Page 1

een uitgave van de Economic Board Utrecht

technologie gezond & groen

nr 5 | juni 2013

Get connected


Op stoom

Inhoud Voorwoord Op stoom, Roel Robbertsen

4

Kiezen of delen ‘Groei kan alleen nog duurzaam’ Henk Broeders (EBU-voorzitter)

6

Update Samen werken aan de meest leefbare economie van Europa

7

Facts & Figures Groei en krimp in Utrecht

8 • • • • • • • • • •

Parels iSPEX Simed Chillhug Smart Grid Utrecht Data School HSB Identification QLVR SnappCar Eve Energy VCM Medical

13 Vrij geluid Life sciences & health: van levensbelang Mirjam van ’t Veld (burgemeester Stichtse Vecht) 15 Inspiratie & doen Bijeenkomsten over zelfmanagement en cleantech & circulaire economie

Techniekparels Eric Odenwald

Henk Broeders

16 Get Connected, het vervolg Van denken naar doen 20 Op locatie SOMT, op weg naar een sportfysiocampus 22

Dubbelinterview Met de klas naar een hightechbedrijf Leonard Geluk (ROC Midden Nederland) en Jeroen Kreijkamp (wethouder Utrecht)

25 Estafette-interview ‘Met biologisch onderscheid je je niet meer’ Eric Odenwald, directeur Odenwald Organic 27 Agenda & Colofon

2

SOMT sportfysio-campus

Leonard Geluk in gesprek met Jeroen Kreijkamp

VOORwOORD

3

Dit is alweer de vijfde Get Connected, in minder dan een jaar tijd. Het doet me beseffen hoe snel het allemaal is gegaan. Van dromen naar daden, schreef ik de vorige keer. En die daden worden steeds zichtbaarder. Ik heb altijd gezegd dat mijn voorzitterschap van de Economic Board Utrecht (EBU) van tijdelijke aard was. Als de board eenmaal op stoom was, zou het bedrijfsleven zo snel mogelijk in de driver’s seat moeten komen. Met oud-CEO van Capgemini Henk Broeders hebben we als nieuwe voorzitter een topper uit de ICT, een van de belangrijkste sectoren waarmee we de diensteninnovatie in de regio een impuls kunnen geven. Want dat is wat we willen: door crossovers te stimuleren, oplossingen vinden voor grote maatschappelijke vraagstukken. Zoals die in de zorg. Wist u bijvoorbeeld dat we vanuit de EBU een Europees centrum voor zelfmanagement in de zorg opstarten? En als het gaat om onze toekomstige energievoorziening spelen innovatieve technologische oplossingen een belangrijke rol. Een goed voorbeeld zijn de Smart Grid-pilots in Utrecht en Amersfoort waarbij de EBU nauw betrokken is. Daarnaast hebben we recent in de Noordvleugel het landelijke Techniekpact mede-ondertekend. Hiermee wordt het belang onderschreven van een betere aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt in de technieksector. Samen met Amersfoort en Hilversum richt Jeroen Kreijkamp, wethouder Onderwijs van de gemeente Utrecht, zich op het primair onderwijs. Met name de koppeling die daarbij wordt gelegd met ons sterke gamingcluster is interessant: hoe kunnen gamingbedrijven bijdragen aan meer aandacht en interesse voor techniek in het primair onderwijs? Het zijn slechts een aantal zaken waar de board mee bezig is. Ze geven aan dat we op stoom zijn gekomen. Een goed moment dus om het stokje over te dragen. Ik wens Henk Broeders veel succes met de doorontwikkeling van de board en het opbouwen van een stevig netwerk. Ik heb er alle vertrouwen in dat dit gaat lukken. Ik neem dan ook met een < gerust hart afscheid!

Roel Robbertsen, Commissaris van de Koning in de provincie Utrecht en tot voor kort voorzitter van de Economic Board Utrecht. 4 juni 2013 3


x

Burgemeester van Utrecht of minister van Economische Zaken? ‘Geen van beide, maar als ik echt moet kiezen: minister. Dat staat dichter bij mijn profiel en belangstelling. Als manager hield ik me ook bezig met economie en groei. Een minister heeft ook meer maatschappelijke en economische impact. Met het bestuurlijke – ik denk aan zaken als veiligheid en ceremoniële handelingen – heb ik minder affiniteit.’

De kersverse voorzitter van de Economic Board Utrecht (EBU) Henk Broeders (60) is afgezwaaid als bestuursvoorzitter van Capgemini, maar heeft het drukker dan ooit. Zijn dagen zijn nu gevuld met adviseren en toezicht houden bij verschillende organisaties. Als EBU-voorzitter wil Broeders ondernemen en besturen combineren. Wie is Henk Broeders? ‘Een onafhankelijke adviseur en toezichthouder met veertig jaar ervaring in de ICT. Ik woon in Hilversum, ben gelukkig getrouwd en heb vier kinderen. Ik kook en lees wat, in de zomer zwem ik elke dag en ik golf een beetje. Tot voor kort werkte ik bij Capgemini. Ik wil nog zeker tien jaar doorgaan in allerlei rollen en functies, zowel commerciële als niet-commerciële. Zo ben ik president-commissaris van de Jaarbeurs, lid van de raad van toezicht van TNO en voorzitter van de International Chamber of Commerce.’ Technologie, een gezonde leefomgeving of een groene economie? ‘Als ik echt moet kiezen, dan technologie. Vanwege mijn vakgebied. Maar als EBU-voorzitter omarm ik al deze thema’s. Ze versterken elkaar. Zo komen technologie en een gezonde leefomgeving samen in de elektrische auto of in langer zelfstandig wonen door technologische aanpassingen. Frictie tussen deze drie zie ik nauwelijks. Ja, misschien budgettair, er is niet voor alles geld. Maar in de politiek overheerst vaak het kortetermijndenken. Op de langere termijn is investeren in ICT in de zorg een prima business case.’ ICT’ers: wereldvreemde nerds of maatschappelijk betrokken netwerkbouwers? (Lacht) ‘Uiteindelijk dat laatste. ICT’ers willen bijdragen aan maatschappelijk succes. Dat kan alleen als je zelf in een 4

KIEZEN Of DELEN

‘Groei kan alleen nog duurzaam’

zamer. Groei is voor een bedrijf niet meer mogelijk zonder te sturen op duurzaamheid. Zowel consumenten als bedrijven verwachten dat. Het motief is wel veranderd. Veel bedrijven kiezen nu om economische redenen voor duurzaamheid, niet om ideële. Ze kunnen er bijvoorbeeld grondstoffen mee besparen. Prima, want een bedrijf dat dingen alleen om ideële redenen doet, heeft economisch gezien geen bestaansrecht.’

netwerk kunt functioneren. Voor de harde kern van de ICT zijn nog steeds wel nerds nodig, maar minder dan vroeger. De eerste computers moest je nog stapje voor stapje programmeren. Tegen het leeskopje dat over de harde schijf bewoog, moest je zeggen: ga omhoog, lees, ga omlaag. Dat stadium is voorbij. ICT’ers zitten daardoor nu vanzelf meer aan de gebruikerskant. Juist de interactie tussen techniek en dienstverlening is aantrekkelijk aan dit vakgebied.’

Utrecht: zelfstandig blijven of onderdeel van een superprovincie? (Zucht) ‘Als EBU-voorzitter gaat het mij vooral om economische verhoudingen en die trekken zich niets aan van regiogrenzen. Voor de EBU zijn de verbindingen met de Noordvleugel en die met NoordBrabant en Gelderland even belangrijk. Verder vraag ik me af of een superprovincie de efficiency- en kostenvoordelen brengt die het kabinet schetst. Ik denk wel dat we erbij winnen als ‘t Gooi aan Utrecht is gekoppeld. Voor bedrijven in de media en creatieve industrie bestaat de provinciegrens niet. Ik ben daarom blij dat Pieter Broertjes, de burgemeester van Hilversum, boardlid is geworden.’

De EBU: tijdelijke aanjager of permanente denktank annex ontmoetingsplatform? ‘Dat laatste. Als de EBU tijdelijk is, moet je er niet aan beginnen. De Eindhovense burgemeester Rob van Gijzel zei tegen me: succes komt niet binnen een jaar, het is een zaak van de lange adem. Ze zijn daar met Brainport al twintig jaar bezig en hadden ook niet meteen succes. Groeien, innoveren en samenwerken is altijd nodig, niet alleen in economisch mindere tijden. Een board moet ook niet alleen gedachtegoed overdragen, maar ook zaken faciliteren en instrumenten aanbieden die nieuwe initiatieven aanzwengelen. Misschien kan de vorm wel veranderen. Je kunt bijvoorbeeld een ontwikkelingsmaatschappij worden. Of een vereniging of bedrijf. Maar die driehoek van bedrijven, wetenschap en overheid moet blijven bestaan.’

Opereert u in uw nieuwe functie als bestuurder of als ondernemer? ‘Ook een lastig dilemma. Het ondernemende heb je nodig om focus te houden en om door te zetten. En bestuurlijk moet je zijn om juist in de driehoek overheid, kennisinstellingen en bedrijfsleven wat gedaan te krijgen. Ik zal dus regelmatig moeten wisselen. Of beter gezegd: van beide rollen zal altijd wel iets zichtbaar zijn.’ <

Vijf procent economische groei of de bestaande economie vijf procent duurzamer? ‘Vijf procent groei, want daarmee wordt de economie ook duur5

5


Samen werken aan de meest leefbare economie van Europa Stond de Economic Board Utrecht (EBU) het eerste halfjaar na de oprichting vooral in het teken van plannen maken en documenten opstellen, nu zijn we in volle vaart overgegaan naar concrete daden: deuren openen, verbindingen leggen, processen versnellen en kansen verzilveren. Structuur en richting De boardleden zijn geïnstalleerd, een dagelijks bestuur is benoemd, het voorzitterschap is overgedragen, thema’s en richtlijnen zijn opgesteld en de supportorganisatie wordt bemand vanuit diverse partners met deskundigheid in de verschillende sectoren. Inhoud en actie De afgelopen maand hebben de boardleden zich gecommitteerd aan een inhoudelijke agenda waarvoor zij zich hard gaan maken. Een gezonde samenleving, een groene economie en het slim toepassen van technologie & diensteninnovaties zijn de overkoepelende thema’s waar de EBU op inzet. Boardleden en de EBU-supportorganisatie betrekken regionale partners bij deze

BOARDZAKEN > Roel Robbertsen heeft het EBUvoorzitterschap overgedragen aan Henk Broeders. onderwerpen via kennistafels en activiteiten. Hierbij ontstaan weer nieuwe plannen en ook samenwerkingsverbanden met deskundigen uit het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen en overheden. Enkele voorbeelden van recente kennistafels en nieuwe allianties zijn: Zelfmanagement op de Kaart, het Techniekpact, eUcePS, Cleantech & Circulaire Economie, de Trend- en SwOT-analyse regionale onderzoekers, Growing Games (waarbij een privaat investeringsfonds van circa 8 miljoen euro ontstaat), het ESTEA-onderzoek Zorg en Vastgoed, de start van een monitor Groen Geld Verdienen, het Center for food en Health en het congres Games for Health Europe dat in oktober 2013 in Utrecht zal plaatsvinden. Tijdens de Get Connectednetwerkbijeenkomst op 27 mei werden ook acht inhoudelijke werksessies georganiseerd. Lees hierover meer op pagina 16. <

> De EBU heeft nu een dagelijks bestuur. Dat bestaat uit: Geri Bonhof, Henk Broeders, Pascale Broks, Remco van Lunteren, Mirjam de Rijk en Michel van Velde. > Er is een reglement opgesteld, en een visie en agenda zijn ontwikkeld voor de periode 2013-2018. Verder liggen er een jaarplan voor 2013-2014 en een notitie ’EBU als procesmachine’, waarin de instrumenten en de rollen van de board(leden) omschreven staan. Meer achtergronden en publicaties op www.economicboardutrecht.nl. Door u via de website te abonneren op de maandelijkse digitale nieuwsbrief blijft u op de hoogte. Online netwerken? Word lid van de LinkedIngroep van de EBU!

De Economic Board Utrecht versnelt de ontwikkeling en vermarkting van nieuwe producten en diensten die het leven van mensen gezonder, makkelijker en mooier maken en waar de regio Utrecht geld mee verdient.

fACTS & fIGURES

UPDATE EBU

Groei en krimp in Utrecht

-1,5 Friesland

-1

Utrecht Nederland

2008 2009 2010 1,5 -1,1 -0,5 1,8 -3,7 1,6

-1,4

Nederland

De economie van de provincie Utrecht deed het in 2012 een fractie minder slecht dan de landelijke economie: de krimp was 0,9 procent, terwijl die van Nederland volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek 1 procent bedroeg. De enige provincie met economische groei vorig jaar was Zeeland, dankzij de export van chemische producten. Zelfs Groningen kreeg, ondanks de aardgasopbrengsten, te maken met een krimp van het bruto regionaal product. De economische ontwikkeling van Utrecht vertoont sterke pieken en dalen. In 2011 noteerde de provincie nog een groei van +1,7 procent (Nederland: +1 procent). Een jaar eerder kromp de Utrechtse economie (-0,5 procent), terwijl die van Nederland als geheel met 1,6 procent groeide.

-1,4

-0,7 Noord-Holland

-0,9

Drenthe

Overijssel

Flevoland

-0,8

-0,9

Zuid-Holland

Utrecht

-1,3 Gelderland

0,4

-1,4

Zeeland

Noord-Brabant

-0,8

2011 2012 1,7 -0,9 1 -1

Limburg

zorg, welzijn en cultuur 14% De signalen zijn voor de korte termijn niet zo gunstig. Het aantal WW-uitkeringen in Utrecht loopt op, terwijl op landelijk niveau het aantal uitkeringen juist iets afneemt. Veel aandacht trekken de sectoren bouw en zorg, met landelijk respectievelijk 23.000 en 54.000 uitkeringsgerechtigden. Daardoor blijft een andere grote bedrijfstak echter buiten beeld: de financiële en zakelijke dienstverlening. Van de bijna 380.000 wwuitkeringen in Nederland komen er 140.000 terecht bij ex-werknemers uit deze sector. Deze voor Utrecht belangrijke branche krijgt ook hier klappen. <

-0,6

Groningen

landbouw 1% industrie en nutsbedrijven 13%

onderwijs 3% openbaar bestuur 1%

bouw 6% aantal WW-uitkeringen: NL

financiële en zakelijke diensten 37%

handel 15%

horeca 3% vervoer en opslag 5%

Reacties: monique.roso@economicboardutrecht.nl

6

7


Fijnstof kieken

Techniek dient de mens

Techniek dient de mens, niet andersom. welke Utrechtse techniekpareltjes maken de wereld gezonder, veiliger en duurzamer? 8

Stom toeval, zo noemt sterrenkundige Frans Snik de ontdekking dat een cameratechniek waarmee de hoeveel fijnstof in de lucht gemeten kan worden, robuust genoeg bleek om op een smartphone te gebruiken. Zo lag de weg open naar een van de grootste citizen science-projecten in Nederland. want fijnstof beïnvloedt onze gezondheid en het klimaat. Maar hoe precies, daarover is nog te weinig bekend, omdat grote metingen moeilijk uitvoerbaar zijn. De iSPEX, een vernuftig opzetstukje voor de iPhone dat Snik ontwikkelde met studenten en in samenwerking met de Universiteit Leiden, NOVA, SRON, het RIVM en de KNMI, is een eerste stap in de goede richting. Het project won vorig jaar de Academische Jaarprijs en daarmee konden tienduizend opzetstukjes en een bij-behorende app worden geproduceerd. Samen met de partnerorganisaties, waaronder het Longfonds, is het wachten nu op een zonnige dag met een strakblauwe lucht voor de eerste grootschalige meting door vrijwilligers in het hele land. wat die oplevert, is nog een verrassing. ‘De gegevens worden via de app naar een database gestuurd en vergeleken met de resultaten van andere, simultane metingen’, zegt Snik. ‘Maar hoe dan ook brengt de iSPEX het wetenschappelijk onderzoek naar fijnstof verder op weg.’ http://ispex.nl

9


Button

Het ziekenhuis van de toekomst is veel meer dan nu afgestemd op het algemene welbevinden van de patiënt. Dat is de filosofie van Simed International, dat wereldwijd ziekenhuizen en medische voorzieningen ontwerpt, bouwt en onderhoudt volgens de principes van het innovatieve concept healing environment. De aanpak van Simed is integraal en volledig toegesneden op de situatie ter plekke. Een chirurgische dagafdeling in Groningen moet immers aan andere eisen voldoen dan een kraamcentrum in Congo. Voor alle projecten geldt dat behalve de techniek, het psychologisch welzijn van de patiënt van belang is, want dat bevordert het herstel. In het ontwerp, de kleurkeuze en de inrichting wordt daarmee rekening gehouden. www.simed.com

Serious gaming zonder vingertje

BigTwitterdata

Helende zorgomgeving

Inflatable Press Areas

Heartratesensor

Pneumatic System Microcontroller

Kunstmatige omhelzing

Rendement voor iedereen

Knuffelen verlaagt de bloeddruk en hartslag, kortom: kalmeert. Maar wat als je door een autistische stoornis juist gestrest raakt door fysiek contact? Kunstenaar Anja Hertenberger en softwareontwikkelaar Helene Timmers ontwierpen de Chillhug, een shirt gemaakt van stressreducing wearable technology. ‘Speciale sensoren meten de hartslag’, vertelt Timmers. ‘Als die te hoog wordt, kan de drager met een knop het shirt licht opblazen. Er komt druk op het lichaam en dat voelt als een soort kunstmatige omhelzing.’ Bij autisten, die zeer gevoelig zijn voor prikkels, verlaagt zo’n druk de stress. De twee vrouwen wonnen voor hun unieke idee de tweede prijs tijdens de Ideas waiting to Happen-competitie. Ze werken nu hard aan een prototype van de Chillhug dat in de praktijk getest kan worden.

De zon schijnt fel op je zonnepaneel, maar er is niemand thuis om de wasmachine aan te zetten. wat nu? De netbeheerder lost het op, schakelt de wasmachine op afstand in en jij betaalt het laagste energietarief. Dergelijke innovatieve energiediensten en -producten worden tot eind 2014 getest in Nieuwland in Amersfoort en in Lombok in Utrecht in het pilotproject Smart Grid: rendement voor iedereen. Tweehonderd huishoudens, bedrijven en scholen krijgen met slimme meetapparatuur inzicht in hun energieverbruik en de opbrengst van hun zonnepanelen, en proberen nieuwe toepassingen uit. Dit levert cruciale informatie op voor het intelligente energie(diensten) netwerk van de toekomst, stelt projectmanager Elwin ter Horst van de Taskforce Innovatie regio Utrecht. Doel: nieuwe diensten, businessmodellen en financieringsvormen. ‘want als het voor iedereen wat oplevert, investeren overheden, bedrijven en huishoudens sneller in duurzame energiediensten.’

www.chillhug.nl

Brengen sociale media de politiek dichter bij de burger? Achter ‘big data’, bijvoorbeeld tweets, gaan interessante verhalen schuil. Thomas Boeschoten, masterstudent New Media en Digitale Cultuur aan de UU, merkte dat deze data in zijn studie nauwelijks aan bod kwamen. Samen met onderzoeker participatiecultuur Mirko Schäfer ontwikkelde hij daarom het onderzoeksprogramma de Utrecht Data School (UDS). ’Bedrijven en organisaties kunnen gebruik maken van deze nieuwe dienst en studenten leren basisvaardigheden om allerlei digitale (big) data boven water te krijgen, er kritisch naar te kijken en ze te visualiseren en te analyseren’, vertelt Boeschoten. ’Zo slaan we een brug tussen onderwijs, wetenschap en praktijk.’ Studenten uit alle studierichtingen ploegden zich in het eerste leerblok in opdracht van Unicef, het ministerie van I&M, de PO Raad en EMMA Communicatie door grote hoeveelheden gegevens. Zo analyseerden ze dat de half miljoen tweets en retweets van de Nederlandse burgemeesters vooral over koetjes en kalfjes gingen, niet over politiek. Boeschoten lacht: ‘In het volgende leerblok zijn de wethouders aan de beurt. Dat levert misschien een heel ander beeld op.’

Vingerafdrukken HSB Identification, gevestigd in woerden, won afgelopen jaar een Gouden Gazelle, een prijs van het Financieele Dagblad voor snel groeiende ondernemingen. Niet verwonderlijk, want de biometrie – persoonsidentificatie op basis van individuele kenmerken – is booming business. Het bedrijf is gespecialiseerd in geavanceerde (web)technologieën gebaseerd op biometrische gegevens, zoals vingerafdrukken, irisscans en stemherkenning. Die spelen een grote rol bij maatschappelijke thema’s als veiligheid, gezondheidszorg, privacy en democratisering. Zo werkt HSB niet alleen voor justitie, ziekenhuizen en de transport- en toeristensector, maar levert het bedrijf ook complete mobiele registratiekits. Daarmee kan in Afrikaanse landen tijdens verkiezingen eerlijk gestemd worden in afgelegen gebieden. www.hsb.nl

wie zich zorgen maakt over de gamificering van de jeugd, moet eens een kijkje nemen bij QLVR (spreek uit: clever). Dit Utrechtse bedrijf ontwikkelt en ontwerpt educatieve games en apps. Zoals HeartVille, een interactief spel waarmee GGZ-cliënten stap voor stap een gezondere leefstijl kunnen aanwennen. Beklijft dat? ‘wel als zo’n serious of applied game wordt ingebed in de bestaande

leercontext’, licht medeoprichter Jaap Gerretsen toe. ‘Dat heet blended learning en is effectief.’ Bij het testen van HeartVille ontwikkelde QLVR een generieke aanpak voor gedragsverbetering die veel breder kan worden ingezet. ‘ROC-studenten kunnen hiermee bijvoorbeeld hun leergedrag verbeteren.’ Bij educatieve games geldt maar één onverbiddelijk taboe, zegt Gerretsen: ‘Geen geheven vingertje. Dat werkt niet.’ www.qlvr.co

www.dataschool.nl

www.smartgridtv.nl 10

11


Eén auto delen, betekent tien auto’s minder op de weg. SnappCar, de eerste online autoverhuurmarktplaats voor particuliere autobezitters, geeft de deeleconomie vorm. Het Utrechtse bedrijf werd in 2011 gelanceerd, mede door een lening van incubator UtrechtInc, en heeft al 20.000 gebruikers. Zonder internet, zegt medeoprichter Victor van Tol, had dat niet gekund. ‘Het checken van verzekeringen, rijbewijzen, apk en kenteken is geautomatiseerd en de contacten en de betaling verlopen ook via onze site. we kunnen zo snel een goede match maken. Dat is essentieel, want huurders willen snel over een geschikte auto beschikken.’ Het doel: ‘In 2016 in Europa 1 procent minder auto’s op de weg. Dat zijn er nu 250 miljoen, dus dat is al een gigantische milieuwinst.’

Mirjam van ’t Veld is burgemeester van Stichtse Vecht. Als lid van de Economic Board Utrecht jaagt zij het thema life sciences & health aan.

www.snappcar.nl

SnappCar-oprichters Victor van Tol en Pascal Ontijd

Prosumenten

Mens en machine

Een bedrijf dat zijn eigen opheffing aankondigt? Marijn Beuling van Eve Energy lacht er zelf om. Haar kersverse energiebedrijf uit Amersfoort helpt de voorhoede van ‘prosumenten’ – huishoudens, verenigingen en bedrijven die hun eigen energieproductie ter hand nemen – om zich een weg te banen in de complexe wereld van duurzame energieproductie, van subsidieaanvraag tot aanschaf. waar mogelijk worden de krachten gebundeld en wordt de productie op coöperatieve leest geschoeid. Dat maakt groene energie toegankelijker en goedkoper. ‘Uiteindelijk is het gratis en blijven alleen de productiemiddelen over’, zegt Beuling. En dan komt die opheffing akelig dichtbij…

Zonder oog voor de mens blijft een machine een machine. Dat is de insteek van VCM Medical, een familiebedrijf uit Leusden dat diagnostische apparatuur verkoopt aan afdelingen neurologie, urologie, cardiologie en gastro-enterologie, en deze ook installeert en onderhoudt. Dat is geen kwestie van op afstand de catalogus doorbladeren en een bestelling doen. Elk ziekenhuis heeft immers zijn eigen doelstellingen, aanpak, faciliteiten, technische bedding, expertise en artsenteam. Vader en zoon Kramer van VCM brengen die dan ook uitgebreid in kaart voordat zij hun state-of-the-art apparatuur installeren.

www.eveenergy.com 12

VRIJ GELUID

Life sciences & health zijn van levensbelang!

Deeleconomie

www.vcmmedical.nl

Innovatie als economische kans ‘Life sciences zijn niet alleen maatschappelijk, maar ook economisch van levensbelang. Dat durf ik wel te stellen. Juist Utrecht heeft volop potentieel voor innovaties en ontwikkelingen op dit terrein. Neem kanker, een ziekte met een grote impact op het leven van patiënten. Goed onderzoek is cruciaal. Moleculair oncoloog René Bernards, die onlangs werd onderscheiden voor zijn onderzoek, wijst erop dat kanker niet langer een wetenschappelijk, maar vooral een technologisch probleem is. Ik denk dan: zo’n visie, en vooral: het belang van de kankerbestrijding, vragen om excellent onderzoek. En om innovatie en samenwerking. Die kansen zijn er. Utrecht heeft met de komst van het Nationaal Kinderoncologisch Centrum al een bijzondere positie. Om ook in de toekomst voorop te kunnen blijven lopen, is samenwerking echter noodzakelijk. Het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis in Amsterdam en het UMC Utrecht willen een nieuw kankercentrum oprichten, met in beide steden een locatie. Dit moet hét oncologisch centrum van Nederland worden, waar zowel wordt behandeld als vernieuwend onderzoek wordt gedaan. Zo bundel je expertises en ontstaan er regionaal en nationaal economische kansen.’ Maatschappelijk ondernemerschap ‘Het mooie is dat de sector het zelf als haar maatschappelijke opdracht ziet om innovatieve

producten en diensten te leveren. Zo wil men bijdragen aan de volksgezondheid, de arbeidsproductiviteit en een betere gezondheidszorg tegen lagere kosten. Dat levert nieuwe bedrijvigheid op en – ook niet onbelangrijk - een duurzame schone economie. De sector koppelt dus zelf een maatschappelijke behoefte aan economisch nut. Er zijn genoeg ideeën en er is genoeg risicokapitaal om innovaties door te voeren. Het ontbreekt echter vaak aan innovatief ondernemerschap. we moeten buitenlandse bedrijven aantrekken, maar ook investeren in binnenlands ondernemerschap. Zo realiseren we groei van binnenuit. De regio Utrecht heeft de Business Universiteit Nyenrode binnen de grenzen, de enige private universiteit van Nederland, opgericht voor en door ondernemers. Die kan juist op dit terrein bijdragen. Dit zal met de komst van de nieuwe rector Miša Džoljić, voormalig lid van de raad van bestuur van het AMC, ook binnen Nyenrode zonder twijfel aandacht krijgen.’ Zelfmanagement ‘Dit is een goed voorbeeld van de koppeling tussen innovatieve zorg en economisch belang. Mensen kunnen met zelfmanagement een ziekte beter inpassen in hun leven en zelf de regie houden. Dat is te realiseren door meer eerstelijnszorg en kostenreductie met behoud van de kwaliteit. Ouderen kunnen bijvoorbeeld langer thuis wonen door toepassingen als domotica. Natuurlijk vergt dit een aangepast woningenbestand. Hiervoor 13


moeten gemeenten en woningcorporaties samenwerken. En zelfmanagement vraagt om crossovers tussen ICT, zorg en overheden. Maar dat is op te lossen. Ook op dit gebied beschikt de regio Utrecht over veel kennis en ervaring. Er zijn ruime mogelijkheden om die te ver-

‘Bundel kennis en ervaring en werk samen’ zilveren en om internationaal toonaangevend te zijn. Zo wordt er gewerkt aan de oprichting van het Europese netwerk voor personalised health en zelfmanagement en aan de ontwikkeling van een economisch programma. Doelstelling is om de juiste instrumenten te ontwikkelen, maar ook om de mindset in de zorgsector te beïnvloeden om meer zelfmanagement toe te passen. Dat laatste is misschien wel de echte uitdaging.’ Agendasynchronisatie ‘wat je bestuurlijk kunt doen? Allereerst zowel de sector zelf als de regio’s helpen om de ontwikkelingen op elkaar af te stemmen. Aan diverse vergadertafels en op verschillende niveaus worden actieagenda’s opgesteld. Het zou goed zijn om deze te synchroniseren. Daarom is Zorginnovatie/ e-health een van de vier actielijnen van de 14

Noordvleugel-agenda. Utrecht als healthy region wordt waarschijnlijk ook een van de thema’s op de EBU-agenda. Ik vind het verder belangrijk dat ook investeringen gesynchroniseerd worden. De middelen zijn schaars. Het is dus zaak om allianties te sluiten, zodat het beschikbare investeringsgeld slim kan worden ingezet. De regio’s moeten hiervoor hun krachten én middelen bundelen. Zo word je ook zichtbaarder voor het Rijk. Verder is het nodig om deuren te openen voor ondernemers, zodat zij over de grenzen van de regio’s heen hun innovaties kunnen uitrollen.’ E-health ‘Via het PAZIO-gezondheidsportaal kunnen zorgaanbieders – huisartsen, fysiotherapeuten en andere eerstelijns zorgverleners – hun diensten – recepten, consulten, afspraken maken – online aanbieden. Het is door UMC Utrecht ontwikkeld, samen met innovatieve gezondheidszorgorganisaties en ICT-bedrijven. Partners zijn de gemeente Utrecht, het ministerie van Economische Zaken, de patiëntenfederatie NPCf, de provincie Utrecht en de Universiteit Twente. Dit soort innovaties maken de zorg naar mijn mening beter, goedkoper en toegankelijker. waarom ik daar zo enthousiast over ben? Ik kom zelf uit de zorg en heb informatiekunde gestudeerd. Ik zie kansen! Gecombineerd met mijn bestuurlijke ervaring, hoop ik op dit terrein een verbindende schakel te zijn. <

Utrecht kent tal van organisaties en bedrijven met kennis en ervaring op het gebied van zelfmanagement in de zorg. De EBU en CBO, kwaliteitsinstituut voor de gezondheidszorg, brachten dit thema nadrukkelijk voor het voetlicht tijdens de bijeenkomst ‘Zelfmanagement op de kaart, Utrecht doet het samen!’ op 8 april bij PGGM. De EBU wil het bedrijfsleven stimuleren om te innoveren en met zelfmanagement kansen te benutten.

Clean Tech & circulaire economie

‘Maak de omslag van een door aanbod gestuurde zorgverlening naar wat de burger echt wil. Dan levert vaak fantastische oplossingen tegen geringe kosten op.’ Janny Bakker, wethouder gemeente Huizen Marieke Schuurmans

‘Zorg voor concrete daden op zelfmanagementgebied. De eerste actie waar de EBU aan heeft bijgedragen, is al gehonoreerd. Het publiek-private initiatief Healthcare Innovation Transfer heeft als doel om in Nederland en Amerika kennis en business uit te wisselen op het terrein van innovaties en zelfmanagement voor ouderen.’ Henk Broeders, voorzitter EBU ‘Eigen regie, eigen kracht en personalised health zijn dé ontwikkelingen in de zorg in Europa, ook om deze houdbaar en betaalbaar te houden. Laten we de drijvende kracht hierachter zijn!’Marius Buiting, directeur CBO

‘De regio Utrecht heeft veel kennis en ervaring op het terrein van zelfmanagement. Er wordt alleen nog veel langs elkaar heen gewerkt en geleerd. De dwarsverbanden moeten worden gelegd: een schone taak voor de EBU.’ Marieke Schuurmans, lector Ouderenzorg aan de HU

Voor de lancering van het European Network of Personalised Health and Selfmanagement (eUcePS) en een verslag van de bijeenkomst zie www.economicboardutrecht.nl. Heeft u interesse en/of wilt u actief meedoen? Neem contact op met Yolanda Gagliardi (yolanda.gagliardi@ economicboardutrecht.nl). <

‘Today’s goods are tomorrow’s resources at yesterday’s prices’ - walter R. Stahel Van elke dollar winst is 41 cent nietdoorgerekende milieuschade. De kosten van de door schaarste veroorzaakte stijgende grondstofprijzen komen nu nog voor rekening van de samenleving, maar zullen vroeg of laat naar bedrijven worden verschoven. Een circulaire economie – waaronder cross-sectorale ketensamenwerking, cascadering en retourlogistiek vallen – kan dit ondervangen. De EBU organiseerde samen met de Natuur en Milieufederatie Utrecht (NMU) en Dutch Green Technology op 25 april een bijeenkomst over dit onderwerp. Centraal stonden: ontmoeten, kennisuitwisseling en bedrijvigheid stimuleren.

‘Als de producent de eigenaar blijft, zorgt deze ervoor dat het product meer waarde kan behouden en opnieuw ingezet wordt.’ Ruben van Doorn, Turntoo ‘De EBU daagt overheden en het Inkoopbureau Midden Nederland uit om in 2015 minimaal 5 procent van de inkoop te laten bestaan uit prestatiecontracten, in plaats van (ver)koopcontracten. Door diensten/ prestaties uit te vragen, worden ondernemers gestimuleerd om nieuwe circulaire concepten te ontwikkelen.’ Irene ten Dam, EBU

INSPIRATIE & DOEN

Zelfmanagement

‘Als wij in Europa producten anders ontwerpen en anders omgaan met eigendom, verdienen we al gauw 500 miljard dollar met grondstoffenbesparing.’ Willem Lageweg, MVO Nederland Denk na over de effecten van een ontwerp op de omgeving, zowel economisch, ecologisch als sociaal-cultureel.’ Fioen van Balgooi, Refinity, advies in eco-effectief ontwerpen van producten en diensten ‘3D-printing, bioplastics en sociale media zijn een mooie combinatie voor een nieuw verdienmodel.’ Bas Luiting, Clean Tech Factory ‘Denk bij het ontwerpen van nieuwbouw- en restauratieprojecten al na over het energieverbruik en over hoe het gebouw hergebruikt kan worden.’ Michel Heijnekamp, Strukton

Samen met bedrijven, kennisinstellingen en overheden zullen de EBU en de NMU meer acties ondernemen rond dit thema. Ziet u kansen voor samenwerkingen en waardecreatie rond de circulaire economie? Heeft u goede ideeën voor business cases of wilt u meer weten? Neem dan contact op met Irene ten Dam (EBU, irene.tendam@economicboardutrecht.nl) of Ieke Benschop (NMU, i.benschop@nmu.nl). 15


Get Connected, het vervolg…

E

en aangenaam voorjaarszonnetje verlicht stadion Galgenwaard. Schoonmakers zijn druk bezig confetti van de tribunes te blazen. De middag tevoren heeft fC Utrecht na een zinderende strijd, ten koste van fC Twente het Europees voetbal behaald. De sportmetaforen zijn bij deze tweede bijeenkomst van topnetwerk Get Connected dan ook niet van de lucht. De regio Utrecht moet zijn talenten aanboren en een goed team smeden. winst ligt dan voor het grijpen. Commissaris van de Koning Roel Robbertsen is zó in de ban van het succes van fC Utrecht, dat hij in een onbewaakt ogenblik in de dugout glipt, waarmee hij een boete van 10.000 euro voor het betreden van het veld riskeert. Ondernemers, ambtenaren, bestuurders, wetenschappers en mensen uit de werelden van zorg en cultuur zijn in nog grotere getale toegestroomd dan bij de eerste Get Connected-bijeenkomst. Anders dan toen, worden er nu workshops gehouden. Dat maakt de sfeer geanimeerd. Nadat in de beginfase richting werd gezocht, is het nu tijd voor actie. In het supportershome heeft Frans van Seumeren, eigenaar van fC Utrecht, de lachers op zijn hand. Of de regio iets van zijn club kan leren? ‘Ja, geld uitgeven.’ Niets zo moeilijk als een voetbalbedrijf leiden, verzucht hij. Maar er is goed nieuws: over twee jaar verwacht fC Utrecht break-even te draaien. Ook supportersvoorzitter Teun den Hartog ontlokt de aanwezigen een gulle lach. Ontwaart hij in het publiek nog hooligans die normaal gesproken het supportershome bevolken? Hij kijkt even de zaal in. ‘De beamer schijnt in mijn ogen…’

16

Fantaseren over een nieuw kantoor

Tijdens de bijeenkomst draagt commissaris van de Koning Robbertsen het voorzitterschap van de Economic Board Utrecht (EBU) officieel over aan Henk Broeders, de voormalige topman van Capgemini. Die laatste ontvangt een fC Utrechtshirt met daarop zijn naam en het cijfer 1. Keynote speaker Sander Duivestein, onderzoeker bij het Verkenningsinstituut Nieuwe Technologie (VINT) van Sogeti, bezingt het thema van de dag: nieuwe technologie die voor een schone leefomgeving en een groene economie moet zorgen. Hij noemt Twitter en facebook de nieuwe hard drugs, data de nieuwe olie en bits de nieuwe atomen. Zijn dochter van acht hoeft over tien jaar haar rijbewijs niet meer te halen, voorspelt Duivestein, want dan zijn de wegen gevuld met zichzelf besturende auto’s. De ambulance komt voorrijden nog voordat je door een hartaanval wordt getroffen, omdat de huisarts digitaal al heeft gezien dat er iets mis is. ‘we komen nu in het tijdperk dat niet wij de technologie verbeteren, maar de technologie ons.’ De Utrechtse burgemeester wolfsen, trekker van het Get Connected-netwerk, bepleit in zijn slotwoord om elkaar vooral ook fysiek te blijven ontmoeten, bijvoorbeeld op ‘natuurlijke ontmoetingsplekken’ als stadion Galgenwaard. Zoals fC Utrecht niet zonder supporters kan, kan de EBU niet zonder achterban, besluit hij. < De volgende Get Connected-bijeenkomst is op 19 september op de voormalige vliegbasis Soesterberg, op uitnodiging van de Vrede van Utrecht. Sara Geerken

De casus: de duurzame Triodos-bank heeft een lap grond gekocht bij station Driebergen/Zeist voor de bouw van een nieuw hoofdkantoor. Het wordt 12.500 m2 groot, krijgt 250 parkeerplaatsen en moet medio 2016 klaar zijn. De bank wil van dat kantoor een Europees voorbeeld van duurzame bouw maken. De omgeving zal nadrukkelijk worden betrokken bij het project. Hoe pak je zoiets aan?

naar tempert meteen de vreugde: molens van deze omvang staat de provincie spaarzaam en slechts in groepjes toe.

Triodos-directeur Matthijs Bierman kijkt vragend de ruimte in. Een kleine twintig ondernemers, ambtenaren en deskundigen heeft zich bij deze interactieve werksessie over duurzame energieopwekking verzameld. De casus is reëel, dus de aanwezigen kunnen het project daadwerkelijk beïnvloeden en er misschien zelfs aan meedoen.

Dat is de aanzet tot een golf van ideeën. Zelf wijst De witte op de nabijheid van de spoorlijn Utrecht-Arnhem. ‘Kun je de spoorbaan niet als smart grid gebruiken? ProRail is zelf ook bezig met het verduurzamen van het spoor.’ Herman Sibbel van ingenieursbureau Movares, dat veel voor NS en ProRail werkt, suggereert om ook de geluidsschermen als energieopwekkers te gebruiken en de rem-energie van de langsrijdende treinen te benutten. ‘En vergeet het nabijgelegen industrieterrein niet, met de bedrijven daar kun je samenwerken.’ Een ander suggereert om bedrijven of boerderijen te benaderen die een energieoverschot hebben. ‘Dan hoef je dat niet zelf op te wekken.’ Bierman zelf oppert om een coöperatie te vormen waarvan bedrijven en bewonersorganisaties in de omgeving deel uitmaken. Al snel gaat het over samenwerkingsverbanden in een straal van 10 tot 25 kilometer. waarop een realist in het gezelschap waarschuwt dat je dan wel heel complexe processen in gang zet. >

Ingenieursbureau Tauw heeft op verzoek van Triodos met behulp van de Smart Energy Planner al wat opties voor het kantoor onderzocht. Marion van Amelrooij van Tauw demonstreert ze met haar laptop en beamer. Zonnepanelen op het dak kunnen 6 procent van de energiebehoefte afdekken. Overdek je de parkeerplaats met zonnepanelen, dan komt daar nog eens 8 procent bij. Een windturbine is dan veelbelovender. Een exemplaar van 60 meter hoog wekt drie keer de elektriciteitsbehoefte van het nieuwe kantoor op. Dan kan ook de omgeving meeprofiteren. Helaas, een provincieambte-

Architect Daniël de witte wakkert het vuur aan. ‘we zitten nogal technisch te praten over standaardoplossingen. Is Triodos het niet aan zijn stand verplicht om een veel radicalere stap te zetten?’, vraagt hij.

17


Uitkomsten van inhoudelijke werksessies • De oprichting van het European Network of Personalised Health and Selfmanagement (eUcePS ). Dit expertisecentrum gaat de (Utrechtse) voorsprong op het terrein van zelfmanagement, waarbij zorg en ICT worden gecombineerd, vasthouden en uitbouwen. Doel: binnen twee jaar met alle patiënten in de regio Utrecht digitaal kunnen communiceren. • Service Academy in Amersfoort: de opschaling van een lokaal ecosysteem van innovatieve digitale diensten. • Businesscase Energy Service Company - dienstverlening (ESCo): De gemeente Utrecht daagt marktpartijen uit om met oplossingen te komen voor het verduurzamen van 1.400 panden, van de Dom tot het stadhuis. • Het Techniekpact en onderwijs: kiezen voor techniek, leren in techniek en werken in de techniek. • De waarde van jobhoppen en beter gebruik maken van de kenniseconomie: succesvolle crossovers tussen bedrijven moeten een vertaling krijgen naar het onderwijs. • ‘Healthy Urban Living: de kwaliteit van de stedelijke leefomgeving als economische motor’. • Utrecht Roadmap to Europe: het Utrechtse mkb moet een sleutelrol vervullen bij het veroveren van Europa. Verslag: www.economicboardutrecht.nl/ over-ebu-get-connected Na afloop verzamelt Bierman zorgvuldig de visitekaartjes van de aanwezigen. ‘O ja’, besluit hij, ‘dan is er nog de financiering van het kantoor. Misschien is het beroepsdeformatie, maar dát is het probleem niet.’ < 18

Mijn technologiedroom…

leefomgeving en een groene economie. De kunst is om per onderneming te bekijken wat er in zit. Hoe maak je van een dubbeltje een kwartje? wij gaan individuele ondernemingen niet vertellen hoe ze dat moeten doen. we kunnen ze wel koppelen aan een partner die hen helpt om zo’n kwartje te worden. we proberen het maatschappelijk belang steeds te koppelen aan het ondernemersbelang. wat bij fijnstofmetingen het ondernemersbelang is? Bedrijven kunnen bijvoorbeeld een fijnstofkaart maken.’

Roos den Houdijker, Hogeschool Utrecht: ‘Ik heb vandaag inspirerende verhalen gehoord. Bijvoorbeeld dat je het licht vanzelf laat aangaan bij ouderen. Of dat er automatisch een ambulance wordt gestuurd doordat je op afstand constateert dat iemand iets mankeert. Zoiets geeft me een veilig gevoel, net als de wetenschap dat je tegenwoordig thuis al een nier kunt printen. In mijn familie komt doofheid voor, misschien kunnen wij straks wel nieuwe oren uit de 3D-printer krijgen. Ik zeg: laat maar komen, die nieuwe technologie.’ Hans Goedhart, provincie Utrecht: ‘Bij de sessie over een gezonde leefomgeving viel me weer op dat we al zo veel kunnen in Utrecht. De onderdelen op zich zijn sterk, het is alleen zaak ze meer te verbinden. In de workshop gebeurde dat gelukkig. Ik draag zelf zo’n slim polsbandje van Nike. Als je op grote schaal dat soort bandjes verspreidt, kun je de leefstijl van bewoners in kaart brengen. Zo verbind je zorg slim met technologie.’

Roos den Houdijker

Hans Goedhart

Paul Barendregt

Paul Barendregt, bedrijvencentrum Hooghiemstra: ‘wij zijn voor duurzaamheid en promoten dat ook. Maar we kunnen onze gebruikers niet opleggen dat ze bijdragen aan een gezonde leefomgeving of een groene economie. we gaan nu wel glasvezel aanleggen, zodat ze datatechnologie kunnen toepassen. Verder proberen we door ruimtes beschikbaar te stellen en bijeenkomsten te organiseren het onderlinge contact en de uitwisseling te bevorderen. fysieke ontmoetingen blijven belangrijk.’ Trude Maas-de Brouwer, Utrecht Development Board: ‘Ik ga helemaal mee in het verhaal van technologie als driver van een gezonde

Trude Maas-de Brouwer

Gerard Aaftink

Bart van Pinxteren

Gerard Aaftink, De wereld van de Ondernemer: ‘Ik vind Get Connected een goed initiatief, maar het gesprek is veel te bestuurlijk. De onderwerpen die worden behandeld doen ertoe. Maar ze worden te abstract en te veel vanuit het perspectief van hoogopgeleiden aangesneden. Ik ken dat jargon, maar mbo’ers en mkb’ers niet. Die spreken een andere taal. Ik zie ze hier ook niet rondlopen. Of je hen kunt bereiken door intermediairs in te zetten? Nee, je moet gewoon op het werk- en denkniveau van mbo’ers gaan zitten. Trek die bestuurlijke jas eens uit.’ Bart van Pinxteren, huisarts: ‘Ik krijg zelf energie van nieuwe technologie, maar onder mijn patiënten zie ik er ook veel stress door ontstaan. Zelfs kinderen worden boos en gefrustreerd als iets niet lukt bij een spelletje. Ik geloof wel dat dat een overgangsprobleem is, ik ben een cultuuroptimist. Er komen slimmigheidjes om dit op te lossen. Ik heb gisteren via crowdsourcing een aandeel genomen in een apparaat dat, als je het even tegen je hoofd houdt, je polsslag, bloeddruk en nog een heleboel andere medische gegevens registreert. Dat is het begin van een waanzinnige ontwikkeling. Of ik daardoor mijn baan verlies? Ach, die verlies ik toch wel. Een huisarts wordt steeds meer een coach in plaats van een genezer.’ <

19


OP wEG NAAR EEN SPORTfYSIOCAMPUS ‘Kijk’, zegt Willy Smeets in sappig Vlaams, en wijst door het raam van zijn directiekamer naar buiten. ‘De helft van de bedrijfsgebouwen hier staat leeg. De provincie wil het terrein nu deels onder water zetten. Dat is een gouden kans voor ons.’ De voortvarende Smeets denkt in mogelijkheden. Dat het Amersfoortse bedrijventerrein De Hoef, waar zijn Stichting Opleidingen Musculoskeletale Therapie (SOMT) is gevestigd, wat desolaat oogt en de provincie het gebied deels terug wil geven aan de natuur, opent wat hem betreft alleen maar perspectieven. Enthousiast: ‘we hebben schetsen klaarliggen van een topcampus die in het water is gebouwd. Er komt een toplab dat beter is dan Milanello (het trainingscentrum van AC Milan, red.). Behalve een fysiotherapiefaculteit is er een academie voor lifestyle en biotechniek gepland. De gemeente heeft al besloten tot de aanleg van een zwembad, een sporthal en sportvelden. we willen er bedrijven op het gebied van kleding, uitrusting en biotechnologie bij. Dan ontstaat een cluster met voorzieningen en bedrijven die elkaar aanvullen. Een naam hebben we al: AmSportEl. Binnen zes maanden ligt er een businessplan en in vijf jaar kan het complex gebouwd zijn.’ Laat dromen verwezenlijken maar aan Smeets over. De gewezen profvoetballer, die door een blessure in aanraking kwam

20

met de fysiotherapie, zette in zijn geboorteland België een keten van fysiotherapiepraktijken op. Vervolgens tilde hij een universitaire opleiding voor manuele therapie in Italië van de grond. Als directeur van SOMT zorgde Smeets voor een indrukwekkende expansie. In 2004 waren er vijftig leerlingen en negen docenten, dat zijn er nu respectievelijk vijftienhonderd en zestig. Mediferia In het SOMT-complex op De Hoef worden nu ook opleidingen sportfysiotherapie, bekkenbodemtherapie en revalidatie in de geriatrie gegeven. Op het terrein is bovendien een polikliniek gevestigd, Mediferia. Vanaf september 2014 komt er een universitaire opleiding fysiotherapie bij. Samen met de verslaggever en de fotograaf banjert Smeets door het pand van SOMT. ‘Oorspronkelijk was dit een opslagloods, een hoge en lege ruimte, waar we als het ware een verdieping in gehangen hebben. Omdat de studie theorie en praktijk combineert, hebben we grote ruimtes gecreëerd die je met schuifwanden in tweeën kunt delen. Je bekijkt bijvoorbeeld eerst een

film over een behandelmethode en schuift dan de wand weg om te gaan oefenen.’ Groepen van twaalf studenten werken met een tutor, een docent met een academische achtergrond die ook patiënten behandelt. Eén zo’n groep buigt zich over het geval van een schouder die door overbelasting vast is komen te zitten. De aanpak is in principe steeds dezelfde, vertelt Smeets. ‘Met e-learning krijgen de studenten de theoretische studiestof aangereikt. Vervolgens gaan ze op proef diagnosticeren. Dat gebeurt met een patiënt of een student in een onderwijslokaal of in Mediferia. Tot slot gaan de studenten met z’n allen oefenen. Als zich veel problemen voordoen, wordt het geheel afgesloten met een sessie in het auditorium.’ Aan het eind van een module, diagnosticeren de studenten daadwerkelijk een patiënt. Veertig fysiotherapiepraktijken uit het hele land leveren daartoe patiënten aan. De nieuwe universitaire studie leidt mensen op die naast de huisarts in de eerste lijn

OP LOCATIE

SOMT

van de gezondheidszorg opereren. ‘Dat noemen we de extended scope in de fysiotherapie. Niet de huisarts, maar de fysiotherapeut stelt dan de diagnose en verwijst door naar bijvoorbeeld een orthopeed. Zo ontlast je de huisarts en verwijs je beter door. Dat is ook in het belang van de zorgverzekeraars.’ Verbindingen Terug in de directiekamer vertelt Smeets dat SOMT meer landelijke en zelfs internationale verbindingen heeft dan regionale. Er wordt samengewerkt met de Universiteit van Maastricht en de Vrije Universiteit Brussel. Philips en DSM, die gezondheid en wellness als speerpunten hanteren, leveren apparatuur en financiering. Als samenwerkingspartners vielen tot nu toe af de Universiteit Utrecht (‘onze opleiding en hun master fysiotherapiewetenschap sluiten niet op elkaar aan: wij leiden behandelaars op met veel theore-tische kennis, zij wetenschappers’) en de Vrije Universiteit in Amsterdam (‘daar zijn ze goed in bewegingswetenschappen en niet gespecialiseerd in pathologie’). Het Utrecht Science Park ligt weliswaar dichtbij, Smeets ziet SOMT daar nu nog niet onmiddellijk neerstrijken. ‘Eerst zullen hiervoor meer verbindingen gelegd moeten worden, waardoor duidelijk is waar de connectie ligt.’ Op AmSportEl is natuurlijk iedereen van harte welkom. <

21


DUBBELINTERVIEw HIJ & HIJ

Met de klas naar een hightechbedrijf

Jeroen Kreijkamp

Ondanks de recessie en een toenemende werkloosheid is er nog steeds een nijpend tekort aan technisch personeel. Het landelijke Techniekpact Leonard Geluk

moet dat oplossen. Hoe kan een regio als Utrecht zorgen dat er meer technici komen? EBU-boardlid Leonard Geluk, voorzitter van het college van bestuur van ROC Midden Nederland, en Jeroen Kreijkamp, wethouder van Onderwijs in de gemeente Utrecht, buigen zich over deze kwestie.

G

eluk en Kreijkamp treffen elkaar bij het ROC aan de Amerikalaan in Utrecht. Het ROC telt in totaal twaalf colleges, waaronder Tech, Bouw&Interieur, Automotive, Creative en ICT. Die meer technische colleges bedienen samen zo’n 5.000 studenten. ‘Daarmee voldoen we nog lang niet aan de behoefte van de regionale arbeidsmarkt voor technici’, zegt Geluk. ‘De belangstelling voor techniek is de laatste jaren erg teruggelopen. Gelukkig zien we wel een kentering, zeker op de hogere niveaus.’ Wat is het grootste probleem: gebrek aan belangstelling bij bedrijven of bij studenten? Geluk: ‘De betrokkenheid van bedrijven en 22

instellingen is gelukkig groot. Dat is niet zo gek, want de technieksector kent een traditie van werkend leren waarbij bedrijven onze directe klant zijn. Maar ook over de betrokkenheid bij het voltijdonderwijs ben ik erg te spreken. Bovendien doen we met het bedrijfsleven aan innovatie van onderwijs en beroep. Zorginstelling Careyn bijvoorbeeld, werkt nauw met ons Zorg- college samen rond het thema beeldzorg. Door een ander onderwijsaanbod – we zitten nu wat meer aan de bovenkant van de techniek – en eigen werkplaatsen en moderne praktijklabs hebben we de instroom ook op kunnen krikken. Bij Tech zijn er bijvoorbeeld opleidingen waarvan de instroom meer dan verdubbelt. wel gaat het dan om enkele tientallen studenten.

Er moet nog veel gebeuren om de keuze voor techniek structureel te laten groeien.’ Kreijkamp, geïnteresseerd: ‘Krijg je nu dezelfde studenten als eerst?’ Geluk: ‘Deels. Juist op niveau 3 en 4 hebben we brede, innovatieve opleidingen. Denk aan gaming, design, mechatronica, duurzame technologie en servicetechniek. Dat zijn opleidingen die ook goed aansluiten op het hbo en waarmee we nu een bredere doelgroep bereiken.’ Wat gaan die studenten na het ROC doen? Geluk: ‘ROC-breed gaat de helft werken en de helft naar het hbo. Bij techniek is dat ook zo, maar we zien daar een ontwikkeling. Technische functies op mbo-niveau zijn steeds vaker traineeships met een combinatie van werken en doorleren. En wat onze studenten leren, is heel arbeidsmarktrelevant.’

Wat merken jullie in deze regio van het tekort aan technisch geschoold personeel? Geluk: ‘Ik hoor erover in mijn contacten met bedrijven. Royal frieslandCampina kampt bijvoorbeeld met een enorme vervangingsvraag. Door vergrijzing is daar veel uitstroom. De nieuwe lichting moet wel hoger geschoold zijn en bijvoorbeeld zelfstandig meerdere machines kunnen monitoren. Het probleem is echt acuut. Er zijn nu hoogwaardige technische bedrijven in deze regio die leerlingen al bij de start van hun voltijdopleiding een baan aanbieden en hun studiekosten vergoeden. En stageplaatsen zijn bij Tech geen probleem. Dat ligt in de conjunctuurgevoelige bouw nu anders. Opleiden is bij ons voor een groot deel werkervaring opdoen, en dat kan nu niet in de bouw. Terwijl er straks weer volop vraag zal zijn.’ Kreijkamp: ‘Er zijn ook steeds meer technici

nodig in de zorg en de logistiek. wat ik ook een uitdaging vind, is om technisch geschoolden meer in de techniek zelf te laten werken. Landelijk verdwijnt de helft naar een andere sector.’ Is dat ook een kwestie van een slecht imago? Geluk: ‘Exact. Ik denk dat techniek nog te veel de uitstraling van lassen heeft, terwijl het meer die van robotica moet zijn. Dat is overigens ook een geldzaak. wij hebben een modern mechatronicalab en een lab met hoogwaardige CNC-machines. Maar dat kost tonnen. Zonder sponsors realiseer je zoiets niet.’ Is het Techniekpact van de landelijke politiek de oplossing? Geluk: ‘Ik ben daar wat sceptisch over. De

strekking is: we geven geen geld, maar nemen belemmeringen weg. Een mooie ambitie, alleen geloof ik niet dat veranderingen primair gestuurd kunnen worden door de minister. Die komen tot stand in de lokale driehoek van scholen, bedrijven en de gemeente. Ik vind de agenda van de Economic Board Utrecht (EBU) wat dat betreft spannender dan die van het Techniekpact.’ Kreijkamp: ‘Met de EBU gaan we kijken welke concrete initiatieven we kunnen nemen in het onderwijs en met de bedrijven. Zaken als de aansluiting tussen onderwijs en bedrijfsleven en de tekorten op de arbeidsmarkt kun je niet landelijk aanpakken; overal zijn de problemen anders. Je moet dus lokaal en regionaal een agenda opstellen en partners zoeken. Daar waren wij al mee bezig. Het Techniekpact is hooguit een steuntje in de rug.’ 23


Schone handen Techniek is saai, ingewikkeld, betaalt slecht of je krijgt er vieze handen van. Dit beeld moet veranderen om op korte termijn het evenwicht op de arbeidsmarkt te herstellen en om op het gebied van technologie en innovatie een koppositie te veroveren. De regio Utrecht zet zich samen met basisscholen, het voortgezet onderwijs en bedrijven de komende jaren in voor uitdagend techniekonderwijs voor kinderen van vier tot achttien jaar. Hiervoor zijn inspirerende en deskundige docenten en een imagoverandering noodzakelijk. Serious gaming kan hierin een belangrijke rol spelen (playful learning).

Wat kun je in het basisonderwijs doen om te bevorderen dat leerlingen een technische studie kiezen? Kreijkamp: ‘Er gebeuren al leuke dingen. De Parkschool werkt samen met het wetenschapsknooppunt van de Universiteit Utrecht. Kinderen maken daarbij onder meer waterzuiveringsmachines. Leerlingen van het Technasium op het Gerrit Rietveld College bedenken in opdracht van bedrijven oplossingen voor problemen waar zij mee worstelen, zoals afval scheiden voor een restaurant. Maar het kan structureler. Je moet leerlingen zo jong mogelijk met techniek in aanraking brengen. Eén manier is om met basisscholen over hun curriculum te praten, maar daar zit lokaal weinig regelruimte in. we kijken nu met scholen en buitenschoolse instellingen als kinderdagverblijven wat je rond de school kunt doen, zoals een bezoek op woensdagmiddag aan een hightechbedrijf. Het zou mooi zijn als Utrechtse bedrijven hieraan meewerken.’

Kreijkamp (wethouder voor D66): ‘Nou, dat is het niet alléén: je moet ook naar de bedrijven toe. En ik vraag me af wat je bereikt als je maar een keer per week techniek geeft.’ Geluk (eerder CDA-wethouder van Onderwijs in Rotterdam): ‘Extra sport moet óók, aandacht voor het bestrijden van homofobie óók, de vreedzame school óók, werken aan burgerschap óók… Maar als ik uit dat rijtje moet kiezen, dan techniek. Dat hoef je trouwens niet apart te geven, je kunt het ook combineren met taal en rekenen.’

PvdA en VVD willen van techniek een verplicht basisschoolvak maken. Goed idee?

De EBU koppelt techniek aan een gezonde leefomgeving en een groene economie.

24

‘Met biologisch onderscheid je je niet meer’

Leggen jullie die link ook? Kreijkamp: ‘Ja. Ik merk dat dit ook aantrekkelijk is voor leerlingen. Het spreekt ze aan als je laat zien dat je met behulp van technologie water en stroom kunt besparen.’ Geluk: ‘Een speerpunt is voor mij het raakvlak tussen techniek, ICT en gezondheidszorg. Ik wil graag helpen met oplossingen te verzinnen waardoor mensen langer thuis kunnen blijven wonen. Moderne installatietechniek zorgt voor comfort in klimaatbeheersing en in domotica. ICT-toepassingen maken zorgconsult en monitoring op afstand mogelijk. Allemaal installaties en services die worden aangelegd en onderhouden door mbo-ers! Onze duurzame raceauto op bioethanol vind ik ook een voorbeeld van hoe moderne technologie spannend gemaakt wordt. De raceauto rijdt echt mee op het circuit en wordt door leerlingen van het Automotive-college zelf onderhouden. Techniek is ook nadenken over materiaalgebruik en vormgeving: wie is de gebruiker, wat wil die? Hoe voorkomen we materiaalverspilling? In ons technisch onderwijs zitten al veel maatschappelijk relevante thema’s en toepassingen. Dat moet ook zichtbaar worden voor aankomende leerlingen en ouders.’ Kreijkamp: ‘Daar zit ook het arbeidsmarktpotentieel. Gaming is ook zo’n veelbelovend gebied, waarin de combinatie met zorg en het medische opkomt.’ Geluk: ‘Alleen, je weet dat hier in de toekomst veel banen in zullen ontstaan, maar er zijn nog nauwelijks bedrijven op dit gebied. Hoe kun je dan in de praktijk opleiden? Dat is een ingewikkelde loop. In ons Creative-college zit nu een forse component ondernemerschap. Als er nog geen banen zijn in gaming of zorgtechnologie, moeten studenten maar zelf een bedrijfje oprichten. Techniek en ondernemerschap gaan hand in hand, zeker in de toekomst en in deze regio.’ <

Eric Odenwald, directeur Odenwald Organic

Maarten Timmerman van De Vereenvoudigers droeg in Get Connected 4 het stokje over aan Eric Odenwald. Met Odenwald Organic (brood), Green & White (ijs) en De Leckere (bier) is hij een snel groeiende aanbieder van biologische voedingsmiddelen. Zijn bedrijf met ongeveer veertig werknemers opereert vanuit De Meern en het Gelderse Huissen. Wat doe je zoal op een werkdag? ‘De laatste tijd ben ik vooral veel bezig met de brouwerij. Die loopt enorm goed, de groei is nauwelijks bij te benen. Ik beheer de brouw- en inkoopplanning en houd me met de sales bezig. Momenteel sluiten we heel veel horeca aan, onze voornaamste doelgroep. Bij zo’n vijftig horecagelegenheden is ons merk inmiddels het hoofdbier, een paar honderd hebben het erbij op tap of fles. Die plannings- en salesbijeenkomsten doen we buiten de deur. Verder loop ik ook elke dag wel twee of drie keer door de brouwerij. Dat is functioneel, maar ik vind het ook leuk.’ Beschouw je je onderneming als regionaal? ‘Nee. Het ijs wordt in Huissen bij Nijmegen gemaakt, het brood op tien locaties in 25

ESTAfETTE-INTERVIEw

Geluk: ‘Er zijn overigens wel knelpunten waar landelijke oplossingen voor nodig zijn. Bijvoorbeeld dat onze financiering terugwerkend is. Als we nu groeien, krijgen we daar pas later geld voor. Ook hebben we andere docenten nodig om die switch naar hoogwaardige technologie te maken. Maar ik verwacht daar op korte termijn geen oplossing voor. De bijscholingsmiddelen zijn beperkt, dat lukt dus niet altijd. Bovendien loopt het onderwijsmateriaal vaak nog achter op de praktijk. Daar zouden scholingsfondsen in moeten investeren.’ Kreijkamp: ‘Het probleem is: je moet flexibel zijn om de arbeidsmarkt goed te kunnen bedienen. Maar de onderwijssector is helemaal niet flexibel.’


AGENDA

juni - september 2013

Nederland. Brood exporteren we deels naar België, Duitsland, Scandinavië en zelfs naar Curaçao. Met ons biologisch ijs zijn we de grootste in Europa en hebben we plannen voor levering aan het Midden- en Verre Oosten. Bier is ons meest regionale product. Het wordt hier in De Meern gemaakt en een kwart van de verkooppunten zit in de regio. Maar ik positioneer het liever als ‘lekker’ dan als ‘regionaal’ of ‘biologisch’. wij hebben vier doelgroepen: de Utrechter, de speciaalbierdrinker, de donkergroene en de lichtgroene consument. Die laatste groep bestaat uit bewuste genieters, de mensen van hip and happening en lust for life. Via de horeca bedienen we vooral hen.’ Technologie, gezonde leefomgeving of groene economie: wat spreekt je het meeste aan? ‘De laatste twee, al heb ik ook wel wat met technologie. Zo hebben we een zonnecelijskar ontwikkeld. Eerst vooral ter promotie, maar hij is nu serieus in productie genomen. Ook doen we aan warmteterugwinning en willen we gaan koelen op bietensap in plaats van op glycol. Aan een gezonde leefom-geving dragen we bij door alleen met biologisch geteelde grondstoffen te werken, geen verkeerde stoffen te gebruiken en de organisatie klimaatneutraal te maken. Een groene economie zie ik breed en komt vooral neer op bewuste keuzes maken. Zo zetten wij mensen uit de sociale werkvoorziening in bij het inpakken in plaats van dit machinaal te laten doen. Dat heeft ook als 26

voordeel dat je creatief kunt laten inpakken. Ik ben zelf geen donkergroene freak, loop de deur niet plat bij deep ecologists Ik noem mezelf ook niet een bewuste ondernemer, maar gewoon: ondernemer. Gesprekken over duurzaam produceren kun je steeds beter voeren met reguliere ondernemers, want ieder bedrijf moet tegenwoordig bewust produceren. Dat is een vanzelfsprekendheid, daarom vent ik het niet uit. Ik denk dat dit blijvend is. Vroeger zakte bij een crisis de vraag naar biologische producten meteen in, nu is die juist geëxplodeerd. De consument is echt bewust bezig. Maar het moet wel lekker zijn, hij wil blijven genieten.’ De estafettevraag van Maarten Timmerman: hoe zet jij je netwerk in? ‘Ik denk dat hij die vraag stelde omdat ik me vorig jaar intensiever ben gaan bemoeien met De Leckere en ik mijn netwerk daar nadrukkelijk bij heb ingeschakeld. Ik heb een stel top-positioneringsspecialisten benaderd en ze in een sessie laten brainstormen over de herpositionering. Met behulp daarvan zetten we het merk nu sterker neer. Ik heb een groot netwerk en besteed veel tijd aan het doorgeven van contacten aan

anderen. De aandeelhouders van De Leckere komen ook uit mijn eigen netwerk. Of ik meer netwerk dan andere ondernemers? Dat weet ik niet. Ik ken ze met een groter en met een kleiner netwerk. wel is het zo dat ik niet vaak een dichte deur aantref. Misschien omdat ik het leuk vind, netwerken. Als ik collega-ondernemers spreek, vraag ik me niet af of ik daar morgen zaken mee kan doen. Dan denk ik: gezellig.’ Is je ideaal dat alle voedselproducenten biologisch gaan produceren of verlies je dan je onderscheidende vermogen? ‘Met het biologische onderscheid je je niet meer, iedereen heeft inmiddels zijn groene hoekje. Ik concurreer bij bier dan ook vooral op smaak, bij ijs op verpakking en uitstraling en bij brood op distributie en het maken van passende concepten met de eindklant. Zo zorg ik ervoor dat een hotelketen bakzakken met brood in precies de goede samenstelling en hoeveelheid op het juiste moment en de juiste plek krijgt. Ik juich het dus toe als er groener geproduceerd wordt. En ik geloof niet dat er dan niet voldoende voedsel geproduceerd kan worden. Ik ben een aanhanger van het principe van de blauwe economie, waarbij efficiency en duurzaamheid goed kunnen samengaan.’ < Aan wie draag je het estafettestokje over? ‘Aan Herbert Pesch van internetbedrijf Evident. Mijn vraag is: hoe kun je een bedrijf runnen als je 80 procent van je tijd netwerkt?’

Colofon Deze Get Connected is tot stand gekomen in opdracht van de Economic Board Utrecht (EBU). wij danken de ondernemers en bestuurders die hieraan hebben meegewerkt. Redactie: Menno Bosma, willemieke Molenaar, Miriam Notenboom facts & figures: Monique Roso Eindredactie:

1 juli Meetup Meet&Discover Amersfoort www.vaz-amersfoort.nl/inspirationmonday-meetup-meetendiscover

17 t/m 21 juni SURE 2013: Hét evenement voor duurzame innovatie in de regio Utrecht Utrecht www.sure2013.nl 19 juni An Innovative Truth: congres over duurzame ICT & energie Meet2feed: Smart Grid: rendement voor iedereen Beatrix Theater, Utrecht www.aninnovativetruth.nl 20 juni Mediapark Jaarcongres Mediapark, Hilversum www.mediaparkjaarcongres.nl 21 juni Gezonde en Duurzame Stad Kennisconferentie Duurzaam Doen. Openbare les en inauguratie Ivo Opstelten als lector Nieuwe Energie in de Stad HU, Utrecht www.hu.nl/OverDeHU/ Evenementen

6 juli Festival De Beschaving Botanische tuinen, Utrecht www.debeschaving.nl

Menno Bosma, Miriam Notenboom fotografie: Roelof Pot, Alexander Schippers Vormgeving: AKIMOTO Ontwerpt Druk: Reproka Partners van de Economic Board Utrecht: Provincie Utrecht,

24 juni Skills for a Circular Economy Uithof, Utrecht www.usi-urban.nl/events 25 juni Green Deal: informatiebijeenkomst Agentschap NL, Utrecht www.agentschapnl.nl/actueel/ agenda 6 juni t/m 6 juli Roof Garden Utrecht Uithof, Utrecht www.dedaktuinutrecht.nl

14 t/m 19 juli European Youth Olympic Festival 2013 Utrecht www.utrecht2013.com 30 juli Netwerklunch033 de Vereeniging, Amersfoort www.netwerklunch033.nl 19 september Derde Get Connectednetwerkbijeenkomst Vliegbasis Soesterberg www.economicboardutrecht.nl

Gemeente Utrecht, Gemeente Amersfoort, BRU UMC Utrecht, Universiteit Utrecht, Hogeschool Utrecht, Kamers van Koophandel en Taskforce Innovatie Regio Utrecht.

TfI is mede gefinancierd met steun van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling van de Europese Commissie, Provincie Utrecht, Gemeente Utrecht, Gemeente Amersfoort, BRU.

27


Profile for Economic Board Utrecht

Get Connected nr 5  

Dit is alweer het vijfde nummer van ‘Get Connected’. Ondertussen heeft Henk Broeders, oud-CEO Capgemini, het stokje van Roel Robbertsen over...

Get Connected nr 5  

Dit is alweer het vijfde nummer van ‘Get Connected’. Ondertussen heeft Henk Broeders, oud-CEO Capgemini, het stokje van Roel Robbertsen over...

Profile for ebutrecht
Advertisement