Issuu on Google+

eigen huis magazine

gratis voor leden . jaargang 38 . november 2012

Marilyn Monroe en het huis van Leon de Winter

Hoe u grip krijgt op uw rekening

Hypotheekschuld De voor- en nadelen van aflossen

De prijs van energie


De mythe van de marktwerking

Een redeloze energieprijs Het was zo mooi bedacht: concurrentie op de energiemarkt. Maar wat schiet de consument ermee op? Marktwerking heeft slechts invloed op eenderde van de energierekening. Tekst Sander van der Ploeg en marijke snijder graphic Gijsbert raadgever

16 eigen huis magazine nov 2012


De energieproducent Gas wordt in Nederland opgewekt door de Gasunie. Leveranciers kopen dit gas bij Gasterra of halen het uit het buitenland, bijvoorbeeld Rusland. Vijf internationale partijen zijn goed voor 89% van de handel en het opwekken van stroom voor Nederland. Nederlandse elektriciteitscentrales staan steeds vaker uit, omdat zij anders met verlies draaien.

E

en week of twee zonder elektriciteit of gas: het heeft nog wel z’n charmes voor kampeerders die van afzien houden. Maar verder kan niemand zonder, ongeacht de prijs die we ervoor betalen. Mocht brood onbetaalbaar worden door sterk stijgende graanprijzen, dan is overstappen op rijst of bonen altijd nog een mogelijkheid. Voor gas en elektriciteit zijn zulke alternatieven niet voorhanden. Daarom heeft iedereen recht op een redelijke energieprijs. Maar wat is redelijk? De juridische belofte van een redelijke energieprijs is behoorlijk opgerekt. Het Centrum voor Energievraagstukken van de Universiteit van Amsterdam heeft berekend dat de gemiddelde Nederlandse energierekening de afgelopen vijftien jaar is verdriedubbeld ten opzichte van andere goederen en

diensten, een prijsstijging die hoger was dan de inflatie. Wat dan wel een redelijke energieprijs is, is onduidelijk. Een heldere definitie daarvan ontbreekt en er spelen uiteenlopende belangen.

Concurrentie Den Haag en Brussel hadden het zo mooi bedacht. Vanaf 2004 kunnen consumenten door de liberalisatie van de energiemarkt zelf hun leverancier kiezen. Door concurrentie toe te staan, zou de efficiĂŤntie verbeteren, met gunstige gevolgen voor de energierekening. Marktwerking volgens het vraag-en-aanbod-principe zou immers per definitie leiden tot een redelijke energieprijs. Tot zover de theorie, nu de praktijk. De wetten van de vrije markt bepalen slechts eenderde van uw energierekening. Concurrentie is er alleen op de levering, ofwel op het bedrag dat u rechtstreeks betaalt aan de energie-

leveringsmaatschappijen die elkaar bevechten om uw gunst. Het overgrote deel van uw rekening bestaat uit de kosten voor transport en distributie via de netwerken, btw en energiebelasting. Daar heeft uw energieleverancier niets mee te maken. De hoogte van de btw en de energiebelasting bepaalt de overheid. De distributie en het transport van de energie zijn taken van de netbeheerders. Zij zijn wettelijk verplicht voldoende te investeren in de infrastructuur, om een constante levering van energie te kunnen garanderen. Daarbij hebben ze per regio een monopoliepositie die eveneens wettelijk is vastgelegd. Dat is onder meer om zeker te stellen dat er voldoende in de netten wordt geĂŻnvesteerd. Als er sprake is van concurrentie is de bereidheid daartoe immers minder; de benodigde investeringen zijn hoog en voor de lange termijn. Daarom heeft u geen eigen huis magazine nov 2012 17


De netbeheerder Een netbeheerder is verantwoordelijk voor het transport van gas en/of elektriciteit over het netwerk en beheert de aansluiting. Per regio hebben ze alleenrecht. Welke netbeheerder u heeft, hangt dus af van de regio waarin u woont. Elke netbeheerder hanteert zijn eigen tarief. De Energiekamer van de NMa controleert of dit tarief onder het maximaal toegestane bedrag blijft.

keuze met welke netbeheerder u in zee wilt.

Monopolie De positie van de netbeheerders zal mede door de opkomst van nieuwe en lokale productie van duurzame energie veranderen. Het huidige ta-

riefstelsel knelt. We moeten rekening houden met verhoging van tarieven vanwege de investeringen die nodig zijn voor de modernisering en uitbreiding van netwerken, evenals met eventuele invoering van tariefprikkels om energie-efficiĂŤntie te bevorderen. De bestaande infrastructuur veroudert

Wetgeving In 2007 heeft de Europese Commissie nieuwe richtlijnen voor de energiewetgeving vastgesteld. Alle Europese energiebedrijven moeten zich hieraan houden. Dit Derde Energiepakket bestaat uit voorschriften voor: n meer consumentenbescherming; n het bevorderen van de marktwerking; n toezicht op naleving van de energiewetgeving; n klimaat- en milieudoelstellingen; n regulering van transport- en distributienetwerken. Deze richtlijnen zijn onder andere geĂŻntroduceerd omdat de consumentenbescherming en de marktwerking niet goed genoeg geregeld waren in het 'Tweede Energiepakket'. Het bleek in sommige landen te schorten aan toezichtbevoegdheden, of de toezichttaak werd juist uitgevoerd door verschillende instanties. 18 eigen huis magazine nov 2012

in hoog tempo en is onvoldoende toegerust op de grootschalige distributie van duurzaam opgewekte energie en bevordering van energie-efficiĂŤntie. Er moet tot 2020 in de Europese Unie voor duizend miljard euro worden verspijkerd aan de elektriciteits- en gasinfrastructuur, inclusief de netten, verwacht de Europese Commissie. Tot hoe hoog de kosten in Nederland zullen oplopen, is onbekend. Duidelijk is wel dat de kosten voor de modernisering van het net zullen worden doorberekend aan de consument. De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) houdt wel toezicht hierop, maar het is onduidelijk welke criteria de concurrentiewaakhond hanteert en welke verplichtingen en sancties zij kan opleggen aan monopoliehouders.

Europese klimaatdoelstellingen Nederland heeft ook nog eens een behoorlijke slag te slaan om de Euro-


Internationale moederbedrijven Veel energieleveranciers zijn dochterondernemingen van internationale bedrijven. Zo is Essent een onderdeel van het Duitse RWE en is Energiedirect een dochter van Essent. Dit overzicht biedt geen compleet beeld. Moederbedrijf Dochterbedrijf Afgeleide Vattenfall Nuon RWE Essent Energiedirect Westland Energie E.ON AG E.ON Eneco Eneco Oxxio Greenchoice GDF Suez Electrabel Delta Er zijn nog veel andere leveranciers op de markt, zoals bijvoorbeeld Main energie, Homestroom, Budgetenergie en Atoomstroom. De meeste zijn zogenoemde handelshuizen. Deze bedrijven kopen én verkopen energie.

pese klimaatdoelstellingen te halen. In 2020 moet 20% van de energie duurzaam zijn opgewekt en moet de CO2-uitstoot met hetzelfde percen-

tage zijn verminderd. De netten moeten worden aangepast om een goede werking ervan bij een dergelijke hoeveelheid duurzame energie te kunnen

garanderen. Maar voorlopig blijft ons land voor de energieopwekking voor het overgrote deel afhankelijk van fossiele brandstoffen als olie, gas en kolen. Olie en gas worden ondertussen steeds schaarser, terwijl kolen een rampzalige uitwerking hebben op het milieu. Op de oude voet verdergaan door klimaatneutrale oplossingen te negeren, heeft voor uw portemonnee op termijn geen enkele zin. Politieke crises in het MiddenOosten en de toenemende vraag uit de opkomende economieën drijven de olieprijs op. De gastoevoer uit Rusland lijkt eindeloos, maar niemand wil voor de levering afhankelijk zijn van de grillen van het Kremlin. Bovendien hebben we geen invloed op de handelsprijzen van fossiele brandstoffen op de internationale financiële markten. Op welke manier de prijzen ook stijgen, de rekening is voor u. eigen huis magazine nov 2012 19


OTA N E I G ENER

De energieleverancier Een energieleverancier verkoopt energie aan de eindgebruiker. Leveranciers kunnen energie inkopen en/of zelf opwekken. Sinds 2004 kunt u zelf een energieleverancier kiezen. Sindsdien komt er ook steeds meer concurrentie op de energiemarkt. Toch hebben Eneco, Essent en Nuon nu nog ongeveer 80% van de Nederlandse markt in handen.

Zowel Europa als de Nederlandse overheid had grote verwachtingen van de marktwerking in de energiemarkt. In de praktijk blijkt dit de consument weinig op te leveren. Ja, u heeft het recht in principe ieder moment van energieleverancier te wisselen. Door de marktwerking kunt u enkele honderden euro's op jaarbasis besparen als u nog nooit bent overgestapt. Maar ook daarna moet u blijven opletten. Vrijwel alle bekende namen van de energieleveranciers vallen dus onder de paraplu van vijf grote, vaak buitenlandse, ondernemingen. Zo is Nuon een volledige dochter van het Zweedse Vattenfall.

Essent is een onderdeel van de Duitse energiereus RWE.

Geen idealisme, maar noodzaak Naast overstappen naar een goedkopere energieleverancier en uw verbruik terugdringen kunt u inspringen op komende ontwikkelingen door deels zelf uw energie op te wekken met bijvoorbeeld zonnepanelen. Het Centrum voor Energievraagstukken verwacht dat dit steeds meer gebeurt. Niet alleen uit idealisme, maar ook vanuit een financiĂŤle afweging, en vaak ook om invloed te hebben op de eigen energievoorziening. Duurzame energie is door de hoge

Onderzoek Het Centrum voor Energievraagstukken is opgericht in januari 2010 en verbonden aan de juridische faculteit van de Universiteit van Amsterdam. Het richt zich op onderzoek en onderwijs met betrekking tot de publieke en private energievoorziening. De consument staat daarbij centraal. Vereniging Eigen Huis is partner van het centrum. 20 eigen huis magazine nov 2012

Het huidige tariefstelsel knelt investeringskosten nu vaak nog niet concurrerend, maar dat gaat veranderen. Het Centrum voor Energievraagstukken gaat er vanuit dat over ongeveer twintig tot dertig jaar de gehele energiesector fundamenteel is veranderd. Energie wordt dan op veel plaatsen op een milieuvriendelijke, decentrale manier opgewekt. Niet door energiereuzen als Vattenfall of RWE, maar door kleine bedrijven, door lokale gemeenschappen en door uzelf. De bekende energieleveranciers beraden zich nu al op een nieuw marktmodel, dat zich meer zal richten op service en onderhoud van particuliere, duurzame energie-installaties.


De afnemer Afnemers kunnen worden verdeeld in groot- en kleinverbruikers. Grootverbruikers zijn de industrie en utiliteit. Kleinverbruikers zijn huurders en eigenwoningbezitters. Midden- en kleinbedrijven kunnen zowel groot- als kleinverbruiker zijn. Sinds 2001 wordt consumentenbescherming steeds belangrijker in de Europese regelgeving.

Ja, het kost de Europese Unie, de Nederlandse overheid, de netbeheerders en uzelf in totaal miljarden aan investeringen in het net en in apparatuur. Maar het biedt ook de mogelijkheid om meer controle over uw energierekening te krijgen. Een rekening die uiteindelijk steeds redelijker wordt, voor het milieu en voor uw portemonnee. Met dank aan prof. dr. Simone Pront-Van Bommel, directeur van en hoogleraar aan het Centrum voor Energievraagstukken, Universiteit van Amsterdam. Lees ook haar inaugurele rede ‘Een redelijke energieprijs. De mythe van de marktwerking’, die zij uitsprak op 20 juni 2012.

Volgende maand Dit artikel is de eerste in een serie over de wereld achter de energierekening. Volgende maand nemen we de energieleverancier onder de loep.

Wist u dat‌ de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) een onderdeel van het ministerie van Economische Zaken is? De Energiekamer zorgt dat energiebedrijven de Elektriciteits- en gaswet naleven, beschermt klanten tegen machtsmisbruik door energiebedrijven en de NMa zorgt voor eerlijke concurrentie op de energiemarkt. n elke energieleverancier een ander tarief hanteert voor de regiotoeslag van gas? Opmerkelijk, omdat de energie vaak uit dezelfde bron komt. n netbeheerders monopolisten zijn? En u zelf geen netbeheerder kunt kiezen? n de gemiddelde energiebelastingdruk voor consumenten veel hoger is dan voor grote zakelijke verbruikers? n de energiebelasting op stroom in acht jaar tijd met 74% gestegen is? n leveranciers u met gunstige tarieven lokken, maar deze na een korte tijd opschroeven? n de NMa de maximale winst voor netbeheerders vaststelt en dat alle netbeheerders, behalve Enexis, ook deze maximale winst benut? n consumenten meebetalen voor netwerkuitbreiding voor energietransport naar het buitenland? n

eigen huis magazine nov 2012 21


feitenkaart

De dakpan Sommige onderdelen van ons huis kennen een uitgebreide geschiedenis. Vereniging Eigen Huis toont die op feitenkaarten. Deze maand: de dakpan. Tekst Sander Ruijsbroek

Illustratie Leendert Masselink

Klei en beton

Stro, gras en riet In ons land bestond de dakbedekking lange tijd vooral uit stro, gras en riet. Vanaf de late Middeleeuwen schreven stadsbesturen harde dakbedekkingmaterialen voor, wegens brandgevaar. Toch werden pannen nog afgedicht met stro, tegen wateroverlast. Vanaf de 19e eeuw worden pannen gemaakt met vormbakmachines. Sindsdien sluiten pannen veel beter op elkaar aan. Sinds het Bouwbesluit in 1992 is het verplicht dakpannen te verankeren, zodat ze niet bij de eerste de beste storm van het dak afwaaien.

38 eigen huis magazine nov 2012

Er zijn twee soorten dakpannen: betonpannen en keramische dakpannen op basis van klei. Betonpannen bestaan uit cement en zand en worden afgewerkt met een kleurcoating met kunststoffen. Ze worden vanaf 1954 massaal geproduceerd vanwege het toenmalige tekort aan dakpannen. De productietijd van keramische dakpannen was zes keer langer dan betonpannen. Betonpannen waren ook groter, waardoor een dak sneller kon worden gedekt. Kleidakpannen worden uit gemengde rivierklei en van westerwaldklei gemaakt, vernoemd naar de witbakkende klei uit het plateau van het Duitse Westerwald.


Kleikelder Voor de productie selecteert een dakpanmaker geschikte klei en bewerkt het daarna voor. Anders krijgt de klei bij het bakken weer de oorspronkelijke structuur. Dit gebeurt in een kleikelder, waar de klei volgens kenners ‘besterft’. Hierna wordt de massa gekneed, gewalst en naar de vacuĂźmstrengpers gevoerd. Hier wordt lucht aan de massa onttrokken en als streng door de pers geduwd. De streng wordt in gelijke stukken versneden. Deze vertonen al de primitieve vorm van de latere dakpan. Een onder- en een bovenmal bepalen de uiteindelijke vorm. De natte, geperste pannen drogen in droogkamers of droogtunnels. Voor het bakken van de dakpannen worden ze beneveld of bespoten met een mengsel van water, klei, het glasachtige fritte, oxiden en/of minerale kleurstoffen. Dit is om de kleur te bepalen. Als de klei zonder deze substantie de oven ingaat, komt er automatisch een rode dakpan uit.

De bovenpan

De pannen worden op vuurvaste dragers in de oven geplaatst. Als ze eruit komen, wordt er met een houten stok op getikt. Een heldere klank geeft aan dat deze scheurvrij is.

Pannen zijn er in vele uitvoeringen. Denk aan de Vlakke Mulden, de Holle Mulden, de Flachdachpan, de Rijnlandpan, de Kruispan en de Oude Holle pan. Dan zijn er nog de pannen die een speciale plek verdienen, zoals de onderpan, de bovenpan, de knikpan, de kruispan, de aanhoeker en de pan met zonnecellen.

eigen huis magazine nov 2012 39


Eigen Huis Rentebarometer

Uw hypotheek is te duur U betaalt waarschijnlijk te veel als u na mei 2009 een hypotheek heeft af- of overgesloten, of rente heeft verlengd. Dat blijkt uit de Rentebarometer die sinds kort op eigenhuis.nl staat. Tekst Anna Roelofsz

A

ls u een hypotheek afsluit, betaalt u als deel van de hypotheekrente ook een winstpercentage aan de bank. Dat is niet zo vreemd, want de bank maakt kosten en moet natuurlijk ook wat verdienen. Wat vreemd is, is dat het winstpercentage sinds het begin van de crisis flink is gestegen, met bijna 1%-punt. Dat lijkt niet veel, maar het kan voor een gemiddelde huiseigenaar oplopen tot maandelijks 200 euro (bruto) aan lasten; meer dan redelijk is.

Voor en na de crisis Wat wél een redelijke winstmarge is? Die vraag wordt professor Maarten Pieter Schinkel van de Universiteit van Amsterdam vaak gesteld. De Eigen Huis Rentebarometer is gebaseerd op een breed en onafhankelijk onderzoek naar concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt dat onder zijn leiding wordt gedaan. ‘Voor ons onderzoek is het niet relevant wat precies een redelijke marge is: wij meten het verschil tussen de winstmarge vóór september 2008 – de maand die het begin van de crisis markeert – en de periode vanaf mei 2009, toen de Nederlandse hypotheekrentemarges opvallend stegen ten opzichte van andere Europese landen. Een dergelijk verschil, in juli 2012 gemiddeld 0,85%-punt, is alleen te verklaren door hogere vaste kosten of extra winst30 eigen huis magazine nov 2012

marge. Wij zien geen aanleiding om aan te nemen dat de vaste kosten zo dramatisch zijn gestegen.’

De kapitaalmarkt Banken verdedigen zich door te zeggen dat de Nederlandse hypotheekmarkt anders in elkaar zit dan in omringende landen. De Nederlandse hypotheekschuld ligt aanzienlijk hoger dan de spaartegoeden, dus banken moeten geld lenen op de kapitaalmarkt om het verschil te financieren. En dat is duur in deze onzekere tijden. Schinkel: ‘Er zijn inderdaad verschillen. Daarom hebben we de financieringskosten ook meegewogen in onze berekeningen. Dan nog zijn de marges bij langere hypotheekrentes nu rond 1%-punt hoger dan voor de crisis.’ De Eigen Huis Rentebarometer laat zien – met terugwerkende kracht tot mei 2009 – hoe de gemiddelde rentemarge zich ontwikkelt. Huiseige-

naren kunnen zo steeds zien in hoeverre zij meebetalen aan de extra winst van banken. Met de Rentebarometer en een petitie (die al door 77.000 mensen is ondertekend) wil Vereniging Eigen Huis druk uitoefenen op de banken en de politiek. Dit initiatief past in een maatschappelijke tendens waarbij financiële instellingen ter verantwoording worden geroepen. ‘Daar hoort bij dat ze transparant zijn over hun verdiensten en handelen in het belang van de klant. Daar schort het nog aan’, zegt Nico Stolwijk, manager Strategie & Belangenbehartiging bij de vereniging. ‘Wij zullen er alles aan doen om overwinst van banken ten koste van eigenwoningbezitters terug te dringen. De petitie hoort daarbij.’ Meer weten? Ga naar eigenhuis.nl/rentebarometer. Daar vindt u ook de petitie.


huis van vroeger lisse

‘We bleven import’ In 1959 kochten Jacques (80) en Tine (80) Heemskerk hun eerste woning in De Ruyterstraat in Lisse. Tekst Gonnie Oussoren foto Marc van der kort

1959

Lisse toen

Trots, dat waren Jacques en Tine toen ze hun eerste woning kochten. Jacques: ‘In die tijd was dat heel bijzonder. Het was normaal dat je bij je ouders introk of ging huren.’ Ze zochten een goedkoop huis en dat vonden ze in Lisse: een nieuwbouwrijtjeswoning voor omgerekend 7.578 euro. Tine: ‘We hadden nog nooit in een dorp gewoond. Zaten we daar tussen allemaal dorpelingen. We waren de enige in de straat met een telefoon en een auto.’ Jacques: ‘Ik heb de buurman mijn huissleutel gegeven. Zijn vrouw stond op bevallen en als hij de dokter moest bellen, kon hij bij ons bellen.’ Het was een goede buurt met vriendelijke, jonge mensen. Rustig ook: de kinderen konden op straat spelen. De buren liepen niet de deur plat. Tine: ‘We bleven import, de schroom bleek te groot om bij ons aan te kloppen. Echte vriendinnen kreeg ik hier niet, ik voelde me niet thuis.’ Dat was ook de belangrijkste reden om het huis te verlaten, vijf jaar en twee kinderen verder. Ze verkochten het voor 15.000 euro. Jacques mist vooral de glurende buren niet: ‘Soms ging ik tegen negen uur naar mijn werk. Dan zag ik de buurvrouwen aan de overkant vanachter de gordijnen staren: ‘Goh, gaat hij nu pas de deur uit?’ Maar je eerste huis, dat blijft toch bijzonder. 66 eigen huis magazine nov 2012

2012

Lisse nu

Een jonge vrouw met een paar kinderen in haar kielzog doet open. Ze woont er nu zeven jaar en dat bevalt prima. De WOZ-waarde van huizen ligt hier op gemiddeld 206.000 euro. Het is jammer dat de straat zo druk is geworden, zegt ze. Buurman Bastiaan Ippel (82) woont sinds 1961 in De Ruyterstraat en beaamt het. Hij is ‘heel goed met de buren’,

zegt hij. ‘Maar we komen niet veel bij elkaar over de vloer. Dat was vroeger ook al zo.’ Wat hem vooral opvalt, is dat de straat verarmt. ‘Dat zie je aan de tuinen. Die worden slecht onderhouden. Dat stoort me wel. Maar ik woon hier met mijn vrouw nog altijd erg prettig.’ Volgens Ippel valt het wel mee met de sociale controle. Hij veert op als hij buiten een voetganger herkent. ‘Die man ken ik, die woont hier ook in de buurt.’


Nieuwsgierig geworden?

eigen huis magazine

Word lid van Vereniging Eigen Huis en ontvang 11x per jaar Eigen Huis Magazine. Ga naar

www.eigenhuis.nl/lid-worden


Preview Eigen Huis Magazine november 2012