over de vertegenwoordiging van VEM. Deze in het oosten van Duitsland ge-

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

vestigde onderneming bouwt ‘standaard’ motoren, dat wil zeggen laagspanning wissel- en draaistroommotoren (60  W – 500  kW, 3.000  min-1 – 500  min-1), hoogspanningsmotoren (6 kV – 10 kV, 200 kW – 22,5  MW), generatoren (4,3  kVA – 500 kVA), softstarters (200 V – 690 V, 17 A – 1400 A), frequentieregelaars (0,37 kW – 7,5 kW) en branchespecifieke aandrijvingen. VEM was destijds de eerste fabrikant die de regelaars boven op de motoren bouwde! De draaistroommotoren worden geleverd als norm-, explosieveilige, scheeps-, sleepring-, rem-, watergekoelde en speciale motoren. Gelijkspannings-, stappen-, servo- en lineaire motoren zult u echter vergeefs zoeken in de catalogus. Na de val van de Muur is er veel veranderd bij de onderneming. De onderneming kwam in 1989 in West-Duitse handen, wat er toe leidde dat het bedrijf moderner maar helaas ook duurder werd. Momenteel vindt op drie locaties productie plaats. In Wernigerode en Thurm worden industriemotoren gebouwd, in Sachsenwerk generatoren en hoogspanningsmotoren (in het MW-bereik), onder meer voor de windturbinemarkt. Ook Keulahütte in Krauschwitz, een van de oudste ijzergieterijen in Duitsland, behoort tot de VEMgroep. In Nederland werd het merk lange tijd vertegenwoordigd door Dutchi Motors. Sinds 1 januari 2011 ligt de vertegenwoordiging bij Sermes, dat het merk al op de markt brengt in Frankrijk en Luxemburg. Aanspreekpunt Wim Hildering heeft al een hele carrière in de verkoop en marketing van aandrijfcomponenten achter de rug, onder andere bij Dutchi Motors. Op het moment van schrijven was de onderneming nog op zoek naar een buitendienstmedewerker en een technisch-commercieel medewerker. Sermes heeft gekozen voor een gefa-

Om de onderkant van de markt een economisch alternatief voor de VEM-motoren te kunnen aanbieden, introduceerde Sermes in de jaren negentig onder de merknaam Almo (Alsace Moteurs) een eigen lijn motoren uit aluminium en grijs gietijzer. De éénfase en driefasen asynchrone draaistroommotoren worden elders op specificatie geproduceerd en zijn leverbaar in rendementsklassen IE2 en IE3. De motoren zijn wat betreft lagers (NSK, SKF, Schaeffler), maatvoering en isolatieklasse afgestemd op de Europese markt. Behalve goede kwaliteit en redelijke prijs zijn ook de snelle levering en hoge leverbetrouwbaarheid verkoopargumenten voor deze motoren. Een uniek product in deze productlijn is een aluminium motor met Atex-certificaat voor explosiegevaarlijke zones. Atex is een specialiteit van Sermes. De onderneming kan apparatuur met Atex-certificaat ontwerpen en bouwen. Ook levert ze producten die geschikt zijn voor alle gebieden met gevaar voor stof- of gasexplosies, zoals tunnels, silo’s, et cetera. Tot het programma behoren motoren met explosieveilige behuizingen of met verhoogde veiligheid, vonkvrije motoren en motoren specifiek voor silotoepassingen. Verder worden explosieveilige draagbare lampen, verlichting, aansluitklemmen, kabels en lege of kant-en-klare besturingskasten geleverd..

Volgens modernste inzichten ingericht

seerde aanpak van de introductie van het bedrijf op de Nederlandse markt. De eerste prioriteit ligt bij het terugwinnen van marktaandeel van VEM motoren. Daarna zullen successievelijk de Almo-motoren worden geïntroduceerd, de reductoren en tot slot de overige componenten van de afdeling motoren. Daarbij wil het huis zich profileren als systeemaanbieder: kast, besturing, frequentieregelaar, motor en vertragingskast uit één hand. Het is een ambitieus plan (terrein terugwinnen is niet gemakkelijk) maar er staat wel een gedegen en technisch goed onderlegde organisatie achter. Inl.: Sermes-Holland, tel.: (088) 011 80 00, www.sermes.fr, www.vem-group.de

In het magazijn liggen onderdelen en complete motoren te wachten op een afnemer, volgens het boekje verpakt en geconserveerd

www.AT-aandrijftechniek.nl

23


24-25-Technishow_ADT 13-02-12 14:36 Pagina 24

Optimaal beeld productietechniek op Techni-Show 2012 [tekst en foto’s] Paul Quaedvlieg

Van 13 tot en met 16 maart vindt in Jaarbeurs Utrecht de Techni-Show 2012 plaats. Deze tweejaarlijkse vakbeurs laat onder meer alle hoogstandjes en innovaties zien van de hedendaagse metaalbewerking en industriële productietechniek. Behalve voor verspanende en niet-verspanende machines zal er veel aandacht zijn voor de automatisering van de productieprocessen. Door de combinatie van de Techni-Show met de ESEF, vakbeurs voor industriële toelevering, krijgt de bezoeker een optimaal beeld van de technische mogelijkheden van de productie-industrie in de lage landen.

innovaties te zien op het gebied van productieautomatisering. Maar automatisering is alleen succesvol als men het productieproces goed beheerst. Dus wordt de gehele keten getoond in Utrecht: vanaf ontwerp met CAD systemen en rapid prototyping, via CAM systemen naar CNC-gestuurde machines inclusief gereedschappen, robots en palletsystemen. Vooral door een goede voorbereiding kunnen verspaners veel kosten besparen. Het centrale thema van de Techni-Show 2012 luidt ‘World Class Manufacturing’. Dit betekent de beste producten maken tegen de goedkoopste kostprijs. Daarvoor

Automatisering noodzakelijk moet de hele productieketen kloppen, van machine en gereedschap tot en met materiaal en mensen. En de automatisering moet vooral zinvol zijn. De bezoeker van de Techni-Show zal dus de nodige innovaties gaan zien op het gebied van verdergaande automatisering. Dat valt vooral al te zien bij de genomineerden van de Techni-Show Innovatie Awards. Op de één of andere manier dragen ze allemaal bij aan een efficiëntere productie en een slimmere manier van automatiseren.

Sectorindeling

Veel aandacht voor automatisering van de productieprocessen

B

Feiten en cijfers Plaats: Data: Openingstijden: Toegang:

24

Jaarbeurs Utrecht 13 tot en met 16 maart elke dag van 10.00 u – 17.30 u, donderdag tot 21.00 u gratis (voorregistreren voorkomt wachtrijen)

www.AT-aandrijftechniek.nl

ezoekers komen naar de Techni-Show om te kijken naar en te praten over technische innovaties en moderne machineconcepten. Maar om moderne machines in de Benelux optimaal en efficiënt te laten produceren tegen concurrerende kosten is een bepaalde mate van automatisering noodzakelijk. Er zijn dan ook veel

De Techni-Show wordt gehouden in de hallen 7 tot en met 12 van de Jaarbeurs in Utrecht. In de hallen wordt gebruikgemaakt van een indeling naar sector. Verspanende machines (draai-, frees- en boormachines) zijn te vinden in hal 7 en hal 12. Diverse machine-importeurs hebben aangegeven met grote stands en veel machines te komen. De niet-verspanende machines staan in hal 8. Ook hier komen veel grote stands gevuld met kantbanken, ponsmachines, plasma- en lasersnijmachines en persen. Diverse leveranciers hebben aangegeven met interessante noviteiten te komen. In deze hal is tevens alles op het gebied van werkplaatstechniek te vinden. Hal 9 is het domein van de machinegereedschappen en de persluchttechniek. Iedereen die het nieuwste wil zien op las- en

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK


24-25-Technishow_ADT 13-02-12 14:36 Pagina 25

VAKBEURS Techni-Show / ESEF

Social media Exposanten op Techni-Show en ESEF zullen veelvuldig social media inzetten om de aandacht van de bezoeker te triggeren voordat de beurs open gaat. Social media - zoals Facebook, Twitter, YouTube, Google+ en LinkedIn - kunnen goed worden gebruikt als communicatie-instrument om het eigen netwerk uit te breiden en te onderhouden. Wel zijn diverse bedrijven nog huiverig als het gaat om het delen van informatie, want de concurrent leest ook mee. Volgens sommige deskundigen gaat de communicatie verschuiven van e-mail naar social media. De huidige jonge generatie tieners en twintigers, zijn immers de dertigers en veertigers van de toekomst.

verbindingstechniek moet een bezoek brengen aan hal 10. In hal 11 staan de meeste exposanten op het gebied van automatisering en meettechniek. Een overdekt gangpad biedt een goede verbinding aan tussen hal 8 en hal 12.

Smartphone app De bezoekers van de Techni-Show en de ESEF worden door de beursorganisatie zo goed mogelijk voorzien van gerichte informatie. Er valt immers veel te zien. VNU Exhibitions heeft daarom een smartphoneapplicatie (app) ontwikkeld voor beide industriële vakbeurzen. Bezitters van een

iPhone of een Android smartphone kunnen de ESEF of de Techni-Show app vanaf begin maart downloaden. Met de nieuwe app heeft de bezoeker toegang tot een geavanceerd catalogussysteem, met tal

Onderwijs in toenemende mate een probleem van zoekfuncties. Interessante exposanten kan hij toevoegen aan zijn persoonlijke favorietenlijstje. Aan dit lijstje kan hij ook se-

minars en demo’s toevoegen die elders in de app overzichtelijk per dag staan gerangschikt. Een half uur voordat de lezing of demo van start gaat, hoort hij een alarmsignaal. Verder bevat de app standaardfunctionaliteiten als overzicht van beurshighlights, overzicht van tweets, links naar openbaar vervoer & verkeersinformatie en een plattegrond, van waaruit hij de detailpagina van de betreffende exposant kan benaderen.

Veel aandacht voor automatisering van de productieprocessen

Inl.: VNU Exhibitions BV, tel.: (030) 295 27 02, www.technishow.nl

Tekort aan goede technici blijft Veel bezoekers van de Techni-Show komen ook naar de ESEF en vice versa. De exposanten op de ESEF laten vooral hun technologisch kunnen zien. Nederlandse toeleveranciers zijn als geen ander in staat om in te spelen op de vragen uit de markt. Daarmee scoren ze ook in internationaal opzicht. Rindert Wolters, voorzitter van de NEVAT en in het dagelijks leven CEO van Brabant Alucast International, denkt dat de Nederlandse maakindustrie nog groter en sterker zou kunnen zijn als er meer technisch geschoolde jongeren instromen. Het gebrek hieraan belemmert de maakindustrie in haar groei. “Het onderwijs wordt in toenemende mate een probleem”, constateert de Nevat-voorzitter. “Het technisch onderwijs kampt met een tekort aan instroom en een uitstroom die kwalitatief onvoldoende aansluit op de markt.” Dat dit een structureel probleem is, blijkt uit cijfers van Kenteq, het kennis- en adviescentrum voor de maakindustrie. Vooral in de metaalindustrie, zo constateerden Kenteq-onderzoekers recent, is de arbeidsmarkt begin 2011 krapper geworden. Weliswaar ziet de situatie er beter uit dan voor de crisis van 2009, maar een opvallend gegeven is dat sinds eind 2008 het aantal openstaande vacatures in de industrie rond de 75.000 blijft schommelen. In hal 9 van de Techni-Show is alles te vinden op perslucht- en vacüumgebied

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

www.AT-aandrijftechniek.nl

25


26-27-28_Automation Fair_ADT 13-02-12 14:36 Pagina 26

Rockwell jubileert met 20e Automation Fair [tekst en foto’s] Jeroen Aalberts

Ieder jaar organiseert Rockwell Automation in de Verenigde Staten een eigen beurs, de Automation Fair. De ‘20th anniversary’ werd op 16 en 17 november 2011 gehouden in het beurscomplex McCormick Place West in Chicago. Natuurlijk werd er met gepaste trots stilgestaan bij dit jubileum, maar het was vooral ‘business as usual’ op dit productieautomatiseringsfestijn.

O

p de dag voorafgaand aan de Automation Fair was er een persdag met presentaties en twee forums. Er werd aandacht geschonken aan energiebesparing, optimalisatie en trends in de productieautomatisering, de positie van de VS daarin en hoe we in de toekomst voldoende geschoolde mensen kunnen opleiden en/of bijscholen voor werk in de automatiseringssector. Bedrijven kunnen een belangrijke rol spelen in het onderwijs door meer samen te werken met scholen. Er werd als voorbeeld aangehaald dat Duitse bedrijven zeer actief zijn op scholen met excursies naar fabrieken, leerplekken op de werkvloer en dat ze stagiaires die goed bevallen al in een vroeg stadium aan zich proberen te binden. Het was niet de laatste vergelijking met onze grote oosterbuur. Dr. Robert Atkinson, president van de Information and Innovation Foundation (ITIF) liet aan de hand van statistieken zien dat op het gebied van arbeidsproductiviteit enkele Europese landen -met Duitsland op de eerste plaats- beter presteren dan de VS. Opmerkelijk is volgens hem dat dit mogelijk is in een land waar de milieueisen beduidend strenger zijn en ook de vakbonden nadrukkelijk betrokken zijn. Besluitvormingsprocessen daar zijn gebaseerd op consensus tussen verschillende groepen (bonden, ondernemers, werkgevers en regering). De

26

20e Automation Fair: Veel stands, veel bezoekers, veel producten en veel presentaties

productiviteit en de efficiëntie kan dus beter. Hij sloot af met ‘Get the 4 t’s right: technology, talent, trade, and tax’.

Productiviteit moet omhoog

Verbruik in kaart brengen is eerste stap

www.AT-aandrijftechniek.nl

In de paneldiscussie ‘Optimized Plant and Supply Networks: The next frontier’ werd stilgestaan bij enkele onderwerpen waar nog winst valt te halen om efficiënter (en dus goedkoper) te produceren. Energie is een steeds duurdere ‘component’ geworden in de productiekosten. Veel kosten kunnen bijvoorbeeld bespaard worden door regelmatig op lekkages te controleren in pneumatische leidingen en componenten. Om efficiënter te kunnen controleren en produceren zal een bedrijf eerst

het productieproces en al het energieverbruik inzichtelijk moeten maken. Pas als bekend is wat het verbruik is van alle afzonderlijke processen, vallen afwijkende verbruikscijfers op en kan een onderneming plannen gaan maken om te gaan besparen en de resultaten vergelijken. Keith Nosbusch (voorzitter en CEO van Rockwell Automation) gaf in zijn presentatie ’Future Trends’ aan dat vooral door de stijging van de welvaart van de BRIC landen de middenklasse in de wereld zal verdubbelen. De vraag naar (consumptie)goederen zal hierdoor enorm toenemen, en tweederde deel van de productiviteitstoename zal volgens hem moeten komen door innovaties in producten zelf en in de

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK


26-27-28_Automation Fair_ADT 13-02-12 14:36 Pagina 27

VAKBEURS Automation Fair

Twintig jaar Automation Fair Het idee van een eigen beurs is ontstaan toen enkele Rockwell Automation medewerkers na een technische beurs tijdens de lange autorit terug naar huis zich afvroegen of het geen goed idee zou zijn om zelf een beurs te organiseren voor de eigen klanten. Zo kun je dezelfde klanten de laatste technische ontwikkelingen demonstreren en kennis laten maken met oplossingen voor hun automatiseringsvraagstukken. De verwachting van duizend bezoekers voor de eerste Automation Fair werd met 3100 bezoekers ruim overschreden, en de beurs groeide uit tot een jaarlijks terugkerend evenement. Vanaf het begin was de beurs niet alleen voor Rockwell Automation/Allen-Bradley producten, maar ook voor die van partnerbedrijven zoals Endress + Hauser, Cisco, Fluke en Flir. Naast producten op de beursvloer zijn er lezingen, forums, technische sessies en workshops waar in de praktijk kan worden geïnstrueerd en geëxperimenteerd. De Automation Fair wordt afwisselend gehouden in verschillende steden in de Verenigde Staten. De bezoekers (inmiddels zo’n tienduizend) krijgen tussen de middag allemaal een lunch aangeboden, wat op zich al een logistieke prestatie van formaat is. Opmerkelijk is dat alle twintig evenementen door dezelfde beurs- en programmamanager zijn georganiseerd, en dat de beide heren dit jaar met pensioen gaan.

ducten opwaarderen met nieuwere componenten. Tijdens de Automation Fair presenteerden Rockwell Automation en haar partners nieuwe aandrijf- en besturingscomponenten en bijbehorende software. Aandrijftechniek selecteerde enkele hoogtepunten van de beurs.

FactoryTalk

productieautomatisering. Nosbusch zegt dat de trend ‘Optimized plant and supply network’ is, en dat een geïntegreerde architectuur met ‘visualization’ (netwerken met video, voice en data) zorgt voor de vereiste flexibiliteit, productiviteit en duurzaamheid. (Zie ook kader: PlantPAx). Rockwell wil klanten helpen in het totale traject: ‘Total cost of ownership’ (het bepalen van de kosten per product) en met ‘Lifecycle service agreement’ (technische ondersteuning). Door te kiezen voor bepaalde componenten kan Rockwell garanderen dat gedurende de levensduur van de producten ook onderdelen (processoren) leverbaar blijven (spareparts management). Ook kan Rockwell eventueel pro-

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

Op de Automation Fair waren enkele nieuwe FactoryTalk softwareapplicaties te zien. We hebben slechts een greep uit de nieuwe applicaties geselecteerd: De View SE (site edition) en de View ME (machine edition) version 6.1 software ondersteunen Windows 7 Pro en Windows Server 2008. View SE is met zijn eenvoudige ontwikkeltools en robuuste alarmeringen een snelle en betrouwbare methode om control data te visualiseren en bruikbaar te maken. Met View ME kunnen er automatisch e-mails verstuurd worden over machinecondities. Bij ViewPont Version 2.0 software is de veiligheid verbeterd en is het nu mogelijk om tags te beschrijven. Het draadloos visualiseren van ‘real time’ gegevens naar gebruikers op de werkvloer maakt het mogelijk om daar beslissingen te nemen. EnergyMetrix is de opvolger van RSEnergyMetrix, het energieverbruikinformatie- en beheersysteem.

CompactLogix De Allen-Bradley CompactLogix 1769-L3ER, L2ER en L1ER programmable automation controllers bieden een breed scala aan op-

De CompactLogix werkt met Allen Bradley Kinetix 350 drives (foto: Rockwell Automation)

ties om uit te kiezen voor specifieke applicatie-eisen. Met maximaal 3 MB intern geheugen en ondersteuning voor maximaal zestien assen zijn deze controllers ideaal voor kleine autonome machines en voor algemeen gebruik van machinebesturing voor toepassingen zoals indextafels, proces skids en verpakkingsmachines. Kostenbesparend voordeel is dat besturing en beweging één gemeenschappelijk netwerk -Ethernet/IP- gebruiken.

Kinetix 350 De Allen Bradley Kinetix 350 is een singleas Ethernet/IP servo, ontworpen voor gecoördineerde motiontoepassingen. Het ondersteunt het Rockwell Automation midrange-systeem, waardoor de hele

Verdubbeling middenklasse www.AT-aandrijftechniek.nl

27

4


26-27-28_Automation Fair_ADT 13-02-12 14:37 Pagina 28

PlantPAx Integrated Architecture is een productie-, control- en informatiesysteem dat voor een constante stroom van informatie zorgt. Het is een combinatie van het Logix control platform en FactoryTalk softwareapplicaties. Bekend onderdeel van ‘Integrated Architecture’ is het procesautomatiseringsplatform PlantPAx dat gebaseerd is op het Logix control platform. Het is zo ontworpen dat het niet nodig is om tussen een DCS- of een PLC/SCADA-concept te kiezen. De beste eigenschappen uit beide concepten zijn in één enkele schaalbare oplossing geïntegreerd. Als onderdeel van de geïntegreerde architectuur is het mogelijk om één enkele architectuur te gebruiken voor een breed scala aan toepassingen, zoals proces-, batch-, aandrijvings-, asbesturings- en veiligheidstoepassingen. PlantPAx is niet alleen te integreren met veldapparatuur van procestoepassingen, het maakt ook een naadloze integratie mogelijk in motorbesturingsapparatuur om de systeemprestaties te verbeteren.

motion control-oplossing werkt op een standaard netwerk. Het compacte ontwerp vereist minder ruimte. Daarnaast kunnen gebruikers de installatietijd en inbedrijfstelling verkorten door hergebruik van de code over de geïntegreerde producten in de gehele machine portfolio.

De Kinetix 350 is ontworpen op basis van het Kinetix 300 power design en is te bedienen met de nieuwe CompactLogix controllersfamilie van Allen Bradley (foto: Rockwell

Stratix 5700

bouwde EtherNet/IP. De 2100 is daarnaast ook verkrijgbaar met SecureConnect units. Hiermee kunnen gebruikers veilig motorbesturingsunits verwijderen zonder de deur te hoeven openen. De 2500 MCC’s heeft nu een tot 30 procent ruimtebesparend ontwerp zonder dat dit gevolgen heeft voor de warmteontwikkeling.

Automation)

Redundant I/0

De Allen-Bradley Stratix 5700 is een instapmodel Ethernet managed switch met Cisco-technologie en vormt een uitbreiding van de Stratix lijn van switches. Deze switch biedt een breed scala aan mogelijkheden voor kleinere toepassingen door middel van IT-ready integratie met de fabrieksinfrastructuur. De Stratix 5700 switch ondersteunt zes tot twintig poorten met maximaal vier glasvezelverbindingen, optioneel het IEEE 1588 protocol, Gig-poorten en softwarepakketten. Er zijn configuratie- en bewakingstools ontwikkeld voor zowel de IT- als productieprofessionals. Deze tools zorgen voor een veilige integratie met het bedrijfsnetwerk en voor eenvoudige installatie en diagnostiek vanuit het Rockwell Integrated Architecturesysteem.

Om gevaar en onnodig dataverlies bij uitval te voorkomen, vertrouwen veel fabri-

kanten op redundancy bij een controlesysteem of bij verlies van zichtbaarheid van data. De 1715 redundante I/0 met Ethernet/IP helpt eindgebruikers ‘end-to-end fault tolerance’ te bereiken in kritische besturingsapplicaties. Deze I/0 beschikt over ingebouwde diagnostiek om te helpen met onderhoud om stilstand zo veel mogelijk te voorkomen. Deze uitbreiding is bij uitstek geschikt voor fabrikanten in de olie-, gas- en de zware procesindustrie, waar veiligheid voor mens en milieu heel belangrijk zijn.

De Allen-Bradley 1715 Redundant I/0: ‘new, now shipping’

Centerline 2100 en 2500 De Allen-Bradley Centerline 2100 en 2500 motor control centers (MCC) zijn nu optioneel verkrijgbaar met een inge-

Al 20 jaar zelfde organisatoren

Inl.: Rockwell Automation BV, tel.: (0297) 54 35 00, www.rockwellautomation.nl

(V.L.N.R.) Veel stands met uitleg. Merchandise was erg in trek bij de vele bezoekende medewerkers. Klanten konden praktijkgerichte hands-on-lab’s bezoeken. Eén van de vele presentaties (PlantPAx) op de beurs

28

www.AT-aandrijftechniek.nl

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK


29_Oliefilters_ADT 13-02-12 14:37 Pagina 29

TECHNIEK Mechanisch

Oliefilters: van schadelijk afval naar bruikbaar basismateriaal [tekst] Harald Pandl, MeWa Recycling Maschinen und Anlagenbau, Gechingen (D) [foto’s] MeWa Recycling

Gebruikte oliefilters van auto’s, vrachtwagens en andere voertuigen worden in Europa beschouwd als gevaarlijk afval en moeten daarom apart worden ingezameld. Omdat zeker 60 procent van de onderdelen bestaat uit metaal is de verwerking de moeite waard. MeWa bouwde in opdracht van de Riccoboni-Group in Alessandria (I) een recyclinginstallatie voor oliefilters die het speciaal afval verwerkt tot waardevolle Medewerkers van Grassano sorteren gaspatronen, massieve meta-

grondstoffen.

len onderdelen, textiel en andere vreemde materialen zoals remschijven uit de materiaalstroom

G

ebruikte oliefilters zijn geen consumentenproducten. Door de vervanging tussen de 10.000 en 30.000 km (afhankelijk van het type voertuig), belandt gemiddeld een oliefilter per jaar per voertuig in de opvangcontainer van de garage. Als een geschikt inzamelingsysteem wordt gebruikt, komt dit neer op tienduizenden tonnen die elk jaar in de westerse industriële landen worden verzameld. Door het gebruik van de juiste technologie kunnen uit de verontreinigde componenten echter hoogwaardige grondstoffen worden teruggewonnen. Riccoboni Holding, marktleider voor gevaarlijk afval in Noord Italië, heeft MeWa opdracht gegeven voor de recyclingstraat voor oliefilters in de regio Piedmont. Het project is geïnitieerd en uitgevoerd door MeWa in samenwerking met de Italiaanse verkooppartner Camoter. Grassano, die onderdeel is van de Riccoboni-Group, verzamelt en verwerkt diverse vormen van gevaarlijk en niet gevaarlijk industrieel afval op haar terrein in Pedrosa, niet ver van de provinciehoofdstad Alessandria. Een specialisme van het familiebedrijf is de verwerking van gebruikte olie en van door olie vervuild afval. Gebruikte oliefilters bevatten een aanzienlijke hoeveelheid ijzer. Ook bevatten ze een geringe hoeveelheid aluminium. Het papieren filtermateriaal, de rubberafdichtingen en ander kunststofmateriaal vormen ruim

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

10 procent van het gewicht van het product. De resterende olie vormt circa 20 procent van het totale materiaal. Het op de juiste manier scheiden naar materiaalsoort vergt veel ervaring en kennis van het proces en de geschikte procestechnologie.

aluminium, papier, rubber en olie belandt in een centrifuge, waar het wordt gereinigd. De olie wordt afgescheiden en opgeslagen in tanks. Het overblijvende materiaal is zo goed als droog en kan worden verdeeld in ijzer (Fe) en non-ferro materiaal (NFE) met een magnetische scheider.

Pilot karakter voor heel Europa

Recycling oliefilters is

De bestaande installatie van Grassano voldeed niet meer aan alle eisen. Ook kon de toename van de aangevoerde hoeveelheid niet worden afgehandeld volgens de vereisten van het bedrijf. De RiccoboniGroup besloot te investeren in een compleet nieuwe installatie van MeWa, die geschikt is voor continuverwerking van 5 ton oliefilters per uur. Dankzij deze capaciteit en de kwaliteit van het verwerkte materiaal wordt deze installatie gezien als voorbeeldmodel voor heel Europa. In de eerste fase van de uitbreiding wordt ongeveer 2,5 ton per uur verwerkt. Medewerkers sorteren eerst de gaspatronen, massieve metalen onderdelen, textiel en andere vreemde materialen zoals remschijven uit de materiaalstroom. Metalen vaten, die in de verwerkingshal worden versnipperd, kunnen in het vervolgproces worden meegenomen. Een speciale MeWa shredder uit de UG serie maalt het materiaal in één keer tot een uiteindelijke korrelgrootte van minder dan 25 mm. De versnipperde materiaalmix van ijzer,

de moeite waard Een wervelstoomscheider haalt er vervolgens het aluminium uit. Uiteindelijk resteert minder dan 2  procent olie op de overblijvende fracties.

Olieopvang MeWa installeerde drainagekanalen en olieopvangbakken voor de shreddermachine en voor alle transportbanden, afscheiders en afzuigers. Dit garandeert, dat de olie wordt verzameld in tanks en er geen bodemvervuiling ontstaat. Grassano verkoopt het gerecycleerde metaal aan gieterijen. De olie wordt gerecycleerd met behulp van een raffinageproces. De rest wordt verbrand als calorische fractie in de cementindustrie of speciale energiecentrale. Inl.: MeWa Recycling Maschinen und Anlagenbau GmbH, tel.: (+49) 7056 925-0, www.mewa-recycling.de

www.AT-aandrijftechniek.nl

29


30-31-Elsto_ADT 13-02-12 14:38 Pagina 30

Elsto en CMEP werken samen aan klantspecifieke oplossing [tekst] Benny Gudde [foto’s] Elsto Aandrijftechniek / CMEP

De Stokvis Group is in 35 jaar uitgegroeid van een eenmanszaak tot een internationaal opererende organisatie met dertien werkmaatschappijen waarvan er vijf actief zijn op het gebied van aandrijftechniek. Meer dan twintig aandrijffabrikanten worden in Nederland vertegenwoordigd, de producten van Pfaff-Silberblau maken sinds 2001 deel uit van het assortiment van de Elsto Groep. Steeds vaker worden deze door Elsto aangepast of doorontwikkeld om ze klantspecifiek te maken.

D

e Stokvis Group is ontstaan uit de in 1976 opgerichte onderneming Elektro Stokvis waarna de organisatie in snel tempo begon te groeien. In de loop der jaren nam het expanderende bedrijf verschillende bedrijven over in Nederland en België op het gebied van aandrijftechniek, machinebouw en automotive. Door de verschillende overnames en de organische groei beschikt de onderneming tegenwoordig over een totale vloeroppervlak van 27.000 m2 in Nederland en met ongeveer driehonderd medewerkers in de Benelux. Door de toenemende vraag uit de markt naar klantspecifieke oplossingen bouwt

Toegeleverde pro-

de Elsto Groep steeds vaker standaardoplossingen om tot maatwerkoplossingen. Deze ontwikkelingen vergen een nauwe samenwerking met engineers van leveranciers zoals Pfaff-Silberblau. De geschiedenis van Pfaff-Silberblau gaat terug naar 1867 toen ‘Windenfabrik Gottfried Schober’ in Augsburg begon met het produceren van dommekrachten. In de jaren zeventig van de vorige eeuw verhuisde de organisatie onder de nieuwe naam ‘Pfaff-Silberblau Hebezeugfabrik’ naar een andere locatie in Derching waar diverse soorten hijswerktuigen werden geproduceerd. In 2008 nam het Ameri-

kaanse beursgenoteerde onderneming Columbus McKinnon Corporation (CMCO) het Duitse bedrijf over. Vlakbij in het nabijgelegen Kissing werd begonnen met een nieuwe productielocatie. De oude faciliteit had een te kleine capaciteit en ook de techniek voldeed niet meer aan de laatste stand. In de nieuwe productiefaciliteit in Kissing worden spindelhefelementen, haakse tandwielkasten en lineaire actuators gefabriceerd. Verder worden op het gebied van hijswerktuigen hier klantspecifieke staaldraad- en tandheugellieren vervaardigd. Sinds 1 april vorig jaar heet Pfaff-Silberblau officieel Columbus McKinnon Engi-

Complexere aandrijvingen neered Products (CMEP), het merknaam Pfaff-Silberblau is wel blijven bestaan. CMEP is nu een leidende onderneming op het gebied van aandrijftechniek, hijswerktuigen en material handling. Op aandrijftechnisch gebied is CMEP met haar merken Pfaff-Silberblau en Alltec Antriebstechnik wereldwijd actief met innovatieve producten en totaaloplossingen voor een steeds bredere doelgroep. De aandrijfcomponenten van CMEP worden uitsluitend in Duitsland geproduceerd met in totaal zo’n 250 medewerkers.

ducten worden steeds vaker aange-

Klantspecifieke toepassingen

past of worden

De laatste jaren groeit de vraag naar geavanceerde, complexe aandrijvingen gestaag. Dit is mede het gevolg van de verdergaande integratie van hoogwaardige mechanische componenten en elektronische besturingsystemen en de daaruit voortvloeiende mogelijkheden als beter kunnen positioneren en een betere dataterugkoppeling. Lekkende hydraulische leidingen behoren daarmee dus definitief tot het verleden. Inspelend op bovengenoemde ontwikkeling besloot CMEP om haar al sedert jaren bestaande assortiment vet- en oliegesmeerde hefelementen van Pfaff-Silberblau verder te optimaliseren en uit te bouwen met hefelementen voor klantspecifieke toepassingen.

doorontwikkeld om ze klantspecifiek te maken

30

www.AT-aandrijftechniek.nl

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK


30-31-Elsto_ADT 13-02-12 14:38 Pagina 31

TECHNIEK Aandrijvingen

Pfaff-Silberblau Hebezeugfabrik heet nu Columbus McKinnon Engineered Products (CMEP), het merknaam Pfaff-Silberblau blijft bestaan (foto: Benny Gudde)

De spindelhefelementen worden klantspecifiek vervaardigd en zijn leverbaar met een slaglengte tot enkele meters lang. Afhankelijk van de toepassing worden deze spindels door Elsto Aandrijftechniek samengebouwd met gietijzeren, Lloyds-gekeurde wisselstroom elektromotoren, incrementele en absolute encoders. Op aanvraag zijn bovengenoemde hefelementen ook leverbaar in een speciale zwenkuitvoering, dan worden ze uitgevoerd met twee gewrichtslagers. Voor gebruik in de offshore, worden de hefelementen voorzien van een offshore-bestendige coating en de spindel wordt getenifeerd of voorzien van een speciale tweecomponenten, keramisch versterkte coating. Deze coating geeft een goede corrosiebescherming, zonder daarbij afbreuk te doen aan de sterkte van de stalen spindel. Bovendien wordt het rendement hierdoor aanzienlijk verbeterd. Het bovenstaande is ook mogelijk bij de kleinere hefelementen van CMEP, die onder meer worden toegepast in de landbouwmechanisatie.

dere, industriële toepassingen in de reeds genoemde sectoren. Toepassingen waarbij een gegarandeerde, hoge verplaatsingssnelheid (tot 170 mm/s) bij standaard belasting, een betere positioneer- en herhaalnauwkeurigheid en hogere precisie een vereiste zijn. Belangrijke uitgangspunten bij de ontwikkeling van deze modellen waren onder meer modulariteit, eenvoudig samen te bouwen en onderhoudsvriendelijk. Het resultaat is een serie actuatoren in ‘plug and play’-uitvoering, die met een aanzienlijk kleiner motorvermogen krachten tot 1.300 kilogram kunnen overbrengen. Alle elektrische componenten, zoals de motor, de remmen en de eindschakelaars zijn volledig inwendig voorbedraad, waardoor deze actuatoren relatief eenvoudig zijn aan te sluiten. De CMLA wordt standaard geleverd met een zelfremmende trapeziumspindel maar is

Nieuwe producten

ook verkrijgbaar met een kogelomloopspindel in combinatie met een remmotor. De vier modellen vanaf fabriek zijn te leveren met een driefasen elektromotor en de twee kleinste uitvoeringen ook met een 24 V gelijkstroommotor. Alle modellen kunnen door Elsto Aandrijftechniek, afhankelijk van de wensen van de eindgebruiker, worden uitgerust met een andere type motor. CMEP wordt de laatste tijd steeds vaker gevraagd om autotransporttreinen te voorzien van een individuele aandrijving voor het elektrisch heffen van de bovenste oprit. Hiervoor is door het bedrijf een

Een nieuwkomer die begin 2012 op de Nederlandse markt komt van CMEP is de serie CMLA lineaire actuatoren. Dit is een uitbreiding op het bestaande ELA-programma industriële, lineaire actuatoren van CMEP die veelal in de industrie, de machinebouw en landbouwmechanisatie worden toegepast. Doordat bij de CMLAmodellen gebruik wordt gemaakt van een tandwieloverbrenging in plaats van een wormoverbrenging, is het rendement sterk verbeterd en wordt het motorvermogen beter benut. Deze nieuwe actuatoren zijn daardoor toe te passen in geavanceer-

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

Vaker maatwerkoplossingen

tweekabelige Sigma kabellier ontwikkeld. Het voordeel van de kabellier ten opzichte van een spindeloplossing is een vermindering van de versteltijd met circa 20 procent. Doordat de lierkabel in één laag op de gegroefde trommel wordt gewikkeld, is deze nauwelijks onderhevig aan slijtage en is dus een langere levensduur gegarandeerd.

Voor de afwerking van de nieuwe CMLA lineaire actuator heeft CMEP hoogwaardige materialen gebruikt

Inl.: Elsto Aandrijftechniek, tel.: (0252) 21 91 23, www.elsto.nl

Grootste pijpenlegger ter wereld Speciaal voor de tensioner op de in aanbouw zijnde grootste pijpenlegger ter wereld, de Pieter Schelte van Allseas, heeft Pfaff-Silberblau spindelhefelementen ontwikkeld met een nog veel grotere houdkracht dan de SHE 100.1. Met deze nieuwe hefelementen, de SHE 200.1.Y, kan tegelijkertijd een exacte verstelling tot op 1 mm nauwkeurig worden bereikt bij een spindellengte van 8 m. Deze spindelhefelementen worden op het nieuwe schip toegepast in de tracks voor de tensioner. De beide tracks van de tensioner op de Pieter Schelte kunnen onafhankelijk van elkaar bewegen. Een track-set bestaat in totaal uit vier spindels en elke spindel is uitgerust met twee behuizingen (lees: spindelhefelementen). Elke track met vier spindelhefelementen, met elk een houdkracht van 400 ton, wordt centraal aangedreven door een, door Elsto ontwikkelde elektromechanische aandrijving. De totale houdkracht per track bedraagt 1.600 ton. De Pieter Schelte zal met een lengte van 382 m en een breedte van 117 m een van de grootste schepen ter wereld zijn.

www.AT-aandrijftechniek.nl

31


32-35_Slimme software_ADT 13-02-12 14:42 Pagina 32

Slimme softwareontwikkelingen met veiligheidsfuncties [tekst] Benny Gudde [foto’s] B&R Industriële Automatisering

In december organiseerde B&R Industriële Automatisering een persconferentie om de nieuwste ontwikkelingen van het automatiseringsbedrijf toe te lichten. Piet Tak, directeur B&R Benelux, en twee collega’s uit het Oostenrijkse Eggelsberg vertelden de aanwezige pers over recente innovaties in besturingstechniek. Tijdens het evenement in Breda ging de aandacht vooral uit naar de laatste ontwikkelingen op het gebied van Smart Engineering en Smart Safe Reaction. De nieuwste versie van het ontwikkelpakket Automation Studio werd tijdens de laatst SPS IPC Drives in Neurenberg gelanceerd

I

nnovatie, kwaliteit en klantgerichtheid hebben bij de Oostenrijkse onderneming altijd hoog in het vaandel gestaan. De B&R-organisatie, actief op het gebied van automatisering- en procestechniek, telt tegenwoordig ruim 2.300 mensen verdeeld over zeventig verschillende landen. Onder meer door de integratie van veiligheidsen machinebesturingen hebben de verkopen van B&R de afgelopen jaren een ware vlucht genomen. Zo kwamen er alleen in 2010 al meer dan honderd nieuwe klanten voor Integrated Safety bij. Ook de toegang tot de windenergiesector heeft er mede toe geleid dat de jaaromzet van B&R wereldwijd van 2008 tot 2010 met 20 procent is toegenomen van 300 miljoen euro naar 360 miljoen euro. Voor dit jaar wordt een bedrag van 460 miljoen euro verwacht en het streven is om in 2014 een jaaromzet te hebben gerealiseerd van 600 miljoen euro. Inmiddels heeft B&R wereldwijd meer dan 2 miljoen geïnstalleerde systemen en meer dan 500.000 dynamische servosystemen. Tevens zijn er meer dan 100.000 gebruikers van het software-ontwikkeltool Automa-

tion Studio waarvan binnenkort de nieuwste versie 4 zal verschijnen. Bij deze versie draait het allemaal om ‘efficiëntie’, volgens het automatiseringsbedrijf.

Smart engineering Efficiëntie is volgens Dr. Hans Egermeier, Business Manager Automation Software bij B&R in Eggelsberg, het optimaal benutten van alle hulpmiddelen die nodig zijn om besturingssoftware te ontwikkelen, denk aan hardware, de IT-infrastructuur, de inzet van het ontwikkelingsteam en dit alles op een duurzame wijze. Vanuit deze visie is de nieuwste versie software-ontwikkelpakket Automation Studio 4 opgezet volgens de open communicatiestandaard OPC Unified Architecture. Het resultaat is een ontwikkelingsmethode die zowel efficiënt als duurzaam is, ofwel de methode bij uitstek voor ‘Smart Engineering’. De ‘time to market’ wordt bij de ontwikkeling van nieuwe machines alsmaar korter. Voorheen werd eerst het mechanische deel van een machine ontwikkeld, daarna het besturingstechnische deel en vervolgens kon het geheel geprogrammeerd

Het draait allemaal om efficiëntie

Parallelle afhandeling van mechanische-, elektrische- en software-engineering verkort de ontwikkelingstijd van een nieuwe machine

32

www.AT-aandrijftechniek.nl

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK


32-35_Slimme software_ADT 13-02-12 14:42 Pagina 33

TECHNIEK Besturingen

worden. De tijd die nodig is om al deze stappen achter elkaar te doorlopen hebben de hedendaagse softwareontwikkelaars niet meer. Voor softwareontwikkelaars betekent dit dat ze tools moeten hebben, waarmee ze vanaf de productontwikkelingsfase meteen mee kunnen denken. Een tool met simulatiemogelijkheden en objectgeoriënteerde software die universeel toepasbaar is. Software die kan communiceren met modelleersoftware, simulatiesoftware en CAD-programmatuur. Volgens Egermeier is Automation Studio een ontwikkelpakket dat voortdurend meegroeit met de eisen en wensen van de markt.

nes kan het werken met deze modules voordelen opleveren. Elke bewerking in een machine wordt namelijk uitgevoerd met hardwarecomponenten. Componenten die afhankelijk van de uit te voeren bewerking bepaalde informatie nodig hebben. Met deze modules krijgt elk hardwarecomponent in zo’n machine voortaan alleen die informatie door, die noodzakelijk is om de gewenste bewerking uit te kunnen voeren. Indien gewenst is de software door de gebruikers dus relatief eenvoudig aan te passen voor hergebruik. Een ander voordeel van werken met applicatiemodules is dat meerdere leden van een projectteam tegelijkertijd met de programmering van de verschillende procesof machinestappen bezig kunnen zijn. Een betere coördinatie dus, doordat de werkzaamheden van de projectleden veel beter op elkaar kunnen worden afgestemd. Vernieuwd en vereenvoudigd is verder de

Met team

tegelijkertijd

programmeren

Samenwerken Nieuw in vergelijking met de vorige versie van Automation Studio zijn bij versie 4 de applicatiemodules. Zeker bij de nieuwbouw van grotere en complexere machi-

B&R in de Benelux B&R Industriële Automatisering ging in Nederland van start in september 1988. Conform de B&R-filosofie kreeg ook deze vestiging in Breda, die zich op de Benelux ging richten, de beschikking over eigen verkopers en application engineers. B&R Industriële Automatisering, begonnen in 1988 met twee medewerkers onder leiding van Piet Tak, is inmiddels uitgegroeid tot een onderneming met 25 medewerkers. In België startte B&R Industriële Automatisering in 1999 met een eigen vestiging met twee mensen. In de loop der jaren is de vestiging van onze zuiderburen uitgegroeid tot een onderneming met acht medewerkers. De activiteiten van de Belgische vestiging zijn gelijk aan die van de Nederlandse vestiging, alleen concentreren zij zich op de Belgische en Luxemburgse markt. Zowel in Nederland als in België werkt B&R Industriële Automatisering met engineeringpartners. Dit zijn door B&R gecertificeerde bedrijven die ingeschakeld kunnen worden bij het engineeren en servicen van meer en minder complexe machineapplicaties en projecten.

intuïtieve bediening (System Designer) van de grafische editor in het ontwikkelpakket. Afhankelijk van de te programmeren opdracht kan de gebruiker uit een digitale catalogus de benodigde componenten kiezen aan de hand van technische data, en die vervolgens met ‘drag and drop’ naar het ontwerpscherm slepen. Het systeem weet exact welke componenten waar ingegeven kunnen worden, en laat de gebruiker bij het ontwikkelen van machinestappen dan ook uitsluitend kiezen uit de componenten die voor die stap geschikt zijn. Dit voorkomt onnodige ontwikkelfouten. Wordt bijvoorbeeld een te kleine I/O-module geselecteerd, dan kan in een later stadium relatief eenvoudig een grotere module worden gekozen. Het systeem genereert dan automatisch de nieuwe parameters.

Koppelingen Eplan en MatLab

Met System Designer kunnen componenten, met bijbehorende technische data, naar het ontwerpscherm worden gesleept

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

Door de naadloze koppeling van Automation Studio versie 4 en Eplan Electric P8 kunnen sequentiële projectstappen vanaf nu ook parallel ontwikkeld worden. Softwareontwikkelaars hoeven niet langer te wachten op volledig uitgewerkte elektrische schema’s. Omgekeerd worden veranderingen die gedurende de softwareontwikkeling of nog tijdens de inbedrijfstelling ontstaan, aangepast in de elektrische schema’s.

www.AT-aandrijftechniek.nl

33

4


32-35_Slimme software_ADT 13-02-12 14:42 Pagina 34

geïntegreerd. De veiligheidsdata die met behulp van Smart Safe Reaction worden gegenereerd, worden volcontinu overgedragen op het normale besturingssysteem.

Individuele configuratie

Om een betere grip te krijgen op nieuwe en bestaande machines en processen is bij Automation Studio versie 4 de koppeling met het reken-/simulatiepakket MatLab (van The MathWorks) en het ontwerppakket Maple (van CANdiensten) sterk verbeterd. Met een pakket als Maple kunnen snel complexe calculaties, ontwerpsheets en geavanceerde simulatiemodellen worden gemaakt. Door deze twee pakketten te koppelen hebben gebruikers van Automation Studio voortaan de mogelijkheid om delen van een besturing eerst te testen, alvorens zo’n deel wordt gedownload en geïntegreerd in de rest van de besturing. In een vroeg stadium kan dus al worden vastgesteld of het betreffende deel van de besturing functioneert of niet. Speciaal voor het snel programmeren van een ladderdiagram zijn in deze nieuwe versie van Automation Studio drie nieuwe toolboxen ontwikkeld. De gegevens van deze toolboxen kunnen in Automation Studio in een handomdraai worden samengevoegd. De eerste toolbox herbergt de symbolen van de functieblokken en overige elementen, de tweede toolbox geeft meer detailinformatie over de verschillende elementen en in de derde toolbox worden de meest gebruikte elementen weergegeven. Met name het hergebruik van de visualisatie-elementen is sterk verbeterd. Bevalt een bepaald visualisatie-element, dan kan voortaan een template worden aangemaakt, die bij een volgend project dan weer opnieuw kan worden gebruikt.

deur of een afschermhek van een machine wordt geopend tijdens het uitvoeren van een bewerking. Bedrijven willen niet zoals voorheen abrupt de hele machine stilzetten als iets of iemand zich begeeft in het werkgebied, maar gewoon op veilige snelheid, met behoud van alle data, doorwerken. Dit is de toekomst in de machinebouw en proceswereld volgens Franz Kaufleitner, Product Manager Integrated Safety Technology bij B&R in Eggelsberg. Dit leidt tot minder tijdverlies en geen verspilling meer van kostbaar materiaal. In de machinebouw en proceswereld ligt de focus de laatste jaren meer en meer op veiligheid. Inspelend hierop kwam B&R in 2008 met de veiligheidsfunctie Smart Safe Reaction dat in de afgelopen jaren steeds verder is geëvolueerd. Zo is de meerassige servoversterkermodule Acoposmulti voorzien van ingebouwde veiligheidslogica SafeMC, hebben veilige I/O-modulen (SafeIO), de veiligheidscontroller Safelogic en veilige temperatuurmodules hun intrede gedaan en is het softwareontwikkelpakket Automation Studio uitgebreid met de programmeermodules SafeDesigner en SafeRobotics. Niet alleen is de veiligheidsfunctie Smart Safe Reaction in de loop der jaren eenvoudiger geworden in het gebruik en gemakkelijker te testen, ook is voortaan aanzienlijk minder bekabeling nodig dan bij conventionele veiligheidstechniek. Volstaan kan worden met een eenvoudige koppeling van de actuatoren aan uitgangszijde en sensoren aan ingangszijde. Via deze ‘virtuele bedrading’ kunnen dus intelligente veiligheidsvoorzieningen, van veiligheidsmatten tot vision-systemen, zonder extra bekabelingkosten in de machinebesturing worden

In Neurenberg toonde B&R in een testopstelling aan dat ook systemen van derden kunnen worden voorzien van Smart Safe Reaction (foto: Benny Gudde)

Smart Safe Reaction is probleemloos te implementeren bij uiteenlopende typen machines in een bewerkingsstraat. Elke machine wordt namelijk individueel geconfigureerd en kan dus in een later stadium als zodanig eenvoudig in het systeem worden herkend. Alle benodigde data voor een goede beveiliging van de verschillende machines worden in een separate, veilige besturing voortdurend doorgerekend. Doet zich ergens in één van de machines een onveilige situatie voor, dan wordt aan de hand van deze data onmiddellijk bepaald welke actie waargenomen moet worden. Acties kunnen zijn ‘veilige snelheid’, ‘veilige operationele stop’, ‘veilig begrensd koppel’, ‘veilige maximale snelheid’, ‘Safe stop 1’ en ‘Safe stop 2’ (conform 81800-5-2 norm). Dit is afhankelijk van de functieblokken die van tevoren geprogrammeerd zijn. Door een of meerdere van deze functies, afhankelijk van de toepassing, te combineren met de aanwezige Acopos servoversterkers van B&R wordt vervolgens, daar

Machine werkt op

veilige snelheid door

Veiligheid boven alles ‘Simpeler, veiliger en slimmer’. Dat is het idee achter Smart Safe Reaction ofwel intelligent reageren als bijvoorbeeld een

34

www.AT-aandrijftechniek.nl

Volgens plan zal Smart Safe Reaction volgend jaar ook communiceren met Profinet en Ethernet IP

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK


32-35_Slimme software_ADT 13-02-12 14:42 Pagina 35

TECHNIEK Besturingen

waar nodig, een intelligente veiligheid gerealiseerd. Een voordeel van werken met Smart Safe Reaction is dat zeer individueel, op bepaalde delen van de machine kan worden ingezoomd. Niet alleen wordt de stilstandtijd hierdoor aanzienlijk verkort, maar ook hebben operators zo minder de behoefte om de machine te manipuleren. De machine kan immers op minder hoge snelheid gewoon doorwerken, en dat volledig veilig. Op de vraag of Smart Safe Reaction alleen te combineren is met systemen die uitgerust zijn met B&R-technologie, antwoordt Kaufleitner: “Met geringe aanpassingen kunnen systemen van derden die OpenSafety ondersteunen ook worden voorzien van Smart Safe Reaction”. Interessant te melden is dat de Smart Safe Reaction-methode Tüv gecertificeerd is maar ook conform de hoogste veiligheidsnorm voor de proceswereld, te weten IEC 61511 (niveau 3). Of deze methode nu wordt toegepast in de machinebouw of in de proceswereld, in alle gevallen is het volgens Kaufleitner noodzakelijk om eerst te beginnen met het uitvoeren van een risicoanalyse en op basis daarvan het definiëren van de verschillende risico’s. “Op deze manier kunnen de meest kritische applicaties in kaart worden gebracht en dat is weer essentieel voor het programmeren van Smart Safe Reaction met behulp van Safe Designer en Safe Robotics, beide modules in B&R Automation Studio.”

die bij een klassiek veiligheidssysteem anders abrupt stil zou vallen als er sprake is van menselijke interventie, kan nu met intelligente veiligheid vliegensvlug worden afgeremd tot een veilige snelheid, indien het functieblok ‘veilige snelheid’ is gebruikt in de applicatiesoftware. Ook kan ervoor gekozen worden om een deel van de installatie af te schakelen, terwijl de rest van de machine doordraait”. Smart Safe Reaction communiceert via Powerlink met een communicatiesnelheid van 400 μs. Doet zich een onveilige situatie voor in of bij een machine, dan kan met Smart Safe Reaction in minder dan 7 ms worden gereageerd. Bij conventionele veiligheidssystemen met externe monitoren duurt een reactie al snel zo’n 80 ms. Ook kan een proces met Smart Safe Reaction weer sneller worden hervat.

Fouten vroegtijdiger detecteren

Voordelen Een voordeel van het werken met intelligente veiligheid is dat afschermingen voortaan dichter bij de gevaarlijke delen op de machines kunnen worden geplaatst. Machines hebben dus minder vloeroppervlak nodig en er is meer productieruimte beschikbaar voor andere activiteiten. Behalve dat aanmerkelijk gerichter kan worden ingegrepen, worden ook fouten met behulp van bovenstaande technologie vroegtijdiger in een productieproces gedetecteerd en kan veel sneller een reactie op gang worden gebracht. Kaufleitner geeft een voorbeeld: “Een as

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

Een overzicht van bestaande en toekomstige netwerken die ondersteund worden door OpenSafety

lopen jaren bijgedragen aan een compactere bouw, een verhoogde productiviteit, nauwkeurigere bewegingen, onderhoudsvrije aandrijvingen en een snellere detectie van gereedschapsbreuken. Zeker nu in de praktijk ook blijkt dat Safe Motion Control, in combinatie met Smart Safe Reaction, in vergelijking met gangbare systemen op het gebied van veiligheidstechniek ongeveer tien maal sneller is, kan op productiviteitsgebied met deze oplossing aanzienlijke winst worden behaald. En dat terwijl de veiligheid van de operators sterk is verbeterd. “Momenteel is Smart Safe Reaction al mogelijk in combinatie met OpenSafety en Powerlink of Modbus. Als alles conform planning verloopt dan is Smart Safe Reaction medio 2013 ook te combineren met Profinet en Ethernet IP”, aldus Kaufleitner. Inl.: B&R Industriële Automatisering, tel.: (076) 571 53 03, www.br-automation.com

Fysiek veiliger Smart Safe Reaction is interessant voor machinebouwers die regelmatig op zoek zijn naar een manier om hun machines en/of robots fysiek veiliger te bouwen, terwijl ze tegelijkertijd tegemoet kunnen komen aan de hogere productiviteitseisen van hun relaties. Door de conventionele aandrijving van een machine te vervangen door een Automation PC met Acopos multi servoversterkers en X20 I/O-modules van B&R, gecombineerd met Smart SafeMC en Smart Safe Reaction, is het voortaan ook mogelijk om de machine direct, actief stil te zetten. Door de direct drive-technologie is de mechanische energie namelijk constanter en met behulp van Safe Motion Control is een betere controle mogelijk. De ontwikkelingen op het gebied van veiligheidstechniek bij B&R hebben de afge-

Onderzoek en ontwikkeling Om koploper te blijven op de markt voor industriële besturingen, investeert Bernecker + Rainer Industrie-Elektronik GmbH jaarlijks bijna 18 procent van de omzet in onderzoek en ontwikkeling. Op het hoofdkantoor in Eggelsberg wordt gewerkt aan een nieuw onderkomen voor de afdeling R&D. De oude R&Druimte zal worden gebruikt voor uitbreiding van de productie. Als dit allemaal achter de rug is zal er nog ruimte zijn voor één uitbreiding. Veel aandacht wordt er in deze organisatie verder besteed aan kennismanagement. Als ze namelijk over een paar jaar echt een productie opstart in een land als bijvoorbeeld China of India dan is het essentieel dat de hedendaagse kennis nu goed geborgd is in de organisatie. Want ondanks de explosieve groei, die de onderneming verwacht op de Aziatische markt, is het belangrijk om altijd een constante kwaliteit te blijven leveren. Niet voor niets blijft de focus de komende jaren dan ook sterk liggen op geïntegreerde automatisering.

www.AT-aandrijftechniek.nl

35


36-37_Toekomst_ADT 13-02-12 14:42 Pagina 36

Hans Beckhoff over de toekomst van industriële automatisering [tekst] Bart Driessen [foto’s] Beckhoff Automation GmbH, Verl (D)

“Automatiseerders moeten hun maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen. De wereldbevolking blijft groeien terwijl hulpbronnen steeds schaarser worden. Een deel van de oplossing is meer efficiency in de productie. Wij leveren daar onze bijdrage aan in de vorm van open automation.” Hans Beckhoff, oprichter en directeur van Beckhoff Automation, geeft zijn visie over de toekomst van de industriële automatisering.

M

aatschappelijk verantwoord ondernemen uit zich onder meer in de duurzame toepassing van producten. “Onze producten worden in de sector van de hernieuwbare energie veel toegepast. Op dit moment halen we al 15  procent van onze omzet uit applicaties in windmolens en machinebouw voor zonne-energie. Wij zorgen ook voor innovaties op dat gebied. Zo hebben we pas nog een ‘fuzzy’ regelaar ontwikkeld voor pitch control in windmolens.” Nog belangrijker is volgens Hans Beckhoff de bijdrage van industriële automatisering aan meer efficiency in productieprocessen. Daarbij gaat het om een efficiënter gebruik van zowel energie als grondstoffen. “Intelligente besturingen zijn er om

IT en IA grijpen steeds meer in elkaar machines een betere opbrengst te laten geven tegen een lager verbruik van grondstoffen. Automatisering kan zorgen voor meer duurzaamheid. Een besparing van 100 W in de besturing is wel interessant maar veel belangrijker zijn de verbeteringen in het productieproces zelf.”

Spanningen

Een carrousel montagemachine met twaalf posities van LCA. Het inleggen en wegnemen wordt verzorgd door twee ABB-robots

36

www.AT-aandrijftechniek.nl

Vooral de opkomst van de BRIC-landen met hun snel groeiende consumptie stelt uitdagingen aan de productietechniek. Allerlei grondstoffen worden steeds schaarser. Dat geldt voor basisproducten zoals

schoon water en voedsel maar ook voor ertsen, hout en olie. Door de toenemende vraag en het achterblijvende aanbod zullen prijzen snel stijgen. Bovendien zijn internationale politieke spanningen onvermijdelijk wanneer delen van de wereld geen toegang meer hebben tot essentiële grondstoffen. “In dit vraagstuk draagt de ingenieur van nu een grote maatschappelijke verantwoordelijkheid. Onze gemeenschappelijke toekomst hangt echt af van hetgeen de ingenieurs van vandaag en morgen weten te ontwikkelen.” Een lager verbruik van grondstoffen betekent een gunstiger ecologische footprint. Er is eigenlijk geen tegenstelling tussen ecologische en economische doelstellingen: duurzaam produceren is ook winstgevend produceren. Beckhoff adviseert daarom complete productieprocessen door te lichten op mogelijke besparingen in energie- en materiaalverbruik. Een vertaling hiervan in de technische praktijk biedt de onderneming in de vorm van haar XFC besturingstechnologie. XFC staat voor eXtreme Fast Control, een besturing die in staat is tot reactietijden tot 100 μs. Beckhoff: “Met XFC en Scientific Automation kunnen wij helpen het productieproces te optimaliseren. Daarbij gaat het niet alleen om reactietijden. Ook de integratie van meettechniek in besturingstechniek is veelbelovend. Kritische data komen nu beschikbaar voor zowel de besturing als de afwikkeling daarvan. Een voorbeeld is onze meetklem voor condition monitoring EL3632, uitgerust met evaluerende database. Deze is toepasbaar voor het uit-

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK


36-37_Toekomst_ADT 13-02-12 14:43 Pagina 37

TECHNIEK Besturingen

core is perfect voor machinebesturingen. De meeste machines werken met parallel lopende processen en besturingsprogramma’s kunnen prima parallel lopen. De halfgeleiderindustrie verwacht dat de kleinste eenheid in 2018 rond de 8 nm groot zal zijn waardoor we rekening moeten houden met 128 core processoren. Dat wordt voor de automatiseringsindustrie een enorme uitdaging en kans tegelijk: hoe kunnen we die enorme CPU-capaciteit goed gebruiken? Machines kunnen ook in de toekomst nog slimmer en efficiënter worden bestuurd. Het is aan ons en de

Gemakkelijker verticale integratie Hans Beckhoff: “Een besparing van 100 W in

met pc’s

de besturing is zeker interessant. Veel belangrijker zijn echter de verbeteringen in het productieproces zelf”

voeren van voorspellende diagnoses, maar ook voor een betere bewaking van kritische processen”.

IT en industriële automatisering IT en industriële automatisering zullen steeds meer in elkaar grijpen. Beckhoff komt nu met TwinCAT 3 engineeringsoftware op de markt. De snelle ontwikkelingen in de IT-wereld komen hiermee ook ten goede aan de industrie. Beckhoff: “Automatiseerders die gestudeerd hebben aan technische universiteiten en hogescholen kennen het objectgeoriënteerd programmeren in IEC 61131 en het programmeren in C. Daardoor zullen die standaards alleen maar aan belang winnen. Wij hebben de voordelen van de PLC overgebracht naar de C-wereld. Nu wordt het ook mogelijk om standaard Microsoft Ccompilers te gebruiken voor realtime besturing. TwinCAT 3 combineert de mogelijkheden van C met die van de PLC-programmeertalen.” De mogelijkheden die het programmeren in een natuurlijke taal bieden, komen tot uiting in de visualisering die in TwinCAT is geïntegreerd. Dat onderdeel heeft zich in de machinebouw ontwikkeld tot een standaard voor kleinere toepassingen. Voor grotere toepassingen zijn de integratiemogelijkheden praktisch onbeperkt, vooral dankzij de automatisering gebaseerd op pc-platforms.

Multicore TwinCAT 3 maakt optimaal gebruik van multicore technologie. Beckhoff: “Multi-

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

concurrentie om hiervoor de juiste concepten te ontwikkelen”. TwinCAT 3 omvat alle functies voor standaard PLC-besturing, Motion Control, CNC, robotbesturing, veiligheid, meettechniek, Scientific Automation, C- en Matlab-programmering, communicatie via OPC, HMI en nog veel meer. Beckhoff heeft plannen om TwinCAT 3 beschikbaar te stellen voor modellen van andere aanbieders.

Integratie verticaal en horizontaal Waarom ‘pc-based’ automatiseren? Het beste adres voor een antwoord op deze vraag is uiteraard de machinebouwer, het bedrijf dat de besturingen in zijn machines integreert. Een van de klanten van Beckhoff is de Zwitserse machinebouwer LCA die vooral machines bouwt voor de automobielindustrie. Dit bedrijf is enkele jaren geleden overgestapt van een eigen PLC-besturing op pcbased besturing met Beckhoff. Het argument hiervoor was de export naar het buitenland. Omdat eindgebruikers ter plaatse service en support willen, is pc-based automatiseren veel aantrekkelijker dan een leveranciersgebonden besturing. LCA gebruikt voor de communicatie zowel Profibus (voor slaves die uitsluitend via die bus werken) als EtherCAT (voor de snelle communicatie via ethernet). Als controllers gebruikt LCA embedded en industriële pc’s van Beckhoff. Deze worden in het veld gekoppeld aan de I/O’s door middel van EtherCAT-klemmen, boxmodules in IP67 en IO-systemen. Als software wordt TwinCAT-PLC gebruikt, voor het positioneren Level NC PTP. De machines die LCA levert, moeten hori-

zontaal geïntegreerd worden met allerlei machines van derden, zoals nietapparaten, sorteerinrichtingen, schroefautomaten, laserprinters, lassystemen en omvormmachines. Hiervoor gebruikt LCA businterfaces van Beckhoff. Voor de verticale integratie van zijn machinebesturingen met het MES- en ERP-systeem van de eindgebruiker gebruikt LCA OPC-koppelingen. Veel machines van LCA zijn uitgerust met grote aantallen sensoren voor het controleren en opslaan van processtappen in de productie van vitale auto-onderdelen. Deze trackingsystemen zijn noodzakelijk om de kwaliteit van de geproduceerde auto-onderdelen te kunnen garanderen. De sensoren worden in het veld aangesloten op busklemmen waarna de meetgegevens door de pc worden beoordeeld en doorgegeven aan de pc die de volledige historie vastlegt. Voor veiligheidsbesturingen gebruikt LCA safety-PLC en EtherCAT . Inl.: Industrial Automation Link, tel.: (023) 518 51 40, www.beckhoff.nl

Servomotor Een recente noviteit van Beckhoff is de AM8000 servomotor met één kabel, een product van de nieuwe joint venture van Beckhoff, Fertig Motors uit Marktheidenfeld. Normaal gesproken hebben servomotoren twee verschillende kabels, een voor de voeding en een voor het feedbacksignaal. In de AM8000 is de feedback geïntegreerd in de motorkabel. De monokabel betekent een besparing op materiaalkosten en zorgt voor minder uren voor montage en engineering. Zowel de kabeldiameter als het aantal aders in de kabel is nog wel hetzelfde. De toevoeging bestaat uit wat Beckhoff noemt ‘een hoogwaardige encodercommunicatie’; dat wil zeggen dat niet alleen positiegegevens, maar ook temperaturen en andere fysische grootheden worden doorgegeven. Fertig neemt dit jaar ook een nieuwe serie roestvast stalen motoren in productie; de AM8800. De fabriek bouwt ook al veel klantspecifieke motoren, waardoor de orderportefeuille in Marktheidenfeld goed gevuld is.

Servomotor met monokabel voor voeding en data

www.AT-aandrijftechniek.nl

37


38-39-40-Onderwijs_ADT 13-02-12 14:43 Pagina 38

Klassiek en vernieuwend geen contradictie bij Hogeschool Zuyd [tekst en foto’s] Dirk Scheper

Veel onderwijsinstellingen hebben moeite om voldoende studenten te trekken voor hun technische opleidingen. Gelukkig zijn er opleidingen die ‘goed in de markt liggen’, mede omdat ze door een combinatie van onderwijs

D

e opleiding Elektrotechniek van de Hogeschool Zuyd heeft gekozen voor een brede opleiding. Dat heeft niet van vandaag op morgen plaatsgevonden. De basis is gelegd medio 2005-2006, in het jaar 2007 is een vernieuwd curriculum ingevoerd. “De insteek was en is dat elk vakgebied binnen de Elektrotechniek even zwaar wordt belicht en praktijk en theorie

en praktijk goed aansluiten op de belevings-

Elk vakgebied even

wereld en verwachtingen van de aanko-

zwaar belicht

mende technici. Aandrijftechniek sprak hierover met ir. H.W.H. Theunissen, Coördinator Opleiding Elektrotechniek aan de Faculteit Techniek van Hogeschool Zuyd in Heerlen.

naadloos op elkaar aansluiten. Tevens hebben wij er voor gekozen om de klassikale structuur van de lessen te behouden, inclusief bijbehorende practica en werk-

colleges. Aansluitend is besloten om meer projectonderwijs aan te bieden”, aldus ir. Theunissen. Hij benadrukt dat bovendien veel aandacht wordt besteed aan studieloopbaanbegeleiding. Het motto hierbij is de student begeleiden tot zelfsturing. “Wij ervaren dat de student nog niet in staat is tot zelfsturing als hij/zij hier op school start. Het wordt wel van de havisten verwacht, maar de ervaringen binnen ons instituut zijn anders. Een duidelijke keuze.”

Groeiende opleiding Sinds de invoering van het nieuwe stelsel in 2007 is de opleiding Elektrotechniek ieder jaar gegroeid. Theunissen: “Momenteel hebben wij een instroom van zestig studenten. Ik mag als aantekening meegeven dat dit bij andere opleidingen Elektrotechniek in het land wel anders ligt. Behalve de instroom is ook het propedeuse rendement gestegen. Het betekent samengevat dat er minder uitval onder de studenten is en dat zij eerder hun propedeuse halen dan voor de omwenteling in 2007”. Theunissen dankt dit aan het feit dat de praktijk een belangrijke rol speelt binnen de opleiding. Hij geeft aan dat het praktijkdeel 50 procent van de opleiding uitmaakt, in alle jaren van de studie. Theunissen is blij met de stijgende instroom binnen zijn opleiding. Dat heeft naar zijn mening enerzijds te maken met het vernieuwen van het curriculum, dat door de speciale studieloopbaanbegeleiding meer aandacht aan de student als persoon wordt geschonken, anderzijds met de leerzame en interessante projecten. “Wij laten door deze projecten zien dat techniek behalve uitdagend en leerzaam ook leuk kan zijn. Dat is namelijk het probleem: hoe laat je zien dat een technische studie ook zijn leuke kanten heeft. Het is voor zowel de student als de docent van belang dat alle aspecten van een vak worden belicht.”

Onderwijs en bedrijfsleven Studenten aan het werk in het Industriële Automatiserings laboratorium

38

www.AT-aandrijftechniek.nl

Het vinden van stageplaatsen blijkt eenvoudig. Binnen de opleiding is er één

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK


38-39-40-Onderwijs_ADT 13-02-12 14:43 Pagina 39

ONDERWIJS Elektrotechniek

stage- tevens afstudeercoördinator. “Bedrijven bellen geregeld op met de vraag naar kandidaten die in aanmerking zouden kunnen komen. Wel was het zo dat in het verleden er een telefoontje kwam en wij de studenten er op af stuurden. Tegenwoordig willen de bedrijven eerst met de aankomende stagiaire een sollicitatiegesprek voeren.” Theunissen kan zich in deze aanpak van de bedrijven wel vinden. Ook met deze aanpak komt de student in aanraking met de praktijk. Hij constateert dat er ook steeds meer aanvragen van buiten de regio binnenkomen, onder andere vanuit Noord-Limburg en vanuit de omgeving

Lessen, practica, werkcolleges, projectonderwijs van Eindhoven. “Wij spelen daarop in en zijn bezig om onze voelhorens buiten de regio uit te steken. Het spreekt voor zich dat een student uit Venlo liever in zijn omgeving een stage loopt dan in het zuiden van Limburg.” Theunissen ziet de toenemende interesse van bedrijven naar studenten uit zijn opleiding met plezier tegemoet. Hij vermoedt dat deze progressieve belangstelling mede wordt veroorzaakt door de aandacht die de hogeschool schenkt aan de beroepsoriëntatie. Zo is er een studium generale in het leven geroepen, waarbij een bedrijf of een zakelijk contact wordt uitgenodigd om iets over zijn of haar bedrijf te vertellen. Het resultaat is dat vervolgens na de presentatie studenten naar de persoon in kwestie lopen met de vraag of er stageplekken binnen dat bedrijf beschikbaar zijn. De koppeling is dan al gelegd voordat de stagecoördinator in beeld komt. Daarnaast wordt in het vierde jaar met minoren gewerkt. Bij deze minoren worden de studenten gekoppeld aan bedrijven om projecten uit te voeren. Theunissen: “De achtergrond is hetzelfde: wij regelen als team de projecten bij de bedrijven. Vervolgens heeft de student, na vier minoren te hebben doorlopen, bij verschillende bedrijven gezeten en weet hij welk bedrijf hem meer of minder aanspreekt. Tenslotte legt de student een verbinding naar zijn afstudeeropdracht”.

Studieverloop De studie bij de hogeschool is opgebouwd uit twee theoriejaren, vervolgens een halfjaar oriëntatiestage. De mbo-er

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

Studenten testen de pianotrap (eerstejaarsproject)

heeft hiervoor vrijstelling, terwijl de havist of de VWO-er dit halfjaar wel moet doorlopen. Daarna volgt een jaar minoren en aansluitend een halfjaar afstuderen. Theunissen benadrukt dat de meeste minoren specifiek en diepgaand zijn. “Wij hebben twee volledig technische afstudeerrichtingen, energie en automatisering is de eerste, elektronica, telecommunicatie en computers de tweede. Daarnaast zijn er twee commerciële afstudeerrichtingen: energie en automatisering commercieel en elektronica, telecommunicatie en computers commercieel. De meeste minoren die wij samenstellen zijn specifiek bedoeld voor deze opleiding. Verbredende minoren hebben we ook, zoals duurzame energievoorziening. In dat geval werken wij bijvoorbeeld ook samen met werktuigbouwkunde. Hetzelfde geldt voor mechatronica. Als opleidingen elkaar overlappen, zoek je samenwerkingen met de andere opleidingen.” Momenteel vinden de afstudeerders eenvoudig een baan. Hierbij spelen de minoren een belangrijke rol. Hierdoor krijgt de student een kijkje in de keuken. “Wij merken geregeld dat studenten tijdens het afstuderen te horen hebben gekregen dat zij bij het betreffende bedrijf kunnen beginnen als zij hun studie hebben voltooid of een aantal andere aanbiedingen hebben liggen waaruit zij kunnen kiezen”, aldus Theunissen.

Projecten De meeste projecten gebeuren in overleg met het bedrijfsleven, dat is één onderdeel. Daarnaast zijn er ook de zogenoemde fun-projecten. “Techniek moet ook leuk blijven! Denk hierbij aan projecten waar wedstrijdelementen in zitten.” Zijn collega, Ramon Jongen, noemt als voorbeeld de pianotrap. Hierbij waren de eerstejaarsstudenten bij betrokken. Het doel was om mensen eerder voor de trap te laten kiezen dan voor de roltrap. “De funfactor wordt hierbij gecombineerd met de techniek en een stukje duurzaam samenleven. Voor studenten een interessant project. Mede omdat er een kans van slagen is dat het door winkelcentra wordt overgenomen. En niet te vergeten: zij leren enorm veel over de techniek!” Het resultaat is dat de studenten meer uren er in stoppen dan is voorgeschreven. Theunissen vult aan: “In het verleden hadden wij vaak projecten die niet vernieuwend waren. Dat sprak de studenten niet aan. Deze manier van werken met projecten geeft enorm veel inzet en enthousiasme bij de studenten.” Zijn collega noemt nog een dergelijk project: het CANSAT-project. Het gaat hierbij om het bouwen van een satelliet ter grootte van een colablikje, dat met een raketje ongeveer 1,5 km hoog de lucht in wordt geschoten. Diegene die de beste resultaten heeft bij het uitvoeren van opdrachten binnen dit project, die wint.

www.AT-aandrijftechniek.nl

4

39


38-39-40-Onderwijs_ADT 13-02-12 14:44 Pagina 40

De praktijk Docent Paul Weling gaat hier vanuit de praktijk dieper op in. “Als een student komt is het bij ons niet belangrijk of het project op dat moment geschikt is voor een commercieel doel. De student kan met een case bezig zijn, waarvan wij denken dat het interessant is. De student onderzoekt de mogelijkheden die het project biedt. We zitten geregeld bij elkaar en brainstormen over ideeën. Zo krijgen wij

Uitdagend, leerzaam én leuk vragen van klanten die niet altijd direct zijn te beantwoorden, maar wel geschikt zijn als idee voor de hogeschool. Zo komen er regelmatig vragen vanuit de medische wereld, met als voorbeeld de identificatie van patiënten die in bed liggen. Wij maken daar een case van, waar studenten zich vervolgens over kunnen gaan buigen. Er is dan niet direct een resultaat-

verplichting om het commercieel uit te buiten. Alles gebeurt onder onze hoede, zodat als de student vragen heeft hij van ons antwoord kan verwachten. Andere voorbeelden zijn het onderzoeken naar andere manieren van vision om bijvoorbeeld robots voor bepaalde doeleinden te kunnen inzetten.” Een voorbeeldproject is geweest om op een eenvoudige wijze een borstscanner te maken. Hiervoor heeft het bedrijf een student van de hogeschool ingezet in combinatie met de goede contacten op de Universiteit van Karlsruhe. Deze universiteit had een soort spider ontwikkeld, waarmee het al eenvoudig was om een scan te maken. De student is hierop verder gegaan en heeft een kalibratieprocedure opgezet. Een volgende student is op dit principe doorgegaan. Hij kreeg als opdracht om van producten op een lopende band een volumescan te maken en een pickpoint tracer zodat de robot het volume van het product kent. Bij deze manier van werken worden gezamenlijk cases en projecten

Het mede door de opleiding Elektrotechniek ontwikkelde voertuig voor de Shell Eco Marathon

40

www.AT-aandrijftechniek.nl

opgezet die gerelateerd kunnen zijn aan een vraag van een klant, maar die niet aan een project hoeven te zijn gebonden. De student heeft iets tastbaars. Weling: “Wij proberen het kleinschalig te houden, zodat er niet dan pas een resultaat is nadat een groot aantal studenten er aan heeft gewerkt. De student moet er aan beginnen en ook na afloop een soort ‘ha-effect’ hebben en een resultaat zien. Het genoemde project is later commercieel interessant geworden, omdat wij klanten een op maat gesneden applicatie konden en kunnen bieden waarbij een robot producten van een lopende band kan afhalen, gebaseerd op een trigonale volumemeting. Een voorbeeld is het sorteren van doosjes met medicijnen”.

Toekomst De hogescholen moeten zich meer gaan profileren. Dat betekent voor de Hogeschool Zuyd dat er drie focusgebieden zijn benoemd: chemie, energie en techniek in de zorg. De huidige minoren worden hiervoor aangepast, zodat zij goed op deze focus aansluiten. De minoren van de afstudeerrichting elektronica, telecommunicatie en computers zijn in ontwikkeling en worden ook aan de focusgebieden gekoppeld. Theunissen: “Als we praten over mechatronica wordt dat bijvoorbeeld gekoppeld aan de techniek in de zorg. Wij verwachten dat het komend schooljaar al zo ver is.” Hij meldt terloops dat besloten is om scholen in het noorden van Limburg en in de regio Eindhoven strikter te gaan bezoeken om zich meer te profileren dan tot nu toe het geval is. Dit doet men ook om het aantal studenten op peil te kunnen blijven houden. Docent Ramon Jongen geeft aan dat er wel samenwerkingen zijn met andere (buitenlandse) scholen. Vooral in projectverband binnen bedrijven of binnen het eigen laboratorium. Daarnaast wordt meegedaan aan de Shell Ecomarathon, een wedstrijd op het gebied van het energiezuinig rijden. Momenteel wordt gewerkt aan het intensiveren van de contacten met de universiteit in Maastricht. “Dit wordt voor ons interessant omdat universiteiten zich nu beginnen te realiseren dat zij meer moeten gaan doen aan toegepast onderzoek. Het fundamenteel onderzoek wordt steeds moeilijker te financieren, terwijl toegepast onderzoek voor bedrijven meer oplevert.” Hogeschool Zuyd ziet de komende jaren met spanning tegemoet, van een contradictie is geen sprake. Integendeel. Inl.: Hogeschool Zuyd, tel.: (045) 400 60 60, www.hszuyd.nl

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK


41_Toys for boys_41 13-02-12 14:45 Pagina 41

Toys for boys

[tekst] Jeroen Aalberts

Diesel is nog steeds niet doorgedrongen in de motorfietsenwereld; geen enkele grote fabrikant heeft een motor met zelfontbrander in de catalogus staan. De kleinschalige initiatieven die tot op heden ontplooid zijn, hadden meestal een stationaire dieselmotor met een losse versnellingsbak of een veel te grote (en zware) automotor. Track Dieselmotorcycles in Valkenburg (ZH) is er in geslaagd om een goed rijdende, allround reismotor met een dieselDe T-800CDI wordt op aanvraag geproduceerd en kan optioneel met een aluminium koffer-

motor te bouwen: de Track T-800CDI.

set geleverd worden (foto: Track Dieselmotorcycles)

Dieselmotorfiets met variomaat M

Boven de achterbrug zit evenwijdig aan de aandrijfas de stang van het parallellogramsysteem. De riem van de variomaat (achter de kap met rooster) kan zelf vrij eenvoudig worden vervangen (foto: Jeroen Aalberts)

FEBRUARI 2012

an achter de T-800CDI is Erik Vegt, die in het recente verleden veel motorfietsen heeft geprepareerd voor motorrijders die ‘a long way down’ wilden gaan. Naast betere veringscomponenten stond dan vaak ook een grotere brandstoftank bovenaan op het verlanglijstje. Om de actieradius te vergroten, besloot hij echter om een zuinigere (diesel)motor te gaan bouwen. Op zoek naar een geschikte dieselmotor viel de keuze op een 800cc driecilinder met uitlaatgasturbo en commonrailtechniek van Daimler. Deze aluminium lijnmotor is voor de zuinigheid en de levensduur afgeregeld op een maximaal vermogen van 45 pk, en bij 4.200 min-1 bedraagt het koppel 100 Nm. Kleppen stel-

AT AANDRIJFTECHNIEK

len is niet nodig, het onderhoud aan het motorblok omvat alleen olie verversen en filters vervangen.

Kwaliteitscomponenten Met het motorblok als uitgangspunt kon er nu een motorfiets geconstrueerd gaan worden. Het moest een praktische reismotor worden met een goede ‘driveability’. Het zelf ontworpen chroom molybdeen frame is van het zogenaamde Trellis type, voorzien van een WP upsidedown voorvork met 48 mm voorvorkpoten en WP achtervering. Ook de remmen (Brembo) en de wielen zijn van hoge kwaliteit. Om een allround/adventure motor te maken met overeenkomstige stuureigenschappen moest de wielbasis natuurlijk ook niet al te groot worden. Met het in de lengterichting geplaatste motorblok was er niet veel ruimte meer voor een versnellingsbak. In eigen huis werd op basis van een bestaande riem een variomaat ontwikkeld, die behalve compact ook relatief licht is. De variomaat is een traploze overbrenging die bestaat uit twee poelies met een V-vormige riem er tussen en bekend is van de DAF auto’s. De koppeling zit in de primaire poelie van de variomaat. Bij het opvoeren van het toerental zorgt een mechanisme met centrifugaalgewichten voor het aangrijpen van de koppeling.

Het achterwiel wordt aangedreven via een cardanas met een parallellogramconstructie (zie foto). Hierdoor blijft bij het inveren van de achterkant de som van de hoeken van de kruiskoppelingen gelijk, en dat voorkomt resonanties in de aandrijflijn.

Het rijden Plaats nemend op de motor valt meteen de goede zit op; grotere mensen kunnen ook goed weg op de T-800CDI. Na het voorgloeien loopt de diesel meteen mooi rond. Bij het wegrijden hoef je dus alleen maar gas te geven. Bij het aangrijpen van de koppeling blijft het voor de DAF zo kenmerkende schokje achterwege. De motor is eenvoudig te rijden, stuurt en remt goed. 150 km/h staat redelijk vlot op de klok (u begrijpt dat dit op een afgesloten weg heeft plaatsgevonden…). De acceleratie tussen de 50 km/h en 90 km/h is zelfs erg goed te noemen. Hoewel je wel enigszins voelt dat er een diesel aan het werk is, zijn er tijdens het rijden in het hele toerenbereik nergens vervelende trillingen of resonanties te bespeuren. Mede door de goede windbescherming heb je het gevoel er zo een lange rit mee te kunnen maken. Inl.: Track Dieselmotorcycles, informatie@dieselmotorfiets.nl, www.dieselmotorfiets.nl

www.AT-aandrijftechniek.nl

41


42-43-44-45_Product_40-41-42-43 13-02-12 16:06 Pagina 42

Hydraulische lineaire aandrijving De elektrohydraulische lineaire unit EHA van Parker Hannifin is een lineaire aandrijving die geschikt is voor inbouw in kleine ruimtes, moeilijk bereikbare plaatsen en mobiele toepassingen. De dubbelwerkende aandrijving werkt met slagsnelheden van meer dan 100 mm/s. Het systeem is een alternatief voor elektromechanische en pneumatische systemen in militaire en industriële toepassingen, de scheepsvaart, bouw en civiele techniek. Alle componenten (dubbelwerkende cilinder, pomp, drukbegrenzingsklep en terugslagklep) zijn geïntegreerd in een compact huis. Meer info? Products4Engineers.nl: 67458 Inl.: Parker Hannifin BV, tel.: (0541) 58 50 00, www.ontdekparker.nl

Motorkabel voor servomotoren De Ölflex Servo FD 796 CP motorkabel van Lapp vervangt zeven series kabels voor servomotoren. In veel gevallen, vooral bij snel veranderende posities, kan deze Premium lijn in kabelrupsen een versnelling van 50 m/s2 aan, bij snelheden tot 5 m/s en lengtes tot 3 m. De kabel is halogeenvrij en vlamvertragend en heeft alle belangrijke goedkeuringen zoals UL AWM, CSA AWM en VDE. Indien nodig is de servomotorkabel afgeschermd en voorzien van extra signaalcircuits voor temperatuurbewaking van de motorwikkeling en/of optioneel voor een elektromagnetische rem. Meer info? Products4Engineers.nl: 67456 Inl.: Lapp Benelux BV, tel.: (040) 254 54 65, www.lappbenelux.com

Inductief lengtemeetsysteem De Schaeffler Groep heeft het kogelomloopsysteem KUVE-B uitgebreid met een uitvoering, voorzien van een geïntegreerd inductief lengtemeetsysteem (LMSA) waarmee de verplaatsing van de slede direct kan worden gemeten. Daartoe wordt een meetkop aan de slede bevestigd en is de rail voorzien van een meetband en een afdekband. Het inductieve lengtemeetsysteem bestaat uit niet-magnetische onderdelen. Daardoor is het ongevoelig voor elektromagnetische stoorvelden en vrij van hysterese. Ten opzichte van magnetische meetsystemen is de meting nauwkeuriger en betrouwbaarder.

Roestvast stalen stuurventielen Asco Numatics introduceert de serie 361 roestvast stalen stuurventielen. Ze zijn zodanig ontworpen dat ze bij toepassingen met lage frequentie geen neiging hebben tot ‘plakken’, een situatie die zich kan voordoen bij stuurventielen in pneumatische panelen in veiligheidssystemen in offshore olie- en gasproductie installaties. Bestandheid tegen corrosie en betrouwbaarheid zijn essentiële eigenschappen voor veilige werking in deze omstandigheden. De behuizing van het ventiel is van roestvast staal 316L. De Elgiloy en roestvast stalen veren zijn bestand tegen corrosie. De serie maakt gebruik van T-afdichtingstechnologie die het ‘plakprobleem’ dat standaard ventielen met O-ringafdichtingen hebben, voorkomt. Meer info? Products4Engineers.nl: 67544 Inl.: Asco Numatics Benelux, tel.: (033) 277 79 11, www.asconumatics.nl

Controller met I/O-link master De compacte mechanica-controller CECC van Festo is een kleine controller met I/O-link master en CoDeSys V3. De controller met bescheiden afmetingen is bedoeld voor kleine automatiseringstaken met begrensde I/O. Dankzij veel interfaces neemt hij verschillende elektrische en pneumatische automatiseringstaken over. De compacte besturing is voorzien van een viervoudige I/O-link master, CoDeSys V3, CANopen Master en USB-interface. Festo biedt kant-en-klare ventieleilanden voor de I/O-link interface. De CECC is te integreren in hogere systemen zoals Profinet, Ethernet/IP en Modbus TCP. Meer info? Products4Engineers.nl: 67547 Inl.: Festo BV, tel.: (015) 251 88 90, www.festo.nl

Meer info? Products4Engineers.nl: 67411 Inl.: Schaeffler Nederland BV, tel.: (0342) 40 30 00, www.schaefflergroup.com

Info op Products4Engineers Bij elk bericht staat een nummer onder aan de tekst. Dit correspondeert met het infonummer op de site van www.Products4Engineers.nl. Hier kunt u aanvullende informatie vinden van het betreffende product.

42

www.AT-aandrijftechniek.nl

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK


42-43-44-45_Product_40-41-42-43 13-02-12 16:06 Pagina 43

Meer productnieuws Een selectie uit het actuele productnieuws bij aandrijf- en besturingscomponenten vindt u ook op www.AT-aandrijftechniek.nl/productnieuws.

Filteraggregaat Het OffLine Filter OLF 15-60 CM van Hydac is een robuust filteraggregaat voor stationair gebruik. Het werkt in het bypass-circuit van hydraulische en smeerolie-installaties met grotere olievolumes. De in het filter gebruikte elementen hebben een hoge capaciteit en kunnen milieuvriendelijk worden verwerkt. De geïntegreerde ContaminationSensor CS 1000 bewaakt tegelijkertijd de verontreiniging van de olie met vaste stoffen. De optionele AquaSensor AS 1000 meet de relatieve waterverzadiging en de vloeistoftemperatuur. Om de meetwaarde te kunnen weergeven kan tevens een SensorMonitoring Unit SMU 1200 worden geïntegreerd. Meer info? Products4Engineers.nl: 67448 Inl.: Hydac BV, tel.: (0492) 59 74 70, www.hydac.com

Lineaire module tot 2.500 N Jung Antriebstechnik introduceert een nieuwe serie lineaire modules voor dynamische toepassingen. Er zijn krachten mogelijk tot 2.500 N. Standaard zijn hoge continue waarden te realiseren, met pieksnelheden tot 5 m/s en maximale versnellingen tot 150 m/s2. De lineaire geleiding is uitgevoerd met twee lopers, voorzien van een kogelomloopsysteem. Dit draagt bij aan een lange levensduur en beperkt geluidsniveau. Door het mechanische concept zijn de modules eenvoudig in te bouwen en kan de last direct op de montageplaat van de loper worden gemonteerd. Meer info? Products4Engineers.nl: 67468 Inl.: Electro Abi BV, tel.: (023) 531 92 92, www.abi.nl

Hef-/draaimotoren LinMot presenteert de lineaire hef/draaimotoren van de serie PR01, waarmee willekeurig gecombineerde lineaire en roterende bewegingen kunnen worden gerealiseerd. In een compacte behuizing zijn zowel een lineaire motor als een roterende motor met hoog koppel ondergebracht, die elk worden bestuurd door een servocontroller. In de master controllers zijn hierdoor dynamische lineair-roterende bewegingen te realiseren, die synchroon of volledig onafhankelijk van elkaar worden geprogrammeerd. Met de lineaire hef-/draaimotoren kunnen complexe taken zoals schroeven, sluiten, omzetten, stapelen, uitlijnen en nog veel meer met één enkele component worden gerealiseerd.

Productnieuws

Nieuwe generatie industrie-pc’s De nieuwe Intel processorgeneratie uit de 32 nm serie (codenaam ‘Sandy Bridge’, ook bekend als Core i3, Core i5 en Core i7) heeft zijn opwachting gemaakt in de industriële, op pcgebaseerde besturingstechniek van Beckhoff. Met verbeterde on-board graphics en nieuwe CPU-architectuur bieden de processoren meer rekencapaciteit. De multi-core processoren zijn te gebruiken in combinatie met TwinCAT 3, de nieuwste versie van de automatiseringssoftware, die voor multi-core processoren is ontwikkeld. Beckhoff introduceert de processoren als ‘universeel’ in de industriële pc’s met ATX moederbord. Meer info? Products4Engineers.nl: 67549 Inl.: Industrial Automation Link BV, tel.: (023) 518 51 40, www.beckhoff.nl

Connectoren voor 250 A en 4.000 V De RockStar HighPower 250-A van Weidmüller is een hogestroom connector voor 250 A en 4.000 V. De nieuwe high current connectoren zijn modulair opgebouwd, net als de 550 A versie. Door het gebruik van één- tot vierpolige modules krijgt de gebruiker steeds de passende connector voor de toepassing. Er zijn verschillende trilvaste versies te realiseren: een connector met vier vermogenscontacten of met drie vermogenscontacten en een PE-contact of met twee vermogenscontacten of als compacte versie met één vermogenscontact. Meer info? Products4Engineers.nl: 67550 Inl.: Weidmüller BV, tel.: (035) 626 12 61, www.weidmuller.nl

Meer info? Products4Engineers.nl: 67468 Inl.: Groneman BV, tel.: (074) 255 11 55, www.groneman.nl

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

www.AT-aandrijftechniek.nl

43


42-43-44-45_Product_40-41-42-43 13-02-12 16:06 Pagina 44

Lasersensor voor 3D metingen

Kort De nieuwe gelijkspanning borstelmotor van Bühler heeft een doorsnede van 40 mm. De metal brush-end shield, 7 slotted armature en de nieuwste generatie ferriet magneten zorgen voor maximale prestaties. De motor is gemakkelijk op maat aan te passen. Meer info? Products4Engineers.nl: 67784 Inl.: Telerex BV, tel.: (076) 578 20 00, www.telerex-europe.com

Door gebruik te maken van repeaters uit de serie Flextra van Systeme Helmholz zijn de inzetmogelijkheden van Profibus-oplossingen te vergroten. Zo is het hiermee mogelijk om, naast de gebruikelijke busstructuur, nu ook een sternetwerk op te bouwen. Meer info? Products4Engineers.nl: 67737 Inl.: Systeme Helmholz Benelux BV, tel.: (085) 401 07 10, www.helmholz-benelux.eu

Voor trajectcorrectie, hoek- of gatmeting, volumemeting of tolerantieverificatie heeft Pepperl+Fuchs met de LineRunner 300 (LR300) een lasersensor ontwikkeld. Door de uitvoering conform klasse 1 voor laserbescherming wordt bespaard op de kosten voor veiligheidsmaatregelen op de werkplek. De LineRunner zorgt voor gegevens over breedte en hoogte in millimeters via een Ethernet interface, zodat rechtstreekse aansluiting op een evaluatiesysteem mogelijk is. Bij gebruik op verschillende oppervlakken is geen handmatige aanpassing van variabelen nodig. Meer info? Products4Engineers.nl: 67610 Inl.: Pepperl+Fuchs BV, tel.: (073) 750 71 07,

Baumüller heeft een nieuwe generatie servomotoren type DSD uitgebracht in de grootten 45 tot 100. Door het verhoogde toerental (tot 6.000 min-1) werden productiviteit en dynamiek verbeterd. De groottes 71 tot 100 zijn ook met waterkoeling verkrijgbaar. Meer info? Products4Engineers.nl: 67603 Inl.: Baumüller Benelux BV, tel.: (076) 571 71 11, www.baumuller.nl

Lineaire glijlagers I.B. Kracht heeft een nieuwe productgroep opgenomen in haar leveringsprogramma: lineaire glijlagers. Ze bieden een glijdende rechtlijnige beweging in plaats van een rollende beweging. De productgroep lineaire glijlagers omvat de gehele range: van glijbus tot en met behuizing. De glijbus is er in een open en gesloten uitvoering; voor beide uitvoeringen zijn aluminium behuizingen beschikbaar. Daarnaast kan de klant kiezen uit verschillende opties zoals afdichtingen, smeervoorziening of zelfs een ruimer spelingsveld. De Frelon glijlaag is voorzien van PTFE en heeft een lage wrijvingscoëfficiënt. Meer info? Products4Engineers.nl: 67709 Inl.: I.B. Kracht BV, tel.: (070) 387 68 00, www.kracht.nl

Positioneersysteem Het positioneersysteem LLZ van Bahr Modultechnik is een economisch alternatief voor het positioneersysteem QLZ. Het systeem LLZ 60 bestaat uit een aluminium vierkant profiel met geïntegreerde rolgeleiding en is leverbaar in grootte 60. De geleidingen worden aangedreven via een perifere interne tandriem die aan één kant van de geleider met een speciale schroef kan worden aangespannen. Aan de andere kant van het positioneersysteem is een koppelingklauw geïntegreerd, die aan de motor kan worden aangepast. Op de geleidingen kan de gebruiker allerlei werkstukken monteren door voorgefabriceerde montagegaten. Meer info? Products4Engineers.nl: 67594

www.pepperl-fuchs.nl

Motorbeveiligingschakelaar Eaton Electric brengt een nieuwe motorbeveiligingschakelaar op de markt, type PKE 65. Deze biedt een alternatief voor de bimetaal oplossing en vormt een aanvulling op de PKZ productlijn. In vergelijking met componenten met thermische afschakeling bieden de nieuwelingen een breed bereik tegen overbelasting, een groot instellingsbereik, een lage warmteafgifte, instelbare uitschakelklassen (tot klasse 20) plus nauwkeurige en langdurig stabiele uitschakelkarakteristieken. De gegevens worden via SmartWire-DT rechtstreeks doorgegeven aan de besturing en zijn daarna door de hele fabriek beschikbaar voor taken als conditiebewaking of onderhoud op afstand. Meer info? Products4Engineers.nl: 67794 Inl.: Eaton BV, tel.: (0418) 57 02 00, www.eaton.nl

Info op Products4Engineers Bij elk bericht staat een nummer onder aan de tekst. Dit correspondeert met het infonummer op de site van www.Products4Engineers.nl. Hier kunt u aanvullende informatie vinden van het betreffende product.

Inl.: Stamhuis Lineairtechniek BV, tel.: (0571) 27 20 10, www.stamhuislineair.nl

44

www.AT-aandrijftechniek.nl

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK


42-43-44-45_Product_40-41-42-43 13-02-12 16:07 Pagina 45

Meer productnieuws Een selectie uit het actuele productnieuws bij aandrijf- en besturingscomponenten vindt u ook op www.AT-aandrijftechniek.nl/productnieuws.

Schroefvijzels met kogelomloopspil Het programma schroefvijzels van Servomech is uitgebreid met een variant die is voorzien van een kogelomloopspindel. De actuators zijn geschikt voor industriële pick & place toepassingen en andere machines en apparatuur waar hoge belastingen en snelheden een rol spelen, bijvoorbeeld het neerlaten van automatische deuren bij juweliers. De schroefvijzels zijn beschikbaar in twee uitvoeringen: met bewegende schroef en met bewegende moer. Beide modellen zijn in alle hoeken in te zetten. Omdat de actuators zijn uitgevoerd met een kogelomloopspil kan de snelheid vier tot vijf maal hoger liggen dan bij conventionele modellen, met behoud van maximale belasting. Meer info? Products4Engineers.nl: 67824 Inl.: Rotero Benelux BV, tel.: (0348) 49 51 57, www.rotero.com

Productnieuws

Drieassige digitale gyroscoop STMicroelectronics heeft haar ‘motion sensing’ portfolio uitgebreid met de kleinste drieassige digitale gyroscoop. De L3G3200D maakt geavanceerde aftasting mogelijk in mobiele telefoons, tablets en andere apparatuur. Dankzij een goed geconsolideerde single sensing structuur is de 3 mm x 3,5 mm x 1 mm kleine gyroscoop robuust en bestand tegen mechanische belasting. In combinatie met een goede thermische stabiliteit en drie orthogonale assen zorgt dit voor high-performance motion meting. Meer info? Products4Engineers.nl: 67613 Inl.: STMicroelectronics, tel.: (040) 250 96 00, www.st.com

Motoren en drives Met de Smart 2Drive presenteert Creusen een laagspanningsregelaar (12 V) voor permanent magneet synchrone motoren en wisselspanningmotoren voor hoog vermogen, die universeel instelbaar is en een hoog rendement realiseert. Daarnaast wordt de gebruikersvriendelijke Smart 2Software aangeboden, voor een snelle en eenvoudige motorconfiguratie. De drive kan zowel met als zonder sensor worden gebruikt en is beschikbaar in diverse stroomniveaus en in diverse afmetingen. Ook voegt Creusen twee nieuwe motoren toe aan haar High Efficiency (HE) Series en maakt hiermee de HEfamilie compleet. Met de bouwgrootten 90 en 112 zijn zij de grote broers van de bouwgroottes 35, 50 en 71. Meer info? Products4Engineers.nl: 67343 Inl.: Creusen BV, tel.: (0475) 39 63 33, www.creusen.nl

Infrarood camera In de groep ThermoImager kleine infrarood camera’s van Istec International zijn vier verschillende modellen te vinden. De nieuwste modellen zijn de Tim 400 en Tim 450. Ze bieden een resolutie van 382 x 288 beeldpunten en zijn geschikt voor onderzoek en bewaking. Met de camera’s wordt een thermische gevoeligheid tot 40 mK bereikt, waardoor zelfs de fijnste temperatuurverschillen zichtbaar worden. Meer info? Products4Engineers.nl: 67915 Inl.: Istec International BV, tel.: (0252) 43 34 00, www.istec.nl

HMI met Logo-driver

Proportioneel ventiel

De Weintek aanraakschermen beschikken sinds kort over een driver voor de Siemens Logo logicamodules. De operator interfaces (voorheen bekend onder de naam EasyView) zijn leverbaar in schermafmetingen van 4,3” tot en met 15”. Alle modellen maken gebruik van een TFT display dat 65.535 kleuren kan weergeven. Door de 400 MHz RISC processor en het geheugen van 64 MB RAM en 128 MB Flash is er vrijwel geen beperking aan de grootte van het project.

De S2 generatie pneumatische proportionele staalschuifventielen van Enfield zijn bedoeld voor de vervanging van elektrische en hydraulische positioneersystemen. Met een maximale doorlaat van 820 Ndm3/min (vacuüm tot 10 bar) kan 5/3-ventiel binnen 2,5 ms alle doorlaten aannemen hetgeen hoogwaardige regelingen toelaat. De besturingssoftware is in het ventiel ingebouwd. Eén M8 stekker zorgt voor stuursignaal, positieterugkoppelsignaal (beide 0-10 V of 4-20 mA) en voeding (naar keus 12 V of 24 V gelijkspanning). Het besturingsalgoritme maakt tevens gebruik van twee druksensoren in het ventiel om de dynamische drukken in de cilinder te gebruiken in een dynamische cascaderegeling.

Meer info? Products4Engineers.nl: 67875

Inl.: Q Plus BV, tel.: (0184) 61 15 33, www.qplus.nl

Meer info? Products4Engineers.nl: 67884

Inl.: PLC Direct Benelux, tel.: (0318) 52 80 20, www.plcdirect.eu

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK

www.AT-aandrijftechniek.nl

45


Als het om kettingen en transport gaat... Nestenschijven in gegoten of bewerkte uitvoering, ook in RVS en kunststof.

Gecalibreerde rondstaal ketting volgens DIN, verzinkt of RVS, uit voorraad leverbaar.

Slijtplaten voor o.a. bodembekleding, schrapertransporteurs, stortgoten, elevatorbakken en transportschroeven.

Elevatorbekers volgens DIN en tekening in staal, RVS of kunststof

Gesmede schraperketting in geharde uitvoering, diverse meenemervormen mogelijk.

®

Heko ketting

pneumatische ISO ventieleilanden ontwerpen en assembleren om uw montagetijd te reduceren.

Gootschraperketting en transportketting in diverse uitvoeringen, ook volgens uw tekening mogelijk.

GEHA B.V. Kettingen- en mechanisch transport Aandr.techn.’10

Samen kunnen we

• Slijtvaste geharde rondstaalketting in Mn-Cr-Ni staal. • Slijtvaste geharde kettingbeugels. • Eindloos kettingsysteem met HEKO TS-TSN kettingbeugels. • Kettingwielen in on- en vertande uitvoering. • Geha-onderhoudsvrije lagers.

Grote Tocht 27, Westerspoor-Zuid Postbus 2150, 1500 GD Zaandam Tel.: (+31) 075-65 39 800. Fax: (+31) 075-67 02 456 E-mail: info@geha-zaandam.nl Website: www.geha-zaandam.nl

Parker heeft het meest uitgebreide pneumatische ISO ventielenprogramma, dat voldoet aan de ISO normen 5599-1&2 en 15407-1&2. Enkele- en meervoudige basisplaten volgens VDMA24345 zijn beschikbaar met aansluitingen van G 1/8 t/m G ¾“. Unieke keramische afdichtingen voor hoge doorlaat, korte schakeltijden en lange levensduur. Elektrische aansluitingen via individuele bedrading, centrale bedrading en alle gebruikelijke veldbussystemen. I/O modules eenvoudig toe te voegen en uit te breiden tot 264 in- en uitgangen. De omvangrijke verkooporganisatie van Parker staat, zoals gebruikelijk, borg voor een uitstekende wereldwijde verkrijgbaarheid.

Meer weten? Scan de QR-code!

www.parker.com/nl

ONZE KENNIS, UW SUCCES kijk voor meer informatie op www.eisma.nl/industrialmedia


47_PV Cover_47 13-02-12 14:47 Pagina 47

Katern Perslucht- en Vacuümtechniek

nr. 1 Februari 2012

PERSLUCHT&VACUÜM

Vacuümopwekking Schottenpompen, vloeistofringpompen, blowers, maar ook filtersystemen en speciale (gas)compressoren behoren tot het leveringsprogramma van Induvac in Zoetermeer. Het bedrijf wil zich in deze gespecialiseerde sector onderscheiden door inventief om te gaan met de verschillende technieken van vacuüm en compressie

Compressoren Alup bouwde voor Helvoet Rubber & Plastic Technologies in Hellevoetsluis een ‘verplaatsbaar compressorstation’ in twee zeecontainers. Zodra de productie naar een andere locatie verhuist, verhuizen de containers mee, waardoor de kosten voor afbreken en weer opbouwen van het persluchtstation nagenoeg nihil zijn

FEBRUARI 2012

PV AANDRIJFTECHNIEK

www.AT-aandrijftechniek.nl

47


48-49-51_PV Blowers_48-49-51 13-02-12 14:48 Pagina 48

Verschillende manieren om vacuüm op te wekken [tekst] Frank Senteur [foto’s] Induvac

Een installatie met meerdere vloeistofring vacuümpompen, leverbaar met capaciteiten tot 30.000 m3/u en zuigdrukken tot 25 mbar(A). Deze pompen zijn geschikt voor het continu aanzuigen van zowel droge als volledig met damp verzadigde lucht en gassen

Inventief omgaan met de verschillende technieken van vacuüm en compressie resulteert in maatwerk met standaard componenten. Dat is waarmee Induvac uit Zoetermeer zich in deze gespecialiseerde sector wil onderscheiden. Schottenpompen, vloeistofringpom-

weten wat ze nodig hebben hun wensen en eisen bij ons neerleggen. We hebben een engineeringafdeling die op basis van de producten in ons programma op maat gesneden vacuüm- of compressiesystemen ontwerpt, die vervolgens in onze werkplaats worden gebouwd en op locatie kunnen worden geïnstalleerd. Wij verkopen aan eindgebruikers in de Benelux, Duitsland en een stukje Scandinavië, terwijl via OEM-ers onze producten de hele wereld over gaan.”

pen, blowers, maar ook filtersystemen en Vacuümtechnieken

speciale (gas)compressoren behoren tot het leveringsprogramma.

“D

oor de wisselende berichten uit de financiële wereld, is de markt nog steeds terughoudend”, zegt contract manager Eric Statius Muller over de situatie in de industriële sector. “Investeringen worden drie keer bekeken en pas geactiveerd als men de machines ook echt nodig heeft. Dat betekent dan wel, dat men het morgen in huis wil hebben. Aan die bizarre eis kunnen wij vaak voldoen omdat we veel producten in voorraad hebben.” “Daarnaast kunnen bedrijven die nog niet

48

www.AT-aandrijftechniek.nl

Elke toepassing is weer anders en vereist dus ook een andere technische invulling. Voor vacuümtechniek bestaan verschillende pompuitvoeringen, zoals oliegeïnjecteerde en olievrije draaischuifpompen, maar ook vloeistofringpompen. De droge (olie- en vloeistofvrije) pompen gaan grofweg tot 150 mbar(a) vacuüm. Voor dieper vacuüm zijn er de vloeistofringof oliegeïnjecteerde pompen. Vloeistofringpompen worden veel in de chemische sector gebruikt en zijn heel geschikt om er in zekere mate vloeistoffen mee aan te zuigen. Standaard zijn de vloeistofringvacuümpompen uitge-

voerd in gietijzer, maar ze zijn er ook in roestvast stalen uitvoering of in andere exotische materialen die bestand zijn tegen bijvoorbeeld sterk agressieve milieus. Omdat water onder vacuüm veel eerder gaat koken dan bij atmosferische druk, kunnen er luchtbellen ontstaan in de spervloeistof. Deze bellen imploderen (cavitatie) zodra ze terechtkomen bij de perspoort van de vloeistofringpomp, wat de levensduur van de vacuümpomp verkort. Dat moet je tegengaan door het water te koelen. Dat kan eenvoudig door de pomp op een koud watertoevoer aan te sluiten. Maar als je vervolgens niets meer met het (opgewarmde) afvoerwater kunt doen, is dat financieel vaak geen interessante optie. Statius Muller: “Wij leveren koelsystemen die het water regenereren in een gesloten systeem, waardoor sprake is van een minimaal waterverbruik (alleen suppletie). Voordeel hiervan is ten eerste dat je nagenoeg geen waterverbruik hebt. Maar met name voor chemische bedrijven die hiermee chemicaliën verpompen, is er een nog veel groter ander voordeel. Het betekent namelijk dat ze geen chemisch vervuilde spervloeistof

Investeringen worden drie keer bekeken

FEBRUARI 2012

PV AANDRIJFTECHNIEK


48-49-51_PV Blowers_48-49-51 13-02-12 14:48 Pagina 49

PERSLUCHT EN VACUÜM Vacuümopwekking

meer hoeven te lozen, wat verreweg de grootste besparing oplevert. Ook voor het afzuigen van koolwaterstoffen zijn vloeistofringpompen met een gesloten waterkoelcircuit in dit kader bezien ideaal”.

Ventilatoren en blowers Zijkanaalventilatoren en blowers zijn in wezen ook vacuümpompen waar in zowel technisch als economisch opzicht interessante oplossingen zijn te realiseren. Induvac levert zijkanaalventilatoren waarmee 500 mbar à 600 mbar onder- of overdruk is te realiseren. Die zijn als beluchter toe te passen, maar er is ook een economisch vacuümsysteem mee te bouwen. Deze ventilatoren zijn er in enkel- en dubbeltraps uitvoering. Typische toepassingen als ventilator zijn het beluchten van waterbassins in visbedrijven, in situ reiniging van grond. Een voorbeeld van gebruik als vacuümpomp is het aansturen van zuignappen in pick & place systemen binnen de verpakkingsindustrie. Daarnaast heeft het bedrijf een programma Roots-blowers met capaciteiten tot circa 22.000 m3/u. De basis van het programma wordt gevormd door de PD Plus

blower die is ontwikkeld om aan zware eisen van de industrie en (petro)chemie te kunnen voldoen. De productlijn gaat van eenvoudige (economische) tot geavanceerde bloweruitvoeringen, die zijn afgeleid van de PD Plus uitvoering. Naast de ‘Competitor’ basisuitvoeringen en de met andere merken uitwisselbare Equalizer zijn er de PD Plus, Acousticair en vacuümboosters. De PD Plus is beschikbaar in verschillende materiaaluitvoeringen. Qua persdruk gaat dit blowertype tot 1,2 bar (G) en een zuigdruk tot 400 mbar(a), bij capaciteiten van 14 m3/uur tot 15.800 m3/uur. De Acousticair is een blower met ingebouwde ge-

De standaard Vacom zijkanaalventilatoren zijn opgebouwd uit een aluminium huis met concentrische waaier of rotor, waarbij de waaier direct op de motoras is gemonteerd. De pomp

In veel materiaal-

wordt niet ge-

soorten leverbaar

een absoluut olie-

smeerd, waardoor vrij drukverschil wordt gecreëerd (onder- of overdruk)

Service en onderhoud

Deze door Induvac gebouwde centrale vacuümunit voor ziekenhuizen voldoet aan de 93/42/EEC norm. De unit is opgebouwd uit drie vacuümpompen met een vacuüm buffertank. Het systeem is verder voorzien van een voorfilter met condensafscheider en twee bacteriënfilters

FEBRUARI 2012

PV AANDRIJFTECHNIEK

luiddempers (geluiddemping tot 20 dB(A)), een persdruk tot 1,03 bar(G), zuigdruk tot 500 mbar(G) en een capaciteit van 90 m3/uur tot 3.335 m3/uur. Vacuümboosters zijn blowers die zijn ontwikkeld om, in combinatie met een voorvacuümpomp, met een relatief laag energieverbruik een diep vacuüm te creëren (tussen 100 mbar en 0,01 mbar), waarbij de capaciteit van de voorvacuümpomp wordt verbeterd. Door de ventilatoren en blowers via een frequentieregelaar aan te sturen, kunnen energiebesparingen worden bereikt. Statius Muller: “Het aardige van onze ‘Roots-blowers’ is dat het blower-element los leverbaar is, dus zonder elektromotor. Afhankelijk van wat men ermee gaat doen, kan op die manier de beste combinatie geselecteerd worden. Dat kan met een directe aandrijving, maar ook met een aandrijving via een snaar of tandriem waardoor je het meest ideale bedrijfspunt kunt instellen en daarmee een zo laag mogelijk energiegebruik realiseert. Rootsblowers hebben we ook in Atex uitvoering en met roestvast stalen behuizing voor toepassing in agressieve omgevingen”.

Induvac beschikt over een afdeling Engineering voor het ontwerpen, berekenen en testen van complete vacuüm-, compressor en filtersystemen. Tevens kan deze afdeling klanten ondersteunen en adviseren bij het aanpassen van bestaande systemen. CAD-systemen en speciale rekenprogramma’s worden gebruikt om maatwerk te leveren. Ook zijn de ontwerpers bekend met alle gangbare industriële normen zoals ASME, Stoomwezen, AD-markblatter, CODAP 2000 et cetera en worden de systemen, indien van toepassing, geleverd conform de PED en Atex richtlijnen. Ook filterbouw is een specialisme. “Vacuümpompen moeten in veel toepassingen beschermd worden tegen vervuiling. Daarom hebben we een standaardprogramma aan aanzuigluchtfilters. Daarnaast kunnen we een op maat gesneden procesfilter ontwerpen voor specifieke toepassingen. We bouwen bijvoorbeeld vacuümsystemen voor ziekenhuizen, maar denken ook mee met een jamfabrikant die

www.AT-aandrijftechniek.nl

49


Echte krachtpatsers: Siba supersnelle zekeringen

Verkrijgbaar bij de betere groothandel.

UproĂžteert. Met zekerheid. www.sibafuses.nl


48-49-51_PV Blowers_48-49-51 13-02-12 14:48 Pagina 51

PERSLUCHT EN VACUÜM Vacuümopwekking

jam wil opzuigen die achterblijft in productietanks”, aldus Statius Muller.

Praktijkvoorbeelden Vacuümtechniek is onmisbaar bij de verpakking van voedingsmiddelen. Denk hierbij aan het verpakken van kaas, vlees, koffie, enzovoorts. Alleen door ze in de verpakking te vacumeren en eventueel te verpakken onder een beschermgas kan een optimale houdbaarheid gegarandeerd worden. Verpakkingsmachines kunnen daartoe elk met een eigen vacuümpomp worden uitgerust. Door gebruik te maken van een centraal vacuümsysteem kan het aantal pompen verminderd worden, waarmee de bedrijfszekerheid wordt verhoogd en de energie- en onderhoudskosten kunnen worden verlaagd. Voorbeelden van centrale vacuümsystemen zijn er ook in de kunststofindustrie, houtbewerking en elders. Induvac zorgt desgewenst voor de totale installatie inclusief schakelkast en buffertank. Ook in de chemie en petrochemie wordt veel vacuüm toegepast. Hier gelden veelal strenge regels op het gebied van milieu en veiligheid. Daarvoor zijn complete vloeistofringvacuümsystemen beschikbaar, soms in combinatie met een Rootsblower, waardoor een dieper vacuüm bereikt kan worden. Zelfs bij verontreinigende processen wordt daarmee een goed resultaat bereikt bij een interessante

TCO. Totaaloplossingen worden geboden in de vorm van complete installaties die worden opgeleverd inclusief condensors, piping en fundatieframe. Andere interessante praktijktoepassingen zijn het beluchten van bassins voor viskweekvijvers en het droogblazen van flessen of blikjes met behulp van luchtmessen. Maar ook het transport van kippenafval is een voorbeeld van een proces dat met behulp van rootsblowers of zijkanaalventilatoren gerealiseerd kan worden. Induvac levert daarvoor ook het complete leidingwerk en de speciale luchtmessen die hiervoor nodig zijn, waarbij keuze is uit diverse soorten materialen. Reeds genoemd zijn standaard vacuüm-

Vloeistofring vacuümpompen zijn er ook als ‘specials’ met pomphuizen uit ‘exotische materialen’ als titanium, Niresist, Hasteloy-C, et

Onmisbaar bij

cetera. Ook zijn er

verpakking

inwendige kunst-

voedingsmiddelen

uitvoeringen met stofbekleding (ECTFE, EFTE, PFA), magneetkoppeling en Atex certificering

systemen voor ziekenhuizen volgens de 93/42/EEC normalisering. De vacuümunit bestaat hierbij uit drie vacuümpompen, samengebouwd met een vacuümtank als buffer. Het systeem is verder voorzien van voorfilter met condensaatscheider en twee bacteriënfilters. Twee pompen verzorgen het nominale verbruik, terwijl de derde pomp fungeert als ‘noodpomp’. Alle drie pompen staan onder regie van een centrale besturing met extra ‘noodpaneel’, waardoor het zelfs mogelijk wordt bij het volledig uitvallen van de hoofdschakelkast toch nog voldoende vacuüm te creëren. De pompsystemen zijn leverbaar in diverse capaciteiten van 12 m3/u tot 250 m3/u. Atex oplossingen worden onder meer toegepast op olietankers. Wanneer deze ruwe olie afleveren, blijft er in de tanks altijd een hoogexplosieve oliedamp achter die gevaar voor de omgeving kan opleveren en bij vrijkomen in de buitenlucht slecht is voor het milieu. Daarom worden de dampen (bestaande uit explosiegevaarlijke mengsels van lucht en gas) afgezogen om op een veilige plek af te fakkelen. Voor dit soort toepassingen en ook voor dampterugwinning worden complete blowerinstallaties gebouwd. De wisselende bedrijfscondities gecombineerd met de afvoer van het gevaarlijke gas maken strenge veiligheidseisen noodzakelijk. Er zijn ingrijpende maatregelen nodig voor de rotoren en het huis van de blowers. Normaliter wordt dit huis van gietijzer gemaakt, maar in dit geval is het huis vervaardigd uit speciaal aluminiumbrons. Dit is uiteraard om te voorkomen dat er vonken in de blower zouden optreden. Hierdoor voldoet de installatie volledig aan de normen voor toepassing in een Atex Zone 1.

Na het afleveren van olie blijft er in de tanks van tankschepen hoogexplosieve oliedamp achter. Om deze veilig te kunnen afzuigen worden deze complete blowerunits gebouwd waarbij gebruik wordt gemaakt van speciale Atex gecertificeerde rootsblowers

FEBRUARI 2012

PV AANDRIJFTECHNIEK

Inl.: Induvac BV, tel.: (079) 363 38 90, www.induvac.com

www.AT-aandrijftechniek.nl

51


52-53-Verhuizing_ADT 13-02-12 14:49 Pagina 52

Alup bouwt verplaatsbaar compressorstation voor Helvoet [tekst en foto’s] Frank Senteur

Wat doe je, als je een nieuwe compressorinstallatie nodig hebt, al hebt besloten om op niet al te lange termijn te gaan verhuizen en doordraaien op de oude compressorinstallatie geen optie is? Alup bouwde voor Helvoet Rubber & Plastic Technologies in Hellevoetsluis een ‘verplaatsbaar compressorstation’ in twee zeecontainers. Zodra de productie naar een andere locatie verhuist, verhuizen de containers mee, waardoor de kosten voor afbreken en weer opbouwen van het pers-

Bart-Jan Lebbink, Facility & Maintenance Manager bij Helvoet (rechts) en André van Willigen, Sales Engineer bij Alup Kompressoren, voor de twee zeecontainers met de compressor-

luchtstation nagenoeg nihil zijn.

H

elvoet is al sinds 1939 met vijf verspreid over de wereld gevestigde locaties actief als gespecialiseerde producent van nauwkeurige componenten uit rubber en kunststof. Het bedrijf levert onder andere aan de automobielindustrie, maar produceert ook componenten voor toepassing binnen de farmaceutische, voedingsmiddelen en ‘personal care’ wereld. De onderneming beschikt over een veelzijdig machinepark en over een eigen Helvoet Technology Center (HTC) dat in samenwerking met klanten op maat gesneden producten ontwikkelt. Helvoet kan zowel kunststoffen als rubbersoorten verwerken. Daarvoor staan alleen al in de productielocatie Hellevoetsluis op dit moment zo’n 48 spuitgietmachines, veertien machines voor de verwerking van vloeibaar siliconenrubber (LSR), een twintigtal persen (van 50  ton tot 300  ton), maar ook vulcaniseerovens, walsen en mixers. Hiermee mengt Helvoet haar eigen rubbersamenstellingen, waardoor men een optimale controle heeft over het totale productieproces.

52

www.AT-aandrijftechniek.nl

techniek

Compressorinstallatie Bart-Jan Lebbink, Facility & Maintenance Manager bij het bedrijf legt uit hoe men tot de nieuwe compressorinstallatie is gekomen. “Dit is een soort meerstappenplan geworden. We hadden aanvankelijk op verschillende plaatsen in de productie compressoren staan, in totaal zes stuks. Beheertechnisch was dat niet ideaal. Toen die compressoren in 2007 aan vervanging

In onze eigen warmtebehoefte voorzien toe waren hebben we in overleg met Alup besloten het persluchtstation te centraliseren. De zes decentrale machines zijn toen vervangen door een centraal opgestelde Allegro 100 (100 kW) schroefcompressor. Dit is een oliegeïnjecteerde, frequentiegeregelde machine die vanaf de start volcontinu heeft gedraaid tot en met de zomer van 2011. Na ruim 4,5 jaar en meer dan 35.000 draaiuren was deze machine aan revisie toe,

zodat we opnieuw met Alup rond de tafel zijn gaan zitten. Dit gebeurde mede omdat we meer perslucht nodig hadden en de capaciteit van de compressorinstallatie moesten uitbreiden. Daarnaast wilden we het rendement van de installatie verhogen door gebruik te maken van warmteterugwinning. Tevens wilden we de kwaliteit van de perslucht verhogen omdat er toch nog een geringe hoeveelheid vocht in de leidingen zat. Alup adviseerde om hiervoor het drukdauwpunt te verlagen door toepassing van warm regenererende adsorptiedrogers.”

Optimale persluchtkwaliteit André van Willigen, Sales Engineer bij Alup gaat verder in op warm regenererende drogers. “Er zijn verschillende typen adsorptiedrogers op de markt. Hierin wordt perslucht door een drukvat met adsorptiemiddel gevoerd, waardoor vocht uit de perslucht wordt gehaald tot een drukdauwpunt van -40°C of lager. Op een gegeven moment is het adsorptiemiddel verzadigd met water en moet dus ge-

FEBRUARI 2012

PV AANDRIJFTECHNIEK


52-53-Verhuizing_ADT 13-02-12 14:49 Pagina 53

PERSLUCHT EN VACUÜM Compressoren

droogd (geregenereerd) worden. Op dat moment wordt de persluchtstroom via het activeren van kleppen door de andere tank met adsorptiemiddel geleid (die net een droogcyclus achter de rug heeft), waarna in de afgeschakelde tank de droogcyclus start. Dit drogen gebeurt met regeneratielucht. Dat kan met koude perslucht (koud regenererend) of met verwamde buitenlucht (warm regenererend). Bij Helvoet moest het drukdauwpunt verlaagd worden omdat er in het lange leidingnet condensvorming optrad, ondanks toepassing van standaard koeldrogers

Zonder perslucht staat productie stil (drukdauwpunt 3ºC). Dat betekende dat er vocht in de proceslucht terecht kon komen, welk risico Helvoet wenste te elimineren. Ook olie is taboe. Dit wordt in de nieuwe situatie volledig uit de perslucht gefilterd met een filtersysteem met actief kool. Het restoliegehalte wordt door een geijkte meetopstelling bewaakt, met als uitgangspunt Klasse 1 (minder dan 0,01 μ/m3). In de praktijk blijkt de kwaliteit echter een stuk beter te zijn, namelijk gemiddeld 0,0016  μ/m3. Dit is belangrijk omdat Helvoet ook componenten produceert die worden toegepast in de voedingsmiddelenindustrie.” Het voordeel van de toegepaste Oeko-

De tweede container bevat de warm regenererende OekoDry W adsorptiedroger die hier goed is te zien, met daarachter de filterinstallatie en de gereviseerde Allegro 100

FEBRUARI 2012

PV AANDRIJFTECHNIEK

Dry  W extern warm regenererende adsorptiedrogers met ventilator is dat het koel- en drogingsproces zonder verlies van perslucht gepaard gaat. Om tot een drukdauwpunt van -40ºC te komen, verbruiken koud regenererende adsorptiedrogers zeker 15 procent van de persluchtcapaciteit voor regeneratielucht. Dat kost veel energie. Van Willigen: “In het bijzonder bij hogere capaciteiten en lagere drukdauwpunten zijn warm regenererende adsorptiedrogers efficiënter en goedkoper in het gebruik omdat geen persluchtverlies optreedt. Besparingen van 20.000 euro per jaar op de kosten voor adsorptiedroging zijn dan ook geen uitzondering. Ook bij Helvoet praten we over een dergelijk besparingsbedrag”. Deze adsorptiedrogers zijn er in capaciteiten van 375 m3/h tot 8.750 m3/h, terwijl ze geschikt zijn voor drukken van 4 bar tot 10 bar.

Een kijkje in de container met de twee Largo 90 frequentiegeregelde schroefcompressoren

Zeecontainers Het is de bedoeling dat Helvoet over niet al te lange tijd gaat verhuizen. Lebbink gaat in op de actuele situatie. “Een deel van het huidige complex is al verkocht, zodat we nu al minder ruimte hebben. Toen de Allegro gereviseerd moest worden, heeft Alup het voorstel gedaan om twee Largo 90 schroefcompressoren van 90  kW in te zetten, voorzien van een warmteterugwinunit. De compressorwarmte gebruiken we inmiddels als proceswarmte en/of voor ruimteverwarming via de CV. De Allegro 100 hebben we als aanvulling op de mechanische revisie ook laten voorzien van een warmteterugwinunit. Dat betekent dat we gecombineerd met de warmte afkomstig van de spuitgietmachines, nu volledig in onze eigen warmtebehoefte kunnen voorzien. Dit sluit ook goed aan op het streven van Helvoet om in 2013 zo’n 50 procent minder energie te gebruiken en een 75 procent lagere CO2-uitstoot te hebben.” Alup stelde voor om de compressoren en drogers in te bouwen in twee zeecontainers van Boer Containertrading in Susteren. Niet alleen werd op die manier bespaard op kostbare productieruimte, maar ook kan Helvoet de installatie straks bij de verhuizing heel makkelijk meenemen. De gereviseerde Allegro is geschakeld als basismachine die continu draait. Stijgt de persluchtvraag boven de 16,5  m3, dan schakelt één van de twee Largo’s bij. Deze worden wisselend ingeschakeld om ze gelijkmatig te belasten. Lebbink: “We hebben hiermee een installatie gerealiseerd, waarbij een optimale persluchtkwaliteit wordt gecombineerd met lage TCO. Alup

Olie wordt uit de perslucht gefilterd door middel van een filtersysteem met actief kool. Het restoliegehalte wordt door een geijkte meetopstelling bewaakt, met als uitgangspunt Klasse 1 (minder dan 0,01 μ/m3). De actuele waarde van het restoliegehalte toont aan dat de lucht schoner is dan geëist

heeft dit goed ingevuld en flexibel en creatief meegedacht om tot de huidige oplossing met drie compressoren, warm regenererende adsorptiedrogers en een kwalitatief hoogwaardig filtersysteem te komen. Zonder perslucht staat onze productie stil. Zo simpel is dat. Met de huidige drievoudige opstelling is de continuïteit gewaarborgd. We hebben nu een stabiele druk, wat tevens is gerealiseerd omdat we niet hebben bespaard op leidingdiameters. Met afsluiters kunnen we secties van het persluchtnet afsluiten van de rest. Ik adviseer iedere fabriek om dit ook zo te doen; als je geen delen van het persluchtnet kunt afsluiten, verlies je bij reparaties en onderhoud onnodig veel productiecapaciteit”. Inl.: Alup Kompressoren BV, tel.: (030) 280 90 00, www.alup.nl Helvoet Rubber & Plastic Technologies BV, tel.: (0181) 33 13 33, www.helvoet.nl

www.AT-aandrijftechniek.nl

53


54_Service_38 13-02-12 14:49 Pagina 54

COLOFON Maandelijks vakblad voor ontwerpers, constructeurs en onderhoudstechnici, op het gebied van mechanische, elektrische, hydraulische en pneumatische aandrijfcomponenten en systemen, besturingen, en industriële en procesautomatisering. Redactie Hoofdredactie: Redactie: Eindredactie: Basis ontwerp: Restyle ontwerp: Tel. redactie: E-mail redactie: Adres:

ing. Ad Spijkers Jeroen Aalberts, Benny Gudde, Liedy Bisselink Studio Putto bNO – De Rijp ZeeDesign - Witmarsum (088) 294 47 02 redactie.aandrijftechniek@eisma.nl Informaticaweg 3, 7007 CP Doetinchem Postbus 361, 7000 AJ Doetinchem

Aan dit nummer werkten mee: B. Driessen, H. Pandl, P. Quaedvlieg, D. Scheper, F. Senteur, L. Vermeer Uitgave Eisma Industrialmedia b.v., Doetinchem Directie Egbert van Hes, algemeen directeur, Bouke Hoving, financieel directeur Gerbert Tiecken, uitgeefdirecteur Uitgever Henk Meinen Advertentie-exploitatie Verkoop Cobie te Nijenhuis, sales manager buitendienst: tel.: (088) 294 47 35 Verkoop Vincent Hermans, binnendienst: tel.: (088) 294 47 40 v.hermans@eisma.nl Traffic: ZeeDesign tel.: (0517) 531 672 fax: (0517) 531 810 aandrijftechniek@zeedesign.nl Marketing

Imke Hammerman tel.: (088) 294 47 60 i.hammerman@eisma.nl

Abonnementeninformatie Abonneeservice: Postbus 2238, 5600 CE Eindhoven. Tel.: +31 88 226 66 48 e-mail: abonnement@eisma.nl Abonnementsprijs: De abonnementsprijs bedraagt 240 euro per jaar (excl. 6% BTW) (bij automatische incasso bespaart u 3 euro administratiekosten) en is bij vooruitbetaling verschuldigd. Abonnementsprijzen voor andere landen op aanvraag. Abonnementen: Abonnementen kunnen op elk gewenst moment van het jaar ingaan en worden genoteerd tot wederopzegging. Opgave via www.AT-aandrijftechniek.nl of abonnement@eisma.nl. Opzegging dienst schriftelijk en minimaal een maand voor het einde van de abonnementsperiode te geschieden. U ontvangt van ons een schriftelijke bevestiging. Bankrelatie: Voor Nederland: Friesland Bank: 29.80.05.298, voor België: Postcheque Brussel: 000-0007463-91 Productie: DTP & Prepress: Druk:

ZeeDesign Scholma Druk b.v.

Nieuwsbrief en website Wekelijks brengt Aandrijftechniek zijn e-mailnieuwsbrief met actuele technische informatie, branchenieuws en de nieuwste productinformatie. Abonneren op deze gratis nieuwsbrief kan via www.AT-aandrijftechniek.nl. www.AT-aandrijftechniek.nl bevat een uitgebreid overzicht van alle producten en leveranciers, te bereiken via een handige zoek-routine. Daarnaast bevat de site dagelijks geactualiseerd nieuws uit de branche, een uitgebreide agenda en dossiers met gebundelde informatie.

AGENDA Embedded world Exhibition & Conference

Hannover Messe 2012

Wereldwijd de belangrijkste vakbeurs op het terrein van embedded technologie, Neurenberg, 28 februari – 1 maart. Inl.: NürnbergMesse, tel.: (+49) 911 86060, www.embedded-world.de

Technologievakbeurs met onder andere Motion, Drives & Automation, Hannover, 23-27 april. Inl.: Hannover Consultancy, tel.: (078) 632 09 30, www.hannovermesse.de

Elektro Vakbeurs Venray Naast de Elektro Vakbeurs in Hardenberg en Gorinchem nu ook in het zuiden van het land, Venray, 6-8 maart. Inl.: Evenementenhal Venray, tel.: (0478) 51 97 90, www.evenementenhal.nl

ESEF 2012 Vakbeurs voor toeleveren, uitbesteden en engineering, Utrecht, 13-16 maart. Inl.: VNU Exhibitions BV, tel.: (030) 295 27 02, www.esef.nl

Techni-Show 2012 Vakbeurs voor de metaalverwerkende industrie, Utrecht, 13-16 maart. Inl.: VNU Exhibitions BV, tel.: (030) 295 27 02, www.technishow.nl

Algemene voorwaarden | Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of overgenomen, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Uitgever en auteurs aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingenen/of beslissingen die gebaseerd zijn op bedoelde informatie. Gebruikers van dit blad wordt met nadruk aangeraden deze informatie niet geïsoleerd te gebruiken, maar af te gaan op hun professionele kennis en ervaring en de te gebruiken informatie te controleren. Leveringsvoorwaarden, zie www.eismamediagroep.nl

54

Nieuwe vakbeurs voor de regio ZuidWest Nederland, Goes, 25 en 26 april. Inl.: Event Services Center, tel.: (0113) 37 32 22, www.technischevakbeurs.nl

SMT Hybrid Packaging Vakbeurs en congres over systeemintegratie in de micro-elektronica, Neurenberg (D), 8-10 mei. Inl.: Mesago, tel.: (+49) 711 619460, www.smt-exhibition.com

PCIM Europe Smart Systems Integration Internationaal congres en tentoonstelling over integratie van geminiaturiseerde systemen, Zürich (CH), 21 en 22 maart. Inl.: Mesago, tel.: (+49) 711 619460, www.smartsystemsintegration.com

Transport & Logistics 2012 Vakbeurs voor efficiënte beheersing van goederenstromen, Rotterdam, 28 en 29 maart. Inl.: easyFairs, tel.: (0162) 40 89 99, www.easyfairs.com

Hightech Mechatronica 2012 Conferentie en beurs voor geavanceerde machinebouw, Veldhoven, 29 maart. Inl.: Techwatch BV, tel. (024) 350 55 44, www.hightechmechatronica.nl

European Road Transport Show

Copyright: © 2012 Eisma Industrialmedia, Leeuwarden.

Technische Vakbeurs, Bouw, Installatie en Techniek

Evenement voor lichte en zware bedrijfswagens, speciale voertuigen, onderdelen en componenten, Amsterdam, 16-21 april. Inl.: Amsterdam RAI, tel. (020) 549 12 12, www.europeanroadtransportshow.com

Pumps & Valves Vakbeurs voor pompinstallaties en toebehoren, Antwerpen, 18 en 19 april. Inl.: easyFairs, tel.: (+32) 3 280 53 00, www.easyfairs.com

www.AT-aandrijftechniek.nl

Internationale vakbeurs en congres voor vermogenselektronica, aandrijftechniek en vermogenskwaliteit, Neurenberg (D), 8-10 mei. Inl.: Mesago, tel.: (+49) 711 619460, www.pcim.de

Model-Driven Development Day 2012 Praktijkgerichte dag over modelgebaseerde ontwikkeling met lezingen en workshops, ’s-Hertogenbosch, 9 mei. Inl.: Techwatch, tel.: (024) 350 55 44, www.hightech-events.nl/mdday

Sensor+Test 2012 Vakbeurs voor test- en meettechniek, Neurenberg, 22-24 mei. Inl.: AMA Service GmbH, tel.: (049) 5033 963 90, www.sensor-test.de

SPS/IPC/Drives Italia Internationale vakbeurs en congres voor de elektrische automatiseringstechniek, Parma (I), 22-24 mei. Inl.: Mesago, tel.: (+49) 711 619460, www.sps-italia.net

FEBRUARI 2012

AT AANDRIJFTECHNIEK


De eerste draadloze drukknop zonder batterij.

De Harmony XB5R wordt snel gemonteerd en kan overal ter wereld worden gebruikt. Hierdoor wordt de mobiliteit van apparatuur atuur verbeterd.

Harmony XB5R zender

De innovatie die is ingebouwd in de HarmonyTM XB5R-drukknop biedt iedereen voordeel: eenvoudiger te installeren, betere mobiliteit voor de operator en betere apparatuur voor uw klanten.

Harmony XB5R ontvanger Ontdek de rest van het Harmony-assortiment

Eenvoudiger voor u Dankzij de unieke draadloze technologie is voor de Harmony XB5R geen bekabeling nodig. Dit bespaart u tijd en geld bij elke installatie (een reductie van de totale installatiekosten tot 20% vergeleken met bedrade oplossingen). En dankzij de 2,4 GHz radiofrequentie, kan deze technologie overal ter wereld worden gebruikt, zonder kans op storing van andere draadloze toestellen. Deze technologie kan overal ter wereld worden gebruikt, zodat uw klanten volop kunnen profiteren van uw machines en toepassingen, waar ze zich ook bevinden.

Harmony XB5 Ø 22 mm Kunststof

Harmony XB5 Ø 22 mm Kunststof

Harmony XB4 Ø 22 mm metaal

Harmony XB4 Ø 22 mm metaal

Ook eenvoudiger voor uw klanten. Dankzij het robuuste ontwerp en de montagevrijheid van de Harmony XB5R, kan deze technologie op apparatuur zoals transportbanden en mobiele toestellen toegepast worden. En uw klanten hoeven zich nooit meer zorgen te maken over het vervangen of recyclen van batterijen, omdat er geen batterijen worden gebruikt! De apparatuur is dus voortdurend beschikbaar. Gebruik de Harmony XB5R draadloze drukknoppen en vergroot uw concurrentievoordeel.

Eenvoud door innovatie Aanbieding voor beperkte tijd! Download de GRATIS applicatievideo video en maak kans op een iPad 2 Ga naar www.SEreply.com en gebruik Key Code 13301p

©2012 Schneider Electric. All Rights Reserved. Schneider Electric and Harmony are trademarks owned by Schneider Electric Industries SAS or its affiliated companies. All other trademarks are property of their respective owners. Schneider Electric B.V. - Diakenhuisweg 29-35, 2033 AP Haarlem, Tel. 023 5 124 124 • 998-4551_NL_B


Aandrijftechniek 1 - 2012