Issuu on Google+

Ana Prvački, Zrób to sam: Rycerskość, 2009, kadr z wideo, dzięki uprzejmości artystki i Lombard Fried Projects, NY


Natalia LL, Alfabet ciała, 1974 fotografia / Dzięki uprzejmości artystki


3

TEATR ŻYCIA Życie, życie, samo życie... jest sztuką absolutną! Gdy Yves Klein wypowiedział po raz pierwszy te słowa, były one bardzo prowokacyjne. Nie tylko podważyły tradycyjne pojęcia sztuki, ale i zapowiedziały strategie artystyczne, które na przełomie lat 60. i 70. zdecydowanie poszerzyły granice sztuki, łącząc ją z innymi językami ekspresji. Teatr życia jest wystawą poświęconą tym działaniom artystycznym, które szukają punktów wspólnych pomiędzy sztuką, muzyką eksperymentalną, nowoczesnym tańcem i teatrem. Ma na celu zwrócenie uwagi nie tylko na działania, które zatarły granice między wymienionymi dyscyplinami, ale przede wszystkim na te, które zakwestionowały społeczne konwencje w poszukiwaniu alternatywnych modeli sztuki i życia, wprawiając w ruch wyzwalającą energię, która wstrząsnęła światem w późnych latach 60. i na wczesnym etapie lat 70. Fluxus, performans, body art i wszystkie inne tendencje artystyczne, które skupiają się na akcji i na ciele (artysty) jako temacie, a zarazem obiekcie pracy, będą punktem wyjścia dla wystawy pokazującej drogi, którymi porusza się młoda generacja artystów przemawiająca podobnym językiem. Anarchizujące, uwalniające a nawet heroiczne gesty sztuki lat 60. i 70., jej teatralność i wywrotowość ciągle odbijają się echem w praktyce młodej generacji artystów, choć wydaje się, że współcześni kładą nacisk raczej na powtarzalność niż oryginalność, traktując ją jako pewną strategię na wyrażenie czegoś nowego. Dlaczego to robią? Dlaczego pokazują coś jeszcze raz? Jaka jest motywacja artystów, zwłaszcza młodszej generacji, która sprawia, że wracają do prac/akcji, które miały miejsce całe dekady wcześniej? Będzie to jeden, ale nie jedyny z punktów, na których skupi się wystawa. Kolejny będzie badał dychotomie: akcja/nieaktywność, ruch/bezruch, obecność/nieobecność. Cisza, powolność, minimum gestów są powszechnie rozpoznawalne w pracach młodych performerów, a poprzez naszą wystawę spróbujemy przyjrzeć się, w jaki sposób redukowanie ekspresyjnego języka jest w stanie spotęgować i wyrażać artystyczne prawdy. Rozpoczynając od kilku ważnych prac Yoko Ono, VALIE EXPORT, Mariny Abramović i Natalii LL, wystawa ta będzie podróżą poprzez wielość „pejzaży ciała”, które mogą być statyczne lub dynamiczne, pokazywane na żywo bądź na taśmie filmowej. Jest to podróż przez prowokujące i rzucające wyzwania, poprzez które współcześni artyści (Cattelan, Beecroft, Vezzoli, Kozyra, Montini, Haring) odnoszą się do kwestii konwencji patriarchalnego społeczeństwa, politycznych i religijnych autorytetów, wolności seksualnej, jak również tabu sztuki.


4

CIAŁO ARTYSTY / CIAŁO PUBLICZNE W klasycznym teatrze aktorzy i publiczność zajmują dwie różne, oddzielone od siebie strefy: scenę i widownię. Interakcja i fizyczny kontakt pomiędzy aktorami i publicznością jest bardziej wyjątkiem niż zasadą. Ale artyści, przynajmniej niektórzy z nich, czekają na wyjątki. Szukała tego Yoko Ono, kiedy realizowała Cut Piece w 1964 roku w Tokio i później w Nowym Jorku, zapraszając widzów, by wchodzili na scenę i odcinali kawałki jej ubrania, podczas gdy ona pozostawała w bezruchu. Role zostały odwrócone, a publiczność stała się nie tylko stroną czynną, ale jej udział był istotnym warunkiem realizacji performansu. Ta akcja, podobnie jak Instrukcja, Moja mamusia jest piękna czy wiele innych prac Yoko Ono, została zrobiona w celu zaangażowania widzów i uaktywnienia ich, a także uświadomienia im nieograniczonych sposobów powstawania i tworzenia sztuki. Zaczynając od niektórych historycznych i nowatorskich prac Yoko Ono oraz Mariny Abramović i Ulay’a, wystawa ta funkcjonuje jako otwarte „pole gry”, w którym publiczność może kwestionować z góry przyjęte poglądy na sztukę oraz wyjść poza konwencjonalne zachowania i pasywną rolę widza, bo przecież wszyscy jesteśmy aktorami w „teatrze życia”.

Yoko Ono, Odcięty Kawałek, 1964

Yoko Ono, Odcięty Kawałek, 1964

performance przedstawiony 21 marca 1965 w Carnegie Recital Hall w Nowym Yorku / Fot. Minoru Niizuma, © Yoko Ono

performance przedstawiony 15 września 2003 w Theatre Le Ranelagh w Paryżu / Fot. Ken McKay, © Yoko Ono


KIEDY CISZA STAJE SIĘ MUZYKĄ 4’33’’ był jednym z przełomowych momentów w zachodniej sztuce XX wieku: przez 4 minuty i 33 sekundy pianista, David Tudor, siedział nieruchomo za fortepianem, po czym wyszedł: koncert się zakończył. W rezultacie tego wydarzenia cały nowy świat dźwięków mógł być odbierany jako muzyka, najbardziej zwyczajne gesty mogły być postrzegane jako taniec, a równie szeroki zakres możliwości otworzył się przed twórcami teatru, literatury, poezji i sztuki. John Cage zrealizował dzieło 4’33’’ w 1952 roku. W roku 2012, w setną rocznicę urodzin Cage’a i dwudziestą rocznicę śmierci, wciąż mocno odczuwamy echa jego pracy, dlatego duża część tej wystawy poświęcona jest dźwiękowi, eksperymentalnym formom muzyki oraz oddaje hołd niektórym pionierom nowoczesnego tańca (takim jak Merce Cunningham, Trisha Brown, William Forsythe) poprzez szereg portretów w zwolnionym ruchu zaprezentowanych w fascynującej instalacji wideo Davida Michaleka. W rysunku na ścianie ze struną muzyczną Nešy Paripovica Tangent, dźwięk jest jedynie przywoływany, ale nigdy nieurzeczywistniony, podczas gdy w Kompozycji 20/40 Gila Kuno dźwięk staje się realny tylko wtedy, gdy publiczność zdecyduje się zagrać na dziwnym instrumencie: stole do ping-ponga. Kolejne możliwości rozszerzenia koncepcji kompozycji muzycznej poprzez dźwięki maszyn (takich jak pistolet lub samolot) odkrywa Francesco Fonassi w dwóch swoich dziełach: Minus three i Ir, shoot for isolation, wykonanych tutaj, w CSW, dzięki udziałowi lokalnych performerów.

Merce Cunningham oraz John Cage, Stan Van Der Beek, Nam June Paik, Wariacje V, 1966 telewizyjna wersja wyemitowana w NRD w 1966 r. (reżyseria: Arne Arnbom) / Dzięki uprzejmości Cunningham Dance Foundation

5


Lerato Shadi, MMITLWA, 2010 performance / Dzięki uprzejmości artystki


7

BEZCZYNNOŚĆ W późnych latach 60. i na początku 70. działania performans i body art były uważane za najbardziej radykalne formy artystycznego wyrazu, a ich pionierzy, jak grupa Wiedeńskich Akcjonistów, a także Bruce Nauman, Vito Acconci, Chris Burden, Gina Pane, VALIE EXPORT czy Marina Abramović, wystawiali się na działania niezwykle długotrwałe, bolesne, a czasami nawet zagrażające życiu. W czasie, gdy obiekt artystyczny i tradycyjne pojęcie sztuki zostały zakwestionowane, przeniesienie punktu ciężkości z obiektu (malarstwa, rzeźby) na działanie i ciało (artysty) okazało się być najbardziej postępowym i bezkompromisowym stanowiskiem do przyjęcia. Był to sposób, by stawić czoło i potępić represyjność i przemoc naszej kultury, jak również wyrazić potrzebę stworzenia alternatywnych form społecznej koherencji. Teraz, prawie pół wieku później, ten ostry, rewolucyjny duch może nieco się rozpłynął, ale nie postawa krytyczna sztuki, nadal szukającej bardziej odpowiednich sposobów wyrazu. Dziś jest to bardziej bezczynność niż działanie, bardziej subwersja niż konfrontacja oraz raczej ironia, kpina i paradoks niż twardy, bezpośredni przekaz. Z tej perspektywy możemy postrzegać pracę Stażystka młodej fińskiej artystki Pilvi Takali, która zatrudniła się w dużej międzynarodowej korporacji i zachowywała się w sposób, który całkowicie podważał wydajnościowe systemy pracy w firmie. Heroiczne i ekstremalne gesty sztuki lat 70., dziś są zastępowane przez ciszę, bezruch, a nawet bierność, które w obecnych warunkach społecznych wydają się być bardziej wymowne i skuteczne. Nawet jedna z pierwszych prekursorek sztuki ciała, Marina Abramović, zdobyła niedawno ogromne medialne uznanie dzięki swoim długim performansom realizowanym w MoMA w Nowym Jorku w czasie swej retrospektywy Artysta jest obecny, kiedy nie zrobiła nic więcej ponad to, że siedziała nieruchomo osiem godzin dziennie przez trzy miesiące, nawiązując kontakt

Nezaket Ekici, Forma jest możliwa, 2010 instalacja performans, performans w Theaterforum Kreuzberg, DNA Gallery Berlin, 3.9.-16.10.2012 / Fot. Stefan Erhard


8

wzrokowy z publicznością i praktykując niewerbalne sposoby komunikacji. Performanse, w których działanie prawie nie istnieje i jest zredukowane do minimum charakteryzują także prace Vanessy Beecroft, kolejnej uznanej na arenie międzynarodowej artystki, która podjęła tematykę ciała i zaburzeń psychofizycznych (m.in. anoreksji i bulimii) jako metaforycznych refleksji na temat nadprodukcji i nadmiernej konsumpcji we współczesnym społeczeństwie.

KOSTIUM Dla Georges’a Bataille’a nagie ciało jest ciałem czystej komunikacji, a ubrane staje się „ciałem kulturowym”. Konkretnie lub symbolicznie, akt zakrywania ciała, nakładania stroju, ubierania się lub malowania, jest aktem transformacji. Metamorfoza, przemiana, przekształcenie i inne analogiczne pojęcia oznaczają nieograniczoną liczbę procesów, przez które nieustannie przechodzimy my i otaczający nas świat. Nic więc dziwnego, że wielu artystów podeszło do tego fascynującego tematu z wielu różnych perspektyw. Jedna z czołowych polskich artystek współczesnych, Katarzyna Kozyra, koncentruje swoją uwagę na najgłębszych poziomach przemian fizycznych i psychicznych, odsyłając nawet do najbardziej kontrowersyjnych aspektów zmiany tożsamości i płci, co można zobaczyć m.in. w teatralnym perfomansie Kastrat. Wielu młodych artystów, wśród których są również prezentowani tutaj Nezaket Ekici (Turcja), Ana Prvački (Singapur), Lerato Shadi (RPA) i Branko Milisković (Serbia), zgłębia kolejne poziomy zmiany tożsamości w odniesieniu do szerokiego spektrum konotacji religijnych, społecznych, rasowych i politycznych.

Katarzyna Kozyra, Kastrat, 2006 film, z cyklu W sztuce marzenia stają się rzeczywistością / kadr z filmu, dzięki uprzejmości artystki


9

SZTUKA I TABU Są tematy, które choć związane z najbardziej istotnymi aspektami naszego istnienia, pozostają w sprzeczności ze sferą publicznych i społecznych konwencji. Aspekty związane z seksualnością, fizycznym okaleczeniem, chorobą i rozpadem, śmiercią i zatraceniem, ogólnymi procesami, które mają związek z początkiem i końcem życia, są zwykle zepchnięte na margines. Sztuka, podobnie jak inne obszary zainteresowane poszukiwaniami i refleksją, pozwoliła sobie na skonfrontowanie się z tymi zagadnieniami, a także powodami, dla których zostały one całkowicie wyparte. Nie zważając na formę, poprzez jasno wyrażone działania performatywne i cielesne, artyści postawili konkretne pytania i przeciwstawili się społecznym tabu. W większości przypadków udało im się to zrealizować poprzez sięgnięcie do wyższych poziomów indywidualnej i zbiorowej emancypacji, afirmacji idei równych praw i wszystkich rodzajów swobód. W tym względzie szczególnie donośny był głos kobiet-artystek, które podjęły problematykę pozycji kobiety w patriarchalnym społeczeństwie, odważnie przesuwając granice prowokacji i skandalu w sztuce. Skandal i prowokacja, nawet jeśli zawoalowane ironią i humorem, do dziś pozostały ulubioną bronią artystów przeciwko postawom dogmatycznym i fanatycznym, nawet jeśli ich celem bywa nie tylko zbiór społecznych tabu, ale też i niektóre dogmaty artystyczne. Jednym z najbardziej zakorzenionych jest dogmat autentyczności sztuki i jej ważności raz na zawsze, dlatego też ta wystawa prezentuje kilka prac zrealizowanych jako ponowne wykonanie, remake, reinterpretacja czy parafraza dzieła innego artysty.

Maurizio Cattelan, bez tytułu, 1996 fotografia / Fot. Armin Linke, Fotografia dzięki uprzejmości Maurizio Cattelan’s Archive, dzięki uprzejmości: Raffaella and Stefano Sciarretta’s Collection, Nomas Foundation, Rzym


10

REMAKE „Made in China” to dziś jeden z częściej używanych kolokwializmów określających (słabą) replikę. Jeden z najmłodszych artystów na wystawie, Nicola Ruben Montini, ponownie wykonuje niektóre klasyczne performanse z lat 70., nazywając te prace Made in China. Jeden z najbardziej znanych i kontrowersyjnych artystów naszych czasów, Francesco Vezzoli, z jeszcze większą dawką lekceważenia, zwrócił się do jednej z „nienaruszalnych ikon” sztuki współczesnej, Bruce’a Naumana, przerabiając jego dzieło Bouncing Balls z dość oczywistymi aluzjami do pornografii. Nie tak rzadkie powtórzenia i rekonstrukcje stały się jedną z dominujących strategii dla wyrażenia nowych postaw wobec sztuki i jej znaczenia, i dlatego niektóre prace są tu przedstawione w formie „wystawy w wystawie”. W Chińskim teatrze, monumentalnej rzeźbie Patricka Tuttofuoco, która funkcjonuje w rzeczywistości jako małej skali teatr, wyświetlane są trzy różne, ale potencjalnie łączące się prace. Pierwsza została zrealizowana w 1972 przez Johna Baldessariego, jednego z pionierów sztuki konceptualnej, jako hołd dla artystycznego kredo innego apostoła konceptualizmu – Sola LeWitta – a dwie pozostałe prace, Baldessari śpiewa LeWitta po litewsku (2001, Jonathan Monk i Pierre Bismuth) oraz Catriona Shaw śpiewa „Baldessari śpiewa LeWitta” w reedycji „Like a Virgin” (2003, João Onofre), powstały jako remaki pracy Baldessari śpiewa LeWitta. Początkowo performans i działania body art stanowiły efemeryczne wydarzenia, które artyści dzielili z często dość małą publicznością, były to wydarzenia autentyczne i wyjątkowe. Te unikalne momenty dzisiaj oglądamy poprzez ich powtórzenie. Unikatowość i powtarzanie kryły się pod ideą towarzyszącej wystawie serii aktów performatywnych realizowanych przez Nezaket Ekici, Marlene Haring, Francesca Fonassiego, Nicolę Rubena Montiniego, Malin Ståhl i Branka Miliskovica w obecności publiczności. Filmowani i wyświetlani równocześnie w ten sposób artyści i publiczność stają się jednym: teatrem życia!

João Onofre, Catriona Shaw śpiewa „Baldessari śpiewa LeWitta” w reedycji „Like a Virgin”, 2003 performance / dzięki uprzejmości: Galeria Franco Noero, Turyn


Marlene Haring, Ponieważ każdy włos jest inny, 2005 plakat billboardowy / Dzięki uprzejmości artystki


Artyści: John Cage, Yoko Ono, Marina Abramović, VALIE EXPORT, Natalia LL, John Baldessari, Neša Paripović, Ulay, Marek Sobczyk, Katarzyna Kozyra, Maurizio Cattelan, David Michalek, Pierre Bismuth, Jonathan Monk, Vanessa Beecroft, João Onofre, Francesco Vezzoli, Gil Kuno, Partick Tuttofuoco, Nezaket Ekici, Pilvi Takala, Marlene Haring, Ana Prvački, Mihoko Ogaki, Malin Ståhl, Branko Milisković, Francesco Fonassi, Nicola Ruben Montini, Lerato Shadi, Maks Cieślak Publikacja Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu Wały Gen. Sikorskiego 13, 87-100 Toruń www.csw.torun.pl Towarzysząca wystawie Teatr życia Kuratorka: Dobrila Denegri W ramach projektu odbędzie się także cykl wykładów i prezentacji młodych artystów, którzy biorą udział w wystawie, takich jak: Gil Kuno, Nezaket Ekici, Marlene Haring, Malin Stahl, Branko Milisković, Francesco Fonassi, Nicola Ruben Montini. 19 maja w sobotę, o godzinie 18.30 zapraszamy na wykład jednego z najbardziej znanych włoskich krytyków sztuki, ojca transawangardy, Achille’a Bonito Olivy. Będzie to wyjątkowe wydarzenie otwarte dla szerokiej publiczności. Europejska Noc Muzeów sobota, 19 maja, od godz. 12.00 do 24.00 w programie: działania performans, pokazy filmowe i wykłady sobota, 19 maja, godz. 18.30: wykład Plemiona sztuki, Achille Bonito Oliva Tekst: Dobrila Denegri Tłumaczenie: Natalia Cieślak © Autorzy © 2012 Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu All rights reserved ISBN: 978-83-62881-22-2


Teatr życia