Page 1

Get Connected nr. 12, APRIL 2017

luchtkwaliteit

groen

daglicht

beschikbaarheid drinkwater comfort gezonde voeding

Groene en gezonde kantoren hebben de toekomst zie pagina 8


get connected

INHOUD

06

Gamechangers

12 Gezond 08 Groen Groene en gezonde kantoren hebben de toekomst

Gezocht: ondernemers met pioniersmentaliteit

Sta niet stil, werk met startups!

16 Slim

Voorwoord Henk Broeders

03

Nieuwsitems

04

Human Capital Agenda

20

Internationalisering

22

Financiering

24

Research

26

Agenda

27


voorwoord

'Moedig voorwaarts' Burgemeester Pieter Broertjes van gemeente Hilversum, ambassadeur voor de Economic Board Utrecht, roept het regelmatig: “moedig voorwaarts”. Als rasoptimist onderstreep ik dit prachtige motto van harte. In deze tijden van polarisatie en dreigend protectionisme kunnen we ons gemakkelijk in de put (laten) praten. Nee; lef en optimisme is ons recept. En Hilversum zet hiervoor de toon. Zo zijn ze gestart met de aanbesteding voor een smart city innovatieplatform. Het idee is simpel: Hilversum laat alle lantarenpalen “upgraden” naar zeer energiezuinige lichtpunten en intelligente sensoren voor het smartcity netwerk. Hierdoor ontstaat een gemeente dekkend sensornetwerk. Dit netwerk levert data op waarmee inzicht wordt verworven in het functioneren van de stad. Het platform biedt met de data mogelijkheden voor bedrijven om nieuwe innovatieve diensten te ontwikkelen. Van crowdmanagement tot luchtkwaliteit- en hooikoortsalerts en inbraakpreventie. Met waarborg van privacy zijn de mogelijkheden eindeloos. Het initiatief van gemeente Hilversum zal bijdragen aan leefbaarheid, aan innovatie en aan ondernemerschap. En als first-mover biedt deze primeur Hilversum een voorsprong. Hulde. Dit is precies zo’n voorbeeld van een exporteerbare oplossing. Niet alleen het platform, ook de nieuwe diensten. Wereldwijd liggen er grote kansen voor dit soort oplossingen. 30 tot 50 biljoen dollar, dat is hoeveel er volgens berekeningen van de Wereldbank de komende twintig tot dertig jaar geïnvesteerd zal worden in groene en gezonde stedelijke infrastructuur wereldwijd. In Healthy Urban Living.

Naast Hilversum zien we in de regio nog veel meer voorbeelden van Healthy Urban Living die exporteerbaar zijn. Zie bijvoorbeeld onze Healthy Urban Living-kaart met 145 initiatieven op de EBU Research website (research. economicboardutrecht.nl/hul). De markt is gigantisch en Utrecht heeft geweldige oplossingen. Er is letterlijk een wereld te winnen. Reden om optimistisch te zijn en met lef en samenwerking deze kansen te pakken. Daarom zetten we meer en meer in op internationalisering (pag 23). Ja, gaan voor grensontkennende samenwerking, geen hek om onze regio. Ook al is dat vaak niet de eenvoudigste manier. Neem RegMedXB (pag 12) en Smart Solar Charging (pag 6), twee prachtige initiatieven met lef. RegmedXB is een samenwerkingsverband dat niet alleen over onze regio-, maar ook over onze landsgrens heengaat. En Smart Solar Charging toonde lef om het grote General Electric en Renault te verleiden in Utrecht te investeren. Dat lukte; Renault investeert met 150 Renault ZOE modellen in onze regio, omdat we het beste living lab ter wereld zijn voor elektrisch vervoer en smart charging. Moedige initiatieven die onze steun verdienen van matchmaking tot financiering. Met als doel dit jaar minimaal 100 miljoen euro aan ontlokte investeringen voor onze groene, gezonde en slimme regio. Ook vanuit Den Haag verwachten we hiervoor steun. De stemmen zijn nu geteld, de formatie kan beginnen! Op voorhand kunnen we stellen dat de agenda van de EBU in vrijwel alle verkiezingsprogramma’s perfect past en daarmee ongetwijfeld een goede

3

'Lef en optimisme is ons recept' HENK BROEDERS Voorzitter Economic Board Utrecht

plek zal krijgen in het nieuwe regeerakkoord. Van links tot rechts vraagt aandacht voor de vraagstukken in de zorg, de energietransitie, de razendsnelle digitalisering. Dat voelt als steun voor onze koers om deze maatschappelijke vraagstukken serieus en groots aan te pakken. Niet ieder voor zich, maar collectief en grensontkennend. Heeft u een groene, gezonde, slimme business case? Bel ons, we gaan graag met u in gesprek wat wij voor u kunnen doen. Ik wens u veel leesplezier, lef en optimisme toe in deze nieuwe editie van het Get Connected Magazine.


nieuws

NIEUWSITEMS

HOE IS HET NU MET? HET LOKAAL

UTRECHTSE REGIO OPNIEUW IN TOP VAN EUROPA’S MEEST CONCURRERENDE REGIO’S

In het vorige Get Connected magazine heeft u kunnen lezen hoe de Amersfoortse foodhal Het Lokaal als eerste initiatief een bijdrage o ­ ntving uit het Groen, Gezond, Slim Fonds. Hoe is het hen het afgelopen jaar vergaan? “Het afgelopen jaar was heftig, turbulent, spannend en zeer leerzaam. Alles was nieuw. We hebben veel uitgeprobeerd: alles wat voorbij kwam grepen we met beide handen aan. Soms succesvol, soms ook niet.” Aan het woord is Rinke van ’t Holt, initiatiefnemer van Het Lokaal. In 2016 zijn de winkel, het restaurant en diverse evenementen, succesvol opgezet. Van ’t Holt: “We zijn tevreden met de interesse en omzet in de winkel en het restaurant. De resultaten zijn volgens prognose. De evenementen - groepslunches, diners en workshops - lopen zelfs beter dan verwacht! We krijgen zeer regelmatig aanvragen en er zitten wekelijks meerdere (grote) groepen bij ons aan tafel. Met de kosten blijven we binnen de begroting.”

De Utrechtse regio staat opnieuw in de absolute top van de meest concurrerende regio’s in Europa. Volgens de Europese Commissie (EC) staat Utrecht op de gedeelde tweede plaats - na Londen - en scoort beter dan regio’s als Parijs en Frankfurt. De index is tot stand gekomen op basis van meer dan 70 indicatoren. Deze hebben betrekking op onderwerpen zoals innovatie, bereikbaarheid, digitale infrastructuur, onderwijs, gezondheid en arbeidsmarkt. Volgens de Europese Commissie behoort de regio Utrecht tot de Europese top op het gebied van onderwijs en arbeidsmarkt. Om dit zo te houden, moet er de komende jaren geïnvesteerd worden in de vaardigheden van de Utrechtse beroepsbevolking voor een goede match op de arbeidsmarkt. Dat geldt ook voor het aantrekkelijk maken van Utrecht voor buitenlands talent. Daarnaast is een grotere instroom naar ICT-opleidingen noodzakelijk om concurrerend te blijven.

De webwinkel en verkoop aan de zakelijke markt is in het eerste jaar wegens tijdgebrek achter gebleven. Voor de omzet van Het Lokaal zijn dit wel belangrijke onderdelen, dus hier zal in 2017 extra op worden ingezet. Van ’t Holt ziet 2017 vol enthousiasme tegemoet: “We hebben ontzettend veel zin in het komende jaar. Vol nieuwe plannen en energie, met genoeg kansen het komende jaar te groeien en de benodigde omzet te verbeteren.” In 2017 zal het assortiment van Het Lokaal verder uitgebreid worden. Ook zijn er plannen om Het Lokaal deels te verbouwen. Boven het magazijn zit nog een verdieping die na verbouwing ingezet kan worden als vergader- trainings- en brainstormruimte. Van ’t Holt: “De vraag naar zo’n ruimte, in combinatie met ontbijt, lunch, borrel of diner krijgen we té vaak om hier niet op in te springen!”

Innovatie als groeimotor De regio Utrecht heeft een jonge beroepsbevolking, excellente kennis van wetenschappers, een sterke dienstverlenende economie en nauwe samenwerking tussen overheden, bedrijven en kennis- en onderwijsinstellingen. Dit zorgt ervoor dat Utrecht hoog scoort op het gebied van bedenken en toepassen van nieuwe technologieën. De Utrechtse regio biedt veel ruimte voor bedrijven om nieuwe oplossingen voor een gezond stedelijk leven te ontwikkelen, te testen en naar de internationale markt te brengen. Boegbeelden in deze regio zijn onder andere Merus, Genmab op het Utrecht Science Park, 2Getthere, Energyworx, FocusCura, Energetika en Lomboxnet.

“Andere aspecten waar we in 2017 op gaan focussen zijn het koopgedrag van mensen en naamsbekendheid en zichtbaarheid. We gaan de winkelinrichting aanpassen voor een handigere looproute. Ook hopen we op een prachtig terrasseizoen,” licht Van ’t Holt de plannen voor 2017 verder toe. Voor de doorontwikkelingen heeft Het Lokaal een extra investering nodig van naar schatting € 75.000,-. De investering willen ze ophalen door middel van een crowdfundings-campagne in eigen beheer. Afhankelijk van de opbrengst zullen de doorontwikkelingen in één keer of in etappes worden doorgevoerd. Van ’t Holt: “Stel dat we meer ophalen dan 75.000, dan versterken we hiermee ons werkkapitaal en verlagen we onze lening bij de bank. Hiermee werken we aan een snellere omzetstijging, uiteraard met uitzicht op het moment dat we onze funders gaan terugbetalen!”

Eerdere score in onderzoek In twee eerdere edities van het onderzoek scoorde Utrecht nog een eerste plaats van de totaal 263 regio’s. De cijfers van deze editie zijn gebaseerd op de jaren 2014 en 2015 waarbij Nederland en ook de Utrechtse regio de nasleep voelde van de economische crisis. Meer informatie vindt u op www.utrechtregion.com/competition.

Meer informatie vindt u op www.hetlokaal.nl.

4


nieuws

REGIONAAL STIMULERINGSFONDS LEREN/WERKEN UTRECHT JAARLIJKS 100 LEERWERKPLEKKEN IN BOUW, AFBOUW EN INSTALLATIEBRANCHE De bouwsector trekt weer aan, zeker ook in de regio Utrecht, terwijl de instroom van leerlingen in de technische sector daalt en de sector tegelijkertijd in hoog tempo vergrijst. Om vraag en aanbod van vakbekwaam personeel gelijk te houden, is er vanaf 6 december het regionaal Stimuleringsfonds Leren/ Werken Utrecht (Stifo Utrecht). Binnen een half jaar na de regionale haalbaarheidsverkenningen is het fonds gelanceerd én is het eerste project gestart. Volgens het Economisch Instituut voor de Bouw (EID) groeit de bouwproductie van 2015 tot 2021 met 24% en de bouwgerelateerde werkgelegenheid met 18%. Met daartegenover vergrijzing van de sector en halvering van instroom van leerlingen bij bouwopleidingen, ontstaat er een dreigend tekort. Het Stimuleringsfonds Leren/Werken organiseert als oplossing hiervoor regionale leer- werkplekken in samenwerking met Utrechtse opdrachtgevers. Voor de regio Utrecht is de ambitie om met deze werkwijze 80 tot 100 leerwerkbanen per jaar te creëren. Het Stifo Leren en Werken biedt leerlingen en werkzoekenden de mogelijkheid ervaring op te doen. Betrokken maatschappelijke opdrachtgevers Bij het Stimuleringsfonds Leren/Werken Utrecht zijn 17 maatschappelijke opdrachtgevers betrokken. Portaal is deze zomer vooruitlopend op de oprichting van het Stimuleringsfonds als eerste reeds gestart met een project in de regio. Met de opdrachtnemer (Feenstra)

is in deze pilot afgesproken ruim 3000 leer/werkuren te bieden in de periode van 1 juli 2016 tot 1 juli 2019. Het eerste project dat binnen het Stifo Utrecht van start gaat, betreft de renovatie van tienlaags flats in Overvecht door Mitros. Henk Peter Kip, directievoorzitter van woningcorporatie Mitros en mede-oprichter van het fonds: “Vanaf 2018 gaan we 1.800 tien-hoogflats in Overvecht grondig renoveren. Dit is een project dat een jaar of zes in beslag neemt. In samenwerking met StiFo bepalen we momenteel de hoogte van het aantal uren dat we inzetten voor leerlingen en zij-instromers. Voor ROC’s is dit ideaal: als ze met ons samenwerken op een dergelijk project, weten ze dat gegarandeerd enkele jaren tientallen studenten bij ons aan het werk kunnen. Met elkaar zorgen we zo voor verjonging van de bouwsector.” Over de oprichting Op 6 december 2016 hebben de bestuursleden Paul Lomans (directeur van Lomans), Rob Beukema (Van Zoelen), Henk Peter Kip (Mitros) en Timo Jansen (Bouwmensen Amersfoort) hun handtekening gezet onder de oprichtingsakte van het regionaal Stimuleringsfonds Leren/Werken Utrecht. Meer weten over het regionaal Stimuleringsfonds ­Leren/Werken? Of als opdrachtgever of -nemer aansluiten? Neem contact op met Siem Bijman ­(06-57764433) en lees verder op pagina 20 in dit magazine.

NIEUWE LANDELIJKE COALITIE VOOR AANTREKKEN EN BEHOUDEN VAN INTERNATIONAAL TALENT Negen regionale en nationale partners verenigen zich in The Dutch Talent Coalition voor het aantrekken en behouden van internationaal talent. Dit aantrekken en behouden is cruciaal voor het op peil houden en uitbouwen van de Nederlandse economie, productiviteit, innovatie en aantrekkingskracht voor buitenlandse investeringen en het behouden van Nederlandse bedrijven. Momenteel is er een steeds groter wordende krapte op de Nederlandse arbeidsmarkt, met name in functies in de technologie, onderwijs, zorg en ICT. Met alleen zelf opleiden, om-, bij- en herscholing gaat Nederland het niet redden om deze krapte op te lossen. Daarom is het aantrekken en behouden van internationaal talent van groot belang. Internationale bedrijven kiezen voor landen waar het potentieel aan talent het grootste is. Uit de Monitor Vestigingsklimaat 2016 blijkt dat Nederland op dit gebied minder scoort dan concurrerende landen; reden voor The Dutch Talent Coalition om de handen ineen te slaan. Rode loper uitleggen The Dutch Talent Coalition wil een rode loper uitleggen voor internationaal talent. De coalitie ontwikkelt, bouwt en promoot daarom concrete initiatieven die ervoor zorgen dat internationaal talent zich graag in Nederland vestigt en zich snel thuis voelt.

ANNE: HET NIEUWE CENTRUM VOOR WONINGVERDUURZAMING

De coalitie is reeds gestart met de ontwikkeling van een landelijke online job portal, zodat internationaal talent wordt gewezen op alle relevante vacatures in Nederland. In het presenteren van deze kansen gaat de coalitie Nederland nog beter profileren als dé internationale innovatieve economie waar het vestigingsklimaat optimaal en de quality of life uitstekend is. Aanvullend wordt ervoor gezorgd dat talent in Nederland kan rekenen op kwalitatief hoogwaardige, meertalige informatievoorziening en dienstverlening op het gebied van internationale scholen, woningmarkt, gezondheidszorg en culturele voorzieningen. Internationaal talent goed voor Nederlandse economie en banen Vestiging en behoud van dit internationale talent zorgt niet enkel op zichzelf voor stimulering van de Nederlandse economie, maar levert aanvullend ook een factor van 4,6 aan extra banen op. Het CBS heeft berekend dat enkel al internationale studenten die na hun afstuderen in Nederland blijven werken, jaarlijks 1,57 miljard voor de Nederlandse schatkist opleveren. The Dutch Talent Coalition bestaat uit Expatcenter Amsterdam, Brainport Development, International Welcome Centre North (IWCN), Economic Board Utrecht, EPZ, Twente, NUFFIC, NFIA en Holland Expat Center South.

5

Maandagochtend 6 februari heeft de Utrechtse wethouder Lot van Hooijdonk op de Bouwbeurs ANNE geopend; het nieuwe centrum voor woningverduurzaming. ANNE helpt Alle Nederlanders Naar Energieneutraal en is gevestigd op het Veemarktplein 41, pal naast de Jaarbeurs. “De markt voor renovatie en transformatie is enorm! Als we de doelstellingen voor 2050 willen halen, moeten we bij iedere voordeur langs. ANNE helpt om mensen te inspireren en informeren.” ANNE is opgezet om de verduurzaming van de woningvoorraad in Nederland een boost te geven. Hier kunnen bezoekers zelf ervaren wat warmte, isolatie en licht met je doen. Verschillende leveranciers (participanten) demonstreren op welke manier hun klimaatsystemen kunnen worden toegepast in ieder gebouw, zodat de bezoeker het verschil en comfort zelf kan ervaren. Of het nu een woning of kantoorgebouw is. Initiatiefnemer Arthur Lippus: “Bijzonder is dat verschillende leveranciers samen werken aan één systeem. Bezoekers kunnen zelf zien, voelen en ervaren op welke manier ze hun eigen woning toekomstbestendig en comfortabeler kunnen maken.” ANNE richt zich niet alleen op bewoners, ook veel bouw- en installatiebedrijven hebben behoefte aan een plek waar ze kunnen samenkomen om kennis en ervaringen uit te wisselen. ANNE en We Drive Solar We Drive Solar is 100% schone mobiliteit met de kracht van de zon [meer op p.6 – red.]. Dit past heel goed bij de ambities van ANNE om Nederland duurzamer te maken. ANNE heeft dan ook samen met Economic Board Utrecht, Buro-E en Journey Works een ‘eigen’ auto van We Drive Solar. Vanaf ANNE kunnen mensen met de speciale We Drive Solar auto op excursie in Utrecht en echte nul-op-de-meter initiatieven ontdekken. Tijdens de Open Coffee Bouw overhandigde Robin Berg de sleutels van de auto aan de nieuwe gebruikers. Voor meer informatie gaat u naar  www.anne-online.nl.


gamechangers

In Utrecht We Drive Solar In 2015 al verscheen Robin Berg als Utrechtse gamechanger met de innovatie Smart Solar Charging op Gamechangersutrecht.nl. Vanuit de wijk Lombok wordt op initiatief van zijn bedrijf LomboXnet namelijk een duurzaam energiesysteem op wijkniveau ontwikkeld. Hoe is het nu met deze Gamechanger? De slimme laadpalen voor elektrische auto’s (Vehicle 2 Grid), die gebruikt worden in het initiatief Smart Solar Charging, zijn een primeur in Europa. Berg in mei 2015: “De paal laadt niet alleen de auto op met zonne-energie, maar ’s nachts kan de accu van de auto ook weer langzaam leeggehaald worden, zodat de opgewekte energie in huis gebruikt kan worden. Zo kunnen we bijna 100% op eigen zonneenergie werken.” Ontwikkelingen als deze maken een versnelling van de energietransitie mogelijk. Door elektrische auto’s in te zetten voor opslag, is geen (grootschalige) extra infrastructuur nodig. PROEFTUINEN VOOR VERDERE ONTWIKKELING Sinds 2015 is er veel gebeurd. Niet alleen heeft Smart Solar Charging nominaties en prijzen in de wacht gesleept, er zijn ook grote vervolgstappen gezet. Berg: “Met ondersteuning vanuit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling EFRO - worden bijvoorbeeld de komende vier jaar vijf gekoppelde proeftuinen in de regio Utrecht ingericht. Daarin kunnen we testen en door-ontwikkelen. Het gaat om gebieden die allemaal hun eigen karakter, eigenschappen en inwoners hebben, zoals Lombok, Houten en Utrecht Science Park, het Stationsgebied en Driebergen-Zeist.” In al deze proeftuinen wordt duurzame energie

"We geven het samen met de gebruikers vorm"

6


gamechangers

"Zo ver rijden op één batterij was tot nu toe alleen mogelijk met een Tesla"

lokaal opgewekt en worden Vehicle2Gridlaadpunten ingezet. Daarnaast worden deelauto-systemen ingezet. Het EFROproject is tot stand gekomen onder leiding van het Utrecht Sustainability Institute. Op de website smartsolarcharging.eu is meer informatie te vinden over de ontwikkelingen en de proeftuinen. WE DRIVE SOLAR: 300 KM RIJDEN “Vanuit het kantoor van LomboXnet in Lombok zijn we druk met We Drive Solar. Daarin gebruiken we de Smart Solar Charging technologie voor auto’s, die onze abonnees met elkaar delen. Dit is een initiatief waarin we samenwerken met Renault. Door die samenwerking kunnen we mensen de allernieuwste 100% elektrische auto bieden: de Renault ZOE. Deze auto heeft een bereik van 300 kilometer met één volledige laadbeurt en na een uurtje laden kun je alweer 140 kilometer rijden. Zo ver rijden op één batterij was tot nu toe alleen mogelijk met een Tesla.” Dat Renault de stap genomen heeft om met auto’s met een hoog laadvermogen en een grote actieradius deel te nemen in We Drive Solar is bijzonder en schetst ook een mooi toekomstperspectief voor de regio Utrecht en vervolgens heel Nederland. Renault heeft voor Utrecht gekozen als regio om haar bidirectionele auto’s te ontwikkelen en een deelautoconcept te testen. Simon Smit, Zero Emission Manager bij Renault Nederland: “Voor ons was draagvlak binnen lokale communities zoals het geval is in Lombok een belangrijke reden om hier aan de slag te gaan. Het feit dat Renault Groupe zijn Research & Development inspanningen aanwendt om Smart Charging en bidirectioneel laden verder te ontwikkelen, maakt dit een uniek initiatief.”

De Europese Commissie koos onlangs het voorstel van LomboXnet en Renault als eerste Innovation Deal. Een dergelijke deal helpt innovators die drempels ervaren door wet- en regelgeving door afspraken te maken tussen stakeholders en overheidsinstanties. DE EERSTE 20 AUTO’S Berg: “In 2016 hebben we veel tijd besteed aan het laten kennismaken van mensen in Utrecht met We Drive Solar. Zo hebben we informatieavonden gehouden. Op basis daarvan hebben we nog verbeteringen doorgevoerd in het concept. We geven het dus echt samen met de gebruikers vorm. En niet zonder succes, want alle twintig auto’s die nu van de band rollen, hebben we al kunnen vullen met enthousiaste rijders. Er is zelfs een wachtlijst voor de auto’s die nog gaan volgen. Daar zijn we natuurlijk heel blij mee!” WAAROM UTRECHTERS MEEDOEN De informatieavonden werden steeds goed bezocht. Er kwamen veel vragen en er was veel enthousiasme. Redenen om mee te doen, zijn uiteenlopend. Berg: “Voor sommigen is het vanzelfsprekend, omdat het concept schoon rijden biedt en er minder auto’s in de openbare ruimte komen te staan. Die mensen willen vaak ook voorop lopen in innovatieve ontwikkelingen. Dat het betaalbare mobiliteit is, is ook voor een grote groep belangrijk. Door auto’s te delen, worden de tot nu toe prijzige elektrische auto’s betaalbaar voor veel meer mensen. Voor 99 euro per maand heb je al de beschikbaarheid over de allernieuwste Renault ZOE van We Drive Solar. En je hebt geen gedoe: je hebt altijd beschikking over een auto als jij die nodig hebt en verzekeringen en onderhoud worden bijvoorbeeld geregeld.

7

Daarbij bieden we in samenwerking met de gemeenten in de regio het gemak van een eigen vaste parkeer- en laadplek in de buurt. In verschillende Utrechtse wijken is parkeren een probleem, dus zo’n eigen plek wordt door veel mensen als groot voordeel ervaren. Ook het reserveren met een slimme app is heel eenvoudig.” OOK ZAKELIJKE RIJDERS Ook zakelijke abonnementen zijn al afgesloten Want niet alleen voor bewoners is We Drive Solar interessant. Zakelijke rijders kunnen er alleen in rijden of de auto delen met medewerkers en/of klanten. “De meeste auto’s staan in de praktijk vaak stil. Eigenlijk hebben de eigenaren van die auto’s dus geen eigen auto nodig, maar ze willen wel mobiliteit. En dát biedt We Drive Solar. Door de mogelijkheid om de auto te verhuren worden de maandelijkse kosten bovendien verlaagd.” EN NU? Berg: “Zoals gezegd zijn er nu al wachtlijsten voor de volgende We Drive Solar-auto’s. Maar eerst gaan we de mensen die nu in de huidige twintig auto’s rijden volgen, om te zien hoe het bevalt en of we nog iets moeten verbeteren. Tegelijkertijd gaan we werven voor de volgende tachtig auto’s.” Ook van buiten de regio Utrecht melden zich al geïnteresseerden bij We Drive Solar. Geïnteresseerden kunnen zich melden via www.wedrivesolar.nl

MEER INFORMATIE: www.wedrivesolar.nl www.smartsolarcharging.eu e-mail: robin@lomboxnet.nl twitter: @robinberg030


Groen

Groene en gezonde kantoren hebben de toekomst “Er komt meer focus op de P van people”

Gezondheid en welzijn van medewerkers als business case voor kantoorverhuurders. Deze gedachte is even wennen, maar het levert veel op. Bij renovaties van kantoren kan veel winst behaald worden op het verbeteren van productiviteit van medewerkers. In combinatie met investeren in duurzame energie levert dit mooie kansen op voor de vastgoedmarkt. Aan de slag dus!

“In Nederland is er een beweging gaande die de mens centraal stelt in de gebouwde omgeving. In de vastgoedsector heeft de nadruk altijd gelegen op stenen, euro’s en – de laatste jaren – op het milieu. Op Profit en Planet dus, maar waar is People? Het is niet de P geweest waar een sluitende business case omheen gebouwd is.” Aan het woord is Lara Muller van het Blue Building Institute, een kennisinstelling die zich bezighoudt met de menselijke kant van vastgoed. Het beeld dat Muller schetst, sluit aan bij het onderwerp van gesprek tijdens een bijeenkomst van onder meer Economic Board Utrecht, over duurzame business cases voor kantooreigenaren in de regio Utrecht, die plaatsvond in oktober van vorig jaar. Bijna alle zeventig deelnemers waren het er over eens dat het bij renovatie nuttig is om breder te kijken dan alleen energieneutraliteit. Er valt ook aanzienlijke winst te behalen op het verbeteren van productiviteit van medewerkers in een kantoorpand, zo werd gesteld.

WAT EEN KANTOOR AANTREKKELIJK MAAKT Muller legt uit dat de business case rondom energie-neutrale kantoren een logische was. “Energiebesparing is meetbaar en dus een prima uitgangspunt voor een verdienmodel. Maar langzaamaan komen we erachter dat energiebesparing niet voldoende impact heeft op de huur en taxatie van een kantoor. Het is daarmee een aspect geworden dat – hoe belangrijk groen en duurzaam ook is – de vastgoedmarkt niet in beweging krijgt.” En die beweging is nu juist wél nodig. “De leegstand van kantoorpanden in Nederland is hoog. Verhuurders kunnen hun panden simpelweg niet aan de man brengen. Dat dwingt tot bezinning: wat maakt een kantoorpand nou aantrekkelijk voor huurders? Wanneer heeft een pand toegevoegde waarde voor een huurder? Zaken als luchtkwaliteit, daglicht, beschikbaarheid van drinkwater en gezonde voeding, comfort en temperatuur spelen een cruciale rol bij de gezondheid van mensen. Daar is glashard bewijs voor.”

8

LIFESTYLE GERELATEERDE ZIEKTES Muller: “Prognoses maken de urgentie van gezonde gebouwen alleen nog maar duidelijker: in 2030 is 40% van de beroepsbevolking chronisch ziek en het betreft voor een groot deel lifestyle gerelateerde ziektes zoals stress, diabetes en hartkwalen. Aangezien we het grootste deel van onze dagen slijten in gebouwen – huizen, scholen en kantoren – is het vanzelfsprekend dat daar zoveel mogelijk gezorgd moet worden voor gezonde omstandigheden. Wist je dat het zien van groen het concentratievermogen verhoogt? Onze hersenen reageren heel positief op groen.” VERDUURZAMEN ALS NOODZAAK Als het gaat om investeren in duurzaam is ING goed op weg. De bank biedt bedrijven een online tool die inzicht geeft in maatregelen voor en kosten van verduurzaming. De maatregelen kunnen vervolgens gefinancierd worden door ING. Jos Jonkers van ING


groen

GOEDE WATERKWALITEIT

GEZONDE VOEDING

GOEDE LUCHTKWALITEIT

AFGESTEMDE VERLICHTING

AFGESTEMDE TEMPERATUUR

GOED DAGLICHT

GEEN STOF EN VUIL

GOEDE VENTILATIE Real Estate Finance (ING REF): “ING ziet verduurzamen niet als een wens maar als noodzaak binnen de vastgoedmarkt, zowel economisch als ecologisch. Commercieel beheerde gebouwen in Nederland veroorzaken 40% van de landelijke CO2uitstoot. Omdat ING per 2023 alleen groene panden in portefeuille wil hebben, komen ‘bruine’ kantoorpanden al over een jaar niet meer in aanmerking voor financiering, tenzij de eigenaren een verduurzamingsplan overleggen.” De nieuwe tool doet zijn werk goed. “16.000 van de 28.000 door ING REF gefinancierde panden zitten in de app, ook zijn er meer dan 400 BREEAM/Energy scans uitgevoerd voor panden waar meer dan €15.000 te besparen is. Wij zien een flinke beweging bij onze klanten in verduurzaming.”

"Het is niet de P van people waar een sluitende business case omheen gebouwd is"

KWESTIE VAN TIJD De business case rondom ‘gezonde’ kantoorpanden is volgens Jonkers een kwestie van tijd: “Wij denken dat parallel aan de energetische transitie die in de markt

9

aan de gang is de focus ook steeds meer richting de gezondheid van gebouwen zal gaan. Dit heeft echter nog enige tijd nodig. We zijn hier groot voorstander van in de vorm van BREEAM en de WELL standaard. Het probleem is wel dat de meetbare standaarden (certificaten) hiervoor zeer beperkt zijn. Wij hebben niet de expertise in huis om zonder deze certificaten te bepalen wat ‘gezond’ is. Energielabels zijn bijvoorbeeld op dit moment veel wijder verspreid en geven ons houvast om dit in onze policies op te nemen.” EARLY ADOPTERS “Er is nu een koplopersgroep die het belang van groen en gezond erkent en zijn gebouwen aanpakt,” vertelt Muller. “De echte uitdaging begint nu pas: de massa meekrijgen. Er zijn sterke business cases nodig, waarmee we investeerders en beleggers kunnen overtuigen. Voorbeeldprojecten moeten proefondervindelijk bewijs gaan leveren. En de eindgebruiker moet het gaan eisen.”


groen

QWIKSENSE MAAKT BINNENKLIMAAT STADSKANTOOR INZICHTELIJK

Irene ten Dam, domeinmanager Groen bij de EBU, licht toe wat er in het kader hiervan in de regio Utrecht op het programma staat. “Onlangs hebben we samen met partners een regionale campagne gelanceerd waarin we ambitieuze kantooreigenaren uitdagen om mee te doen met de Healthy Urban Office Challenge. Hierbij spelen we in op de recent aangekondigde wet van Minister Stef Blok van Wonen en Rijksdienst, die stelt dat vanaf 2023 geen kantoor in Nederland nog een energielabel slechter dan label C heeft. Niets doen aan energiebesparing is

"Het zien van groen verhoogt ons concentratie­ vermogen"

Het klimaat en de bezetting binnen een kantoor meten: startup QwikSense doet het, onder meer op het Utrechtse Stadskantoor. Medeoprichter Paul Stomph: “Op de negende en zestiende verdieping meten we met behulp van sensoren gedurende een jaar het CO2-gehalte, de temperatuur en de luchtvochtigheid. Daarnaast houden we per werkplek de bezettingsgraad bij. Dat is relevant omdat de hoeveelheid mensen die op een afdeling aanwezig is, invloed heeft op het binnenklimaat. De sensoren zitten onder de bureaus of op de tussenwandjes tussen de werkplekken. Ze zijn draadloos, dus medewerkers hebben er geen last van. Met de meetresultaten krijgt de gemeente inzicht in wat er zich afspeelt bij de gebruiker van het gebouw. De resultaten leggen we naast de metingen van het gebouwbeheerssysteem van het Stadskantoor waardoor we vergelijken of dit voldoende inzicht geeft om de werkplekken en – ruimtes gezond te houden. Mogelijk levert het ook informatie op waarmee de arbeidsproductiviteit verhoogd en het ziekteverzuim verlaagd wordt, maar dat is niet het doel van het project. Overigens vullen we onze objectieve meetresultaten aan met subjectieve resultaten die voortkomen uit medewerkers-enquêtes. Zo meten we niet alleen de werkelijke factoren maar ook de beleving van medewerkers. Die kunnen de nuances aanbrengen die nodig zijn om straks een perfect werkklimaat te creëren.” www.qwiksense.com

voor kantooreigenaren geen optie meer. Daarnaast benadrukken we in de campagne het belang van gezondheid en welzijn van medewerkers, dus we kijken naar een integrale aanpak, breder dan alleen ambitie inzake energieneutraliteit. Zo verwachten wij een grotere groep kantooreigenaren te bereiken. Dit leidt uiteindelijk ook tot meer investeringen in de realisatie van groene en gezonde kantoren.” PARADOX Lot van Hooijdonk, de Utrechtse wethouder Verkeer, mobiliteit, duurzaamheid en milieu en clusterlid bij de EBU: “Het bedrijfsleven – inclusief zorg en overheid – is verantwoordelijk voor 81% van het elektriciteitsverbruik en 60% van het gasverbruik in Utrecht. Ik wil dat in 2030 het energieverbruik van het bedrijfsleven onder de streep CO2-neutraal is. Dat levert een paradox op: we hebben een hoge energieambitie, maar voor eigenaren en gebruikers is energie niet belangrijk. De grootste zorg van verhuurders is: hoe krijg ik het verhuurd. Wat dat betreft is het een logische stap om hen ook te wijzen op de voordelen van een gezond leefklimaat voor kantoren en het aantrekkelijker maken van objecten voor hun huurders.” Van Hooijdonk verwijst naar het hoofdkantoor van ASR bij

Rijnsweerd, dat vorig jaar na een renovatie van drie jaar werd heropend. Het kantoor heeft nu een bijenhotel, een park, bijna overal dubbele buitenmuren en verbruikt nu 56% minder energie. “Daar word ik nou blij van. Het bewijst maar weer eens: het kan technisch, het kan mooi, het is goed voor je reputatie. Op 6 oktober riep ik tijdens de bijeenkomst over groene kantoren op om tenminste tien nieuwe, ambitieuze renovatieprojecten te starten en die tijdens de vervolgbijeenkomst op 24 mei te presenteren. Ik hoop op tien ASR’s.”

Meer weten over de vervolgbijeenkomst of de challenge? www.economicboardutrecht.nl/huoc of neem contact op.

Irene ten Dam domeinmanager Groen 06 33 67 92 56 irene.tendam@economicboardutrecht.nl

10


groen

Blikvangers Groen IWELL

WWW.IWELL.NL

Besparen door te bufferen Er wordt veel gesproken over energietransitie, maar het ging Jan Willem de Jong van iwell te traag. “Wat konden wij nou doen om die transitie te versnellen? We kwamen uit op energieopslag in batterijen,” vertelt de oprichter van het bedrijf “Duurzame energiebronnen zijn grillig, dus je hebt goede opslagbronnen nodig om ze voorspelbaar te maken. Als je batterijen combineert met slimme software kun je een buffer creëren die de thuisbatterij interessant en toepasbaar maakt voor een breed publiek.” In Nederland loopt wetgeving volgens De Jong nogal achter, maar zijn er wel al meerdere partijen

DENG SOLAR

bezig met de buffering van elektriciteit. “Het verschil is dat wij met nieuwe toepassingen van bestaande technologie de pieken in het stroomverbruik kunnen afvlakken.” Zeker VvE’s kunnen met iwell besparen bij de netbeheerder. “Liften in een appartementencomplex gebruiken in een paar seconden veel stroom. Daar is een dure aansluiting op het elektriciteitsnet nodig, tenzij je de pieken afvangt met een batterij.” De Jong is ook in gesprek met netbeheerders die met de toename van zonnepanelen en elektrische auto’s een grote toename in de belasting van het elektriciteitsnetwerk aan zien komen.

WWW.DENGSOLAR.NL

Zelf het goede voorbeeld geven DenG Solar ontzorgt klanten in de realisatie van een zonnedak. Het adviesbureau op het gebied van duurzame energie geeft bovendien zelf het goede voorbeeld en is recent verhuisd naar een nieuw, duurzaam pand in Soesterberg. “Het is een duurzaam gebouw met een gemiddelde GPR score van 7.8 en zelfs een 8.3 voor Energie. Er is geen gasaansluiting en het gebouw is uitgerust met 400 zonnepanelen en in glas geïntegreerde zonnecellen,” zegt eigenaar van DenG Solar, Theo Mostert. Door de hoge isolatiewaarden van de gebruikte materialen in het pand en een gesloten dak-bedekkend montagesysteem voor het zonnedak kan er zuinig en efficiënt met elektriciteit worden verwarmd. Mostert: “Er is zelfs sprake van een ‘negatieve energiebelasting’; het pand wekt meer energie op dan er wordt verbruikt. “Als consultants en ondernemers zijn we gewend om samen met onze klant naar de huidige situatie van een klant te kijken. DenG Solar geeft daarbij een zakelijk onderbouwd advies met mogelijkheden, kansen en aandachtspunten. We verkopen geen product maar een specifieke oplossing voor elke unieke klant.”

KEEPFACTOR

WWW.KEEPFACTOR.COM

Prioriteiten en advies op maat voor groene, gezonde kantoren “De individualisering van de samenleving leidt ertoe dat mensen kritischer zijn naar de werkgever. Daarnaast worden huurcontracten steeds korter. Ik spreek wel eens van de ‘verhotelisering’ van de kantorenmarkt; bedrijven switchen veel sneller tussen bedrijfspanden en zijn vaak tijdelijke huurders. Dan is het als verhuurder belangrijk om te weten wat er te verbeteren is,” aldus Philip Jonckheer, eigenaar van Keepfactor. Door advies op maat kan KeepFactor de juiste investeringen laten zien die nodig zijn om huurders tevreden te houden. “Duurzaamheid is ook goed met je investeringen omgaan. Als je twee panden hebt waarvan 50% wordt verhuurd kan je beter investeren in het pand waar huurders tevreden zijn. Ontevreden leegstand is voor iedereen slecht.” Met zijn bedrijf onderzoekt hij aan de hand van interviews hoe gebruikers gebouwen ervaren en biedt hij inzichten in verbetermogelijkheden. Na het afnemen van interviews bij alle medewerkers in een pand toont het bedrijf met een matrix wat er beter kan, maar vooral ook wat werknemers belangrijk vinden. Daarmee worden prioriteiten voor verbetering gesteld.

11


Gezond

Gezocht: ondernemers met pioniersmentaliteit RegMedXB zorgt voor economische kansen in regeneratieve geneeskunde Welke ondernemers willen de maatschappelijke uitdaging aangaan om de kwaliteit van leven en levensverwachting van mensen met een chronische ziekte of beperking te verbeteren? En daarbij economische kansen benutten door nieuwe toepassingen van regeneratieve geneeskunde te ontwikkelen? Bij RegMedXB (Regenerative Medicine Crossing Borders), het nieuwe internationale instituut voor regeneratieve geneeskunde, wacht hen een warm welkom in een publiek-private samenwerking met gerenommeerde kennisinstellingen. Een lonkend perspectief, zegt Freek van Muiswinkel, domeinmanager Life Sciences & Health van EBU en ambassadeur van RegMedXB.

“In dit relatief nieuwe gebied van de geneeskunde is voor het bedrijfsleven veel te halen,” vertelt Van Muiswinkel. “Er ligt een groot onontgonnen terrein tussen kennis en markt. RegMedXB nodigt ondernemers uit om dat terrein te ontginnen, om producten te maken voor patiënten met chronische ziekten of beperkingen.” “In eerste instantie gaat het om de aanpak van nierfalen, diabetes type 1 en artrose,” vervolgt Van Muiswinkel. “Daarvoor heeft RegMedXB samen met de Samenwerkende Gezondheidsfondsen, met name het Reumafonds, de Nierstichting en het Diabetesfonds, zogeheten moonshots op

touw gezet. Dat zijn programma’s met een maatschappelijke uitdaging die direct aansluit bij de wensen van de gezondheidsfondsen.” HUBRECHT INSTITUUT EN UTRECHTSE KLINIEKEN Bij de ontwikkeling van nieuwe producten vinden ondernemers via RegMedXB een uitstekende voedingsbodem van kennis. Kennis waarvan een aanzienlijk deel is geworteld in het Utrecht Science Park. Van Muiswinkel: “Utrecht is een belangrijke voorloper op het gebied van regeneratieve geneeskunde. De afgelopen decennia hebben Utrechtse kennisinstellingen, die met elkaar samenwerken onder de vlag van

12

Utrecht Life Sciences, veel fundamentele en klinische kennis gegenereerd.” In het Regenerative Medicine Center Utrecht (RMCU), gevestigd in het Hubrecht Instituut, werkt momenteel de grootste groep onderzoekers op het gebied van regeneratieve geneeskunde in Nederland. Zij houden zich bezig met stamceltechnologie, de ontwikkeling van vernieuwende technologieën, waaronder 3D-bioprinting, en de vertaling daarvan naar nieuwe behandelingen bij patiënten. Van Muiswinkel: “Met zijn onderzoeksgroep neemt professor Hans Clevers een leidende positie in op het gebied van stamcellen en


gezond

WAT IS REGENERATIEVE GENEESKUNDE?

Regeneratieve geneeskunde of vervangingsgeneeskunde is het herstellen van ziek of beschadigd weefsel in het lichaam. Door cellen, weefsels en organen te kweken, deze in het lichaam te plaatsen en daarbij gebruik te maken van het herstellend vermogen van het lichaam, beoogt de regeneratieve geneeskunde chronische ziekten en beperkingen te verminderen en te genezen. Het gaat om een breed scala aan behandelingen, bijvoorbeeld van gebroken botten, kraakbeen, ernstige wonden, blindheid, doofheid, hartbeschadigingen, diabetes en nieraandoeningen.

Inmiddels hebben zich vijftien bedrijven aangesloten bij RegMedXB, waaronder Hub Organoids en NTrans Technologies. “En zo willen we meer bedrijven aantrekken,” licht Van Muiswinkel toe. “Dat kunnen bestaande bedrijven zijn, bijvoorbeeld farmaceutische industrieën, die een nieuw dossier regeneratieve geneeskunde aan hun portfolio willen toevoegen. Of partijen die risicovermogen beschikbaar willen stellen voor een nog aan RegMedXB te koppelen innovatiefonds. Maar het zal vooral gaan om nieuwe bedrijvigheid.”

de toepassing daarvan voor innovatief geneesmiddelenonderzoek en behandeling van patiënten. Het instituut heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de positie die Utrecht nu inneemt op het gebied van de regeneratieve geneeskunde.” In dit overzicht mogen de klinieken van het Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMC Utrecht) en de faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht zeker niet ontbreken.

“Het positieve effect van meer bedrijvigheid voor de regionale werkgelegenheid is een belangrijke reden voor de provincie Utrecht en de EBU om RegMedXB te ondersteunen. We verwelkomen Nederlandse initiatieven, maar zijn ook via Invest Utrecht en de Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA) bezig om bedrijven in onder andere Noord-Amerika en Azië te interesseren.”

NATIONAAL EN INTERNATIONAAL NETWERK Naast het Utrechtse netwerk opent zich via RegMedXB een groot nationaal en internationaal netwerk van universiteiten en bedrijven in Nederland en België. Voor ondernemers een enorme bron van kennis en ideeën, maar ook een breder terrein om te benutten voor marktintroducties. Zo zijn in Vlaanderen en Wallonië grote clusters van onderzoekers en ondernemers bezig met de fabricage van nieuwe levers en hartcellen. Zij hebben al belangrijke stappen gezet van onderzoek naar product.

INNOVATIECLUSTER VAN WERELDALLURE Momenteel werkt RegMedXB met een begroting van 20 miljoen. Maar er is de ambitie om dit budget geleidelijk uit te breiden, vertelt Van Muiswinkel: “We willen naar een begroting van 100 miljoen, onder andere via het versterken van ons netwerk binnen Europa. Naast de mogelijkheden die de Innovatieagenda van de EU ons biedt, proberen we ook investeringsfondsen en de Europese Investeringsbank te interesseren in dit internationale cluster van regeneratieve geneeskunde dat de potentie heeft om uit te groeien tot een nieuw industriecluster van wereldallure.”

“Utrecht is een belangrijke voorloper op het gebied van regeneratieve geneeskunde”

Een investeerder die al is ingestapt, is Thuja Capital uit Utrecht. Managing partner Harrold van Barlingen, tevens boardlid van de EBU, legt uit: “Wij investeren in RegMedXB omdat we mogelijkheden zien om verbindingen buiten de regio Utrecht te leggen. Niet alleen voor onszelf, maar ook voor bedrijven die instappen: zij kunnen zich internationaal versterken. RegMedXB brengt kennis bij elkaar, regionaal, nationaal en internationaal. Dat is de grote kracht.”

13


gezond

SAMENWERKING REGMEDXB LEVERT MEERWAARDE VOOR NTRANS

Door deel te nemen aan de RegMedXB-moonshots over nierfalen en diabetes wil NTrans Technologies zijn gepatenteerde iTOP-technologie doorontwikkelen. De iTOP-technologie is een methode om eiwitten in primaire cellen en stamcellen te plaatsen. “Het eerste resultaat verwachten we binnen een jaar,” vertelt directeur Marco de Boer. “Dan denken we een product te hebben dat bijdraagt aan de ontwikkeling van therapieën die gebruikt kunnen worden voor de behandeling van nierfalen en diabetes. Zo’n resultaat geeft de samenwerking binnen RegMedXB een grote meerwaarde voor NTrans. Een ander groot voordeel van de samenwerking is dat onze technologie ook wordt gebruikt bij andere instituten en bedrijven die bij RegMedXB zijn betrokken. iTOP vindt dus zijn weg buiten NTrans.” Voor de langere termijn ontwikkelt NTrans Technologies een toepassing die een therapie voor de behandeling van erfelijke spierziekten zoals Duchenne mogelijk maakt. De Boer: “Uit laboratoriumonderzoek is al gebleken dat de behandeling werkt bij dieren. Over twee, drie jaar zijn we zover dat we hem bij mensen kunnen testen. En over acht tot tien jaar verwachten we een medicijn te hebben. Met dit proces is veel geld gemoeid. Daarom komen we via RegMedXB graag in contact met investeerders die in deze baanbrekende technologie van NTrans willen investeren.”

“RegMedXB heeft de potentie om uit te groeien tot een nieuw industriecluster van wereldallure” Daarmee nemen de kansen voor het bedrijfsleven toe, zeker in vergelijking met de afgelopen decennia. Van Barlingen: “Eind jaren negentig heerste de gedachte dat alles kon. De afgelopen twintig jaar zijn er wel veel ontwikkelingen geweest en is de kennis enorm toegenomen, maar de wetenschap en het bedrijfsleven wisten dé doorbraak nog niet gezamenlijk te realiseren. Bedrijven liepen voor op de wetenschappelijke kennis. Zij hadden nog onvoldoende kennis om tot producten te komen.” GROTERE KANSEN Met RegMedXB ziet Van Barlingen grotere kansen op succes: “Bedrijven kunnen betere keuzes maken om tot productontwikkeling te komen. Door samenwerking zijn al enorme sprongen gemaakt. Zo is er op het gebied van de oncologie een techniek ontwikkeld om cellen uit een kankerpatiënt te halen, buiten het lichaam te activeren en in het lichaam terug te plaatsen om de kanker te bestrijden. Een ander mooi voorbeeld is de ontwikkeling van polymeerplastic onderdelen, gemaakt met 3D-bioprinting. Deze worden in het lichaam geplaatst, ter vervanging van defect botmateriaal. Het lichaam vormt het geïmplanteerde materiaal om tot lichaamseigen bot. Voor het bedrijfsleven liggen er vele kansen om dit soort ideeën om te zetten in concrete producten. Het is nu nog vrij experimenteel in Nederland. Ondernemers met een pioniersmentaliteit zijn hard nodig!”

Benut u de kansen die regeneratieve geneeskunde met zich meebrengt en kunt u bijdragen aan de ontwikkelingen? Of wilt u meer weten over dit thema? Neem dan contact op!

Freek van Muiswinkel domeinmanager Life Sciences & Health van EBU en ambassadeur van RegMedXB. 06 46 61 40 60 freek.vanmuiswinkel@economicboardutrecht.nl

14


gezond

Blikvangers Gezond AFSPRAKENAPP

WWW.AFSPRAKENAPP.NL

Bestendige relatie tussen behandelaar en patiënt

THUISARTS.NL De nummer 1 eHealth website van Nederland Thuisarts.nl is een betrouwbare website met informatie van de huisarts over gezondheid en ziekte. De site heeft geleid tot 12% minder eerstelijns bezoek bij de huisarts en werd bovendien uitgeroepen tot populairste website van 2016 in de categorie ‘Gezondheid’. “De site wordt extreem goed bezocht en is daarmee de nummer 1 eHealth site in Nederland,” vertelt Michel van Velde trots. Hij is algemeen directeur van One Shoe, softwareontwikkelaar van Thuisarts.nl. Het initiatief kwam van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) om een tegenwicht te bieden aan de vele en soms foutieve informatie op het internet. Van Velde: “De site wordt door huisartsen ook gebruikt als ondersteuning bij voorlichting aan patiënten. Huisartsen kwamen erachter dat patiënten vaak zelf al op internet hadden gezocht op symptomen en ziektes, maar dat was geen medische informatie. De content op Thuisarts.nl is geschreven door huisartsen zelf en daarom heel waardevol.” De website is zo toegankelijk mogelijk gemaakt voor een brede doelgroep mede door verschillende navigatiekanalen. Inmiddels wordt gewerkt aan het verder optimaliseren van de site. Er is interesse uit België en Engeland om de website ook daar te implementeren.

QUIREM MEDICAL

De AfsprakenApp vermindert het aantal no-shows bij de paramedische zorg, maar bouwt vooral een bestendige relatie met de patiënt op. Ron Haanschoten van Appsotheek, de ontwikkelaar van de AfsprakenApp, zegt dat veel apps gericht op eHealth praktische problemen hadden: “Dienstverleners moesten daar teveel zelf mee doen. Deze app is een slimme reminderservice waarbij veel geautomatiseerd is.” Naast een koppeling tussen agenda’s waarbij patiënten automatisch afspraakherinneringen ontvangen, is het ook de eerste afspraken-app die verbonden is aan het Elektronisch Patiëntendossier (EPD). “Mensen kunnen in de app aangeven hoe het momenteel met ze gaat en die informatie vloeit weer terug in het EPD. Op die manier wordt de relatie tussen behandelaar en patiënt verder versterkt.” De AfsprakenApp wordt vooral gebruikt door fysiotherapeuten, maar ook andere paramedische praktijken sluiten zich aan. “De app is ook gekoppeld aan een database met zevenduizend video’s van Huiswerkoefeningen.nl. Zo kunnen mensen na de behandeling toch doorgaan met de oefeningen en houden behandelaars contact in de nazorg van patiënten,” aldus Haanschoten. “Misschien introduceren we het op termijn ook voor huisartsen.”

WWW.QUIREM.COM

Realtime optimaal de patiënt behandelen “Als je denkt dat academisch onderzoek echt wat voor patiënten kan betekenen, moet je het niet tot je eigen ziekenhuis beperken,” aldus Jan Sigger, CEO van Quirem Medical. Het UMC Utrecht ontwikkelde een nieuwe therapie voor behandeling van leverkanker door radioactieve bolletjes in de lever in te brengen die zich rond tumoren nestelen. Deze radioactieve microsferen zijn bovendien goed zichtbaar met gebruik van een SPECT en MRI-scan, waardoor artsen de distributie van de bolletjes in de lever kunnen zien. “Daardoor wordt ook duidelijk hoe effectief de behandeling kan zijn.” De methode werd ontwikkeld vanuit het UMC Utrecht en in 2013 was men zover dat een spin-off bedrijf kon worden opgericht. “Het moet als een gecertificeerd product in de markt geplaatst worden en een ziekenhuis is daar niet voor ingericht. Daarnaast heeft een ziekenhuis ook niet de doelstelling om zelf producten aan andere ziekenhuizen te verkopen.” Het bedrijf werd in eerste instantie gefinancierd uit eigen middelen en al snel volgde belangstelling van grote medisch technische bedrijven. Quirem Medical vond een partner in het Japanse bedrijf Terumo. Sigger: “Zo hebben wij onze financiering kunnen regelen. Daarnaast heeft Terumo ook de technologie, expertise en wereldwijde vertegenwoordiging die interessant zijn voor het product zelf. We willen namelijk graag de stap naar Amerika maken.” 15


Slim

Sta niet stil, werk met startups! Met UtrechtInc in de top 10 van beste Europese incubators, het internationaal bekende Dutch Game Garden en een plek in de top 30 van beste digitale startup-steden van Europa, verovert de regio Utrecht langzamerhand zijn positie in de startup-wereld. Vanuit het domein Slim ondersteunt EBU startups en is het partner en mede-initiatiefnemer van StartupUtrecht.

De regio Utrecht blijkt een fijn vestigingsklimaat te hebben voor startende bedrijvigheid. Niet gek, als je kijkt naar de centrale ligging, de aanwezigheid van corporates, zorginstellingen, financiële dienstverleners, wetenschap en onderwijs en de ‘open mind’ van de stad. Zoals Inez Teunissen, Hub Manager van StartupUtrecht het verwoordt: “Alle onderdelen van het startup-ecosysteem zijn ruimschoots vertegenwoordigd.” De magneetfunctie van Utrecht is goed nieuws voor Utrechtse corporates die graag samenwerken met vers talent. En het betekent werk aan de winkel voor StartupUtrecht, dat zich tot doel heeft gesteld het regionale startup-ecosysteem verder te versterken en beter aan te laten sluiten op nationale en internationale initiatieven. SAMENWERKEN IS DE SLEUTEL Even terug in de tijd. In juni 2015 bezocht Neelie Kroes – toen nog voorzitter van het landelijke StartupDelta, zij droeg dat stokje over aan Prins Constantijn van Oranje in 2016 – de regio Utrecht. Tijdens dit bezoek tekenden elf organisaties een convenant. Zij zegden toe meer te gaan samenwerken om het startup-ecosysteem in de regio Utrecht verder te versterken. Teunissen: “Utrecht zag dit als het ultieme moment om het startup-systeem in de eigen regio te structureren en te verbeteren. Alle betrokken partijen moesten elkaar voortaan weten te vinden om samen te werken, in het belang van de startups. StartupUtrecht werd opgericht en werd partner van StartupDelta.” TOEGANG TOT KAPITAAL, CORPORATES EN TALENT “StartupUtrecht inventariseert de behoeftes die startups hebben in hun wens te groeien en de behoeftes die corporates hebben in hun wens om samen te werken met fris talent,” legt Teunissen uit. “We bundelen netwerken en koppelen goede ideeën aan investeerders, corporates en overheden. Zo hebben we een regionaal informal investor netwerk opgezet voor regionale startups in hun zoektocht naar startkapitaal. En we hebben plekken op de UU Career Day, waar scaleups talent kunnen werven. StartupUtrecht is er ook voor heel concrete hulp voor startups. Zoals met de workshop ‘How to Network’ en met pitch-trainingen werken we aan de vaardigheden van de ondernemer. We worden steeds beter gevonden; onlangs sloten onder meer de Regio Gooi en Vechtstreek, Digital Health Startup en

16


slim

het Utrecht Centre for Entrepeneurship zich bij ons aan. En in februari zijn we samen met Amsterdam naar München afgereisd, voor een tweedaagse startup bootcamp om startups kennis te laten maken met Duitsland.” RONDJE LANGS CORPORATES Een van de drie pijlers van StartupUtrecht – naast het verbeteren van toegang tot kapitaal en tot talent – is het verbeteren van de toegang voor startups tot corporates en overheden. Teunissen: “Zij kunnen launching customer zijn voor startups, maar kunnen tevens hun netwerken beschikbaar stellen aan startups. Op dit moment loopt er een pilot waarbij startups gebruikmaken van klantnetwerken van Capgemini. We maken een rondje langs andere corporates in de regio om te zoeken naar soortgelijke samenwerkingsverbanden. Voor corporates zijn startups tevens belangrijk: door met hen samen te werken, maken ze gebruik van lokaal talent dat innovatieve oplossingen biedt en ontzettend gretig is om hard te werken. Corporates die zich bij ons melden, koppelen we heel gericht aan startups. Zo ontstaan mooie matches.”

"Startups zijn goed in verbindingen maken, kansen zien en bruggen slaan"

Teunissen vervolgt: “We werken samen met de gemeente Utrecht aan het toegankelijker maken van de gemeentelijke aanbestedingen voor startups. De gemeente start dit jaar met een Startup in Residence programma en een SBIR (Small Business Innovation Research). Ook gaat wethouder Jeroen Kreijkamp ons en StartupDelta helpen om dit ook bij ministeries en andere lokale overheden te helpen verbeteren.” ALS EERSTE EEN NIEUW IDEE StartupUtrecht voerde vorig jaar een onderzoek uit naar het vestigingsklimaat voor startups in de regio Utrecht. Daaruit bleek dat de regio Utrecht en de stad Amersfoort bij elkaar meer dan 140 innovatieve startups rijk zijn die sinds 2011 zijn gestart en nu nog steeds actief zijn*. Sinds 2011 bieden zij maar liefst 92% extra banen. Utrechtse corporates profiteren. Zoals Conclusion, met Engbert Verkoren als

17

CEO. Verkoren is ook boardlid van de EBU. “Startups zijn goed in verbindingen maken, kansen zien en bruggen slaan. Ze hebben een andere heartbeat; die van ondernemerschap en gedrevenheid. Dat zijn ook kerneigenschappen van onze eigen mentaliteit. Dat – in combinatie met een toekomstvisie, een goede business case en de juiste dosis commitment maakt in mijn optiek een startup tot een succesvolle startup en tot een aantrekkelijke partner voor ons ecosysteem. Conclusion werkt graag met Utrechtse startups. We vinden het interessant om kennis te nemen van nieuwe ideeën. Door als organisatie samen te werken met startups kun je technologische ontwikkelingen echt handen en voeten geven voor je klanten en kom je vaak als eerste met een nieuw idee. Onze ondernemersdrang maakt dat wij bij een startup instappen in een zeer vroeg stadium. Dat is het moment dat we echt iets kunnen toevoegen aan elkaar. Op dit moment werken we samen met drie Utrechtse startups." BIJ DE LES Dat startups bijdragen aan nieuwe ideeën en technologische ontwikkelingen, ondervindt ook Bert van den Belt, Directeur Innovatie bij Ordina en net als Verkoren lid van het cluster Slim van de EBU. “Wat je als corporate niet wil, is stilstaan. Niet meegaan met je tijd en dan ineens out of business zijn. Samenwerken met startups houdt je bij de les. Een startup is creatief en durft buiten de gebaande paden te denken. Ordina biedt startups bewust geen geld; dat is niet de weg naar succes. Je bereikt veel meer door samen te werken, kennis uit te wisselen en van elkaar te leren. Zo gingen we in zee met een bedrijfje dat een app ontwikkelde waarmee je je hartslag omlaag kunt brengen om zo je stress te verlagen. Ordina ontwikkelde de technologie. Dat was niet alleen winst voor de startup maar ook een interessante en grensverleggende uitdaging voor onze eigen medewerkers.” * zie de kaart op research.economicboardutrecht.nl/innovatievestartups


slim

CONSTANTIJN VAN ORANJE-NASSAU, AMBASSADEUR VAN STARTUPDELTA:

"Utrecht heeft alles in huis en is door de centrale ligging heel goed gepositioneerd om in Nederland een veel centralere rol te spelen. Daartoe moeten wel alle elementen in het ecosysteem nog meer samenwerken en vooral de blik naar buiten richten. Een 'creative valley' houdt niet op bij de stadsgrenzen en met Hilversum en Aalsmeer om de hoek zijn er mooie kansen voor een creative 'Grand Canyon'. Zou het niet geweldig zijn om een centrale plek te hebben waar alle initiatieven rondom ondernemerschap en valorisatie samen komen? Een dynamisch hart en uithangbord voor de Utrechtse startup-gemeenschap. Ook kan nog meer gedaan worden om het ondernemerschapsonderwijs in de master- en PhD-fase in te bedden."

UITDAGING Teunissen: “Dit jaar willen we een toekomstbestendige organisatie neerzetten. Alle relevante partijen moeten ons op 31 december kennen. Daarnaast willen we er voor zorgen dat ze meer en beter met elkaar gaan werken, zodat startups sneller kunnen groeien. Snellere groei vertaalt zich in meer aangetrokken kapitaal, meer omzet bij startups en betere toegang tot talent om de groei ook aan te kunnen. Vindbaarheid is nog een issue: startups zijn nu vaak nog te versnipperd voor corporates en startups weten niet bij wie ze moeten zijn bij een corporate om tot een samenwerking te komen. StartupUtrecht vervult hier echt een verbindende rol.” Teunissen besluit: “Tegen corporates en overheden die openstaan voor samenwerking wil ik zeggen: meld u bij mij!”

UTRECHTSE STARTUPS AAN HET WOORD Sjuul Berden (United Wardrobe, een sociaal en interactief platform waar je tweedehands kleding kunt kopen en verkopen): “Onze werkplek in het oude postkantoor op de Neude is een prima plek om onze dromen te verwezenlijken. We hebben er onze eigen ruimte waar we onszelf kunnen opsluiten en met één stap over de drempel bevinden we ons in de levendige binnenstad. Tijdens de vijfde verjaardag van SnappCar kwamen de startups van Utrecht op initiatief van StartupUtrecht voor het eerst samen. Ik was onder de indruk van de kwaliteit van al die bedrijfjes! StartupUtrecht treedt op als verbinder. Uiteindelijk moet je je eigen uitdagingen overwinnen, maar sparren met collega-ondernemers levert altijd weer iets op. Ik merk echt dat Utrecht de waarde ziet van startups in haar stad.” www.unitedwardrobe.com

Zie voor meer informatie en de event-kalender www.startuputrecht.nl Corporates en startups die geïnteresseerd zijn, nemen contact op met:

Michiel Hulsbergen (DialogueTrainer, richt zich op het verbeteren van communicatievaardigheden van studenten en professionals, via een aan de UU ontwikkelde softwaretool waarmee gesprekken kunnen worden gesimuleerd): “Utrecht staat goed op je visitekaartje. Het is een innovatieve regio met een toonaangevende universiteit. Als je kunt zeggen dat je een startup uit Utrecht bent, dan kun je zeggen dat je het aan het waarmaken bent. Je aansluiten bij StartupUtrecht draagt daar alleen maar verder aan bij. Het geeft praktische kennis en een keur aan mentoren. Een context waarin je scherp wordt gehouden op wat er het meeste toe doet: snel naar omzet. En een context van medestartups die met vergelijkbare issues te maken hebben.” www.dialoguetrainer.com

Inez Teunissen hub manager StartupUtrecht inez.teunissen@economicboardutrecht.nl

Of Heerd Jan Hoogeveen domeinmanager Slim 06 51 85 04 78 heerdjan.hoogeveen@economicboardutrecht

18


slim

Blikvangers Slim WE ARE SURE

WWW.WEARESURE.IO

Nieuwe propositie voor passende verzekeringen zzp'ers Een gecombineerd product op het gebied 70% van de zzp'ers onverzekerd. Twee van van pensioen, overlijdensrisico en de drie oprichters van We Are Sure hebben arbeidsongeschiktheid, gericht op zzp'ers, een achtergrond in de verzekeringswereld daarmee gaat We Are Sure over een aantal en stelden vast dat de bestaande financiële maanden ‘live’. Eén van de drie eigenaren dienstverleners door een gebrek aan van We Are Sure, Hielko van der Molen, innovatiekracht en een ‘verkramping’ op vertelt hiermee een nijpend maatschappelijk het gebied van compliance steeds meer probleem te willen opvangen: “Het feit het contact met hun achterban verloren. dat 750.000 zzp'ers in Nederland geen Van der Molen: “Wij combineren nieuwe voorziening hebben bij arbeidsongeschiktheid technologie en een sociale oplossing met of voor later is een enorm probleem, dat ook bestaande principes uit de verzekering- en door de politiek wordt gesignaleerd.” Door bankwereld. Door deze combinatie ontstaat een gebrek aan vertrouwen, complexiteit een propositie die opeens minder dan de helft van producten en een te hoge prijs blijft kost én aansluit bij de doelgroep.”

FADELLO

WWW.FADELLO.NL

Snel en eenvoudig koeriersnetwerk Fadello is een platform dat lokale koeriers verbindt aan (online) retailers. Op deze manier verzorgt Fadello same day delivery (vandaag besteld, vanavond geleverd en tot 23.59 uur besteld, morgenavond geleverd) voor klanten op landelijke schaal. Met schaalbare en eenvoudig te integreren oplossingen wordt voor elke retailer de beste en snelste bezorgservice mogelijk. Fadello werkt eenvoudig door een gemakkelijk te begrijpen systeem en juist die eenvoud maakt dit platform onderscheidend. De slimme technologie koppelt orders aan de logistieke partners. Marketing- en communicatiemanager Neelke Kok: “Wij

KALIBER

hebben een IT-systeem dat continu verbeterd wordt. Daarnaast maken we gebruik van regionale vervoerspartners, die hun eigen omgeving goed kennen en die door ons streng geselecteerd en getraind worden. Uiteindelijk willen we het mogelijk maken voor een ontvanger om helemaal zelf te bepalen waar en wanneer een pakket bezorgd wordt. Zelfs tijdens het bezorgproces kunnen dan nog wijzigingen plaatsvinden,” zegt Kok. Meer dan een miljoen pakketjes gingen over de toonbank bij Fadello in 2016. Komend jaar gaat Fadello zich ook richten op de internationale markt.

WWW.KALIBER.NET

Utrechtse ontdekkingsdrift ‘Denkers, makers en wakers van interactieve oplossingen’, zo omschrijft eigenaar Ronald van Schaik Kaliber. Het marketingen communicatiebureau ontwikkelt merkbeleving voor web, mobiel of in de fysieke ruimte en specialiseert zich in interactie. Kaliber onderscheidt zich door extra tijd vrij te maken voor innovatieve oplossingen voor vraagstukken die niet per

se ingegeven zijn door een opdrachtgever. Elk jaar besteedt Kaliber 5.000 uur om te experimenteren, onder de noemer van ‘de Inventors’. Zo wil het bureau niet alleen zijn eigen nieuwsgierigheid temmen maar ook een betere partner zijn voor opdrachtgevers. “We maakten bijvoorbeeld al eens een eigen speelfilm om te zien welke crossovers we kunnen maken tussen verschillende

19

expertises en hebben samen met de Hogeschool Utrecht een fysiek piratenspel gemaakt voor jonge kankerpatiënten met verminderde eetlust,” vertelt Van Schaik. “Wie tijd vrij maakt om te innoveren, zal ervaren dat hij een klein beetje kan toveren.”


Human Capital Agenda

Technologieraad regio Utrecht wil meer mensen in de techniek “We gaan initiatieven slim bundelen” Meer mensen aan het werk in de techniek: dat is de landelijke opgave van het Techniekpact dat in 2013 werd gesloten tussen onderwijsinstellingen, werkgevers en –nemers, jongeren, topsectoren, regio’s en het rijk. Hoe pakken we dit op in de regio Utrecht? Een belangrijke nieuwe stap is de oprichting van een Technologieraad waarin structurele regionale interventies worden gebundeld.

Inge Schwartz, domeinmanager Human Capital Agenda van de EBU: “Er zijn steeds minder vmbo’ers en mbo’ers die kiezen voor een opleiding in de technologie. Tegelijkertijd moet het aanbod van relevante technische vmbo-profielen omhoog.” Pim van den Berg, gedeputeerde bij provincie Utrecht, ambassadeur van het Techniekpact voor Utrecht en boardlid van de EBU, vult aan: “Techniek is en blijft noodzakelijk voor de voortgang van onze economie. Ik ben dan ook met volle overtuiging ambassadeur voor het Techniekpact. In de Next Economy waar we nu voor staan, zal technologie een steeds grotere en belangrijkere rol gaan spelen. Denk aan verduurzaming van de bouw, technieken in en om het huis, ICT in de zorg en in het bankwezen. Dat blijft maar doorgaan. We hebben hierdoor steeds meer mensen nodig die werken in de technologie.” Schwartz: “Werken in de technologie is mooi én betaalt goed. En er zijn steeds meer vacatures (zie kader en artikel op p.26, red.). Samen met bedrijven en brancheorganisaties

“Als je de vraag vanuit het bedrijfsleven goed kunt formuleren, kan het onderwijs zich beter organiseren”

20

gaan we dit laten zien. Kijken we naar Utrecht, dan is ons doel zoveel mogelijk mensen in de technologie aan het werk te krijgen. Door leerlingen te enthousiasmeren voor technische studies, scholen en het bedrijfsleven met elkaar in contact te brengen en mensen te begeleiden bij het omscholen naar technische beroepen. Wij gaan hier in de regio voortvarend mee aan de slag en kiezen voor een structurele aanpak met de oprichting van een Technologieraad. Het is tijd voor daadkracht en actie.” KRACHT VAN DE REGIO In de Technologieraad schuiven het bedrijfsleven, het onderwijs en de overheid aan. Zo kunnen zij elkaar makkelijk vinden. Schwartz: “De raad is een aanvulling op het landelijk beleid. Op regionaal niveau kunnen we zo sneller tot actie overgaan, gebruikmakend van de kracht van de regio. Vóór de zomer van 2017 moet de Technologieraad een feit zijn. Ik ben nu bezig om partijen aan dit initiatief te binden. Als je de vraag vanuit het bedrijfsleven goed


HCA

TOP 10 MOEILIJKST VERVULBARE VACATURES LANDELIJK, ZOMER 2016: • • • • • • • • • •

Technici en onderhoudsmedewerkers in de industrie (65%) ICT’ers bij Financiële Instellingen (62%) ICT’ers in de Groot- en Detailhandel (57%) Technici en onderhoudsmedewerkers bij overige dienstverlening (47%) Verkoopmedewerkers in advisering, onderzoek en overige specialistische dienstverlening (47%) Technici en onderhoudsmedewerkers in vervoer en opslag (46%) Productie / Operations medewerkers in vervoer en opslag (46%) Verkoopmedewerkers in de Groot- en Detailhandel (43%) ICT’ers in vervoer en opslag (42%) ICT’ers bij overige dienstverlening (40%)

Bron: ADP Nederland/ Berenschot Groep

kunt formuleren, kan het onderwijs zich beter organiseren. Dan maak je je onderwijs relevant en gericht op je regio.” “We willen de digitale transitie in de regio Utrecht stimuleren en faciliteren, zodat we ook in 2030 voldoende en goed opgeleid personeel hebben. De Technologieraad gaat verder dan de bestaande initiatieven. De Raad biedt straks structurele oplossingen, gedeelde campagnes en verbinding tussen de huidige initiatieven. Het eigenaarschap ervan ligt bij de markt,” aldus Schwartz. Bram Harmsma, junior regiomanager VNO-NCW midden, heeft de Human Capital Agenda in zijn portefeuille. Hij zegt: “Het bedrijfsleven heeft er het grootste belang bij dat de instroom naar het technisch onderwijs toeneemt en dat de groep technisch opgeleide mensen groter wordt. Schoolverlaters van technische en technologische opleidingen hebben baangarantie en een goed salaris. Het voordeel is dat je met een Technologieraad versnelling kunt realiseren. Je kunt direct stappen zetten en de toegevoegde waarde zichtbaar maken. Het is slim bundelen van initiatieven. Wij zullen onze leden zeker benaderen om ze te enthousiasmeren.” LEER-WERKPLEKKEN EN FEEST VAN DE TECHNIEK Eén van de manieren waarmee op structurele wijze wordt gewerkt aan verjonging in de bouwsector, is het Stimuleringsfonds Leren/ Werken Utrecht (StiFo). Mitros gaat als eerste opdrachtgever met het StiFo aan de slag (zie nieuwsbericht op p.5, red.). Henk Peter Kip, directievoorzitter van woningcorporatie Mitros en mede-oprichter van het fonds: “Als woningcorporatie geven wij jaarlijks 100 miljoen euro uit aan onderhoud, renovatie

“Werken in de technologie is mooi én betaalt goed” en andere bouwwerkzaamheden. Met het Stimuleringsfonds willen we aanhaken bij scholen en opdrachtgevers. We brengen ze met elkaar in contact en zorgen zo dat vraag en aanbod bij elkaar aansluiten. Daarnaast zorgen we dat bedrijven hun maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen: in aanbestedingen willen we standaard laten opnemen dat er een bepaald percentage leerlingen wordt ingezet op een project.” Het Feest van de Techniek is een voorbeeld van een campagne binnen het Techniekpact in de regio. In november 2016 konden ruim 1.000 leerlingen van het vmbo uit Utrecht op bedrijventerrein Lage Weide allerlei facetten van de techniek zien en ervaren. Pim van den Berg: “Samen met de EBU, bedrijven en gemeenten organiseren we activiteiten als het Feest van de Techniek om scholieren voor techniek te interesseren. In hallen of loodsen laten we ze bijvoorbeeld lassen, stansen, slijpen, laseren, gedeukte auto’s herstellen, muren metselen en kozijnen plaatsen. Het zijn altijd zeer mooie dagen. We maken techniek zichtbaar en concreet. Want

21

onbekend maakt onbemind. Op deze manier vormen we de schakel tussen bedrijven en onderwijs.” Het Feest van de Techniek is een jaarlijks terugkerend event dat de komende jaren uitgebreid wordt met meer deelnemers.

Welke bedrijven gaan samen met ons op regionaal niveau gas geven in de Technologieraad? Neem contact op!

Inge Schwartz domeinmanager Human Capital Agenda 06 81 64 59 88 inge.schwartz@economicboardutrecht.nl


Internationalisering

Missies op maat voor grenzeloze ambities Utrecht is van oudsher beperkt actief geweest op het vlak van handelsbevordering. Nu de regio hard groeit, is internationale oriëntatie belangrijker dan ooit. Vanuit de regio Utrecht ontstaat steeds meer het besef dat er gezamenlijk werk moet worden gemaakt van de internationale ambities. Gemeente Utrecht, Amersfoort en de provincie Utrecht hebben daarvoor samen met EBU nu een aanpak ontwikkeld waar alle bedrijven uit de gehele regio Utrecht gebruik van kunnen maken. Bijvoorbeeld in de vorm van van internationale missies.

Jaarbeurs Innovation Mile

aking business matchm Richard Kraan, partner bij PWC en Boardlid bij de EBU, onderschrijft het belang van de Internationale agenda. “In de regio Utrecht werd nauwelijks geïnvesteerd in een internationale agenda. Inmiddels zijn we daarop teruggekomen. In Utrecht zien we een positieve economische groei, zowel van de stad als van de regio. Om die vast te houden, moeten we verder kijken dan onze Utrechtse neus lang is. Alleen dan kunnen we onze inwoners werk blijven bieden en kunnen we blijven investeren in de stad. Utrecht wil de kraamkamer zijn voor Healthy Urban Livingconcepten. Die moeten hier tot ontwikkeling komen om vervolgens internationaal vermarkt te worden. Economische missies zijn daarbij belangrijke instrumenten.” Jaap Breugem, EBU-domeinmanager Internationalisering: “Dat doen we onder de vlag van Utrecht Region. Door samen op te trekken onder die vlag, laten we zien dat we uit een groot

gebied komen, met sterke infrastructurele verbindingen, stedelijke ontwikkeling, wetenschap, onderwijs en een hoogwaardig arbeidspotentieel. Dan gaan er deuren voor je open. Ineens word je serieus genomen en kom je voor op rankings. Bedrijven profiteren van het grotere podium dat gecreëerd wordt. In februari gingen we samen met de Amsterdamse regio naar München; ook dat bleek een succesvolle bundeling van krachten te zijn!” UTRECHT GOES TAIWAN De kracht van Utrecht Region werd ook eind 2016 duidelijk zichtbaar, toen een groep Utrechtse ondernemers en vertegenwoordigers van kennisinstellingen naar Taiwan vloog voor een eerste missie vanuit Utrecht Region. Breugem: “De groep bestond uit ondernemers op het vlak van e-mobility, e-health en urban planning. Healthy Urban Living was de gemene deler. Er zijn leads voor Utrechtse ondernemers uit voortgekomen.”

22

De EBU maakt binnen de internationale agenda onderscheid tussen trade, ofwel de exportstroom van Utrechtse kennis en know how naar het buitenland, en invest, ofwel de binnenkomende stroom van buitenlandse bedrijvigheid en investeringen naar Utrecht. Uit het voorbeeld van Taiwan blijkt dat de twee nauw met elkaar verbonden zijn. Breugem: “Tijdens de missie is een overeenkomst getekend die ervoor gaat zorgen dat Taiwanese startups en scale-ups zich makkelijker kunnen vestigen in Utrecht en vice versa. Bovendien hebben we na de missie al verschillende verzoeken van Taiwanese steden gekregen om op bezoek te komen in Utrecht. Men had over ons gelezen en gehoord en komt nu de Utrechtse regio verkennen. Het eerste bezoek staat gepland voor dit voorjaar. Er is echt iets op gang gekomen na de missie! In oktober zal een vervolgmissie plaatsvinden vanuit Utrecht Region naar Taiwan.”


internationalisering

BART DIJK, OKRA: “TAIWAN BRACHT ONS VEEL MEER DAN VERWACHT!” Terwijl het doel van Bart Dijk van Okra Landschapsarchitecten was zich te oriënteren, kijken of er een markt is en of Okra daarin van toegevoegde waarde kan zijn, was het resultaat van deelname aan de missie naar Taiwan vele malen groter. “Tijdens de matchmaking-sessies – een soort speed daten maar dan zakelijk – ontmoette ik een interessante partij. Het was het grootste ingenieursbureau van Zuid-Taiwan en we bleken elkaar goed aan te vullen. Wat volgde was een bezoek aan hun kantoor en – nu ik weer terug ben in Utrecht – veel digitaal contact. We zoeken nu naar een mooie

tender waar we samen voor kunnen gaan. Een prachtig en concreet resultaat van deze missie! Sowieso was ik aangenaam verrast door de professionele opzet van de missie naar Taiwan. De groep bestond uit een breed pluimage aan ondernemers maar wel met het thema Healthy Urban Living als gemene deler. Er heerste een goede dynamiek in de groep en het programma had precies het juiste niveau. Door verschillende steden te bezoeken ontdekten we goed wat er speelt in Taiwan en waar de kansen liggen. Naar buiten toe presenteerden we ons als delegatie en zo openden zich vele deuren voor ons. Tegelijkertijd was het programma persoonlijk en gericht op iedere deelnemer apart. Een mooie combinatie!”

Bart Dijk

Wethouder Kreijkamp, burgemeester Lin Chia-lung en Nijntje

MAATWERK: ALLES MOET KLOPPEN Missies naar het buitenland vormen dus een concreet instrument om tot handel te komen. De EBU organiseert dit soort missies in nauwe samenwerking met partners. Soms wordt aangesloten bij een bestaande missie van bijvoorbeeld RVO, soms ook worden de krachten gebundeld met een andere partij. Breugem: “Missies zijn goed voor het imago van de regio en geven de zichtbaarheid van de bedrijven van de deelnemers een boost. Voorwaarde is wel dat alles klopt. Vraag en aanbod moeten tijdens de missie op elkaar aansluiten, de dynamiek in en samenstelling van de groep moeten goed zijn, het programma moet slim in elkaar steken. Landelijke missies worden nog te vaak ingestoken vanuit bestuurlijk perspectief, zijn nog te top down. Wij bieden maatwerk, willen iets bieden waar de deelnemende ondernemers echt wat aan hebben. Daarvoor moeten we ondernemers spreken. Wat hebben zij nodig om internationale kansen te benutten? Bij deze dan ook de oproep aan ondernemers met grenzeloze ambities zich te melden en mee te denken!”

Alsnog de sfeer proeven van de missies naar Taiwan en Beieren? Dat kan door de blogs van Jaap Breugem te lezen op www.economicboardutrecht.nl/jaap-breugem

Meer informatie of uw wensen voor een economische missie delen? Neem dan contact op!

Jaap Breugem domeinmanager Internationalisering 06 40 39 89 31 jaap.breugem@economicboardutrecht.nl

23


Financiering

Hoe samenwerking EBU en NIA financieringsmogelijkheden vergroot “Lokale initiatieven verbinden met specifieke kennis over financiering” Sinds eind 2016 werken de Economic Board Utrecht en het Nederlands Investerings Agentschap (NIA) nauw samen. Het doel? Simpel gezegd: meer geld voor goede ideeën. Vijf vragen aan Stef Röell, die zich binnen de EBU bezighoudt met financiële middelen en via een detachering bij het NIA ervoor zorgt dat regionale initiatiefnemers meer gebruikmaken van financieringsmogelijkheden op rijks- en Europees niveau.

DE EBU EN HET NIA WERKEN NU SAMEN; HOE IS DAT ZO GEKOMEN? “Het NIA is begin 2016 opgericht en helpt bij de vertaling van maatschappelijke investeringsambities naar concrete, financierbare investeringsprojecten. De energie- en zorgtransitie zijn voorbeelden van maatschappelijke opgaven waar veel nieuwe concepten voor worden ontwikkeld. Omdat het innovatieve concepten zijn die vaak door een nieuw bedrijf worden ontwikkeld, is financiering via de traditionele route lastig. Om deze economisch interessante projecten toch te realiseren, is behalve risicokapitaal ook ondersteuning nodig bij structurering van de business case en toegang tot de goede netwerken.

Zowel het NIA als de EBU kunnen ondernemers hiermee helpen. Toen de vraag werd gesteld om bij te dragen aan het NIA heb ik aangegeven graag verbonden te worden met deze organisatie om zo op efficiënte wijze de brug te slaan tussen hetgeen de EBU doet en de activiteiten van het NIA.” WAT LEVERT DE SAMENWERKING OP VOOR ONDERNEMERS DIE ZOEKEN NAAR FINANCIERING? “Kansrijke schaalbare regionale initiatieven uit de regio kan ik – via het NIA – beter koppelen aan landelijke en Europese fondsen. Maar de meerwaarde zit ‘m ook een stap daar vóór. Het NIA heeft veel kennis over financiering

24

en de wijze waarop projecten gestructureerd moeten worden. Ik neem die kennis mee en kan ondernemers die bij de EBU aankloppen beter adviseren en helpen bij structurering en presentatie van hun business case. De samenwerking met het NIA helpt om een ondernemer op het juiste moment te wijzen op de mogelijkheden.” KUN JE EEN VOORBEELD GEVEN VAN DEZE MEERWAARDE? “In de regio worden op dit moment verschillende business cases voor warmtenetten uitgewerkt. Dit zijn projecten van een behoorlijke omvang en een forse financieringsvraag. Door projecten slim te structureren hoeft


financiering

IN DE REGIO BIEDEN WE TOEGANG TOT ONDER MEER DE VOLGENDE FINANCIËLE INSTRUMENTEN:

Pierre Vermeulen – CEO Solease Pierre Vermeulen werkte voor LeasePlan in New ­Delhi toen hij vader werd en zichzelf middenin een van de meest vervuilde steden ter wereld de vraag stelde: wat laat ik achter voor mijn zoon? “Change the world, start a company, daar geloofde ik heilig in. Terug in Nederland richtte ik Solease op. We wilden zonnepanelen gaan verhuren aan mensen met een geschikt dak. Het idee was er, maar het geld ontbrak. Vooral het eerste ton was een probleem. Iemand moest ons de eerste stap gunnen. Het Energiefonds Utrecht deed dat. Ze keerden ons eerst helemaal binnenstebuiten maar wel met de intentie om te helpen. Daarna ging het makkelijker. Deze eerste investering maakte ons interessant voor andere regionale energiefondsen, maar leidde ook tot samenwerkingen met bijvoorbeeld de Rabobank, Nuon en Natuur & Milieu. En dat maakte ons weer interessant voor nieuwe investeerders. In totaal haalden we sinds onze start zes jaar geleden acht miljoen euro binnen, vooral bij regionale energiefondsen. Onlangs meldde zich zelfs de Amerikaanse investeerder CF Capital Management, waardoor we nu nog verder kunnen opschalen!”

• • • • • • • • •

Energiefonds Utrecht Nul-op-de-meter Marktintroductie Fonds Ontwikkelings-Maatschappij Utrecht (OMU) Groen, Gezond, Slim Fonds EFRO: Kansen voor West II Lokaal Economisch Fonds voor Werkgelegenheid Garantiefonds energie Aanjaagfonds energieprojectena EBU Uitvoeringsverordening

Op www.economicboardutrecht.nl/investeringsfondsen ontdekt u zelf welk fonds bij uw onderneming past. Meer weten over wat het NIA en de financiële instrumenten van de EBU voor u kunnen betekenen? Neem contact op.

Stef Röell over Solease: “Pierre heeft zelf moeten pionieren en zijn weg naar investeerders moeten vinden. Hij had startkapitaal nodig om het balletje aan het rollen te krijgen. Toen dit eenmaal geregeld was, ging het snel. Mooi om te zien! Dergelijke trajecten helpen ons om behoeften van startende ondernemers goed in beeld te hebben. We nemen deze lessen mee in de door-ontwikkeling van onze instrumenten zodat de volgende Pierre het wiel niet opnieuw hoeft uit te vinden.”

financiering geen struikelblok te vormen. Bij het NIA zitten bijvoorbeeld collega’s die specifiek ervaring hebben op het gebied van financiering van warmtenetten. Hun kennis kan ik betrekken in de Utrechtse setting.” PROFITEREN INVESTEERDERS OOK VAN DE SAMENWERKING TUSSEN DE EBU EN HET NIA? “Investeerders zoeken naar investeringsmogelijkheden. Door de samenwerking komen er meer ondernemers met een investeer-

bare business cases. Financiers kunnen zo sneller en makkelijker afwegen of het ‘deal’ of ‘no deal’ is.” WELKE ONTWIKKELINGEN VERWACHT JE DE KOMENDE TIJD IN DE REGIO? “We zijn druk bezig met het realiseren van een nieuw regionaal fonds ter ondersteuning van initiatieven op het gebied van energietransitie. Daarnaast verkennen we samen met stakeholders uit het StartupUtrecht-netwerk instrumenten voor ondersteuning van startups.”

25

Stef Röell Financiële instrumenten 06 11 86 66 43 stef.roell@economicboardutrecht.nl


Research

Werkgelegenheid provincie Utrecht groeit verder in 2016 De werkgelegenheid in de provincie Utrecht is voor het tweede jaar op rij gegroeid. Het aantal banen is het afgelopen jaar met 0,7% gegroeid tot 684.900 arbeidsplaatsen. Ook het aantal vestigingen van bedrijven in de provincie nam toe met 3,8%, tot een totaal van 126.900. Dit blijkt uit de meeste recente cijfers van het Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR), op basis van de enquête die jaarlijks wordt uitgevoerd door de provincie Utrecht. De aanhoudende banengroei laat zien dat het economisch herstel doorzet. In totaal zijn er 5.050 arbeidsplaatsen bijgekomen. Binnen de provincie lopen de werkgelegenheidscijfers enigszins uiteen. De sterkste relatieve stijgers zijn de gemeenten Oudewater (7,8%), Bunschoten (5,3%) en Woudenberg (3,6%). In absolute aantallen nam de werkgelegenheid het sterkst toe in Utrecht stad; daar kwamen in totaal 2.360 banen bij. GROEI- EN KRIMPSECTOREN De economie trekt aan en dat is merkbaar in enerzijds de consumentgerichte combinatie van handel, transport en horeca (een stijging van banen met respectievelijk 1,1%, 2,2% en 3,4%) en anderzijds de zakelijke dienstverlening (+3,8%). De structurele veranderingen in de bank- en verzekeringssector door digitalisering zijn zichtbaar in het banenverlies van 3,4% (-1.070 banen). De informatie- en communicatiesector (ICT maar ook uitgeverijen en mediaproductie) laat een diffuus beeld zien. Enerzijds is provincie Utrecht hier 1.700 banen kwijtgeraakt (-3,7%). Tegelijkertijd kent de provincie juist in deze sector ook de meeste vacatures; volgens het UWV is de arbeidsmarkt voor ICT’ers in de regio Utrecht zeer krap

4,0%

(o.a. databank- en netwerkspecialisten). Er lijkt dus sprake van een forse kwalitatieve mismatch die vraagt om her-, om- of bijscholing en een grotere instroom naar informaticaopleidingen. Het toegenomen consumentenvertrouwen heeft ook de woningmarkt weer in beweging gebracht. In de bouwsector groeide landelijk de omzet in het segment Herstel en Verbouw (+25%) nog sneller dan die voor Nieuwbouw (+12%), becijferde het Economisch Instituut voor de Bouw recent. Dit is ook merkbaar in de werkgelegenheid in Utrecht: de bouwsector kromp het afgelopen jaar minder hard (-0,6%) dan voorgaande jaren, en kruipt hiermee langzaam uit de crisis. Dit biedt vooral kansen voor nieuwe businessmodellen waarin de circulaire economie en verduurzaming een steeds grotere rol zullen spelen. SCHAALVERKLEINING NEEMT VERDER TOE Net als voorgaande jaren is het aantal vestigingen van bedrijven in 2016 verder toegenomen. Het aantal zzp’ers is verder gestegen (1,7%). Het aandeel zzp’ers in het totaal aantal vestigingen in de provincie ligt nu op 71,8%. Met name in de steden Utrecht en Amersfoort en enkele omliggende gemeenten is het percentage zzp’ers relatief hoog: ca. 73%. Het aandeel mkb, dat gemiddeld 28% van alle vestigingen in de provincie betreft, is het afgelopen jaar licht gedaald (-1,6%). Het aandeel grootbedrijf is, met 0,2%, stabiel gebleven in 2016. MEER INFORMATIE: research.economicboardutrecht.nl

Ontwikkeling banen (%) naar sector. Provincie Utrecht. Periode 2015-2016. Bron: PAR 2016

3,5% 3,0% 2,5% 2,0% 1,5%

Landbouw, delfstoffen

Industrie, nutsbedrijven

Bouwnijverheid

Informatie en Financiële communicatie instellingen

Overheid

1,0% 0,5% 0,0% Totaal -0,5% -1,0% -1,5%

Handel

Transport

Horeca

Zakelijke diensten

-2,0% -2,5% -3,0% -3,5% -4,0%

26

Onderwijs

Zorg Overige (Gezondheids- diensten en welzijnszorg)


agenda

AGENDA www.economicboardutrecht.nl/agenda

27 april 2017 Royal Welcome Event

24 mei 2017 Finale Healthy Urban Office Challenge

26-29 september 2017 StartupFest Utrecht

12 oktober 2017 Get Connected Jaarcongres

Colofon Deze Get Connected is tot stand gekomen in opdracht van de Economic Board Utrecht (EBU). Wij danken de ondernemers en bestuurders die hieraan hebben meegewerkt.

Redactie Marijke Hoenderdos, Jolanda Kleij, Lotte de Wit, Amanda Verdonk Eindredactie Lotte de Wit

Hoofdredactie Doron Verstraelen, Karien Docter Vormgeving DDK, Utrecht

Fotografie Robert Oosterbroek, Irene Vijfvinkel, Oscar Timmers Jurjen Drenth, Anneloes van Brummelen, UMC Utrecht, EBU Drukwerk Platform P

27


'In 2030 is 40% van de beroepsbevolking chronisch ziek’ Gezondheid en welzijn van medewerkers als business case voor kantooreigenaren

Economic Board Utrecht volgen? www.economicboardutrecht.nl @EBUtrecht

Profile for Economic Board Utrecht

Get Connected nr 12  

In deze voorjaarseditie van het Get Connected magazine leest u onder meer over de voordelen van groene en gezonde kantoren, over de enorme p...

Get Connected nr 12  

In deze voorjaarseditie van het Get Connected magazine leest u onder meer over de voordelen van groene en gezonde kantoren, over de enorme p...

Profile for ebutrecht
Advertisement