Page 1

ΜΑΡΙΑ ΠΟΛΥΔΟΥΡΗ

ΜΟΝΟ ΓΙΑΤΙ Μ’ ΑΓΑΠΗΣΕΣ Γ’ Γενικού Λυκείου Κ.Ν.Λ. κατ. θεωρητική επιμ. Τριανταφύλλου Ευστρατία


3

Μ. ΠΟΛΥΔΟΥΡΗ ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ 1902-1930 Ποιήτρια της νεορομαντικής σχολής από την Καλαμάτα. Γεννήθηκε την 1η Απριλίου του 1902 και ήταν κόρη του φιλόλογου Ευγένιου Πολυδούρη και της Κυριακής Μαρκάτου, μιας γυναίκας με πρώιμες φεμινιστικές ανησυχίες. Ολοκλήρωσε τις γυμνασιακές της σπουδές στην Καλαμάτα, αφού προηγουμένως είχε φοιτήσει σε σχολεία του Γυθείου και των Φιλιατρών. Στα γράμματα εμφανίζεται σε ηλικία 14 ετών, με το πεζοτράγουδο «Ο πόνος της μάνας». Αναφέρεται στο θάνατο ενός ναυτικού, τον οποίο ξέβρασαν τα κύματα στις ακτές των Φιλιατρών και είναι επηρεασμένο από τα μανιάτικα μοιρολόγια που άκουγε στο Γύθειο. Σε ηλικία 16 ετών διορίζεται στη Νομαρχία Μεσσηνίας κατόπιν διαγωνισμού και παράλληλα εκδηλώνει ζωηρό ενδιαφέρον για το γυναικείο ζήτημα. Το 1920 χάνει, σε διάστημα σαράντα ημερών, τον πατέρα και τη μητέρα της. Το 1921 μετατίθεται στη Νομαρχία Αθηνών και παράλληλα εγγράφεται στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Στην υπηρεσία της θα γνωρίσει τον συνάδελφο και ομότεχνο της Κώστα Καρυωτάκη και μεταξύ τους θα αναπτυχθεί ένας σφοδρός έρωτας, που θα κρατήσει λίγο αλλά θα παίξει καθοριστικό ρόλο στη ζωή και το έργο της. Συναντήθηκαν για πρώτη φορά τον Ιανουάριο του 1922, όταν η Πολυδούρη ήταν 20 χρονών και ο Καρυωτάκης 26. Εκείνη είχε δημοσιεύσει κάποια πρωτόλεια ποιήματα, εκείνος είχε εκδώσει δύο ποιητικές συλλογές, τον «Πόνο των ανθρώπων και των πραμάτων» (1919) και τα «Νηπενθή» (1921), και είχε ήδη κατακτήσει την εκτίμηση ορισμένων κριτικών και ομοτέχνων του. Το καλοκαίρι του 1922 ο Καρυωτάκης μαθαίνει ότι έχει προσβληθεί από σύφιλη, νόσημα τότε ανίατο και κοινωνικά στιγματισμένο. Το ανακοινώνει πρώτα στην αγαπημένη του και της ζητά να χωρίσουν. Εκείνη του προτείνει να παντρευτούν χωρίς να κάνουν παιδιά, αλλά ο Καρυωτάκης είναι πολύ περήφανος για να δεχθεί τη θυσία της. Εκείνη πάλι αμφιβάλλει για την ειλικρίνεια του, νομίζει ότι η αρρώστια του είναι πρόφαση για να την απομακρύνει από κοντά του. Στη διάρκεια του 1924 μπαίνει στη ζωή της ο δικηγόρος Αριστοτέλης Γεωργίου, άρτι αφιχθείς εκ Παρισίων. Είναι νεαρός, ωραίος και πλούσιος. Θα τον αρραβωνιαστεί στις αρχές του 1925, αν και στην καρδιά της σιγοκαίει ο έρωτάς της για τον Καρυωτάκη. Παρά την αφοσίωση του αρραβωνιαστικού της, η Μαρία Πολυδούρη δείχνει να μην μπορεί να συγκεντρωθεί σοβαρά σε καμιά δραστηριότητα. Χάνει τη δουλειά της στο. Δημόσιο από τις αλλεπάλληλες απουσίες της κι εγκαταλείπει τη Νομική. Φοιτά στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου, προλαβαίνει μάλιστα να εμφανισθεί ως ηθοποιός σε μία παράσταση. Το καλοκαίρι του 1926 διαλύει τον αρραβώνα της και φεύγει στο Παρίσι. Σπουδάζει ραπτική, αλλά δεν κατορθώνει να εργαστεί, επειδή προσβάλλεται από φυματίωση. Επιστρέφει στην Αθήνα και συνεχίζει τη νοσηλεία της στο νοσοκομείο «Σωτηρία», όπου μαθαίνει για την αυτοκτονία του πρώην εραστή της Κώστα Καρυωτάκη. Τον ίδιο χρόνο κυκλοφορεί την πρώτη της ποιητική συλλογή με τίτλο «Οι τρίλλιες που σβήνουν» και το 1929 τη δεύτερη με τίτλο «Ηχώ στο Χάος». Η φυματίωση τελικά θα την καταβάλει και θα αφήσει την τελευταία της πνοή στην Κλινική Χριστομάνου τα ξημερώματα της 29ης Απριλίου 1930. Η Μαρία Πολυδούρη ανήκει στη λογοτεχνική γενιά του '20, που καλλιέργησε το αίσθημα του ανικανοποίητου και της παρακμής. Ο έρωτας και ο θάνατος είναι οι δύο άξονες γύρω από τους οποίους περιστρέφεται η ποίησή της. Είναι μεστή από πηγαίο λυρισμό που ξεσπά σε βαθιά θλίψη και κάποτε σε σπαραγμό, με εμφανείς τις επιδράσεις από τον Καρυωτάκη και τα μανιάτικα μοιρολόγια. Οι συναισθηματικές και συγκινησιακές εξάρσεις της Πολυδούρη καλύπτουν κάποιες φορές τις τεχνικές αδυναμίες και τις στιχουργικές ευκολίες της ποίησής της. Η Μαρία Πολυδούρη άφησε και δύο πεζά έργα: Το «Ημερολόγιο» της και μια ατιτλοφόρητη νουβέλα, με την οποία ανελέητα σαρκάζει το συντηρητισμό και την υποκρισία της εποχής της.


ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΟΛΥΔΟΥΡΗ 1. Εντάσσεται στο λογοτεχνικό κλίμα του μεσοπολέμου. Σταθμός αυτής της περιόδου είναι η μικρασιατική καταστροφή του 1922, που ναυάγησε τις ελπίδες και τα όνειρα του νεότερου ελληνισμού. 2. Τοποθετείται χρονικά στους επιγόνους της νεορομαντικής σχολής και συμπορεύθηκε με τη γενιά του Καρυωτάκη. 3. Το βιωματικό υλικό στάθηκε η αποκλειστική πηγή έμπνευσής της και μεταγραφόταν αυτούσιο άμεσα στην ποίησή της. 4. Είναι φύσει και θέσει ρομαντική, αυθεντική, πρωτότυπη, γνήσια. 5. Αδιαφορεί να υποτάξει τον χειμαρρώδη λυρισμό της σε συμμετρικά σχήματα. Αυτό που διασώζει την ποίησή της είναι η γνησιότητα του πάθους, που οδηγεί συχνά σε ανεπανάληπτες δραματικές κορυφώσεις και η μουσικότητα του στίχου που αποδίδει τις συναισθηματικές μεταπτώσεις. 6. Η λυτρωτική λειτουργία της ποίησης βοηθά την Πολυδούρη να βρει διέξοδο στο εκρηκτικό πάθος της, το οποίο εκδηλώνεται σε δύο άξονες: τον έρωτα και το θάνατο. Ανήκει η Μαρία Πολυδούρη στη νεορομαντική σχολή, η οποία στηρίχθηκε σε ρομαντικές και συμβολιστικές καταβολές και επεδίωξε την αναδιοργάνωση και τον εκσυγχρονισμό της παραδοσιακής ποίησης τονίζοντας ιδιαίτερα το λυρικό στοιχείο του στίχου. Η Μαρία Πολυδούρη δεν είναι ηρωίδα ρομάντζου. Γεννήθηκε και έζησε σε μια εποχή συντηρητική, που τη συνέθλιψε. Δεν υπήρξε μόνο θύμα του εαυτού της - είναι αλήθεια ότι διακατεχόταν από μια ανίκητη τάση αυτοκαταστροφής- αλλά και του κλίματος που επικρατούσε γενικά και ιδιαίτερα της κοινωνικής μοίρας της ως γυναίκα. Εξετάζοντας το έργο της θα διαπιστώσουμε μια αντίθεση ανάμεσα στις ιδέες της και τις αρχές της και στο ποιητικό της έργο. Ενώ οι ιδέες της είναι πολύ προοδευτικές για την εποχή, η ποίησή της -επηρεασμένη, αναμφισβήτητα, σε μεγάλο μέρος από τον Καρυωτάκη- διακρίνεται για το στοιχείο του πεσιμισμού: υμνεί τον έρωτα και το θάνατο. Είχε ριζώσει τότε ο νεορομαντισμός, που διαπότιζε την ποίηση. Όμως, στον πεζό λόγο είναι αδέσμευτη. Τόσο στο ημερολόγιο της όσο και στην άτιτλη νουβέλα της παρουσιάζει τις αντιλήψεις της εποχής και σαρκάζει τις συμβατικότητες της. Οι αντίθετες αυτές πλευρές συνθέτουν μία από τις σπάνιες προσωπικότητες και ολοκληρώνουν έναν ακέραιο άνθρωπο. Ένα πνεύμα σταθερό, ανυποχώρητο και ασυμβίβαστο, που εύκολα δεν μπορούσε να το «σηκώσει» το πνεύμα των καιρών. «Τι θαρραλέα και τι σπουδαία γυναίκα!», γράφει η Λιλή Ζωγράφου στο


5

βιβλίο της «Καρυωτάκης, Πολυδούρη και η αρχή της αμφισβήτησης». «Φυσούσε μέσα της ένας σίφουνας, που την έσπρωχνε να πηδά άφοβα πάνω από τους ανόητους φραγμούς που την εμπόδιζαν να δει την αλήθεια. Αυτός ο σίφουνας τη σήκωσε στα δεκαοχτώ της -τόλμημα τρομαχτικό- από την Καλαμάτα και την έφερε στην Αθήνα του '20». Στα ποιήματά της η Πολυδούρη εκφράζει τη δική της ξεχωριστή προσωπική σχέση με την τέχνη της ποίησης, στην οποία καταφεύγει ως μέσο για την εξωτερίκευση του έρωτά της.Έτσι τα ποιήματα της δεν είναι παρά ερωτικά μηνύματα, ένα συνεχές ερωτικό κάλεσμα, με την αγωνία με την ελπίδα ή με τη βεβαιότητα της ανταπόκρισης .Γράφοντας, όχι μόνο εκτονώνει το έντονο συναίσθημα που πλημμυρίζει την ψυχή της, αλλά επιπλέον ανατροφοδοτείται από αυτό . Η αγάπη γίνεται το πρωταρχικό στοιχείο της ύπαρξής της,της ζωής της γενικότερα και η ποίηση αποτελεί τον ύψιστο σκοπό της μόνο όταν υμνεί την αγάπη . Η Πολυδούρη μεταγράφει κατευθείαν τα γεγονότα του εσωτερικού της κόσμου στην ποιητική γλώσσα με όλες τις εξιδανικεύσεις και τις υπερβολές που της υπαγορεύει η γυναικεία της φύση . Η ψυχή της κυριαρχείται από ένα και μόνο αίσθημα : τον έρωτα και μάλιστα το γνησιότερο γυναικείο έρωτα που χρωματίζεται άπό τη μελαγχολία, την τρυφερότητα και τη νοσταλγία .Έτσι το ποίημα αποκτά το χαρακτήρα απλής ομιλίας και εξομολόγησης και εναρμονίζεται με την πάγια αντίληψη της ποιήτριας : η τέχνη είναι.απλά ένα μέσο για να βιώσει βαθύτερα την αγάπη προς το «εσύ» του συγκεκριμένου ποιήματος .

ΑΠΟΨΕΙΣ *** Η λυτρωτική λειτουργία της ποίησης βοηθά την Πολυδούρη να βρει διέξοδο στο εκρηκτικό πάθος της, που εκδηλώνεται σε δύο άξονες, τον έρωτα και το θάνατο. Η ρομαντική της φύση την κάνει να αντιφάσκει, να αιωρείται ανάμεσα στη δίψα της για τον έρωτα και την ένταση της ζωής και το νοσηρό, τραγικό προαίσθημα του θανάτου. Στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για αντίφαση, η μεταφυσική βεβαιότητα ότι ο θάνατος πλησιάζει επιταχύνει και εντατικοποιεί τους ρυθμούς της ζωής, ώστε να ικανοποιηθεί η άπληστη ανάγκη για έρωτα (Γ. Χατζίνης). *** Τα ποιήματα της παρουσιάζουν μια εικόνα ατημελησίας. Φθαρμένα υλικά, κοινότοπες ετκόνες, κοινόχρηστες λέξεις, φλύαροι πλατειασμοί, αισθηματολογία, μελοδραματισμός, ελλιπής γλωσσική και στιχουργική επεξεργασία, τετριμμένη θεματολογία. Αυτό που διασώζει την ποίηση της είναι η γνησιότητα του πάθους της που οδηγεί κάποιες φορές σε δραματικές κορυφώσεις ανεπανάληπτες, και η μουσικότητα του στίχου που αποδίδει τις συναισθηματικές μεταπτώσεις. Είναι η βάση της κατά τ 'άλλα ορμεμφυτικής και ανοργάνωτης ποιητικής της (Κ. Στεργιόπουλος). *** "Γιατί η Πολυδούρη έγραφε τα ποιήματα της όπως και το ατομικό της ημερολόγιο. Η μεταστοιχείωση γινόταν αυτόματα και πηγαία. Κι αν στους περισσότερους της νεορρομαντικής σχολής το βιωματικό στοιχείο - τόσο κυριαρχικό σε όλους τους - ήταν μια πρώτη ύλη που περνούσε από διαδοχικές διαφοροποιήσεις, ώσπου να φτάσει στο ποίημα, γι’ αυτήν η έκφραση εσήμαινε κατ' ευθείαν μεταγραφή των γεγονότων του συναισθηματικού της κόσμου στην ποιητική γλώσσα της εποχής, με όλες τις εξιδανικεύσεις, τις ωραιοποιήσεις και τις υπερβολές, που της υπαγόρευε η ρομαντική της φύση κι η ατμόσφαιρα του περιβάλλοντος." " Η ποιητική έκφραση είναι γι’ αυτήν ζωτική ανάγκη, γιατί λειτουργεί σαν πράξη λύτρωσης από τα πάθη της, σαν απαραίτητη προϋπόθεση για την ψυχική της ηρεμία. Μπροστά σ' αυτή την επιτακτική ανάγκη έκφρασης, τα ζητήματα τεχνικής περνούν σε δεύτερη μοίρα. Αδυνατεί και, κυρίως, αδιαφορεί να υποτάξει το χειμαρρώδη λυρισμό της σε συμμετρικά σχήματα" (Τέλλος Άγρας).


*** "Ο συνηθισμένος τύπος λογοτέχνη είναι αυτός που ζει για να γράφει. Εκείνος, δηλαδή, για τον οποίο τα ίδια τα πάθη αποκτούν αξία μόνο απ' τη στιγμή που θα βρουν καλλιτεχνική έκφραση. Η Πολυδούρη όμως ζει για να ζήσει. Κι όταν χαράζει στο χαρτί τους στίχους της, δεν αποβλέπει στον αναγνώστη, αλλά στην ίδια τη δική της ανάγκη να δώσει στο ηφαίστειο της διέξοδο". (Γιάννης Χατζίνης) Ο συμβολισμός • Είναι λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό κίνημα που ξεκίνησε από τη Γαλλία γύρω στο 1880 υπό την επίδραση της φιλοσοφίας του

υποσυνειδήτου και επηρέασε σε μεγαλύτερο βαθμό την ποίηση και σε μικρότερο τη μουσική και τη ζωγραφική («εμπρεσιονισμός ή ιμπρεσιονισμός»). Το ρεύμα γεννήθηκε ως αντίδραση στην ψυχρότητα του παρνασσισμού και συνιστά μια «επιστροφή» στη ρομαντική ποίηση, γι' αυτό συχνά χαρακτηρίζεται ως νεορομαντισμός.Συνδυάζει την εσωτερικότητα και την εκλέπτυνση του ρομαντισμού, χωρίς το στόμφο του. Συγγενεύει επίσης με τον αισθητισμό και με τις θεωρίες του Πόε, οι οποίες επηρέασαν τον Μποτλέρ(1821-1867). Κυριότερα γνωρίσματα του συμβολισμού είναι η μουσικότητα, η υποβλητικότητα και η μελαγχολική διάθεση, που δημιουργούν ένα κλίμα ασάφειας και ρευστότητας. Η αυστηρή μετρική χαλαρώνει και εισάγεται νέο λεξιλόγιο: επιλέγονται οι λέξεις που υποβάλλουν λεπτά, τρυφερά συναισθήματα. Τα αντικείμενα του εξωτερικού κόσμου γίνονται σύμβολα εσωτερικών, ψυχικών καταστάσεων και το εννοιολογικό περιεχόμενο του ποιήματος περιορίζεται στο ελάχιστο. Στην Ελλάδα εμφανίζονται δυό ομάδες συμβολιστών. . ..: Η πρώτη ομάδα εμφανίζεται γύρω στο 1900-1910 και αντλεί κυρίως από τη γενιά του Παλαμά, παρουσιάζει όμως σαφείς ανανεωτικές τάσεις: Γ. Καμπόσης, Κ. Χατζόπουλος, Σπ. Πασαγιάννης, Μ. Μαλακάσης,.Λ. Πορφύρας, Ι. Γρυπάρης κ.ά. Η δεύτερη ομάδα κάνει την εμφάνιση της στα 1910-1920 και γράφει ποίηση χαμηλόφωνη και αδιέξοδη : Απ. Μελαχρινός, Ρ. Φιλύρας, Ν. Λαπαθιώτης, Κ. Καρυωτάκης, Μ. Πολυδούρη Οι συμβολιστές της ομάδας (που διακρίνονται από τους άλλους με το όνομα «νεοσυμβολιστές»)εκφράζουν μέσα από την τέχνη τους γενική κόπωση και την αίσθηση του ανικανοποίητου .Ανάμεσα τους ξεχωρίζει ο Κώστας Καρυωτάκης που, αρνούμενος να συμβιβαστεί με την υποκρισία γύρω του, σαρκάζει το πνεύμα της διάλυσης που χαρακτηρίζει την εποχή του. Το ανανεωτικό ρεύμα του συμβολισμού στην Ελλάδα διήρκησε περίπου μέχρι το 1930. Τα γνωρίσματα του δεν διαφέρουν από αυτά του ευρωπαϊκού συμβολισμού: & Η διακριτική και υποβλητική έκφραση των συναισθημάτων & Ο ποιητικός ρεμβασμός & Οι θολές και ακαθόριστες εικόνες & Το κλίμα μελαγχολίας & Η μουσικότητα του στίχου.


7

ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ Ανήκει στη συλλογή «Οι τρίλιες που σβήνουν», η οποία δημοσιεύθηκε το 1928, όταν η Μαρία Πολυδούρη

έχει επιστρέψει από το Παρίσι και συνεχίζει τη νοσηλεία της από το νοσοκομείο Charite στο νοσοκομείο «Σωτηρία» της Αθήνας. (Τρίλια είναι το κελάηδημα ή η γρήγορη εναλλαγή δύο συνεχόμενων φθόγγων στη μουσική ορολογία ).

Αποτελεί μια λυρική ελεγεία στην οποία η Πολυδούρη υμνεί την αγάπη που ένιωσε για κάποιον. Αν και το πρόσωπο δεν προσδιορίζεται, καταλαβαίνουμε ότι πρόκειται για το μεγάλο της έρωτα, τον ποιητή Κώστα Καρυωτάκη. Ο ΤΙΤΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ Ο τίτλος δίνει στο ποίημα χαρακτήρα τραγουδιού χάρη στο δεύτερο ρηματικό πρόσωπο: η Πολυδούρη απευθύνεται σε ένα συγκεκριμένο άντρα και υμνεί ένα συγκεκριμένο έρωτα. Στον τίτλο κυριαρχούν δυο ρηματικά πρόσωπα: το α'ρηματικό (με- εγώ ) και το β'ρηματικό (εσύ) . Το ρήμα «αγάπησες» δηλώνει τη σχέση των δυο πρόσωπων, την αγάπη τους δηλαδή, που είναι και η αιτία του διαλόγου που θα ανοίξει μεταξύ τους και που εμείς γνωρίζουμε ως αναγνώστες Το επίρρημα «μόνο» δηλώνει ότι μοναδική αιτία του διαλόγου είναι η αγάπη, επιβεβαιώνει ότι το ποίημα έχει άξονα αναφοράς τον Έρωτα, είναι δηλαδή ένα ποιητικό, ερωτικό κείμενο με συναισθηματικές και συγκινησιακές εξάρσεις. Επίσης δείχνει ότι η ποιήτρια βιώνει το απόλυτο, το εξιδανικευμένο του έρωτα, το πάθος που όλα τα συναιρεί. Το ημιτελές νόημα του τίτλου αποσαφηνίζεται στην πορεία του ποιήματος, καθώς με την ίδια ή παρόμοια μορφή επαναλαμβάνεται η φράση σε κάθε στροφή και αποτελεί τον άξονα που δίνει συνοχή στο ποίημα.

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ Το ποίημα αποτελείται από πέντε στροφές και κάθε μια είναι δυνατό να θεωρηθεί ως ξεχωριστή ενότητα.

ΠΡΩΤΗ ΣΤΡΟΦΗ (στίχοι 1-5) & Δεν τραγουδώ ,παρά γιατί μ αγάπησες: Το ποίημα αρχίζει με μια δήλωση της ποιήτριας ή καλύτερα


με μια εκ βαθέων εξομολόγηση : γράφει αποκλειστικά και μόνο (στιχ.1 παρά) επειδή βίωσε τον απόλυτο έρωτα. Είναι λοιπόν γι' αυτή η μοναδική πηγή έμπνευσης και δημιουργίας. Η ποιήτρια ορίζει το κίνητρο και τον στόχο του ποιήματος. Κίνητρο είναι η αγάπη και στόχος η εξωτερίκευσή της.Το «τώρα» ένα τραγούδι αποτέλεσμα της αγάπης του «τότε». & «Και σε ήλιο, σε καλοκαιριού ...» Ο μεγάλος έρωτας, που συγκλόνισε την ποιήτρια άνθισε κατά το παρελθόν και έχει πια τελειώσει, όπως δείχνει η χρήση του αορίστου (είναι ο κυρίαρχος ρηματικός χρόνος όλου του ποιήματος ), ασκεί όμως μια μόνιμη επίδραση στον εσωτερικό κόσμο της ποιήτριας και στο έργο της. Αυτή η αγάπη, που της προσφέρθηκε κάποτε και συνεχίζεται όλες τις εποχές, με όλες τις καιρικές συνθήκες, δημιούργησε τη συναισθηματική εκείνη πληρότητα, που πρόσφερε την ψυχική και πνευματική ολοκλήρωση, η οποία έγινε τραγούδι. & Η πρώτη στροφή αρχίζει και τελειώνει με τον ίδιο στίχο ενισχύοντας το μουσικό χαρακτήρα του ποιήματος ( η ίδια η ποιήτρια το θεωρεί τραγούδι : « Δεν τραγουδώ» στιχ. 1). Στο στίχο αυτό δίνεται η βεβαιότητα των συναισθημάτων της ποιήτριας, καθώς αφαιρείται το κόμμα που υπάρχει στον πρώτο στίχο. Στον πρώτο στίχο το κόμμα, μικρό σημείο παύσης πριν την αιτιολόγηση, αφήνει ένα περιθώριο έστω και μικρό, δισταγμού. Η αφαίρεση του στον τελευταίο στίχο προσθέτει την απόλυτη βεβαιότητα. Η Πολυδούρη ομολογεί ότι γράφει, γιατί κάποτε αγαπήθηκε. Η αγάπη καταξιώνει την ποιητική τέχνη.

Η επανάληψη του πρώτου στίχου κάθε στροφής στο τέλος της στροφής έχει την εξής λειτουργία: σε ένα ποίημα με διάχυτο το λυρισμό και που η έκφραση του πηγαίου συναισθηματισμού δεσπόζει , κινδυνεύει να χαθεί η συνοχή. Γι’αυτό η επανάληψη του στίχου είναι αυτή που στηρίζει την ποιητική σύνθεση, αποτελεί κολόνα κάθε στροφής, προσδίδοντας συνεκτικότητα.

ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΤΡΟΦΗ(στίχοι 6-10) & Μόνο γιατί με κράτησες στα χέρια σου έχω ένα ρίγος στην ψυχή μου ακόμα:Εδώ αποσαφηνίζεται το

είδος της αγάπης, που είναι η ερωτική αγάπη. Ένα άγγιγμα κι ένα φιλί αναστάτωσαν την ύπαρξη της ποιήτριας και χάραξαν την ψυχή της ανεξίτηλα. Η δύναμη του έρωτα που καθόρισε το παρελθόν της, εξακολουθεί να καθορίζει το παρόν και προφανώς θα καθορίζει το μέλλον της. & Στη στροφή αυτή κυριαρχεί η επανάληψη «μόνο... μόνο...», που σε συνδυασμό με τη χρήση του αορίστου χρόνου, υπογραμμίζει τη μοναδικότητα των ερωτικών στιγμών, που βίωσε η ποιήτρια στο παρελθόν, γεγονός που ολοκλήρωσε την ύπαρξη της «Μόνο γιατί με κράτησες στα χέρια σου.../ και με φίλησες στο στόμα...». & Η δεύτερη στροφή επικεντρώνεται στην ικανότητα που έχει το αμοιβαίο ερωτικό πάθος και ιδιαίτερα η σωματική εκδήλωση του ( στιχ. 6-7 ) να μεταμορφώνει τον άνθρωπο τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά . Οι αλλαγές αυτές δίνονται με μια παρομοίωση ( «μόνο γι' αυτό είμαι ωραία σαν κρίνο ολάνοιχτο»στιχ. 8 ) και με μια μεταφορά ( «κι έχω ένα ρίγος στη ψυχή μου» στιχ. 9), τονίζοντας παράλληλα τη μόνικμη διάρκειά τους με τη χρήση του ενεστώτα και το επίρρημα «ακόμα». & «Είμαι ωραία...» η ομορφιά ως αποτέλεσμα του έρωτα, με χαρακτηριστικό γνώρισμα την αγνότητα, όπως αυτή δίνεται με την παρομοίωση από τη φύση «σαν κρίνο ολάνοιχτο». Ο έρωτας δρα εξαγνιστικά και δίνει ομορφιά στην ποιήτρια. Η ζωή της γεμίζει, αποκτά νόημα. & «Έχω ένα ρίγος στην ψυχή μου ακόμα...» Νιώθει ρίγος μπροστά στο μεγαλείο και στη δύναμη του έρωτα ή εξαιτίας του φόβου ενός πιθανού θανάτου αυτού του ίδιου του έρωτα;


9

Η μουσική δομή της πρώτης στροφής διατηρείται και στη δεύτερη: η επανάληψη του πρώτου στίχου στο τέλος της έχει την ίδια λειτουργία με το ρεφρέν του τραγουδιού, ενός ερωτικού τραγουδιού.

ΤΡΙΤΗ ΣΤΡΟΦΗ (στίχοι 11-15) Η στροφή αυτή έχει ως κέντρο την καταλυτική δύναμη του ερωτικού βλέμματος του που εκφράζει όλα όσα δεν είναι δυνατόν να εκφραστούν με λόγια και πράξεις και λειτουργεί ως κατάθεση ψυχής & Μόνο γιατί τα μάτια σου με κοίταξαν περήφανα στολίστηκα το υπέρτατο της ύπαρξής μου στέμμα:Το πέρασμα από την αίσθηση της αφής στην αίσθηση της όρασης, της καταλυτικής επίδρασης του ερωτικού βλέμματος. Το ερωτικό βλέμμα είναι ο κρυφός κώδικας επικοινωνίας ανάμεσα σε δυο αγαπημένους. Μέσα από ένα τέτοιο βλέμμα η ποιήτρια βίωσετην καταξίωση της ύπαρξής της, τη δικαίωση, την ευτυχία και την εσωτερική πληρότητα. & με την ψυχή στο βλέμμα» Η ψυχή στο βλέμμα δεν είναι παρά το ιδιαίτερο μήνυμα που μπορεί να μεταδώσει ένα κοίταγμα, όταν ανάμεσα στον πομπό και στο δέκτη υπάρχει η σχετική συναισθηματική έλξη. Ένα τέτοιο βλέμμα, φορέας μια τόσο δυνατής αγάπης, μπορεί να οδηγήσει τον αποδέκτη του μηνύματος σε υπέρτατη ευτυχία, σε ολοκληρωτική καταξίωση της ύπαρξής του. Για την Πολυδούρη αυτό είναι αρκετό για να βιώσει μια απέραντη ευτυχία και να νιώσει ολοκληρωμένη. & «περήφανα στολίστηκα το υπέρτατο της ύπαρξης μου στέμμα (στιχ. 14-15)  θεωρεί ότι προορισμός της ανθρώπινης ύπαρξης είναι να βιώσει τον απόλυτο έρωτα. Η άποψη της αισθητοποιείται με τη μεταφορά.Το αποκαλυπτικό για την ψυχή και τα συναισθήματα βλέμμα του συντρόφου της, χάρισε στην ποιήτρια την ολοκλήρωση ,την ευτυχία την ομορφιά , την εσωτερική πλήρωση .Κι ακόμη μέσα από αυτό το βλέμμα (στην ουσία μέσα από την αγάπη του) ένιωσε ότι δικαιώνεται η ύπαρξη της. Βίωσε ότι έχει λόγο ύπαρξης, σκοπό στη ζωή της, αξία ως ον .Γι' αυτό με περηφάνια φόρεσε το στέμμα της ύπαρξης της.

ΤΕΤΑΡΤΗ ΣΤΡΟΦΗ(στίχοι 16-20) Μόνο γιατί μ αγάπησες γεννήθηκα, γι αυτό η ζωή μου εδόθη: Η τέταρτη στροφή αρχίζει με μια υπερβολή που στηρίζεται και πάλι στο σχήμα αιτία – αποτέλεσμα, υπερβολή που οδηγεί στην κορύφωση του Έρωτα, καθώς αποκτάει μια άλλη διάσταση με την ομολογία της ποιήτριας ότι η αγάπη την γέννησε ουσιαστικά.. Η βίωση του έρωτα γίνεται αυτοσκοπό. & «Μόνο γιατί μ' αγάπησες γεννήθηκα...»: Η ζωή της «εδόθη» χάρη σ' αυτή την αγάπη. Το εσύ με την αγάπη του έδωσε ζωή από τη ζωή του στην ποιήτρια και έτσι η ζωή της απέκτησε περιεχόμενο και σκοπό. & Μέσα από την αντίθεση «άχαρη, ανεκπλήρωτη ζωή vs ζωή πληρώθη» η ποιήτρια ομολογεί : η Αγάπη με οδήγησε στην ψυχική ολοκλήρωση, στη συναισθηματική πλήρωση, στην ηθική τελείωση. & Η τριπλή επανάληψη «ζωή... ζωή... ζωή...» ολοκληρώνει την ομολογία υπογραμμίζοντας : Ζωή χωρίς αγάπη δεν μπορεί να υπάρξει κι αν υπάρχει δεν είναι αληθινή, γιατί αληθινός είναι ο άνθρωπος που είχε την τύχη ν' αγαπηθεί αλλά και ν' αγαπήσει μέσα από το βίωμα της αγάπης του άλλου. Η βίωση αυτής της απόλυτης αγάπης γίνεται αυτοσκοπός. Ο έρωτας παρουσιάζεται ως ο μοναδικός προορισμός της ανθρώπινης ζωής. Έτσι, ο άνθρωπος γεννιέται, συνειδητοποιεί το λόγο της γέννησης του όταν γνωρίζεται με το αντικείμενο του πόθου και βιώνει τον απόλυτο έρωτα. &


ΠΕΜΠΤΗ ΣΤΡΟΦΗ(στίχοι 21-25) & Μονάχα γιατί τόσο ωραία μ αγάπησες έζησα….κι έτσι γλυκά πεθαίνω: Το «μόνο» τρέπεται σε

«μονάχα» και το σχήμα αιτία - αποτέλεσμα διαμορφώνεται ως εξής : «Μονάχα γιατί τόσο ωραία μ' αγάπησες έζησα....κι έτσι γλυκά πεθαίνω...». & «έζησα, να πληθαίνω/ τα ονείρατά σου...» Προβάλλεται από το ποιητικό υποκείμενο και η προσφορά της δικής της αγάπης προς τον άλλο. Σκοπός της ζωής της ήταν να του πληθαίνει τα όνειρα, να τον κάνει δηλ. ευτυχισμένο, να του προσφέρει με την αγάπη της ιδανικά και στόχους στη ζωή του. & Έζησε πραγματικά μέσα από την αγάπη, που πλούσια της χάρισε το «εσύ» και με το οξύμωρο «γλυκά πεθαίνω», επισημαίνει τη γλύκα, που αποκτά ο θάνατος για δύο λόγους : και γιατί αξιώθηκε να ζήσει την αληθινή ζωή, που προσφέρει η αγάπη αλλά και γιατί τώρα ο θάνατός της θα τη φέρει κοντά στο «εσύ» που «βασίλεψε». Γι αυτό και η ποιήτρια τον αποδέχεται με ανακούφιση και γαλήνη . & Η τραγική κατάληξη του έρωτα. Το «εσύ» που βασίλεψε, δίνεται εδώ με την προσφώνηση «ωραίε». Η απώλεια του αγαπημένου προσώπου είναι γεγονός και έτσι δικαιολογείται και ο αόριστος χρόνος «μ' αγάπησες» που συνέχει ως αιτία όλο το κείμενο. Η αιτία που ο έρωτας τους ανήκει στο παρελθόν είναι γιατί δε βρίσκεται πια στη ζωή ο αγαπημένος της . & Η αγάπη εξιδανικεύεται, η ποιήτρια μυθοποιεί όχι μόνον τα συναισθήματα του αγαπημένου της, αλλά και τον ίδιο. Ο έρωτας προβάλλεται θεοποιημένος. Με τον θάνατο του καλού της βαδίζει και η ποιήτρια στο τέλος, μα καθώς αισθάνεται ότι έχει βιώσει το ύψιστο προνόμιο να αγαπήσει και να αγαπηθεί, φεύγει ανώδυνα και ο θάνατος γίνεται πιο εύκολα αποδεκτός. & Στη στροφή αυτή φαίνεται εντονότερα η σχέση του ποιήματος με τον ποιητή Καρυωτάκη που τόσο πολύ αγάπησε. Όταν η ποιήτρια έγραφε το ποίημα ο ποιητής είχε αυτοκτονήσει και η δική της υγεία είναι σε κρίσιμη κατάσταση (νοσηλεύεται στο Σωτηρία). Ο θάνατος της όμως πλησιάζει τόσο γλυκά αφού εκείνος την αγάπησε τόσο ωραία.

ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ METΡΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ Ιαμβικό μέτρο υπάρχει στο ποίημα, γιατί ενδείκνυται καλύτερα σ ένα ποίημα που αποτελεί ύμνο στον έρωτα. Το ποίημα αποτελείται από εννέα στροφές (στο σχολικό βιβλίο παραλείπονται οι 4η , 5η , 6η , και 8η ). Σε κάθε στροφή ομοιοκαταληκτούν ο 1ος με τον 5ο στίχο, ο 2ος με τον 4ο στίχο ενώ ο 3ος είναι ελεύθερος.Η επανάληψη του πρώτου στίχου στον πέμπτο λειτουργεί ως επωδός.


11

Έχουμε επίσης εναλλαγή δωδεκασύλλαβων, επτασύλλαβων και ενδεκασύλλαβων στίχων. Με την εναλλαγή αποτρέπεται η μονοτονία και εξασφαλίζεται μουσική ποικιλία. Παρατηρούνται επίσης αρκετοί διασκελισμοί π.χ. «...γιατί μ' αγάπησες/ στα περασμένα χρόνια...», «...με κράτησες στα χέρια σου/ μια νύχτα...», «με κύτταξαν/ με την ψυχή στο βλέμμα...», «στολίστηκα το υπέρτατο / της ύπαρξης μου στέμμα» κ.α.  Η μετρική συμβάλλει με τον τρόπο της στη μουσικότητα και την υποβλητικότητα των συναισθημάτων του κειμένου υπογραμμίζοντας τη συγκίνηση .

Η ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΤΟ ΥΦΟΣ ΤΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ Το ποίημα είναι γραμμένο σε ζωντανή και άμεση δημοτική γλώσσα. Το βασικό χαρακτηριστικό της γλώσσας της είναι η φυσικότητα ως συνέπεια της ανεπιτήδευτης, καθημερινής γλώσσας, της αβίαστης ομοιοκαταληξίας, του συνηθισμένου ρυθμού. Η Πολυδούρη φαίνεται ότι δεν μοχθεί για την επεξεργασία των στίχων της και γι'αυτό δε φτάνει συχνά σε ολοκληρωμένο αποτέλεσμα. Αυτή ωστόσο η αδιαφορία ή βιασύνη μπροστά στη λεπτομέρεια της φόρμας εναρμονίζεται απόλυτα με το ξεχείλισμα του συναισθήματος. Πώς αλλιώς θα μπορούσε άλλωστε να εκφραστεί ένα τόσο εκρηκτικό συναίσθημα;  Οι ποιητικές εικόνες της είναι καθαρές και σαφείς δίνοντας πάντα τη ευχάριστη εντύπωση πως είναι καθαρά περιγραφικές και λειτουργούν κυριολεκτικά .  Το ύφος διακρίνεται για τη σαφήνεια και απλότητά του, αλλά και τον εξομολογητικό του χαρακτήρα. Η φωνή της Πολυδούρη ακούγεται καθαρή, ανεπιτήδευτη. Κανένας ρητορισμός, καμία επιτήδευση της έκφρασης ή επίφαση του συναισθήματος. Συχνά η φωνή της αποκτά τέτοια οξύτητα ώστε να έχει την ένταση μιας κραυγής ερωτικής. Όσο δυνατή κι αν είναι η κραυγή αυτή, ο τόνος του ποιήματος είναι τόσο τρυφερός και ήπιος, ώστε η ερωτική απελπισία ή απαίτηση να παίρνει τους χαμηλούς τόνους της ερωτικής συγκατάβασης και του παράπονου.  Ο ρυθμός και ο τόνος του ποιήματος είναι μουσικός, γιατί έτσι εξυπηρετείται η ανάγκη της ποιήτριας να εκφράσει τα έντονα συναισθήματά της μουσικά.  

Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ 1. Προσδίδει αμεσότητα και παραστατικότητα. 2. Κάνει το ποίημα να μοιάζει με ημερολόγιο, ερωτική επιστολή ή ερωτικό διάλογο. 3. Δεν γίνεται αόριστα λόγος για την αγάπη, αλλά η ποιήτρια απευθύνεται σε κάποιον συγκεκριμένα. 4. Το ποίημα κερδίζει σε λυρισμό.

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΕΜΜΕΣΗΣ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ποιήτρια αναφέρεται συνεχώς στην αγάπη εκείνου προς αυτήν και τονίζει πως αυτή η αγάπη έδωσε νόημα και δικαίωσε τη ζωή της. Δεν μιλά καθόλου για τη δική της αγάπη. Μιλώντας για την αγάπη εκείνου προς αυτήν, εκφράζει σε αντανάκλαση τη δική της αγάπη για κείνον. Μάλιστα εκείνος που την αγάπησε δεν ζει πια. Και αυτή η έμμεση μετά θάνατον ερωτική εξομολόγηση αποτελεί τη βασική στρατηγική της ποιητικής έκφρασης μέσα στο ποίημα. Η ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΤΗΣ ΛΕΞΗΣ ΜΟΝΟ Η λέξη «μόνο» επαναλαμβάνεται επτά φορές μέσα στο ποίημα. Με τον τρόπο αυτό η Πολυδούρη


επιδιώκει να παρουσιάσει τον έρωτά της ως την πηγή της ολοκλήρωσης και της ευτυχίας. Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΟΡΙΣΤΟΥ Η επιλογή της ποιήτριας να τοποθετήσει ορισμένα ρήματα σε αόριστο χρόνο γίνεται για να δείξει το πέρας της ερωτικής σχέσης. Ακόμη κι αν εξακολουθεί να δέχεται τις ευεργετικές επιδράσεις του εξιδανικευμένου της έρωτα, η αγάπη που υμνεί έζησε στο παρελθόν.

ΤΑ ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ 1.Οι μεταφορές στους στίχους 9, 14, 23: Έχω ένα ρίγος στην ψυχή, της ύπαρξής μου στέμμα, ωραίε που βασίλεψες. 2.Η παρομοίωση στον στίχο 8: Ωραία σαν κρίνο ολάνοιχτο 3.Οι επαναλήψεις (αναδίπλωση) στους στίχους 1 και 5, 6 και 10, 11 και 15, 16 και 20, 21 και 25 4.Η ποιητική αποστροφή στον στίχο 23: ωραίε 5.Οι εικόνες στους στίχους 3-5 και 6-8 6.Το σχήμα συνεκδοχής στον στίχο 11: τα μάτια σου με κύτταξαν 7. Το σχήμα κύκλου ο 1ος με τον 5ο στίχο σε κάθε στροφή, 8. Η υπερβολή «μόνο γιατί μ' αγάπησες γεννήθηκα...» 9. Η εναλλαγή των χρόνων ενεστώτας, αόριστος και των προσώπων α' και β΄, Τα σχήματα λόγου δημιουργούν μια τρυφερή, αυθόρμητη ατμόσφαιρα κι αποδεικνύουν ότι η Πολυδούρη τεχνοτροπικά ακολούθησε το νεορομαντισμό και το νεοσυμβολισμό

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Πρόταση του ποιήματος αποτελεί ο σύνδεσμος της ζωής με την ποίηση. Ένας σύνδεσμος που γίνεται δυνατός με τη μεσολάβηση του έρωτα. Με τον έρωτα η ζωή ολοκληρώνεται και από τον έρωτα προκαλείται η ποίηση, που έχει ως λόγο ύπαρξης την έκφραση του έρωτα. Μέσα στο σχήμα της ταύτισης της ζωής με το ποιητικό έργο, η ζωή αποτελεί πρωταρχική αξία. Η ποιήτρια πιστεύει στη δύναμη και ειλικρίνεια του συναισθήματος, το οποίο αποδίδεται με ένταση , αλλά χωρίς οξύτητα.


13

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Κ.Ε.Ε. 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία 1. Στα ποιήµατα της Μαρίας Πολυδούρη είναι διάχυτο το αίσθηµα της µελαγχολίας. Ποια είναι, σύµφωνα µε το συγκεκριµένο ποίηµα, η αιτία της θλίψης της ποιήτριας 2. Η ποίηση της Μαρίας Πολυδούρη διακρίνεται για το γνήσιο λυρισµό της, τον αυθορµητισµό και την ειλικρίνεια των συναισθηµάτων της. Ποια στοιχεία γλώσσας και περιεχοµένου αναδεικνύουν αυτά τα γνωρίσµατα στο συγκεκριµένο ποίηµα; 2.2. ∆οµή του κειµένου, επαλήθευση ή διάψευσης µιας κρίσης µε βάση το κείµενο, εκφραστικά µέσα και τρόποι του κειµένου (υφολογική διερεύνηση, αφηγηµατικές λειτουργίες, επιλογές του δηµιουργού σε διάφορα επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης): 1. Όλα τα ρήµατα του ποιήµατος βρίσκονται σε χρόνο αόριστο. Ποια είναι η λειτουργία αυτού του χρόνου στο ποίηµα; 2. Πώς λειτουργεί στο ποίηµα η επανάληψη της λέξης «µόνο»; 3. Ο πρώτος στίχος κάθε στροφής επαναλαµβάνεται στο τέλος της. Ποιος είναι ο ρόλος αυτής της επανάληψης; 2.3. Σχολιασµός ή σύντοµη ανάπτυξη χωρίων του κειµένου: 1. Ο έρωτας φαίνεται να εξαγνίζει την ποιήτρια και να καταξιώνει τη ζωή και την τέχνη της. Να σχολιάσετε τους στίχους στους οποίους επαληθεύεται αυτή η διαπίστωση. 2. «…περήφανα στολίστηκα το υπέρτατο / της ύπαρξης µου στέµα»: Πώς αντιλαµβάνεσθε το νόηµα αυτών των στίχων; 3. Η λέξη «ωραίος» επαναλαµβάνεται συχνά στο ποίηµα, ιδιαίτερα στην τελευταία στροφή. Ποια νοµίζετε ότι είναι η σηµασία της; 4. Πιστεύετε ότι ο έρωτας, όπως παρουσιάζεται στο ποίηµα, είναι εξιδανικευµένος; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΕΤΩΝ 1. Η ποίηση της Πολυδούρη χαρακτηρίζεται από έναν πρωτογενή λυρισμό* τα ποιήματα της έχουν

περιεχόμενο βιωματικό και προσωπικό. Έχουν λόγο ύπαρξης μόνο όταν απευθύνονται σε ένα εσύ, διάχυτο σε όλο το ποίημα. Να αναφέρετε στοιχεία του ποιήματος, που δικαιολογούν τις παραπάνω διαπιστώσεις. 2. Σε ποιους χρόνους χρησιμοποιεί η ποιήτρια τα ρήματα και ποια είναι η λειτουργία τους στο ποίημα; 3. Με ποια εκφραστικά μέσα διατυπώνει η ποιήτρια την ένταση του ερωτικού συναισθήματος


στο συγκεκριμένο ποίημα; 4. «Τα ποιήματα της Πολυδούρη μοιάζουν με σελίδες ημερολογίου, όπως γράφει και ο ποιητής Κώστας

Στεργιόπουλος, ή με ερωτικές επιστολές που έχουν συγκεκριμένο αποδέκτη». Να εντοπίσετε τρία στοιχεία που επιβεβαιώνουν την παραπάνω άποψη στο συγκεκριμένο ποίημα. 5.Ολόκληρο το ποίημα δομείται σε μια σχέση ενέργειας-αποτελέσματος. Να επιβεβαιώσετε τη διαπίστωση αυτή με δύο παραδείγματα από το κείμενο. Τι πετυχαίνει η ποιήτρια με την επιλογή αυτής της σχέσης; 6 Το κυκλικό σχήμα επανέρχεται σε κάθε στροφή του ποιήματος. Να εντοπίσετε δύο συγκεκριμένες λειτουργίες του μέσα στο κείμενο.

Στα ποιήματα της Μαρίας Πολυδούρη είναι διάχυτο το αίσθημα της μελαγχολίας. Ποια είναι, σύμφωνα με το συγκεκριμένο ποίημα, η αιτία της θλίψης της ποιήτριας; Η ποίηση της Μαρίας Πολυδούρη διακρίνεται για τους μελαγχολικούς της τόνους καθώς η ζωή της ποιήτριας κλονίζεται τόσο από την απώλεια του αγαπημένου της, όσο και από την ασθένειά της που την οδηγεί και στο δικό της τέλος. Ο νέος που με την αγάπη του είχε κατορθώσει να προσφέρει στην ποιήτρια αισθήματα ευτυχίας αλλά κι ένα σημαντικό κίνητρο για την ποιητική της δημιουργία, έχει πλέον χαθεί κι αυτό την οδηγεί σε συναισθήματα θλίψης και απελπισίας. Η ποιήτρια, όπως μας το δηλώνει στους στίχους της, τραγουδά, δημιουργεί δηλαδή την ποίησή της, μόνο για την αγάπη του νέου άντρα. Μόνο η δική του παρουσία στη ζωή της είχε καταφέρει να της δώσει ένα αίσθημα πληρότητας και είχε δικαιώσει την ύπαρξή της, αλλά τώρα που εκείνος δεν υπάρχει πια, η ποιήτρια αναγκαστικά επιστρέφει στην άχαρη ζωή της, όπου δεν βρίσκεται τίποτε που θα μπορούσε να της προσφέρει εκ νέου τη θέληση να ζήσει αλλά και να δημιουργήσει. Η ποιήτρια μέχρι να εμφανιστεί ο αγαπημένος της βρισκόταν σε μια ζωή χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο, χωρίς χαρά και χωρίς κάτι να της προσφέρει το κίνητρο που απαιτείται για να μπορούν οι άνθρωποι να ξεπερνούν τις καθημερινές του δυσκολίες. Η παρουσία επομένως του νέου υπήρξε καταλυτική για τη συναισθηματική ολοκλήρωση της ποιήτριας, για τη δραστηριοποίησή της, καθώς και για την αποτίναξη όλων αυτών των αρνητικών συναισθημάτων που την κρατούσαν για καιρό δέσμιά τους. Είναι, επομένως, λογικό για την ποιήτρια να αισθάνεται πλέον ότι δεν υπάρχει κανένας λόγος να χαίρεται τη ζωή, εφόσον η ζωή χωρίς εκείνον δεν έχει πια τον πλούτο των χρωμάτων που μόνο μαζί του κατόρθωσε να γνωρίσει. Επιπλέον, η απώλεια του αγαπημένου, με την ένταση του πόνου που τη συνόδεψε, έχει κλονίσει την υγεία της ποιήτριας κι έχει επισπεύσει έτσι και το δικό της τέλος. Η ποιήτρια γνωρίζει ότι δεν έχει πολύ καιρό να ζήσει, κι αυτό την έχει φέρει βέβαια σε μια συμφιλίωση με το θάνατο, «κι έτσι γλυκά πεθαίνω», αλλά παράλληλα της έχει στερήσει το δικαίωμα να κάνει όνειρα για μια ζωή χωρίς εκείνον, για μια ζωή χωρίς το μεγάλο της έρωτα, αλλά με την ελπίδα ότι θα μπορούσε ίσως να γνωρίσει ξανά τον έρωτα στο πρόσωπο κάποιου άλλου. Η ποιήτρια έχει έρθει αντιμέτωπη με τη συνειδητοποίηση ότι η μόνη ευκαιρία που είχε στο να γνωρίσει και να βιώσει την αγάπη ήρθε και παρήλθε με τον αγαπημένο της. Ό,τι έζησε μαζί του ήταν και η μοναδική επαφή της με τον πραγματικό έρωτα και τώρα δεν έχει παρά να περιμένει και το δικό της χαμό, γεγονός που επισφραγίζει με τον πιο απόλυτο τρόπο το συναίσθημα μελαγχολίας που τη χαρακτηρίζει.Η ποίηση της Μαρίας Πολυδούρη διακρίνεται για το γνήσιο λυρισμό της, τον αυθορμητισμό και την ειλικρίνεια των συναισθημάτων της. Ποια στοιχεία γλώσσας και περιεχομένου αναδεικνύουν αυτά τα γνωρίσματα στο συγκεκριμένο ποίημα;


15

Ο λυρισμός των ποιημάτων της Πολυδούρη, δηλαδή η έκφραση προσωπικών σκέψεων και συναισθημάτων καθώς και η ποιητικότητα ή καλύτερα η μουσικότητα των στίχων, γίνεται ιδιαιτέρως εμφανής στο ποίημα «Μόνο γιατί μ’ αγάπησες», στο οποίο η ποιήτρια έχει αφενός καταθέσει με μοναδικό τρόπο τον έρωτά της κι έχει παράλληλα φροντίσει σε μεγάλο βαθμό τη μουσικότητα του ποιήματος (το έχει, άλλωστε, ερμηνεύσει με μοναδικό τρόπο η Ελευθερία Αρβανιτάκη). Αναλυτικότερα, μπορούμε να διακρίνουμε το λυρισμό του ποιήματος, καθώς και την ειλικρίνεια των συναισθημάτων που καταγράφονται σε αυτό, από την αρχή του κιόλας, καθώς στον τίτλο παρατηρούμε ότι η ποιήτρια χρησιμοποιεί το β΄ ενικό πρόσωπο, καθιστώντας σαφές ότι το περιεχόμενο του ποιήματος απευθύνεται σε ένα συγκεκριμένο πρόσωπο. Η ποιήτρια τραγουδά μόνο γιατί την αγάπησε εκείνος και όχι για την αγάπη γενικότερα. Η Πολυδούρη επιθυμεί να εκφράσει τα συναισθήματα που έχει για ένα συγκεκριμένο πρόσωπο, γι’ αυτό και όλο το ποίημα από τις πρώτες κιόλας λέξεις απευθύνεται σ’ εκείνον. Η Μαρία Πολυδούρη έχει συνθέσει το ποίημα της σε ιαμβικό μέτρο (μία άτονη συλλαβή, μία τονισμένη), φροντίζοντας ώστε να υπάρχουν εναλλαγές στους στίχους της μεταξύ δωδεκασύλλαβων και επτασύλλαβων ή μεταξύ δωδεκασύλλαβων και εντεκασύλλαβων (δεύτερη στροφή). Με τον τρόπο αυτό η ποιήτρια θέτει τις βάσεις για τη μουσικότητα του ποιήματος, την οποία παράλληλα ενισχύει με την επανάληψη στίχων σε κάθε στροφή (ο πρώτος στίχος είναι ίδιος με τον πέμπτο, σχήμα κύκλου), αλλά και με την ομοιοκαταληξία (ο πρώτος ομοιοκαταληκτεί με τον πέμπτο και ο δεύτερος με τον τέταρτο, αφήνοντας τον τρίτο ελεύθερο και δημιουργώντας έτσι μια μορφή σταυρωτής ομοιοκαταληξίας). Η ποιήτρια μάλιστα για να ενισχύσει το λυρισμό του ποιήματός της, έχει εμπλουτίσει τους στίχους της με αρκετά σχήματα λόγου, τα οποία εξυπηρετούν σε μεγάλο βαθμό τόσο την ποιητικότητα όσο και την εναργέστερη έκφραση του συναισθήματος. Παρατηρούμε, επομένως: - την ύπαρξη του σχήματος κύκλου σε κάθε στροφή του ποιήματος - τη χρήση μεταφορών (στίχ. 9 έχω ένα ρίγος στην ψυχή μου, στίχ. 12 με την ψυχή στο βλέμμα, στίχ. 14 της ύπαρξής μου στέμμα, στίχ. 19 μένα η ζωή πληρώθη, στίχ. 23 ωραίε, που βασίλεψες, στίχ. 24 κι έτσι γλυκά πεθαίνω) - την παρομοίωση (στίχος 8 γι’ αυτό είμαι ωραία σαν κρίνο ολάνοιχτο), η οποία παράλληλα αποτελεί και μια εξαίρετη εικόνα για την απόδοση της επίδρασης που έχει η αγάπη στην ποιήτρια - τη συνεκδοχή στο στίχο 11 μόνο γιατί τα μάτια σου με κύτταξαν, η συνεκδοχή έγκειται στο ότι αντί να πει: μόνο γιατί εσύ με κοίταξες, λέει γιατί τα μάτια σου με κύτταξαν, λαμβάνοντας το μέρος του συνόλου αντί για το σύνολο, τα μάτια δηλαδή αντί για όλο το άτομο. - το σχήμα της υπερβολής στους στίχους 16-17 «Μόνο γιατί μ’ αγάπησες γεννήθηκα, γι’ αυτό η ζωή μου εδόθη», όπου η ποιήτρια θέλοντας να εκφράσει με έμφαση την αγάπη της, αναιρεί οποιαδήποτε άλλη πτυχή της ζωής της και δηλώνει ότι γεννήθηκε μόνο και μόνο για τη δική του αγάπη. - επαναλήψεις, στην τέταρτη στροφή επαναλαμβάνεται τρεις φορές η λέξη ζωή και στον πέμπτο στίχο επαναλαμβάνεται τρεις φορές το επίθετο ωραίος. - αποστροφή, στο στίχο 23, τα ονείρατά σου, ωραίε..., με το ωραίε η ποιήτρια στρέφεται προς τον αγαπημένο της και του απευθύνει το λόγο. Πέραν όμως από την έκφραση του λυρισμού μέσα από τα σχήματα λόγου και από τα στοιχεία μουσικότητας των στίχων, η ποιήτρια εξυπηρετεί το λυρισμό του ποιήματος με την ειλικρίνεια των συναισθημάτων της αλλά και με τον αυθορμητισμό της. Τα στοιχεία αυτά γίνονται εμφανή μέσα από το περιεχόμενο των σκέψεων που εκφράζει η ποιήτρια, η οποία φροντίζει με κάθε δυνατό τρόπο να δηλώσει ότι ο μόνος λόγος που τραγουδά είναι γιατί την αγάπησε εκείνος. Η ειλικρίνεια αυτής της δήλωσης γίνεται ξεκάθαρη από το γεγονός ότι η ποιήτρια συνεχίζει να τον αγαπά ακόμη και μετά το θάνατό του ενώ το γεγονός ότι τελειώνει και η δικής της ζωή σύντομα, μας δείχνει ότι δεν πρόκειται αυτό το συναίσθημα να φθαρεί και να εκπέσει με το πέρασμα του χρόνου. Άλλωστε,


όπως μας αναφέρει η ποιήτρια παρόλο που εκείνος την αγάπησε σε περασμένα χρόνια, εκείνη συνέχισε να ζει αυτή την αγάπη με την ίδια ένταση παρά το πέρασμα του χρόνου, «σε ήλιο, σε καλοκαιριού προμάντεμα, και σε βροχή, σε χιόνια». Η αγάπη του νέου της δόθηκε στο παρελθόν αλλά εκείνη διατήρησε αυτή την αγάπη αμείωτη για πολύ καιρό και θα συνεχίσει να τη συντηρεί ακόμη και μέχρι τη στιγμή που θα πεθάνει και η ίδια. Η ποιήτρια απευθύνοντας το λόγο σ’ εκείνον δε διστάζει να αποκαλύψει ότι τον αγάπησε όσο πιο δυνατά μπορούσε και πως αυτή η αγάπη τη βοήθησε να φτάσει στην ολοκλήρωσή της «είμαι ωραία σαν κρίνο ολάνοιχτο», την οδήγησε στη δικαίωση της ύπαρξής της «περήφανα στολίστηκα το υπέρτατο, της ύπαρξής μου στέμμα» και παράλληλα χάρισε στη ζωή της νόημα και μια βαθιά αίσθηση πληρότητας «στην άχαρη ζωή την ανεκπλήρωτη, μένα η ζωή πληρώθη». Η αγάπη του νέου αποτέλεσε για την ποιήτρια ένα σημείο σταθμό στη ζωή της, της προσέφερε συναισθήματα ευτυχίας, της έδωσε το λόγο να τραγουδήσει, την ώθησε στη συναισθηματική της ολοκλήρωση και θα τη συνοδέψει μέχρι το τέλος της. Όλα αυτά τα συναισθήματα, όλες αυτές οι σκέψεις αποτελούν μια ειλικρινή αποτύπωση της έντονης επίδρασης που είχε στην ψυχή της η επαφή με την αληθινή αγάπη, γι’ αυτό και η ποιήτρια, χωρίς δεύτερες σκέψεις, δε διστάζει να δηλώσει πως τελικά ο μόνος λόγος για τον οποίο ήρθε στη ζωή ήταν για να γνωρίσει και να αγαπήσει εκείνον. Παρατηρούμε, επομένως, ότι η ποιήτρια κινούμενη από την ένταση των συναισθημάτων της, καταφεύγει σε δηλώσεις αγάπης που είναι μεν υπερβολικές αλλά μπορούν να εξηγηθούν από τις παρορμήσεις της ψυχής μιας ερωτευμένης γυναίκας, που έχει συγκλονιστεί από το χαμό του αγαπημένου της.Όλα τα ρήματα του ποιήματος βρίσκονται σε χρόνο αόριστο. Ποια είναι η λειτουργία αυτού του χρόνου στο ποίημα; Η χρήση του αορίστου λειτουργεί ως μια έμμεση υπενθύμιση ότι όλα αυτά τα συναισθήματα αγάπης γεννήθηκαν στο παρελθόν και πως δεν έχουν πλέον τη δυνατότητα να αποτελέσουν παρόν για την ποιήτρια, τουλάχιστον όχι από τη μεριά του αγαπημένου της, καθώς εκείνος έχει πια πεθάνει. Θέτοντας, επομένως, η ποιήτρια τα ρήματα του ποιήματος σε αόριστο χρόνο μας παρουσιάζει με πιο τραγικό τρόπο την ένταση των συναισθημάτων της, μιας και παρόλο που εκείνη συνεχίζει να βιώνει τον αντίκτυπο της αγάπης αυτής, στην πραγματικότητα δε ζει παρά μια κατάσταση που ανήκει πλέον στο παρελθόν. Ο αγαπημένος της έχει πεθάνει κι επομένως κάθε τι που μας αναφέρει η ποιήτρια είναι παρμένο από το παρελθόν, είναι δηλαδή η αναπαράσταση των αναμνήσεών της, αλλά από την άλλη η ποιήτρια αισθάνεται συγκλονισμένη από τα συναισθήματά αυτά, που την ωθούν άλλωστε να τραγουδήσει για τον αγαπημένο της, υποδηλώνοντας έτσι με κατηγορηματικό τρόπο πως η σχέση αυτή συνεχίζεται και στο παρόν. Δε συνεχίζεται βέβαια ως μια σχέση άμεσης αλληλεπίδρασης ανάμεσα στους δύο ερωτευμένους, αλλά λειτουργεί ως μια πηγή αλλαγής για την ποιήτρια, η οποία ακόμη γίνεται αποδέκτης της καταλυτικής επίδρασης που έχει σ’ αυτήν η γνωριμία με τον αγαπημένο της. Η αναφορά επομένως γεγονότων του παρελθόντος σ’ ένα ποίημα που γιορτάζει την εκ βάθρων αλλαγή που έχει επέλθει στη ζωή της ποιήτριας, μας τοποθετεί σε δύο παράλληλα χρονικά επίπεδα, όπου στο ένα παρακολουθούμε όσα έγιναν κάποτε και στο άλλο, μαζί με την ποιήτρια, βιώνουμε την ακατάλυτη δύναμη της αγάπης που μπορεί ανεξάρτητα από το χρονικό διάστημα που έχει μεσολαβήσει να προκαλεί σαρωτικές αλλαγές στην ύπαρξη του αποδέκτη της. Η ποιήτρια δηλώνει πως έχει ένα ρίγος στην ψυχή της ακόμη και πως έτσι γλυκά πεθαίνει, χάρη στην αγάπη που γνώρισε από εκείνον. Κι ενώ κάθε τι στο ποίημα μας παραπέμπει στο παρελθόν, η ποιήτρια μας παρουσιάζει όλα όσα αισθάνεται, ως έντονα και ζωντανά συναισθήματα του παρόντος, που την επηρεάζουν άμεσα και την οδηγούν με χαρά ακόμη και στον ίδιο της το θάνατο. Πώς λειτουργεί στο ποίημα η επανάληψη της λέξης «μόνο»; Η Μαρία Πολυδούρη συνθέτει το ποίημά της για να εκφράσει στον αγαπημένο της τη μοναδική αξία που είχε για εκείνη η αγάπη του. Το ποίημα, επομένως, απευθύνεται μόνο σ’ αυτόν και τη μοναδικότητα αυτή επιχειρεί να τονίσει η ποιήτρια με τη συχνή χρήση του επιρρήματος μόνο.


17

Μόνο γιατί μ’ αγάπησες τιτλοφορεί τη σύνθεσή της, καθιστώντας σαφές, από τις πρώτες κιόλας λέξεις που του απευθύνει, ότι όλες οι αλλαγές που επήλθαν στη ζωή της οφείλονταν μοναχά στη δική του αγάπη. Σε αντίθεση με άλλες ποιητικές συνθέσεις που τιμούν εν γένει τον έρωτα και τη λυτρωτική δύναμη της αγάπης, η Πολυδούρη επιθυμεί να τιμήσει αποκλειστικά τη δική του αγάπη και την καταλυτική επίδραση που είχε στη ζωή της. Μόνο γιατί με κράτησες στα χέρια σου, / μια νύχτα και με φίλησες στο στόμα, / μόνο γι’ αυτό είμαι ωραία σαν κρίνο ολάνοιχτο / κι έχω ένα ρίγος στην ψυχή μου ακόμα: Το δικό του άγγιγμα και φιλί, η δική του αποδοχή κι ερωτική επιθυμία, είναι που βοήθησαν την ποιήτρια να αισθανθεί και να αναδείξει όλη την ομορφιά της. Μόνο χάρη στη δική του αγάπη η ποιήτρια αφέθηκε στο ερωτικό κάλεσμα και ένιωσε ποθητή και όμορφη, μόνο επειδή εκείνος τη θέλησε άφησε τον έρωτα να αγγίξει την ψυχή της και αισθάνεται ακόμη και τώρα που εκείνος έχει φύγει τη δύναμη του έρωτα να τη συγκλονίζει. Μόνο γιατί τα μάτια σου με κύτταξαν / με την ψυχή στο βλέμμα, / περήφανα στολίστηκα το υπέρτατο / της ύπαρξής μου στέμμα: Η ειλικρίνεια των συναισθημάτων του κάθε φορά που την κοιτούσε, η αγάπη του που μπορούσε να τη δει ξεκάθαρα στο βλέμμα του, είναι ο μοναδικός λόγος που η ποιήτρια κατόρθωσε να αποδεχτεί και η ίδια πλήρως τον εαυτό της κι ένιωσε την ύπαρξή της να δικαιώνεται. Μπροστά του, και μόνο χάρη στην αγάπη του, η ποιήτρια αισθανόταν μια τέτοια αποδοχή που την ωθούσε στο να αποκαλύπτει και να αποδέχεται και η ίδια απόλυτα τον εαυτό της. Μόνο χάρη στην αγάπη του η ποιήτρια αισθανόταν πως η ύπαρξή της αποκτούσε μια μοναδική αξία, που ποτέ μέχρι τότε δεν είχε και που ποτέ ξανά δε θα αποκτούσε. Μόνο γιατί μ’ αγάπησες γεννήθηκα: Η ποιήτρια έχοντας βιώσει την καταλυτική δύναμη του έρωτα, αισθάνεται για πρώτη φορά πως η ζωή της αποκτά νόημα κι αυτό το αποδίδει αποκλειστικά σ’ εκείνον. Είναι τέτοια η ένταση των συναισθημάτων που νιώθει για τον αγαπημένο της, ώστε θεωρεί πως γεννήθηκε μόνο και μόνο για να γνωρίσει και να αγαπήσει εκείνον. Παρατηρούμε, επομένως, ότι η λέξη μόνο έρχεται για να δώσει με έμφαση τη μοναδικότητα των συναισθημάτων που αισθάνθηκε η ποιήτρια για τον αγαπημένο της και παράλληλα έρχεται να απομακρύνει με απόλυτο τρόπο τη σκέψη ότι υπήρξε ή θα μπορούσε να υπάρξει κάποιος άλλος στη ζωή της που θα της προκαλούσε τόσο συγκλονιστικά συναισθήματα. Η ποιήτρια αγάπησε πραγματικά μόνο εκείνον και κανέναν άλλο κι αυτό επιθυμεί να εκφράσει σ’ αυτό το ποίημα που απευθύνεται στον αγαπημένο της που χάθηκε τόσο νωρίς. Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι η Πολυδούρη, όταν η σχέση της με τον Καρυωτάκη τελείωσε, αρραβωνιάστηκε για ένα σύντομο διάστημα τον Αριστοτέλη Γεωργίου, οπότε μετά την αυτοκτονία του πραγματικού της έρωτα, θέλησε να διαβεβαιώσει τόσο εκείνον όσο και τους ανθρώπους γύρω της, ότι για εκείνη υπήρξε μόνο μια πραγματική αγάπη στη ζωή της.Ο πρώτος στίχος κάθε στροφής επαναλαμβάνεται στο τέλος της. Ποιος είναι ο ρόλος αυτής της επανάληψης; Το σχήμα κύκλου που δημιουργείται σε κάθε στροφή, εξυπηρετεί αφενός τη λυρικότητα του ποιήματος καθώς ενισχύει την αίσθηση της μουσικότητας κι αφετέρου συμβάλλει στην εναργέστερη εντύπωση του περιεχομένου στον αναγνώστη μέσω της επανάληψής του. Ειδικότερα, βέβαια, μπορούμε να διακρίνουμε ότι σε κάθε στροφή ο στίχος που επαναλαμβάνεται έχει επιλεγεί ώστε να δίνει έμφαση στο συγκεκριμένο κάθε φορά μήνυμα που θέλει να περάσει η ποιήτρια. Έτσι, στην πρώτη στροφή ο στίχος «Δεν τραγουδώ παρά γιατί μ’ αγάπησες», εκφράζει εμφατικά ότι το ποίημα αυτό απευθύνεται αποκλειστικά στον αγαπημένο της ποιήτριας και παράλληλα με την επανάληψή του δημιουργεί την αίσθηση ότι η αγάπη που διακηρύσσεται από την Πολυδούρη έχει όχι μόνο ένταση αλλά και διάρκεια. Παράλληλα, με το στίχο αυτό η ποιήτρια συνδέει άρρηκτα την ποιητική της δημιουργία με το αγαπημένο της πρόσωπο, δηλώνοντας μ’ αυτό τον τρόπο ότι το μοναδικό κίνητρο για τον ποιητικό της λόγο είναι η αγάπη εκείνου. Στη δεύτερη στροφή, ο αρχικός στίχος «Μόνο γιατί με κράτησες στα χέρια σου», δίνει στην αγάπη


της για εκείνον και την έκφανση της ερωτικής επαφής, δίνοντας την αίσθηση ότι η σχέση των δύο ερωτευμένων δεν υπήρξε μόνο συναισθηματική αλλά και σαρκική. Το σχήμα κύκλου, επομένως, εδώ δίνει την αίσθηση της ολοκλήρωσης στην ερωτική αυτή σχέση κι εντείνει έτσι τη σημασία του ερωτικού συναισθήματος για την ποιήτρια. Στην τρίτη στροφή «Μόνο γιατί τα μάτια σου με κύτταξαν», η ποιήτρια εστιάζει την προσοχή της στη βασική πηγή επιβεβαίωσης της αγάπης της, δηλαδή στο βλέμμα του αγαπημένου της, στο οποίο μπορούσε να διακρίνει όλη την ειλικρίνεια των συναισθημάτων του. Αν οι πράξεις μπορούν να είναι προσποιητές κι αν τα λόγια μπορεί να είναι ψεύτικα, η ποιήτρια θεωρεί ότι ο τρόπος που ο αγαπημένος της την κοίταζε αποκάλυπτε όλη την αλήθεια της αγάπης του, γι’ αυτό και φροντίζει να δώσει με έμφαση την αδιάψευστη διαβεβαίωση των συναισθημάτων του. Η τέταρτη στροφή αποτελεί την απόλυτη διακήρυξη της αγάπης της ποιήτριας, καθώς με το στίχο «Μόνο γιατί μ’ αγάπησες γεννήθηκα», δηλώνει απερίφραστα την πεποίθησή της ότι ο μόνος λόγος για τον οποίο ήρθε στη ζωή ήταν για να αισθανθεί την αγάπη του. Ο στίχος αυτός περιέχει νοηματικά ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα του ποιήματος γι’ αυτό και η ποιήτρια τον επαναλαμβάνει και παρόλο που μπορεί να θεωρηθεί ως στοιχείο υπερβολής, αποδίδει στο ακέραιο τη συναισθηματική κατάσταση της ποιήτριας τη στιγμή της σύνθεσης του ποιήματος, αλλά και τη συναισθηματική ένταση που βιώνει κάθε άνθρωπος που ερωτεύεται και αφήνεται πλήρως στο συναίσθημα αυτό. Η πέμπτη στροφή του ποιήματος σφραγίζεται από την επανάληψη του στίχου «Μονάχα γιατί τόσο ωραία μ’ αγάπησες», ο οποίος έρχεται ως συμπέρασμα σε όσα ειπώθηκαν από την ποιήτρια σε όλο το υπόλοιπο ποίημα. Μόνο γιατί την αγάπησε τόσο ωραία, αισθάνθηκε τόσο έντονα συναισθήματα για εκείνον και άφησε τα συναισθήματα αυτά να παίξουν καθοριστικό ρόλο σε ολόκληρη τη ζωή της. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η χρήση της λέξης “ωραία” που έρχεται να χαρακτηρίσει τους τρόπους της αγάπης του. Μέσα στη λέξη αυτή η ποιήτρια εντάσσει την τιμιότητα και την ειλικρίνεια της αγάπης του, αλλά και τη δύναμη αυτής της αγάπης που ήρθε και άλλαξε πλήρως τη ζωή της.Ο έρωτας φαίνεται να εξαγνίζει την ποιήτρια και να καταξιώνει τη ζωή και την τέχνη της. Να σχολιάσετε τους στίχους στους οποίους επαληθεύεται αυτή η διαπίστωση. Η Μαρία Πολυδούρη υμνώντας τον έρωτά της μας παρουσιάζει την ιδιαίτερη αξία που είχε στη ζωή και την τέχνη της η παρουσία του αγαπημένου της. Από τον πρώτο κιόλας στίχο «Δεν τραγουδώ, παρά γιατί μ’ αγάπησες», η ποιήτρια δηλώνει ότι ο μόνος λόγος για τον οποίο συνθέτει την ποίησή της είναι η αγάπη εκείνου. Η τέχνη της δεν παρουσιάζεται ως ανάγκη ποιητικής έκφρασης, αλλά ως ανάγκη εξύμνησης της αγάπης του. Η ποιήτρια καταφεύγει στην ποίηση για να εκφράσει τον έρωτά της και όχι απλώς και μόνο για να διεκδικήσει μια θέση ανάμεσα στους Έλληνες ποιητές. «κι έχω ένα ρίγος στην ψυχή μου ακόμα», η ποιήτρια καθιστά σαφές ότι η αγάπη του και η επαφή μαζί του, δεν υπήρξε κάτι το εφήμερο, υπήρξε μια σχέση με καταλυτική επίδραση στη ζωή της που συνέχισε να την επηρεάζει ακόμη και μετά τον πρόωρο χαμό του. Η ποιητική δημιουργία είναι άμεσα συνυφασμένη με τη συναισθηματική κατάσταση και με τις πνευματικές συγκινήσεις του δημιουργού, γεγονός που σημαίνει ότι τόσο η συναισθηματική αναγέννηση που προσφέρθηκε στην ποιήτρια από τον αγαπημένο της, όσο και η σωματική επαφή μαζί του, αποτέλεσαν στοιχεία που επηρέασαν άμεσα την ποίησή της, κατευθύνοντάς την στη λυρική απαθανάτιση του έρωτά τους. «περήφανα στολίστηκα το υπέρτατο / της ύπαρξής μου στέμμα», ο έρωτάς του για εκείνη, η πλήρης απoδοχή της από εκείνον και η αφοσίωσή του, οδήγησαν την ποιήτρια σε μια χωρίς προηγούμενο αναγνώριση του εαυτού της και της αξίας της. Η αγάπη του την καταξίωσε πρωτίστως στον ίδιο της τον εαυτό και ακολούθως τη βοήθησε να παρουσιαστεί απέναντι σε όλους με τη μέγιστη δυνατή πίστη στον εαυτό της και την αξία της. Η ποιήτρια μόνο μέσα από την αγάπη του κατόρθωσε να αναγνωρίσει και να αποδεχτεί απόλυτα τον εαυτό της κι αυτό αποτελεί μια από τις σημαντικότερες συνεισφορές του έρωτά του για εκείνη.


19

«Μόνο γιατί μ’ αγάπησες γεννήθηκα / γι’ αυτό η ζωή μου εδόθη», με τους στίχους αυτούς η Πολυδούρη διακηρύσσει σε όλους την ασύγκριτη επίδραση που είχε η αγάπη του στη ζωή της, μιας και φτάνει στο σημείο να θεωρεί ότι ο μόνος λόγος για τον οποίο γεννήθηκε και έζησε ήταν για να γνωρίσει και να αγαπήσει εκείνον. Αν και η δήλωση αυτή μοιάζει υπερβολική, η ποιήτρια αισθάνεται ότι η ζωή της απέκτησε νόημα κι ενδιαφέρον, μόνο γιατί εκείνος την αγάπησε κι αυτό είναι απολύτως αποδεκτό καθώς μέσα από τα δικά του μάτια, μέσα από τη δική του αγάπη, η ποιήτρια κατόρθωσε να δει την ομορφιά και την αξία του εαυτού της και κατόρθωσε και η ίδια για πρώτη φορά να αγαπήσει τον εαυτό της. «κι έτσι γλυκά πεθαίνω»: η σημασία αυτού του στίχου είναι πολύ μεγάλη, καθώς μόνο όταν κάποιος πλησιάζει στο θάνατο μπορεί πραγματικά να διακρίνει τι είχε πραγματική αξία στη ζωή του και τι όχι. Επομένως, η δήλωση της ποιήτριας ότι πεθαίνει γλυκά επειδή εκείνος την αγάπησε, σημαίνει ότι η αγάπη του υπήρξε αρκετή για να της δώσει κάτι που δύσκολα αποκτιέται στη ζωή, της προσέφερε μια τέτοια αίσθηση πληρότητας ώστε ακόμη κι ο θάνατος να μην την τρομάζει πια. Η ποιήτρια χάρη στην αγάπη του και χάρη στα συναισθήματα χαράς και ολοκλήρωσης που της προσέφερε εκείνος, προχωρά προς το θάνατο αισθανόμενη πως έζησε τη ζωή της στην πληρότητά της και πως μπορεί πλέον να πεθάνει χωρίς να αισθάνεται πως δεν πρόλαβε να γνωρίσει το σημαντικότερο δώρο της ζωής, την αγάπη. 0 σχόλια

το

«…περήφανα στολίστηκα το υπέρτατο / της ύπαρξης μου στέμμα»: Πώς αντιλαμβάνεσθε νόημα αυτών των στίχων;

Η ποιήτρια στον τρόπο που την κοιτάζει ο αγαπημένος της διακρίνει την αλήθεια των συναισθημάτων του για εκείνη κι αυτό τη γεμίζει χαρά καθώς συνειδητοποιεί ότι η αγάπη του είναι ειλικρινής. Η επίδραση που έχει στην ποιήτρια η επίγνωση αυτή, είναι καταλυτική, καθώς τη γεμίζει με συναισθήματα ευτυχίας και το κυριότερο τη βοηθά να αγαπήσει και η ίδια τον εαυτό της. Η ποιήτρια μέσα από την αγάπη εκείνου και μέσα από τον τρόπο που την κοιτάζει, κατορθώνει να δει και να αποδεχτεί την πραγματική αξία του εαυτού της, κατορθώνει να αγαπήσει τον εαυτό της και να παρουσιαστεί μπροστά του με όλη την ομορφιά που της προσφέρει η εμπιστοσύνη στην αξία της και η επίγνωση ότι εκείνος την αγαπά. Η ποιήτρια μέχρι να γνωρίσει εκείνον αγνοούσε την ιδιαίτερη ομορφιά της και δεν είχε κατορθώσει να αποδεχτεί πλήρως τον εαυτό της, η ζωή της φαινόταν άχαρη και δεν είχε ακόμη αποκτήσει εμπιστοσύνη στον εαυτό της. Η γνωριμία της όμως με εκείνον και η αγάπη του, την οδήγησαν στο να αποκτήσει την απαιτούμενη αυτοπεποίθηση ώστε να μπορεί πλέον να αισθάνεται και να δείχνει όλη την ομορφιά που κρύβει μέσα της. Όσο κι αν μοιάζει περίεργο κάποιες φορές χρειάζεται στους ανθρώπους η αγάπη του άλλου για να κατανοήσουν και οι ίδιοι την αξία τους και να μπορέσουν να φτάσουν στο μέγιστο των δυνατοτήτων τους και να ξεδιπλώσουν πλήρως την ομορφιά του χαρακτήρα τους.Η λέξη «ωραίος» επαναλαμβάνεται συχνά στο ποίημα, ιδιαίτερα στην τελευταία στροφή. Ποια νομίζετε ότι είναι η σημασία της; μόνο Μονάχα τα

γι’

αυτό γιατί ονείρατά

είμαι τόσο σου,

ωραία

ωραία ωραίε,

σαν

κρίνο μ’ που

ολάνοιχτο αγάπησες βασίλεψες

Η λέξη ωραίος είτε ως επίθετο είτε ως επίρρημα, δηλώνοντας είτε ιδιότητα είτε τρόπο, επαναλαμβάνεται από την ποιήτρια για να εκφράσει την ομορφιά που συνοδεύει την αγάπη. Η ποιήτρια αισθάνεται ωραία γιατί εκείνος την αγάπησε και μέσα από την αγάπη του τη βοήθησε να αντιληφθεί και η ίδια και να αποδεχτεί την ομορφιά της τόσο της μορφής της όσο και του χαρακτήρα της. Η ομορφιά που αισθάνεται η ποιήτρια έρχεται ως αποτέλεσμα της επίδρασης που έχει ο έρωτας στους ανθρώπους. Η ποιήτρια έχοντας γνωρίσει τη δύναμη του έρωτα βλέπει όχι μόνο τον εαυτό της όμορφο αλλά και τον αγαπημένο της, αντικατοπτρίζοντας έτσι το συναίσθημα του έρωτα που παραμερίζει τις αρνητικές πτυχές της ζωής και φωτίζει τα πάντα


γύρω του, προσφέροντας στους ερωτευμένους μια προνομιακή θέαση της ομορφιάς που υπάρχει στο κάθε τι. Η ποιήτρια χαρακτηρίζει ωραίο τον εαυτό της, τον αγαπημένο της αλλά και τον τρόπο που την αγάπησε, αποσαφηνίζοντας έτσι ότι στο ποιητικό της λεξιλόγιο η λέξη ωραίος δε σημαίνει κατ’ αποκλειστικότητα όμορφος, υποδηλώνει παράλληλα μια σειρά αξιών που μπορούν να αποδώσουν σε μια πράξη ή κατάσταση ομορφιά. Την αγάπησε ωραία γιατί της έδειξε σεβασμό, γιατί τίμησε το συναίσθημά τους, γιατί υπήρξε γι’ αυτήν όχι μόνο πηγή συναισθηματικής επιβεβαίωσης αλλά και πηγή πνευματικής συγκίνησης και καθοδήγησης. Την αγάπησε ωραία γιατί με την αγάπη του συμπλήρωσε τα κενά της ζωής της και την οδήγησε σε μια πρωτόγνωρη πληρότητα, τέτοια πληρότητα μάλιστα που μπορεί πια να αψηφήσει ακόμη και το θάνατο, αισθανόμενη πως η ζωή της ολοκληρώθηκε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Πολυδούρη Μαρία ΜΟΝΟ ΓΙΑΤΙ Μ'ΑΓΑΠΗΣΕΣ  

Ανάλυση στα πλαίσια του μαθήματος Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, θεωρητικής κατεύθυνσης

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you