Page 1

Entreamigos - Lagun artean

2011ko MEMORIA


AURKIBIDEA

1- Editoriala: Aldaketa Garaia........................................................................................ 3 2- Kontuak eta Balantzea.............................................................................................. 4 3- Ikasketa bekak: 3.1- Patojos Proiektua: . ....................................................................................... 5 3.2- Berako amabitxiaren gutuna......................................................................... 8 3.3- Gaur egungo bekadun baten gutuna............................................................. 9 3.4- Bekadun Ohiaren gutuna........................................................................10-11 4- 2011ko Proiektuak.............................................................................................12-16 5- Kooperatiben Komertzializazioko Ixcaneko Federazio Integrala, erantzukizun mugatua (FICCI, RL): Nekazarien eta Industrien arteko fabrika.....17-18 6- Nire Ibilbidea (Mercedes Alvarado)....................................................................19-20 7- Guatemalako testuinguru nazionala..................................................................21-23 8- 2012. urtea (Don Manuel).................................................................................24-25 9- Gurekin parte hartu................................................................................................ 26

2

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria


1- EDITORIALA

Aldaketa Garaia Aurrekoetan egin bezala, era batera zein bestera laguntzen gaituzten pertsonen zein elkarteen artean 2011 urtean jasotakoa zabaldu nahi dugu: Mundu guztiak buruan darabilgun eguna, 2012ko abenduaren 21a da, Maien egutegi luzearen amaiera eta aro berriaren hasiera, hain zuzen. Haatik, maiek dioten gisa, aldaketak hasiak dira. 2011an zehar, Guatemalan, hauteskunde orokorrak eta udalerri mailakoak ospatu ziren. Azkenengo hauetan zentratu zen Entreamigos-Lagun Arteanek Sololan egindako lanean. Bozkatze garaian ematen diren parte hartze tasa urriek, egungo Guatemala irudikatzen eta hausnartzen laguntzen dute; alfabetatze maila oso baxua izateak boto eskubidea galarazten du maiz, herritarrek ez baitakite eskubide horren jabe direla. Are gutxiago, aurkezten diren alderdi politikoen berri ez izateak bezala, bozkatzeak edota abstentzioak zer suposatzen duen eskuetatik alde egiten die balizko boto emaileei. Ahaztu barik ere, oparien, promesa faltsuen edo bozkatzean grabatuak izango diren mehatxuen bitartez, alderdiek botoa “erosten” dieten pertsonak badaudela. Errealitatea eraldatu ahal izateko, bi esparrutan lan egin dugu beraz; batetik, herritarrekin sortutako herri proposamenak hautagaiei udal foruetan aurkeztearena, eta, bestetik, “Sentsibilizazioa eta bozka eskubidearen jabetzaren sustapen” kanpaina aurrera eramatea. Ondorioz, parte hartze indizeek, emakumeen kasuan bereziki, gorantz egin dute. Haatik, lau urte geratzen dira, udal korporazio berriek hauteskunde programan promestutakoa betetzeko eta tokiko garapenean aurrera egiteko; hots, bidezko eta denak barne hartzen dituen jendarte baterantz.

Arrakasta hauekin batera, Sololako ENTREAMIGOSLAGUN ARTEANeko langileek zonaldean gauzatutako egitasmo ezberdinetan egindako lana eta jarritako kemena azpimarratu nahi dugu; mila esker taldekideak. Jarraituz, borondate politikoa baino gehiago eskatzen duten erronka handien eta zailen aurrean gaude. Hori dela eta, parte hartze demokratikoan oinarritzen diren gizarte mugimendu aldarrikatzaileen alde, artaleak jartzen dihardugu. Guatemalako jendartean dauden gaitzak ikusten lagunduz; genero indarkeria. Klase politikoak eta biztanleriaren gehiengoak, “esaten ez bada, ez da existitzen” pentsatzen duten herrialdean. Euskal Autonomi Erkidegoan bestetik, Plan Estrategikoak (2011-2014) biltzen dituen ekintzei jarraiki, Guatemalako errealitatea euskal herrira gerturatzen laguntzen duten zenbait sentsibilizazio egitasmo txiki abian jarri ditugu. Memoria honetan aipatzen diren ekintzak, hemendik egindako ekarpenari esker lortzen dira, bai bolondres lanari zein laguntza ekonomikoari esker. Hauen atzean, norbanakoak gaude. Hori dela eta, euskal erakundeak; Eusko Jaurlaritza, Bizkaiko Foru Aldundia, Getxoko, Barakaldoko eta Sestaoko udalak eta “Patojos proiektuan”, beken bitartez, laguntzen diguten pertsonak, bereziki, eskertu nahi ditugu. Azken hauek, ehunka gaztek hezkuntzarako aukera izan dezaten laguntzen duzue; bizitzan murgiltzeko tresnak sortuz, baldintza hobeagoen alde borrokatzeko aukera zabalduz, Guatemalako gizartea eraldatzen lagunduz. Garai zailetan aurkitzen bagara ere, maiek iragartzen duten aro berri honetan zuen laguntzarekin eta kidetasunarekin jarraitzea itxaroteaz gain, etorriko diren aldaketak onak izatea opa dizuegu guztioi. Zuzendaritza Batzordearen izenean, mila esker.

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria

3


2- KONTUAK ETA BALANTZEA

2011ko balantze orokorra AKTIBOA

PASIBOA ETA ONDARE GARBIA

AKTIBO EZ ZIRKULATZAILEA

4.243,16 ONDARE GARBIA

I.Ibilgeratu materiala garbia

4.003,16 I. Barne fondoak

II. Epe luzerako fidantzak

240,00

AKTIBO ZIRKULATZAILEA

1. Gizarte fondoa 2. Erreserbak 3. Ekitaldiko emaitza 4. Jasotako dirulaguntzak eta dohaintzak

1.380.353,17 PASIBOA ZIRZULATZAILEA

I. Zor eta kobratzeko beste kontu batzuk 1. Beste zordunak 2. Admin. Publikoarekin beste kreditu batzuk II. Epe laburreko finantza inbertsioak 1. Epe jakineko ezarpenak 2. Besteekin lotutako kontu korronteak III. Esku dirua eta beste aktibo baliokide batzuk 1. Efektiboko kutxa 2. Banku eta kreditoko inst. -Kontu irekiak AKTIBOA GUZTIRA

1.210.447,10 1.210.447,10 58.153,11 79.462,55 3.074,19 1.069.757,25

174.149,23

692.567,49 I. Epe motzeko zorrak

235,08

6.714,46 685.853,03

235,08

1. Beste finantza pasiboak

361.450,32 II. Hartzekodun eta ordaintzeko kontuak

173.914,15

62.000,00 299.450,32

3.067,26 170.314,53

326.335,36

1. Bizkaiko Ogasuna-beste zor batzuk 2. Eusko Ogasuna-Dirulaguntzak itzultzeko 3. Gizarte Segurantza-beste zor batzuk

532,361

27,34 326.308,02 1.384.596,33E PASIBOA eta ONDAREA GARBIA GUZTIRA 1.384.596,33E

2011ko emaitzaren kontua ERAGIKETA KORRONTEEN EMAITZA I. Ustiapen sarrerak 1. Kudeaketa korrontearen sarrerak II. Pertsonal gastuak 1. Soldatak eta alokairuak 2. Gizarte zamak III. Beste hainbat gastu 1. Kanpoko zerbitzuak 2. Kudeaketa korrontearen gastuak IV. Amortizazio gastuak 1. Ibilgetuaren amortizazioa

USTIAPEN EMAITZA I.Finantza sarrerak 1. Finantza tresnakoak II. Finantza gastuak 1. Hirugarrenekiko zorrak

FINANTZA EMAITZA EKITALDIKO EMAITZA

4

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria

816.845,74 816.845,74 -96.835,65 -90.273,63 -6.562,02 -716.400,79 -27.334,07 -689.066,72 -497,00 -497,0

3.112,30 683,02 683,02 -721,13 -721,13

-38,11 3.074,19E


3- IKASKETA BEKAK

PATOJOS proiektua Urte hasieran, ikasketentzako diru laguntzak kudeatzen dituzten taldeak, beka batzordeak hain zuzen, Guatemalan “Patojos” egitasmoan lan egiten duten elkarte ezberdinei bisita egitea erabaki zuen. Guatemalan pasatu beharreko denbora gutxi izango zenez, bileren egutegia zehaztu beharra zegoen: Lehenik, bileretan egitasmoaren arauak eta ikasleek hartzen dituzten konpromisoak betetzearen garrantzian nabarmendu ahal izateko, proiektuaren oinarriak hausnartu ziren. Esate baterako, ikasleak aitabitxi eta amabitxiarekin komunikazioa mantentzera, kalifikazioak ematera eta edozein arazo, ustekabe edo zailtasunen aurrean lehen bai lehen informatzera konprometitzen dira. Bigarrenik, eskaera berriak jasotzeko datak zehaztu ziren, bai ikasturte hasierarako bekadunen dokumentazioa prest izateko, bai aurrekontua eta balizko amabitxi eta aitabitxiak onuradunari esleitzeko. Hirugarrenik, Felipa, bertako beken kudeatzaileak, Estatu Batuetan senideak dituenez, bertara egiten dituen bidaiak ugaritu egin ziren. Hori dela eta, kanpoan dagoenean gestioak bertan behera ez gelditzeko bere funtzioak nork beteko zituen aurreikusi eta antolatu zen. Beka batzordea Guatemalara heldu zenean, elkarteetako bileren gai zerrendan alderdi orokorrak eta zehatzak landu ziren. Batetik, proiektuaren arauak jorratu ziren. Bestetik, aldiz, elkarte bakoitzak egitasmoak aurrera egin ahal izateko dituen zailtasunentzako tartea utzi zen.

ón de Dios elkartea Ixtahuacaneko Bendici gurasoek osatzen duten adibidez, bekadunen aineko taldea bada ere taldea da. Borondate bik lan egiten dute. Bileran baliabide oso gutxirekin tako bat posta elektrogailendu ziren zailtasune n. Honek aldiro manten nikoaren gabezia izan ze la galarazten zuen. Hori de tzen den komunikazioa de tal eta eskatu zitzaion eta, taldeari proposatu onikoa zabaltzea eta be eragileari helbide elektr etar n zen. Baliabide fal rau erabiltzen hastea iza Internet ezagutzen eta kin jarraitzen dute, baina en arteko komunikazioa erabiltzen hasteak elkarr hobetu egin zuen.

Ixtahuacanen egin zen bigarren bisita laburragoa izan zen, orain arte lan egiten eta kontaktuan jarraitzeko animoak eman zitzaizkien Ajomaya elkartekoei.

Sumpangora salto. Ana Velásquezekin, SEFCAko diru laguntzen arduradunarekin batera, hainbat famili eta ikastetxe ikusi ziren. Bertakoek bekek duten ezinbesteko funtzioa nabarmendu eta mahai gaineratu zuten. Izan ere, taldea osatzen zuten eta osatu nahi zuten hainbat familia muturreko egoeretan daude, amak etxera daraman diru iturria bakarra delarik.

Santo Domingo Xenacojen aurkitutako egoera antzerako izan zen , baina, muturreko pobrezia egoera k ugariagoak ziren; etxeetara heltzen den diru sarrera bakarra amarena da gehienetan, familia desegituratua k, ama ezkongabeak, familia barruk o tratu txarrak...

Nuevos laburra izan zen baita. ita bis o ek ald go an en Quetzalt emakumeak eta arkeria pairatzen duten ind k ea art elk s te on riz Ho ezagutu duen aterpetxe berria ko ste be ba ak ab -al me berauen se i dira sarritan. n dauden bekadunak biz ea art elk n ea etx erp At zen.

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria

5


3- IKASKETA BEKAK

Bestetik, urte hasieran zabalduriko Dibertsifikatuko zentro berria bisitatu zen; irakasletza eta Kontalari Adituko ikas ketak egin daitezkeen etapa honetako irakasle gehienak bekadun ohiak dira. Zen troak herriari hein handi batean hobeku ntzak ekarri dizkio; pertsona kopuru han diagoa ikasi dezake, ikasketen kostua beh erantz egiten dute eta ikasketak herrian burutu daitezkeenez, hiriburuko bidaiak ekid iteaz gain, familian bizitzen jarrai dezake te.

aren bidaiek sortarazArestian aipaturiko Felip hitz egiteko garaia iritsi ten zituzten ondorioaz Beka batzordearekin ba zen Todos Santosen. in eg r oan dagoenean ze tera, Felipa barne, kanp n. Azkenean, bileran ze daitekeen hausnartu ze en zu tek burua aurkeztu goen irakasleetako ba k ean esleitutako funtzioa Felipa atzerrian dagoen betetzeko.

Azkenik, Chiantlan egitasmoko arauak gogoratzeaz gain, dibertsifikatura doazenean komunikazioa eta hasiera batean harturiko konpromisoak; ikasketentzako diru laguntza taldearekin kontaktua mantentzea, besteak beste, jarraitzea ezinbestekoa zela adierazi zen. Honekin, Guatemalara egindako bidaia bukatu zen.

Huehuetenango probintziara egin dako bigarren bisita honetan ere, Ixmuca nĂŠ egoitzako 40 neskak ikustera joan ziren. Horietako hainbat ikastetxe ezberdinet ara doazen proiektuko onuradunak dira. Ber aiekin hitz egitean, hauek zer nolako egu nerokotasuna duten azaltzeaz gainera, zen tro ezberdinetako funtzionamendua, ahu leziak, etab. aipatu zituzten.

Bukatu baino lehen, bere momentuan aitabitxiei eta amabitxiei esan zitzaien gisa, SEFCA elkartearekin izandako gora beherak zirela eta, berauekin egiten zen lana bertan behera geratu zen. Sumpango eta Xenacojeko elkarteekin hitz egin ondoren, bi herrixketako elkarteekin zuzenean lan egiten ahaztea erabaki zen.

LEHEN HEZK.

BASIKOA

DIBERTSIFIKAT.

GUZTIRA

TODOS SANTOS CHIANTLA SEFCA SUMPAGO-S.D.X. NUEVOS HORIZONTES IXTAHUACAN AJOMAYA NAHUALA YALAMBAJOCH

15

22

36

73

16

19

35

6

15

13

34

11

7

11

29

2

6

8

9

4

13

2

13

15

3

3

GUZTIRA

32

73

105

210

NESKAK MUTIKOAK

18

44

64

126

14

29

41

84

2011AN BUKATUTAKO IKASLEAK

6

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria

41


PATOJOS PROIEKTUAREN KONTUAK KONTZEPTUA

AKTIBOA

Hasierako fondoa Erreserbak Jasotako dohaintzak (gertu) Efektiboko kutxa Kontu korrontea Ekitaldiko emaitza

PASIBO

Santos Mendoza Mend oza (bekadun ohia)

22.461,68 10.069,23 3.542,94 175,14€ 37.562,17€ 1663,46

37.737,31€ 37.737,31€ GASTUAK KONTZEPTUA Guatemalan gastuak (bekak) Guatemalan gastuak (administrazioa)

Publizitate-gonbidapenak Bidaiak Posta Barruko konpentsazioa Finantzak gastuak

GUZTIRA

SARRERAK € KONTZEPTUA 71.700,00€ “PATOJOS” ri emaitzak (Guatemalara bialduta) 3.300,00€ “PATOJOS” ri emaitzak (fondorako) Dohaintzak pribatuak Azoketako emaitzak

€ 75.000,00€ 2.400,00€ 427,73€ 1359,25€

90,25€ 1.005,83€ 255,70€ 700,00€ 573,99€ Finantzak sarrerak

77.625,77€ “PATOJOS” proiektuaren emaitza

2,25€

79.289,23€ 1.663,46€

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria

7


3.2- Amabitxi baten testigantza

Mari Jose Gamio

ama besotakoa izaDuela hamabi urte gutxi gorabehera hasi nintzen ten Patojos Proiektuan.

iz egin nuen eta Ama besotakoa izateko aukera ilusio eta gogo hand ditut nire besotakoak: aurrera jarraitzen du. Ibilbide honetan ezagutu r onak. Florindo, Dorely, Margarita, David eta euren eske romiso pertsonala Erabaki horrek sekulako poza ematen zidan konp eta Guatemalako hehartzeko aukera ematen bai zidan gizartearekin rrialdearekin.

lehenago, nire kabuz lagun talde Proiektuan parte hartzen hasi baino urte batzuk n, Guatemalara joan nintzen. batekin atlantikoa zeharkatu nuen lehenengo aldia (pobrezia, emakumearen mendekotasuna, Bidaiak hunkitu ninduen, bertan ikusi nuena beste kultura eta bizitzeko era desberdinak erritoak, bertako dialektoak, lurrarekiko lotura) erakusten bai zidaten. konparatzeko aukera eman zidan. InjustiPobrezia eta aberastasunaren arteko bi muturrak izanik ere, herritarrek txirotasuna dignitatez zia, mendekotasuna, eguneroko bizitzan errotuta tu bizimodu klase hori?. Nola ulertu egoera?. bizitzen zutela atentzioa deitu zidan. Nola onar . Zergatik batzuk hain pobreak eta besteok Aberastasuna zergatik dagoen hain gaizki banatua? ez?. Galdera asko egin nizkion nire buruari. bidearen idealak betidanik garrantzitsuak Giza baloreak eta gizaki ororen ikasteko esku sentsibilitate kanpainari esker nire barruko izan dira niretzat. Lagun Artean erakundearen os proiektuaren eskutik. Gainera ezagututa ideia horiek erantzun bat aurkitu zuten Patoj ruak zituen konfiantza osoa sentitu nuen erakundearen funtzionamendua eta zer nolako helbu konpromisoa hartzeko garaian. hauetan. Hasieran, lehenengo urtetan, beBeken Komisioan aldaketa asko izan dira urte izkien diru laguntza jaso ahal izateko: asigkatuei betebehar zorrotz batzuk eskatzen zitza gero beraien komunitateari laguntza ematea natura guztiak gainditzea, ikasketak bukatu eta dute beken banaketa, antolaketa eta bekatua etab. Pertsona eta lan talde ezberdinek kudeatu baina hala eta guztiz ere beken komisioak izateko baldintzak. Barruko krisialdiak ere izan dira ak bere ikasketekin aurrera egin dezaten. aurrera jarraitzen du helburu garbi batekin; ikasle emalara joan dira zuzeneko kudeaketa Aurten ekainaren 21an Nati eta lagun batzuk Guat o eta zuzeneko jarraipena egiteko. lana egiteko gure besotakoei eskutitzak banatzek uk hartutako konpromisoa nire Honen berri jakitean egiaztatu da duela urte batz izaten jarraitzeko gogoa baitan bizirik segitzen duela eta ama besotakoa Milesker sentitzen dudala.

8

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria


3.3- Gaur egungo bekadun baten gutuna

Pedro Domingo L贸pez Huehuetenangon, 2012ko martxoak 6 Ikasketa garaian lagundu didazuen ama besotakoari eta pertsona orori,

Kaixo! Zuen egunerokotasunean arrakasta opatzearekin batera, jaso ezazue agur bero bat. Gutuna medio, ikasketak iraun dituzten hiru urteetan zehar eskainitako laguntza eske rtu nahi dizuet. Nahiz eta duela zenbait egun graduatu nintzela, gaur arte ezin izan dizu et eskerrak emateko idatzi. Kontalari Aditu gisa graduatzeagatik eta bizitzan beste erronka baten irabazle izateagatik pozaren pozez nabil. Ikasketak hasi nituenean, 2009 urtean, ez nuen pentsatzen egun nagoen tokian egon go nintzenik. Bigarren urtean, aldiz, ikuspegi berriekin begiratu nezakeen nire errealita tea eta hirugarren urtean, ondoko titulu bat esku ratzean amesten nuen.

Esan bezala, erdi mailako ikasketak bukatu ditut; prest sentitzen naiz lan merkatuan mur giltzeko, baina, herrialde honetan, egia esan , ez da erraza lana aurkitzea.

Unibertsitatean ikasten jarraitzea irrika sort arazten dit; horregatik, ikasketak ordaintze n lagunduko didan, lan baten bila nabil. Orai n arteko bidea zuei esker marraztu ahal izan dut, auskalo nondik ibiliko nintzen bestela. Ez dakit zelan ordaindu nigatik egin duzuen guztia, Jainkoak bedeinka zaitzatela eta zuen iraba ziak biderka deza dala.

Nire ama besotakoaren argazkia ikusi nahi ko nuke. Nik, nirea, gutuntxo honetan atxi kitzen dizuet. Edozer dela eta, zuekin harremanetan jarr aituko dut, zuei begira egongo nahiz. Begirunez,

Pedro Domingo L贸pez

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria

9


3.4- Bekadun Ohi baten gutuna

za Santos Mendoza Mendo

oaren 28a Guatemala, 2012ko martx

tean” “Entreamigos-Lagun Ar

10

urgarri horiek, Jaun-andere, lagun ag ztietan iten dituzuen ekintza gu eg eta an te ar nit se , an Egunerokotasune ue agur bero bat.. itxaropenez, jaso ezaz en zu za de n iza ta as arrak ikasle ixkan duen Programaren rr he n ata um ch Cu s tean”ek To dos Santo zten eta “Entreamigos-Lagun Ar atsegina agertzeko ida eta a on r ke es e nir a ez, hurrengo gutuntxo onuraduna izan nintzen eskaintzen dizuet. fabaliabide gutxi dituen ko, ste Ha t: ue diz o uk at eta egokitu nintzen aip tuen gizonak, duela 17 Programan nola sartu betidanik, sorrarazi gin da n iza a am a ru bu familia mili batekoa naiz, gure nurrena naiz. i neba-arrebetatik azke urte utzi baikintuen. Se Bigarren Hezkuntza bek ezin izan zuten re ar aian eta la ze gabezia Estatu Batuetara Aukera eta baliabide a bukatua izan). Honek, tz un zk He n he Le ilik so kar batek dute ag iririk gabe. gauzatu (nahiz eta ba uli eta han jarraitzen itz iz ino a dir ez tik uen. Berta a bukatzeko aukeemigratzera eraman zit ko eta Lehen Hezkuntz ste ika kin re ua dir n te zu bidaltzen eko aukera bila, nire Han zeuden bitartean, .urtean ikasten jarraitz 03 20 , rik tu ka bu a tz n Hezkun o ikasketen kargu eg in, ra eman zidaten. Lehe n Bigarren Hezkuntzak ze in ez a Am . en nu si rtua iku burua emigratzera beha ila hau gauzatzeko. eta irrikaz nenbilen ma izan. 2005. urtean, nuen emigratu beharrik ez , an ne ke az , eta k direla izan nuen; unea Baina, patuaren kontua zkuntza hasteko aukera He n re ar Big z te ar bit ilegu baten t beti eskuragarri amak eskuratutako ma ko nire helmuga ez du rte ita -b du Or u. ha en harra zego har zuen. zen eta aprobetxatu be honek berritzen joan be n, ze ba ea tz ka bu a tz ren Hezkun izan, baina, berau Bigar t eskatu genuen batera, bertako beka ba in ek ar te iza i rr be en Programar en. Urte berean Ikasketak hasita, amak tez beka dun izan nintz ar bit en ar tz un lag en oaren eta zu nangoko La Salle eta 2007. urtean Jaink ago, 2008an Huehuete du ran be te be te ur eta katu nuen, titulua eskuratu Bigarren Hezkuntza bu urtebete beran duago eta si ha ” oa rg ile tx Ba eta Letren esker Programak ikastetxean “Zientzien “Maitene Aurtetxeri”, i, iar itx ab am e nir , an ilen bitarte nuen. Ikastetxean nenb daindu zizkidan. nire gastu gehienak or zen nituen, notarik hoberenak aterat ; en nu si ut ak er ela tz n, onena nin ngo mailan Urte haietan, ikastetxea nintzen eta Huehuetena n iza ua rat ke au o ek parte-hartz DominaZientzien Olinpiadetan nuen!!), Bikaintasunaren so ja na mi do o zk re (ur tu nuen eta mo Fisikako lehen postua lor raitzeko zizatu zidan, jar ra rre au k, ne ho e . Ohor rekin graduduna nintzen Unibertsitatean haseko garaia heldu zen: itz rr be a de xe e nir n, mentu harta

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria


tea. Baina, ohoreak ez zid an unibertsitatea ziurtatze n eta Programak ez zituen unibertsitaterako diru-laguntzarik ematen, be raz, beldurra nuen; laguntza ekonomiko gabe aurkitzen nintzen be rriro ere. Baina, Programako Ar mand o Alonso une hartan Guate malara etorri zen eta bera izan zen, lag untza ekonomikoen inguru an informazioa eskuratu zidana. Bere gome ndioz, hortaz, Fun dación par a Estudios y Profesionalización Maya-n (FEP maia) beka bat eskatu nuen. Eskatutako diru-laguntza em ango zidaten itxaropenareki n, ausardiaz betea etorri nin izena eman eta 2010. urtea tzen hiriburura, n, hezkuntza hobeago bat en bila , San Carlos Unibertsitatea eta Kirurg ialari” ikasketak n (USAC) “Mediku hasi nituen. Aurreneko hila beteetan izugarrizko berri Barre dok, nire kasuaren be ona jaso nuen Araceli rri izan zuela eta urtebete z laguntzeko prestutasuna nuen sinetsi Jainkoak eman agerrarazi zidan. Ezin dakoa. Urte berean, Maien FEPek itzultzeko beka bat eta be deinkatua sentitzen eman zidan. Seguruago nintzen une hartan; guztien laguntzarekin ikasturtea bu katzea lortu nuen. Egun, Me dikuntzaren hirug arren urtea (sei ditu guzti ra) ikasten dihardut. Pozik hau; alai, zuekin eskertua nabilen bolada bat da , Maitenerekin, Ar mandore kin , Ara cel ire kin eta ga duzuen guztiokin. On doreng ur, hemen egotea, posible eg in o jomuga, me diku titulua esk ura tu eta , zen ba it urteren buruan, kirurg iala edo internista on batean bila ri katu eta atzerrian ikasi. Ez dizuet fisikoki ezagutzen, nigatik eg in duzuen guztia ba ina zin ez diotsuet onerako izan dela. Are gehia go, eg iten duzuen guztiak eraman nau. bihotzarekin ezagutzera Etorkizun hurbilean zuek niri lagun du zenidaten be zala, nerabeei laguntzeko Egun, Programaren onurad apustua eg in nahi dut. unek nik eg in nuen bezalax e ere apr obe txa tuk o duten ziurtasuna dut; he herrialde eta bizi baldintz a hobeago batean sinesten rri, baitugu. Programaren parte izateak nire barnean lorratza utzi du; polita eta hunkigarria ahaztuko bertatik jasotakoa izan da, sekula ez dut .

Aipatu gisa, unibertsitatea n dihardut, anai txikia, be rriz, La Salle ikastetxean mailako ikasketetan sartua Kontalari Adituko erdi dabil. Urte batzuen burua n tit ulu du nak eta profesionalak izango gar bizi baldintza duinetan biz a; amari itzeko aukera eman ahal iza ng o dio gu, gu re herriarengatik eta herri lan eg ingo dugu, nerabeak arentzat lagun duz, beraien ere du iza ten saiatuko gara, zuek gu izan zareten bezala. re ispilu eta jarraibide

Zuentzat nire guraririk hob erenak , gurekiko eg iten duz uen guztia ezinbesteko gar dela eta, Programak aurre rantzia baitu, hori ra jarraitzea espero dut; ne rabeak, herritarrak eta Tod guztiak eskerrak ematen diz os Sa ntos osatzen dugun kizuegu.

Eskerrik Asko! Mila Esker! Nire bihotza puztu eg iten da zuekiko eskertasuna ad ierazi nahi du danean. Jainkoak be deinkatu dieza zuela programaren gidaritza n. Agur bat guztiei, zuen gunei, kideei, bizilagunei. Eta sen diei, etxekoei, la, nola ez, agur bero bat nir e amatxoren partez. Beste bat arte lagunok! Ad eitasunez, Santos Mendoza Mendoz a (Beka dun ohia)

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria

11


4- Urteko egitasmoen laburpena

Garapenerako Llankidetzako proiektuak 2011. urtean onetsitako proiektuak:

DEPARTAMENTUA

IXCÁN

SOLOLÁ

12

PROIECTUA

TOKIKO ERAKUNDEA

FINANTZIAILEA

DIRU LAGUNTZAREN ZENBATEKOA

FICCI R.L. eta Ixcaneko kooperatiba bazkideen elikagaien subiranotasuna eta genero ekitatea tokiko indartzetik lantzen.

FICCI

EUSKO JAURLARITZA

256.979,83E

Solola departamentuko, Santa Catarina Ixtahuacan herrixkan, emakume maiak elikagaien subiranotasunetik ahalduntze ekonomikorantz eta politikorantz.

AGEMA

EUSKO JAURLARITZA

127.862,78E

Guatemalako, Solola departamentuko 5 udalerrien kudeaketa demokratikoaren ereduaren baitan, tokiko gaitasunen sustatzea eta indartzea.

SOLOLA UDALERRIA

GETXOKO UDALA

29.500,00E

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria


¿Zer lortu nahi da proiektu hauekin? 1- FICCI R.L. eta Ixcaneko Elikaduraren Subiranotasunarentzat, nekazaritza ekologikoko eredu berri batetik tokiko ahalduntzea eraikitzen.

Nekazari indigenen familiak eta kooperatibak bizi duten pobretze egoerak batetik, nazio eta nazioarte mailako elikadura krisiaren testuinguruak, bestetik, eta sumatzen hasiak diren, atzerriko inbertsio zuzenek Ixcaneko lur eta baliabide naturak suntsituko dituen mehatxuek, momentuko eta etorkizuneko, xede estrategiko gisa elikadurarako eskubidea eta naturako baliabideen defentsa ezartzera eraman du Federazioa.

Horretarako, 2010etik, ondoren osatzen diren, hiru ekintza lerro nagusi ezarri dira;

IXCÁN

• Elikaduraren burujabetza ereduaren inguruko sentsibilizazioa, • emakumeen ahalduntzea bultzatu egitasmoan eta prozesuan duten parte hartzea sustatuz, • eta, elikaduraren eskubidea bermatzen duten eta tokiko ekoizpenerako proposamen alternatiboaren oinarria diren ekoizpen ekintzak abian jartzea. 2010ean lan ildo nagusi hauek, Lagun Arteanek bultzatzen duen eta Bizkaiko Foru Aldundiak finantzatzen duen proiektuaren bitartez garatzen hasi dira. Egungo egitasmoarekin, prozesuari jarraipena eman nahi zaio, Federazioak eta beronen kooperatibek, gaurko eta etorkizuneko garapenarentzat, ezinbestekotzat jotzen dituzten ekintza lerroak sendotuz eta zabalduz.

Palmito landarea Pejibaye

ENTREAMIGOS-LAGUN ENTREAMIGOS-LAGUNARTEAN ARTEAN | 2011ko | Memoria Memoria 2011

13


Palmito plantazioa

2010.ean, hasirik zegoen sentsibilizazio kanpainaren barne, gizarte elkarte ezberdinekin (RAIS sarea, SERJUS, ADESI eta ACCSS) koordinatuz, eskualde mailako Elikaduraren Burujabetzaren eguna ospatu zen. Ekintza honetan hainbat gai jorratu ziren, horien artean; eskualde eta nazio mailako elikaduraren urritasuna, elikaduraren burujabetza eta segurtasuna eta, eskualdeko nekazal familien elikaduraren subiranotasuna eta segurtasuna mehatxatzen dituzten megaproiektuak (palmondo afrikarra, hidroelektrika eta esportaziora zuzenduriko arto ereintza). Eragin handiagorako, familietan sentsibilizazioa jarraituko da; Iraultza Berdearen amaiera eta tokikoa, taldekoa, nekazaritza ekologikokoa, burujabea eta berauen kulturari egokitutakoa den proposamen berriren osaketa sustatuz. Udalerrian ere, kanpainak aurrera egingo du, eredu berriaren eraikuntzan familia eta taldeak areagotuz. Honela, tokiko ekoizpen garapen eredutik, eta, Sustapen Ekonomiko Produktiboko eta Ingurumeneko Udal Batzordeen parte hartzearen bitartez, elikaduraren burujabetzaren udal politikaren sorketan eragina areagotuko da.

Haatik, FICCI eta honen kooperatibak jakitun dira ibilbide berriek, harreman ekitatiboagoek, aurrera egin dezaten, nahitaezkoa dela komunitateetako, kooperatibetako eta familietako egitura matxistak deuseztatzea, genero harremanak eraldatuz. Honetarako, gizonei zuzenduak, esparru ugalkorrean, ekoizlean eta herrian rolen banaketaren inguruko, sentsibilizazio ekintzak gauzatu dira; gizon eta emakumeen arteko lanen erantzunkidekotasunaren garrantzian azpimarratuz. Miresten den errealitatera heltzeko, maskulinitatea, emakumeen ahalduntzea eta osasun sexual eta ugalkor gaiak landuko dira, besteak beste. Eraldaketak praxietan suertatzen direnez, proiektuak erlezaintza eta, familien eta komunitatearen elikadura egokia bermatzen duten uztak aurreikusten ditu; emakumeen ahalduntze ekonomikoa eta ekoizpen mota berri baten marrazkia irudikatzen joanez.

Bestalde, eredua eraldatzeak ekitaterako parada bermatu behar du. Hori dela eta, egitasmoan emakume taldeen ahalduntzea eta aldaketa zein aukera ekonomikotan edota sozialetan beraien parte hartze gogotsua sustatzen duten ekintzak kontutan hartzen dira.

Palmitoaren bihotza garbitzen

14

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria


2- Solola departamentuko, Santa Catarina Ixtahuacan herrixkan, emakume maiak elikagaien subiranotasunetik ahalduntze ekonomikorantz eta politikorantz.

SOLOLÁ Egitasmoak, ekoizpen jardueratan eta komunitate zein udalerri mailako espazio politikoetan emakumeen antolaketa eta parte hartzean, hauen ahalduntzean lagundu nahi du. Santa Catarina Ixtahuacan herrixkako emakumeek bizi duten egoerak, pobrezia eta muturreko pobreziak, sortarazten dizkien beharrak asetzearen garrantzia mahai gainean jartzen du proiektuak; eremu pribatuko, komunitarioko eta udalerriko jarrera eta praktikak eraldatzen laguntzen dituzten ahalduntze ekintzak bateratuz.

Horretarako, hausnarturiko esku-hartze nagusiak ondokoak dira:

• Elikaduraren Burujabetzaren printzipioetan oinarrituz, 17 komunitateetatik barne dauden familien elikagai osasuntsuen kalitatea eta kantitatea bermatzen duten ekoizpen (nekazaritzako eta abel-tzaintzako) ekintzak aurrera eramatea. • Santa Catarina Ixtahuacan udalerriko nekazal emakume maiek komunitatean eta ekonomian duten parte hartzeko aukera zabaltzen dizkieten programak gauzatzea. Herri, eskualde eta probintzi mailan, emakumeen betekizuna, proiektuak barne hartzen dituen ekintza ezberdinetan, sendotuz. • Santa Catarina Ixtahuacan herrian, Elikaduraren Subiranotasunaren bitartez emakumeen ahalduntzean lan egiten duen AGEMA elkartearen sendotzea bultzatu herri mailako erreferente gisa.

AGEMA taldea

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria

15


SOLOLĂ 3- Solola departamentuko 5 udalerrien kudeaketa demokratikoaren ereduaren baitan, tokiko gaitasunen sustatzea eta indartzea. EA-LAk eta inguruko udalerriek aurrera eramandako proiektuen uzta, lan talde baten gaitasunen eraikuntza eta sustapena izan da. Hori dela eta, egitasmoak 5 herrien erantzunkidetasunarekin batera exekutatu dira, Solola bostetatik nagusiena izanez. Batzuetan, udaletxeen gain egon da ekintza guztiaren ardura, besteetan (aholkularitza eta laguntza alorretan), eragile teknikoengan, eta maiz, bien arteko erantzunkidetasuna izan da. EA-LAk duen etengabeko presentziak eta tokiko lankideen gaitasun aberatsek,, egungo proiektuaren identifikazioa ahalbidetu dute. Berau era parte hartzailean, eskarmentuan oinarritua eta udal dinamiken ezagutza sakonaren bitartez diseinatu da. 2010. urtean, behin, komunitateetako eta udalerrietako garapen planak bukaturik zeudela eta partehartze demokratikoaren prozesuaz baliaturik, udal gobernuek eta udaletxeetako langileek berauen gaitasun teknikoak eta politikoak indartzearen beharra agerrarazi zuten. Abian jarriko den garapenaren kudeaketa demokratikoaren ereduko funtzioak hobekiago betez. Arrazoi hau medio, egungo egitasmoak Sololako bost udalerrietako langile teknikoen gaitasun teknikoak, politikoak eta metodologikoak sendotuko ditu.

16

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria

Ondoko ekintza lerroak definitzen direlarik:

• Ikastaro itxien eta irekien bitartez, garapenaren kudeaketa parte hartzailearen inguruko ezagutzak eta praktikak indartuko dira, langileen formakuntza teknikoa eta politikoa gauzatuz. Aldez aurretik, parte hartzen dutenen beharrak eta interesak erantzuten dituen formakuntza tekniko eta politiko baterako kurrikulua sortuko da. • Honekin batera, bost udalerrien erabilpenerako egongo den espazioaren eta formakuntza saioetako azpiegituraren egoera hobetuko da.


5- KOOPERATIBEN KOMERTZIALIZAZIOKO IXCANEKO FEDERAZIO INTEGRALA, (FICCI, R.L.)

Nekazarien eta Industrien arteko fabrika Ez da erreza sarraski baten ondoren bizitza lurralde berri batean hastea. Etapa berri bati hasiera emateko gogoz, Guatemala herrialdeko, Quiché departamentuko, Ixcan bailarako hiru komunitateetako kooperatibek 2003. urtean federazio bat osatu zuten.

2006 eta 2007 urteen bitartean nekazarien eta industrien arteko lantegia eraikiaz gainera, barnealdean kokatuko ziren makinak erosi eta ipini ziren. Garai hartarako; fabrika nekazal ekintzetan murgiltzeko prest zegoen.

2004.urterako nortasun juridikoa eskuratua Kooperatiben Komertzializazioko Ixcaneko Federazio Integrala, Erantzukizun Mugatua gisa ezagutzera pasa ziren. Aipatu lez, hiru dira federazioa osatzen zuten kooperatibak; Zona Reyna R.L. Kooperatiba, La Resistencia R.L. Kooperatiba eta Victoria R.L. Kooperatiba, Santa Maria Tzejá, Primavera del Ixcán eta Victoria 20 de Enero komunitateetakoak, urrunez urren. Berauek, oinarrizko garauen merkaturatzearekin hasita bidezko merkataritzaren eta elkartasunaren aldeko apustua egin zuten.

La Resistencia R.L. kooperatibak palmondo nanoko sailak zituenez, federazioaren aurreneko produktua berau izan zen. Lur sail hauek ekoizpenari eman nahi zitzaion balio erantsia lortzen lagundu zezaketen ere.

Federazioaren ordu arteko ekimenak eta aldean zeraman eskarmentuak, laborantzako merkaturatzearen estrategia hausnartzera eraman zuen; hots, irabazi gehiago lortzeaz gain, herrialde mailan egindako lana eta historia ezagutarazi behar zuen. Gogoetak azkenik, nekazarien eta industrien arteko fabrikaren eraikinean geratu zen. Bertan nekazal produktuak ontziratu, bildu eta merkaturatu zitezkeen, hasiera bateko balio erantsia areagotuz. Bazkideentzat ere onura zekarren, diru iturri berriak eta lanpostuen sorrerak, hain zuzen. Bestalde, hiru kooperatiben garapena ahalbidetzen zuen.

Behin palmondo nanorako ekoizpen lerroa ereikia, 2009an, lantegiak nekazarien eta industrien arteko eraldakuntza martxan jarri zuen. Honekin batera, berauen buruaren jasangarritasun ekonomikoaren bidean jarri zituen; ekoizkina “Corazón Maya” izenarekin eta artisauak irudikatzen zituen glifo maia batekin merkaturatu zen. Lantegian egin izan den lanak kalitate handiko produktua eskaintzeko aukera eman du, %100 palmondo nanoaren bihotza da eta Guatemalako osasun agintaritzak eskatzen dituen kalitate eta higiene baldintza guztiak betetzen dituen produktua dugu.

Palmito kandelak

Taldea

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria

17


2- Makinen fabrikatzailea 1-Makinak instalatzen

Lan eskarmentuak federazioak ekoizkinen dibertsifikazioaren aldeko apustua egin behar duela utzi du. Era honetan, bazkide ia guztiengana heltzeko aukera izango du; hauen laboreak erosiz eta fabrikak eragindako soberakinak denon artean banatuz.

3- Baporea sortzen duen egurrezko kaldera

Bukatzen joateko, denboran zehar lan baldintzak hobetzen joan badira ere, gainditu beharreko oztopoak ugariak izan dira. Haatik, federakundea osatzen duten kooperatibak aldez aurretik ezarritako xedeen lorpenean apurka aurrerantz doaz.

Egun, merkatuak itxarondakoari erantzuteko eta kalitatezko lehengaiak ekoiztu ahal izateko, familia maiek eta kooperatibek nekazaritza ekologikoaren dibertsifikazio estrategiak abian jarri dituzte; ama lurra errespetatuz eta elikagaien subiranotasuna bultzatuz.

Josefina Vel谩squez Gerente agroindustrial y responsable de la gesti贸n de la planta de tratamiento

ak

Palmito kandel

tzen

Kandela xuri

Kandela mozten

18

Kandelaren bihotza mozte

n

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria


6- Nire Ibilbidea

Mercedes Alvarado

duen eta herrien) eraldaketaren alde lan egitera prest zeuden instituzioak aurkitzen bazituen, eta sinesmen bati tinko eusten bazion: elementuen eraldaketak guztiaren aldaketa ekar lezake, Estatu baztertzaile, matxista, arrazista, autoritario, militar eta kolonial batenak kasu.

Mercedes Alvarado

Komunitateekin batera egindako ibilbidea esperientzia aberasgarria izan da, besteak beste, jakintzaz, poztasunez, sentimenduz eta solidaritatez betea; etengabeko elkartruke bat eman da, eta hartu eman horrek asko utzi dit eta nigandik ere asko hartu du, eta komunitateetan nire parte bat utzi dudan bezala, nik ere haien zati bat hartu dut beti nirekin; edozein planteamendu teknikotik edo teorikotik at geratzen den eta erronka bat onartzen denean suspertzen den trebakuntza prozesua da. Prozesu hori orain dela hainbat urte hasi zen jadanik, eta orokorrean ordura arteko ereduen inguruko eztabaida sortu zen eta hori guztia erabakigarria izan zen, izan ere, autodeterminazioan eta herritarren parte hartze aktiboan oinarritzen ziren ekintzetan lanean aritzea erabaki zen, hori guztia kontrastez beteriko herrialde batean, barne gatazka armatu baten eta gizarte bazterketen artean. Errealitatera gerturatzeak, kontzientziatik perfekzio ideia oro desagertaraten zuen, borondatea eraldatzen zuen eta energia sortzaileak sinergi ezberdinak sortzen zituen, eta sinergia horiek emankorrak izango ziren batek, komunitateen (baserrien, herrixken, kantonamen-

Quetzaltenango departamenduko Altiplanoan aritu nintzen lanean, eta 2007. urtean Lagun Artean elkartearen bitartez Sololá departamentura iritsi nintzen. Nire herrialdeko beste departamentuak bezala, hori ere aurkakotasunez eta erronkaz betea zegoen; bertan, ondorengo proiektua kudeatu behar nuen: “Ur sarbidea eta nekazaritza eta abeltzaintzako ekoizpena, elikagaien soberatasuna kontuan hartuta, Santa Catarina Ixtahuacán zonalde hotzeko 49 komunitateentzat”. Santa Catarina Ixtahuacáneko herriak, Sololá departamentuko azken aurreko giza garapenaren indizea duena, Mitch Urakanak gogor astindu zuen eta horrek herri-gunea egungo tokira lekualdatzea ekarri zuen; Stan ekaitzaren ondorioak zirela eta, zortzi komunitate birkokatu egin ziren, oinarrizko ur, saneamendu, hezkuntza eta osasun zerbitzurik gabe; parte hartze prozesua zailtzen duen gizarte haustura nagusi zen; Estatuaren eta autoritate indigenen arteko gatazkak eragindako gizarte desoreka nabarmena zen; eta, era berean, planifikazio eza eta ekintzen garapena zailtzen duen alderdi politikoen polarizazioa argia zen. Emakumeak bizitza eremu pribatuan egiten zuen eta familiaren barnean ez zen kontuan hartua ez hezkuntzarako, ezta osasun integralerako ere; hizkuntza ezagutzen zuen, baina elebakarra zen eta kich’e zuen ama hizkuntza; artoaren ekoizle nagusi izaten jarraitzen zuen eta familiaren barnean baloreen eta printzipioen igorle.

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria

19


Erronka ikaragarria zen, baina komunitateen eraikitze lanak hasita zeuden, eta larrialdi eta biziraupen egoera gainditzeko ekintzak abian jartzea nahitaezkoa zen, inguruarekin eta herrialdearekin bat zetozen ekintza produktiboak garatzeko; uraren kudeaketa egiteko kudeaketa eredu baten diseinua egitea ezinbestekoa zen, jadanik hasita zegoena Sololán, San Antonio Palopón, San José Chacayán, San Andrés Semetabajan eta Santa María Visitaciónen, bakoitzean garapen maila ezberdina izanik. AGEMA (Asociación Generación de Maíz) elkartearekin birkokatu ziren komunitateetan ekintza produktiboak martxan jarri ziren, Garapeneko Herri Batzordeen dinamikari aldaketa bat eman zitzaion, horrela, subjektu pasibo bat izatetik, herri garapenaren prozesu parte hartzailearen planifikazio prozesuaren lidergoa izatera pasa zen, eta uraren kudeaketaren alorrean esku hartze ekintza planifikatuak egin ziren; Santa Catarina Ixtahuacáneko Udalaren funtzioa indarberritu zen prozesua iraunkorra izan zedin. Emakumeen eta gizonen arteko berdintasunaren inguruan sentsibilizazio prozesu bat eman zen, eta talde antolatuetan (Garapeneko Herri Batzordeetan, ur batzordeetan eta nekazaritza eta abeltzaintzako taldeetan) emakumeen parte hartzearen beharra atzeman zen; eta udal teknikarien, agintarien eta Garapeneko Herri Batzordeen koordinazio organoen eginbeharren agendetan hori txertatzea beharrezkotzat hartu zen. Lan horri jarraipena egingo zaio orain dela gutxi onartutako proposamenaren bidez eta halaxe dionea: “Emakume maiak enpoderamendu ekonomiko eta politikorantz elikagaien subirotasunaren bitartez, Santa Catarina Ixtahuacán udalerrian, Sololá departamentuan”. Lagun Artean elkarteak urtetan garatutako metodologiak eta moduak bildu nituen, mistika eta konpromisoa; nire bizitza aldatu zuten emakume maien begirada ere ezagutu nuen. 2009. urtean, Sololá taldean barneratu nintzen honako proiektuan: “Sololáko hiru herrietan Udal Gaitasun Komunitarioaren indarberritzea Uraren Kudeaketaren eta Saneamenduaren gaietan”; eta La-

20

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria

gun Arteaneko kudeaketa ahalbidetzeko diagnostiko bat egin nuen, eta asko ikasi nuen. Proiektuan zehar “Ura eta Garapena” izeneko Udal Mahaian hartu nuen parte, eta uraren arazoa hiru eragileen ikuspegitik aztertu zen, Garapen Batzordean, Udal Organoetan, udal ordezkarien eta udal talde teknikoen eskutik, eta uraren eta saneamenduaren alorrean politika publiko parte hartzaileak egitea nahitaezkoa zela ondorioztatu zuten; prozesua aberasgarria izan zen eta soilik espazioak dinamizatu ziren, izan ere, ezagutza eta proposamena gizon eta emakume parte-hartzaileek egin zuten. Eta ibilbide horretan jendearen jakintzan izandako uste sendoa jaso nuen. Sololá-ko Lagun Artean elkartearen lan egitura ezagutzea beste esperientzia gehigarri bat izan zen niretzat; solidaritatea, interkulturalitatea, konfiantza, egitura horizontala eta berdintasun ikuspegia eskatzen eta behar dituen sistemarekin topatu nintzen; bere horretan, bat egiten dute harremanek eta energiak, eta amets komun batengatik borrokatzen ari dira, orain arte, ibilbide hori zoragarria izan da eta bere momentu zailak izan baditu ere, guztiak beharrezkoak izan dira; lan egiteko modu berezia eta bakarra da Sololá-ko herritarrek onartua dutena. Azkenekoz, aipatu nire ibilbidearekin hasi nintzenetik esperientzia ugari egon direla nire burua eraldatu dutenak, eta ni pertsonalki eta profesionalki haztea ekarri dute; nik eman dudana gutxienekoa izan da jaso dudanarekin alderatzen badut; ezbairik gabe, honen guztiaren ostean, Lagun nire arimaren zati bat bilakatu da.

Mercedes Alvarado Administrazio arduraduna ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN Sololan.


7- GUATEMALAKO TESTUINGURU NAZIONALA

Itun Politikoa- Emakumeen Atala Guatemala, gatazka armatu ostean eta trantsizioan dagoen demokraziaren herrialdea da. 1996ean, Guatemalako gobernuak eta URNGk (gazteleraz, Uni贸n Revolucionaria Nacional Guatemalteca-k) Bake Itunak sinatu zituzten, 36 urte iraun zituen barne gatazka bukatuz eta bake tinko eta egonkor baterantz bideratzen duen garapen agenda sortuz. Bake Itunetan harturiko konpromisoak bakea eta demokrazia eustean datza. Hauek gizarte multietnikoa, kulturaniztuna eta eleanitza den Guatemalan oinarritzen dira. Gudaroste etapa honetatik mantso aldentzen doa Guatemala, garapen bidean dagoen herrialdeari begiratzen hasi da. Trantsizioan dauden latinoamerikako demokrazia ezberdinetan suertatzen diren arazo komunak izaten hasi da; legearen, ustelkeriaren eta hilketa antolatuen aurrean agintaritza ahulak, alderdi politiko indargabeak, sakoneko pobrezia eta irabazien desberdintasunak. XXI milurtekoaren lehen hamarkada bukatzear zegoela, Guatemala Estatu anitz, demokratiko eta bateratzailean ezarritako gizarte barnerakoiaren, anitzaren eta bidezkoaren bidean da. Guatemalak, herrialde gisa, itxarondako nazioa lortzeko bi ardatz estrategiko marraztu ditu. Lehena, maila politikoan; 1996ko Bake tinko eta egonkorraren Itunaren sinadura, eta, bigarrena, arlo ekonomikoan; salerosketen zabaltzean, merkatuko arauen deuseztapenean eta Estatua ekonomian duen parte hartzearen murrizketan oinarritua. Hazkunde ekonomiko sostengatua bizkortuko zuen Globalizazioan murgiltzean etekinak herritarrengan isurtzea espero zen, gizartearen garapena eta pobrezia urritzen ahaleginduz. Baina, errealitatea amestutako oparotasun eta giza garapenetik oso urrun dago. Auzibide demokrazia gogortu eta ekonomiak aldaketa garrantzitsuak jasan ditu; alabaina, ezin daiteke Guatemalako gizartea guztiak barne hartzen dituen, oparotasunaren eta giza garapenaren jendarte gisa izendatu. Hala ere, nekez izenda daiteke Guatemalako gizartea, guztiak barne hartzen dituen, oparotasunaren eta giza garapenaren jendarte gisa.

Azken hiru hamarkadetan, Giza Garapen Indizearen balioak Guatemalan gorantz egin arren, mundu mailako eskalan daukan toki erlatiboa gutxitzen doa eta, ertamerikako eskualdean, azken postuetan geldirik jarraitzen du. Benetako garapen bidean jarri ahal izateko, Guatemalak oinarrizko zenbait erronkari aurre egin behar die. Horien artean, pobrezia murriztea, landa garapena, indigenekiko edozein diskriminazio mota ezabatzea, enpresa txiki eta ertainen garapena eta garapen politiketan ingurumen ikuspegia txertatzea.

Egungo Guatemalako errealitatearen zenbait zertzelada ikus ditzagun:

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria

21


GIZA ESKUBIDEAK

TESTUINGURU SOZIALA izaoa, landakoa, gaztea eta indigena Guatemalako jendartea nagusiki txir n eare riald her riaren dinamikak eta joerak, teagatik ezaugarritzen da. Biztanle , aledo talde etniko-kulturalen arabera luzeran zein zabaleran, gizarte mailen ak sun inta erd etan jarduteko aukeren ezb datzen dira. Eskubide erreproduktibo ogra, jendarteko antolaketa sozio-dem bereizketa hauek sortarazteaz gain garapenaren aukeretan. fikoan eragiten du, eta ondorioz, giza boari, gazteei, hots, suspertzen ari Osasunaren alorrean, populazio akti oko dutenei eta, bost urte baino gutxiag den lan indarraren hazia osatzen i, era2020ean gaztaroa osatuko dutene haurrei, eskolan sartzear daudenei, saten dieten arazoak daude. n duten elikaduraren urritasun kro Bost urtetik beherakoek pairatze kapitala agortzen dihardu. nikoak, herrialdeko etorkizuneko giza o .233 ume ez direla lehen hezkuntzak Hezkuntzan, estimazioek diote 657 z. o populazio guztiaren %26 adierazi eskolara joaten, 7 eta 14 urte bitartek ok eskola uzten dute (matrikulatuen Gainera, urtero, 204.593 neska-mutik arru temalak atzerapen ugari izan, esp %12a). Nahiz eta, hezkuntzan Gua ko herrialdeetakoa da. Latinoamerika honetan gutxien inbertitzen duten tua ratuz, Guatemalako hezkuntza gas batez bestekoaren %4,4arekin alde BGParen %2,4koa da. dituena ez da indigena Pertsonak migratzera behartzen reziak eta aukera gabezia edota landa kontua, muturreko pob en biziraupenerako estrabaizik. Hau da, migrazioa norbanako ri hau, besteak beste, entegiekin erlazionaturik dago. Gertaka , osasunerako eta etxebiplegurako, hezkuntza zerbitzuetarako kusteko joerekin uztartuz zitzarako eskaintzak eta aukerak era ematen jarraitu da. ra bat jasan du. AurreGaur egun, gizarteko muinak bilakae populazioak, orokorrean, ko garaietan baino konplexuagoa da; ikasten duten haur-gazte goraka egin du, bereziki, hirietan; oak ere areagotu dira. Hogehiago dago, emakumeen ehunek rtearen barne sartzearen nekin batera, populazio indigena giza z doa. prozesua geldoa bada ere, handitu

Amerikarteko Giza Eskubideen Batzordeko kontalariak, Dinah Sheltonek, Guatemalako herri indigenek pairatzen duten giza eskubideen egoera latzaren kezka adierazi du; estatuak berauen lurren eta baliabide naturalen eskubideak bermatzeko neurriak hartu ez izateagatik. Herri indigenen lurralde eskubideen babesgabetasuna, lur indigenen aitorpen gabeziagatik ezaugarritzen da; gaiaren inguruan nazioarteko arauekin kontraesanetan dauden egoerak suertatzen dira; arbasoen lurrak ezagutarazten dituen eta herri indigenen lurrak babesteko aukera ematen duen katastro sistema falta, estatuaren gainbegiraturik gabe lurrak eskuratzen dituzten enpresak eta inbertsioetako, garapeneko eta baliabide naturalen ustiaketako egitasmoen exekuzioak, honen adibide dira.

GOBERNUAREN TESTU INGURUA uaEgungo gobernuak, krimen antolat eko egit ren eta gaizkile arrunten kontra ioa aitzakiarekin, herrialdearen militarizaz zial ion berrarazi du, armada, polizia naz eginbila eta populazioa indar armatuen uz. kizun bateratuaren menpe antolat n Narko ekintzaren kontra egiteare ko tara aitzakiarekin, mineralen ustiake umiaketak aurrera eramaten diren kom Pe: nitateetan setio egoerak ezarri dira ten, Coban, Huehuetenango. Meategietako miaketen kontra dau den herritarrekiko indarkeria. Ikasle eskakizunak aurkezten dituzten b... hiriko ikasleen aurkako erasoak., eta

22

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria


TESTUINGURU EKONOMIKOA 1980ko hamarkada bukaeran, pobrezia egoeran bizi ziren guatemalarrak %62,8a zen; 2006 urterako zifrak 12 puntu beherantz egin zituen. Murrizketa egon arren, populazioaren erdia baino gehiago pobrezia egoeran bizi da. Honek esan nahi du, 17 urtez (1989-2006 arte) herrialdean emandako hazkunde demografikoa dela eta, txiroen zenbaki absolutuak 5.4tik 6.6 milioira areagotu zen; berrehun mila milioi pertsona txirotasun egoerara gehitu ziren, alegia. Muturreko pobreziari dagokionez, lortutako datuek, garai berberean, adierazlean, %3aren gutxitze erlatibo bat eman zela diote. Hitz absolututan, pobrezia orokorraren moduan, muturreko txirotasun egoeran bizi ziren pertsona kantitatea ia milioi erdian handitu zen. Nekazaritza BPGaren hamarrena irudikatzen du, esportazioen bi bosten eta lan indarraren erdia, hain zuzen. Kafea, azukrea eta bananak ekoizkinik nagusienak dira. Gainera, munduko etanol eskaria handitzeak azukrearen esportazioetan etekina uzten dute. 1996ko Bake Akordioek, atzerriko inbertsioak eragozten zituzten trabak gainditzeko aukera utzi zuten. Harrezkero, Guatemalak aldaketa garrantzitsuak eta egonkortze makroekonomikoa bizi izan du. 2006ko uztailean Ertamerikako Merkataritza Librerako Ituna, TLC, abian jarri zen. Ordutik, esportazioetako inbertsioek gorantz egin dezaten laguntzen aritu dira; baina, segurtasunaren, langile kualifikatu ezaren eta eraikuntza eskasen kezkek atzerriko parte hartzea oztopatzen jarraitzen dute. Irabazien banaketa oso desorekatua izaten segitzen du; populazioaren erdia baino gehiago pobrezia nazionalaren atalasearen azpitik dago. Egungo erronketako bat gobernuaren irabaziak handitzea da, hotz; zerga erreforma egokia eta garbia, nazioarteko emaileen asistentzia areagotzeko negoziazioa, droga eta gaizkiletasuna murriztea eta merkatuko defizitaren gutxitzea. Merkatuak lanpostuak sortzeko duen gaitasun ezaren ondorioz, informaltasuna indartu da; ugariagoak dira ezkutuko lanen irabaziak edo bestelako diru iturriak, are gehiago, zilegizkoak ez diren ekintzak bilatzen dituztenak.

Hitz batean: Testuinguru honetan, emakumeen mugimenduak Bake Akordioen sinaduraren ondoren emandako atzerapenari erresistentzia agertzen dio, politika neoliberalekiko eta herrialdean ematen diren giza eskubideen urraketei errefusa azaltzen die; 250 emakume baino gehiago erailiak izan dira eta osasun, hezkuntza eta irabazien adierazleak batzuen eta besteen arteko ezberdintasunak islatzen jarraitzen dituzte, herrialdea arrisku egoera etengabean kokatuz

Emakumeen mugimendua sektore aurrerakoien batasunarekin batera Gobernua salatu eta honekiko erresistentzia iraunkorrean kokatzen da. Emakume guatemaltarrak bizi dugun egoera eta bazterketa izaera, nazio eta nazioarte mailan salatzera bideraturik dago emakumeen mugimenduan egiten dugun ekintza politikoan.

Guatemalak Estatu Batuetan erkidego oparoa du. Hori dela eta, ertamerikan diru sortarik handiena jasotzen duen herrialdea da; hauek dibisen irabazien lehendabiziko iturria dira, esportazioen ia hiru herenen baliokide direlarik. Latinoamerikako lurralde ezberdinetan gertatzen den bezala, Guatemalan, herrialde garatuen finantza krisiaren eraginaren ondorioz, ekonomia, esportazio bolumenen eta atzerritik jasotzen diren diru sorten jaitsierarekin, gutxitu egin da.

Isabel Sanz Guatemalako Ohiko Emaginen Elkarte Nazionalaren Batzorde Eragilean parte hartzen du. Elkarte hau Guatemalako Emakumeen Batasuneko Atalean integratuta dago.

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria

23


8- 2012 URTEA

Zein esan nahi du 2012 urteak maiarrentzat?

5.200 urte irauten duen 13 Baktunes-eko ziklo baten bukaera da. Denbora luzea da, oso. Nolatan jakin zuten maiatarrek idazten, zizelkatzen, grabatzen hilarrietan? Harriek hitz egiten dute, gizakientzako sekretuak gordetzen dituzte, ez dira bakunak, jainkoak baizik, espirituak, jainkotasuna dariete jainkoak izan gabe, Nawaleak dira. Baina hainbat pertsonek ez dute sinesten, ukatu egiten dute sinesgabeziagatik, ezjakintasunagatik, erlijiotik buruturiko terapia psikologiko ideologikoagatik. Arrazoi superstiziosoengatik kritikatzen dute, orain arte sinesten ez badute ere. Baina ziklo baten bukaeran sinesten dutenak gure arbaso maien pentsamendua baloratu eta interpretatzen dutenak dira, Maiak nortzuk diren badakitelako. Aunitzek interpretazio okerra egin dute, euren asmoa dirua irabaztea baino ez zelarik; argitalpenetan, pelikuletan. Baina hau ez da munduaren bukaera, maiatarrak gainontzeko pertsonak bezalakoak dira baina AJAW (JAINKOA)renganako euren hurbilpena gaur eguneko gizakiena baino aunitzez handiago izan zen. Izan ere, espiritualitatea bilatu eta bizitu zuten eta ez ziren materialismoaz arduratu; horrexegatik eskuratu zuten horrenbesteko jakinduria; horrexegatik azaldu digute euren iragarpenetan zer gertatuko den.

24

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria

2012. urtea ziklo bat da, batzuek ezertarako balio ez duen asmakizuna dela erran arren bertze batzuentzat zerbait harrigarria da. Gaur egun, ikerlari aunitzek maiatarren jakinduria ikertzeko interesa handia dute; bertze garai batean maiatarrak ez ziren errespetatuak izan; gutxiagotuak izan ziren hainbat arrazoiengatik. Baina haiek euren garaiko pertsona onak izan ziren, Ajawaren aitzinean esanekoak eta errespetu osoz jokatu zuten arlo guztietan; amalurrarekin, sorkuntzarekin... Gaur egun nora doa gizateria, ama lurrari dagokionez? Denok dugu ingurugiroaren alde parte hartzeko beharra. Komunikabideetan aunitzetan hitz egiten da kutsaduraz, beroketa orokorraz, meategiek eragiten duten txikizioaz, baita harreman desorekatuez, hondaketaz, desarmoniaz, diskriminazioaz, arrazismoaz, bazterketaz, iruzur politikoaz... espiritualitatea gero eta urriago den bitartean materialismoa inoiz baino presenteago dago. Horrela jokatzen dute munduko potentzia handiek eta politikoek, herri handiek eta txikiek, zerrenda burutik hasita eta azkeneraino. Hau al da Ajaw-aren borondatea? Maiatarren printzipio filosofikoak oreka, armonia, berdintasuna... dira, biharkoan bizimodu hobea izatearen alde. 2012. urteak, ziklo baten bukaerak, pentsatzeko eta jokatzeko modua aldatzeko gonbitea egiten digu, denentzako ehun politiko, erlijiosoa eta sozial berria eraiki ahal izateko. Iragarpenak ez dira, soilik, maiatarrentzat, gizateria guztiarentzat baizik. Gaur egungo egoerak, gure inguruan dagoenarekin sinkronizatzeko eskatzen digu, gu ez baikaude sinkronizatuak. Eta sinkronizatuta egoteko ez da politeista izan beharrik, aski da gure pentsatzeko modua eta gure buruari buruz dugun kontzientzia aldatzea.


Calendario Maya

Gure arbasoentzat, bizitzaren filosofia artea da eta ez dirua. Zenbat aldiz politikoek bereganatu dute asmo oneko jende erlijiosoa? Are errezago pobre direnekin. 2012ko ziklo honen bukaera, aldi berean, B’olom Tikù garaiaren akabera ere bada, hau da, 468 urte irauten duen iluntasuneko bederatzi infernuen garaia. Baina, oxlajuj Tikù garaia ere badator, alegia, hamahiru zeruen aroa, non pakea, armonia, oreka, lasaitasuna eta benetako askatasuna nagusi diren. Aro hau aurkitzeko, Ajaw-arekin, Eraikitzailea eta Sortzailea den Jainkoarekin adiskidetu behar dugu, gure inguruan sortu dugun gaitzaz benetan damutuz. Sustatatu behar dugu, gizon eta emakumeok, hondatuta dagoenaren berreraikitzea.

Hitz hauek gutariko bakoitzari hausnartarazten digu; nolako bizitza, kontzientzia, ekintzak izaten ditugu gure egunerokotasunean? Nondik gatozen ba al dakigu? Momentu honetan non gauden sentitzeko eta jakiteko, gai gara? Nora goazen sentitzeko eta jakiteko gai gara? Norberak bere kontzientziaz eta baloreen kontrakoez badaki. Ajaw, Zeruaren bihotza, Lurraren bihotzak badaki, hagit ongi jakin ere, bere umekiren kontzientzia nolakoa den, berak egin, sortu, zizelkatu zuelako, bere irudia bezalakoa. Lurreko INOR ezin da ezkutatu bere begien aitzinean, esaera zaharrak dioen bezala; inork ezin du eguzkia behatz bakar batekin estali.

Maien sasi jainkoek, lehendabiziko aita eta amek, euren andre eta seme alabei jakinduriaz beteriko hitzak utzi zizkieten, euren agurrean: “O, gure seme alabak! Gu bagoaz, gu bagatoz, aholku zentzudun eta osasuntsuak uzten dizkizuegu zuei, gure lurralde urrunetatik etorriak. O, gure andreak! erran zieten euren andrei eta banan banan agurtu egin zituzten. Gu gure herrira itzuliko gara, bere tokian dago eta. Oreinetako Gure Jaunak zeruan dagoela adierazi zuen, itzuliko gara, gure xedea bete dugu, gure egunak bukatu dira. Gurekin oroitu zaitezte, ez ezabatu zuen oroitzapenetatik, ez gaitzazue ahantz, berriro ikusiko dituzue gure etxeak eta mendiak, bertan bizi eta horrela izan dadila! Jarraitu zuen bidea eta nondik gatozen ikusiko duzue berriro.

Ajq´il (Maiatarren Gida Espirituala) Manuel Jamìnez Tambríz

Oharra: Manuelek Patojos Proiektuaren beka bati esker egin zituen bere ikasketak

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria

25


7- GUREKIN PARTE HARTU

Orrialde hauetatik eskerrak eman nahi dizkizuegu, modu batean edo bestean, Lagun Artean Elkarteari bere laguntza eskaini diozuen guztiei. Guatemalako herritarrei lagundu nahian daramagun 13 urte hauetan egin dugun lan guztia ezinezkoa litzateke etengabe, batzuk, eta puntualki, bertzeak, gure ondoan egon izan ez bazinete. Bihotzez eskertu nahi dugu zuen laguntza eta gure ondoan segitzeko eskatu. Era berean, solidaritate kate hau egunetik egunera handitzen jarraitzeko, zuen inguruko jendea ere gurekin batera proiektu honetan parte hartzen gonbidatzera animatu nahi zaituztegu. Zuen zain gaituzue.

Hauexek dira gurekin harremanetan jartzeko bideak: Internet:

Helbideak:

www.entreamigos-lagunartean.org info@entreamigos-lagunartean.org

Bizkaia: C/ Telletxe 1E, 1ª dcha 48991 Algorta Tel.: 944 04 26 71 Nafarroa, Gipuzkoa y Lapurdi: Mariakoenia karrika, 7 B 64700 Hendaia Tel.: 688 60 688 7

Behean izena emateko orria daukazu, erabil ezazu patojoren bati beka eskaini nahi badiozu, edo zure lagunen bati aukera hori eman nahi badiozu.

INTERESATUAREN DATUAK: Izena:......................................... Deiturak:............................................................ N.A.N.:................................ Jaiotze data: .......................... Lanbidea:........................................................... Tfnoa:................................. Helbidea: Kalea:................................................................................... Herria:..................................................... P.K.:............................................. Lurraldea:........................................................... ORDAINAGIRIEN HELBIDERATZEA: Faborez, nire........................... KONTUAn ■

LIBRETAn ■

LAGUN ARTEAN elkarteak igorririko ordainagiriak zorduntzea eskertuko.

■ Bankua:..................... Agentzia:........................... ■ Kutxa: ................. Agentzia........................... Helbidea: Kalea: ................... Herria:................................................................. P.K.:...................................... Lurraldea:................................. Tfnoa:.................................................................. Kontu zkia.:

26

■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■

ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN | 2011ko Memoria

MEMORIA 2011 (euskera)  

Memoria informativa 2011 de la ONGD vasca ENTREAMIGOS-LAGUN ARTEAN (en euskera)

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you