Issuu on Google+


ΑΡΧΙΣΥΝΤΑΞΙΑ: Μπερμπέρης Σάββας Παπανικολάου Μαρία ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ: Ζαφέρ- Ζαθέ Ιζάν Καρτάλης Ιωάννης-Ευστράτιος Λαμπούδη Μαρία Λοζίνσκαγια Ιννέσα Μουρατίδης Κωνσταντίνος Νεοφωτίστου Βασιλική Ρόκο Εμανουέλα Τελλίδου Ναταλία Τσουκαλάς Δημήτριος


Editorial Στην πρώτη προσπάθεια δημιουργίας φοιτητικού περιοδικού υπό την στήριξη του Εργαστηρίου Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης, του τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, φοιτητές έρχονται αντιμέτωποι με την σύγχρονη εγχώρια και διεθνή πραγματικότητα προσπαθώντας και πιάσουν τον παλμό των συνεχιζόμενων εξελίξεων στον στίβο του διεθνούς συστήματος. Με προσπάθεια, κριτική, προσωπική άποψη και ενδιαφέρουσα οπτική γωνία υπό το πρίσμα της γνώσης και της ενασχόλησης με το αντικείμενο, εν έτη 2012-13 τα θέματα που πραγματεύεται το παρών τεύχος κάνουν το γύρο σχεδόν του κόσμου… Ξεκινώντας εξ’ ανατολάς, με τη μάχη του κινεζικού «δράκου» έναντι του ιαπωνικού «σαμουράι» για την κυριαρχία επί του συμπλέγματος των νήσων Σενκάκου για τους Ιάπωνες ή Ντιάγκου για τους Κινέζους. Συνεχίζει στην ίδια γειτονιά πραγματευόμενο και την σημασία της Θαλάσσιας Ισχύος σε ένα ιδιαίτερο θαλάσσιο σύστημα, αυτό της θάλασσας της νότιας Κίνας. Πλησιάζοντας εν συνεχεία μία μαύρη σελίδα της διεθνούς πραγματικότητας παρά τον τίτλο «άνοιξη», καθώς αναφερόμαστε στην Αραβική - παρουσιάζει ένα πολύ ενδιαφέρον ιστορικό των τελευταίων εξελίξεων μεταξύ της Τουρκίας και της Συρίας. Καθώς ταξιδεύουμε προς την γηραιότερη εκ των ηπείρων μπαίνουμε σε σκέψεις αν αυτή η Ευρωπαϊκή κρίση μας ταυτίζει ή μας παρομοιάζει με το σκηνικό της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, κάνοντάς μας ουρές από απελπισμένους «ψηφοφόρους» σε συσσίτια ή ακόμα ακόμα με το πρόσφατο «χιλιο-ειδομένο» βιντεάκι του Έλληνα Αλέξανδρου στο youtube αν μας ξεχωρίζει και μας απομονώνει σας Έλληνες καθώς όπως λέγεται εμείς ευθυνόμαστε για όλο αυτό το Ευρωπαϊκό χάος! Δεν αφήνει παραπονεμένο έναν ακόμη μεγάλο παίκτη του διεθνούς συστήματος, καθώς η Ρωσία με τον Πούτιν ή καλύτερα ο Πούτιν με την Ρωσία ενδυναμώνουν τον ρόλο τους και κινούνται με στρατηγική μαθαίνοντας «Κινέζικα». Πλέον περνώντας τις Ηράκλειες στήλες και διασχίζοντας τον Ατλαντικό παρατηρούμε με έκπληξη το κατά πόσο ένα “follow” στο twitter μπορεί να αποβεί περισσότερο από χρήσιμο σε γεγονότα υψίστης σημασίας όπως

οι εκλογές των Η.Π.Α. . Κλείνοντας την περιήγηση ανά τον κόσμο, γίνεται μια ενημερωτική ανάλυση της νέας στρατηγικής του Ν.Α.Τ.Ο, αυτή της έξυπνης άμυνας, καθώς αποτελεί μια Νέα Αμυντική Ταυτότητα Ορόσημο για την συμμαχία. Εν συνεχεία ακολουθώντας μια άλλη οπτική γωνία, δίνεται μια διαφωτιστική παράθεση μέσω μιας ιστορικής διαδρομής στα σκοτεινά μυστικά της κατασκοπείας ανά τους αιώνες. Κλείνοντας, μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή μας, περνάμε σε μια άλλη διάσταση για να βρούμε ένα νέο πεδίο πολέμου, τον κυβερνοχώρο και το πως μπορούμε όλοι να επηρεαστούμε από κάτι που δεν έχει ουσιαστικά υλική υπόσταση και έχει δημιουργηθεί από τον ίδιο τον άνθρωπο. Ελπίζουμε να απολαύσετε την ανάγνωση όσο κι εμείς την ενασχόλησή μας με τα θέματα. Ευχαριστούμε θερμά για την υποστήριξη και υποσχόμαστε ακόμη δυναμικότερη παρουσία στο επόμενο τεύχος.


Περιεχόμενα Editorial 3 Τουρκία vs. Συρία: το χρονικό μιας απρόβλεπτης σχέσης

7

Η προβληματική σύγκριση μεταξύ Ελλάδας της κρίσης και Δημοκρατίας της Βαϊμάρης

11

«Μέγα γαρ το της θαλάσσης κράτος» 15 Μια νέα Διεθνής πραγματικότητα

19

Κατάσκοπος εναντίων Δορυφόρου

21

Κυβερνοπόλεμος – Το διαδίκτυο ένα νέο πεδίο πολέμου

23

Η επιτυχία σε ένα «Follow»? Οι αλλαγές που επέφεραν στις πολιτικές εκστρατείες τις Αμερικής τα νέα μέσα Οι φήμες έτσι λένε... Άρα θα ‘ναι αλήθεια; Δράκος εναντίον σαμουράι 33 Νέα Αμυντική Ταυτότητα Ορόσημο

35

29

25


Τουρκία vs. Συρία: το χρονικό μιας απρόβλεπτης σχέσης Τζαφέρ-Ζαδέ Ιζάν Με τον ερχομό του AKP του κόμματος του Ερντογάν στην εξουσία και ειδικότερα με τον Νταβούτογλου να αναλαμβάνει ως υπουργός εξωτερικών, η στρατηγική της Τουρκίας προς τη Συρία αλλάζει ριζικά σύμφωνα με το δόγμα του που αναλύεται στο ομώνυμο βιβλίο του «Στρατηγικό Βάθος». Ο Νταβούτογλου, πλέον ως εκφραστής της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, βλέπει την Συρία ως μία σημαντική περιοχή διέλευσης των περιοχών του Καυκάσου και της Μέσης Ανατολής, των οποίων η αλληλεξάρτηση έχει αυξηθεί μετά την πτώση των διπολικών ισορροπιών του Ψυχρού Πολέμου. Ακόμα, η Τουρκία πλέον αξιολογεί τις σχέσεις της με την Συρία ως μέρος της μεγαλύτερης κλίμακας πολιτικής της Ανατολικής Μεσογείου καθώς και της θαλασσινής στρατηγικής στην οποία στηρίζεται αυτή η πολιτική. Επιπλέον, η Τουρκία βλέπει τη Συρία ως μια πύλη προς τον αραβικό κόσμο και την νότια Μέση Ανατολή.

Έτσι δημιουργήθηκαν ισχυρές σχέσεις μεταξύ των δυο χωρών οι οποίες ήταν πριν αδρανείς. Αποτέλεσαν συμμάχους-κλειδιά, η μία για την άλλη κάτι που φάνηκε όταν ο Ασσάντ έγινε ο πρώτος πρόεδρος της Συρίας που επισκέπτεται την Άγκυρα και όταν η Τουρκία έγινε ο μεγαλύτερος επενδυτής στην Συρία και μπήκε ως διαμεσολαβητής στις Σύριο-Ισραηλινές διαπραγματεύσεις το 2008. Αυτό το θετικό κλίμα, συνεχίστηκε με κύρωση διμερών εμπορικών συμφωνιών, διευκολύνσεις σε θέματα βίζας εφόσον ακόμα πολλές οικογένειες ζουν χωρισμένες στις δυο πλευρές των συνόρων, ακόμα και με άνοιγμα κοινής συνοριακής πύλης το Φεβρουάριο του 2011.Όλα αυτά όμως αλλάζουν με τον ερχομό της Αραβικής Άνοιξης και στην Συρία. Το ξεκίνημα της Αραβικής Άνοιξης κατήργησε το «status quo ante»1

1 «την προηγούμενη κατάσταση»

7


Τουρκία vs. Συρία: το χρονικό μιας απρόβλεπτης σχέσης και δημιούργησε νέα δεδομένα στις σχέσεις των δυο χωρών. Όπως κάθε άλλος δικτάτορας-μονάρχης της Μέσης Ανατολής ,έτσι και ο Ασσάντ, αντιμετώπισε τους διαδηλωτές που ήθελαν μεταρρυθμίσεις με βία κάτι που τους οδήγησε στην συνέχεια σε εξέγερση ενώ από την άλλη, η Τουρκία προσπάθησε να βοηθήσει το καθεστώς θέλοντας να διασφαλίσει τα συμφέροντα του στην περιοχή. Έτσι αρχικά μέσω της διπλωματικής οδού προσωπικά ο πρωθυπουργός Ερντογάν και ο υπουργός εξωτερικών Νταβούτογλου επιχείρησαν πρώτα τηλεφωνικώς και διπλωματικά με τους εταίρους τους και αργότερα, ο επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών Hakan Fidan στάλθηκε στη Συρία για να βοηθήσει το συριακό καθεστώς να αντιμετωπίσει την κατάσταση (7.4.2011). Στην συνέχεια, ο ίδιος ο Νταβούτογλου επισκέπτεται τη Δαμασκό όπου για να ακολουθήσει μετά από λίγες μέρες μία επιτροπή Τούρκων αξιωματικών ( 28.4.2011) για να δείξει τις θέσεις της Τουρκίας στο θέμα της «Συριακής Άνοιξης» και να υποστηρίξει-πιέσει τον Ασάντ να κάνει μεταρρυθμίσεις, τέτοιες ώστε να καθησυχαστεί η λαϊκή κατακραυγή. Αλλά οι υποσχέσεις για μεταρρύθμιση και οι μικρές παραχωρήσεις, όπως η απελευθέρωση ορισμένων πολιτικών κρατουμένων και η παύση του στρατιωτικού νόμου όχι μόνο δε σταμάτησαν τη λαϊκή κατακραυγή και την εξέγερση τους αλλά οδήγησε και σε βίαιη αντιμετώπιση τους από το καθεστώς. Ακολούθως, αρχίζει το κύμα προσφύγων που επηρεάζει και την Τουρκία (30.4.2011) ξεκινώντας τις επιπλοκές στις μεταξύ τους σχέσεις. Στις 14.6.2011 πραγματοποιείται τηλεφωνική επικοινωνία, μεταξύ Ερντογάν και Ασσάντ που συζητάνε τις μεταρρυθμίσεις και τα αποτελέσματα αυτών, και στις 11-8-2011 πραγματοποιείται ξανά συνάντηση μεταξύ Ασσάντ και Νταβούτογλου για το θέμα των επιχειρήσεων κατά των εξεγερμένων. Αλλά, τρεις μέρες αργότερα, φαίνεται ο αντίκτυπος αυτής της συνάντησης, όταν ο Νταβούτογλου σε ομιλία του λέει ότι «το συριακό καθεστώς πρέπει να σταματήσει την ένοπλη αντιμετώπιση των διαδηλωτών στην πόλη Hamma.» Σε συνέντευξη του στους Sunday Times o Ασσάντ δηλώνει πως δεν θα αφήσει την εξουσία και θα αντιμετωπίσει σκληρά τους αντιπολιτευόμενους. Αργότερα, στις 23.11.2011 το CNNTurk υποστηρίζει ότι το PKK έχτισε στρατόπεδο στα σύνορα με την Συρία, μια ενέργεια καθαρά ενάντια στην Τουρκίας. Πριν από αυτό το γεγονός είχαμε την έκκληση του Ερντογάν προς τη Διεθνή Κοινότητα να δώσει παραπάνω έμφαση στο θέμα της Συρίας όπως είχε γίνει και στη Λιβύη. Τον Ιούνιο του 2012 οι Σύριοι πρόσφυγες στην Τουρκία φτάνουν στους 31.000 και λαμβάνει χώρα το μεγάλο συμβάν που θέτει σε σοβαρή κρίση τις σχέσεις Συρίας-Τουρκίας, και στις 22.6.2012 η Συρία καταρρίπτει τουρκικό τζετ τύπου F4 τo οποίο είχε προηγουμένως παραβιάσει το συριακό εναέριο χώρο και από εκείνη τη στιγμή ξεκινάει ο ανταγωνισμός για εξισορρόπηση απειλών και επίδειξη ισχύος. Κατόπιν, στις 8.7.2012 η Συρία πραγματοποιεί μία μεγάλη στρατιωτική άσκηση, δείχνοντας ότι ο στρατός της είναι ενωμένος και έτοιμος να αντιμετωπίσει κάθε πιθανό κίνδυνο.

8 ΤΕΥΧΟΣ 1

Στις 23 του ίδιου μήνα παραχωρείται ένα είδος αυτονομίας στις κουρδικές περιοχές που βρίσκονται κυρίως βορειοανατολικά της χώρας. Ακόμη, η διοίκηση τους ανατέθηκε σε συμπαθείς του PKK με όρο να μην πάρουν μέρος στην εξέγερση2. Δύο μέρες μετά στις 25 του ίδιου μήνα ο σύμβουλος του Ερντογάν Yalcin Dogan γράφει στο άρθρο του πως η Συρία θέλει να πιέσει την Τουρκία μέσω του κουρδικού προβλήματος και του PKK. Ενώ την ίδια μέρα το AlJazeera English ανεβάζει ένα βίντεο που δείχνει εξεγερμένους να διασχίζουν τα σύνορα και να δημιουργούν γραμμές τροφοδοσίας «μπροστά στα μάτια» του τούρκικου στρατού3. Από την άλλη, στο τέλος του ίδιου μήν�� ο Νταβούτογλου ανακοινώνει κάποιες προϋποθέσεις που αν τηρηθούν, η Τουρκία μπορεί να παρέμβει στην Συρία για να δημιουργήσει μία ζώνη ασφαλείας. Αυτές οι προϋποθέσεις είναι: 1.  Η δημιουργία κάποιου μεγάλου τρομοκρατικού γεγονότος 2.  Η δημιουργία κατάστασης χάους 3.  Το να ξεπεράσουν οι πρόσφυγες τους 100.000. Στις 7 Αυγούστου το συριακό καθεστώς ανακοινώνει πως θα απελευθερωθούν 1200 πολιτικοί κρατούμενοι του PKK, έχοντας προηγηθεί αλληλοκατηγορίες μεταξύ Ασσάντ και Ερντογάν ότι βοηθούν τρομοκρατικές ομάδες. Λίγο αργότερα, στις 5 Αυγούστου η Hande Pinar γράφει στο CNNTurk ότι τα βαριά όπλα που είχε το PKK στην τελευταία μεγάλη επίθεση του στην περιοχή Semdili τα είχε προμηθευθεί από τη Συρία. Στις 11 του ίδιου μήνα η Τουρκία τοποθετεί αντιαεροπορική μονάδα στρατού στα σύνορα της με την Συρία και στις 4 Σεπτεμβρίου ο υπουργός πληροφοριών της Συρίας Zuabi φωτογραφίζοντας την Τουρκία λέει «όποιος επέμβει στα εσωτερικά της χώρας μας θα του κόψουμε το χέρι» και προσθέτει «κανείς δεν μπορεί να πει πως ο Ασσάντ έχασε την νομιμότητα του» αναφερόμενος σε προηγούμενη δήλωση Ερντογάν. Δύο εβδομάδες αργότερα στις 19.09.2012 οι μάχες στη συριακή πόλη Ράκκα επεκτείνονται στην απέναντι τούρκικη πόλη Ακτσάκαλε με τέσσερις τραυματίες από κομμάτι οβίδας. Επιπλέον, τον επόμενο μήνα στις 4.10.2012 οβίδα που πέφτει στο Ακτσάκαλε δημιουργεί πέντε θύματα και τραυματίζει άλλους είκοσι, και η Τουρκία απαντάει με βομβαρδισμούς από το πυροβολικό της. Την ίδια μέρα το τουρκικό κοινοβούλιο παίρνει την απόφαση να δώσει άδεια στο στρατό της να κάνει έξω-συνοριακές επιχειρήσεις, φωτογραφίζοντας την Συρία. Ενώ τις επόμενες τρεις μέρες οι διασυνοριακοί αλληλο-βομβαρδισμοί συνεχίζονται. Επιπροσθέτως κατά τις 13 του μηνός μέσω ενός Τούρκου βουλευτή του CHP του

2 Στις κουρδικές περιοχές της Συρίας έχει επέλθει ενός είδος άτυπης συμφωνίας μεταξύ του καθεστώτος Άσαντ και του Democratic Union Party (PYD) το οποίο θεωρείται ως το συριακό σκέλος των κούρδων επαναστατών στην περιοχή. Η συμφωνία έχει γίνει με βάση του ότι η ασφάλεια των κουρδικών περιοχών στην Συρία θα επέλθει στο PYD με την προϋπόθεση ότι αυτές οι περιοχές δεν θα διαδηλώνουν ούτε θα επαναστατήσουν ενάντια στο καθεστώς. Αλλά παρόλα αυτά έχει δημιουργηθεί το Κουρδικό Εθνικό Συμβούλιο που πλέον είναι ο «αποκλειστικός» εκπρόσωπος των κούρδων ενάντια στο καθεστώς και έχει δημιουργηθεί από κούρδους της αντιπολίτευσης και κούρδους που αποχώρισαν από τα υπόλοιπα επαναστατικά συμβούλια της Συρίας. Η PYD έχει αρνηθεί την συνεργασία μαζί της αλλά έχει αναγνώριση από τον πρόεδρο Μασούντ Μπαρζανή της ημι-αυτόνομης περιοχής του κουρδικού Ιράκ. Αυτά όσον αφορά το κουρδικό σκέλος της συριακής επανάστασης. 3 http://www.youtube.com/watch?v=NlXgsBuu0l8


Refiz Eryilmaz, ο οποίος είχε επισκεφθεί την χώρα στέλνει το μήνυμα στην Τουρκία πως θέλει να δημιουργήσουν μία κοινή επιτροπή για να ερευνήσουν τους βομβαρδισμούς κάτι που απορρίφθηκε στη συνέχεια. Την εντεκάτη Οκτωβρίου η Τουρκία στέλνει διπλωματική διακοίνωση στη Συρία για παραβίαση των κανόνων εναέριας κυκλοφορίας ενώ πιο αργά την ίδια μέρα τούρκικα τζετ είχαν κατεβάσει για έλεγχο Συριακών αερογραμμών αεροπλάνο όπου βρέθηκαν όπλα τα οποία και κατασχέθηκαν. Την επόμενη μέρα 2 τούρκικα τζετ αποτρέπουν 2 ελικόπτερα του συριακού στρατού τα οποία βομβάρδιζαν συριακό χωριό κοντά στα σύνορα και στις 17/10 οι πρόσφυγες στην Τουρκία ξεπερνούν τους 100.000. Ενώ φήμες που κυκλοφορούν στον τύπο στις 7/11 ότι η Τουρκία ζητά τους πυραύλους Patriot από το ΝΑΤΟ στην αρχή διαψεύδονται, αλλά στην συνέχεια επαληθεύονται από τις αρχές. Δυο ακόμα αεροπλάνα με προορισμό τη Συρία αναγκάζονται σε προσγείωση για έλεγχο, αυτή τη φορά αρμένικων αερογραμμών.Επιπλέον στις 23/11 ο Νταβούτογλου συναντιέται με την συριακή αντιπολίτευσης και στις 25 άρθρο αγγλόφωνης τουρκικής εφημερίδας γράφει πως ο Ελεύθερος Συριακός Στρατός4 έχει την βάση της στη Τουρκία5. Τέλος στις 25-26 η μία ανακοίνωση ακλουθώντας την άλλη αρχικά το γενικό επιτελείο στρατού της Τουρκίας και στην συνέχεια ο Ερντογάν δηλώνουν πως οι πύραυλοι Patriot είναι για αμυντικούς σκοπούς και όχι για επίθεση ή δημιουργία ζώνης απαγόρευσης πτήσεων. Αυτά είναι τα γεγονότα που έχουν λάβει χώρα μέχρι σήμερα, οι σχέσεις είναι τεταμένες, και η τοποθέτηση των Patriot, θα επιδεινώσει το δίλημμα ασφαλείας για την Συρία, που θα προσπαθήσει με οποιονδήποτε τρόπο να εξισορροπήσει αυτή την ενέργεια, το πότε και πως, θα το δούμε το επόμενο διάστημα, προφανώς με κομμένη την ανάσα αφού η επιδείνωση των σχέσεων ανάμεσα στις δύο χώρες έχει ευρύτερες συνέπειες για όλη την περιοχή.εζώνης απαγόρευσης πτήσεων. Αυτά είναι τα γεγονότα που έχουν λάβει χώρα μέχρι σήμερα, οι σχέσεις είναι τεταμένες, και η τοποθέτηση των Patriot, θα επιδεινώσει το δίλημμα ασφαλείας για την Συρία, που θα προσπαθήσει με οποιονδήποτε τρόπο να εξισορροπήσει αυτή την ενέργεια, το πότε και πως, θα το δούμε το επόμενο διάστημα, προφανώς με κομμένη την ανάσα αφού η επιδείνωση των σχέσεων ανάμεσα στις δύο χώρες έχει ευρύτερες συνέπειες για όλη την περιοχή. Πηγές: www.cnnturk.com , πληροφορίες για το στρατηγικό βάθος της Συρίας από το βιβλίο «Το στρατηγικό βάθος, Η διεθνής θέση της Τουρκίας, Αχμέτ Νταβούτογλου μετάφραση: Νικόλαος Ραπτόπουλος επιμέλεια: Νεοκλής Σαρρής εκδόσεις: Ποιότητα, 2010

4 Η μεγαλύτερη ένοπλη αντιπολιτευόμενη ομάδα στην Συρία. 5 http://www.hurriyetdailynews.com/main-base-in-turkey-says-rebel-free-syrian-army. aspx?pageID=238&nID=28967&NewsCatID=338

9


Η προβληματική σύγκριση μεταξύ Ελλάδας της κρίσης και Δημοκρατίας της Βαϊμάρης Καρτάλης Ιωάννης - Ευστράτιος Βλέποντας την εικόνα αυτή, κάποιος μπορεί να αναρωτηθεί για την αιτιώδη σχέση μεταξύ της ανόδου στην απήχηση εξτρεμιστικών ομάδων και του πρόσφορου εδάφους που δημιουργεί για αυτές μία πιθανή οικονομική κρίση σε μία κοινωνία. Η Γερμανία της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, ‘χτυπήθηκε’ από την «μεγάλη ύφεση» του 1929, περισσότερο από κάθε άλλη οικονομία στον Ευρωπαϊκό χώρο. Στενά συνδεδεμένη με αυτή των ΗΠΑ1 αντιμετώπισε μία από τις μεγαλύτερες υφέσεις στην ιστορία της. Η βιομηχανική της παραγωγή μειώθηκε λόγω ελλείψεως επενδύσεων αλλά και της ύφεσης στις διεθνείς αγορές που οδήγησε σε μειωτική τάση στην ζήτηση για τα γερμανικά προϊόντα. Η Γερμανική παραγωγή μέχρι το 1932 υποχώρησε στο 40% του επιπέδου του 1929. Ο αριθμός των πτωχεύσεων αυξήθηκε δραματικά κυρίως στις βιομηχανικές περιοχές με άμεσο αντίκτυπο στην ανεργία η οποία αυξήθηκε ραγδαία από τα 2 εκατομμύρια Γερμανών πολιτών το 1929 στα 4.4 εκατομμύρια το 1931 και σε πάνω από 6 εκατομμύρια και το 33% του γερμανικού πληθυσμού το 1932. Στην σκιά των οικονομικών δυσκολιών το πολιτικό σύστημα της εποχής αντιμετώπισε προβλήματα. Η κυβέρνηση συνεργασίας του Καγκελαρίου Hermann Müller κατέρρευσε το 1930 καθώς τα κόμματα αδυνατούσαν να συνεργαστούν για την αντιμετώπιση της κρίσης. Καθώς ο Καγκελάριος χρειαζόταν την υποστήριξη του Reichstag (του Γερμανικού Κοινοβουλίου), η πρωτοβουλία για τον σχηματισμό κυβέρνησης πέρασε στα χέρια του δεύτερου προέδρου της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, Στρατάρχη Hindenburg. Αυτός, διόρισε τον τότε ηγέτη του Κεντρώου Κόμματος (Deutche Zentrum-

spartei) Heinrich Brüning ως Καγκελάριο. Ωστόσο, η αδυναμία της ηγεσίας Brüning να πάρει σοβαρά αντικυκλικά οικονομικά μέτρα, εξ’ αιτίας των φοβικών τάσεων της γερμανικής ηγεσίας σε όλο το πολιτικό φάσμα απέναντι στον πληθωρισμό, προερχόμενη από την καταστροφική υπέρ πληθωριστική περίοδο 1921-24, οδήγησε σε εντονότερη ύφεση η οποία αποσταθεροποίησε ακόμη περισσότερο το πολιτικό σύστημα της χώρας. Το ολοένα και αυξανόμενο αίσθημα αδικίας που ένιωθαν οι Γερμανοί πολίτες για την Συνθήκη των Βερσαλλιών, τις επανορθώσεις που επιβλήθηκαν ως αποτέλεσμα αυτής και τα οικονομικά προβλήματα στα οποία οδήγησαν, προκάλεσαν ένα κύμα εθνικισμού στο εσωτερικό της Γερμανικής κοινωνίας. Στα μάτια των Γερμανών χάθηκε η εμπιστοσύνη προς το πολιτικό σύστημα, τα συστημικά κόμματα αλλά και τους θεσμούς του φιλελευθερισμού. Ο Γερμανικός λαός στράφηκε στα άκρα. Τόσο το κομμουνιστικό όσο και το ναζιστικό κόμμα αύξησαν τα ποσοστά τους στις βουλευτικές εκλογές του 1930 μετά και την κατάρρευση της ηγεσίας Brüning. Ωστόσο, το κόμμα του Χίτλερ κατάφερε μέσω της οργάνωσής του και των μεθόδων που χρησιμοποίησε να παρουσιαστεί ως η πιο βιώσιμη εναλλακτική. Από το 2,6% των ψήφων και τις 12 έδρες στις εκλογές του 1928 έφτασε στο 18,3% και τις 107 έδρες μέσα σε δύο χρόνια κρίσης. Ο Χίτλερ και το ναζιστικό κόμμα εκμεταλλεύτηκαν στο έπακρο τις αποσταθεροποιητικές τάσεις της κρίσης και την αδυναμία του πολιτικού συστήματος να αντιδράσει και μόλις τρία χρόνια μετά κατάφερε να γίνει Καγκελάριος και να καταλύσει οριστικά την

11


Η προβληματική σύγκριση μεταξύ Ελλάδας της κρίσης και Δημοκρατίας της Βαϊμάρης

Άνεργοι Γερμανοί πολίτες που περιμένουν στην ουρά έξω από το γραφείο εργασίας στο Αμβούργο. Στο βάθος, φαίνεται στον τοίχο η επιγραφή «Ψηφίστε Χίτλερ».

Δημοκρατία της Βαϊμάρης. Εξ’ αιτίας των σημερινών δεδομένων είναι δύσκολο να ξεφύγει κάποιος από τον προβληματισμό για το τι μέλλει γενέσθαι. Η Ελλάδα παρουσιάζει πολλές αναλογίες με την Γερμανία του 1929. Φαίνεται πως έχει μπει στην θέση της, αντιμετωπίζοντας την μεγαλύτερη κρίση στην σύγχρονη ιστορία της. Τα οικονομικά δεδομένα δείχνουν πως οι δύο οικονομίες έχουν πολλά κοινά αλλά και υποδηλώνουν ακόμα πως η ελληνική κρίση «πλησιάζει» σε οικονομικούς όρους εκείνη των ΗΠΑ και Γερμανίας του 1929. Η Ελληνική οικονομία, ευάλωτη λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της, ‘χτυπήθηκε’ βαθιά από την κρίση και όπως την γερμανική οι αγορές την εγκατέλειψαν σύντομα. Συρρικνώθηκε κατά 18,4% τα τελευταία 4 χρόνια ενώ το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει πως θα συρρικνωθεί επιπλέον 4% το 2013 φτάνοντας μόλις 9 ποσοστιαίες μονάδες μακριά από το συνολικό αντίστοιχο ποσοστό για την Γερμανία του 1932. Το ποσοστό

12 ΤΕΥΧΟΣ 1

ανεργίας στην Ελλάδα, ξεπέρασε το 25% τον περασμένο Αύγουστο πλησιάζοντας και αυτό απειλητικά τα γερμανικά δεδομένα της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Οι Έλληνες πολίτες νιώθουν και αυτοί αδικημένοι από τα οικονομικά μέτρα λιτότητας που έχουν επιβληθεί αλλά και απογοητευμένοι από την αδυναμία των κυβερνήσεων και του εν γένει πολιτικού συστήματος να δώσουν λύση στα προβλήματά τους. Οι ομοιότητες μπορεί να είναι πολλές, ωστόσο, είναι λάθος να οδηγείται κανείς στο βιαστικό και ‘ανεύθυνο’ συμπέρασμα της απόλυτης ταύτισης της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης με την σημερινή Ελλάδα. Όσο κορυφώνεται η ελληνική κρίση τόσο πιο συχνοί γίνονται τέτοιου είδους παραλληλισμοί, παρ’ όλα αυτά η αλληλουχία τόσο των πολιτικών εξελίξεων όσο και των οικονομικών δεδομένων δεν είναι τόσο μονοσήμαντη όσο φαίνεται. Όσο σημαντικό είναι να αναγνωρίζουμε μοτίβα ,τα οποία είχαν αρνητικές συνέπειες, μέσα από την ιστορία, προκειμένου να μην επαναληφθούν, άλλο τόσο σημαντικό είναι να αποφεύγουμε τις γενικεύσεις αλλά και τα εύκολα και μη εμπεριστατωμένα


συμπεράσματα. Υπάρχουν ορισμένες ουσιώδεις διαφορές ανάμεσα στα δύο μοντέλα που καταδεικνύουν πως οφείλουμε να κοιτάξουμε την ιστορία από όλες τις πλευρές της. Υπό το βάρος της διεθνούς πίεσης που ασκείται στο ελληνικό κράτος αλλά και των εσωτερικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει, καταφέρνει ακόμα να διατηρήσει την λειτουργία του στα πλαίσια του «κράτους δικαίου». Η συζήτηση που προκύπτει από την αμφισβήτηση αυτής της θέσης, σταματά γρήγορα αν δει κανείς πόσο απείχε η Δημοκρατία της Βαϊμάρης από ένα κράτος δικαίου (έστω και στην εν μέρει προβληματική ελληνική εκδοχή του) κατά την τελευταία περίοδο της βραχυχρόνιας ζωής της. Επιπλέον, τα κεντρώα και δημοκρατικά κόμματα αν και έχουν χάσει μεγάλο μερίδιο από την απήχησή τους στον ελληνικό λαό, συνεχίζουν να διατηρούν την κυβέρνηση συμμαχίας που εξασφαλίζει την εντός-Ευρώπης πορεία του κράτους ενώ παράλληλα δεν έχει συμβεί ακόμα μία μεγάλη στροφή του εκλογικού σώματος (όσο αυτή προς το Ναζιστικό κόμμα στις εκλογές του 1928) προς την εξτρεμιστική δεξιά. Ακόμα, είναι καθοριστικής σημασίας πως καμία μεγάλη επιχείρηση ή όμιλος Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης ή κάποιο μέρος της ελίτ της χώρας δεν έχει τεθεί με το μέρος του δεξιού εξτρεμιστικού φαινομένου, όπως συνέβη στην Γερμανία της Βαϊμάρης. Οι ομοιότητες όσον αφορά τα κοινωνικά χαρακτηριστικά ανάμεσα στους δύο λαούς, δηλαδή η απαξίωση των θεσμών, των πολιτικών προσώπων και των δημοκρατικών όρων του κοινοβουλευτισμού, υπάρχουν. Είναι επίσης αποδεκτό πως είναι αυτές οι καταστάσεις αποσύνθεσης μίας κοινωνίας που οδηγούν ένα λαό στα άκρα, γιατί μόνο στα πλαίσια αυτών των καταστάσεων βρίσκουν την ευκαιρία να δράσουν αλλά και να υπάρξουν. Αν και κανένας δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα το κατά πόσο βρισκόμαστε σε μία πορεία όμοια με αυτή της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, μπορεί ωστόσο, να υποστηρίξει με σχετική βεβαιότητα πως βρισκόμαστε, ευτυχώς ακόμα, πολύ μακριά. Η απόσταση αυτή μεταξύ των δύο δημοκρατιών πρέπει να διατηρηθεί πάση θυσία και το άρθρο αυτό αποκτά αξία όταν η εύκολη σύγκριση, στην οποία αναφέρεται, κανονικοποιεί τα εξτρεμιστικά φαινόμενα και τα κάνει αναπόφευκτο μέρος της εξίσωσης. Όταν επιτρέπει στην αιτιώδη σχέση που απεικονίζεται στην εικόνα να λάβει τις διαστάσεις που έλαβε στην Δημοκρατία της Βαϊμάρης. Τα εξτρεμιστικά φαινόμενα δεν είναι σε καμία περίπτωση και σε καμία κοινωνία αναπόφευκτο αποτέλεσμα μίας κρίσης αν η ίδια δεν τους το επιτρέψει. Αυτή είναι η έννοια της διατήρησης της απόστασης, η διαφύλαξη, με λίγα λόγια, των αξιών και των αρχών του δημοκρατικού πολιτεύματος από οποιαδήποτε εξτρεμιστική απειλή μέχρι την έξοδο από το τούνελ της κρίσης.

13


«Μέγα γαρ το της θαλάσσης κράτος» Λαμπούδη Μαρία

Η θαλάσσια ισχύς δεν έπαψε ποτέ να επηρεάζει τη διαμόρφωση των εξελίξεων μεταξύ των κρατών, ωστόσο από τα τέλη του 20ου αιώνα έχει αναδειχθεί και πάλι σε εξέχοντα παράγοντα για τη διεθνή ασφάλεια. Σε μια ευρεία ερμηνεία, ο όρος της θαλάσσιας ισχύος περικλείει τόσο τη στρατιωτική ισχύ ενός κράτους στη θάλασσα, προκειμένου να ελέγξει τμήμα αυτής ή να προστατεύσει τα παράκτια εδάφη του, όσο και την ικανότητα ελέγχου και προστασίας των θαλάσσιων οδών επικοινωνίας και εμπορίου. Οι πτυχές αυτής της μορφής ισχύος παρατηρούνται καθημερινά στις εξελίξεις στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας (South China Sea), όπου τα κράτη προσφεύγουν στη θάλασσα για τον καθορισμό των μεταξύ τους πολιτικών και οικονομικών ισορροπιών. Ωστόσο, η προέκταση της σημασίας της ασφάλειας της περιοχής σε διεθνές επίπεδο, αναδεικνύει τη θαλάσσια ισχύ σε μέσο για τη διαμόρφωση της διεθνούς ασφάλειας. Η χρήση της ναυτικής ισχύος ως μέσου για την επίλυση διακρατικών διαμαχών δεν αποτελεί πρωτοφανές φαινόμενο. Ωστόσο, η αυξημένη σημασία της ασφάλειας στη Θάλασσα

της Νοτίου Κίνας, για τη διατήρηση της διεθνούς ασφάλειας, τη θέτει στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Η συγκεκριμένη περιοχή θεωρείται ως το επίκεντρο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου, καθώς περισσότερο από το 50% του όγκου του διεθνούς εμπορίου διέρχεται από αυτή. Τα θαλάσσια στενά μεταξύ της χερσονήσου της Μαλαισίας και της νήσου Σουμάτρα της Ινδονησίας, συνδέουν τον Ινδικό με τον Ειρηνικό ωκεανό, εμφανίζοντας τριπλάσια και πενταπλάσια κίνηση πλοίων από ό,τι το Κανάλι του Σουέζ και του Παναμά αντίστοιχα. Καθίσταται σαφές, λοιπόν, πως η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στην περιοχή επηρεάζει σημαντικά τη διεθνή εμπορική και οικονομική ασφάλεια, λόγω της αλληλεξάρτησης των οικονομιών σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ασφάλεια του διεθνούς εμπορίου συνιστά πρωταρχικό παράγοντα, για την οικονομική ανάπτυξη και την ευημερία των κρατών διεθνώς. Επομένως η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών επικοινωνίας ανάγεται σε ζήτημα διεθνούς σημασίας, δεδομένου ότι η εμπορική ναυτιλία αποτελεί τον πρωταρχικό τρόπο μεταφοράς των αγαθών και των πόρων παγκοσμίως.

15


«Μέγα γαρ το της θαλάσσης κράτος» Επιπρόσθετα, η Θάλασσα της Νότιας Κίνας αποτελεί έναν γεωγραφικό χώρο, όπου κράτη όπως η Ινδονησία, η Μαλαισία, η Σιγκαπούρη, η Ταϋλάνδη, οι Φιλιππίνες, το Βιετνάμ, το Μπρουνέι, η Ταϊβάν και η Κίνα, καλούνται να αντιμετωπίσουν ποικίλες προκλήσεις. Αρχικά, η μορφολογία της περιοχής εγείρει ζητήματα αμφισβήτησης της επικράτειας και της εθνικής κυριαρχίας των κρατών, όπως ο καθορισμός των Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών (ΑΟΖ) και η κυριαρχία επί των Νήσων Spratly. Ποιες είναι, όμως, οι προκλήσεις και οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζει η εμπορική ναυσιπλοΐα στη Θάλασσα της Νοτίου Κίνας; Σε πρώτο επίπεδο, οι διακρατικές διενέξεις και το ενδεχόμενο μιας πραγματικής σύγκρουσης μεταξύ των κρατών στη θάλασσα, είναι παράμετροι ικανές να προκαλέσουν σημαντικά κωλύματα στη λειτουργία του διεθνούς εμπορίου και κατά συνέπεια της διεθνούς οικονομίας. Ωστόσο, πέραν της ενδεχόμενης αστάθειας της περιοχής, από τις αρχές του 21ου αιώνα οι θαλάσσιες οδοί επικοινωνίας έχουν καταστεί επισφαλείς, λόγω φαινομένων θαλάσσιας τρομοκρατίας, τα οποία λαμβάνουν χώρα σε μεγάλο βαθμό στη Θάλασσα της Νοτίου Κίνας και ιδιαίτερα στα Στενά της Malacca. Η γεωγραφία της περιοχής διευκολύνει την επιτυχία των τρομοκρατικών επιθέσεων κατά των εμπορικών στόλων, γεγονός που επηρεάζει την αξιοπιστία, την ταχύτητα και την ασφάλεια της μεταφοράς εμπορευμάτων υψηλής αξίας από τις συγκεκριμένες θαλάσσιες οδούς. Το πλήγμα για τη διεθνή εμπορική και οικονομική ασφάλεια είναι σημαντικό, συνεπώς η επιτυχής αντιμετώπιση και η σταδιακή εξάλειψη των φαινομένων θαλάσσιας τρομοκρατίας έχει αναχθεί σε ζήτημα μείζονος ενδιαφέροντος για τις χώρες της περιοχής. Γίνεται κατανοητό, πως η ανάπτυξη της ναυτικής ισχύος, για τα κράτη της περιοχής, αποτελεί κυρίαρχο πολιτικό στόχο, διότι η εθνική τους κυριαρχία εξαρτάται από την ικανότητα προβολής ισχύος στη Θάλασσα της Νοτίου Κίνας. Η προάσπιση των εθνικών τους συμφερόντων και διεκδικήσεων σε μεγάλο βαθμό εξαρτάται από την ποσοτική και ποιοτική παρουσία τους στο συγκεκριμένο θαλάσσιο χώρο. Έτσι, η ενίσχυση του ναυτικού στρατιωτικού εξοπλισμού και ο επαναπροσδιορισμός των στρατηγικών δογμάτων για τη ναυτική ασφάλεια της περιοχής, βρίσκονται στο επίκεντρο της πολιτικής των κρατών. Ο ανταγωνισμός στην ανανέωση και

Τα στενά της Malacca, από όπου το 2011 διέρχονταν 15,2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα

16 ΤΕΥΧΟΣ 1

ενδυνάμωση των στρατιωτικών συστημάτων και εξοπλισμών είναι παρών ήδη από τη δεκαετία του 1990, με μια ανοδική τάση τα τελευταία χρόνια. Στην τελευταία πενταετία, τα κράτη της περιοχής έχουν την τάση να διαμορφώνουν με τέτοιο τρόπο τον κρατικό προϋπολογισμό, ώστε το μεγαλύτερο τμήμα αυτού να κατανέμεται στον τομέα της άμυνας. Συνεπώς, γίνεται αντιληπτό πως η θαλάσσια ισχύς διαδραματίζει τον κυριότερο, ίσως, ρόλο στη επίλυση των διακρατικών ζητημάτων και αμφισβητήσεων, είτε ως μέσο αποτροπής είτε ως μέσο αντιμετώπισης μιας διακρατικής σύγκρουσης. Η πιθανότητα μιας πολυμερούς ναυμαχίας στη Θάλασσα της Νοτίου Κίνας είναι ικανή να επηρεάσει εκτός από τις ροές εμπορευμάτων και τη ροή ενέργειας από και προς την περιοχή, ζητήματα με σημαντικές διεθνείς προεκτάσεις. Τα Στενά της Malacca αποτελούν τη συντομότερη θαλάσσια οδό μεταξύ των αγορών ενέργειας της Μέσης Ανατολής και των αναπτυσσόμενων οικονομιών της Ασίας. Έτσι, η Θάλασσα της Νοτίου Κίνας αποτελεί το μοναδικό χώρο μεταφοράς ενέργειας προς την περιοχή, ενώ περισσότερο από το μισό της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου μεταφέρεται δια θαλάσσης1. Επιπρόσθετα, η συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή εκτιμάται ότι συγκεντρώνει μεγάλα υποθαλάσσια κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, η εκμετάλλευση των οποίων εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από τη διαμόρφωση της ισορροπίας ισχύος στη Θάλασσα της Νοτίου Κίνας. Επομένως, η αποτροπή μιας εκτεταμένης σύγκρουσης και η αντιμετώπιση των τρομοκρατικών φαινομένων στη Θάλασσα της Νοτίου Κίνας αποτελεί απαραίτητο στοιχείο για την ενεργειακή ασφάλεια τόσο σε περιφερειακό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Συνεπώς, η ναυτική ισχύς, λειτουργώντας τόσο ως παράγοντας διαμόρφωσης αξιόπιστων και ασφαλών θαλάσσιων οδών μεταφοράς, όσο και ως κριτήριο για την εξέλιξη της εκμετάλλευσης των ενεργειακών κοιτασμάτων, επηρεάζει σε σημαντικό βαθμό την εξέλιξη της διεθνούς αγοράς ενέργειας. Με δεδομένο ότι η διεθνής ασφάλεια διαμορφώνεται βάσει όχι μόνο των διακρατικών σχέσεων, αλλά και των οικονομικών και ενεργειακών εξελίξεων σε παγκόσμιο επίπεδο, το ενδιαφέρον για τις εξελίξεις στη Θάλασσα της Νοτίου Κίνας αυξάνεται. Στο επαναπροσδιοριζόμενο διεθνές σύστημα των αρχών του 21ου αιώνα, ο θαλάσσιος αυτός χώρος συγκεντρώνει το ενδιαφέρον μιας εδραιωμένης δύναμης, των ΗΠΑ, αλλά και μιας ταχύτατα ανερχόμενης νέας δύναμης, της Κίνας. Είναι γεγονός πως διαμόρφωση των ζωνών επιρροής των δύο κρατών στην περιοχή και η ανάδειξη μιας περιφερειακής δύναμης, τείνουν να λάβουν χώρα μέσω της εδραίωσης της θαλάσσιας ισχύος τους. Καταληκτικά, παρατηρώντας την έντονη προσπάθεια των κρατών των ακτών της Νότιας Ασίας να ενισχύσουν το ναυτικό τους εξοπλισμό γίνεται εμφανής η σημασία που δίνουν στη θαλάσσια ισχύ για την προάσπιση των εθνικών τους συμφερόντων. Σε μία εποχή όπου το ενδιαφέρον των κρατών έχει μετατεθεί στους αιθέρες, το παράδειγμα της θάλασσας της Νότιας Κίνας, και

1 World Oil Transit Chokepoints, US Energy Information Administration, 2012


οι προεκτάσεις του στη διεθνή ασφάλεια, αποδεικνύει πως οι θάλασσες ακόμη και σήμερα - προσαρμοσμένες στην τεχνολογική πρόοδο - διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο.

14. Miyoshi Masahiro, “China’s “U-Shaped Line” Claim in the South China Sea:Any Validity Under International Law?”, Ocean Development & International Law, 43:1, pp 1-17, 2012 15. Pratt W. V., “The U.S.A. Naval War College”, Royal United Services Institution Journal, 72:488, pp 812-820, 1927

Πηγές 1. Band Jonathon, “The Strategic Vision for Navies”, The RUSI Journal, 152:1, pp 26-28, 2007 2. Beier Marshall J., “Bear facts and dragon boats: Rethinking the modernization of Chinese naval power”, Contemporary Security Policy, 26:2, pp 287-316, 2005 3. Black Jeremy, “Naval Power in the Revolutionary Era”, Defence Studies, 7:2, pp 171-192, 2007 4. Bull Hedley, “Sea power and political influence”, The Adelphi Papers, 16:122, pp 1-9, 1976 5. Camroux David, “Regionalism in Asia as Disguised Multilateralism: A Critical Analysis of the East Asia Summit and the Trans-Pacific Partnership”, The International Spectator: Italian Journal of International Affairs, 47:1, pp 97-115, 2012 6. Dalton John H., “Navies and world events in the 21st century”, The RUSI Journal, 143:5, pp 7-10, 1998 7. Hiramatsu Shigeo, “China’s Advances in the South China Sea: Strategies and Objectives”, Asia-Pacific Review, 8:1, pp 40-50, 2001 8. Hu Nien-Tsu Alfred, “South China Sea: Troubled Waters or a Sea of Opportunity?”, Ocean Development & International Law, 41:3, pp 203-213, 2010 9. Jabed M. J.H., “British Interests in a ‘Regionalised’ South Asia”, South Asia: Journal of South Asian Studies, 35:3, pp 726-752, 2012 10. Kitano Mitsuru, “China’s Foreign Strategy”, Asia-Pacific Review, 18:2, pp 37-59, 2011

16. Raine Sarah, “Beijing’s South China Sea Debate”, Survival: Global Politics and Strategy, 53:5, pp 69-88, 2011 17. Raymond Catherine Zara, “Maritime Terrorism in Southeast Asia: A Risk Assessment”, Terrorism and Political Violence, 18:2, pp 239-257, 2006 18. Riqiang Wu, “Survivability of China’s Sea-Based Nuclear Forces”, Science & Global Security: The Technical Basis for Arms Control, Disarmament, and Nonproliferation Initiatives, 19:2, pp 91-120, 2011 19. Tan Andrew T. H., “ The Emergence of Naval Power in the Straits of Malacca”, Defence Studies, 12:1, pp 106-135, 2012 20. Thang Nguyen-Dang & Hong Thao Nguyen, “China’s Nine Dotted Lines in the South China Sea: The 2011 Exchange of Diplomatic Notes Between the Philippines and China”, Ocean Development & International Law, 43:1, pp 35-56, 2012 21. Valencia Mark J., “The Asian maritime security context”, The Adelphi Papers, 45:376, pp 9-23, 2012 22. Welham M. G. & J. A., “Maritime security”, Defense Analysis, 3:4, pp 371-373, 1987 23. Zand Bernhard, “Power in the Pacific Stronger Chinese Navy Worries Neighbors and US”, Spiegel online, 14/09/2012 24. Zha Daojiong, “Localizing the South China Sea problem: the case of China’s Hainan”, The Pacific Review, 14:4, pp 575598, 2001 25. Zou Keyuan, “China’s Ocean Policymaking: Practice and Lessons”, Coastal Management, 40:2, pp 145-160, 2012

11. Leszek Buszynski 2012 Center for Strategic and International Studies The Washington Quarterly • 35:2 pp 139-156 12. Maimone Emanuel, “Maritime vulnerability and security”, Terrorism, 10:3, pp 233-236, 1987 13. Maltzahn Freiherr von, “Sea-Power and Naval Strength”, Royal United Services Institution Journal, 58:436, pp 784-798, 1916

17


Μια νέα Διεθνής πραγματικότητα Λοζίνσκαγια Ιννέσα

Αναμφίβολα το Διεθνές περιβάλλον σήμερα έχει χαραχτηριστηκά ασαφή, ρευστά και μη προσδιορισμένα. Ένα νέο πολύ-πολικό συστημα φαίνεται να αναδύεται στο οποίο, οι άλλες μεγάλες δυνάμεις Ρωσία, οι ανερχόμενες Κίνα, Ινδία, Βραζιλία, αλλά και η ΕΕ, θα διαδραματίσουν μεγαλύτερο ρόλο. Οι παίχτες που κυριαρχούν στο σημερινό Διεθνές Σύστημα είναι, πέρα από τις ισχυρές κυβερνήσεις, οι πολυεθνικές εταιρίες, διεθνείς οργανισμοί καθώς και οι περιφερειακές οικονομικές οργανώσεις.

ΕΣΣΔ, η Ρωσία βασίστηκε στις πλουτοπαραγωγικές πηγές της (φυσικό αέριο και πετρέλαιο) χαράζοντας την δική της ενεργειακή διπλωματία, έχοντας προβλέψει την ενεργειακή της στρατηγική (με νομοσχέδιο εγκριμένο από την βουλή) έως και το 2020. Η ηγετική πρωτοβουλία του Προέδρου Πούτιν αλλά και το γεωγραφικό της πλεονέκτημα, την βοήθησαν να αναδειχθεί, μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα στους G20, παίρνοντας και την προεδρία(των G20) για το 2013.

Σε αυτό το ακαθόριστο Διεθνές περιβάλλον, εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι η περίπτωση της Ρωσίας. Η οποία κατάφερε, μέσω της ενεργειακής ανάπτυξης, να ανέβει τόσο οικονομικά όσο και πολιτικά βελτιώνοντας την θέση της στο Διεθνές Σύστημα. Η Ρωσία χρησιμοποιεί τις πολυεθνικές της εταιρείες, μεταξύ των οποίων και την Gazprom, για να ενισχύσει την πολιτική επιρροή της. Από το 2000 και μετά είδαμε την χώρα να επανέρχεται δυναμικά στην διεθνή σκηνή και να αποκτά μια νέα ταυτότητα και έναν νέο πιο…δυτικό προσανατολισμό. Χαρακτηριστική είναι η φράση του προέδρου Πούτιν που θέλει την Ρωσία «μια δυτική δημοκρατία με ευρωπαϊκά πρότυπα αλλά, να αναπτύξει τον δικό της χαρακτήρα». Αναδυόμενη λοιπόν, από τις στάχτες της πρώην

Επιπλέον, η συμμετοχή της Ρωσίας στους BRIC (οικονομίες της Βραζιλίας, Ρωσίας, Ινδίας, Κίνας) οι οποίες (λόγω των δημογραφικών και οικονομικών τους χαρακτηριστικών) θεωρούνται πως βρίσκονται σε ένα παρόμοιο στάδιο προηγμένης οικονομικής ανάπτυξης, δείχνει πως η Ρωσία προτιμά να κρατά ανοιχτές τις επιλογές της. Ο όρος BRIC έχει τεθεί σε ευρεία χρήση ως ένα σύμβολο της αλλαγής στην παγκόσμια οικονομική εξουσία, μακριά από τις αναπτυγμένες οικονομίες των G7, στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Η Goldman Sachs είχε υποστηρίξει ότι, επειδή οι τέσσερις χώρες BRIC αναπτύσσονται με ταχείς ρυθμούς, μέχρι το 2050 το σύνολο των οικονομιών τους θα μπορούσε να επισκιάσει το σύνολο των οικονομιών των σημερινών

19


Μια νέα Διεθνή πραγματικότητα πλουσιότερων χωρών του κόσμου. Οι τέσσερις αυτές χώρες, στο σύνολό τους, σήμερα αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ένα τέταρτο της επιφάνειας της γης και πάνω από το 40% του παγκόσμιου πληθυσμού. Από την άλλη πλευρά έχει παγιωθεί η αντίληψη ότι ο νεος ισχυρός παίχτης του Διεθνούς Συστήματος ερχεται εξ Ανατολών. Αυτό δικαιολογείται από την αύξηση των εμπορικών συναλλαγών των χωρών αυτών αλλά και της ραγδαίας οικονομικής, τεχνολογικής και εμπορικής ανάπτυξης. Συγκεκριμένα η Κίνα, έχει ήδη ξεπεράσει τις ΗΠΑ στη βιομηχανική παραγωγή, καθώς και στον όγκο των εξαγωγών. Επίσης στην τριετία 2016 - 2018, προβλέπεται να ξεπεράσει την Αμερική σε ΑΕΠ, και το 2025 σε στρατιωτικές δαπάνες. Βέβαια πέραν των εικασιών, για το πώς θα είναι ο κόσμος στο μέλλον, υπάρχουν και κάποια απτά στοιχεία όπως το γεγονός ότι η Κίνα λαμβάνει το 1/3 της ενέργειας που καταναλώνει από την Ρωσία, το διμερές εμπόριο των δύο χωρών αυξάνεται ραγδαίως η αξία του οποίου προβλέπεται να ξεπεράσει τα 100 δις δολάρια έως το 2015. Η νεα ηγεσία της Κίνας θέλει να διατηρήσει τις καλές σχέσεις με την Ρωσία, καθώς η αλληλεξάρτηση τους σε εμπορικό αλλά και ενεργειακό επίπεδο είναι μεγάλη. Αφ’ ετέρου η Ρωσία, διαθέτει μεγάλο πλούτο και ανάπτυξη, γεγονός που μπορεί να την αναδείξει ως ανερχόμενη παγκόσμια υπερδύναμη, έτσι η Κίνα για οικονομικούς λόγους, που αναφέρθηκαν πιο πάνω, αλλά και λόγω γειτνίασης αντιμετωπίζει τη Ρωσία ως έναν πολύτιμο εταίρο αλλά ταυτόχρονα και ως ένα επικίνδυνο ανταγωνιστή. Επιπροσθέτως, οι συνεργασίες των δυο χωρών δεν σταματούν εδώ, συγκριμένα η δημιουργία Ρώσο- Κινεζικού κεφαλαίου, 4 δις δολαρίων (από τα οποία θα επενδυθούν τα 40% στην Κίνα και τα υπόλοιπα σε επιχειρήσεις στην Ρωσία) αναμένεται να φέρει κέρδη διμερούς εμπορίου 100 δις ως το 2015 και 200 δις ως το 2020 και στις δύο χώρες, επιπλέον εξετάζεται το ενδεχόμενο να επεκταθεί το κεφάλαιο αυτό σε επενδύσεις και σε άλλες χώρες.. Από την άλλη, οι συζητήσεις για ��ημιουργία ενός νέου ανεξάρτητου οίκου αξιολόγησης που θα ανταγωνίζεται ανοιχτά τους «γίγαντες» Moodys, Standard & Poors, Fitch Ratings, καθώς επίσης το άνοιγμα των διαπραγματεύσεων για την δημιουργία ενός νέου αγωγού φυσικού αερίου Ρωσίας-Κίνας καθιστά τις δυο ανερχόμενες οικονομικές δυνάμεις σημαντικούς εταίρους στο Διεθνές Σύστημα. Σημαντικό επίσης είναι το γεγονός ότι στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, ο Ρώσο-Κινεζικός άξονας δείχνει να συμπλέει, στο θέμα της Συρίας. Η Κίνα δεν έχει κάποιο άμεσο ενδιαφέρον στην περιοχή ωστόσο ψηφίζει, σύμφωνα με τα συμφέροντα της Ρωσίας η οποία έχει οικονομικές βλέψεις στην Αραβική χερσόνησο. Οι σχέσεις, όμως, των δύο χωρών δεν είναι ακλόνητες. Εδώ και καιρό έχει προκύψει το ζήτημα της τιμής του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Η Ρωσία όντας ο κύριος πάροχος ενέργειας σε πολλές χώρες, συμπεριλαμβανόμενης της Κίνας, θέλησε να

20 ΤΕΥΧΟΣ 1

επιβάλει μια αύξηση στην τιμή, η Κινέζική ηγεσία αντέδρασε και έπειτα από διαβουλεύσεις πολλών εβδομάδων η Ρωσία τελικά υποχώρησε. Εδώ φαίνεται και η επιβολή ισχύος των δυο χωρών, καθώς η Κίνα δεν είναι μια μικρή χώρα ή ένας δορυφόρος της Ρωσίας. Αντιθέτως, είναι ένας ισχυρός εταίρος που έχει την δυνατότητα να διεκδικήσει τα συμφέροντα της, σε περίπτωση που δει ότι μια κίνηση την αδικεί ή δεν την συμφέρει. Από την άλλη, η Ρωσία είναι μια χώρα που παρέχει σημαντικά ποσά ενέργειας σε ολοένα και περισσότερες χώρες, αυτό έχει ως αποτέλεσμα μια αύξηση της ζήτησης και συνεπώς της τιμής. Η υποχώρηση στην Κίνα θα επηρεάσει οικονομικά τις υπόλοιπες χώρες/περιοχές, στις οποίες η Ρωσία παρέχει φυσικό αέριο, μεταξύ των οποίων και την ΕΕ. Τέλος, η πεποίθηση ότι οι ΗΠΑ δεν θεωρούνται πια υπερδύναμη σε όλα τα επίπεδα, αφήνει περιθώριο και για άλλες μεγάλες χώρες να αναπτυχθούν και πιθανώς να τις φτάσουν. Το σίγουρο είναι ότι οι ΗΠΑ διατηρούν μια σαφή απόσταση από την Ρωσία και την Κίνα καθώς και οι δύο χώρες έχουν ακόμη δρόμο μπροστά τους για να αναδειχθουν ηγεμόνες του Διεθνούς Συστήματος. Συγκεκριμένα, για να γίνει η Ρωσία υπερδύναμη στο Διεθνές Σύστημα χρειάζεται ακόμη μεγαλύτερη οικονομική ανάπτυξη, διεύρυνση και σύσφιξη των διμερών σχέσεων με την Ευρώπη (μέσω επενδύσεων, διμερών συμφωνιών κτλ), αλλά και πληθυσμό καθώς είναι μια χώρα μεγάλη σε έκταση και εξαιρετικά αραιοκατοικημένη, σε σύγκριση με τις ΗΠΑ και πολύ περισσότερο σε σύγκριση με την Κίνα. Από την άλλη η Κίνα για να μπορέσει κι αυτή να γίνει υπερδύναμη του διεθνούς συστήματος, θα πρέπει να αναπτύξει μια οργανωτική ικανότητα, να δημιουργήσει και να διατηρήσει μια κατανομή πλούτου στο εσωτερικό της, καθώς επίσης(μεταξύ άλλων) να αυξήσει την στρατιωτική ισχύ της. Συνεπώς, αναμένεται να δούμε πως θα εξελιχθεί ο ανταγωνισμός ανάμεσα στις ανερχόμενες δυνάμεις και πως θα διαμορφωθει το Διεθνές Συστημα.


Κατάσκοπος εναντίων Δορυφόρου Μουρατίδης Κωνσταντίνος Η ιστορία παίρνει την μορφή προσωποποιημένων μύθων εκ των οποίων και ο James Bond. Όμως δεν είναι ούτε ο μοναδικός ούτε και ο πλέον αντιπροσωπευτικός κατάσκοπος. Σίγουρα χρειαζόμαστε έναν πράκτορα να δουλεύει incognito σε μια άλλη χώρα αλλά μήπως την κούρσα κερδίζουν οι προηγμένοι εξοπλισμοί; Το πότε, λοιπόν, θα συνταξιοδοτηθεί ένας κατάσκοπος δεν είναι το μόνο που θα έπρεπε να μας απασχολεί.

Αίνιγμα (Enigma). Από την στιγμή εκείνη και μετά κατάφεραν να νικήσουν στην «Μάχη του Ατλαντικού». Γραφειοκρατικοί ανταγωνισμοί απέτρεψαν την Γερμανία από το να αλλάξει την κρυπτογράφησή της. Τελικά η Γερμανική πλευρά απάντησε με ένα νέο κλειδί-Αίνιγμα (Enigma key), 26 φορές πιο δύσκολο να λυθεί! Τελικά όμως και αυτό αποκρυπτογραφήθηκε και αποδείχτηκε καθοριστικό για τις συμμαχικές δυνάμεις.

Πλέον η υποκλοπή εγγράφων και οι αποστολές κατασκοπίας γίνονται με νέα μέσα. Οι δορυφόροι και το ίντερνετ είναι τα δυο επικρατέστερα και υπάρχουν αντιστοίχως τεχνολογίες όπως οι φωτογραφικοί δορυφόροι ή οι δορυφόροι για παρακολούθηση των τηλεπικοινωνιών και ο διαδικτυακός πόλεμος. Ένας χάκερ μπορεί πλέον να προσφέρει καλύτερες, γρηγορότερες και ασφαλέστερες υπηρεσίες και την ίδια στιγμή ένας αναλυτής σε ένα γραφείο μελετάει ομιλίες, τηλεφωνήματα, φωτογραφίες.

Η Βρετανική spy-machine ήταν που έσπασε τους κωδικούς Ιαπώνων και Ιταλών. Στατιστικά για την συγκέντρωση πληροφοριών δείχνουν ότι το 80% των αμυντικών προετοιμασιών στην Γαλλία προήλθε από αεροφωτογραφίες ενώ το 50% για τις γερμανικές στρατιωτικές δομές προήλθε από υποκλοπή εγγράφων από μυστικούς οργανισμούς. Το κατασκοπευτικό δίκτυο των Βρετανών δούλευε και εντός των συνόρων με ένα εκτεταμένο δίκτυο κατασκόπων που ήταν σε θέση να βρίσκει Γερμανούς κατασκόπους, να τους εντοπίζει και τελικά να τους χρησιμοποιεί για αντικατασκοπία (ψευδείς πληροφορίες και υποκλοπές μηνυμάτων).

Η κατασκοπία αναφέρεται πρώτη φορά από τον Sun Tzu γύρω στον 6ο αιώνα π.Χ. αλλά από τότε μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι είχε τρία στάδια μετεξέλιξης. Τρία αντιπροσωπευτικά ιστορικά παραδείγματα: η Βρετανική κατασκοπεία στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, η αστική κατασκοπία των Βορειο-Βιετναμέζων και τέλος οι νέες τεχνολογίες στον σημερινό κόσμο κυρίως στις ΗΠΑ, δείχνουν τις φάσεις αυτές.

Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος και Βρετανία Στην διάρκεια του Β’ΠΠ η κατασκοπεία και η συγκέντρωση πληροφοριών επικεντρωνόταν στην συλλογή εγγράφων από ανακρίσεις ομήρων, στην παρακολούθηση της λογοκρισίας, στα κλεμμένα έγγραφα, στις «παλιομοδίτικες» πλέον αεροφωτογραφίες και στην υποκλοπή σημάτων (SIGINT). Η Βρετανική συμβολή στην προσπάθεια συλλογής δεδομένων ήταν η σημαντικότερη των Συμμαχικών Δυνάμεων. Γυρνώντας στην Βρετανική πολεμική προσπάθεια, η μεγαλύτερή τους επιτυχία ήταν η αποκρυπτογράφηση του γερμανικού κωδικού

Ψυχρός Πόλεμος και Βιετναμ «Ο πόλεμος του Βιετνάμ ήταν διαφορετικός από τους προηγούμενους». Αν και η Αμερικανική πλευρά ακολουθούσε τυπικές διαδικασίες μέχρι και τον Φεβρουάριου του 1964 (αρχή επιχειρήσεων 34-Α) όταν η CIA από κοινού με το ναυτικό σκόπευαν: α) στην συλλογή πληροφοριών για τις αμυντικές εγκαταστάσεις στις ακτές του Β. Βιετνάμ και την διείσδυση των τελευταίων στο Ν. Βιετνάμ, β) στο σαμποτάζ και την επίθεση σε εργοστασιακές υποδομές, στρατιωτικές εγκαταστάσεις και σε φορτία του Β. Βιετνάμ και γ) στην κλιμάκωση της Αμερικανικής στρατιωτικής δράσης κατά του Β. Βιετνάμ. Ταυτοχρόνως διεξήχθησαν και εναέριες αναγνωρίσεις καθώς και ναυτικές περίπολοι χωρίς να πλησιάσουν την κινεζική ακτογραμμή. Η διείσδυση, τέλος, Αμερικανών αποδείχτηκε μια τεράστια αποτυχία καθώς οι πάνω από 25 ομάδες συνελήφθησαν ή σκοτώθηκαν. Αργότερα, ανέλαβε το Τμήμα Άμυνας (Department of Defense) χωρίς βελτίωση αποτελεσμάτων και πάνω από 500 πράκτορες είχαν χαθεί μέχρι το 1968. Η

21


Κατάσκοπος εναντίον Δορυφόρου κυβέρνηση του Β. Βιετνάμ έλεγχε στενά τον πληθυσμό της.

κρίσιμης σημασίας.

Το Β. Βιετνάμ από την άλλη είχε και αυτό σίγουρα την δικιά του οργάνωση όσο αφορά τις επιχειρήσεις κατασκοπίας αλλά είχε στο πλευρό του και δυο ακόμα μέσα: την προπαγάνδα που ακολουθούσε προβάλλοντας τον αγώνα του ως αγώνα απελευθέρωσης κατά του ξένου κατακτητή (ΗΠΑ) και την υποστήριξη του λαού και την εσωτερική νομιμοποίηση τόσο στο Βόρειο όσο και στο Νότιο Βιετνάμ. Εθελοντικά και σε μεγάλα νούμερα οι πολίτες (γιατροί, καταστηματάρχες, πόρνες) κινητοποιήθηκαν υπέρ του Giap. Απλά και μόνο με την καθημερινή τους συναναστροφή με αμερικάνους στρατιώτες (χωρίς να λείπουν παραδείγματα υποκλοπής στρατιωτικών εγγράφων) αποκόμιζαν πληροφορίες που στέλνονταν πίσω στο Β. Βιετνάμ όπως κινήσεις στρατευμάτων.

Πληροφορίες μπορούν ακόμα να συλλεχθούν από ανοιχτές πηγές ή αλλιώς OSINT (Open Source Intelligence). Έρευνες δείχνουν ότι 40% με 95% (κοινώς αποδεκτό ποσοστό: 80%) των πληροφοριών των ΗΠΑ προέρχεται από μη-απόρρητες και ελεύθερες σε κοινή θέα πηγές.

Ο πόλεμος του Βιετνάμ, στο εξωτερικό, είχε πάρει και μια διάσταση πολέμου προπαγάνδας και πληροφόρησης. Με την προβολή του Βιετναμέζικου αγώνα για απελευθέρωση από τις ΗΠΑ δημιούργησαν πολλά προβλήματα στις σχέσεις κυβέρνησης και λαού (διαδηλώσεις κατά του πολέμου) αλλά και ανάμεσα στην κυβέρνηση και τις υπηρεσίες της (άγνοια της Washington για την αποτυχία της CIA στις επιχειρήσεις 34-Α). Οι ΗΠΑ εξήλθαν χαμένες και ταπεινωμένες. Η φράση «ένα δεύτερο Βιετνάμ» για τον πόλεμο στο Αφγανιστάν παρουσιάζει το πλήγμα γοήτρου που υπέστησαν.

Τα συμπεράσματα που μπορούν να εξαχθούν από τα παραπάνω είναι πρώτον πως η νίκη μέσω της καλύτερης πληροφόρησης είναι ανάλογη της τεχνολογίας (στον Β’ΠΠ συνεισέφεραν ελάχιστα στην Βρετανική πολεμική προσπάθεια ενώ σύμφωνα με τον James Schlesinger η καλή υπερτερεί αναλογίας 1 προς 10) και δεύτερον πως η σημασία του ανθρώπινου μυαλού είναι ακόμα μεγαλύτερη στην σύγχρονη εποχή και επόμενα δυο στάδια πληροφόρησης (αξιολόγηση και διάδοση) καθώς μόνο μια ανθρώπινη ανάλυση μπορεί να ξεχωρίσει την κρισιμότητα ή την σημασία ενός γεγονότος. Ίσως ο Bond να έχει μερικά χρόνια ακόμα πριν την σύνταξη αλλά ευστόχως εκφέρονται και οι δυο θέσεις στη πρόσφατη ταινία: Q: Well, I’ll hazard I can do more damage on my laptop sitting in my pajamas before my first cup of Earl Grey than you can do in a year in the field. James Bond: Oh, so why do you need me? Q: Every now and then a trigger has to be pulled.

Σήμερα Σειρά πλέον έχει η επανάσταση στα στρατιωτικά θέματα (RMA) που έχει φέρει αλλαγές στα στρατηγικά δόγμα��α και μάλιστα στον τομέα της πληροφόρησης όπου η έγκυρη πληροφόρηση είναι κρισιμότερη από κάθε άλλη εποχή. Οι τεχνολογικές εξελίξεις ξεκινούν από την Δύση και συγκεκριμένα από τις ΗΠΑ που δαπανούν τεράστια ποσά στον τομέα αυτόν. Η διαδικασία της πληροφόρησης χωρίζεται σε πέντε στάδια: συλλογή πληροφοριών, αξιολόγηση, διάδοση, χρήση και διαχείριση (management). Η κατασκοπία ασχολείται πλέον και με τα πέντε αυτά στάδια. Στο πρώτο στάδιο έχουν αναπτυχθεί αρκετά συστήματα παρακολούθησης και αναγνώρισης (τα AWACS, τα U-2 τα RC-135, τα E-8C και άλλα αεροπλάνα) καθώς και πάνω από 50 δορυφόροι ειδικά διαμορφωμένοι για συλλογή πληροφοριών (δορυφόρουςραντάρ και δορυφόροι ανίχνευσης εκτοξεύσεων βαλλιστικών πυραύλων). Επαναστατικά είναι ακόμα τα συστήματα για τον ηλεκτρονικό πόλεμο μέσω σαμποτάζ (Trojans, Malware και άλλα ) και υποκλοπής δεδομένων. Τέλος, τα SigInt και ElInt (Electronic Intelligence) εξακολουθούν να αποτελούν τρόπους συλλογής πληροφοριών αλλά η συμμετοχή του HumInt (Human Intelligence), που είναι κατά βάση οι ίδιοι οι κατάσκοποι, είναι ακόμα

22 ΤΕΥΧΟΣ 1

James Bond: Or not pulled. It’s hard to know which in your pajamas.


Κυβερνοπόλεμος – Το διαδίκτυο ένα νέο πεδίο πολέμου Μπερμπέρης Σάββας Από μια απλή ενόχληση σε μορφή απόσπασης συνταγών μαγειρικής μέχρι τον έλεγχο και τον παροπλισμό πυρηνικών αντιδραστήρων, τι είναι τελικά ο κυβερνοπόλεμος

πως και οι ΗΠΑ εμπλεκόταν σε μια τέτοια επίθεση.

Ο ορισμός του φαινομένου αυτού έχει λάβει αρκετές διαστάσεις. Μια από αυτές τις διαστάσεις είναι αυτή της ασύμμετρης απειλής την οποία μπορούν να διαπράξουν λίγοι έναντι πολλών, με μικρό κόστος, ανώνυμα και από απόσταση επιφέροντας μεγάλα και δυσανάλογα με το κόστος διεξαγωγής αποτελέσματα. Μπορεί να διεξαχθεί από ομάδες ατόμων υπό τον μανδύα τρομοκρατικής επίθεσης αποσκοπώντας στην εκπλήρωση των στόχων της κάθε τρομοκρατικής ομάδας οι οποίοι είναι συνήθως η παρενόχληση της λειτουργίας κάποιων κρατικών ή μη λειτουργιών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η επίθεση στο Σύστημα Ονομάτων Τομέα (Domain Name System ) του Πακιστάν στις 27 Νοεμβρίου του 2012, όπου αρκετές ιστοσελίδες δέχθηκαν επίθεση μεταξύ αυτών και η Apple, το eBay, η Google κ.α. Όποιος επισκεπτόταν τις προαναφερθείσες σελίδες αντίκριζε αντί για τις κανονικές σελίδες μια εικόνα η οποία εμφάνιζε 2 πιγκουίνους και ένα μήνυμα “Pakistan Downed”. Μια ακόμα μορφή κυβερνοπολέμου είναι αυτή που διαπράττεται από ένα κράτος έναντι ενός άλλου.

Κυβερνοπόλεμος, εμένα, εσένα, εμάς, μας αφορά?

Το εύρος επιθυμητών αποτελεσμάτων μιας τέτοιας επίθεσης ποικίλει ξεκινώντας από την απλή απόσπαση πληροφοριών και καταλήγει ακόμα και στον έλεγχο και την καταστροφή του πυρηνικού οπλοστασίου ενός άλλου κράτους. Ένα παράδειγμα άξιο αναφοράς είναι το πρόγραμμα Stuxnet. Παραλλαγές αυτού του προγράμματος χρησιμοποιήθηκαν για την καθυστέρηση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν από αγνώστους οπού μετά από δηλώσεις του Gary Samore, συντονιστή του λευκού οίκου για τον έλεγχο των όπλων και των όπλων μαζικής καταστροφής, ο οποίος δήλωσε “είμαστε χαρούμενοι που αυτοί (Ιρανοί) έχουν προβλήματα με τις μηχανές φυγοκέντρησης και που εμείς (οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοι) κάνουμε ό,τι μπορούμε για να μπερδέψουμε ακόμα περισσότερο τα πράγματα γι αυτούς “αφήνει να εννοηθεί

Καθημερινά χρησιμοποιούμε δεκάδες συσκευές οι οποίες είναι συνδεδεμένες με το διαδίκτυο από ηλεκτρονικούς υπολογιστές και κινητά τηλέφωνα μέχρι μηχανήματα αυτόματης ανάληψης και αυτόματους πωλητές τροφίμων. Είναι ευνόητο λοιπόν πως μια επίθεση μέσω κυβερνοχώρου θα επηρεάσει τις ζωές μας και μάλιστα σε πολύ μεγάλο βαθμό. Κατηγοριοποιώντας τις επιθέσεις που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα μας καταλήγουμε σε 4 κατηγορίες: - Κυβερνητικό επίπεδο Οι επιθέσεις στο επίπεδο αυτό μπορούν να χωριστούν σε 2 υποκατηγορίες. Η πρώτη είναι αυτή της απευθείας επίθεσης όπου γίνεται εναντίον της κυβέρνησης αποσκοπώντας στην υποβάθμιση της ικανότητάς της να εγγυάται την ασφάλεια των συστατικών της μερών σε επίπεδα όπως η επικοινωνία των ενόπλων δυνάμεων σε πεδία μάχης. Η δεύτερη υποκατηγορία είναι αυτή της έμμεσης επίθεσης. Στην περίπτωση αυτή η επίθεση γίνεται με πλάγιο τρόπο παραποιώντας μηνύματα της κυβέρνησης προς του πολίτες της ή παραποιώντας κυβερνητικές πληροφορίες απευθυνόμενες στους πολίτες, με σκοπό την απώλεια της εμπιστοσύνης των πολιτών απέναντι στην κυβέρνηση. - Επίθεση στον ιδιωτικό τομέα Το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής ηλεκτρονικών συσκευών γίνεται κυρίως σε χώρες, όπως η Κίνα. Σύντομα συσκευές επικοινωνίας όπως τηλεοράσεις και ραδιόφωνα ίσως δεν είναι διαθέσιμα για κατασκευή ακόμα και στις ΗΠΑ. Συσκευές μεταφοράς

23


Κυβερνοπόλεμος – Το διαδίκτυο ένα νέο πεδίο πολέμου πληροφοριών όπως USB και CDs, DVDs παράγονται κατά μεγάλο ποσοστό σε εταιρίες που στεγάζονται σε ανατολικές χώρες. Συνεπώς η μόλυνση με επικίνδυνο υλικό, τέτοιων συσκευών από την γραμμή παραγωγής τους, θα επέτρεπε στους επιτήδειους την παράνομη αποκομιδή τεράστιου αριθμού πληροφοριών δίνοντας τους την δυνατότητα να τα χρησιμοποιήσουν με οποιονδήποτε τρόπο αυτοί επιθυμούν. - Επίδραση σε ατομικό επίπεδο Είναι αξιοθαύμαστο και παράλληλα τρομακτικό να σκεφτεί κανείς πως όποιος κάθεται μπροστά από την οθόνη ενός Η/Υ ή χρησιμοποιεί ένα κινητό τηλέφωνο με πρόσβαση στο διαδίκτυο αποτελεί έναν πιθανό μελλοντικό μαχητή σε έναν κυβερνοπόλεμo αλλά και πιθανό θύμα πολέμου σε αυτόν. Κάνοντας κλικ σε έναν σύνδεσμο ο οποίος μας οδηγεί σε ένα μολυσμένο ιστότοπο δίνουμε άμεσα ευκαιρία σε αυτούς που μόλυναν τον ιστότοπο να έχουν πρόσβαση στον υπολογιστή μας και στα προσωπικά μας στοιχεία. Τι γίνεται όμως όταν εμείς αποτελούμε μέρος ενός μεγάλου δικτύου υπολογιστών όπως πχ μια εταιρία οικονομικών αναλύσεων, μια εταιρία στοιχημάτων ή οποιαδήποτε εταιρία σε γενικό πλαίσιο ; Τότε ο “κυβερνοτρομοκράτης” αποκτά πρόσβαση στα αρχεία της εταιρίας μας και στις προσωπικές πληροφορίες που είναι αποθηκευμένες σε όλους του υπολογιστές του δικτύου και είναι πλέον ενημερωμένος με ότι έχει σχέση με την εκάστοτε εταιρία. - Διεθνής κλίμακα Το διαδίκτυο αποτελεί πλέον έναν παγκόσμιο ιστό μεταφοράς δεδομένων και πληροφοριών όπως λένε και τα αρχικά www (world wide web). Συνεπώς ο κίνδυνος μόλυνσης αυξάνεται καθώς αυξάνεται και ο αριθμός των χρηστών. Επίσης η παγκοσμιοποίηση και η διασύνδεση πολλών αλληλεξαρτώμενων εταιριών μέσω του διαδικτύου αποτελεί έναν ακόμα παράγοντα διάδοσης του φαινομένου της προσβολής υπολογιστών μέσω διαδικτύου. Η περίπτωση της Εσθονίας αποτελεί ένα από τα κύρια παραδείγματα καθώς οι διαδικτυακές υποδομές της χώρας δέχθηκαν επίθεση την άνοιξη του 2007 προκαλώντας προβλήματα στους κάτοικους της χώρας, που επιθυμούσαν να πραγματοποιήσουν διεθνείς συναλλαγές αλλά και στην ίδια την κυβέρνηση από το να πραγματοποιήσει σημαντικές γι αυτήν λειτουργίες διεθνούς επιπέδου.

Μια ασήμαντη απειλή ή ένας εν ενεργεία τρόπος διεξαγωγής πολέμου Είναι λοιπόν μια απλή απειλή ή είναι κάτι πολύ πιο σοβαρό το οποίο πρέπει να αντιμετωπίζεται με την μεγίστη σοβαρότητα και υπευθυνότητα? Τα στοιχεία των τελευταίων ετών μας παραπέμπουν μάλλον στην σοβαρή πλευρά του θέματος καθώς χώρες όπως

24 ΤΕΥΧΟΣ 1

οι ΗΠΑ και η Κίνα που έχουν δεχθεί το μεγαλύτερο μέρος των κυβερνοεπιθέσεων μέχρι το 2009 αυξάνουν ραγδαία τους στρατούς τους στον κυβερνοχώρο. Συνεργασίες κρατών όπως το ΝΑΤΟ και η ΕΕ τονίζουν καθημερινά την σημασία της άμυνας στο νέο αυτό επίπεδο πολέμου. Χαρακτηριστικό είναι πως το ΝΑΤΟ δαπάνησε 58 δις ευρώ, τον Φεβρουάριο του 2012, για την εγκαθίδρυση ενός NATO Computer Incident Response Capability το οποίο αναμένεται να λειτουργεί πλήρως στο τέλος του 2012. Πλέον λοιπόν μιλάμε για ένα νέο επίπεδο διεξαγωγής πολέμου, δημιουργημένο από τον ίδιο τον άνθρωπο, που μαζί με την γη, την θάλασσα, τον αέρα και το διάστημα αποτελούν τις 5 πλέον διαστάσεις διεξαγωγής του πολεμικού φαινομένου τουλάχιστον στις μέρες μας.


Η επιτυχία σε ένα «Follow»? Οι αλλαγές που επέφεραν στις πολιτικές εκστρατείες της Αμερικής τα νέα μέσα Νεοφωτίστου Βασιλική Τελικά, κρύβεται η επιτυχία σε ένα “follow”, ένα “like” ή ένα “post”; Οι Αμερικανικές εκλογές του 2012 δίνουν την απάντηση και επιβεβαιώνουν την επιρροή των νέων μέσων στις πολιτικές εκστρατείες, αναδεικνύοντας την αναγκαιότητα τους για επιτυχείς μελλοντικές πολιτικές εκστρατείες. Όλα άρχισαν το 2008, μετέπειτα η πρωτοκαθεδρία του Barack Obama ήταν αδιαμφισβήτητη. Οι

εκλογές του 2008, ήταν οι κομβικές εκλογές που άλλαξαν τον τρόπο που διεξάγονται οι πολιτικές εκστρατείες μέσω των νέων μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Ο Obama και το επιτελείο του, κατάφεραν τότε να αλλάξουν την πολιτική επικοινωνία και κυρίως να την ελέγξουν. Από την εποχή της τηλεόρασης και της διαφήμισης είχαμε πλέον περάσει στην εποχή του facebook και του twitter. Εύλογο να αναρωτηθούμε τι ανατρεπτικό συνέβη σε αυτές τις εκλογές και στο εξής τίποτα δεν ήταν ίδιο. Το επιτελείο του Obama κατάφερε και άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνείται το προεκλογικό μήνυμα στους ψηφοφόρους, άλλαξε τον τρόπο που συγκεντρώνονται χρήματα, που οργανώνονται οι οπαδοί, που γίνεται ο χειρισμός των ειδησεογραφικών καναλιών, η προετοιμασία και καθοδήγηση της κοινής γνώμης και τέλος, το πως εξαπολύονται αλλά και πώς αποκρούονται οι πολιτικές επιθέσεις, συμπε��ιλαμβανομένων εκείνων που προέρχονται από τα blogs. Πιο συγκεκριμένα, το επιτελείο Obama χρησιμοποίησε τα νέα μέσα για να οργανώσει τους υποστηρικτές του με τέτοιο τρόπο που στο παρελθόν θα απαιτούνταν στρατιά από εθελοντές και έμμισθους διοργανωτές. Με τα εργαλεία που χρησιμοποίησε είχε την δυνατότητα να παρακινεί τους υποστηρικτές του να οργανώνονται

25


Η επιτυχία σε ένα «Follow»? Οι αλλαγές που επέφεραν στις πολιτικές εκστρατείες της Αμερικής τα νέα μέσα με δικές τους πρωτοβουλίες, ενισχύοντας την αυτενέργεια. Οι υποστηρικτές του, με δικοί τους πρωτοβουλία συμμετείχαν στις σελίδες του facebook και του twitter ακολουθώντας τις δράσεις του και τις πολιτικές του εκδηλώσεις. Ακόμη, κατάφερε να επιστρατεύσει το youtube για δωρεάν διαφήμιση. Αυτό ήταν ιδιαίτερα σημαντικό γιατί οι διαφημίσεις στα νέα μέσα διαφέρουν σημαντικά από τις διαφημίσεις στην τηλεόραση. Η διαφήμιση μέσω των βίντεο του youtube είναι αποτελεσματικότερη από αυτήν της τηλεόρασης γιατί ο δέκτης είτε επιλέγει ο ίδιος να εκτεθεί στο μήνυμα, είτε του συστήνεται από έναν φίλο. Σε αντίθεση με τις διαφημίσεις της τηλεόρασης που διακόπτουν τα τηλεοπτικά προγράμματα του δέκτη. Αυτό και μόνο σύμφωνα με τους συμβούλους πολιτικής επικοινωνίας είναι μια σημαντική διαφορά. Αξιοσημείωτο είναι και το χαμηλό κόστος αυτού του τρόπου διαφήμισης. Το προεκλογικό υλικό του Obama παρακολουθήθηκε 14,5 εκατομμύρια ώρες στο youtube, τη στιγμή που στην τηλεόραση οι αντίστοιχες ώρες μετάδοσης απαιτούν 47 εκατομμύρια δολάρια. Επιπλέον, υπήρξε ριζική αλλαγή στον έλεγχο δεδομένων από τους πολίτες. Δηλαδή, οι πολίτες ήταν σε θέση πλέον, να χρησιμοποιούν το διαδίκτυο και τα νέα μέσα για να βλέπουν παλαιότερες πολιτικές ομιλίες, που αποδείκνυαν τα σφάλματα των πολιτικών και εν συνεχεία να τις διαδίδουν για να ενημερώνουν και να κινητοποιούν τους συμπολίτες τους. Χρησιμοποίησε, τέλος, γραπτά ηλεκτρονικά μηνύματα που είτε προορίζονταν για τα προσωπικά τηλέφωνα των πολιτών, είτε για τα ηλεκτρονικά ταχυδρομεία τους, ενημερώνοντας τους για την εκστρατεία και υπενθυμίζοντας τους να ασκήσουν το εκλογικό τους καθήκον, αποκομίζοντας άμεση και καθημερινή επαφή με τους πολίτες. Το 2012 η εκστρατεία του Obama επικεντρώθηκε, όσον αφορά την επικοινωνία μέσω της κινητής τηλεφωνίας, τόσο στα κινητά τηλέφωνα αλλά και στις καινούργιες τεχνολογίες των smartphones και iPads. Είναι βέβαιο, ότι η εκστρατεία του Obama χρησιμοποιώντας τα νέα μέσα άλλαξε την στόχευση των εκστρατειών. Στόχος, πλέον, της καμπάνιας ήταν η ενδυνάμωση του ρόλου των πολιτών. Δηλαδή, επιδίωξαν να χρησιμοποιήσουν τόσο αποτελεσματικά τα κοινωνικά δίκτυα, ώστε να μεταδώσουν το μήνυμα, να κερδίσουν την υποστήριξη και να δεσμεύσουν τους πολίτες. Ακόμη επιδίωκαν να δημιουργήσουν στους υποστηρικτές τους το συναισθήματα της εμπλοκής, της συμμετοχής και της προσφοράς. . Η εκστρατεία δεν είχε ως σκοπό την δημιουργία μιας σελίδας facebook ή youtube αφήνοντάς την στην τύχη της. Έτσι ο Obama κατάφερε να έχει 5 εκατομμύρια υποστηρικτές σε διάφορα κοινωνικά δίκτυα κατά την διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας του. Τον Νοέμβριο του 2008 κατάφερε να έχει 2,5- 3,5 εκατομμύρια υποστηρικτές στο Facebook, 115,000 followers στο Twitter, και 50 εκατομμύρια προβολές στο κανάλι του στο youtube. Μέχρι τότε κανένας άλλος υποψήφιος δεν είχε καταφέρει να χρησιμοποιήσει τόσο αποτελεσματικά τα μέσα αυτά ώστε να προωθεί την εικόνα του. Κατά κύριο λόγο η εκστρατεία του Obama εστίαζε σε τρεις πυλώνες. Πρώτον, η εκστρατεία του ήταν προσωποκεντρική . Κάθε

26 ΤΕΥΧΟΣ 1

δραστηριότητα έπρεπε να προσαρμόζεται και να εμπνέεται από την προσωπικότητα του Obama.Έτσι δημιουργούνταν η αίσθηση στον πολίτη ότι γνώριζε τον εκπρόσωπο του πολύ πριν γίνει πολιτικός. Δεύτερον, εστίαζε στην αυθεντικότητα. Το επιτελείο Obama, χρησιμοποιούσε έναν εντελώς προσωπικό τόνο σαν να μιλά ο ίδιος ο υποψήφιος με τον καθένα ξεχωριστά. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο ίδιος ο Randi Zuckerberg, ο εγκέφαλος του facebook, αναφέρει ότι,: «Ένα πράγμα που πραγματικά με εντυπωσιάζει στην σελίδα του Obama στο Facebook είναι πόσο αυθεντικός είναι. Έχει ανεβάσει την αγαπημένη του μουσική, τα ενδιαφέροντα του –μπάσκετ, να παίζει με τα παιδιά του-, Godfather I και II που είναι οι αγαπημένες του ταινίες. Το επιτελείο του συνέχεια ανανεώνει τα προφίλ του, λέγοντας πως τώρα βρίσκεται σε εκστρατεία, τρώει πίτσα ή ότι έχει κολλήσει στην κίνηση. Ήταν αυτό το είδος της φωνής που έκανε όλους να αισθάνονται λες και ήταν μαζί σε μια συνομιλία». Τρίτον, εστίαζε στο να κάνει τον πολίτη να αισθάνεται πως κάθε δείγμα υποστήριξης μετράει. Κατάφεραν το 80% από τα 639 εκατομμύρια δολάρια που χρησιμοποίησε ο Obama στην εκστρατεία του να προέλθουν από δωρεές των 20 δολαρίων ή και λιγότερων. Αναγνώριζαν πως κάθε πολίτης ανεξάρτητα από το εισόδημά του, είναι σημαντικός παράγοντας για την δημιουργία αλλαγής. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να συλλέξει αρκετά χρήματα ώστε να απαρνηθεί το κρατικό σύστημα χρηματοδότησης και να ανταγωνιστεί οικονομικά τους Ρεπουμπλικάνους ακόμα και σε παραδοσιακές «κόκκινες», Ρεπουμπλικανικές, πολιτείες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα του πυλώνα αυτού, είναι πως κατά την διάρκεια της εκστρατείας η ομάδα του Obama δημιούργησε δύο εκδηλώσεις, τις λεγόμενες: «Δείπνο με τον Obama». Αυτές διαφημίζονταν στο youtube και στην ιστοσελίδα της εκστρατείας. Η ομάδα επέλεξε τέσσερις χρηματοδότες, που είχαν προσφέρει οποιοδήποτε ποσό και είχαν μοιραστεί στο διαδίκτυο τους λόγους που τους παρακίνησαν να χαρίσουν τα χρήματα. Από τα παραπάνω κατανοούμε, πως ο Obama στις εκλογές του 2008 άλλαξε τον τρόπο που προσελκύεται η νεολαία, καθιέρωσε νέα δεδομένα στην πολιτική επικοινωνία και άλλαξε το πολιτικό σκηνικό. Προώθησε μια ασυνήθιστα προσιτή εικόνα που όμως κέρδισε τις εντυπώσεις. Οι αλλαγές αυτές επικράτησαν και ενισχύθηκαν το 2012 και είναι κάτι παραπάνω από βέβαιη η εδραίωση τους το 2016. Το 2016 αναμένουμε πως η χρήση των νέων μέσων θα είναι ισχυρότερη. Αυτό υποδεικνύεται όχι μόνο από την αύξηση της χρήσης τους στις καμπάνιες άλλων χωρών όπως, Αυστραλία και Αγγλία, αλλά και στην αλλαγή σκέψης των πολιτών. Οι πολίτες, αντιλαμβάνονται πλέον με τόσο άμεσο τρόπο την εμπλοκή τους στην πολιτική εξαιτίας των νέων μέσων, που δεν μπορεί να αναστραφεί παρά μόνο να ενισχυθεί. Αυτό γίνεται εντονότερα κατανοητό και από την δημοφιλέστερη φωτογραφία όλων των εποχών σε facebook και twitter, που δεν είναι άλλη από αυτή που ο Obama αγκαλιάζει την Michelle «για τέσσερα ακόμη χρόνια», όπως αναφερόταν στο σχόλιο της φωτογραφίας.


Ενδεικτικές πηγές: http://g700.blogspot.gr/2008/11/blog-post.html http://bcis.pacificu.edu/interface/?p=1131 http://www.dragonflyeffect.com/blog/dragonfly-in-action/casestudies/the-obama-campaign/ http://bits.blogs.nytimes.com/2008/11/07/how-obamas-internetcampaign-changed-politics/

27


Οι φήμες έτσι λένε... Άρα θα ‘ναι αλήθεια; Παπανικολάου Μαρία - Τελλίδου Ναταλία Ας πούμε ότι ο “Άλεξ” είναι Έλληνας.. φράση και εικόνα παρμένη από το βιντεάκι1 (δείτε) που τον τελευταίο καιρό γυρίζει όλο τον κόσμο! Με μια πρώτη ματιά ίσως μας κάνει να αναρωτηθούμε αν ισχύει, να νιώσουμε “παγωμένοι” ή απλά να συνειδητοποιήσουμε ότι ίσως αυτός ο σαρκασμός ενέχει μεγάλη δόση αλήθειας της σημερινής πραγματικότητας. Επηρεασμένοι από αυτά τα δύο λεπτά παρουσίασης των εαυτών μας - στην ουσία - μέσα στο σκηνικό της κρίσης, πήραμε το έναυσμα να ασχοληθούμε με το τι συμβαίνει πραγματικά στις Ευρωπαϊκές χώρες της κρίσης, και στο αν ο δικός μας Αλέξανδρος είναι εκ διαμέτρου διαφορετικός από τον Πορτογάλο Alejandro, τον Ιρλανδό Alexander και ακόμα ακόμα τον πρόσφατα “μπερδεμένο” Κύπριο Αλέξανδρο Αλεξάνδρου! Ας πάρουμε όμως την ιστορία από την αρχή. Τον Οκτώβριο του 2008 με αφορμή την κατάρρευση της Lehmann Brothers ξεσπά η χρηματοπιστωτική κρίση στις Η.Π.Α. Αυτό το κύμα της οικονομικής βόμβας δεν αργεί να περάσει τον Ατλαντικό και περίπου στις αρχές του 2010 να πλήξει και την Ευρώπη. Λέγοντας Ευρώπη η σκέψη όλων πηγαίνει στον πολύπαθο Νότο της Γηραιάς Ηπείρου, αλλά το πρώτο κρούσμα ξεσπά στην Ιρλανδία. Η άρρηκτα συνδεδεμένη τραπεζική σχέση αυτής της χώρας με τις Η.Π.Α, την μετέτρεψαν από το “Οικονομικό Θαύμα2” της δεκαετίας του ’90 σε έναν παίκτη “χτυπημένο” από οικονομική, πολιτική και κοινωνική κρίση. Το παράδοξο αυτής της υπόθεσης είναι ότι, ενώ το οικονομικό boom-που την έπληξε- έγινε το 2008, η ίδια μέσω της οικονομικής πολιτικής που ακολούθησε, εισήγαγε το 2009 την καινοτομία NAMA για να αντιμετωπίσει τα σοβαρά προβλήματα που προέκυψαν στον τραπεζικό τομέα της ως αποτέλεσμα του υπερβολικού δανεισμού ιδιοκτησίας. Μην μπορώντας όμως να καλυφθούν στο έπακρο οι “μαύρες τρύπες” του χρέους, η Ιρλανδία καταφεύγει σε πακέτο Διάσωσης τον Νοέμβριο του 2010 υπό το Δ.Ν.Τ και την Ε.Ε. Την επόμενη θέση στο ντόμινο της κρίσης την κατέχει η Ελλάδα, που βρέθηκε σε αυτή την κατάσταση για διαφορετικούς λόγους 1 http://www.youtube.com/watch?v=ehsxIjeRaME 2 Η Ιρλανδία άρχισε να ζει το οικονομικό θαύμα από το 1994 και μετά ,καθώς πρώτον απέκτησε ισχυρές οικονομικές σχέσεις με τις ΗΠΑ και δεύτερον χρησιμοποίησε στο έπακρο την πολιτική οικονομικής σύγκλισης της ΕΕ.

από τις χώρες που προηγήθηκαν. Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι και οι δύο χώρες ήταν μέσα στα πλαίσια οικονομικής στήριξης, οδεύοντας προς την ΟΝΕ και την απόκτηση κοινού νομίσματος, χωρίς αυτό να σήμαινε ότι στη συγκεκριμένη χρονική και πολιτική περίσταση οι στόχοι που είχαν τεθεί ήταν εφικτοί. Έτσι τη�� ίδια χρονική περίοδο και συγκεκριμένα τον Απρίλιο του 2010, η Ελλάδα αιτείται το πακέτο διάσωσης .Είναι η πρώτη στην σειρά χώρα που βάζει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων το Δ.Ν.Τ υπογράφοντας το Μνημόνιο με την Ε.Ε, το Δ.Ν.Τ και την Ε.Κ.Τ. το Μάιο, με τα μέτρα που αυτό συνεπάγεται. Παρόλο που, η τρίτη στην σειρά χώρα διεμήνυε “Δεν θα γίνουμε Ελλάδα” η σφοδρότητα της κρίσης κατέρριψε αυτές τις δηλώσεις, με την υπογραφή του Πορτογαλικού Μνημονίου το Μάιο του 2011, παρά τις μεγάλες προσπάθειες της κυβέρνησης - με μέτρα λιτότητας που είχαν προηγηθεί - να αποφύγουν αυτό το βήμα. Τα προβλήματα σε αυτήν την χώρα εντείνονταν από το 2002, κανείς όμως δεν πίστευε ότι η Πορτογαλία θα ακολουθήσει την τροχιά των Μνημονίων, καθώς τα μέτρα λιτότητας που έλαβε μόνη της η κυβέρνηση οδήγησαν σε ορισμένα θετικά αποτελέσματα ως προς το χρέος τους αλλά στον αντίποδα, η ανάπτυξη ήταν μηδενική. Το ίδιο χρονικό διάστημα (Φεβρουάριο 2012) η Ελλάδα έγινε η πρώτη χώρα, όχι μόνο του Νότου αλλά της Ευρωπαϊκής κρίσης, που υπογράφει την δεύτερη δανειακή σύμβαση ή όπως το ξέρουμε όλοι το 2ο Μνημόνιο, και τον Νοέμβριο του ίδιου χρόνου πρόσφατο στα αυτιά μας το 3ο Μνημόνιο! Επομένως, σε αυτό το σημείο προκύπτουν εύλογα ερωτήματα. Καταρχάς, ποιες είναι συνθήκες που οδήγησαν τις χώρες αυτές στην υπογραφή μνημονίων; Υπάρχουν αρκετά στοιχεία που που καταδεικνύουν ομοιότητες στον τρόπο διαχείρισης της ευρωπαϊκής

29


Οι φήμες έτσι λένε... Άρα θα ‘ναι αλήθεια; κρίσης ή οι διαφορές στην πολιτική ιστορία, στην κουλτούρα και στην οικονομία οδηγούν τις εξεταζόμενες χώρες σε διαφορετικά αποτελέσματα; Αφορμώμενοι λοιπόν από τις παραπάνω σκέψεις, καθώς και το τελικό μήνυμα του video για το εάν τελικά “μπορεί ο Άλεξ να τα καταφέρει;” επιχειρήσαμε να συγκεντρώσουμε ορισμένα βασικά στοιχεία που θα μας βοηθήσουν να αποκτήσουμε μια ολοκληρωμένη και εμπεριστατωμένη εικόνα που να ξεφεύγει και από τα όρια της προβολής από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Επειδή μιλάμε για ομοιότητες, ξεκαθαρίζουμε ότι δεν αναφερόμαστε σε έναν ευρωπαϊκό “καθρέφτη” , καθώς ανάμεσα στις χώρες υπάρχουν σημαντικές διαφορές στις κρατικές δομές. Η διαχείριση της εκάστοτε κρίσης έγκειται στην διαφορετικότητα των συστημάτων. Και στις τρεις χώρες προ κρίσης στην περίοδο 2008-2009 και μετά κρίσης 2010-2012 έχουμε σημαντική μείωση των δαπανών του κρατικού προϋπολογισμού, αύξηση των τελωνειακών φόρων και εισφορών επί παραδείγματι: »» Ελλάδα: υποβολή τεκμηρίων, αύξηση Φ.Π.Α »» Ιρλανδία: εισαγωγή φόρων ιδιοκτησίας »» Πορτογαλία: αύξηση Φ.Π.Α κατά 1 μονάδα, αύξηση συντελεστή φόρου και φόρου εισοδήματος αλλά και παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας, όπως: »» Ελλάδα: 1 προς 10 οι προσλήψεις σε δημόσιο τομέα »» Ιρλανδία: Μείωση προσλήψεων και επιστροφή στα επίπεδα του 2005 »» Πορτογαλία: Αναστολή για 2 χρόνια από διακοπές Χριστουγέννων το οποίο περικλείεται μέσα στον νέο Εργασιακό Νόμο και επιμέρους μέτρα που αφορούν την ιδιωτικοποίηση και τα συνταξιοδοτικά ταμεία για τα οποία ισχύει: »» Ελλάδα: Περικοπές ύψους 20% στις συντάξεις μέχρι το 2ο Μνημόνιο »» Ιρλανδία: Μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος για νεοεισερχομένους στην δημόσια υπηρεσία και μισθολογικές περικοπές ύψους 10% »» Πορτογαλία: Μείωση συντάξεων και τέλος μετασχηματισμός των δημοσιονομικών διατάξεων. Έτσι λοιπόν αυτό που προκύπτει από την προσεκτική εξέταση είναι ότι η μείωση των μισθών και των θέσεων εργασίας σε ιδιωτικό και δημόσιο τομέα έχει πληγεί σε περίπου ίσα επίπεδα στις χώρες που μελετήσαμε. Το ίδιο παρατηρείται και για το “Κράτος Πρόνοιας3”. Φεύγοντας όμως από τα νούμερα και τα επικυρωμένα χαρτιά των τριών χωρών , αλλά κοιτώντας ακόμη τα κοινά μας σημεία περνάμε σε ένα άκρως πολιτικό ζήτημα. Θέμα που προκύπτει από τις εκλογές που έγιναν και στις τρεις χώρες μετά το ξέσπασμα της κρίσης απαντάει στο όνομα.. Κυβερνήσεις Συνασπισμού! Είναι αλήθεια πως οι συμμαχικές κυβερνήσεις αποτελούσαν

3 Το κράτος πρόνοιας είναι το θεσμικό πλαίσιο παροχής κοινωνικών δικαιωμάτων στους τομείς υγείας, εκπαίδευσης και εν γένει παροχής κοινωνικών υπηρεσιών.

30 ΤΕΥΧΟΣ 1

σπάνιο φαινόμενο γι’ αυτές τις χώρες, παραδείγματος χάριν για την Ελλάδα ήταν η δεύτερη φορά που δημιουργήθηκε συμμαχική κυβέρνηση μετά την μεταπολίτευση. Ένα κοινό χαρακτηριστικό των συμμαχιών αυτών βρίσκεται στο γεγονός ότι δεν έχουμε πολιτικές ανάλογες με την ιδεολογία του κάθε κόμματος αλλά όλες κλείνουν προς μία λύση.. αυτή του Διεθνούς Δανεισμού. Εδώ έρχεται να ολοκληρώσει το πάζλ και η τέταρτη για μας περίπτωση, που είναι η Κύπρος. Χώρα που τον τελευταίο καιρό βρισκόταν σε συζητήσεις, λόγω της αυξανόμενης οικονομικής της κρίσης, με το Δ.Ν.Τ και την Τρόικα και τελικά διαφαίνεται πως θα είναι η επόμενη χώρα που θα υπογράψει το πακέτο Διάσωσης. Και εδώ μπορεί να παρατηρήσουμε αλλαγή πολιτικής στο πολιτικό σκηνικό καθώς με τις επερχόμενες εκλογές τον Φεβρουάριο του 2013 ίσως μετα-Μνημονιακά το περιβάλλον αλλάξει, ίσως οδηγηθούμε και εδώ στην δημιουργία μια κυβέρνησης συνασπισμού όπως αναφέραμε και παραπάνω. Τα κοινά σημεία αλλά και οι αποκλίσεις των τεσσάρων αυτών χωρών δεν περιλαμβάνουν μόνο στους δείκτες, είτε ανεργίας είτε μειώσεων μισθών και δαπανών είτε τέλος αλλαγής του πολιτικού σκηνικού, αλλά και στην Ευρωπαϊκή κατεύθυνση των ίδιων δυόμιση χρόνια μετά την κρίση. Εννοούμε πως κανείς μας, ή σχεδόν κανείς τους δεν πιστεύει ούτε θέλει να βγει η χώρα του από την Ε.Ε. Τα βήματα που έχει κάνει καθεμιά τους χωριστά για να αποτελέσει κομμάτι αυτού του Ευρωπαϊκού οικοδομήματος ήταν πολλά και καθόλου εύκολα. Μιλώντας για την χώρα μας ξεχωριστά σίγουρα η επιλογή των Μνημονίων - χωρίς να απαντούμε εμείς στο αν ήταν η ορθότερη ή όχι - ήταν στοίχημα με τον εαυτό της ώστε να αποτελεί και στο μέλλον κομμάτι της. Μπορούμε εδώ να απαντήσουμε και το ίδιο για την Ευρωζώνη, καθώς πιστεύουμε πως ούτε η Ελλάδα είναι διατεθειμένη να χάσει το ευρώ αλλά ούτε και το ευρώ την Ελλάδα. Πριν δύο χρόνια ίσως να ήταν μια πολιτικο-οικονομική επιλογή.. σήμερα όμως θέλουμε να πιστεύουμε πως έχουμε απομακρυνθεί από αυτήν. Τώρα στην ερώτηση που απασχολεί και εμάς, στο γιατί η Ελλάδα βρίσκεται στο σημείο να έχει υπογράψει 3 Μνημόνια, η Ιρλανδία και η Πορτογαλία ένα και η Κύπρος να είχε σοβαρές αντιστάσεις μέχρι να φτάσει στην υπογραφή του πρώτου, η απάντηση ίσως βρίσκεται στην λάθος διαχείριση κρίσης από πλευράς του πολιτικού συστήματος της χώρας. Χωρίς να θέλουμε όμως να καταδείξουμε πρόσωπα, καθώς οι αποφάσεις αποτελούν συνισταμένη πολλών παραγόντων και όχι αποκλειστικά ατομικών αποφάσεων της ηγεσίας. Οφείλουμε όμως, να διερωτηθούμε κατά πόσο μια απόφαση που λαμβάνεται από ένα κράτος είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ισχύ που αυτό κατέχει στο διεθνές σύστημα. Τα μικρά και μεσαία κράτη ως προς την ισχύ τους, όπως είναι στην περίπτωση μας οι υπό εξέταση χώρες, είναι αναγκασμένα να ακολουθήσουν, αν όχι καταπόδας αλλά τουλάχιστον μέσα στα ίδια πλαίσια, το δρόμο που χαράζουν οι μεγάλες δυνάμεις. Επομένως, αυτοί που διαθέτουν τα κατάλληλα μέσα πρέπει να θέσουν τους στόχους. Αυτό που προσπαθούμε να τεκμηριώσουμε


είναι ότι, μια απόφαση δεν εξαρτάται από την πολιτική βούληση ενός και μόνο κράτους, αλλά περισσότερο από ένα σύνολο αποφάσεων, δηλαδή μέσων, που θα επιτύχουν την βελτίωση της οικονομίας, δηλαδή του στόχου. Στη συλλογιστική αυτή θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί, θεωρητικά, πως η ωφελιμιστική οικονομική αλληλεξάρτηση σταθεροποιεί τις σχέσεις των κρατών δημιουργώντας κίνητρα συνεργασίας και σταθερών σχέσεων. Εν αντιθέσει, στην προκειμένη φαίνεται ότι τα εξεταζόμενα κράτη “πληρώνουν” το κόστος της εν λόγω αλληλεξάρτησης, πρώτον, επειδή τους επηρέασε σοβαρά μια κρίση που δημιουργήθηκε κυρίως από άλλα κράτη και δεύτερον, επειδή ήταν αναγκασμένα να συνεχίσουν να λειτουργούν στα πλαίσια που προϋπήρχαν. Καθώς δεν είναι δυνατόν ένα κράτος να απέχει από τις διεθνείς εξελίξεις στην προσπάθεια να λύσει τα εσωτερικά προβλήματά του, ανεξαρτήτως της ισχύος που κατέχει. Τελικά η κρίση επιλέγει “μαγικά” ποιον θα χτυπήσει; Και όταν μας χτυπήσει την πόρτα ψάχνουμε για δικαιολογίες ή κάποιον να αποδώσουμε το βάρος της τιμωρίας; Ή μήπως καλούμε τους φίλους μας (Ε.Ε.) για βοήθεια ή τον μεγάλο μας αδερφό (ΗΠΑ) και περιμένουμε να μας σώσουν; Και όταν και οι γείτονές σου βρίσκονται σε παρόμοια κατάσταση προσπαθείς να βρεις τους λόγους γι’ αυτό. Μήπως επειδή είναι γείτονες; Και όταν είσαι γείτονας τι σημαίνει αυτό; Ταυτίζεσαι τόσο πολύ με τον άλλον ή του μοιάζεις καταπληκτικά επειδή μεγαλώσατε στην ίδια γειτονιά; Με όλα αυτά τα ερωτήματα θέλουμε να καταλήξουμε στο τελικά γιατί αυτές οι χώρες βίωσαν μια παρόμοια κατάσταση με άλλους όρους βέβαια. Σαφώς με τους Πορτογάλους αλλά και τους Κύπριους έχουμε περισσότερα κοινά στοιχεία, απ’ ότι με τους Ιρλανδούς. Η Μεσόγειος μπορεί να προσφέρει την δυνατότητα είτε της σύνδεσης στην κουλτούρα, στον πολιτισμό στις οικονομικές επιλογές, όμως η διαφορά και των τεσσάρων έγκειται στην διαφορετικότητα των κρατικών μηχανισμών και των μοντέλων διακυβέρνησης. Επομένως, τίθεται το ζήτημα αν τελικά η διαφορετική ή όχι πολιτική κουλτούρα στάθηκε εμπόδιο στην υλοποίηση της πολιτική συνοχής μεταξύ των κρατών της ΕΕ. Η αδυναμία εξευρωπαϊσμού δεν επέτρεψε την εξεύρεση μια κοινής πολιτικής για την αντιμετώπιση της κρίσης, αφήνοντας το κρίσιμο αυτό σημείο για την ένωση να οδηγήσει τους εταίρους σε συζητήσεις για πιθανή αποχώρηση κρατών παρά για την σχεδίαση αποτελεσματικής κοινής αναπτυξιακής πολιτικής. Η διαφορετική αντιμετώπιση της κρίσης έχει φέρει και διαφορετικά αποτελέσματα λοιπόν. Η Ιρλανδία μετά από δύο χρόνια σημειώνει ρυθμό ανάπτυξης ήδη. Εμείς πιστεύουμε ή λανθασμένα ίσως τα Μ.Μ.Ε. θέλουν να πιστεύουμε πως αυτό θα πάρει πάνω από 20 χρόνια. Και λέμε λανθασμένα για τον τρόπο που αυτό προβάλλεται, στην ουσία του όμως η ανάπτυξη για να πραγματοποιηθεί θα πρέπει να υπάρχουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις ή σωστότερα διαχείρισή μας μέχρι την υπογραφή των πακέτων διάσωσης να προωθούσε πολιτικές ανάπτυξης.

σχεδόν 3 χρόνια την Γηραιά Ήπειρο δεν θα αργούσε να ‘’χτυπήσει’’ και μεγάλους “παίκτες”. Αναφερόμαστε σε δύο χώρες που ενδεχομένως στο μέλλον να αποτελέσουν χώρες κλειδιά και για το μέλλον της ίδιας της Ε.Ε. αλλά ίσως και αυτό της Ευρωζώνης. Μιλάμε βεβαίως για την Μεγάλη Βρετανία και την Γαλλία. Η πρώτη μέλος της Ε.Ε. αλλά όχι της Ευρωζώνης - που από πλευράς της δικαίως καθώς το τεράστιο έλλειμμά της θα την έφερνε γρηγορότερα απ’ όλους αντιμέτωπη με την κρίση - και η δεύτερη να παρασέρνεται αργά στον κυκεώνα των εξελίξεων και τον τυφώνα της κρίσης. Ίσως όμως τέτοιες εξελίξεις δώσουν μια πνοή αλλαγής καθώς και οι λοιπές χώρες εταίροι μας μέσα στην Ε.Ε. αναγνωρίσουν πως η κρίση δεν κάνει διακρίσεις(!) και μέσα σε ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από αλληλεξάρτηση, το πλήγμα ακόμη και σε αυτές στο μέλλον θα είναι τουλάχιστον πιθανόν. Η Μεγ. Βρετανία από την άλλη πλευρά απειλώντας με την έξοδο της από την Ε.Ε. ανοίγει τους ασκούς του Αιόλου καθώς αν συμβεί κάτι τέτοιο οι αλλαγές στο ευρωπαϊκό σκηνικό θα είναι σφοδρές, καθώς δεν πρέπει να ξεχνούμε πως αποτελεί μια από τις βασικές χώρες που συμβάλλουν σε μεγάλο ποσοστό στην χρηματοδότηση ευρωπαϊκών οργάνων. Οι φήμες έτσι λένε ..άρα θα ναι αλήθεια;!.. Όχι. Αναλογιζόμενος κάποιος την ευρωπαϊκή κρίση, λοιπόν, δεν θα πρέπει να παραβλέψει και τα παιχνίδια των εντυπώσεων ή τις επιπτώσεις των φημών, που γίνονται στην «πλάτη» αυτής της κατάστασης που βιώνουμε. Αυτή η εθνική και ευρωπαϊκή κρίση θα πρέπει να μας βοηθήσει να ξεφύγουμε από στερεότυπα και κατηγοριοποιήσεις. Η αλήθεια και τα πραγματικά αίτια μιας κρίσης και πόσο μάλλον της ευρωπαϊκής κρίσης δεν βρίσκονται στο κατά πόσο οι χώρες του Βορρά είναι «ανωτέρας ποιότητας» και οι χώρες του Νότου «τα βασίλεια της αέναης διαφθοράς και ακινησίας». Όλα τα παραπάνω λειτουργούν ως φακοί διάθλασης που ίσως, μας εμποδίζουν να δούμε καθαρά την κατάσταση και τις λύσεις. Επίθετα όπως τεμπέλης, απατεώνας, αχάριστος, ανήμπορος , διεφθαρμένος, βίαιος, αγενής, ρατσιστής, φοροφυγάς, ταραξίας, κλέφτης, βάνδαλος όχι μόνο δεν καθρεφτίζουν ΕΜΑΣ αλλά το είδωλο στον δικό μας καθρέπτη και έπειτα των Πορτογάλων, των Ισπανών, των Ιταλών, των Κυπρίων προβάλλει τις λέξεις σοκαρισμένος, μπερδεμένος, απογοητευμένος και αναστατωμένος. Αλλά τα στερεότυπα απαιτούν να κατηγορηθεί κάποιος για όλο αυτό το χάος! Δεν υποστηρίζουμε πως δεν μας αναλογεί μερίδιο ευθύνης όμως θα πρέπει να αντιμετωπίζουμε τις διαστάσεις του προβλήματος ως αμιγώς Ευρωπαϊκές και δευτερευόντως Ελληνικές, Πορτογαλικές κ.α. Εκτιμούμε ότι ακόμα υπάρχουν περιθώρια που αν τα χρησιμοποιήσουμε ωφέλιμα θα μας επιτρέψουν να οδηγηθούμε έξω από την οικονομική και πολιτική κρίση.

Είναι αναμενόμενο πως αυτό το οικονομικό boom που πλήττει

31


Δράκος εναντίον σαμουράι Ρόκο Εμανουέλα Στο παρελθόν δύο ορκισμένοι εχθροί, σήμερα στενοί οικονομικοί εταίροι. Όμως ένα σύμπλεγμα ακατοίκητων νησιών με πλούσιο υπέδαφος, μεγάλα γεωστρατηγικά συμφέροντα και μια εθνικιστική ρητορική ήταν αρκετά ώστε να αποδείξουν ότι το παρελθόν είναι ακόμα “εύφλεκτο” και η κίνηση του Σαμουράι απλά άναψε το σπίρτο. Ο λόγος για ένα συγκρότημα νησιών στην Ανατολική Κινέζικη Θάλασσα που αποτέλεσαν το “μήλο της έριδος” για την Ιαπωνία και την Κίνα. Τα νησιά αυτά είναι γνωστά με το όνομα Σενκάκου για τους Ιάπωνες ενώ οι Κινέζοι τα αποκαλούν Ντιαγκού. Η καταιγίδα ξέσπασε μετά την ανακοίνωση της Ιαπωνίας ότι αγόρασε τρία από τα οκτώ νησιά. Αμέσως μετά ξέσπασαν διαδηλώσεις στην Κίνα, όπου οργισμένοι πολίτες στράφηκαν εναντίων ιαπωνικών επιχειρήσεων, προκαλώντας ζημίες. Σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, οι διαδηλώσεις είχαν την ευλογία της κυβέρνησης, άποψη που ενισχύεται από τις φωτογραφίες που δημοσιεύτηκαν στα ΜΜΕ της Κίνας γεγονός σπάνιο για τα δεδομένα της χώρας1. Η διαμάχη των δύο γιγάντων για τα ακατοίκητα νησιά, εκτός από μια πολυετή έχθρα, η οποία έχει τις ρίζες της στην ιαπωνική κατοχή στην Κίνα που τελείωσε με το τερματισμό του 2ου Παγκόσμιου Πολέμου έχει και άλλες δύο σημαντικές αιτίες. Αρχικά, σύμφωνα με εκτιμήσεις ειδικών τα νησιά κρύβουν μεγάλα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αεριού αλλά και πλούσια αλιεία. Επιπλέον τα δύο βιομηχανικά κράτη διαθέτουν μια ακόρεστη δίψα για ενέργεια και καλύπτουν τις ανάγκες τους μέσω εισαγωγών. Τα κέρδη από πιθανή εκμετάλλευση των αποθεμάτων θα είναι τεράστια. Δεύτερον, η Κίνα έχει αναβαθμίσει το ρόλο της στη

1 Τα ΜΜΕ της Κίνας είναι ελεγχόμενα από το κράτος. Η κυβέρνηση της Κίνας δεν επιτρέπει στους πολίτες της να διαδηλώνουν και σπάνια επιτρέπει την δημοσίευση φωτογραφιών από διαδηλώσεις στα ΜΜΕ της χώρας έτσι ώστε να μην επαναληφθούν τα γεγονότα του 1989, Tiananmen Square protests Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να βρείτε στις παρακάτω διευθύνσεις:

διεθνή σκηνή. Πλέον είναι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία στο κόσμο και η παραχώρηση στις απαιτήσεις της Ιαπωνίας θα έβλαπτε το κύρος της χώρας και θα είχε τεράστιο πολιτικό κόστος για τους ηγέτες της. Αν εξαιρέσουμε τις διαδηλώσεις, η Κίνα και η Ιαπωνία προσπαθούν να κρατήσουν μια ψύχραιμη στάση, χωρίς βιαστικές κινήσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν τα κράτη σε επικίνδυνα νερά. Από την άλλη η Ιαπωνία αντικατέστησε τους πρέσβεις της στην Κίνα, Νότια Κορέα και στις Ηνωμένες Πολιτείες για την αποτελεσματικότερη διαχείριση κάθε ενδεχομένου2. Αλλά χωρίς αμφιβολία το μεγαλύτερο αποτρεπτικό όπλο που έχουν οι δύο χώρες είναι η οικονομική αλληλεξάρτηση που υπάρχει ανάμεσα τους. Ενώ οι πολιτικές σχέσεις δοκιμάζονται συνεχώς, οι οικονομικές σχέσεις γίνονται όλο και πιο δυνατές. Η αλλαγή στη κινέζικη ηγεσία αναμένεται να φέρει και μεταρρυθμίσεις στην οικονομία, οι οποίες θα χρειαστούν μεγάλα επενδυτικά κεφάλαια. Αν αναλογιστούμε ότι στην Κίνα λειτουργούν πάνω από 20.000 ιαπωνικές επιχειρήσεις με ετήσιο τζίρο $345 δις, συνειδητοποιούμε πόσο σημαντικά είναι αυτά τα χρήματα για την κινεζική οικονομία. Επιπλέον εκατομμύρια κινέζοι εργάζονται στις ιαπωνικές επιχειρήσεις. Η χειροτέρευση των σχέσεων των δύο κρατών θα οδηγούσε σε μαζικές απολύσεις που με την σειρά τους θα δημιουργούσαν προβλήματα ανεργίας στην Κίνα. Η κρίση διαδραματίζεται σε μια δύσκολη χρονική περίοδο που περιπλέκει περισσότερο τα δρώμενα αφού με την κρίση χρέους που αντιμετωπίζει η ΕΕ και τους φόβους δημοσιονομικού γκρεμού στις Η.Π.Α η Ιαπωνία δεν μπορεί να χάσει την τεράστια αγορά της Κίνας και ο δράκος δεν μπορεί να διακινδυνεύσει τις εισαγωγές προϊόντων υψηλής τεχνολογίας από την χώρα των σαμουράι. Σύμφωνα με δεδομένα από τον Οργανισμό Εξωτερικού Εμπορίου της Ιαπωνίας, το 2011, η Κίνα ήταν η κύρια αγορά για τα ιαπωνικά προϊόντα ενώ η Ιαπωνία ήταν η τέταρτη μεγαλύτερη αγορά για τις κινεζικές εξαγωγές. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Εξωτερικού Εμπορίου το διμερές εμπόριο των δύο κρατών το

http://www.hrw.org/world-report-2012/world-report-2012-china http://en.wikipedia.org/wiki/Tiananmen_Square_protests_of_1989 2 http://www.japantimes.co.jp/text/nn20120821a3.html http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/4/ newsid_2496000/2496277.stm

http://www.chinadaily.com.cn/cndy/2012-09/12/content_15751455.htm

33


Δράκος εναντίον σαμουράι 2011 έφτασε το πόσο των 344,9 δις δολαρίων3. Μετά τα επεισόδια στην Κίνα οι ιαπωνικές αυτοκινητοβιομηχανίες, Honda, Toyota και Nissan δηλώσαν ότι οι πωλήσεις τους έπεσαν σε μεγάλο ποσοστό τον Οκτώβρη. Η Toyota δήλωσε ότι οι πωλήσεις της τον Οκτώβρη έπεσαν σε ποσοστό 44,1%4 σε σχέση με τις περσινές πωλήσεις, την ίδια χρονική περίοδο. Επιπλέον η Honda είχε μια πτώση που έφτασε 53,5%5 σε σχέση με πέρυσι ενώ οι πωλήσεις της Nissan είχαν μια πτώση της τάξης των 40,7%6. Είναι φανερό πως τα επίπεδα αλληλεξάρτησης ανάμεσα στις δύο χώρες είναι υψηλά ωστόσο η Ιαπωνία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την Κίνα και αυτό μπορεί να είναι και επικίνδυνο γεγονός που φαίνεται να έχουν συνειδητοποιήσει και οι ίδιοι αφού βλέπουμε μία αύξηση ιαπωνικών επενδύσεων στο Βιετνάμ και στην Ταϊλάνδη. Κατά κοινή ομολογία και οι δύο χώρες επιζητούν ένα πιο ενεργό ρόλο στην περιοχή. Η οικονομική ανάπτυξη της Κίνας της έδωσε την δυνατότητα να επενδύσει περισσότερα κεφάλαια στον στρατιωτικό τομέα. Άλλωστε η οικονομική ισχύς μετατρέπεται εύκολα σε στρατιωτική ισχύ. Συνεπώς, θα είναι σε θέση να προστατεύει καλύτερα τα συμφέροντα της. Η άνοδος της Κίνας δεν θα είναι εύκολα αποδεκτή από τα άλλα κράτη. Μπορεί να εντείνει το δίλημμα ασφάλειας στις γειτονικές χώρες επομένως θα πρέπει να δρα σε ένα πλαίσιο ισορροπίας ισχύος. Άλλωστε και οι ΗΠΑ δεν φαίνονται διατεθειμένες να χάσουν την πρωτοκαθεδρία στην Ασία. Η Ιαπωνία είναι η τρίτη μεγαλύτερη οικονομία στο κόσμο. Λόγο των περιορισμών στο σύνταγμα της, όσον αφορά την ανάπτυξη στρατιωτικής δύναμης7, οι Σαμουράι οδηγήθηκαν στο να μην έχουν μια διεθνή παρουσία αντάξια των οικονομικών τους δυνατοτήτων. Τα τελευταία χρόνια αυτό όμως έχει αλλάξει και βλέπουμε μια χώρα περισσότερο συνειδητοποιημένη για την ανάγκη στρατιωτικής δύναμης. Επιπλέον σε αυτό βοήθησε και η ενθάρρυνση των ΗΠΑ για μια εντονότερη παρουσία στην περιοχή. Είναι λογική αυτή η αλλαγή στη συμπεριφορά της Ιαπωνίας καθώς στη γειτονιά της έχει μια χώρα με πυρηνικό πρόγραμμα, την Βόρεια Κορέα, ενώ η Κίνα και η Νότια Κορέα έχουν επεκτείνει την στρατιωτική τους δύναμη. Όσον αφορά το ρόλο των ΗΠΑ στην σινο-ιαπωνική διαμάχη, η υπερδύναμη δεν έχει λάβει μια επίσημη θέση. Στην Κίνα, οι ΗΠΑ αντιμετωπίζονται ως σύμμαχος της Ιαπωνίας και ως ένα κράτος που προκειμένου να προστατέψει τα συμφέροντα του στην περιοχή, θα κάνει τα πάντα για να περιορίσει την άνοδο της Κίνας. Η Ιαπωνία από την άλλη περιμένει αν όχι την υποστήριξη των ΗΠΑ, την ανοχή της στις πολιτικές επιλογές του Τόκιο λόγω της πολύχρονης συνεργασία ανάμεσα στις δύο χώρες. Οι ΗΠΑ τονίζουν τις σχέσεις

3 http://www.gangtie5.com/2012/09/19/6027.html http://www.jetro.go.jp/ 4 http://online.wsj.com/article/BT-CO-20121105-704446.html 5 http://www.thefreelibrary.com/UPDATE1%3A+Honda’s+car+sales+in+China+falls +53%25+in+Oct.,+Nissan+down...-a0307386361 6 http://www.ihs.com/products/global-insight/industry-economic-report. aspx?id=1065973087 7 άρθρο 9 http://www.kantei.go.jp/foreign/constitution_and_government_of_japan/constitution_e.html

34 ΤΕΥΧΟΣ 1

αλληλεξάρτησης που υπάρχουν ανάμεσα στις δύο χώρες αλλά το κατά πόσο η οικονομική αλληλεξάρτηση από μόνη της είναι σε θέση να παράγει συνθήκες σταθερότητας στην περιοχή είναι αμφίβολο. Αν ανατρέξουμε στο παρελθόν τα παραδείγματα μάλλον επιβεβαιώνουν την άποψη αυτή. Λαμβάνοντας υπόψη την δύσκολη περίοδο που διανύει η παγκόσμια οικονομία, τις αναταραχές στη Μέση Ανατολή και τις οικονομικές συνέπειες που θα είχε για τις άλλες Ασιατικές χώρες μια στρατιωτική αναμέτρηση ανάμεσα στους δύο γίγαντες μάλλον θα καταλήγαμε ότι περαιτέρω εμπλοκή ανάμεσα στις δύο χώρες δεν φαίνεται προς το παρόν πιθανή... Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχει το ΄100΄, για να συνδράμει στη διασφάλιση της τάξης. Άρα τα κράτη πρέπει να φροντίζουν μόνα τους για την επιβίωση και τα συμφέροντα τους. Η Κίνα δεν θα μείνει απαθής αν η Ιαπωνία συνεχίζει να την προκαλεί. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε πως θα απαντήσει ο “Δράκος” αλλά σίγουρα αξίζει να παρακολουθήσουμε αυτήν την διαμάχη. Ο κύκλος της μόλις άρχισε.


Νέα Αμυντική Ταυτότητα Ορόσημο Τσουκαλάς Δημήτρης

“Το ΝΑΤΟ δεν φαίνεται να έχει μέλλον, λόγω της παγκόσμιας κατάστασης που θα μειώσει την ισχύ της συνθήκης του Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, ιδιαίτερα στη Μέση Ανατολή και στην Ασία”

αυτή είναι: Βαλλιστική άμυνα πυραύλων, πληροφορίες, επιτήρηση και αναγνώριση, συντήρηση και ετοιμότητα, εκπαίδευση και προετοιμασία, αποτελεσματική συμπλοκή και προστασία στρατευμάτων και εξοπλισμού. Οι ενέργειες που κάνει το ΝΑΤΟ μέσω του προγράμματος Smart Defense είναι οι ακόλουθες:

John J. Mearsheimer Καλωσορίζοντας την δεύτερη δεκαετία του 21 αιώνα, η κοινωνία της γνώσης και των πληροφοριών καλείται να αντιμετωπίσει διάφορα ζητήματα ασφάλειας και ευημερίας. Ο J.J Mearsheimer, καθηγητής του πανεπιστημίου του Σικάγου, υποστηρίζει μια άποψη που σημειώθηκε στις πρώτες 3 σειρές αυτού του άρθρου. Ωστόσο η πραγματικότητα φαίνεται να είναι διαφορετική. ου

Διανύουμε μια εποχή όπου το οργανωμένο έγκλημα και τα διλήμματα ασφάλειας απειλούν την σταθερότητα του συστήματος. Η ισορροπία του συστήματος ταλαντεύεται και μπορεί με λάθος χειρισμούς να οδηγήσει σε συγκρουσιακές καταστάσεις ή στην χειρότερη περίπτωση, σε πόλεμο. Τέλος η οικονομική αστάθεια, οδηγεί σε αβεβαιότητα και σε υιοθέτηση μιας αρνητικής στάσης απέναντι στην ενίσχυση των αμυντικών δαπανών. Ερωτήματα όπως: τι ποσό θα πρέπει να δαπανηθεί για την άμυνα; Τι είδους εξοπλισμό και στρατηγική θα πρέπει να έχει το κάθε κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ και ποια μπορεί να είναι μια αποτελεσματική στρατηγική για την καταπολέμηση των διαφόρων ζητημάτων ασφάλειας, είναι μερικά από τα ερωτήματα που γεννιούνται. Το ΝΑΤΟ εξελίσσεται σε μια διαφορετική συμμαχία και το παρόν άρθρο εξετάζει την εξέλιξή του αυτή. Αυτή η εξέλιξη μεταφράζεται ως «H Έξυπνη Άμυνα Smart Defense». Η στρατηγική Smart Defense επικεντρώνεται στην ορθολογική ευθυγράμμιση των δυνατοτήτων των κρατών σε σχέση με αυτών του ΝΑΤΟ. Οι τομείς στους οποίους επικεντρώνεται η στρατηγική

1.  Επικεντρώνεται στην αναγνώριση και χρήση των δυνατοτήτων των κρατών μελών σε σχέση με τις δυνατότητες και παροχές του ΝΑΤΟ. Αυτό σαφώς σημαίνει και εξειδίκευση στους τομείς όπου το κάθε κράτος μπορεί να συμβάλλει. 2.  Επικεντρώνεται στην συνεργασία και με άλλους εταίρους (εκτός του ΝΑΤΟ) όπως Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Γεωργία, Ιράκ, Ιαπωνία, Καζακστάν, Πακιστάν, Δημοκρατία της Κορέας, Ρωσία, Τατζικιστάν, Τουρκμενιστάν και Ουζμπεκιστάν. 3.  Επικεντρώνεται στην δημιουργία πιο ικανών στρατιωτικών σωμάτων, μέσω του προγράμματος “NATO Forces 2020” ενώ επιδιώκεται η χρήση πιο αποδοτικών οπλικών συστημάτων άμυνας. Όμως τι οδήγησε στην υιοθέτηση του Στρατηγικού Πλάνου Smart Defense; «Είναι ανησυχητικό που μόνο 3 στο σύνολο κράτη μέλη του ΝΑΤΟ ξεπερνούν τον στόχο όσον αφορά τις παροχές για την ενίσχυση της άμυνας που κυμαίνεται στο 2%...υπονομεύετε η αρχή της σταθερότητας του ΝΑΤΟ. Το ΝΑΤΟ έχει να κάνει με μοίρασμα. Οι Σύμμαχοι μοιράζονται το ρίσκο και τις ευθύνες όπως επίσης και τα προτερήματα ασφάλειας1.» Στις παραπάνω γραμμές υπογραμμίζεται η ανάγκη υιοθέτησης μιας στρατηγικής η οποία θα είναι συμφέρουσα για τα κράτη

1 Σύνοδος του Σικάγου- Μάιος του 2012 – Anders Fogh Rasmussen.

35


Νέα Αμυντική Ταυτότητα Ορόσημο μέλη (όσον αφορά στην σχέση κόστους – οφέλους). Το κόστος μετράται ως οι αμυντικές δαπάνες ενώ το όφελος είναι η απόδοση των οπλικών συστημάτων, η εμπειρία των στρατιωτικών διμοιριών και η αποτελεσματικότητά τους στο πεδίο της μάχης. Παρόλ αυτά, λόγω της οικονομικής αστάθειας η Ευρώπη είναι αβέβαιο ότι θα αυξήσει τις αμυντικές της δαπάνες. Οπότε η λύση δεν είναι στο να επενδύσουν περισσότερα, αλλά στο να επενδύσουν αποδοτικότερα. Ανησυχητικές ήταν επίσης και οι δηλώσεις του Γενικού Γραμματέα για το δίλημμα ασφαλείας που διακυβεύει το μέλλον του κόσμου μας: «Μέχρι το 2015, η Κίνα θα έχει ξεπεράσει τους 8 μεγάλους συμμάχους του ΝΑΤΟ αθροιστικά. Η Ρωσία επίσης σκοπεύει να διπλασιάσει τα κονδύλια στην άμυνα από 3% σε 6% του ΑΕΠ της εντός των επομένων 10 χρόνων αυτό σαφώς μπορεί να μην είναι μια άμεση απειλή αλλά σίγουρα οι Σύμμαχοι του ΝΑΤΟ θα αντικρίσουν αυτές τις αλλαγές αν δεν ενισχύσουν τις επενδύσεις τους στην άμυνα2» Η αναφορά αυτή σκοπό έχει να τονίσει την ανάγκη που έχουν τα κράτη στο να ευθυγραμμίσουν τις πολιτικές τους προς τους στόχους του ΝΑΤΟ για μια Έξυπνη Άμυνα πριν αντικρύσουν τις συνέπειες ενός νέου διλήμματος ασφάλειας. Και οι δύο παραπάνω αναφορές του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ, επισημάνουν την ανάγκη υιοθέτησης μιας στρατηγικής η οποία ουσιαστικά μπορεί να ονομαστεί ως κούρσα εξοπλισμού αμυντικής λογικής. Η αποστολή στην Λιβύη απέδειξε ότι το ΝΑΤΟ έχει την ανάγκη κατοχής ισχυρής ναυτικής και αεροπορικής δύναμης, καθώς επίσης και τακτικού στρατού ο οποίος θα εξελίσσεται γρήγορα στο πεδίο της μάχης. Όσον αφορά τα μικρότερα κράτη μέλη του ΝΑΤΟ, κάτι τέτοιο είναι δύσκολο. Επομένως δημιουργήθηκαν συστάδες μικρότερων κρατών, όπου θα συγκεντρώνονται οι διάφορες παροχές τους ανάλογα με τις δυνατότητές υπό την θεωρητική πλαισίωση της Έξυπνης Άμυνας (Smart Defense). Σημαντική είναι και η παρότρυνση των ισχυρότερων κρατών προς τα λιγότερο ισχυρά κράτη να υιοθετήσουν λογική ενίσχυσης του φορτίου ισχύος μέσω της επένδυσης στις αμυντικές δαπάνες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, που παροτρύνουν το Ηνωμένο Βασίλειο στο να αποκτήσει ακόμα ένα αεροπλανοφόρο προς όφελος του ΝΑΤΟ. Το πρόγραμμα ISAF στο Αφγανιστάν, το οποίο το ανέλαβε το ΝΑΤΟ από το 2003 έχει πετύχει μέσω της συνεργασίας και της ορθολογικής σχεδίασης αποδοτικά αποτελέσματα. Αυτή η ορθολογική σχεδίαση είναι η λογική της Έξυπνης Άμυνας: Διχοτόμηση του Αφγανιστάν σε κέντρα διοικήσεως από τα διάφορα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ κάτω από το φάσμα εκδημοκρατισμού και την προσπάθεια ισορρόπησης της έκρυθμης κατάστασης στην περιοχή.

2 Σύνοδος του Σικάγου- Μάιος του 2012 – Anders Fogh Rasmussen.

36 ΤΕΥΧΟΣ 1

Τέλος, τα αμυντικά συστήματα Iron Dome που χρησιμοποιούνται στο Ισραήλ έχουν γίνει επίκεντρο συζήτησης στο ΝΑΤΟ. Σκέπτονται να τα εγκαταστήσουν σε Ιράκ και Αφγανιστάν λαμβάνοντας υπόψη τόσο το πλεονέκτημα κόστους σε σχέση με τους Patriot (50 εκατομμύρια έναντι 170 εκατομμύρια) όσο και το πλεονέκτημα οφέλους (ποσοστό επιτυχίας 87% έναντι 70% ). Είναι φανερό ότι το ΝΑΤΟ εξελίσσεται. Προσπαθεί να προσαρμοστεί στα σύγχρονα δεδομένα, λαμβάνοντας υπόψη τις απαιτήσεις της σύγχρονης πραγματικότητας. Η οικονομική συρρίκνωση των διαφόρων κρατών οδηγεί σε εναλλακτικές μορφές στρατηγικών άμυνας και ασφάλειας. Σταθμίζοντας τις σχέσεις κόστους-οφέλους, υπό το πρίσμα της συνεργασίας των κρατών της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας και δια μέσω του αποτελεσματικού σχεδιασμού και εφαρμογής ενεργειών, επιδιώκεται η μεγιστοποίηση της ασφάλειας και η ανάδειξη του φορτίου ισχύος των οντοτήτων του ΝΑΤΟ.


ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΕΓΝΑΤΙΑ 156, Τ.Κ. 540 06, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ email: ergastiriodes@uom.gr www.diethneis-sxeseis.gr


e-ΔΕΣ ΤΕΥΧΟΣ 1