Issuu on Google+

01_Cover_01 06-06-11 08:30 Pagina 1

Aandrijven - Besturen - Toepassen

nr. 6 Juni 2011

AANDRIJFTECHNIEK

RONDE TAFEL Partijen in discussie over vervuiling in een hydraulisch systeem en over conditiebewaking. Twee rondetafelconferenties

BESTURINGEN Wat complex lijkt, is met moderne engineering tools eenvoudig en efficiënt te realiseren. Object georiënteerd programmeren met Lasal van Sigmatek

ONDERWIJS Al decennia lang zijn elektrische aandrijvingen en vermogenselektronica belangrijke thema’s aan de faculteit Electrical Engineering aan de TU/e

www.AT-aandrijftechniek.nl


Maak nu voordelig kennis met Aandrijftechniek

En meld u aan voor de GRATIS nieuwsbrief!


Scalable PCs for any application. Choose the right B&R solution for your machine.

www.discover-automation.com ᪺ Made by B&R guarantees longer lifecycle availability ᪺ Performance ranging from Atom™ to Multi-Core processors ᪺ Flexible mounting options: sub and front panel mount plus DIN rail ᪺ Media types: HDD/SSD/CompactFlash ᪺ Windows, Linux, VxWorks ᪺ Fanless operation ᪺ Custom designs

Perfection in Automation

www.br-automation.com


03_Inhoud_03 06-06-11 10:26 Pagina 3

Aandrijven - Besturen - Toepassen

JUNI 2011 nr. 6

AANDRIJFTECHNIEK 12 en 32 | RONDE TAFEL

INHOUD 36 | ONDERWIJS

28 | BESTURINGEN

4 | NIEUWS

18 | MECHANISCH

26 | ELEKTRISCH

Column Ad Spijkers Wisselende bezoekersaantallen beurzen Nieuwe eigenaar Emotron

9 | TECHNISCH NIEUWS

Pompsystemen moderniseren of vervangen om de efficiëntie te verhogen vergen aanzienlijke investeringen. Pomp en motor moeten zodanig zijn geïntegreerd dat beide delen een optimaal rendement halen.

Eenvoudig te besturen robotarm Robotzeehond helpt bij dementie

In opdracht van een klant ontwikkelde Berlin-Oberspree Specialmaschinenbau een universele taping-machine. Het resultaat is een machine waarmee een breed scala aan onderdelen kan worden verpakt op tapes van 8 mm tot 52 mm breedte.

20 | MECHANISCH

Het nieuwe event Industrial Automation & Drives is het resultaat van een samensmelting van de beurzen Industry & Automation en Aandrijftechniek.

Wordt de centrifugaalkracht bij verspanende machines te groot, dan slingert een conventioneel smeermiddel gewoon uit de lagers. Castrol heeft een nieuw synthetisch smeermiddel voor highspeed spilaandrijvingen.

12 | HYDRAULISCH

22 | VAKBEURS

Een hydraulisch systeem kent één grote natuurlijke vijand: vervuiling. Die kan worden voorkomen door het gebruik van filters. Een discussie over ontwikkelingen op dit gebied.

De nieuwe vakbeurs Indumation trakteerde de bezoeker op een overzichtelijk geheel van de laatste stand der techniek. Wie op zoek was naar nieuwe automatiseringsoplossingen, was in Kortrijk aan het juiste adres.

11 | VAKBEURS

28 | BESTURINGEN Wat op het eerste gezicht complex lijkt, is met moderne engineering tools zoals Lasal van Sigmatek eenvoudig, transparant en efficiënt te realiseren. Bij objectgeoriënteerde concepten wordt gedacht in componenten.

32 | ONDERHOUD Festo organiseerde een rondetafelconferentie over conditiebewaking waarbij leveranciers, machinefabrieken, productiebedrijven en de vakpers aanschoven.

36 | ONDERWIJS

OP DE VOORPAGINA KTR heeft voor de ROTEX®-klauwenkoppelingen gezocht naar een nieuwe materiaalsoort met een breder inzetbereik. Dit leidde tot het ‘allround materiaal’ T-PUR®. Door dit innovatieve tandkransmateriaal wordt de wereldwijd meest toegepaste klauwenkoppeling beduidend flexibeler in haar toepassing.

De onderzoeksgroep van prof. dr. Elena Lomonova aan de TU/e doet vooral werk op terreinen waar de industrie met zijn technische kennis tekortschiet. “Wij gaan een stap verder en ontwerpen en bouwen geheel nieuwe systemen op het randje van wat mogelijk is.”

41 | TOYS FOR BOYS De vierassige Self Propelled Trailer van Vredo is een speciaal voertuig. De SPT is gebouwd voor BAM international voor de bouw van een 2,4 km lange pier in Papoea-Nieuw-Guinea.

42 | PRODUCTNIEUWS KTR Benelux BV Postbus 87, 7550 AB Hengelo (O) Tel.: (074) 250 55 26 Fax: (074) 250 24 66 www.ktr-bv.nl

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK

De redactie van Aandrijftechniek selecteerde belangrijke noviteiten van deze maand.

46 | SERVICE Servicepagine met agenda, colofon en informatie over nieuwsbrief en website.

www.AT-aandrijftechniek.nl

3


04-05-06-07_Nieuws_04-07 06-06-11 11:24 Pagina 4

Groter is niet beter Het overlijden van dierbaren brengt een hoop papieren rompslomp met zich mee, vooral als de overledene alleenstaand was. Je moet alles opzeggen en veranderen en na drie weken kun je geen notaris, bankemployee, verzekeringsagent, belastingfunctionaris of servicedesk medewerker meer zien. En al die functionarissen zeggen dienstverlenend te zijn. Is een grotere organisatie beter dan een kleinere? Nou nee, sommige grote organisaties maken er een potje van. Zo stopte een bekende loterij pas na drie aanmaningen met het automatisch afschrijven van het inleggeld. Gelukkig wonnen we nog een prijsje, dat vergoedde het leed enigszins. En ook al geef je duidelijk aan dat het om een overleden persoon gaat, toch krijg je een opbeurende bevestigingsbrief van de kabelprovider: “Wij hopen u in de toekomst weer als klant te mogen begroeten.” Zou St. Petrus overgaan op breedband glasvezel? Ook de (grote) werkgever van mijn onlangs overleden broer bakt ze bruin. Op míjn huisadres ontving ik een aan hém gerichte brief, afkomstig van zijn directie. De brief maakte melding van een nieuwe e-learning site en bijgaand vond mijn broer de inlogcodes. Ik heb hem nog gevraagd of hij een nieuw wachtwoord wilde instellen, maar er kwam geen antwoord uit zijn urn. Eentje uit eigen ervaring. Voor een afspraak met mijn orthopedisch schoenmaker in Arnhem moet ik bellen met het filiaal in Tiel. Niet geheel onverwacht kreeg ik het filiaal uit Delft aan de lijn, dat uiteraard geen afspraak in Arnhem kon maken. Ik zou worden teruggebeld. U raadt het al: niet dus. Gaat het in de aandrijfwereld ook zo? Kleine leveranciers van bijvoorbeeld koppelingen of ventielen weten meestal precies wie hun klanten zijn. Maar van sommige grote aanbieders vraag ik het me toch wel eens af. Gezien de post die nog bij onze vroegere werkgever wordt bezorgd, vaak gericht aan medewerkers die al jaren uit dienst zijn, lijkt het mij dat veel bedrijven nodig hun adressenbestanden eens moeten opschonen.

Wisselende bezoekersaantallen beurzen Terwijl de organisatie van de Hannover Messe tevreden is over de editie 2011, valt het bezoekersaantal van de Mocon in ’s-Hertogenbosch enigszins tegen. In Hannover presenteerden zich meer dan 6.500 bedrijven uit 65 landen en trokken daarmee zo’n 10 procent meer bezoekers dan de min of meer vergelijkbare editie in 2009. De Mocon haalde de verwachte 2.500 bezoekers niet en daar bleef de teller staan op zestienhonderd. Toch spreekt beursorganisator easyFairs over een succes. Het verschil in de bezoekersaantallen is wel te verklaren. De meeste noviteiten waren natuurlijk begin april al in Hannover te zien geweest. De Mocon is hoofdzakelijk bezocht door een kwalitatief hoogstaand publiek, het merendeel van de bezoekers is beslissingsbevoegd of heeft een adviserende rol binnen de organisatie.

Hannover Messe Energie en automatisering waren in Hannover duidelijk de populairste thema’s. Het ging in Hannover over de ‘energiemix’ van de toekomst, maar ook over energetisch rendement. De boodschap van Hannover is: we kunnen sneller energie besparen dan nieuwe installaties bouwen. De Hannover Messe toonde aan dat de industrie al voldoende efficiënte technologieën biedt - ze moeten alleen worden gebruikt.

Mocon in teken van netwerken De ruim 135 exposanten van de Mocon hebben in twee dagen alles uit hun deelname gehaald en gingen volgens easyFairs naar huis met kwalitatieve leads, interessante nieuwe contacten en een tevreden gevoel. De bezoekers konden vooral netwerken met de diverse exposanten. De duidelijke en uniforme opzet van de stands straalde rust uit, waardoor de standhouders niet tot onnodige kosten werden gedwongen. Inl.: Hannover Consultancy, tel.: (078) 632 09 30, www.hannovermesse.de easyFairs, tel.: (0162) 40 89 84, www.easyfairs.com

Ad Spijkers redactie.aandrijftechniek@eisma.nl In totaal kwamen meer dan 230.000 bezoekers naar Hannover Messe 2011 (foto: Benny Gudde)

4

www.AT-aandrijftechniek.nl

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK


04-05-06-07_Nieuws_04-07 06-06-11 11:25 Pagina 5

Nieuws

SPS/IPC/Drives 2011 breidt weer uit De beurs SPS/IPC/Drives in Neurenberg zet in 2011 een nieuwe stap in verdere groei. Dit jaar zal het evenement niet in elf hallen maar in twaalf hallen plaatsvinden. Op ongeveer 100.000 m2 expositieruimte presenteren ondernemingen hun producten en oplossingen, innovaties en trends in elektrische automatisering. In totaal worden meer dan dertienhonderd exposanten verwacht uit binnen- en buitenland. Energetisch rendement, industriële identificatie en veiligheid weerspiegelen het belang van deze thema’s. Op de diverse stands worden producten en oplossingen getoond. Ook op de forums en tijdens congressen worden deze thema’s aangehaald. Net als vorig jaar biedt de gemeenschappelijke stand ‘Wireless in automation’ bezoekers de mogelijkheid om een snel en grondig overzicht te krijgen. Inl.: Mesago Messe Frankfurt, tel.: (+49) 711 619 46-0, www.mesago.de/de/SPS

Toshiba neemt Landis & Gyr over Het bestuur van Technologiestichting STW heeft het groene licht gegeven aan vijf nieuwe onderzoeksprogramma’s. FOM-instituut Rijnhuizen neemt deel aan het pro-

Kort Nieuws 4De Duitse machinefabrikant Schuler introduceert een nieuwe generatie snellooppersen die geoptimaliseerd zijn voor de productie van blikpakketten voor energiezuinige elektromotoren. De nieuwe generatie Smartline snellopers heeft tussen de 10 en 30 procent meer output en dat bij grotere tafellengtes. Hiermee kunnen blikpakketten met complexere geometrieën gemaakt worden.

De laatste editie van de SPS/IPC/Drives werd bezocht door

gramma H-Haptics, over mens-machineinteractie. Het programma wordt geleid door de TU Delft en omvat 4,78 miljoen euro uit het perspectiefbudget, aangevuld met 1,22 miljoen euro bijdrage van de partners. Dit budget wordt verdeeld over zeven deelprojecten. Rijnhuizen doet binnen H-Haptics onderzoek in haar Remote Handling Study Centre, gericht op onderhoud op afstand aan de nieuwe fusiereactor ITER. Daarnaast heeft H-Haptics toepassingen voor verbeterde operatierobots, in diepzeemijnbouw en in de ruimtevaart. Het Remote Handling Study Centre van Rijnhuizen is een kopie van de werkstations voor onderhoud aan de kernfusiereactor ITER met op afstand gestuurde robotarmen in een omvangrijke virtual reality omgeving. Gebruikers krijgen hun informatie over de activiteit van de robotarmen via beeld én tastzin. Dat zorgt voor een efficiënter en sneller onderhoud van de fusiereactor.

meer dan 52.000 be-

Inl.: Landis + Gyr, tel.: (+41) 935 60 00, www.landisgyr.eu

zoekers (foto: Benny Gudde)

FOM start onderzoeksprogramma MMI Het bestuur van Technologiestichting STW heeft het groene licht gegeven aan vijf nieuwe onderzoeksprogramma’s. FOM-instituut Rijnhuizen neemt deel aan het programma H-Haptics, over mensmachine-interactie. Het programma wordt geleid door de TU Delft en omvat 4,78 miljoen euro uit het perspectiefbudget, aangevuld met 1,22 miljoen euro bijdrage van de partners. Dit budget wordt verdeeld over zeven deelprojecten. Rijnhuizen doet binnen H-Haptics onderzoek in haar Remote Handling Study Centre, gericht op onderhoud op afstand aan de nieuwe fusiereactor ITER. Daarnaast heeft H-Haptics toepassingen voor verbeterde operatierobots, in diepzeemijnbouw en in de ruimtevaart. Het Remote Handling Study Centre van Rijnhuizen is een kopie van de werkstations voor onderhoud aan de kernfusiereactor ITER met op afstand gestuurde robotarmen in een omvangrijke virtual reality omgeving. Gebruikers krijgen hun informatie over de activiteit van de robotarmen via beeld én tastzin. Dat zorgt voor een efficiënter en sneller onderhoud van de fusiereactor. Inl.: FOM, tel.: (030) 600 12 11, www.fom.nl Onderhoud aan ITER wordt gesimuleerd met robotarmen (foto: FOM)

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK

4Sinds medio maart is er een Engelstalige website die tot doelstelling heeft vraag en aanbod voor de gehele aandrijftechniek bij elkaar te brengen. Op Powertransmissions is het aanbod onderverdeeld in 22 categorieën, variërend van hydrauliek en pneumatiek in het algemeen tot een gedetailleerde verdeling in mechanische componenten. 4L. Tas & Co. heeft een overeenkomst gesloten met reductorfabrikant MS Graessner voor de vertegenwoordiging van dit merk in België en Luxemburg. De onderneming in Pulderbos (bij Antwerpen) vertegenwoordigt reeds diverse bedrijven op het gebied van aandrijftechniek zoals KTR, Ringspann en Tollok.

NTS-Group neemt GMZ Precision over De NTS-Group heeft GMZ Precision in Schaijk overgenomen. Bij dit bedrijf, dat met draai- en freesbewerkingen hoogwaardige componenten produceert, werken veertien mensen. Volgens Marc Hendrikse, CEO van de NTS-Group, vragen zijn klanten zijn onderneming meer en meer voor de gehele ontwikkeling van modules en machines. Met de overname van GMZ Precision bevestigt de groep echter ook zijn rol als producent van modules en componenten. De NTS-Group concentreert zich op het ontwikkelen en produceren van opto-mechatronische systemen en mechanische modules. Hierbij is de productie van kritische componenten een onmisbare schakel. De activiteiten van NTS Mans en GMZ Precision zullen in de loop van 2011 worden samengevoegd op één locatie om optimale synergievoordelen te behalen. Inl.: NTS-Group, tel.: (040) 259 72 00, www.nts-group.nl GMZ Precision, tel.: (0486) 42 50 25, www.gmzprecision.nl

www.AT-aandrijftechniek.nl

5


04-05-06-07_Nieuws_04-07 06-06-11 11:25 Pagina 6

Nieuwe eigenaar Emotron

Miljoenenopdracht Heijmans voor A.P. van den Berg

Crompton Greaves in Mumbai (India) heeft overeenstemming bereikt met Polaris Private Equity in Kopenhagen over de overname van Emotron, producent van frequentieregelaars en softstarters. Nu het onderdeel wordt van een van ‘s werelds grootste engineeringconcerns kan Emotron (met hoofdkantoor in Helsingborg in Zweden) het aanbod voor complete drive-oplossingen uitbreiden. Verder biedt de overname versterking van de R & D-middelen en toegang tot geografisch nieuwe markten.

Rijkswaterstaat Maaswerken heeft het contract voor het aanpassen van de sluizen in Belfeld en Sambeek aan hoofdopdrachtnemer Heijmans gegund. A.P. van den Berg is één van de partners in dit pro-

Crompton Greaves is een technologie- en engineeringconcern met wereldwijd meer dan achtduizend werknemers. Het is onderdeel van de Avantha Group, een Indiaas industrieel conglomeraat met een omzet van 4 miljard dollar. Het aanbod van Crompton Greaves omvat producten en diensten voor de opwekking, transmissie, distributie en gebruik van elektrische energie. De oplossingen zijn onderverdeeld in drie business areas: vermogenssystemen (zoals transformatoren, schakelapparatuur, stroomonderbrekers), industriële systemen (ondermeer motoren en generatoren) en consumentenproducten (verlichting, ventilatie, elektrische apparaten). Belangrijke afzetgebieden zijn vermogensopwekking, mijnbouw, staal-, olie- en gas-, cement-, suiker- en chemische industrie, kunstmestproductie, irrigatie en watervoorziening.

Meer middelen voor onderzoek en ontwikkeling Met Emotron wordt een ervaren en winstgevende onderneming aan Crompton Greaves toegevoegd. Het programma van Emotron vormt een goede aanvulling op het portfolio van de groep; het zal de ontwikkeling van complete aandrijfsystemen mogelijk maken en toegang tot de Europese markt geven. Ook Emotron verwacht voordelen van de overname. Philip Schwarz, president en CEO van het bedrijf, verwacht dat de onderneming lange tijd eigendom zal blijven van het Indiase concern en dat dit strategisch zal investeren in bedrijf en technologie. Als het bedrijf over meer middelen voor onderzoek en ontwikkeling kan beschikken, zal snelheid van productontwikkeling toenemen. Emotron zal hierdoor verbeterde aandrijfsystemen kunnen aanbieden en nieuwe markten betreden, zoals de snelgroeiende Indiase markt. Klanten zullen voor service en ondersteuning ook baat hebben bij een breder wereldwijde aanwezigheid.

Kort Nieuws 4Huisman Equipment heeft met succes de loadtesting afgerond van een nieuwe 600 meterton Pedestal Crane (kolomkraan) aan boord van de MPI Resolution, een schip dat is gebouwd voor de installatie van windturbines. De loadtest was de laatste stap voor oplevering van de kraan aan Centrica Renewable Energy Ltd en MPI Offshore Limited. 4RS Components kondigt aan achthonderd nieuwe interconnectieproducten toe te voegen aan zijn Harting-aanbod. Om dit uitgebreide aanbod te ondersteunen, is een nieuwe microsite ter beschikking. Klanten kunnen zo snel vinden en bestellen wat ze zoeken en krijgen toegang tot ondersteunende technische informatie van de fabrikant. 4Festo mag zich wederom tot de best geleide organisaties binnen het Nederlandse midden- en grootbedrijf rekenen. Dit is de uitkomst van het Best Managed Companies programma dat Deloitte in samenwerking met de Kamer van Koophandel, VNO-NCW, TiasNimbas Business School en Management Team organiseert. Tot de winnaars van 2011 behoren ook Vector Aandrijftechniek, VAF Instruments, Valk Welding en Hyva.

ject. Het bedrijf uit Heerenveen levert en monteert 24 hydraulische installaties bestaande uit aggregaten en cilinders voor de beweging van de deuren en schutschuiven. A.P. van den Berg is geselecteerd voor haar apparatuur, expertise over hydraulische bewegingswerken, referenties en service. Het project heeft voor de Friese onderneming een contractwaarde van ruim 5 miljoen euro. Eind 2013 moet het volledige werk worden opgeleverd. Inl.: A.P. van den Berg, tel.: (0513) 63 13 55, www.apvandenberg.com A.P. van den Berg levert de hydraulische installatie voor de sluizen in Belfeld en Sambeek (foto: A.P. van den Berg)

Renold en Mak Aandrijvingen bundelen krachten Renold, leverancier van aandrijf- en transportkettingen, heeft ervoor gekozen de distributie van haar producten voor de OEM-markt in Nederland via Mak Aandrijvingen te laten verlopen. Om de leverbetrouwbaarheid en service te kunnen verbeteren, is de complete range Renold-producten voor de machinebouw voortaan verkrijgbaar via Mak Aandrijvingen. Mak Aandrijvingen is al jarenlang distributeur voor Renold. Laatstgenoemde wil de toegevoegde waarde van Mak inzetten voor haar OEM-klanten in Nederland en het Ruhrgebied. Behalve met het leveren van maatwerk is Mak Aandrijvingen actief op het gebied van geautomatiseerde informatievoorziening. Zo is de orderstatus voor de afnemers op ieder moment inzichtelijk en dankzij het volledig geautomatiseerde voorraadbewakingssysteem kan leverperformance bij alle afnemers op een hoog niveau staan. Inl.: Mak Aandrijvingen, tel.: (0320) 26 69 66, www.mak.nl Renold, tel.: (020) 614 66 61, www.renold.nl Mak Aandrijvingen

Inl.: Emotron, tel.: (0497) 38 92 22, www.emotron.nl

in Lelystad beschikt over geoutilleerde assemblagefaciliteiten voor ketting-

Door de overname krijgt Emotron toegang tot nieuwe

montage (foto:

markten (foto: Emotron)

Mak Aandrijvingen)

6

www.AT-aandrijftechniek.nl

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK


04-05-06-07_Nieuws_04-07 06-06-11 11:25 Pagina 7

Nieuws

Samenwerking Eaton Electric en Phoenix Contact

John Blankendaal directeur Brainport Industries

Phoenix Contact en Eaton Electric hebben een samenwerkingsovereenkomst gesloten over de elektronische Contactron motorstarter met SmartWire-DT. Doel van de samenwerking is de ontwikkeling en uitvoering van een gezamenlijke strategie voor een nieuwe standaard in de communicatie-interface voor intelligente schakelapparatuur. Beide innovaties (de Contactron elektronische startmotor van Phoenix Contact en het nieuwe communicatie- en aansluitconcept SmartWire-DT van Eaton) hebben betrekking op afmetingen, aansluittechnologie, robuustheid en betrouwbaarheid. De voordelen voor mechanische en systeem-engineers zijn minder benodigde ruimte, minder bedrading en hoog duurzaamheidniveau. In de kleinst mogelijke ruimte integreren de Contactron elektronische motorstarters motorschakel- en beschermende functies die voorheen afzonderlijk moesten worden ingesteld en bedraad met verschillende traditionele schakeleenheden.

Brainport Industries heeft John Blankendaal per 1 juni benoemd tot directeur. Blankendaal heeft zich als programmamanager bij de Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij (BOM) jarenlang met succes ingezet voor een sterke toeleverindustrie. Vooralsnog gaat hij zich de helft van zijn tijd voor de coöperatie Brainport Industries inzetten. Doelstelling van de coöpe-

Inl.: Eaton Electric, tel.: (0418) 57 02 00, www.eaton.nl Phoenix Contact, tel.: (0316) 59 17 20, www.phoenixcontact.nl De combinatie van SmartWire-DT en Contactron kan de installatie van schakelkasten in de industrie aanzienlijk stroomlijnen (foto: Phoenix Contact)

SAI heeft Intermot overgenomen De familie Pecorari, grootaandeelhouder van SAI SpA, heeft aangekondigd dat ze Intermot heeft overgenomen, de andere Italiaanse fabrikant van radiale plunjermotoren. De planning is om naar een nieuw productiefaciliteit in Italië te verhuizen. Hier kunnen belangrijke verbeteringen aan het basis Intermotontwerp worden doorgevoerd om de prestaties en het rendement van de motor te verhogen. De nieuwe onderneming heeft potentie voor verdere groei, zeker in de markt voor grote radiale plunjermotoren. Met de ondersteuning van de expertise van SAI wordt verwacht dat Intermot een belangrijke speler in de wereldmarkt zal worden. Inl.: SAI SpA, tel.: (06) 13 80 34 26, www.saispa.it Intermot, tel.: (+39) 059 39 66 520, www.intermot.com

De strategische alliantie tussen SAI en Intermot is al meer dan twintig jaar oud (foto: Benny Gudde)

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK

Kort Nieuws 4Branchevereniging Feda en de vier samenwerkende hbo-instellingen Avans, Fontys, Saxion en De Haagse Hogeschool zijn verheugd met de accreditatie van de opleiding Mechatronica. De nieuwe opleiding, tot stand gekomen dankzij een nauwe samenwerking tussen bedrijven en onderwijsinstellingen, gaat komend studiejaar van start. 4ABB heeft een order binnen gehaald van 21.000.000 dollar van AlpTransit Gotthard AG (ATG) om een ventilatiesysteem te leveren voor de Gotthard basistunnel in Zwitserland, waarin treinen onder de Alpen door rijden. Het is ‘s werelds grootste spoortunnelproject met een lengte van 57 km. In totaal hebben de tunnels, schachten en gangen een totale lengte van 152 km.

4Bearing International Holland heeft in samenwerking met de Zwaartekracht Groep een landelijk dekkend netwerk aan servicestations voor onderhoud aan fabrieken en productielijnen opgericht. Er is een samenwerkingsverband gesloten met meer dan 35 gespecialiseerde service- en onderhoudsbedrijven, die garant staan voor een goede service, specialisme en vakkundige montage.

ratie is dat deze keten van toeleveranciers internationaal erkend wordt als hightech maakketen. Doordat pro- De keten van toeleducten en systemen veranciers krijgt een steeds complexer trekker en een gezijn, wordt het ont- zicht (foto: Carwei) wikkelen, maken en ondersteunen van systemen steeds kapitaalintensiever. Gezien deze ontwikkeling heeft de toeleveranciersketen in Zuidoost-Nederland zich in 2010 verenigd in Brainport Industries. De bedrijven bundelen in deze coöperatie hun krachten om bedrijfsprocessen in ketenverband te integreren en te optimaliseren. Dit gebeurt zowel in samenwerking met de klant als in samenwerking met andere leveranciers. Inl.: Brainport Industries, www.brainportindustries.com BOM, tel.: (088) 83 11 20, www.bom.nl

Recordomzet voor Bachmann Het jaar 2010 was een feestelijk jaar voor Bachmann Electronic. Niet alleen vierde het bedrijf zijn veertigjarig bestaan, het behaalde tevens een recordomzet van 70,4 miljoen euro, een omzetgroei Bachmann invesvan 34,3 procent. De teerde bijna 2,5 specialist in automati- miljoen euro in een nieuwe, seringsoplossingen was in staat haar strate- trendsetting traigische positie te ver- ning en convensterken en uit te brei- tiecentrum (foto: den binnen de bran- Bachmann) ches van duurzame energie en windenergie. Het marktaandeel van de Aziatische markt is uitgebreid en er is een omzetgroei gerealiseerd binnen de bestaande klantenkring. Voor 2011 staan een verdere groei, het aanboren van nieuwe markten, uitbreiding van de bestaande markten, het initiëren van productinnovaties en het uitbreiden van het personeelsbestand wereldwijd met zo’n 160 medewerkers op het verlanglijstje. Inl.: Bachmann Electronic, tel.: (085) 210 05 50, www.bachmann.info

www.AT-aandrijftechniek.nl

7


Motors | Automation | Energy | Transmission & Distribution | Coatings

Industrial systems enhancing productivity. Transforming energy into solutions.

www.weg.net


09_Technisch nieuws_09 06-06-11 08:32 Pagina 9

Technisch nieuws

Eenvoudig te besturen robotarm Een mens beweegt de arm en de robot doet de beweging na. Dankzij een nieuw invoerapparaat is deze intuïtieve bediening nu mogelijk en moet het in de toekomst de besturing van industriële robots gemakkelijker maken. Maar het sensorsysteem kan ook helpen om actieve prothesen te regelen.

E

en bal vangen is voor de meeste mensen geen probleem. Een robotarm met daaraan ook nog eens een vangnet bevestigd een bal laten vangen, is een heel stuk lastiger. Het Fraunhofer-Institut für Produktionstechnik und Automatisierung (IPA) heeft een industriële robotarm met zes gewrichten ontwikkeld, waarbij aan het eind een vangnet zit. Mensen kunnen met een invoerapparaat in de hand de robotarm besturen, waarna de bewegingen van hun hand worden gekopieerd door de robot. In het invoerapparaat bevinden zich verschillende bewegingssensoren (traagheidsensoren). De micro-elektromechanische systemen zelf zijn goedkoop. Het ontwikkelingswerk van de wetenschappers ligt in

de samenwerking tussen deze sensoren. Ze hebben speciale algoritmen ontwikkeld om de data van de aparte sensoren te combineren en daaruit berekenen ze een bewegingspatroon. Ze kunnen daarmee bewegingen in de vrije ruimte detecteren.

Serieuze toepassingen Wat er als spelletje uitziet, biedt voordelen in de productie- en logische processen. Het systeem zou bijvoorbeeld de programmering van industriële robots kunnen vereenvoudigen. Ook in de geneeskunde bestaan talrijke toepassingen voor het systeem. Een voorbeeld is de besturing van actieve prothesen, waarin zich meerdere kleine actuatoren bevinden. Als de patiënt

zich beweegt, beweegt de prothese overeenkomstig. Daarmee kan een beenprothese bij het lopen de voet afrollen. De sensor, bevestigd aan de dij van de patiënt, zal de beweging kunnen analyseren en op deze manier helpen om de motoren van de prothese te regelen.

Een invoerapparaat in de hand toont de robot wat hij moet doen (foto: Fraunhofer IPA)

Inl.: Fraunhofer-Institut für Produktionstechnik und Automatisierung (IPA), tel.: (+49) 711 970 1193, www.ipa.fraunhofer.de

Robotzeehond helpt bij dementie Mevrouw Jansen heeft niet meer gesproken sinds ze in een bejaardentehuis woont. Ze lijdt aan dementie. Als een verpleegkundige Paro bij haar in de arm legt, spreekt ze plotseling. “Hallo, wie ben jij?” Hopelijk zijn de patiënten vooral vrolijk en aardig, want Paro is een 5400 euro kostende robot,

nende technologieën van de Jade Hochschule in Wilhelmshaven, Oldenburg en Elsfleth. Behalve de programmering van ondersteunende technologieën staat voor de studenten ook de toepassing hiervan in het leerplan. De vraag hoe intelligente apparaten op mensen inwerken, wordt door de studenten uitgevoerd met ondersteuning van de therapeutische zeehond.

De interactieve robotzeehond reageert op licht, stem-

nagebouwd als babyzeehond.

Z

elfs goed opgeleide verpleegkundigen zien soms geen kans om door te dringen tot door dementie veranderde patiënten, om uit te vinden wat hun behoeften zijn. De robotzeehond Paro bereikt de mensen op het emotionele vlak en fungeert vaak als deuropener. Onderzoek zou aantonen, dat het gebruik van de zeehond (ontwikkeld door Takanori Shibata in Japan) lijkt op de gewenste effecten van werkzaamheden, zoals die door bijvoorbeeld een hulphond worden ondersteund.

Studieproject De robot is voorzien van een pluizige vacht waar een berg techniek onder is ver-

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK

Inl.: Jade Hochschule, tel.: (+49) 4421 985 0, www.jade-hs.de

men en aanraking (foto: Piet Meyer)

stopt. Twee 32-bit RISC processoren sturen de sensoren voor aanraking en licht, actuatoren en microfoons zorgen voor een realistische interactie van de robotzeehond met de gebruiker. Paro wordt met succes gebruikt in ondermeer een seniorenverpleeginstelling in Bremen. De interactieve robotzeehond reageert op licht, stemmen en aanraking. Als de demente senioren Paro aaien, zal hij vrolijk wat roepen en zich bewegen. Als ze hem slaan, wordt hij boos. De acties van de senioren bepalen zijn gedrag. De robotzeehond is een onderzoek- en studieproject van de afdeling Ondersteu-

www.AT-aandrijftechniek.nl

9


besturing van techniek.. Flexibiliteit en uitbreidbaarheid zijn belangrijke argumenten voor het veiligheidssysteem op uw machine.De basis van de SIGMATEK safety oplossing zit in redundante hardware componenten die zichzelf continu monitoren om mogelijke fouten te detecteren en indien nodig de machine in een Safe status te brengen. Alle veiligheids-modules kunnen worden gecombineerd met een gedecentraliseerde structuur en modules van de C-DIAS serie. Het C-DIAS Safety-Systeem is TĂœV Rheinland IEC 61508 / SIL 3 / PL e gecertificeerd.

..met complete Automatiseringsoplossingen en Engineering Know-how SIGMATEK staat garant voor volledig geĂŻntegreerde automatiseringssystemen. Hard- en software wordt in Oostenrijk ontwikkeld en geproduceerd. Onze experts uit de industrie kunnen u ondersteunen bij de uitvoering van

uw machine- en installatiebouw concepten. U onderscheidt zich met krachtige installaties waarin engineeringstijd wordt verkort, performance toeneemt en flexibiliteit van uw machines uw klanten versteld doet staan.

www.sigmacontrol.eu powered by


11_Industrial_11 06-06-11 08:33 Pagina 11

VAKBEURS Industrial Automation & Drives

Nieuwe beurs Feda en VNU Exhibitions [tekst] Ad Spijkers [foto’s] Paul Quaedvlieg

Branchevereniging Feda en beursorganisator VNU Exhibitions Europe lanceren het nieuwe event Industrial Automation & Drives. De manifestatie is het resultaat van een samensmelting van de beurzen Industry & Automation en Aandrijftechniek. Beide partijen willen hiermee vraag en aanbod bij elkaar brengen om een evenement voor en door de branche neer te zetten. De nieuwe beurs vindt plaats van 2 tot en met 5 oktober 2012 in Jaarbeurs Utrecht en is onderdeel van de Industriële Week waaronder ook de beurzen Macropak en Industrial Processing vallen.

H

VNU Exhibitions en Feda hebben de beurzen Industry & Automation en Aandrijftechniek gecombineerd tot een nieuw evenement, Industrial Automation & Drives

et nieuwe evenement moet de synergie van de twee vakgebieden versterken. De historie van Aandrijftechniek is gebruikt om Industrial Automation & Drives naar een hoger niveau te tillen. Het nieuwe evenement is een directe vertaling van de technologische integratie en ontwikkelingen in de aandrijf- en besturingstechniek. Bij het nieuwe evenement moet de vraagzijde centraal staan. De beurs richt zich op OEM-ers, eindgebruikers en system integrators. Beide partijen zien in de bezoeker de basis voor de verdere invulling van de inhoudelijke programmering van de genoemde doelgroep. Het thema vakbeurzen ligt erg gevoelig bij veel exposanten, die wel de kosten van beurzen moeten dragen maar niet altijd de gewenste kwantiteit en kwaliteit van bezoekers zien. De redactie vroeg een kleine dertig aanbieders naar hun ideeën over deze nieuwe formule. De meeste respondenten uit deze kleine steekproef namen deel aan eerdere edities van Aandrijftechniek. Een aantal wil ook deelne-

men aan het nieuwe evenement, een aantal zal dat niet doen.

Industrial Automation & Drives Aandrijftechniek Volgens de deelnemers is de beurs Aandrijftechniek dan wel Industrial Automation & Drives heel geschikt om het totale aanbod van aandrijvingen, besturingen en oplossingen te presenteren. De beurs biedt een goede gelegenheid om in korte tijd (potentiële) klanten te ontmoeten en te informeren. Exposanten kunnen aantonen dat ze een scala aan producten en technologieën in huis hebben en voor specifieke problemen complete systemen en alternatieve oplossingen kunnen aanbieden. Het is bovendien een beurs waarmee exposanten klanten uit diverse branches bereiken. Er zijn echter ook aanbieders (kleine en grote) die de kwaliteit van de bezoekers onvoldoende vinden in verhouding tot kosten, tijd en inspanningen. Ze organiseren liever zelf kleinschalige bijeenkomsten en zitten dan direct met de juiste (potentiële) klanten aan tafel.

Specifieke beurzen De meeste respondenten nemen deel aan beurzen die specifiek op een bepaald marktsegment mikken, zoals Mocon, Europort, Techni-Show of Precisiebeurs. Overwegingen zijn dat ze tegen aanvaardbare kosten kunnen deelnemen en/of de juiste doelgroep kunnen ontmoeten. Korte communicatielijnen, modulaire standbouw en kleinschaligheid zijn voor bepaalde evenementen eveneens plus-

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK

punten. Exposanten kunnen de nadruk leggen op een specifiek deel van hun programma, terwijl ze bij een breedschaliger beurs als Aandrijftechniek een veel groter deel van het programma moeten presenteren. Er zijn echter ook bedrijven die specifieke beurzen juist mijden, mede omdat ze hen meer kosten dan opbrengen. Het is rendabeler om voor specifieke doelgroepen zelf evenementen te organiseren. Een probleem voor bedrijven met een breed leveringsprogramma is, dat er (te) veel branchespecifieke beurzen zijn. Ze worden wel steeds bekeken, maar met een zeer kritisch oog. Verder is de ervaring, dat specifiekere beurzen voor de exposanten nogal wisselend succes hebben.

Bedrijven die zeker aan de nieuwe beurs zullen deelnemen, zien in de combinatie van aandrijvingen en industriële automatisering juist de meerwaarde van het evenement. Vroeger afzonderlijke disciplines binnen machines worden immers steeds meer geïntegreerd tot één mechanisch systeem met één besturing. Als voorbeeld wordt de Hannover Messe genoemd, waar de industriële automatisering duidelijk meer bezoek trekt dan de pure aandrijftechniek. Voorwaarde voor succes is wel dat alle marktleiders binnen de branche van de partij zijn. Degenen die niet deelnemen of nog twijfelen aan deelname aan de nieuwe beurs hebben een paar pijnpunten. Eén punt betreft de kosten; de vakbeurzen van VNU Exhibitions in Utrecht zijn grootschaliger en centraal gelegen maar wel duurder. Een tweede punt is dat deze beurs deze exposanten nauwelijks nog klanten oplevert die goed zijn voor een behoorlijke omzet. Een derde punt is dat de aandrijfen besturingstechnologie maar een klein onderdeel is van een groot evenement en wordt ondergesneeuwd door gelijktijdig gehouden andere grotere technologiebeurzen. De exposanten vinden dat de focus volledig op de aandrijf- en besturingstechnologie moet zijn gericht. Inl.: VNU Exhibitions, tel.: (030) 295 27 00, www.vnuexhibitions.com Feda, tel.: (088) 400 84 10, www.feda.nl

www.AT-aandrijftechniek.nl

11


12-13-14-15-17_ronde tafel_12-13-14-15-17 06-06-11 08:33 Pagina 12

Reinheid hydraulisch systeem zo sterk als zwakste schakel [tekst] Martin Franke [foto’s] Koos Groenewold

Persen, walsen, gereedschapswerktuigen, kranen voor de baggerindustrie - het zijn slechts enkele van de vele voorbeelden waar een hydraulisch systeem verantwoordelijk is voor de aandrijving, besturing of regeling. Een dergelijk systeem kent één grote natuurlijke vijand: vervuiling. Die kan worden voorkomen door het gebruik van filters. Aandrijftechniek bracht een aantal partijen samen voor een discussie over ontwikkelingen op dit gebied.

Aandrijftechniek organiseerde een rondetafelconferentie over filtratie in hydraulische systemen. Van links naar rechts: Gerard Elffers, Jan Jaap Lieuwen, Ivo Beerling, Gerard de Ruiter, Martin Franke (auteur), Ad Spijkers (hoofdredacteur Aandrijftechniek), Henk van der Haar, Paul Veerkamp, Albert Kiel, Laurens Ezendam en Kees Veltman (op de rug gezien)

D

e beschikbaarheid en betrouwbaarheid van hydraulische aandrijvingen, besturingen en regelingen staan of vallen met een optimale conditionering van de hydraulische vloeistof. Vervuiling in hydraulische systemen veroorzaakt niet alleen voor 80 tot 90 procent van alle systeemstoringen maar zorgt ook voor serieuze schade aan vaak kostbare installaties en apparatuur. Het is daarom belangrijk

12

www.AT-aandrijftechniek.nl

om het systeem op één of andere manier te beveiligen tegen vervuiling.

Voorkomen is beter… Dat begint al bij het ontwerp van een product of installatie. In deze fase moet worden bedacht hoe vervuiling tijdens transport, productie en gebruik zoveel mogelijk kan worden voorkomen. Het gaat daarbij om voorkomen, want uitsluiten dat vervui-

ling optreedt, is -ondanks alle voorzorgsmaatregelen- niet echt mogelijk. Vervuiling ligt immers opgesloten in de industriële omgeving. Om onnodige onderhoudskosten of -erger nog- schade aan installaties te voorkomen, worden daarom in de hydraulische wereld op grote schaal filters toegepast. Door het hydraulisch systeem zo schoon te houden, verbetert niet alleen de betrouwbaarheid maar wordt

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK


12-13-14-15-17_ronde tafel_12-13-14-15-17 06-06-11 08:33 Pagina 13

RONDETAFELCONFERENTIE Hydraulisch

Gerard Elffers (Aandrijfconsult Elffers): “In het algemeen zijn filters

Jan Jaap Lieuwen (Bosch Rexroth): “Wanneer je vervuiling vrij spel

niet voor alles geschikt en zijn er voor sommige situaties ook andere

geeft, komt een installatie of apparaat uiteindelijk stil te staan of

oplossingen denkbaar dan filters”

raakt beschadigd en dat veroorzaakt kosten”

ook bijgedragen aan meer veiligheid en neemt de standtijd van de componenten aanzienlijk toe. Op die manier wordt de eigen portemonnee ontzien. Volstaat een veelgebruikt instrument als de filtertechniek om alle vervuiling uit het hydraulisch systeem te halen? Gerard Elffers: “In het algemeen zijn filters niet voor alles geschikt en zijn er voor sommige situaties ook andere oplossingen denkbaar dan filters. Een goed voorbeeld zijn de magneten die met name bij calamiteiten worden ingezet om snel en effectief de ergste ellende uit de hydraulische vloeistof te verwijderen.” Ivo Beerling vult aan: “Filters alleen zijn niet zaligmakend. Uiteindelijk zijn ze bedoeld om vervuiling tegen te gaan. Het is echter veel belangrijker en beter om al in een eerder stadium te trachten om vervuiling zoveel mogelijk te voorkomen. De systeembouwer moet zijn systeem zodanig ontwerpen en bouwen dat de juiste reinheid kan worden gerealiseerd. Is dat niet het geval, dan ontstaat al bij de ingebruikname vervuiling die later in het systeem en veelal blijvend voor schade zorgt.” Wat voor de systeembouwer geldt, geldt uiteraard ook voor de leverancier. Henk van der Haar: “Van leveranciers van bijvoorbeeld leidingwerk verlangen wij dat dit leidingwerk tot een bepaalde reinheidsklasse wordt gespoeld en dat het olie vullen dan wel bijvullen via een filter gebeurt.”

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK

Zo sterk als de zwakste schakel Toch kan daarmee niet alles worden bereikt. Bij hydraulische systemen is het hoe dan ook lastig om vast te stellen hoe rein een manifold of tank is. Tanks zijn tot op zekere hoogte visueel te inspecteren en wanneer de tank groot is, zal de vervuiling naar de bodem zakken. Een grote tank is bij kleine of mobiele installaties echter niet mogelijk, waardoor naar een andere oplossing moet worden gezocht. Daar komt nog eens bij dat de reinheid van de afzonderlijke componenten niet veel zegt over de reinheid van het totale systeem. Beerling: “De automobielindustrie is een aantal jaren geleden de initiatiefnemer geweest om meer aandacht te besteden aan de reinheid van componenten. Dat voorbeeld wordt nu omarmd door grotere bedrijven en leveranciers. Daar schuilt echter ook een risico in: een pompleverancier schrijft zelf de reinheid voor die inhuis op een testbank wordt gecontroleerd. In de beschrijving wordt echter geen rekening gehouden met de reinheid van de tank, het leidingwerk en de slangen die aan die pomp worden gekoppeld. Wanneer pomp, tank, leidingwerk en slangen tot één systeem worden samengesteld, wordt er veelal weer onreinheid geïntroduceerd.” Het probleem wordt geïllustreerd aan de hand van een producent die een tank produceert en test en deze vervolgens op het

bedrijfsterrein klaarzet voor transport. Daar wordt de tank echter ook blootgesteld aan wind en regen en wordt vervuiling onvermijdelijk geïntroduceerd. “Tegen de tijd dat de tank wordt aangesloten bij de klant, is de reinheid ver te zoeken”, verzekert Beerling.

Eén grote natuurlijke vijand Ook Van der Haar ervaart de problematiek van samengestelde componenten. “Manifold-blokken die in serie worden geproduceerd, zijn over het algemeen goed rein. De problemen doen zich met name voor bij specials, waarvan de productieomstandigheden van de afzonderlijke componenten weliswaar goed zijn, maar de samenstelling tot vervuiling leidt.” Voor Bosch

4

Deelnemers Aan de rondetafelbijeenkomst over filtertechniek voor hydraulische systemen werd deelgenomen door Henk van der Haar en Paul Veerkamp (Tata Steel, Beverwijk), Albert Kiel (Dutch Crane Engineering, Zaandam), Laurens Ezendam (Hycom, Apeldoorn), Kees Veltman (Solinas Benelux, Uithoorn), Gerard Elffers (Aandrijfconsult Elffers, Beverwijk) Jan Jaap Lieuwen (Bosch Rexroth, Rijssen), Ivo Beerling (Hydac, Helmond) en Gerard de Ruiter (Hitma Filtratie, Uithoorn).

www.AT-aandrijftechniek.nl

13


12-13-14-15-17_ronde tafel_12-13-14-15-17 06-06-11 08:33 Pagina 14

strijding. Wij proberen via Life Cycle Management te bereiken dat we steeds reiner werken. Daar zijn we nu intensief mee bezig. Wij hebben er voor gekozen om alleen nog de verantwoordelijkheid voor de reinheid te dragen wanneer het volledige systeem door ons wordt geleverd en/of nadien door ons wordt onderhouden.

Dat spoelen kan bij grotere projecten wel even duren. Bij grootschalige projecten kan die tijd zelfs oplopen tot een maand! Het is dus zaak om bij de voorbereidingen op en planning van een hydraulisch systeem tijd in te ruimen voor het spoelen. Beerling: “Als het erop aankomt om de tank zelf te reinigen, worden de tanks te-

Meer veiligheid en langere standtijd Ook wanneer bij de levering van het systeem niet of onvoldoende kan worden gespoeld, kunnen wij onmogelijk de verantwoordelijkheid voor het totale systeem dragen.”

Reinheid van tanks

Gerard de Ruiter (Hitma Filtratie): “Om kennis te distribueren, wordt binnen de Feda Academy een technische leergang over filtratie samengesteld”

Rexroth is dat reden geweest om intern aan normering te werken. Jan Jaap Lieuwen: “Wij maken blokken, aggregaten en leidingwerk en constateren dat normering noodzakelijk is om de reinheid van het totale systeem te kunnen garanderen. Filters zijn voor de reinheid belangrijk, maar filtertechniek is een vorm van symptoombe-

Ook Laurens Ezendam geeft aan dat het belang van Life Cycle Management groot is. Reinheid is geen absoluut begrip. Het aantal deeltjes zal nooit nul zijn, vandaar de indeling in reinheidsklassen. “Leidingwerk is uiteraard heel secuur te spoelen, maar in een tank krijg je dat nooit volledig voor elkaar. Er zijn veel aanbieders die zeggen dat te beheersen, maar volledige zekerheid over de reinheid heb je nooit.” Hoe specificeer je dan de reinheid van een tank? Ezendam: “Er bestaan reinheidspecificaties voor staaloppervlakken, maar meestal staat de reinheid van tanks gespecificeerd in de specificaties van de klant. Daarbij wordt de tank vaak als onderdeel van een hydraulisch systeem beschreven. Componenten moeten dan ook zo schoon mogelijk worden gemonteerd waarna inline kan worden gemeten en gespoeld.”

genwoordig gevuld met kerosine en geroteerd, waarna men ze leeg laat lopen. De methode werkt prima voor kleinere tanks, maar zodra de tank wat groter wordt, is het roteren lastig, zo niet onmogelijk. Daarnaast worden tanks ook wel gecoat om ze schoon te krijgen. Het vuil wordt daarbij min of meer ingebed in de coating.” Met de reinheid van hydraulische systemen en tanks in het bijzonder heeft ook Lieuwen ervaring. “Wanneer je vervuiling vrij spel geeft, komt een installatie of apparaat uiteindelijk stil te staan of raakt beschadigd. Je moet je altijd afvragen welke kosten die stilstand of beschadiging veroorzaken. Op basis daarvan zal meer of minder streng moeten worden toegezien op de reinheid van de hydrauliek. Dat geldt niet alleen tijdens het gebruik van de installatie maar ook in alle fasen daarvoor. Wanneer een aggregaat met veel inspanningen wordt schoongemaakt maar vervolgens onbeschermd op transport wordt gezet, gaat niet alleen geld verloren maar worden ook onnodige risico’s geïntroduceerd.” Van der Haar vult aan: “Voor leidingwerk geldt precies hetzelfde: het wordt vaak onzorgvuldig getransporteerd en opgeslagen. Daarom moet bij ons het leidingwerk dat door onze eigen afdeling gemaakt wordt, tijdens vervoer deugdelijk (bij voorkeur metallisch) worden afgedicht. Alleen een plastic dopje is niet genoeg.”

Water

Henk van der Haar (Tata Steel): “Wij verlangen dat leidingwerk tot een bepaalde reinheidsklasse wordt gespoeld en dat het olie (bij)vullen via een filter gebeurt”

14

www.AT-aandrijftechniek.nl

Vervuiling van het hydraulische systeem kan ook worden veroorzaakt door de aanwezigheid van water. Dit kan in rusttoestand corrosie veroorzaken en zorgt er in veel gevallen voor dat de hydraulische vloeistof sneller veroudert. Vervuiling met water zou dan ook moeten worden vermeden, maar hoe kan dat worden bereikt of wat kan er aan watervervuiling worden gedaan? Elffers: “Water in hydraulische systemen is tegenwoordig online te meten. Voor grotere systemen is dat eigenlijk ook wel noodzakelijk. Dat kan bijvoorbeeld met

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK


12-13-14-15-17_ronde tafel_12-13-14-15-17 06-06-11 08:33 Pagina 15

RONDETAFELCONFERENTIE Hydraulisch

Ivo Beerling (Hydac): “In een schone tank die wordt blootgesteld aan wind en regen, wordt onvermijdelijk vervuiling geïntroduceerd. Als de tank wordt aangesloten bij de klant, is de reinheid ver te zoeken”

behulp van een purifier in een bypass circuit of -voor kleine systemen- door het systeem af te tappen en opnieuw met (schone) olie te vullen.” Hoewel het online meten van water in hydraulische systemen een beproefde techniek is, wordt het nog maar weinig toegepast. Toch ligt daar volgens velen de toekomst. Lieuwen: “Bijna elke dompelpomp met keramische afdichting heeft al een geleider als indicatie voor lekkage van water. Dat kost nagenoeg niets en is bovendien makkelijk te combineren met andere sen-

opgelost water, aldus Albert Kiel. “Het probleem van opgelost water is in principe niet groot. Zolang het maar beperkt blijft tot een hoeveelheid die niet boven het verzadigingspunt van olie bevindt, kan het geen kwaad.” Voor het verwijderen van water geeft Gerard de Ruiter een aantal mogelijkheden. “De simpelste methode is: gewoon aftappen. Dat kan alleen als het vrij water betreft. Daarnaast zijn er absorberende filters, waarmee ook vrij water kan worden verwijderd, separatoren en vacuümclea-

want iedere verbetering van de filtertechniek betekent een verbetering van de betrouwbaarheid en beschikbaarheid van het hydraulische systeem. De Ruiter vertelt over die ontwikkelingen. “Om te beginnen is er veel veranderd aan de filtermedia. Na cellulose- en glasvezelachtige media zie je tegenwoordig combinaties waarin verschillende lagen over elkaar worden toegepast. Naast de combinatie van lagen heeft de ontwikkeling van antistatische filtermedia een grote vlucht gekend. Deze media moeten voorkomen dat de hydraulische vloeistof elektrostatisch oplaadt wanneer het langs het filter gaat. Die oplading zorgt voor een snellere veroudering van de vloeistof en daardoor voor hogere materiaal- en onderhoudskosten.” De elektrostatische ontlading is volgens Beerling het resultaat van ontwikkelingen in de olie-industrie. “Met de ontwikkeling van zinkvrije olie werden nieuwe additieven geïntroduceerd die tegelijkertijd voor een geringere geleidbaarheid zorgden. Door het relatief grote oppervlakte van het filter kan oplading plaatsvinden. De kunst is om het filter zodanig te ontwerpen dat het oplaadeffect niet kan optreden.” De samenstelling van de olie speelt ook een rol bij het optreden van varnish. Deze bruine, plakkerige lak- of harsachtige laag

4

Filters alleen niet zaligmakend soren voor bijvoorbeeld reinheid. Online meten biedt in principe zoveel mogelijkheden; ik verwacht daar voor de toekomst veel van. Het is nu vaak nog een kostenkwestie: gebruikers kunnen het online meten nog niet automatisch vertalen naar voordelen voor het eigen bedrijf. Maar als één van onze mensen met de eindgebruiker om tafel zit en de voordelen en mogelijkheden schetst, dan is men al snel overtuigd.” Ezendam vult aan: “Ik denk dat er ook nog veel onduidelijkheid bij gebruikers is. Wij zetten daarom sterk in op advies en laten zien wat de voordelen van online-meting zijn.” Bij de constatering dat er water in het systeem zit, kan het uiteraard niet blijven. Het water zal uiteindelijk ook uit de hydraulische vloeistof moeten. Welke mogelijkheden zijn er dan? Daarvoor is het goed om een verschil te maken tussen vrij water en

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK

ners. Deze vacuümontwateringsmachines zijn weliswaar complexe systemen, maar wel de beste manier om verzadigd water te verwijderen.” Tenslotte -of eigenlijk: als eerste- moet er ook bij de constructie van het hydraulisch systeem rekening worden gehouden met de mogelijkheid dat water in het systeem terechtkomt. Ezendam: “Wij bouwen bijvoorbeeld tanks waarvan de bodem altijd afloopt. Op die manier kan het water snel en eenvoudig worden afgetapt.”

Ontwikkelingen De afgelopen jaren is de vuilopnamecapaciteit van filters met zeker 30 procent toegenomen, waarmee de standtijden aanzienlijk zijn verlengd. De vooruitgang is niet zomaar geboekt. Hoewel een filter door velen niet als sexy wordt ervaren, staan de ontwikkelingen niet stil. Terecht,

Paul Veerkamp (Tata Steel): ““Wij willen varnish sneller detecteren. Wij vermoeden dat de samenstelling van de olie een rol speelt. Onze olieleverancier adviseert om zinkvrije olie te gaan gebruiken”

www.AT-aandrijftechniek.nl

15


GIGA SNEL GIGABIT-SWITCHES VOOR INDUSTRIËLE COMMUNICATIE

Ga voor hefschroefspindels naar Groneman

Z-hefschroefspindel - Corrosiebestendig - Geïntegreerde zwenklager - Leverbaar in 2-3 weken

®

www.weidmuller.nl

Amarilstraat 11, 7554 TV Hengelo ( Ov. ) www.groneman.nl Tel: 074 - 255 11 30

De gigabit-switches van Weidmüller bieden uitmuntende netwerkprestaties, veiligheid en betrouwbaarheid. Veelzijdig – universele toepassingsmogelijkheden in industriële en backbone-netwerken. Storingstolerant – redundante ring-topologie met een hersteltijd van minder dan 20 ms. Plug-and-Play – dankzij een externe geheugen- en configuratiemodule kunnen switch-configuraties eenvoudig worden vervangen en aangepast. Wereldwijd inzetbaar – gecertificeerd conform ATEX, UL, Klasse I, Div 2, DNV en GL – dus over de hele wereld inzetbaar.

Electronics Made by Weidmüller

Als het om onderdelen draait.

Motrac Hydrauliek is specialist in krachtige aandrijvingen op basis van hydrauliek. Wij leveren zowel kant-en-klare producten als oplossingen op maat, inclusief service. Daarnaast bieden we een uitgebreid assortiment originele onderdelen van topmerken als Linde en Bucher. Zelfs als u niet beschikt over het artikelnummer, gaan wij tot het uiterste om het onderdeel voor u te vinden. motrac-hydraulic.com

IEsw94x265_AT.indd 1

29-03-2011 11:41:28


12-13-14-15-17_ronde tafel_12-13-14-15-17 06-06-11 08:34 Pagina 17

RONDETAFELCONFERENTIE Hydraulisch

Kees Veltman (Solinas): “Werktuigbouwkunde zou niet sexy zijn,

Albert Kiel (Dutch Crane Engineering): “Zolang opgelost water be-

maar de toekomst van onze industrie hangt wel af van wat er in het

perkt blijft tot een hoeveelheid die zich niet boven het verzadi-

onderwijs gebeurt”

gingspunt van olie bevindt, kan het geen kwaad”

zet zich vast op componenten van het hydraulische systeem en kan zo tot grote problemen leiden. Ook bij Tata Steel wordt dat ervaren. Paul Veerkamp: “Wij willen varnish sneller detecteren. Vroeger hadden we ook last van harsvorming op de filters maar tegenwoordig gaat het door de filters heen en merk je het pas als

het op de ventielen zit. Onze olieleverancier adviseert om zinkvrije olie te gaan gebruiken.” Een eenduidige oplossing hiervoor is niet voor handen. Wel hebben zich in de energieproductiesector soortgelijke gevallen voorgedaan, waarbij met name de samenstelling van de olie een rol speelde. Een tweede ontwikkeling is Life Cycle Management. Lieuwen: “De opkomst van online meting, de aandacht voor het hydraulisch systeem als geheel en de bereidheid om -onder de juiste voorwaarden- de verantwoordelijkheid voor het geheel te dragen, illustreren die trend.” Ook de toenemende belangstelling voor proactief onderhoud en preventief, frequenter vervangen van filters past in dat beeld.

Onderwijs en kennisoverdracht Toch blijft filtertechniek voor veel bedrijven nog steeds een onterechte sluitpost. Dat lijkt ook voor het onderwijs te gelden. De Ruiter: “Als men tijdens de opleiding al

van Duitsland is bescheiden. Dat maakt het organiseren van onderwijs ook lastiger.” Kees Veltman denkt dat ook de overheid daar debet aan is. “Er is lange tijd gepromoot dat werktuigbouwkunde niet sexy is. Het animo om in de techniek te duiken, is behoorlijk gedaald. Dat is een trieste zaak, want de toekomst van onze industrie hangt af van datgene wat er op het onderwijs gebeurt.” Lieuwen waardeert daarom des te meer de ontwikkelingen die het bedrijfsleven nu zelf in gang zet. “Je merkt dat schoolverlaters steeds minder ‘sleutelaars’ zijn. Wij leggen contacten met MTS’en en TH’s om dat sleutelen weer interessant te maken. Misschien moet dat zelfs nog wel eerder. Kinderen moet weer worden bijgebracht dat techniek reuze interessant is. In Rijssen bijvoorbeeld heeft een aantal ondernemers het initiatief genomen om jonge kinderen les te geven in lassen, bankwerken, en dergelijke. Daar zijn ze

Problemen met name bij specials

Laurens Ezendam (Hycom): “Meestal staat de reinheid van tanks gespecificeerd in de specificaties van de klant”

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK

iets over hydrauliek leert, dan zal dat niet meer zijn dan het feit dat er filters worden gebruikt. Het is daarom goed om te zien dat de branche zelf initiatief ontplooit met de Feda Academy, waar nu een technische leergang over filtratie wordt samengesteld.” Beerling: “Hydrauliek is in Nederland een beperkte grootheid. De omvang van de Nederlandse markt ten opzichte van die

enthousiast over. Maar het is wel een initiatief dat door een stel ondernemers moet worden genomen.” Ook Tata Steel neemt noodgedwongen zelf het initiatief. Van der Haar: “Wij lopen er tegenaan dat er in Nederland geen hydrauliekopleiding is die voor ons bedrijf bruikbaar is. Dat betekent dat wij het kennisniveau van medewerkers zelf op het gewenste niveau moeten brengen.”

www.AT-aandrijftechniek.nl

17


18-19_Koppelingen_18-19 06-06-11 08:34 Pagina 18

Pomp en motor alleen efficiënt met de juiste koppeling [tekst] David Brooksbank, Altra Industrial Motion, South Beloit (IL, USA) [foto’s] Altra Industrial Motion

Bedrijven die hun pompsystemen moderniseren of vervangen om de efficiëntie te verhogen, gaan aanzienlijke investeringen aan. Dit betreft niet alleen de pompen zelf, maar ook nieuwe motoren die zuiniger omgaan met energie. Maar deze investeringen worden gemakkelijk teniet gedaan wanneer pomp en motor niet zodanig zijn geïntegreerd dat beide delen een optimaal rendement halen en niet de hele installatie tegen de normale slij-

Bedrijven investeren veel geld in het energetisch efficiënter maken van hun productiemiddelen, met name pompen. Ze houden er niet altijd rekening mee dat dan mogelijk ook an-

tage en belasting is beschermd.

D

e optimale verbinding tussen een pomp en motor zou heel simpel zijn wanneer de aandrijvende en aangedreven assen perfect op één lijn zouden liggen, machines niet zouden trillen en assen niet zouden bewegen. Maar in werkelijkheid wordt geen van deze criteria vervuld. In de aandrijftechniek zijn flexibele koppelingen nodig, die de inherente tekortkomingen en dynamica van de meeste systemen opvangen. Pompgebruikers mogen bij het kiezen van de koppeling niet in de gebruikelijke val lopen, namelijk dat groter beter is. Door overdimensionering kan een flexibele askoppeling juist minder flexibiliteit en uitlijncompensatie bieden. Daarnaast kan een te grote koppeling een extra belasting betekenen voor de betreffende pompen en motoren. Een flexibele koppeling met een te grote uitlijncompensatie kan daarentegen te zacht of meegevend zijn, wat tijdens het draaien trillingen en onbalans kan veroorzaken.

Selectie Na deze waarschuwingen kan de pompgebruiker een selectieprocedure beginnen,

18

www.AT-aandrijftechniek.nl

dere koppelingen nodig zijn

gebaseerd op vier basistypes van uitlijnfouten of asbewegingen. De eerste is de parallelle uitlijnfout, die zich voordoet wanneer twee assen niet dezelfde rotatieas delen. De tweede is de hoekuitlijnfout, die optreedt wanneer assen niet coaxiaal of parallel lopen. Ten derde betreft axiale speling, wat inhoudt dat één of beide assen in de langsrichting heen en weer kunnen bewegen. Ten vierde tenslotte is de torsieflexibiliteit, de torsionele beweging in vlakken die loodrecht op de middenlijn van de as staan. Deze wordt gewoonlijk veroorzaakt door een schok of trilling. Een torsieflexibele askoppeling absorbeert en dempt dit soort bewegingen. Om als flexibel te worden beschouwd, moet een askoppeling parallelle en hoekuitlijnfouten aankunnen. Daarnaast kunnen koppelingen met een vierwegflexibiliteit ook nog de axiale speling en torsionele bewegingen opvangen. Dit type koppeling bestaat in wezen uit twee flenzen of naven, die aan de te verbinden assen vastzitten en een verbindingselement, dat van metaal kan zijn, zoals bij

schijfkoppelingen. Het kan ook gaan om een mof, gemaakt uit een elastomeer, zoals EPDM-rubber, neopreen, Hytrel (thermoplastisch polyester elastomeer) of polyurethaan. Tenslotte kan de koppeling ook mechanisch zijn, bijvoorbeeld een kruis- of tandkoppeling.

Vierwegflexibiliteit Een goed voorbeeld van een vierwegflexibele koppeling met een goede torsieflexibiliteit is de elastomeerkoppeling die op afschuiving wordt belast (in tegenstelling

Groter is niet altijd beter tot samenpersing). Het ontwerp van deze koppelingen laat toe dat het flexibele elastomeerelement vervormt of uitrekt onder de afschuifbelasting. De hoeveelheid torsionele vervorming of ‘windup’ van het elastomeer geeft aan wat voor schokken het kan absorberen. Het is tevens gemakkelijk samendrukbaar en het rekt, zodat

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK


18-19_Koppelingen_18-19 06-06-11 08:34 Pagina 19

TECHNIEK Mechanisch

het vanwege de afschuifkrachten veel sterker moet zijn. Het verschil is evengroot als tussen gietijzer en smeedstaal, waarbij men in principe ook de moleculen in één richting zet om het materiaal sterker te maken.

Hoge koppels en toerentallen

Pompen zijn in veel industrieën een belangrijke, soms zelfs kritische schakel in het productieproces

axiale spelingen kunnen worden opgevangen. De torsieflexibiliteit van op afschuiving belaste elastomeerkoppelingen biedt de pompgebruiker de nodige bescherming. De trillingsamplitude wordt gedempt, waardoor de assen van elkaar zijn geïsoleerd. De opgenomen energie tijdens schokbelastingen wordt gebruikt om het elastomeer op te winden. Doordat de kracht van de aandrijfschok wordt verminderd met de energie die wordt verbruikt om het flexibele element op te winden, wordt de schok sterk gedempt aan de pompas doorgegeven. Zodra de opgewonden koppeling weer terugdraait, wordt deze energie teruggegeven aan het aandrijfsysteem. De pomp wordt daarnaast nog verder beveiligd; elastomeerkoppelingen zijn zodanig ontworpen dat ze breken bij extreem zware schokbelastingen, waardoor de pomp van de motor wordt losgekoppeld om zware schade te voorkomen. In vergelijking met op afschuiving belaste elastomeerkoppelingen zijn op samendrukking belaste elastomeerkoppelingen minder in staat om uitlijnfouten of axiale en torsionele bewegingen op te vangen. Dit komt doordat het rubberen element niet wordt opgewonden, maar samengedrukt om het koppel over te brengen. Ontwikkelingstechnici hebben hard gewerkt aan de moleculaire structuur van het elastomeer in de koppelingen omdat

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK

Elastomeerkoppelingen zijn geliefd voor talloze algemene industriële pomptoepassingen (tot 85 kW en 100 min-1), maar bij hogere koppels en toerentallen worden de grenzen van dit materiaal overschreden. Tand-, spiraal- en schijfkoppelingen zijn metalen askoppelingen, die meer torsiestijfheid bieden en beter geschikt zijn voor dit soort toepassingen. Helaas gaan deze pluspunten wel ten koste van iets anders, in dit geval de torsiedemping. Deze askoppelingen zijn stijver en daardoor geven ze meer trillingen door aan de pomp. Tandkoppelingen hebben een mof met een binnenvertanding, die aangrijpt in de tanden aan de buitenkant van de naven. Deze koppeling doet het goed bij toepassingen met hoog toerental en hoog vermogen, maar ook bij toepassingen met een laag toerental en een hoog koppel waarbij torsiestijfheid is vereist. De pasvorm van de vertanding in de tandkoppeling laat een bepaalde uitlijnfout toe, maar de mate waarin een hoekuitlijnfout kan worden gecompenseerd, hangt af van de tandvorm en tandspeling. Door hun ontwerp zijn deze torsiestijve askoppelingen tot op zekere hoogte tegen enige schokbelastingen bestand. Spiraalkoppelingen bestaan uit twee gegroefde flensnaven, verbonden door een taps toelopende, stalen veer in de vorm van een spiraal. Net als tandkoppelingen moeten deze koppelingen worden gesmeerd, maar ze zijn flexibel en efficiënt bij hoge toerentallen of bij lage toerentallen en een hoog koppel. Spiraalkoppelingen zijn geschikt tot ongeveer 300 kW en 100 min-1. Door hun grotere stijfheid kunnen ze uitlijnfouten minder goed opvangen dan elastomeer askoppelingen, waardoor de uitlijning van motor en pompassen nauwer luistert. Schijfkoppelingen hebben een extreem gelijkvormig ontwerp en kunnen erg hard draaien – tot 3.000 min-1 of sneller in combinatie met turbinegedreven installaties. Pompen met hoog toerental zijn prima toepassingen voor deze goed gebalanceerde, soepel werkende onderdelen, die net als elastomeer askoppelingen geen smering behoeven. Schijfkoppelingen zijn

Altra Industrial Motion Altra Industrial Motion is een multinationale ontwerper, fabrikant en verkoper van een breed scala aan producten voor de mechanische aandrijftechniek. Het bedrijf verenigt merknamen die meer dan veertig productlijnen beslaan, met fabrieken in negen landen en verkooppunten in meer dan zeven landen. Altra’s merken zijn onder andere Warner Electric, Matrix International Wichita Clutch, Stieber Clutch, Twiflex, Bibby Transmissions, Huco Dynatork, TB Wood’s, Formsprag Clutch, Ameridrives Couplings, Industrial Clutch, Boston Gear, Marland Clutch, Nuttall Gear, Inertia Dynamics, Warner Linear en Kilian Manufacturing. In Nederland worden de merken gedistribueerd door AZ Hollink.

Koppeling zorgt ook voor beveiliging echter vrij complex opgebouwd en gevoelig voor uitlijnfouten en axiale bewegingen. Door een te sterke buiging van een schijf of metalen onderdeel kan moeheid optreden en door axiale bewegingen kan de koppeling kapot gaat. Inl.: AZ Hollink BV, tel.: (088) 120 03 00, www.azhollink.nl

Koppelingen zijn er in alle soorten en maten. De juiste keuze is afhankelijk van diverse factoren, onder meer de te verwachten uitlijning, toerental en over te brengen vermogen

www.AT-aandrijftechniek.nl

19


20-21_Smeervet_20-21 06-06-11 08:34 Pagina 20

Nieuw high-speed smeervet voor hogere beschikbaarheid [tekst] Frank Senteur [foto’s] Castrol

Verspanende machines krijgen steeds hogere spiltoerentallen. 20.000 min-1 tot 30.000 min-1 zijn geen uitzondering meer, maar daar zit een grens aan. Wordt de centrifugaalkracht te groot, dan slingert een conventioneel smeermiddel gewoon uit de lagers. Verder zorgen metaalbewerkingemulsies die de aandrijving binnendringen voor zowel degradatie van het smeermiddel als versnelde lagercorrosie. Castrol Industrial Nederland introduceert nu een nieuw synthetisch smeermiddel voor

Kijkje in een typische hoofdspilconstructie. Door de stijgende toerentallen en de daardoor toenemende centrifugaalkrachten wordt traditioneel vet op een gegeven moment uit het

high-speed spilaandrijvingen.

D

an Bremmer, technical adviser lubricants and special products bij Castrol Industrial, schetst de situatie. “We kregen in toenemende mate signalen uit de markt over lagerschades bij machines met hoge spiltoerentallen. Voor de smering van de hoofdspillagers en de lagers van de subspillen (aangedreven gereedschappen) werd en wordt normaal gesproken een door de machinefabrikant voorgeschreven smeervet toegepast. Maar conventionele smeermiddelen weten niet goed raad met de alsmaar hogere toerentallen en de inwerking van moderne metaalbewerkingvloeistoffen en emulsies. Door frequent nasmeren kun je problemen voorkomen, maar dat gaat wel gepaard met hoge onderhoudskosten. Verder blijkt nasmeren niet in alle gevallen toereikend omdat de smerende werking door verschillende combinaties van factoren snel kan afnemen. Snelle temperatuurstijging als gevolg van langdurig op hoge toeren draaien in combinatie met zware verspaning en inwerking van vocht bijvoorbeeld. Daarnaast worden niet optimaal gesmeerde lagers sneller aangetast door corrosie en zo ontstaat een ‘tijdbom’

20

lager geslingerd en treedt overmatige slijtage op

die snel kan ‘afgaan’. Het werd tijd dat daarvoor een structurele oplossing werd gevonden. Op initiatief van een machinefabriek, waaraan wij al jaren metaalbewerkingvloeistoffen leveren, hebben we alle mogelijke oorzaken van de problemen met de smering van spilaandrijvingen in snelle bewerkingsmachines geanalyseerd.” Conventioneel smeervet wordt niet alleen door de centrifugaalkracht gewoon uit de lagers geslingerd, het spoelt er ook uit als gevolg van ‘lekkende afdichtingen’. Bremmer: “Daardoor komt metaalbewerkingemulsie in de aandrijving terecht. Conventionele vetten kunnen echter slecht tegen vocht. Vloeistof lost het vet op, dat daardoor uit het lager verdwijnt. Ook stijgt door de hogere toerentallen de temperatuur in de aandrijving, waardoor het vet nog sneller verdwijnt. Hierdoor stapelen de problemen zich op en zeker als ook nog sprake is van corrosie leiden die onherroepelijk tot machinestilstand door lagerschade.”

Eigenschappen Waar moet een smeermiddel in sneldraaiende machines allemaal aan voldoen?

www.AT-aandrijftechniek.nl

Bremmer: “In ieder geval zal het vet een basisoliegehalte moeten hebben van zeker 75 tot 90 procent om voldoende smerende werking te garanderen. Daarnaast zal het smeermiddel verdikkers moeten bevatten

Grenzen aan conventionele smeervetten die voor zowel voldoende ‘kleefkracht’ als weerstand tegen de hoge centrifugaalkrachten moeten zorgen. Zolang het smeermiddel goed in contact blijft met alle onderdelen van het lager zal dit zowel voldoende smering als voldoende weerstand tegen corrosie bieden. Als het vet qua samenstelling bovendien bestand is tegen de in die machine gebruikte metaalbewerkingvloeistof, pas dan is de basis voor een lange levensduur gelegd.” Longtime HS 1-5 is de naam van deze nieuwe ontwikkeling. De basis voor dit nieuwe smeervet bestaat uit geavanceerde synthetische oliën en een speciale

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK


20-21_Smeervet_20-21 06-06-11 08:35 Pagina 21

TECHNIEK Mechanisch

Resultaat van een test met het nieuwe smeervet Longtime HS 1-5. Links het lager dat met

Dirk Zwagemakers, productiemanager bij Marvo, begeleidt de plaat-

conventioneel vet werd gesmeerd en duidelijke sporen van roestvorming en slijtage

sing van nieuwe langdraaimachines. Slechts veertien dagen na de in-

vertoont. Rechts het met het nieuwe vet gesmeerde lager dat er na dezelfde periode nog

gebruikname liep er bij een van de machines al een hoofdlager uit,

als nieuw uitziet

ondanks voldoende startsmering met een conventioneel lagervet

verdikker die ook goed mengbaar is met andere verdikkers. Dit laatste is bijzonder, zegt Bremmer. “Verdikkers nemen normaal gesproken zo’n 10 tot 25 procent van het vetvolume voor hun rekening. Ze zijn noodzakelijk om het vet voldoende ‘kleefkracht’ te geven zodat het, ook bij hoge toerentallen goed in contact blijft met alle bewegende onderdelen in het lager.” “Traditionele verdikkers zijn gebaseerd op zeepachtige stoffen. Weliswaar zijn in de loop der tijd nieuwere en functionelere zeepproducten verschenen, maar ook die vertonen problemen met de stabiliteit bij contact met waterige emulsies. Verder hebben ze problemen met gestegen toerentallen. In Longtime HS 1-5 wordt een nieuw ontwikkeld type verdikker op basis van polymeren toegepast. Deze verdikker is niet polair en reageert niet met emulsies, wat de levensduur van het vet ten opzichte van conventionele producten significant verhoogt. Daarnaast zorgt de nieuwe verdikker voor betere tribologische eigenschappen. Zaten bij de oude verdikkers de olie en toevoegingen altijd in de verdikker ingekapseld, bij de nieuwe synthetische verdikker zijn het smeermiddel en de olie ook aan de buitenzijde werkzaam. Daardoor is sprake van een betere totaalsmering, wat de levensduur en de prestaties van de lagers verhoogt.” Het nieuwe smeermiddel is toepasbaar in een breed temperatuurgebied, van -40ºC tot +120ºC. Ook hoeft niet of slechts sporadisch te worden nagesmeerd, waardoor de onderhoudskosten dalen, wat resulteert in lagere TCO. Tevens is dit product duurzamer: het verbruik is lager dan van conventionele smeervetten. Het verlaagt

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK

de wrijvingscoëfficiënt in de lagers van snel draaiende machines significant, waardoor de warmteontwikkeling beperkt blijft en de levensduur van de lagers toeneemt. Het vet is bruikbaar met alle gangbare afdichtingmaterialen en tast pakkingen en afdichtingen niet aan.

Praktijktest Longtime HS 1-5 is getest bij Marvo Technologies op een bewerkingsmachine met meerdere aangedreven assen. Dit verspanende bedrijf is toeleverancier van vooral serie- en massadraaiwerk voor uiteenlopende sectoren. Hiervoor beschikt Marvo over CNC-langdraaimachines, maar ook over curvenautomaten, CNC-bewerkingscentra en conventionele bewerkingsmachines. Daarmee worden uiteenlopende materialen bewerkt als staal, messing, aluminium, maar ook kunststof, RVS en exotische staalsoorten. “Na de ingebruikname van nieuwe langdraaimachines in 2007 was al na veertien dagen een hoofdspillager vastgelopen”, aldus Dirk Zwagemakers, productiemanager Marvo. “Nadat we dat hadden vervangen, gebeurde dit vervolgens bij een subspil, hoewel we de smering goed in de gaten hielden. Daarnaast hadden we bij een andere machine problemen met een spil die na het weekend vast zat en weer gangbaar gemaakt moest worden. Ook daar lagen problemen met het smeervet aan ten grondslag. Dit betekende demonteren, reinigen, opnieuw smeren en weer monteren en dan was je zo weer een paar uur verder.” “Bij deze machine zijn we voor de smering van de hoofdspil als eerste overgestapt op

Longtime HS 1-5. Dat was in 2008 en sindsdien hebben we geen problemen meer met die machine gehad. Ook bij andere machines waarbij geregeld lagerproblemen optraden, zijn we op het nieuwe smeermiddel overgestapt. Het blijft goed in de sneldraaiende lagers zitten, slingert en spoelt er niet uit en wordt niet aangetast door contact met de metaalbewerkingvloeistof.” “Qua smeervetverbruik zijn we drastisch teruggegaan. Dit nieuwe smeervet lijkt dus ook ideaal voor zogeheten ‘lifetime’ smering. Zit het er eenmaal in, dan hoef je nauwelijks meer na te smeren en periodiek compleet verversen hoeft ook niet. Met het vorige merk smeervet waren er één of twee keer per week wel ergens bij

Qua smeervetverbruik drastisch teruggegaan een machine lagerproblemen. Dit was niet bevorderlijk voor een soepele productieplanning. Los van de gemiste productie kwamen daar bovendien de extra kosten bij voor reparatie. Ook daar zijn we nu vanaf. Ik denk dat we sinds de overstap naar dit smeermiddel van Castrol zeker 10 tot 20 uur extra productietijd per week erbij hebben gekregen. Dat is een prachtige winst op alle fronten.” Inl.: Castrol Industrial, tel.: (010) 249 44 34, www.castrol.com Marvo Technologies, tel.: (013) 572 96 10, www.marvo.nl

www.AT-aandrijftechniek.nl

21


22-23_Indumation_22-23 06-06-11 08:35 Pagina 22

Indumation voor herhaling vatbaar [tekst en foto’s] Yves De Groote, Liam van Koert en Bart Driessen

De nieuwe industriële automatiseringsvakbeurs Indumation haalde met 5.012 bezoekers niet alleen de doelstelling om het brede aanbod van automa-

vormde de engineers (28%). Onderhoudsmanagers waren met bijna 16 procent de tweede groep voor automatiseringingenieursbureaus (13,5%).

tisering, waaronder aandrijven en besturen, te bundelen op één locatie. Ook Industriële netwerken

werden in Kortrijk Xpo van 18 tot en met 20 mei de beoogde doelgroepen en industriële sectoren bereikt. Verschil met Nederland is dat de Belgen vooral individueel, hoogstens per twee, naar de beurs komen, veelal directie of management, zegt organisator Karl D’Haveloose van Expo Advice.

Op Indumation was veel robotica te vinden

Een opvallende stand - liever gezegd drie stands - op Indumation waren die van Rockwell Automation. Met een draadloos netwerk demonstreerde de onderneming de mogelijkheden van Ethernet/IP in combinatie met de switches van haar partner Cisco. De drie stands waren met elkaar verbonden door een videoverbinding, uiteraard met gebruikmaking van Cisco-apparatuur. Bezoekers van de ene stand konden beelden zien van de andere stands. Sinds de alliantie met Cisco heeft Rockwell een behoorlijk programma industrieel uitgevoerde switches die gebaseerd zijn op de technologie van de partner. Verder timmert Rockwell aan de weg met GuardLogix, haar veiligheidstechnologie. Deze controllers worden geïntegreerd met de standaard RSLogix controllers, waardoor safety standaard in een omgeving kan worden geprogrammeerd. GuardLogix is niet alleen geschikt voor veiligheidsbesturing op veldbusniveau (DeviceNet), maar ook voor Ethernet/IP. Veiligheidscomponenten als veiligheidsschakelaars voor hekken, lichtschermen, noodstopschakelaars en laserscanners behoren nu ook tot het leveringsprogramma.

Hygiënische oplossingen

I

ndumation is ontstaan uit de buik van de Belgische automatiserings- en aandrijfwereld. De sector Industriële Automatisering binnen de technologische industrievereniging Agoria en beide aandrijftechniekverenigingen Belgitrans en Fimop bundelden hun krachten voor het opzetten van een nationale beurs voor professionals. Er bleek vanuit de leden van deze verenigingen een duidelijke behoefte aan

Maatwerk door krachtenbundeling 22

www.AT-aandrijftechniek.nl

een totaalbeurs die nieuwe producten en innovatieve technologieën toont in automatisering en elektrische, pneumatische, hydraulische en mechanische aandrijftechniek. De beurs wilde ook een antwoord zijn op de versnippering van het nichegerichte beursaanbod, omdat de bezoeker de voorkeur geeft aan ‘one-stop-shopping’. Gemak, tijd en kosten spelen hierbij een rol. Maar liefst 44 procent van de bezoekers kwam alleen en 40 procent met maximaal twee collega’s. De grootste groep

Tijdens de Mocon was hij al onopvallend aanwezig, nu werd hij prominent gepresenteerd: de nieuwe EHEDG-gecertificeerde VLT FCD 302 van Danfoss. Er zijn twee onderscheidende aspecten aan deze drive: in de eerste plaats het hygiënische ontwerp en in de tweede plaats de mogelijkheid deze frequentieregelaar direct bij of op de motor te plaatsen. Dankzij de EHEDG-certificering en de IP66 afdichtingsklasse is deze regelaar geschikt voor montage dichtbij transportbanden of vulinstallaties in de drankenindustrie of de farmaceutische sector. De regelaar kan goed tegen reinigen met hogedrukspuiten en is zo vormgegeven dat er geen res-

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK


22-23_Indumation_22-23 06-06-11 08:35 Pagina 23

VAKBEURS Indumation

ten achterblijven die een bron zijn voor hygiënische problemen. Er moeten geen dikke voedingskabels worden getrokken tussen besturingskast en elektromotor. Indien in een centrale kast gemonteerd, wordt de FC 302 gebruikt die een grotere vermogensbereik heeft. De vermogensrange van deze regelaar gaat van 0,37 kW tot 2,2 kW in de kleine behuizing en van 0,37 kW tot 3 kW in de grote behuizing. Ook Banner had de voedingsmiddelenindustrie het nodige te bieden. Zo was er de S18U ultrasone sensor voor het detecteren

Ook Yaskawa was van de partij. Het bedrijf (door velen nog steeds Motoman genoemd) legde haar focus op universeel inzetbare robots uit de MH-serie. Dit gebeurde aan de hand van een demo met dobbelstelen en een compacte MH-5 in combinatie met lineaire motoren. Kuka ging voor een interactieve demo die het snelle corrigerende vermogen van haar nieuwe Quantec robots toonde. Hierbij had de robot een dienblad vast waar een balletje op lag. De bezoeker kon vervolgens de robot besturen door over

Gemak, tijd en kosten spelen een rol

weken later het jeugdjournaal, toen voor de beurs Vision & Robotics de bal was vervangen door een taart en kinderen het veilig tegen de robot mochten opnemen. Indumation bood ook ruimte aan het SafetyPlaza. Dit samenwerkingsverband tussen acht partners (ASO, Axelent, Beckhoff, D&F Consulting, Euchner, Kuka, Leuze, RDL Engineering en Werma) zag het levenslicht in 2004. Door krachtenbundeling kan maatwerk in machineveiligheid worden geleverd, waarbij specifieke risico’s en getroffen maatregelen goed met elkaar in balans zijn. De hiervoor beschreven Kuka demo was één van de veilige vruchten van de gezamenlijke inspanningen.

Conclusie van transparante afdekfolies in een ‘vormvul-seal’ verpakkingsmachine. Gezien de hoge transparantie van de folie ligt hier een technologische uitdaging. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor de controle van de vulgraad van kleurloze en transparante vloeistoffen in heldere kunststof flessen met behulp van de QS30H2O sensor. Daarnaast heeft het bedrijf oplossingen voor de controle van de etikettering met de iVU barcodelezer. Belangrijk voor de reiniging van de sensoren is de IP69K-classificatie die aangeeft dat de sensoren bestand zijn tegen hogedrukreiniging.

Motion control en robotica Tegenwoordig heeft elke zichzelf respecterende besturingsleverancier wel een snelle deltarobot op de stand. Omron toonde de TJ2-MC64 Trajexia motion controller, gebaseerd op een 64 bits 400 MHz MIP-processor. Deze regelt elke mogelijke beweging van 64 assen met een totale cyclustijd van 1 ms en biedt dankzij de 64bits integers een hoge snelheid en nauwkeurigheid, nodig voor bijvoorbeeld verpakking, druk- en textielmachines. Daarnaast is er ondersteuning voor EtherNet/IP-communicatie en regeling van Scara- en Delta-robots. Ook veel grote robotbouwers hadden behoorlijk uitgepakt. In lijn met de strategie van de Technishow schakelde Fanuc de hulp in van partner-integratoren om haar robots in actie te tonen. Of het nu ging om het palletiseren van jerrycans, het wisselen van gereedschappen of het spuiten met een explosieveilige robot; de bezoeker kon rekenen op genoeg geel gedans. Hierbij mocht uiteraard de kleine deltarobot voor pick and place-toepassingen, de M-1iA, niet ontbreken.

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK

een speciale mat te lopen. Tegelijkertijd hield een visionsysteem het balletje in de gaten en zorgde de aansturing van de pols er voor dat het balletje tijdens deze bewegingen van de robot min of meer op zijn plaats bleef.

Veilige vondsten Voor het onder de aandacht brengen van SafeMove koos ABB een opmerkelijke balanceeract met een omhoog geblazen ballon en een frequentieregelaar. Vanuit een democel gooide een IRB 4600 ballen richting een zich in het speelveld bevindende bezoeker. De bezoeker die de ballen moest vangen, kon zich hierbij in verschillende zones van het speelveld begeven. Hoe dichter deze bij de robot lag, des te langzamer deze bewoog. De demo toont aan dat het mogelijk is om veilig met de robot samen te werken. De robot haalde twee

Net als op de meeste Nederlandse beurzen hoefde men op de eerste editie van de Indumation geen echte primeurs te verwachten. Dit voorrecht is voorbehouden aan de grote Duitse beurzen, rondom welke de grote bedrijven hun serieuze campagnes en productlanceringen organiseren. Indumation trakteerde de bezoeker echter op een overzichtelijk geheel van de laatste stand der techniek. Wie op zoek was naar nieuwe automatiseringsoplossingen en deze wilde vergelijken, was in Kortrijk aan het juiste adres. De mening van de standhouders en bezoekers was positief. Vooral op de donderdag werd er redelijk goed zaken gedaan. 96 Procent van de bezoekers vond wat ze zocht en bijna 97 procent van hen geeft aan naar de volgende editie in 2013 te komen. Ook de meeste standhouders overwegen de volgende editie weer mee te doen.

www.AT-aandrijftechniek.nl

Industriële netwerken vanuit de stand van Rockwell Automation

23


24-25_Adv_24-25 06-06-11 08:43 Pagina 24

  

      +$  ,      +$  - +$    

. , &$ / ,   )  ,   *$    ,  *0 0$ &

  #$%& ' $%&   ( ! &  & $)  #$%&  $$ ) $  * !$% 

 1 2)

             !   "

Stroomverdeling van XS tot XXL.

KASTSYSTEMEN

STROOMVERDELING

KLIMATISERING


NG

24-25_Adv_24-25 06-06-11 08:43 Pagina 25

UWKEURIG TECTEREN

TROUWBAAR VERBINDEN

PERFECT VERDRAGEN

EFFICIテ起T AUTOMATISEREN

www.turck.com

Sense it! Connect it!

IT-INFRASTRUCTUUR

Bus it!

Solve it!

Turck B.V. Ruiterlaan 7, NL-8019 BN Zwolle Postbus 297, NL-8000 AG Zwolle Tel. (+31) (38) 4 22 77 50 Fax (+31) (38) 4 22 74 51 Email info@turck.nl internet www.turck.com

SOFTWARE & SERVICE www.rittal.nl


26-27_Modulaire taping_26-27 06-06-11 08:35 Pagina 26

Dynamische lineaire aandrijvingen voor modulaire taping-machine [tekst] Jörg Krause, Omron Electronics GmbH, Langelfeld (D), Dipl.-Ing. Nora Crocoll, Redaktionsbüro Stutensee (D) [foto’s] Omron Electronics

Automatisering neemt niet alleen mensen geestdodend werk uit handen, maar maakt ook vervaardiging van producten mogelijk die anders ondenkbaar of inefficiënt zou zijn. Daarbij moeten test- en verpakkingsprocessen gelijke tred kunnen houden met de productie, zodat ook hier een hoge snelheid vereist is. Bij de productie van SMD-componenten moeten in korte tijd grote hoeveelheden componenten worden getest en verpakt voor verdere verwerking. Voor kleine elektronicacomponenten vormen blister reels de beproefde techniek. Omron hielp een Berlijnse specialist bij de ontwikkeling van een universele taping-machine. Een blik in het inwendige van de taping-machine

I

n opdracht van een klant ontwikkelde Berlin-Oberspree Specialmaschinenbau een universele taping-machine, die nu deel uitmaakt van het standaard assortiment. Behalve een strak tijdschema voor de voltooiing van het project waren de gevraagde korte cyclustijden voor het testen en verpakken van de componenten de belangrijkste uitdaging. Het resultaat is een machine waarmee een breed scala aan onderdelen (2 mm x 2 mm tot 30 mm x 30 mm) kan worden verpakt op tapes van 8 mm tot 52 mm breedte.

kopen zonder dat het hele systeem opnieuw moet worden opgebouwd. Voor het verpakken passeert een component in de machine in wezen vier stations. Het proces begint bij het invoerstation. Van daaruit gaat hij eerst naar een beeldverwerkingstation, waar zijn exacte locatie wordt bepaald en indien nodig op de juiste plaats in de uitsparing in de tape wordt geplaatst. Dit wordt gevolgd door een (elektrische) teststap. Deze module

Opbouw

Berlin Oberspree

De clou zit hem in de modulaire opbouw van de machine. In frames worden afhankelijk van de behoefte passende procesmodules ondergebracht. Zo worden bijvoorbeeld verschillende ingangsmodules, een image processing module, modules voor het elektrisch doormeten van componenten, taping-modules of andere uit-

Berlin Oberspree Sondermaschinenbau ontwikkelt automatiseringsoplossingen en speciale machines voor de automobiel-, elektronica- en halfgeleiderindustrie en medische technologie. Een van de zwaartepunten is de ontwikkeling en productie van geautomatiseerde apparatuur voor de productie en kwaliteitscontrole van elektronische componenten zoals test- en verpakkingsautomaten. Het management en veel van de 35 medewerkers hebben jarenlange ervaring in de ontwikkeling en bouw van speciale machines en automaten. Andere specialiteiten zijn de ontwikkeling en vervaardiging van bioradars en de bouw van speciale reactorsystemen voor de depolymerisatie van organische afvalmaterialen, met name voor de recycling van gebruikte banden.

Juiste combinatie en één aanspreekpunt 26

gangsmodules voor IO- of NIO-componenten aangeboden. Andere modules zijn in voorbereiding of kunnen op specificatie van de klant worden ontwikkeld. In het chassis zijn aansluitingen voor perslucht, vacuüm, voedingsspanning en het communicatienetwerk ondergebracht. Op deze manier kan de gebruiker zijn machine eenvoudig en snel configureren en indien noodzakelijk naar behoefte ombouwen. Ook kan hij nieuwe modules bij-

www.AT-aandrijftechniek.nl

Inl.: Berlin Oberspree Sondermaschinenbau GmbH & Co. Engineering & Service KG, tel.: (+49) 30 538 80 90, www.bos-berlin.de

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK


26-27_Modulaire taping_26-27 06-06-11 08:36 Pagina 27

TECHNIEK Elektrisch

meet het onderdeel langs elektronische weg volgens de individuele specificaties van de klant. Voordat de component in het laatste station in de blistertape wordt verpakt (de dragertape wordt aan een afdichttape gelast), wordt de codering van de component uitgelezen en wordt gecontroleerd of de component bij de betreffende productiebatch hoort. Niet hierbij bijbehorende componenten worden op dit punt uitgesluisd. Bovendien wordt er hier voor gezorgd dat de component vóór het lassen niet uitsteekt. Voor deze complete cyclus heeft het systeem 500 ms per component beschikbaar. Om dit te realiseren, wordt het nodige gevraagd van de toegepaste automatiseringstechniek. Voor de aandrijftechniek werkten de Berlijners samen met automatiseringdeskundigen van Omron Electronics.

Omzetkop 2 X2-as Y2-as Z2.1-as met theta2.1 Z2.2-as met theta2.2

Omzetkop 1 X1-as Y2-as Z1.1-as met theta1.1 - met m theta1.2 Z1.2-as

CANopen en Modbus zijn interfaces beschikbaar.

Camera 1 (OCR, imprint) Camera 2 (OCR, imprint)

Meer dan aandrijftechniek Omzetter

Basisframe

Blindmodule (voorbereiding op verdere uitbouw) NIO-module (uitvoeren van defecte componenten) Blindmodule (voorbereiding op verdere uitbouw) TToevoer oevoer voor onderdelen op de metalen tape (meerkanaals)

Module met camerasysteem voor de positiebepaling van de componenten bij de vacuüm picker

module 2 Taping-module met camerasysteem Tapin a ng-module 1 Taping-module met camerasysteem voor positiecontrole voor positiecontrole Module met elektrische meettechniek voor de eindtest van de componenten voor het verpakken

Dankzij de diverse modules kan de universele taping-machine gemakkelijk worden

Uit één hand

omgebouwd en zo aangepast aan de indivi-

Vier lineaire assen van de serie SGLGW van Omron zorgen in de taping-machine voor de beweging. Het bewegend deel van deze lineaire servomotoren bevat geen ijzer; het bestaat uitsluitend uit ingegoten wikkelingen. Het vaste deel (de stator) is opgebouwd uit twee vernikkelde stalen platen waar aan beide zijden nauwkeurig magneten uit zeldzame aarde zijn geplaatst. Door de symmetrische opstel-

duele productie-eisen

ling worden dwarskrachten opgeheven, wat leidt tot een langere levensduur van de lineaire aandrijving, een rustige loop en de toepassing van kleinere lineaire geleidingen. Dankzij lineaire aandrijftechnologie konden de korte acceleratietijden en de hoge dynamiek worden gerealiseerd die voor de toepassing nodig waren. De geavanceerde servocontroller van de Sigma-5 familie herkent automatisch de aangesloten lineaire motoren. Het hart van de machine drive is echter de Trajexia motion controller, waarbij is gekozen voor de nieuwe TJ2MC64. Dankzij een nieuwe processorarchitectuur kon Omron de uitvoeringstijd voor de commando’s duidelijk verkorten. De mo-

De hoge dynamiek van de toegepaste aandrijvingen en de snelle communicatie van de motion controller met de bovenliggende besturing waren voor Berlin-Oberspree Sondermaschinenbau belangrijke argumenten voor het gebruik van de geselecteerde componenten. Het bedrijf gebruikt al jaren Omron-componenten en heeft goede ervaringen met de ondersteuning. Ook bij dit project hebben technici van het Japanse bedrijf ondersteuning geboden, onder meer bij de oplossing van nog openstaande kwesties en problemen en bij de inbedrijfstelling. Bovendien was het voor de machinefabriek een voordeel dat hij behalve aandrijvingen en de besturing ook andere automatiseringscomponenten van dezelfde fabrikant kon toepassen. Aldus was niet alleen de juiste combinatie gegarandeerd, maar in geval van problemen is er ook maar één aanspreekpunt. In de machine zijn onder meer digitale glasvezelsensoren type E3X DA toegepast voor het detecteren van SMD-componenten. Verder telt de machine halfgeleiderrelais type G3PA en beveiligingen en motorbeveiligingsrelais uit de serie J7KN. Ook de veiligheidsmodules G9SB die fungeren als controllers voor de veiligheidslichtschermen zijn afkomstig uit het programma van Omron. Tijdens het lassen van de beschermende film op de dragertape zorgen E5GN temperatuurregelaars ervoor dat de temperatuur nauwkeurig wordt gehandhaafd. Omdat lineaire motoren een directe translerende beweging opwekken (in plaats van via een roterende beweging en een mechanische overbrenging), bieden ze uitste-

Korte cyclustijden de belangrijkste uitdaging

Vier lineaire assen van de serie SGLGW zorgen voor de beweging

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK

tion controller kan de baanbesturing voor maximaal 64 assen gelijktijdig uitvoeren bij een cyclustijd van minder dan 2 ms. Daarbij maakt het niet uit of de gebruiker op zijn machine nu stappenmotoren, frequentieomvormers, roterende servo drives of (zoals in het geval van de tapingmachine) lineaire actuatoren toepast. Ook een combinatie van deze aandrijvingen is mogelijk. De integratie van de motion controller in een bovenliggende besturing is mogelijk via de standaard ingebouwde Ethernet-interface. Voor andere op de markt gangbare communicatiesystemen zoals EtherCAT, Ethernet/IP, Profibus DP, DeviceNet,

kende dynamische eigenschappen. Maar er zijn meer eigenschappen waardoor lineaire motoren de voorkeur verdienen in de moderne machine- en apparatenbouw. Door ontbreken van een reductor, riemoverbrenging of spindel neemt het aantal aan slijtage onderhevige onderdelen af en neemt de levensduur toe. Verder kunnen lineaire actuatoren tegenwoordige hoge mechanische krachten uitoefenen en dat met hoge nauwkeurigheid (afhankelijk van de gebruikte sensorsystemen). Inl.: Omron Electronics BV, tel.: (023) 568 11 00, www.industrial.omron.nl

www.AT-aandrijftechniek.nl

27


28-29-31_Denken in componenten_28-29-31 06-06-11 08:37 Pagina 28

Denken in componenten [tekst] Bernhard Gangl, Sigmatek GmbH & Co KG, Lamprechtshausen [foto’s] Sigmatek

De laatste jaren heeft in de industrie object georiënteerd programmeren terrein gewonnen. Deze aanpak streeft het procedurele programmeren, dat in veel situaties zijn grenzen heeft bereikt, voorbij. Wat op het eerste gezicht complex lijkt, is met moderne engineering tools zoals Lasal van Sigmatek eenvoudig, transparant en efficiënt te realiseren. De engineer ervaart een hoge mate van flexibiliteit bij het ontwerp van de software met daarbij een belangrijk pluspunt. Bij objectgeoriënteerde concepten wordt namelijk net zo geprogrammeerd als er wordt gedacht in de machinebouw: in componenten.

De engineering tool Lasal ondersteunt een modulaire kijk op de machine. De verschillende machineonderdelen en hun communicatie over en weer worden in de software zichtbaar

F

lexibele machine- en fabrieksconcepten verbeteren het concurrentievermogen. Voorwaarde daarvoor is dat de noodzakelijke productiestappen in modules worden verdeeld, bijvoorbeeld in mechanische en elektrische componenten. Deze modules, kunnen vervolgens naar specifieke klantenvereisten individueel worden samengesteld. Dezelfde aanpak wordt gevolgd bij object georiënteerd programmeren (OOP). Hier worden machineonderdelen gesimuleerd door softwarecomponenten (objecten). Sigmatek is al sinds 2000 bezig met objectoriëntatie, ook bij de visualisering. Met de Lasal engineeringomgeving heeft de ma-

Softwaremodules eenvoudig hergebruiken 28

www.AT-aandrijftechniek.nl

chinebouwer een ontwikkelde software in handen waarmee behalve de reguliere besturingsprogrammering ook visualisering, motion control, veiligheid, service en onderhoudstaken op afstand kunnen worden gerealiseerd. Deze methodologische samenhang in alle fasen van de softwareontwikkeling bespaart de machinebouwer tijd, kosten en onnodige ergernis.

Eenvoudig hergebruik Het idee achter OOP en Lasal is om code en data te verzamelen in logische eenheden, ‘objecten’. Achter elk object bevindt zich een zogenaamde ‘class’, die als ‘blauwdruk’ fungeert voor het object, programmadefinitie en code. Elke class kan een specifieke taak veronderstellen, zoals het meten van temperatuur, filterfuncties, motorcontrole, enzovoorts. De werkelijke programmacode van een object wordt gerealiseerd in de gemeenschappelijke talen volgens IEC 61131-3, zoals gestructureerde tekst (ST), instructiecode (IC) of contactplan (CP). Zo blijven de methoden van het objectgeoriënteerde programma als geïntegreerde uitbreiding van deze programmeertalen beschikbaar. De individuele softwaremodules (objecten) kunnen

als flexibel bouwpakket worden samengesteld. Hierdoor zijn in OOP gemaakte applicatiecomponenten opnieuw te gebruiken zonder deze opnieuw te controleren. Ook dit gebeurt in de mechanica waar men zich steeds beroept op beproefde constructies. Bij veel projecten bestaan functionaliteiten in verschillende vormen zoals bij de aansturing van diverse soorten aandrijfarmen. Door overerving ontstaat een nieuwe class die een toegewezen basis class verfijnt (zich specialiseert) door deze uit te breiden met extra informatie en programmacode – om bij ons voorbeeld te blijven ‘servo drive’ of ‘stappenmotor’. Afzonderlijke classes kunnen worden samengevoegd tot een enkele complexe class – de technische term hiervoor is ‘aggregeren’. Met object georiënteerd programmeren is het mogelijk om nieuwe vormen van machineonderdelen met minimaal programmeerwerk te realiseren. Wordt een objectgeoriënteerde code veranderd, dan is het vaak voldoende om alleen de gewijzigde classes te testen in plaats van grote delen van het project. Dit reduceert engineeringtijd en het risico op het maken van fouten.

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK


28-29-31_Denken in componenten_28-29-31 06-06-11 08:37 Pagina 29

TECHNIEK Besturingen

Hogere productiesnelheid en productkwaliteit Gestructureerd machineontwerp Een pluspunt van het object georiënteerd programmeren is, dat (net als in de machinebouw) wordt gedacht in componenten. Iedere applicatieontwikkelaar die machinesoftware ontwikkelt moet zich van tevoren gedetailleerd in de machine verdiepen. Welke onderdelen zijn er op de machine? Hoe verhouden de verschillende onderdelen zich ten opzichte van elkaar? Hoe beïnvloeden ze elkaar en hoe zijn ze geïntegreerd? Door deze analyse van de machine en het definiëren van de afzonderlijke delen ontstaan de classes, samen met hun eigenschappen en koppelingen naar andere machineonderdelen. Zo worden ook machineonderdelen die zich hetzelfde of vergelijkbaar gedragen geanalyseerd en kunnen worden beschreven in algemene classes. Op deze manier wordt het softwareontwerp gestructureerd en is tegelijkertijd eenvoudiger, omdat niet in complexe codes maar in objecten wordt gedacht. Een belangrijk kenmerk van OOP is overerving. Blijven we even bij de besturing van aandrijvingen. De ontwikkelaar moet bepalen of hij heeft te maken met een servomotor, een stappenmotor of een simulatie van een kruisbeweging. De class ‘As Interface’ implementeert de beweging, het proces van de aandrijving afhankelijk van de machinetoestand. Deze class koppelt commando’s aan de drive zoals ‘Enable()’, ‘drive referentie()’ of ‘moveTo-position()’. Softwaretechnisch zou het een behoorlijke opgave zijn om bij de verschillende soorten aandrijvingen in de class al rekening te houden met de beweging, zodat de software onnodig complex zou worden. Objectoriëntatie maakt door middel van overerving gebruik van een simpele remedie: het definieert een interface class waarin alle commando’s worden ingevoegd, die de class ‘As Handling’ gebruikt. De class ‘As Interface’ kan dienen als basis class voor verschillende aandrijfvarianten. De implementatie van elke methode wordt vervolgens geprogrammeerd in de afgeleide (overerving class), zoals de Enable()-functie voor een servo drive die er natuurlijk anders uitziet dan bij de simulatie. De essentie van dit voorbeeld is echter, dat de class ‘As Handling’ slechts enkel naar de basis class verwijst.

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK

Zo wordt de daadwerkelijk aangesloten aandrijving softwaretechnisch eenvoudig uitwisselbaar. Dit is een eenvoudig voorbeeld, maar het heeft betrekking op elke machinefunctie. De objectoriëntatie helpt in het structure-

ren en het ontwerp van de machinesoftware, aangezien echte onderdelen in classes in kaart zijn gebracht. Hiermee wordt de engineering versneld en vereenvoudigd. De door de programmeur gedefinieerde blokken worden in zogenaamde class libraries (bibliotheken) opgeslagen en kunnen worden hergebruikt in verschillende onderdelen van het systeem of bij andere projecten. In de standaardbiblio-

4

Lasal reduceert engineeringtijden: door overerving zijn softwaremodules opnieuw te gebruiken en uit te wisselen

Een rechthoek op dit netwerk vertegenwoordigt een object (boven de naam van de class en daaronder de naam van het daaruit gegenereerde object). De objecten hebben interfaces naar buiten om met andere objecten te communiceren. De interfaces zijn tegelijkertijd data-elementen, die voor elk object anders kunnen worden geïnitialiseerd

www.AT-aandrijftechniek.nl

29


HYDRAULISCHE H YDRAULISCHE SYSTEMEN SYSTEMEN

AGGREGATENBOUW AGG REGATENBOUW

ACTUATORS

TURNKEY PROJECTEN

SERVICE EN ONDERHOUD

IMP IMPORTEURSCHAPPEN PORTEURSCHAPPEN EN E COMPONENTEN

Holland Hy Hydraulics: ydraulics: prof professionals fessionals in hydraulic h actu actuators ators

Dag en nacht Dag n hydrauli ische kracht! hydraulische Holland Hydraulics Holland Hydraulics heeft in de d wereld van hydrauliek v an de h ydrauliek een goede reputatie rep putatie en kan door een jarenlange jarenlange k ennis en n erv aring kennis ervaring e opdracht opdrracht tot in de élke élk perfectie uitv oeren. uitvoeren.

Zwenkaandrijving Zwenkaandri jving

RVS-cili RVS-cilinders nders

Industrië Industriële ële cilinders

WWW.HOLLAND-HYDRAULICS.NL WWW.HOLLAN D-HYDRAULICS.NL

HPS Adv LEC-2010_7900_HPS Adv-1.def.5.0 19-5-2011 13:38 Page 1 BINNENHAVENSTRAAT B INNENHAVENSTRAA AT 14 14 7553 7553 3 GJ HENGELO HENGELO

F +31 (0)74 (0)7 74 - 250 250 64 64 13 13

T +31 (0)74 (0)74 - 291 291 78 78 48 48

IINFO@HOLLAND-HYDRAULICS.NL NFO@HOLLAND-HYDRAULICS.NL

w w w . h p s i n d u s t r i a l . n l

Multimedia box PC De ‘LEC-7900’ is gemaakt voor high-definition video playback, mogelijk dankzij de Nvidia MCP79 chipset. Als basis dient het Intel® Core 2 Duo embedded platform.  Dual VGA output plus 1x HDMI poort  2x gigabit LAN, CF / SATA, USB, audio, RS232  Kan zonder bewegende delen werken

Box PC met PCIe slot ‘LEC-2010’: Fanless PC met Intel® Atom 1.6GHz CPU en 1GB memory, 1x PCIe-x1 slot voor uitbreiding    

Zowel VGA als DVI-D video uitgang 6x RS232, audio, SATA en CF interface 2x gigabit LAN en 6x USB 2.0 aansluiting Kan zonder bewegende delen werken

HPS Industrial bv / Computer Solutions Stationsweg 416 3925 CG Scherpenzeel (NL) T: 033-2774905 I: www.hpsindustrial.nl


28-29-31_Denken in componenten_28-29-31 06-06-11 08:38 Pagina 31

TECHNIEK Besturingen

theken van Lasal is al een verscheidenheid aan functionele classes voor verschillende categorieën opgenomen.

Overzichtelijke machinesoftware Bij object georiënteerd programmeren is het softwareontwerp van groot belang, dat wil zeggen dat het minstens zo belangrijk is als de implementatie ervan. De focus ligt op afgeschermde objecten die via interfaces met de buitenwereld communiceren. Wanneer de gebruiker deze interfaces vooraf zorgvuldig construeert, kan later gemakkelijk uitwisseling plaatsvinden met andere objecten. De machinesoftware wordt flexibel, gemakkelijk te onderhouden en eenvoudig te testen, en dat voor meerdere jaren.

Besparing op tijd, kosten en ergernis Vooral bij complexe projecten komt deze gestructureerde aanpak van object georiënteerd programmeren een machinefabrikant ten goede. Hoe uitgebreider het project is en hoe meer mensen betrokken zijn bij de hele levenscyclus van het product, des te groter is het voordeel dat voortvloeit uit de overzichtelijkheid van de software. Deze overzichtelijkheid wordt nog meer versterkt door de grafische weergave. In Lasal Class, wordt de ontwikkelomgeving van Sigmatek in grafische benadering verder uitgewerkt. Daarbij worden de in classes gegenereerde objecten in zogenaamde netwerken vertegenwoordigd. Het voordeel van grafische voorstelling is, dat de machine in de software wordt nagemodelleerd. De programmeur ziet in een oogopslag de eigenschappen van een machineonderdeel naast de communicatie met andere objecten, ofwel machineonderdelen. De kracht van een dergelijke interface komt ook goed tot uiting bij de online diagnose. Zodra een online verbinding met de PLC wordt gemaakt, worden in het netwerk de real-time waarden van de variabelen van de interface ingelezen.

Screen kunnen grafische objecten worden gedefinieerd. Daarbij gebruikt men gegevenspunten van een class uit Lasal Class om een visueel verschijningsbeeld te definiëren. De all-in one engineering tool biedt met de volledig geïntegreerde tool ‘Lasal Motion’ ook een volwaardige modulair systeem voor de besturing van aandrijvingen. In deze tool zijn diverse positioneermogelijkheden, CNC-functies, gecoördineerde bewegingen en technologische functies opgenomen. Deze variëren van curvenschijven tot aan baansturingen met transformaties voor verschillende robotkinematica van PLC, motion control en visualisering. Dit leidt tot een verbeterde synchronisatie van proces- en bewegingssequenties in de machine. Dit leidt weer tot een hogere productiesnelheid, nauwkeurigheid en productkwaliteit. Voor programmering en configuratie van de veiligheidscomponenten is ook een passend hulpprogramma beschikbaar: Lasal Safety Designer. Deze is gebaseerd op een functiebibliotheek die behalve standaard functieblokken ook veiligheidsfunctieblokken op basis van de PLCopenstandaard bevat. Met deze tool kunnen I/O-configuraties en de logische verbindingen van veiligheidsgerelateerde processen worden gerealiseerd. Het pakket Lasal Service rondt het softwarepakket af. Deze bevat met de Lasal Remote Manager hulpmiddelen voor onderhoud en diagnose op afstand. Met behulp van servertechnologie kan deze worden geopend vanuit elk geografisch externe host op de aangesloten besturing.

Door uitbreiding van een basis class met extra informatie en programmacode (bijvoorbeeld voor een stappenmotor) kunnen nieuwe classes ontstaan

Object georiënteerd programmeren geeft ook nieuwe mogelijkheden op het gebied van visualisering

Een OPC-server is als open data-interface beschikbaar. Zo wordt uitwisseling van individuele data met externe programma’s via gestandaardiseerde interfaces mogelijk gemaakt. Inl.: SigmaControl BV, tel.: (0180) 69 57 77, www.sigmacontrol.eu

Niet alleen programma De objectgeoriënteerde benadering geeft niet alleen nieuwe mogelijkheden op het gebied van het programmeren van machines, maar ook in termen van visualisering. Met de visualiseringomgeving Lasal

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK

Eerst wordt een class gedefinieerd, daarna het daarbij horende grafische object. Op een eenvoudige manier worden diverse gevallen (exemplaren) gecreëerd

www.AT-aandrijftechniek.nl

31


32-33-34-35_Ronde tafel_32-33-34-35 06-06-11 08:38 Pagina 32

Conditiebewaking: hype of noodzaak? [tekst] Ad Spijkers [foto’s] Festo

Op componentenniveau is in de aandrijf- en besturingstechniek al jaren sprake van een evolutie met kleine stapjes. De grote ontwikkelingen liggen op systeemniveau, waarbij thema’s als duurzaamheid, energieverbruik, Machinerichtlijn en conditiebewaking de nodige aandacht voor zich opeisen. Festo organiseerde over dit laatste onderwerp een rondetafelconferentie waarbij leveranciers, machinefabrieken, productiebedrijven en de vakpers aanschoven.

C

ondition monitoring, beter gezegd condition based monitoring, is het bewaken van installaties met behulp van geavanceerde technologieën en het voorspellen van potentieel falen. Het doel is het vroegtijdig onderkennen of er een wijziging in het productieproces optreedt die aanleiding kan geven tot ingrijpen. Door moderne technologie kunnen bedrijven steeds meer meten, maar zowel machinefabrikant als eindgebruiker moet zich steeds de vraag stellen waar informatie zinvol is.

Waarom? Van sommige thema’s vraagt de vakpers zich af of de markt er nu om vraagt of

omdat bepaalde marktpartijen hun omzetten willen stimuleren. Vraagt de markt zelf om conditiebewaking of wil de toeleverindustrie meer verkopen? Zoals te verwachten valt, reageren de aanbieders het

beteren. De concurrentie is hard en mondiaal, bedrijven moeten het maximale uit hun productie halen. We zien steeds meer vraag naar remote monitoring en diagnose, liefst on-line. Er komen wel degelijk vragen uit de markt om processen te verbeteren.” Wil Riedijk formuleert het wat voorzichtiger. “Ik vraag me soms wel eens af: waaróm komt die klant naar mij? Hij kent zijn proces toch, en meestal ook erg goed. Maar hij komt er niet altijd achter waarom hij afwijkingen in zijn processen en daarmee in zijn producten heeft. Hij wil vooral zekerheid dat zijn processen goed lopen, en daar kunnen partijen als SKF, Festo en Balluff bij helpen.” Folkert Hettinga snijdt een ander belangrijk punt aan. “Door de vergrijzing verdwijnt de komende jaren veel kennis van

CM legt kennis over processen vast eerst. Maar hun argumenten snijden hout. Huub Vaessen trapt af. “Het gaat veel verder dan alleen vraag en aanbod. Condition monitoring is noodzakelijk om de concurrentiepositie van Europa ten opzichte van Azië vast te houden c.q. te ver-

processen, producten en verbetering van kwaliteit. Via condition monitoring leg je kennis over processen vast. Je moet conditiebewaking ook niet zien als kortetermijnoplossing, het bewijst zijn waarde juist als je het continu doet.” Ook Riedijk stelt dat condition monitoring niet een kreet van een paar leveranciers is. “We kunnen nu veel meer data verzamelen, gegevens vergelijken en combineren, verbanden leggen, bijvoorbeeld tussen temperaturen en trillingsniveaus. Managers zijn dol op dashboards, maar als de onderliggende informatie niet goed is gelinkt, heb je er niks aan. We krijgen steeds meer modellen die bedrijven helpen bij de bedrijfsvoering; condition monitoring is daar een onderdeel van. Je kunt conditiebewaking nu al niet los maken van onderhoudsstrategieën. Steeds meer bedrijven gaan conditiebewaking toepassen om de eenvoudige reden dat het geld oplevert.”

Beter onderhoud

Festo organiseerde een rondetafelconferentie over conditiebewaking waarbij leveranciers, machinefabrieken, productiebedrijven en de vakpers aanschoven

32

www.AT-aandrijftechniek.nl

Niet alleen machines, ook producten kunnen van gedrag veranderen onder invloed van processen, aldus Gerrit Joossink. “Je moet niet alleen naar assets maar ook

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK


32-33-34-35_Ronde tafel_32-33-34-35 06-06-11 08:39 Pagina 33

TECHNIEK Onderhoud

naar producten kijken. Afwijkingen daarin kunnen leiden tot hogere montagekrachten, grotere toleranties, afwijkingen in materiaalsamenstelling, et cetera. Veranderingen in producten hebben oorzaken; waarom zijn er veranderingen. Ligt dat aan het materiaal, het proces, de mensen? Je moet zorgen dat je de producten en processen en ook de eisen van de klant kent. Dat betekent ook dat je toeleveranciers goed moet selecteren en instrueren en eisen moet stellen. Als je iets in het ontwerp kunt oplossen, kun je het later gemakkelijker bewaken.” Peter van de Wiel knikt. “Je moet proberen potentieel faalgedrag te voorspellen. Daar zijn diverse technieken voor, zoals trillingsanalyse, thermogedrag, olieanalyse en ultrasone metingen. Heel belangrijk is de juiste methodiek te kiezen en de technieken te gebruiken die daar bij passen. Je moet er ook rekening mee houden dat faalgedrag niet lineair, niet te voorspellen en dus eigenlijk niet te bewaken is. Je moet het moment van falen goed kunnen inschatten. Dat is van veel factoren afhankelijk.” Riedijk onderkent ook de economische kant van de zaak. “Je moet bepalen wanneer machines nog kunnen doordraaien en wanneer je ze moet uitschakelen. Je moet voor elk onderdeeltje analyseren: wat kan er mis gaan, wat is het gevolg, hoe groot is de faalkans, hoe groot is de schade. Je ziet bij veel machines en apparaten het badkuipmodel: ze falen snel (door fouten in de machine) of ze draaien lang goed en gaan dan ineens heel frequent falen. Bij dat laatste wil je goed bij zijn, want daar ontstaat de productiestilstand. Het is niet alleen techniek, maar ook menselijk gedrag. Je moet het onderhoud ook aanpassen aan de omgeving. Een machine in Siberië, de Sahara of de Botlek gedraagt zich heel anders!”

Kosten en baten Power-Packer heeft als toeleverancier aan de automobielindustrie niet zulke kritische processen als bijvoorbeeld de procesindustrie. Joossink: “Er zijn verschillende veiligheidsbuffers om stilstand op te vangen bij ons, de tier 1 en OEM, om toch

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK

De linkerzijde van de tafel, met van links naar rechts Ad Spijkers, Gerrit Joossink, Huub Vaessen, Lonneke van Asperdt en Gerdo Jong

just-in-time te kunnen leveren aan onze klanten. Dat is een kosten/batenverhaal: wat kost stilstand, wat kost condition monitoring. Mag een lijn een dag stilstaan, dan hoef je geen gekke dingen te doen of dag en nacht een monteur klaar te hebben staan. Kijk ook goed hoe de markt zich ontwikkelt. Steeds meer autofabrikanten praten met elkaar om tot een soort standaardisatie van onderdelen als die van Power-Packer te ontwikkelen. Als ze daar in slagen, gaan bij ons de aantallen fors omhoog en moeten wij mogelijk naar

omdat we slechtere spindels op tijd uit bedrijf konden halen. Bij SKF zelf konden we door condition monitoring de toleranties van onze lagers verminderen.” LCSi, voortgekomen uit de vroegere serviceafdelingen van CSi en Ivanhoe, is gespecialiseerd in onderhoud en prestatieverbetering van interne logistieke systemen en handling equipment. Van de Wiel: “Je kunt met condition monitoring optimaal gebruikmaken van de levensduur van bepaalde apparatuur. CSi en Ivanhoe maken ‘end of line’ machines; als die stil-

Noodzakelijk voor concurrentiepositie meer continu bezette productielijnen. Dan moet je anders omgaan met onderhoud en condition monitoring.” Riedijk noemt een ander praktijkgeval uit de auto-industrie. “Wij hadden een project waarin vijftienhonderd spindels draaiden. Door een groot aantal spindels in de productie te volgen, haalden we er een paar zwakke broeders uit, maar konden andere veel langer doordraaien dan oorspronkelijk gepland. Per saldo had die klant minder onderhoudskosten, maar ook minder verschillen in productkwaliteit

staan, staat een hele fabriek stil. Met condition monitoring kunnen wij ongepland onderhoud voorkomen en effectiever gepland onderhoud plegen. Het management van afnemers is daar echter moeilijk van te overtuigen; het is ook moeilijk te bewijzen. Hoe verkoop je het?” Joossink herkent zijn probleem. “Je moet de terugverdientijd kunnen berekenen. Wat moet je investeren, wat kost het en wat wil het management/investeerders? De terugverdientijd van condition monitoring is vaak langer dan de 1 tot 2 jaar die

Deelnemers Gerrit Joossink, teamleider engineering, Power-Packer Europa BV, Oldenzaal Wil Riedijk, channel management director EMEA, SKF Reliability Systems, Nieuwegein Huub Vaessen, directeur, Balluff Nederland BV, Vught Peter van de Wiel, maintenance contract manager, LCSi, Raamsdonksveer Leo de Ridder, hoofdredacteur De Constructeur Ad Spijkers, hoofdredacteur Aandrijftechniek Lonneke van Asperdt, marketing employee, Festo BV, Delft Gerdo Jong, industry sales manager food, beverage & agriculture, Festo BV, Delft Folkert Hettinga, product marketing manager valves, Festo BV, Delft

www.AT-aandrijftechniek.nl

33

4


32-33-34-35_Ronde tafel_32-33-34-35 06-06-11 08:39 Pagina 34

de specialist. Nu zie je dat steeds meer objectief in software kan worden vastgelegd, gevisualiseerd en geanalyseerd.” Vanuit zijn achtergrond ziet Vaessen die interesse ook bij drukmachines, en hij kent meer markten waar men sneller de status wil weten en ingrijpen wanneer het mis gaat. Maar Riedijk weet dat het niet altijd lukt. “Belangrijk is je nulpuntsmeting, je uitgangsstatus. De klant is het best bekend met zijn installatie, op detailpunten zijn wij weer beter. Als wij beschikbaarheid of productiviteit kunnen opvoeren, willen wij zo’n contract wel aanbieden. Maar probeer maar eens klanten zover te krijgen dat ze de winst uit up-time en beschikbaarheid (en minder afval) herinvesteren in kennis, betere lagers, redesign, opleiding, duurzame productie. In de procesindustrie (staal, papier, cement, olie) is het moeilijk om ‘contract based’ onderhoud voor elkaar te krijgen.”

Strategieën Gerrit Joossink (links) en Huub Vaessen luisteren aandachtig naar een betoog afkomstig van de andere kant van de tafel

managers/investeerders willen hebben.” Er zijn nog meer hobbels die een grootschalige introductie van conditiebewaking in de weg staan. In de maakindustrie wordt steeds meer geïnformatiseerd. Bedrijven staan conditiebewaking intern wel toe, maar zijn bang dat informatie naar buiten gaat. Riedijk: “De technologie is beschikbaar. Ik kan op mijn mobieltje de status van een windmolen in Denemarken bekijken. Maar staat een productiebedrijf wel toe dat zijn informatie beschikbaar komt voor de toeleverancier? Bedrijven willen vooral zelf ervaring opbouwen met conditiebewaking, dan hoeven ze hun bedrijfsgeheimen niet prijs te geven. Met zo’n attitude wordt het voor aanbieders lastig om ‘performance based maintenance’ aan te bieden. Wij kunnen geen beschikbaarheid van 99 procent garanderen als wij geen toegang krijgen tot relevante informatie.” “Verder denken bedrijven te veel in ‘copy paste’. Grote ondernemingen willen oplossingen een op een vertalen naar andere plants en locaties. Maar wat in Pernis werkt, werkt nog niet in Abu Dhabi, zeker niet als je ook nog nieuwe technieken wilt invoegen. Vooral bij nieuwe processen moet je ontzettend oppassen.”

van geproduceerde producten of machinebeschikbaarheid. Dan krijg je ze wel zover om bepaalde processen te gaan bewaken en dan willen ze ook wel investeren. Klan-

Waaróm afwijkingen in processen en producten? ten die ervaring met condition monitoring hebben opgedaan, willen dat steeds verder uitbouwen. Vroeger waren resultaten sterk afhankelijk van de interpretatie van

De onderhoudsstrategie is voor veel bedrijven het uitgangspunt voor dit soort technologieën. Hoe kijkt bijvoorbeeld Power-Packer tegen filosofieën als Total Productive Maintenance aan? Joossink kijkt even moeilijk. “Wij willen eigenlijk geen koplopers zijn bij de invoering van geavanceerde strategieën bij procesbewaking. Maar we moeten wel, willen we mee kunnen gaan met de technologie, de prijzen en de markt. Met onze huidige lijnen kunnen we veel stappen en processen bewaken, al halen we er nog niet echt alles uit. Dat wordt de volgende stap. We kijken wat we met onze productiedata kunnen doen en hoe we daarmee onze processen en daarmee onze producten en winstgevendheid te verbeteren. We kijken ook

Fixed price Van de Wiel ziet een ontwikkeling naar ‘performance based contracting’. “Bepaalde klanten willen ontzorgd worden; ze besteden onderhoud uit, ze willen ‘fixed price’ onderhoud of afrekenen op basis

34

De rechterzijde van de tafel, met van links naar rechts Folkert Hettinga, Leo de Ridder, Peter van de Wiel en Wil Riedijk

www.AT-aandrijftechniek.nl

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK


32-33-34-35_Ronde tafel_32-33-34-35 06-06-11 08:39 Pagina 35

TECHNIEK Onderhoud

hoe onze machineleveranciers hun machines berekenen, engineeren en toeleveren.” Riedijk knikt. “Als je dat kunt, kun je je machineleverancier vertellen waarom je waar welke sensor wilt hebben.” Joossink: “Dat is precies onze insteek. We hebben ook afscheid genomen van bepaalde toeleveranciers die niet mee wilden, dit om de hoeveelheid verschillende componenten en daardoor het prefentief onderdelenmagazijn te verminderen. Je kunt met moderne sensoren en proportionele ventielen je proces beter bewaken. Je wordt minder mensafhankelijk, je krijgt een veel constanter proces. Maar niet alleen de sensoren, ook de software moet evolueren. Daar zit momenteel het probleem: elke leverancier heeft zijn eigen software en die pakketten praten niet met elkaar.” Volgens Riedijk is de software niet het probleem, maar het kostenplaatje dat daar aan hangt. Vaessen is dat volledig met hem eens. “Wij willen echt wel, maar je hebt met te veel talen, protocollen en marktsegmenten te maken om met álles te kunnen communiceren. Ook Balluff ziet niets liever dan dat er één universele taal of protocol komt. Dat is voor ons en onze klanten het goedkoopst. Maar commerciële belangen spelen hier een rol.” Namens de gastheer stelt Gerdo Jong dat

ons om informatie te verkrijgen, te verzamelen, te analyseren en te interpreteren.” Van de Wiel: “Wij onderscheiden ons van onze concurrentie vooral door een grote serviceorganisatie. Met service bedoelen we niet alleen het technische deel. Wil je groeien in service, dan moet je globaal denken en moet je condition monitoring

Van links naar rechts Leo de Ridder, Peter van de Wiel en Wil Riedijk leggen het oor te luister als de hoofdredacteur van Aandrijftechniek de tafel een vraag

Vooral gebruikers worden er beter van klanten en toeleverende partijen ieder hun specifieke expertise hebben: over processen, motion, besturing, sensoren. Bij elkaar gevoegd kunnen ze misschien de ideale oplossing bieden. “De vraag is hoe je die kennis universeel en transparant naar buiten krijgt, naar diegene die er wat mee kan doen. Ik denk dat internet, OPC en dergelijke technieken daar een rol kunnen spelen.”

Naar de tekentafel De invloed van condition monitoring op het ontwerp van machines en installaties mag niet worden onderschat. Riedijk: “De huidige windmolen wordt totaal anders gebouwd dan twintig jaar geleden. Nu hebben we direct drive, bladen die draaien als ze de toren passeren, etc. Je kunt nu veel meer applicatiespecifieke modellen, aandrijvingen en constructies maken. Wij verzamelen veel data en kijken voor applicatie als bijvoorbeeld windmolens centraal wat we kunnen verbeteren en hoe we processen veiliger en rendabeler kunnen maken. De techniek helpt

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK

hebben. Onze onderhoudscontracten gaan over complete handling lijnen. De oplossingen van de toekomst kun je alleen aanbieden door met partners in de totale keten samen te werken. Wij zoeken daarom toenadering tot A-merken zoals Festo en ABB om onze gezamenlijke kennis gezamenlijk toe te passen.” Het verdienmodel van SKF Reliability Systems is gebaseerd op het verbeteren van processen bij klanten. Riedijk: “Wij kunnen klanten helpen hun machines en processen te verbeteren. SKF heeft een paar keer diverse partijen bij elkaar gebracht om complete aandrijflijnen inclusief motoren, tandwielkasten en lagers opnieuw te engineeren en op te bouwen. Terwijl dat niet onze eerste insteek was, hebben we op deze manier mooie projecten binnengehaald, met name op een moeilijke markt als Italië.” Joossink: “Wij hebben een slag gemaakt door niet alleen de machinebouwer, maar ook de operator en monteur in te schakelen bij verbetering en herontwerp van machines. Je krijgt een onderhoudsman niet

voorlegt

zo gek dat hij vier uur aan een machine sleutelt om een minder belangrijke sensor te vervangen. Je moet machines hebben die gemakkelijk te onderhouden zijn. Al is hier nog veel werk te verrichten zijn we op de goede weg.” Van de Wiel voelt zich aangesproken. “Die terugkoppeling zie je bij ons wel degelijk. Als monteurs verbeterpunten zien in machines en lijnen, zullen ze dat doorgeven aan de man die ze ontwerpt. Een professionele serviceorganisatie helpt daarbij. Wij passen analyses toe op onze bevindingen en dat wordt gegarandeerd naar onze ontwerpers.” Riedijk gaat nog een stapje verder. “Je moet niet alleen de bevindingen terugkoppelen, maar ook het bewijsmateriaal. Laat monteurs foto’s maken, vraag rapporten op. Met smart phones kun je checklists naar monteurs sturen en zij kunnen foto’s terugsturen. Door technologie gedreven landen als Duitsland en Brazilië pakken dat snel op, maar landen als Spanje en Portugal en helaas ook Nederland doen dat niet. De technologie voor de terugkoppeling is er, je moet alleen procedures ontwikkelen om die ook te gebruiken.”

Slotakkoord Vaessen heeft deze middag het laatste woord. “Als toeleveranciers hier aan tafel kunnen wij onze klanten goed helpen om dat soort procedures in te richten. Wij willen best ‘business cases’ hebben, maar wij willen vooral aan de behoeften van onze klanten voldoen. Van alle aspecten die hier zijn genoemd, worden wij als leveranciers maar vooral onze klanten beter.”

www.AT-aandrijftechniek.nl

35


36-37-39_Onderwijs_36-37-39 06-06-11 08:40 Pagina 36

Een volledig draadloos platform voor het plaatsen van elektronicaonderdelen. Het op magnetische besturingen gerealiseerd platform werkt snel en nauwkeurig: in het nm-bereik. Een indrukwekkende prestatie, als je dit project van dichtbij in werking ziet

TU/e: fundamentele elektromechanica en vermogenselektronica [tekst en foto’s] Dirk Scheper

De faculteit Electrical Engineering aan de TU/e speelt een belangrijke rol als het gaat om het afleveren van hoog gekwalificeerde ingenieurs. Het is ook een faculteit die zich van die aan de TU Delft en de Universiteit Twente onderscheidt. Al decennia lang zijn elektrische aandrijvingen en vermogenselektronica belangrijke thema’s aan deze faculteit. Aandrijf-

E

lena Lomonova leidt sinds 1 maart 2009 deze groep als hoogleraar, nadat zij in 2008 tot universitair hoofddocent was benoemd. De capaciteitsgroep bestaat nu uit 37 relatief jonge en ambitieuze medewerkers en staat bekend onder de aanduiding ‘Electromechanics and Power Electronics’ oftewel EPE. Het onderzoek richt zich op automotive systemen, hightech precisie en biomedische systemen, vermogenselektronica en batterijen. Lomonova is tien jaar geleden op de TU/e

techniek gaat in gesprek met prof. dr. Elena Lomonova, leer-

36

stoel van Electromechanics and Power Electronics group,

Bouwen op het randje

department of Electrical Engineering.

van wat mogelijk is

www.AT-aandrijftechniek.nl

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK


36-37-39_Onderwijs_36-37-39 06-06-11 08:40 Pagina 37

ONDERWIJS Elektrisch

De onderzoeksgroep van Lomonova doet vooral werk op terreinen waar de industrie met zijn technische kennis tekortschiet. “Als je een systeem kunt opbouwen uit commercieel verkrijgbare onderdelen, kan de industrie het zelf wel. Wij gaan een stap

regeltechniek. Het gaat dus niet alleen om mechatronica, elektromechanica en vermogenselektronica. Het is meer, en daar zijn wij zeer tevreden over. Dat blijkt ook uit de vele samenwerkingen met het bedrijfsleven en de vele publicaties die onze groep voortbrengt.” Lomonova haalt aan dat de onderzoeken niet alleen door het bedrijfsleven worden ondersteund maar ook door nationale en internationale programma’s waaronder IOP-EMVT, Point-One, Piek-in de-Delta, HTAS, KWR en FP7.

Systemen met ‘muscles’ én ‘brains’

Een overzicht van het laboratorium dat door veel van haar inspanningen gerealiseerd is en waar de afdeling van Prof. dr. Lomonova haar onderzoek doet

gestart met nog slechts één student. Inmiddels is dat uitgegroeid tot een ploeg van meer dan 35 medewerkers, waaronder achttien promovendi. “Wij hebben in de eerste jaren hard moeten vechten om de financieringen voor de wetenschappelijke onderzoeken en projecten los te krijgen. Onze groep heeft nu een wereldwijde bekendheid gekregen en behoort tot de top.”

Topuniversiteit In 2000 startte Lomonova als postdoctoraal medewerker bij de EPE-groep onder leiding van professor A.J.A. Vandenput. In 2001 werd zij docent Electromechanics en in 2008 universitair hoofddocent. Sinds 1 maart 2009 is zij hoogleraar. Lomonova refereert, als zij spreekt over de top, aan de op 15 februari 2011 uitgebrachte ranglijst opgesteld door het gezaghebbende Leidse Center for Science and Technology Studies (CWTS). De Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) wordt hierin wereldleider genoemd als het gaat om wetenschappelijke publicaties in samenwerking met de industrie. De faculteit Elektrotechniek scoort met 26 procent het allerhoogste percentage. Het is de eerste keer dat hierin wordt bekeken welke universiteit het meeste bijdraagt aan de wetenschappelijke kennis van bedrijven, vooral op de gebieden elektrotechniek, natuurkunde en chemische technologie. Op de lijst van de 350 best presterende onderzoeksuniversiteiten ter wereld, waar de TU/e bovenaan staat, komt de Technische Universiteit Delft met 8,3 procent achter drie Japanse universiteiten op de vijfde plek.

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK

verder en ontwerpen en bouwen geheel nieuwe systemen op het randje van wat mogelijk is”, aldus de hoogleraar. Een recent voorbeeld daarvan is een volledig draadloos platform voor het plaatsen van elektronicaonderdelen. Dat beweegt snel en zeer nauwkeurig, terwijl zowel de aanstuurinformatie als de elektrische energie draadloos bij het platform wordt bezorgd. Hier komen de doelstellingen die EPE wil behalen goed tot uiting, namelijk het verrichten van fundamenteel onderzoek naar theorieën, methoden en technologieën op het gebied van energie-omzettingen. De vakgebieden elektromechanica, vermogenselektronica en motion-systemen zijn immers afhankelijk van energieconversie. De groep beschikt over veelzijdige laboratoriumvoorzieningen die worden gebruikt om theoretische resultaten in de praktijk te verifiëren. “Wij maken niet alleen gebruik van de specialisten op onze vakgebieden, maar ook op terreinen als materiaalkunde, werktuigbouwkunde, thermodynamica en

‘Muscles’ en ‘brains’ De eisen aan dit soort systemen worden steeds hoger. Lomonova: “Het moeten slimme, bewegende systemen zijn, ze heb-

Prof. dr. Elena Lomonova leidt sinds 1 maart 2009 haar capaciteitsgroep ‘Electromechanics and Power Electronics’. Het onderzoek richt zich op hightech precisiesystemen in sectoren zo uiteenlopend als automotive, medisch en consumentenelektronica

LDIA Van 3 tot en met 6 juli wordt in Eindhoven voor de achtste keer het internationale symposium LDIA (Linear Drives for Industry Applications) gehouden. Het doel van dit symposium is het samenbrengen van onderzoekers uit zowel de industrie als universiteiten om hun resultaten met elkaar te bediscussiëren. Ze gaan het vooral hebben over de toekomstige ontwikkelingen op het terrein van de lineaire aandrijftechnieken en technologieën. Het symposium wordt eenmaal in de twee jaar gehouden, afwisselend in Azië en Europa. “Wij zijn uitgekozen als hét kenniscentrum op het gebied van lineaire aandrijvingen. Ik denk zelf met name dat dit komt door onze vooruitstrevende kijk op de toekomst van lineaire aandrijvingen en onze specifieke kennis. Deze ligt op het gebied van de extreem nauwkeurige aandrijvingen voor bedrijven die zich bezighouden met en het vervaardigen van zeer nauwkeurige machines, zoals ASML, FEI, Assembleon, SKF en Bosch Rexroth. Het gaat niet alleen om de transportsystemen maar vooral om de robots die verantwoordelijk zijn voor het verplaatsen van delicate onderdelen, zoals wafers. Hierbij moet u denken aan robots die worden gebruikt in lithografie, pick-and-place machines en inspectie op micro-elektronen niveau.” Lineaire machines en actuatoren zijn geometrisch wel lineair, maar zijn absoluut niet lineair als het gaat om de elektromagnetische processen die ten grondslag liggen aan hun verplaatsingsmogelijkheden. “De meeste mensen denken dat lineaire machines veel overeenkomsten vertonen met draaiende machines. Het tegendeel is echter waar: het gaat om een compleet ander technologisch terrein. Het verschil is te vergelijken met even en oneven getallen. Bij roterende machines praat men vooral over efficiëntie, maar bij lineaire aandrijvingen moeten wij factoren als positienauwkeurigheid, versnelling, krachtoverbrenging, herhalingsnauwkeurigheid en bewegingsprofiel in overweging nemen.” Prof. dr. Elena Lomonova ziet lineaire aandrijvingen als de spieren en hersenen van de moderne wereld. Het gaat om extreem robuuste machines die qua nauwkeurigheid, extreme versnellingen en herhaalbaarheid van hun prestaties en qua bewegingsprofielen niet zijn te vergelijken met de standaard roterende machines. Het gaat volgens Lomonova om delicate machines die ons omringen zonder dat wij het beseffen.

www.AT-aandrijftechniek.nl

37

4


Brengt betrouwbaar van A naar B – Lineairtechniek in beweging

www.rollon.nl

Hoge dynamiek met EtherCAT en Omron Snel, precies en exibel met het open industriÍle EtherCAT netwerk en de producten van Omron: ǎ3/&ǧV6HUYRDDQGUïYLQJHQ)UHTXHQWLHUHJHODDUV ǎ'HFHQWUDOH,29LVLRQ 2PURQ(OHFWURQLFV%9 Wegalaan 61, 2132 JD Hoofddorp tel. +31 (0)23 568 11 00

ZZZLQGXVWULDORPURQQO 2PURQLVHHQYDQnjVZHUHOGVPDUNWOHLGHUV LQLQGXVWUL­OHDXWRPDWLVHULQJ ǯ$XWRPDWLVHULQJVV\VWHPHQǯ0RWLRQ 'ULYHVǯ'HWHFWLH ǯ9HLOLJKHLGǯ0HHWUHJHOHQVFKDNHOFRPSRQHQWHQ

Ohmstraat 42, 3335 LT Zwijndrecht 4s&

www.rs-hydrauliek.nl


36-37-39_Onderwijs_36-37-39 06-06-11 08:42 Pagina 39

ONDERWIJS Elektrisch

De basis voor het

Fundamentele kennis

onderzoek aan ac-

Ook de vermogenselektronica mag qua complexiteit niet worden onderschat. Lomonova noemt als voorbeeld de vermogensversterkers die een extreem brede bandbreedte moeten bezitten in combinatie met een extreem lage signaal/ruisverhouding. “Het speelt zich allemaal af op het scherp van de snede als het gaat om de fysieke mogelijkheden en eigenschappen. Feitelijk kent het vakgebied geen grenzen, geen afgebakend terrein. Het gaat om fundamentele fysische eigenschappen op de meest uiteenlopende terreinen, lopende van magnetisme, vermogenselektronica, actuatoren en sensoren, tot materiaalkunde en lineaire en roterende aandrijvingen en machines. Lomonova geeft in dit kader ook aan dat het hierbij primair gaat om het verkrijgen van wetenschappelijke kennis door fundamenteel onderzoek uit te voeren, omdat daar de universiteit voor is bedoeld. Het gaat nog steeds om het verkrijgen en doorgeven van fundamentele kennis over processen, materialen en technologieën.

tieve vering (schokdempers) voor een optimaal rijcomfort en wegligging. Het betreft de regeneratieve bekrachtiging van buisvormige actuatoren. Het ontwikkelde actieve, elektromagnetische veersysteem, waar-

ben ‘muscles’ én ‘brains’. Daarnaast wordt de laatste jaren ook van ons gevraagd dat we groen ontwerpen: de systemen moeten ook energiezuinig zijn. Dat botst met snelheid en nauwkeurigheid. Daar zit dus een belangrijke uitdaging.” Het onderzoek van de groep brengt altijd verschillende disciplines (elektromechanica, mechatronica, aansturingtechniek en thermodynamica) samen en vindt vaak plaats samen met industriële partners waaronder Bosch Rexroth, Assembléon, VDL, Tecnotion, ASML, Philips, Heidenhain, SKF, Focal Medical, Makawi, MTT, TNO, NXP en vele anderen. “Energieomzetting is een in toenemende mate aan belang winnend onderzoeksgebied. Denk aan de sociale noodzaak om hogere rendementen en efficiëntere omzettingen te realiseren als onderdeel van duurzaamheid. Niet alleen nationaal, maar ook internationaal. Overal ter wereld en op alle vakgebieden speelt energie een rol. Of het nu gaat om de automobielindustrie of de mechatronica en embedded systemen, altijd speelt energie een rol.” Lomonova benadrukt dat de EPE groep een uniek onderzoekscentrum op het geïntegreerde gebied van elektromechanica, vermogenselektronica en elektrochemie en energiematerialen en -toestellen (waaronder batterijen en brandstofcellen) binnen Nederland is.

Lineair is niet te vergelijken met roterend Een probleem maar gelijktijdig ook een uitdaging is dat iedere applicatie nieuw is als het gaat om lineaire aandrijvingen. “Het is niet mogelijk om standaard componenten of zwarte dozen te produceren die universeel bruikbaar zijn. Ieder industriële applicatie kent zijn eigen valkuilen, nieuwe ideeën en inzichten en vergt een

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK

nieuwe aanpak en een nieuwe benadering. Hierdoor is het toepassen van dergelijke machines kostbaar”, onderstreept Lomonova de moeilijkheid waarmee haar vakgroep heeft te maken. Dientengevolge zijn de onderzoeken om fundamentele kennis te verkrijgen kostbaar. Ook de nauwkeurigheid speelt binnen dit vakgebied een belangrijke rol. “Wij spreken over een nauwkeurigheid van nm bij magnetische verplaatsingen en reacties. Maar denk bijvoorbeeld ook aan schokdempers bij voertuigen. Het gaat ook hierbij om lineaire machines, maar wel met een compleet andere geometrie. Kortom, het is een zeer complexe materie”, wil Lomonova alleen maar duidelijk maken.

mee het rijgedrag van auto's 60 procent comfortabeler kan worden, is toegepast in een BMW530i. Het systeem is ontwikkeld samen met SKF

Inl.: TU Eindhoven, Electromechanics and Power Electronics, tel.: (040) 247 35 73, www.tue.nl

Onderzoeksinstituten en scholen Het onderzoek op de faculteit Electrical Engineering is gericht op drie maatschappelijke thema’s: The connected World, Care and Cure, en Smart and sustainable society. Het onderzoek wordt uitgevoerd bij negen zogenoemde capaciteitsgroepen met aan het hoofd een hoogleraar. Belangrijke onderzoekscentra zijn verder Cobra, ESI en NIRICT, die weer onderdeel uitmaken van de faculteit zelf. BEST/e staat voor Institute of Biomedical Engineering Sciences & Technology / Eindhoven. Binnen BEST/e worden drie multidisciplinaire onderzoeksthema’s onderscheiden. Dat zijn Molecular BioEngineering and Molecular Imaging, BioMechanics and Tissue Engineering en BioMedical Imaging and Modeling. Hier werkt de groep van Prof. dr. Elena Lomonova met een aantal faculteiten samen om internationaal hooggekwalificeerde wetenschappers en ingenieurs op te leiden in het onderzoeksgebied van (bio)medical engineering. ESI staat voor Embedded Systems Institute en is bedoeld om vooral de kennis op het gebied van het ontwerpen van embedded systemen te vergroten. Het specifieke doel is om deze kennis algemeen beschikbaar te stellen. Dit instituut wil zich de komende jaren vooral profileren als een wereldwijd erkend kenniscentrum. Ook hier vindt het onderzoek plaats in nauwe samenwerking met industrie en de kennisinstellingen. Binnen dit instituut wordt het zogenoemde ‘industry as laboratory’ model gehanteerd. Dit kenniscentrum is een initiatief van de drie technische universiteiten in Nederland (TU/e, TUD en UT), drie grote hightech bedrijven (Philips, Océ en ASML) en TNO. NRSC-Catalysis staat voor National Research School Combination Catalysis Controlled by Chemical Design. Het is een centrum waarin een groot aantal partijen samenwerkt aan het onderzoeksprogramma. Het gaat hierbij om de onderzoekscholen NIOK, Holland Research School of Molecular Chemistry (HRSMC) en Polymeren-PTN en een vijftiental universitaire onderzoekgroepen van zeven universiteiten (VU, UvA, TUD, RUG, UL, UU, TU/e). Het centrum richt zich vooral op het chemisch ontwerpen van katalysatoren (Katalyse). De TU/e participeert met twee groepen uit de faculteit Scheikundige Technologie, namelijk Anorganische Chemie en Katalyse en Macromoleculaire en Organische Chemie. Onderzoekschool Cobra is de interuniversitaire onderzoekschool die zich richt op het fundamenteel onderzoek op het gebied van communicatietechnologieën en -toepassingen. Het centrum is erkend door Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW) als onderdeel van de onderzoeksfaciliteiten van de hogescholen en universiteiten. Cobra is door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aangewezen als TOP Onderzoekschool. Hier komen natuurkunde, elektrotechniek en scheikunde samen en wordt fundamenteel onderzoek gedaan op en naar nieuwe materialen en apparaten op het gebied van communicatiesystemen en systeemtoepassingen. Het centrale element in Cobra’s beleid is onder meer het opdoen van kennis op het volledige dynamische traject van nano-optica en nano-elektronica tot en met de toepassingen in communicatiesystemen en -netwerken.

www.AT-aandrijftechniek.nl

39


Dekrachtvan SibaaMzekeringen

ONZE KENNIS, UW SUCCES

Siba aM zekeringen zijn verkrijgbaar bij de betere groothandel.

UproÞteert. Metzekerheid.

www.sibafuses.nl

kijk voor meer informatie op www.eisma.nl/industrialmedia

>aopalnefo)lanbkni]j_aklhkooejc*

C$]fiZ\@em\ik\i;i`m\j/+'' J\c\Zk\\i[\al`jk\i\^\cXXimffilnal`jk\Z\ekiXc\\e&f][\Z\ekiXc\kf\gXjj`e^% Korte levertijden – voor simpele tot complexe servotoepassingen Øß ^ifk\gfn\iiXe^\ Øß _`^_g\i]fidXeZ\ Øß :fddle`ZXk`\Ylj qfe[\ic`d`\k\e Øß \e\i^pjXm`e^

nnn%C\eq\%ec

Øß je\cc\j\im`Z\d\kd\dfipdf[lc\ Øß i\dfk\dX`ek\eXeZ\ Øß fgk`\1f%X%jX]\kp`ek\^iXk\[ Øß \eef^m\\cd\\i%%%


41_Toys for boys_41 06-06-11 10:30 Pagina 41

Toys for boys

[tekst] Jeroen Aalberts [foto’s] Vredo

De vierassige SPT (Self Propelled Trailer) van Vredo is een speciaal voertuig voor het transporteren van 54 ton zware brugdelen van 24 m en buispalen van 24 tot 50 m lengte. De SPT is in 3,5 maand tijd ontwikkeld en gebouwd voor BAM international voor de bouw van een 2,4 km lange pier in Papoea-Nieuw-Guinea.

Zelfrijdend transportplatform T

ijdens de bouw van de smalle pier is het niet mogelijk om het lange voertuig te keren, daarom is er gekozen voor bestuurderposities aan beide voertuigzijden. Vanaf deze bestuurderposities (links achter de wielen) kunnen alleen die assen (hydraulisch) sturen die zich aan het desbetreffende voertuigeinde bevinden, en er kan ook alleen worden gereden in de rijrichting van de afzonderlijke bestuurderposities. Er is geen verschil tussen de voor- en achterzijde van het voertuig.

Snelheidsbegrenzing De snelheid van de SPT bedraagt onbeladen 30 km/h en is beladen begrensd op 6 km/h. Het vermogen wordt geleverd door een 140 pk sterke dieselmotor van John Deere die de diverse hydraulische pompen aandrijft die nodig zijn voor de aandrijving, het sturen en de opgebouwde hydraulische kraan. Deze kantelbare telescoopkraan van Effer kan worden gebruikt om kleinere delen, die ook aanof afgevoerd moeten worden, zelf te kun-

Inmiddels is de SPT in twee dagen geassembleerd en zijn de eerste testritten in PapoeaNieuw-Guinea naar tevredenheid afgerond. Hier is het brugdeel op het voertuig geplaatst

De SPT op de dijk in Dodewaard met de uitgeklapte telescoopkraan

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK

nen laden en lossen. De kraan is ook bedoeld voor onderhoud aan bouwmachines aan het eind van de pier. De SPT is geheel voorzien van Xenon werkverlichting en een cameramonitorsysteem voor de onvermijdelijke dode hoeken op een voertuig van dit formaat. Het voertuig is in Dodewaard getest met 60 ton aan betonelementen op stabiliteit. Het transport naar Papoea-Nieuw-Guinea geschiedde in twee zeecontainers. Inl.: Vredo Dodewaard BV, tel.: (0488) 41 12 54, www.vredo.nl

www.AT-aandrijftechniek.nl

41


42-43-45_Productnieuws_42-43-45 06-06-11 11:03 Pagina 42

Atex trilmotoren De één- en driefase trilmotoren van Koolen Industry uit de KBM- en KBC-serie worden ook geleverd in Atex-uitvoering 3 G EEx n A II T3, II 3 D IP65 T120°C) voor toepassing in omgevingen waar gevaar is voor stofexplosies. De nieuwe modellen zijn geschikt voor stofzone 22. De KBM-serie bestaat uit twee-, vier- en zespolige trilmotoren in verschillende uitvoeringen, met een arbeidsmoment tot en met 90 kgcm. De KBC-serie omvat vier-, zes- en achtpolige trilmotoren in verschillende uitvoeringen tot een arbeidsmoment van 6.000 kgcm. Meer info? Products4Engineers.nl:65357 Inl.: Elsto Aandrijftechniek, tel.: (0252) 21 91 23, www.elsto.nl

Onderhoudsindicator voor luchtfilters Mann+Hummel heeft een elektronische onderhoudsindicator voor zware toepassingen ontwikkeld om tijdens bedrijf continu het drukverlies van het luchtfilter van verbrandingsmotoren en compressoren te bewaken. De indicator maakt onderhoud voorspelbaar en leidt tot lagere operationele kosten. Hij kan worden geïntegreerd in de voertuigelektronica en biedt een signaal van 0,5 V tot 4,5 V. Hij is ook beschikbaar voor aanpassingen als een complete set met sensor en extern display. Dit biedt de flexibiliteit voor de installatie van het scherm, bijvoorbeeld in het dashboard. Meer info? Products4Engineers.nl:65356 Inl.: Mann+Hummel Hydromation NV, tel.: (+32) 12 39 93 10, www.mann-hummel.com

Rotex klauwenkoppeling KTR heeft voor de Rotex klauwenkoppelingen gezocht naar een nieuwe materiaalsoort met een breder inzetbereik. Het testprogramma, dat gezamenlijk met bedrijven uit de kunststofindustrie werd doorgevoerd, heeft geleid tot het ‘allround materiaal’ T-PUR. Terwijl de oorspronkelijke tandkransmaterialen bij een temperatuurbereik van 30°C tot +90°C toepasbaar zijn, is T-PUR geschikt voor -50°C tot +120°C. Ook de standtijd is beter, waardoor de levensduur van de koppeling wordt verlengd. T-PUR wordt voor de standaard tandkrans van de Rotex klauwenkoppelingen vanaf de grootte 14 tot en met de grootte 90 toegepast.

Kort De Power over Ethernet (PoE)switches voor industriële netwerkcommunicatie van Weidmüller voorzien PoE-compatibele ethernet componenten van de benodigde bedrijfsspanning, parallel aan het dataverkeer en via dezelfde kabels. Typische voorbeelden van PoE-compatibele componenten zijn WLAN-toegangspunten, IP-telefoons of IP-camera’s. Meer info? Products4Engineers.nl:64840 Inl.: Weidmüller BV, tel.: (035) 626 12 61, www.weidmueller.com

Meer info? Products4Engineers.nl:64798 Inl.: KTR Benelux BV, tel.: (074) 250 55 26, www.ktr-bv.nl

Luchtdroger voor hydrauliek De nieuwe BDE-luchtdroger (‘for Extended Lifetime’) van Hydac beschikt over twee gescheiden kamers, waarin twee droogmiddelen kunnen worden ingebracht. Hiermee wordt een grotere wateropname bereikt. Voor speciale bescherming van het droogmiddel zijn in de bodem vier kleppen gemonteerd. Deze zorgen ervoor dat het droogmiddel niet verzadigd kan raken als de installatie niet in gebruik is. De luchtdroger is geschikt voor alle hydrauliekreservoirs en aandrijvingen waarbij zich problemen met binnendringend water kunnen voordoen. Meer info? Products4Engineers.nl:64774

De UMC3000 ultrasone sensor in een metalen behuizing van Pepperl+Fuchs is ontworpen voor toepassingen waar de sensor is blootgesteld aan hoge vochtigheid en bestand moet zijn tegen vervuiling. Het oppervlak van de behuizing en de vormgeving zijn zodanig dat de sensor voldoet aan de normen van de voedingsmiddelenindustrie. Meer info? Products4Engineers.nl:65360 Inl.: Pepperl+Fuchs BV, tel.: (073) 750 71 07, www.pepperl-fuchs.nl

Als aanvulling op het automatiseringssysteem PSS 4000 biedt Pilz het besturingssysteem PSSuniversal PLC met SafetyNET p en een Profibus-DP poort. Hiermee is het besturingssysteem te integreren in bestaande Profibus-DP architecturen. Meer info? Products4Engineers.nl:65303 Inl.: Pilz Nederland, tel.: (0347) 32 04 77, www.pilz.nl

Inl.: Hydac BV, tel.: (0492) 59 74 70, www.hydac.com

Info op Products4Engineers Bij elk bericht staat een nummer onder aan de tekst. Dit correspondeert met het infonummer op de site van www.Products4Engineers.nl. Hier kunt u aanvullende informatie vinden van het betreffende product.

42

www.AT-aandrijftechniek.nl

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK


42-43-45_Productnieuws_42-43-45 06-06-11 11:04 Pagina 43

Meer productnieuws

Productnieuws

Een selectie uit het actuele productnieuws bij aandrijf- en besturingscomponenten vindt u ook op www.AT-aandrijftechniek.nl/productnieuws.

Kegelwiel-/tandwielmotorreductoren Spoelunit voor grote systemen Hydrauvision heeft een nieuwe spoelunit voor hydraulische installaties ontwikkeld met een capaciteit tot maximaal 2.000 dm3/min. Met de elektrisch aangedreven unit kunnen gedemonteerde leidingen, koelers of overige grote componenten in industriële en maritieme omgevingen grootschalig worden gereinigd. De onderneming kan desgewenst ook het (de)montagewerk verzorgen en zo een totaaloplossing voor het grootonderhoud bieden. Als doelgroep worden grootindustrie, (petro)chemie en rijksoverheid genoemd die componenten en/of leidingwerk van hydraulische installaties tijdens onderhoudsstops willen reinigen. De stationaire unit is een aanvulling op het programma mobiele spoel- en filtratieapparatuur. Bij zowel het nieuwe stationaire als de bestaande mobiele apparatuur worden achteraf meetrapporten met reinheidswaarden geleverd. Meer info? Products4Engi-

De serie spuitwaterdichte kegelwiel-/tandwielmotorreductoren van Nord Aandrijvingen bestaat uit vijf modellen, met koppels tussen 90 Nm en 660 Nm. Alle uitvoeringen zijn voorzien van een gegoten aluminium behuizing die is ontworpen volgens het ‘Blockgehäuse’ principe. Aangezien de behuizing geen inspectieluik of op draaimoment belast deksel heeft, is deze compact en heeft een lage massa. De aandrijvingen zijn ontworpen om zonder problemen met reinigingsmiddelen onder druk te kunnen worden afgespoten. De motorreductoren zijn daarmee geschikt voor de transport- en voedingsmiddelenindustrie. Meer info? Products4Engineers.nl:65288 Inl.: Nord Aandrijvingen, tel.: (0252) 52 95 44, www.nord.nl

Lineaire elektrische actuator De nieuwe ‘easy’ te bedienen en te installeren elektrische actuatoren uit de LEFS serie van SMC Pneumatics zorgen voor controle van positie en snelheid. Door de kogelomloopspindel is nauwkeurig positioneren (+/- 0,02 mm) mogelijk. Deze actuatoren zijn zowel met servo- als met stappenmotor verkrijgbaar en kunnen over een slaglengte van 100 mm tot 800 mm een massa tot 45 kg horizontaal en tot 20 kg verticaal langs de kogelomloopgeleiding verplaatsen. De snelheden kunnen variëren tussen 5 mm/s en 500 mm/s. Meer info? Products4Engineers.nl:65328 Inl.: SMC Pneumatics BV, tel.: (020) 531 88 88, www.smcpneumatics.nl

neers.nl:65447 Inl.: Hydrauvision BV, tel.: (0117) 40 72 00, www.hydrauvision.com

Lineaire aandrijvingen Afdichtings-/lagermateriaal Trelleborg Sealing Solutions heeft een afdichtingsmateriaal op basis van PTFE ontwikkeld, dat geschikt is voor vrijwel elke hydraulische toepassing. Dit materiaal, genaamd Turcon M12, levert goede prestaties op het gebied van slijtvastheid, heeft een lage wrijvingsweerstand en een goede werking onder hoge druk. Het materiaal is toepasbaar in de meeste hydraulische media en zelfs in een breed scala aan smeermiddelen. Meer info? Products4Engineers.nl:65362

Jung Antriebstechnik biedt een uitgebreid programma aan klantspecifieke lineaire aandrijvingen. Een belangrijke productfamilie uit het assortiment betreft het HighDynamic modulesysteem van dynamische, compacte lineaire motoreenheden. Alle modules en assen zijn ontworpen voor continu gebruik bij 5 m/s en 150 m/s2. De opbouw van de modules, op slechts één geleidingsrail garandeert een smalle bouwvorm en een geringe bewogen eigenmassa. De toegepaste walslagermodules zorgen voor een hoge torsiestijfheid, hoge pieksnelheden, hoge versnellingen, een lange levensduur en lage productkosten. Meer info? Products4Engineers.nl:65289 Inl.: Electro Abi BV, tel.: (023) 531 92 92, www.abi.nl

Inl.: Trelleborg Sealing Solutions Netherlands BV, tel.: (010) 292 21 11, www.tss.trelleborg.com/nl

Gelijkspanningmotoren De compacte gelijkspanningmotoren van SAEG worden gekenmerkt door een geringe massatraagheid en hierdoor hoge versnellingen. Ze zijn te combineren met diverse tandwieloverbrengingen en encoders. Het hart van de motoren bestaat uit ijzerloze wikkelingen waardoor de motoren specifieke voordelen bieden. Zo hebben ze geen last van magnetische arretering en slechts een minimale elektromagnetische interferentie. De motoren zijn beschikbaar met verschillende soorten wikkelingen die zich onderscheiden door zowel de diameter als het aantal wikkelingen. Meer info? Products4Engineers.nl:65367 Inl.: Rotero Holland BV, tel.: (0348) 49 51 50, www.rotero.com

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK

www.AT-aandrijftechniek.nl

43


SPANNING MET ETHERNET...! MANAGED EN UNMANAGED 6-POORT SWITCHES MET 4 PoE-POORTEN

Wij maken racers ...

... ook van uw machine.

www.weidmuller.nl

Met hele normale aandrijvingen uit de standaardproductie van AMK hebben studenten van de Universiteit Stuttgart met overmacht gewonnen in de “Formula Student Electric”. Van nul tot honderd in 3,3 seconden lieten overtuigend zien, wat vermogensdichtheid met techniek van AMK kan betekenen. Onze aandrijf- en besturingstechniek maakt ook van uw machine een “racer”. Door vermogensdichtheid die ruimte bespaart en de productiviteit duidelijk verhoogt. Win ook een doorslaggevende voorsprong op uw markt! Met hightech van AMK.

Power over Ethernet (PoE)-switches voorzien PoE-compatibele Ethernet-componenten van de benodigde bedrijfsspanning, parallel aan het dataverkeer en via dezelfde kabel. High-End – dankzij de grotere nominale belasting van 30W per PoE-poort kunnen PoE-apparaten worden aangesloten die meer dan 15W vermogen nodig hebben (IEEE 802.3at/af-compatibel). Controle – de managed versies bieden geschakelde PoE-poorten, controle van de aan/uit-status van PoE-eindapparaten, inclusief alarmsignalering en beperking van stroomverbruik. Universele toepasbaarheid – managed en unmanaged versies verkrijgbaar.

Ruimte besparen. Vermogen winnen. Racers maken.

Electronics Made by Weidmüller

www.amk-drives.nl

PoE94x265_AT.indd 1

29-03-2011 11:47:19


42-43-45_Productnieuws_42-43-45 06-06-11 11:14 Pagina 45

Productnieuws

HVAC Drive stuurt PM motor aan

Besturingspaneel voor robotica en handling

Het beproefde Voltage Vector Control in de Danfoss VLT HVAC Drive kan nu ook op de markt verkrijgbare permanent magneetmotoren aansturen. Danfoss heeft het benodigde regelalgoritme voor dit EC+ gedoopte concept geïntegreerd in de bestaande VLT Drive series. De bekende besturingsopties blijven beschikbaar in combinatie met veldbus- en communicatieopties. Dit betekent dat er geen veranderingen zijn in installatie en werking van de regelaar, zodat de constructeur met dezelfde frequentieregelaar kan kiezen tussen een permanent magneetmotor of asynchrone motor.

Het mobiele HGT-834 besturingspaneel van Sigmatek biedt een complete oplossing voor robotica en handling applicaties. Het paneel combineert besturing, visualisering en bediening in één apparaat. Met de high-performance, low-loss EDGE technology processor kan de HGT-834 ook de periferiemodules van een machine of systeem besturen zoals bij transportbanden. Het paneel bestaat uit een 8.4" TFT kleurendisplay met aanraakscherm en tien programmeerbare functietoetsen met led’s. Als opslagmedium wordt een micro SD-kaart gebruikt. Meer info? Products4Engineers.nl:65504 Inl.: SigmaControl BV, tel.: (0180) 69 57 77, www.sigmacontrol.eu.

Meer info? Products4Engineers.nl:65507 Inl.: Danfoss BV, tel.: (010) 249 20 46, www.danfoss.nl

Kort Kübler biedt haar Sendix veldbus-encodertechnologie aan in een drukvaste behuizing. De singleturn en multiturn encoders zijn goedgekeurd voor gebruik in de Atex zones 1, 2, 21 en 22 en worden geleverd met de nieuwste veldbusprofielen van Profibus en CANopen.

Nieuwe encoders en hoekmeters De standaard impulsgevers uit de serie ROC / ROQ 400 met de bouwgrootte 58 mm van Heidenhain zijn nu ook beschikbaar met Profinet-interface. Deze systemen ondersteunen de functies uit klasse 4 (volledige schaal- en presetfuncties) en ze bieden op Ethernet gebaseerde real-time communicatie. Ook nieuw in het programma zijn absolute hoekmeetsystemen met eigen lagering en een holle as (foto). Deze zijn bedoeld voor applicaties waar hoeken in de orde van grootte van boogsecondes worden gemeten, zoals rondtafels en zwenkassen van gereedschapmachines. Meer info? Products4Engineers.nl:65463 en 65464 Inl.: Heidenhain BV, tel.: (0318) 58 18 00, www.heidenhain.nl

Meer info? Products4Engineers.nl:65494 Inl.: Duranmatic BV, tel.: (078) 631 05 99, www.duranmatic.nl

De PNOZmulti Mini-basisapparaten van Pilz zijn slechts 45 mm breed en hebben twintig veilige ingangen. Maximaal acht van deze ingangen kunnen worden ingesteld als standaarduitgangen in PNOZmulti Configurator. Met deze linkmodulen kunnen twee Multi’s failsafe data uitwisselen. Meer info? Products4Engineers.nl:65494 Inl.: Pilz Nederland, tel.: (0347) 32 04 77, www.pilz.nl

Planeetrollenspindel Met de nieuw ontwikkelde planeetrollenspindel breidt Bosch Rexroth het toepassingsgebied voor elektromechanische spindeloplossingen uit met een uitvoering voor de hogere belastingen. De aandrijvingen zijn beschikbaar in vijf bouwgroottes met een dynamische draaggetal tot 231 kN en een statisch draaggetal tot 475 kN. Ze hebben minder inbouwruimte nodig dan een vergelijkbare kogelomloopspindel met eenzelfde draaggetal. De planeetwielen roteren met een gedefinieerd contactprofiel in de moer, parallel aan de spindel. Het spectrum voorziet in de spindeldiameters 20 mm, 30 mm en 48 mm met een spoed van 5 mm en 10 mm. Meer info? Products4Engineers.nl:65516

Eaton Electrical (voorheen Moeller Electric) lanceert de XV102 PLC’s met aanraakscherm, een serie high-performance HMI/PLC’s met geïntegreerde SmartWire-DT master aansluit- en communicatietechnologie. In de serie zijn een 3,5”, een 5,7” en een 7” scherm met RS485 en CANopen of Profibus DP/MPI leverbaar. Meer info? Products4Engineers.nl:65495 Inl.: Eaton Electric Sales BV, tel.: (0418) 57 02 00, www.eaton.com

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK

Inl.: Bosch Rexroth BV, tel.: (0411) 65 13 33, www.boschrexroth.nl

Info op Products4Engineers Bij elk bericht staat een nummer onder aan de tekst. Dit correspondeert met het infonummer op de site van www.Products4Engineers.nl. Hier kunt u aanvullende informatie vinden van het betreffende product.

www.AT-aandrijftechniek.nl

45


46_Service_46 06-06-11 11:14 Pagina 46

COLOFON Maandelijks vakblad voor ontwerpers, constructeurs en onderhoudstechnici, op het gebied van mechanische, elektrische, hydraulische en pneumatische aandrijfcomponenten en systemen, besturingen, en industriële en procesautomatisering.

Nieuwsbrief en website Wekelijks brengt Aandrijftechniek zijn e-mailnieuwsbrief met actuele technische informatie, branchenieuws en de nieuwste productinformatie. Abonneren op deze gratis nieuwsbrief kan via www.AT-aandrijftechniek.nl.

Redactie Hoofdredactie: Redactie:

ing. Ad Spijkers Jeroen Aalberts,Benny Gudde, Paul Quaedvlieg Eindredactie: Liedy Bisselink Basis ontwerp: Studio Putto bNO – De Rijp Restyle ontwerp: ZeeDesign - Witmarsum Tel. redactie: (088) 294 47 02 E-mail redactie: redactie.aandrijftechniek@eisma.nl Adres: Informaticaweg 3c, 7007 CP Doetinchem Postbus 361, 7000 AJ Doetinchem

www.AT-aandrijftechniek.nl bevat een uitgebreid overzicht van alle producten en leveranciers, te bereiken via een handige zoek-routine. Daarnaast bevat de site dagelijks geactualiseerd nieuws uit de branche, een uitgebreide agenda en dossiers met gebundelde informatie.

Aan dit nummer werkten mee: D. Brooksbank, N. Crocoll, B. Driessen, M. Franke, B. Gangl, Y. De Groote, J. van Huet, L. van Koert, J. Krause, D. Scheper, F. Senteur, A. Wesel

AGENDA Remote Maintenance en Services

Energie 2011

Uitgave Eisma Industrialmedia b.v., Doetinchem

Workshop over onderhoud en dienstverlening op afstand, Eindhoven, 30 juni. Inl.: Mikrocentrum, tel.: (040) 296 99 33, www.mikrocentrum.nl

Jaarlijkse vakbeurs over energiebesparing, ‘s-Hertogenbosch, 4-6 oktober. Inl.: VNU Exhibitions Europe, tel.: (030) 295 27 00, www.energievakbeurs.nl

Wireless Technologies 2011

Pumps & Valves 2011

Congres met vakbeurs over industriële toepassingen van draadloze technologie, Stuttgart-Fellbach, 27-28 september. Inl.: Mesago Messe Frankfurt, tel.: (+49) 711 619460, www.mesago.de/de/wireless/home.htm

Vakbeurs voor industriële pompen, kleppen en afsluiters, Ahoy Rotterdam, 5-6 oktober. Inl.: easyFairs, tel.: (0162) 40 89 84, www.easyfairs.com

Directie Egbert van Hes, algemeen directeur, Bouke Hoving, financieel directeur Gerbert Tiecken, uitgeefdirecteur Uitgever Henk Meinen Advertentie-exploitatie Verkoop Cobie te Nijenhuis, sales manager buitendienst: tel.: (088) 294 47 35 Verkoop Vincent Hermans, binnendienst: tel.: (088) 294 47 40 v.hermans@eisma.nl Traffic: ZeeDesign tel.: (0517) 531 672 fax: (0517) 531 810 aandrijftechniek@zeedesign.nl Marketing

Imke Hammerman tel.: (088) 294 47 60 i.hammerman@eisma.nl

Abonnementeninformatie Abonneeservice: Postbus 2238, 5600 CE Eindhoven. Tel.: +31 88 226 66 48 e-mail: abonnement@eisma.nl Abonnementsprijs: De abonnementsprijs bedraagt 232 euro per jaar (excl. 6% BTW) (bij automatische incasso bespaart u 3 euro administratiekosten) en is bij vooruitbetaling verschuldigd. Abonnementsprijzen voor andere landen op aanvraag. Abonnementen: Abonnementen kunnen op elk gewenst moment van het jaar ingaan en worden genoteerd tot wederopzegging. Opgave via www.AT-aandrijftechniek.nl of abonnement@eisma.nl. Opzegging dienst schriftelijk en minimaal een maand voor het einde van de abonnementsperiode te geschieden. U ontvangt van ons een schriftelijke bevestiging. Bankrelatie: Voor Nederland: Friesland Bank: 29.80.05.298, voor België: Postcheque Brussel: 000-0007463-91 Productie: DTP & Prepress: Druk:

ZeeDesign Scholma Druk b.v.

Solids 2011 Vakbeurs voor de bulk- en stortgoederensector, Ahoy Rotterdam, 5-6 oktober. Inl.: easyFairs, tel.: (0162) 40 89 84, www.easyfairs.com

Annual meeting EPTDA International Water Week 2011

Jaarlijkse bijeenkomst van de European Power Transmission Distributors Association, Boedapest (H), 28-30 september. Inl.: EPTDA, tel.: (+32) 2 709 22 12, www.eptda.org

Internationale beurs over watertechnologie en watermanagement, RAI Amsterdam, 29 oktober-4 november. Inl.: Amsterdam RAI, tel.: (020) 549 23 27, www.internationalwaterweek.com

NIDays - The LabView Conference

ICT en Logistiek 2011

Themadag over deze grafische ontwikkelomgeving, Utrecht, 29 september. Inl.: National Instruments BV, tel.: (0348) 43 34 66, www.ni.com/nidays/netherlands

Vakbeurs over ICT en logistiek, Jaarbeurs Utrecht, 9 en 10 november. Inl.: VNU Exhibitions, tel.: (030) 295 27 02, www.ict-en-logistiek.nl

Midest 2011 High-Tech Product Lines 2011 Bijeenkomst voor advies op het gebied van software productlijnen, Eindhoven, 28-29 september. Inl.: Techwatch, tel.: (024) 350 55 44, www.bits-chips.nl/events/hpl

Elektrotechniek 2011 Tweejaarlijkse vakbeurs voor de elektrotechnische branche, Utrecht, 3-7 oktober. Inl.: VNU Exhibitions Europe, tel.: (030) 295 27 00, www.elektrotechniek-online.nl

Copyright: © 2011 Eisma Industrialmedia, Leeuwarden.

Internationale vakbeurs voor de industriële toelevering, Parijs (F), 15-18 november. Inl.: Reed Expositions France, tel.: (+33) 147 56 21 57, www.midest.com

SPS/IPC/Drives 2011 Internationale vakbeurs en congres voor de elektrische automatiseringstechniek, Neurenberg (D), 22-24 november. Inl.: Mesago, tel.: (+49) 711 619460, www.mesago.de/de/SPS/main.htm

European Road Transport Show Evenement voor lichte en zware bedrijfswagens, speciale voertuigen, onderdelen en componenten, Amsterdam, 16-21 april 2012. Inl.: Amsterdam RAI, tel.: (020) 5491212, www.europeanroadtransportshow.com/terts2009/n

Algemene voorwaarden | Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of overgenomen, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Uitgever en auteurs aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingenen/of beslissingen die gebaseerd zijn op bedoelde informatie. Gebruikers van dit blad wordt met nadruk aangeraden deze informatie niet geïsoleerd te gebruiken, maar af te gaan op hun professionele kennis en ervaring en de te gebruiken informatie te controleren.

46

www.AT-aandrijftechniek.nl

JUNI 2011

AT AANDRIJFTECHNIEK


Ongehoord stil Geluidsreductie met FAG groefkogellagers: Generatie C ;IVOIPMNO50 KIPYMHWVIHYGXMI+IRIVEXMI'FPMROXYMXHERO^MNSTXMQEPMWEXMIZERHIGSRXEGXTYRXIR XYWWIROSKIPWIRPSSTFERIR2MIY[^MNRHIKIOPSROIRWXEPIROSSMIRHIMRRSZEXMIZI,67EJHMGLXMRK (SSVHI^IWXIVOZIVFIXIVHIFMRRIRGSRWXVYGXMIMWIV35 QMRHIV[VMNZMRK(IPEKIVWPSTIRFMNRE [VMNZMRKWPSSWIRHIMRRSZEXMIZIEJHMGLXMRKMWEFWSPYYXHMGLX,IXZIXFPMNJXMRLIXPEKIVIRLIXZYMP IVFYMXIR*%+KVSIJOSKIPPEKIVWZERHI+IRIVEXMI'ZEREJRYHIRMIY[IWXERHEEVHZSSVOSKIPPEKIVW 2MIY[WKMIVMKKI[SVHIR#:VEEKREEVHIFVSGLYVI84-165SJFI^SIO[[[*%++IRIVEXMSR'HI Schaeffler Nederland B.V. 路 telefoon: 0342 - 40 30 00 路 e-mail: info.nl@schaeffler.com


OVEGLXMKI FI[IKMRK

&VIZMRM*PYMH4S[IVFVIRKXYZIVHIV &VIZMRM*PYMH4S[IVMWLqXWXIVOIQIVOEPWLIXKEEXSQ FIXVSY[FEVIL]HVEYPMWGLIW]WXIQIR3JLIXRYKEEXSQ PSWWIGSQTSRIRXIRGSQTPIXIGYWXSQQEHIL]HVEYPMWGLI W]WXIQIRSJXYVROI]TVSNIGXIRSR^IMRRSZEXMIZITVSHYG XIRKEVERHIVIRHEXYMRFI[IKMRKFPMNJX

1IXSR^IL]HVEYPMWGLI TVSTSVXMSRIPI ZIRXMIPIREKKVIKEXIRQSXS VIRTSQTIRIROPITTIRVMGLXIR[MNSRWSTHI QSFMIPI MRHYWXVMI 4VSHYGXIRZER&VIZMRM*PYMH4S[IVZSPHSIREERHILSSKWXIREXMSREPI IRMRXIVREXMSREPIO[EPMXIMXWIMWIRIR[SVHIR[IVIPH[MNHREEVZSPPIHMKI OPERXXIZVIHIRLIMHXSIKITEWX

&VIZMRM*PYMH4S[IV&IRIPY\&: 6}RXKIR[IK %&%PTLIREERHIR6MNR 8   MRJS$FVIZMRMJPYMHTS[IVRP [[[FVIZMRMRP

6$0+<'5$BBDGYB[BDDQGULMIWHFKQLHNBIFB'()LQGG




Aandrijftechniek 6 2011