Page 1

Ջսպաշապիկ

(միջաստղային ռափաո-ականը)


Գ ԼՈԻԽ

I

Ամբողջ կյա ն քի и ը ն թ ա ց ք ո ւ մ ի մ հոգին հուշեր է պ ա հ պ ա ֊ նել ա յլ ժա մա նա կների ու աշխարհների մ ա ս ի ն ։ Ու նաև ա յն մ ա ս ի ն , որ ա ն ց յա լո ւ մ ես մա րդկանց

արդեն

կ ե ր պ ա ր ա ն ք ո վ ***

ապրել եմ ի ն չ ֊ո ր

Հավատա

ր ն թ ե ր ց ո ղ ք քանզի ն ո ւյն բանը

ինձ,

իմ

ուրիշ

ապագա

պատահել է նաև ք եզ հետ։

Թ եր թ ի ր քո մ ա ն կ ո ւթ յա ն էջերը, և կվերհիշես այն զ գ ա ց ո ւմ ը , որի մա սի ն

պ ա տ մ ո ւմ եմ*

միցս վերա պ րել կ ա զ մ ա վ ո ր վ ե լ,

կձա եքիդ ա ր շա լո ւյսի ն դու բ ա ղ ֊

ես ա յդ զ գ ա ց ո ւմ ը ։ շէր բ յո ւր ե ղ ա ց ե լ

Դու կակուղ էիր մ ե ղ ր ա մ ո մ ի

Ա յդ շրջանում դեռ չէր

քո

ա ն հ ա տ ա կ ա ն ո ւթ յո ւն ը ։

նման,

դեռ չէի ստ ացել հ ա ս ֊

տատուն ձև, քո գ ի տ ա կց ո ւթ յուն ը դեռևս գտ նվում էր ձ և ա վ ո ր ֊ մա ն ը ն թ ա ց ք ո ւմ * ,*

Ա յո ',

ա յո ',

դու

դա ռ ն ո ւմ էիր ա յն , ինչ

պե տք է լի ն ե ի ր , և մ ի և ն ո ւյն ժա մ ա ն ա կ , մ ո ռ ա ն ո ւմ էիր։ Դու շատ բան ես մ ո ռ ա ց ե լ, ի մ ը ն թ ե ր ց ո ղ , բ ա յց և ա յն պ ե ս , երբ հ ա յա ց ք դ

ս ա հ ո ւմ

է ա յս

տողերի

վթաձով ։ ք՛ո առջև,

ասես մշուշի մ ի ջի ց , հ ա ռ ն ո ւմ են ա յ լ վա յրե ր ի ու ա յլ ժ ա մ ա ֊ նակների տ ե ս ի լք ն ե ր , որոնք ե ր բ եմ նի հ ա յտ ն վ ել են քո մ ա ն ֊ կական

աչքերին։

Ա յդ

ա մենն

ա յս օ ր

երազ է թ վ ո ւ մ ։ Ոայց

եթե դրանք եղել են լո կ երա զներ, ապա ի ՞ն չն է ծնել նրանց, ո ր ի ր ա կ ա ն ո ւ թ յո ւ ն ր ։ Մ եր ե ր ա զ ն ե րո ւմ տարօրինակ կերպ ով իրար են մ ի ա հ յո ւ ս վ ո ւ մ ա յն բ ո լո ր ը , ինչ ե ր բ եմ նի ապրել ենք մ ե ն ք ։ Ա մեն ի ց ա ն հ թ ե թ երազներն էլ ծնվել են իրակա ն կ ե ն ֊ 7


ս ա փ ո ր ձի ց ։ Երբ մ ա ն ո ւկ էիր, թ ո թ ո վ ա խ ո ս մ ի մ ա ն ո ւ կ , դ ո 'hi ի մ ը ն թ ե ր ց ո ղ , մ ի ա ն գ ա մ ե ր ա զ ո ւմ դ գահավփժել ես գ լխ ա պ ը տ ո լյտ մ ի բ ա ր ձ ո ւն ք ի ց . ե ր ա զ ո ւմ տ ե սել ես , թ ե ճ ա խ ր ո ւմ ե ս օ դ ո ւմ ա յն պ ե ս ,

կարծես

ճախ րելը շատ սո վորա կա ն բա ն

է

ք ե զ հ ա մ ա ր , դու վա խ եցել ես զ ա րհուրելի սա րդերից ո ւ ճ ա հ ֊ ճ ա տ ի ղ մ ո ւմ ծնված հազարոտն էակներից. դու անորոշ ձ ա յ ­ ներ ես լ ս ե լ ո ւ տեսել ի ն չ- ո ր դ ե մ ք ե ր , որոնք ա հ ա բ ե կ ե լո ւ չա փ ծա նոթ են եղել ք ե զ . ք ո հ ա յա ց ք ո վ պ ա րուրել ես ա ր շ ա լո ւյս ն ու վ ե ր ջ ա լո լյս ը , որոնց ն մա ն ը ( ա ն ց յա լը վերապրելով[' դու հի ­ մ ա գիտես ա յդ ) եր բ եք չէիր տ ե ս ե լ։ Շատ գ եղ ե ց ի կ։ Մ ա ն կա կա ն հուշերի ա յդ պա տ ա ռիկները պ ա տ կա ն ո ւմ են ուրիշ աշխարհի, ուրիշ կ յա ն ք ի , դրանք մ ա ս ն են ա յն ա մ ե ն ի , ինչին չի վ ի ճ ա կ վ ե լ հա նդիպ ել ք ո ա յ ժ մ յա ն ա շխ ա րհում, ք ո

ա յժ մ յա ն

կ յա ն ք ո ւմ ։

Ուստի

ո ր տ եղ ի՞ց

են

ծնունդ առել դրա նք։ Մ ի ա ՞ յ լ աշխարհից։ Մ ե կ ուրի՞շ կ յ ա ն ­ քից։

Թերևս,

երբ կարդաս ա յն ա մ ե ն ը , ին չ գ ր ելո ւ ե մ

ապա կգտնես պատասխանը տ ա ր ա կո ւսելի

բ ո լո ր

եսՒ

հա ր ց եր ի f

որոնց օ գ ն ո ւթ յա մ բ հ ի մ ա ք ե զ փ ա կուղու առջև կա նգնեցրի, և որ ո ն ք, նախքան ի մ գիրքը թ աց ե լը , բ ա զ մ ի ց ս տ վել ես ի ն ք դ քեզ։

Ո ւո ր դ ս վ ո ր թ ը 1 դա գիտեր։ Նա ոչ մա ր գ ա ր ե էր, ոչ էլ պ ա յ­ ծա ռա տ ես,

նա շատ սովորա կա ն մ ի մ ա ր դ էր, ինչպես

դու

կ ա մ մ ե կ ո ւրիշը։ Ա յ ն , ին չ նա գ իտ եր, գիտես նաև դո ւ, և ա մ ե ն ոք գիտե ա յ դ ։ Ոա յց նա զ ա ր մա ն ա լի

դիպուկ

է ա սել

ա յդ

մ ա սի ն տ ո ղ ե ր ո ւմ , ո րոն ք ս կ ս վ ո ւ մ են ա յս պ ե ս . «Եվ ոչ լրֆ*Լ մնրկությամբ, ում մոռացմամբ չրֆվւ>*..

Ա յ ո , զնդանի խավարն է մ ե զ պ ա ր ո ւր ո ւմ լ ո ւ յ ս աշխսւըՀ գ ա լո ւ պ ե ս , և շատ բ ա ն եր շուտ ով մ ո ռ ա ն ո ւմ ե ն ք ։ Ա յն ո ւ ա մ ե -

1

Ուորդսվորթ

ոոմաԱտիկրէ

8

Ոլիլյսրմ

(1770 — 1850)—անգլիացի

նշանավոր

պրֆպա


ն ա յն ի վ , ծն վե լո ւց հետ ո, մ ե ն ք դեռ հի շո ւմ ենք ա յլ վ ա յր ե ր ու ժա մա ն ա կն ե ր։ Դեռևս անօգնական մ ա ն ո ւկ ն ե ր ' նստա ծ լի ն ե լ ո վ որևէ մ ե կ ի գրկին կ ա մ հա տակին մ ե ն ք տ ե ն չո ւմ ենք երկրից վ ե ր , Ա յո ՞,

չորեքթա թ

շատ վեր

թ ռ չ ե լո ւ

սո ղա լիս , մասին։

ա յ ո ' ։ Ու մե ր մղ ձա վ ա ն ջե ր ում տ ա նջվում ենք ու տ ա ֊

ռապոէմ' հա լումա շ Լինելով հրեշավոր ու անհա սկա նա լի ի ն չ ֊ որ բանի ն կա տ մ ա մբ ունեցա ծ վա խ ից ։ Ծնվելուն պ ե ս, դեռևս ոչ մի փորձ ձեռք չբ եր ա ծ, ա յն ո ւ ա մ ե ն ա յն ի վ , աշխարհ գալու պահից ի վեր արդեն ո ւն ե ն ո ւմ ենք վախի զ գ ա ց ո ւմ ը , վախն ա պ ր ո ւմ է մ ե ր հ ի շ ո ղ ո ւթ յո ւն ն ե ր ո ւմ *

|ա կ

ք^շողություններւ»

ծ նվում են կ ենսա փ որձից: եթե խ ոսենք ի մ անձի մ ա ս ի ն , սւպա այն մատղաշ տ ա ֊ ր ի ն ե ր իս , երբ հազիվ էի սկս ել բա ռեր թ ո թ ո վ ե լ , իսկ քաղցի կ ա մ ք ն ե լո ւ պահանջի զգա ցումը ա ր տ ա հա յտ ո ւմ էի անկապ ճ ի չե ր ո վ , ա յ ո ', դեռ ա յդ օրերից ես գիտեի, որ ե ր բ եմ նի թ ա ֊ փա ռել ե մ միջա ստ ղ ա յին տ ա ր ա ծ ո ւթ յո ւն ն ե ր ո ւմ ։ Ւմ լեզ ո ւն դեռ ոչ մ ի ա ն դա մ չէր արտ ա բերել

արքատ) բ ա ռ ը , ի սկ ես հի շում

էի, որ ժա մ ան ա կին եղել ե մ ա ր ք ա յա զ ն ։ Ու հի շո ւմ ե մ , որ մի ժա մանակ ես եղել ե մ նաև ստրուկ և ստրուկի որդի, ու պ ա ֊ րա նոցիս երկա թե օղակ եմ կր ե լ։ Ա վ ե լի ՜ն ։

Երեք. . .

չորս...

հինգ տարեկսւն

հ ա ս ա կ ո ւմ

ես

դեռ ե и չ է ի ։ Դեռ նոր էի ս կ զ բ ն ա վ ո ր վ ո ւմ , հոգիս դեռ չէր պ ա ֊ ղել ի մ մ ա ր մ ն ո ւ մ , ի մ ժա մա նա կի մեջ, ի մ շրջապատին հ ա ֊ տուկ հաստատուն կ ա ղ ա պ ա ր ո ւմ ։ Ա յդ շրջանում ա մ ե ն ը , ինչ 1"լ1,լ էի ես ա ն ց յա լի տ ա սնյա կ հազարավոր ի մ կ յ ա ն ք ե ր ո ւ մ , մ ա ր տ ն չո ւմ էին ն ե ր ս ո ւմ ս , մ ա ր տ ն չո ւմ էին դեռ չձևավորված ի մ հ ո գ ո ւմ ' ջա նա լով մ ա ր մ ն ա վ ո ր վ ե լ անձիս մեջ և դառնալ ա յն , ինչ ե ' մ ։ Իսկա պ ես, որ ա ն հ ե թ ե թ ո ւթ յո ւն է, չ է ՞ ։ Իա յց հիշիր, ի մ ը ն ֊ իթերցող, դ ո 'ւ , որը հո ւսո վ ե մ , կթա փ ա ռես ի ն ձ հետ ժ ա մ ա ­ նակի ու տ ա ր ա ծո ւթյա ն մ ե ջ, հիշիր։ խ նդր ո ւմ ե մ , ի մ ը ն թ ե ր ֊ Ց ող > որ ես շատ ֊շատ ե մ մտ ա ծ ե լ ա յդ մ ա ս ի ն , որ երկա ր ֊ ե ր ֊ կա ր տա րիներ,

ա ր յո ւն ո վ ու քր տ ի նքո վ ն եր ծծվ ա ծ ա ն սա հ֊

մա ն խ ա վ ա ր ո ւմ , ես մե նա կ ե մ մ ն ա ց ե լ ի մ մ յ ո ւ ս (Гես ))֊եր ի հետ ' և

շփվել ե մ նրանց, և՜ ո ւս ո ւմ ն ա ս ի ր ե լ։ Դ ա ր ձ յա լ վ ե ր ֊

աս{ր ե լ ե մ վ ա ղ եմ ի գ ո յո ւ թ յա ն վշտերն ու տա ռա պ ա նքները, 9


որպեսզի քեզ զիտելիքներ բ ե ր ե մ , որոնք

ինձ հետ կ կ ի ս ե ս '

ազատ ժա մեր ի դ ա նվրդ ով թ ե ր թ ե լո վ գրքիս էջերը։ Ո ւր ե մ ն , ինչպես արդեն ա սա ց ի, եր ե ք, չորս և հինգ տ ա ֊ րեկան հ ա ս ա կ ո ւմ ես դեռ ե ՜ и չէիէ Դեռ նոր էի սկս եւ ա ն ո թ ո ւմ

ձ և ա վո ր վե լո վ բ յո ւր ե ղ ա ն ա լ, երբ հզոր,

Ւմ մ ար մնի

անեղծա նելի

ա ն ց յա լը կա նխ որոշելով, թե ինչ ե մ դա ռ ն ա լո ւ, ներ ա զ դո ւմ էր այն խ ա ռն ուրդին , որից բ ա ղ կ ա ն ա լո ւ էր ի մ ա ն ձը։ Իմը չէր գիշերները հնչող ա յն ձ ա յն ը , որը սա րսա փ ով էր հա գեցված քաջ հա յտ նի մի ա յն պ ի սի բանի ն կ ա տ մ ա մ բ ,

որն ինձ ա ն ­

կասկած հա յտնի չէր և չէր կարող հա յտ նի լ ի ն ե լ ։

Եվ հենց

ն ույն բանը չե՞ն վ կ ա յ ո ւ մ ա ր դյո ք մա նկա կա ն ի մ մ ո լ ո ւ թ յ ո ւ ն ները,

կա տ ա ղո ւթ յա ն բ ռ ն կ ո ւմ ն ե ր ը

կ ա մ քրքիջի ն ոպ ա ները։

Ստ վերների' ի մ նախնյա ց օտար ձա յնե ր ն էին հ ն չո ւմ ի մ ճիչ ո ւ մ , ա ն ց յա լո ւ մ երբևէ ապրած տ ղա մարդկանց ու

կանանց

ձ ա յն ե ր ը ։ Ու երբ մ ռ ն չ ո ւ մ էի կ ա տ ա ղ ո ւթ յա ն մ ո լ ո ւ ց ք ո վ , ա յդ մ ռ ն չ ո ց ո ւմ կար ոռնոցը գա զանն եր ի , որ ա վելի հին էր, քա ն լե ռ ն ե ր ը , և մա նկա կա ն ծղր տ ո ցո ւմ առաջ,

իմ

մ ո լե գ ի ն ,

սւրձա գ ա ն ք վո ւմ

նախնադարյան

ր ո ղջ երկրով

էին

հինա վուրց

մ ե կ տա րա ծվա ծ

հի ստ ե ր իկ ,

Ա դա մ ի

կատաղի

ստ եղծվ ելո ւց էլ

ժ ա մ ա ն ա կ ն ե ր ո ւմ

գազանների

ա մ ֊■

ա նիմա ստ մ ո ր ն ֊

չո ցն եր ը ։ Տ ե ս ն ո ՞ ւ մ եք, ես արդեն

բացա հա յտ եց ի

ի մ գաղտնիքը։

Բ ոսորագույն կա տ ա ղո ւթյ ո ՜ ւն ։ Ահա թե ինչն է կործա նել ինձ ա յժ մ ե ա կ ա ն ,

իմ

ա ՞յս

կ յ ա ն ք ո ւմ ։

Ա հա վ ա սի կ,

թե

ինչն է

պ ա տ ճա ռը , որ ըն դա մե նը մի քա նի շա բաթ հետո ինձ դուրս կբերեն ա յս բա նտ ա խ ցից, քարշ

կտան

բարձր

ու երերուն

տ ա խ տ ա կա մա ծին, որի վրա ճ ո ճ վ ո ւմ է ա մ ո ւր ու ձիգ պ ա ր ա ֊ նը։ Եվ ա յդ պարանի օ գ ն ո ւթ յա մ բ ի մ ի ս կ պարանոցից կ կ ա ֊ խեն ի ն ձ ,

և ես

կախ ված կ մ ն ա մ

մինչև մ ե ռ ն ե լ ս ։

Բոսորա֊

գույն կ ա տ ա ղ ո ւթ յո ւն ը ի մ կոր ծա նմ ա ն պատճառն է եղել բ ո ֊ լո ր

մ ա ր մ ն ա վ ո ր ո ւմ ն ե ր ի ս

ժ ա մա ն ա կ,

քանզի

բ ո սո ր ա գ ո ւյն

կա տ ա ղո ւթ յո ւնը ճակա տ ագրակա ն, կործանարար մ ի ժա ռա ն ֊ դու թ յո ւ ն է, որն ինձ բաժին է ը ն կ ե լ լո ր ձա պ ա ր ո ւր

էակների

ժ ա մա ն ա կն ե րի ց , ա յն ժ ա մա ն ա կն ե րի ց , երբ մե ր աշխարհը դեռ նոր էր ս տ ե ղ ծ վ ո ւմ ։ 10


Ոայց կ ա ր ծ ե մ ժա մանակն է, որ ն ե ր կ ա յա ց ն ե մ ի մ ա ն ձ ն ա վ ո ր ո ւթ յո ւն ը ։ Ես ոչ տ կա րամիտ ե մ , ոչ էլ խ ելա գ ա ր։ Ո ւ ­ զ ո ւմ ե մ , որ դա ք հասկա նա ք դա, այն

ամենինք

ինչ

կա մենում

Դարրել Սթեն դին գ է։ Ձեզնից դ ա լո վ,

անմիջապես

թե

չեք

պ ա տ մ ե լ։

ոմա նք,

կ կռ ա հե ն ,

Ոայց ըն թեր ց ո ղն եր ի ց շատերը,

ա յլա պ ե ս

եմ

ում

հավատա

Ւմ

ա յս տողերը մ ա սի ն

ա ն կա սկա ծ,

անունր կար-

է խ ո սք ը ։

ոչինչ չեն լ ս ե լ ,

և ա յդ ի սկ պ ա տ ճա ռով մի քա նի խ ո ս ք ո վ կ պ ա տ մ ե մ ի մ մ ա ­ սին։ Ո ւթ տարի առաջ Կ ա լի ֆո ր ն ի ա յի հ ա մ ա լսա ր ա ն ի տ նտ եսությա ն

գ յո ւղ ա ­

ֆ ա կո ւլտ ետ ի հո ղա գ իտ ությա ն պ րոֆ եսո րն էի

ես։ Ո ւթ տարի առաջ հ ա մ ալս ար ան ա կան քնկոտ Ոերքլի ք ա ­ ղաքը ց ն ց վ ե ց Հ լ ս ե լ ո վ ա յն լ ո ւ ր ը ։ թ ե երկրաբանական ֆ ա կ ո ւ լ­ տետի լա բո ր ա տ ո ր ի ա ն եր ի ց

մ ե կ ո ւմ

սպ ա նվել

է պրոֆեսոր

Հ ա ս ք ե լլը ։ Մ արդասպանը Դարրել Սթեն դին գն էր։ Ես հենց ա յդ ն ո ւյն Դարրել Սթենդինգն ե մ ։ Ւնձ բռնեցին հանցանքի վ ա յ ր ո ւ մ ։ Թե ով էր արդարացի կ ա մ մե ղա վ ո ր ա յդ վ ե ճ ո ւ մ ճ ն շա նա կութ յուն չ ո ւն ի ։ Դա հ ո ւյժ անձնական խնդիր էր։ Կարևորը մ ի ա յն հետ ևյա լն էր* զ ա յր ո ւյթ ի ն ոպ ա յի պ ա ­ հին, հ ա յտ ն վ ե լո վ բ ո ս ո ր ա գ ո ւյն կա տ ա ղո ւթյա ն ճ ի ր ա ն ն ե ր ո ւմ , որն ա նեծք էր ինձ վրա հա վ ի տ յա ն ս հա վ իտ են ից, ես ս պ ա նեըի ի մ

կ ո լե գ ա յի ն ։ Ա յս պ ե ս

էր ա րձանագրված դատական

որոշման մեջ և, խ ո ս տ ո վ ա ն ո ւմ ե մ , որ ա յս անգա մ դա տա­ րանն ի րա վա ցի էր։ Ո 'չ , ինձ կա խ ելու են ոչ թ ե պ ր ո ֆ ես ո ր Հ ա ս ք ե լլի ս պ ա ն ո ւ­ թ յա ն մե ղ ա դ ր ա ն ք ո վ ։ Ա յդ հա ն ց ա գ ո ր ծո ւթ յա ն հա մա ր ես դա ­ տապարտվեցի ց մ ա հ բ ա ն տ ա ր կ ո ւթ յա ն ։ եր եսունվեց տարեկան

էի։ Հ ի մ ա '

Ա յն

ժամանակ

քա ռ ա սո ւն չո ր ս

ես

տարեկան

ե մ ։ Վերջին ո ւ թ տարիներս անց ե մ կա ցրել Ա ե ն - Զ վ ե ն տ ի ն ո ւմ , Կալիֆորնիա նահանգի պետական բ ա ն տ ո ւմ ։ Ա յդ ո ւթ տ ա ր ի֊ ներից հինգն ապրել ե մ լիա կա տ ա ր խ ա վ ա ր ո ւմ ։ Դա կ ո չվ ո ւմ էր մ ե կ ո ւս ա ց վ ա ծ բ ա ն տ ա ր կ ո ւթ յո ւն ։ Ւսկ նրա նք, ովքեր ա ր ­ դեն հա մն ա ռել են, դա ա ն վ ա ն ո ւմ են ողջ֊ողջ թ ա ղ վ ե լ։ Սա* վա յն գ ե ր եզ մ ա ն ո ւմ ապրած ա յ դ հինգ տարիներին ինձ հա11


ջողվեց

հա սնել

ա յն պ ի սի

ա զ ա տ ո ւթ յա ն ,

որպիսին

մարդֆ

կանցից շատ քչերն են վ ա յ ե լ ե լ ։ Ինձ փ ա կել էին մ ե ն ա խ ց ո ւվ , աչալուրջ հ ս կ ո ղ ո ւթ յա ն տակ էի, սա կա յն ոչ մ ի ա յն շրջում £ ի աշխարհով մ ե կ , ա յ լ թ ա փ ա ռ ո ւմ ժ ա մա ն ա կի մ ե ջ ։ Նրա նք, Ժվք եր մ ի քա նի խ ղճուկ տարիներ ի ն ձ նետել էին զնդան, ի ր են ք էլ չ ի մ ա ն ա լո վ ա յդ մ ա ս ի ն , ն վիրա բերել էին հ ա ր յո ւ ր ա մ յա կ -֊ ների ընդա րձա կ մ ի

ա սպ ա րեզ ,

Ա յո,

էդ Մ ո ր ր ե լի շնորհիվ

հինգ տարի շա րունակ ես միջա ստ ղ ա յին տ ա ր ա ծ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի թա փ ա ռա կա ն էի։ Ստյց էդ Մ ո ր ր ե լը մ ի առանձին պ ա տ մ ո ւ­ թ յ ո ւ ն է։ Նրա մ ա ս ի ն ' ք ի չ հետ ո ։ Ես ախր ա յն քա ն բան ո ւն ե մ պ ա տ մ ե լո ւ, որ դ ժվ ա ր ա ն ո ւմ ե մ , թ ե որտեղից ս կ ս ե մ ։ Ս կ ս ե մ թ եկ ո ւզ և ա յս պ ե ս . ծնվել ե մ Մ ի ն ն ե ս ո թ ֆ ե ր մ ա յ ո ւ մ ։ Մ ա յր и շվ եդացի վտ ա րա ն դու դուստր էր։ Հի լդա Թ ոն նե սո ն էր ա ն ո ւն ը։ Հորս

ա ն վ ա ն ո ւմ էին

Տոնսի

Ս թենդինգ.

նտ բ նիկ

ա մ եր ի կա ց ի էր։ Հորս տ ոհմը ս ե ր վ ո ւ մ էր է լֆ ր ի դ Ս թ ե ն դ ի ն գից, վ ա ր ձվ ա ծ մշ ա կ ի ց , կ ա մ ,

եթե կ ո ւզ ե ք ' ստ րո ւկի ց , որին

Ա ն գ լի ա յի ց վիրջինիական ցանքա ստ ա ններ էին բ ե ր ե լ ա յն հ ի ­ նավուրց շր ջա ն ո ւմ, երբ դեռևս պատանի Վաշինգտոնը* նոր էր մ ե կ ն ե լ

աչքի ա ն ց կա ց ն ելու պ ե ն ս ի լվ ա ն յա ն

Է լֆ ր իդ Սթենդինգի որդին

մա րտ ն չել է

ա նտ ա ռները։

հեղափոխական

բանակին շա ր ք ե ր ո ւմ , իսկ թ ո ռ ը մ ա ս ն ա կ ց ե լ է 1 8 1 2 թ վ ա կա նի պ ա տ երա զմին*2 3։ Հ ե տ ա գ ա յո ւմ չի եղ ել և ոչ մ ի պ ա տ ե ր ա զ մ , որին մ ա ս ն ա կ ց ա ծ չլինի Սթենդինգների տ ո հմ ից որևէ մ ե կ ը ։ Ես' Սթենդին գների տ ո հմ ի վերջին շա ռա վի ղս,

որին շուտով,

վ ի ճ ա կ վ ա ծ է մ ե ռ ն ե լ առանց սե ր ուն դ թ ո ղ ն ե լո ւ , վերջին պ ա ֊ տ ե ր ա զ մ ո ւմ կռ վ ե լ որի

հա մ ա ր

եմ

Ֆ ի լի պ ի ն ն ե ր ո ւմ *

որպես

կ ա ր ի եր ա յի ս

ծա ղկմա ն

գիտական

հրաժա րվեցի Ն եբրա սսյա ն

հ ա մ ա լսա ր ա ն ի

շա ր ք ա յի ն , շ ր ջ ա ն ո ւմ

պ ր ո ֆ ես ո րա կա ն

։ Զ<որշ ՎաշիՆգտոն (1732— 1799) քաղաքական գործիչ ե ԱՄՆ֊ի ա« ռաջին պրեզիդենտ։ Պատանեկան տարիներին Զ՝որշ Վաշինգտոնը ճանապարհորդեր

շատ է

2 Նկատի ունի ԱՄՆ ֊ի' անկախության համար մղվող 177Տ— 1783 Д В . պատերազմը։ 3 Պատերազմ Անդլիայի դեմ։ * Պատերազմ,

որն սկսվեց

1901 թ.*

ԱՄՆ֊ը

շախչախելով Ֆիլիպինյան հանրապետությունը*

նվաճեց Ֆի(խզիններըէ


ա մ բ ի ո ն ի ց ։ Ա ս տ վ ա ՜ծ ի մ ։ Ախր երբ ա յդ ա մենից հրա ժա րվե­ ցի , ինձ ցանկացան անտեսական

պա հել

ֆ ա կո ւլտ ետ ի

ն ույն դեկա ն։

հա մա լսա րա ն ի Ւնձ'

աստղային

գյուդա տա րա-

ծո ւթ յո ւն ն ե ր ի [Թափառականիս, կրքոտ արկա ծա խ նդրիս, հա ր ֊ յ ո I ր ա մ յա կ ի ց հա ր յ ո ւր ա մ յա կ քոչող

Կ ա յեն ի ս,

մ ո ռ ա ց վ ա ծ դա­

րաշրջանների ռաղմա շունշ ք ո ւ ր մ ի ս , վաղուց ի վեր ա նցյա լի գիրկն անհետացած և ն ո ւյն ի ս կ

սլա տ մ ո ւթ յա ն

գր ք ում չ ա ր ­

ձանագրվա ծ օրերի երաղուն բ ա ն ա ս տ եղծ իս ։ Եվ ես հի մա ա յստ եղ ե մ , Ֆ ո լ ս ե մ պետական բանտի Մ ա ր ­ դասպանների Մ ի ջ ա ն ց ք ո ւմ , և բ ո սո ր ա գ ո ւյն

են ի մ ձ եռքերը։

Ես ա յստ եղ ե մ , ես ս պ ա ս ո ւմ ե մ նահանգի պետական մ ե ք ե ­ նա յի կո ղմից որոշված ա յն օրվան, երբ օրենքի սւգտսա վոր֊ ներր ինձ կտանեն ա յն տ եղ , որտեղ, նրանց անկեղծ հ ա մ ո զ մ ա մ բ , ես սլետք է կո ր չե մ խ ա վ ա ր ո ւմ ։ Խավար, որից նրանք զ ա ր հո ւր ո ւմ են* խ ա վա ր, որը նրանց նախապաշարված հոգ ի­ ները

բ ն ա կ ե ց ն ո ւմ

է սա րսափեցնող տեսիլքներով*

խ ավա ր,

որն ա յդ ա հա ր եկյա լն եր ի ն ու

լա լկա ն ն եր ի ն

իրենց իսկ սեփական վախից

ծնվա ծ, իրենց իսկ սեփական

կերպարանքն

ունեցող

աստվա ծների զ ոհասեղանները։

Ա յ ո , ես ա յլև ս երբեք չ ե մ նշանակվի ֆ ա կո ւլտ ետ ի

դեկա ն։

մ ղ ո ւ մ է դեպի

Սա կայն

գյուղատնտեսական

ես հո ղա գ որ ծ ո ւթ յո ւն

գիտ եմ։

Դա ի մ մ ա ս ն ա գ ի տ ո ւթ յո ւն ն էր։ Ես ծնվել էի հողա գործությա ն հա մ ա ր ,

դա ս տ ի ա ր ա կվ ել, սով ո ր ել էի հո ղա գ որ ծ ո ւթյա ն հ ա ­

մ ա ր , և տիրապ ետել էի ա յն ։ Բոլոր հ ա ր ց ե ր ո ւմ , ինչ վ ե ր ա բ ե ­ ր ո ւ մ էր գ յո ւղ ա տ ն տ ե ս ո ւթ յա ն ը , ես հանճար էի։ Մի հա յա ց ք ո վ ես կարող էի որոշել կովի կ ա թ ն ա տ վ ո ւթ յո ւն ը , և ամեն տ ե ­ սակի

ստ ուգ ումն երն

էլ

կհաստատեին ի մ

ճշգրիտ աչքաչա֊

փը։ Հարկ չկա ր, որ ո ւս ո ւմն ա սի ր եի ընդերքը* բավա կա ն էր, որ մի ա նգա մ նա յեի բնանկարին ո ւ արդեն կ ի մ ա ն ա յի նրա թոլոր ա ռ ա վ ե լո ւթ յո ւն ն ե ր ն

ու թ ե ր ո ւ թ յո ւ ն ն ե ր ը ։ Ընդերքի ա լ֊

կա լի ական ո ւթ յ ո ւնն ու թ թ վ ո լտ ո լթ յո ւն ը որոշելու հա մար լ ա կ ­ մո ւսի թ ղ թ ի

կ աթիքը չէի զ գ ո ւմ լ Կ րկնում եմ*

հո ղա գ որ ծ ո ւ֊

թ յ ո ւ ն ճ իր ա մենա բա րձր գիտական տ եսանկյունից* ա յս բ ն ա ­ գ ա վ ա ռ ում հանճարեղ

էի ու մ ն ո ւ մ

եմ

ա յդ պ ի ս ի ն ։

Բայց

և

ա յնպես նա հա նգը, իր բ ո լոր ք ա ղ ա քա ց ի ն եր ո վ ^անդերձ, հա ­ վ ա տ ո ւմ է, որ կկարողանա ինձա նից խ լել ա յդ ի մ ա ս տ ո ւ թ յո ւ 13


նը ' վզիս գցած օղակի և երկրի

ձգողական

օրենքի օգնում

թ յ ա մ բ ի ն ձ ը ն կ ղ մ ե լո վ վերջնական խ ա վ ա ր ո ւմ , կկարողանա խ լե լ ա յդ ի մ ա ս տ ո ւ թ յ ո ւ ն ը , որ կո ւտ ա կ վել է ի մ մեջ հազար­ ա մ յա կ ն ե ր շարունակ և գուրգուրա նքով ա ճ ել է դեռևս օ ր երին,

երբ Տ ր ո յ ա յ ի

մ ա ր գ ա գ ե տ ի ն ն ե ր ո ւմ

դեռ չէին

ւֆյն առա­

ծ ո ւ մ քոչվոր անասնապահերի հոտ երը։ Հա պա

ե գ ի պ տ ա ցո ր ե ՞ն ը։

չա վ ճանաչի կատարած ի մ տարեկան

Կա՞

ա ր դյո ք

եգիպ տ ա ցորենը, քան ե ս ։ Հա պա Ո ւ ի ս թ ա ր ո լմ փորձե՞րդո, որոնց

շա հ ո ւյթ ը

Ա յո վ ա

շնորհիվ

նահանգի

ավելա գրեցի կես մ ի լի ո ն դ ո լլա ր ո վ . . . մտավ։

մ ե կ ը , որն ա վելի եգիպտացորենի

բ ո լո ր

օ կր ո ւգ ն եր ո ւմ

Դա պ ա տ մ ո ւթ յա ն մեջ

Սեւի ական մե ք ե ն ա ն ե ր ո վ շրջող ֆ ե ր մ ե ր ն ե ր ի ց

շա տ ֊

շատերը գիտեն, թ ե ով է իրենց հա մա ր մա տ չե լի դա րձրել ա յդ ա վ տ ո մ ե ք ե ն ա ն ։ Հ ա մա լսա րա ն ա կա ն դասագրքի վրա հա կված անուշիկ աղջիկներից ու ջինջ աչքերով պատանիներից շա տ ֊ շատերն են հ ի շ ո ւմ ,

որ ա յդ ես ե մ

Ո ւի ս թ ա ր ո ւմ կատարած

ի մ փ որձերով նրանց հա մա ր մա տ չե լի դարձրել ո ւս ո ւմ ն ա ռ ո ւթ յո ւն ը ։ Հա պա գ յո ւղ ա տ ն տ ես ո ւթ յա ն զա րգացմա ն մ ե թ ո դ ն ե ր ը ։ Ես գ իտ եմ բ ո լոր կորուստ ների բ ո լոր

պ ա տ ճա ռները, հարկ չ ո ւ ­

ն ե մ կինոժապ ավեններ դի տ ել, նկա տ ե լո ւ հ ա մ ա ր , թ ե որտեդ են թ ա ք ն վ ա ծ աշխատանքի ա նա րտ ա դրողա կա նութ յա ն պա տ ­ ճ ա ռները, լին ե ն դրանք ամբողջ ֆ ե ր մ ա յի ա շխ ա տ ա նքում, թե ֆ ե ր մ ա յի մ ի բանողի աշխ ա տ ա նքում, լին ե ն դրանք գ յո ւղ ա ­ տնտեսական շի ն ո ւթ յո ւն ն ե ր ի նախագծման գ ո ր ծ ո ւմ , թ ե գ յ ո ւ ­ ղատնտեսական աշխատանքների ծրագրման մ ե ջ ։ Ա յս ա մ ե ­ նը կգտնեք ի մ կ ա զ մ ա ծ տ ե ղ ե կ ա գ ր ք ո ւմ ,

որտեղ

դի ա գ ր ա մ ­

ներ էլ կա ն։ Կարող եք չ կ ա ս կ ա ծ ե լ, որ ա յս ն ո ւյն պահին հա ր ­ յ ո ւ ր հազարավոր ֆ ե ր մ ե ր ն ե ր , խ ո ժ ո ռ ա դ ե մ ո ւ կենտ րոնա ցա ծ, թ ե ր թ ո ւ մ են ա յդ տեղեկա գիրքը' իրենց վերջին

ծխ ամորճից

մոխ իրը թա փ տ ա լո ւց և կողա շենք գնալուց առաջ։

Սա կայն

ի ն ձ արդեն վա ղուց պետք չեն ի մ դի ա գ ր ա մ նե ր ը , բավա կա ն է մ ի հա յա ց ք ն ետ ե մ մա ր դ ո ւ վր ա , որպեսզի հա ս կա ն ա մ նրա հ ա կ ո ւմ ն ե ր ը , տ ե ս ն ե մ , թ ե ինչի է նա ը ն դ ո ւն ա կ , և մ ա թ ե մ ա ­ տիկական ճ շգ ր տ ո ւթ յա մ բ ո ր ո շ ե մ , թ ե ինչպ իսին կլի ն ի նրա աշխատանքի ա ր տ ա դ ր ո ղ ա կա ն ութ յո ւն ը ։ 14


\

Իսկ ա յ ժ մ անհրաժեշտ է, որ ա վ ա ր տ ե մ ա յս պ ա տ մո ւթ յա ն էսռաջին դԼո ւխը* Արդեն ժամը ինն է, իսկ Մ ա րդասպանների ՍԱջանցքում

դա նշանա կում

է,

որ

արդեն

էո Ա սԸ մ ա ր ե լո ւ

ժա մանակն է։ Ես արդեն լ ս ո ւ մ ե մ վ ե րա կա ց ուի ռետինե ներ­ բանների մ ե ղ մ շրշյունը, նա գալիս է դեպի ի մ մե ն ա խ ո ւց ը , որսլեսղի կշտամբի ա յն բա նի հ ա մ ա ր ,

որ դեռ

չեմ

մա ր ել

նավթի լ ա մ պ ը ։ Կարծես ապրողի и սլա ռն ա լիք ն ե րը կարող են վա խ եցնել մի մ ա ր դ ո ւ, որին մա հվա ն են դատապարտել։

ԳԼՈԻԽ

II

Ես Դարրել Սթեն դին գն ե մ ։ Շո ւտ ո վ ինձ կտանեն ա յս մ ե նախցից ու կկա խեն։ Իսկ ա ռ ա յժ մ ես պ ա տ մ ո ւմ ե մ այն մ ա ­ սի ն , ինչ կ կ ա մ ե ն ա յի պ ա տ մ ե լ, և դր ո ւմ ե մ ա յլ ժա մ տնակների ու աշխարհների մ ա ս ի ն ։ Դատ ավճիռը կ ա յա ց ն ե լո ւց հետո

ինձ

ուղարկեցին Սեն-

Ջվենտին բ ա ն տ ը, որտեղ և ա պ րելու էի կյա ն ք ի ս մն ա ց ո ր դ ը ։ Ինձ հ ա մ ա ր ե լ էին « ա ն ո ւղ ղ ե լի » ։ «Ա ն ո ւղ ղ ելի ն » մ ա ր դ ո ւ կեր ­ պ ա րանքով գազան է* գոնե ա յդսլիսին է ների

համար։

Ես

հետև հա նդուրժել

ընկա չէի

անո ւղղելին ե րի

կ ա ր ո ղ ա ն ո ւմ

տադրողական ծ ա խ ս ում նե րը ։

կարգը,

որով­

աշխատանքի

անար­

Ինձ աշխատանքի ուղարկեցին

ջուլա հա կա յին արհեստ ա նոց։ ա տդ ա ն ա րտ ա դրողա կա նութ յունը

նա բանտ ա պ ա ն­

աշխատանքի

հանցավոր

դիվա հար էր ա ն ո ւմ ի ն ձ , Ուրիշ

կերպ ի ն չպ ե ՞ս կարող էր լ ի ն ե լ ։ Չ է ՞ որ աշխատանքի անար­ տադրողակա ն

ծա խ սումները

նվա զա գույնին

հա սցնելը

իմ

մ ա սն ա գ ի տ ո ւթ յուն ն էր։ Դեռ շոգու կ ի ր ա ռ ո ւթ յո ւն ի ց և շոգիով աշխատող ջուլհակի հաստոցի գյուտ ից առաջ, սրանից երեք հազար տարի էլ առաջ, ես փ տ ո ւմ էի Հին Բաբելոնի զն դան ներից մ ե կ ո ւ մ

և, հ ա վ ա տ ա ցն ո ւմ ե մ ,

ա յդ վ ա ղ եմ ի

ժամա­

ն ա կ ն ե ր ո ւմ , մ ե ն ք ' շ ղ թ ա յվ ա ծ ն ե ր ս , ձեռքի դազգահներով շատ ա վե լի ա ր դյո ւն ա վե տ էինք հ յ ո ւ ս ո ւ մ , քան շոգեուժ հա ստ ոց­ ներով հ յ ո ւ ս ո ւ մ

են

Աևն-Քվենտ ին

Աշխատանքի ա յդ հա նցա վոր, ւ եմ> բան էր։

Ես ը մ բ ո ս տ ա ց ա ։

բանտի

կա լա նա վորն երը։

ա նիմա ստ Փորձեցի

մ ս խ ո ւմ ը

գար-

վերակացուներին 15


հուշել մ ո տ ե ր կ ո ւ տ ա սն յա կի ց

ա վելի ա ր դյո ւն ա վե տ միջոց J

ներլ Նրանք բո ղո ք եց ին ղ ե կ ա վ ա ր ո ւթ յա ն ը ,

որից

հետո

ես

հ ա յտ ն վ եց ի մ ե ն ա խ ց ո լմ , ուր զ րկվա ծ էի !ւ լ ո ւ յ ս ի ց , էւ Անը1~ դիցէ Երբ կա դրել

մենա խ ցից

ա զա տեցին,

որոշեցի ին քս ին ձ հա ր ­

աշխատելու ջո լլհ ա կ ա յի ն ա րհեստա նոցի

անարտադրողական

ք ա ո սի

մթն ոլորտ ումt

ա ն իմա ստ ,

Եվ ըմբոստսէցա։

Ւնձ դ ա ր ձյա լ նետեցին մե նա խ ո ւց և զսպաշապիկ հագարինէ Ինձ գցեցին հատակին

ո ւ կախեցին բ թ ա մ ա տ ե ր ի ց .

Տ խ մա ր

վ ե ր ա կա ց ո ւն եր ը , որոնց խ ե լք ը այնքա ն էր կ տ ր ո ւմ , որ$ ն կ ա ­ տ ո ւմ էին ի մ և իրենց տ ա ր բ ե ր ո ւթ յո ւն ը , զ գ ա լո վ, որ շատ էլ հի մա ր չ ե մ , ծա ծուկ թ ա կ ո ւմ էին ինձէ Ա յս

ա նիմա ստ խ ոշտա նգումը

տևեց

եր կո ւ տ ա րիt Ջար-

հ ո լր ե լի բան է, երբ կ ա պ ո ւմ են ձ ե ռ ք ե ր դ Ու ոտ քերդ, և ա ռ ա ­ վել զ ա ր հո ւր ելի , եթե դրան ա վ ե լա ց ր ա ծ , նաև առնետներն են քեզ փ ո ր ձ ո ւմ հոշոտելէ Ա ռնետ ները ի մ բանտա պաններն էին, և նրանք հոշոտեցին ի մ

ուղեղը ,

հոշոտեցին ի մ

մեջ եղած

լ ա վ ա գ ո ւյն ը , հոշոտեցին հ ո գ ի սг Ւսկ ես , ես , որ ի մ նախորդ կ յա ն ք ո ւմ խիզախ մա րտ իկ էի, ա յժ մ յա ն կ յ ա ն ք ո ւմ պ ա յքա ր ի հա մ ա ր ոչ մ ի բա ն ի պետք չէ ի t Ես ֆ ե ր մ ե ր էի, հողա գործ, կա բինետ ա յին գիտնական, լա բ ո ր ա տ ո ր ի ա յի ստ րո ւկ, և մ տ ա -, ծ ո ւմ էի մ ի ա յն հողի ու մ ե կ էլ այն մ ա ս ի ն , թ ե ինչպես բ ա զ ­ մա պ ա տ կել հողի բ ե ր ք ա տ վ ո ւթ յո ւն ը ։ Ես մա րտ նչել ե մ Ֆ ի լի պ ի ն ն ե ր ո ւ մ , ք ա ն ի որ ա յդպ ի ս ին էր 0 թեն դինգն երի տ ո հմ ի

ա վ ա ն դ ո ւթ յո ւն ը t Ես

ներքուստ ռա զ ­

մ ա տ ե ն չո ւթ յա ն ոչ մ ի հ ա կ ո ւմ չ ո ւն ե ի , Ա յ դ ամենը բ ա վ ա կ ա ­ նին ա ն հ ե թ ե թ էր. ի ն չո ւ էր մ ե կ ը անհրաժեշտ հ ա մ ա ր ել պ ա յ ­ թ ո ւց ի կ ն յո ւ թ ե ր ո վ թ խ ա մ ո ր թ , փոքրիկ օտարազգիներէր մ ա ր ­ մին ն երը բ զ կտ եր Տա րօրինա կ էր ակա նատես լ ի ն ե լ, թ ե ի ն չ ­ պես է գ ի տ ո ւթ յո ւն ը իր հ ա յտ ն ա գ ո ր ծ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի և գ յո ւտ ա ­ րա րների ուղեղների ողջ հ զ ո ր ո ւթ յո ւն ը

պ ո ռ ն կ ա ց ն ո ւմ ' պ ա յ ­

թ ո ւց ի կ ն յո ւթ ե ր ը բ ռ ն ո ւ թ յ ա մ բ մ տ ց ն ե լո վ թ խ ա մ ո ր թ ն ե ր ի մ ա ր ­ մ ի ն ն եր ի մ ե ջ t Ենչպես արդեն ա սա ց ի, տատված ա վ ա ն դ ո ւթ յա ն ը

Սթենդինդների հետ և ե լո վ ,

տ ո հ մ ո ւմ

հաս-,

ես զինվորա գրվեցի itjt

եկա ա յն ե զ ր ա կ ա ց ո ւթ յա ն , որ նվա զա գ ույն հ ա կ ո ւմ ն ի ս կ չ ո ւ ­ ն ե մ ռա զ մա կա ն արհեստի ն կ ա տ մ ա մ բ , ը ստ ե ր և ո ւյթ ի ն ն ո ւ յ ն ֊


Նիսի

եզ ր ա կ ա ց ությա ն հանգեցին նաև ի մ

պ ե տ եր ը ,

որով֊

հքւտև շատ շուտով ին ձ նշանակեցին ս պ ա յա կ ո ւյտ ի գրագիր, ևՀպյդպես էլ, գրասեղանի առջև նստա ծ, ես անցկացրի ա մ ֊ բռղջ ի и ւզ ան ո ֊ ա մ ե ր ի կ յ ա ն պ ա տ երա զ մը։ Ւնչպես տ ե ս ն ո ւմ եք,

ջո ւլհա կա յի ն

ա րհե ստ ա նո ց ո ւմ աշ֊

խտտանքի ա ն ա րտ ա դրողա կա ն ութ յուն ը

ինձ

ա յդպ ե ս

դիվա ֊

հար էր ա ն ո ւմ բ ն ա վ էլ ոչ ա յն պ ա տ ճա ռով, որ ես բ ն ո ւյթ ո վ ռազմատ ենչ էի, ա յլ այն պ ա տ ճա ռով, որ մտ ա ծող էի։ Ուստի և բանտապանների կո ղմից ընկա ((ան ուղղելիներիդ

ե ն թ ա ր կ վ ո ւմ էի հ ա լա ծա ն ք ի,

կա րդը։

Մ ա ր դ կ ա յի ն

և

ուղեղն աշխա֊

տ ո ւմ է յո ւր ո վ ի , և ես պատժվեցի ա յդ ուղեղի ա նկա խ ությա ն պ ա տ ճա ռով ։ Երբ ի մ ((ա ն ո ւղ ղ ե լի ո ւթ յո ւն ը դ ա յնքա ն ակնհայտ դարձավ, որ բանտապետ Ա ղերթոնն ինձ կանչեց իր ա ռ ա ն ձ֊ նտ սե նյա կ ը

քարոզ

կա րդա լու

ն պ ա տ ա կով,

ա հա վա սիկ,

թե

ինչ ասացի ն րա ն . — Շ ե ֆ , որքան ա ն հե թ եթ է ենթա դրել , որ ձեր առնետ ա ֊ իւեղդ վերակա ցուներն ընդունա կ են ի մ ո ւղեղից դուրս մղ ել ա յն , ինչը դրոշմվա ծ է ա յդքա ն պարզ ու հ ստ ա կt Ա յս բ ա ն ­ տ ո ւմ ա ն հե թ եթ է գործի ամբողջ դ ր վա ծք ը ։ Գ ուք քաղաքագետ ե ք ։ Ռուք կա ր ո ղ ա ն ո ւմ եք բ ա ն ս ա ր կ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի սա րդոստ այն հ յուսել, տեսակի

և Ա ան ֊Ֆ ր ա ն ցի սկո յ ի րա ր մե ն ն երի ու նրանց ամեն պնակալեզների

դարձնել մի

ա յնպ իսի

քաղա քա կան

տաք ա ն կ յո ւն ,

զ բա ղեցն ում եք ։ Բայց դուք չեք

ա զ դե ցո ւթ յո ւն ն եր ը որպիսին ա յ ժ մ

կ ա ր ո ղ ա ն ո ւմ

դուք

ջութ գ ործել,

ա յդ գ ո ր ծ ո ւմ դուք տգետ ե ք ։ Ձեր ջո ւլհա կա յի ն արհեստանոցը հնացած է մո տ հիսուն տ ա ր ով. . . Սա կա յն ւսրժեո ա ր դյո ք կրկնել ա յդ ամբողջ ճ ա ռ ը . ախր ես մի երկա րաշունչ ճառ արտ ա սա նեցի։ Բացատրեցի, թե որպիսի հիմա րն է նա, ու

բանտապետն էլ

վերջնականապես

հ ա մ ո զ վ ե ց , որ ես անհուսա լի կերպ ով ա նուղղելի ե մ ։ Շանը ա սա , ա ռ ա ծը ։ Շատ

որ կատաղած է. . . գ եղեցիկ։

դե,

Բանտապետ

ձեզ հա յտ նի է ա յս

Աղեր թոնը վերջն ա կա ­

նապես վրաս հաստատեց ի մ հ ա մ բ ա վ ը ։ ք ա վ ո ւթ յա ն նոխազ էի։ Շատ ու

Ես մ ի հոյա կա պ

շատ անգա մներ

ինձ վրա

բարդեցին մ յ ո ւ ս կա լա նա վորների մ ե ղ ա ն չ ո ւմ ն ե ր ը , և ես , վ ա ր ֊ ձա հա տ ույց լ ի ն ե լո վ նրանց փոխ արեն,

դ ա ր ձյա լ հ ա յտ ն վ ո ւմ 17

f

Ջեկ Լոնդոն, I C.


Էի մ ե ն ա խ ց ո ւմ ' հաց ո ւ ջրի հույսովէ Կամ էլ բթամատերիա կա խ ո ւմ էին ի ն ձ , և ա յ դ վ ի ճ ա կ ո ւ մ թ ո ղ ն ո ւ մ ժա մեր շա րու­ նա կ, որոնցից յո ւր ա ք ա ն չյո ւր ը թ վ ո ւ մ էր ա վ ելի ա ն սա հմա ն, քան ն ա խ կի նո ւմ ապրած ի մ

կ յա ն ք ե ր ի ց ց ա ն կ ա ց ա ծ ը t

J

Խելացի մա ր դիկ հաճախ դաժան են լին ո լմէ Р ա յց հիմլարների դ ա ժ ա ն ո ւթ յա նը չափ ու

սա հմա ն

չ կ ա t Բոլոր ն ր ֆ ն ք ,

որոնց ես ե ն թ ա ր կ վ ո ւմ էի, բանտա պետից մինչև վերջին վ ե ­ ր ա կա ց ո ւն , բ թ ա մ ի տ անասուններ էին։ Հ ի մ ա դուք կ ի մ ա ն ա ք , թ ե նրանք ինչ բերեցին ի մ գլխին։ Բա նտ ում մ ի կա լա նա վոր կար, բա ն ա ս տ եղծ էրէ Նա թ ո ւ յ լ ծնոտով ու նեղ ճա կա տ ով ա յլա ս ե ր վ ա ծ ի մեկն էրէ Ե 'վ դրա­ մա ն ե ն գ ։ Ե 'վ վւսխկոտ։ Ե 'վ մատնիչէ Ե 'վ խ ա ծն ո ղէ Հո ղա գ ի ­ տ ո ւթ յա ն պ րո ֆ ես ո րի հա մ ա ր դա փ ո ք ր -ի ն չ ա նսովոր բ ա ռ է, կա սեք դ ուք, բ ա յց ն ո ւյն ի ս կ հո ղա գ իտ ությա ն պ ր ոֆ եսորն կարող է սով ո ր ել ա նսովոր բ ա ռ ե ր ,

եթե նրան

էլ

ցմա հ բան­

տ ա ր կո ւթ յա ն դատ ապա րտ ենt Դր ա մ ա ն են գ բա նա ստ եղծի

անունը Սեսիլ

Ո լի ն վ ո լդ էր։

Առաջին անգամը չէր, որ նա դատապարտվել ո ւ հ ա յտ ն վ ել էր բանտի երկա թե ճաղերի հե տ և ո ւմ , բ ա յց և ա յն պ ե ս , ա յս ան­ գ ա մ նրան յ ո թ տարվա բ ա ն տ ա ր կո ւթ յա ն էին դա տ ապա րտել, քանի որ մա տ ն իչ էր ու դա վա ճա ն։ Օրինակելի վա րք դրսևո­ ր ե լ ո ւ դ ե պ ք ո ւմ նրա ա յդ ժա մկետ ը կարող էր կ ր ճ ա տ վ ե լ։ Ւսկ ի մ ժա մկետ ը ա վ ա ր տ վ ե լո ւ էր ի մ մա հվա ն հետ ։ Սա կա յն ա յդ խ ղճուկ վ ի ժ վ ա ծ ք ը , ջա նա լով ձեռք

բերել

ա զա տ ությա ն

մի

քանի կա րճ տա րի, կա րողա ցա վ ի ն չ- ի ն չ հնա րներով ի մ ց մ ա հ բ ա ն տ ա ր կո ւթ յա նն ա վ ելա ց նե լ հ ա վ ի տ են ա կա ն ութ յա ն հ ի մ ն ա ­ վ ո ր մ ի կտ որ։ Դ եպ քե ր ը ,

որոնք ես

ձեզ կ պ ա տ մ ե մ

հ ե ր թ ա կ ա ն ո ւթ յա մ բ ,

ինձ հա յտ նի դարձան բ ն ա վ էլ ոչ ժա մա նա կա գրա կա ն հետ ևո­ ղ ա կ ա ն ո ւթ յա մ բ ու ա ն մի ջ ա պ ե ս։ Ա յ դ Սեսիլ Ո լի ն վ ո լդ ը կ ա մ ե ­ ն ա լո վ շա հել բանտի ամբողջ ղ ե կա վ ա ր ո ւթ յա ն հո վ ա ն ա վ ո ր ո ւ­ թ յ ո ւ ն ը ՝ սկս ա ծ վե ր ա կա ց ո ւի ց ո ւ բ ա նտ ա պ ետ ից' վերջացրած բա ն տ ա յի ն տ ե ս չո ւթ յա մ բ ո ւ նահա նգա պ ետ ով, իբ ր կանխ ա­ մ տ ա ծ վ ա ծ փախուստի ա պ ա ց ո ւյց նե ր հ ե ր յո ւր ե ց ։ Ա յ ժ մ ն կա ­ տի ունե ցե ք հետ ևյա լ հ ա ն գ ա մ ա ն ք նե ր ը, վորները ա յն պ ե ս էին ա տ ո ւմ 18

աJ բ ո լոր կ ա լա ն ա ­

Սեսիլ Ո ւ ի ն վ ո լդ ի ն ,

որ նրան


\ ¥ ոլԱ ւ է ե ն տալիս ն ո ւյն ի սկ մի պտղունց ծխախոտ դնել փ ա յ ­ տոջիլների մրցարշա վի ժ ա մ ա ն ա կ , իսկ փ ա յտ ոջիլների մը ր ց արշավները

կալա նա վորների

ա մ են ա սի ր ա ծ

զ վ ա ր ճո ւթ յո ւն ն

էր. ր ) ես մի շուն էի, որին կատ աղա ծ էին ա ն վ ա ն ո ւմ . գ ) Սեսիլ Ո ւի նվուդի մտ ացա ծին փախուստի հա մա ր հենց ա յդ պ ի ­ սի շներ էին անհրաժեշտ. ց մ ա հ բ ա ն տ ա ր կ յա լն ե ր ի ց , թ ր ծ վ ա ծ ն երից, ա նուղղելիներից որևէ մ ե կ ը ։ 9 ա յց ց մ ա հ բ ա ն տ ա ր կյա լն ե րը ա տ ո ւմ էին Սեսիլ Ո ւ ի ն վ ո լդին, ու երբ նա առաջարկեց խ մ բ ա կ ա յի ն փախուստի իր ծրադիրը> կա լա նա վորները ծանակեցին և լո ւտ ա ն քն ե րի տարափ տեղացին Ո ւի նվուդի վ ր ա . բոլորն էլ դիտեին, որ նա մատնիչ է։ Սա կա յն , ի վերջո, Ուինվուդը կարողացա վ նրանց հ ի մ ա ­ ր ա ց ն ե լ։ Հիմա ր ա ցր ե ց բանտի ք ա ռա սուն ա մ են ա խ ելո ք ու խ ո ­ ր ա մ ա ն կ գլուխ ների։ Նորից ու նորից կ պ չո ւմ էր նրանց։ Պատ­ մ ո ւ մ էր ա յն ա զ դե ցո ւթյա ն

մա սին,

որից ինքն օ գ տ վ ո ւմ էր

բ ա ն տ ո ւ մ , քանի որ բ ա նտ ա յին գ ր ա ս ե ն յա կ ո ւմ գրագիր էր, և բանտի —

դեղատունը

ազատ ե լ ո ւ մ ուտի ի ր ա վ ո ւն ք ունե ր ։

Ա պ ա ց ո ւց ի ր , — ասաց

նրան

Լողլող մ ա կա ն վա մ բ

Рի լլ

Հոջը, որը գնացք կո ղո պ տ ելո ւ հա մ ա ր իր ց մ ա հ բ ա ն տ ա ր կ ո ւ­ թ յա ն տարիներն Լր մ ա շ ո ւմ , հոգու խ ո ր ք ո ւմ փ ա յփ ա յե լս վ մի երանելի ց ա ն կ ո ւ թ յո ւ ն ' որևէ

կերպ

դուրս պ ր ծ ն ե լ,

վ ե ր ստ ա ­

նալ կորցրած ա զ ա տ ո ւթ յո ւն ը , որպեսզի սպանի գնացքի կ ո ­ ղոպտէք ան ժամանակ իր մե ղսա կ ից ընկեր ո ջը , որը դա տ ա րա ­ ն ո ւմ ց ո ւց մ ո ւն ք էր տվել Ոիլլի դ ե մ ։ Սեսիլ Ուինվուդը ընդունեց

ա ռ ա ջ ա ր կ ո ւթ յո ւն ը ։

Նա հ ա յ ­

տարարեց, թե փախուստի գիշերը կքնացնի պ ա հա կն եր ի ն ։ — Խոսքից

էժան

բան

չ կ ա , — ասաց

նրան

Լողլող

Ոիլ[

Հոջը։ — Մեզ ապրանքն է պ ետ ք։ Ա յս գիշեր ք ն ա ց ր ո ւ պա հա ­ կին։ Ոարնեմն է հ ե ր թ ա պ ա հ ո ւմ ։ Սողունի մ ե կն է։ Երեկ ի ր ի կ ­ ն ա դեմին Խ ելագարների Մ ի ջ ա ն ց ք ո ւմ

ծեծեց

վերնա հարկը

խ անգարվա ծ չին ո ւկի ն ։ Նա արդեն հանձնել էր հեր թ ա սլա հութ յ ո ւ ն ը , երբ չինուկին ծ ե ծ ո ւմ էր։ Ա յս օ ր նա հ ե ր թ ա պ ա հ ո ւմ է գիշերը։ 'Ոնացրու, և թող նրան վռնդեն ա յս տ ե ղ ի ց ։ Եթե կ ա ­ րողացար գլուխ բ ե ր ե լ, նոր մ ի ա յն կխ ոսենք գործի մ ա ս ի ն ։ Ա յս ամենը հ ե տ ա գ ա յո ւմ ինձ պա տ մեց Լողլող Ս ի լլը ։ Սե< սիլ

Ուինվուդը բո ղո քա ր կեց

ա յսքա ն

հապճեպ

փ ո ր ձ ո ւթ յա ն 19


դ ե մ ։ Իրեն ժ ա մա ն ա կ է պետք դեղատնից քնա բեր դեղ թռցնեի լ ո ւ հ ա մ ա ր , բա ցա տ րեց նաt ժ ա մ ա ն ա կ տվեցին և մ ե կ շս$~ բ ա թ անց նա հ ա յտ ա ր ա ր եց , որ ա մ են բան պ ա տ ր ա ստ չէ ։ Դառն փորձից ի մ ա ս տ ն ա ց ա ծ հանցա գործները, որոնք ց ^ ա հ բ ա ն տ ա ր կ ո ւթ յա ն

էին դա տ ա պ ա րտ վել, նստեցին ո ւ ս պ ա ս ե ­

ց ի ն ' կ ք ն ի ՞ Զա րնեմը , թ ե " ոչг Եվ Զա րնեմը ք ն ե ց ։ Նրան գտան ք նա ծ վ ի ճ ա կ ո ւմ և հեռացրին աշխատանքից, որովհետև' ք ն ե լ էր հեր թ ա պ ա հ ո ւթ յա ն ժա մա ն ա կ։ Ա յս

միջա դեպ ը

վ ս տ ա հ ո ւթ յո ւն

նեշնչեց

ր ի ն ։ Մ ն ո ւ մ էր ավագ վերա կա ցուին Ո ւի ն վո լդը

ա մ են

օր

ա մ ե ն ա յն

բ ա ն տ ա ր կ յա լն ե ­

հ ա մ ո զ ե լը ։ Իսկ Սեսիլ

մ ա ն ր ա մ ա ս ն ո ւ թ յա մ բ

զ ե կ ո ւ­

ց ո ւ մ էր նրան իր ի սկ ե ր և ա կ ա յո ւթ յա մ բ ձ եռնա րկվող փախուս­ տի նախապատրաստական աշխատանքների մ ա ս ի ն ։ Ա յն մ ա ­ սին, թ ե դա ինչպես է տեղի ո ւն ե ց ե լ, ես ի մ ա ց ա արդեն մեկ տարի անց. ա հա վա սիկ որքան ուշ են բաց ահա յ տ վ ո լ մ բա ն­ տ ա յին գաղտնի բ ա ն ս ա ր կ ո ւթ յո ւն ն ե ր ը ։ Ո ւի նվո լդը

հա յտ ն ե ց ,

որ փ ա խ չելու մ տ ա դ ր ո ւթ յո ւն

ո ւն ե ­

ց ո ղ և ա յդ գաղտնիքը իրեն վ ստ ա հա ծ ք ա ռ ա սուն բա նտ ա րկ­ յա լն ե ր ը

ա յն պ ի սի

որ ամեն

բան

ա զ դ ե ց ո ւթ յո ւն

արդեն

են ձեռք բ ե ր ե լ բ ա ն տ ո ւ մ ,

նա խ ապա տրաստվա ծ է

կա շառված

պա հակների օ ժ ա ն դ ա կ ո ւթ յա մ բ դրսից ատրճա նա կներ բ ե ր ե ­ լ ո ւ հա մ ա ր ։ — Ա պ ա ց ո ւց ի ' ր , — հա վանաբա ր

պահանջել

է

վերակա­

ց ո ւն ։ Եվ դր ա մ ա ն են գ բանա ստ եղծը ա պ ա ց ո ւց ե ց ։ Որպես կա նոն, փ ռ ո ւմ աշխատանքը օր ու գիշեր չէր դ ա դ ա ր ո ւմ ։ Բանտարկ­ յա լն երից

մ ե կ ը ՝ հ ա ց թ ո ւխ ը ,

որն ա շխա տում

էր

գիշերային

առաջին հ ե ր թ ա փ ո խ ո ւմ , լր տ ե ս ո ւ մ էր ավագ վե ր ա կ ա ց ո ւէ օգ­ տին, և Ո լի ն վ ո լդ ի ն դա հա յտ ն ի էր։ ■ *— Ա յս գէջեր>— վեր ա կա ց ո ւի ն

ասաց

Ո ւի ն վ ո լդ ը , — Սա -

մ ե ր ֆ ե յս ը քա ռ ա սո ւն չո ր ս տ րա մաչափի մ ի դ յո ւժ ի ն ա տ րճա ­ նակ է բ ե ր ե լ ո ւ դ ր սի ց ։ Իր հաջորդ հե ր թ ա փ ո խ ո ւթ յա ն ժ ա մ ա ­ նակ նա բ ե ր ե լո ւ է նաև փ ա մփ ո ւշտ ն եր ը ։ Իսկ ա յս գիշեր փ ռ ո ւմ ի ն ձ կհանձնի ունե ք։

ա տ ր ճա նա կն եր ը ։

Դուք

փ ռ ո ւմ

ձեր

մա ր դն

Վաղը ա ռ ա վ ո տ յա ն հենց ձեր մա րդն էլ ա յդ մ ա ս ի ն

կզեկուցի ձ եզ ։


Ա տդ Ս ա մ երֆե յ ս ը Դ ո ւմ բոլդտ

օկրուգի

կ ո ղ մ ե ր ո ւմ ծն վա ծ

մի հ ա ղ թ ա ն դա մ մա րդ էրէ Լին ելով բա ր եհ ո գի ,

մ ե ղ մ , սահ­

մա նա փակ ուղեղի տ եր' նա դ եմ չէր բա նտ ա ր կյա լն ե րի

հա ­

մա ր դրսից ծխախոտ բ ե ր ե լո վ մ ե կ - ե ր կ ո ւ դոլլա ր վ ա ս տ ա կ ե լ։ Ա յդ գիշեր նա վերա դա րձել էր Ս ա ն -Ֆ ր ա ն ց ի սկո

կատարած

ո ւղ և ո րո ւթ յո ւն ից և իր հետ տասնհինդ ֆունտ հրաշալի ծխախոտ էր բ ե ր ե լ։ նա ա յդպ իսի բաներ առաջ էլ էր ա ն ո ւմ և ծխա/նոտր հա ն ձ ն ում էր Սեսիլ Ո ւի ն վ ո ւդ ի ն ։

Ա յս

ա ն դա մ

էլ

նա

ծխախոտը փ ռ ո ւմ հանձներ Սեսիլ Ուի ն վ ո ւղ ի ն ։ Դա մի ծանր, սովորական թ դ թ ո վ փ ա թ եթ ա ծ ծրար Լր, թ յո ւ ն ը ոչ ա յլ ինչ էր, եթե ոչ

որի

պ ա ր ո ւն ա կ ու­

բ ո լոր ո վ ի ն անվնաս ծխախոտ։

Մ ատնիչ հացթուխ ը իր թ ա քստ ոցից սւեսաւէ, որ Ո ։ինվուդին ծրար են հա ն ձ ն ո ւմ ,

և հետ ևյալ

օրն

ա յդ մա սի ն

զեկուցեց

ավադ վ ե ր ա կա ց ո ւի ն։ Եվ հենց ա յստ եղ էր, որ դրա մա նենդ բա նաստեղծը չ կ ա ­ ր ողա ցա վ սանձահա րել իր ծ utյր ա հեղ որեն խիզախ երևակայ ո է թ յո ւ ն ը ։ նա շեղեց հարվածի ո ւղղո ւ թ յո ւն ր , և ես հինգ տ ա ­ րով

հա յտ նվեցի

նախճ մ ե ն ա խ ց ո ւմ ,

և ա պ աճ մ ա հա պ ա ր տ ­

ների ի ւ ր ո ւ մ , որտեղ և գ ր ո ւմ ե մ ա յս տ ողերը։ Р ա յց ա յն օր ե­ րին ես չէի էլ կ ա ս կ ա ծ ո ւմ , թե ինչ է տեղի ո ւն ե ց ե լ։ Նույնիսկ չղիաեի փախուստի նախ ապատրաստման մ ա ս ի ն , որի հա մար Սեսիլ Ո ւինվուդը ներգրավել էր ք ա ռ ա սուն ց մ ա հ բ ա ն տ ա ր կ­ յա լն ե ր ի ։

Ոչինչ, բա ցա րձա կա պ ես

ոչինչ չգիտ եի։ Մ յո ւս ն ե ր ն

էլ ինձնից ա վելի քիչ բան գիտեին։

Ոա նտ ա րկյա լներր չղի~

տ եին, որ Սեսիլ Ուինվուդը որոշել է նրանց դա վ ա ճ ա ն ել։ Վ ե ­ րակա ցուն չգիտեր, որ Սեսիլ Ո ւինվուդը ք թի ց բ ռն ա ծ մա ն է ա ծ ո ւմ ի ր ե ն ։ Ա ռա վել նվազ կասկա ծներ ուներ Ս ա մ ե ր ֆ ե յս ը ։ Վա տթա րա դույն մ ի ա յն

դ ե պ ք ո ւմ

բ ա ն տ ա ր կյա լն ե րի

նրա

խզճի վ ը ա

հա մա ր

ծխախոտ

ծանրացած էր բ ե ր ե լո ւ

հա ն ­

ցանքը։ Ա յ ժ մ լ ս ե ք , թ ե ինչ ա ն հ ե թ ե թ , ինչ մ ե լո դ ր ա մ ա տ ի կ զ ա ռ ա ն ­ ց ա նք դուրս տվեց

Սեսիլ Ո ւի ն վ ո ւդ ը . Հետ ևյա լ առավոտ նա

ց ն ծ ո ւթ յ ա մ բ հանդիպեց ավագ վե ր ա կա ց ո ւի ն ։ եվ նրա երևա­ կ ա յո ւ թ յո ւ ն ը սա նձա զերծ եղա վ։ —— Ա յ ո , դու չէիր ս տ ո ւմ , նա ի սկա պ ես ծրար է հ ա ն ձ ն ե լ, — ա սաց վե ր ա կա ց ո ւն ։


__ Եվ ա յդ ծրարի պ ա ր ո ւն ա կ ո ւթ յո ւն ը լի ո ւ լ ի բավա կա ն էէ Հորպեսզի ամբողջ բանտը հօդս ց ն դ ի , — հա յտ ա րա րեց Ո ւ ի ն ֊ վ ո ւդ ը ։ — Ի՞նչ պ ա ր ո ւն ա կ ո ւթ յո ւն , — ա հա բեկվեց վ ե ր ա կ ա ց ո ւն ։ — Դինա միտ ն ո ւ

դետ ոնա տ որները, — դուրս

տվեց ա յդ

*տ խ մա րը։ — Երեսունհինգ ֆ ո ւն տ ։ Ջեր մա րդը տ ե սա վ , թ ե ի ն չ ֊ պես Ս ա մ ե ր ֆ ե յս ը ինձ հա նձներ ա յդ ա մ ե ն ը ։ Ա յս խ ոսքի վրա ,

հա վա նա բա ր,

վերա կա ցուն ք ի չ մնաց

կա թ վ ա ծ ստ ա նա ր։ Նրան կա րելի է մ ի ա յն խ ղ ճ ա լ։

Կատա՞կ

եք կ ա ր ծ ո ւմ երեսունհինգ ֆ ունտ դի ն ա մ ի տ ը , այն էլ բանտի Ն երսում։ Ա ս ո ւ մ են, որ կապիտան Ջ ե մ ի ն ( ա յդպ ես էր վե րա կա ցուի անունը) ը ն կ ե լ է աթոռին ու ե ր կ ո ւ ձ ե ռ ք ո վ բ ռն ել գլուխ ը։ — Իսկ

ո ր տ ե՞ղ

է,

որտ ե՞ղ

ն ա ։ — Ես պետք է անմիջապես

է

դ ի ն ա մի տ ը, — ԸՂաէԼ^Լ է

վ ե ր ա ց ն ե մ մե ջտ եղ ից ։ Հենց

հի մա գնանք ա յն տ եղ ։ Ա յստ եղ Սեսիլ Ուի ն վո ւդը հա սկա ց ա վ իր սխ ա լը ։ — Դինա միտ ը թ ա քցրել ե մ , — ստեց ն ա ։ Ա յ ժ մ նա արդեն ստ իպ վա ծ էր շա րունակել իր ստերի շայ ւ ա ն ը , քանի որ ծ ր ա ր ո ւմ ծխախոտի

փոքրիկ

փ ա թեթներից

բացի ոչինչ չէր ե ղ ե լ, և ա յ դ փ ա թեթներն էլ վա ղուց արդեն սովորա կա ն —

ճա նապ արհով

հասել

էին

բ ա ն տ ա ր կյա լն երինt

Շատ լ ա վ , — ասաց կապիտան Ջ ե մ ի ն , ի նքզ ինքը հա*

վ ա ք ե լո վ ։ — Անմիջապ ես Ոայց

ինձ

ո ւղեկցիր

ա յն տ ե ղ г

ավագ վերա կա ցուին որևէ տեղ ո ւղ ե կ ց ե լո ւ առիթը

թ լա ր , քա նի որ ոչ մ ի տեղ դինա միտ չէր թ ա ք ց վ ա ծ ։ Պարզա­ պ ե ս , ա յդ դինա միտ ը գ ո յո ւ թ յո ւ ն չէր ունե ցե լ ոչ հի մա և ոչ էլ առաջ. ոչ մի տեղ գ ո յո ւ թ յո ւ ն չէր ո ւն ե ց ե լ, բ ա ց ա ռ ո ւթ յա մ բ ա յն սրիկա Ո լի ն վ ո լդ ի ե ր և ա կ ա յո ւթ յո ւն ի ց ։ Ա յնպ իս ի վիթխ ա րի բ ա ն տ ո ւմ , ինչպիսին է Ս ե ն - Ք վ ե ն տ ի նը, միշտ էլ կգտնվեն բ ա զ մ ա թ ի վ ծ ա կ ո ւծ ո լկ ե ր ։ Եվ մ ի ն չ ՍեԱիլ

Ուի ն վո ւդը

էլ,

պետք է

քա յլո ւմ

են թ ա դ ր ե լ,

էր կապիտան ա շխա տում էր

Ջեմիի

հետ ,

կատաղի

միտ քն

ա րա գ ոլ-

թ յա մ բ ։ Ինչպես հ ե տ ա գ ա յո ւմ կապիտան Ջ ե մ ի ն զ եկո ւց ել է բանտի գլխավոր ղե կ ա վ ա ր ո ւթ յա ն ը իև դա հաստատ ել է նաև Ո ւի ն -

22


վ ^ ւդ ը ), գաղտնարանի ճանապարհին Ո ւի նվուդն ա ս ո ւմ է , , որ դինա միտ ը թ ա ք ց ն ե լի ս ես էլ ե մ եղ ել նրա հետ լ Իսկ ես հենց նոր էի դուրս եկել մե ն ա խ ց ի ց , որտեղ ա ն ց

ԷՒ

կացրել հինգ օր, ու դրանից յո թ ա ն ա ս ո ւն ժ ա մ ը ' զսպ ա ­

շա պ իկով.

և ա յնպ ես

էի ո ւժ ա ս պ ա ռ վ ե լ,

որ ն ո ւյն ի ս կ բ թ ա ­

միտ բանտապանները ա յդքա ն բանը հասկացան ո ւ որոշեցինինձ անմիջապես ջուլհակա նոց չ ո ւղ ա ր կ ե լ։ Եվ Ո ւի նվուդը ի ն ձ պ ա տ մ ո ւթ յա ն մեջ քաշեց ա յն ժա մ ա ն ա կ , երբ մ ե կ օր հա ն ­ գը ստ ա նա լու թ ո ւ յ լտ վ ո ւ թ յ ո ւ ն էի ստ ա ց ե լ, որպեսզի չա փ ա զա ն ց խիստ պատժից հետո վերականգնեի ո ւժ եր ս։ Ա յ ո , նա հա տ ­ կապես ի մ անունն էր տվել որպես իր հա մ ա խ ո հ ի , որն օ գ ­ նել է երե սոլնհինգ ֆունտ

գ ո յո ւթ յո ւն

չունեցող

դինամիտը-

թ ա ք ց ն ե լ ապ ա հով մի տ ե ղ ո ւմ ։ Ուի նվուդը գաղտնարանը։

կապիտան

Ջեմիին

տ ա նո ւմ է

Ին ակ ան արա ր, նրանք

ա յնտ եղ

ե ն թ ա դ ր յա լ դինամիտի

հետք անգա մ չեն գ տ նում։ —

Աստվա ծ ի մ , — բ ռն ա զբոսիկ ս ո ս կ ո ւմ է Ո ւի ն վ ո լդ ը ։ —

Աթենդինգը

գլխիս խաղ է խ ա ղ ա ց ե լ։

նա ծրարն ուրիշ տ ե ղ

է թ ա ք ց ր ե լ։ ■i.

Ավա գ վե ր ա կա ց ո ւի բերանից դուրս է թ ռ չ ո ւ մ ա վելի ար­

տա հա յտ իչ մ ի խ ո ս ք , քան կա տ ա ղ ո ւթ յո ւն ի ց պ ա հպ ա նե լո վ

իրեն

«ա ստ վ ա ծ

կորցրա ծ,

ս ա ռ ն ա ս ր տ ո ւթ յո ւն ը ,

ի մ » - ն է։ Իսկ հետ ո,

՝ սա կա յն նա

արտ ա քնա պ ես

Ո լին վուզին

տ ա ն ո ւմ

և փ ա կ ո ւմ է իր ա ռ ա ն ձ ն ա ս ե ն յա կ ո ւմ ու զա րհուրելի կերպ ով ծ ե ծ ո ւմ , որի լո ւր ը հ ե տ ա գ ա յո ւմ ը ն կ ա վ բ ա նտ ա յին բ ա ր ձ ր ա ­ գույն տ ն օր ին ո ւթյա ն ականջը։ Ոայց դա, ի հ ա ր կ ե , բ ա վ ա կ ա ­ նին ուշ տեղի ո ւն ե ց ա վ ։ Ո լի ն վ ո լդ ը ն ո ւյն ի ս կ ծեծ ո ւտ ելիս է ե ր դ վ ո ւմ , որ ա սել է զուտ ճ շ մ ա ր տ ո ւթ յո ւն ը ։ ?

Ի՞նչ կարող էր ա յլև ս ձ եռնա րկել կապիտան Ջ ե մ ի ն ։

Նա-

անկեղծորեն հ ա վ ա տ ո ւմ է, որ բ ա ն տ ո ւմ ի ն չ-ո ր տեղ ե ր ե ս ո ւ ն ֊ .հինգ ֆ ունտ դինամիտ են թ ա ք ց ր ե լ և ց մ ա հ բ ա ն տ ա ր կո ւթ յա ն դա տ ապա րտ վա ծ

ք ա ռա սուն

հանցագործներ

պ ա տ ր ա ս տ վ ո ւմ

;յ են փա խ ուստ ի. Բնա կանաբա ր, նա իհա րկե հարցա քններ Սա•փերֆեյսին,

ու թ ե և

Ս ա մ ե ր ֆ ե յս ը

պ ն դ ո ւմ էր,

որ ծ ր ա ր ո ւ մ

քւացի ծխախոտից ուրիշ ոչինչ չի ե ղ ե լ, П լին վուզը դ ա ր ձ յ ա լ


■երդվեց, որ ծ ր ա ր ո ւմ դինա միտ եղել է, ո ւ նրան հավատաՎ տՒն> Հենց ա յդ ի ր ա դ ր ո ւթ յա ն մեջ էլ ա ս պ ա ր ե զ ո ւմ հ ա յտ ն վ ո ւմ ե մ ես. ա վ ելի ճիշտ' հա կ ա ռա կը , հ ե ռ ա ն ո ւմ ե մ ա ս պ ա ր ե զի ց , ք ա ն ի որ ի ն ձ զ ր կ ո ւմ են աստծո տ վա ծ լ ո ւ յ ս ի ց ու ա րեգա կ­ նա յին խ ո ւց ։

ճ ա ռ ա գ ա յթ ն եր ի ճա ճա ն չն երից ,

և ն ե տ ո ւմ

Եվ ա յս մ ե ն ա խ ց ո ւմ մ ե ն - մ ե ն ա կ

նստա ծ,

արևի ճա ռ ա գ ա յթն եր ի ց

զուրկ,

հա րկա դրվա ծ

են մ ե ն ա ­ լո ւ յ ս ի ց

ու

ե մ փ տ ե լո ւ

երկար ո ւ ձիգ տա րիների ը ն թ ա ց ք ո ւ մ ։ Ես ի վ իճա կի չէի որևէ բան հ ա ս կ ա ն ա լո ւ։ Ինձ հենց նոր ■ազատել էին մ ե կ ո ւս ա ց ո ւմ ի ց ,

և ես ,

տանջահար ու հոշոտ­

վ ա ծ , պա ռկել էի ի մ խ ց ո ւ մ , մա հճ ի վր ա , երբ ի ն ձ

դա րձյա լ

ն ե տ ե ց ի ն մե ն ա խ ո ւց ։ —

Ա յ ժ մ , — ա ս ո ւմ է Ո ւի ն վ ո լդ ը կապիտան Ջ ե մ ի ի ն , — թեև

մ ե ն ք չգիտ ենք, թ ե որտեղ է թ ա ք ց ր ա ծ դի ն ա մ ի տ ը ,

սա կա յն

որևէ վտանգ մե զ չի սպ ա ռ ն ո ւմ ։ Սթեն դինգը մ ի ա կ մա րդն է, ■որին հա յտ նի է գաղտնարանի տ եղը, իսկ մ ե ն ա խ ց ո ւմ ն ստ ա ծ, ն ա ոչ ոքի ոչինչ չի կարող հայ տ ն եր Բա նտ ա րկյա լներն ա ր ­ դեն պատրաստ են փախուստի հ ա մ ա ր ։ Մ ե ն ք նրանց կկարՈյլա ն ա ն ք բոնա ցնել փախուստի փորձ կ ա տ ա ր ելի ս։ Նրանք մ ի ­ ա յն ի մ ազդանշանին են ս պ ա ս ո ւ մ ։ Ես կ հ ա յտ ն ե մ , որ ա յս ■գիշեր ժա մը երեկուսին պատրաստ լի ն ե ն ,

որ ես կ ք ն ա ց ն ե մ

ժա մա պ ա հին ք նա բեր դեղով, իսկ հետո կ բ ա ց ե մ խ ցերի դրո~ներն ու կ բ ա ժ ա ն ե մ ատ րճա նա կները։ Վ եր ա կա ցո ւ, գիշեր

եթե ա յս

դուք նրանց չբռնեք հա նցանքի վ ա յ ր ո ւ մ , փախուստի

■համար կ ա զ մ ու պատրաստ , հագնվա ծ ու արթուն բ ո լո ր ք ա ­ ռա սո ւն հոգուն էլ, ա յդ դ ե պ ք ո ւմ դուք ինձ կարող եք ն ս տ ե ց ­ ՛նել մ ե ն ա խ ց ո ւմ մինչև ի մ ժա մկետ ի լր ա ն ա լը ։ Իսկ եր բ , բացի

■Սթ են դին գի ց ,

մ յո ւս

քա ռ ա սո ւն

հոգին էլ

հո ւս ա լի կեր պ ո վ

փ ա կ վ ա ծ կլինեն մ ե ն ա խ ց ե ր ո լմ , մ ե ն ք լի ո ւ լ ի ժա մա նա կ կ ո ւ ­ նենանք գտ նելու ա յդ դի ն ա մ ի տ ը ։ < — Եթե ն ո ւյն ի ս կ դրա հա մ ա ր ստ իպ վա ծ լի ն ե ն ք ա մբողջ բ ա ն տ ը ա ղ յո ւս

ա ռ ա ղ յո ւս

զ ն ն ե լո ւ, — խիզախորեն հ ա յտ ա ­

րա րեց կապիտան Ջ ե մ ի ն ։ Ա յս ա մ են ը տեղի ո ւնե ցա վ վ ե ց տարի առաջ։ Ա յ դ ը ն թ ա ց ? բ ո ւ մ , ինչ խ ո ս ք , նրանց ա յն պ ես էլ չհաջողվեց գտնել գ ոյոԼ-


թ յ ո ւ ն չո ւն եց ո ղ դին ա մի տ ը , թեև հա ղա ր-հա ղա ր ա ն գ ա մ նլւրա նք ք ւ փ որեցին

ամբողջ

բանտը

դինամիտ

գտ նելու հ ո ւ յ ­

սո վ ։ 9 ա յց և ա յն պ ե ս , բանտապետի իր պաշտոնն զ բա ղեց­ ն ելո ւ ը ն թ ա ց ք ո ւ մ մինչև վերջին րոպեն Աւլե րթոնը հ ա վ ա տ ո ւմ էր դինա միտ ի գ ո յո ւ թ յա ն ը ։

նասլիտան Ջ ե մ ի ն , որն հի մա էլ

աշխատում է որպես ավագ վ ե ր ա կ ա ց ո ւ, մինչև այսօր էլ հ ա ­ մ ո ղ վ ա ծ էՏ որ դինամիտը գտ նվում է բանտի ծա կուծուկերից մ ե կ ն ո ւ մ ե կ ո ւ մ ։ Հենց երեկ էլ նա կտրել անցել էր Սեն ֊4?վեն֊ տՒ^Ւս մի ն չև Ֆ ո լ ս ե մ ը ն կ ա ծ ճա ն ա պ ա րհըt մ ե կ

անգա մ ևս

ինձ խ ոստովանեցնելու, հ ա մ ա ր , որպեսզի ի մ ա ն ա ա յդ գաղտ­ նարանի տ եղը։ Ես գիտ եմ, նա հոգեպես չի հանգստ անա ա յ ն ­ քան ժա մ ա ն ա կ , քանի դեռ ինձ չեն կա խ ել։

ԳԱ1Ի1Ս III

Ամբողջ օրը մ ե ն ա խ ց ո ւմ նստա ծ

գլուխ էի

կ ո տ ր ո ւմ Հ ջա­

ն ալով հա ս կա ն ա լ, թե ի ն չի ՞ հա մա ր ե մ արժանացել ա յդ նոր ու անիրա վ պ ա տժին։ Ւ վերջո, ես հանգեցի մի ա կ հա վ ա ն ա ­ կան ե զ ր ա կ ա ց ո ւթ յա ն , որևէ մա տ ն իչ, բանտի տ ն օր ին ո ւթյա ն հ ո վ ա ն ա վ ո ր ո ւթ յո ւն ը ձեռք րսպ րել

է բ ա ն տ ա յի ն

բ ե ր ե լո ւ

նպ ա տ ա կով,

կարգուկանոնի

ինձ

վե -

խ ա խ տ ո ւմ։

Մ ինչ ա յդ , կապիտան Ջ ե մ ի ն , սպ ա ս ե լո վ գիշերվան, գտնըվ ո ւ մ էր սաստիկ

անհանգիստ

քա ռ ա սո ւն ց մ ա հ

բա նտ ա ր կյա լն ե րի ն

կա զմ

ու պատրաստ

լինեն

ժա մը երկուսին բանտի ողջ

վ իճա կում,

իսկ

փախուստի

որ

համար։

պ ա հա կա խ ումբն

վրա էր և պա տրաստ' հետագա

Ուինվուդը

հա յտ ն ե ց ,

նրանք

Գիշերվա

արդեն ոտքի

գ ո ր ծո ղ ո ւթ յո ւն ն եր ի հա մ ա ր ։

9 ո լո ր վ ե ր ա կ ա ց ո ւն ե ր ը , ն ո ւյն ի սկ

ց ե ր ե կ ա յի ն

որը սովորա բա ր ա յդ ժամին ք ն ա ծ էր

հերթ ա փ ոխ ը,

լին ում։

Երբ խփեց

ժա մը ե ր կ ո ւս ը , նրանք խ ուժեցին ք ա ռ ա սուն ց մ ա հ բ ա ն տ ա ր կ­ յա լն ե ր ի խ ց ե ր ը ։ նրանք ներխ ուժեցին մ ի ա ժ ա մ ա ն ա կ ։ Դռներն հա նկա րծ թ ռ ց վ ե ց ի ն

կրնկի վր ա ,

էլ, որոնց անունները տ վել էր

և բ ո լոր ք ա ռ ա սո ւն հոգին

Ո ւի ն վ ո ւդ ը ,

ԲոԼոր ը ։ առանց

բ ա ց ա ռ ո ւթ յա ն , պա րզվեց, որ հագնված են. ոչ ոք իր մա հճին պա ռկա ծ չէր, բոլորն էլ սպ ա սմա ն մեջ թ ա ք ն վ ե լ էին դռների 25


հ ե տ և ո ւմ ։ Բնականաբար,

ա յսք ա ն ն էլ բ ա վ ա կա ն էր անհեր­

ք ե լի կերպ ով հա ստ ա տ ելու ա յն ն են գ ա հյո ւս ստի ց ա ն ց ը , որի մ ե ջ դրա մա նենգ բա նա ստ եղծը խ ճո ղ ել էր կապիտան Ջ ե մ ի ի ն ։ Ք ա ռ ա ս ո ւն բ ա ն տ ա ր կյա լն ե րն էլ բ ռ ն վ ե լ էին հա նցանքի վ ա յ ­ ր ո ւ մ , փախուստի հա մա ր կ ա զ մ ու պատրաստ վ ի ճ ա կ ո ւ մ ։ Հ ե ­ տ ա գ ա յո ւ մ ի ՞ն չ նշա ն ա կո ւթ յո ւն կարող էին ո ւնենա լ նրանց մ ի ա բ ե ր ա ն պ ն դո ւմ ն ե ր ը ,

որ փախուստի

ծրագիրը հղա ցել է

Ո ւի ն վ ո լդ ը ։ Բանտային ողջ ղ ե կ ա վ ա ր ո ւթ յո ւն ը վստ ա հ էր, որ ք ա ռ ա ս ո ւն բ ա ն տ ա ր կյա լն ե րն էլ ս տ ո ւ մ են, որպեսզի կ ա ր ո ­ ղանան

փրկել ի րենց մ ա շ կ ը ։

Ներումներ շնորհող

խ ո ւմ բ ը ևս վստ ա հ էր դ ր ա ն ո ւմ , և

երեք

հա ն ձն ա ­

ա մ իս էլ չա ն ցա ծ,

դրա մա նենգ ո ւ բ ա ն ա ս տ եղ ծ , մա ր դկա ն ց մեջ ա մ են ա ն ո ղկա լի Սե սէւլ Ո ւինվուդին ն եր ո ւմ ն ջնորհվեցէ Ւնչ ա ր ա ծ. փ ի լի ս ո փ ա յի հա մա ր բանար լաւէ փ որձու թ յ ո ւ ն է և լա վ դպ րոց։ Ով մ ի քա նի տարի նստ ել է, նա ա ն պ ա յմ ա ն տ ե սա ծ կլի ն ի , թ ե ինչպ ես են փ ո շիա նո ւմ իր ա մ ե ն ա ն վ ի ր ա կան պա տրանքները և ինչպ ես են պ ա յթ ո ւ մ մ ե տ ա ֆ ի զ ի կ ա յի գեղա տ եսիլ

ի մա ս տ ա կ ա ն

օճա ռա պ ղպ ջա կները։

ճշմա րտ ու­

թ յ ո ւ ն ն ա ն մա հ է, ս ո վ ո ր ե ց ն ո ւմ են մ ե զ . վա ղ թ ե ուշ հա ն ց ա ­ գ ո ր ծ ո ւթ յո ւն ը ջրի երես դուրս կգա։

Ո ւր ե մ ն ,

ահա վա սիկ մի

ա պ ա ց ո ւյց , որ հա ն ց ա գ ո ր ծ ո ւթ յո ւն ը ոչ միշտ է ջրի երես դուրս գ ա լի ս։ Ավա գ վ ե ր ա կա ց ո ւն , բանտա պետ Աղեր թ ո ն ն ու բ ա ն ­ տ ա յի ն

մ յո ւս

բա րձրա ստ իճա ն

ի շ խ ա ն ո ւթ յո ւն ն եր ն

առանց

բ ա ց ա ռ ո ւթ յա ն , մինչև ա յս օ ր էլ հ ա վ ա տ ո ւմ են դինա միտ ի գո­ յո ւթ յա ն ը ,

որն ի ր ա կ ա ն ո ւմ գ ո յ ո ւ թ յ ո ւ ն է ունե ցե լ մ ի ա յ ն ոմն

ա յլա ս ե ր վ ա ծ ի , վուզի

դրամանենգի

արգելակ

չո ւն եց ո ղ

ու բա ն ա ս տ եղծ ի' ե ր և ա կ ա յո ւթ յա ն

Սեսիլ

մե ջ։

Ո ւին ֊

Եվ Սեսիլ

Ո ւի նվոլգը դեռևս ողջ է ա յն դ ե պ ք ո ւմ , երբ ես ' ա մ ե ն ա ա ն մ ե ղ , ա յդ գործին ա մ են ից ք ի չ ա ռ ը ն չվ ա ծ մ ա ր դ ս , հատ կապ ես ես, մ ի քա նի շա բա թ հետո գ նա լու ե մ կառա փ նա րա ն։

Իսկ հ ի մ ա ձեզ կ պ ա տ մ ե մ , թ ե ինչպես բ ա ն տ ա ր կյա լն ե րը

ա ն սպ ա սե լի

կեր պ ո վ

քա ռ ա սո ւն ց մ ա հ

խզեցին

իմ

մենա -

խ ց ո ւմ տիրող մ ե ռ յ ա լ լ ռ ո ւ թ յ ո ւ ն ը ։ Ք ն ա ծ է ի։ Ինձ ա րթնա ցրեց

26


դռան բ ա խ ո ց ը , դուռը բ ա ց վ ո ւ մ էր ա յն միջա նցքի վրա , ութ դտ ն վո ւմ էին մե ն ախցերը։ Նորից մ ի թշվա ռի են բ ե ր ո ւ մ , ա ն ֊ ցա վ մ տ ք ո վ ս ։ Հախիցը լա վ են դ ա լո ւ, մտ ա ծեց ի ե ս ճ ականջ դն ելո վ

աղմկոտ

ոտ ն ա ձա յն եր ի ն,

խ ուլ

հա րվ ա ծն երին ,

ցա­

վատանջ ճ իչերին , ընտիր հա յհ ո յա ն ք ն ե ր ի ն և հա տ ա կով քարշ եկող

մա ր մ ի ն ն ե ր ի

յա լն ե ր ի ն

քսքսոցին,

մենա խ ցերր

քա ռա սուն

բ ե ր ե լո ւ

ցմահ

ճանապարհին

բա ն տ ա ր կ­ գազանաբար

ծեծել էին։ Մ ենախ ցերի դռները բ ա ց վ ո ւ մ էին մ ե կը մ յ ո ւ ս ի հետ ևից. որին ներս էէն բ ե ր ո ւ մ , որին դա րս էին հ ա ն ո ւմ , որին էլ ն ե ֊ տ ո ւմ էին զնդանը։ Եվ դա ր ձ յա լ ու դա ր ձ յա լ հ ա յտ ն վ ո ւմ էին բա ն տ ա պ ա ն ն երը' ծեծվա ծ ու ջարդված բա նտ ա ր կյա լն ե րի նոր խ մբ եր ի հետ, որոնց շա ր ո ւն ա կ ում էին թ ա կ ե լ, և դա րձյա լ ու դա րձյա լ բ ա ց վ ո ւ մ էին զնդանների

դռները

և կ լա ն ո ւմ էին

մա րդկանց արյունաշաղախ մ ա ր մ ի ն ն ե ր ը , մա ր դ կ ա ն ց , որոնց մե ղքը ա զ ա տ ո ւթյո ւն երազելն էր։ Ետ ն ա յ ե լ ո վ ' տ ե ս ն ո ւմ

եմ,

որ անհ րաժեշտ

է իսկա պ ես

փիլիսոփա լ ի ն ե լ, երկար տարիներ շարունակ դ ի մ ա ն ա լո ւ հա ֊ մա ր

ա յդ

հրեշավոր

տ եսա րաններին,

երբեմն

էլ դառնա լով

դրանց մ ա ս ն ա կ ի ց ը ։ Ա յդ պ ի ս ի փիլիսոփա ե մ ես ։ ո , թ տարի շա րունակ վերջո,

տոկա ցել

եմ

ա յդ տա ռա պ ա նքին,

հո ւսա հա տ վ ա ծ, որ ինձնից

և հի մ ա էլ,

կկա րողանան

ի

ազատվել

նման միջոցներու/, ի մ բանտա պանները որոշեցին օզտ ա դոր֊ ծել պետ ական մ ե ք ե ն ա ն , որպեսզի պարանոցիս օղակ նետեն և խեղդեն ինձ

и եփական

մարմնիս

ծ ա ն ր ո ւթ յա ն

օժա ն դա ֊

կ ո ւթ յ ա մ բ ։ 0 հ, ես դի տ ե մ , էքսպերտ զիտնականներր կ հ ա յտ ­ նեն ի րենց հ ո ւյժ ծանրակշիռ դա տ ո ղո ւթ յո ւն ն եր ն ա յն մ ա ս ի ն , որ փոսի մեջ ըն կա ծ զոհի պ ա րա ն ոցա յին ողներր սուԼորաբար կ ո տ ր վ ո ւմ են։ Ւսկ ա յդ զոհերն

էլ, շ ե քս պ ի ր յա ն

նման,

ա յս

ա յլևս չեն

վ ե ր ա դ ա ռ ն ո ւմ

ճամւիորդի

աշխարհը,

որպեսզի

կարողանան ա պ ա ց ո ւց ել, թե բ ն ա վ էլ բանն ա յդպ ե ս չի ե ղ ե լ։ Սա կայն

մ ե ն ք Հ բ ա ն տ ո ւմ

ա պ րողներս,

գաղտնիքներ, որոնք երբեք դուրս չեն սրահի

ս ա հմա ն ն եր ի ց ,

դիտենք

այն

գիտենք գալիս

կա խ վածների

որոնց պ ա րա նոցա յին ողներր բ ո լոր ո վ ի ն

ա յն պ ի սի

բա նտ ի դ ի ա ֊ մա սին,

անվնաս են մ ն ա ֊

ց ե լ։ 27


Տա րօրինա կ բան է կա խ ա ղա նը։ Երբեք չ ե մ տ ե ս ե լ, թ ե ի ն չ ­ պ ե ս են կ ա խ ո ւմ , բ ա յ ց աչդ մա հա պ ա տ ի ժը դիտողները տ ա ս­ ՛ն յա կ ա նգամներ բ ո լո ր մ ա ն ր ա մ ա ս ն ո ւթ յո ւն ն ե ր ո վ նկարա գրել , են, ա յն պ ես որ ես շատ լ ա վ գ ի տ եմ, թ ե ինչ է տեղի ո ւն ե ն ա ­ լ ո ւ ի ն ձ հետ ։ Ես կկ ա ն գ ն ե մ լ յ ո ւ կ ի ձ եռքերս շղ թ ա յվ ա ծ , աչքերս

կափ արիչին,

ծա ծկա ծ սև

հա ն գ ույցն էլ աջ ականջիս մ ո տ .

վ ե ղ ա ր ո վ , օղակի

ոտքերիս

-կբացվի ու ես կ ը ն կ ն ե մ հո ր ը , ի մ

ոտքերս ու

տակ մ ի

ա ն կո ւմը

անցք

կշարունա կվի

ա յն ք ա ն ժ ա մա ն ա կ, մի ն չև մ ա ր մ ն ի ս ծ ա ն ր ո ւթ յա ն տակ ա ն ­ դադար բ ա ց վ ո ղ պարանը ձ գ վ ե լո վ , հա նկա րծ կընդհատի ի մ ,ա ն կ ո ւմ ը ։ Հետո շուրջս կխռնվեն բ ժի շկն ե րը , որ պ եսզի կա ն գ ­ ն ե ց ն ե ն հա մա չա փ կհա մր են

ճ ո ճք ը ,

սրտիս մ ա ր ո ղ

ականջները

զ ա րկերը։

րոպե է ա ն ց ն ո ւմ ա յն պա հից, երբ

կհպեն

կրծքի и ու

Պ ա տ ա հո ւմ է, բա ց վում է

որ քռա ն

կա փ ա րիչը,

■մինչև ա յն պա հը, երբ սիրտը կա տ ա ր ո ւմ է իր վերջին կ ը ձ ֊ կ ո ւ մ ը ։ Բա յց կարող եք չկ ա ս կ ա ծ ե լ խ ո ս ք ե ր ի ս , որ նրանք ջա­ ն ո ւ մ են ամենա գիտ ա կա ն եղա նա կով հ ա մ ո զ վ ե լ, Վզին

գ ցելուց հետո մա ր դն ի սկա պ ես

ղ ր կ վ ո ւմ

որ օղակը է կ յա ն ք ի ց ։

Ես մտ ա դիր ե մ մ ի փոքր շեղվել ի մ ա յս պ ա տ մ ո ւթ յո ւն ի ց և մ ի եր կո ւ հարց տալ հ ա ս ա ր ա կ ո ւթ յա ն ը ։ Ես ի ր ա վ ո ւն ք ո լ ն ե մ թ ե ' շե ղ վ ե լո ւ, թ ե ' հարց տ ա լո ւ, քա նզի շատ կարճ ժա մանակ է մ ն ա ց ե լ, որ ի ն ձ տանեն ա յս զնդանից ո ւ անեն ա յն , ինչ քիչ առաջ նկա րա գրեցի։ Ա յս պ ե ս ո ւր ե մ ն , ն ո ցի

ոգները

ա ն պ ա յմ ա ն

պետք

եթե զոհի պ ա րա ­

է փշրվեն օղակի

գ ո ւ յց ի վ ե ր ո հիշ յա լ ս ր ա մի տ դիրքի

շնորհիվ,

և հան­

ինչպ ես նաև

շնորհիվ զոհի քաշի և պարանի ե ր կ ա ր ո ւթ յա ն , ապա, հարց է ծ ա գ ո ւմ , էլ ի ն չ ո ՞ւ են շղ թա յա կա պ ա ն ո ւ մ դ ա տ ա պ ա ր տ յա լին ։ Ա մբ ո ղջ հ ա ս ա ր ա կ ո ւթ յո ւն ը մ ի ա ց յ ա լ ո ւժ եր ո վ ն ո ւյն ի ս կ ի վի~ ճակի չէ պ ա տ ա սխ ա նելու ա յս հա րցին։ №այց ես գ ի տ ե մ , թ ե ի ն չ ո ւ են ա յդպ ե ս վ ա ր վ ո ւ մ ։ Եվ դա գիտե ա մ ե ն մ ի ին քն ո ւս դահիճ, որը թ ե կ ո ւզ և մ ե կ ա ն գ ա մ

մասնակցել է

լինչի, դ ա - :

տ ա ստ ա ն ին և տ ե ս ե լ, թ ե ինչպես է զոհը ձ ե ռ ք ե ր ո վ կ ա ռ չո ւմ պա բ ա ն ի ց ' թ ո ւ լա ց ն ե լո ւ հա մ ա ր կոկորդը ս ե ղ մ ո ղ օղա կը , որը խ ե ղ դ ո ւ մ է նրան։ Եվս

մի

հարց

կտ ա մ

ժա մա ն ա կա կի ց

հա ս ա ր ա կ ո ւթ յա ն

ի ն ք ն ա գ ո հ , բ ա ր ե կ ե ց ո ւթ յա ն բ ա մ բ ա կ ո վ շրջապատված անդա.-

28


մին,

որի հոպին երբեք չի

նրանք ոտքերի

տակի

իջնէ

սա նդարամենտ* ինչո լ են

կափարիչը

բ ա ց ե լո ւց

առաջ

գլուխն ու դե մ ք ը ք ո ղ ա ր կ ո ւմ սև վ ե ղ ա ր ո վ ։ Եվ մ ի րր ժա մ տնակի ա մ են ա կա րճ

հա տվածի

վեղարը կլինի նաև ի մ գլխին։ իր ա վո ւն ք ո ւ ն ե մ ։

ը ն թ ա ց ք ո ւմ

Ա յն պ ե ս ,

զոհի

մոռացեք» ա յդ սև

որ ես հա րց ն ելու

Գուցե նրանք, ա յդ շները, քո ա յդ հ ա վ ա ­

տա րիմ շղթա յա կա պ շները, о , ինքնա գոհ ք ա ղ ք ե ն ի , վա խ ե ֊ նո*ւմ են ն ա յե լ ղոհի դ ե մ ք ի ն , որտեղ, ինչպես հ ա յե լո ւ կա րտ ահայտվի

ամբողջ

սա րսափը այն

մեջ,

հ ա ն ց ա գ ո ր ծ ո ւթ յա ն ,

որ նրանք ի ր ա գ ո ր ծ ո ւմ են մե ղ վրա հանուն ծե ղ , և ձեր հր ա ­ մա նով։ Մ ի ՜ մ ո ռ ա ց ե ք , որ ա յս հարցը տալիս եմ ո չ թե ք ր ի ս տ ո ­ սի ծննդից հետո հազար եր կո ւհ ա ր յո ւր ե ր ո ր դ տ ա ր ո ւմ , ո չ թե Ք ր ի ստոսի ծննդյան տարին և ո չ էլ ք ր ի ս տ ո ս ի ծննդից հազար երկու հ ա ր յո ւր տարի առաջ։ Ես, որին կկախեն ա յս տարի, Ք ր ի ստոսի ծննդից հետո հազար

ինը

հ ա ր յո ւր

տա սներեք

թ վ ա կ ա ն ի ն , ա յս հարցերը տալիս ե մ ձեզ, բ ո լոր նրանց, ո վ ­ ք եր ը ն դ ո ւն վ ա ծ կարծիքի հ ա մ ա ձ ա յն հ ա ն դ ի սա ն ո ւմ են ք ր ի ս ­ տոսի հետ ևորդները, ձեզ, որոնց շղթա յա կա պ շները, որոնց նողկալի

դա հիճ-սպ ա սա վո ր ն եր ը ինձ

կտանեն

պնդանից և

դեմքս կծա ծկեն սև կտաւէի մի կտ որով , քանզի նրա նք, քանի ողջ ե մ , չեն հ ա մ ա ր ձ ա կվ ի ն ա յե լ այն զա րհուրելի չ ա ր ա գ ո ր ­ ծ ո ւ թ յա ն ը , որի զոհը կ լի ն ե մ ես։ Բ այց դառնանք նրան, թե ինչ էր տեղի ո ւն ե ն ո ւմ մ ե ր մ ե ֊ ն ա խ ց ե ր ո ւմ ։ Երբ վերջին ւէերակացուն հեռ ա ց ա վ , և միջա նցքի դուռը փակվեց նրա գլուխները տալ

կորցրա ծ

մ ի մ յա ն ց ։

Բայց

հետևից, մա ր դիկ ցմահ

բ ո լո ր սկսեցին

քա ռ ա սո ւն զցուց ե լ

ծեծվա ծ,

ու հարցեր

բ ա ն տ ա ր կյա լն ե րի ց մ ե կ ը ,

Ջեկ

ft ր ա մ սել մ ա կա ն վ ա մ բ մի հսկա նա վ ա ստ ի , ց լի պես մ ռ ն չա ց , պսւհանջելով, որ բ ոլորը լռ ե ն , որպեսզի հնարա վոր լի ն ի ն ե ր կա -բա ցա կա

ա ն ել։ Բոլոր զնդաններն էլ լե ւի - լե ց ո ւն

յո ւր ա ք ա ն չյո ւր

զնդանից

հերթով

տալ, թ ե քանի հոգի են ա յն տ եղ ա ն ուն ները։

Ա յս պ ի ս ո վ հնարավոր

սկսեցին փա կվա ծ եղավ

էին, և

տ ե ղ ե կ ո ւթ յո ւն ն ե ր ո ւ ինչ է նրանց պ ա ր զ ել, որ

մ ե-

ն ա խ ց ե ր ում մ ի ա յն ստ ուգ վա ծ մ ա ր դ իկ են գ տ ն վ ո ւմ և կա րելի է չվա խ են ա լ, թ ե հանկա րծ որևէ մա տ ն իչ ականջ կդնի։ 29


Ա յ դ բ ո լո ր ի մեջ մ ի ա կ ը ես ւէի, որ բ ա ն տ ա ր կ յա լն ե ր ի կ ա ս ֊ կածն էի հ ա ր ո ւ ց ո ւմ , որովհետև մ ի ա յն ես մ ա ս ն ա կ ց ո ւթ յո ւն չէի ունե ցե լ փախուստի նա խ ապա տրաստման գ ո րծին։ Եվ ես ե ն թ ա րկ վեց ի

ա մենա բծա խ նդիր հ ա ր ց ա ք ն ն ութ յա ն ։ Իսկ

կարող էի նրանց

հա ղ ո ր դ ե լ։ Ա յս

առավոտ

հենց

ի ՞ն չ

նոր էին

վ ր ա յի ց ս հա նել զսպաշապիկը և դուրս բ ե ր ե լ մե ն ա խ ց ի ց , երբ ա ն միջա պ ես, որքան կ ա ր ծ ո ւմ ե մ , ա ռ ի թ ի դ ա ր ձ յա լ

զնդան

առանց ա մենաչնչին իսկ

նետ ե ցի ն ։

հ ա մ բ ա վ ն ա յս ա ն գ ա մ ինձ

լա վ

Ոա յց

« ա ն ո ւղ ղ ե լի ի » ի մ

ծ ա ռ ա յո ւ թ յո ւն

մ ա տ ո ւց ե ց ,

և ք ի լ անց նրանք սկս եց ին խ ո ս ե լ գործի մ ա ս ի ն ։ Ես պ ա ռկա ծ լ ս ո ւ մ

էի նրանց և նոր մ ի ա յ ն ի մ ա ց ա ,

որ

փախուստ էր նախ ա պ ա տ րա ստ վա ծ։ «Իսկ ո ՞ վ է մա տ ն ել ա ր դ յո ք » ։ — Ա յս մի ա կ հարցը բ ո լո ր ի շրթերին էր և ամբողջ գիշեր մինչև լո ւս ա բ ա ց

ա յս

հարցը

դ ա ր ձ յա լ ու դ ա ր ձ յա լ կրկնվեց բ ա զ մ ա թ ի վ ա ն գ ա մ ն ե ր ։ Զ ը ն ­ դան ն ետ վա ծների մեջ բ ա ց ա կ ա յո ւ մ էր Աեսիլ Ո ւի ն վ ո ւդ ը ,

և

հենց նրան էլ կա սկա ծեցին մ ա տ ն ո ւթ յա ն մ ե ջ ։ Ջեկ

Մ ի բան է մ ն ո ւ մ մ ի ա յ ն , Զ րա մ ս ե լը ։ — Շո ւտ ո վ լ ո ւ յ ս ը

շուտ ով մ ե զ ա յստ եղի ց կտանեն հանցանքի վ ա յ ր ո ւ մ բռն եց ի ն

տղաներ, — ի վերջո ասաց կբա ցվի կաշիներս

գ ի չե րը ,

և,

ն շա ն ա կո ւմ է, քերթ ելու։

Մ եզ

ու հա գ նվա ծ վ ի ճ ա ­

կ ո ւ մ ։ Ուի ն վուդը խ ա բեց մե զ և մ ա տ ն ե ց ։ Մ եկը մ յ ո ւ ս ի հ ե տ ե ֊ վփց նրանք մ ե զ

կտանեն

ա յստ եղի ց

և

կոտլետ

կսա ր քե ն։

Մ ե ն ք քա ռ ա սո ւն հոգի են ք։ Ո ւր ե մ ն , կեղծիքն ա ն պ ա յմ ա ն ջրի երես դուրս կգա ։ Ո ւր ե մ ն , հենց որ ջարդն ս կ ս ե ն , ա մ ե ն ոք պետք

է ասի մ ի ա յ ն

ճ շ մ ա ր տ ո ւթ յո ւն ը , ա մբողջ

ճ շմա ր տ ո ւ­

թ յ ո ւ ն ը , և ուրիշ ոչինչ, բ ա ց ի ճ շ մ ա ր տ ո ւթ յո ւն ի ց , ինչպ ես ա ր­ վ ո ւ մ է ե ր դ վ ե լո ւց հետ ո ։ Եվ ա յն տ ե ղ ,

մ ա ր դկա ն ց

ա ն մ ա ր դ կ ա յն ո ւթ յո ւն ի ց

ս տ եղծ­

վա ծ ա յդ մ ո ւ թ վ ի ր ա պ ո ւմ չորս տ ա սն յա կ ց մ ա հ բ ա ն տ ա ր կյա լ հա նցա գործներ,

դ ե մ ք ո վ դռների թուջե

վա նդա կին

հպված,

մ ե կ մ յ ո ւ ս ի հետևից երդվեցին ա սել մ ի ա յն ճ շ մ ա ր տ ո ւթ յո ւն ը ։ Սա կա յն

ա յ դ ո ւղ ղ ա մ տ ո ւթ յո ւն ը

նրանց

բնավ

էլ

օգուտ

չ բ ե ր ե ց ։ Ա ռ ա վ ո տ յա ն ժա մը տասին մ ե ր բ ա ն տ ա պ ա ն ն եր ը, — պ ե տ ո ւթ յո ւն ն եր կա յա ցն ո ղ ի ն քն ա գ ո հ քա ղք են ի ն եր ի մ ո տ ծ ա ­ ռ ա յո ւ թ յա ն մ տ ա ծ ա յդ վա րձկա ն մա ր դա սպ ա ն նե ր ը, — ՏՕ

կուշ-


տուկուէг,

գիշերը 2ատ ԼաւԼ ք ն ա ծ բա նտ ա պանները հա րձա կ-

վեցին մե ղ վր ա ։ Մ ե ն ք ոչ մ ի ա յն ոչինչ չէինք կ ե ր ե լ, ա յլև մեղ ղրկել էին ն ո ւյն ի ս կ ջրից։ Եսկ ծեծվա ծ մա րդը դո ղա ցն ո ւմ

է։

Շատ

կուզենա յի

ի մ ա ն ա լ,

սովորա բա ր

ընթերցող,

դու

ա մենաչնչին պ ա տ կերա ցումն ո ւն ե ՞ս ա ր դ յո ք այն մ ա ս ի ն , թե ինչ է նշա նա կում

ծեծվա ծ

բ ա ն տ ա ր կ յա լ։

<րՄ շա կ ել

ե ն » ,—

ա յսպ ես է կ ո չ վ ո ւմ դա մ ե ր լե զ վ ո վ ։ Ւ դեպ, ոչ, ես ա յդ մա սի ն չ ե մ պ ա տ մ ի ։ նա վական է և ա յն ք ա ն ը , որ դաժանորեն ծ ե ծ ­ վա ծ,

ծարա վից

տանջվող

մա րդկա նց

յո թ ժամ

շարունակ

առանց ջրի թ ո ղ ե ց ի ն ։ ժ ա մ ը իննին հա յտ նվեցին մ ե ր բ ա նտ ա պ ա նները։ Նրանց թ ի վ ն ա յն քա ն էլ մ ե ծ չէր։ Դե ա ս են ք, հարկ էլ չ կա ր , որ շա տ ­ վոր լ ի ն ե ի ն . չ է ՞ որ նրանք յո ւր ա ք ա ն չյո ւր զ ն դա ն ո ւմ մե կա կա ն բ ա ն տ ա ր կյա լ

էին փ ա կ ե լ։ Բոլորն էլ զինված էին

թքիշների

կ ո թ ե ր ո վ ։ Դա շատ հա րմա ր գործիք է անպաշտպան մա րդուն « դա ստ իա րա կելու»

հ ա մ ա ր ։ Մ ենախցերի

դռները

հա ջորդա ­

բար բ ա ց վ ո ւ մ էին և զնդան ա ռ զնդան, ց մ ա հ բ ա ն տ ա ր կ ո ւ­ թ յա ն դատ ապա րտվա ծ մա րդկա նց ծ ե ծ ո ւմ էին, կոտլետ սա ր­ ք ո ւ մ ։ Ւ դեպ, նրանք ց ո ւց ա բ եր ե ցի ն լիա կա տ ա ր ա ն կ ո ղ մ ն ա կ ա լո ւ թ յո ւն , ինձ ևս ծեծեցին մ յո ւ ս ն ե ր ի չա փ ։ Եվ դա մ ի ա յն սկիզբն էր,

ա յսպ ես

ա սա ծ,

ա յն

հա ր ց ա ք ն ն ութ յա ն

նախ եր­

գանքը, որին պետք է հերթ ով են թա րկվեին բ ո լո ր կ ա լա ն ա ­ վորները

նահանգի վ ա ր ձո ւ

դահիճների ն ե ր կ ա յ ո ւ թ յ ա մ բ ։

դա մ ի ա յն նախազգուշացումն էր, որպեսզի մե զն ի ց

Եվ

յո ւր ա ­

ք ա ն չյո ւր ը կաշվի վրա ղդար, թե ինչ է ս պ ա ս վ ո ւմ հ ա ր ց ա ­ ք ն ն ո ւթ յա ն ժ ա մա ն ա կ։ Ես անցել ե մ բանտի բ ո լո ր կային

տանջանքների բ ո վ ո վ ,

տ ա ռա պ ա նքների,

բ ա յց

ա մ են ից

ա ն մա ր դ-

զ ա ր հո ւր ելի ն ,

առավել զ ա ր հո ւր ելի , քան ա յն , ինչ մոտ ա պ ա գ ա յո ւմ նախ ա­ պ ա տ րա ստ վում է ինձ հա մ ա ր , ա յն դժոխքն էր, որ տ ի ր ո ւմ էր մ ե ն ա խ ց ե ր ո ւմ հետագա օրերին։ Առաջինը

հա ր ց ա ք ն ն ութ յա ն

տարան

Լողլող

№իլլ Հոջին,

այ դ կոփ վա ծ լե ռ ն ց ո ւն ։ Նա վերա դարձավ երկու ժ ա մ հ ե տ ո , ա վելի ճիշտ, քարշ տ ա լով ետ բերին քարե

հա տ ա կին։ Հետո

ու նետեցին

զնդանի

տարան ս ա ն -ֆ ր ա ն ց ի ս կ ո ց ի

ելուզակ

Լուիջի Պ ո լա ձ ո յի ն , որի ծնողները Ա մ ե ր ի կ ա էին տեղափոխ31


վ ե լ իր լ ո ւ յ ս աշխարհ գա լուը առաջ. Լուէջէն ծաղրեր բ ա ն տ ա պ ա ններէնյ ծա նա կեց ն րա ն ը' ա ռ ա ջա ր կելո վ, որ ց ո ւ յ ց տան, թ ե էն չէ են ը ն դ ո ւն ա կ ։ Ահագէն ժա մա նա կ

անց մ ի ա յ ն

Հողյող

@Էա

ո ւ^

գտավ ի ր մեջ խ ե ղ դ ե լո ւ ց ա վերն ու հա սկա նա լի մ ի բան ա ս ե լ։ — Ա յ դ ի ՞ն չ դինա միտ ի

մասին

հարցրեց նա ։ — Դի ն ա մի տ ի մ ա սի ն

է

խ ո ս ք ը , — վերջապես

մեկնումեկը

որևէ բան

գիտէ՛' ա ր դ յո ք ։ Բնա կանաբա ր,

ոչ ոք ոչինչ չգիտ եր,

թ ե և հ ա ր ց ա ք ն ն ում

էին մ ի ա յ ն դի ն ա մի տ ի մ ա ս ի ն ։ Լոլիջի Պ ոլաձոն վ երա դա րձա վ եր կո ւ մ ա մ ի ց էլ շուտ, բ ա յց դա արդեն մա րդա կերպ մ ի զանգված էր, ասես զառանցանքի մեջ ի ն չ ֊ո ր բան էր ք ր թ մ ն ջ ո ւ մ , և ոչ մ ի հարցի չկա բոզացավ պ ա տ ա սխ ա նել, ի սկ հա րցերը նրա վրա թ ա փ վ ո ւ մ էին կ ա ր ­ կուտի պես ամբողջ մ ի ջա ն ց ք ի ց , քա նի որ մ յո ւ ս ն ե ր ն էլ դեռևս պետք է անցնեին ա յն փ ո ր ձ ո ւթ յո ւն ը , որ նա արդեն ապ րել էր, և բ ո լոր ն էլ կ ա մ ե ն ո ւ մ էին ի մ ա ն ա լ, թ ե ին չ են ա րել և ինչի մ ա սի ն են հա ր ց ր ե լ։ Երկու օրվա ը ն թ ա ց ք ո ւ մ Լոլիջիին հ ա ր ց ա ք ն ն ո ւթ յա ն , ի սկ ապուշ, խեղճին բա ժա նմունք։ մ ա ր դ էր։

ե ր կ ո ւ ա ն գ ա մ ևս տարան

երբ նա դա րձա վ խ ե լքը թ ռ ց ր ա ծ մ ի

ը ն դ մի շտ

ուղարկեցին

Լուիջին հ ա զ վ ա գ յո ւտ

Լա յն

ո ւս ե ր ո վ ,

հզոր

խ ելա գա րվա ծների

ա ռ ո ղ ջո ւթ յո ւն

կրծք ա վ ա ն դա կո վ ,

ունեցող խոշոր

ք թ ա ն ց ք ն ե ր ո վ , լա վ ո ւ մ ա ք ո ւր ա ր յո ւն ունեցող մ ի մ ա ր դ • նա դեռ երկար ժա մա նա կ ի ն չ ֊ ո ր բա ներ կթոթովի։ խ ելագարների խ ց ո ւ մ , մ ի ն չ ես կա խ վա ծ կ լի ն ե մ օղակից և ըն դմի շտ ազատ­ վ ա ծ ' Ե ա լի ֆ ո ր ն ի ա յի

տ ա ժանակիր

բ ա ն տ ե ր ո ւմ

տանջանք­

ների ե ն թ ա ր կ վ ե լո ւց ։ Մեկը

մ յ ո ւ ս ի հետ ևից,

և ամեն

ա ն գ ա մ մ ե կա կա ն բ ա ն ­

տ ա ր կ յա լի , տ ա ն ո ւմ էին, և մ ե կ ը մ յ ո ւ ս ի հետ ևից, խավարի մեջ ո ռ ն ա լո վ ու հ ա ռ ա չե լո վ , վ ե ր ա դ ա ռ ն ո ւմ էին մ ա ր մ ն ո վ ՛ ու հ ո գ ո վ փշրված մ ա ր դ ի կ ։ Իսկ ես ի մ զ ն դ ա ն ո ւմ պ ա ռկա ծ լ ս ո ւ մ էի ա յդ հեծ եծա նք ն ՛ու ո ղ բ ը , լ ս ո ւ մ էի ց ա վի ց խ են թ ա ց ա ծ ա յդ էակների ա ն իմա ստ մ ր մ ո ւն ջ ը , և աղոտ հ ի շ ո ղ ո ւթ յո ւն ն ե ր էին զ ա ր թ ն ո ւմ ի մ հ ո դ ո ւ մ . ի ն ձ թ վ ա ց , թ ե ժա մա նա կին ա նտ ա ր­ բ եր ու ա մբա րտ ա վա ն նստա ծ ե մ եղել բա րձր տ ա խ տ պ կա ֊


լքածին, և ինձ են հասել ճիչեր ու հա ռա չա նքներ։ յ ո ւ մ , ինչպ ես

դուք

շողութ յո ւն ն ե ր ի

կտ ե սն եք , ես

Հետ ա գ ա ­

հա յտ ն ա գործեըի

սկզբնաղբյուրը* ի մ ա ց ա ,

ա յդ հ ի ֊

որ ա յդ ճիչերն ու

հառաչանքները լս վ ե լ են ա յն նստարաններից, որոնց շ ղ թ ա յ ֊ վա ծ են եղել թ ի ա վ ա ր ո ղ ֊ս տ ր ո ւկ ն ե ր ր , իսկ ե ս ' հ ռ ո մեա ց ի զ ո ֊ րա ւգետ ս, լս ե լ ե մ ա յդ ողբը Հին Հ ռ ո մ ի

թի ա ն ա վ եր ի ց

մե կի

ցռուկին նստա ծ։ Գա ա յն ժա մանակ էր, երբ ես Ե րո ւս ա ղեմ գնալիս ն ա վ ա ր կո ւմ էի

դեպի

Ալեքսանդրիա****

Р այ ց

ա յդ

մա սին հետո կ պ ա տ մ ե մ ։ Ւսկ ա ռ ա յժմ**.

ԳԼՈԻԽ IV

Իսկ ա ռ ա յժ մ ես սա րսափի ճ իր ա ն նե րո ւմ էի' ակա նատես լի ն ե լո վ այն ա մ ե ն ի ն , ինչ տեղի էր ո ւն ե ն ո ւմ մ ե ն ա խ ց ե ր ո ւմ , նախ ապա տրաս տվող

փախուստը

բաց ահա 1 տվելո\ց

հետոՀ

Ս պ ա ս մ ան անսա հմա նորեն երկար ժա մերի ը ն թ ա ց ք ո ւ մ ոչ մի վ ա յր կ յա ն ի մ գլխից չէր հեռ ա ն ո ւմ ա յն մ ի տ ք ը , որ վաղ թե ուշ ես էլ ե մ գնալու ա յն ն ո ւյն ճա ն ա պ ա ր հո վ, ինչպ ես և մ յ ո ւ ս բ ա ն տ ա ր կյա լն ե րը , որ ուրիշների պես ինձ ևս ե ն թ ա ր կ ե լո ւ են հա ր ց ա քն ն ությա ն

հրեշավոր

տանջանքներին,

իսկ հետո ետ

են բ ե ր ե լո ւ մա րդ/րսյին կերպարանքս կորցրա ծ վ ի ճ ա կ ո ւ մ և նետ ելո ւ են մենա խցի երկա թակոփ դռան հետևը, քարե հ ա ֊ տ ակին։ Եվ ի մ հետևից էլ եկա ն։ Ա նողոքա բա ր, կոպտ որեն, ք ա ց ի ֊ ներուէ ու ա նեծքներով ի ն չ-որ տեղ քշեցին ի ն ձ, և ես կանգ֊ նեցի որոնք

կապիտան

Ջեմիի

ու

բանտապետ

շրջապատված էին իրենց

Ա զերթոնի

հպատակներով^

առջև,

Ե ա լի ֆ ո ր ֊

նիա ն ահ ան գի վա րձկա ններով ու հարկատուներով* մո տ կես դյուժին վե ր ա կա ց ո ւ-դա հի ճ ն եր խ ռն վե լ էին ս ե ն յ ա կ ո ւ մ ' ս պ ա ֊ սե լո վ հ ր ա մ ա ն ի ։ Սա կայն նրանց ծ ա ռ ա յո ւթ յա ն ը դ ի մ ե լո ւ կ ա ֊ րիք չեղա վ ։ —

Կստիր, — ասաց բանտապետ Ա զերթոնը

մ ա տ ն ա ց ո ւյց

ա նելով փա յտ ե ա մ ո ւր նստա րանը։ Իայց ես, ծեծվա ծ ու տանջված, ամբողջ օր ու գիշեր ծա ֊ րավից տառապ ած, սովից ու հա րվածներից թ ո ւ լա ց ա ծ , հինգ 33 3

Ջեկ Լոնդոն, X fi.


օր շա րունակ զն դա ն ում նստ ե լո ւց և ութ սո ւն ժ ա մ զսպաշա­ պիկ հա գնելուց հետո ա յդպ իսի արհա վիրքների ե ն թ ա ր կ վ ա ծ , մ ե ր թշվա ռ ճակատագրից

ստ որա ցա ծ ու

առաջիկա

հա ր*

ց ա ք ն ն ո ւթ յա ն ն կա տ մ ա մբ սա րսափահար ( ե ս գիտեի ա ր դ ե ն է թե ինչ օրն են գ ց ո ւմ մ յ ո ւ ս բ ա ն տ ա ր կ յա լն ե ր ի ն ) , մ ի խ ո ս ք ո վ , ես' խ ղ ճ ո ւկ , մ ա ր դ ո ւ ն մա նա կ դողդողացող արարածս և հա ­ մա լսա րա ն ա կա ն խաղաղ քա ղա քի հո ղա գ իտ ությա ն

եր բեմնի

պ ր ո ֆ ե ս ո ր ս , տա տ ա նվեցի, չհ ա մ ա ր ձ ա կ վ ե լո վ նստ ե լ։ Բանտապետ

Ա զերթոնը հզոր

կա զ մ վա ծ քս վ

վիթխ արի

մա ր դ էր։ Նրա ձեռքերը կառչեցին ի մ ո ւս ի ց , և ա յդ ուժի ճ ի ­ ր ա ն ն ե ր ո ւմ ինձ զգացի մի չնչին ծղոտ։ Նա հա տակից կտրեց ինձ ու թ ա փ ո վ նետեց նստարանի վրա ։ — Իսկ հ ի մ ա , — ասաց նա, մի ն չ ես ջա նո ւմ էի ն եր սո ւմս խեղդել ցավատանջ ճիչը և շուն չս, — դու կպ ա տ մես

դ ժ վ ա ր ո ւթ յա մ բ

այն

ամենը,

ետ էի բ ե ր ո ւ մ

ինչ հա յտ նի է ք ե զ ,

Սթենդինգ։ Պատմի ր , պ ա տ մ ի ՞ր , ինչ որ գիտես, եթե կ ա մ ե ­ ն ո ւմ ես ողջ մ ն ա լ։ — Ես չ գ ի տ ե մ , թե ինչ է տեղի ո ւն ե ց ե լ, բա ցա րձա կա պ ես ոչինչ չ գ ի տ ե մ . . . — սկսեցի ես։ Ահա ա յն ա մ ե ն ը , ինչ

կարողացա

հա րձակվեց վր ա ս , դ ա ր ձ յա լ կտրեց

ա ս ե լ։ Մռնչալով[' նա

ինձ

գետնից և նետեց

բ ա զ կա թ ո ռ ի ն ։ — Հ ի մ ա ր ո ւթ յո ւն ն ե ր

դուրս

մի'

տ ուր,

Սթենդինգ, —

սպ առնա լից ասաց նա ։ — Պա տմիր առանց որևէ բան թ ա ր ց ը նեյ ո ւ։ Որտ ե՞ղ է դին ա մի տ ը ։ —

մ ի դինա միտ ի մա սի ն ես ոչինչ չ գ ի տ ե մ , — ա ռ ա ր ֊

կեցի ես։ Եվ ինձ դա ր ձ յա լ պ ոկերին նստարանից ու ց ա ծ նետ եցին։ Ինձ հաճախ են են թա րկ ել ա մ ենաբա զմազան ների, բ տ յց երբ հ ի մ ա , ի մ կյա ն ք ի վերջին

օրերի

տանջանք­ լռ ո ւ թ յ ա ն

մեջ ես մ տ ո ր ո ւ մ ե մ ա յդ մ ա ս ի ն , ինձ չի լ ք ո ւ մ այն հ ա մ ո զ ո ւ­ մ ը , որ ոչ մի տանջանք չի

կարող

համեմատվել

մա րդուն

նստարանի վրա ն ե տ ե լո ւն ։ Ա մո ւր նստարանը աստիճանաբար ի մ մ ա ր մ ն ի հարվածների տակ վերա ծվ եց բ եկո ր ն եր ի ։ Հետո մ ե կ ուրիշ նստարան բ ե ր ե ց ի ն , և շուտ ով դա էլ ջարդուփշուր 34


եղա վ։ Մ եկն էլ բերեցին և դա րձյա լ ու դ ա ր ձյա լ հնչեց մ ի և ­ նույն հ ա ր ց ը . « ք)րտե ղ է դինամիտը))։ Երբ րանտասլետը հոգնեց, նրան փոխարինեց կապիտան Ջ ե մ ի ն , իսկ հետո կասչիտան Ջ ե մ ի ի ն հերթա փ ոխ ել ու եկաւէ բանտապան Մ անոհենը, և սա էլ սկսեց ինձ նետել նստ ա րա ­ նի վ ը ա * « Ո րտ ե՞ղ է դ ի ն ա մի տ ը ։ Որտ ե՞ղ է դի ն ա մ ի տ ը ։ Ո ր ­ տե՞ղ է դինա միտ ը))։ Իսկ դինամիտ գ ո յո ւ թ յո ւ ն չ ո ւն ե ր ։ Հ ա ր ­ ց ա ք ն ն ո ւթ յա ն ւէերջում ես ի մ ա նմա հ հnգի^l կտ ա յի մի քանի ֆունտ դինա միտ ի

համար,

ոթի

գաղտնարանը

հ ա յտ ն ե լո ւ

հ ն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յո ւն չո ւն եի ։ Չ դ ի տ ե մ, թե քանի ն ստարան ջարդվեց ի մ մ ա ր մ ն ի հա ր­ վա ծների տ ա կ։ Օաղում անդա մներ ես կորցրեցի գ ի տ ա կց ո ւ­ թ յ ո ւ ն ս , և ի վերջո ամեն բան ձ ուլվ ե ց ի ն չ-ո ր մի աղոտ մ ը ղ ֊ ձավանջի մ ե ջ։ Ինձ ա ք ա ցիներով ստիպեցին ի ն չ-ո ր տեղ գնալ, հետո ոչ այն է քարշ տ ա լով, ոչ այն է ձեռքեր ի ց ու ոտքերից բ ռն ա ծ, տարան մ ո ւ թ միջանցքուէ։

Իսկ երբ

հ ա յտ ն վ եց ի ի մ

խ ց ո ւմ , պա րզվեց, որ այնտեղ մի մա տնիչ է նստա ծ։ Ղա մի վախկոտ ւքարդ էր' հաշիշամոլի գունատ, մ ե ռ ե լա յի ն դ ե մ ք ո վ , և բա ցա րձա կա պ ես պատրաստ ամեն բա ն ի ,

մ ի ա յն թե կա-

րողւսնա հաշիշ ձեռք բ ե ր ե լ։ Նրան տեսնելուն պես ես սողացի դեպի վա նդակադուռն ո ւ, վերջին ուժերս հ ա վ ա ք ե լո վ , գ ոչեցի♦ — Տղե ր ք , ի մ խ ց ո ւմ շուն են կա պ ե լ, Իգնատիուս Իրվի֊ նին։ Լեզուներդ ձեզ ք ա շե ք։ Եվ կատաղի հա յհ ո յա ն ք ն ե ր ի մի ա յն պ ի սի պ ա յթ յո ւն թ ը ն դաց

ի պատասխան,

որ

երևի,

սարսափահար կաներ

շատ

սւվելի խիղախ մ ա ր դ ո ւ, քան Իգնատիուս Իրվինն էր։ նա վ ա ­ խից ա յնսլես խ եղճա ց ա վ , որ մա ր դո ւ մե ղ ք ր զալիս էր նրան ն ա յե լի ս ։ Իսկ ծեծվա ծ բ ա ն տ ա ր կ յա լն ե ր ը , ցա վից ու կատ ա­ ղ ո ւթ յո ւն ի ց

մ ռ ն չա լո վ

սպ ա ռնա լի քների

վ այր ի

գազանների

պ ես,

տարափ էին տ ե ղո ւմ և բ ո լո ր

նրա

վրա

հնարավոր

եղա նակներով խ ո ստ ա ն ո ւմ էին, թե ինչ օրի կգցեն, եթե մ ի ­ այն կարողանան բ ռ ն ա ց ն ել։ Եթե

գաղտնիք

ո ւն ե ն ա յի ն ք ,

ապա

մա տնիչի

ն ե ր կ ա յո ւ­

թ յ ա մ բ ստ իսլվ ա ծ կլի նե ին ք լեզ ո ւնե ր ս ատ ա մներիս տակ պ ա ­ հ ե լ։ Իա յց քանի որ մ ե ն ք սչինչ

չգիտեինք և

ասել մ ի ա յն ճ շ մ ա ր տ ո ւթ յո ւն ը , ուստի ոչ

մեկի

երդվել էինք մ տ ք ո վ չէր ՅՑ


ա ն ց նո ւմ լ ռ ե լ Իգնատիուս Իրվինի ն ե ր կ ա յ ո ւ թ յ ա մ բ ։ Դ ի ն ա մ ի ­ տի հետ կա պ վա ծ պ ա տ մ ո ւթ յո ւն ը բ ո լոր ի հա մա ր, էլ գլխավոր և ա ն լո ւծելի խնդիրն էր, որը փ ա կո ւղ ո ւ առջև էր կանգնեցրել մ լո ւս ն երին ն ո ւյն ք ա ն , որքան և ի ն ձ ։ Եվ բ ո լոր ն էլ ինձ էին դ ի մ ո ւ մ ։ նրանք թա խ ա նձեցին ազնվաբար խ ո ս տ ո վ ա ն ե լ, եթե ինձ որևէ բան հա յտ նի է դինա միտ ի մ ա ս ի ն , և փ րկել իրենց հետագա տ ա ռա պ ա նքներից։ Իսկ ես կարող էի պատասխանել մի ա կ ճ շ մ ա ր տ ո ւթ յա մ բ ,

ոչինչ չգի տ ե մ դինա միտ ի մ ա ս ի ն ։

նախքան վե ր ա կա ցուները ի մ խցից կտանեին Իրվին ի ն , ես նրանից կարողացա մ ի ն ո ր ո ւթ յո ւն կո ր զ ել, որը հո ւշո ւմ էր, թե դինա միտ ի ա յդ պ ա տ մ ո ւթ յո ւն ը կատակ չէ։ Բնականաբար, ես ա յդ ն ո ր ո ւթ յո ւն ը

հա յտ նեցի մ լո ւս ն երին, Իրվինն ա սաց,

որ ա յդ օրը բանտ ո ւ մ ոչ մ ի արհեստանոց չի աշխատել։ Հ ա ­ զարավոր բ ա ն տ ա ր կյա լն ե րի փ ա կել են խ ց ե ր ո լ մ , և տ պ ա վո ­ ր ո ւթ յո ւն ն ա յնպ իսին է, որ

աշխատանքները

չեն վերսկսի у

մինչև որ չգտնեն դ ի ն ա մի տ ը , որը անհայտ մ ե կ ը հաջողացրել է անհայտ մ ի տեղ թ ա ք ց ն ե լ։ Իսկ հա ր ց ա ք ն ն ութ յո ւն ն ե ր ը շ ա ր ո ւն ա կ վ ո ւմ էին։

Առաջվա

պես բա նտ ա ր կյա լն ե րի ն դուրս էին տ ա նո ւմ մենա խ ց եր ի ց և ապա քարշ տ ա լով կ ա մ պատգարակի վրա բ ե ր ո ւ մ էին ետ։ Մ ե ն ք նրանցից տ եղեկա ցա նք, կապիտան Ջ ե մ ի ն ,

որ բանտապետ Աղեր թո ն ը

արդեն բոլոր ո վ ի ն

Ուժասպառ,

սկս ել

և են

իրար փոխարինել երկու ժա մը մ ե կ ։ Մ ինչ մ ե կ ը ք ն ո ւ մ է, մ յ ո ւ սը շ ա ր ո ւն ա կ ում է հա ր ց ա ք ն ն ո ւթ յո ւն ը ։ Իսկ նրանք ստիպ ված ք ն ո ւ մ էին առանց հա ն վ ե լո ւ և ն ո ւյն այն ս ե ն յ ա կ ո ւ մ , որտեղ Ուժեղ,

առողջ տղամարդկանց իրար

հետևից դա ր ձն ո ւմ էին

խ եղա նդա մն եր։ Եվ ժ ա մ առ ժա մ մենա խ ցերի խ ա վ ա ր ո ւմ ա ճ ո ւմ էր բ ո լ ո ­ րիս սա րսռա ցնող սա րսա փ ը։ 0 'հ , հա վատ ացեք ի ն ձ , քա նի որ ես գ ի տ ե մ , կախաղանը դատարկ բան է ա յն տառապանքների հ ա մ ե մ ա տ ո ւ թ յ ա մ բ , որոնց մա րդ կարող է են թ ա րկ վել կ յ ա ն ֊ քի ը ն թ ա ց ք ո ւ մ , և ա յն ո ւա մ ե ն ա յն ի վ շա րունա կել ա պ ր ել։ Մ յո ւ ս բ ա ն տ ա ր կյա լն ե րի հետ հա մ ա հա վա ս ա ր ես էլ էի կ ր ո ւ մ ա ն ֊ մա ր դ կ ա յի ն ցա վերն

ու ծարավի

տ ա ռա պ ա նքները։

Սա կա յն

ի մ տանջանքները բ ա զ մ ա պ ա տ կ վ ո ւմ էին նաև ն րա նով, որ ես անտարբեր չէի ուրիշների տառապանքների ն կ ա տ մ ա մ բ ։ Եր«8


.3կու տարի առաջ ես ըն կել էի

ան ուղղելիների)) շս,թքթ) ու

կրա ծ տանջանքները կոփել էին նյա րդերս

և ո ւղեղս։

Ուժեղ

մա րդը ղա րհուրելի մի տեսարան է ն ե ր կ ա յա ց ն ո ւմ , երբ նրան փ շրում են։ Իսկ ի մ շուրջը

գտ նվում

տ ղ ա մ ա ր դ ի կ , որ ոնց մ արմ ինն ու

էին

ոգին

քա ռա սուն ուժեղ արդեն

փշրել էին։

Ծարաւէիր թ ո ւլա ց ա ծ մա րդկա նց թաււանշները չէին դադարումէ it ա յս

ամենր

միսւսին

գժանոց

ռ ա չա ն ք ն ե ր , փ նթփ նթոցներ,

էր հ ի շ ե ց ն ո ւմ ,

ճիչեր,

հա֊

տ ենդա յին զ ա ռ ա ն ց ա ն ք ...

(Ւուք հա ս կ ա ց ա ՞ք , ԷՀե ինչ էր տեղի ո ւն ե ց ե լ։ Մ եզ կ ո ր ծ ա ֊ նեց մ ի ա յն մ ի ա ձ ա յն

ճիշտ խ ո ս ե լո ւ ե ր դ ո ւմ ը ։

սկսեցին պնդել

կաւզիտւսն Ջ ե մ ի ն եկան,

Էէրենց

մեր ց ո ւց մ ո ւն ք ն ե ր ը

որոնք քա ռ ա սո ւն ից

ամեն

Պետք է խ ո ստ ո վա ն ել,

Երթ քա ռ ա սո ւն

հոգի

մի և ն ո ւյն

բ ա ն ը,

բանտապետն

հերթին

մի ա կ

եզ րա կա ցությա ն

շատ լա վ մ ե կը

հորինվա ծ ստեր

կր կ ն ո ւմ է թ ո ւթ ա կ ի

ու են,

նմա ն ։

որ բ ա նտ ա յին իշԷսանության

վի֊

ճակն էլ իր տեսակի մեջ անելա նելի էր։ Ինչպես ի մա ց ա հ ե ֊ տ ա պ ա լո ւմ, տային

հեռագրա ւին

վ ա ր չո ւթ յա ն

կապով

հա տ ա կ

հրավէ/րված է եղել

խ ո ր հ ր դ ա կ ց ո ւթ յո ւն ,

բանև

մե ր

բանտն էր ժա մա ն ել նահանգական մ ի լի ց ի ա յի երկու ջոկատ։ Ձ մեռ էր, իսկ ձմռան լւ ն ո ւյն ի սկ ն ա մա նիքն երը

Ա ա լի ֆ ո ր ն ի ա յո ւմ

երբեմն շատ էսիստ են լին ո ւ մ ։

սառ֊

Մ ենախ ցերի

բա նտ ա ր կյա լն ե րի ն չէր թ ո ւ յ լա տ ր վ ո ւ մ ն ո ւյն ի սկ վե ր մա կ ն ե ն ա լ։ կարպին

Հա վա տ ա ցե ք, ս ա ռ ո ւմ

ծեծվա ծ

է քարե

ո ւ ՜ արյունաշաղախ

ե ղ յա մա պ ա տ

հատակին

ո ւ՛­

մարդը

սլա ռ կա ծ։

Իա յց ի վերջո, նրանք մե ղ ջուր տ վեցին։ Մ եր գլէսին հ ա յհ ո ֊ յա ն ք ն ե ր ի տարափ տ եղալով ու ծա նա կելո վ, վերա կա ցուները քարշ տվեցէ։ն հրշեջային խ ողովա կները և մենա խ ցերը մե ր ով ուլողեցին ջրէ\ ուժեղ հո սք ո վ,

Ժա­

ողողեցին այնքան ժ ա ­

մ ա ն ա կ , մինչև որ դա րձյա լ բոր բ ո քե ցի ն մե ր վ ե ր քե ր ը ։ Ջո ւր ն արդեն հ ա ս ն ո ւմ էր մեր ծնկներէւն,

և եթե առաջ մե նք ջուր

էինք ա ղ ա չում ու սլա ղա տ ում, ասլա ա լժ մ արդեն դագա ղում էինք, պ ա հանջելով, որ դադարեցնեն ջրի շ ի թ ը ։ Ես կ ,ռ !.մ այն մ ա ս ի ն , էժե հետապահում ինչ էր տ հղի ո ւ ­ ն ե ն ո ւմ

մ ե ն տ խ ց ե ր ո ւմ ։

Իմիջիա յլոց

ա ս եմ

ռասուն ց մ ա հ բա նտ ա ր կյա լն ե րի ց ե. ոչ մեկն

միա յն ,

որ ք ա ­

ա յլև ս առաջ֊

վա նլ1 չէր։ Էուիջէւ Պ ո լա ձ ոյի պիտակցու թ յո ւ ն ը այն լզես էլ ւ ւԼ ե ~ 37


րա կա նգնվևց։ Լողլող Բիլլ Հոջը աստիճանաբար խ ե լքը թռցրեէբ և մոտ մ ե կ տարի անց նրան ևս տեղափոխեցին խելագարներ րՒ

բ ա ժ ա ն մ ո ւն ք ։ Լ ա ՜ , մի քանի հոգի էլ գնացին Հոջի և Պ ո ֊

լա ձ ո յի

հետևից։

Ւսկ ոմա նց ա ռ ո ղջո ւթյո ւնն

էլ աչն

աստի֊

ճան ք ա յ ք ա յ վ ե ց , որ բա ն տ ա յի ն թոքախ տը շատ արագ նրանց գերեգման տա րավ։ Հետագա վեց տարիների ը ն թ ա ց ք ո ւ մ ք ա ­ ռա սուն հոգուց տասն էլ մ ե ռ ա ն ։ Մ ե կ ո ւս ա ր ա ն ո ւմ հինգ տարի ա նցկա ցնելուց ի ն ձ Ս ե ն ֊Զ վ են տ ի ն բա նտից դատարան պեցի Զեկ Տ ր ա մ սե լի ն ։

Չէի

ասի,

տարան,

հետ ո,

եր բ

ես հա ն դ ի ֊

թե շատ բան կարողացսր

տ ե սն ել։ Հինգ տարիների ր ն թ ա ց ք ո ւ մ

առաջին

վա րից դուրս գալով արևի պ ա յծ ա ռ լ ո ւ յ ս ի պես կ ո ւյր էի, բ ա յց և ա յնպ ես Զեկ

անգամ խ ա ֊

տակ, ես չղջիկէ

Տ ր ա մ ս ե լի ն տ ե ս ն ե լո վ >

и Ւր տս ճ մ լ վ ե ց , Ե ս նրան նկատեցի բանտի բ ա կ ո վ ա ն ց ն ե լի ս ։ Նրա մա ղերը լր ի վ ճ ե ր մա կել էին։ Տ ա ր ի ք ո վ դեռ եր իտ ա սա րդ էր ն ա, ս ա կա յն ծերու նի էր դարձել ա րդեն ։ Կուրծքը ներս էր ը ն կ ե լ, ա յտ երը ս մ ք ե լ էին, ձ եռքերը դո ղդո ղո ւմ էին կ ա թ վ ա ­ ծահարի ձեռքերի պ ե ս ։ Նա հազիվ էր կա ր ո ղ ա ն ո ւմ կաղեկաղ ք ա յ լ ե լ , և անընդհատ ս ա յթ ա ք ո ւմ էր։ Երբ ինձ ճանաչեց, աչ ք ե ր ո ւ մ արցունքներ հ ա յտ ն վ ե ց ի ն . չ է ՞ որ ես մ արդուց վ ե ր ա ծվ ել էի ա վերա կի։

Իմ քաշը

էլ բ նա կա նոն հազիվ ո ւթ ս ո ւն

յ ո թ ֆունտ լի ն ե ր ։ Հինգ տարվա մեջ ի մ ճ ե ր մ ա կ ա ծ մա զ եր ը աճել էին բաշի ն մ ա ն ։ Ա յդ տա րիներին կարգին երկա րել էին նաև բեղերս ու մ ո ր ո ւ ք ս ։ Ջեկի նման ես էլ հազիվ էի կ ա ր ո ­ ղ ա նո ւմ կա ղեկա ղ, ս ա յթ ա ք ե լո վ քարշ գալ, և վերա կա ցուները օ գ նո ւմ էին ի ն ձ , երբ ա ն ց ն ո ւմ էի բանտի արևաշող փոքրիկ բ ա կ ո վ ։ Ես ու Զ եկ ք ր ա մ ս ե լը ակնապիշ ն ա յեց ին ք ի ր ա ր ,

և

մե զն ի ց յո ւր ա ք ա ն չյո ւր ը հանձին ա յլա կ ե ր պ վ ա ծ մա ր դա ն մա ն ա ր ա ր ա ծի ' տ եսավ դժբա խ տ ությա ն իր ը նկերոջը։ Զեկ

Տ ր ա մ ս ե լի

նմա ն մա ր դիկ

ն ո ւյն ի ս կ բ ա ն տ ո ւմ

միշսր

օ գ տ վո ւմ են ի ն չ ֊ի ն չ ա ր տ ո ն ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ց , և ա յդ պ ա տ ճ ա ռո վ էլ նա իրեն թ ո ւ յ լ տվեց բա ն տ ա յի ն կա րգուկանոնի մի փոքր խ ա խ տ ո ւմ . իր խ ռպ ոտ ա ծ,

դողդողացող

ձ ա յն ո վ

նա խ ոսեց

ինձ հետ։ —

Ա պ րես,

Սթ են դ ի ն գ , — ասաց

նրանց ոչինչ չա սա ցից։ 38

նա ։ — Ա յն պ ե ս

էլ

զոր


— Ոայց ես ոչինչ չդիտ եի, Զ ե կ , — շշուկով պա տ ա սխ ա նե­ ցի ես։ Կամա թե ա կա մա ևս ստ իպ վա ծ էի շշուկով խ ո ս ե լ, քանի որ, հինգ տարի լ ո ւ ռ մ ն ա լո վ , ես գրեթե ետ էի վա րժվել խ ո ս ե լո ւց ։ — Կարծում ե մ ,

որ ա յդ դին ա մ ի տր երբեք

էլ դ ո ֊

յ ո ւ թ յ ո ւ ն չի ո ւն ե ց ե լ։ — Ա յ,

ա պ ր ես, — երեխա յի

արեց նա ։ — Խոսքիցդ

մի

պես

ուրա խ ա նա լով,

հրա ժա րվիր։

Ոչինչ

մի

ՂԼ1սուԼ հա յտ նիր

նրա նը։ Օատ ապ րես։ Ես շատ եմ քեւլ հ ա ր գ ո ւմ , Ս թ են դին գ։ Ղու. կա ր ո ղ ա ն ո ւմ ես լե զ ո ւդ ա տ ա մներիդ տակ պ ա հ ե լ։ Ա յստ եղ բանտապանները քշեցին ի ն ձ . ու ես ա յլևս երբեք շտե սա Զ եկ

Ո ր ւ/մ ս ե լի ն ։

Ակներև

էր,

որ ն ույնի սկ ն ա

էլ Ւ

■վերջո հա վատ ացել էր դինամիտի մա սին ա յդ հեք ի ա թ ի ն ։ л . Երեք ինձ

անգամ բա նտ ա յին

իշխ ա ն ո ւթ յո ւն ն եր ը

և հաջորդաբար կա մ վա խ ե ցն ո ւմ

հ ա մ ո զ ե լ։ Ը նտ րությա ն երկու

էին,

կամ

հնարավոր ելք

կանչեցին փ ո ր ձո ւմ

ներկա յա ցրին

ին ձ. եթե ես բ ա ց ա հ ա յտ ե մ , թե որտեղ է գ տ ն վում դին ա մի տ ը , կստ ա ն ա մ ա մ ե ն ա մ ե ղ մ

պա տ իժը՝

երեսուն

օր մ ե կ ո ւս ա ր ա ն ,

իսկ հ ես ։ո կնշա նա կվեմ բանտի գրադարանի ավադ։ Եթե գ ե ­ ր ա դ ա ս ե մ շա րունակել հ ա մ ա ռ ո ւթ յո ւն ս և չ հ ա յտ ն ե մ , թե ո ր տեղ է դի նա միտ ը, ապա ի մ բ ա ն տ ա ր կ ո ւթ յա ն ամբողջ ժ ա մ կետի ը ն թ ա ց ք ո ւմ կ մ ն ա մ պնդանում'։ Եվ

քանի որ

դա տա­

պ ա րտվա ծ էի ց մ ա հ բ ա ն տ ա ր կ ո ւթ յա ն , ապա նշա նա կում էր ց մ ա հ բ ա ն տ ա ր կ ո ւթ յո ւն ' մ ե կ ո ւս ա ր ա ն ո ւ մ ։ Օհ,

ո չ։

Կալիֆորնիան քա ղա քա կի ր թ երկիր է։

Ա յդ նա-

հանդի օ ր են սգ ր քո ւմ դուք նման բան ոչ մի տեղ չեք տ ե սն ի ։ Ղա ա նհա վա նա կա ն, չլս վ ա ծ դաժան պատիժ է, և ոչ մ ի ժա­ մա նա կա կից պ ե տ ո ւթ յո ւն չի կամենա պատասխանատու լի ն ե լ ա յդսլի սի օրենքի հա մ ա ր ։ Չն ա յա ծ դրան, ես արդեն երրորդ մա րդն եմ

Կ ա լիֆորնիա յի պ ա տ մ ո ւթ յա ն մե ջ,

որը

դատ ա­

պարտված է ց մ ա հ բ ա ն տ ա ր կ ո ւթ յա ն ճ մ ե կ ո ւս ա ր ա ն ո ւմ ։ Մ յո ւ ս երկուսը Զեկ Օ պ ենհեյմերն ու էդ

Մ ո ր ելն են։ Ես քիչ հետո

էսլա տ մ եմ նրանց մ ա ս ի ն , քանզի ինձ ւէիճակվեց նրանց հետ կ ո ղք~ կողքի փտել մ ե կ ո ւս ա ց վ ա ծ զնդանի լռ ո ւ թ յա ն

մեջ։

Ա յս ա մենից բա ց ի , ի մ բսւնտապաններր մտ ադիր են շատ 39


շ ուտուէ ինձ հանել բանտից ու կ ա խ ե լ ... Ո 'լ , ո չ> ռչ քէ՚ե ЩРп~ ֆևսոր Հ ա ս ք ե լլի

սպ ա ն ո ւթ յա ն պ ա տ ճա ռով ։

Ղրա հա մա ր ես

դատ ապա րտվա ծ եմ ց մ ա հ բ ա ն տ ա ր կ ո ւթ յա ն ։

նրանք

պա տ ­

ր ա ս տ վ ո ւմ են ինձ բանտից հանել ու կ ա խ ե լ՝ ո ր ո վ հ ե տ և հար­ ձ ա կ ո ւմ ե մ գործել

վե րա կա ցուի

վրա ։ Ւսկ դա բ ա ն տ ա յի ն

կարգուկանոնի սովորական ո տ նա հա րում չէ։ Ա յս պ ի ս ի հ ա ն ­ ցանքի հա մա ր արդեն օրենք գ ո յո ւթ յո ւն ունի , որն իր տեղն է զբաղեցրել քրեա կա ն օ ր ե ն ս գ ր ք ո ւմ ։ Պետք է, որ ես նրա քիթ ը ջարդուփշուր արած լ ի ն ե մ ։ Ես չ ե մ տ եսել, ա ր դ յո ՞ք նրա ք թ ի ց ա րյուն եկա վ, բ ա յց վկ ա ն եր ը պ ն դ ո ւմ են, որ արյուն է ե կ ե լ։ Ա յդ մա ր դ ո ւ անունը ՍերսթոՆ էր։ Սա Ս ե ն -թ վ ե ն տ ի ն բ ա ն տ ո ւմ աշխատում էր որպես վ ե ր ա ­ կա ց ո ւ, աչքի էր ը ն կ ն ո ւմ իր առանձնա հատուկ ա ռ ո ղ ջ ո ւթ յա մ բ և քաշն էլ կլիներ մոտ հ ա ր յո ւր յո թ ա ն ա ս ո ւն ֆ ո ւն տ ։ Ես չէԼջի~ կի նման կ ո ւյր էի, և ի մ քաշն էլ իննսուն ֆ ուն տ ից պ ա կաս էբ> և ես այնքան երկար էի նստել չորս պատերի մեջ փ ա կվա ծՒ ի մ նեղլիկ խ ց ո ւմ , որ բաց տ ա ր ա ծո ւթ յո ւն դուրս գա լո վ, ա րբեցի և գլուխս պտ տվեց։

Ա ն կա սկա ծ,

դա ա գ ո ր ա ֆ ո բ ի ա յի *

սկզբնական շրջանի ա մ ենատ իպ ակա ն, կլինիկա կա ն ա ռ ո ւ մ ո վ ա մ ե ն ա մ ա ք ո ւր դեպքն էր, և ես

դր ա ն ո ւմ

հա մ ո զ վեց ի հ ե ն ը

նույն օրը, երբ մե կ ո ւս ա ր ա ն ի ց դուրս գալուն

պես

հարվա-

ծեցի բանտապան Սերսթոնի ք թ ի ն ։ Ես նրա ք ի թ ը ջարդուփշուր արեցի,

երբ

փակեց ճ ա ն ա ­

պարհս ու փորձեց բ ռն ել ի ն ձ ։ Եվ ա հա վա սիկ, հի մա պատ­ ր ա ս տ վ ո ւմ են կախել ի ն ձ։ հ ա մ ա ձ ա յն , նմա ն մ ի

ցմահ

Կալիֆորնիա

բ ա ն տ ա ր կո ւթ յա ն

հա նցա գործ,

Սերսթոնի

նահանգի

օր են քի

դատ ապարտված ի մ

նմա ն մ ի

վ ե ր ա կ ա ց ո ւի

մա ր մ ն ա կ ա ն վնա սվա ծք հ ա ս ցն ելո ւ դե պ ք ո ւմ ենթակա է մ ա ­ հապ ատ ժի։ ճիշտ է, Սերսթոնը կես ժա մ անց արդեն մ ո ռ ա ­ ց ե լ էր, որ իր ք թ ի ց ա ր յո ւն է ե կ ե լ, բ ա յց և ա յնպ ես դրա հա­ մա ր ինձ կա խ ելու են։ Իսկ

հի մա

լս ե ց ե ք ։

Իմ

ա ռ ի թո վ

բ ա ռ վ ո ւ մ է eX pOSt f a c t o 1 2* Երբ

ես

այ դ

օրենքը

սպանեցի

կիր

պրոֆեսոբ

1 Տարածության նկատմամբ ունեցած սարսափ, փսիխոնևրոզի տեսսրկ*ներից մեկը։ 2 Ետին թվով (լ ա տ .) ։

40


.ձա ո քե լլի ն , այդսքիսի օրենք դեռ գ ո յո ւ թ յո ւ ն չո ւն եր ։

Օրենքն

է ն դՀ։; լս՛վել էր այն բահիր հետ ո, երբ ես արդեն դատապարտվել էի ց մ ա հ բ ա ն տ ա ր կ ո ւթ յա ն ։

Եվ

հենը սա է

գործի էու-

թ լո ւն ը * ի մ ն կա տ մ ա մբ արձա կվա ծ դատավճիռը ինձ ա յն պ ի ­ սի վիճակի մեջ էր դրել, որ ես կարող էի ընկնել դեռևս չ ը ն ­ դո ւն վա ծ օրենքի ա զ դե ցո ւթյա ն տակ։ Չ է* որ Ս երսթոնի վրա կատ արած հա րձա կմա ն հա մար ինձ կարող են կախել

շնոր-

հ ի վ ց մ ա հ բա ն տ ա ր կո ւթ յա ն դատ ապա րտյալի ի մ ստ ա տ ո ւսի ։ Մ ի ան ղ ա մ սւ յն պարզ է, որ դա 0Х pOSt f a c t o վճ ի ռ է, և հետ ե֊ վ ա պ ե ս , հ ա կ ա ս ո ւմ է ս ա հ մ ա ն ա դ ր ո ւթ յա ն ը ։ [•ա$ց ինչ ն շա նա կութ յուն ունի սա հ մ ա ն ա դ ր ո ւթ յո ւն ը դա ձոավ որների հա մ ա ր , մա քր ե լ

նշանավոր

բացի ա յդ , ի մ

եթե նրանց անհրաժեշտ է պ րոֆ եսոր

մա հա պ ա տ իժը

հաշիվները

Դարրել

Սթեն դին գի հետ։ Եվ

բնավ

էլ աննախընդեպք չի

լի ն ի ։ ինչպես հայտնի է բ ո լոր նրանց,

ովքեր լրագիր կ ա ր ­

դո ւմ են, մ ե կ տարի առաջ, հենց ա յս տ ե ղ , ֆ ո լս ե մ յ ա ն բ ա ն ­ տ ո ւ մ , ճիշտ ն ույն սլիսի

հանցանքի

հա մար

0 պ ե ն հ I։յմ ե ր ի ն *. * Ե իա յն թե վիրա վորա նքը գ ո ր ծ ո ղ ո ւթ յա մ բ

կախեցին այն

ա րտ ա հա յտ վել էր ոչ թե ա յն

Զեե

ժամանակ բ ա ն ո ւմ ,

որ

Օ պ ենհեյմերը ջարդուփշուր էր արել բանտասլանի ք ի թ ը * ան ա ֊ կրնեալ

մի

դիպվածով

նա խ ո հա ն ո ցա յի ն

դանակով մ ո ր թ ե լ

էր բա նտ ա ր կյա լն ե րի ց մ ե կ ի ն ։ Տարօրինա կ բան է թե քը, թե

օրենքը

կ յա ն ք ը , 'թ ե' մա րդկա նց վ ա ր մ ո ւ ն ­

և թե ճակատագրի

նենգա հյուս խ ա ղը։

Ա յո

տողերը ես գ ր ո ւմ ե մ Մ ա րդասպանների Միջանցքի ն ո ւյն այն ն են ա խ ց ո ւմ , որտեղ նստած է եղել Զեկ Օ պ ենհեյմերը մինչև նրան ա յստ եղից տանելն ու կատարելը ա յն , ինչ պա տրաստ­ վ ո ւ մ են ա ն ելո ւ ինձ հետ։ Ես ձեզ զգուշացրի, որ շատ ու շատ բաների մա սի ն եմ գ ր ե լո ւ։ Եվ վե ր ա դ ա ռ ն ո ւմ եմ ի մ պ ա տ մ ո ւթ յա ն ը ։ Օանտա լին ի շխ ա նությունները ի ն ձ. ապ ա

ը ն տ ր ո ւթ յա ն

եթե ց ո ւյց տ ա մ,

թե

հ ն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յո ւն

որտեղ

կնշա նա կվեմ բ ա նտ ա յին

է թաքցրած

գրադարանի

տվեցին

դի նա միտ ը, ավագ և կսւ֊

դա տ վեմ ջուլհա կա յին արհեստանոցի աշխատանքից։ Ւսկ եթե հ ր ա ժ ա ր վե մ դինամիտի

գաղտնարանը ց ո ւյց

տ ա լուց,

ապա

մինչև կյա ն ք իս վերջը կն ստ ե մ մ ե կ ո ւս ա ր ա ն ո ւ մ ։ 41


Ք սա ն չորս

ժ ա մ ո վ ինձ

զսպաշապիկ

հա գզրին,

որպեսզի

մի քիչ մ տ ո ր ե մ իրենց վերջնագրի մ ա ս ի ն ։ Հետո ես երկրորդ անգամ կանգնեցի բ ա ն տ ա յի ն իշխ ա ն ո ւթյո ւն ն եր ի առաջ։ Ւ*նշ կարող էի ա ն ել։ Հո չ է ի ՞ կար ող նրանց հա յտ ն ե լ դինամիտի գ ո յո ւ թ յո ւ ն

չո ւն եր ։ Ես հենց

ա յդպ ե ս էլ ասացի նրանց, իսկ նրանք էլ

^РР ՈԼ

դինա միտ էլ

ա սա ցին, թե ես

ս տ ո ւմ ե մ ։ նրանք ա սացին, որ ես ծանր դեպք ե մ , վտանգավոր

հանցագործ,

է լին ում։

վիժվածք,

որպիսին

հա ր յո ւր

տարին

մեկ

Եվ նրանք դ ա ր ձյա լ ի ն չ ֊ո ր բաներ ա սա ց ին , ի ս կ

հետո ետ ուղարկեցին մե ն ա խ ո ւց ։ Ւնձ տեղավորեցին առաջին մ ե ն ա խ ց ո ւ մ , հինգ եր ո ր դո ւմ նստած էր էդ Մ ո ք ե լը , տ ա սներկ ո ւե ր ո ր դ ո ւմ Հ Ջ եկ Օ պ են հեյմե ր ը ։ Նա արդեն տասը տարի շարունա կ նստա ծ էր ա յն տ ե ղ ։ Ւսկ էդ Մ ո ր ե լի առաջին տարին էր։ Նրան դատապարտել էին հիսուն տարվա ազատազրկմանն Ջեկ Օ պ ենհեյմերը ինձ նմա ն

դատ ապա րտվա ծ էր ց մ ա հ բ ա ն ­

տ ա ր կ ո ւթ յա ն ։ Թ վ ո ւ մ էր, թե երեքս էլ բա վա կա նին ժա մա նա կ ենք ա յնտ եղ ա ն ց կ ա ց ն ե լո ւ։ Սա կա յն անցել է ը ն դ ա մե ն ը վ ե ց տարի, և արդեն ոչ մ ե կս էլ ա յն տ եղ չե ն ք ։ Ջ եկ Օ պ ենհեյմերին կախ եցին։

Էդ Ծ ո ր ե լը

գլխավորը

և հենց վերջերս նրան

դարձավ

Ս ե ն ֊Ք վ ե ն տ ի ն ի

ավագների

ն ե ր ո ւմ շն ո ր հ ե լո վ , ա ղ ա ֊

տ եց ին, Ւսկ ես ա յս տ ե ղ , ֆ ո լս ե մ յ ա ն բ ա ն տ ո ւմ նստա ծ, ս պ ա ­ ս ո ւ մ ե մ , թ ե երբ է դատավոր Մ որդանը վերջապես նշանա­ կ ե լո ւ ա յն օրը, որը և կդառնա ի մ կ յա ն ք ի վերջին օրը։ Ապուշնե ր ։ Կարծես նրանք կարող են ինձ զրկել ի մ ա ն­ մ ա հ ո ւթ յո ւ ն ի ց

փայտե

տա խտա կամածի

և պարանից

պատ­

րա ստ ա ծ անշնորհք հարմա րա նքի մ ի ջ ո ց ո վ ։ Օհ, ո"չ, ես դեռ ա ն թ ի վ ֊ ան հա մ ար կ թ ա փ ա ռ ե մ ա յս

հ ա ր յո ւր ա մ յա կ ն ե ր

դ ա ր ձյա լ ո լ

գեղատեսիլ աշխ ա րհում։

դ ա ր ձյա լ

Եվ կ լի ն ե մ ոչ թ ե

մ ի ա ն մա ր մի ն ոգի, ա յլ տիրակա լ և հողա գործ,

գիտնական

և տգետ, ես կ բ ա զ մ ե մ գահին և կտ ա ռա պ եմ լծ ի տ ա կ։

ԳԼՈԻԽ V

Չափից դուր и ծանր ու

ձանձրալի էին

մ ե կ ո ւս ա ր ա ն ո ւ մ

ա ն ցկա ցրա ծ ի մ առաջին շա բ ա թ ն եր ը , և ժա մերը ձ գ վ ո ւմ էին ծա յր աստիճան դանդաղ ու թ վ ո ւ մ էին ա նվերջանա լի։ Ժ ա մ ա 42


նակի ը ն թ ա ց ք ը զ գ ա ց վո ւմ էր ց եր եկվ ա ու գիշերվա հաջորդա կ ւս ն ո ւթ յա մ բ և վե ր ա կա ցուների հերթա փ ոխ ով։ 8երեկՀ/երր մի փոքր մ ի ա յն լո ւս ա վ ո ր վ ո ւմ էր ի մ մ ե կ ո ւս ա ր ա ն ը , և դա էլ շատ ա վելի լա վ էր, հ ա մ ե մ ա տ ա ծ խավարի

հետ ։

Մ ե կ ո ւս ա ր ա ն ո ւմ

գիշերային &Իրեկր

անթափանց

լո կ

մ ա ծուցիկ,

դժգույն ւսւլջամուղջ է, որը թ ա փ ա ն ց ո ւմ է դրսից, ա յն տ եղ ից , ուր բեր կր ա նք ո վ փ ա յլո ւ մ է արեգա կնա յին լ ո ւ յ ս ը ։ Լո ւյս ը երբեք այնքա ն չի լ ի ն ո ւ մ , որ հնարավոր լի ն ի կա ր ­ դա լ։ Հ ա , ի դեպ ա ս ե մ , որ կ ա ր դ ա լու բան էլ չկ ա ։ Մ ն ո ւ մ Լ ,մ ի ա յ ն պա ռկել ու մ տ ա ծ ե լ, մ տ ա ծ ե լ։ Իսկ ես դատ ապա րտվա ծ էհ օ մ ահ բ ա ն տ ա ր կ ո ւթ յա ն , դա նշա նա կում էր, որ ինձ վ ի ֊ ճա կ վ ա ծ

է, — եթե մ ի ա յն

չկա ր ո ղա ն ա մ չեղա ծ

շ ա գ ո ր ծ ո ւթ յա մ բ երեսունհինգ կյա ն քի и մ ն ա ց յա լ

ֆունտ

տարիներն ապրել

տեղից

հր ա ­

դինա միտ ստ ե ղ ծ ե լ, — քար լ ռ ո ւ թ յա ն

և խա­

վարի մեջ։ Ինձ որպես անկողին էր ծ ա ռ ա յո ւմ քարե հատակին ն ե ­ տ ա ծ բ ա ր ա լի կ , փտած դ ա ր մ ա ն ո վ լե ց ո ւն ծ ա ծ կ ո ւմ էի հն ա մ ա շ, չկա ր,

աղտոտ վ ե ր մ ա կ ։

ո չ սե ղա ն , ո չ ա թ ո ռ ,

'ն ե ր ք ն ա կ ի ց

և բ ա ր ա լի կ ,

մա շվա ծ վ ե ր մ ա կ ի ց ։ .մ տ ա ծ ե լ։

ոչինչ,

ներ ք նա կը ։ Վրաս Խ ցում ա յլև ս

բացի

դա րմանե

ժա մա նա կի ը ն թ ա ց ք ո ւմ

ոչինչ այդ

բոլոր ո վ ի ն

Իսկ ես վա ր ժվե լ էի քիչ քնել

ու շատ

Մ ե կ ո ւս ա ր ա ն ո ւմ բ ա ն տ ա րկվա ծ մա րդը իր մտ քերի

հետ մ ի ա յն ա կ մ ն ա լո վ , զ զ վա ցնելու աստիճան ձա ն ձր ա ց ն ո ւմ ,է ինքն ի րեն, և ինքն իրենից կա ր ո ղ ա ն ո ւմ է փրկվևլ մ ի ա յն ք ն ե լո ւ մ ի ջո ց ո վ ։ Տարիներ շարունակ ես ք ն ե լ ե մ օրվա մեջ ■միջին հ աշվո վ հինգ ժա մից ոչ ա վ ե լի ։ Հ ի մ ա ես քնի մ շ ա կ ո ւ յ ­ թ ո վ եմ զ բ ա ղ վ ո ւմ ։ Դրանից ես մի գ ի տ ո ւթ յո ւն եմ ստ եղծե լ։ Սովորեցի քնել տասը, հետո տ ա սներկու, և վերջա պ ես, ն ո ւ յ ­ նիսկ տասնչորսից տասնհինգ ժ ա մ ճ օրվա ը ն թ ա ց ք ո ւ մ ։ Սայց .դա արդեն վերջին սա հմանն էր, ու մ ն ա ց յա լ ժա մանակը կա .մ ա թե ա կա մա ստ իպ ված էի աչալուրջ պառ կել ու մ տ ա ծ ե լ, .մ տ ա ծ ե լ։ Իսկ .աշխույժ խ ե լքո վ ու ե ր և ա կ ա յո ւթ յա մ բ օժտված մա ր դ ո ւ հա մար դա դեպի խ ե լա գ ա ր ո ւթ յո ւն տանող ուղիղ ճ ա ­ ՛նապարհն է։ Արթմնի

ժա մերս

որևէ բա ն ո վ մի

փոքր թ ե կ ո լղ լց ն ե լո ւ

■համար դ ի մ ո ւ մ էի տարբեր հ ն ա ր ա մ տ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ։ Ես անդա43


դար քա ռ ա կո ւսի և խորանարդ աստիճա նների էի բ ա ր ձ ր ա ց ­ ն ո ւմ ա մ են տեսակի թ վ ե ր , ստ իպ ելո վ ինք ս ինձ կեն տ րոն ա ­ ն ա լ, և մ տ ք ո ւ մ и հա շվում էի ա մ են ա ան հա վան ակ ան եր կր ա ­ չափական պ րոգրեսիա ներ։ Կատակի հա մար ն ո ւյն ի ս կ փորձէг— բի շրջանի քա ռ ա կո ւսի ա կա նը

գտ նել. . .

Սա կա յն

ի ն քս ի ն ձ

բո ն եր ի այն փաստի վրա , որ ս կ ս ո ւմ ե մ հավատալ ա յդ ա ն­ լո ւծ ե լի խնդրի լո ւծ մ ա ն հ ն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յա ն ը ։ Հ ա ս կ ա ն ա լո վ , որ դա ևս ս պ ա ռն ո ւմ է խ ե լա գ ա ր ո ւթ յա մ բ , հրաժարվեցի շրջանի քա ռ ա կո ւսի ա կա նի ո ր ո ն ո ւմ ն ե ր ի ց , թ ե և , հա վ ա տ ա ցեք, դա ի ն ձ հա մ ա ր մ ե ծ զ ո հ ո ղ ո ւթ յո ւն վա ր ժ ո ւթ յո ւն ն ե ր ը

էր, քանի որ մտ քի

ն մա ն օ ր ին ա կ

սքա նչելի կերպ ով օ գ նո ւմ էին

սպանելոէ

ժ ա մա ն ա կը ։

֊ք

Փակ աչքերով ու սևեռուն ո ւշ ա դ ր ո ւթ յա մ բ ես պ ա տ կերա ց­ ն ո ւմ էի շա խ մա տ ա յի ն խաղատախտակ, և ինքս ինձ հետ խ ա ­ ղ ո ւմ էի չափազանց երկա րաձիգ շա խ մա տ ա յին պարտ ի ան երր $ ա յց ա յս դե պ ք ո ւմ կորցրեց իր

էլ

հ ա ս ն ե լո վ

հ ե տ ա ք ր ք ր ո ւթ յո ւն ը ։

կ ա տ ա ր ե լո ւթ յա ն , Դա

մի ա յն

խաղը

ժա մա ն ա կի

վ ա տ ն ո ւմ էր և ուրիշ ոչինչ, քա նի որ ի սկա կա ն պ ա յքա ր ը ե ր ­ բեք հնարավոր չէ ա յն դ ե պ ք ո ւմ , երբ խ ա ղ ո ւմ ես ի ն քդ քեզ հետ։ Փորձեցի ի մ անձը երկուսի բա ժա նել և հա կա դրել մ ե կ ր մ յ ո ւ ս ի ն , սա կա յն բ ոլոր փորձերս ապ ա րդյուն եղ ա ն * ես միշսր ինձ զ դ ո ւմ էի մ ի խ ա ղա ցո ղ, որը խ ա ղ ո ւմ է երկուսի փոխա­ ր են , և չէի կա ր ո ղ ա ն ո ւմ մտ ա ծ ե լ ոչ մ ի ա յն խաղի մ ի ա մ բ ո ղ ­ ջական ծրագիր, ա յլև ն ո ւյն ի ս կ թ եկ ո ւզ մ ե կ ք ա յ լ , որն ա ն մ ի ­ ջապես հայտնի չլին եր ի մ խ տղընկերոջը։ Եվ ժա մա նա կն ա ն ց ն ո ւմ էր դանդաղ, անտանելի կ եր պ ո վ ձա ն ձր ա լի ։

Ես խ ա ղ ո ւմ էի ճ ա ն ճ եր ի ,

սովորական ճա ն ճ եր է

հետ , որոնք ի մ զնդանն էին գալիս ն ույն ա յն ճա նա պ ա րհով, որտեղից թ ա փ ա ն ց ո ւմ էր աղոտ ու մ ո խ ր ա գ ո ւյն լ ո ւ յ ս ը , և հ ա մ ո գ վ ե ց ի , որ նրանց հւսմար էլ մա տ չե լի է մ ո լո ւ ց ք ի զգացո­ ղ ո ւ թ յո ւ ն ը ։ վրա ,

Օրինակ, ի մ խցի հատակին պ ա ռկա ծ,

ես

պատեր

հատակից երեք ֆուտ վ ե ր , մտ ով ի մ ի գիծ էի քաշո^մր

^անի դեռ ճանճը նստա ծ էր լ ի ն ո ւ մ պատին ա յդ գծից վ ե ր , ես նրան ձեռք չէի տ ա լի ս։ №այց հենց որ նրանք գծից ց ա ծ էին ի ջն ո ւմ ,

փ ո ր ձ ո ւմ էի

որսալ խ եղճեր ի ն ։

ջա նում էի չվն ա սել նրանց 4 4

նուրբ

Ես շատ ղգոլյշ էի,

թ և եր ը , և շուտ ով նրանք


ի նձնից էլ լա վ հա ս կա ց ա ն , թ ե որտեղով է ա ն ց ն ո ւմ ա յդ ե ր ե­ ւ ա կ ա յ ա կ ա ն գիծը։ Երբ խ ա ղ ա լո ւ ց ա ն կ ո ւթ յո ւն էին ո ւ ն ե ն ո ւ մ , ճնրանք պատին

ն ս տ ո ւմ էին

երև ակա յական

գծից

վար,

և

Տաատահում էր, որ ճանճերից մ ե կ ն ո ւ մ ե կ ը ինձ հետ զ վա րճա ­ ն ո ւմ էր մ ե կ ժա մ շա ր ո ւն ա կ։ Հ ո գ ն ե լո վ , նա թ ռ չ ո ւ մ էր ան: ՛տանգ գոտի և հա նգ ստ ա նում էր ա յն տ եղ ։ Գրեթե մ ե կ տ ա սնյա կ ճանճերի մ ե ջ, որոնք բ ն ա կ վ ո ւմ էին յ մ խ ցում,

կար մ ի ա յն մ ի ճ ա ն ճ ,

որը չէր կ ա մ ե ն ո ւ մ մ ա ս ­

նա կցել ա յդ զվա րճա լի զ բ ա ղ մ ո ւն ք ի ն ։ Նա հա մ ա ռ ո րե ն հրա ­ ժ ա ր վ ո ւմ էր խ ա ղից,

և

հա ս կ ա ն ա լո վ ,

տեղից ց ա ծ իջնելը վտ անգավոր ՀՀանցնել

սա հմանը։

Ա յդ

բան

որ պատի է,

ճանճը մ ռ ա յ լ ,

միշտ

որոշակի

ջա նում էր

հի ա ս թ ա փ վ ա ծ մի

ա ր ա ր ա ծ էր. ինչպ ես ա ս ո ւմ էին մ ե ր բ ա ն տ ո ւմ , ըստ ե ր և ո ւյ­ թին,

աշխարհի հետ նա իր հաշիվներն ո ւն ե ր ։

Մ չո ւս

ճան֊

. ճերի հետ էլ նա երբեք չէր խ ա ղ ո ւմ ։ Սա կայն ուժեղ և առողջ ճանճ էր։ Ես բ ա վա կա նին երկար ժա մա նա կ ե մ նրան հետևել և աչդ ի սկ

պա տ ճա ռով հն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յո ւն

ե մ ունե ցե լ

հա­

մ ո զ վ ե լ ո ւ դ ր ա ն ո ւմ։ Խաղի ն կա տ մ ա մբ նրա ունեցա ծ գարշան­ քը

բ ն ա վ ո ր ո ւ թ յա ն ,

և ոչ

թե

ֆ իզիկա կա ն ի

յո ւր ա հա տ ո ւկ

՛կիծն էր։ Հա վա տ ա ցե ք,

ես ի մ բ ո լո ր ճանճերին

էլ ճ ա ն ա չո ւմ էի։

ինձ ապ շեցնում էին նրանց միջև գ ո յո ւ թ յո ւ ն ունեցող ա ն սա հ֊ Հման ք ա ն ա կ ո ւթ յա մ բ

տ ա ր բ ե ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ը ։

0"հ,

ա յ ո ',

ամեն

մի ճանճ ուներ վա ռ ը ն դգ ծվա ծ ա ն հա տ ա կ ա ն ո ւթ յո ւն , և մ յ ո ւ ս »ներից տ ա ր բե ր վ ո ւմ էր ոչ մ ի ա յն չ ա փ ե ր ո վ , գ ո ւն ա վ ո ր մ ա մ բ , , ո ւժով ու թ ռ ի չք ի

ա ր ա գ ո ւթ յա մ բ ,

ոչ մ ի ա յն

թ ռ չ ե լո ւ ոճով և

խ ա ղի ժա մանակ դրսևորող հն ա րա նքն երով, ոչ մ ի ա յն իրենց ց ա տ կ ո ւմ ն ե ր ո վ , ոչ մ ի ա յն նրանով, որ պ տ տ վ ո ւ մ ֊պ տ տ վ ո ւմ և սկ զ բ ո ւմ ն ե տ վ ո ւմ էր դեպի մ ի

կ ո ղ մ , ի ս կ հետ ոՀ մ յ ո ւ ս ,

և,

հա ն կա ր ծ, վ այ բ կ յ ա նի ի ն չ ֊ո ր աննշան մ ա սեր ի ը ն թ ա ց ք ո ւ մ , դի պ չո ւմ էր պատի վտ անգավոր տեղա մա սին կ ա մ ա յն պ ես էր ձ և ա ց ն ո ւմ , թե դ իպ չում է, որպեսզի

ճիշտ ն ո ւյն պահին էլ

թռ չի և նստի մ ի ուրիշ տեղ, ո չ . նրանք բոլոր ն էլ իրա րից խիստ կերպ ով տ ա ր բե ր վո ւմ էին ի մ ա ց ա կա նու թ յ ա մ բ և բ ն ա ­ վ ո ր ո ւ թ յ ա մ բ , որն ա ր տ ա հ ա յտ վ ո ւմ էր բա վա կա նին նուրբ հ ո ­ գեբանական երա նգներով։ 45


Ես ո ւս ո ւմ ն ա ս ի ր ե լ ե մ ն յա ր դ ա յի ն և սա ռն ա ր յո ւն ճ ա ն ճ ե րիէ Մ ի անչափահաս ճանճ կար, որը երբեմն իսկա կան կ ա ­ տ ա ղո ւթ յա ն մեջ էր ը ն կ ն ո ւ մ , բ ա ր կա նա լո վ մ ե ր թ ինձ վ ր ա , J մ ե ր թ ճ իր ը ն կեր ն եր ի ։

Երբևէ վ ի ճ ա կ վ ե ՞լ է ձեզ ականատես

լի ն ե լ, թե ինչպես է կանաչ մ ա ր գ ա գ ե տ ն ո ւմ , ափերից դուրս ժ ա յթ ք ո ղ

ուժերի

ա ռ ա տ ո ւթ յո ւնի ց ու երիտասարդական

յո ւն ի ց կրա կ վա ծ , ք ա ց ի - ք ա ց ի ր ո ւ մ մտ րո ւկը

տ ա լով դիվահարի

կ ա մ հ ո ր թ ո ւկ ը ։

Ո ւր ե մ ն ,

ես

ավ­

պ ե ս,

էլ մ ի

սույ­

այդպիսի

ճանճ ունե ի , բ ո լոր ի մեջ ա մ ե ն ա մ ո լի խ ա ղա սեր ը , ու երբ նրան հա ջ ո ղվո ւմ էր ե ր ե ք ֊չ ո ր ս ա նգա մ անպատիժ կերպո վ դիպչեք ա րգ ելվ ա ծ գոտուն և խ ուսա փ ել ձեռքիս թա վշի պես փափուկ ու գողու ն ի թ ա փ ա հա ր ո ւմի ց , նա ա յն պ ի սի վա յր ա գ հ ի ա ց մ ո ւն քՒ

և ո ւր ա խ ո ւթյա ն մեջ էր ը ն կ ն ո ւմ , ա յնպ ես էր ա պ ր ո ւմ ի մ

դեմ տարած հա ղ թա ն ա կը , որ ս կ ս ո ւմ էր մ ո լեգ ի ն մի ա րա գու­ թ յ ա մ բ պտտվել ի մ գ լխ ա վերև ում մ ե ր թ ա յս , մ ե ր թ մ յ ո ւ ս ո ւղ ­ ղ ո ւ թ յա մ բ , սա կա յն

անընդհատ մի և ն ո ւյն

շրջագծով։

Ա վ ե լի ն , ես միշտ նախօրոք գիտեի, թ ե երբ է ա յս կ ա մ այն ճանճը խաղի մեջ մ տ ն ե լո ւ որ ո շո ւմ կ ա յա ց ն ե լո ւ։ Զեր ո ւ ­ շա դր ո ւթ յո ւն ը չ ե մ ծա նրաբեռնի այն փոքրիկ մ ա ն ր ա մ ա ս ն ո ւ­ թ յո ւն ն ե ր ի ն կ ա ր ա գ ր ո ւթ յա մ բ , որոնց ես ականատես ե մ եղ ել, չ ն ա յա ծ հենց ա յդ մ ա ն ր ա մ ա ս ն ո ւթ յո ւն ն ե ր ն էլ ինձ օգնել են, որպեսզի զ ն դա ն ո ւմ փ ա կվելուս շրջանում բ ա ն ա կ ա ն ո ւթ յո ւն ս չ կ ո ր ց ն ե մ ։ Սա կա յն ա յդ դեպքի մ ա ս ի ն , ա յ ն ո ւա մ ե ն ա յն ի վ , ես պ ա տ մ ե լո ւ ե մ . ա յդ դեպքը մ ե խ վ ել է ի մ հի շո ղո ւթյա ն մեջ։ Մ ի անգա մ ա յդ նույն միզանտրոպ ճ ա նճը,

որը մ յո ւս ն ե ր ի ց

տ ա ր բ ե ր վ ո ւմ էր իր մ ռ ա յ լ բ ն ո ւ յ թ ո վ և երբեք խաղի մեջ չէր մ տ ն ո ւմ ,

մ ո ռա ց կ ո տ ո ւթ յ ա մ բ

նստեց

պատի

ա րգ ելվ ա ծ

գո­

տ ո ւմ և տեղնուտեղը ը ն կա վ ի մ բ ռո ւն ցք ի մ ե ջ։ Հա պա պա տ ­ կերա ցրեք, թե նա ինչպ ես էր գազազել ա մենա քիչը մ ե կ ժա մ շա րունակ։ Ւսկ մ ե ն ո ւթ յա ն ժա մերը ձ գ վ ո ւմ էին տաժանելի դանդա­ ղ ո ւ թ յ ա մ բ « ա յդ ժա մերը հնարա վոր չէր ո՞չ սպ ա ն ել,

ո՞չ էլ

կարճել թ եկ ո ւզ և ա մենա խ ելա ցի ճանճերի օգնութ յ ա մ բ ։ 'Զանի որ, ի վերջո, ճանճերը լո կ ճանճեր են, իսկ ես մ ա ր դկա յի ն գ ի տ ա կ ց ո ւթ յա մ բ ու գործարար ո ւղեղով մ ի գեցած բ ա զ ո ւմ 46

գիտական և ա յլ

կարգի

մա ր դ

էի, հ ա ­

գ ի տ ելի քն եր ո վ ,

մի


k ա յն պ ի սի ուղեղի տեր մ ա ր դ , որը միշտ ծա րա վ է զ բ ա ղ մ ո լն ֊

i

\Քի> սա կա յն որևէ բան չկար զ բ ա ղվ ելո ւ հա մ ա ր , և ի մ ո լ ղեղր \հա լումա շ էր լ ի ն ո ւ մ

մ տ ո ր ո ւմ ն ե ր ի

ս տ րկ ո ւթ յա ն

ներ ք ո ։

Ես

Նիշում էի Ա սթ ի ի խաղողի ա յգ ի ն ե ր ը , որտեղ ա ն ց յա լ տարի ա մ ա ռա յին արձակուրդին փորձեր էի դ ն ո ւմ , խաղողի մեջ և

ո ր թ ե ր ո ւմ

մ ոն ո սախ ա րի դն երի

պ ա ր ո ւն ա կ ո ւթ յո ւն ը

որոշելու

ղանակը ո ր ո ն ե լո վ ։ Ես արդեն ա վ ա ր տ ե լո ւ վրա էի փորձերի էյդ շա րքը։ ((Որևէ մե կը կշարունա կիո

ար դ յ ոք

ի մ աշխա-

ւանքը, — մ տ ա ծ ո ւ մ էի ե ս ։ — Ւսկ եթե շա ր ո ւն ա կ ի , ապա ինչխ իս ի՞ն կլինի ա ր դ յո ւն ք ը а ։ Հիջեցևք, որ աշխարհն ինձ հա մա ր մ ե ռ ա ծ ֊-էր։ 0փոից ՈԼ մ ի լո ւր չէր թ ա փ ա ն ց ո ւմ ի մ զնդանը։ Գ ի տ ո ւթ յա ն զ ա րգա ցու­ մ ը վիթխ ա րի ք ա յ լ ե ր ո վ ա ռ ա ջ ա դի մո ւմ էր, ի սկ ինձ էլ հ ա ­ զարավոր տարատեսակ հարցեր էին հ ե տ ա ք ր ք ր ո ւմ ։ Վերցնենք թե կ ո ւզ թրիպ սիկի օգն ո ւ թ յա մ բ կազեինի Հիդըոլիզի ի մ տ ե­ ս ո ւ թ յ ո ւ ն ը , որը պ րոֆ եսոր Ուո լթ եր ը ստ ուգել էր իր լա բ ո ր ա ­ տ ո ր ի ա յո ւ մ ։ Ւսկ պ րոֆ եսոր Շ լա մ ն ե ր ը աշխա տակցում էր ի ն ձ . ջա նա լով կենդանական ու բ ուսա կա ն ճ ա ր պ ե ր ո ւմ ֆ իտ ոստ երին հ ա յտ ն ա բ ե ր ե լ։ Ա յ դ աշխատանքը, ա նկա սկա ծ,

հիմա

էլ

է տ ա ր վ ո ւմ , բ ա յց ի ն չպ ի ս ի՞ն են ա ր դ յո ւն ք ն ե ր ը ։ Ա յն մ ի տ ք ը , թ ե ա յն տ եղ , շատ մ ո տ ի կ , բանտի պատերից անմիջապես այն կ ո ղ մ ե ռ ո ւմ է գիտական կ յա ն ք ը , ի սկ ես ոչ մ ի ա յն չ ե մ կ ա ­ րող մ ա ս ն ա կ ց ո ւթ յո ւն ունե նա լ, ա յլև ' ոչինչ չգի տ ե մ ա յդ մ ա ­ սին, խ ե ն թ ա ց ն ո ւմ էր ի ն ձ ։ Նրանք աշխատում էին, ի ս կ ես ի մ խցի հատակին պ ա ռկա ծ խ ա ղ ո ւմ էի ճանճերի հ ետ ։ Սա կա յն զնդանի լ ռ ո ւ թ յ ո ւ ն ը ոչ միշտ էր լի ա կ ա տ ա ր ։ Մ ե ­ կուսարան ն ետ վ ելուս հենց առաջին օրերից երբեմն լ ս ո ւ մ հի թ ո ւ յ լ և խ ուլ թ ր խ կո ցն եր , որոնք ս կ ս վ ո ւ մ էին ամենաանորոշ ժ ա մ ե ր ի ։ Ւսկ շատ

հեռ ուներից

հն չո ւմ

էին

պատասխան

թ ր խ կ ո ց ն ե ր ը , որոնք ա ռա վել խ ուլ էին և ա ռա վել թ ո ւ յ լ ։ Ա յդ թրխ կոցները բ ղ ա վ ո ցն եր ի ց ։

գրեթե

միշտ դա դա րում

Ւսկ հաճախ էլ,

էին

վերակա ցուների

երբ թրխ կոցները շա րունա ­

կ ո ւմ էին հա մ ա ռ ո րե ն հնչել, հերթ ա պ ա հ վե ր ա կա ցուները օգ­ ն ո ւթ յա ն էին կա ն չո ւմ իրենց ընկեր ն եր ի ն , և ինձ հասնող ա ղ ­ մո ւկ ի ց կ ռ ա հ ո ւմ էի, որ մ ե կ ն ո ւմ ե կ ի ն զսպաշապիկ են հագցըն ո ւմ ։ 47


Ա մեն ինչ »կարզ էր օրը ց եր եկվ ա պ ե ս։ Ես գիտեի, ինչպես և գիտեր

Ս ե ն ֊Զ վ ե ն տ ի ն

բանտի

ա մ են

մի

կ ա լա նա վո ր ,

որ

մ ե կ ո ւս ա ր ա ն ո ւմ նստա ծ եր կո ւ բ ա ն տ ա ր կյա լն ե րը էդ Մ ո ր ե լն ) ո ւ Ջ եկ Օ պ ենհեյմերն էին։

Ես կռ ա հ ո ւմ էի,

որ

նրանք են

թ ր խ կա ց ն ելո վ խ ո ս ո ւմ իրար հետ և ա յդ իսկ պ ա տ ճա ռով հահ մա պատ ասխ ան պատժի ե ն թ ա ր կ վ ո ւմ ։ Ո լ մի վ ա յր կ յա ն չէի կ ա ս կ ա ծ ո ւմ , որ նրանց

օգտագո ր-1

ծա ծ ծածկագիրը չափազանց պարզ է, բ ա յց և ա յն պ ես ի զ ո պ տեղը բ ա վա կա նին ջանք թ ա փ ե ց ի , փ ո ր ձ ելո վ ա յն հասկանալի Ծա ծկագիրը չէր կարող պարզ

Ա ի ն ե լ,

սա կա յն

որքան

է։

տանջվեցի, ոչ մի կերպ չհաջողվեց գուշակել բ ա ն ա լի ն ։ Իա յց երբ ի վերջո գտա գաղտ նիքը, իսկա պ ես որ ծա յր աստիճպն պարզունակ

էր, ը ն դ

ո ր ո ւմ ա մենապա րզը

հատկապես

էր, ինչն անընդհատ շփ ո թ ո ւթ յա ն էր մ ա տ ն ո ւմ ի ն ձ ։

աչն

Նրանք

ոչ մ ի ա յն ամեն օր փ ոփ ոխ ում էին ծածկագրի ե լմ ա ն տա ռը, ո չ, նրանք ա յդ տառը փ ո խ ո ւմ էին ա մեն ա ն գ ա մ, թ ր խ կ ո ց ­ ների միջև ըն կա ծ ա մ են ա կա րճ դադարից հետ ո,

երբեմն էլ

ն ո ւյն ի ս կ հենց թրխ կոցների կեսին։ Եվ վրա հւսսավ այն

օր ը, երբ

ես

որսացի

ծածկագրի

սկիզբը և անմիջապես մ ե կնա բ ա ն եց ի բ ա վա կա նին պարզ ու որոշակի եր կո ւ ն ա խ ա դ ա ս ո ւթ յո ւն ։ Իսկ հաջորդ անգա մ, երբ նրանք դ ա ր ձյա լ սկսեցին թ ր խ կա ց ն ել, ես դ ա ր ձյա լ չ կ ա ր ո ղ ա ­ ցա որևէ բ ա ռ հա ս կա ն ա լ։ Իա յ ց ա յն առաջին ա նգա մ վ ա ՜ ն ը . . . « Լ ս ի ր . . . է դ . . . դու

հ ի մ ա ...

ի ՞ ն չ . . . կ տ ա յ ի ր . . . մի

պըտ-

ղ ո ւ ն ց ... ծ խ ա խ ո տ ի ... և . . . թ ղ թ ի . . . կ տ ո ր ի ... հ ա մ ա ր » , — հա ր ց ­ ն ո ւմ էր նա, ո ւ մ թրխ կոցները հեռվից էին լ ս վ ո ւ մ ։ Ես հազիվ ղսպեցի ուրախ ո ւթ յա ն ի մ ճիչը, ա հա վա սիկ ա յն թ ե լը ,

որն ինձ

կկապի

ընկերներիս

հետ։

Ա հա վ ա սի կ'

հա­

ղորդա կցմա ն մ ի ջո ց ը ։ Ես ագահորեն ականջ էի դ ն ո ւմ , և շ ո ւ­ տով ինձ հա սա վ ա վ ելի մո տ ի կի ց լ ս վ ո ղ պատասխան թ ր խ կ ո ­ ց ը ։ Երևի էդ Մ ո ր ե լն էր թ ր խ կ ա ց ն ո ւմ ։ « Հ ի ն գ ...

и ե ն թ ա ն ո ց ...

տ ո ւ փ ի ...

հ ա մ ա ր ...

ե ս ...

կհա մա -

ձ ա յ ն ե ի . . . ք ս ա ն . . . ժ ա մ . . . զ ս պ ա շ ա պ ի կ ... հա գ ն ե լ. . . » Եվ սրա վրա թրխ կոցն ընդհա տ վեց վերա կա ցուի կոպիփ բղավոցով. —

48

Էդ։ վերջ տուր։


Կողքից

դիտողին

կարող

է թ վ ա լ,

թե

զ ն դ ա ն ո ւմ ց մ ա հ

ւա ն տ ա ր կ ությա ն դատ ապա րտվա ծ կա լա նա վորն ա յլև ս կո ր ց ֊ էելու բան չո ւն ի , ա վելի

վա տ թա րը լի ն ե լ չի

կարող և ա յղ

պատճառով էլ վերակացուն անզոր է նրան հնազանդեցնել և ահանջել, որ թրխ կոցը դա դա րեցնի։ Ի ա յց չէ** որ զսպաշագ ի կ էլ գ ո յո ւ թ յո ւ ն ունի ։ Կարող են նաև սննդից զր կել։ Եվ, վերջա պ ես,

գ ո յո ւ թ յո ւ ն

ունեն

ծարավի

տ ա ռա պ ա նքները։

Ոt

ծեծը։ Իսկ իր փոքրիկ խ ց ո ւմ նստած կա լա նա վորը անօգնա­ կան է, բ ո լոր ո վ ի ն ա նօգնա կան։ Ս ի խ ո սք ո վ թրխ կոցը դա դարեց, իսկ գիշերը, երբ նորից ս կ ս վ ե ց , կանգնեցի փ ա կուղու առաջ։ Նրանք փոխել էին ծած\կագրի ե լմա ն տ ա ռը , ըստ երև ո ւյթ ին , ա յդ մա սի ն ունե նա լով նախնական պ ա յմ ա ն ա վ ո ր վ ա ծ ո ւ թ յո ւ ն ։ թա յց ես արդեն կռաՀ հել էի հիմնա կա ն ս կ զ բ ո ւն քը , և մ ի քանի օր անց, երբ նրանք դա րձյա լ ։սկսեցին ինձ ծա նո թ տա ռից, հրավերի չսպ ա սեց ի ։ »

— Ո ղջո ւնո ւմ ե մ ձ ե զ , — թրխ կա ցրեցի ես։

՚

— ո ս ո ւ յն ,

ա ն ծ ա ն ո թ , — պատասխանեց

Մ ո ր ե լը ։

Իսկ Օ պ ենհեյմերն ա վ ելա ց ր եց . —- Սարի եկաք մ ե ր ք ա ղ ա ք ը ։ Նրանք հետ ա քրքրվեցին ի մ ա ն ձ ն ա վ ո ր ո ւթ յա մ բ , հա ր ց ր եՑ է ն > թ ե մ ե ն ա խ ց ո ւմ բ ա ն տ ա ր կո ւթ յա ն ինչպիսի ժա մկետ ի եմ . դատ ապարտված և ինչ պ ա տ ճա ռով ։

Սա կայն

ս կ զ բ ո ւմ

ա յղ

բ ո լոր հարցերին կ ա ր և ո ր ո ւթ յո ւն չ տվ ե ց ի , շտ ա պ ելով պ ա ր զ ե լ, թ ե ինչ հա մ ա կա ր գո վ են նրանք փ ոխ ում

ծա ծկագրի ելմա ն

տա ռերը։

մենք

Ի ա ց ա տ ր ո ւթյո ւն ը

լս ե լո ւ ց

հետո

մի

քիչ

Էէ

զ ր ո ւցեց ի ն ք։ Դա նշանակալի օր էր. չ է ՞ որ եր կո ւ ց մ ա հ բ ա ն ֊ տ ա րկյա լն եր անսպ ա սելի կերպ ով ձեռք բ եր եց ի ն բախտակից մ ի ընկեր ևս։ ճիշ տ է, ս կ զ բ ո ւմ նրանք իրենց ը ն կ ե ր ա կ ց ո ւ­ թ յա ն

մեջ ինձ ընդո ւն եց ի ն ա յս պ ե ս ա սա ծ,

փորձաշրջանով։

Հ ե տ ա գ ա յո ւմ , իհա ր կե , խ ո ստ ո վա ն եցի ն , որ վա խ եցել են, թե լր տ ես կ լի ն ե մ , որին հանձն արարել են որևէ կեղծ մեղադրանք սա րքել իրենց վր ա ։ Օ պ ենհեյմերի հետ մ ի

ա յդպ իսի դեպք

արդեն պատահել էր, և նա բ ա վա կա նին թ ա նկ էր վճա րել իր վս տ ա հ ո ւթ յա ն

հա մ ա ր ,

որը

և օգտագործել էր բանտապետ

Ազերթոնի ուղարկա ծ լր տ ե ս ը ։ Ի զարմա նս ի ն ձ , — քիչ էը մ ն ո ւ մ ա ս ե ի ճ ի ո ւր ա խ ո ւթ յո ւն 49 4

Ջեկ Լօնւյօն, X ճ.


ի ն ձ , — եր կո ւ կա լա նա վոր ընկերներս էլ լ ս ե լ էին ի մ մ ա ս ի ն Р որպես

« ա ն ո ւղ ղ ե լի ի » ։

Իմ

փ ա ռք ը ,

կամ,

ավ ե լի

համեսսր j

ա սա ծ, հռչա կը, թա փ ա ն ցել էր ն ո ւյն ի ս կ այն տ ա պ ա նը, ուր տասը տարի շա րունակ տառապել էր Օ պ են հեյմե ր ր ։ նրանց շատ բան ունեի

պ ա տ մ ե լո ւ բ ա ն տ ո ւմ և բանտ իւ

դուրս տեղի ունեցա ծ ղեպ քեր ի ց։ Երանք ոչինչ չէին լ ս ե լ քաՀ ռասուն ց մ ա հ բա նտ ա ր կյա լն ե րի մ տա ցածին փախուստի նա\ խ ա պ ա տ ր ա ստ ո ւթ յա ն,

գ ո յո ւ թ յո ւ ն չո ւն եց ո ղ

դինա միտ ի

որո

ն ո ւմ ն ե ր ի , մի խ ո սք ո վ ա յն դավաճանակա ն ծուղակի մ ա ս ի ն ր որի մեջ քաշել էր մեզ Սեսիլ Пւի ն վ ո ւդ ը ։ Նրանք ինձ ա ս ա ֊ ց ին , որ երբեմն վերա կա ցուն երի մ ի ջո ց ո վ է ն չ ֊ի ն չ լո ւր ե ր են թ ա փ ա ն ց ո ւմ մ ե կ ո ւս ա ր ա ն , բ ա յց վերջին եր կո ւ ա մ իս ն ե ր ին ոչ մ ի տ ե ղ ե կ ո ւթ յո ւն չի հա սել ի ր ե ն ց ։ Ա յ դ ժ ա մ ա ն ա կ ա մ ի ջ ո ց ո ւմ մեկո ւս ա ր ա ն ն եր ը հսկող

վերա կա ցուները

պ ա տ կա ն ո ւմ էին

ա մ ե ն ա բ ո ւթ և ա մ են ակա տաղին երի թ վ ի ն ։ Ա յ դ օրը հ ե ր թ ա պ ա հ ո ւթ յո ւն ստանձնող ա մ են

մի վ ե ր ա -

կա ց ու թրխ կոցների հա մա ր մ ե ր գլխին լո ւտ ա ն քի տարափ էր տ ե ղ ո ւմ ։ Իայց մ ե ն ք չէինք կարող հ ա մ բ ե ր ե լ։ Ողջ-ողջ թ ա ղ ­ վա ծ երկու հոգուն հանկա րծ Աէվելացել էր ևս մ ե կ ը , և մ ե ն ք շատ բան ունեինք իրար ա ս ե լո ւ,

ի ս կ մե ր

առանց այն էլ

դանդաղկոտ զրույց ը կր ի ա յի ք ա յ լ ե ր ո վ էր առաջ շ ա ր ժ վ ո ւմ , քանի որ ա յդպ ի ս ի միջոցով մա րդկանց հետ հա ղորդա կցվելու փորձ դեռևս չ ո ւն ե ի ։ — Սպ ասիր, գիշերը հ ե ր թ ա պ ա հելո ւ է Խ ծո ւծը , — P թխհա9 ՜ րեց ինձ Մ ո ր ե լ ը ։ — Նա գրեթե ամբողջ հ ե ր թ ա պ ա հո ւթ յա ն ը ն ­ թ ա ց ք ո ւ մ խ ռ մ փ ա ց ն ո ւմ

է, և մ ե ն ք

կկա րողանանք

սրտներս

բ ա ն ա լ։ Ա յո , մենք

ա յդ գիշեր քաղցր զ րույց

ունեցանքէ Ոչ մ ի

վ ա յր կ յա ն մե ր աչքը չ փ ա կվ եց ։ Խծուծ Ջ ո ն սը մա ղձոտ ու չար մ ի մա ր դ էր չ ն ա յա ծ իր մ ա ր մ ն ե ղ ո ւ թ յա ն ը , բ ա յց մ ե ն ք օրհ­ ն ո ւմ էինք ա յդ մ ա ր մ ն ե ղ ո ւ թ յ ո ւն ը , քանի որ դա նրան ստիւս/ում էր թ ա ք ո ւն ննջել։ Իայց և

ա յն պ ե ս ,

մե ր

անընդհատ

թրիսկոցները կատաղեցրին Խ ծուծին, որովհետև նրան խ ա ն ­ գ ա ր ո ւմ էինք ք ն ե լ, և նա նորից ու նորից բ ղ ա վ ո ւմ էր մե զ վ ր ա ։ Գիշերային մ յ ո ւ ս հերթա պ ա հները ևս ա ն ի ծ ո ւմ էին մ ե զ ։ Իսկ 50

առա վոտ յա ն

նրանք

բ ա ն տ ա յի ն

իշխ ա ն ո ւթ յո ւն ն եր ի ն


\

հա յտ ն ե ց ի ն } որ կալա նա վորները ամբողջ գիշեր թրխ կա ցրել ճ ե ն և մ ե ն ք էլ ստ իպ ված եղանք փ ոխ հատ ուցել մե ր փոքրիկ \երջա նկութ յա ն հ ա մ ա ր . ա ռա վոտ յա ն ժամը իննին հայտ նվեց նապիտան Ջ ե մ ի ն մ ի քանի հպատակների ո ւղ ե կ ց ո ւ թ յ ա մ բ , և Հեզ զսպ աշապիկներ հագցրեցին։ Ք սա ն չոր ս ժա մ շարունակ, վինչև հետ ևյա լ ա ռավոտվա ժամը տա սը, առանց հաց ո ւ ջրի, զսպաշապիկ

հագած,

մենք

ընկած

էինք քա րե

հատ ակին,

դրանով ի սկ վ ճ ա ր ե լո վ այն բանի հա մ ա ր , որ մե զ թ ո ւ յ լ ենք տվել զրուցել իրար հետ։ 0 'հ , մե ր բանտա պանները կա տ ա րյա լ գազաններ էին։ Եվ նրանք մեզ հետ ա յն պ ես էին վ ա ր վ ո ւմ ,

որ դ ի մ ա ն ա լո ւ հա֊

մա ր մ ե ն ք ևս պետք է անողոք լի ն ե ի ն ք ու պետք է գազանների վերա ծվ ե ի ն ք ։ մա րդու

ձեռքերը։

Եոպիտ Դաժան

աշխատանքից բանտա պանների

կո պ տ ա ն ո ւմ են ձեռքին

նա բա ր ո են դ ա ռ ն ո ւմ կ ա լա նա վո ր ն եր ը ։ Մ ե ն ք էինք թ ր խ կ ա ց ն ե լ, և որպես պատիժ,

դաժա ֊

շա րունա կում

մեզ հաճախակի զսպ ա -

շա պիկ էին հ ա գ ց ն ո ւմ ։ Օրվա լա վ ա գ ո ւյն ժա մա նա կը գէջերն էր> ի սկ եր բ եմ ն էլ, երբ մե ր մշտական տանջարարների փ ո ­ խարեն պատահաբար հ ե ր թ ա պ ա հ ո ւմ էր մ ե կ

ուՐէ1ս* մե նք

ս կ ս ո ւմ էինք թրխ կա ցնել մինչև լ ո ւ յ ս ։ Հա վիտ ենա կա ն խ ա վ ա ր ո ւմ ապ րողներիս համա ր օրերն ու գիշերները մ ի ա ձ ո ւլվ ե լ էին։ Ցա նկա ցա ծ ժա մին կարող էինք ք ն ե լ, իսկ թր խ կ ա ց ն ե լո ւ հ ն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յո ւն դեպ քից դեպք էր ը ն ձ ե ռ վ ո ւ մ ։ Մ ե ն ք իրար պ ա տ մեցին ք մե ր ամբողջ կ յա ն ք ը , և ես ու Մ ո ք ե լը

ժ ա մեր ո վ լ ո ւ ռ

պ ա ռկա ծ ականջ

էինք դն ո ւմ

հեռվից լս վ ո ղ

թ ուձէ> էյ ո լ Լ ձ ա յն ե ր ի ն ։ Օպենհէւյմերն

էր դա,

որ դանդաղ, բ ա ռ առ բ ա ռ թ ր խ կ ա ց ն ո ւմ էր իր կ յա ն ք ի պ ա տ ֊ մո ւթ յո ւն ը .

պ ա տ մ ո ւմ

էր Ս ա ն -Ֆր ա ն ցիս կո յ ի

հետնախորշն-

ր ո ւ մ ա ն ց կա ց ր ա ծ մ ա ն կ ո ւթ յա ն մ ա ս ի ն , պ ա տ մ ո ւմ էր այն ե լ ո ւ ­ զա կա խ մբի մ ա ս ի ն , որը փոխարինել էր դպ ր ո ց ի ն , պ ա տ մ ո ւմ էր ա մ են տեսակի չ ա ր ա գ ո ր ծո ւթ յո ւն ն եր ի

ու արատների հետ

ծ ա ն ո թ լի ն ե լո ւ մ ա ս ի ն , այն մ ա ս ի ն , որ տասնչորս տարեկան հաս ա կ ո ւմ կա ր մ իր լա պ տ երների թ ա ղ ա մ ա ս ո ւ մ եղել է բ ա ն ­ բեր տղա, ինչպես է առաջին ա նգա մ ըն կել ոստ ի կա նո ւթյա ն ճ ա ն կը, պ ա տ մ ո ւմ էր գ ո ղո ւթ յո ւն ն եր ի ու կողոպ ուտների մ ա ­ ս ի ն , և դ ա ր ձյա լ գ ո ղո ւթ յո ւն ն երի ու կողոպ ուտների մ ա ս ի ն , ե 51


վ ե ր ջա պ ես, ընկերոջ դ ա վ ա ճ ա ն ո ւթ յա ն և բանտի ներսո ւ մ ի ր կատ ա րա ծ ա ր յո ւնա հեղ հաշվեհարդարի մ ա ս ի ն ։ Ջ եկ Օ պ են հեյմերին

անվա նել

էին

I

« ՎադբամաբդՏ)։

Մո

ճարպիկ լրա գ րող էր մա րդկա նց բերանը գցել ա յդ չար ա ր 4 տ ա հ ա յտ ո լթ յո լն ը , ա պ ր ել, քա ն

որին

վի ճ ա կ վ ա ծ էր շատ

ա յդ մա կա ն ո ւնը կրող

մա րդը։

ա վելի

երկար

Սա կա յն Ջպ{

Օ պ են հեյմե ր ի մեջ ես տ ե ս ն ո ւմ էի իսկա կա ն մ ա ր դ կ ա յի ն գծեր։ Նա վստ ա հելի ու հա վ ա տ ա ր ի մ ընկեր էր ե ղ ե լ։ Երբեք ոչ ոքի չէր մ ա տ ն ե լ, թ ե և բ ա զ ո ւմ ա նդա մներ ե ն թ ա րկ վ ել էր պ ա տ ­ ժի։

Նա խիզախ մա ր դ էր։ Հ ա մ բ եր ա տ ա ր , ա ն ձնա զ ո հո ւթ յա ն

ը նդունա կ մ ա ր դ ։ Ես կարող էի տ յդ մա սի ն մի երկար պ ա տ ֊ մ ո ւ թ յ ո լ ն պ ա տ մ ե լ, սա կա յն ժա մա նա կ չ ո ւ ն ե մ ։ նա էլ կ ր ք ո ­ տ ո ւ թ յա մ բ ա տ ո ւմ էր ա ն ա ր դ ա ր ո ւթ յո ւն ը ։ Երբ բա նտ ո ւմ Ջ եկ Օ պ են հեյմերը մ ա ր դ էր սպ ա ն ել, ապա դա կատ արել էր ա ր ­ դա ր ա մ տ ո ւթ յա ն

սուր զ գ ա ց ո ղո ւթ յո ւն ի ց

դր դվա ծ։

Եվ ս ք ա ն ­

չելի խ ելքի տեր մա ր դ էր։ Ոչ ց մ ա հ բ ա ն տ ա ր կ ո ւթ յո ւն ը , ոչ էլ մ ե կ ո ւս ա ր ա ն ո ւ մ անցկա ցրա ծ տասը տարիները չէին մթա գնեւ նրա բ ա ն ա կ ա ն ո ւթ յո ւն ը ։ Մ ո ր ե լը ևս բ ա ր ե հ ո գ ի , հա վ ա տ ա ր ի մ ը նկեր և ն ո ւյն ք ա ն խ ե ­ լա ց ի մա ր դ էր։ Ըստ է ո ւթ յա ն

Սեն֊-Ովենտին

բանտի երեք

ա մեն ա խ ելա ց ի մա րդիկ ( մ ի ոտքով գ ե ր ե զ մ ա ն ո ւմ լի ն ե լո վ , ես ի ր ա վ ո ւն ք ո ւն ե մ հա յտ ա ր ա ր ել

ա յս ,

չվ ա խ են ա լո վ ,

թե ինձ

կմեղա դրեն ա ն հ ա մ ե ս տ ո ւթ յա ն մեջվ մ ե կ ո ւս ա ր ա ն ն ե ր ո ւմ փըտ ո ւմ էին կ ո ղ ք - կ ո ղ ք ի ։ Ա յ ժ մ ,

կ յա ն ք ի ս ճանապարհի ա վ ա ր ­

տին, ն ա յե լո վ ետ և հիշելով ա յն ա մ ե ն ը , ինչ սո վ ո ր եցր ե լ է ինձ բա նտ ը, գալիս եմ ա յն ե զ ր ա կ ա ց ո ւթ յա ն , որ խ ելքի ուժն ու խ ո ր ո ւթ յո ւն ը ա ն հա մա տ ե ղելի

են

հն ա զ ա ն դո ւթյա ն հետ։

Հի մ ա ր մ ա ր դ ի կ , վախկոտ մ ա ր դ ի կ , խ ի զ ա խ ո ւթ յա մ բ չօժտված մարդիկ, մարդիկ,

որոնք չղլնեն ը ն կ ե ր ա ս ի ր ո ւթ յա ն ա նխ որ­

տակ զ գ ա ց ո ղո ւթյո ւն և ճ շմ ա ր տ ո ւթ յա ն ու ա րդա ր ա մտ ո ւթյա ն ն կա տ մ ա մբ կրքոտ ձ գ տ ո ւմ — ա հա վա սիկ սրանք են, որոնցից ստ ե ղ ծ վ ո ւմ են օրինակելի բ ա ն տ ա ր կ յա լն ե ր ։

Ես

երախտա­

պարտ ե մ աստվածն երին, որ Ջ եկ Օ պ են հեյմե ր ը , էդ Մ ո ր ե լը և ես երբեք չեն ք եղել օրինա կելի բ ա ն տ ա ր կ յա լն ե ր ։

52


ԳԼՈԻԽ VI

1 Ա յն երեխա ն, որ հիշո ղո ւթ յո ւնը բ ն ո ւթ ա գ ր ել է որպես «մ ի բԼն,

որի օ գ ն ո ւթ յա մ բ մ ո ռ ա ն ո ւմ ենն,

երէիլ։

Մ ո ռ ա ն ա լո ւ ը ն դ ո ւն ա կ ո ւթ յո ւն ը

հա տ կ ո ւթ յո ւն

է։

Չմոռացվող

այնքան էլ սխալ չի

առողջ

ուղեղի

հիշո ղո ւթյո ւնն եր ը

թ յ ո ւ ն և խ ե լա գ ա ր ո ւթ յո ւն են ն շա նա կում։

յո ւր ա ­

մ տ ա գ ա ր ո ւ­

Եվ մ ե կ ո ւս ա ց վ ա ծ

խ ց ո ւ մ , որտեղ ինձ պաշարել էին չ մ ո ռ ա ց վ ո ղ հ ի շ ո ղ ո ւթ յո ւն ւ ն ե ր ը , ես մ ո ռ ա ն ա լո ւ միջոցներ էի ո ր ո ն ո ւմ ։

Աայց

ճանճերի

֊ հետ զ վա ր ճա նա լո վ , ինքս ինձ հետ շախմատ խ ա ղ ա լո վ , ը ն 5 կերներիս հետ թրխ կոցներ փ ոխ ա նա կելով, ես մ ի ա յն գ տ ն ո ւմ

\Է Ւ մ ա սն ա կի մ ո ռ ա ց ո ւմ , բ ա յց չ է ՞ որ լր ի վ մ ո ռ ա ց ո ւմ էի ո ր ո ֊ ' ն ո ւմ ։ Մ ն ա ց ե լ էին ա յլ ժա մանակների ու ա յլ աշխարհների մ ա ֊ սին հ ի շ ո ղ ո ւթ յո ւն ն ե ր — ^Հո ղի փոքբ~ինչ զրնգացող ցոլքեր)), ինչպ ես գրել է Օ ւո ր դս վո ր թ ր ։ Մ ի ՞ թ ե

երեխան

մ ե ծ ա ն ա լո վ у

i անվերա դա րձ կ ո ր ց ն ո ւմ է ա յդ հի շո ղ ո ւթ յո ւն ն ե ր ը ։ Մ ի ՞ թ ե ա յ դ -..հիշողությունները ■մ

տնակների

մե կը նդմ ի շտ

ու ա յլ

ջնջվում են։

Թե՞

ա յլ

ծա֊

աշխարհների մա սի ն հուշերը շա րուն ա ­

կ ո ւ մ են ննջել, թ ա ղ վ ա ծ

լ ի ն ե լո վ

ուղեղի բջիջների խ ո ր ք ե ­

՛ր ր ո ւ մ , ինչպես Ս ե ն ֊Թ վ ե ն տ ին բանտի մ ե կ ո ւս ա ր ա ն ո ւմ ես ե Մ թաղված։ !՛

Հա յտ նի են դ եպ քեր, երբ մ ե կ ո ւս ա ց վ ա ծ ց մ ա հ բ ա ն տ ա ր ֊

' կ ո ւթ յա ն դատ ապարտված մա ր դիկ ն ե ր ո ւմ են ստ ացել և, ասես՛ հ ա ր ո ւթ յո ւն ա ռ ն ե լո վ , նորից հիա ցել են արևի լ ո ւ յ ս ո վ ։ Հապա էլ Ւ^1Ո լ Ժ

կարող հա ր ո ւթ յո ւն առնել ուրիշ կյա ն քի մա սին՜

եղած մ տնկական հուշը։ №ա՚յց ի ն չպ ե ՞ս արթնա ցնել ա յդ հուշը։ Մ ո ռա ն ա լ ներկան և ա յն ա մ ե ն ը , ինչ ը ն կա ծ է ն երկա յի և մ ա ն կ ո ւթ յա ն

միջև,

վճռ եց ի ե ս։ Եսկ ի ն չպ ե ՞ս

հասնել

դրան։ Հիպնոսի օ գ ն ո ւ թ յա մ բ ։

Եթ և

հիպնոսի օ գ ն ո ւթ յա մ բ ինձ հաջողվի քնե ցն ել գ ի տ ա կց ո ւթյուն ս և ա րթնա ցնել ի մ ե ն թ ա գ ի տ ա կ ց ո ւթ յո ւն ը , տարած կ լի ն ե մ .

սԱդ

դ ե պ ք ո ւմ ի մ

ապա հաղթանակը

ո ւղ ե ղ ո ւմ

կբնկի

կբա ցվեն բանտի բ ոլոր դոները և կա լա նա վո ր վա ծ դուրս կգան դեպի ա զ ա տ ա թ յո ւն , դեպի արև։

վրա

հուշերը՛


Ես ա յսպ ես էի դ ա տ ո ւմ , ի սկ թ ե ինշպիսին եղա վ ա ր դ յ ա ն քը դուք կիմա նա ք հ ե տ ա գ ա յո ւմ ։ Բա յց ս կ զ բ ո ւմ ես ո ւզ ո ւմ եզ պ ա տ մել ի մ սեփական մա նկա կա ն հի շո ղո ւթ յո ւնն եր ը ա յլ ժ պ ֊ • մա նա կների մ ա ս ի ն ։ Ւնձէ ինչպ ես

և

բ ո լոր

երեխ ա ներին,

տանջել է այն հուշը, թե ով ե մ եղել ես վաղրնջական ժ ա մ ա ֊ նակն ե ր ո ւ մ ։ Դա տեղի ո ւնեցա վ ա յն օրերին, երբ ես նոր էի մ ի ա յն դարձել ի մ « ե ս ) )֊ը , և մ յ ո ւ ս կյա ն ք ե ր ի ս յո ւր ա հա տ ո ւկ բ ն ա վ ո ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ը

դեռևս չէին քա ր ա ց ել և չէին բ յ ո ւր ե ղ ա ֊

ց ել ի մ նոր անձի մեջ, որը մի քանի կարճ տարի կ ո չ վ ո ւմ էր Դա բրել Սթեն դինգ։ Ես մ ի ա յն մի դեպք կ պ ա տ մ ե մ , որը պատահել է Մ ի ն ն ե ֊ սոթի մ ե ր հին ֆ ե ր մ ա յ ո ւ մ ։ վանեց

Չինաստանից

Դիշերե լո ւ հա մար մ ե ր տանը ի ջ ե ֊

վերա դա րձա ծ մի

ա ռ ա ք ե լա կ ա ն , որին

Ա ռ ա ք ե լո ւթ յո ւն ն ե ր ի խ որհուրդն

ուղարկել

ն վի ր ա տ վ ո ւթ յո ւն ն եր հ ա վ ա ք ե լո ւ։

Ա յ ն , ինչ ո ւզ ո ւմ ե մ պ ա տ ­

էր

ֆ ե ր մե ր նե ր ից

մ ե լ, տ Լզի ունե ցա վ ը ն թ ր ի քի ց հետո, խ ո հ ա ն ո ց ո ւմ , երբ մ ա յր ս արդեն պ ա տ ր ա ստ վո ւմ էր քնե ցն ել ի ն ձ , ի սկ առա քելա կա նը նրան ց ո ւյց էր տալիս Սուրբ Երկրի լո ւս ա ն կ ա ր ն ե ր ը ։ Բնա կա նա բա ր, ես վա ղուց արդեն մ ո ռ ա ց ա ծ կլինեի ա յ ն , ինչ պ ա տ ր ա ստ վո ւմ ե մ ձեզ պ ա տ մ ե լ, եթե հ ե տ ա գ ա յո ւմ բ ա զ ֊ մ ի ց ս լս ա ծ չ լի ն ե ի , թ ե ինչպես է հա յրս ա յդ մա սին պ ա տ մ ո ւմ զ ա րմա ցա ծ ունկնդիրներին։ Լո ւսանկա րներից մե կը

տ ե սն ելո վ ,

սկսեցի ա վելի ուշադիր զննել տո հ ի ա ս թ ա փ ո ւ թ յա մ բ ։

ես

բացա կա նչեցի

և

ս կ զ բ ո ւմ ագահաբար, ի սկ հ ե ֊

Ս կ զ բ ո ւմ

դա ինձ

այնքա ն

ծա նոթ

թ վ ա ց , ասես հորս ցախատան լո ւս ա ն կա ր ը լի ն ե ր , իսկ հետո հանկա րծ դարձավ օտարոտի։ Սա կա յն ես շա րունակեցի զ ր ն ֊ ն ե լ ա յդ լո ւս ա ն կա ր ը և պատկերը նորից դարձավ սիրտ ճ մ լ ե ֊ լ ո ւ աստիճան ծա նոթ։ — Գա վիթի

Աշտ ա րա կն1 է, — բացատրեց

առա քելա կա նը

դ ի մ ե լո վ մ ո ր ս ։ — Ո չ , — խորին հ ա մ ո զ մ ո ւն ք ո վ գոչեցի ես։ — -Р ո կ ա ր ծ իք ո վ ուրի*շ անուն ք ե լա կ ա ն ր ։ 1

Գա վիթի

րապետական

54

Աշտ ար ակ

և

հ ուշա րձ ա ն ներ։

Յոպպեի

դարպաս

ո ւն ի , — ^ШР9Р^9 ա ռ ա ~

—հ ի ն

Ե րոլսա ղեմի

ճա րտ ա ­


I

Ես գլխով ա րեցի։

X

— Իսկ ի ն չպ ե ՞ս է կ ո չ վ ո ւ մ , հ ա պ ա ՞, տղաս։ —

Կոչվում է***— ես ո ւզ ո ւմ էի պ ա տասխա նել, բ ա յց լ ե ­

զուս կապ ը ն կ ա վ ։ — Մ ո ռ ա ց ե լ ե մ ։ — Աշտարակի տեսքը ոնց որ փոխված լ ի ն ի , — փ ոքր-ինշ լռ ե լո ւ ց հետո ավելա ցրի ե ս ։ — Ա մբողջովին վե ր ա կա ռ ո ւցե լ են։ Ա յստ եղ

առա քելա կա նը

լո ւս ա ն կա ր ն եր ի

կապ ուկից

հա ­

նեց մ ե կ ուրիշը և պարզեց մ ո ր ս ։ —

Ա յս վ ա յ ր ո ւ մ եղել ե մ կես տարի առաջ, մ ի ս ի ս Ս թ ե ն ֊

դինգ, — ասաց Սա Յոպպեի

նա, և մա տ ն ա ց ույց

ա ն ելո վ ,

ա վ ե լա ց ր ե ց . —

դարպասն է, որտեղից ես ուղիղ

գնացի դեպի

Գ ա վիթի Ա շտ ա րա կր։ Աշտարակը սա է, ետին պ լա ն ո ւ մ , մ ա տի и տակ։

Բոլոր աստվածաբան գիտնականները

ա յս

հար­

ց ո ւ մ հա մ ա կա ր ծի ք են։ Էլ Կուլաքը ա յն ա ն վ ա ն ո ւմ է. . . Ա յստ եղ

ես

դա րձյա լ ընդհատեցի

նրան

և

լո ւս ա ն կա ր ի

ձախ ա ն կ յո ւ ն ո ւ մ ց ո ւյց տ ա լով ա վ երա կն երը, բ ա ց ա կա նչեց ի * — Պետք

է որ

ա յստ եղ լ ի ն ի ։

ա յն պ ե ս , ինչպ ես դուք ա սա ց իք ։

Հրեաներն

Իսկ մ ե ն ք

են

ա ն վ ա ն ո ւմ

ա յլ անուն

ենք

տ ա լի ս։ Մ ե ն ք ա ն վ ա ն ո ւմ ե ն ք . . . Մոռացա — Հսեք, ս ր ա ՜ն լ ս ե ք , — ծիծաղեց հ ա յ ր ս ։ — Բիչ է մ ն ո ւ մ , որ հա վա տ ա նք, թե եղել է ա յն տ եղ ։ Ես ինքնա վստ ա հ գլխով արեցի, քանի որ չէի կ ա ս կ ա ծ ո ւմ , թ ե ինձ վի ճ ա կ վ ե լ է լի ն ե լ ա յդ վ ա յ ր ե ն ո ւ մ , չ ն ա յա ծ տա րօրի­ նակ կերպ ով շատ փ ո փ ո խ ո ւթյուն ն եր էին եղ ե լ։ Հա յր ս ավելի բարձր քրքջաց, իսկ

առա քելա կա նը

կա րծեց,

թե

ես իրեն

ձեռք ե մ ա ռ ն ո ւմ ։ նա մի լո ւս ա ն կա ր ևս ց ո ւյց տ վ ե ց . քա րա լանջ ձորա կով կտ րվա ծ մի անապատ, որտեղ ոչ ծառի հետք կա և ոչ էլ խ ոտ ի։ Բ իչ հ ե ռ վ ո ւմ եր և ո ւմ էր հա րթ տա նիքներով խ ղճուկ հյո ւղա կն եր ի մի կ ո ւյտ ։ ֊

Իսկ ս ա ՞ որն է, տ ղա ՞ս, — հարցրեց ա ռ ա ք ելա կա նը ։

Եվ ես հիշեցի։ — Ս ա մ ա ր ի ա ն ^, — առանց մ տ ա ծ ե լո ւ պատասխանեցի ես։ Հա յր ս ծափ զարկեց, իսկ մ ա յր ս

բ ո լոր ո վ ի ն

շփ ոթվեց։

■ ■е 1

1

Սամտրէա

—ք ա ղ ա ք ֊ պ ե տ ր ո թ յ ո ւ ն

հ ի ն Ե բ ո ւ ս ա ղ ե մ ու մ է

55


^չհ ա ս կ ա ն ա լո վ , թե ինչ է կա տ ա ր վո ւմ ինձ հ ե տ « ա ռ ա ք ե լ ա կ ա ֊ յ նը կարծես բ ա ր կ ա ց ա վ ։

|

— Տղան չի ս խ ա լվ ո ւ մ , — ասաց

ն ա ։ — Ա յս

գյուղն ՒԻոՔ

պտնվո։ մ է Ս ա մ ա ր ի ա յո ւ մ ։ Ես անցել եմ ա յս կ ո ղ մ ե ր ո վ ։ Դրա հա մար էլ գնեցի լո ւս ա ն կ ա ր ը ։ Ւսկ տղան ա ն պ ա յմա ն տեսեք է ուրիշ ա յսպ իսի լո ւս ա ն կ ա ր ն ե ր ։ Իա յց հա յրս ու մ ա յր ս սկսեցին հավատ ացնել

նրան, որ

ա յդ պ ի ս ի բան չի կարող եղած լի ն ե լ։ — Մ ի ա յն թ ե ն կա ր ո ւմ իսկա կա ն ի նմա ն չ է , — ք ա ջ ա լե ր ֊ Վ եցի ես,

և ի մ հիշո ղո ւթյո ւնն ա յդ ը ն թ ա ց ք ո ւ մ մ ա նր ա մա ս ն

Վերակա նգնեց տեղանքի արդեն անհետացած բ ո լոր ա ռ ա ն ձ ­ ն ա հ ա տ կ ո ւթ յո ւն ն ե ր ը ։

թն դհ ան ուր բ ն ո ւյթ ը

մնացել

էր նա խ -

կի ն ը , ինչպես և պահպանվել էին հեռ ու բլո ւր ն եր ի ո ւր վ ա գ ծ ե ­ ր ը ։ Ես մ ա տ ն ա ց ո ւյց ա ն ե լո վ , բա րձրա ձա յն սկսեցի թ վ աք^ել ք ո լո ր փ ո փ ո խ ո ւթ յուն ն եր ը ։ — Տն երն ա յստ եղ էին, աջ կ ո ղմ ո ւմ ։ Իսկ ա յստ եղ գ յուղ եր կ ա յի ն , շատ գ յո ւղ եր , խոտն էլ շատ էր, ա յծերն է լ։ Աարծես հիմա աչքերիս առաջ լի ն ի ։ Երկու տղա ա յծ են ա ր ա ծ ա ց ն ո ւմ ։ Իսկ ա յստ եղ շատ մա րդիկ կան և բոլորն էլ ք ա յ լ ո ւ մ են մ ե կ ի հետևից։ Իսկ ա յն տ ե ղ , — ես մա տ ն ա ց ույց արեցի ա յն վայ^Ը* Ուր

քիչ առաջ ասել էի, թե գ յուղ է ե ղ ե լ, — իոկ ա յնտ եղ բ ա զ ­

մա թիվ

թափառաշրջիկներ

կան։

Ցնցոտիների

մեջ

են։

Հի­

վա նդ։ Նրանց դ ե մ ք ը , ձեռքերն ու ոտքերը խ ո ցեր ո վ են ծա ծկ­ ված։ — Նա ա յդ ամենի մա սին կ ա մ ե կ ե ղ ե ց ո ւմ է լ ռ ե լ , կ ա մ էլ . մի ուրիշ տեղ. . . Ավետարան ըստ Ղ ո ւկա ս ի, բորոտների ա պ ա ­ ք ի ն ո ւ մ ը , — ինքնա գոհ մի

ժպիտով ասաց

առա քելա կա նը։'—

Իսկ թա փառաշրջիկները քանի՛* հոգի են, տղաս։ Հինգ տարեկան հ ա ս ա կ ո ւմ համրել սաւքի.

մինչև հ ա ր յո ւր ը ,

ես

արդեն

և մ տ ք ո ւմ ս

կա ր ո ղ ա ն ո ւմ էի

նրանց հա շվելով ,

ա-

— Տա ս ը հողի։ Նրանք թ ա փ ա հ ա ր ո ւմ են ձեռքերն ու գո­ ռ ո ւ մ մ յո ւս ն ե ր ի վրա ։ — №այց կա նը։

չ ե ՞ն

մ ո տ ե ն ո ւմ

Ես գլուխս օրորեցի։ :56

նրա նց, — հ արցրեց

ա ռ ա ք ե լա ­


»

— Ո ՜չ,

կանգնած գ ո ռ ո ւմ են,

ասես

դժբա խ տ ություն

է

Չպատահել։ ք

— Շա ր ո ւն ա կ իր, —

պահանջեց

ա ռ ա ք ե լա կ ա ն ը /—

Ուրիշ՛

ի ՞ն չ է տեղի ո ւն ե ն ո ւմ ։ Ի՞նչ է ա ն ո ւմ այն մ ա ր դ ը , որը, ի ն չ֊ , պես ա սա ց իր, առա ջնորդում է թ ա փ ո ր ը ։ — Բոլորն էլ կանգ առան, և ա յդ մա րդը ի ն չ ֊ո ր բան է ա ս ո ւմ հիվանդ թա փառաշրջիկներին։ Ա յծ ա ր ա ծ տղաներն էլ 1 կանգ առա ն, որպեսզի դիտեն։ Բոլորը ն ա յո ւ մ են։ — Հ ե տ ո ՞։ -г- Ոչինչ։ Հիվա նդ թափառաշրջիկները

գնում են

Գյուղ*

,, Նրանք այլևս չեն գ ո ռ ո ւմ , և արդեն առողջ տեսք ո ւն ե ն ։ Ւսկ *' ես ի մ նժույգ ին հեծ ա ծ, ն ա յո ւ մ ե մ ։ Ա յս խ ոսքիս վրա ի մ բ ո լոր ունկնդիրները ծիծա ղեցին։ ;

— Եվ ես մ ե ծ մա ր դ ե մ , — գոչեցի ես բ ա ր կ ա ն ա լո վ ։ — Մխ

’ երկար թ ո ւր էլ ո ւ ն ե մ ։ ,

— Դրանք

այն

տասը բորոտներն

են, որոնց •Բր ի ստ ոսը

ա պ ա ք ի նե ր Երուսա ղեմի ճա ն ապ արհին, ■'քում, — բացատրեց

առա քելա կա նը

Ե[*իքո1Լի մ ո տ ա կ ա յ֊

իմ

ծնողներին։ — Ա յս

• աղան երևի մոգական լա պտ երի ն եր կա յա ց մա ն ն է եղել և տ ե ֊ սել է նշանավոր կտավների դիապ ոզիտ իվները։ '1;

Բայց թ ե ՜ հ ա յր ս , թ ե ՜ մ ա յր ս մ ի ա ն գ ա մ ա յն վստահ էին, որ

/ ես կ յա ն ք ո ւմ ս ոչ մի անգամ մոգական լա պ տ եր չ ե մ տ եսել։ — Մի ուրիշ բան էլ ց ո ւյց —

Ա յստ եղ շատ բան

տ վ ե ք, — խնդրեց հ ա յ ր ս ։

ա յնպ ես չէ,

ինչպ ես

պետք է լ ի ֊

֊ ն ե ր , — դժգոհեցի ես, դիտ ելով լո ւս ա ն կ ա ր ը , որն ինձ պարզեց ա ռ ա ք ե լա կ ա ն ը ։ — Մ ի ա յն

ա յս բ լո ւր ն ու մ յ ո ւ ս բլո ւր ն եր ն են-

ի րենց տ ե ղ ե ր ո ւմ ։ Ա յստ եղ պետք է ճանապարհ ա յստ եղ

լի ն ե ր ։ Ւսկ

բ ա ր ձ ր , քարե պ ա րիսպներով այգիներ ու տ ներ։ Ւսկ

մ յ ո ւ ս կո ղմից պետք է լին ե ին ժ ա յռա խ ոռոչներ, որտեղ նրանք թ պ ղ ո ւմ էին ի րենց հ ա ն գ ո ւց յա լն ե ր ի ն ։ Տ ե ս ն ո ՞ ւ մ եք ա յս վ ա յ ֊ ր ը ։ Ա յստ եղ նրանք ք ա ր կ ո ծ ո ւմ էին մ ա ր դ կ ա ն ց , մինչև որ բ ո ֊ լո ր ի ն սպ ա նեցին։ Աչքովս չ ե մ տ ե ս ե լ։ Ա յդ մա սի ն ի ն ձ մ ի ա յն պ ա տ մե լ են։ — Ւսկ սա ի ՞ն չ բ լո ւր է, — Հ աբցբեց ա ռ ա ք ելա կա ն ը , մ ա տ ֊ ն ա ց ո ւյց ա ն ելո վ պատկերի կեն տ ր ո ն ո ւմ գտնվող բ ա ր ձ ո ւն ք ը , 57


որի

հա մար է լ,

երևի,

լո ւս ա ն կ ա ր ե լ էին

այ դ

բ ն ա ն կա ր ը ։ —

Գ ի տ ե ՞ս , թ ե ինչպ ես է կ ո չ վ ո ւ մ ։ Ես գլուխս օրորեցի։ — Անուն չ ո ւն ի ։ Ա յստ եղ մա րդկանց

են

ս պ ա ն ե լ։

Р անի

յւսնգամ էլ ի ն քս ե մ ականատես եղեր — Ա ,ն , ինչ նա ա ս ո ւմ է, ա յժ մ հա մա պ ա տ ա ս խ ա նո ւմ է .մեծ հեղ ին ա կ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ց

շատերի

կա ր ծ ի ք ի ն , — ի մ

տասխանի ց բ ա վ ա ր ա ր վ ա ծ, հայտ ա րա րեց

պա֊

ա ռ ա ք ելա կա ն ը ։ —

Ա յս բ լո ւր ը Գողգոթան է, <րԳանգերի բ լո ւր ը » , բ ա յց հա վ ա ն ա ­ կան է, որ ա յդ անունը տվել են, քանի որ բ լո ւր ը գանգի ձև ունի ։ Հապա ն ա յե ց ե ք , ի ս կ ա պ ե ս , որ ն մ ա ն ո ւթ յո ւն կա։ Ա յ ո ֊ աեղ խաշեցին. . . — Նա լռե ց ու դարձավ դեպի ի ն ձ . — Ա յստ եղ ո ւմ

են խաշել,

պատանի գիտնական։

Ա սա ,

տեսնենք

դոt

ո լրիջ ի ՞ն չ ես տ ե ս ն ո ւմ ։ Ա յ ո , ես տ ե սն ո ւմ էի ( հ ա յր ս հետո պ ա տ մ ո ւմ էր, որ ա չ­ քերս թ ռ ե լ էին ճ ա կ ա տ ի ս ), բ աձՅ հ ա մ ա ռ ե լո վ գլուխս օրորեցի ու փ ն թ փ ն թ ա ցի . — Ջեմ ա սի,

որովհետև ծ ի ծա ղ ո ւմ եք վ ր ա ս ։

Ես տեսել

ե մ , որ ա յստ եղ շատ մա րդկա նց են սպ ա ն ել։ Երկար ժ ա մ ա ­ նակ գ ա մա ծ են թ ո ղե լ ն ր ա ն ց Ե ս տեսել ե մ , բ ա յց ոչինչ շեմ ա սի։ Ես երբեք սուտ չ ե մ ա ս ո ւմ ։ Ո ւ զ ո ՞ւ մ եք մ ա յրիկիս հա ր ց ­ ր ե ք , սուտ ա ս ո ՞ւ մ ե մ ա ր դ յո ք ։ Սուտ

ա ս ե լո ւ համա ր

հ ա յր ի կս

Նամ էլ հարցրեք հայրիկիսէ կաշիս

կք ե ր թ ե ր ։

Հապա,

հա րցրեք ն րա ն ։ Եվ ա ռաքելակա նին ա յլևս չհաջողվեց որևէ բան ի մա ն ա լ ի ն ձն ի ց,

թ ե և հր ա պ ո ւր ո ւմ

էր

ա յնպիսի

որոնցից գլուխս պ տ տ վում էր, այնքա ն որ

լո ւս ա ն կ ա ր ն ե ր ո վ , շատ

էին հուշ֊

պա տ կերները։ թառերն իրենք իրենց ո ւզ ո ւմ էին դուրս թռչել իմ

բեր ա ն ի ց ,

բ ա յց

հ ա մ ա ռ ե լո վ ,

կուլ

էի

տալիս

դրանք

ու

լռո ւմ ։ — Ե նթ ա դր ո ւմ ե մ , որ ա յս տ ղա յից Սուրբ Գրքի հրաշալի գիտակ ես

կստ ա ց վ ի , — ծնողներիս

նրանց բարի

գուցե

ա յդպիսի

գիշեր

ասաց

մ ա ղ թ ե լո վ ,

հարուստ

ա ռ ա ք ե լա կ ա ն ը ,

գնացի

երբ

ք ն ե լո ւ ։ — Ոայց

եր և ա կ ա յո ւթ յա ն շնորհիվ նշանա-

վոր գրո ղ կդա ռնա։ Դա մՒպացուցում է, թե որքան սխալ են լի ն ո ւ մ մ ա ր գ ա ֊ 58


ր ե ո ւ թ յո ւ ն ն հ ր ը ։ Ա հա վ ա սի կ, հի մա նստած ե մ Մ ա ր դա ս պ ա ն ների Մ իջ ա ն ց քո ւմ և գ ր ո ւմ եմ ա յս տողերը ի մ ա վելի ճիշտՀ Դարրել

վա խ ճա նի,

Սթենդինգի վախճանի սպ ա սմա ն մեջ.

քանի որ շուտով ա յստ եղից կտանեն նրան,

և

պարանոցին

գ ցելով օղակը, կփորձեն խ որասուզել խավարի մեջ* և ինքս ինձ ժպ տ ում ե մ ։ Ես ո՜չ Սուրբ Գրքի գիտակ դարձա, ո ՜չ

էլ

մ ո դ ա յի կ վիւդա սա ն։ (Ընդհակառակը, նախքան ինձ հինգ տա­ րով

մ ենա խ ցում

ողջ֊ողջ

զ բ ա ղ վ ո ւ մ , որի մա սին

թ ա ղ ե լը ,

ես

ա յնպ իսի

առա քելա կա նի

ա ն ց նի . ես գ յո ւղ ա տ ն տ ես ո ւթ յա ն

մտ քո վ

բանով

էի

ն ո ւյն ի սկ չէր

դիտակ մա րդ էի, հող տգի­

տ ո ւթ յա ն պ ր ո ֆ ե ս ո ր , աշխատանքի անարտադրողական ծախ­ սերի իջեցմա ն գծով մա սն ա գ ետ , ինտ են սի վ գյուղատնտես ո ւ֊ թ յա ն

էքսպ երտ , լա բ ո ր ա տ ո ր ի ա ն ե ր ո ւմ

տ ո ղ ֊ գիտնական,

որտեղ բացարձակ

աշխատող

հ ետ ա զ ո ֊

օրենք

ճշգրտ ու֊

են

թ Տուն ու մա նրա դիտ ակի ներքմ ստ ուգվա ծ փաստերը։ Ա հա վ ա սի կ, ա մ ա ռա յին ա յս շոգ օրը նստած ե մ ա յս տ ե ղ , Մ ա րդա սպ ա նների

Մ ի ջ ա ն ց ք ո ւմ ,

և

իմ

հուշերի

գ րա ռում ը

դ ա դ ա ր ե ց ն ո ւմ ե մ մ ի ա յն նրա հա մ ա ր , որպեսզի ականջ դնես քնկոտ օ դ ո ւմ Լսվող ճանճերի հանգստացնող բզզոցին և որ ­ ս ա մ այն

մ ե ղ մ խ ո ս ա կ ց ո ւթ յա ն բ եկո ր ն եր ը ,

որ իրար

հետ

ս կ ս ո ւմ են ձա խ ա կո ղմյա ն խցիկի մա րդասպ ան նեգր Ջ ո ս ե ֆ Ջ եկ սո ն ն

ու

աջա կողմյա ն խցիկի

մա րդասպ ան

իտալացի

Բ ա մ բ ե չչո ն ։ Մի վա նդակադռնից դեպի 'մյուս վա ն դա կա դուռը, որոնց ա ր ա ն ք ո ւմ գ տ ն վո ւմ է ի մ մենա խցի

վա ն դա կա դո ւռ ը ,

նրանք կարծիքներ են փոխ ա նա կում բ ո ր բ ո քվ ա ծ վերքերի հա ­ մա ր

ծխախոտի

խ յո ւ ս ի '

վա րակը

կանխող

և

ապ աքինող

հ ա տ կ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի մ ա ս ի ն ։ Եվ, ի մ ք ա ր ա ց ա ծ ձ ե ռ ք ո ւ մ ս ե ղ մ ա ծ ինքնահոսին ն ա յե լո վ , ես հի շում ե մ ի մ մ յ ո ւ ս ձ ե ռ ք ե ր ը , որոնք վա ղուց ա ն ց յա լի գիր­ կը գնացած ժ ա մ ա ն ա կ ն ե ր ո ւմ ս ե ղ մ ե լ են վ ր ձ ի ն,

սագի

փե ­

տուր ու երկա թե գրիչ, և մ տ ք ո ւմ ս հարց ե մ տալիս ինքս ի ն ձ , պատահե լ է, որ ա յդ ա ռա քելա կա նը իր մ ա ն կ ո ւթ յա ն տարիք­ ներին որսա ծ լի ն ի շողի փ ոքր-ինչ զրնգացող ց ո լք եր և գեթ մի ա կն թ ա ր թ վերապրա ծ լի ն ի անցյա լ օրերին միջա ստ ղա յին տ ա ր ա ծ ո ւթ յո ւն ն ե ր ո ւմ թ ա փ ա ռ ե լո ւ բ եր կր ա նք ը ։ Բա յց դառնանք այն

օրերին,

որոնք

ես անց ե մ կացրեք 59


քմենախցում, երբ արդեն ս ո վ ո ր ել էի թ ր խ կա ց ն ելո ւ ծա ծկա գ ի ­ րը,

սա կա յն նաև ա պ ր ո ւմ էի տա ռապ ալից դ ա ն դ ա ղ ո ւթ յա մ բ

անցնող ժ ա մ ե ր ը , երբ ա րթուն վ ի ճ ա կ ո ւմ թ յունը։

Ինքնահիպնոսի

առանց

հաջող

օ գ ն ո ւթ յա մ բ ,

ա ր դ յո ւն քի ,

ես

էր ի մ

որին

սովորեցի

գ իտ ա կցու­

դիմում

էի

ոչ

գ ի տ ա կց ո ւթյուն ս

ք ն ե ց ն ել և ա րթնա ցնել, աղատ արձակել ի մ ենթ ա գի տ ա կց ու­ թ յունը։

Իայց պա րզվեց, որ ե ն թ ա գ ի տ ա կց ութ յո ւն ս լգ իտ ե և

չի ո ւզ ո ւմ ճանաչել ոչ մի օրենք։ Նա թ ա փ ա ռ ո ւմ էր վանջների

ա շխ ա րհում,

որտեղ

եր և ո ւյթ ն ե ր ի ,

մղձա ­

ժա մա նա կի

և

ա ն ձ ն ա վ ո ր ո լթ յո ւն ն ե ր ի միջև ոչ մի կապ չկա ր ։ Ինքս ինձ հ ի պ ­ ն ո ս ա ց ն ո ւմ էի ծա յրա հեղորեն պարզ մի ջո ց ն եր ո վ։ Ներքնակիս վրա ծալա պատիկ նստա ծ, ես ս կ ս ո ւմ էի լա ր վ ա ծ գիտել դ ե ղ ­ նավուն դարմանի ծպեղը, որը փակչել էր խ ցիկիս

պա տին,

դռան մ ո տ , ուր լո ւ յ ս ն ա վելի առատ էր։ Ես ն ա յո ւ մ էի ա յղ պ ա յծ ա ռ կետ ին, աչքերս գրեթե կիպ մ ո տ ե ց ն ե լո վ ու վեր հ ա ­ ռ ե լո վ , որս/եսղի լա ր ո ւմ ն

ավելի ուժեղ լ ի ն ի ։ Մ իա ժ ա մ ա ն ա կ

ես թ ո ւ լա ց ն ո ւ մ էի կ ա մ ք ս և տ ր վ ո ւմ էի ՛գ լխ ա պ տ ո ւյտ ի , որն ա ն պ ա յմ ա ն տ ի ր ո ւմ էր ի ն ձ ։ Ու երբ զ դո ւմ էի, թե ուր որ է կկ ո ր ց ն ե մ հ ա վ ա ս ա ր ա կշ ռո ւթ յո ւն ս

ու կ փ ռ վ ե մ մ ե ջք ի ս ,

փա­

կ ո ւ մ էի աչքհրս և բ ո ւ թ ան զգա յա ց մ ան մեջ, ը ն կ ն ո ւմ էի ն ե ր ք ­ նակի վր ա ։ Իսկ հետո կես ժ ա մ , կ ա մ տասը ր ո պ ե , երբեմն էլ մի ժա մ շարունակ ես ագահաբար ն ե տ վ ո ւմ էի երկրի վրա ի մ հավերժա կան վերադարձների մա սին

հիշո ղո ւթյո ւնն եր ի ս

պա հեստ ները, սա կա յն դարաշրջաններն ու երկրները չա փ ա ­ զանց արագ կին փ ո փ ո խ վ ո ւմ։ Ա ր թ ն ա ն ա լո վ , ես գ իտակցում էի, որ ա յդ ամբողջ խայտաբղետ ու ա ն հե թ եթ գեղադիտակը մ ի ա ձ ո ւ յլ էր Դարցել Սթենդինի ա ն ձ նա վո ր ո ւթ յա ն հ ետ ։ Եվ լո կ ա յդ ք ա ն ր ։ Ինձ երբեք չհաջողվեց լր ի վ վերա պ րել մի որևէ գո­ յա վ ի ճ ա կ , չհաջողվեց ի մ գիտ ա կցությա ն մեջ որսալ Ժ ա մ ա ­ նակի

և տ ա ր ա ծո ւթյա ն

հ ա մ ը ն կ ն ե լո ւ ընդհանուր

որևէ կետ*

Իմ երա զները, եթե մ ի ա յն կա րելի է դրանք երազ ա ն վ ա ն ե լ, զուրկ էին հ ա մ ա կա ր գ ո ւմի ց և տ ր ա մ ա բ ա ն ո ւթ յո ւն ի ց յ Ահաւէասիկ նման թա փ ա ռ ո ւմ ն ե ր ի

մի

օրինա կ։

տ ա կցո ւթյա ն տ իրա պ ետ ությա ն տակ տասնհինգ

Ենթա գի­ րոպեա նոց

մի կարճատև ժա մ ա ն ա կ ա մ ի ջո ց ո ւմ ես ս ո ղ ո ւմ ու ո ռ ն ո ւմ էի նախ նադարյան

60

աշխարհի տ ի ղ մ ե ր ո ւմ և Հա ա и ի հետ նստ ել


Էի օդա ն ա վ , ճ ե ղ ք ե լո վ քսա ն ե ր ո ր դ դարի մ թ ն ո լո ր տ ը ։ Ա ր թ ն ա ­ ն ա լով հիշեցի, որ ես, Դարրել Ս թ ենդինգ ս, բ ա ն տ ա ր կ ո ւթ յո ւ­ նից մ ե կ տարի առաջ Հա ասի հետ թ ռ ե լ ե մ Խաղաղ օ վ կ ի ա ­ նոսի վյրաչով դեպի Ս ա ն տ ա -Մ ո ն ի կ ա ։ Ա ր թ ն ա ն ա լո վ , ես չ կ ա ­ րողացա հիշել, թ ե երբ եմ սողա ցել ու ոռնա ցել նախ նադար­ յա ն տ ի ղ մ ո ւ մ ։

Ա յս ո ւհ ա ն դ ե ր ձ , ես եկա մի

ե զ ր ա կ ա ց ո ւթ յա ն ,

որ ի ն չ ֊ո ր կերպ ի րոք հիշել եմ հինավուրց ա ն ց յա լը , և ա յդ ա ն ց յա լը

ի ր ա կ ա ն ո ւթ յո ւն

է եղել ի ն չ-ո ր

նախնական

գ ո յա ­

վիճա կի հա մ ա ր , երբ ես դեռ Դարրել Սթինդինգր չէի, ա յլ ուրիշ մի մա ր դ կ ա մ կենդա նի, որը սողա ցել է ու ո ռ ն ա ց ե լ։ Պարզա­ պ ես,

դեպքերից

մեկը

ժա մանակի

մեջ ինձնից շատ ա վ ելի

հեռու է եղ ե լ։ Սա կայն ա յդ երկու դեպքն էլ ի ր ա կ ա ն ո ւմ տեղի են ո ւն ե ց ե լ, ա յլա պ ե ս ի ն չպ ե ՞ս կարող էի դրանց մա սին վ ե ր ­ հիշել։ Օհ, պ ա յծ ա ռ կերպարների ու եռուն կ յա ն ք ի ա յդ հե ր թ ա ­ փ ո խ ը ...

Մի քանի ր ո պ եո վ ազատ ա րձ ա կե լո վ ի մ

են թ ա գ ի ­

տ ա կ ց ո ւթ յո ւն ը , ես հ ա ս ց ն ո ւմ էի լի ն ե լ արքա յա կա ն պ ա լա տ ­ ն ե ր ո ւ մ , նստել այնտ եղ աղից վեր ու աղից վա ր , հ ա ս ց ն ո ւմ էի լի ն ե լ խ եղկա տ ա կ,

զորակա ն,

հ ա ս ց ն ո ւմ էի լի ն ե լ սեղանի

գրագիր

և վա նական,

գ[խին բ ա զ մա ծ

ես

տ ի ր ա կա լ, ի մ

աշխարհիկ իշխ ա ն ո ւթյո ւն ը հ ե ն վ ո ւմ էր ի մ սր ի , ի մ ա մրոցի պատերի հ ա ս տ ո ւթ յա ն և ի մ բ ա զ մ ա թ ի վ զորականների վր ա , բ ա յց հոգևոր ի շխ ա ն ո ւթ յո ւն ը ևս պ ա տ կա նում էր ի ն ձ , քանի որ քահանաներն ու ճ ա րպ ա կա լա ծ ի նձնից վա ր ,

աբբաները

ն ս տ ո ւմ էին

գինի էին պ ա րզ ում ինձ և հ յ ո ւ ր ա ս ի ր վ ո ւ մ ի մ

տ ա պ ա կա ծով։ Ես կ ր ո ւմ էի ցուրտ երկնքի տակ քարշ եկող ստրուկի ե ր ­ կաթե օղակապը և սի ր ո ւմ էի թ ա գա վորա կա ն տների արքա~ յա դ ս տ ր ե ր ի ն ' արևա դա րձա յի ն

ա րևաբույր

գիշերներին,

երբ

սև ա մ ո ր թ գերիները սիրա մա րգի փետուրներից պատրաստած հովհա րներով ց ր ո ւ մ էին տ ո թ ը , իսկ հ ե ռ վ ո ւ մ , շա տրվաններից ու ա րմա վենին երից անդին թ ն դ ո ւ մ էին ա ռ յո ւծ ն ե ր ի մ ռ ն չ յ ո ւ ն ­ ները ու շն ա դ ա յլեր ի ողբ ը ։ Ցուրտ ա նա պ ա տ ո ւմ ես ձեռքերս տ ա քա ցն ո ւմ էի ուղտերի գոմ աղբից վա ռ ա ծ խ ար ո ւ յկ ի վրա* փորիս վրա պ ա ռ կ ո ւմ էի ց ա մ ա ք ա ծ ջրհորի մ ո տ , արևից տապա կվա ծ օշինդրի Ժլատ ս տ վ ե ր ո ւմ , և խռպոտ շշուկ ով ջուր 61


Էի պ ա ղա տ ո ւմ, շուրջս, ա ղ ակալած

հ ա ր թ ա վ ա յր ո ւմ ց րվա ծ

էին մա րդկանց ու կենդանիների ոսկոր ն եր , որոնք ի ն շ ֊ո ր ծա մւսնակ ջուր էին պաղատել ու հետ ո' մ ե ռ ե լ ։ Ես նավի ղեկապետ ե մ եղել ու վա ր ձո ւ մ ա ր դ ա ս պ ա ն , եղել ե մ դիտնական ու ճգնա վոր, բ ա րձուն քի վրա կա ռ ո ւցա ծ վանՔՒ անդորր կիսա խա վարում ես հա կ վել ե մ վիթխարիք փոշե­ թա թախ ձեռագրերի էջերին, իսկ բ լրա լա նջին, կապատեղւի ներքո գ ի ներում ու

գյուղա ցիները բ ա ն ո ւմ

ձիթա պտղի պ ո ւր ա կ ն ե ր ո ւմ ,

վա նքի

ցան-

Լին խաղողի թեև

արևն

ա յ­

արդեն

մ ա յր էր մ տ ե լ, և հովիվներն էլ ա րո տ ա վա յր ե րի ց ք շո ւմ էին մկկ ա ց ող ա յծե ր ին ու բառաչող կո վ ե ր ի ն . ա յո , ես առաջնոր­ դել

եմ

արդեն

ապ ստ ա մբների

բարձրագոչ

մ ո ռ ա ց ո ւթ յա ն

տրված

ամբոխ ին

քաղա քների

հ ի ն ա վո ւր ց> փ ո ղո ց ն եր ո վ,

որոնց и ալարկը մա շվել էր կառքերի անիվների ու նժույգ ների սմբ ա կն եր ի օրենք

տակ.

հ ա ն դ ի ս ա վ ո ր ո ւթ յա մ բ

ու

մ ռ ա յ լ ա դ ե մ ես

ե մ հր ա պ ա ր ա կ ել, մա տնանշել ե մ հանցանքի լ ր ջ ո ւ թ յ ո ւ ­

նը և մա հվա ն ե մ դատապարտել մա ր դկա ն ց,

որոնք Դարրել

Սթենդինգի պես Ֆ ո լս ե մ ո ւ մ 'օ րին ա զան ց ո ւթ յո ւն են կ ա տ ա ր ել։ Եվ նավի տ ա խտա կամածից վրա ,

դողացող

գլխ ա պտույտ

կա յմ ա հ ա ր թ ա կ ի ց ես

ն ա յե լ

բ ա ր ձ ր ո ւթ յա ն եմ

արևածուփ

ջրին, որի փիրուզե խ ո ր ք ե ր ո ւմ ա ռ կ ա յծ ո ւմ էին կ ո ր ա լլն ե ր ը , և նավն ուղղել եմ դեպի հանդարտ, հ ա յե լա փ ա յլ ծ ո վ ա լճ ա կ ­ ներ ր , և խարիսխ ները որոտընդոստ ա ր մ ա վ ե ն ի ն եր ո վ

ծա ծկվա ծ

ա ղ մ ո ւկ ո վ ը ն կ ղ մ վ ե լ են

կորա լլների

ավազով

հարուստ

լողա փ երին մ ո տ ի կ . և ես մա րտ նչել ե մ վա ղուց ի վեր մ ո ռ ա ­ ց ո ւթ յա ն

տրված ճ ա կ ա տ ա մ ա ր տ ե ր ո ւմ ,

երբ

կոտորածը չէր

դա դա ր ո ւմ ն ո ւյն ի ս կ ամբողջ գիշեր ու շա ր ո ւն ա կ վ ո ւմ էր ե ղ ե ռ ­ նը փ ա յլա տ ա կող աստղերի ներ ք ո , իսկ հեռա վոր ձ յո ւն ա փ ա յլ բա րձուն քներից եկող զսվ ք ա մի ն անզոր էր պ ա ղ եց ն ելու ճ ա ­ կա տ ամա րտի հ ո ւր ը ։

Ու

ես

դ ա ր ձ յա լ

դա ռ ն ո ւմ

էի

փոքըի^{

Դարրել Սթենդինգը, որը ոտաբոբիկ ք ա յ լ ո ւ մ էր մ ի ն ն ե ս ո թ յա ն ֆ ե ր մ ա յի ցրտից մ ս ո ւր ք ի շնչով,

62

ցողա թա թա խ

գարնանային

կա ր մ րատ ա կա ծ ձ ե ռ ք ե ր ո վ մոտ,

որն

առլեցուն

կիրա կնօրյա

մա րգա գ ետ ի ն նե ր ո վ,

կ ե ր ա կ ր ո ւմ էր

կովերին

էր անասունների ք ո ւլա - ք ո ւ լա

ք ա ր ո զ ն ե ր ո ւմ

սա րսա փ ա ծ լ ս ո ւ մ

էր


ահեղա գույն աստծո

մ ե ծ ո ւ թ յա ն ,

Նոր

Ե րուսաղեմի

և

դժո֊

խ ա յի ն տառապանքների մ ա ս ի ն ։ Ա հա վա սիկ ինչպիսի կ ց կտ ո ւր , ա կն թ ա ր թ ա յի ն տեսիլքներ էին ա յ ց ե լ ո ւ մ ինձ այն ժա մանակ Ս ե ն ֊Ջ վ ե ն տ ի ն բանտի մ ե ֊ ն ա խ ց ո լմ ,

երբ

դարմանի

ն ո ւ մ էի գ ի տ ա կ ց ո ւթ յո ւն ս ։

փ ա յլո ւն

ծպեղին

նա յելի ս,

Որտ եղի՞ց էին ա յդ

կորց֊

տեսիլքները

հ ա յտ ն վ ո ւմ ։ Չ է ՞ որ ի մ մթի ն զն դ ա ն ո ւմ ես դրանք չէի կարող ստ եղծել

ոչնչից,

ճիշտ ա յն պ ե ս ,

ինչպ ես

ոչնչից չէի

կարոդ

ստ եղծել երեսունհինգ ֆունտ դ ի ն ա մ ի տ , որի մա սին այդպ իսի հ ա մ ա ռ ո ւթ յ ա մ բ ինձնից տ ե ղ ե կ ո ւթ յո ւն էին կ ա մ ե ն ո ւ մ ստանալ կա պիտ ան Ջ ե մ ի ն , բանտապետ Ա զերթոնը և բա նտ ա յին խ ո ր ֊ հո ւր դը ։ Ես Դարրել սոթ ում

Սթենդինգն ե մ ,

գտնվող

պրոֆեսոր, բ ա ն տ ո ւմ ,

ֆ ե ր մ ա յո ւմ ,

ծնվա ծ ու մ ե ծ ա ց ա ծ Մ ի ն ն ե ֊ ա ն ց յա լո ւ մ '

ա պ աճ ((անուղղելի)) իսկ

հողա գիտ ությա ն

կալա նա վոր

Ս ե ն ֊Ջ վենտին

ա յ ժ մ ճ Ֆ ո լ ս ե մ ո ւ մ մահապատժի

ենթա րկվա ծ

մ ա ր դ ։ Եվ ա յն , ինչի մա սին գ ր ո ւմ ե մ , ա յն , ինչ ես կորզել ե մ ի մ են թ ա գի տ ա կց ութ յա ն ա մ բ ա ր ն ե ր ի ց , Դարրել Ս թ ե ն դ ի ն ֊ գին չեն պ ա տ կա ն ո ւմ։ Ես, Մ ի ն ն ե ս ո թ ո ւմ ծնված և Ա ա լի ֆ ո ր ֊ ն ի ա յ ո ւ մ կախաղանի

դատ ապա րտվա ծ

Դարրել

երբեք չ ե մ սիրա հա րվել ա րքա յա դուս տ րերին, մա րտ ի

մեջ չ ե մ

մտ ել

նավերի

ճոճվող

Սթ ե ն դ ի ն գ ս ,

երբեք

գոտե •֊

տախտակամածեր^i

վր ա , չ ե մ խ եղդվ ել նավի գինու ն կ ո ւղ ո ւմ ռ ո մ խ մ ե լի ս , հա ր֊ բ ա ծ նավաստիների մա հվա ն երդերի ու ճիչերի տակ, երբ ն ա ֊ վ ը մ ա ք ա ռ ո ւ մ և ճա ր ճ ա տ ո ւմ էր մ թ ա մ ա ծ խ ո ւթ եր ի

ատամ֊

ների մեջ և ջուրն էլ ք չք չ ո ւմ գ լխ ա վ եր ս, ոտքերիս տակ, իմ շուրջը։ Ա յս ա մեն ը ոչ մի ա ռ ն չո ւթ յո ւն չունեն Դարրել Սթենդինգի կ յա ն ք ի հետ, բ ա յց և ա յն պ ե ս , բ ո լո ր ը

գրել

ես , Դարրել Սթենդինգս,

ե մ ի մ հիշողությա ն

այդ

գ ա ղտ նա րա ններում, հ ի պ ֊

նոսա ը ն ե լո վ ինձ Ս են ֊ Ջ վենտին ի մ են ա խ ց ում ։ Ա յս բ ո լոր դ եպ ֊ քեր բ չեն

պ ա տ կա նում

Դարրել

Սթենդինգին

ճիշտ

ա յն պ ես ,

ինչպ ես և նրան չէր պ ա տ կա ն ո ւմ լո ւս ա ն կա ր ի հուշած <րՍ ա ­ մա րիտ )> բ ա ռ ը , երբ նրա մա նկական շուրթերն արտաբերեցին ա յն , Հնարա վոր չէ ոչնչից որևէ բան

ստ ե ղ ծ ե լ։

Ինչպես

մե֊ 63


ն ա խ ցո ւմ նստած ես չէի կարող ոչնչից եր եսունհին գ ֆունտ դ ի ն ամիտ ս տ եղ ծե լ, ա յն պ ես էլ ն ույն մ ե ն ա խ ց ո լմ չէի կարող ոչնչից

ստ եղծել

ժա մա նա կի

և տ ա ր ա ծո ւթ յա ն մեջ գտնվող

տ ե սի լք ն եր ը , չ է ՞ որ դրանք Դարրել Սթենդինգի կ յա ն ք ի հետ որևէ ա ռ ն չո ւթ յո ւն չ ո ւն ե ի ն ։ Ա յդ ամենը թ ա ք ն վ ա ծ էր ի մ գի­ տ ա կցո ւթ յա ն խ ո ր ք ե ր ո ւմ ջ իսկ

ես դեռ նոր էի սկսել գտնել

նրանց տանող ուղին։

ԳԼՈՒԽ VII

Հենց դ ր ա ն ո ւմ էր ամբողջ դ ժ բ ա խ տ ո ւթ յո ւն ը . ես

գ իտ եի,

որ ի մ ո ւղ ե ղ ո ւմ թ ա ք ց վ ա ծ է ա յլ կյա ն ք եր ի մա սին հիշողու­ թ յո ւն ն ե ր ի մի գանձարանք սա կա յն ինձ հա ջ ո ղվո ւմ էր խենթի պես մ ի ա յն դես ու դեն ընկնել ա յդ հ ի շո ղ ո ւթ յո ւնն եր ի հետ ե4J>g‘ Ես գանձարան ունե ի , սա կայն չունեի նրա բ ա ն ա լի ն ։ Հիշեցի Ս թ ե յթ ո ն Մողեսին, ա յդ ք ա հ ա ն ա յի հի վ ա ն դ ութ յա ն մ ա ս ի ն , որի մեջ հաջորդաբար ա ր թ ն ա ն ո ւմ էին սուրբ Հիպոլ ի թ ի , Պղ ո ւտ ո սի , Արենոդորեսի և էրա զմ Ռ ո տ տ ե ր դ ա մ ց ո ւ Հ ր ո ֊ 9 է ն ա նունով ընկերոջ ա ն ձ ն ա վ ո ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ը ։ Ւսկ հետ ո , օ գ ­ տա գործելով գնդապետ

Դեբոշին

փ ո ր ձ ա ր կ ո ւմ ն ե ր ը ,

որոնց

մա սի ն ես կարդա ցել էի անցած գործունյա օրերիս, լի ա կ ա ­ տար վ ս տ ա հ ո ւթ յո ւն զգացի, որ Ս թ ե յթ ո ն Մ ո զ եսը իր նախորդ կ յա ն ք ե ր ո ւ մ իսկա պ ես որ եղել է այն մ ա ր դ ի կ , որոնց ա ն ձնա ­ տ րո ւթ յո ւն ն ե ր ը

ե ր բ ե մ ն , թ վ ո ւ մ էր, թե ա ր թ ն ա նո ւմ են նրա

մ ե ջ ։ ճիշ տ ն ա ս ա ծ , նրանք և նա մ ի և ն ո ւյն մա րդն էին։ նրանք բ ո լո ր ն էլ եղել են վերադարձի հավերժա կան շ ղ թ ա յի ս ո ս կ ա ­ կան օղա կներ։ Սա կա յն ա ռանձնա հատուկ հ ա մ ա ռ ո ւթ յա մ բ ես ջա ն ո ւմ էի հիշել գնդապետ Դեբոշի փ ո ր ձ ե ր ը ։ Հիպ ն ոսա ցմա ն ը հեջտու- 1 1

Ս թ եյթ ոն

գործում

էին

վ ո ր ո ւթ յո ւն ը ։

Մ ոզես — հոգեկան

փ որձելով Մազե и ը

պ նդում

իր թ վա րկա ծ պ ա տ մա կա ն

2 գրքերի

Գնդապետ հեղինակ,

կ ե ց մ ա ն Լրտ ես ո ւթ յո ւն ը ։

64

էր,

անձա նց

ար

նա

ինքն

արդեն

գ ո յո ւթ յո ւն

է

օգտաս հնա ր

.ա«

ուն եցել

կերպ արանքով։

Դ ե ր ոշ-•դիլետ ա ն տ որտեղ

« նրա զա ռա նցա ն քն երն <րո գ ի ն ե ր ի վ ե ր ա բ ն ա կ ե ց մ ա ն ս

հիվա նդ

ա պ ա ցուցել

փ որձա րա ր,

փ որձում

էր

շատ

ա պ ա ցուցել

դեպ քերում հոգիների

'

խ աբեբա, վերա բնա­


թ յ ա մ բ ենթա րկվող անձինք ը ն տ ր ե լո վ , 2ւա, ըստ իր պ ն դ ո ւմ ն երի, ժա մա նա կի մեջ վ ե ր ա դ ա ռ ն ո ւմ էր նրանց նախնիներին* նա նկարագրել է իր փորձերը Եզեր դեպ արտա մենտի Վ ո ւա ր ո ն ո ւմ ապրող տ ա ս ն ո ւթ ա մ յա օրիորդ Ժ ո զ ե ֆ ի ն ա յի հետ ։ Ժ ո զ եֆ ի ն ա յին հի պ ն ո ս ա ց ն ե լո վ , գնդապետ Դերոշը նրան ուղար­ կ ո ւ մ էր ետ' պատանեկան և մ ա ն կ ո ւթ յա ն

տարիների

վրա֊

յ ո վ , մ այրա կա ն արգանդի խ ավա րից էլ անդին, այն լ ո ւ ռ т մ ո ւ թ տարիներից էլ առաջ, երբ նա, Ժ ո զ ե ֆ ի ն ա ն , դեռևս չէր ծ ն վ ե լ, ո ւղ ա ր կ ո ւմ էր դեպի նախորդ գ ոյա վիճա կն երի լո ւյս ի ն ու կ յա ն ք ի ն , մ ռ ա յ լ , փնթփնթան ու հիվա նդ ծե րո ւն ո ւ կերպ ա ­ ր ո վ , որի անունն էր Ժ ա ն ֊ Կ լո դ Բուրդոն, որը ծ ա ռ ա յե լ էր Բեզանսոնի 7 -ր դ հրետ անային գ ն դում և իր վերջին տարիներին անկողնին

գ ա մ վա ծ լի ն ե լո վ ,

վա խ ճա նվել

էր

յո թ ա ն ա ս ո ւն

տարեկան հ ա ս ա կ ո ւմ ։ Գնդապետ Դերոշը դրանից հետո հ ի պ ­ ն ո ս ա ց ն ո ւմ էր Ժ ա ն ֊ Ս լո դ Բուրդոնի ստվերը և նրան ո ւղա ր­ կ ո ւ մ էր ա վելի հե ռ ո ւն ե ր ը , մ ա ն կ ո ւ թ յա ն , ծննդի և չ գ ո յո ւթ յա ն խ ավա րից էլ անդին, մինչև որ նա նորից տ ե ս ն ո ւմ էր լո ւյս ն ու կ յ անքը իր նախորդի կերպ ա րով, որը Ֆ ի լո մ ե ն Բատերոն ա նունով մի չա րա միտ պա ռա վ էր։ Սակ ա յն որքան էլ ջա ն ո ւմ էի, զնդան թ ա փ ա նցող լ ո^յսի դժգույն ճ ա ռ ա գ ա յթ ի տակ փ ա յլփ լո ղ րԴա2 յ ո լ ՂԸ ՈԼ մի կերպ չօգնեց ինձ ստ ա ն ա լու ի մ նախորդ գո յա վի ճ ա կն եր ի հա մար ամբողջական մի պ ա տկեր։ Վերջ ի վերջո, բ ա զ մ ա թ ի վ ա նհա ­ ջո ղ ութ յո ւն ն ե ր ից հետո վ ճ ռ ե ց ի ,

որ մա հվա ն

միջով ա նցնե­

լո ւց հետո մ ի ա յն կկա րող ա ն ա մ հ ա ր ո ւթ յո ւն տալ ի մ նախորդ գ ոյա վիճա կն երի

լիա կա տ ա ր

ու

պարզ

հի շո ղ ո ւթ յո ւն ն եր ի ն ։

Բայց կյա նքն ի մ մեջ ա մուր էր նստա ծ։ Ես, Դարրել Սթենդինգս, չէի կ ա մ ե ն ո ւմ մ ե ռ ն ե լ և բանտապետ

Ա զերթոնին ո է

կապիտան Ջ ե մ ի ի ն թ ո ւ յ լ չտվեցի սպ ա նել ի ն ձ ։ Ա պ ր ե լո ւ պա­ հանջը ի մ ն ե ր ս ո ւմ միշտ էլ այնքա ն վ ի թ խ աըի է

եղ ել, որ,

երևի, մ ի ա յն դրա շնորհիվ է, ես դեռ ա յստ եղ ե մ , ո ւտ ո ւմ եմ ու ք ն ո ւ մ ,

մ տ ա ծ ո ւմ

եմ ու տ ե նչո ւմ,

գրում եմ ի մ տարբեր

(Гես))-երի մա սին ա յս պ ա տ մ ո ւթ յո ւն ը և ս պ ա ս ո ւմ ե մ անխու­ սափելի

ա յն օղա կին,

որն ի մ

գ ոյա վիճա կն երի

շ ղ թ ա յո ւ մ կավարտի ո չ հարատև

երկարուձիգ

պ ա ր բ ե ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ց

ևս

մ եկը։ 65 5

Ջեկ 1,ոնւ|ոն, X fi.


Եվ ա յդ ժա մա նա կ մ ի ա յն ես ա պ ր ելիս զգացի մ ա հ ը , ա լդ ժա մանակ

ես վա րժվեցի

դրան։

Ինչպես

դուք

հետ ա գ ա յո ւմ

կկա րդա ք, ՛դ ա ինձ սովո ր եցր ե ց Էգ Մ ո ր ե լը ։ Իսկ ա յդ ամենի սկիզբը դրեցին բանտապետ Աղեր թոն ը և կապիտան Ջ ե մ ի ն ։ Մ ի գեղեցիկ օր նրանց դ ա ր ձյա լ տիրեց կատաղի մ ի խուճապ ա յն մ տ ք ի ց , որ բ ա ն տ ո ւմ դինա միտ է թ ա ք ց վ ա ծ և որի գ ո յո լթ յա ն ը նրանք ա նվերապա հորեն հա վ ա տ ում էին։ Նրանք եկան ի մ մե նա խ ո ւց ը և ուղղակիորեն հ ա յտ ն ե ց ի ն , որ մա հվա ն տ ա ֊ ոապ ա նքներ կպատճառեն ինձ զսպ ա շա պ իկով, եթե չխ ո ստ ո ­ վ ա ն ե մ , թ ե որտեղ է թ ա ք ց վ ա ծ դի ն ա մ ի տ ը ։ Նրանք վ ս տ ա հ ե ց ֊ ր ի ն , որ ամեն բան կարվի բ ո լո ր կանոններով ու ոչ մի կերպ շի վնա սի իրենց պաշտոնական դիրքին և հ ա մ բ ա վ ի ն ։ Բանտի ա ր խ ի վ ո ւմ կգրվի, որ ես մ ե ռ ե լ ե մ

հ ի վ ա ն դ ո ւթ յո ւն ի ց ։

Օ ՜հ ,

բ ա մ բ ա կ ո ւ մ պա հվա ծ ի մ սիր ելի ք ա ղ ք ե ն ի ն ե ՜ր ։ Հա վա տ ա ցեք ի ն ձ , հի մա էլ բ ա ն տ ե ր ո ւմ սպ ա ն ո ւմ են մա ր դ կ ա ն ց ,

ինչպես

նրանց ս պ ա ն ո ւմ էին միշտ ' սկս ա ծ այն օրից, երբ կ ա ռ ո ւց վ ել է առաջին բ ա ն տ ը ։ Ես լա վ

դիտ եի, թ ե

զսպաշապիկը ի ՜ն չ

տառապ անքներ ու սա րսափներ է Ապա ռնում ի ն ձ ։ Տ ե ս ե լ եմ ա յն պ ի սի մ ա ր դ կ ա ն ց , որոնք մե կ ը ն դ մ ի շտ խ եղ ա ն դ ա մվ ե լ են զսպ ա շա պ իկով, ա յնքա ն

ո ւժեղ

տեսել մարդիկ,

եմ,

թե

որոնց

ինչպ ես

մ ա ր դ ի կ , — ուժեղ,

օրգա նիզմը

չէր

ը ն դ ո ւն ո ւմ

բա նտ ա յին թ ո ք ա խ տ ը , — մ ի քա նի ժ ա մ զսպաշապիկ կրելուց հետո կորցրել են ոգու ա ր ի ո ւ թ յո ւն ը , փշրվել են ու կես տարի ա նց մ ե ռ ե լ են թ ո ք ա խ տ ի ց ։ Շիլ Ո ւ ի լս ո ն ը , էր և ա յդ մա սին ոչ ոք չէր կ ա ս կ ա ծ ո ւմ ,

որի սիրտը թ ո ւ յ լ զսպ աշա պիկի մեջ

մ ե ռ ա վ նախքան պա տ ժա ժա մի ա վ ա ր տ ը , իսկ տգետ ո ւ կ ա ս ­ կա ծ ա մի տ բ ա ն տ ա յի ն բժիշկը ն ա յ ո ւ մ էր նրան ու ժ պ տ ո ւմ ։ Տ ե ս ե լ ե մ , որ մա ր դիկ զսպաշապիկ հա գնելուց կես ժ ա մ անց խ ոստ ովա ն ել են այն ա մ ե ն ը , ինչ եղել է, և ա յն ա մ ե ն ը , ինչ չի եղել բ ն ա վ , դրանով իսկ ղ ր կ վ ե լո վ բ ո լո ր ա յն զ ե ղ չ ո ւմ ն ե ­ ր ի ց , որոնք վա ստ ա կել էին իրենց ա ն բ ի ծ վա ր քա գ ծո վ։ Ես ի մ սեփական հուշերն

ունեմ

զսպ աշա պիկի մ ա ս ի ն ։

Մ ա ր մ ի ն ս ծա ծկվա ծ է հազարավոր ս պ ի ն ե ր ո վ , որոնք ի ն ձ հետ կառափնարան

կ տ ա ն ե մ , և եթե հ ա ր յո ւր տարի էլ ապ րելիս

շինեի, մ ի և ն ո ւյն է, ա յ դ սպիները ի ն ձ հետ գերեզման կիջ­ ն եին։ £ ե ր և ս , սի րելի ք ա ղ ք ե ն ի , գ ո լ, քո շղթա յա կա պ շներին 66


. թ ո ւ յլա տ ր ե լո վ օգտագործել

զսպ աշա պիկը

ու աձԴ

աշխա֊

• տանրի դիմա ց վ ճ ա ր ե լո վ նրանց, թերևս դու ի ն ք դ չգիտ ես, թե Ւ^Ղ քան է դա։ Ա յ դ

t uk

՚ կ պ ա տ մ ե մ զսպ աշա պիկի

պ ա տ ճառով

ա վելի

մ ա ս ի ն , որպեսզի

մա նր ա մա ս ն

դու հա սկա նա ս,

թ ե ինչպես ե մ ես տեսել մ ա հ ը ' ա պ ր ե լի ս , ինչպես ե մ կարճ ■ ժ ա մա ն ա կո վ դարձել ժա մանակի ու տ ա ր ա ծո ւթ յա ն տիրակա լ < և լ ք ե լ բանտի պա րիսպները աստղերի միջև թ ա փ ա ռ ե լո ւ հաI մար։ է

Դու երբևէ տ ե ս ե ՞լ ես բրեզենտ ե ծա ծկոցներ կ ա մ ռետինե

՛է վ ե ր մ ա կ ն ե ր , որոնց եզրերին պղնձե օղակներ են ա մ ր ա ց վ ա ծ ։ :հձա պ ա , պ ա տ կերա ցրու հաստ բրեզենտի մի կտոր չորս ո ւ կես ֆունտ ե ր կ ա ր ո ւթ յա մ բ և երկու կ ո ղմ եր ի ց բա վա կա նին խոշոր '•'■օղակներով,

Ա յ դ կտորի լա յ ն ո ւ թ յ ո ւ ն ը

միշտ

էլ ա վելի պ ա ֊

՚ կաս է, քան ա յն , որ անհրաժեշտ է մա ր դ ո ւ մ ա ր մ ի ն ը գրկելու հ ա մ ա ր ։ Բացի ա յդ , կտորը տձև է. ուսատեղերն ու ա զդրա ֊ 'տեղերը լա յն են, իսկ գոտկատեղը' նկատելի կերպ ով նեղ։ Զսպաշապիկը

փ ռ ո ւմ են հա տ ա կին։

Ա յն մ ա ր դ ո ւն ,

պետք է . պատմեն կ ա մ տանջեն' նրանից

որին

խ ո ս տ ո վ ա ն ո ւթ յո ւն

կ ո ր զ ելո ւ նպ ատ ակով, կ ա ր գ ա դ ր ո ւմ են փորի

վրա պառկել

բրեզ են տ ի ն ։ Եթե նա հ ր ա ժ ա ր վ ո ւմ է' ծ ե ծ ո ւմ են, որից հետո պ ա ռ կ ո ւմ է կ ա մ ո վ ի ն , ա յսի ն ք ն պ ա ռ կ ո ւմ է շղթա յա կա պ շն ե֊ րի կ ա մ ք ո վ , ա յսի ն ք ն քո կ ա մ ք ո վ , թա նկա գին ի մ քա ղք են ի , որ կեր ա կ ր ո ւմ ես

շղթա յա կա պ

շներին ու

պա րգևա տրում

ք նրանց ա յն բա նի հ ա մ ա ր , որ նրանք կա տ ա ր ո ւմ են քո անձին ա յնքա ն տհաճ պ ա ր տ ա կ ա ն ո ւթ յո ւն ը ։ Մ ա րդը պ ա ռ կ ո ւմ է փորի վրա ։ Նրա ողնաշարի ե ր կ ա յն ք ո վ հնա րա վորին չափ

ձ գ ո ւմ են

զսպաշապիկի

եզրերը։ Հետո

օղակների միջով պարան են հ ա գ ց ն ո ւմ , ինչպես կոշիկի կա ­ պը, և բրեզենտը մ ա ր դ ո ւ վրա կա պ ո ւմ են ճիշտ կոշիկի պ ես։ Մ ի ա յն թ ե ա յն պ ես են կ ա պ ո ւմ , որ ոչ ոքի մ տ ք ո վ չի անցնի ա յդպ ե ս կապ ել իր կոշիկը*

Բանտային

ժարգոն ով դա կ ո չ­

վ ո ւ մ է «փ որկապ ձ գ ե լ» ։ Ա յն դ ե պ ք ո ւ մ , երբ կապելն հանձ. ն ա ր ա ր վ ո լմ է դաժան ու հիշաչար ա յդ պ ե ս է կա ր գ ա դր ո ւմ ա վելի ա մ ո ւր

ձ գելու հ ա մ ա ր ,

մ ա ր դ ո ւ մե ջք ին ։

վե րա կա ցուներին և կամ

շե ֆ ը , վեր ա կա ց ո ւն , ոտ քով

զսպաշապիկն

հ ե ն վ ո ւմ է

Դ ո ւք , երևի, պատահել

է,

որ ձեր

պառկած կոշիկը 87


շատ ա մ ո ւր եք կա պ ե լ, հապա հիշեցեք, ք ա յ լ ե լ ո ւ ց կես ժ ա մ անց ի ն չ պ ի ս ի ՜ անտանելի ցա վե ր են սկսվումէ Հավանաբար դուք չեք մ ո ռ ա ց ե լ, որ ա յդպ ի ս ի ց ա վերից ք ի լ անց շտապել եք քա նդել կոշիկի կա պ երը, քա նի որ մ ի ք ա յ լ ա ն դա մ ա նելու հ ն ա ր ա վո ր ո ւթ յո ւն չեք ո ւն ե ց ե լ։ Շատ գեղե ցի կ։ Ա յ ժ մ փորձեք պա տկերա ցնել,

որ ճիշտ ա յդպ ե ս էլ, մ ի ա յն թ ե շատ ա վելի

ա մ ո ւր , կա պել են ձեր մ ա ր մ ի ն ը , և որ ճնշումը ոչ մ ի ա յն ձեր ոտքի վրա է, ա յլ ձեր ամբողջ մ ա ր մ ն ո վ մ ե կ , որ ձեր ս ի ր տ ը , ձեր թ ո ք ե ր ը և կենսա կանորեն կարևոր մ ն ա ց յա լ օրգանները ա յն աստիճան են ս ե ղ մ վ ա ծ , որ շ ո ւտ ա փ ո ւյթ մա հն ա ն խ ո ւ֊ սափելի է թ վ ո ւ մ ։ Շատ լա վ հիշում ե մ , թ ե ինչպ ես առաջին ա ն գ ա մ մ ի ն ա ֊ խ ց ո ւմ մա շկիս վրա զգացի զսպ աշա պիկի ին չ լ ի ն ե լը ։ Դա ի մ «ա ն ո ւղ ղ ե լի ո ւթ յա ն ս շրջանի ս կ զ բ ո ւմ էր, այն բանից հետ ո, երբ հ ա յտ ն վ ե լո վ բ ա ն տ ո ւ մ , օրական հ ա ր յո ւր յա ր դ կտավ էի գ ո ր ծո ւմ ջո ւլհա կա յի ն ա ր հե ստ ա ն ո ց ո ւմ, դա ի մ

սովորական

նորման էր. և ա յդ գործն ա վ ա ր տ ո ւմ էի սա հմա ն վ ա ծի ց երկու ժ ա մ առաջ։ Ա յ ո ' , ես շուտ էի վ ե ր ջա ց ն ո ւմ , կտավն էլ ստ ա ց ֊ վո ւ մ էր շատ ա վելի ո ր ա կ յա լ, քան դա պա հա նջվում էր օր են ­ քով։

Ս ա կ ա յն ,

եթե

հա վ ա տ ա լու

լի ն ե ն ք

բ ա նտ ա յին

հաշ­

վ ե տ վ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ն , առաջին ա ն գ ա մ ինձ զսպաշապիկ հագցըր ե ց ի ն , որովհետ և կտավն и տ ա ց վ ո լմ էր «ա նհա րթ» և « ք ա ր ­ կա պ ո վ», ա յլ կերպ ա ս ա ծ ՝ այն պ ա տ ճա ռով , որ ես, նոր կ ա ­ լան ավո ր ս ,

աշխատանքի

տակ մ ա ր դ ս ,

ա րտ ա դրողա կա նությա ն մա սի ն գի­

շա րժումների

խ ն ա յո ղ ո ւթ յա ն

հա րցով զբա ղ­

վ ո ղ էքսպ երտ ս, փորձել էի արհեստանոցի հ ի մա ր պետին ս ո ­ վորեցն ել ա յն , ինչի մա սի ն նա ամենաչնչին պա տկերա ցումն իսկ չ ո ւն ե ր ։ Ա րհեստ անոցի պետը կապիտան Ջ ե մ ի ի ներ կա ­ յ ո ւ թ յ ա մ բ ի ն ձ կանչեց իր սե ղանի մո տ և, ց ո ւց ա դ ր ե լո վ բ ո լ ո ­ րովին խոտան ու անպետք մի կտ ա վ, որբ հեռա վոր ն մ ա ն ո ւ­ թ յո ւ ն իսկ չուներ ի մ

գործածի հետ,

պահանջեց,

որ ավելի

լա վ ա շխա տեմ։ Ես ա յդպ ի ս ի երեք նախ ա զգուշա ցում ստ ա ­ ց ա ։ Երրորդը, ջուլա հա կա նոցի օրենքների հ ա մ ա ձ ա յն , նշա­ ն ա կ ո ւմ

է պատիժ։

Եվ ինձ պ ա տժեցին.

քսանչորս

Ժամով

զսպաշապիկ հագցրին։

ա

Ինձ տարան մենա խ ուց և հր ա մ ա յե ց ի ն փորի վրա պա ռկել 68


հա տ ակին փռած բրեզ են տ ի ն ։ Ես հր ա ժ ա ր վե ցի, բ ա ն տ ա պ ա ն ֊ ներից

Մ որիսոն

ա ն ո ւն ով մ ե կ ը

բթամատներով

սկսեց հար

վ ա ծ ե լ կո կ ո ր դ ի ս ։ 9անտի ավագ Մ ո բ ի ն ս ը , որն ինքն էլ կ ա ֊ չա նա վոր էր, բ ռո ւն ց ք ն ե ր ո վ հարձա կվեց վր ա ս ։ Ւ վերջո, ի ն չ­ պես հ ր ա մ ա յվ ա ծ էր, ես պ ա ռ կե ց ի ։ Իսկ նրանք ի մ հ ա մ ա ռ ո ւ­ թ յո ւն ի ց

գազազած, փոկերը չափազանց պիրկ

ձգեցին։ Եվ

հետո ինձ ա յն պ ես շրջեցին մեջքի վր ա , ասես գերան լի ն ե ի . Սկզ բ ո ւմ գա ա յն ք ա ն էլ սա րսափելի չէր։ դ ո ւռ ը չրխ կա ց, երր

սողնա կները

Երբ մենախցի

ճռնչոցով

մտ ան

իրենց

բներն ու ես մ ի ա յն ա կ մն ա ց ի խ ա վ ա ր ո ւմ , ա ռա վոտ յա ն ժամո տ ա սն մեկն էր։ Մ ի քանի րոպե ամբողջ մ ա ր մ ն ո վ ս մ ե կ կաշ֊ կան դվա ծ ու h ան տհաճ մի զ գ ա ց ո ղո ւթ յո ւն էի ա պ ր ո ւմ , և ո ւ ֊ զ ո ւ մ էի արդեն մ տ ա ծ ե լ, թ ե դա կանցնի, հենց որ վա ր ժ վ ե մ ի մ ա յս վի ճ ա կ ի ն ։ Զ ո ՜ւ ր հ ո ւ յս ե ր ։ Սիրտս սկսեց կատաղորեն խ փ ե լ, իսկ թ ո ք ե ր ս , ինձ թ վ ո ւ մ էր, ոչ մ ի կերպ չէին կ ա ր ո ղ ա ֊ ն ո ւմ կլա նել անհրաժեշտ ք ա ն ա կ ո ւթ յա մ բ օդ։ Խ եղդվ ելո ւ այղ զ գ ա ց ո ղ ո ւթ յո ւն ը ա ն ասելի կեր պ ո վ զարհուրելի էր, և սրտիս յո ւր ա ք ա ն չյո ւր զարկը ս պ ա ռ ն ո ւմ էր պա տառոտել առանց այն էլ պ ա յթ ե լո ւ պատրաստ թ ո ք ե ր ս ։ Ա յ դ տառապանքի ա նսա հմա նորեն երկար ժա մ երից հետո {ա յժ մ ,

հ ի մ ն վ ե լո վ ի մ

հարուստ

կեն սա փ ո ր ձի ն , են թա դրում

ե մ , որ ի ր ա կ ա ն ո ւմ երեսուն րոպե էլ չէր ա ն ց ե լ) ես սկսեցի բ ղ ա վ ե լ, գ ոռա լ, գոչել ու ոռնա լ մ ա հ ա մ ե ր ձ հո ւսա հ ա տ ո ւթյա ն մ ե ջ ։ Ա մ ե ն ի ց զարհուրելին սր տ ո ւմս զգացվող ցավն էր։ Դա ս ո ւր , մի տեղ կենտրոնացած ց ա վ էր, մոտ ա վո ր ա պ ես ա յ ն ­ պ ի սի ն ,

որպիսին լ ի ն ո ւ մ է պլևրիտի

ժ ա մա ն ա կ,

մ ի ա յն թե

ա յս դ ե պ ք ո ւմ ա յդ ցա վը մ ղ կ տ ա ց ն ո ւմ էր սիրտ ս։ Մ ե ռ ն ե լը դժվար բան չէ, բ ա յց մ ե ռ ն ե լ ա յդքա ն դանդաղ, ա յդ աստիճան սո ս կա լի կ եր պ ո վ , անտանելի էր։ Սարսափից ես խ ե ն թ ա ն ո ւմ էի թա կա րդն ը ն կ ա ծ վ ա յր ի կենդա նու պ ես, բ ղ ա վ ո ւ մ էի ու ո ռ ն ո ւմ այնքա ն ժ ա մա ն ա կ, մի ն չև հանկարծ կռ ա հ ե ց ի , որ նմա նօրինա կ երգեցողական վ ա ր ժ ո ւթ յուն ն եր ի ց ս ա ս տ կ ա ն ո ւմ են մ ի ա յն սրտիս ց ա վ ե ր ը , իսկ թ ո ք ե ր ո ւ մ ս օդի պաշարն ա վելի է ն վ ա զ ո ւմ ։ Լռեցի, գիստ.

և երկար ժամանակ պա ռկել էի բ ո լոր ո վ ի ն

դա մի

ամբողջ հա վ ի տ են ա կա ն ութ յո ւն

էր,

հան­

գոնե ինձ


ա յդպ ես թ վ ա ց այն ժա մա ն ա կ, թ ե և հի մա գ իտ եմ, որ անցել էր ը ն դ ա մե ն ը քա ռ ո ր դ ժամէ Խեղդուկից գլուխս պ տ տ վեց, իսկ սիրտս սկսեց ա յնպ ես արագ աշխատել, պ ա տ ա ռ ֊պ ա տ ա ռ

կաներ վրաս քաշած

որ ասես ուր որ է բ ր եզ են տ ը ։

Հետո

դա րձյա լ կորցրեցի ինձ ու մի խ ենթ ճիչ ա րձա կեցի ն ե ր ո ւմ թ ա խ ա ն ձ ե լո վ ։ Եվ հանկարծ հարևան մենա խ ցից մի ձա յն լ ս վ ե ց ։ — Ձ ա յն դ կտրիր, — բ ղա վեց մ ե կ ը , թ ե և ի ն ձ հասավ մ ի ֊ այն մի թ ո ւ յ լ շշուկ։ — Ձ ա յն դ , արդեն ձա ն ձր ա ց ն ո ւմ ես։ — Մ ե ռ ն ո ւ մ ե մ , — շա րունա կեցի ճչալ ես ։ —

ոլ

մոռ ա ց իր ա յդ մ ա ս ի ն , — Լսվեց պա տ ա սխ ա նը։

— Իայց ես իրոք մ ե ռ ն ո ւ մ ե մ , — հ ա մ ա ռ եց ի ես։֊։ —

Ա յդ դ ե պ ք ո ւմ ի ն չ ո ՞ւ ես ա ղ մ կ ո ւ մ , — հարցրեց ի մ ա ն ­

տեսանելի զ ր ո ւցա կ ից ը։ — Ա յ , շուտով կ մ ե ռ ն ե ս , և ամեն բան կվերջանա։ Դե, շուտ արա, փչիր 2 ո լ նչդ, մ ի ա յն թ ե առանց ա ղ մ կ ե լո ւ։ Անուշ քնել

էի, ի սկ դու ա րթնա ցրիր քո ա յդ ճ ի չե ֊

րով։ ԱէԴ անսիրտ վե ր ա բ եր մո ւն ք ն ինձ

ա յն ք ա ն

վ ր դ ո վ մ ո ւն ք

պա տ ճա ռեց, որ կարողացա տիրապետէղ ի ն քս ի ն ձ , դադա րե­ ցի բ ղ ա վ ե լ, ի մ կրծքից պ ո կ վ ո ւմ էին մ ի ա յն խ ուլ հա ռա չա նք­ ներ։ Դ ա ր ձյա լ մ ի հ ա վ ի տ են ա կա ն ութ յո ւն ա ն ց ա վՀ ը ն դ ա մ ե ն ը տասը ր ո պ ե ։ Իսկ հետո մ ա ր մ ի ն ս սկսեց ծա կծկել և ա ստ ի­ ճանաբար թ մ ր ե լ , դա ճիշտ ա յն պ ի սի զ գ ա ց ո ղո ւթյո ւն էր, ո ր ­ պիսին լ ի ն ո ւ մ է, երբ թ մ ր ե ց ն ո ւ մ ես ո տ քդ։ Ս կ զ բ ո ւմ ես դի­ մ ա ն ո ւ մ էի, իսկ թ մ ր ո ւ թ յ ո ւ ն ը շա ր ո ւն ա կ ո ւմ էր սա ստ կա նա լr ու ես դ ա ր ձյա լ վա խ եցա ։ — Թ ո ղ ն ե լո ՞ւ ես,

որ ք ն ե մ ,

թ ե ՞ չէ , — Լսվ^Ա հարևանիս

գրգռված ձ ա յ ն ը ։ — Իմ վիճա կը քո նի ց թ ե թ և չէ ։ Իմ զսպաշա­ պիկն

էլ ձգել

են ա յն ք ա ն ,

որքան ք ո ն ը ,

հնարավորին չափ շուտ ք ն ե լ,

ու ես

ո ւզ ո ւմ

եմ

մ ո ռ ա ն ա լ ա մեն բա ն ։

— Իսկ քեզ վ ա ղ ո ՞ւց են հ ա գ ց ր ե լ, — հարցրեցի ես, չ կ ա ս ­ կ ա ծ ե լո վ , որ նրան ևս տանջանքի ա յն պ ի սի հ ա ր յո ւր ա մ յա կ ն ե ր են ս պ ա ս վ ո ւմ , ինչպիսիք արդեն կրել ե մ ։ — Երեկ չէ առաջին օ ր ը , — պատասխանեց նա։ — Ե ք ի ես։ 70

ո ճ**'

Ե՞րբ

են

զսպաշապիկ

հ ա գ ց ր ե լ, — ճ շտ ե ֊


— Երեկ չէ առաջին օրը, բ ա ր ե կ ա մ ։ — Տ ե ՜ ր ա ս տ վա ծ, — գոչեցի ես։ —

Ա չո, բ ա ր ե կ ա մ , ես արդեն հիսուն ժ ա մ կլի ն ի , ինչ զըս-

պաջապիկի մեջ ե մ , ո ւ, ինչպես տ ե ս ն ո ւմ ես, չ ե մ թ ն կ թ ն կ ո ւ մ , թ ե և նրանք ի մ փորկա պը ձգել են ո տ քով մեջքիս հ ե ն վ ե լո վ ։ Մ ի կա սկա ծի ր , լա վ են ձ գ ե լ։

Տ ե ս ն ո ՞ ւ մ ես,

մ ի ա յն

դու չես

ը ն կ ե լ ա յդպ ի ս ի դժբա խ տ ությա ն մեջ։ Եվ դեռ ը ն դ ա մ ե ն ը մեկ ժ ա մ էլ չես պ ա ռ կ ե լ։ — Ո ՜ չ , մ ի քանի ժա մ ե մ պ ա ռ կ ե լ, — առարկեցի ես։ '

— Եթե ո ւզ ո ւմ ես,

ա յդպ ե ս

կա րծիր,

բ ա ր ե կ ա մ , բ ա յց

ղրանից ոչինչ չի փոխ վի։ ՛քեզ ա ս ո ւմ ե մ , որ մ ի ժ ա մ էլ չես ■պ ա ռ կ ե լ, ես ախր լս ե ց ի , թ ե երբ ք եզ կա պ կպ եցին։ ,

Դա ինձ անհա վանական թ վ ա ց , Դեռ մ ի ժ ա մ էլ չի անցել

• ի ս կ ես արդեն մի հազար անգա մ մ ե ռ ա ու կենդա նա ցա ։ Իսկ ա յդ ք ա ն

ա ն վ րդ ով ,

հանգիստ,

ու չ ն ա յա ծ

ս կ զ բ ո ւմ

կոպիտ,

բ ա յ ց ա յ ժ մ ի մ բ ա ր ե հ ա մ բ ո ւյր հարևանը զսպաշապիկ հագած պ ա ռկել է արդեն հիսուն ժա մ։ — Իսկ դեռ եր կա ՞ր են քեզ ա յդպ ե ս պ ա հ ե լո ւ, — հ ա ր ց ր ե֊ . տՒ ես։ , ւ* — Գրողը տանի նրանց, որտ եղի՞ց ի մ ա ն ա մ ։

Կապիտան

; Ջ ե մ ի ն ա տ ա մ ունի վրաս ո ւ ա յստ եղի ց չի արձակի ի ն ձ , մ ի ն ­ չև որ շունչս չ փ չե մ ։ Իսկ հ ի մ ա , բ ա ր ե կ ա մ , ականջ դիր խորհ ը ր դ ի ս ։ Աչքերդ փակիր ու մ ո ռ ա ց ի ր ա մ ե ն ի ն չ։ Թ ն կ թ ն կ ա լո վ գործին չես օգնի։ Իսկ մ ո ռ ա ն ա լո ւ հա մ ա ր անհրաժեշտ է մ ո ­ ռ ա ն ա լ։ Ա ' յ , փորձիր հեր թ ով հիշել բ ո լո ր ծա նոթ աղջիկներին, և մ ի - ե ր կ ո լ ժա մ կկարողանաս ա յդ պ ե ս կ ա ր ճ ե լ։ Հա վա նա բա ր ո ւղեղդ կ մ թ ա գ ն ի ։ Հերն էլ ա ն ի ծա ծ ։ Ա յս տ ե ղ ժա մա նա կն ախր բ ո լո ր ո վ ի ն աննկատ է ա ն ց ն ո ւմ ։ Իսկ երբ աղջիկները վերջա­ նան,

մտ ա ծի ր

տղա ների

մա սին,

որոնց

վրա

ո ւ ն ե ս , և մտ ա ծիր նաև, թ ե ինչպ ես նրանց հետ

դու

ատամ

կմա քրեիր

I հաշիվներդ, եթե ձ եռք դ ընկնեին և թ ե ինչպես հաշվեհարդար կ տ ե ս ն ե ս , եթե նրանք հա յտ նվեն քո դ ի մ ա ց ։ I:

ԱէՂ մ ա ր դո ւն Ֆ ի լա դ ե լֆ ի ա ց ի Շիկա հեր էին ա ն վ ա ն ո ւմ ։ Նա

՛■ռեցի դի վի ստ

էր և Ա լա մ եղի

ղ ոպ ուտ ի հա մ ա ր

հիսուն

փ ո ղ ո ց ն ե ր ո ւմ

տարի

կատ ա րա ծ կո-

էր վ ա ս տ ա կ ե լ։

Երբ մ ե ն ա -

խ ց ո ւ մ պ ա ռկա ծ նա խ ո ս ո ւ մ էր ինձ հետ , արդեն տասներկու 71


տարի նստել էր. իսկ ա յդ դեպքը տեղի ո ւնեցա վ յ ո թ տարի առաջ։ Սեսիլ

Նա մ ե կն էր այն ք ա ռ ա ս ո ւն ի ց , Ո լի ն վ ո լդ ը ։

թ յո ւ ն ի ց

հետո

Ֆ ի լա դ ե լֆ ի ա ց ի

զրկվեց

որոնց

Շիկահերը

ա ր տ ո ն ո ւթ յո ւն ն ե ր

հա մ ո զ ել էր ա յդ պ ա տ մ ո ւ­

ո ւն ե ն ա լո ւ

իրա­

վ ո ւն ք ի ց ։ Հ ի մ ա նա արդեն հասակն առած մա ր դ է և առաջվա պես գ տ ն վում է Ս ե ն ֊թ վ ե ն տ ի ն ո լմ ։ Եվ եթե ողջ մն ա մինչև ժա մկետ ի վերջր> ապա բանտից դուրս կգա հալից ըն կա ծ մ ի ծերունի դա րձա ծ։ Ես դիմա ցա ի մ պատժի քսանչորս ժա մ եր ի ն , բ ա յց դրանից հետո ա յլևս երբեք չկա րողացա լի ն ե լ նախկին մ ա ր դ ը ։ 0 հ> ես նկատի ո ւն ե մ ոչ թ ե ֆիզիկա կան վ ի ճ ա կ ս , թ ե և հաջորդ օրն ա ռ ա վ ո տ յա ն ,

երբ ինձ

ա ր ձա կե ցի ն , ես

kb и ակա թվա ծա հա Դ

վի ճ ա կ ո ւմ ն էի և գրեթե առանց գ ի տ ա կ ց ո ւթ յա ն , ա յն պ ես որ բանտապաններն ստ իպ ված մ ի քա նի աքացի

տվեցին ինձ),

որպեսզի ի վերջո ոտքի կա ն գ ն ե մ ։ թ ա յց ես ուրիշ մ ա ր դ դա ր֊ ձա հոգեկան ու բա րոյա կա ն ա ռու մ ով։ Ա ն մ ա ր դ կ ա յի ն ֆ ի զ ի կական տանջանքները ստ որացրին ի ն ձ , վիրա վորեցին ա ր դա ֊ ր ա մ տ ությա ն մա սին ի մ ո ւնեցա ծ հ ա ս կ ա ց ո ղ ո ւթ յո ւն ը ։

ԱձԴ-

պիսի պատիժները մա րդուն չեն փ ա փ կ ա ց ն ո ւմ ։ Զսպ աշա պիկի հետ ունեցա ծ ի մ առաջին իսկ ծ ա ն ո թ ո ւթ յո ւն ը սիրտս հա գ ե ց֊ րեց դ ա ռ ն ո ւթ յա մ բ և ա յր ո ղ ա տ ե լո ւթ յա մ բ , որոնք տա րեցտ ա ֊ րի ա վելի ու ա վելի էին ա ճ ո ւմ ։ Տ ե ՜ ր ա ս տ վ ա ծ * .* Р ավակա ն է մ ի ա յն վ ե ր հ ի շ ե մ , թ ե ի ՜ն չ օրը

գցեցին ի ն ձ . . .

Քսա նչորս

ժա մ զսպաշապիկ հագա ծ։ Երբ այն առավոտ ա ք ա ց ի ն եր ո վ ինձ ստիպեցին ոտքի կա նգնել, ես չէի կ ա ս կ ա ծ ո ւմ , որ կգա մի

ա յնպ իսի ժ ա մա ն ա կ,

երբ

զսպաշապիկով

անցկացրած

քսանչորս ժա մը ի ն ձ հա մար դատարկ բան կ թ վ ա , երբ հ ա ր ֊ յ ո ւ ր ժ ա մ զսպաշապիկով ա ն ցկա ցնելուց հետո կժպ տ ա մ ն ը ֊ րա նց, ովք եր արձա կելի ս կլինեն ի մ կա պ ե ր ը , երբ ե ր կ ո ւհ ա ր ֊ յո ւր ք ա ռա սուն

ժա մ հետո ի մ շուրթերին

կխաղա մ ի և ն ո ւյն

ժպիտը։ Ա յո , եր կո ւ հ ա ր յո ւր ք ա ռ ա ս ո ՜ւն ժ ա մ ։ Ք ա մ բ ա կ ո ւմ պ ա հ֊ վա ծ սիրելի ք ա ղ ք ե ն ի , դու ա րդյոք գ ի տ ե ՞ս , թ ե դա ին չ է նշա ֊ ն ա կ ո ւմ ։ ն շա ն ա կում է զսպաշապիկ հագա ծ ա նցկացնել տ ա ֊ սը օր ու տասը գիշեր։ Օ ՜հ, ի հա ր կե , քրիստ ոնեա կա ն ե ր կ ը ր ֊ ն ե ր ո ւմ Պ?րի ստոսի ծննդից տասնինը 72

դար

հետո ա յդպ իսի


բ ա ն ե ր տեղի չեն ո ւն ե ն ո ւմ ։ Ես չ ե մ խ ն դ ր ո ւմ , որ դու ինձ հ ա ­ վա տ ա ս։ Ւնքս էլ դրան չ ե մ հ ա վ ա տ ո ւմ ։ Ես մ ի ա յն ա յն գ իտ եմ, թ ե Ա են -Ք վ ե ն տ ի ն ո ւմ ինչպես վա րվեցին ինձ հետ, և ես դի մ ա ց ա ) ծիծաղեցի նրանց վրա , ու ինձնից ա զ ա տ վելու եզակի հ ն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յո ւն

թողեցի

մ ի ա յ ն ճ բանտա պանի քիթ ը ջա ր­

դ ե լո ւ հա մա ր մ ահա պատժի ենթա րկել ի ն ձ ։ Ա յս տողերը դ ր ո ւմ ե մ Ք րի ս տ ո սի ծննդից հետո հազար ի ն ը հ ա ր յո ւր տա սներեք թ վ ա կ ա ն ի ն , և Ք րի ս տ ո ս ի ծննդից հ ե ­ տո

հազար ինը

ն ո ւյն

պա հին,

հ ա ր յո ւր տ ա սներեք թ վ ա կ ա ն ի ն ,

Սեն ֊ Ք վ ե ն տինի

մ ե ն ա խ ց ե ր ո ւմ

հենց

այս

զսպաշապիկ

հա գա ծ մա րդիկ ,են պ ա ռկա ծ։ Ք ա ն ի դեռ կշարունակվի ի մ կյա ն ք եր ի շղթան, ես երբեք շ ե մ մ ո ռ ա ն ա , թ ե ա յն առավոտ ինչպ ես բ ա ժ ա ն վեց ի Ֆ ի լա դ ե լֆ ի ա ց ի

Շիկա հեր ի ց։

Ա յն

ժա մանակ

նա

զսպաշա պիկով

> ա'նց էր կացրել արդեն յո թ ա ն ա ս ո ւն չո ր ս ժ ա մ ։ — Տ ե ս ն ո ՞ ւ մ ես, բ ա ր ե կ ա մ , դու ողջ֊ա ռողջ տվեց նա ի ն ձ , երբ ես ճ ո ճ վ ե լո վ ,

ես , — ձայն

դուրս եկա մենա խ ցից ո ւ

քարշ տ ա լով ոտ քերս, ք ա յլե ց ի մի ջա ն ցք ո վ։ — Ձ ա ՞յն դ , Շիկա հեր, — բ ղա վեց վե ր ա կա ց ո ւն ։ — Է՞ Լ ֆնշ կո ւզ ե ի ր , — Լսվեց պատասխանը։ , — Ես դե ռ քո հախիցը կգ ա մ , Շիկա հեր, — սպառնաց վ ե ­ ր ա կ ա ց ո ւն ։ \ — կ ա ր ծ ո ՞ւ մ ես , — քնքշորեն հարցրեց Ֆ ի լա դ ե լֆ ի ա ց ի Շ ի կ ա հ ե ր ը , և ապա չ ա ր ո ւ թ յա մ բ

նետեց ա տ ա մների

ա րա ն­

ք ի ց . — էլ ոնց պետք է ի մ հախից գաս, փտած դ դ ո ւմ ։ Դ ո ւ քո ա յդ գործն էլ չէիր ունենա , չ լի ն ե ի ն ։ Ւսկ մ ե ն ք բոլոր ս ա ղ բա հո ր ո ւմ

են

եթե եղբորդ ծա նո թ ո ւթ յո ւն ն ե ր ը էլ գիտենք, թ ե ինչպիսի հոտած

ա վ ա ր տ վ ո ւմ

եղբորդ

ծ ա ն ո թ ո ւթ յո ւն ն ե ր ը ։

Դա սքա նչելի էր, սքանչելի էր ա ր ի ո ւթ յո ւն ը ա յդ մ ա ր դ ո ւ, որը կա րողացել էր իր ն ե ր ս ո ւմ խեղդել

գազանային հ ա մ ա ­

կարգի ն կա տ մ ա մբ ո ւնեցա ծ վա խ ը։ — Ց տ ե ս ո ւթ յո ւն , բ ա ր ե կ ա մ , — ի մ հետևից բ ղա վ եց Ֆ ի լա դե լֆ ի ա ց ի

Շ ի կա հեր ը։ — Ձղջ լի ն ե ս ։

բա ն տ ա պ ետ ին ։

Խելացի

Երբ հ ա ն դի պ ե ս, նրան

ասա,

եղիր

ու սիրիը

որ ին ձ տեսել

ե ս , բ ա յց չես լ ս ե լ , որ ես մ ե կ ի ն վ ի ր ա վ ո ր ա ծ լ ի ն ե մ ։ Վ երակա ցուն կ ա տ ա ղ ո ւթ յո ւն ի ց կ ա բ մ ր ա տ ա կեց , և Շ ի կ ա ­ հերի կատակի հա մա ր ես բ ա զ մ ա թ ի վ ա քացիներ t ւ հա ր վ ա ծ' ներ վա ստ ա կեց ի։ 73


; ԳԼՈԻհւ V Ill Հա մա ր առաջին մ ե կ ո ւս ա ր ա ն ո ւմ

բա նտ ա պ ետ Ա զերթոնն

ու կապիտան Ջ ե մ ի ն կ ր ք ո տ ո ւթ յա մ բ սկսեցին

հարցաքննել

ինձէ թանտապետը հա յտ ա ր ա ր ե ց . — Սթենդինգ, դու կ ա մ խ ե լքի կգաս ու կա ս ե ս , թե որտեղ է ա յդ դին ա մի տ ը , կ ա մ կսատկես զսպ աշա պիկի մ ե ջ։ թ ե զ ա ­ նից ա վելի ա մ ո ւր մա ր դիկ են խ ե լքի ե կ ե լ, երբ նրանց հետ խ ոսել ենք մե ր լ ե զ վ ո վ ։ Ը նտ րի'ր. դինա միտ կ ա մ դագաղ։ — Ո ւր ե մ ն ,

դագաղ, — պատասխանեցի

ևս, — որովհետև

դինա միտ ի մա սին ի ն ձ ոչինչ հա յտ նի չէ։ Դա հ ա մ բ ե ր ո ւթ յո ւն ի ց հանեց բանտա պետին և նա որոշեց չձգձգել գործը։ — Պ ա ռկի ր— հ ր ա մ ա յե ց նա։ Ես հպ ա տ ա կվեց ի, քանի որ անձնական փ որձով հ ա մ ո զ վել էի, թ ե ինչ է ն շա նա կում կռ վ ե լ ե ր ե ք ֊չ ո ր ս ուժեղ մ ա ր դ ­ կանց հետ ։ Նրանք հնարավորին չափ ա մ ո ւր կապկպեցին ինձ և հ ա ր յո ւր ժ ա մ ո վ նետեցին մ ե ն ա խ ո ւց ։ թսա ն չո ր ս ժա մը մ ե կ ինձ ջուր էին տ ա լի ս ։ Ո ւտ ե լո ւ ց ա ն կ ո ւթ յո ւն չ ո ւն ե ի ,

ա ս են ք ,

ինձ ուտելիք չէին էլ տ ա լի ս ։ Ա յդ հ ա ր յո ւր ժա մը սպ ա ռվելիս բա ն տ ա յի ն բժիշկ Ջ ե կ ս ո ն ը ՛մ ի քանի ա ն գ ա մ եկավ ստ ուգելու ի մ վ ի ճ ա կը ։ Ոայց վա րժվեցի

իմ

« ա ն ո ւղ ղ ե լի ո ւթ յա ն »

զսպ աշա պիկին,

որ

մի

ըն թ ա ց քում

ես

բաժինն ա յլև ս

ա յն քա ն ինձ

վրա

տ պ ա վ ո ր ո ւթ յո ւն թ ո ղ ն ե լ չէր կա ր ո ղ։ Ւնչ խ ո ս ք , որ զսպաշապիկր թ ո ւ լա ց ն ո ւ մ էր ի ն ձ , ք ա մ ո ւ մ էր կ յա ն ք ս , բ ա յց ես ս ո վ որեցի մկա ններս մի

փոքր

ա յն պ ես լ ա ր ե լ,

տ ա ր ա ծո ւթ յո ւն

էի

որ երբ

ա պ ա հ ո վ ո ւմ ։

կ ա պ կ պ ո ւմ էին, Առաջին

հ ա ր յո ւր

ժա մվա վերջին ես մ ի ա յն մ ի քիչ տանջվել էի։ խ ողեցին, որ հա ն գ ստ ա ն ա մ, և դա ր ձ յա լ զսպաշապիկ հագցրին, ա յս ա ն ­ գա մ արդեն հ ա ր յո ւր հիսուն ժ ա մ ո վ ։ Գրեթե ամբողջ ա յ դ ժա­ մա նա կա միջոցին ես կորցրել էի մ ա ր մ ն ի ս զ գ ա ց ո ղ ո ւթ յո ւն ը և զ ա ռ ա ն ցո ւմ էի։ Իսկ ե ր բ եմ ն է լ, լ ա ր ե լո վ կ ա մ ք ի ս ո ւժ ը ՝ երկար ք ն ո ւ մ էի։ Հետո բանտապետը վճռ եց մի ա յլ հնար ինձ նւսքսօրոք ա յլև ս հա յտնի չէր, 74

թ ե քա նի

փ ո ր ձ ե լ։

Ա յժ մ

ժ ա մ ե մ հա ն-


գ ը ստ ա նա լու, և քա նի ժա մ պետք է զսպաշապիկ հագնեմ։. Ես ն ո ւյն ի ս կ չգիտ եի, թ ե ել»լւ են ինձ կ ա պ կ պ ե լո ւ։ Ա յս պ ե ս , օ րի­ նա կ, եթե մի ա ն գ ա մ ես տասը ժ ա մ էի հա ն գ ստ ա ն ո ւմ , իսկ զսպաշապիկ հա գ ց ն ո ւմ էին քսան ժ ա մ ո վ , մ յ ո ւ ս անգամ մ ի ա յն չորս ժա մ հանգստ ա նա լու

հն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յո ւն էի ստ ա ­

ն ո ւ մ ։ Խոր գիշերով մ ե կ էլ թ ն գ ո ւ մ էր ի մ խցի

վա ն դա կա ­

դուռը և հեր թ ա պ ա հ վե ր ա կա ցուները ս կ ս ո ւմ էին ինձ կապկ ը պ ե լ։ Երբեմն ի ն չ-ո ր ռ ի թ մ էր ս տ ե ղ ծ վ ո ւմ ։ Ա սեն ք երեք օր\վա ը ն թ ա ց ք ո ւ մ ինձ վ ի ճ ա կ վ ո ւ մ էր հաջորդաբար ո ւթ ժ ա մ ա ն ց ­ կացնել

զսպ աշա պիկով և ո ւթ ժ ա մ հա նգստ անար

Իսկ երբ

■ես արդեն վ ա ր ժ վ ո ւմ էի դրան, հանկա րծ ամեն բան փ ոխ վում կկր և ինձ զսպաշապիկ էին հ ա գ ց ն ո ւմ երկու օր ժ ա մկետ ո վ ։ Եվ անդադար ինձ տալիս էին մ ի և ն ո ւյն հԷ

հարցը,

որտե՞ղ

դին ա մի տ ը ։ Երբեմն բանտա պետը կա տ ա ղում էր։ Հա ճա խ ,

երբ ես դ ի մ ա ն ո ւմ էի ծա յրա հեղորեն

դաժան

պ ա տժին,

նա

ս կ ս ո ւ մ էր ինձ հ ա մ ո զ ել մտ եր մա կ ա ն երա նգ ով։ Մ ի անգամ ■նա ինձ նույն ի սկ խ ոստ ա ցա վ

բա ն տ ա յի ն

հ ի վա նդ ա ն ո ցո ւմ

երեք ա մ սվա փառահեղ հանգիստ և ընտիր կ եր ա կո ւրն ե ր, իսկ ա պ ա ք ի ն ո ւմ ի ց հետ ո' բա ն տ ա յի ն գ րա դա րա ն ում թ ե թ և մ ի աշ­ խ ա տ ա նք։ ր

թժիշկ Ջ ե կ ս ո ն ը ,

մ ա կ ե ր ե ս ա յի ն

դ ի տ ելի ք նե ր ով ,

; ա յ դ մ ա ր դ ո ւկ ը ' հա նկա րծ հավատաց ի մ

վախկոտ

դի մա ց կո ղա կա ն ո լ-

թ յ ա ն ը , Որքան էլ ինձ զսպաշապիկի' մեջ պա հեն, հ ա յտ ա ր ա ■րեց նա, մի և ն ո ւյն

է,

ես կ դ ի մ ա ն ա մ ։ Դրանից հետո Ա ղ ե ր -

թ ո ն ն զգաց, որ իր հա մար կ ա տ ա ր յա լ ա նհրա ժեշտ ութ յուն է ■հակառա կն ա պ ա ց ո ւց ե լը ։ — Ա յդ լղպ ո ր մտ ա վո ր ա կա ն նե ր ը սա տ ա նա յին էլ մ ա տ ն ե ­ ք ի վրա կխ աղա ցնեն, — բ ա ր կա ցա ծ ասաց նա։ — Նրանք ա վ ե լ ի ա մ ո ւր են, քան թ ա ց փ ո կե ր ը։ Ոա յց մ ի և ն ո ւյն է, մ ե ն ք նրա հախից կգանք։ Սթեն դինգ, լ ս ո ՞ ւ մ ես ։ Ա յս բ ո լոր ը գեռ ծա ­ ղիկներն են, իսկ պտուղները նոր են հ ա ս ո ւն ա ն ա լո ւ։ Մ ի ' ձգձգ իր, խ ոստ ովա նիր գոնե հ ի մ ա , դու էլ կհա նգստանաս, մ ե ն ք էլ, Ես ի մ խ ոսքից ետ չ ե մ կա նգնի։ Ա սել ե մ . կ ա մ դի, նա մ ի տ , կ ա մ դագաղ։ Եվ ա յդպ ե ս էլ կ լի ն ի ։ Ընտ րիր։ — Մ ի ՞ թ ե կ ա ր ծ ո ւմ եք, թ ե ի մ հ ա ճ ո ւյք ի հա մա ր եմ չ ռ ո ւ մ , — հազիվ շունչս ետ բ ե ր ե լո վ , շշնջացի ես, որովհետև *սյգ պահին Խծուծ Ջ ո ն ս ր ոտ քով մեջքիս հեն վ ա ծ, ձգում Էի կ ա պ ե ր ը , իսկ ես լա ր ե լ էի ի մ վերջին ո ւժերը, ջա նա լով մի ,г>


փոքր տ ա ր ա ծո ւթ յո ւն ա պ ա հ ո վ ե լ։ — Ես խ ո ս տ ո վ ա ն ե լո ւ ոչինյ չ ո ւն ե մ ։ Ո ւր ա խ ո ւթ յա մ բ կտ ա յի աջ ձ ե ռ ք ս , որպեսզի դինա միտ լի ն ե ր ու ես էլ բ ո ւ յր տ ա յի տեղը։ — Ես ա յդպ իսի ո ւս յա լն ե ր ի շատ ե մ տ ե ս ե լ, — ա ր հ ա մ ա ր ֊ հա ն քո վ ֆշշացրեց

նա ։ — Ջեր

նմաններից

ո մա նք դանգերի

մեջ ա յնպ իսի անիվներ են ո ւ ն ե ն ո ւ մ , որոնք ստ ի պ ո ւմ են մե զ անդադար կրկնել մ ի և ն ո ւյն բ ա ն ը ։ Խրտնած ձ ի ո ւ պես կ ա մ ա ֊ կ ո ր ո ւթ յո ւն մ ի ՜ արա։ Ա վ ե լի ձգիր, Տ ո ն ս , մ ի Ոթե ա յդպ ես են կ ա պ կ պ ո ւմ ։

Եթե

չխ ո ստ ովա ն ես,

Սթեն դինդ,

դագաղի

մեջ

կ պ ա ռ կ ե ս , ի մ ա ց ի ր ։ Իմ խ ո ս ք ը ճ խոսք է։ Բա յց չկա չա րիք առանց բ ա ր ի ք ի , Երբ մա ր դ թ ո ւ լա ն ո ւմ է, ս կ ս ո ւմ է ա վելի քիչ տառապ անքներ կ ր ե լ։ Ցավը ն վ ա զ ո ւմ է,

որովհետև ցտվի

կանին

թ ո ւլա ց ա ծ

դանդաղորեն մա ր դիկ

տեղ մա րդը

թ ո ւ լա ն ա լ։

սովորական

կ ր ո ւ մ , քան կ ա ն ա յք

ա յլևս

չի

մ ն ո ւմ։

հ ե տ ա գ ա յո ւմ Բոլորին

հայտնի

հի վ ա ն դ ո ւթ յո ւն ն ե ր ը ու

Իսկ

բավա­

ս կ ս ո ւմ է է,

ա վելի

հա շ մ ա ն դ ա մ ն ե ր ը ։

ա վելի

որ

Երբ

ուժեղ

ծանր

են

պահեստի

ուժերն ս պ ա ռ վ ո ւմ են, ա յլև ս կ ո ր ց ն ե լո ւ բան չի լ ի ս ո ւ մ ։ Ա վ ե ֊ լո ր դ ա վ յո ւն ը վ ե ր ա ն ո ւմ է, իսկ ա յն , ինչ մ ն ո ւ մ է, ս կ ս ո ւմ է դ ի մ ա դրել,

մինչև

վերջ

սեղմած

զսպանակի

ա սա ծ, ես դարձել էի յո ւր օ ր ի ն ա կ մ ի

պ ե ս։

ճիշտն

օրգա նիզմ ֊զ ս պ ա ն ա կ ,

որը չէր կ ա մ ե ն ո ւ մ մ ե ռ ն ե լ։ Մ ո ր ելն ու Օ պ են հեյմերը խ ղ ճ ո ւմ էին ի ն ձ և թ ր խ կ ա ց ն ե լո վ ա ր տ ա հա յտ ո ւմ իրենց խ որհուրդներ

տ ա լի ս ։

ց ա վ ա կ ց ո ւթ յո ւն ն Օրինակ,

ու ամեն

Օ պ են հեյմե ր ը

տեսակի

հա յտ ն ե ց ,

որ

ին քը ա յդ բ ո վ ի ց էլ է ա ն ց ել, ապրել է ա վելի վատթար վ ի ֊ ճ ա կն եր , բ ա յց և ա յնպ ես ողջ է մ ն ա ց ե լ։ — Մի 4_իջիբ դբտնց, — մա տ ո վ թ ր խ կ ա ց ն ո ւմ էր պա տին։ — Բ ՛ո ւյլ մ ի ՜ տուր քեզ ս պ ա ն են , որովհետև նրանք հենց դրան էլ ձ գ տ ո ւմ են։ Եվ գաղտնարանի տեղն էլ մ ի հա յտ ն ի ր ։ — Բայց ախր գաղտնարան չ կ ա , — կ ոշի կ ի ս ք Բ ո վ դո֊անը թ ր խ կա ց ն ելո վ պ ա տ ա սխ ա նում էի ես ( ի ն ձ զսպաշապիկ էին հագցրել և ես կա ր ո ղ ա ն ո ւմ էի մ ի ա յն ո տ ք ո վ խ ո ս ե լ) ։ — Ես ոչինչ չգ ի տ ե մ ա յդ երիցս ա ն ի ծ յա լ դինա միտ ի մ ա ս ի ն ։ — ճիշ տ

է, — գովեց Օ պ ե ն հ ե յմ ե ր ը ։ — նա

պինդ տզա է,

չէ՞, է դ ։ * 76


Ւնչպե՞ս կարող էի Ազերթոնին հ ա մ ո զ ե լ, որ ես ոչինչ չ գ ի ­ տ ե մ դինա միտ ի մ ա ս ի ն , եթե ն ո ւյն ի սկ ի մ ընկերներն էլ չէին հ ա վ ա տ ո ւմ ի ն ձ ։ Օպ ենհեյմերի

Բանտապետի

պես

հ ա մ ա ռ ո ւթ յո ւն ն

մ ա ր դ ո ւ հա մար

արդեն

իսկ

Ջեկ

ա պ ա ց ո ւց ո ւմ էր

հա կ ա ռա կը , և նա մ ի ա յն հ ի ա ն ո ւմ էր ամեն բան ժխ տելու ի մ հա ս տ ա տ ա կա մ ո ւթ յ ա մ բ ։ Ա յ դ տանջանքները կ ր ելո ւս սկզբնական շրջանում ես գըտն ո ւմ էի բա վա կա նին երկար ք ն ե լո ւ սարն ո ւ հոյա կա պ երազներ էի տ ե ս ն ո ւմ ։ Բանը

ոչ թ ե

ա յն էր, որ

ա յդ երազները

վա ռ էին ու ճ շմա րտ ա ցի, որոնք մ ե ծ մ ա ս ա մ բ հատուկ են բ ո լո ր երա զներին* Ւմ երազները հո յա կա պ էին իրենց կատ արն» լո ւթ յա մ բ և

տ ր ա մ ա բ ա ն ո ւթ յա մ բ ։

հանդես էի գալիս

գիտական

Հա ճախ ես

զ ե կ ո ւց ո ւմ ով

ժո ղո վ ն ե ր ո ւմ և

բա րձրաձայն

կ ա ր դ ո ւմ էի ի մ սեփական փ որ ձա ր կո ւմն եր ի մա նր ա մա ս ն ու բծախն դիր նկա ր ա գր ո ւթ յո ւնն եր ը կ ա մ այն եզրահանգումներ ր ը , որոնք կատ արել էի ուրիշների փ ո րձա րկումն երի հետ ծա ­ ն ո թ ա ն ա լո վ ։ Երբ ա ր թ ն ա ն ո ւմ էի, ակա նջներում и դեռ հնչում էր ի մ ձ ա յն ը , իսկ աչքերիս առջև դեռ եր և ո ւմ էին

ճերմա կ

թ ղ թ ի վրա մ ե ք ե ն ա գ ր վ ա ծ ն ա խ ա դա սո ւթ յո ւն ն եր ն ու պ ա ր բ ե­ ր ո ւ թ յո ւ ն ն ե ր ը , և ես, ապշած, հ ա ս ց ն ո ւմ էի կարդալ

դրանք

նախքան տ ե սի լք ի ա նէա նա լը։ Ւ դեպ , հիշա տ ա կե մ, ինչպես ժա մա նա կի ը ն թ ա ց ք ո ւ մ նկա տ եցի, ե ր ա զ ո ւմ

կատարած իմ

մտ ա հա ն գ ո ւմն եր ը ա ն պ ա յմա ն ո ր են ս տ եղ ծո ւմ էի դեդուկտիվ մեթոդով։ Երբեմն ե ր ա զ ո ւմ տ ե ս ն ո ւմ էի բարեխառն կ լի մա ունեցող մ ի մ ա ր զ , հ ա ր յո ւր ա վ որ մ ղ ո ն ն ե ր ո վ հ յո ւս ի ս ի ց հարավ ձգվող իր վիթխ արի ֆ ե ր մ ա յո վ , որը բուս ական և կենդանական աշ֊ խ արհով Եալիֆորնիան էր հի շե ց ն ո ւմ։ Եվ ոչ թե մ ե կ կ ա մ եր ­ կո ւ,

ա յլ հա զարավոր ա նգամներ ե մ շրջագայել ա յդ եր ա զ֊

ֆ ե ր մ ա յ ո ւ մ ։ Ես ո ւզ ո ւմ ե մ հատկապես ը նդգ ծել այն փաստը, որ դա մի և ն ո ւյն

ֆ եր մա ն

էր։

Բոլորովին

տարբեր

ր ո ւ մ ֆ ե ր մ ա յի ա մենաբնորոշ գծերը մ ն ո ւ մ էին

երա զնե­

անփոփոխ։

Ա յս պ ե ս , օրինակ, միշտ էլ ո ւթ ժա մ էր անհրաժեշտ լի ն ո ւ մ , որպեսզի լե ռ ն ա յի ն ս ա յլա կ ո վ ա ռ վո ւյտ ած ածկ մարգագետնից ( որտեղ ա րա ծո ւմ էր ջե ր սեյա կա ն կովերի ի մ նախիրը) բ ա ր ձ ­ ր ա ն ա յի մի ն չև մ ի մ ե ծ , ց ա մ ա ք ա ծ ձորակի մո տ ի ավա նը, որ֊ 77


տեղ գ տ ն վո ւմ էր կ ա լա ր ա ն ը ։ Ե վ ա յդ ո ւթ ժ ա մ յա ճա նա պ ա ր­ հին

յո ւր ա ք ա ն չյո ւր

ք ա յլա փ ո խ ո ւմ

հանդիպա ծ

նշանները

ա մ ե ն մի ծա ռ, ա մեն մ ի սա ր, ա մ են մի դետ ու վր ա յի կամո ւրջը, հո ղմ նա հա ր վ ա ծ լա նջերով ա մեն մ ի լեռնա շղթա ի մ բ ո լոր ե ր ա զ ն ե րո ւմ մ ն ո ւ մ էին անփոփոխ։ Զսպաշապիկի մեջ ք նա ծ ժա մանակ ե ր ա զ ո ւմ տեսած այղ կա տ ա ր յա լ

իրական

ֆ եր մա ն

մա սն ա կի

փ ո փ ոխ ություն ն երի

էր ե ն թ ա ր կ վ ո ւմ , և ա յդ փ ո փ ո խ ո ւթ յուն ն եր ը տեղի էին ո ւն ե ­ ն ո ւմ մ ի ա յն տարվա եղանակից կ ա մ մ ա ր դ կ ա յի ն աշխատան­

քից կա խ վա ծ։ Ա յս պ ե ս , օրինակ, լե ռ ն ա յի ն ա ր ո տ ա վ ա յր ե ր ո ւմ , որոնք գ տ ն վո ւմ էին ա ռ վ ո ւյտ ի մա րգա գետ իններից վ ե ր ,

ես

սկսեցի անգորական ա յծ ե ր պ ա հել։ Եվ ա մեն ա ն գ ա մ , երր ի մ ե ր և ա կ ա յո ւթ յա ն աշխա րհում գալիս էի ա յդտ ե ղ, ն կա տ ո ւմ էի ա յն պ ի սի

փ ո փ ո խ ո ւթ յո ւն ն ե ր ,

որոնք

լի ո վ ի ն

հ ա մ ա պ ա տ ա ս­

խ ա ն ո ւմ էին ի մ ա յց ե լո լթ յո ւ ն ն ե ր ի միջև ը ն կ ա ծ ժ ա մ ա ն ա կ ա ­ միջոցին։ 0 հ, թ փ ե ր ո վ ծա ծկվա ծ ա յդ լա ն ջեր ը , Դրանք հիմա էլ ի մ ա լքի առջև են, ինչպ ես ա յն օրերին, երբ առաջին ա ն գ ա մ այղ կ ո ղ մ ե ր ո ւմ ա յծ ե ր հ ա յտ ն վ ե ց ի ն ։ Ես ա յն ք ա ն պարզ ե մ հի շում բ ոլոր

հետագա

փ ո փ ո խ ո ւթ յո ւն ն ե ր ը ։

Աստիճանաբար

հեռ ո ւ-

ները ձգվող արա հետներ, ա յգ ա յծերն էին բա ռիս բուն ի մ ա ս » տով

կ ր ծ ե լ-բ ա ցել

դարձած

թավ

մատղաշ

թ փ ո ւտ ն ե ր ո ւմ ,

թ փ երի

ա մբողջովին

ա ն հ ե տ ա ն ա լը ,,,

կեր

ծա ռուղիները,

ո րոն ք տ ա ր ա ծ վ ո ւմ էին ա ռա վ ել ծեր, բարձր թփ ուտ ների բ ո յլոբ ո ւղ ղ ո ւթ յո ւն ն ե ր ո վ

և որտեղ հետևի ոտքերին

ա յծե ր ը կ ր ծ ո տ ո ւմ էին կեղևները,

կանգնած,

ա յծերի բացած արա հետ­

ն ե ր ո ւմ մարգագետնի խ ո տ ա բ ո ւյս ե ր ի գ րոհը։ Ա յ ո , ա յդ երա զ­ ների գլխավոր հ մ ա յք ը կ ա յա ն ո ւմ էր նրանց կա պ ա կց ո ւթյա ն և հաջորդա կա նությա ն մ ե ջ ։ Վրա հասավ այն օրը, երբ ա ն ֊ տառ ահա տները

կտրատեցին

փ ա րթա մորեն

աճա ծ մ ա ց ա ­

ռուտ ն եր ը , որպեսզի ա յծե ր ը կարողանան սնվել տերևներով, բողբոջներով ու կեղևով։

Վրա հասավ ձ մ ե ռ ա յի ն

այն

օրը,

երբ ա յդ մա ցա ռուտ ն երի չո ր, մ ե ր կ ա ց ա ծ կմա խ քն երը կ ո ւ յ տ ֊ կույտ հավաքեցին ու վ ա ռ ե ց ի ն ։ Վրա հա սա վ նաև այն օրը, երբ ի մ

ա յծերին

տարա թփ ո ւտ ն ե ր ո վ ծա ծկվա ծ Ուրիշ լ ա ն ­

ջեր, իսկ կովերս արդեն ա ր ա ծ ո ւմ էին մի ն չև ծնկները հա ս 78

*


նող հ յ ո ւ թ ե ղ , խիտ խ ոտերի մեջ, որոնք աճել էին

այնտ եղ,

ուր մա ցա ռո ւտ ի ց բացի ուրիշ բան չկա ր։ Եվ վրա հասավ այն ° ր ր , երբ ես կովերին ա վելի հեռուները տարա և մշակներս իրենց ա րորներով անցան ա յդ լե ռ նա լա նջ եր ո վ, վա րեցին ճ ի ֊ մը,

որպեսզի ի մ ապադա բերքի ս ե ր մեր ի հա մ ա ր հարուստ

բո ւս ահ ող նախ ապա տրաստվի։ Ա յ ո , ի մ ե ր ա զ ն ե րո ւմ ես հաճախ էի գնացքից ի ջն ում մ ե ծ , ց ա մ ա ք ա ծ ձորակի մոտ գտնվող ավանի կ ա յա ր ա ն ո ւմ , ն ը ս ֊ տ ո ւմ էի լե ռ ն ա յի ն ձիեր լծ ա ծ ի մ սա յլա կ ի ն և մի քանի ժամ գ ն ո ւմ էի ծա նոթ ճա նա պ ա րհով,

ա ռ վ ո ւյտ ա ծա ծկ մ ար գա գեն­

տիններով դեպի հ ե ռ ո ւն , դեպի ի մ լե ռ ն ա յի ն ա րո տ ա վա յր ե րը , որտեղ արդեն հա սունա ցել էր տ ա րեկա նը, ղարին և կորնգա ֊ նը, որոնք երեք տարին մ ե կ փ ոխ ա րինում էին իրտր և ո ր ֊ տեղ ես կանգնած ոՒ տ ո ւմ էի, թ ե ինչսլես են մշակներս բերքը հ ա վ ա ք ո ւ մ , իսկ դրանից վ ե ր , կ ր ծո տ ո ւմ

էին

թ փ ո ւտ ն ե ր ը ,

լեռնա լա նջեր ի ն , որպեսզի

հետո

իմ

այծերը

այնտեղ

էլ

հա յտ նվեին ն ո ւյն պ ի սի մշ ա կվ ա ծ դաշտեր։ Սրանք երագներ են, կա պ ա կցվա ծ երազներ, ի մ դեդո ւկ֊ տիվ են թ ա գի տ ա կց ութ յա ն ե ր և ա կ ա յո ւթ յո ւն ը ,

բ տ յց ,

ինչպես

դուք կ հ ա մ ո զ վ ե ք , դրանք բնա վ էլ նման չէին այն ա մ են ին , ՒնԼ ես ստիպվա ծ էի կրել ու, երբ անցա փոքր մա հվա ն դա ր֊ ւղասով և կրկին

վերապրեցի

այն

կ յա ն ք ե ր ը , որոնք բաժին

էին ը ն կ ե լ ինձ վաղուց ա ն ց ա ծ֊ գնացած ժ ա մ ա ն ա կ ն ե ր ո ւմ ։ Ա յն երկարատև ժա մեր ի ն ,

որ զգոն

կ ա ց ն ո ւմ զսպաշապիկ հագած, ես

վ ի ճ ա կ ո ւմ

անց էի

ա վելի ու ա վելի հաճախ

էի հիշ Ո ւ մ Սե սիլ Ո ւի ն վ ո ւդ ի ն , ա յդ դրա մա նենգ բ ա ն ա ս տ եղ֊ ծին, որը հե շ տ ո ւթ յա մ բ ի մ վրա բարդեց ա յս բ ո լոր տ առա֊ պանքն երր և ա յ ժ մ , ա զ ա տ ո ւթյո ւն ստ ա նա լով, վերադարձավ բանտի պատերից ա յն կ ո ղ մ ո ւմ գտնվող ընդարձակ աշխար֊ ^ը ։ 0 հ, ոչ, ես նրա ն կա տ մ ա մբ ա տ ե լո ւթ յո ւն չէի տ ա ծ ո ւմ , դա չափազանց թ ո ւ յ լ ա ր տ ա հա յտ ո ւթ յո ւն կլի ն ե ր ։ Մ ա րդկա յին լ ե ղ վ ո ւմ չկան բ ա ռ ե ր , որոնք կա րողա նա յին ա րտ ա հա յտ ել իմ զ գ ա ց մո ւնք ն եր ը ։ Մ ի ա յն կ ա ս ե մ , որ ինձ կ ր ծո տ ո ւմ էր վ ր ի ժ ա ֊ ռ ո ւթ յա ն մի ա յն պ ի սի ծա րա վ, որը ոչ մի ն կա րա գրությա ն չի ենթա րկվում

և ի ն ք ն ի ն ճ աննկարագրելի մի

տառապանք է։

Ես ձեզ չ ե մ պատմի ո'չ նրան տանջելու զանազան միջոցներ 79


մտ որ ե լո ւն ն վիրվա ծ ժ ա մ ե ր ի ,

«է Էէ Ւմ

հնարած դժոխային

տա ռապանքների մ ա ս ի ն ։ Բավա կան է թե կ ո ւզ

մ ե կ օրինակ,

Ս կզ բ ո ւմ ինձ հ մ ա յե լ էր պատժի այն հինավուրց միջո ց ը , երբ մա ր դո ւ որ ո վա յն ի ն երկա թե մի կաթսա են կ ա պ ո ւ մ , որի մեջ կենդանի առնետ կ ա ։

Առնետը

ա զ ա տ վելու մ ի ճանապարհ

ուներ մ ի ա յ ն , մ ա ր դ ո ւ մ ա ր մ ն ի մ ի ջ ո վ ։ Ինչպես արդեն ա ս ա ց ի , ա յդ տանջանքի ձևը ի ն ձ հ մ ա յե լ էր։ Բայց հետո ես կռա հեցի, որ ա յդ դ ե պ ք ո ւմ մա հը չափազանց շուտ է վրա հ ա ս ն ո ւմ , և սկսեցի մտ մ տ ա լ մա վր ի տ ա ն յա ն մ ի հա ր մ ա ր ա ն ք , ո ր պ ե ս զ ի .. բ ա յց ոչ, ես ախր խ ո ստ ա ց ա , որ չ ե մ նկարագրի դա ։ Բ ա վա ­ կան է մ ի ա յն ա ս ել, որ արթուն վ ի ճ ա կ ո ւ մ , ց ա վի ց խ ե ն թ ա ­ ն ա լո վ , ես մ տ ա ծ ո ւմ էի այն մ ա ս ի ն , թ ե ինչպես վրեժ կլո ւծեի Սեսիլ Ո ւի ն վ ո լդ ի ց ։ ԳԼՈԻԽ IX Սակ ա յն ա ր թ մ նի անցկա ցրա ծ երկարատև,

տառապալից

ժա մ երին, ա յդ ա մենից բ ա ց ի , ես սովո ր եցի չափազանց կ ա ­ րևոր մ ի բ ա ն . սովորեցի մ ա ր մ ի ն ս են թ ա րկ եց նե լ ո գ ո ւս ։ Ես ս ո ­ վորեցի պ ա սիվորեն տ ա ռա պ ել, ինչպես որ ա յդ բա նին, հ ա ­ վա նաբար,

վ ա ր ժ վ ո ւմ են բ ո լո ր նրանք,

ովքեր ա ն ց ն ո ւմ են

զսպաշապիկի բա ր ձ ր ա գ ո ւյն կ ո ւր ս ե ր ։ Ա յնքա ն էլ դյո ւր ի ն բան չէ ուղեղը թ ա ղ ել մ ի ա յն պ ի սի թ մ բ ի ր ի մեջ, որ նա ա յլև ս չ ը ն ­ կալի տ ա ռա պ յա լ ն յա րդերի տենդագին,

տաժանելի

ր ող ո ք ֊

ները։

։

Հենց այն պ ա տ ճա ռով , որ ես սովո ր եցի մ ա ր մ ի ն ս ե ն թ ա ր կեցնել ո գ ո ւս , ի ն ձ հաջողվեց հ ե շ տ ո ւթ յա մ բ օգտագործել այն գաղտնիքը, որն ինձ հա մա ր բա ց ա հա յտ եց էդ Մ ո ր ե լը ։ —

Կարծում ես, թե վերջդ ե կ ա ՞վ , — մ ի գիշեր թրխ կացրեց

էդը։ Մ ինչ ա յդ ես զսպաշապիկով արդեն հա ր յո ւր ժա մ պառկեք էի և անասելի թ ո ւ լ ա ց ե լ ։ Ա յնպ ես էի թ ո ւ լա ց ե լ, որ մ ա ր մ ի ն ս չէի զ դ ո ւմ , թ ե և այն դարձել էր կա պ տուցների և կտտանքի մ ի զանգված մ ի ա յ ն ։ — Երևի վերջս մոտ է, — թ ա կեց ի

ես

որպես

խ ա ն ։— £ թ ե նրանք մ ի քիչ էլ ջանք թ ա փ ե ն ' վերջ։ 80

պատաս­


— Իսկ դու մ ի զիջիրt — խ որհուրդ տվեց

նա ։ — Մ ի

ա.յս֊

պիսի միջոց կ ա ։ Ինքս ե մ ս ո վ ո ր ե լ մ ե ն ա խ ց ո ւ մ , երբ ինձ ու Մ ա սս իի ն

զսպ աշա պիկի

դ ի մ ա ց ա , իսկ Մ ա սսին

մի

փառահեղ

ոտքերը ձ դեց ։

բաժին

տ վ եց ին ։

Ես

Ես դիմա ցա լոկ այն

պատճառովդ որ միջոցը գտա։ Իա յց դա պետք է փորձել ա յն ժ ա մ ա ն ա կ , երբ բ ո լոր ո վ ի ն թ ո ւ լա ց ե լ ե ս ։ Եթե դեռ ուժ ո ւն ե ս , ա մեն բան կփչա ցնես| ի սկ հետո ա յլև ս

ոչինչ

չի ստ ա ցվի։

Աւ դ մա սի ն ես պ ա տ մեցի Ջ ե կ ի ն , երբ նա դեռ լ ր ի վ ո ւժ ա ս ­ պառ չէր եղ ե լ, իսկ հի մ ա տ ե ս ն ո ւմ ե մ , որ ի զ ո ւր ե մ պ ա տ մ ե լ• Աչն ժա մա ն ա կ,

իհարկե,

ա ր դյո ւն ք

չտ վեց,

ի սկ

հետ ո,

երբ

արդեն անհրաժեշտ էր ու տեղին, պ ա րզվեց, որ ուշ է, ո ր ո վ ­ հետև առաջին ա ն հա ջո ղո ւթյո ւն ը ամեն բան փչացրել էր։ նա հիմա ն ո ւյն ի ս կ չի էլ հ ա վ ա տ ո ւմ դրան։ Կ ա րծում է, թ ե ձեռք ե մ ա ռ ն ո ւմ ։ ճ ի ՞ շ տ է, Ջ եկ։ Տ ա ս ն ե ր ե ք ե ր ո ր դ խցիկից

Ջ եկ ը

թ ր խ կ ա ց ն ե լո վ պ ա տ ա ս ­

խ ա նեց. — Խ ելքդ դրան չտ ա ս, Դ ա ր ր ե լ։ Հեք ի ա թ ն ե ր է պ ա տ մ ո ւմ ։ — Տ ա յց

դո ւ

ա յն ո ւա մ ե ն ա յն ի վ

պ ա տ մ ի ր , — թրխկացրի

ես Մ ո ր ե լի ն ։ — Հենց դրա հա մ ա ր էլ ս պ ա ս ո ւմ էի, մինչև վերջնա կա ­ նապես Ո ւժա սպ ա ռվ ես։ Հ ի մ ա մա նա ,

ուստի և կ պ ա տ մ ե մ ։

քեզանից։

արդեն առանց դրան չես Ա մեն

բան

դի ­

կախ ված է մ ի ա յն

Եթե սրտանց կ ա մ ե ն ա ս ' կ ս ո վ ո ր ե ս ։

Երեք անգամ

այդպ ես ե մ ա ր ե լ, լա վ գ ի տ եմ։ — Եսկ ի ՞ն չ միջոց է դա , — ա ն հ ա մ բ ե ր ո ւթ յա մ բ թ ր խ կ ա ց ­ րի ե ս ։ —

Գա ղտնիքն ա յն է, որ մե ռ ն ե ս զսպ աշա պիկի մեջ. դու

պետք է քեզ ստիպես մ ե ռ ն ե լ ։ Հ ի մ ա , ի հ ա ր կե , չես հա ս կա ­ ն ո ւմ ի ն ձ ,

բ ա յց

համբերիր։

Դ ու դիտ ես, չէ", թե ինչպես

է

մ ա ր մ ի ն ը թ մ ր ո ւ մ զսպ աշա պիկի մեջ. մ ե ր թ ձեռքն է թ մ ր ո ւ մ , մ ե ր թ ո տ ք ը ։ Դրա դ ե մ ոչ մ ի ճար չկ ա , բ ա յց փոխարենը կ ա ­ րող ես դրանից օգ տ վել։

Մի

սպասիր մինչև ոտքերդ

կամ

մ ա ր մ ի ն դ թ մ ր ի ։ Հնարա վորին չափ հարմա ր տ եղա վորվիր և գո ր ծո ղո ւթյա ն մեջ դիր կ ա մ ք դ ։ Եվ ա յդ ը ն թ ա ց ք ո ւ մ դո ւ պետք է մ ի ա յ ն մ ի բանի մ ա ս ի ն մ տ ա ծես, և պետք է հա վատաս այն բ ա ն ի ն , ինչի մ ա ս ի ն մ տ ա ծ ո ւ մ ե ս , Եթե չհա վա տ ա ս, ոչինչ էլ 81 6

я ц էոՍգ»։, շ է.


շի ստ ա ց վ ի ։ Իսկ մ տ ա ծելո ւ

ես մ ի ա յն

մի

բան.

մա րմինդ

ուրիշ է, ոգիդ' ուրիշ։ Դ ո ւ' ա յդ դու ես , ի ս կ մ ա ր մ ի ն դ դատարկ ո ւ անպետք մ ի բան է։ Մ ա ր մ ի ն դ հաշվից դուրս է։ Դ ո ւ ես քո գլխի տ ե րը ։ Ոչ մ ի մ ա ր մ ի ն քեզ պետք չէ։ Երբ դու ա յդ մա սին մ տ ա ծ ե ս ու հա վա տ ա ս, որ ա յդպ ե ս է, ապա հարկ կլինի նաև ա պ ա ց ո ւց ել ա յդ , գ ո ր ծո ղ ո ւթ յա ն մեջ դն ելո վ ք ո կ ա մ ք ը ։ Դ ո ։ ս տ ի պ ե լո ւ ես, որ մ ա ր մ ի ն դ մ ե ռ ն ի ։ Պետֆ է սկս ել ոտքի մ ա տ ֊ ն եր ի ց , ա յն էլ ոչ թ ե մ ի ա ն դ ա մ ի ց , ա յլ ա ս տ իճա նա բա ր։ կստ ի ­ պ ե ս , որ մա տ ն եր դ մ ե ռ ն ե ն ։ Դ ու կ ա մ ե ն ո ւ մ ես , որ մա տ ն ե լպ մ ե ռ ն ե ն ։ Եթե բա վա րա ր հա վատ ու կ ա մ ք ունե նա ս, ոտքերիդ մա տ ներր կ մ ե ռ ն ե ն ։ Ա մ ե ն ի ց դժվարը մ ե ռ ն ե լ սկսելն է։ Ոա յց բ ա վա կա ն է , - ո ր մ ե ռ ն ի ոտքիդ առաջին մ ա տ ը , ապա հետո գործն ա վ ելի դյուրին առաջ կգնա, որովհետև ա յլևս հարկ չի լի ն ի ա վելի հ ա վ ա տ ա լո ւ։ Դու արդեն հ ա մ ո զ վ ա ծ կ լի ն ե ս ։ Եվ հեն9 ա յդ ժամանակ էլ դ ո ր ծո ղ ո ւթ յա ն մեջ կդնես ք ո ամբողջ կ ա մ ք ը , որպեսզի մ ա ր մ ն ի դ մ յ ո ւ ս մա սեր ն էլ մ ե ռ ն ե ն ։ Ես գի­ տ ե մ , թ ե ինչ ե մ ա ս ո ւմ , Դ ա ր ր ե լ։ Երեք ա նգա մ փ որձել ե մ ։ Հենց

որ

մեռնել

սկսես,

գործն

առաջ

կգնա։

Իսկ

ա մենից

տարօրինակն ա յն է, որ ա յդ ը ն թ ա ց ք ո ւ մ դու մ ն ո ւ մ ես ողջ ու առողջ։ Ոտ քերիդ մա տ ներր կ մ ե ռ ն ե ն , բ ա յց դու բ ն ա վ էլ մ ե ռ ա ծ չես լ ի ն ի ։ Հետո ոտքերդ կմե ռն են մի ն չև ծնկն եր ը , հ ե ­ տո' ազդրը, իսկ դու կմն ա ս ա ռաջվանը։

Մարմինդ

կտ որ֊

կտոր դուրս կգա ա յդ խ ա ղից, և դու կմն ա ս ի ն ք դ քեզ հետ , ճիշտ ա յն պ ե ս , ինչպ ես էիր, երբ սկսեցիր ա յդ պ ա տ մ ո ւթ յո ւն ը ։ — Իսկ հետ ո" , — հարցրեցի ես ։ — Երբ ամբողջ մ ա ր մ ի ն դ մ ե ռ ն ի , իսկ դու մնա ս ա ռ ա ջ վ ա ֊ նը, ապա պարզապես դուրս կգաս և մ ի կ ո ղ մ կնետես մ ա ր ­ մ ի ն դ ։ Իսկ եթե դուրս դաս քո մ ա ր մ ն ի ց ,

ապա դուրս կգաս

նաև խ ց ի ց ։ Ք արաշեն պատերն ո ւ ե ր կա թ ա կո ւռ դռները աղա ■ տ ո ւթ յո ւն չեն տա մ ա ր մ ն ի ն ։ Իսկ ոգին կա շկանդել չեն կա ր ո ­ ղա նա ։ Եվ դու ա յդ բանը կա պ ա ց ո ւց ե ս ։ Դ ու ախր քո մ ա ր մ ն ի ց ազա տագրվա ծ ոգի կ լի ն ե ս ։ Եվ կկարողանա и կողքից ն ա յե լ քո մ ա ր մ ն ի ն ։ Ես գ ի տ ե մ , թ ե ինչ ե մ ա ս ո ւմ ։ Ինքս էլ երեք անդամ փորձել ե մ , երեք ա նգա մ կողքից ե մ ն ա յե լ ի մ մ ա ր մ ն ի ն ։ — Հ^ա ֊ հ ա ՜ ֊ հ ա ՜ , — ա յդ

Ջեկ

Օ պ ենհեյմերր

խ ուց հ ե ռ ա վ ո ր ո ւթ յո ւն ի ց թրխ կա ցրեց իր ծիծա ղը։ Տ 2

տա սներեք


— Հ ա ս կ ա ն ո ՞ւ մ ես, հենց դ ր ա ն ո ւմ էլ կ ա յա ն ո ւմ է Ջ ե կ ի դ ժ բ ա խ տ ո ւթ յո ւն ը , — շա րունակեց

Մ ո ր ե լ ը ։ — նա չի կա ր ո ղ ա ­

ն ո ւմ հա վ ա տ ա լг Երբ փորձեց ա յս մ ի ջ ո ց ը , դեռ շատ ուժեղ էր և ոչ մ ի

ա ր դյո ւն քի չ հ ա ս ա վ ։

Իսկ հի մա

էլ կ ա ր ծ ո ւմ է, թ ե

իրեն ձ եռ ե մ ա ռ ն ո ւմ ։ — Երբ մ ե ռ ն ե ս ' կդառնաս հ ա ն գ ո ւց յա լ, իսկ հ ա ն գ ո ւց յա լ­ ները հ ա ր ո ւթ յո ւն չեն ա ռ ն ո ւմ , — առարկեց Օ պ են հեյմե ր ը ։ —

Օայց քեզ ա ս ո ւմ

եմ,

որ երեք ա ն դա մ մ ե ռ ե լ

եմ, —

պնդեց Մ ո ր ե լը ։ — Ոա յց և ա յն պ ես ա յսքա ն

ժա մա նա կ

ողջ ես մնացել,,

որպեսզի պա տ մես ա յդ մ ա ս ի ն , — խ ա յթ ե ց Օ պ են հեյմե ր ը ։ — Օայց մ ի բան հիշիր, Դա ր ր ե լ, — թրխ կա ցրեց ինձ Մ ո ­ ք ե լ ը , — շատ համա րձա կ գործ է դա։ ց ո ղ ո ւթ յա ն մեջ ես լ ի ն ո ւ մ ,

Միշտ ա յն պ ի սի զգա­

որ չափից դուրս ի ն ք ն ա կ ա մ ես ։

Չ ե մ կարող դա բ ա ց ա տ ր ե լ, բ ա յց ի ն ձ միշտ թ վ ո ւ մ է, որ եթե հեռ ո ւ լ ի ն ե մ , երբ նրանք մ ա ր մ ի ն ս ազատեն զսպ ա շա պ իկից, ապա ա յլևս վե րա դա ռնա լ չ ե մ կա րողա նա ։ Ա յս ի ն ք ն ' մ ա ր մ ի ն ս ի ր ո ք որ կ մ ե ռ ն ի ։ Իսկ ես չ ե մ ո ւզ ո ւմ , որ մ ա ր մ ի ն ս մ ե ռ ն ի ։ Ես չ ե մ ո ւզ ո ւմ ա յդպ իսի հ ա ճ ո ւյք պա տճառել կապիտան Ջ ե մ ի ի ն և մ յ ո ւ ս բ ո լոր ս ր ի կա ն ե րի ն ։ Ոայց դրա փոխարեն, եթե քեզ հաջողվի, կթողնես։

Եթե քեզ

ապա

Ա զերթոնին

հաջողվի

ա յդ

հ ի մա ր

ձևով

Դ ա ր ր ե լ,

վ իճա կի մեջ

սպ անել մ ա ր մ ի ն դ ,

ապա նրանք թ ե կ ո ւզ մի ա մ իս շարունակի քեզ զսպ աշա պիկի մեջ պա հեն, դա ա յլևս ոչ մ ի ն շա ն ա կո ւթ յո ւն չի ո ւն ե ն ա ։ Դո։ ց ա վ չես զգա, քո մ ա ր մ ի ն ն ընդհանրապ ես ոչինչ չի զդա։ Դու լ ս ա ծ կ լի ն ե ս , որ կան մ ա ր դ ի կ , ովքեր ամբողջ տարին, ն ո ւ յ ­ նիսկ դեռ ա վ ե լի , ք ն ո վ են ա ն ց կ ա ց ր ե լ։ Հենց ա յդ պ ե ս էլ կ լ ի ­ նի քո մ ա ր մ ն ի հետ։ Մ ա ր մ ի ն դ իր հա մար հանգիստ պառկած կլի նի զսպ աշա պիկի մե ջ, ս պ ա ս ե լո վ , թե դու երբ կ վ ե ր ա դ ա ռ ­ ն ա ս ։ Փ ո րձ ի ր , քեզ լուրջ բան ե մ ա ս ո ւմ ։ — Իսկ

եթե

չվերա դա ռնա " , — հարցրեց

Օ պ են հեյմե ր ը ։

— Ո ւր ե մ ն , Ջ ե կ , կնշա նա կի, որ նա կընկնի բավա կա ն հ ի ­ մ ա ր վ ի ճ ա կ ի մ ե ջ , — պատասխանեց Մ ո ր ե լը ։ — Եվ գուցե նաև մ ե ն ք , որովհետև իզուր տեղ փ տ ո ւմ ենք ա յս ծ ա կ ո ւռ ո ւմ այն ժամանակ,

երբ ա յդքա ն

հ ե շ տ ո ւթ յա մ բ

կարող

ենք

դուրս

պ ր ծ ն ե լ։ S3


Սրանով մե ր զրույց ն ա վ ա ր տ վ եց , որովհետ և Խծուծ Ջոնսր ա րթն ա նա լով իր անօրինական ք ն ի ց , բա րկա ցկոտ սպ ա ռնա ց, որ զեկուցագիր կն երկա յա ցն ի Մ ո ր ե լի ու Օպենհեչմերի մ ա ֊ սին, իսկ նրանց հա մար դա ն շա նա կում էր զսպաշապիկ հագ­ նել նաև հաջորդ օր ը։

Ինձ նա չսպ ա ռ ն ա ց ,

որովհետև շատ

լա վ գիտեր, որ ես առանց ա յդ էլ զսպաշապիկ ե մ հա գ ն ելո ւ։ Լռ ութ յա ն մեջ մ ո ռ ա ն ա լո վ ամբողջ մ ա ր մ ն ո վ ս մ ե կ ն վ վ ա ­ ցող ց ա վ ը , սկսեցի մ տ որ ե լ ա յն ա մ են ի մ ա ս ի ն , ինչ հաղորդեց Մ ո ր ե լը , Ինչպես ք ի չ առաջ ա ս ա ց ի , ես արդեն փորձել էի ի ն ք ­ նահիպնոսի օ գ ն ո ւթ յա մ բ վեր ա դա ռ ն ա լ ի մ նախորդ գ ո յա վ ի ­ ճա կն եր ի ն ։ Ես գիտեի նաև, որ մ ա ս ա մ բ դա ի ն ձ հաջողվել է, թ ե և ի մ տ եսիլքները քմա հ ա ճ ո ր ե ն

ի ր աԸ

են մ ի ա հ յո ւ ս վ ո ւ մ

առանց տ ր ա մ ա բ ա ն ո ւթ յա ն և կա պ ի ։ Սակ ա յն Մ ո ր ելի միջոցը ա յն ք ա ն ա կնհա յտ որեն էր հա կա ­ դիր ինքնա հիպ նոսի շա րժվեց։

իմ

Իմ մ ե թ ո դ ի

գ ի տ ա կ ց ո ւթ յո ւն ը ,

փ ո րձերին, դ ե պ ք ո ւմ նախ

իսկ Մ ո ր ե լի

որ

հե տ ա ք ր ք ր ո ւթ յո ւն ս

և առաջ

մեթոդով

մ ա ր ո ւ մ էր

գ ի տ ա կց ո ւթ յուն ը

պ ա հպ ա նվ ո ւմ էր մինչև վերջ, ու երբ մ ա ր մ ի ն ը մ ե ռ ն ո ւ մ է ր < գ ի տ ա կց ո ւթ յուն ը ա ն ց ն ո ւմ էր մի ա յն պ ի սի բ ա ր ձ ր ա գ ո ւյն մ ա ­ կա րդա կի,

որ լ ք ո ւ մ

էր մ ա ր մ ի ն ը , լ ք ո ւ մ

էր Սեն —Р վեն տին ի

պատերն ու դուրս էր գալիս հեռա վոր թ ա փ ա ռ ո ւմ ն ե ր ի , միշտ մ ն ա լո վ որպես գ ի տ ա կ ց ո ւթ յո ւն ։ «Հա մեն ա յն դեպս արժե փ ո ր ձ ե լ» , — վճռեցի ես ։ Հա կառա կ գիտնականի ի մ կ ա ս կ ա ծ ա մ տ ո ւթ յա ն ը , ես չէի տ ա ր ա կ ո ւս ո ւմ , որ ի ն ձ էլ կհաջողվի կատ արել ա յն , ինչ Մ ո ր ե լի խ ո ս ք ե ր ո վ , նրան հաջողվել էր արդեն երեք ա ն դ ա մ ։ Հա վա նա բա ր ի մ ա յդ դ յո ւր ա հ ա վ ա տ ո ւթ յո ւն ը

բ ա ց ա տ ր վ ո ւմ

ո ւժ ա ս պ ա ռ ո ւթ յա մ բ ։ Հ ա վա ն ա բ ա ր , ես

էր

ծա յր

ա յլև ս

աստիճան

կա ս կա ծա միտ

լ ի ն ե լո ւ ուժ չ ո ւն ե ի ։ Ա յդ են թ ա դ ր ո ւթ յո ւն ն արդեն հ ա յտ ն ե լ էր Մ ո ր ե լը ։ Նրա ե զ ր ա կ ա ց ութ յո ւն ն ե ր ը կ ր ո ւմ էին զուտ փ որձնա ­ կան բ ն ո ւ յ թ , և ես էլ, ինչպ ես կ տ ե սն եք , հաստատեցի դրանք զուտ փորձնական ճա ն ա պ ա ր հո վ։

* 84


ԳԼՈՒԽ X

Ւսկ ա մ են ից կարևորն այն էր, որ հաջորդ առավոտ բ ա ն ւոապետր եկա վ խ ո ւց ' ի ն ձ

ս պ ա ն ելո ւ

հաստատ

մ տ ա դ ր ո ւ­

թ յ ա մ բ ։ նրա հետ ներս մտան կապիտան Ջ ե մ ի ն , բժիշկ Ջ ե կ սոնը և էլ Հ ե թ չի ն ս ը ։ Էլ Հ եթ չի ն սլ։ ն ս տ ե լո ւ էր քա ռ ա սո ւն տա­ ր ի , բ ա յց ն ե ր ո ւմ ստ ա ն ա լու հ ո ւյս ե ր ուներ։ Արդեն չորս տա­ րի շարունակ

նա Ս ե ն - թ վենտինի ավագների

գլխավորն էրէ

Թ ե նրան ինչպ իսի ի ր ա վո ւն ք նե ր էր տալիս ա յդ դի ր քը ։ դ ո ւք կհա սկա ն ա ք, եթե ա ս ե մ , որ մ ի ա յն կաշառքներից ավագների՛ գլխավորը տարեկան կ ո ւտ ա կ ո ւմ էր երեք հազար դ ո լլա ր ։ Ա յ դ իսկ պա տ ճա ռով էլ տ ա սներկու հազար դոլլա ր խ ն ա յա ծ և ն ե ր ­ մա ն հ ո ւյս ե ր ունեցող էլ Հեթ չի ն սը պատրաստ էր կո ւրորեն կա տ ա ր ելո ւ բանտապետի ա մեն մի հ ր ա մ ա ն ը ։ Ես ձեզ ասա ցի, որ բանտա պետը մտ ա վ ի մ խուցն ի ն ձն ի ց մ ե կը նդ մ ի շտ

ա ղ ա տ վ ելո ւ

հաստատ

մ տ ա դ ր ո ւ թ յա մ բ ։

Դա

հա յտ նի էր նրա դ ե մ ք ի ց ։ Եվ ա յդ էին ա պ ա ց ո ւց ո ւմ նրա կ ա ր ­ գ ա դ ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ը ։ —

Սննեցեք

1

սրա ն, — հ ր ա մ ա յե ց

նա

բժիշկ

Ջեկսոնինէ

Մ ա ր դ ո ւ ա յդ թ շ վա ռ պ ա րոդիա ն, ա յդ « բժիշկը» վր ա յի ց ս պոկեց կեղտից կոշտացած շա պիկը,

որը մե կո ւս ա ր ա ն ը ն կ ­

նելուս օրվանից հագիցս չէի հա նել, և մերկա ց րեց ի մ թ շ վ ա ռ , տանջահար մ ա ր մ ի ն ը . կողերիս ձ գվա ծ դարչնագույն մ ա գ ա ­ ղա թի պես մ ա շկս, զսպ աշա պիկի հետ ո ւնեցա ծ հաճախակի հա ն դի պ ո ւմն եր ի

հետ ևա նքով, ծա ծկվա ծ էր բ ո ր բ ո ք վ ա ծ խ ո ­

ց ե ր ո վ ։ նա ի ն ձ քննեց ա ն ա մ ո թ մի ա ն փ ո ւ թ ո ւ թ յա մ բ ։ — Հա պա՛1. լ.

Կդիմանա՛ ' , — հարցրեց բա ն տ ա պ ետ ը ։

Ա յ ո , — պատասխանեց բժիշկ Ջ ե կ ս ո ն ը ։

Սիրտն ի ն չպ ե ՞ս է աշխատ ո ւմ ։

— Սքա ն չելի։ — Ջեր կ ա ր ծիքով նա տասը օր կ դ ի մ ա ն ա ՞։ — Ւհարկե։ — Չեմ

հ ա վ ա տ ո ւմ , — բ ա ր կա ցա ծ

ասաց

Ա զ եր թ ո ն ը , —

բ ա յց և ա յն պ ե ս , փ ո ր ձ են ք . . . Պա ռկիր, Սթենդինգ։ Հրա մա նին ե ն թ ա ր կ վ ե լո վ , ես փորիս վրա պա ռկեցի հա ­ տակին փռած ղսպաշասլիկին։ 85,


Բանտապետը կարծես երկմտ ա նքի մեջ ը ն կ ա վ ։ — ft Pl4.hp>~~ հր ա մ ա յե ց նա։ Ես փորձեցի շրջվել, բ ա յց ա յնքա ն ո ւժա ս պ ա ռ էի, որ մ ի ֊ օսյն ց նց վե ցի ու գ ա լա ր վ եց ի։ — Ձ և ա ցն ո ւմ է, — նկատեց Ջ ե կ ս ո ն ը ։ — Երր նրա հախիցր գ ա մ , ձևա ցնելու •ունենա, — պատասխանեց

կարիք ա յլև ս չի

բա ն տ ա պ ետ ը։ — 0 գնեցեք

նրան։

•Ժամանակ չո ւն ե մ սրա հետ գլուխ դ ն ելո ւ։ Ինձ շրջեցին մեջքիս վրա ու ես հ ա յա ցք ս հառեցի ԱզերՎթ ո ն ի ն ։ —

Ս թեն դին գ, — անշտապ

ասաց

նա ։ — Ես

ա յլևս

մտա֊

դիր չ ե մ քեզ հետ տ ո ւն ֊տ ո ւն խ ա ղ ա լո ւ։ Մինչև կոկորդս կըՀ•տացել ե մ քո հ ա մ ա ռ ո ւթ յո ւ ն ի ց ։ Հ ա մ բ ե ր ո ւ թ յո ւ ն ս արդեն հ ա ­ յս ել է։ Բժիշկ Ջեկսոնն ա ս ո ւմ է, որ դու տասը օր կ կ ա ր ո ղ ա ֊ նաս դիմա նա լ

զսպաշա պիկին։ Ինքդ էլ հ ա ս կ ա ն ո ւմ ես , թե

արքան է ա յդ հ ա վ ա ն ա կ ա ն ո ւթ յո ւն ը ։ Բայց ո ւզ ո ւմ ե մ քեզ մի հ ն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յո ւն էլ տ ա լ։

Ա սա , թե

որտեղ է դինա միտ ը։

•Հենց որ դինամիտը ի մ ձ ե ռ ք ո ւ մ լի ն ի ,

քեզ այստ եղից կ ա -

•զատեմ։ Դ ո ւ կ լվ ա ց վ ե ս , կսա փրվես և մ ա ք ո ւր

սպիտակեղեն

կստ ա նա ս։ Ես թ ո ւ յ լ կտ ա մ, որ վեց ա մ ի ս , առանց որևէ բան ,ա ն ե լո ւ, սնվես հիվա նդ ա ն ոցա յին

օ րա պ ա հիկով, իսկ հետո

կն շա նա կեմ գրադարանի ա վ ա գ ։ Ինքդ էլ հ ա ս կ ա ն ո ւմ ես , որ ավելին առաջարկել չ ե մ կա րող, Ես քեզ չ ե մ խ ն դ ր ո ւ մ , յոր մա տնիչ

դառնա ս։

Դու

Ս են ֊■Բվենտինում

ախր

միա կ

■մարդն ես, որը գիտե դինա միտ ի գաղտնարանը։ Ոչ ոքի վնա ■ սա ծ չես լի ն ի , եթե հ ա մ ա ձ ա յն ե ս , իսկ դա մ ի ա յն քո օգտին կ լի ն ի , Ոա յց եթե չ հ ա մ ա ձ ա յն ե ս . . . — Նա լռ ե ց ու բ ա ղ մ ա ն շ ա ֊ ՜նակալի վեր քաշեց ո ւ ս ե ր ը ։ — Բայց եթե չ հ ա մ ա ձ ա յն ե ս , քեզ •անմիջապես տասը օրով զսպաշապիկ կհա գցնեն։ Ա յս խ ոսքերի վրա սարսափը ուժա սպ ա ռ էի, ՛ն շա նա կում

որ զսպաշապիկով

էր անխ ուսա փ ելի

պատեց ի ն ձ ։ տասն

մա հ։

Ա յդ

Ես այնքան

օրը ինձ բանը

ես

հա մար դիտեի

բա նտ ա պ ետ ից ոչ վա տ ։ Ո ւ ես հիշեցի Մ ո ր ե լի մ ե թ ո դ ի մ ա ­ սին։ Ա յ ժ մ կ ա մ ե ր բ ե ք ։ Վրա հ ա ս ա վ ա յն ժա մ ը , երբ դա ինձ •արդեն անհրաժեշտ էր, վրա հասավ ա յն ժ ա մ ը , երբ գործնա.կ ա ն ո ւմ անհրաժեշտ էր ա պ ա ցուցել ի մ հավատը դրա նկա տ !86


մ ա մ բ ։ Ես ժպտացի բանտա պետ Ա զեբթոնի ուղիղ դեմքին' ևա յգ ժպիտը հա գ եցվ ա ծ էր ի մ վ ս տ ա հ ո ւթ յա մ բ ճիշտ ա յն պ ե ս , ինչպես և ն ա խ ա դ ա ս ո ւթ յո ւն ը , որով դ ի մեց ի նրան։ —

Շ ե ֆ , — ասացի

ես , — տ ե ս ն ո ՞ւմ

եք ,

թե

ինչպես

եմ*

ժ պ տ ո ւմ г Իսկ եթե տասը օր հետո է լ, երբ ի ն ձ ազա տեք կ ա ­ պ ա ն ք ն եր ի ց , ես ձեզ դա րձյա լ ճիշտ ա յսպ ես ժ պ տ ա մ, դուք միտուփ ծխախոտ ու թ ո ւ ղ թ կ տ ա ՞ք Մ ո լլե լի ն և Օ պ ե ն հ ե յմ երին։ —

Ա յս մտ ա վո ր ա կա ն նե ր ը առանց

բ ա ց ա ռ ո ւթ յա ն

օրա­

պ ա կաս են , — ֆ22ացբԼ>ց կապիտան Ջ ե մ ի ն ։ թանտապետը դ յուրա գ րգիռ մա ր դ էր և ի մ խնդիրքը հ ա ■ մ ա ր ե ց լկ տ ի մ ի ծաղր իր հա սցեին ։ ;

ա տդ

խ ոսքի հա մ ա ր քեզ ա վելի ձիգ կ կա պ են, — խ ո ս տ ա -

, ցա վ նա։ — Ես ա ռ ա ջ ա ր կո ւմ ե մ գրազ գալ, շ ե ֆ , — անվրդով պ ա ­ տասխանեցի

ե ս ։ — Որքան

հնարավոր

է

ձիգ

կա պ եք ինձչ.

բ ա յց եթե տասը օր հետո ձեզ ժպ տ ա մ, դուք ծխախոտ կտ ա ՞ք , Մ ո ր ե լի ն և Օպենհե յ մ եր ի ն ։ ՛՛՛.

— Р п վրա շա տ ես վս տ ա հ, — նկատեց ն ա ։

,

— Հենց դրա հա մար էլ գրազ

եմ

ա ռ ա ջ ա ր կո ւմ, — պ ա ֊

'ձ ՚տ ա սխ ա ն ե ց ի ես։ i՛:՜

Ա ս տ ծ ո ՞ւն ես ա պ ա վ ի ն ե լ, — ք մ ծ ի ծ ա ղ ո վ հարցրեց նար

— Ոչ, — պատասխանեցի ե ս ։ — Ուղղակի ի մ մեջ աչնքան՜ կ յա ն ք կ ա ,

որ դուք երբեք չեք կարողանա

’ փերջ։ Թ եկո ւզ հ ա ր յո ւր

օրով կա պ եք ,

սպ ա սել մինչև՜

մ ի և ն ո ւյն

է,

ժա մկետ ը

դու

կժպտամ-

ձեզ։ — Ս թ են դ ի ն գ ,

մինչև

տ ա սնօրյա

շունչդ,

կփ չես։ —

Կ ա ր ծ ո ՞ւմ ե ք , — ասացի ե ս ։ — Եվ ձեր ասածին հա վ ա ­

տ ո ՞ւ մ եք ա ր դ յո ք ։ Եթե հ ա վ ա տ ա յի ք , չէիք

վախենա երկու

տուփ ծխախոտի հա մա ր տասը սե նթ կ ո ր ց ն ե լո ւց ։ Հետ ա քր քի ր ■ է, թ ե ձեզ ի ՞ն չն է ա յդպ ե ս վ ա խ ե ց ն ո ւմ ։ — Երկու սենթի դիմաց ես կջնջխեի քո մ ռ ո ւ թ ը , — ա տ ա մ ­ ների արանքից ասաց նա։ — Ջ ե մ խանագարի

ձ եզ , — ասացի

ր ե կ ր թ ո ւ թ յ ա մ բ ։ — Ուժեղ խ փ եք։

ես

ը ն դգ ծվա ծ բ ա ­

Ոայց և ա յն պ ես ատ ամներս

կ մ ն ա ն , որպեսզի կա րող ա ն ա մ ժպ տ ա լ։ Իսկ քանի դեռ դուք87"


շ ե ք վ ճ ռ ե լ, թ ե ա ր ժ ե ՞ ա ր դ յո ք ջարդել դ ե մ ք ս , գուցե, ա յն ո ւա մ ե ն ա յն ի վ , կ ը ն դ ո ւն ե ՞ք ի մ առաջարկը։ Մ ե ն ա խ ց ո ւմ բանտա պետին ա յդպ ես

ծա նա կելո ւ

համար

պետք է, որ մա րդը սարսափելի կերպ ով ո ւժա ս պ ա ռ եղ ա ծ լ ի ֊ նի ու բ ո լոր ո վ ի ն հ ո ւս ա հ ա տ վ ա ծ ,,, կ ա մ պետք է, որ նա հ ա ­ վատ ա։ Հիմա

ես գ ի տ եմ,

որ հա վ ա տ ում էի և վ ա ր վ ո ւմ

էի

ա յ դ հավատի թ ե լա դ ր ա ն ք ո վ ։ Ես հ ա վ ա տ ում էի այն բա նին, ին չ ասել

էր Մ ո ր ե լը ,

ես հա վ ա տ ում էի մ ա ր մ ն ի վրա

ոգու

ունեցա ծ ի շխ ա ն ո ւթ յա ն ը, հա վ ա տ ում էի, որ ն ո ւյն ի ս կ զսպ ա­ շա պ իկով ա ն ցկա ցրա ծ հ ա ր յո ւր օրն ի ն ձ չի սպ ա ն ի ։ տան Ջ ե մ ի ն հավանաբա ր զգաց ի մ ա յդ հա վա տ ը,

Կապի­ որը զո­

րա վիգ էր դարձել ի ն ձ , և ասաց. — Հի շո ւմ

եմ,

սրանից քսան

տարի

առաջ

ա յստ եղ

մի

ջփեդացի ց ն ո ր վ ե ց ։ Դա ձեզանից առաջ էր, միստ ր Ա զ եր թո ն ։ Ъш մ ա ր դ էր սպանել ի ն չ ֊ո ր քսա նհինգ սենթ ի հ ա մ ա ր , վ ի ճ ա ­ բ ա ն ո ւթ յա ն կարծ

ժ ա մա ն ա կ, և նստել էր։ Խոհարար էր։ Եվ հա ն ­

գ ժվ եց։

Ասաց,

որ

իր

հետևից

ոսկե մի կա ռ ք է

գա լու և իրեն տ ա նելու է եր կ ի ն ք ։ Եսկ հետո նստեց շիկացած սալօջախին և սկսեց շարականներ երգել ու <ХԱ լել ո ւ յա » գոչել, մ ի և ն ո ւյն ժա մանակ նա ողջ֊ողջ տ ա պ ա կվ ո ւմ էր։ Նրան հ ա ­ զիվ ց ա ծ բ ե ր ե ց ի ն , բ ա յց ե ր կ ո ւ օր անց հ ի վ ա ն դ ա ն ո ց ո ւմ ոտ­ քերը

ձգեց։

Մինչև ոսկորները

տա պակվել

էր։

Եվ նույն ի սկ

մա հ վ ա ն ի ց առաջ էլ ե ր դ վ ո ւմ էր, որ ա յր ո ւցք ը չի զգ ա ց ել։ Եվ ոչ մի անգա մ ց ա վից ծպտուն չհա նեց։ — Դ ե 'հ , Սթենդինգ տեսնենք, թ ե ինչպ ես ես ժպ տալու մեր ձ ե ռ ք ի ն , — ասաց բ ա նտ ա պ ետ ը։ — Ք ա ն ի որ դուք ա յդպ ե ս վստահ եք, ապա ի ն չ ո ՞ւ ա ռա ­ ջարկս չեք ը ն դ ո ւն ո ւ մ , — գրգռեցի ես։ Աղեր թոն ը ա յնպ ես կա տ ա ղեց, որ չ ն ա յա ծ ի մ հուսահատ վի ճ ա կ ի ն , հազիվ զսպեցի ծիծա ղս։ Նրա դե մ ք ը ծա մա ծռ վ ե ց , նա սե ղ մեց բ ռո ւն ցք ն եր ը և թ վ ո ւ մ էր, թ ե հի մա կհա րձակվի վրաս ո ւ մ ա հ ո ւ չափ կ թ ա կ ի ։ Սա կայն մ ե ծ ջա նքերով տ իրա ­ պետեր ի ր են ։ — Դե լա վ , Ս թ ե նդ ին գ , — մռնչա ց

նա։ — Հ ա մ ա ձ ա յն

եմ։

Р այց հիշիր խ ո ս ք ե ր ս , որպեսզի տասը օր հետո ժպտաս ի ն ձ , ստ իպ վա ծ ես լի ն ե լո ւ մ ի քիչ ք ր տ ն ե լ, Տղ ա ն ե ր , նրան շրջեք


փորի վրա ու ա յնպ ես ձգեք փ ոկերը, որ կողերը ճ ռճ ռա ն ։ Հ ա ­ պ ա ', Հ ե թ չի ն ս , ց ո ւյց տուր, որ ա յդ գ ո ր ծո ւմ հիանալի վա ր ­ պետ ես։ Եվ նրանք ինձ շրջելով փ որիս, ա յն պ ես ձգեցին, որ դեռևս երբեք ա յդսլես չէին ձ գ ե լ։ Ավագների գլխավորը ցուցադրեց, իր ողջ հ ն ա ր ա մ տ ո ւթ յո ւն ը ։ Ես փորձեցի թ ե կ ո ւզ մ ի փոքր տ ա ­ հնարա վոր չէր>

ր ա ծ ո ւթ յո ւն ա պ ա հ ո վ ե լ։ Ա վելի ն ա պ ա հովել

որովհետև ես վա ղուց ի վեր ն ի հա րել, դարձել էի ծղոտ, ի ս կ մկա ն ներս վ ե ր ա ծվ ել էին թ ո կ ե ր ի ։ Ես ա յլև ս ուժ չո ւն եի և ոչ էլ մ կ ա ն ո ւն ք , որպեսզի լա ր ե ի , և այն չնչին տ ա ր ա ծ ո ւթ յո ւն ը , որն ինձ հա ջողվում էր ա պ ա հո վ ել,

ձեռք էի բ ե ր ո ւմ հոդերս

մի ա լն ձ գ ե լո վ , Պատրաստ ե մ ե ր դ վ ե լո ւ, որ դա ա յդպ ե ս էր։ Рш յց ա յդ չնչին տ ա ր ա ծո ւթ յո ւն ի ց էլ Հեթչփնսը

զրկեց ի ն ձ .

մինչև ավագ դառն ալը նա ո ւս ո ւմ ն ա ս ի ր ե լ էր զսպաշապիկի հետ կա պ վա ծ բ ո լոր հ ն ա ր ա մ տ ո ւթ յո ւն ն ե ր ը , քանի որ ժ ա մ ա ­ նակին նրան էլ էին զսպաշապիկ հա գցրել։ Pшնն ա յն էր, որ Հեթչփնսը ստ որա գույն մ ի ա րա րած էր։ Գուցե ա ռա ջներում նա մա ր դ եղել էր, բ ա յց նրան փշրել էին անիվի վր ա ։ նա իր տ ր ա մա դ ր ո ւթ յա ն տակ տ ա սներկու հա ­ զար դոլլա ր ուներ և, ստ րկամտորեն կա տ ա ր ելո վ հ ր ա մ ա ն ն ե ­ ր ը , նա կարող էր ա զ ա տ ո ւթյո ւն ստ ա ն ա լ։ Հետո ես ի մ ա ց ա , որ սիրա ծ աղջիկ ունի , որը նրան հ ա վ ա տ ա ր ի մ էր մ ն ա ց ե լ ու ս պ ա ս ո ւմ

էր ա զ ա տ վելուն ։

Տղամարդու

վ ա ր ք ա գ ծ ո ւմ

կինը՛

շատ բան է բ ա ց ա հ ա յտ ո ւմ ։ Եվ ա յդ առա վոտ , մ ե կ ո ւս ա ր ա ն ո ւմ , բանտապետի հ ր ա մ ա ­ նով էլ Հա թչինսը

ուժը պատածին չափ ջա նո ւմ էր մ ա ր դ ա ­

սպ ա ն ո ւթ յո ւն կա տ ա ր ել։ Նա ինձնից խ լե ց ն ո ւյն ի ս կ ա յն չնչին տ ա ր ա ծ ո ւթ յո ւն ը , որ ես սկ զ բ ո ւմ գողացել էի։ Իսկ երբ զ րկվեցի դրանից, մ ա ր մ ի ն ս դարձավ

ան պաշտպան, և նա ոտքով

մեջքիս հ ե ն վ ե լո վ , ա յնպ ես ձգեց կա պ երը, ինչպ ես դեռ ոչ ոք չէր ձ գ ե լ։ Մ կա ն ո ւնք ի ց զրկվա ծ ի մ ոսկորները ճնշեցին սիրտս ու թ ո ք ե ր ս , և թ վ ո ւ մ էր, թ ե մա հը կարող է վրա հասնել ց ա ն ­ կա ցա ծ պա հին։ P ш յg

և ա յնպ ես

հավատս

ինձ հ ա մ ա ր ։

Ես հա մ ո զ վ ա ծ էի,

կր կ ն ո ւմ ե մ ,

(jjimbji, որ չ ե մ մ ե ռ ն ի ։

զորավիգ

որ չ ե մ մ ե ռ ն ի , Գլուխս

եղավ

Ես գիտեի,

խ ե լա կ ո ր ո ւյս

պ տ տ վո ւմ էր, իսկ սրտիս կատաղի զարկերը տ ա ր ա ծվ ում էին 89֊


•֊ամբողջ մ ա ր մ ն ո վ մ ե կ , ոտքերիս մա տ ն եր ի ց մինչև ծոծրակիս մ ա զա րմ ատն երր։ —

Շատ ձիգ է, — շփ ո թվա ծ նկատեց կապիտան Ջ ե մ ի ն ։

— Բ ո լո ր ո վ ին , — ասաց բժիշկ Ջ ե կ ս ո ն ը , — ա չ,

կտ եսնեք,

ն րա ն ոչինչ էլ չի պա տ ա հի։ նա ա ն ն ո ր մա լ է. մ ե կ ուրիշը նրա փոխարեն վա ղուց արդեն մ ե ռ ա ծ կլի ն ե ր ։ Բանտապետը մ ե ծ ճիգով կա րողա ցա վ ց ո ւց ա մ ա տ ը խ ոթել "կապանքների և ի մ մեջքի միջև։

Կանգնելով վր ա ս , մ ա ր մն ի

՛ա մբողջ ծ ա ն ր ո ւթ յա մ բ ինձ ս ե ղ մ ե լո վ հա տ ա կին, քաշեց փ ո ­ կ ը , բ ա յց նրան չհաջողվեց ձգել թ եկ ո ւզ և դ յ ո ւ յ մ ի տա սնոր­ դական մ ա ս ի չա փ ո վ ։ — Պետք է խ ո ս տ ո վ ա ն ե մ ,

Հ ե թ չի ն ս , — ասաց

նա, — դու

։քո գործը գ իտ ես։ Իսկ հի մա սրան շրջեք մեջքի վրա , որ ն ա ­ յ ե մ դեմքին։ Նրանք ինձ շրջեցին մե ջքիս վ ր ա ։

Ես

նրանց էի ն ա յո ւ մ

դուրս ը ն կա ծ ա կն ա խ նձորներով։ Ես մի բան գ ի տ ե մ . եթե ա յ դ ­ պ ես ձգեին ա յն ժա մ ա ն ա կ , երբ առաջին ա ն գ ա մ վրաս զսպ ա­ շապիկ էին հա գ ց ն ո ւմ , ես տասը ր ոպ ե անց մ ե ռ ա ծ կլի ն ե ի ։ Բայց ես լա վ

դպրոց

էի ա ն ց ել։ Իմ

հետ և ո ւմ էին մն ա ց ել

զսպ ա շա պ իկով անցկացրած հազարավոր

ժա մերը և, բացի

ա յդ , ես հա վ ա տ ում էի Մ ո ր ե լի մ ե թ ո դ ի ն ։ — Ծիծա ղիր, գրողը տա նի, դե, ծիծա ղի ր, — ասաց բ ա ն ­ տա պ ետ ը։ — Հապա մ ի

տեսնենք քո

ա յդ ժպիտը, որով

դու

ա յդ պ ե ս պ ա ր ծ ե ն ո ւմ ես ։ թ ո ք ե ր ի ս օդը չէր բ ա վ ա կ ա ն ա ց ն ո ւմ , գլուխս պ ա յթ ո ւ մ էր ցավից,

գ ի տ ա կց ո ւթ յուն ս մ թ ա գ ն ո ւ մ էր, և ա յն ո ւա մ ե ն ա յն ի վ

Տ ս կարողացա ժպտալ ուղիղ բանտա պետ Աղեր թ ո ն ի դ ե մ ք ի ն ։

ԳԼՈՒԽ XI Դ ուռը շրխ կոցով փ ա կվեց,

խ ց ո ւմ

փռվեց

՛աղջամուղջը, և ես մն ա ց ի մ ե ն ա կ ։ Զանազան

մոխ ր ա գ ո ւյն հն ա րքն երով,

■որոնց ինձ վա ղուց արդեն վա րժեցրել էր զսպ աշա պիկը, ես պա լա րվելով ու ց ն ց վ ե լո վ , շա ր ժվե լո վ մ ե ր թ մի դ յ ո ւ յ մ , մ ե ր թ կես դ յ ո ւ յ մ , մոտ եցա դռա նը, ա յն ք ա ն , որ արդեն կարող էի


I

աջ կոշիկիս ք թ ո վ դիպչել վա նդա կին,

Դա արդեն վիթխարխ

երջա նկություն էր։ Կատարյա լ մ ի ա յ ն ո ւ թ յո ւ ն ը վերջա ցա վ։ Ես. . հի մա կարող էի թ ր խ կա ց ն ելո վ խ ոսել Մ ո ր ելի հետ։ Սա կա յն բ ա ն տ ա պ ետ ք,

ա մ ե ն ա յն

հ ա վ ա ն ա կ ա ն ո ւթ յա մ բ

պ ա հակա խ մբին խ ստ իվ կ ա ր գ ա դր ո ւթյո ւն

էր ա ր ե լ,

ա յն պ ե ս

որ, թեև կարողացա ձա յն տալ Ծ ո ր ե լի ն ու հ ա յտ ն ե լ ի մ մ տ ա ֊ •• դր ո ւթ յո ւն ը

նրա մ ե թ ո դ ը

՜ թ ո ւ յ լ չտվեցին

փ ո ր ձ ե լո ւ

պ ա տ ա սխ ա նել։

մա սին,

Սայց

սա կա յն նրան

վերա կա ցուները

ինձ

. " Ժ նԼ անել չէին կարող և մ ի ա յն հ ա յ հ ո յ ո ւ մ էին. ես զսպ ա֊ կ 2 ասքիկը կ ր ելո ւ էի տասը օր, և ա յժ մ ի ն ձ ոչ մ ի պատիժ չէր ղ կարող վա խ եցն ել։ Հ ի շ ո ւմ ե մ , այն

ժամանակ ես

նկա տ եցի, որ ներքուստ

զարմա նա լիորեն հանգիստ ե մ ։ Մ ա ր մ ի ն ս զ գ ում էր զսպ աջա ֊ պիկի պ ա տճառա ծ սովորական

ցավերը,

բ ա յց

գ ի տ ա կց ո ւ֊

•\ թ յո ւ ն ս ա յնքա ն ա նգործունյա էր, որ ես չէի զ գ ում ցավն ա յն ֊ պ ես, ինչպես չէի զ գ ում հատակը և ինձ շրջապատող պ ա տ ե­ րը։

Առաջիկա

' վիճա կ էր։

փ որձարկմա ն

Իհարկե,

մ ա ր մն ա կա ն

հա մա ր

դա ոգու

հ ի մ ն ա կ ա ն ո ւմ ես

ի դեա լա կա ն

պարտական

վիթխ արի ո ւժ ա ս պ ա ռ ո ւթ յա ն ը ։

էի

իմ

Սայց ոչ մ ի ա յն

; դրան։ Ես վաղուց արդեն ինձ վա րժեցրել էի ուշա դրություն ո-չդարձնել ց ա վ ե ր ի ն ։ է' կ ա ս կա ծը ։

Ես

Ինձ ոչ սարսափն էր տա նջում և ոչ էլ

հա գեցվա ծ

էի

բա ցա րձա կ

մ ա ր մ ն ի վրա ոգու անսա հմա նա փ ա կ

մ ա մ բ ։ Գ իտ ա կց ությա ն ա յդ ա ն գ ործունյա բաներ կա յին երա զներից, ս ա կ ա յն , մ ն ո ւ մ էր ի ր ա կ ա ն ո ւթ յո ւն ,

հավատամքով

իշխ ա նությա ն

ն կա տ ­

վ ի ճ ա կ ո ւմ ի ն չ ֊ո ր

հ ա մ ե ն ա յն

դեպ ս,

ա յն

որը իր ձևի մեջ շատ մո տ ի կ էր

խ ե լա հ ե ղ ո ւթ յա ն ։ Ես կենտրոնացրեցի ի մ ողջ կ ա մ ք ը ։ Մ ա ր մ ի ն ս արդեն թ ը մ ր ում

էր արյան

խախ տվա ծ

շրջանառությա ն

հետ ևա նքով։

Ո ւշա դր ո ւթ յո ւն ս բ և ե ռ ե լո վ աջ ոտքիս ճ կ ո ւ յթ ի ն , ես նրան հ ր ա ­ մ ա յե ց ի մ ե ռ ն ե լ ի մ գ իտ ա կց ությա ն մ ե ջ։ Ես

ա յդ

ճ կ ո ւյթ ի ն

հ ր ա մ ա յե ց ի մ ե ռ ա ծ լի ն ե լ ինձ հ ա մ ա ր , իր տիրոջ հա մ ա ր , որ գ ո յո ւ թ յո ւ ն ունի անկախ ճ կ ո ւ յթ ի ց ։ Սկսվեց մի հ ա մ ա ռ պ ա յ ­ ք ա ր ։ Մ ո ր ելն ինձ նախազգուշացրել էր, որ ա յդ պ ե ս էլ կ լի ն ի ։ Ս ա կա յն ի մ հա վ ա տ ա մքը չէր մ թ ա գ ն ո ւմ ն ո ւյն ի ս կ կա ս կա ծա ն ­ ք ի ստ վ ե ր ո վ ։ Ես գիտեի, որ ճ կ ո ւյթ ս կ մ ե ռ ն ի , ու կարողացա 91


ո ր ս ա լ այն պ ա հը, երբ նա մ ե ռ ա վ ։ Հո դ առ հոդ նա մ ե ռ ա վ փմ կա մ ք ի ա զ դեցությա ն ն ե ր ք ո ։ Մ ն ա ց յա լը շատ ա վելի դյուրին էր, թ ե և չ ե մ ժ խ տ ո ւմ, որ ա մբողջ ա յդ պրոցեսը չափազանց դանդաղ էր ը ն թ ա ն ո ւ մ ։ Հոդ ,առ հոդ ի մ մ ա ր մ ի ն ը շ ա ր ո ւն ա կ ում էր մ ե ռ ն ե լ ։ Վրա հա սա վ ա յն րհպ ե ն, երբ անէացավ ի մ թ ա թ ը ։ Վրա հասավ ա յն ր ո ֊ պեն, երբ անէացան ի մ եր կո ւ կոճ եր ը ։ Իմ խ ե լա հ ե ղ ո ւթ յո ւն ը ա յն աստիճան խորն էր, որ ես ա յ ս ՝ /փորձարկում ից ամենաչնչին իսկ

հպ ա ր տ ո ւթ յո ւն չէի

զ գ ո ւմ *

Ես մ ի ա յն գ իտ ա կցում էի, որ ս տ ի պ ո ւմ ե մ մ ա ր մն իս մ ե ռ ն ե լ ։ Իսկ ա յն ա մ ե ն ը , ինչ ունե ի , իրեն ա մ բ ո ղ ջ ո ւթ յա մ բ ն վ ի ր ա բ ե ֊ յ*ել Էր աձԳ խ նդրին։ Ես ի մ գործն ա ն ո ւմ էի քարտաշի բ ծ ա ֊ խ ը նդր ո ւթյ ա մ բ , որը պատ է շա ր ո ւմ

ա ղ յո ւսն եր ը

մ ե կ ֊մ ե կ

իրար վրա դն ե լո վ , և ա յդ գործն ին ձ հա մար ն ո ւյն քա ն ա ռ օ ֊ րեական էր թ վ ո ւ մ , որքան առօրեական էր քարտաշի համար Ւր գործը։ Մ եկ ժա մվա ը ն թ ա ց ք ո ւ մ ի մ մ ա ր մ ինը

մ ե ռ ա ծ էր մինչև

■ազդրս, բ ա յց ես շ ա ր ո ւն ա կ ում էի ա յդ գործը հոդ ա ռ հոդ, և մահն աստիճա նա բար բ ա ր ձ ր ա ն ո ւմ էր վեր։ Սակ այն երբ հասա սրտիս, առաջին անգամ ա յս գործո­ ղո ւթ յա ն ը ն թ ա ց ք ո ւ մ , ի մ

գի տ ա կց ո ւթ յուն ը

մ թ ա գ ն ե ց ։ Ուշա ­

թ ա փ ո ւթ յո ւն ի ց վ ա խ ե նա լով , ես մ ա ր մ ն ի ս մ ե ռ ա ծ մա սի ն հր ա ֊ մ ա յե ց ի մ ե ռ ա ծ մնա լ և ո ւշա դ ր ո ւթ յո ւն ս մա տ ն եր ի ն։

Գ ի տ ա կց ութ յո ւն ս

բևեռեցի

անմիջապես

ձեռքերիս

պ ա յծ ա ռա ցա վ ու

ես շատ արագ ձեռքերս մե ռց ր ի մինչև ուսեր ս ։ Հ ի մա արդեն ի մ ամբողջ մ ա ր մ ի ն ը մ ե ռ ա ծ էր, եթե չհաշ­ վենք գլուխս ո ւ կրծքիս մի մ ա ս ը ։ Իմ ս ե ղ մ վ ա ծ սրտի կա տ ա ֊ ղի զարկերը դադարեցին

հա ղորդվել

խ փ ո ւմ էր թ ե և թ ո ւ յ լ , բ ա յց հա մ ա չա փ ։ ես հա մա ր ձ ա կվ եի

ուրա խ ա նա լ,

գ լխ իս։

Սիրտս

հիմա

Եթե այն ժամանակ

ապա ա յդ

ուր ա խ ո ւթյո ւն ը

ծնվա ծ կլիներ զ գ ա ց ո ղո ւթյո ւն ն եր ի բ ա ց ա կ ա յո ւ թ յո ւ ն ի ց , Սա կա յն շա ր ո ւն ա կ ութ յո ւն ը ին ձ հետ ա յն պ ես չ ը նթ ա ցա վ, ինչպես եղել էր Մ ո ր ե լի հետ։ Մ եքեն ա բա ր շա րունա կելով լ ա ­ րել կ ա մ ք ս , ես աստիճանաբար ը ն կ ղ մ վ ե ց ի թ մ բ ի ր ի մ ե ջ, որը գ տ ն վում էր քնի ու ա ր թ մ նի վիճակի ս ա հ մ ա ն ա գ ծ ո ւմ ։

Ինձ

ա յն պ ես թ վ ա ց , թ ե ուղեղս գանգատուփիս մեջ մ ե ծ ա ն ո ւ մ է, 92


ի ս կ գանգատուփս մ ն ա ց ե լ է ա ռաջվանը։ Ե րբեմն պ ա յծ ա ռ մ ի լ ո ւ յ ս էր բ ռ ն կ ո ւ մ , ա սես ն ո ւյն ի ս կ

ես ,

տ ի ր ա կ ա լ֊ ո գիս, մի

պ ա հ ա ն հ ե տ ա ն ո ւմ , ի ս կ հետո դա ր ձ յա լ վ ե ր ա դ ա ռ ն ո ւմ էի ի մ կողմից մեռցրա ծ

մարմնական

բ ն ա կ ա վ ա յր ի

սա հմանների

շրջանակը։ Հա տկապ ես տարօրինակ էր ուղեղիս մ ե ծ ա ն ա լը ։ Թ եև նա դուրս չէր թ ա փ ա ն ց ո ւմ դանգիս պատերի

մ ի ջո վ ,

բ ա յց

ինձ

թ վ ո ւ մ էր, որ նրա մ ի մա ս ն արդեն գ տ ն վո ւմ է դ ր ս ո ւմ , շա­ ր ո ւն ա կ ե լո վ անդադար մ ե ծ ա ն ա լ։ Դրա հետ մ ե կտ եղ մ ի զար­ մ ա ն ա լի զ գ ա ց ո ղո ւթ յո ւն

ունե ցա , որպիսին

երբեք չ ե մ ո ւն ե ­

ց ե լ ։ Ա յն չա փ ո վ , որ չա փ ով ժա մա նա կն ու տ ա ր ա ծո ւթ յո ւն ը ի մ գ իտ ա կց ությա ն մա սն էին կ ա զ մ ո ւ մ , հանկա րծ ստացան վ ի թ ­ խարի

մի

տ ա ր ա ծ ա կ ա ն ո ւթ յո ւն ։ Ա յս պ ե ս ,

ն ո ւյն ի ս կ

առանց

ա չքերս բ ա ն ա լո ւ ես գիտեի, որ ի մ խցի պատերը հեռացել են ի ր ա ր ի ց , և խ ուցը դարձել է մ ի մ ե ծ , թա գա վորա կա ն դա հլիճ։ Եվ մի ն չ մ տ մ տ ո ւ մ էի ա յս փաստի վր ա , պատերը շա րունա ­ կ ո ւ մ էին իրարից հեռանալ ու հ ե ռ ա ն ա լ. Ա յս տ ե ղ մի զվա ր­ ճա լի մի տ ք ծագեց գ լխ ո ւմ ս , եթե ն ո ւյն ձևով ա ճ ո ւմ է նաև ամբողջ բ ա ն տ ը , ապա Ս ե ն -Ք վ ե ն տ ի ն ի արտաքին պ ա րիսպները մի կո ղմից արդեն պետք է հա սա ծ լին ե ն Խաղաղ օ վ կ ի ա ­ ն ո սի ջրերին, իսկ մ յ ո ւ ս կ ո ղմ ից Նևադայի ա նապ ատին։ Հ ե ­ տո մ ե կ ուրիշ զվա րճա լի մի տ ք ծագեց ի մ գ լխ ո ւմ , քա նի որ ն յո ւ թ ը ի վիճա կի է թ ա փ ա ն ցե լ մ ե կ ուրիշ ն յո ւթ ի մ ի ջո վ , ապա շատ հավանական է, որ ի մ խցի պատերն արդեն հ ա ս ե լ- ա ն ֊ ց ե լ են բանտի պ ա րիսպների մի ջո վ և, գ տ ն վում է բանտից դո ւր ս,

իսկ

թնակա նաբար

մ ի ա յն

ա յս բ ո լո ր ը

ո ւր ե մ ն ,

ի մ խուցը

ես ա զ ա տ ո ւթյա ն ե ր և ա կ ա յո ւթ յո ւն

մեջ ե մ ։ էր,

որի

մա սին ես ոչ մի վ ա յր կ յա ն չէի մ ո ռ ա ն ո ւմ ։ Ժ ա մ ա ն ա կ ի ը ն դ ա ր ձ ա կ վ ե լը ևս ն ո ւյն ք ա ն հետ աքրքիր էր։ Սրտիս հարվածները լ ս վ ո ւ մ էին բա վ ա կա նին մ ե ծ դա դա րնե­ ր ո վ ։ Դա ինձ զվա րճա լի թ վ ա ց , և ես սկսեց ի դանդաղ ու հա ­ մաչափ հաշվել եր կո ւ հա րվածի մեջ ը ն կ ա ծ վ ա յր կ յա ն ն ե ր ը ։ Ս կզ բ ո ւմ ա յդ մի ջա ն կ յա լ

ժա մա նա կը

ա վ ե լի էր։ Սայց մի ջա ն կ յա լ

հ ա ր յո ւր

դադա րները

վ ա յր կ յա ն ի ց

շա ր ո ւն ա կ ում էին

անընդհատ ա վ ե լա ն ա լ, և ես դադարեցի հա շվե լը ։ Ժ ա մ ա ն ա կ ի և տ ա ր ա ծո ւթ յա ն պա տ րա նքա յին ա յս ը նդա ր93


Հ ա կ ո ւմ ը շ ա ր ո ւն ա կ վ ո ւմ էր, և ես ծ ո ւլո րե ն սկսեցի մտ մ տ ա լ մ ի նոր ու չափազանց կարևոր հարցի մ ա ս ի ն ։ Մ ո ր ելը պ ա տ ­ մեց,

որ ի ն քն ազատվել

է իր մ ա ր մ ն ի ց , ս պ ա ն ե լո վ , ա վ ելի

ճիշտ, մ ա ր մ ն ի ց զա տ ելով գ ի տ ա կ ց ո ւթ յո ւն ը , որն ի դեպ միև­ ն ույն բանն է։ Ա յն պ ե ս որ ի մ մ ա ր մ ի ն ն

ա յնքա ն

մ ոտի1լ*էթ

լի ա կա տ ա ր մ ա հ վ ա ն , որ բավա կա ն էր արագորեն ի մ կ ա մ ք ը կեն տ րոն ա ց ն ել մ ն ա ց ա ծ ողջ մա սի վր ա , որպեսզի դա ևս դա ­ դարեր գ ո յո ւ թ յո ւ ն ո ւն ե ն ա լո ւց ։

Դ ր ա ն ո ւմ ես բա ց արձակորեն

հ ա մ ո զ վ ա ծ էի։ թ ա յց հենց ա յստ եղ էլ ա յն խոչընդոտն էր, որի մ ա սի ն Մ ո ր ելն ի ն ձ ոչինչ չէր ա ս ե լ, ա րդյոք ես գլուխս սպ ա ­ ն ե լ ո ՞ւ ե մ ։ Հա նկա ր ծ, եթե ես մի ա յդպ ի ս ի բան ա ն ե մ , գուցե Դարրել

Սթենդինգի

մա րմինը

հա վիտ յա ն

մ ե ռ ա ծ էլ կ մ ն ա ՞,

անկա խ ա յն բ ա ն ի ց , թ ե ինչ տեղի կունենա Դարրել Ս թ ե նդ ին գի ոգու հետ։ Եվ վճռ եց ի հա մ ա ր ձա կո ր են սպ անել Ե ա մքի լ ա ր ո ւ մ ո վ ես մ ի ա կ ն թ ա ր թ ո ւմ

կուրծքս ու սիրտս։ հասա

բա ղձալի ա ր­

դ յո ւն ք ի ։ Ա յլև ս ոչ կո ւր ծք ո ւն ե ի , ոչ էլ սիրտ ։ Ես մ ի ա յն ոգի էի, գ ի տ ա կ ց ո ւթ յո ւն , — ինչպես ո ւզ ո ւմ եք ա ն վ ա ն ե ց ե ք ,— որը կա շկա նդվա ծ էր գանգատուփիս մեջ մ ն ա ց ա ծ մթ ա գ ն ա ծ ի մ ո ւ ղ ե ղ ո ւ մ , սա կա յն մ ի և ն ո ւյն ժա մանակ արդեն դուրս էր եկել նրա սա հմա ն ն եր ի ց ու շ ա ր ո ւն ա կ ում էր ը ն դ ա ր ձ ա կվե լ դ ր ս ո ւմ ։ Եվ հա նկա րծ, մի ա կ ն թ ա ր թ ո ւմ ես

հեռու

ս ո ւր ա ց ի ։ Մի

թո-իչքով բանտը թ ո ղ ե ց ի ց ա ծ ո ւ մ , կա լիֆ որնիա կա ն երկնքով ՜ Դ^պի վեր խ ո յա ցա ու հ ա յտ ն վ եց ի աստղե րի մե ջ։ Մ ի ա ն գ ա ­ մ ա յն գիտակցորեն ե մ «ա ստղերի մեջЯ ա ս ո ւմ ։ Ես զ բ ո ս ն ո ւմ էի աստղերի մ ե ջ։ Ես մի մա նո ւկ էի։ Ինձ պ ա րուրել էր ա մ ե ­ նանուրբ

երա նգ ներով,

աստղերի

անդորր

ու

զով

տակ ա ռ կ ա յծ ո ղ ու երփներա նգվող մ ե տ ա ք ս ը ։ տը, ա ն կա սկա ծ,

ծնունդն

էր

կր կե սա յի ն

լո ւյսե րի

Ա յդ հ ա գ ո ւս ­

մա րզիկների ու

հրեշտակների հագուստների մա սի ն ունե ցա ծ ի մ մա նկա կա ն տ պ ա վ ո ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ։ է*աՏ9 և ա յն պ ե ս , ես ա յդ հա գուստ ով ք ա յ լ ո ւ մ էի մ ի ջ ա ս տ ֊ դ ա յ ի ն տ ա ր ա ծ ո ւթ յո ւն ն ե ր ո ւմ , հարբա ծ ա յն գ ի տ ա կ ց ո ւթ յա մ բ , որ ինձ մ ե ծ հ ե ր ո ս ո ւթ յո ւն է ս պ ա ս ո ւ մ , մի հ ե ր ո ս ո ւթ յո ւն , որը հ ն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յո ւն կտա ճա ն ա չելո ւ տիեզերական բ ո լո ր օ րեն ք­ ները և թ ա փ ա ն ց ե լո ւ տիեզերքի խորհրդավոր 94

գաղտ նիքների


մ ե ջ։ Իմ ձ ե ռ ք ո ւ մ ապակե մ ի գավազան կ ա ր ։ Ես արդեն գ ի ֊ տ եի, որ ա յդ գավազանի ծա յր ը հ պ ե լո ւ ե մ բ ո լո ր ա յն աստ ղե՛֊ ր ի ն , որոնց կո ղ ք ո վ կ ա ն ց ն ե մ ։ Եվ ես բ ա ց ա ր ձ ա կ հ ա մ ո զ վ ա ­ ծ ո ւ թ յ ա մ բ գիտեի նաև, որ թ ե կ ո ւզ մ ի աստղի չ հ պ ե լո ւ դեպ ­ քո ւմ ,

ես կ գ ա հ ա վ ի ժ ե մ հավերժա կան պատժի ու հա վ եր ժ ա ­

կան մ ե ղ ս ա գ ո ր ծ ո ւթ յա ն անհատակ ա ն դունդը։ Երկարատև էր ի մ ա ստ ղա յին ո ւղ ի ն յ Երբ ա ս ո ւմ ե մ « ե ր ­ կա րա տ և», դուք շպետք է մ ո ռ ա ն ա ք , թ ե ի մ ո ւղ ե ղ ո ւմ ի ն չպ ի ­ սի վիթխ արի չա փ երով էր ը ն դ ա ր ձ ա կվա ծ ժ ա մ ա ն ա կ ը ։ Դարեր շա րունակ ես վստահորեն ք ա յ լ ո ւ մ էի տ ա ր ա ծո ւթ յա ն մի ջո վ և գավազանի ծա յրն անվրեպ հ պ ո ւմ էի ամեն մի հանդիպած ա ս տ ղի ։ Ա վե լի ու ա վելի պ ա յծ ա ռ վ ա ռվ եց լ ո ւ յ ս ը ։ Ես ա վելի ո ւ ա վելի էի մ ո տ ե ց ե լ անսա հմա նա փ ա կ ի մ ա ս տ ո ւթ յա ն բ ա ­ ց ա ռի կ ա ղ բ յո ւր ի ն ։ Հ ա տ կա պ ես' ի ն ք ս , և ոչ թ ե ի մ « ես ))-երից որևէ մ ե կ ը ։ Եվ դա այն չէր, ին չ ես արդեն մ ի ժա մա նա կ վ ե ր ­ ապրել էի։ Անդադար

գի տ ա կց ո ւմ էի,

որ հա տ կապ ես

ես,

Դ ա ր ց ել Ս թե նդ ին գ ս, ե ' и ե մ ք ա յ լ ո ւ մ աստղերի մի ջո վ ո ւ ա պ ա ­ կե գավազանը հ պ ո ւմ նրանց։ Կարճ ա սա ծ, ես գիտեի, որ այս ա մ ե ն ի մեջ ոչինչ իրական չկա ր , որ դա ի ր ա կ ա ն ո ւմ չի եղել և չի էլ լի ն ի ։

Գիտեի, որ դա եր և ա կ ա յո ւթ յա ն լո կ կատաղի

մ ի խ րախճանք է, ինչպես պ ա տ ա հո ւմ է հաշիշ ծխած, ս պ ի ­ տակ տենդով տառապող կ ա մ ուղղակի շատ խ որ ք ն ա ծ մ ա ր ­ դու հետ ։ Ո ւ հա նկա րծ, երբ ես ինձ այդքա ն լա վ էի զ գ ո ւմ ու երջա­ ն ի կ , ի մ գավազանը բա ց թ ո ղ ե ց մի աստղ, ու ես ա նմիջա ­ պես հ ա ս կա ց ա , որ մ ի ծանր հանցանք ե մ գ ո ր ծ ե լ։ Ա ն մ ի ջա ­ պ ես մ ի որոտ ընդոստ , տ իրակա լ ու անողոք թրխ կոց լ ս վ ե ց , որ ը նմա ն էր ճակատագրի երկա թե ո տ ն ա ձ ա յն եր ի ն , շշմեց­ ր ե ց ի ն ձ ու խ ուլ Ա ստ ղ ա յին

թ ն դ յո ւն ո վ

ողջ հա մա կա րգը

տա րածվեց

տ ի եզ երքով

կո ւր ա ց ո ւց ի չ

փ ա յլ

մեկ։

ա րձա կեց,

պ տ տ վ ե ՜ց , պ տ տ վ ե ՜ց ու ա նհետացավ բ ո ց ե ր ի մ ե ջ։ Ա ն ա սելի մ ի տառապանք պատեց

ի ն ձ ։ Ես անմիջապես

դարձա ց մ ա հ բ ա ն տ ա ր կ յա լ, զսպ աշա պիկն հագին, հատակին պ ա ռ կ ա ծ Դարրել Աթեն դինգը։ Ու ես հա ս կա ց ա , թ ե ով ցած ք ե ր ե ց ինձ եր կն ք ի ց . հինգերորդ խցից էդ Մ ո ր ե լն ի ն չ-ո ր բան էր թ ր խ կա ց րել ի ն ձ ։


Ա յ ժ մ ես կփ ո ր ձ ե մ մ ի փոքր պ ա տ կ ե ր ա ց ո ւմ տալ ձեզ ժա ­ մա նա կի և տ ա ր ա ծո ւթ յա ն ա նընդգրկելի տ ա ր ա ծա կ ա ն ո ւթ յա ն մ ա ս ի ն , որը ես զգացիէ Օրեր անց ես Մ ո ր ե լի ն հա րց րեց ի, թ ե ինչ էր թրխկա ց ր ե լ, պ ա ր զ վեց , որ դա ե ղ ե լ.

«Ս թ են դ ի ն գ ,

ա յդ տ ե ՞ղ ե ս » ։

մ ի սովորա կա ն հարց է

նա

թ ր խ կա ց ր ել էր շատ

արագ, քա նի դեռ վերա կա ցուն գ տ նվելիս էր եղել միջա նցքի մ յո ւս

ծ ա յր ո ւ մ ։ Կրկնում ե մ .

թ ր խ կ ա ց ր ե լ։

Ո ւր ե մ ն ,

նա իր հարցը

հա սկա ց եք ի ն ձ .

հարվածների միջև ես դ ա ր ձյա լ սուրացի աշխարհը և դա րձյա լ մե տ ա ք սա պ ա ր ո ւր

շատ արագ էր

առաջին

և երկրորդ

դեպի

աստղային

քա յլեցի

ա յնտ եղ,

կ յա ն ք ի բ ո լո ր գաղտնիքները գիտ ենա լու ճանապ արհին հըպվ ե լո վ ա մեն մ ի հա նդիպա ծ ա ստ ղի։ Եվ առաջվա պես ք ա յ ­ լ ո ւ մ էի դարեր շա րունա կ։ Հետո դա ր ձ յա լ թր խ կո ց լ ս վ ե ց ' ճ ա ­ կատագրի երկա թե ք ա յլվ ա ծ ք ի թ ն դ յ ո ւ ն ը , և դ ա ր ձյա լ մի անա­ սե լի ց ա վ տիրեց ի ն ձ ու ես դ ա ր ձյա լ հ ա յտ ն վ եց ի Ս ե ն -թ վ ե ն տինի ի մ խ ց ո ւ մ ։ Դա էդ Մ ո ր ե լն էր թ ա կ ե լ երկրորդ ա ն գ ա մ։ Առաջին և երկրորդ հա րվա ծների միջև անցել էր վ ա յր կ յա նի հինգերորդական մ ա ս ը ։ Ոա յց ի մ ժա մա նա կի անչափելի տա ր ա ծա կա ն ո ւթ յա ն շնորհիվ վ ա յր կ յա ն ի հինգերորդակա ն մ ա ­ սի ը ն թ ա ց ք ո ւ մ

ես բ ա զ մ ա թ ի վ հ ա ր յո ւր ա մ յա կ ն ե ր ք ա յ լ ե լ

էի

աս տղեր ի մ ի ջո վ ։ Ը նթ երցող, ես գ ի տ եմ, որ վերը պ ա տ մա ծս

ա ն հ ե թ ե թ ո ւ­

թ յո ւ ն է թ վ ո ւ մ ։ Հ ա մ ա ձ ա յն ե մ ։ Դ ա ա ն հ ե թ ե թ ո ւթ յո ւն է։ Է^այց դա պատահել է ի ն ձ հետ և եղել է ա յնքա ն ի ր ա կ ա ն , որքան և իրակա ն են սպիտակ տ ենդով բ ռ ն վ ե լո ւ աստիճան հարբած մա ր դ ո ւ հա մ ա ր օձերն ու սա րդերը։ Ա մ ե ն ա շ ռ ա յլ հ ա շ վ ո ւմն եր ո վ էդ Մ ո ր ելին

անհրաժեշտ էր

առնվազն եր կո ւ ր ո պ ե , որպեսզի թրխ կա ցնի իր հա ր ց ը ։ թ ա յց և ա յնպ ես առաջին և վերջին հա րվա ծների ը ն թ ա ց ք ո ւ մ մ ի լ ի ո ֊ նավոր տարիներ անցան։ Ես ա յլև ս չէի կարող ք տ յ լե լ աս տղա ֊ ժ ն արահետով ի մ նախկին ա ն վ րդ ով բ ե ր կ ր ա ն ք ո վ , քանի որ ի մ մեջ բ ո ւ յն էր դրել ա նխ ուսափելի կանչի ն կ ա տ մ ա մ բ ո ւն ե ­ ց ա ծ սա ր սա փ ը , կա նչ, որն ի մ ողջ է ո ւթ յո ւն ը բ զ ի կ-բ զ իկ ա ն ե­ լ ո վ , նորից գա հա վի ժելո ւ է ի ն ձ

զսպաշապիկի

դժոխ քը։ Եվ

ա ստ ղային տ ա ր ա ծ ո ւթ յո ւն ն ե ր ո ւմ ի մ թ ա փ ա ռ ո ւմ ն ե ր ի միլիո^֊

9B


նավոր տարիները վե րա ծվեցին սարսափի մ ի լի ոն ա վ ո ր տտ­ ր ի նե ր ի։ Եվ ա յդ ամբողջ ը ն թ ա ց ք ո ւ մ գիտեի, որ էդ Մ ո ր ե լի մատն է ինձ դա ժանաբար ս ե ղ մ ո ւ մ եր կրին ։ Ես փորձեցի խոս ել եդՒ հետ , խ նդրել, որ նա լ ռ ի ։ Թայը ա յն պ ի սի կ ա տ ա ր ե լո ւթ յա մ բ էի մ ա ր մ ի ն ս անջատել գ ի տ ա կ ց ո ւթ յո ւն ի ց , որ ա յլև ս չէի կ ա ­ րող նրան հա ր ո ւթ յո ւն տ ա լ։ Զսպաշապիկի մեջ ս ե ղ մ վ ա ծ ի մ մ ա ր մ ի ն ը մ ե ռ ա ծ էր, թեև ես դեռ ա պ ր ո ւմ էի ա յդ մա ր մն ին պատկանող գան դ ո ւ մ ։ Ւզուր էին ի մ ջանքերը ս տ իպ ելո ւ ոտ­ քիսt

որպեսզի

թրխ կա ցնի

Մ ո ր ե լի ն ։

ՏեՓականորեն

ես գի­

տ եի, որ ոտք ո ւ ն ե մ ։ Իա յց ի մ փորձն ա յնքա ն հաջող էր ա ն ­ ց ե լ, որ ա յն ո ւա մ ե ն ա յն ի վ ես ոտք չո ւն ե ի ։ Հ ե տ ո , — հի մա ես գ ի տ եմ, որ դա Մ ո ր ելն էր պարզապես ավարտել իր

Հ ա[*&ը

թրխ կացնե՛լը, — ես շա րունակեցի ի մ

ուղին աստղային աշխարհում և ինձ ա յլևս ոչ ոք չէր կա ն ­ չ ո ւ մ ։ Իսկ հետ ո, դեռևս ա յդ ն ո ւյն ճա նա պ ա րհին, ես թ մ բ ի ր ի միջից զգացի, որ ք ն ո ւմ ե մ և ա յդ ք ունը զարմ անալի անուշ է։ Մ ե ր թ ընդ մ ե ր թ ես շա ր ժ վո ւմ էի քնիս ուշա դր ո ւթ յո ւն

մ ե ջ * ը ն թ եր ց ո ղ ,

դարձրու ա յս բ ա յ ի ն Հ շա ր ժ վո ւմ էի։

Ես շար­

ժ ո ւմ էի ձեռքեր ս ու ո տ ք ե ր ս ։ Զ զ ո լ մ էի մ ա ք ո ւր ու փափուկ սավանների հ պ ո ւմը մ ա ր մ ն ի ս ։ Ինձ զգում էի առողջ և ուժեղ։ Ի նչ սքանչելի բան էր դա։ Ինչպես

ա ն ա պ ա տ ում ծարավիդ

մե ռն ո ղ մա րդիկ են ի րենց պ ա տ րա ն քներում տ ե ս ն ո ւմ ք չք չ ա ­ ցող շատրվաններ ու սառնորակ ա ղ բ յո ւր ն ե ր , ա յն պ ես էլ ես էի տ ե ս ն ո ւմ , որ ազատվել ե մ զսպաշապիկի կա պ ա նքներից, տ ե ս ն ո ւմ էի մ ա ք ր ո ւ թ յ ո ւ ն '

կեղտի

փոխարեն,

թա վշա նմա ն

առողջ մ ա շ կ ճ կողերս պատող կոպիտ մա գ ա ղա թ ի փոխարեն։ ք^այց ա յս ամենը ի մ պ ա տ ր ա ն ք նե ր ո ւմ , ինչպ ես դուք կ հ ա մ ո զ ­ վ ե ք , բ ո լոր ո վ ի ն ա յլ կերպ էին եր և ո ւմ ,

ոչ ա յն պ ե ս , ինչպ ես

նրանց։ Ա ր թն ա ց ա ։ Օ ՜հ, ես բ ո լոր ո վ ի ն ա ր թ ն ա ցա ,

բ ա1Ա ա1Ք^Իս

չբ ա ց ե ց ի ։ Խնդրում ե մ , մի բան հա սկա ց եք մ ի ՛ա յն , մ ն ա ց յա լը ինձ բ ն ա վ չզ ա ր մա ց ր եց ։ Ես ա յն ը ն կ ա լե ց ի որպես շատ ս ո վ ո ­ րական ու բնական մի բ ա ն ։ Ես' ես էի, հիշեցեք ա յ ս ։ P u ijg ես ծ ա ր ր ե լ Սթննդ]ւնգը չէի: Դարրել Սթենդինգը այնքա ն ը ն դ ­ հանուր բան ուներ ա յդ մ ա ր դ ո ւ հետ, որքան ընդհանուր բան 97 7

ՋՆ\

Լոնդոն, X հ.


կարող էր ունենա լ

Դարրել

Սթենդինգի

մա գ ա ղա թ ա ն մա ն

մաշկը ա յ դ նուրբ և առողջ մա շկի հետ ։ Եվ ես գաղափար էլ չո ւն եի ոչ մ ի Դարրել Սթինդինգի մ ա ս ի ն , և դա զարմա նա լի չէ, քանի որ Դարրել Սթինդինգը դեռ չէր ծ ն վ ե լ, և մինչև նրա ծնվելը դեռ դարեր էին գա լու և ա ն ց ն ե լո ւ։ Բ ա յց դուք ի ն ք ­ ներդ հա ս կա ց եք ։ Աչքերս փակ

պա ռկել էի ու

ծուլորեն ականջ

դրել ինձ

հասնող ձ ա յն ե ր ի ն ։ Դ ր ս ո լմ , քարե սա լերին համաչափ չր ըխ ­ կում

էին պ ա յտ ե ր ը ։

զրնգում էր,

զրահի

մետաղը

մ ետ Ամլական զրնգոց էին ա ր ձ ա կ ո ւմ

Մ ա րդկա նց զենք

ու

ձի ասա ր-

ք ե ր ը , ու ես կռա հեց ի , որ դ ր ս ո ւմ , լո ւս ա մ ո ւտ ն ե ր ի ս

տակով

ա ն ց ն ո ւմ է հ ե ծ յա լն ե ր ի խ ո ւմ բ ը ։ Եվ ա ն տ ա ր բ ե ր ո լթ յա մ բ մ տ ա ­ ծեցի, թ ե ո վ ք ե ՞ր են դրա նք։ Ինչ-որ տեղից ( ի դեպ , ես դի ­ տ եի, թ ե ո րտ եղ ից. հյո ւր ա ն ո ց ի բ ա կ ի ց ) լ ս վ ո ւ մ էին ս մ բ ա կ ­ ների զրնգացող ձ ա յն ե ր ը և ա ն հա մ բեր խրխնջոց, որը ես ա ն ­ միջա պես ճ ա ն ա չեց ի . դա ի մ նժույգ ն էր եփ գա լիս։ Հ ե տ ո Հ ոտ նա ձա յներ

ու շշուկներ.

ոտնա ձա յները

ասես

պ ա տ կա ռա նքով մ ե ղ մ ա ց վ ա ծ էին, իսկ ի ր ա կ ա ն ո ւմ մ ի տ ո ւ մ ­ նավոր

աղմկոտ,

որպեսզի

ես

ա ր թ ն ա ն ա յի , եթե

դեռ քնած

ե մ ։ Ես ք թ ի ս տակ ժպտացի ա յղ ծեր խ ա բ ե բ ա յի խ ո ր ա մ ա ն ­ կ ո ւթ յա ն վր ա ։ — Պ ո ն ս, — առանց աչքերս

բ ա ն ա լո ւ

հ ր ա մ ա յ ե ց ի ես , —

ջուր տ ո ւր։ Սառը ջուր, մ ի ա յն թ ե շուտ և շատ։ Երեկ ի ր ի կ ­ ն ա դ եմ ի ն չափ ից դուրս կոնծեցի և հի մ ա կոկորդս չո րա ցե լ է, ին չպ ե ս շիկա ցա ծ ա ն ա պ ա տ ո ւմ ։ — Բա յց ա յսօր դուք կարգին ք ն ե ց ի ք , — փնթփնթաց նա, մ ա տ ո ւց ե լո վ նախօրոք պ ա տրաստ ած ջրով լի գավը։ Ես նստեցի ա ն կ ո ղ ն ո ւմ , ա չքերս բա ց եց ի և եր կո ւ ձեռքո վ դա վը բ ռ ն ա ծ մո տ ե ց ր ի շ ո ւր թ ե ր ի ս ։

Ես խ մ ո ւ մ և մ ի ա ժ ա մ ա ­

նակ զ ն նում էի Պոնսին։ Ա յ ժ մ եր կո ւ հա ն գ ա մ ա ն ք նկատի ո ւն ե ց ե ք .

ես խ ո ս ո ւմ էի

ֆ րա նսերեն ու չէի գ ի տ ա կ ց ո ւմ , թե ֆրա նսերեն ե մ խ ո ս ո ւ մ ։ Մ ի ա յն բա վ ա կա նի ն ժ ա մա ն ա կ ա ն ց նե լո ւց հետ ո, վ ե ր ա դ ա ռ ­ ն ա լով ի մ մե նա խ ո ւց ը ես հիշեցի ա յդ դեպ քե ր ը , որոնց մ ա ­ սին հի մա պ ա տ մ ո ւմ ե մ ։ և հա նկա րծ կ ռ ա հեց ի , որ անընդհատ խ ո սել ե մ ֆ ր ա ն ս ե ր ե ն , ը ն դ ո ր ո ւ մ , 98

որպես ի սկա կա ն ֆ րա ն -


սիա ցի։ Ւսկ ես, Դարրել Ս թեն դինգս, ա յն մ ա ր դ ը , որ դր ո ւմ է ա յս

տողերը Ֆ ո լ ս ե մ

բանտի

Մ ա րդա սպ ա նների

Ս իջանցքի

խցերից մ ե կ ո ւ մ , ֆրանսերեն լեզ վին տ իրա պ ետ ում եմ մ ի ա յ! դպրոցական դասընթացի ս ա հ մ ա ն ն ե ր ո ւմ , ա յս ի ն ք ն ' մի կերպ կա րող ա ն ում եմ կարդալ

Ֆրանս երեն

դրբեր ու հա ն դե սն եր ՝

Ւսկ խ ոսել բ ն ա վ չ դ ի տ ե մ ։ Նույնիսկ ռ ե ստ ո ր ա ն ո ւմ կերա կուր պ ա տ վի ր ելի ս, ես ո չ մ ի շ տ էի ճշգրիտ ա ր տ ա սա ն ո ւմ կերա կրատեսակի ա նունը։ Բայց բավակա ն են ա յս շեղումները բուն ն յո ւ թ ի ց ։ Պոնսը կարճլիկ ու չորա ցա ծ մի ծերուկ էր։ Նա ծնվել էր մե ր տանըա յդ մա սին հիշատակվեց ն ույն այն օրը, որի մա սին ես պատ ­ մ ո ւ մ ե մ ։ Վ աթսուն տարեկանից ա վելի կ լի ն ե ր ։ Արդեն կո ր ց ­ րել

էր գրեթ՛ե բ ոլոր

ա տ ա մն եր ը ,

բ ա յց , չ ն ա յա ծ իր կա ղա ­

լուն ( ք ա յլ ե լ ի ս նա ծիծա ղելի կերսլուէ թ ռ չկ ո տ ո ւմ է ր) դեռևս ա ռ ո ւյգ էր ու շա րժուն։ Ւնձ հետ նա վ ե ր ա բ ե ր ո ւմ էր հ ա մ ա ր ­ ձ ա կ , մ տ եր մա կ ա ն տ ո ն ո վ։ Չէ՞ որ նա մե ր տանն ասլրել էր վա թսուն տարի։ Եղել էր հորս սպ ասա վորը դեռ այն ժ ա մ ա ­ նակ, երբ ես նոր էի ս ո վ ո ր ո ւմ ք ա յ լ ե լ , իսկ հորս մա հից հետո (Պ ո ն սը հետ ա յդ մւսսին էլ խ ոսեցինք ն ո ւյն օրըJ դարձավ ի մ սպ ա ս ա վ ո ր ը ։ Ոտքը հա շմվել էր Ւ տ ա լի ա յո ւմ , ճա կա տ ա մա ր ­ տի ժա մա ն ա կ,

երբ գրոհի էր անցել հեծ ե լա զ ո ր ը ։

նա հենց

նոր էր կարողացել հորս մի կ ո ղ մ ք ա շե լ, երբ նիզա կով խոց ե լ էին ազդրը, տապալել գետնին և տրորել ձիերի ս մ բ ա կ * ների տակ։ Թ եև վ երքերից ո ւժա սպ ա ռ, բ ա յց գ ի տ ա կ ց ո ւթ յո ւնը լ կ որցրա ծ հա յր ս ա յդ ա մենին ականատես էր ե ղ ե լ։ Ա յ ն ­ պես որ Պոնսը վա ստ ա կել էր գոնե հորս որդու հետ մտ ե ր ի մ լ ի ն ե լո ւ ի ր ա վ ո ւն ք ը ։ 9*լո ւ խը հա ն դի մա նա ն քո վ ճ ո ճ ե լո վ , Պոնսը ն ա յո ւ մ էր, թե ես ինչւզես ե մ խ մ ո ւ մ ջուրը։ — Նա անմիջապես տա քա ցա վ, դու լ ս ե ց ի ՞ ր , — ծիծա ղելով հարցրեցի ես ու գավը պ ա ր զ եր ի , նրան։ — ճ Ււ տ ձեր

հոր նման

ե ք , — վշտակեզ

հառաչանքով

ասաց նա ։ — Մ ի ա յն թե ձեր հա յրն հետո լր ջա ն ո ւմ էր, իսկ ձեզնից ա յդ բանը չի կա րելի սպ ա սե լ։ — ձորս

ստ ա մո ք սը

ն ո ւն ։ — Գինու մի

հիվա նդ

ումպ ի ց

էր, — ծաղրեցի ես

ն ո ւյն ի սկ

ծերու-

նրա հոդին բերանն

էր 99


գ ա լիսг Իսկ ա յդ ո ՞վ կշարունակի խ մ ե լ , եթե դրանից ոչ մի հ ա ճ ո ւյք չի զ գ ո ւմ ։ Մ ինչ մ ե ն ք զ ր ո ւցո ւմ

էինք,

Պոնսր

մ ա հճ ա կա լի մոտ

գտնվող բա ղկա թոռին դրեց ի մ հագուստ ր։ — Խ մեց եք , խ մ ե ց ե ք , տ ե ր ի մ , — ասաց ն ա ,— Դա ձեզ չի վնա սի։ Մ իև ն ո ւյն է, դուք առողջ ս տ ա մ ո ք ս ո վ էլ կ մ ե ռ ն ե ք ։ __ Ո ւր ե մ ն , քո կ ա ր ծ իք ո վ, երկա թե ս տ ա մ ո ՞ք ս ո ւ ն ե մ , — հարցրեցի ես, դիտ ա վորյա լ կերպ ով ձևա ցն ելո վ, թ ե իբր չեմ հա սկացել նրա ա կն ա րկր: — Եմ կ ա ր ծ ի ք ո վ — բարկա ցկոտ

տ ոնով

սկսեց

նա

բ ա յց և անմիջապես լռ ե ց , կռ ա հ ե լո վ , որ ծա ղր ո ւմ ե մ իրեն Ս եղմ ել ո վ կն ճռա պա տ ջր թ ո ւն ք ն ե ր ր , նա բ ա զ կա թ ո ռի թիկնա կին կ աիյեց ի մ նոր, սրախոխող եղած թ ի կ ն ո ց ր ։ — Ո ւթ հա րյուր դ ուկա տ ,

խ ա յթ ե ց ն ա ։ — Հազար դ1ուխ

այծ ու հա ր յո ւր գլուխ գեր ց ուլ մի թ ի կ ն ո ց ի հա մ ա ր , որպեսզի չ մ ր ս ե ք } Եմ տիրոջ ազնվա զա րմ ուսերին քսան ագարակ է ր ն կած։ — Եսկ այնտեղ հա ր յո ւր ա վ որ հարուստ ագարակներ ե ն , ե ր կ ո ւ֊ե ր ե ք դղյակ էլ վ ե ր ա դ ի ր , գուցե նաև

պ ա լա տ , — պ ա ­

տասխանեցի ես պ ա րզելով ձեռքս ու շոշափ ելով ի մ սուսերը, որը հենց նոր նա դրեց բազկւսթոռի նստա տեղին։ ՝— Զեր հայրն էլ իր բա րիքները շնորհիվ, — րն դհ ա տ ե ց ինձ

զավթեց

Պոնսր։ — ^այ ց

ուժեղ

եթե

ձեռքի

ձեր հայրը

կա րողա նում էր ղ ա վ թ ե լ, ասյա նա կա րողա նում էր նաև պ ա հ­ պանել ունեցա ծը: •Կ и տ եղ Պ ոն ե<ր Լռեց և ք մ ծ ի ծ ա ղ տալ ո վ Զարդարեց մ սրէi ՝ դո 4 ն կերպասից ի մ բաճկոնակը որր բ ավականին թանկ էր նս տել ։ Վ ա թ ԱՈ 1Լ դուկատ *ոյս փա լ ասի համար, մարդ կխեն ու ավել ի սկսեց տարածվել Պոնսր; — Զեր հայրն ավել ի շ ու տ գրողի ծոցը կր,ողարկեր բոլ որ ղերձ ակնե—

թանա , ----- ավելի

րին ո լ վ աշխաոոէ հ jib ան ե րին . քան թ ե ա յ դ ք ա ն

դ ր ա մ կ վճ ա -

րեր։ ե վ մ ե ր Հս յ դ ն վ ե լ ւ ս Պոնսն ին ձ նրան։ 100

օ գ ն ո ւ մ էյ,

միջոցին հագն վ ել

ա յ ս ի ն ք ն լ ոյ ն մ ի ջ ո ց ի ն Լն

շ արոլ նաէ

մ ինչ

ծաղրում

էր


Պոնս ,

բնա վ

էշ դժվար

բան

չէ

գուշա կելը,

որ դու

վերջին ն ո ր ո ւթ յո ւն ը չես լ ս ե լ , — խ որ ա մա ն կո ր ե ն ասացի ես։ Ծերունին ա ն մ իջա պես սրեց ականջները։ — Վերջին ն ո ր ո ւ թ յ ո ՞ւ ն ը , — հարցրեց ն ա ։ — Չ լի ն ի ՞ թե մի բան է պատահել անգլիական ա ր ք ո ւ ն ի ք ո ւ մ ։ — Ոչ, — օրորեցի ես գ լո ւխ ս։ — Ի դեպ, հա մար երևի

ն ո ր ո ւթ յո ւն

կէինի,

իսկ

դա

մ ի ա յն քեզ

մ յո ւս ն ե ր ի ն

վա ղուց

է

հ ա յտ ն ի ։ Ո ւր ե մ ն , ի ր ո ՞ ք , չես լ ս ե լ ։ Աքդ մա սին փ ս փ սո ւմ էին հո ւյն

փիլիսոփաները

դեռևս

երկու հազար

տարի առաջ։

Լե ն ը ա յդ ն ո ր ո ւթ յա ն պա տ ճա ռով էլ ես քսան հատ հարուստ ագարակ ե մ կ ր ո ւմ ուս երիս* ա պ ր ո ւմ ե մ ա ր ք ո ւն ի ք ո ւմ և դարձել ե մ ք ե ֆ չի ու պճնասեր մ ա ր դ ։ աշխարհը չափազանց

նողկալի

Գիտե ս, ի ն չ , Պոնս, մի վ ա յր

է,

մեր

կ յա ն ք ը ' շատ

տխուր մի բա ն , բ ո լոր մա րդիկ մա հկա ն ա ց ո ւնե ր են, իսկ երբ դու մ ե ռ ա ծ ես , դու*** Կարճ ա ս ա ծ' մ ե ռ ա ծ ես ։ Եվ ա հ ա վ ա ­ սիկ ( նողկանքից ու թա խ իծից խ ուս ա փ ելո ւ հ ա մ ա ր , մե ր օր ե­ ր ո ւ մ ինձ նման մա րդիկ որո\ա ւմ են ն ո ր ո ւթ յո ւն ն ե ր , կրքերի թ մ բ ի ր և զ վա ր ճո ւթ յո ւն ն եր ի մ ո լո ւ ց ք ։ —

^ա1Ց Դա

ն ո ր ո ւթ յո ւն է, տեր ի մ ։ Ին չ ի ՞ մ ա и ին էին

փ ս փ սո ւմ փիլիսոփաներն ա յդ անհիշելի ժա մ ան ա կներ ո ւ մ ; — Ա յն մ ասին, որ աստված մ ե ռ ե լ է, Պ ո ն ս, — հա նգ իստ վորու թ լ ա մր պատասխանեցի ե ս ։ — Մ ի ՞ թ ե չդիտեիր ա յդ մ ա ­ սին։ Աստված մ ե ռ ե լ է, ես ևս շուտով կ մ ե ռ ն ե մ , և հենց դրա համար էլ ուսերիս քսան հատ հարուստ ագարակ եմ կ ր ո ւ մ ; —

Աստված

ողջ է, — կ ր ք ո տ ո ւթ յա մ բ

բա-ցականչեց

Պոն-

ս ր ։ — Աստված ողջ է և մոտ իկ է նրա արքա (ութ քունը- Աոտիկ է, լսո ւմ եք , տեր ի մ ։ Թերևս հենց վաղր չինի նրա ա ր­ ք ա յո ւթ յո ւ ն ը և երկիրն էլ փոշի դառնաւ —

Ա յդպ ես Հին Հ ռ ո մ ի քրի и տոն ե ան երն էին ասում\ Պ ո ն ս ,

երբ Ներոնր իր զ վա րճությա ն համար նրանցից ողջակեզ ջա­ հեր էր и արքոււ՛ Պոնսր խ ղ ճ ա հ ա ր ո ւթ յա մ բ լի մի հայա ցք նետեց վ ր ա ս . —

Շատ բան

հա ո աչ ե ց ն ա z — իհարկե, ձեզ

հ ե տ։

իմանալր Օւ

ւ ղն դե ց իք են

ախր ձերը,

Օձուտ,

հիվանդությունից մ իշ տ ս։ սել

և ինձ,

որ դու ք

եւ!

դա.

ծերանաս,

էլ վ ատ ^ ‘Այց

է է— ԴՈԼԲ

բ >(յ,ր2 տ վ ե $ ի յ

ա и տ ղ ։ս գի տ ո \թ ։ ու ն Լ

թ վա-


բ ա ն ո ւթ յո ւն եք ս ո վ ո ր ել Վ ե ն ե տ ի կ ո ւմ , պոեզիա և ուրիջ շատ հ ի մ ա ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ' Ֆ լ ո ր ե ն ց ի ա յո ւ մ ։ ա ս տ ղ ա գ ո ւշա կ ո ւթ յո ւն ' Պ ի ֊ զ ա յո ւ մ և չ գ ի տ ե մ > թ ե ուրիշ ինչ

խ ելա հեղ

*հերմա նիա յո ւմ։

Թ ք ե լ ե մ ա յդ փ իլիսոփ ա ների վր ա ։ Ես ձեզ բա ն~~նմ աս ո ւ մ ։ տեր ի մ , ես ' Պոնսս, ձեր ծա ռա ն, հա շ մա ն դա մ ծե րո ւն ի ս , որը տառերը չի տ ա ր բե ր ո ւմ նիզակի պոչից, ես ձեզ ա ս ո ւմ ե մ , որ ա ստվա ծ ողջ է և շատ շուտով դուք կկա նգնեք

նրա առջևt —

V թ ա փ վ ե լո վ , նա հա նկա րծ լ ռ ե ց ու ա վ ե լա ց ր ե ց . — Ա յն ք ա հ ա ­ նան, որի մա սի ն ա ս ո ւմ էիք, ս պ ա ս ո ւմ է, թե դուք երբ եք վեր կեն ա լո ւ։ Ես Զիջեցի,

որ ի ս կ ա պ ե ս , քա հա նա յի ն հանձնարարել էի

ա յց ե լե լ ա յս օ ր ։ — Են չ ո ՞ւ շուտ չ ա սա ց ի ր , — բա ր կա ցա ծ հարցրեցի ես։ — Իսկ ի ն չ ո ՞ ւ , — ուսերը թ ո թ վ ե ց Պո ն սը ։ — Միևնույն, է, նա արդեն երկու ժա մ է ս պ ա ս ո ւմ է ձեզ։ — Ինչո՞ւ շարթնացրիր ի ն ձ ։ Նա հա նդիմա նա կա ն հ ա յա ց ք ո վ ի ն ձ ն ա յե ց ։ — Ինչպե՞ս ա րթնա ցնեի, երբ դուք հազիվհազ հասաք ձեր մա հճ ա կա լի ն ու անընդհատ կ ա ն չ ո ւմ

էիք

ա քլորից էլ լա վ .

«Ե րգիր, կ ո ւկ ո ւ, երգիր կ ո ւկ ո ւ, կ ո ւկ ո ւ, կ ո ւկ ո ւ, կ ո ւկ ո ւ, երգիր կ ո ւկ ո ւ, երգիր կ ո ւկ ո ւ, երգիր կ ո ւկ ո ւ, երգիր կո ւկո ւ» ։ Նա ա յս ա նիմա ստ կրկներդը ձգեց ականջ ծա կող, խռպոտ ֆ ա լց ե տ ո վ , ծա ղրալից ն ա յե լո վ վր ա ս։ Շատ

հավանական է,

որ պ ա ռկե լի ս ես երգել ե մ ա յ դ երգը։ — Դ ու լա վ հ ի շո ղո ւթյո ւն ո ւն ե ս , — չ ո ր ո ւ թ յա մ բ նկատեցի ես , ուսերիս ա ռ ն ելո վ ս ա մ ո ւ յր ե թ ի կ ն ո ց ը , և ն ո ւյն պահին դա նետեցի Պոնսի գ իրկը» Պոնսը մ ռ ա յ լ ա դ ե մ օրորեց գ լո ւխ ը ։ — Արտակարգ հի շո ղ ո ւթ յո ւն հա րկա վոր չէ. դուք ախր ա յգ «կո ւկ ո ւն » առանց ձեր ձ ա յն ը խ ն ա յե լո ւ մ ի հազար

ա նգա մ

երգած կ լի ն ե ք , դրա հա մա ր էլ ամբողջ հյո ւր ա ն ո ց ի կենվորները նետ վեցին դեպի ձեր դուռն ու

սպառնա ցին

սպանել

ձեզ, որովհետև ոչ ոքի թ ո ւ յ լ չէիք տալիս ք ն ե լ ։ Իսկ երբ ես, ա յն ո ւ ա մ ե ն ա յն ի վ , չկանչեցիք ինձ ու

պ ա ռկե ց ր ի ,

մփ՞թե

չկա ր գ ա դր ե ցի ք,

դուք տեղնուտեղը

որ եթե

ետ

սատանան ա յս

կո ղմ եր ը երևա, հ ա յտ ն ե մ , թ ե նորին պ ա յծ ա ռ ա փ ա յլո ւթ յո ւն ը 102


քնած է: Եվ մ ի ՞թ ե դուք դա րձյա լ ետ չկա նչեցիք ինձ և, ա ր ֊ մո ւն կի ս մոտ ձեռքս ա յնպես ս ե ղ մ ե լո վ , որ ա յսօ ր ա մ բ ող ջս֊ վին կապ տուցների մեջ է,

չ հ ր ա մ ա յե ց ի ք .

((Եթե ս ի ր ո ւմ ես

կ յա ն ք ը , հ յո ւթ ե ղ միսն ու տաքուկ օջախը, ոչ մի պատրվակով չհա մա ր ձա կվես առավոտ յա ն արթնա ցնել ի ն ձ ։ Սարող ես հ ա ֊ նուն մի բանի մ ի ա յն ինձ ա ր թ ն ա ց ն ե լ»։ — » անուն ի ն չի ՞ , — հարցրեցի ես, որովհետև ոչ մի կերպ չէի կա ր ո ղ ա ն ո ւմ հիջել, թե ինչի մա սին ե մ ա յն Ժամանակ մ տած ե լւ: ֊

այն հանուն Մ ա ր ի ն ե լլի ա նունով սև անգղի սըր-

տի, — ասացիք դ ո ւք։ — Ս ի ա յն հանուն Մ ա ր ի ն ե լլի ի դեռևս տաք և ոսկե

սկուտեղի վրա դրված սրտի։ Սկուտեղն ա ն պ ա յմա ն

ոսկե պետք է լի ն ի » , — ասացիք դ ո ւք։ Ւսկ արթնացնեի ((Երգիր կո ւկ ո ւ,

երգիր

ես պետք

կո ւկ ո ւ,

է ձեպ

երգիր

կուկու»

եր գ ելո վ: Եվ դուք տեղնուտեղը ինձ սո վ որեցրիք $Երգիր կ ո ւ ֊ կու, երգիր կո ւկ ո ւ, երգիր կուկու» երգել։ Եվ հենց որ Պոնսն արտասանեց ա յդ ա նունը, ես ան մ ի ֊ ջասլես հասկացա, որ խ ոսքը նույն ա յն քահա նա Մ ա ր ի ն ե լլի ի մա սին է, որն արդեն երկու ժա մ ձ ա ն ձր ա ն ո ւմ է ի մ ը ն դ ո ւն ա ֊ բ ա ն ո ւմ ։ Երբ Մ ա ր ի նե լլի ն

ներս

մտ ա վ

ու,

բ ա ր և ելի ս,

ինձ

կոչեց

ի մ լրիվ տ իտ ղոսով, ես հասկացա նաև մ ն ա ց յ ա լ ը ։ Ես կոմս Պփլ դը Ս ե ն ֊Մ ո ր ն էխ (բ ա ն ը ն ր ա ն ո լմ ն է, որ ես ա յն ժ ա մ ա ֊ նակ դիտեի և հ ե տ ա գ ա յո ւմ հի շում էի լո կ ա յն , ինչ ա նցնում էր ի մ արթուն գ ի տ ա կ ց ո ւթ յա մ բ ) ։ Ջահանան իտ ալացի էր, բա վա կա նին թ ո ւխ ,

ոչ այնքան

բարձրահասակ և չափ աղանց ն ի հա ր ա կա զ մ' ոչ տյն է շ ա ր ո ւ֊ նավական ծ ո մ ի ց , ոչ ա յն է շարունակական անհագ, բ տ յց ոչ մա ր մն ա կա ն ս ո վ ի ց ։

Նրա ձեռքերը փոքրիկ էին և թ ո ւ յ լ , ի ն չ-

պես կանացի ձ ե ռ ք ե ր ։ Սայց ա չքե"ր ը ։ Խ որամանկ էին, կ ա ս ֊ կ տ ծ ա մ ի տ , միշտ կկո ց վ ա ծ, 1 ֆով,

Ֆ ր ա ն ս ի ա յի

Ջեկ

Լոնդոնը

պ ա տ մ ո ւթ յո ւն ի ց

միջնադարին գործող

հա յտ ն ի

ծանր կոպ ե ր ո վ, չար էին ժա ն֊ 1

բավարար

անձանց

գրողների

տվել

լա փ ուէ է

ծանոթ

Ա ինելոլ

ֆրա նսիա կա ն

ա նուններճ

|ը Սեն-Մոր,

1

հետ եան-

գ ր ա կ ա ն ո ւթ յա ն

Ժուանւլիլ,

Վիլլարդուեն, Գոնկուր: 103


տա քիսի աԱ*երի պ ես, և մ ի և ն ո ւյն ժա մ ա ն ա կ ' արևի տակ տաքացող մո ղ ե ս ի աչքերի նմա ն հոգնատանջ։ — Դուք ս տ իպ ո ւմ եք մե զ ս պ ա ս ե լ, կ ո մս դը Ս ե ն - Մ ո ր , — ասաց նա у հենց որ Պոնսը, հն ա զ ա ն դելով հ ա յա ց ք ի ս , դուրս եկա վ ս ե ն յ ա կ ի ց ։— ն ա , ո ւ մ ես ծ ա ռ ա յո ւմ ե մ , արդեն կ ո ր ց ­ ն ո ւմ է իր հա մ թ ե ր ո ւ թ յո ւ ն ը ։ —

Կամաց,

կամաց,

տ երտ եր, — բ ա րկա ցա ծ ընդհատեցի

նրան։ — ^ hlb v* ոՐ Դոլ Հէմա Հ ռ ո մ ո լ մ չես գ տ ն վո ւմ։ — Իմ սր բա զնա գույն տ ե րը, * , —■սկսեց նա։ — Հավանական է, որ քո սրբա զնա գույն տերը ի շխ ո ւմ է Հ ռ ո մ ո ւ մ , — դա րձյա լ ընդհատ եցի

ե ս ։ — Սա կա յն

մ ե ն ք հիմա

Ֆ ր ա ն ս ի ա յո ւմ ն են ք ։ Մ ա ր ի ն ե լլի ն խոնարհաբար հակեց դչուխը, բ ա յց նրա աչ­ ք ե ր ո ւ մ բ ոցկլտ ա ց չա ր ո ւթ յա ն կրակը։ — Իմ

սրբա զնա գույն

տերը

Ֆ ր ա ն ս ի ա յի

գ ործերով ևս

մ տ ա հ ո գ վ ո ւմ է, — ասաց նա ա ն վ ր դ ո վ ։ — Աքդ դաման ձեզ հ ա ­ մա ր չէ։ Իմ տերն ա յլ

ծրագրեր ո ւն ի ։ — նա Լեզվով լպ ստ եց

էր F արակ շ ր թ ո ւն ք ն ե ր ը ։ — Ս>ձէ ծրագրեր, թե նրա վ ե ր ա բ եր ­ յ ա լ , և թե ձ ե ր . . . Իհարկե, նա նկատի ուներ Ա կվիտ ա նյա ն վերջին հերցոգ ժ ո ֆ ր ո ւ ա յ ի ա յր ի ի ն , մ ե ծ հերցոգուհ ի Ֆ ի լ ի պ պ ա յի ն ։ Սայց թեև Ֆ ի լի պ պ ա ն մեծն հերցոգուհի էր և ա յր ի , մի և ն ո ւյն ժամանակ նաև կին էր, երիտ ա սա րդ, կեն սուրա խ , գեղեցիկ և ի մ կա րծի ք ո վ, ինձ հա մա ր ստ եղծվ ա ծ մի կին։ — Իսկ ի ՞ն չ ծրագրեր են դրանք, — կ ո պ տ ո ւթ յա մ բ հա ր ց ­ րեցի ես ։ —

Ծրագրերը խորն են ու ըն դա ր ձ ա կ, կ ո մ ս դը Ս ե ն -Մ ո ր ։

Ա յն ք ա ն խորը և ը ն դա րձա կ, որ ինձ վ ա յե լ չի լի ն ի մտ մ տ ա լ դրանց վրա , ա ռա վել ևս քննա րկել ձեզ հետ , կ ա մ որևէ մեկ ո լրիշի Հետ։ — 0 հ, ես գ ի տ ե մ , որ ս պ ա ս վ ո ւմ են մ ե ծ ի ր ա դ ա ր ձ ո ւթ յո ւն ­ ներ և հողի տակ արդեն շա ր ժ վ ո ւմ են լո ր ձ ա ծ ա ծ կ ճ իճ ուն երը։ — Ինձ նախազգուշացրել են, որ դուք հ ա մ ա ռ մա ր դ եք, բ ա յց ես պետք է կա տարեի հր ա մ ա ն ը ։ Մ ա րին ելլին

ոտքի ե լա վ ,

ն ո ւյն պ ե ս ոտքի կա ն գ ն եց ի։ 104

պ ա տ րա ստ վելով գ ն ա լու,

և ես


— Ես ա ս ո ւմ էի , որ դա անօգուտ է, — շարունակեց նա։ — Սա կա յն ձեզ շնորհվել է ձեր վճիոը փ ոխ ելու վերջին մի հ ն ա ­ ր ա վ ո ր ո ւ թ յո ւ ն ։ Եմ սրբա զնա գույն տերը արդա րամիտ է ն ո ւյն ֊ ք ա ն , որքան ի ն ք ը ճ ա ր դ ա ր ա մ տ ո ւթ յո ւն ը ։ — Եմտածեմ,

կ մ տ ա ծ ե մ , — անհոգ

մի

երանգով ասացի

ես, նրան ո ւղ ե կ ց ե լո վ դեպի դուռը։ նա քարա ցա ծի պես կանգ առավ։ — Մ տ ա ծելո ւ

մ ա մ տնակն

արդեն

սպ ա ռվել

է, — ասաց

նա ։ — Ես եկել եմ ձեր վճիռն ի մ ա ն ա լո ւ հա մ ա ր ։ —

Ես կ մ տ ա ծ ե մ , — ^թ^նեցի ես, և փ ո ք ր ֊ի ն չ լռ ե լո ւց հ ե֊

տո ւսվ ելա ցր ի, — Եթե ա յդ դ ա մ ա յի ծրագրերը չհա մը ն կն են իմ ծրագրերի հետ, ծրագրերը տերը չէ։

ա յդ

դեպ քում,

իրա կա նա ն։

հնարավոր է,

ձեր

Որովհետ և հՒւՒր> տ երտ եր,

տիրոջ նա ի մ

— Գոլք չեք ճ ա ն ա չո ւմ ի մ տիրոջը, — ահեղ տոնով ասաց նա։ — Եվ նրա հետ ծա նո թա ն ա լու ա մենաչնչին իսկ ց ա ն կ ո ւթ յո ւ ն ր չ ո ւ ն ե մ , — կտրուկ վրա բերեցի ես։ Սան գնած ականջ դրեցի ճռռացող ա ստ իճա ններով թ ե թ և ո ­ րեն իջնող բա ն սա ր կո ւ ք ա հա նա յի մ ե ղ մ ոտ ն ա ձա յն եր ի ն։ Եթե ես փորձեի մա նր ա մա ս նո ր են նկարագրել ա յն ա մ են ը , ինչ ինձ վիճա կվեց տեսնել հաջորդող

գիշերվա առաջին կեսին,

Ս ե ն ֊Ս որն էի, գիրք։ եմ

Բա յց

ապա

չէր

Լ и շա տ

բան

գրեթե

ամեն

թ ողնում

ճակվել

լսել ,

որ

բաց

մ ա հ ա պ յա տ ի ժ ն

տ ոլու

հո ւշհրը ,

չեն

ես կոմս Գիլ տասը

եմ թ ողնում■ ՚ ա վելի

բան,

դս,ւ տ ա պ ալ, ս ո յ ա լ ը Հւ ո ն ե

քանի

բավա կա նա ցնի

որս/ե՜ս ղի իր

ա յդ օրվա ը ն թ ա ց ք ո ւմ և օրվան

քանի

որ

դեռևս

հետաձգեն

ա յն

հ ն ա ր ա վ ո ր ո ւ թ յ ,ո ւ ն

ճիշտ * Р ШЭ ինձ

վի֊

չի

պա աճա ռով,

ունենա

ա վա ր֊

ա յդ պ իսի

Կա լի ֆո ընի ա յո ւմ

դը

այսպ իսի

բաներ

ա նում։ Փարիղը,

Նեղ/ի կ

ես

ւի ո ղ > "Օները

տ ա ր ի աքի չլսվա ծ

որ

ու

տեսա լևցու ն

հիգ իենա յի

աղտ ոտ

ա յդ էին

մեր

հինա վուրց

օրը,

աղբով դա րում

կթվ֊ա յ ին.f թ ւս յց

ա յս

ու

Փարիզն

կեղտով,

անք դր <

ամեն ը

ես

և

էր-

սա նի֊

չտ եսնվա ծ պետք

է

ու

բաց

թ ո ղ ն ե մ ։ Ես պետք է րաց թ ո ղ ն ե մ ա յդ օրվա բ ոլոր ի ր ա դ ա ր ­ ձ ո ւթ յո ւն ն ե ր ը , քաղաքի պա րիսպներից դուրս հ եծ յա լ զ բ ո սա ն ֊ 105


ֆԸ> Ֆո լգ ո դը Մ են գի կ ա զ մ ա կեր պ ա ծ սքա նչելի քղոնակատա֊ ր ո լ թ յո ւ ն ը , չկերա

այն խ նջււլյքը ,

ու չ խ մ ե ց ի ։

որի

ժա մանակ եր

Կնկարագրեմ

մ ի ա յն

գրեթե ոչինչ

ա յգ

ա րկա ծների

ավարտը, ա մ են բան սկս վեց այն ժա մա ն ա կ, երբ ես կա ն գ ֊ նա ծ, կ ա տ ա կո ւմ էի ն ո ւյն ա յն Ֆ ի լի պ պ պ յի հ ե տ . ..

0 ',

տեր

ա ստ վա ծ, ինչ լա վ ի կ ն էր ն ա ։ Ոտքից գլուխ ա զնվա զարմ դա ֊ մա,

ս ա կ ա յն , դրան ա վ ելա ց ր ա ծ,

և դրանից բ ա ց ի ,

միշտ և

ամեն ի ն չ ո ւ մ ՝ կին։ Մ ե ն ք անկեղծ կ ա տ ա կո ւմ ու

ծ ի ծա ղ ո ւմ

էինք, իսկ մեր

շուրջը պ տ տ վո ւմ էր ուրախ ա մ բ ո խ ը ։ Ոայց մ ե ր կատակների տակ թ ա ք ն վ ա ծ էր ա յն տ ղա մա ր դո ւ և կնոջ լա ր վ ա ծ զգուշա­ վ ո ր ո ւ թ յո ւ ն ը , որոնք արդեն անցել են սիրո շ ե մ ք ը , բ ա յց դեո վստահ չեն փոխադարձ զ գ ա ց մ ո ւն ք ն ե ր ո ւմ ։ Ես չ ե մ նկարագրի Ֆ ի լի պ պ ա յի ն ։ Մ ա ն ր իկ ,

զ ա րմա նա լիորեն

բ ա ր ե կ ա զ մ ...

Ոչ,

ա յն ո ւ ա մ ե ն ա յն ի վ , ես ինձ կ զ ս պ ե մ ։ Մ ի խ ո ս ք ո վ , նա ինձ հ ա ­ մա ր աշխարհի եզակի կինն էր, և ես բ ն ա վ չէի մ տ ա ծ ո ւ մ այն մ ա ս ի ն , որ ա լեհեր ծ ե րո ւն ո լ երկար բա զ ո ւկը Հ ռ ո մ ի ց կարող է պարզվել ամբողջ Ե վ ր ո պ ա յո վ մ ե կ , որպեսզի բաժանի ինձ ի մ սիրա ծ կնոջից։ Հա նկա րծ իտ ա լա ցի

Ֆո ր տ ի ն ի ն շշնջաց ականջիս.

— Զեզ հետ մի մա ր դ է կ ա մ ե ն ո ւ մ խ ո ս ե լ։ — Թ ո ղ սպ ա սի,

մինչև ժա մա նա կ գտ նեմ ա յդ

մա րդուն

տ ր ա մ ա դ ր ե լո ւ, — կոպիտ պատասխանեցի ես ։ — Ես ոչ ոքի չ ե մ ս պ ա ս ո ւ մ , — ն ո ւյն քա ն կոպիտ պ ա տ ա ս­ խանեց նա։ Երա կներումս ա ր յո ւն ը ե ռ ա ց , և ես հիշեցի քա հա նա Մ ա ­ րին ե լլի ին ու Հ ռ ո մ ո ւ մ նստած ալեհեր ծ ե ր ո լն ո լն ։ Ես հ ա ս կ ա ­ ց ա ։ Ա մեն բան սա րքա ծ

էր։

Ա հա վա սիկ

երկար

բա զ ո ւկը ,

Ֆորտ ին ին ալարկոտ ժպ տ ում էր ն ա յե լո վ ուղիղ դ ե մ ք ի ս , մ ի ն » ես մ տ մ տ ո ւ մ էի, թ ե ինչպես վ ա ր վ ե մ , և ա յդ ժպիտը ծաղրա­ կան էր ու հանդուգն։ Հա տկապ ես հի մա ես ինչ գնով էլ լին եր պետք է պ ա հպ ա ֊ նեի ս ա ռ ն ա ր յո ւ ն ո ւ թ յո ւ ն ս ։ Ոա յց ինձ արդեն տ ի ր ո ւմ էր բ ո ս ո ­ ր ա գ ո ւյն կ ա տ ա ղ ո ւթ յո ւն ը ։ Ո ւր ե մ ն , ահա թե ինչ է սա րքել այդ տերտերը, տ ոհմա կա ն իր ողջ հ ա ր ս տ ո ւթ յո ւն ը ք ա մ ո ւն տված ե մ ի ա յն բարձրագոչ անունը պահպանած Ֆորտ ին ին վերջին վեց

106


տարիներին մեզ մոտ ժա մա ն ա ծ իտ ա լա ցիների մեջ հ ա մ ա ր ­ վ ո ւմ էր լա վ ա գ ո ւյն ս ո ւս ե ր ա մ ա ր տ ի կ ը ։ Ա յ ս պ ե ս , ո ւր ե մ ն , ա յ ֊ սօ ր Հ Ֆորտ ինին է։ Եթե նա անհա ջողությա ն մ ա տ ն վ ի , ապա ալեհեր ծերունու հր ա մ ա ն ա վ վաղը կհա յտ նվ ի մի նոր կ ռ վ ա ­ զան, իսկ վ ա ղը չէ մ յ ո ւ ս ոչինչ չկարողանան

օ րը' մ ե կ ուրիշը։ Իսկ եթե նրանք

ա ն ե լ,

աս/ա ռ ա մի կ մա րդա սպ ա նը մ ե ջ ֊

քիս մի դանակ կ թ ր ի կ ա մ մ ե կ ուրիշը ի մ գինուն կա մ հացին թ ո ւյն կխ ա ռնի։ —

Զբաղված ե մ , — ւսսացի ե ս ։ — Հ ե ռ ա ց ե ք ։

— Ես ձեղ հետ անհետաձգելի դործ ո ւ ն ե մ , — պնդեց նւս։ Մեղ Համար էլ ա նն կա տ ելի , մ ե ն ք ձա յնե ր ս բարձրա ցրինք և Ֆի լի պ պ ա ն լ ս ե ց ։ — չե ռ ա ց ի ր ա յստ եղի ց, իտա/ացի շո ւն , — ւսսացի

ես։ —

Մ ի ' ւթհգստա ի մ շ ե մ ի ն / Եи քիչ հետո հախիցդ կգ ա մ ։ — Լուսինն

արդեն դուրս

ե կ ա վ , — ւղատասխանեց

Խոտը լա վ է, չ ո ր ։ Տողը դեռևս չի ի ջել։ Լ՛ճակից

նա։ —

ձախ, նետի

թռիչքն հե ռ ա վ ո ր ո ւթ յա ն վրա , խաղաղ ու մ ե կուսի մի и ք ա ն ֊ ժ ւ Ւ մարգագետին կա։ — Շ ա տ ո վ ես

կկա տ ա ր եմ ձեր

ց ա ն կ ո ւ թ յո ւ ն ը , — ձա յնս

ցածրացնեքով, ս ր տ ն ե ղ ո ւթ յա մ բ ասացի ես։ Սայց նա ինձնից պոկ չեկաւէ։ Ա յդ պահին խոսեց Ֆ ի լի պ պ ա ն , և ա յդ բա ռերը հագեցված էին հա զվա գյուտ խիզւսխությ ա մ բ ու երկա թե կ ա մ ք ո վ ։ — կատ արեցեք

ույդ

պարոնի

Հիմա ևս մի լա վ դաս տվեք նրան։ հովանի լին ի ձ եզ ։ — Նա լռ ե ց ,

ց ա ն կ ո ւ թ յո ւ ն ը , Եվ թ ո ղ

Ս ե ն ֊Մ ո ր ։

հա ջողությունը

ապա ձա յն ւովեց իր ք ե ռ ո ւ ն '

Ժան դր Ժ ու.անւէիլին, ա ն ժույցի Ժ ո ւա ն վ իլն եր ի տոհմի շա ռա ֊ էէիզն երի ց մ ե կ ի ն , որն այդ պահին անցավ մ ե ր մ ո տ ո վ ։ — Եվ թ ո ղ հա ջողությունը հովանի

լին ի

ձ եզ , — կրկնեց

նա և, թ ե ք վ ե լո վ ականջիս, շշնջաց. — Իմ սիրտը ձեզ հետ է, Ս ե ն ֊Մ ո ր ։ Շուտ վեր ա դա ր ձեր ։ Ես ձեզ կ ս պ ա ս ե մ մ ե ծ դ ա հ լի ­ ճ ո ւմ ։ Ես յո թ ե ր ո ր դ ե ր կ ն ք ո ւմ էի։ Ես ք ա յ լ ո ւ մ էի ա մպ երի վ ր ա ֊ յո վ ։

Առաջին անգամ նա ուղղակիորեն ասաց իր սիրո մ ա ­

սին։

Եվ ա յս բերկրա նքը ինձ

ա յնպ իսի ուժ

տվեց,

առաջ ոչինչ էին թ ե կ ո ւզ մե կ դյուժին Ֆո ր տ ի ն ի ն ե ր ,

որ ի մ թեկուզ 107


մ ե կ դյուժ ին Հ ռ ո մ ո ւ մ նստած ալեհեր ծերունիներ։ Ժա ն դր ժ ո լա ն վ ի լը և Ֆ ի լի պ պ ա ն կորան

ա մբոխ ի մ ե ջ ,

ի սկ ես ու Ֆորտ ին ին հենց ոտքի վրա պ ա յմ ա ն ա վ ո ր վ ե ց ի ն ք ա մեն բանի մա սին և բ ա ժ ա ն վեց ի նք , որպեսզի մա ր տ ա վ կ ա ­ ներ գտ նելով, դ ա ր ձյա լ հանդիպենք լճ ա կ ի ց ա յն կ ո ղ մ ընկած մարդագետն ո ւ մ ։ Սկզ բ ո ւմ ես որոնեցի Ռ ո բ եր էանֆրանկին, իսկ հետո Հա ն. րի Բ ո հեմո ն ի ն ։ Բայց մինչև նրանց գտ նելս,

ես հանդիպեցի

ծղ ոտ իկին , որն ի ն ձ ց ո ւյ ց տ վեց, թ ե դեպի ուր է փ չո ւմ ք ա ­ մին և իսկա կա ն փ ոթորիկ կա նխ ա գուշակեց։ Ծղոտիկի ա նոլ նր Գ յո լի դր Վ իլլա րդուեն էր. ես ՛ճանաչում էի ա յդ անտաշ գա֊ վա ռա գ ուն , նա վերջերս էր եկել պա լա տ , բ ա յց դա նրա Ь չէէ՛ խ ա նգա րում անբարիշտ

աքաղաղ լ ի ն ե լո ւ ։

նա

էր։ Երար շատ մոտ տ եղադրված երկն ա գ ույն տակուցներր

կարմրահեր աչքերի ս պ ի ֊

կա րմրա վուն երանգ ո ւնեին, ի սկ մա շկր , ի ն չ֊

պես բ ո լոր կա ր մ ր ա հե ր ն ե ր ի ն ր ,

կա ր մ իր

էր

ու

պեպենոտ։

Ա մ ե ն ի ց շատ նա խաշած խեցգետին էր հի շե ց ն ո ւմ։ Երբ ա ն ց ն ո ւմ էի նրա մ ո տ ո վ , նա արագ շրջվեց ու հրեց ի ն ձ ։ 0 հ, բն ա կա նա բար նա ա յդ բանը մ ի տ ո ւմ ն ա վ ո ր արեց։ Եվ անմիջապես չա ր ա ն ա լո վ , ձեռքը սուսերին տարավ ու ն ե տ վեց վ ր ա ս ։ «Գրողր

տ ա նի, — մտ ա ծեց ի

ե ս ։ — Ա յդ

ծե բունին

բավա֊

կանաչափ գործիքներ ունի և մի և ն ո ւյն ժա մ ա ն ա կ ' տ ա ր օր ի ­ նակ գ ո րծիքն եր», իսկ բ ա ր ձ ր ա ձ ա յն , բ ա ր եկ իր թ կերպ ով խ ո ֊ ն ա ր հ վ ե լո վ , ասացի ա յդ ա քա ղ ա ղին . — Ներեցեք

իմ

ա ն շն ո ր հ ք ո ւթ յո ւն ը ։

Ա*ևղ ավորը

ես էի։

Խ նդրում ե մ ներեցեք ի ն ձ , Վ ի լլա ր դ ո ւե ն ։ Սա կայն նրան խ ա ղա ղեցնելը ա յնքա ն էլ դյուրին բան չէր։ Եվ մ ի ն չ ն ա կա տ ա ղությա ն մ ո լո ւց ք ի մեջ ծուղրուղու էր կ ա ն ­ չ ո ւմ , ես նկատեցի Ռ ո բ եր էանֆրանկին, մոտ կանչեցի նրան ու բացա տ րեցի բանի է ո ւ թ յո ւ ն ը ։ — Ս ե ն -Մ ո ր ը ձեզ լրիվ գ ո հա ց ո ւմ է տ վ ե լ, — վճռ եց էանֆր ա ն կ ը ։ — Նա ձեզանից ն ե ր ո ղ ո ւթ յո ւն է խ ն դ ր ե լ։ — 0 հ,

այո , — դ ա ր ձ յա լ

դա րձյա լ խ ն դ ր ո ւմ ե մ ձեզ, շն ո ր հ ք ո ւթ յո ւն ը ։ Հա զար

108

սկսեցի ես սիրա լիր տ ո ն ո վ, — Վ ի լլա ր դ ո ւե ն ,

անգամ

ներեցեք ի մ ա ն­

ն ե ր ո ղ ո ւթ յո ւն

ե մ խ ն դ ր ո ւմ ։


Ես ե մ մ ե ղ ա վ ո ր ը , թեև ի մ արարքը մ ի տ ո ւմ ն ա վ ո ր չէր։ Ժամա դր ո ւթ յա ն

շտ ա պ ելիս,

ես

անշնորհք կերպ ով, չափազանց

անշն որ հք կ երպով հրեցի ձեղ, սա կա յն դա բնա վ էլ մ ի տ ո ւ մ նավոր չէր։ Աւ դ գավառացուն մ ն ո ւ մ էր մ ի ա յն տ հ ա ճ ո ւթ յա մ բ ը ն դ ո ւ նել ի մ

ն ե ր ո ղ ո ւթ յո ւն ը ,

որ Ւ հ ա ր ց ո ւմ ա յդ աստիճան

առա­

տաձեռն էի։ Տւսյց երբ ես ու Լանֆրւսնկը շտապ֊շտաւգ հ ե ­ ռ ա ն ո ւմ էինք, մ տ ա ծ ե ց ի , որ մի քանի օր, գուցե և մի քանի ժա մ էլ չի անցնի, և շիկահեր գավառացին կհասնի ա յն բ ա ­ նին, որ մ ե ն ք մարգագետնաւք խ աչենք մե ր սո ւսե ր նե րը ։ Լւսնֆրանկին ես մ ի ա յն ասա ցի, թե իր ծ ա ռ ա յո ւթ յա ն կ ա ­ րիքն

ո ւն ե մ ,

և նա

մս/նրամ ա սնութ յո ւն ն ե ր ի

մա սին ոչինչ

չհա րցրեց։ Սա քսան տարին հազիվ բ ո լո ր ա ծ , կենսուրախ մի սլատանի էր, և չ ն ա յա ծ ա յդ տ ա րիքին, արդեն հմուտ ս ո ւ ս ե ­ ր ա մ ա րտ իկի հա մ բ ա վ ուներ,

մա րտ նչել

էր Ւ սպ ա նիա յում ե

բ ա ղ ո ւմ անգամներ աչքի էր ըն կել մե նա մա ր տ ե ր ի ժա մա նա կ։ Տ ե ղ ե կ ա ն ա լո վ , թե բանն ի ն չո ւմն է, նրա աչքերը ո ւր ա խ ո ւ­ թ յո ւն ի ց փ ա յլա տ ա կեցին և նա ա յնպ իսի հ ի ա ց մո ւն ք ապրեց, որ ա նձա մբ գնաց Հանրի Տ ո հ ե մ ո ն ի հետևից ու նրան հա մողեց մի ա ն ա լ ի ր են ։ Երր մ ե ն ք երեքով

հասանք

Լծակիր աթ4

կողմ

գտնվող

մ արգա գետին ը , Ֆորտ ինին և նրա երկու մ ա րտ ա վկան ե րն ար֊ դեն սպ ա սո ւմ էին

մեգ։

Մարտսմվկաներից

մե կը

Ֆ ե լի ք ս

Պ ա սկին ին էր, ն ո ւյն ազգանունը կրող կարդինալի քրոջ որդին և ք ե ռ ո ւ հա վա տ ա րմա տ ա րը, ք ե ռ ո ւ, որն էլ իր ալեհեր ծե րո ւն ո ւ

հավա տ ա րմա տ ա րն

էր,

հերթին

Մ յո ւ ս ը Ռ ա ո ւլ

դը

Գոնկուրն էր, և ինձ զա ր մա ցր ե ց, որ այդքա ն ազնիվ մարդը հա յտ ն վ ել

է նմանօրինա կ

հ ա ս ա ր ա կ ութ յա ն

մեջ։

Մ են ք փոխադարձաբար ողջունեցինք իրար և գործի ա ն­ ց ա ն ք։ Մի գործ, որը բ ո լոր ի ս էլ քաջ ծանոթ էր, Ցողը դեռ չէր իջել և մեր ոտքերը չէին ս ա հ ո ւմ չոր խոտի պ ա յծ ա ռ լ ո ւս ա վ ո ր ո ւ մ էր*

վրա։

Լուսինը

ես ու Ֆորտ ինին սուսերները խ ա ­

չաձևեցինք, սկս ե լո վ մա հա ց ո ւ մ ե ն ա մ ա ր տ ը ։ Գիտեի, որ Ֆորտ ինին գերա զա նցում է ի ն ձ, թեև ես Ֆ ր ա ն ֊ ս ի ա յո ւ մ լա վ սուսե ր ա մա ր տ իկ էի հս/մ ա ր վ ո ւմ ։ Տւսյց գիտեի նաև ւՀեկ ուրիշ բ ա ն * ա յս երեկո ինձ հետ է ի մ դ ա մ ա յի սիր-


/ տը, և ա յդ իսկ պ ա տ ճ ա ռո վ, ի մ շնորհիվ աշխա րհում մի իտ ա ­ լա ց ի կպա կասիւ Կ րկնում ե մ , ես ա յդ գիտեի, չեք։ կ ա ս կ ա ծ ո ւմ մե ն ա մա ր տ ի ելքի մ ա ս ի ն ։ Եվ մինչ մ ե ն ա մ ա ր տ ո ւմ էինք, ես մ տ մ տ ո ւ մ էի, թե ինչպ ես ա վելի լա վ սպան,ե մ նրան։ Ես եր ­ կարատև մ ե ն ա մա ր տ ե ր չէի ս ի ր ո ւ մ , կարճ ու փ ա յլո ւն մարտ ա յս պ ի ս ի ն էր ի մ սովորական ո ճը։ Եվ բացի ա յդ , եթե մ ե ն ա ­ մա րտ ը ձգձգվեր, պետք է ա րտ ա հա յտ վեին նաև ի մ ա ն ց կա ց ­ ր ա ծ խ նջույքների այն անվերջանալի շարանը, շե րով ե ր դ ո ւմ էի «Երգիր կ ո ւկ ո ւ, երգիր կո ւկ ո ւ, կ ո ւ.»

երգը, ես

ա յդ էլ

գիտեի։ Մարտը

երբ ուշ գի­ երգիր կ ո ւ ­

պետք է

կա րճ ու

փ ա յլո ւն փ ն ի , վճռեցի ես ։ Սա կա յն Ֆ ո ր ի տ ի ն իի սլա լելն

ա յնքա ն էլ

պես

հասարակ

հմո ւտ բան

հա կա ռա կորդին տաԵվ

չէ ր ։

բա ց ի

ա յդ ,

Ֆ ո ր տ ի ն ի ն , որն, ըստ ինձ հա սա ծ լ ո ւր ե ր ի , միշտ սա ռնա րյուն էր, ուներ երկա թե բա զուկ և կա րող ա ն ում էր մա րտ նչել եր ­ կար ժ ա մա ն ա կ, ինքնա վստ ա հ և առանց հ ո գ ն ե լո ւ, ա յդ երեկո ն ո ւյն պ ե ս վ ճ ռ ե ց , որ մա րտ ը պետք է լի ն ի կարճ ու փ ա յլո ւն ։ Մ ե ն ք մ ե ն ա մ ա ր տ ո ւմ

էինք քարվա ծ ու

ն յա ր դ ա յն ո ր ե ն ,

եթե ես կարողացա գուշակել ինձ հնարա վորին չափ շուտա­ փ ո ւ յթ վերջ տ ա լո ւ նրա մ տ ա դ ր ո ւթ յո ւն ը , ապա նա ևս կ ռ ա ­ հել էր, թե ինչպիսի մ տ ա դ ր ո ւթ յո ւն ո ւն ե մ ե ս ։ Հա վանաբա ր ի մ հնարքը չթր հաջողվի, եթե մ ե ն ք ոչ թ ե գիշերով, ա յլ ց ե ր ե ­ կով մա րտ նչելիս լի ն ե ի ն ք ։ Սա կա յն լո ւս ն ի աղոտ դաշնակիցն էր։ Եվ ես դ ա ր ձյա լ մի

լ ո պսԸ ի մ

ա ռ ա վ ե լո ւթ յո ւն

ունեի,

նախօրոք գուշա կում էի, թե ինչ է պ ա տ ր ա ստ վո ւմ ա ն ելո ւ ի մ հա կ ա ռա կո ր դը ։ Դա հանդիպա կաց հա ր ձ ա կո ւմն էր. շատ ս ո ­ վոր ա կա ն ,

բ ա յց

չափազանց

հա մ ա ր ձ ա կ ,

յո ւր ա ք ա ն չյո ւր

սկսնա կին հա յտ նի մ ի հնար, որը կործա նել է ա յդ

հնարին

դ ի մ ե լո ւ հ ա մ ա ր ձ ա կ ո ւթ յո ւն ունեցող բ ա զ մ ա թ ի վ լա վ ս ո ւ ս ե ­ ր ա մ ա ր տ ի կ ն ե ր ի , և ա յնքա ն վտ անգավոր

է հենց ի ր ' օգտա­

գործողի հա մար և սո ւսե ր ա մա ր տ իկ նե ր ից շատերը գերադա­ ս ո ւմ են առանց դրա յ ո լա գնալ։ Մ ե կ րոպե դեռ չ կա ր , ինչ մ ե ն ք մ ե ն ա մ ա ր տ ո ւմ էինք, բ ա յց արդեն գիտեի, որ սրընթա ց հա ր ձ ա կմ ա ն նետվող Ֆ ո ր տ ի ն ի ն , իսկա պ ես կ ա մ ե ն ո ւ մ է կիրա ռել ա յդ հն ա ր ը ։ նա ս պ ա ս ո ւմ էր, թե

110

ես ե'ր բ խորը

հ ա ր ձ ա կ ո ւմ

կգործեմ,

որպեսզի

առանց


խ ո ւյս տ ա լո ւ} բազուկի սովորա կա ն մի թ ե թ և շա ր ժո ւմո վ ս ո ւ սերը ջեղի մի կ^ ոգ մ, և իր սուսերի ծա յրը ուղղի ճիշտ դեպի իր առջև ընկնուլ մ ա ր մ ն ի ս վր ա ։ Շատ հա մ ա ր ձ ա կ հնար է դ ա , հ սւմա րձա կ' ն ո ւյն ի սկ արևի ւղա յծա ռ լ ո ւ յ ս ի տա կ։ P ավական է, որ նա դեթ մի ա կնթա րթ շուտ սկս ի , ու ես կ հ ա ս կ ա ն ա մ , թե ինչն ինչոց կ, և ծուղակից կ խ ո ւս ա փ ե մ ։ Եվ բավա կա ն է, որ նա դեթ մի ա կնթա րթ ուշ ս կս ի , և ի մ սուսերը կմխ րճվի նրա սիրտը։ ((Ուրեմն, կարճատև ու փ ա յլո ւն մ ա * ր տ , — մ տածեցի ես ։ — Շատ բարի, ի մ ոիրևլի իտալացին Մարտը կարճատև ու փ ա յ ­ լուն կլի նի , բ ա յց ա մ են ա դլխ ա վո ր ը

կարճատև»։

ճշմ ա ր ի տ ն ա սած, դա հանդիպակաց հ ա ր ձ ա կ ո ւմ էր հ ա ն ­ դիպակաց հա րձա կմա ն դ ե մ , բ ա յց ես մ տ ա ծ ե ց ի , որ Ֆո ր տ ի նին կընկնի ծ ո ւղա կ ը , որովհետև ես նրանից առաջ կա ն ց ն ե մ ։ Ա յդպ ես էլ եղա վ։ Ենչպես ասացի, դեռ մե կ րոպե էլ չէր ա ն­ ց ե լ,

երբ

դա

տեղի ունե ցա վ։ Կարճատև!* է։

Ա յո, ի մ

խոր

հ ա ր ձ ա կո ւմ ր արադ կատ ա րվեց։ Դա կա յծ ա կ ն ա յի ն ա ր ա գ ու­ թ յո ւն Լր. մտ քի պես սրընթաց գ ո ր ծո ղո ւթ յա ն պ ա յթ յո ւ ն ։ Ա շ­ խ ա ր հո ւմ ոչ որ չի կարող ե ն թ ա դ ր ե լ, — ես պատրաստ ե մ եր դ ­ վ ե լո ւ , — որ խոր հ ա ր ձ ա կո ւմ ր կարող է ա յդքա ն արադ լի ն ե լ։ Ես շահեցի

ա կն թ ա ր թ ը ։

Ուշա նա լով ա յդ

ա կն թ ա ր թ ի ց,

Ֆոր-

տինին փորձեց ջեղել ի մ սուսերի շե ղբը, և խ ոցել ի ն ձ ։ Ոայց շեղվեց նրա սուսերի շեղբը։ Փ ա յլա տ ա կ ե լո վ , նա սահեց կրրծրիս մ ո տ ո վ . Ֆ որտ ին իի и ուս երր խոցեց հետևիս դատարկ օդը, իսկ ի մ սուսերը մտ ա վ նրա մ ա ր մ ն ի մեջ, սրտի ո ւղ ղ ո ւթ յա մ բ ծակեց անցաւէ աջ կողից դեպի ձաէսր, և դուրս եկավ թ ի կ ո ւ ն բ Ւ&*

Տարօրինա կ զ գ ա ց ո ղո ւթ յո ւն է ողջ մա րդուն շա մփրելը/ Եմ խ ց ո ւմ

նստած

ես

հիմա

դադարեցի գրելը,

մ տ ա ծ ե լո վ դրա

մ ա ս ի ն ։ Ես շատ ե մ մ տ ո ր ե լ, թե էլ նչ պատահեց Ֆրա նսիւսյ ո ւ մ լո ւս ն յա կ գ իշերով, երբ իտ ա լա ցի շանը ց ո ւյց տ վ ե ց ի , թե ինչ բան է կարճատև ու փ ա յլո ւն ս ո ւս ե ր ա մ ա ր տ ը ։ Ե՜ն չ հեշտ է մ ա ր դ ո ւ մ ա ր մ ի ն ը շա մ փ ր ե լը ։ ԵէՅե սուսերս դեմ առներ ո սկորի, ես դ ի մ ա դ ր ո ւթ յո ւն կ ղ ղ ա յի , սա կա յն սա յր ը ծակեց ա ն­ ցա վ

մ ի սւյն

դյուրին էր։

մ կ ա ն ո ւն ք ը ։

Ա յն ո ւ ա մ ե ն ա յն ի վ ,

Ա յ ժ մ , ա յդ ն կա րա գրելիս,

դա չափազանց

ես դա րձյա լ

վերասլ111


բ ո ւ մ ե մ մի և ն ույն զ գ ա ց ո ղո ւթ յո ւն ը ի մ ձ ե ռ ք ո ւ մ /և

ուղեղում։

Իտալացու մ ա ր մ ն ո վ ի մ սո ւսե ր ը ա յն պ ի սի հե շ տ ո ւթ յա մ բ ան~ ց ա վ, որ ասես գլխարկի քորոցը խրեցի փուձոինգի մ ե ջ։ 0 հ, Գ ի լի ո մ դը Ս ե ն ֊Մ ո ր ը ա յդ գիշեր բ ն ա վ չէք զ ա ր մ ա ց ե լ, բ ա յց դա զ ա ր մ ա ց ն ո ւմ է ի ն ձ , Դարրել դարեր հետ ո, հիշում եմ ա յդ

Սթեն^լինգին,

մենա մարտ ը։

երբ ա յ ժ մ ,

Դ յո ւր ի ն , շատ

դյուրին է ո ւժեղ, կենդա նի, շնչող մա ր դո ւն սպ ա նելը մ ի ա յ ն ֊ պիսի

պարզունակ

զ են ք ո վ,

ինչպիսին

է պողպատի

շ ե ղբ ը -

Մ ա րդիկ նման են փափուկ կեղևով խ եց գե տ ի նն ե րի . մա րդիկ ն ո ւյն քա ն նուրբ են, դ յո ւր ա բ եկ ու խ ո ց ե լի ։ №այց դառնանք ա յն լ ո ւս ն յա կ գիշերին, երբ ի մ սուսերը խցվեց նրա մ ա ր մ ն ի մեջ և տիրեց լիա կա տ ա ր անշա րժության մի ա կն թ ա ր թ ։ Ֆորտ ին ին

միանգամից

չ տ ա պ ա լվ ե ց ։ Եվ ես

մ ի ա ն գ ա մ ից ետ չքաշեցի ի մ սո ւս ե ր ը ։ Մ ի վ ա յր կ յա ն շա րու­ նակ մ ե ն ք անշարժ կանգնած է ինք. ե ս ճ ոտքերս լա յ ն դրած, հորիզոնական պար զած աջ ձեռքս ու մ ա ր մ ի ն ս դեպի առաջ թ ե ք ա ծ , և Ֆ ո րտ ին ի ն , ո ր Ւ սուս երն ի մ հետ ևում էր, ա յնպ ես որ բռնակն ու սեղմվա ծ ձեռքը ըն կա ծ էին ի մ ձախ ո ւս ի ն , իսկ մ ա ր մի ն ը ք ա րա ց ել էր ու փ ա յլ ո ւ մ էին լա յ ն բ ա ց վ ա ծ ա չք ե ­ րը ։ Եվ մինչ այդպ ես կանգնել էինք արձանների պես ք ա ր ա ­ ցած, մե ր մ ա ր տ ա վ կա ն եր ը , պատրաստ ե մ ե ր դ վ ելո ւ, չհա սցրին նույնիսկ հա ս կա ն ա լ, թե ինչ տեղի ո ւն ե ց ա վ ։ Հետո Ֆ ո ր ­ տինին խոր շունչ քաշեց ու խ ռխ ռա ց, նրա մ ա ր մ ի ն ը կ ա կ ղ ե ց , ուսիս հենվա ծ սուսերի բռնա կը

դողաց,

ձեռքը

կախ վեց,

և

սուսերի սա յրը խ րվեց ճ ի մ ի մ ե ջ։ Պասկինին և դը Գոնկուրը նետվեցին նրա կ ո ղ մ ը , և Ֆորտ ին ին ը ն կ ա վ Ազնիվ խ ո սք , ինձ հա մար

ավ ե լի

մ ա ր մ ն ի ց ք ա շե լը , քան խ ր ե լը ։

դժվար

նրանց

գՒօկը*

էր սուսերս

նրա

Նրա մ ա ր մ ի ն ը կուչ էր եկել

շեղբի շուրջը, ասես չ կ ա մ ե ն ա լո վ բաց թ ո ղ ն ե լ ա յ ն ։ Հավւստա ցեք,

ես ահագին ջանք թա փ ե ց ի ,

որպեսզի

կա րողա նա մ

հանել սո ւս ե ր ս ։ Սա կայն ի մ ա յդ շա րժումից առաջացրած ց ա վը երևի նրան կյա ն քի

կոչեց,

որովհետև

նա իր

մտ ե ր ի մ ն ե ր ի ն

հ ր ե լո վ ,

ուղղվեց ու ե լմ ա ն դիրք ը ն դ ո ւն ե ց ։ Ես ևս ե լմ ա ն դիրք ը ն դ ո ւ ­ նեցի, տ ա ր ա կ ո ւս ե լո վ , թե ինչպես է, որ ինձ հաջողվեց խոցել նրա սրտի ո ւ ղ ղ ո ւ թ յա մ բ , բ ա յց և ա յն պ ես չ վ ն ա ս ե լո վ կեն սա-


կան անհրաժեշտ որևէ օրգան։ ք^այց Ֆո ր տ ի ն ի ի ծնկները ա յդ ն ույն պահէն

ծա լվ եց ին , և

մինչ

մտ երիմները

կհաս ցնեին

գրկել,՝ Ֆորտինիս^ բ երա նքսիվա ր ը ն կ ա վ խ ոտ երին։ Մ արտա վ;՛■ • կաները նրան շրջեցին մեջքի վր ա , բ ա յց նա արդեն մ ե ռա ծ , էր։ Լուսնի լ ո ւ յ ս ի տակ նրա դեմ քը

կա պ տ ա ճերմա կ

երանգ

ո ւն ե ր , իսկ աջ ձեռքը առաջվա պես ս ե ղ մ ե լ էր սո ւս ե ր ը ։ Ա յ ո , մա ր դ սպ անելը զ ա րմա նա լի դյուրին բան է։ Մ ե ն ք գլուխ

տվեցինք

նրա

մա րտ ա վկա ներին և արդեն

մտ ա դիր էինք հեռ ա ն ա լ, երբ Ֆ ե լի ք ս Պասկինին կանգնեցրեց ..ի ն ձ , ^

— Ներեցեք խ ն դ ր ե մ , — ասացի ե ս , — Բաձ& դա

թողն են ք

Ջ վա ղվա ն։ — Մ են ք մ ի ա յն

մ ի փսքր այն

կ ո ղմ ենք ք ա շ վ ե լո ւ,

ուր

* խոտր դեռ չոր է, — պնդեց նա։ —

Թ ո ղ ե ք , ձեր փոխարեն ես խ ո նա վա ց ն եմ

I ղերսեց Լան ֆրան կը,

ն ր ա ն ,— ա ֊

որը վա ղուց ի վեր ա ն հ ա մ բ ե ր ո ւթ յա մ բ

и պա и ո ւմ էր մի որևէ ի տ ա լա ց ո ւ հետ իր ուժերը չա փ ելո ւն ։ Ես գլուխս օրորեցի։ — Պ ասկինին ի մ ն է, — պատասխանեցի

ե ս ։ — նա վաղը

կէինի առաջինը։ . ,

— Եսկ մ յ ո ւ ս ն ե ՞ ր ը , — հետ ա քրքրվեց

Լա նֆ րա նկը։

— Այդ մա սի ն հարցրեք դը Գ ոն կուրին , — ծիծաղեցի ես։ — Եթե չ ե մ ս խ ա լվ ո ւմ , նա պ ա տ ր ա ստ վո ւմ է երրորդը

լի ն ե լո ւ

. պատվին արժա նա նա լ։ Ա յս խ ոսքերի վրա դը Գոնկուրը շփ ոթվա ծ

դ[խո վ արեց։

Լանֆրանկը հարցական հա յա ց ք ո վ ն ա յեց նրան, և դը Գոն֊ կսւրը մի ա նգա մ էլ գլխով ա րեց։ — Իսկ նր անից հետ ո, ինչ խ ո ս ք , որ աքաղաղը

մեջտեղ

կգ ա , — շա րունակեցի ես։ Եվ հենց լ ռ ե ց ի ,

կարմրա հեր

Գ յո լի

դը

Վիլլա րդուենը

հ ա յտ ն վ եց մ ա րգա դետն ո ւ մ և լո ւս ն ի լ ո ւ յ ս ո վ ո ղողվա ծ խ ո տ ե֊ րը տ րորելով մ ո տ ե ց ա վ մ ե զ ։ — Դե գոնե սրան զիջեցեք բանկը

գրեթե լա ց ա կ ո ւ մ ա ծ,

ի ն ձ , — բա ցա կա նչեց

Լանֆ

որովհետև նա շատ էր ո ւզ ո ւմ

մ ե կ ն ո ւմ ե կ ի հետ խաչաձևել իր ս ո ւս ե ր ը ։ 113 8

Ջեկ Լոնդոն, X Я.


/ — Ա յ դ մա սի ն հենց իրենից էլ հ ա ր ց ր ե ք ,֊? / ծ ի ծ ա ղ ե ց ի Ьа ու դարձա Պա սկինիի կ ո ղ մ ը ։ — Մինչև վ ա ղ ը / ՜— ասացի ես ։ — Ասա ցեք տեղն ու Ժա մը, և ինձ կգտնեք ա յն տ ե ղ ։ — Հրաշալի խոտ է, — ծաղրաբար շա րունակեց նա , —

և

սրանից լա վ տեղ չենք ճա րի, ու ես շատ ե մ ո ւզ ո ւմ , որ դուք չուշանաք Ֆ ո րտ ին իին ը ն կ ե ր ա կ ց ե լո ւց ։ — Շատ ա վելի լա վ կլի նի , եթե նրան

ուղեկցի

մ տ ե ր ի մ ը , ֊ — խ ուսա ն ա վ եցի ևս։ — Ւսկ հ ի մ ա ,

իր ի սկ

ձեր թ ո ւ յ լ տ վ ո ւ -

թ յ ա մ բ , ես գ նում ե մ ։ №այց նա կտրեց ճանա պ ա րհս։ — . ^ վ Էէ ПР 3>ոԸտինիի

հետևից

գնալու

լ ի ն ի , — ասաց

նա , — թ ոդ հենց հիմա էլ ճանապ արհ ը ն կ ն ի ։ Առաջին ա նգա մ մ ե ր ա յս խ ո ս ա կ ց ո ւթ յա ն ը ն թ ա ց ք ո ւ մ ի մ ն ե ր ս ո ւմ սկսեց եփ գալ կ ա տ ա ղ ո ւթ յո ւն ը ։ —

ջա նասիրաբար եք

ծ ա ռ ա յո ւմ

ձեր

տիրոջը, —

ծա ղրա նքով ասացի ես։ — Ես ծ ա ռ ա յո ւմ ե մ մ ի ա յն ի մ սեփական ք մ ա հ ա ճ ո ւ յք ի ն ։ Ես տեր չ ո ւն ե մ ։ — Հա նդ գ ն ո ւթ յուն մ ի ' հ ա մ ա ր ե ք , բ ա յց ես

պատրաստ-

վ ո ւ մ ե մ ձեզ ա ս ե լո ւ ճ շ մ ա ր տ ո ւթ յո ւն ը , ֊ — շա րունա կեցի ես։ — Ա յ դ ի ՞ն չ ճշմ ա ր տ ո ւթ յո ւն է, — մ ռ լտ ա ց նա։ —

Ա յ ս պ ի ս ի . դուք խ աբեբա եք , Պ ա սկինի, խ աբեբա ե ք ,

ինչպ ես բ ոլոր ի տ ա լա ց ի ն եր ը ։ Նա անմիջապես դարձավ դեպի Լա նֆրանկը և №ոհեմոնդը: — Լ ս ե ց ի ՞ք , — ասաց ն ա ։ — Ա յ ժ մ

դուք

նրան ի մ ձեռքից

չեք խ լի , նրանք շփ ոթվա ծ ինձ ն ա յե ց ի ն , ջա նա լով հա ս կ ա ն ա լ, թե ուզածս ինչ է։ Բայց Պասկինին սպ ասել չէր կ ա մ ե ն ո ւ մ ։ — Իսկ եթե դուք դեռևս կ ա ս կ ա ծ ո ւմ եք , ապա թ ո ւ յ լ տվեք ցրել ձեր կ ա ս կ ա ծ ն ե ր ը ... Ա յ ս պ ե 'ս ։ Եվ նա թ ք ե ց ի մ ոտքերի մ ո տ , Եվ ա յստ եղ ի մ կա տ ա ղու­ թ յո ւ ն ը դուրս պ ո ռ թ կ ա ց ։ Բ ոսորագույն կա տ ա ղո ւթ յո ւն ե մ ես դա ա ն վ ա ն ո ւմ ,

սպ ա ն ելո ւ և ոչնչա ցնելու ա մ ե ն ա կ ո ւլ,

ա մեն

բան մթա գ նո ղ մ ի ց ա ն կ ո ւ թ յո ւ ն ։ Ես մ ո ռ ա ց ա , որ Ֆ ի լի պ պ ա ն ինձ սպ ա սո ւմ է մ ե ծ դ ա հ լի ճ ո ւմ ։ Հի շո ւմ էի մ ի ա յն ի մ հ ա ս ­ ցեին արվա ծ վի ր ա վ ո ր ա ն ք ը , ա յն մ ա ս ի ն , որ ալեհեր ծ ե ր ո լ114


հին ա ն թ ո ւյլա տ ր ե լի կերպ ով խ ա ռ ն վ ո ւմ է ի մ գ ործերին, ք ա ■ ֊ հտ նա յի jj ի ն ,

պահանջի

մասին,

Ֆորտ ինիի

հան դգնութ յա ն

մա ֊

Վ իլլա րդուեն ի լկ տ ի ո ւթ յա ն մ ա ս ի ն , և հիմա էլ Պասկինին

է կանգնել ճանապարհիս և թ ք եց ոտքերիս մ ո տ ։ Ւմ աչքերի առջև կարմրւստակեց

ամբողջ

աշխարհը։

Ես

բ ո սո ր ա գ ո ւյն

կա տ ա ղո ւթյա ն ճիրանների մեջ էի։ Ւնձ շրջապատել էին ն ո ղ • կուլի, պիղծ ա րա րածները, որոնց ես սլետք է սրբեի աշխարհի ե ր ե սի ց ։

Ւնչպես

վանդակն

զ ա ր ն վ ո ւմ է երկա թե

ըն կա ծ

ձող եր ի ն ,

ա ռ յո ւծ ը

ա յդպ ե ս

կատաղորեն

էլ ա յդ

պ ղ ծութ յա ն

ն կ ա տ մ ա մ բ ո ւնեցա ծ ի մ ա տ ե լո ւթ յո ւն ը հափշտակեց ու տ ա ֊ բ ա վ ի ն ձ ։ Ա յ ո , նրանք չորս կո ղմից շրջապատ ել էին ի ն ձ ։ Ես ծուղակն էի ը ն կ ե լ ։ Եվ մ ե կ ելք կար մ ի ա յ ն , ոչնչացնել բ ո ֊ լ ո ր ի ն , ,*ո ղի ն հավաս ա րացն ել։ — (յասւ լ ա վ , — ասացի ես գրեթե ս ա ռ ն ա ր յո ւն , թեև կա ֊ տ ա ղությո ւն ի ց

գ ողում էի ։ — Դ ո ՞ւք եք առաջինը,

Ւսկ հետո' {լո ՞ւք ,

Պա սկինի։

դը Գ ո ն կուր։ Եվ դուք մ ն ո ւ մ եք վ ե ր ջ ո ՞ւ մ ,

դր Վ ի լլա ր դ ո լե ն ։ Նրանք ի նշան հ ա մ ա ձ ա յն ո ւ թ յա ն , գլխով ա րեցին* և

ես

ու Պասկինին պ ա տրաստ վեցինք մի կ ո ղ մ ք ա շ վ ե լո ւ։ — ք ա ն ի որ դուք շտ ապում ե ք , — առաջարկեց ինձ Լ ա ն ֊ րի Pn հե մ ո ն գր, — և քանի որ նրանք էլ երեք հոգի են, մե նք էլ. ինչո ւ ուր եմն մի ա ն գ ա մ ի ց չմ ա ք ր ե ն ք դրանց հաջիվը* —

Ա (ո ,

ա յ ո , — տաքացած

հաստատեց

Լա նֆ րա նկր։ —

Դուք վե րցրեք Գ ոն կուրին , իսկ ե ս ' դը Վի լյա ր դո լեն ին ։ ք՝այց ես ի մ բա ր եկ ա մն եր ի ն նշան արեցի, որպեսզի չ մ ի ֊ ջամտեն գործին։ — նրանք հրամանի հ ա մ ա ձ ա յն են ա յստ եղ ցատրեցի սա ստիկ,

ե ս ։ — Նրանք որ,

ծարավի

ե ր դ վ ո ւմ եմ

են ի մ

ե կ ե լ, — բա ֊

մա հվա ն

պ ա տ վո վ ս, ես

էլ

այնքան

վարակվեցի

նրանց ա յդ ց ա ն կ ո ւ թ յա մ բ ու ա յժ մ կ ա մ ե ն ո ւմ ե մ ինքս հաշ֊ վեհ այւրւար տեսն ել։ Նկատեցի,

որ Պասկինին զ ա յր ա ն ո ւմ է մ ե ր ա(ս հա պ ա ֊

դո ւմի պ ա տ ճա ռով, ու որոշեցի ա վելի ծաղրել նրան։ — Պ ա ս կի ն ի , — հա յտ ա րա րեցի ես , — ձեզ հետ շատ արագ կմ ւսքրեմ հաշիվս։ Չէի կ ա մեն ա , որ դուք

դանդաղեիք այն

դ ե պ ք ո ւ մ , երբ Ֆորտ ինին ս պ ա ս ո ւմ է ձեզ։ Դ ա ո ւլ դը Գո ն կո ւր , 115


ձեզ կ հա տ ո ւց եմ այն բանի հա մ ա ր , որ Ա^կել եք

ա յսպ իս ի

նողկալի հա ս ա ր ա կ ութ յա ն մ ե ջ։ Դուք դիրաց ե լ եք, և հևասպառ եք լ ի ն ո ւ մ ։ Ես ա յնքա ն կխ աղա մ ձեզ հետ, մինչև որ ձեր ճ ա ր ֊ պը հալվի և դուք սկսեք հևալ ու փսկել ծակ փուքսի ն մ ա ն ։ Իսկ թե ձեզ ինչպ ես կ ս պ ա ն ե մ , Վ ի լլա ր դ ո ւե ն , ես դեռ չ գ ի տ ե մ ։ Ա յս խ ոսքերի վրա ես ողջունեցի Պասկինիին և մ ե ր սրերը խ ա չա ձև վեցին։ 0 հ, ա յդ երեկո ի մ մեջ զարթնել էր սա տ ա ֊ նա ն։

Եարճատև ու փ ա յլուն մ ա ր տ . ա հա վա սիկ, թե ինչ էի

կ ա մ ե ն ո ւ մ ։ Սայց ես հի շո ւմ էի նաև ա նհա վա տ ա րիմ լո ւս ն ի լ ո ւ յ ս ի մ ա ս ի ն ։ Եթե ի մ հակառա կորդը հ ա մ ա ր ձ ա կ ո ւթ յո ւն ո ւ ֊ նենա կա տ ա րելու հանդիպակաց հ ա ր ձ ա կ ո ւմ , ես նրա վերջը կտ ա մ ճիշտ ա յն պ ե ս , ինչպես Ֆ ո ր տ ի ն ի ի ն ։ Իսկ եթե ոչ, ապա ինքս կն ա խ ա ձեռ նե մ ա յդ հնարը, և շատ շուտ ով։ Սակ այն Պասկինին զգույշ էր, թեև ինձ հաջողվել էր ծա ղ ֊ րել ու հ ա մ բ ե ր ո ւթ յո ւն ի ց հանել նրան։ Սայց ես նրան ս տ ի ֊ պեցի արագ տեմպ ի մեջ մտ նե լ ու մ ե ր սուսերները հա ճա խ ա ֊ կի էին խ ա չա ձև վ ո ւմ ,

որովհետև

լո ւս ն ի

խ ա բուսիկ լ ո ւ յ ս ի

տակ ա վելի շատ էր հարկ լ ի ն ո ւ մ հ ո ւյս ունենա լ շոշա փ ելիքի, քան տ ե սո ղ ո ւթ յա ն վրա ։ Մ եկ րոպե դեռ չէր ա ն ց ել, երբ ես օգտագործեցի ի մ հն ա ֊ րանքը,

ձևա ցն ելո վ,

թե

ս ա յթ ա ք ե ց ի , և

ուղղվ ելո ւց հետո

դա րձյա լ ձևա ցն ելո վ, թե կորցրել ե մ Պասկինիի ս ո ւս ե ր ը ։ նա փորձնական հ ա ր ձ ա կ ո ւմ գործեց, և ես դ ա ր ձ յա լ ձևա ցրի, թե շփ ո թո ւթ յա ն մեջ ե մ . մի ա վ ելո ր դ ու լա յն շա ր ժո ւմ կա տ ա ֊ ր ե լո վ , ես բ ո լո ր ո վ ի ն բ ա ց վ ե ց ի * դա մ ի խ ա յծ էր, որի օգնու֊ թ յ ա մ բ որոշեցի որսալ նրա ն։ Եվ ո ր սա ց ի ։ նա չուշացրեց օգ ֊ տագործել ա յն

ա ռ ա վ ե լո ւթ յո ւ ն ը ,

կ ա ր ծ իք ո վ, ի մ ա կա մա ա յդ

որ նրան

շ ա ր ժ ո ւմ ը ։

ընձեռներ,

նրա

ի 'ր

հա ր ձա կումը

հանդիպա կաց էր ու ճշգրիտ։ Եվ նա դրա մեջ ներդրել էր իր ողջ կա մքն ու մ ա ր մ ն ի ա մ բողջ ծ ա ն ր ո ւթ յո ւն ը ։ Իսկ ես մ ի ա յն ձ ևա ցն ո ւմ էի և պատրաստ էի կա նխ ելու ա յդ հ ա ր ձ ա կ ո ւմ ը ։ Իմ սուսերը հազիվ շփվեց նրա սո ւսե ր ին , և բա զ ո ւկի թ ե թ ե ֊ վակի մի շ ա ր ժ ո ւմ ո վ , որը չափա վոր ո ւժ գ ն ո ւթ յո ւն ունե ր , նրա սուսերը մ ի կ ո ղ մ շեղեցի ի մ սուսերի թ ա ս ի կ ո վ ։ Շեղեցի շատ ք ի չ , ը ն դ ա մե ն ը մ ի քանի դ յ ո ւ յ մ , և ա յն պ ե ս , որ նրա սուսերի սա յրը 116

սահեց ի մ

կրծքի մ ո տ ո վ ,

խ ո ց ե լո վ մ ի ա յն կերպ ասե


բաճկոն ակիս ծ ա լք ը ։

Ւհարկե, ա J ղ

հա րձա կմա ն ժամանակ

նրա մ ա ր մ ի ն ը առաջ էր գալիս սուսերի հետ մ ի ա ս ի ն , և աջ կո ղով,

սրտին հա վա սա ր,

հանդիպեց ի մ սուսերի

սա յր ի ն ։

Պարզած ձեռքս ա մ ո ւր էր և ուղիղ, ինչպ ես և շ ա ր ո ւն ա կ ութ յո ւն կազմող

պողպատը,

իսկ

պողպատի

և ձ եռքի

հետ ևում ի մ

զգոն ու պրկվա ծ մ ա ր մի ն ն էր։ Ւնչպես արդեն ա սա ցի, ի մ սուսերը խրվեց Պասկինիի աջ կսղը> սրտի բ ա ր ձ ր ո ւթ յա ն վր ա , բ ա յց ձախ ով դուրս չեկա վ , որովհետև դ ե մ առավ կողոսկրին ( չ է ՞ որ մ ա ր դ սպ անելը ի վերջո մ սագործի արհեստ է} ։ Հա րվածն ա յնքա ն ուժգին էր, որ Պասկինին կորցրեց հ ա վ ա ս ա ր ա կշ ռո ւթ յո ւն ը և կողքի վ ր ա տա պալվեց գետնին։ Մ ինչ նա ը ն կ ն ո ւմ

էր, քանի դեռ չէր

հպվել խ ո տ երին , ես նրա վերքից դուրս քաշեցի ս ո ւս ե ր ս ։ Դը Գոնկուրը նետվեց դեպի Պ ա ս կի նի ն , բ ա յց սա նշանա֊ ցի հ ր ա մ ա յե ց հաշվեհարդար տեսնել ինձ հետ ։ Հա զա լով ու արյուն թ ք ե լ ո վ , ա ր մ ո ւն կ ի ն ,

նա

գլուխը

դը

Վ իլլա ր դո ւեն ի

ձեռքին

հա կեց,

օ գ ն ո ւթ յա մ բ իսկ

հետո

հենվեց դա րձյա լ

սկսեց հազալ ո լ թ ք ե լ ։ — P ար Ւ

ճանապ արհ,

Պ ա ս կի ն ի , — ծ ի ծա ղելո վ

ասացի

նրան, որովհետև դեռևս բ ո ս ո ր ա գ ո ւյն կա տ ա ղո ւթյա ն ճ ի ր ա ն ֊ ների մեջ էի ։ — Խ նդրում ե մ ,

շտ ա պ եցեք,

որովհետև խ ոտը,

որի վրա պա ռկել եք, հանկա րծ խ ոնա վա ցել է, և դուք պ ա ֊ դից կ մ ե ռ ն ե ք , եթե չշտապեք։ Ես ուզեցի անմիջապես զ բաղվել դը Գոնկո ւր ո վ, բ ա յց մ ի ֊ ջա մտեց Սո հե մո ն ը, ա ս ե լո վ , թե ես պետք է հա նգստ ա նա մ։ — Ո չ , — պատասխանեցի ե ս ։ — Դ եռ հարկ եղածին չափ չ ե մ տաքացել ն ո ւյն ի ս կ ։ — Եվ դարձա դը Դոնկուրի կ ո ղ մ ը ։ — Հ ի մա դուք ի մ առջև հևալով կսկ սեք պար գա լ։ Եանգնեցեք ե լմա ն դ ի ր ք ո ւմ ։ Դր Գոնկուրը ինձ հետ մ ե ն ա մ ա ր տ ե լո ւ ա մ են ան վազ ց ա ն ֊ կ ո ւթ յո ւն ն իսկ չո ւն ե ր ։ նկատելի էր, որ նա մ ի ա յն հրա մա նի հ լո ւ կա մա կա տ ա ր է։ Ս ո ւս ե ր ա մ ա ր տ ե լո ւ նրա ոճը հին էր, ի ն չ֊ պես բ ո լո ր հասակն առած մա րդկա նց մ ո տ , սա կա յն նա ս ո ւ֊ սերին լա վ էր տ ի րա պ ետ ում և կ ռ վ ո ւ մ էր ս ա ռ ն ա ր յո ւն , վ ճ ռ ա ­ կան որ ե ն ու հ ա ս տ ա տ ա կ ա մ ո ւթ յա մ բ ։ Սայց նա փ ա յլուն ս ո ւ ­ սերա մա րտ իկ չէր, և նրան հ ա լա ծ ո ւմ էր պ ա րտ ությա ն նա117


խ ա զ գ ա ց ո լմ ը ։ Ես կարող ՝էի մի տասը

անգամ

նրա վերջը

տալ, բ ա յց չէի ա ն ո ւմ ։ Չէ" որ ա ս ա ց ի . սատանան բ ո ւ յն էր դրել ի մ ն ե ր ս ո ւ մ ։ Եվ դա ճշմարիտ է ր ։ . Ես տանջեցի ի մ հ ա ­ կա ռ ա կորդին ։ Նեղերի նրա ն, ստիպեցի դ ե մ ք ո վ շրջվել դեպի լո ւս ի ն ը , ա յն պ ես որ նրա հա մ ա ր դժվա րա ցա վ ի ն ձ տ եսն ելը , ախր ես կ ռ վ ո ւ մ էի ի մ սեփական ստ վերի տ ա կ։ Իսկ մի ն չ ես նրա հետ խաղ էի ան ո ւ մ , մի ն չ նա հև ո ւմ էր ու շնչասպ առ լ ի ­ ն ո ւ մ , ինչպ ես արդեն խ ոստ ա ցել էի, Պասկինին գլուխը ձեռքին հենած հազա լով ու ա ր յո ւն կ ք ե լ ո վ ն ա յո ւ մ էր մ ե զ ։ — Հ ա պ ա ՞, դր Գ ո ն կո ւր, — ասացի ես ի վ երջո, — դուք գ ի ֊ ա ե ք , որ ի մ ձ ե ռ ք ո ւ մ եք գ տ ն վ ո ւմ ։ Ես ձեզ կարող ե մ տասը ձ և ո վ խ ո ց ե լ,

ա յնպ ես որ պ ա տ րա ստ վեց եք,

ես ը ն տ ր ո ւմ ե մ

ա յ ս ձևը։ Եվ, ա յս ա ս ե լո վ , ես ուղղակի ք վ ա ր տ ա յի ց

անցա տ ե ր ֊

ց ի ա յի , ու երբ նա, իրեն կորցրած սկսեց դես ու դեն ն ե տ ֊ Վ ե լ, վերադարձա ք վ ա ր ա ա յի , սպ ասեցի մինչև որ բ ա ց վ ի , և շ ա մ փ ր ե ց ի նրան սրտի ո ւ ղ ղ ո ւ թ յ ա մ բ ։ Եվ,

մ ե ր մե ն ա մա ր տ ի

վա խ ճա նը տ ե ս ն ե լո վ , Պասկինին դադարեց կ յա ն ք ից կա ռ չել, բ եր ա ն ք ս ի վ ա ր փռվեց խ ոտ երին, — Զեր տերն

ա յս զիջեր

հառաչեց

իր չորս

վ դ բ կ վ ի ։ — մ ե նա մա ր տ ն սկս ելո ւն պես ■դաեն ի ն ։

ու մ ա ր ե ց ։

սպ ասա վորներից էլ հաղորդեցի

Վ ի լլա ր ֊

Եվ ի նչ մե ն ա մա ր տ էր դա ։ Ա յդ գավառացին ա ն հ ե թ ե թ ո ւ­ թ յ ո ւ ն էր։ Տես ն ե ս ո ր գյուղա կա ն դպ ր ո ց ո ւմ է նա ս ո ւս ե ր ա ֊ մա րտ ս ո վ ո ր ե լ։ նրա ա մեն մ ի շա րժումն անշնորհք էր ու ծ ի ­ ծա ղ ե լի ։

«Ես

հիմա

հ ե շ տ ո ւթ յա մ բ սրա

վերջը

կտ ա մ» , —

վ ճ ռ եց ի ես, ի սկ նա գժվածի պես հարձա կվեց վր ա ս, և կ ա ր ­ մ ի ր մազերն էլ կա տ ա ղո ւթ յո ւնի ց բ ի զ ֊բ ի զ կանգնեցին։ Ավա ղ, հենց նրա ա ն շն որհքություն ն

էլ կործա նեց ի ն ձ ։

Մ ի ն չ ես խ ա ղ ո ւմ էի նրա հետ ո լ ծ ի ծ ա ղ ո ւմ վ ր ա ն , ա ն վ ա ն ե ֊ լ ո վ կոպիտ գ ա վա ռա ցի,

կա տ ա ղո ւթ յո ւնի ց

նա ն ո ւյն ի ս կ մ ո ­

ռա ցա վ ա յն մ ի քա նի հնա րա նքները, որոնք գիտեր։ Սուսերն ա յն պ ե ս թ ա փ ա հ ա ր ե լո վ , որ ասես թ ո ւր լի ն ե ր , նա ս ո ւլո ց ո վ

ճեղքեց օդը և հարվածեց գլխ իս։ Զ ա ր մ ա ն ք ից քա ր կտրեցի. ■ ա վ ե լի ա ն հե թ եթ բան կա ր ո ՞ղ էր ա ր դյո ք լ ի ն ե լ։ Նա լ ր ի վ բ ա ց ­ վ ե ց , ու ես կարող էի շա մփ ր ել նրա ն։ Բ ա յց ես զա րմա նքից 118


քար էի կ տ ր ե լ, և հաջորդ

վ ա յր կ յա ն ի ն զգացի

պ ողպ ատյա

սա յրի ծ ա կ ո ց ը . ա յդ անշնորհք գավառացին ցլի սլես առաջ ն ետ վ ելո վ ա յն պ ես շամփրեց ի ն ձ , որ սուսերի բռնա կը դիպավ ի մ ւ ողին ու ես ետ -ետ գնացի։ Ը նկնելիս տեսա Լա նֆրանկի ու Ը ոհեմոնի շփ ոթվա ծ դ ե մ քերը և վրաս հա կ վա ծ Վ իլլա րդուեն ի ինքնագոհ ք մ ծ ի ծ ա ղ ը t Ես ը ն կ ա , բ ա յց ա յնպես էլ չհասա խ ոտ երին։ Թ ա ր թ ե ց կ ո ւր տ ցուցիչ մի լ ո ւ յ ս , լս վ ե ց խ լա ցուցիչ մի դ ղ ր դ յո ւն , խավար տ ի ր եց , մի աղոտ շող ծագեց, ինձ տիրեց կրծոտ ող, մ ասնահատող մի ց ա վ, ու ես լս ե ց ի մե կի ձ ա յ ն ը . — Ես ոչինչ չ ե մ կա ր ո ղ ա ն ո ւմ ջոշափել։ Ա յդ ձա յնը եւ:

հան աչեցի։

Դա

բանտապետ

Աղեր թ ո ն ի

ձայնն էր, ու հիշեցի, որ ես Դարցել Սթեն դին գն ե մ , որը դա ֊ բերի

խորքից

վերա դա րձել

է Սեն ֊ Ք վենտ ինի

զսպաշապիկի

մեջ։ Ես գիտեի, որ պարանոցս շոշափող ձեռքերը պ ա տ կա ­ ն ո ւմ են բժիշկ Զ ե կ ս ո ն ի ն , Եվ նույն պահին էլ լս վ ե ց բժշկի ձա յնը . — Դուք պարանոցի վրա զարկերակ շոշափել չեք կա րո­ ղ ա ն ո ւմ ։

Ա յ,

ա յստ եղ, ի մ մա տ ների

մոտ ս ե ղ մ ե ց ե ք ։ Հիմա

զգո ւմ եք ։ Ա հ, այդպ ես էլ հ ա մ ո զ վ ա ծ էի։ Սիրտը խ փ ո ւմ է թ ո ւ յ լ , բ ա յց հա մա չա փ , ք ր ո նո մ ետ ր ի պես։ — Մե'կ օր է մ ի ա յն

ա ն ց ե լ, — նկատեց

կապիտան Ջ ե ­

մին , — իսկ նա առաջներում երբեք ա յսպ իս ի վիճա կի մեջ չի եղ ել։ —

Ջ Լ ա ց ն ո ւմ է, ուրիշ ոչինչ, կարող ենք գրազ գա լ, — մ ի ­

ջամտեց ավագների գլխավոր էլ Հեթ չի ն ս ը ։ — Ենչ ա ս ե մ , — շարունակեց

կապիտան

Ջ ե մ ի ն ։ — Եթե

զարկերակս այնքա ն թ ո ւ յ լ է, որ մ ի ա յն բժիշկն է կա րողա ­ ն ո ւմ շ ո շ ա փ ե լ... — Մե ծ բան է։ Ես էլ եմ ախր զսպաշապիկի դպրոցն ա ն ­ ց ե լ , — ծա ղրանքով ասաց էլ Հ ե թ չի ն ս ը ։ — Եվ դուք քա նի" ա ն ­ գամ եք ի մ կապ անքները ք ա ն դ ե լ, կապ իտան, կա ր ծ ե լո վ , թե հոգիս տված կ լի ն ե մ ա ս տ ծո ւն ։ Իսկ ես հազիվ էի ինձ զ ր ո ֊ եգում, որպեսզի հանկարծ չ ծ ի ծ ա ղ ե մ ձեր երեսին։ — Հա պ ա ,

իսկ դ ո ՞ւք

ինչ

կա սեք,

դո կտ ո ր , — հարցրեց

բանտ ա պետ ը ։ m


— Ես ախր ձեզ ա ս ո ւմ ե մ , որ սիրտը հրաշալի է աշխա­ տ ո ւ մ , — էսԼԼեց

պ ա տասխա նը, — թ ե և ,

իհարկե,

շատ թ ո ւ յ լ ,

բ ա յ ց դա սպ ա սելի էր։ Հ եթ չին սը մ ի ա ն գ ա մ ա յն ի ր ավ ա$ի է։ Նա ձ ևա ցն ո ւմ է։ Ո թա մ ատով նա ձգեց ի մ կա պ ը, և ես բ ա ց ե լո վ մ ի աչքս, ն ա յեցի վրաս խ ոնա րհվա ծ դ ե մ ք ե ր ի ն ։ —

Ւ նչ էի ա ս ո ւմ հա պ ա , — հաղթակա նորեն բ ա ց ա կա ն ֊

լ ե ց բժիշկ Ջ ե կ ս ո ն ը ։ Ուստի ես լա ր ե լո վ ամբողջ կ ա մ ք ս , ու թեև թ վ ո ւ մ էր, թե ո ւր ֊ո ր է դեմ քս կ պ ա յթ ի , ա յն ո ւա մ ե ն ա յն ի վ կարողացա ժ ը պ ֊ տ ա լ։ Օուրթերիս մ ի գավաթ ջուր մո տ ե ցր ի ն , ու ես ագահորեն խ մ ե ց ի ։ Հարկ է հիշել, որ ես անօգնական պա ռկա ծ էի մ ե ջ ֊ քիս ու ձեռքերս էլ զսպաշապիկի մեջ ս ե ղ մ վ ա ծ էին կո ղե ր իս ։ Հետո ինձ ուտ ելի ք

ա ռա ջարկեցինճ

բ ա ն տ ա յի ն

բ որբոսնա ծ

հացի մի կտ որ, բ ա յց ես գլուխս շարժեցի ու ղոցեցի աչքերս, հ ա ս կ ա ց ն ե լո վ , որ ինձ ձ ա ն ձր ա ց ն ո ւմ է նրանց ն ե ր կ ա յ ո ւ թ յ ո ւ ֊ նը։ Հա ր ո ւթ յա ն ցա վերն անտանելի էին։ Զ գ ո ւմ էի, թ ե ի ն չ ­ պես է կեն դան ան ո ւ մ մ ա ր մ ի ն ս ։ Թ վ ո ւ մ էր, թ ե պարանոցս ու կ ո ւր ծք ս հազարավոր ասեղներ ու գնդասեղներ են ծ ա կ ո տ ո ւմ , իսկ ուղեղո ւմս չէր մ ա ր ո ւ մ պ ա յծ ա ռ հուշը

ա յն մ ա ս ի ն , որ

Ֆի լի պ պ ա ն ինձ է и պ ա ս ո ւմ մ ե ծ դ ա հ լի ճ ո ւմ , և ես կ ա մ ե ն ո ւմ էի վերա դա ռնա լ այն օրվան ու գիշերվա կեսին, որ հենց նոր ես ապրեցի հին Ֆ ր ա ն ս ի ա յ ո ւ մ ։ Եվ մինչ ի մ կո ղ ք ի ս,

բ ո լոր

բանտա պանները դեռ

կանգնած էին

ես փորձեցի ի մ մ ա ր մ ն ի կենդանի մա սն անջատել

գ ի տ ա կ ց ո ւթ յո ւն ի ց ։ Ես կ ա մ ե ն ո ւ մ էի

շո ւտ ա փ ո ւյթ

հեռանալ

նրանցից, բ ա յց ինձ պահեց բանտապետի ձ ա յ ն ը * — Որևէ բ ողոք ո ւ ն ե ՞ս ։ Ես մ ի բանից էի մ ի ա յն վ ա խ ե ն ո ւմ « նրանք հա նկա րծ ինձ

կհանեն

վ ա խ ե ն ո ւմ

էի, որ

զսպ աշա պիկից, և ա յդ իսկ

պա տճառով ի մ պատասխանը բնա վ էլ հ ո ւս ա հ ա տ ո ւթ յա մ բ լի հոխորտանք շէր. ես ուղղակի կ ա մ ե ն ո ւ մ էի ինձ պաշտպանել ա յդ պ ի ս ի հն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յո ւն ի ց ։ — Դուք կարող եք զսպ աշա պիկի կապերն ավելի ձ գ ե լ, — շշնջացի ե ս , — թե չէճ ա յնքա ն տեղ կա, որ պ ա ռկելն անհալւ֊ 120


մա ր է. ես ուղղակի թ ա ղ վ ո ւ մ ե մ ծա լքերի մ ե ջ ։

Հեթ չի ն ս ր

. ապուշ է։ Անշնորհք մի ապուշ։ նա ն ո ւյն ի ս կ գաղափար չունիմ թե ինչպես են կ ա պ ո ւմ զսպ ա շա պ իկը։ Շ ե ֆ , լա վ կ լի ն ե ր , որ դուք նրան նշանակեիք ջուլհակա նոցի ա վա գ ։ նա կկա րողանա ա ր տ ա դր ո ղա կա ն ությո ւն ը հ ա պ ի կ ա ր ր , որը թեև * անշնորհք։

ա վ ելի

ն ո ւյն պ ե ս

Ւսկ հիմա կորեք

ն վ ա զ ե ց ն ել, ապուշ է,

քան

ա յժ մ յա ն

բ ա յց ոչ

ա յս տ ե ղ ի ց , եթե

մի

ա յս ք ա ն որևէ

նոր

1 բան չեք հ ո ր ի ն ե լ։ &այց եթե հորինել եք, մ ի ' հե ռ ա ց ե ք ։ Մ ն ա ց ե ք , շատ ե մ խ ն դ ր ո ւմ , եթե ձեր ա յդ բ ո ւ թ գլխին փչել է, որ i դուք ը նդունա կ եք ինձ համա ր տանջանքի մի թ ա ր մ մ ի ջո ց ■ л\ հ ն ա ր ե լո ւ։ — նա ա ննորմա լ է, իսկականք ա մ ենաիսկական աննոր­ մ ա լ , — մա սնագիտ ակա ն հի ա ց մ ո ւն ք

ա պ ր ե լո վ ,

ուրախացած

ասաց բժիշկ Ջ ե կ ս ո ն ր ։ ■ '

— Սթենդինգ, դու

իսկա պ ես որ

հրաշք

ե ս , — նկատեց

; բա նտ ա պ ետ ը։ — Դու եր կ ա թ յա կ ա մ ք ո ւնե ս, բ ա յց ես կփ շր եմ քո ա յդ կ ա մ ք ը . կարող ես բ ո լոր ո վ ի ն չ կ ա ս կ ա ծ ե լ։ — Ւսկ դուք նապաստակի

սիրտ

ո ւնե ք, — ը ն դհա տ եցի

ե ս ։ — Եթե դուք ստ ա ն ա յիք տ ա սներորդ մասն ա յն

ամենի,

ինչ վի ճ ա կվ ել է ինձ Ս ե ն-Չ վեն տ ին ո ւ մ , զսպաշապիկը արդեն .. վա ղուց դուրս մղ ա ծ կլիներ նապա ստ ա կա յին սիրտը ձեր ա յդ երկար ականջներից։ Հա րվածս

թիրախ ին դի պ ա վ,

որզվհետև

ականջներն ի ր ա կ ա ն ո ւմ իսկա պ ես որ կ ա ս կ ա ծ ո ւմ ,

բանտապետի

տարօրինակ էին։ Չ ե մ

որ ա յդ ականջները կհետաքրքրեին

Լոմբրոզո-

յի ն Կ —

վ ե ր ա բ ե ր ո ւմ է ի ն ձ , — շա րունա կեցի.

ես , — ապա

ծ ի ծա ղ ո ւմ ե մ ձեզ վրա և ամբողջ հոգ ով կ ա մ ե ն ո ւ մ , որ դուք ի ն քներդ լի ն ե ք ջուլհա կա նոցի ա վ ա գ ը։ Ախր դուք ձեր ուզ ա ­ ծին պես տանջել եք ի ն ձ , և ես, ա յն ո ւ ա մ ե ն ա յն ի վ , ողջ ե մ ու ծ ի ծ ա ղ ո ւմ ե մ ձեր դ ե մ ք ի ն ։ Դա արդեն աշխատանքի ռեկոր- 1 1

Լոմրրոզո

գ ործ ութ յա ն » տաքնին

մի

Տեղար

( 1 8 3 6 — 1 9 0 9 ) — ա յս պ ե ս

տ ե ս ո ւթ յա ն

շարք

հիմնադիր

նշանները,

ա յն «հ ա ն ցա գ ործ տ իպ ին»։

ըստ

նրա

բժիշկ։

կ ո ը Լ որԼ

Մարդու

կ ա ր ծ ի ք ի ,,

ա յս

սա եղ ծծւմ

ծնե

հանցա­

կամ

ա յն

֊ար­

էին

ա յս

կա մ


դա յի ն ա ն ա րտ ա դրողա կա նութ յուն է։ Դուք ն ո ւյն ի սկ ուժ չ ո ւ ֊ ն ե ք ինձ ս պ ա ն ե լո ւ։ Դրանից *սվեէի անարտադրողական ի նշ կարող է լ ի ն ե լ ։ Ախր դուր չկա րողա ցա ք սպանել ն ո ւյն ի սկ դ ե ­ պի ա նկյուն քշվա ծ ա ռնետ ին, և ա յն էլ դինա միտ ի

օ գ նո ւ­

թ յ ա մ բ , ի սկա կա ն դ ի ն ա մի տ ի } և ոչ թ ե ա յն պ ի ս ի , ինչպիսին դուք եր և ա կ ա յո ւմ ե ք , թե ի ն չ-ո ր տեղ թ ա ք ց ր ե լ ե մ ։ — Դու կ ա մ ե ն ո ՞ւ մ ես դ ա ր ձ յա լ որևէ բան աս ե լ , — հա ր ց ­ րեց նա, երբ ևս ավարտեցի ի մ թ ունոտ ճ ա ռ ը ։ Եվ ես հիշեցի ա յն , ինչ ասել էի ա յդ լպիրշ Ֆ ո րտինիին) — Հեռա ցիր ա յս ա ե ղ ի ց , բանտի

շո ւն , — պատասխանեցի

ես։ — Գնա ուրիշների շե մ րին վն՚գստա։ Ա յն պ իս ի մա ր դ ո ւ հ ա մ ա ր , ինչպիսին էր Ա զ ե ր թ ո ն ր , անօգ­ նա կա ն բ ա ն տ ա ր կյա լի բերանից հնչող նման ծաղրը, ի հա րկե, ա նհա նդուրժելի բան էր։ Նրա դե մ ք ը կա տ ա ղ ո ւթ յո ւն ի ց

գու­

ն ա տ վ ե ց , և դողացող ձ ա յն ո վ սպառնաց ի ն ձ . — ^Ւ2ՒՐ> Ա՚թենդինգ, ե и քեզ հետ դեռ հաշիվս կ մ ա ք ր ե մ ։ — ինչպե и չ է , — պատասխանեցի ե ս ։ — Գ ո լք ախր կարող և ք մ ի ա յն ա վ ելի ա մ ո ւր ձգել ա յս ա նա սելի կերպ ով ը ն դ ա ր ­ ձակ զսպաշա պիկը։ Իսկ եթե դա ձեր ուժերից վեր է, ո ւր ե մ ն , հ ե ռ ա ց ե ք ա յս տ ե ղ ի ց ։ Եվ, խ ն դ ր ո ւմ ե մ , մ ի ' վերադարձեր գոնե մ ե կ շա բա թ, բ ա յց ա վ ելի լ ա վ կ լի ն ի ' տասը օր։ Բանտապետն ի ն չպ ի ս ի ՞

պատիժ

կարող

է հորինել

այն

կա լա նա վորի հա մ ա ր , որն առանց ա յն էլ ե ն թ ա րկ վ ել է ա մ ե ­ ն ա զ ա ր հո ւր ելի պ ա տ ժի։ Ըստ ե ր և ո ւյթ ի ն , Ազերթոնն ինձ վ ա ­ խ ե ց ն ե լո ւ հա մա ր մ ի բան կա րողա ցա վ գտնել, բ ա յց հազիվ էր բերանը բ ա ց ե լ,

և ես ,

օ գ տ վելով ա յն բ ա ն ի ց , որ ձա յնս

փ ո ք ր ֊ի ն չ ա մ ր ա ց ել էր, սկսեցի երգել. «Երգիր կ ո ւ կ ո ւ , երգիր կ ո ւկ ո ւ, երգիր կ ո ւկ ո ւ» ։ Եվ ես եր գ ո ւմ էի ա յնքա ն ժա մա ն ա կ, մինչև որ ի մ խցի դուռը շրխ կոցով փ ա կվեց , մինչև որ ճռն չա ­ ցին կ ո ղպ եք նե ր ը , և մինչև որ ճ ռ ռ ա լո վ ի րենց բները մտ ան ս ո ղ ն ա կնե ր ը ։

122


ԳԼՈԻԽ ХП Ա յ ժ մ , երբ արդեն գաղտնիքէն ի մ ա ց ա , օգտագործելն ա ր­ դեն բ ո լոր ո վ ի ն դժվար չէր։ Եվ ես հա ս կ ա ն ո ւմ էի. որքան հա ֊ հախ օգ տ ա գ ո ր ծեմ, ա յնքա ն ա վելի հեշտ կլի ն ի ։ Ոավական էր մե կ անգամ շոշափել

նվա զա գույն

դ ի մ ա դ ր ո ւթ յա ն դ ի ե ր , և

հաջորդ ամեն փորձի ը ն թ ա ց ք ո ւ մ ա յդ դ ի մ ա դ ր ո ւթ յո ւն ը կ թ ո ւ ֊ լան ար t Եվ,

իսկապես,

ժա մա նա կի

ընթա ցքում,

ինչպ ես

կ տ ե ս ն ե ք , Ս ե ն ֊Ո վ ե ն տ ի ն բանտից ուրիշ կյա ն քի մեջ վ ե ր ա ֊ բ ն ա կե ց ո ւմ ն ե ր ը սկսեցին իրա գ ործվել գրեթե ին քնա րե րա բ ա ր ։ Հա զիվ էին բանտապետ Աղերթոնն ու նրա հպատակները դուրս ե կ ե լ, որ ես մի քանի րոպե անց ի մ հ ա ր ո ւթ յո ւն առած մա ր մն ին դ ա ր ձյա լ ստիպեցի ը ն կ ղ մ վ ե լ «փոքր մ ա հ վ ա ն )) մեջ։ Ա յ ո , դա մ ա հ էր, սա կա յն ժա մա ն ա կա վ ո ր , կյա ն քի ա յնպ իսի դադարի նմա ն ,

որպիս ին

առաջանում է ք լո ր ո ֆ ո ր մ ի ա զդե֊

ց ո ւթ յա ն տակ։ Ո ւր ե մ ն , կտ ր վ ելո վ ա յն ա մ ե ն ի ց , ինչ կեղտոտ է, ստոր և ն ո ղ կ ա լի ,

մենա խցի

դժոխային

բթա ց ն ող

տա նջանքներից,

սարսաւիից

ձեռնա սուն

ու

զսպաշապիկի

ճա նճերից,

տոթից>

խ ավարից և կենդանի ննջեցյա լների թ խ կո ցն ե րի ց , ես դա ր ձ ֊ յ ա լ սուրացի դեպի ժա մանակի ու

տ ա րա ծությա ն

ա ն եզ ր ո ւ֊

թ յո ւն լ,, Դսւրձյա լ մի առ ժա մանակ թ ա ղվեց ի խավարի դիրկը> ի ս կ հետո դանդաղ, աստիճանաբար նորից վերստացա շրջապա֊ տի ը ն կ ա լո ւն ա կ ո ւ թտու նը, սա կա յն ա յս անգա մ արդեն բ ո լ ո ֊ րուէին ուրիշ էր դա։ Ես բ ո լոր ո վ ի ն ուրիշ (Гե ս ձ ֊ի մեջ էի։ Եմ գ ի տ ա կց ությա ն ը

հասա ծ

առաջին

զ գ ա ց ո ղո ւթյո ւն ը

փոշու

զ գ ա ց ո ղո ւթյո ւն ն էր։ Չո ր , կծու փոշին խ ուտ ուտ էր տալիս ի մ ռո ւնգ ներր։

ն ս տ ո ւմ էր

շուրթե րի и ։

Ծ ա ծ կ ո ւմ էր դեմ ք и

ու

խ շրտ ում մա տ նեքիս ծա յր ե ր ի ն , երբ ես շվւում էի իրա ր։ Հետո դրան գո ւմա ր վ եց անդադար շարժման

զգա ցո ղ ո ւ֊

թ յ ո ւ ն ը ։ Շուրջս ամեն ինչ ճ ո ճ վ ո ւմ ու ե ր ե ր ո ւմ էր։ Ես զգում էի ց նց ո ւմ ն ե ր ու հրհրոց, լ ս ո ւ մ էի ճ ռի ն չ։ Եվ ես գիտեի, որ հոնշում

են

սռ ն իները,

ք ա րերի

և ավազի

Ա րա յով

գլորվող

երկաթապատ ա ն ի վն եր ը ։ Հետո ականջիս հասան դա ն դա ղո֊ րեն ք ա յլո ղ ,

տանջահար անասունների

հասցեին

դժ գ ո հո ւ֊

123


թ չան

բ ա ց ա կ ա ն չո ւթ յո ւն ն ե ր

արձակող

ու

հ ա յհ ո յա ն ք ն ե ր ո վ

քշող մա րդկանց խռպոտ ու հոգնած ձ ա յն ե ր ը ։ Ես բա ց եց ի փոշուց բ ո ր բ ո ք վ ա ծ կոպերս , ու աչքերիս մեջ անմիջապես նորից ավազ լ ց վ ե ց ։ Եոպիտ վ ե ր մ ա կ ն ե ր ը , որոնց վրա պառկած էի, ծա ծկվել էին փոշու հաստ շերտ ով։ Գլխավ ե ր ս , ավազափոշով հագեցա ծ օ դ ո ւմ օ ր ո ր վ ո ւմ էր ֆ ուրգոնի առա գա и տ ալա թե տանիքը և

ավազահատիկների

պարսերը

պար գ ա լո վ' լա թ ի անցքերից թա փանցող արևի շեղ հա ռ ա ­ գա յ թն ե րի տ ա կ, դանդաղորեն ց ա ծ էին ի ջն ո ւմ ։ Ես երեխա էի, ո ւ թ ֊ի ն ը տարեկան

մի տղա,

չափազանց

հոգնած ու տանջված, և ն ո ւյն քա ն հոգնած ու տանջված էր թ վ ո ւմ ip

ուժա սպ ա ո,

փոշեծածկ դ ե մ ք ո վ կինը,

ա ս ո ւմ լա ց եղող ծծկեր եր ե խ ա յի ն ։

որ մ ե ղ մ օրոր

Ա յդ կինն ի մ մա յրն

էր: ես դիտեի, որ նա ի մ մ ա յր ն է ճիշտ ա յն պ ե ս , ինչպես Լ առա գա и տ ալ աթե

թ ո ւն ե լի

առջևում

երևացող

կառավարի

ուսերին ն ա յ ե լ ո վ , գիտեի, որ նա էլ հա յրս է։ Երբ ես ոտքի ելա ու սկսեցի անցնել ֆուրգոնի հատակին թ ա փ վ ա ծ կապոցների ու հակերի ա ր ա նքով,

մ ա յր ս

հոգնած

ու զ ա յրացկոտ ձ ա յն ո վ ա ս ա ց , — Ջ ե ս ս ի , գոնե մ ե կ րոպե հանգիստ նստիր։ Զ ե ս ս ի . դա ի մ անունն էր։ Ազգանունս չգիաեի ու լս ե լ էի մ ի ա յ ն , որ մ ա յր ս £ ոն է ա ն վ ա ն ո ւմ հորս։ Ու նաև աղոտ հ ի ­ շ ո ւմ էի, որ հաճախ լս ե լ ե մ , թե ինչպես ուրիշ տ զա մ արդիէ հորս

'(կապիտանն էին ա ն վ ա ն ո ւմ , և ես հ ա ս կ ա ն ո ւմ էի

որ

նա այստ եղ գլխավորն է ու նրա կ ա ր գ ա դր ո ւթ յո ւն նե ր ը կ ա ­ տ ա ր ում են բ ո լո ր ը ։ Ես հասա մինչև կաոաուսն Ու նստեցի հորս կո ղ ք ի ն : Ֆ ո ւ ր ­ գոնի

անիվներն ու

ամպեր

անասունների

էին բ ա ր ձ ր ա ց ն ո ւմ ։

ոտքերը

փոշու

Փոշին այնքան

թուխ պ ի էր նմա ն, իսկ մ ա տ

վիթխարի

թա նձ ր

մտ նող արևը

փոշու

էի,

որ

աքդ վ ա -

ր ազույրի միջող լո ւս ա վ ո ր ո ւ մ էր ա ղ ո տ , արնակարմիր լ ո ւ յ ­ սով։ Եվ ի ն չ - ո ր չ ա ր ա գ ո ւ շ ա կ բան արևի

այղ

թվամ բա) 124

լ ո ւ յս ի մեջ.

ին ձ

կ ար ոչ մ ի ա յ ն

շ ր ջ ապ ա տո դ

է ր , չ ա ր ա գ ո ւ շ ա կ մ ի դ ր ո շ մ կա~

կ ար ի ւ

առջև փ ո վ ա ծ

ամեն

ին չ ֊ ո ր

բնա նկա ո/սմ. և եմ

մ ա յ ր մ տն ո ր ին չ ի

վրա

չ ար ա գ ո ւ շ ա կ հոր

դեմքեն


և ծծկերի լա ց ի մեջ, որին մ ա յր ս ոչ մ ի կերպ չէր կարողա֊ ն ո ւմ հա նգստ ա ցնել, it փոշու շերտի տակ իրենց գ ույն ր կորցր ա ծ ձիերի մե ջք ին , և մ ե ր ֆուրգոնին լծ վ ա ծ վե ց յա կ ի ն ան֊ ընդհատ բ ա ց ա կ ա ն չո ւթ յո ւն ն ե ր ո վ քշող հորս ձ ա յ ն ո ւ մ ։ Չորս կո ղմ ր տ ա րա ծվա ծ էր ա նա պ ա տ ք, որի վրա նետած մ ի հա յա ցքն իսկ ճ մ լ ո ւ մ էր մ ա ր դ ո ւ սիրտ ր։ ե^ոլոր կողմերից դեպի հեռուներն էին ձ գ վ ո ւմ լե ր կ բ լո ւր ն ե ր ը ։ Երբեմն մ ի ա յ ն , որևէ լեռնա լա նջի վրա կա րելի էր նկատել չորա ցա ծ, արևա­ խանձ մ ի թ ո ւ փ ։ Ո լ դա րձյա լ

լե ր կ բ լո ւր ն ե ր , ա վ ա զ , ք ա ր ե ր ։

Մ եր ճանապարհն ա ն ց ն ո ւմ էր երկու բ լո ւր ն ե րի միջև ընկած գ ո գ ա վ ո ր ո ւ թ յա մ բ ։ Ա յստ եղ մ ի ա յն եր և ո ւմ էին փշփշոտ թփեր ու փնջեր։

Ջրի ոչ մ ի

ն ա կ ն ե ր ո ւմ

հետ ք,

ավազ

կար, մ ե կ ֊ մ ե կ էլ

թ ո ր շն ա ծ , չորա ցա ծ

եթե չհաշվենք

անձրևի կատաղի

խոտա

անհիշելի

հեղեղատներով

Ժամա­

ողողված

ձո­

րակները։ Մ ի ա յն հորս ֆուրգոնին էին

ձիեր լծ վ ա ծ ։

Ֆուրգոնները

ը ն թ ա ն ո ւ մ էին իծաշարուկի և, ն ա յե լո վ ետ, մ ե ր քարավանի երկար ու ո լո րա պ տ ո ւյտ ժաւզավենին, ես

տեսա, որ

մ յո ււ

ֆ ուրգոններին եզներ են լ ծ վ ա ծ ։ Ե ր ե ք ֊չո ր ս զույգ եզներ դան­ դաղորեն ու գ ժվ ա ր ո ւթյ ա մ բ ք ա շ ո ւմ էին ֆ ո ւր գ ո ն ը , իսկ եզ­ ների կողքից ավազի մեջ խ ր վ ե լո վ ,

երկար փ ա յտ երը ձ ե ռ ք •

ներին մարդիկ էին զալիս ու ք շ ո ւմ էին

հոգնած,

սատկող

ա ն ա սուն ն երին : ճա նա պ ա ր հի շրջադարձերից մ ե կ ո ւ մ ես բ ո ­ լո ր

ֆուրգոնները

էին հետևից մերն

էլ հետը

ե

հ ա մ ր ե ց ի , հա մ ր եց ի

և

ն ր ա ն ք , որ

գալիւ

ն ր ա ն ք , որ շա ր ժվո ւմ էին առջևից։ Գ ի տ ե ի , ոք պետք է քա ռա սուն ֆուրգոն լ ի ն ի , քա նՒ ոը

պա րա պ ութ յ ո ւ նից ե ս շատ ա նգամներ էի հաշվել։ Եվ հիմա ինչպես սովորաբար իրենց ձ ա ն ձր ո ւյթ ը ցրելու համա ր վ ա ր ­ վ ո ւմ են եր ե խ ա ները, դա րձյա լ

հաշվեցի։

9ո լո ր

ֆուրգոններն էլ իրենց տ եղումն էին։ Մ ե ծ ,

քառասուն

ա նշնորհք, կոպ ­

տատաշ, ա ոա գաստա լա թե ծ ա ծ կ ո ց ո վ , ճ ռ ռ ա ց ո ղ , երերող ա ր . ֆուրգոնները սռինչով ու խշրտոցով օդ էին հ ա ն ո ւմ ավաղ). Ու

շո ր ացած օշինդրները։ Ա մք ողջ քարավանի ե ր կ ա յն ք ո վ , աջից ու

ձախից

գնաւ

էին մոտ մ ե կ ո լկ ե ո տա սնյա կ հ ե ծ յա լն ե ր ' տղամարդիկ ու ւդա տանիներ:

Յ ո ւրա ք ա ն չյո ւր ի

առքում

թա մբից,

երկայնափող 12Г


մի հրացան էր կա խ վ ա ծ։ Եվ ա մ են

ա ն գ ա մ , երբ ձ ի ա վ ո ր ն ե ­

րից մ ե կն ո ւ մ ե կ ը մ ո տ ե ն ո ւ մ էր մ ե ր ֆ ո ւր գ ո ն ի ն , ես տ ե ս ն ո ւմ էի, որ նրա փոշեթաթախ դեմքն է լ, հորս դե մ ք ի ն մ ա ն , մ ռ ա յ լ է ու տա գնա պած։ Եվ հա յրս էլ, որ ձիերին էր վ ա ր ո ւմ , ն ո ւյն ­ պես երկա յնա փ ող հրացան ուներ ձեռքի տակ պատրաստ։ Մ ի եր կո ւ տ ա սնյա կ կ մ ա խ ք ա ցա ծ , ջա րդվա ծ ոտ ք եր ո վ ու լծ ի տակ հա րվա ծ վզերով եղներ քարշ էին գալիս մե ր ք ա ր ա ­ վա նի կո ղք ի ց,

և բավա կա ն էր նրանցից մ ե կ ն ո ւ մ ե կ ը

կանգ

առներ ավազի միջից դուրս ց ց վ ա ծ չոր խոտի փունջը պ ոկռ­ տ ե լո ւ հա մ ա ր , որ անմիջապես հո վ ի վ ն ե ր ը ' նիհարած դ ե մ ք ո վ երիտա սարդ հո վ ի վ ն ե ր ը , սկսեին նրանց առաջ ք շ ե լ։ Երբեմն եզներից մ ե կ ն ո ւ մ է կը, կանգ ա ռ ն ե լո վ , ս կ ս ո ւմ էր բ ա ռ ա չե լ, և ա յդ բա ռա չի մեջ էլ ի ն չ-ո ր չարագուշակ բան կար ա յն պ ե ս , ինչպ ես այն ա մեն ի մեջ, որ շրջապատում էր մ ե զ ։ Իմ ո ւղ ե ղ ո ւմ պա հպ ա նվել է մի ազոտ հուշ ա յն մ ա ս ի ն , որ ժ ա մա ն ա կի ն , դեռևս մ ա ն ո ւկ հ ա ս ա կ ո ւմ , ես ապ րել ե մ ծ ա ­ ռերի շվաքի տակ հոսող գետի ա փ ին։ Ու մի ն չ ֆ ուրգ ոն ը ճ ո ճ ­ վ ե լո վ առաջ էր ը ն թ ա ն ո ւ մ , իսկ ես հորս կողքին նստած ան­ դադար ց ն ց վ ո ւ մ էի, ի մ աչքերի առջև դ ա ր ձ յա լ ու դ ա ր ձ յա լ հ ա ռ ն ո ւմ էր հիասքա նչ պատկերը այն գետակի, որն հ ո ս ո ւ մ էր ծառերի մ ի ջ ո վ ։ Եվ թ վ ո ւ մ էր, թ ե ես արդեն ա ն սա հմա ն եր ­ կար մի ժա մանակ ա պ ր ո ւմ ե մ ա յս ֆ ո ւր գ ո ն ո ւմ և գ ն ո ւմ , ա ն­ դադար գ ն ո ւմ ե մ առաջ, միշտ առաջ,

և շուրջս միշտ մ ի և ­

նույն դեմքերն են։ Ոայց բ ո լոր ի ս տիրել էր ( ա յդպ ե ս էր թ վ ո ւ մ ոչ մ ի ա յն ինձ) մեզ սպ ա ռնա ցող դ ժ բ ա խ տ ո ւթ յա ն , դեպի անխ ուսափելի կո ր ­ ծ ա ն ո ւմ գնալու զ գ ա ց ո ղ ո ւթ յո ւն ը ։ Մ ե ր ք ա րա վ ա ն ը նման էր հո ւղ ա ր կա վ ո ր ո ւթ յա ն թ ա փ ո ր ի ։ Ոչ մ ի ա ն գ ա մ ոչ ոք չ ծ ի ծ ա ­ ղ ե ց։ Ոչ մ ի ա նգա մ ես Ա ս ե ց ի ուրա խ , ձ ա յն ։ Խ ա ղա ղությունն ու

բ ե ր կ ր ա ն ք ո վ լի մ ի

անդորրը մե զ

ուղեկի ց նե ր չէինt

Մ եզ ուղեկցող հ ե ծ յա լ տղա մա րդկա նց ո ւ պատանիների դ ե մ ­ ք երը մ ռ ա յ լ էին, ին քն ա մ փ ո փ ու հ ո ւս ա հ ա տ ո ւթ յո ւն էին ա ր ­ տ ա հ ա յտ ո ւմ ։ Ու ես իզուր ն ա յ ո ւ մ էի հորս դ ե մ ք ի ն , ս պ ա ս ե լո վ ժպիտի գեթ անցողիկ մ ի ստ վ ե ր ի ։ Ի դեպ , հորս ն ի հա ր , փ ո ­ շե թա թա խ ,

վ ե ր ջ ա լո լյս ի

դե մ ք ը հ ո ւս ա հ ա տ ո ւթ յո ւն

128

արնափոշե

կր ա կ ով

լո ւս ա վ ո ր վ ա ծ

կ ա մ վ հ ա տ ո ւթ յո ւն չէր ա րտ ա հա յ-


տ ո ւ մ ։ Пу, նրա դեմքն ա ր տ ա հա յտ ո ւմ էր բ ա յց

մ ռ ա յ լ էր, օ ՜ հ , ա յն պ ե ՞ս մ ռ ա յ լ

վ ճ ռ ա կ ա ն ո ւ թ յո ւ ն ,

ու մտ ա հոգ էր, շա տ

էր մտ ա հոգ։ Հետո ասես ի նչ-որ բան ա լեկոծեց մե ր ք ա ր ա վ ա ն ը ։ Հայրս գլուխը բա ր ձ ր ա ց ր եց։ Ես' ն ո ւյն պ ե ս ։ Մ եր ձիերը ևս բա րձրա ցրին իրենց հոգնած

գ լուխ ն երը, ռունգներով օդ

ներշնչելով

փ ն չա ց րի ն , և ա ռ ո ւյգ ա ն ա լո վ , առանց բ ռ ն ա դ ա տ վ ե լո ւ, ձգեցին լծ ա փ ո կ ե ր ը ։ Հ ե ծ յա լն ե ր ի ձիերն էլ աշխուժացան։ Իսկ հալից ընկա ծ եղները քիչ էր մ ն ո ւ մ քառատրոփ

առաջ

սո ւր ա յի ն ։

Ա լս ան (։նը մի քիչ ծիծաղելի էր։ Խեղճ անասունները թ ո ւ լ ո ւ ­ թ յո ւ ն ի ց հազիւէ էին կա նգ նում ոտքերի վրա և ք այլս*-մ էին դժՎ ա ր ո ւթ յա մ բ ու ան՛ճոռնի։ Դրանք աղտոտ, քոսոտ ա ծ կաշ­ վո վ արշավող կմա խ քն եր էին.

նրանք

իրենց

հովիվներից

ն ո ւյն ի սկ առաջ անցանէ թլլԱց շատ կարճ ժա մ տ նա կով։ Հետո դ ա ր ձյա լ սկսեցին ք ա յ լ ե լ ,

ա ր ա գ ֊ա ր ա դ , ս ա յթ ա ք ե լո վ , և չոր

էսոտափնջերն ա յլև չէին հ ր ա ւղ ո ւր ո ւմ, ճանապարհից չէին շե­ ղ ո ւմ նրանց։ — Ի՞նչ է

պ ա տ ա հել, — ֆ ուրգոնի

խ ոբքից

Լս,1_եց

մորս

ձա յն ը : — Ջրի ենք հ ա ս ե լ, — պատասխանեց

հ ա յ ր ս ։ — Պետք է

որ դա Նեֆին^ լի ն ի ։ Եվ քիչ անց

մեր

ւսնճոոնէւ

ֆուրգոնները

ճռնչալով ու

դ ղ ր դ ո ց ո վ , ճ ո ճվ ե լո վ ու վ ե ր ֊վ ե ր թ ռ չ ե լո վ , ա րնա կա րմիր փ ո ­ շու ամպ երի միջով Սեֆի մտ ա ն ։ Մոտ մ ե կ դ յո ւժ ի ն ցա նցա ռ, ա յս ու այն կ ո ղմ կա ռ ո ւցվ ա ծ տնակներ կ ա մ ուղղակի

հ յո ւ­

ղ ա կ ն ե ր — ա հա վա սիկ, թ ե իրենից ի նչ էր ն ե ր կ ա յա ց ն ո ւմ ա յդ գ յո ւղ ր ։ Իսկ շրջապատում նույն անապատն էր։ Ծառեր չ կ ա ­ յ ի ն , մ ի ա յն ավազ էր ու չոր թ փ ո ւտ ն ե ր ։ Իա յց տ եղ-տ եղ ե ր ե ֊ վ ո ւ մ էին երբեմն ց ա նկա պ ա տ վա ծ,

մշա կվ ա ծ դաշտեր։ Սա­

կ ա յն ա յստ եղ ջուր կար։ ճիշ տ է, որ ձորա կի գետը ցամաքեք էր, բ ա յց հունն, 1

Նեֆի

Մորմոնները կողմից:

ա յն ո ւ ա մ ե ն ա յն ի վ , խ ոնա վ էր, իսկ փոքթիկ 1

—մ ո ր մ ո ն ն ե ր ի հ ա լա ծվում

Վ տ ա րվելով

րա ծ ո ւթ յո ւն ն ե ր ն

( կրոնական էին

դեպի

Ա Մ Ն -ի

մ ի ա բ ա ն ո ւթ յո ւն ) սլետ ա կա ն

անապատ,

նրանք

և

ավաններից

եկեղեցական

բ նա կեց ն ում

էին

մեկըf

շրջա նների ա յդ

տա­

ու մ շ ա կ ո ւ մ հ ո ղ ը ։

127


փ ո ս ո ր ա կ ն ե ր ո ւմ լճ ա ց ա ծ ջուր կար և մ ե ր եզներն ու թ ա մ ­ բ ա ծ ձիերը իրենց դնլները մինչև ականջները սուզեցին ջրե մ ե ջ։ Իսկ ափերին ա ճ ո ւմ էին մի քանի թ զ ո ւկ ո ւռ ե ն ի ն ե ր ։ — Ա յնտ եղ պետք է Իիլլ РՓ յ ք ի ջրաղացը ւՒ^ե> прЬ ^ ա~ սին ասացինք— ասաց հ ա յր ս , ց ո ւյ ց տ ա լով դի մա ց ի շ ի ն ո ւ­ թ յո ւ ն ը և շրջվելով մորս կ ո ղ մ ը , որն ա ն հ ա մ բ ե ր ո ւթ յա մ բ գ լո ւ­ խը դուրս էր հանել ֆ ո ւր գ ո ն ի ց ։ Արևից խ ունա ցա ծ, երկա ր, վուշա նմ ան մ ա ղ եր ո վ , եղջերվի մ ո ր թ ո ւց կա րվա ծ բա ճկոն ակ հագած մի ծերունի

մո տ ե ցա վ

մե ր ֆուրգոնին և խոսեց հորս հետ։ ն ո ւյն պահին ազդանշան տրվեց և մ ե ր ք ա րա վա նի առաջատար ֆուրգոնները սկսեցին շրջան կ ա զ մ ե լ։ Տեղը հարմա ր էր> իսկ մ ե ն ք էլ արդեն բ ա վ ա ­ կանաչափ փորձ ո ւն ե ի ն ք , ա յդ ի սկ պ ա տ ճա ռով ա յդ ամենը կատարվեց արադ ու հ մ տ ո ւ թ յա մ բ ։ Երբ քա ռ ա սո ւն ֆ ո ւր գ ո ն ֊ ներից ա մեն մ ե կը կանգնեց իր տեղը, պ տ րզվեց, որ ստ եղծ­ վել է մի կա նոնավոր շրջան։ Հետո սկսվեց եռ ո ւզ ե ռը , բ ա յց ա յդ անհանգիստ շա րժումն էլ բ ա վա կա նին գործարար բ ն ո ւ յ թ ո ւն ե ր ։ Ֆ ո ւր գ ո ն նե ր ից դուրս եկան կ ա ն ա յք , որոնք մ ո ր ս պես հոգնած էին ու փոշոտված, և երեխաների մ ի մ ե ծ

հո ր դ ա ։

Կանայք քսան հոգի կլի ն ե ի ն , ի սկ երեխաները ա մ ե ն ա ք ի չը ' հի ս ո ւն , և թ վ ա ց , թ ե նրանց շատ վա ղուց ե մ ճ ա ն ա չո ւմ ։ Սան ա յք անմիջապես սկսեցին ը ն թ ր ի ք պա տ րա ստ ել։ Տղա մ ա ր դ ի կ արձակեցին եզներին և տարան ջր ե լո ւ, ո մա նք օշինդր էին կ ո տ ր ո ւ մ , իսկ մ ե ն ք ,

երեխ ա ներս,

կո արատած

փայտը քարշ էինք տալիս խ ա ր ո ւյկն ե րի մ ո տ , որոնք արդեն բ ո ց կ լտ ո ւմ էին դա շտ ո ւմ։ Իսկ հետո

տ ղա մարդիկ

մի քանի

մ ե ծ խ մ բ ե ր ի բ ա ժ ա ն վ ե լո վ , ֆուրգոնները կիպ մոտ եցրին իրա ր, ա յնպ ես որ յո ւր ա ք ա ն չյո ւր ֆուրգոնի ա ռաջամա սը դ եմ առավ մ յ ո ւ ս ի ետ նա մա ս ին , իսկ բ ո լո ր լծ ա փ ա յտ եր ը շրջեցին դեպի շրջանի ն երսը։ Մ ե ծ ա րգելա կները հո ւսա լի ա մ ր ա ց վ ա ծ էին, բ այ ց դրանով չբ ա վ ա ր ա ր վ ե լո վ ,

տղա մա րդիկ

ֆուրգոնների

անիվները շ ղ թ ա յո վ իրար կ ա պ եց ին ։ Ա յ դ ա մ ե ն ը , մ ե զ , ե ր ե ­ խաներիս հա մա ր

ն ո ր ո ւթ յո ւն

չէր։

Դա

վտանգի

ազդանշան

էր, ն շա նա կում էր, որ մ ե ն ք դադար ենք ա ռել թշնա մա կա ն ե ր կ ր ռ ւմ ։ Մ ի ա յն մի ֆ ուրգոն էր շրջանից դուրս և. ասես մ ե ր բ ա ց օ թ յա փարախի դարպասը լի ն ե ր ։ Մ ե ն ք գիտեինք, որ հ ե ֊ 128


տո,

երբ պ ա ռ կ ե լո ւ ժա մա նա կը

գա,

ա նա սուններին կքշեն'

շրջանի ներսը, ա լդ մ ի ա յն ա կ ֆուրգոնը ք արշ կտան իր տեղը ու շ ղ թ ա յո վ կամրա ցնեն մ յո ւ ս ն ե ր ի ն ։ Ւսկ ա ռ ա յ ժ մ , քանի

ժամ,

ա նասունները

տ ղա մարդկանց

դեռ մ ի

ու

երեխաների

հսկ ո ղո ւթ յա ն տակ ա զ ա տ ո ւթյա ն մեջ կա րա ծեն,

պ ոկռտ ելով

խ ղճուկ խ ոտ ը։ Մ ինչ մե ր ք ա րա վա նը նա խ ա պ ա տ րա ստ վում էր դադարիք ի մ հա յրը մի քանի տղա մարդկանց հետ , որոնց թ վ ո ւ մ նան երկա ր, արևախանձ մ ա զ ե ր ո վ ծերո ւն ի ն, ոտքով գնացին ջր ա ­ ղացի կ ո ղ մ ը , իսկ մ յո ւս ն և ր ը , լա վ հի շո ւմ ե մ , թ ե տ ղ ա մ ա ր ­ դիկ, թ ե

կ ա ն ա յք , և թ ե

ն ո ւյն ի սկ երեխ ա ները,

ր ա ց ա ծ, հ ա յա ց ք ն ե ր ո վ ո ւղ ե կ ց ո ւմ էին նրանց։

տ ե ղ ո ւմ ք ա ­ Պարզ էր, որ

նրանք մ ի շատ կարևոր գործով գնացին։ Հետ ո,

նրանց բ ա ց ա կ ա յո ւ թ յա մ բ

եկան

ուրիշ, անծանոթդ

տ ղ ա մ ա ր դ ի կ ՝ Նեֆի անապատի բ ն ա կի չնե րը , և սկսեցին թ ա ­ փա ռել մե ր ճ ա մբ ա ր ի շուրջը։ Նրանք մե զ նման

ճերմակա­

մ ո ր թ էին, սա կա յն դ ե մ քե ր ը ինձ թվ ա ց ին չափազանց մ ռ ա յ լ , դաժան, կոպիտ ու երև ում էր, որ չա րա ցա ծ են բ ո լո ր ի ս վր ա ։ Նրանք դի տ ա վ ո ր յա լ խ ոսք էին նետ ո ւմ մ ե ր տ ղա մա ր դկ ա ն ց, ջա նա լով վ ե ճ ու կռիվ ս ա ր ք ե լ։ տ ղա մա ր դկ ա ն ց,

թե'

ի ա յց կ ա ն ա յք բ ո լո ր ի ս ' թե

պատանիներին

նշանացի հ ա ս կ ա ց ն ո ւմ

նա խ ազգուշացնում և

էին, որ շպետք

է վ ի ճ ա բ ա ն ո ւթ յա ն

տեղիք տանք։ Օտարներից մ ե կը մ ո տ ե ց ա վ մ ե ր

խ ա ր ո ւյկ ի ն ,

որի մոտ

մ ա յր ս մ ի ա յն ա կ կանգնած կերա կուր էր ե փ ո ւ մ ։ Ա յ դ պահին ես էլ մոտ եցա օշինդրի խ ուրձը գրկիս ու կա նգնեցի, ականջ դն ելո վ նրանց խ ո ս ա կ ց ո ւթ յա ն ը , և ա չքերս լա յ ն բ ա ց ա ծ նայ ե լ ո վ ա յդ ա ն ծա նոթ ին , որի ն կ ա տ մ ա մ բ ես ատ հ լո ւ թ յո ւ ն էի տ ա ծ ո ւմ , որովհետև ն ո ւյն ի սկ շրջապատի օդը ա յդ ա տ ե լո ւթ յա մ բ , առանց նման

ես գիտեի, որ մե ր

բ ա ց ա ռ ո ւթ յա ն ,

ա տ ո ւմ

ճ ե ր մ ա կ ա մ որթ մա ր դ կ ա ն ց ,

են

ա յդ

որոնք

ն եր ծծվ ա ծ Էր

ճ ա մ բ ա ր ո ւմ բ ո լո ր ը , մա ր դ կ ա ն ց ,

մե զ

ստ իպել

մեզ

էին

դադար առնելիս ֆուրգոնները շրջանաձև դ ա ս ա վ ո ր ե լ։ Մ եր խ ա ր ո ւյկի մո տ կանգնած մա րդը սա ռը , դաժան, ե ր կ­ նա գույն աչքեր ուներ և խ որա թա փ ա նց կ ա ր մ ր ա գ ո ւյն էին,

հ ա յա ց ք ,

Մ ազերը

ա յտ ե ր ը ՝ սա փրած, բ ա յց նրա պ ա րանո129

9

Ջեկ Անգոն, X հ.


ցից ու ծնոտի տակից մ ի ն չև ակա նջները ձ գ վ ո ւմ էր կ ա ր մ ր ա ֊ հ ե ր , տ եղ-տ եղ ճ ե ր մ ա կ մ ո ր ո ւ ք ը ։ մ ա յր ս էլ չբարևեց

նրան։

Նա

Ա ն ծա ն ոթն

իմ

մորը չբարևեց,

ուղղակի յթ սնգեել

ու

հա յա ցք ը բ և եռել էր մ ո ր ս ա չքերին, Հետո թ ե թ և ա կ ի հազաց ու ծա ղրա նքով ա սա ց. — Հ ը ' մ , ա մեն ինչ կ տ ա յի ր , չ է ՞ ,

որպեսզի հի մա

ձեր

կ ո ղ մ ե ր ո ւմ , Մ ի ս ս ո ւր ի ի ափերին լ ի ն ե ի ք , ճի՞շտ է։ Նկատ եցի, թ ե ինչպես մ ա յր ս ս ե ղ մ ե ց շո ւր թ ե ր ը , ջա նա լով խ եղդել իր բ ա ր կ ո ւ թ յո ւ ն ը ։ Եվ պա տա սխ ա նեց. — Մ ե ն ք արկա նզա սցի ե ն ք ։ — Հա սկա ն ա լի է, թ ե դուք ի ն չո ւ եք թ ա ք ց ն ո ւմ ձեր ո ր ֊ տեղացի լի ն ե լը , — ասաց

ա ն ծ ա ն ո թ ը ։ — Եթե

ոչ դ ո ւք ,

ապա

էլ ո ՞ վ Մ ի ս ս ո ւր ի ի ց վտ արեց աստծո կ ո ղմ ից ը ն տ ր յա լ ժ ո ղ ո ֊ վը ր դ ի ն ։ Մ ա յր ս չպ ա տ ա սխ ա նեց։ Պատասխան չ ս տ ա ն ա լո վ , անծանոթը շա ր ո ւն ա կ եց . — Իսկ հ ի մ ա մե զն ի ց մ ի կտոր հաց եք մ ո ւ ր ո ւ մ , մ ե զ ն ի ց , որոնց հ ա լա ծ ո ւմ էիք ու վ տ ա ր եց ի ք։ Եվ ա յդ պա հին, թ ե և դեռ երեխա էի, ի մ հեռա վոր նա խ ­ նիներից

հա սա ծ

ժ ա ռ ա ն գ ո ւթ յո ւն ը ՝

բ ո ս ո ր ա գ ո ւյն

թ յո ւ ն ը բ ռն կ վ ե ց ի մ ն ե ր ս ո ւմ , ա ր յո ւնո տ

մշուշով

կա տ ա ղու­ պ ա տ ելով

ա չք եր ս, — Ս տ ո ւմ ե ս , — ճչացի

ես։ — Մ ենք

մ ի ս ս ո ւր ե ց ի

չե ն ք ։

Մ ե ն ք մ ո ւր ա ց կ ա ն ո ւթ յո ւն չեն ք ա ն ո ւմ ։ Մ ե ն ք ո ւզ ո ւմ ենք մե ր փ ողով բան գնել։ — Լռիր, Ջ եսսի , — գոչեց մայրս և ա փ ո վ փ ա կ ե ց բերա ն ս ։ Շրջվելով ա ն ծ ա ն ո թ ի կողմը, ն ա ա ս ա ց . — Հ ե ռ ա ց ի ր , հանգիստ թ ո ղ եր ե խ ա յի ն ։ — Ես քեզ գնդակահար կ ա ն ե մ , ա ն ի ծ յա լ մ ո ր մ ո ն , — լ ա ­ ց ա կ ո ւմ ա ծ ասացի ե ս , և մ ի ն չ մ ա յր ս դ ա ր ձյա լ կփ ա կեր բ ե ­ ր ա ն ս , թռ ա խ ա ր ո ւյկ ի մ յ ո ւ ս կ ո ղ մ ը , խ ո ւս ա փ ե լո վ նրա հա ր ­ վածից։

Բայց օ տ ա ր տ ղ ա մ ա ր դ ը ոչ մի ուշադրություն չդարձրեց ճիչերի վրա։ Ես ս պ ա ս ո ւ մ էի, որ այդ ս ա րսափելի մարդը կ ա տ ա ղ ա ծ կհարձակվի վրաս և պ ա տ ր ա ս տ էի ա մ ե ն տ ե ս ա կ ի ի մ

է»


դաժան հ ա տ ո ւց մ ա ն ։ Ես մա րտ ա հրա վեր նետողէ տ ե սք ով նա** չ ո ւմ էի նրան, իսկ նա լ ո ւ ռ և ուշադիր ինձ էր զ ն ն ո ւմ ։ Ի վերջո, նա խ ո սեց , ու նրա ձա յնը հն չո ւմ էր հան դի սա՝* վ ո ր ո ւ թ յա մ բ

և ո ւղ ե կ ց վ ո ւմ

էր

գլխէ

դանդաղ

շա րժումներ

ր ո վ ։ նա նման էր դա տ ա վճիռ կարդացող դա տ ա վորի։ — Ինչպիսին հայրերն ասաց

են,

ա յն պ ի սի ն

նա ։ — Երիտասա րդները

էլ

ծերունիներից

ո ր դ ի ն ե ր ը ,— պակաս

չեն ։

Ախր ձեր ցեղն ա ն ի ծվ ա ծ է և դատ ապա րտվա ծ կ ո ր ծ ա ն մ ան։ Դուք փ ր կ ո ւթ յո ւն չ ո ւն ե ք , ձեզնից ոչ ո ք, ոչ երիտ ա սարդները, ոչ էլ

ծերունիները

փ ր կ ո ւթ յո ւն

չո ւն ե ն ։

Եվ

թ ո ղ ո ւ թ յո ւ ն

էլ

չ ո ւն ե ք ։ Ն ույնիսկ ք ր ի ս տ ո ս ի թ ա փ ա ծ ա ր յո ւնը չի կարող հա-* տուցել ձեր ա ն ի ր ա վ ո ւթ յո ւն ն ե ր ը ։ — Ա ն ի ծ յա լ մ ո ր մ ո ն , — խեղդվող &այ ն ո վ կարողացա մի~ ա յն գոչել ե ս ։ — Ա ն ի ծ յա լ մո ր մ ո ն ։ Ա ն ի ծ յա լ մ ո ր մ ո ն ։ Ա ն ի ծ յա լ մ ո ր մ ո ն ։ Ես հ ա յ հ ո յ ո ւ մ էի թ ռ չկ ո տ ե լո վ խ ա ր ո ւյկ ի շուրջն ու խ ո ւս ա ֊ փ ե լո վ մորս պատժող ձ եռքից ա յնքա ն ժա մ ա ն ա կ , մինչև որ անծա նոթը հեռ ա ց ա վ ։ Երբ հ այրս ալ նրան ուղեկցող տ ղա մարդիկ վերա դա րձա ն, բ ո լոր ը թո ղե ցի ն իրենց գործերը ու տագնապալի սպ ասման մեջ խ ռնվեցին նրանց շուրջը։ Հա յր ս գլուխն օ ր որեց։ — նրանք ոչինչ չե ՞ն ո ւզ ո ւմ

մեզ

վ ա ճ ա ռ ե լ, — հարցրեց

կա նանցից մ ե կ ը ։ Հա յր ս դա րձյա լ գլուխն օ ր որեց։ Բ արձրա հասակ, շիկահեր մ ո ր ո ւ ք ո վ , բ ա ց ֊ե րկնա գույն աչ­ ք ե ր ո վ , մո տ երեսուն տարեկան

տ ղա մարդը

վճռա կա նորեն

ճ եղ ք ե լո վ ա մ բ ո խ ը , մ ո տ ե ց ա վ հորս և գոչեց. — Ա ս ո ւ մ են, որ նրանք երեք տարվա պահեստի ա լյո ւր ու մ թ ե ր ք

ո ւնեն,

կապ իտան։

Ա ռա ջներում

նրանք միշտ էլ

մթ ե ր ք են վա ճա ռել գ ա ղթա կա ններին։ Իսկ հի մա չեն ո ւզ ո ւմ վ ա ճ ա ռ ե լ։ Բայց մ ե ն ք ա յստ եղ ի ՞ն չ մ ե ղ ք ո ւն ե ն ք ։ Կառավսւ֊ ր ո ւթ յա ն հետ ոլնե ց ած ի րենց թ շ ն ա մ ո ւթ յա ն հա մ ա ր մեզնից են վրեժ լ ո ւ ծ ո ւ մ ։ Ա յդ պ ե ս չի կ ա ր ե լի , կա պ իտ ա ն։ Զի կ ար ե լի , ա ս ո ւմ ե մ ։ Մեզ հետ կա ն ա յք ու երեխաներ կան, ի սկ մինչև Աալիֆորնիա հա սնելուն դեռ մ ի քանի ա մ ի ս կա ։ Մ եր ա ռ ջե֊ վ ո ւ մ չոր անապատն է։ Ձ մ ե ռ ն էլ

ք թ ն ե ր ի ս տ ա կ։

Ենչպե՞ս 131


կկարողանանք առանց մ թ ե ր ք ի կտ ր ե լ-ա ն ց ն ե լ անապ ատը։ նա ընդհատեց խ ոսքն ու դարձավ մ ե զ ։ — Յ ա յց չէ" որ ձեզնից դեռ ոչ ոք չզիտ ե, թ ե իԱչ բան է ի սկա կա ն

ա ն ա պ ա տ ը,

Ա յս տ ե ղ

դեռ

անապատ չ է ։

Ձեզ

ա ս ո ւմ ե մ , որ ա յստ եղ ի սկա կա ն դրախտ է, ա յ ո , ա յ ո , ա յ ս ­ տեղ դրախտային ա րոտ ա վա յրեր են, կա թի գետեր ու շա քա ­ րե ափեր ա յն ա մ են ի հ ա մ ե մ ա տ ո ւ թ յա մ բ , ինչ մե զ ս պ ա ս վ ո ւմ է ա ռջև ում։ Ա յնպ ես որ,

կա պ իտան,

ա մենից

առաջ

մենք

պետք է ա լյո ւր ի պաշար տ ե սն են ք։ Եթե նրանք չեն կ ա մ ե ն ո ւմ վ ա ճ ա ռ ե լ, ո ւր ե մ ն , ի ն քներս պետք է վե ր ց ն ե ն ք ։ Ա յս խ ոսքերի վրա տ ղա մա րդկա նցից ու կանանցից շա­ տերը բարձրագոչ աղա ղա կներով ա րտ ա հա յտ եցին ի րենց հ ա ­ վ ա ն ո ւ թ յո ւ ն ը , բ ա յց ի մ հա յր ը ձեռքը վեր պարզեց և բ ո լոր ը լռ ե ց ի ն ։ — Ես հ ա մ ա ձ ա յն ե մ ա յն ա մ ե ն ի ն , ինչ ա սա ց իր, Հ ա մ ի լ ­ տ ո ն , — սկսեց հ ա յր ս ։ Յ ա յց մա րդիկ դա րձյա լ ա ղ մ կ ե ց ի ն , խ լա ց ն ե լո վ նրա ձ ա յ ­ ն ը , և հա յր ս դա րձյա լ վեր պարզեց ձ ե ռ ք ը ։ —

Ես հ ա մ ա ձ ա յն ե մ , բ ա յց մի հա նգա մա նք կա , որը դու

մ ո ռ ա ց ե լ ես, Հ ա մ ի լտ ո ն . . . իսկ ա յդ մ ա սի ն ոչ դո ւ, ոչ ե ս , ոչ ոք շպետք է մ ո ռ ա ն ա ։ Յ ր ի հ ե մ Յ ո ւն գ ը 1 ռա զ մա կա ն դր ո ւթ յո ւն է հ ա յտ ա ր ա ր ել, ի սկ Յ ր ի հ ե մ Յունգը զորք ո ւն ի ։ Երկրի ե ր ե ­ սից

մ ե ն ք ՛մ ի ա ն գ ա մ ի ց

կարող

ենք

սրբ ել

նեֆին,

հա մ ա ր նույն ն է, ինչ ոչխարի հա մ ա ր ' պոչը

դա մե զ

թ ա փ ա հ ա ր ե լը ։

Եվ կարող ենք բռն ա գր ա վել ա յն քա ն մ թ ե ր ք , որքան կ կ ա ր ո ­ ղանանք տ ա նե լ։ Յ ա յց շատ հ ե ռ ո ւ չեն ք կարողանա տ ա նել։ Յ ր ի հ ե մ յա ն «ս րբերը» կհասնեն մե ր ետևից ու երկրի երեսից կսրբեն մ ե զ , և դա նրանց հա մա ր ն ո ւյն ք ա ն դյուրին կ լի ն ի , որքան ոչխարի հա մ ա ր պոչը թ ա փ ա հ ա ր ե լը ։ դու գիտես, և

ես գ ի տ եմ, և

Ա յ դ մա սի ն և

մ ե ն ք բ ո լոր ս գիտ ենք։

նրա խ ոսքերը հա մ ո զ իչ էին, բ ա յց ամբոխ ին պետք էլ չէր հ ա մ ո զ ե լ։

Ա յն

ա մ ե ն ը , ինչ ասաց նա, բ ն ա վ էլ ն ո ր ո ւթ յո ւն

չ է ր ։ Մ ա ր դի կ դա ուղղակի հ ո ւզ մ ո ւն ք ի ց ու մ ե ր թ շ վ ա ռ վի ճ ա կից մի պահ մ ո ռ ա ց ե լ էին։ 1 9րիհեմ Յ՚ուՆգ— մորմոններ}։ առաջնորդը։

Ш


— Ես ուրիշներից վատ չ ե մ կռվի արդար գործի հ ա մ ա ր ,,— շարունակեց

հա յրսէ— Р ա յց

հի մա ախր

մենք

չեն ք

կարող

գ լխ ն երիи կ ռ իվ փ ա թ ա թ ե լ։ Եթե ա ն ա խ ո ր ժո ւթյո ւն ն եր լի ն ե ն , մ ե ր դր ո ւթ յո ւն ը նախ անձելի չի լ ի ն ի ։ Իսկ մ ե ն ք չպետք է մ ո ­ ռանանք մ ե ր կանանց ու երեխաների մ ա ս ի ն ։

Պետք է մե զ

հանգիստ պ ա հենք, ինչ գնով էլ որ լի ն ի , և պետք է հ ա մ բ ե ­ րենք,

որքան էլ մ ե ր ն կա տ մ ա մբ անարդար լի ն ե ն ։

— Իսկ ի ՞ն չ պետք է անենք

ա ն ա պ ա տ ո ւմ, — բ ա ց ա կ ա ն ֊

չեց երեխ ա յին կերա կրող մ ի կին։ — նախքան անապատ հ ա ս ն ե լը , մեր ճանապարհին դեռ մ ի քա նի

գ յուղա կ էլ կա , — պատասխանեց

հ ա յր ս ։ — Վ ա թ ­

սուն մղոն դեպի հարավ Ֆ ի լ մ որն էէ Հետ ո, ք ո ր ն - ք ր ի ք ը ։ Հ ի ­ սուն մղոն ևս ա նցնելուց հետ ո' ի ի վ ե ր ը ։ Հետ ո' Փ ա րովա նը: Ա յնտ եղի ց մինչև Ս ի դա ր -Ս իթ ի քսան մղոն Էէ Եվ որքան հ ե ­ ռա նանք Աղի լ ճ ի ց , ա յնքա ն ա վելի հ ո ւյս կարող ենք ո ւն ե ն ա լ, որ մե զ մ թ ե ր ք կվ ա ճ ա ռե ն ։ — Իսկ եթե չ վ ա ճ ա ռ ե ՞ն , — դ ա ր ձյա լ հարցրեց ն ո ւյն կինը։ — Հ ա մ ե ն ա յն դեպ ս, ասաց

մենք

սրանցից հ եռ ո ւ

հ ա յ ր ս ։ — Սի դա ր -Ս իթի ն

մե ր

կ լի ն ե ն ք , —

ճանապարհի

վերջին

գյուղ ն է։ Մ ե ն ք մի ե լք ունենք մ ի ա յ ն , շա րունա կել մ ե ր ճ ա ­ նապարհը ու շնորհակալ լի ն ե լ ա ս տ ծո ւց, որ մե զ հաջողվեց հեռա նա լ սր ա նց ի ց ։ Երկու օրվա ճանապարհ էլ որ

գնանք,

կհա սնենք լա վ ա րոտ ա վա յրերի ու ջրի։ Ա յ դ վ այր ը

կ ո չվ ո ւմ

է Լեռնա յին

Մ ա րգա դետին։

Ա յնտ եղ բ ն ա կ ա վ ա յր ե ր չկան

և

մ ե ն ք կկարողանանք հանգիստ տալ ու կերա կրել մե ր եզ ն ե֊ րին ու ձիե ր ին , նախքան անապատ մ տ ն ե լը ։ Գուցե մ ե զ հ ա ֊ , 2ПЧ4,Ь ո ր ս ո ր դ ո ւթ յա մ բ զ բ ա ղ վ ե լ։

Իսկ վա տ թ ա ր ա գ ո լյն

դեպ­

ք ո ւ մ մ ե ն ք կշարժվենք առաջ, քանի կարող են ք, հետ ո կ թ ո ղ ֊ ՝ն ե ն ք

մ ե ր ֆ ո ւր գ ո ն ն եր ը , ամենաանհրաժեշտ բաները կբեռնենք

յ & ի ե ր ի ն ու ճանապարհը ոտ քով կշա րուն ա կեն ք։ ճ ա ն ա պ ա ր հի ն եզները

կմ ո ր թ են ք

բ ո լո ր ո վ ի ն

մե ր կ

ու կսն վ են ք

ու տկլոր

դրանց

մսով։

Ա վ ե լի լա վ

է

Կ ա լիֆորնիա հա ս ն են ք, քա ն թ ե

ա յս տ ե ղ թ ո ղն են ք մե ր ո սկո ր ն եր ը ։ Իսկ մ ե ր ո սկորն երը կթ ո ղնննք ա յս տ ե ղ , եթե կռիվ սա ր քե ն ք ։ նախազգուշակա ն ևս

մի

քա նի

խ ո սք '

լե զ վ ա կ ռ վ ի

մեջ


չ մ տ ն ե լ ու բռո ւն ցք ն եր ի ն ա զ ա տ ո ւթ յո ւն չտ ա լ, և բ ո լո ր ը բ ր թ ­ վեցին իրենց ֆ ո ւր գ ո ն ն եր ը ։ Ա յ դ գիշեր ես երկար ժա մա ն ա կ չէի

կա ր ո ղ ա ն ո ւմ ք ն ե լ t

Մ հ ր մ ո ն ի դեմ ի մ մեջ բ ռ ն կ վ ա ծ կա տ ա ղ ո ւթ յո ւն ը ա յն պ ես էր ին ձ վ ր դ ո վ ե ց ր ե լ, որ ես դեռ աչքերս բաց պա ռկա ծ էի, երբ հա յրս ֆուրգոն բ ա ր ձ ր ա ց ա վ վ ե ր ջ ի ն անգամ շրջելով ո ւ ս տ ո ւ­ գելով գիշերա յին բ ո լոր պ ա հա կա կետ ե ր ը , Ծնողներս կ ա ր ծ ո ւմ էին, թ ե ք ն ա ծ ե մ , բ ա յ ց ես արթուն էի ու լս ե ց ի , թ ե ինչպԱս մ ա յր ս հ՛որս հա ր ց ր եց ' ա ր դ յո ՞ք մ ո ր մ ո ն ն ե ր ը թ ո ւ յ լ կտ ա ն, որ մ ե ն ք խ ա ղ ա ղ ո ւթ յա մ բ անցնենք ի րենց

տ ի ր ա պ ե տ ո ւթ յո ւն ն ե ­

ր ո վ ։ Հա յր ս շրջվեց ոտքից կոշիկը հ ա ն ե լո ւ հ ա մ ա ր , և ա ռ ո ւ յգ , ի ն քն ա վ ստ ա հ

երա նգով

պա տ ա սխ ա նեց,

որ

մորմոնները,

ի հա ր կե , մ ե զ ձեռք չեն տա, եթե մե ր ո ն ց ի ց որևէ մ ե կ ը կ ռ ի վ չսարքի։ Բայց ես լա վ տ ե ս ն ո ւմ էի ինքնաշեն ճ ա ր պ ա մ ո մ ի աղուէ։ լ ո ւ յ ս ո վ լո ւս ա վ ո ր վ ա ծ հորս դ ե մ ք ը , և նրա դե մ ք ի ա ր տ ա հ ա յ­ տ ո ւթ յո ւն ը ոչ մ ի

կերպ չէր հ ա մ ա պ ա տ ա ս խ ա նո ւմ ա յն ի ն ք ­

ն ա վ ս տ ա հ ո ւթ յա ն ը , որը հ ն չո ւմ էր նրա ձա յնի մ ե ջ ։ Ես ք ն ե ց ի մեր գլխին կախ ված զ ա րհուրելի դժբ ա խ տ ո ւթյա ն ծանր զգա­ ց ո ղ ո ւ թ յա մ բ , և ամբողջ

գիշեր ինձ

Յ ո ւնգ ը , որին ի մ մա նկա կա ն սա ր սա փ ե լի ,

նենգա միտ

հետ ա մուտ էր

ե ր և ա կ ա յո ւթ յո ւն ը

հրեշ' եղ ջյո ւր ն եր ո վ

Բրիհեմ

դարձրել էր

ու պ ոչով ի ս ­

կական մ ի սա տանա։

Արթնացա ի մ մենա խ ց ի հա տ ա կին, զսպաշապիկի

մա մ­

լա կն երի մ ե ջ , Իմ վրա թ ե ք վ ե լ էին ն ո ւ յն չո րս հոգին. բ ա ն ­ տապետ Ա զ ե ր թ ո ն ը , կապիտան Ջ ե մ ի ն , դոկտոր Ջ ե կ ս ո ն ը ու էլ Հ ե թ չի ն ս ը ։ Ե и ստ ի պ ե ց ի , որ ի մ շո ւր թեր ը ձգվեն ո ւ ժպ տ ա ն, և լա ր ե ց ի ողջ ո ւժ ե ր ս , որպեսզի

չկորցնեմ

տ ի ր ա պ ե տ ո ւմ ս ,

որովհետև արյա ն վերա կա ն գ ն վա ծ շր ջա ն ա ռ ությո ւն ը ի ն ձ ա ն­ տա նելի ց ա վ էր պ ա տ ճ ա ռ ո ւմ ։ Ես խ մ ե ց ի ջուրը, որ նրանք մ ո ­ տ եցրել էին շուրթերիս ու հրաժա րվեցի ի ն ձ առաջարկած հ ա ­ ց ի ց . և ա յս ա մ ե ն ը ' լ ռ ո ւ թ յ ա մ բ ։ Ես գոցեցի աչքերս ո ւ ջանացի Ш


վերա դա ռնա լ դեպի ետ, դեպի Նեֆի, դեպի շղթա յա կա պ ֆ ո ւ ր ֊ գ ոններով ստ եղծվ ա ծ շրջանը։ ք^այց քանի դեռ անկոչ ա յ ց ե ­ լո ւն ե ր ը կանգնած էին ի մ գլխավերս ու խ ո ս ո ւմ էին, ես փըր~ կ ո ւթ յո ւն չ ո ւն ե ի ։ Կամա թե ա կա մա ստ իպ վա ծ էի լ ս ե լ նրանց խ ո սա կց ո ւթ յո ւն ը ։ — Նույնն է, ինչ որ ե ր ե կ , — նկատեց դոկտոր Զ ե կ ս ո նը։ Ա մ ե ն ա յն չին իսկ փ ոփ ոխ ություն չկա

դեպի

ա յս կ ա մ այն

կողմը։ — Ո ւր ե մ ն , նա դեռ է լի ՞ կ դ ի մ ա ն ա , — հարցրեց բա ն տ ա ­ պ ետ ը։ — ն ո ւյն ի ս կ առանց ծպ տուն հ ա ն ե լո ւ։ Դեռ մ ի օր էլ կդի~ մա նա ն ո ւյն պ ի սի հ ա ջ ո ղ ո ւթ յա մ բ ։ Նա ա ն ն ո ր մա լ է, բ ա ց ա ր ֊ ձա կա պ ես' ա ն ն ո ր մ ա լ։ Ես կա ս եի , որ գուցե մ ի որևէ ն ա ր կո ­ տ իկով թ մ ր ե լ է, բ ա յց դա, ի հա ր կե , անհնարին բան է։ — Չ գ ի տ ե մ, թ ե ինչ ն արկոտիկ է դա, — ասաց բ ա ն տ ա ­ պ ե տ ը ։ — Գա նրա ա ն ի ծ յա լ կա մր ի ուժն է։ Տ՛եղ ա ս ո ւմ ե մ , որ բավա կա ն է մ ի ա յն կ ա մ ե ն ա , ապա ոտա բոբիկ էլ կ ք ա յլի շի­ կ ա ց ա ծ քարերի

վ ր ա յո վ ,

ինչպ ես

հա վ ա լա կա ն

ք ո ւր մ ե ր ը ,

ը ն դ ո ր ո ւմ աչքն էլ չի թ ա ր թ ի ։ Հա վա ն ա բա ր, հենց ա յդ «ք ո ւր մ ե ր » բառն էլ ես տարա ինձ հետ,

երբ

դ ա ր ձյա լ

Հա վա ն ա բա ր,

ընկղմվեցի

չ գ ո յո ւ թ յա ն

հենց դա էլ ծա ռա յեց

խավարի

մեջ։

որպես մ ե կ ն մ ա ն կետ։

ինչպես էլ որ եղած լի ն ե ր , երբ ես սթա փ վ ե ց ի , պ ա րզվեց, որ մե ջքիս վրտ պ ա ռկա ծ եմ քարե կոպիտ հա տ ա կին, և ձեռքերս էլ կրծքիս են դրվա ծ ա յն պ ե ս , որ մի ա ր մ ուն կս հ ե ն վ ո ւմ մյուս

ձեռքիս ափ ին։

Ա յդ պ ե ս ,

է

փակ աչքերով պ ա ռկա ծ, ես

դեռ կիսա գիտ ա կից վ ի ճ ա կ ո ւմ ա փ երով շփ ո ւմ էի ա ր մ ո ւն կ ­ ներս և զ գ ում էի բ ա վ ա կա ն ին մ ե ծ կոշտ ուկներ։ Մ ի և ն ո ւյն ժա ­ մ ա նա կ ես չէի զ ա ր մ ա ն ո ւմ ։ Ա յդ կոշտուկները վա ղուց արդեն գ ո յո ւ թ յո ւ ն ո ւնեին, և դա ինքնին բնակա ն մի բան էր։ Աչքերս բ ա ց ե ց ի ։ Գ տ նվ ո ւմ էի ոչ ա յն ք ա ն մ ե ծ մի ա ն ձ ա ֊ վ ո լ մ , որը երեք ֆ ուտ բ ա ր ձ ր ո ւթ յո ւն ու տ ա սներկու ֆ ո ւտ ե ր ­ կ ա ր ո ւթ յո ւն

ո ւն ե ր ։ Ա ն ձ ա վ ո ւմ անտանելի շոգ էր։ Մ ա ր մ ն ի ս

բ ո լո ր ծա կոտիներից խոշոր

կա թ ի լն ե ր ո վ

ա ր տ ա թ ո ր վ ո ւմ էր

Հ ր տ ի ն ք ը ։ Երբեմն մի քանի կա թիլ մ ի ա ն ա լո վ , շի թ ո վ հ ո ս ո ւմ 135


Էին մ ա ր մ ն ի ս վ ր ա յո Վ ։ Վրաս հագուստ չ ո ւն ե ի , եթե չ հ ա շ վ ե մ աղտոտ փ ա լա սը , որ գոտ եկա պ վա ծ էր ա զ դրերիս։ Արևը խ ա ն ձել էր ինձ ու մա շկս կ ա բ մ ր ա -դ ա ր չն ա գ ո ւյն էր դ ա ր ձ ե լ։ Ես ա ն երև ա կա յելի նիհար էի և ի մ ն ի հ ա ր ո ւթ յո ւն ն

ա պ ր ո ւմ

էի

հպ ա ր տ ո ւթ յա ն մ ի տարօրինակ զ գ ա ց ո ւմ ո վ , ասես ա յ դ ա ս տ ի ­ ճան նիհարելը հ ե ր ո ս ո ւթ յո ւն լի ն ե ր ։ Առա նձնա հա տ ուկ հ ի ա ց ­ մ ո ւ ն ք ո վ էի ես ն ա յ ո ւ մ ի մ

դուրս ց ց վ ա ծ

կ ո ղե ր ին ,

որոնց

տեսքը ինձ բ ե ր կ ր ա ն ք ո վ էին հ ա գ ե ց ն ո ւմ , և կ ա մ , ա վելի ճիշ տ * սեփական ս ր բ ո ւթ յա ն զ գ ա ց ո ղ ո ւթ յա մ բ ։ Ծնկներիս ն ո ւյն պ ի սի կոշտուկներ

կ ա յի ն , ինչպես

մ ո ւնկ ն ե ր ի ս ։ Կեղտն ինձ ծա ծկել էր քո սի ն մ ա ն ։ Հա վա նա բա ր ե ր բ եմ նի շիկա հեր, ի սկ ա յ ժ մ կեղտից դա րչնագույն դարձած, խիտ մ ո ր ո ւք ս տ ա րա ծվել էր կ ր ծ ք ի ս ։ ն ո ւյն ք ա ն

կեղտոտ ո ւ

գզգզված երկար մա զ եր ս թ ա փ վ ե լ էին ուսեր ի ս ու ա չք ե ր ի ս f խ ա ն գ ա ր ելո վ տ եսնել շուրջս, ա յն պ ես որ երբեմն ս տ իպ վա ծ էի լ ի ն ո ւ մ ձ ե ռ ք ո վ ճակա տիցս ետ տանել դրա նք, Ի դեպ , ես ա յգ բանն հազվադեպ էի ա ն ո ւմ , սո վ որա բա ր գ եր ա դ ա սո ւմ էի ն ա յե լ մա զ եր ի ս ա րա նքներից ինչպես վա յր ի

գազանը' թ ա ­

վուտի մ ի ջո վ ։ Ա նձավի մ ո ւտ ք ի նեղլիկ ճեղքից այն կ ո ղ մ կա պ ո ւյտ պ ա ­ տի պես փ ա յլ ո ւ մ էր կեսօրվա ե ր կի ն ք ը ։ Փ ո քր -ի ն չ պ ա ռկե լո ւց հետ ո,

ես

դուրս

եկա

ա նձավից

ու ա վելի

հա ր մ ա ր դիրքով

թ ի կ ն ե ց ի ք ա ր ա ժ ա յռ ի նեղլիկ ց ց վ ա ծ ք ի ն , արևի

կ ի զ ի չ

ճառա­

գ ա յթն եր ի ն եր ք ո ։ ն ա , ա յդ զարհուրելի արևը, ա ն ողոքաբար ա յ ր ո ւ մ էր, և որքան սաստիկ էր ա յ ր ո ւ մ , ա յն քա ն ա վելի էի հ ա գ ե ն ո ւմ ն րա նից։ Իսկ ա վելի ճիշտ' հ ա գ ե ն ո ւմ էի ի ն ք ս ի ն ձ ­ նով, որովհետև ի մ մ ա ր մ ն ի տնօրենն էի ու խ ո ւլ

մա րմնիս

բ ո ղոքի ու դժ գ ո հ ո լթ յո ւն ն ե ր ի ն կ ա տ մ ա մ բ ։ Իմ տակ զգա լով քա րի սո ւր , բ ա յց ոչ ա յնքա ն սուր ց ը ց ֊ վ ա ծ ք ը , ես սկսեցի սա ստիկ գ ա լա ր վ ել, խ ոշտ ա նգելով մ ա ր ­ մ ի ն ս ինքնա չա րչա րմա ն և ի ն ք ն ա մ ա ք ր մ ան մ ո լո ւց ք ի մեջ ը ն ­ կա ծ ։ Խեղդուկ տապ էր տ ի ր ո ւմ ։ Գետահովտի վր ա , ուր ե ր բ ե մ ն հ ա ռ ո ւմ էի ի մ հ ա յա ց ք ը , չկար ն ո ւյն ի ս կ զ ե փ յո ւռ ի ա մ ե ն ա թ ե թև շունչը։ Հ ա ր յո ւր ա վ ո ր ֆ ուտ ց ա ծ ո ւ մ ,

ա յն ժա յռ ի ստ որ ո ­

տ ո ւմ , որի վրա ես պ ա ռկա ծ էի, լա յ ն գետը ծ ո ւլո րե ն հ ո ս ո ւ մ

J36


Էր առաջ։ Հան դի պակ ա ց ափը լե ր կ էր ո ւ աստիճա նա բար դ ա ռ ֊ ն ո ւմ

էր

ավազուտ

դեպի հեռա վոր

մի

հ ա ր թ ա վ ա յր ,

հո ր ի զ ո նը ։

Գետի

վրա

որը

ձգվ ում

էր

արմա­

վենիները։ Եմ ափին դեպի երկինք էին խ ո յա ն ո ւ մ հո ղմ նա հա ր վ ա ծ, ա կապ

լե ռ ն ե ր ր ,

որոնց ստորոտին կիսաշրջանաձև մ խ ը ր ճ -

վ ե լ էր գետը։ կիսաշրջանի խ ո ր ք ո ւմ կախ ված էին ժտյո֊ի վրա փորա ծ վիթխ ա րի կերպարանքներէ ո րոն ք շատ լա վ տ եսանելի էին ի մ պ ա ռկա ծ տ եղից, Դրանք տ ղա մարդկանց արձաններ էին։ Չորս արձանները նստ ա ծ էին փշրված ձ եռք եր ի բ ա զ ո ւկ - ներր ծնկներին դրած, և հա յա ցք ն եր ը հա ռել էին դեպի հեռուն , դեպի գետը։ Հ ա մ ե ն ա յն դե պ ս , արձաններից երեքը ն ա ­ յ ո ւ մ էին ա յդ ո ւ ղ ղ ո ւ թ յ ա մ բ ։ նրանց ոտքերի մոտ պ ա ռկա ծ էր ս ֆ ի ն ք ս ը , որը ծի ծա ղելի կերպ ով փոքրիկ էր թ վ ո ւ մ ։ Իսկ ի ր ա ­ կ ա ն ո ւմ ի մ գլուխը հազիվ թե հասներ նրա ո ւս ե ր ի ն ։ Ես ա յդ քա նդա կներին ն ա յ ո ւ մ էի ա տ ե լո ւթ յ ա մ բ , ի սկ հետո ■ 'ք' թ ք ե ց ի նրանց կ ո ղ մ ը ։ Ես չգիտ եի, թ ե ո ւ մ

'

և

թ ե ք վ ե լ էին

քա նդակներն են

դրա նք, մ ո ռ ա ց վ ա ծ ա ստ վա ծների*, թ ե * ա նհա յտ ա ր ք ա ն եր ի , բ ա յ ց ինձ

հա մ ա ր

դրանք

մ ա ր մ ն ա վ ո ր ո ւ մ էին

երկրա յին

կ յա ն ք ի և երկրա յին ց ա ն կ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ո ւ ն ա յ ն ո ւ թ յ ո ւ ն ը ։ Եսկ դրանցից էլ ա յն կ ո ղ մ , գետի րնդա րձա կ ճ յո ւ ղ ա վ ո ր ­ մա ն և դեպի հորիզոն վրա ,

ձգվող

լա յն ա տ ա ր ա ծ

կա խ վա ծ էր երկնքի կուրա ցուցիչ ոսկե

հ ա ր թ ա վա յր ի գմբեթը,

ուր

ա մ պ ի ն շո ւյլ ա ն գ ա մ չկ ա ր ։ Ժ ա մ ե ր ն ա ն ց ն ո ւմ էին։ Արևի տակ

ես ինձ

մոխրացրի։

Հա ճախ ես դա դա ր ո ւմ էի զգալ շոգն ո ւ ց ա վ ը , ը ն կ ն ե լո վ տես ի լք ն ե ր ի ց , պատրանքն երից և հուշերից հ յո ւ ս վ ա ծ կիսա նիրհի մ ե ջ ։ Ես գիտեի, որ ինձ շրջապատ ող ա մ են բ ա ն ' թ ե հ ո ղ մ ն ա -

' է հա ր վ ա ծ ա րձա նները, թե

գետը,

թե

ավա զը, թ ե

արևը,

թե

երկնքի կուրա ցուցիչ գ մ բ ե թ ը , ուր որ է կարող է անհետանալէ Հըեշտակա պետ երի շեփորները կ թ ն դա ն , երկնքից ց ա ծ կթա փ / վեն

աստ ղերը,

եր կն ա կա մա րը

կջրջփի։

և

ա մեն ա կա րող

աստվա ծն էլ իր զ ո ր ա կա նո ւթ յա ն հետ երկիր կիջնի վերջին դա տաստանը տեսնե՛լու։ @այց Ւ՚ք հա վաար խորն ա հե ղ դա տ աստ անին։ Իզուր

էր ու ես չէ ր ,

պատրաստ էի ա յդ

որ ես պ ա ռկել էի ա յս տ ե ղ 137


ց ն ց ո տ ի ն եր ի , փոշու, և տ ա ռա պ անքների մ ե ջ։ Ես խոնա րհ է ի, թ շ վ ա ռ , ա տ ե լո ւթ յա մ բ ա ռ լեցո ւն ի մ անցողիկ մ ա ր մ ն ի ց ա ն ­ կ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ու կրքերի ն կ ա տ մ ա մ բ ։ Եվ ոչ պակաս ա տ ե լո ւ­ թ յա մ բ

և որոշակի չ ա ր ա մ տ ո ւթ յա մ բ էի ես հ ի շ ո ւմ հ ա ր թ ա ­

վ ա յր ի հեռ ա վ որ քա ղ ա քն եր ը , որտեղ ե ր բ ե մ ն ի ապ րել էի ե ս , ք ա ղ ա քն ե ր , որոնք թ ա ղ վ ա ծ էին հ ա ր ս տ ո ւթ յա ն ո ւ տռփանքի մեջ և չէին մ տ ա հո գ վա ծ ն ո ւյն ի սկ աշխարհի վերջով, որն ա յ դ ­ քան մո տ ի կ էր ա րդեն։ Ոչինչ, շուտ ով, շատ շո ւտ ո վ , նրանք կտեսնեն ի րենց վերջին ժ ա մ ը , և նրանց հ ա մ ա ր արդեն ուշ կ լի ն ի ։ Կտեսնեմ նաև ես ։ Ոա յց ես պատրաստ ե մ , Եվ նրանց ո ղ բ ի -հ ե ծ ե ծ ա ն ք ի տակ

ես հա ր ո ւթ յո ւն

կառնեմ

ա ճ յո ւն ի ց ,

վ ե ր ա ծ ն վ ե լո վ նոր, հավիտ ենակա ն կյտ ն ք ի հ ա մ ա ր , և ա ստ ­ ծու ք ա ղ ա ք ո ւ մ կ գ ր ա վ ե մ ի մ արժանի տեղը։ Տ ե ս ի լք ն ե ր ի ու երագների ը ն դ մ ի ջ ո ւմ ն ե ր ի ն , երբ ի ն ք ս ինձ արդեն տ ե ս ն ո ւմ էի աստծո ք ա ղ ա ք ո ւ մ , հի շո ղ ո ւթ յա ն ս մեջ վ ե ­ ր ա ն ա յո ւ մ էի

բ ո լո ր

հի նա վուրց

տ ա ր ա ձ ա յն ո ւթ յո ւն ն ե ր ն ու

վ ե ճ ե ր ը ։ Ա յ ո, ն ովա թ իա նոսն իրա վա ցի էր, երբ պ ն դ ո ւմ էր, թ ե զղջացող հա վատ ուրացը շպետք է նորից ը ն դո ւն վ ի ե կ ե ­ ղեցու գիրկը։ ն ո ւյն պ ե ս և ոչ մ ի կա սկա ծ չէր կարող լ ի ն ե լ , որ ս ա բ ե լլի ա ն ի զ մ ը * սա տ ա նա յի

ծնունդ է։

Իսկ

Կոնստանդինը®

սա տ ա նա յի գլխավոր զինակիցն է։ Դ ա ր ձ յա լ ո ւ դ ա ր ձ յա լ ես մ տ ո ր ո ւ մ էի աստծո եռ ա ն ձն ո ւթ յա ն մ ա ս ի ն , դ ա ր ձ յա լ ո ւ դա րձ­ յ ա լ հ ի շ ո ւմ էի սիրիացի

ն ո եթ ի

ուսմունքը։

Ոայ ց ա ռ ա վ ել

հ ա ճ ո ւյք ո վ ես հ ի շ ո ւմ էի ի մ սիրելի ո ւսո ւցի չ Ա ր ի ա յի դատ ո­ ղ ո ւթ յո ւն ն ե ր ը ։ Ի սկա պ ես,

եթե մ ի ա յն մ ա ր դ կ ա յի ն բ ա ն ա կ ա ­

ն ո ւթ յո ւն ը ըն դո ւն ա կ է որևէ մ ի բան ը ն կ ա լե լո ւ , ապա կ ա ս ­ կածից վեր է, որ ժա մա նա կ է ե ղ ե լ, երբ Որդին դեռ գ ո յ ո ւ ­ թ յ ո ւ ն չի ո ւ ն ե ց ե լ. չէ* որ դա ին քն ի ն «որդի» հ ա ս կ ա ց ո ղ ո ւթ յա ն մեջ է պ ա ր ո ւն ա կ վ ա ծ ։ Ա յ ո , հենց «որդի» հ ա ս կ ա ց ո ղ ո ւթ յո ւն ը պ ա ր ո ւն ա կ ո ւմ է ժա մա նա կի ա յն ի մ ա ս տ ը , որից առաջ որդին գ ո յո ւթ յո ւն չէր կարող ո ւն ե ն ա լ։ Չ է ՞ որ հա յր ը պետք է որդուց 1 1 Սար ելյի անի զմ— վաղ քրիստոնե՛ության

ուtitlու նրներից

մեկը,

որյջ

մերմված էր պաշտոնական եկեղեցու կողմից որպես հերետիկոսություն։ 2 Կոնսաանդին

կայսրը

անմիջականորեն մասնակցում էր

եկեղեց՛ա­

կան պայքարին, չանայով իրեն ենթարկեցնել եկեղեցու աոաջն որդն երին,

13*


մ ե ծ լ ի ն ի ։ Լ աէլառակն ա պ ա ցուցելը սր բ ա պ ղ ծ ո ւթ յո ւն է և ա սա ֊ ծո ն կա տ մ ա մբ կ ա ս կ ա ծ ա մ տ ո ւթ յո ւն կլի ն ե ր ։ Եվ ես հիշեցի ի մ պատանեկան տ ա ր ին եր ը , երբ ն ս տ ո ւմ էի Ա ր ի ա յի ոտքերի մ ո տ , որը Ա լե ք ս ա ն դ ր ի ա յո ւմ եպ իսկոպ ոս էր, մինչև հերետիկոս ու սրբա պ իղծ Ա լեքսա ն դրը զրկեց նրան ա ստ իճա նից ։ Ա լեք սա ն դր ը սա բելլի ա ն ա կա ն է) և նրա համար նա իւ ապա արաս տված է գեհենի կ ր ա կ ը ։ Ա յո,

ես ներկա էի Ն ի ք ի ա յի ^ տիեզերական

ժողովին

և

ականատես եղա, թե ինչպես ա յ դ ժողովն ի սկա կա ն ո ւ ս մ ո ւ ն ֊ քին զորավիգ չկա ն գ նե ց։ ԵւԷ հիշեցի) թ ե ինչպ ես Եոնստանդին կա յս րը վտարեց Ա ր ի ա յի ն , որը ճշմարիտ էր։ Ես հի շում ե մ , թ ե ինչպ ես Цոնսւոանդինը պ ե տ ո ւթ յա ն շահերից ե լն ե լո վ զըղ/ջաց իր արարքն ու

հ ր ա մ ա յե ց

Ա լե ք ս ա ն դ ր ի ն , — մ ե կ

ուրիշ

Ալե քսան դրի, կո и տ ան դն ո ա լո լի ս ցի երիցս ա ն ի ծ յա լ ե պ ի ս կ ո ­ պ ո ս ի ն , — հաջորդ օրն իսկ թ ո ղ ո ւ թ յո ւ ն տալ Ա ր ի ա յի ն ։ Եվ ն ույն պիշեր չ է ՞ր , որ Արիան անշունչ տա պ ա լվեց փ ո ղ ո ց ո ւմ ։ Ա ս ո ւմ էին, թ ե Ալեքսա նդրի ա ղ ոթ քն երով անսպ ա սելի մ ի մ ա հ ա ց ո ւ հիվ ա ն գ ո ւթ յո ւն է ստ ա ց ե լ։ ^ այց ես ա ս ո ւմ էի, և տյդսլես էինք ա ս ո ւմ բ ո լոր ա րիա նա ցիներս, որ ա յդ ա նսպ ա սելի մա հա ց ո ւ հ ի վ ա ն դ ո ւթ յո ւն ը

թ ո ւն ա վ ո ր մ ա ն

նրան տ վել էր Ա լե ք ս ա ն դ ր ը ,

հետևանք

էր,

իսկ

P nLf i g

կո и տան դն ուպ ո լի и ցի ե պ ի ս կ ո ­

պ ո սը, ա յդ մա րդասպ անն ու սա տ ա նա յի զ ինա կիցը։ Եվ ա յդ հի շե լո վ , ես խ ոշտա նգում էի մ ա ր մ ի ն ս ,

գ ա լա ր ֊

վԱլ ով ս ո ւ ր ֊ս ո ւ ր ք ա րերի վրա , և ի մ հա վա տ ով ա րբա ծ, բ ա ր ձ ­ ր ա ձ ա յն մ ր մ ն ջ ո ւմ էի* — Եվ թ ո ղ հեթա նոսներն

ու հրեաները մ ե ղ

ծաղրի ե ն ­

թ ա ր կ ե ն ։ Եվ թ ո ղ նրանք ցնծան* կարճատև է նրանց ց ն ծ ո ւ ­ թ յո ւն ը ։

Եվ հա վիտ յա նս հավիտենից փ ր կ ո ւթ յո ւն չի լի ն ե լո ւ

նրանց հ ա մ ա ր ։ Ա յս պ ե ս , ժա մ ե ր ո վ ես խ ո ս ո ւմ էի ինքս ինձ հետ , գետի վրա կախ ված քա ր ա ժ ա յռ ե հա րթա կին 1 ների

ն ի ք ի ա յի

բ ա ց ա հ ա յտ վ ե ց ի ն բի

տիեզերական

ներկա յա ց ո ւց իչն երի անհաշտ

մ եծ ա մ ա սն ո ւթ յա ն

պ ա ռ կ ա ծ ։ Ես տենդի 1

ժողով— քրիստ ոնեա կա ն

տ արրեր

խ ո ր հր դ ա կ ց ո ւթ յո ւն

Հ325

հա կ ա ս ո ւթ յո ւն նե ր ը

քրիստոնեական

և Ա րի ա յի

թ -),

որի

եկեղեցի* ընթ ա ցքում

հ ա մ ա յնք ներ

միջևг

13»


մեջ էի, ու ե ր բ եմ ն մ ի կ ո ւ մ ջուր էի խ մ ո ւ մ ա յծ ի հոտա ծ տ ի ­ կ ի ց ։ Ես ա յդ տիկը կախ ել էի

կիզիչ արևի տ ա կ, որպեսզի

մ ո ր թ ի ն ա վելի հոտ եր, իսկ գաղջ ջուրը ոչ ծա րա վս հագեցներ և ոչ էլ թ ա րմա ցներ ի ն ձ ։ Հենց ա յստ եղ էլ գ տ ն վո ւմ էր մ թ ե ր ­ ք ը ' ուղղակի ք ա րա նձա վի կեղտոտ գետնին թ ա փ վ ա ծ * մ ի ք ա ­ նի ա րմտ իք և բ ո ր բ ո սն ա ծ գարեհացի մ ի կտ ո ր * սա կա յն ես ուտ ելիքին ձեռք չէի տ ա լիս, թ ե և քա ղց ա ծ է հ Ա յ դ փրկա րա ր, կ յա ն ք ի պես երկարատև ամբողջ օրը ի մ գործը մ ի ա յն ա յն էր, որ ք ր տ ն ո ւմ էի, արևի տակ խ ա ն ձ ո ւմ մ ա շ կ ս , խ ոշտա նգում մ ա ր մ ի ն ս ս ո ւ ր ֊ս ո ւ ր ք ա րերի վր ա , նա ­ յ ո ւ մ էի անա պ ա տ ա յի ն հեռ ա ստ ա ն ն երին, ք չ փ ո ր ո ւմ վ ա ղ եմ ի հուշերս, ննջում, ա ր թ մ ն ի եր ա զո ւմ և բ ա ր ձ ր ա ձ ա յն մ ր մ ն ջ ո ւմ ։ Ւսկ երբ արևը մ ա յր մ տ ա վ , արագորեն թ ա նձ ր ա ց ո ղ ա ղ ֊ ջա մ ուղջո ւմ ես մի

վերջին

հ ա յա ցք

նետեցի

ա յդ աշխարհրՀ

վրա , որը շուտով պիտի կ ո ր ծա ն վ եր ։ Թարե արձանների ո տ ­ քերի մոտ ես նկատեցի գողունի շրջող վ ա յր ի

գազանների,

որոնք իրենց որջերը ընտրել էին եր բ եմ ն մա ր դ կ ա յի ն ձ ե ռ ք ե ­ րի հո յա կա պ ս տ ե ղծա գ որ ծ ութ յո ւն նե ր ի միջև։ Գա զանների ո ռ ­ նոցի տակ ես սողացի դեպի ի մ անձավը և, շա ր ո ւն ա կ ելով ա ղ ոթ քն եր մր մ նջա լ ու տենդագին պ ա տ ր ա ն ք նե ր ո ւմ աշխարհի շո ւտ ա փ ո ւյթ կոր ծա նմ ա ն կոչ ա ն ե լո վ , ա ստ իճա նա բար խ ո ր ա ­ սուզվեցի քնի ու խ ավարի մեջ։

Սթա փվեցի ի մ մ ե ն ա խ ց ո ւմ ։ Չորս տանջարարները կա ն գ ֊ նա ծ էին ի մ կողք ի ն ։ — 0 հ, սրբա պ իղծ հեր ե տ ի կո ս, Ս ե ն ֊Ք վ ե ն տ ի ն ի բ ա ն տ ա ­ պետ, քեզ գեհենի կրակն է ս պ ա ս ո ւ մ , — ծա ղր ելո վ ասացի ես , մի կ ո ւ մ ջուր խ մ ե լ ո վ , որ նրանք մոտ եցրին ի մ շո ւր թեր ի ն ։ — Թ ո ղ ցնծան բա ն տ ա պ ա ն ն եր ը ,

և բանտի

ավագները

ի ր են ց

պ ոչուկների հետ ։ նրանց ց ն ծ ո ւթ յո ւն ը շատ կարճատև կլինի* և հա վ ի տ յա ն ս հավիտենից փ ր կ ո ւթ յո ւն չի լի ն ի նրանց։ —

Ցնդել է, — հ ա մ ո զ վ ա ծ ասաց բա նտ ա պ ետ ը։

— նա ծ ա ղ ր ո ւմ է ձ եզ ։ — Բժիշկ Ջ եկ սո ն ի կարծիքն ա վևլի մո տ ի կ էր ճ շմ ա ր տ ո ւթ յա ն ը ։ 140


— Ոա յց նա հ ր ա ժ ա ր վ ո ւմ է ո ւտ ե լի ք ի ց , — առարկեց կա­ պիտան Ջ ե մ ի ն I — Մ ե ՜ ծ բանէ նա քա ռ ա սո ւն օր կարող է ծ ո մ պ ա հել

և

դրանից ոչ մ ի վնաս չի լ ի ն ի , — ասաց բժիշկըէ — Ես արդեն ծ ո մ ե մ պ ա հ ե լ, — ասացի ե ս ։ — Ո ւ ք ա ռ ա ֊ սուն օր էլ ա վ ե լա ց ր ա ծ ։ ն ե ղ ո ւթ յո ւն կր ե ք , խ ն դ ր ո ւմ ե մ , ա վելի ա մ ո ւր ձգեցեք զսպ աշա պիկն ու հեռա ց եք ա յս տ ե ղ ի ց ։ Ավա դների գլխավոր Հեթ չին սը փորձեց մա տ ը մ տ ց ն ե լ ի մ զսպաշապիկի կա պ անքների տ ա կ։ — ճ ա խ ա ր ա կ ո վ էլ ք ա շե ս , մ ի և ն ո ւյն է, մ ե կ դ յ ո ւ յ մ նոլյ~ նիսկ չես կարողանա ձ գ ե լ, — հա յտ ա րա րեց ն ա ։ — Որևէ բ ողոք

ո ւ ն ե ՞ս ,

Սթե նդ ին գ, — հարցրեց

բ ա նտ ա ­

պետըг —

Ա յ ո , — պատասխանեցի

ես ։ — Երկու

բ ո ղո ք

ո ւն ե մ ։

— Հ ա պ ա ՞։ — Առա ջին, — ասացի ե ս , — ա յս զսպաշապիկն ինձ հա ­ մ ա ր շատ լա յ ն է։ Հեթ չին սը իսկա կա ն ավանակ է։ նա կարող էր ևս մի ֆուտ ձ գ ե լ, եթե հարկ եղածին չափ ջ ա նա սի ր ո ւթ յո ւն ց ո ւց ա բ ե ր ե ր ։ — Եսկ երկրորդ բ ո ղ ո ՞ք ը ,■— հարցրեց բանտապետ Ա ղեր թոնը։ — Եմ երկրորդ բ ողոքը ա յն է, որ դուք սա տանայի ծնունդ եք, շեֆ։ Կապիտան Ջ ե մ ի ն և բժիշկ Ջ եկ սո ն ը չկարողացան զսպել իրենց ծիծա ղը, իսկ բանտա պետը ի ն չ-ո ր բան փ ն թ փ ն թ ա լո վ , շրջվեց դեպի դ ուռը։

Մ են ա կ մ ն ա լո վ , ես ջանացի դ ա ր ձյա լ ը ն կ ղ մ վ ե լ նախագո խ ավա րի մեջ ու վերա դա ռնա լ ն ե ֆ ի ո ւ մ դադար առած ք ա ր ա ­ վա ն ը ։ Ես շատ էի ո ւզ ո ւմ ի մ ա ն ա լ դաժան, թշնա մա կա ն ե ր կ ­ ր ա մ ա ս ո վ ը ն թ ա ց ո ղ քա ռ ա սո ւն ֆուրգոնների ողբերգական եր­ թ ո ւ ղ ո ւ ա ր դ յո ւն ք ը , Եսկ թ ե ինչպիսին էր ք ա րերի վրա խոշ­ տա նգված կողերով և գարշահոտ ջրի չնչին պաշար ունեցող Ուժա սպա ռ ա յ դ ճգնա վորի ճա կա տ ա գիրը, ինձ բ ն ա վ չէր հե141


ա ա ք ր ք ր ո ւմ ։ Ո ւ ես վ ե ր ա դա ր ձ ա , բ ա յց ո չ թև հա յտ ն վ եց ի Նեղոսի ափերին կ ա մ Ն ե ֆ ի ո ւմ դադար ա ռ ա ծ ք ա րա վա նի մ ո տ , ա յլ... ԲաJg ա յս տ ե ղ ,

ընթերցող,

ես

պետք է

ընդհատեմ ի մ

պ ա տ մ ո ւ թ յո ւ ն ը , որպեսզի մ ի քանի բան բ ա ց ա տ ր ե մ և դրա­ նով իսկ հա սկա նա լի դ ա ր ձ ն ե մ ա յն ա մ ե ն ը , ինչ պ ա տ մ ե լ։

Դա անհրաժեշտ է,

որովհետև

ո ւ զ ո ւմ ե մ

«զ սպ ա շա պ ի կո ւմ

ծնվա ծ հուշերիս» հա մա ր շատ քիչ ժամանակ է մ ն ո ւ մ ։ Շ ո ւ ­ տով, շատ շուտ ով ինձ դուրս կտանեն ա յ դ խ ցից ո ւ կկախեն։ Բա յց եթե ի ն ձ վի ճ ա կ վ ա ծ լի ն ե ր ա պ ր ե լո ւ ևս մ ի քա նի հ ա ­ զ ա ր ա մ յա կ , ա յդ դ ե պ ք ո ւմ էլ չէի կարողանա հա ղորդել ա յն բ ո լո ր

մ ա ն ց ա մ ա ս ն ե ր ը , ինչ ի մ ա ց ա

զսպաշապիկի մեջ։

Մի

խ ո ս ք ո վ ես պետք է կարճ կ ա պ ե մ ։ նախ և առաջ, ի րա վա ցի էր Բ ե ր գ ս ո ն խ ։ Զուտ ռ ա ց ի ո ն ա ­ լիստ ա կա ն հ ա ս կ ա ց ո ղ ո ւթ յո ւն ն ե ր ո վ անհնարին է

բացա տ րել

կ յա ն ք ը ։ Ժ ա մա ն ա կ ին Կ ոնֆիցիուսն ա սել է. «Ե թե մ ե ն ք ա յ դ ­ քա ն ք ի չ բան գիտենք կյա ն ք ի մ ա ս ի ն , ապա էլ ի ՞ն չ

կարող

ենք ի մ ա ն ա լ մա հվա ն մա ս ի ն » . Եվ մ ե ն ք , ի ս կ ա պ ե ս , ա յնքա ն ք ի չ բան գիտենք կյա ն ք ի մ ա ս ի ն ,

որ

ն ո ւյն ի սկ ի

վիճա կի

չեն ք տ ա լո ւ նրա ս ա հ մ ա ն ո ւ մ ը ։ Մ ե ն ք կյա ն քն ը ն կ ա լո ւ մ ենք մ ի ա յն արտաքին ե ր և ո ւյթ ն ե ր ո վ , որպես արտառոց մ ի բա ն . ճիշտ ա յդպ ե ս վ ա յրե նի ն կարող է ը ն կ ա լե լ դ ի ն ա մ ո մ ե ք ե ն ա ն ։ Բա յց կյա ն ք ը որպես ն ո ո ւմ ե ն % մե զ հա մ ա ր ի ս պ ա ռ անհա սա ­ նելի է, մ ե ն ք ոչինչ չգիտենք կյա ն ք ի ներքին է ո ւթյա ն մ ա ս ի ն ։ Եվ ապա' Մ աբիոն ետտին ի րա վա ցի չէ, երբ պ ն դ ո ւմ է, որ մա տ երիա ն եզակի գաղտնիքն է և եզակի իրակա նությունըէ Ես պ ն դ ո ւմ ե մ , և, ինչպես դու

հ ա ս կ ա ն ո ւմ ե ս ,

ը ն թ եր ց ո ղ ,

պ ն դ ո ւմ ե մ լի ի ր ա վ կեր պ ո վ, որ մա տ երիա ն եզակի պատրանք է մ ի ա յ ն ։ Կոնտն աշխարհն ա ն վ ա ն ո ւմ է ( ի դեպ , տ վ յա լ դ ե պ ­ ք ո ւ մ աշխարհն հ ա մ ա ր ժ ե ք

է

մ ա տ ե ր ի ա յի ն )

վիթխ ա րի մ ի

ֆետ իշ, և ես հ ա մ ա ձ ա յն ե մ Կոնտի հետ։ Կ յա ն քը ,

ա հա վա սիկ

1 Բերգսոն Լանրի

2

Ն ո ո ւմ ե ն — Կ ա ն տ ի

աոարկաՆէ

142

սա

է թ ե ' ի ր ա կ ա ն ո ւթ յո ւն ը

(18Տ9— 1941)— ֆրանսիացի փ ի լ ի ս ո փ ա յո ւ թ յա ն

մեջ

և թ ե '1

իդեալիօսւ-փիլիսոփա։ «ի ն ք ն ի ն *

ա ն ի մ ա ն ա լի


գաղտ ի ք ը ։ . ղակի

Կյա նքն ա վելի ա ն ս ա հ մ ա ն ա փ ա կ լա յ ն է, քան ս ւզ -

մ ա տ ե ր ի ա յի

տ ա րբե ր\ քիմիական

մ ի ա ց ո ւ թ յո ւն ն ե ր ը ,

որոնք ո ւ ն ե ն ո ւ մ են ա յս կ ա մ ա յն ձևը։ Կյանքը չընդհա տվող էքմի բան է։ Կյանքը մ ա տ ե ր ի ա յի մ ի ձևը մ յ ո ւ ս ի հետ կապող ։1 կրակե ա նմա ր մ ի թ ե լ է։ Ես դա գ ի տ եմ։ Կ յա ն քը ' ես ի ն ք ս ե մ t ; Ես ապ րել ե մ տ ա սնյա կ հազա րավոր ս ե ր ո ւն դ ն ե ր ո ւմ ։ Ես մ ի $ լի ո ն ա վ ո ր տարիներ ե մ ա պ ր ե լ, Ուն եց ել ե մ բ ա զ ո ւմ և տարաi։ տեսակ մ ա ր մ ի ն ն ե ր ։ Եվ ես , ա յդ մ ա ր մ ի ն ն ե ր ի տնօրենս, շակ ր ո ւ ն ա կ ե լ և շ ա ր ո ւն ա կ ո ւմ ե մ գ ո յո ւ թ յո ւ ն ո ւն ե ն ա լ։ Ես կյա ն քն Ժ ա մ ա ն ա կ ի հոսքի մեջ հ ա վ ի տ յա ն փ ա յլա տ ա կո ղ , զարամացն ող ու ապշեցնող,

մ ա տ ե ր ի ա յի

անցողիկ

ֆ ո ր մա ն եր ի

Ц վր ա , որոնք կ ո չ վ ո ւմ են մ ա ր մ ի ն ն ե ր , և որոնց մեջ ես մ ի ա յն ֆ մ ա մ ա ն ա կ ա վ ո ր բ ն ա կ ո ւ թ յո ւն ե մ հ ա ս տ ա տ ո ւմ , հա վ ի տ յա ն ի մ I^կամքը ստեղծող ա նմա ր կ ա յծ ն ե մ ես։ Դա տ եցեք ի ն ք ն ե ր դ ։ Ա յդքա ն ը ն կ ա լո ւն ա կ և ա յդք ա ն զգաՀ չ ո ւն , նուրբ ո ւ բա զ մա տ ես ա կ ճա ր տ ա րո ւթ յո ւն ո ւնե ցո ղ, ա յդ պՀքան ա մ ո ւր , ո ւժ եղ , լծ ա կ ն ե ր ի ' մկա նների ա յդք ա ն խ ո ր իմ ա ստ կ հ ա մ ա կ ա ր գ ի շնորհիվ ծա լվ ե լ և ուղ ղ վ ել կարողացող ի մ ա յս ^կմատը' ես չ ե մ ։ Կտրեցեք մ ա տ ս ։ Ես ողջ ե մ ։ Մ ա ր մ ի ն ս հա շմֆ վ ա ծ է, բ ա յց ես ' ոչ։ Ես, ա յս ի ն ք ն ' ո գիս, առաջվա պես ոզջփառողջ ե մ ։ ՚

Շատ լ ա վ ։ Կտրեք ի մ բ ո լո ր մ ա տ ն ե ր ը ։ Ես առաջվա պես*

էքես ե մ ։ Ոգին ոչինչ չի կ ո ր ց ր ե լ։ Կտրեք բ ա զ ո ւկ ս ։ Կտրեք ձ եռ ^ոֆերս։ Կտրեք ո տ քերս' ա զ դրերից։ Եվ ես լ ի ն ե լո վ անկործան կ ա յո ւ ն ,

շարունակո ւ մ

եմ

գ ո յո ւ թ յո ւ ն

ո ւն ե ն ա լ։

Մի՛՛թե

ի ն ձ ն ի ց որևէ բան պ ա կա սել է ա յն պ ա տ ճա ռով , որ խ եղա ն§..կ,ամ է դարձել մ ա ր մ ի ն ս , որ նա կտոր-կտ որ է ա ր վ ե լ։ Իհար,'• ^6, ոչ։ Կտրեցեք մ ա զ ե ր ս ։ Սուր ա ծ ե լի ո վ կտրեցեք ք ի թ ս , շո լր ր ս, ականջներս։ Ա կնախ ոռոչներից փ որեցեք աչքերս և ա յդ գանգի մ ե ջ, որը պ ա րա նոցով մ ի ա ց ա ծ է իրանի մ ն ա ա թ "ր դի հետ, ա յդ տ ե ղ , ք ի մ ի ա կ ա ն մ ի ա ց ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ց ո ւ բջիջIIֆ ե ր ի ց բա ղկ ա ց ա ծ ա յ դ մ ա ր մ ն ա կ ա ն խ ց ո ւ մ ,

առաջվա պես

|t|iՏչինեմ ես , մի շտ , ողջ-ա ռողջ։ Իսկ սիրտը դեռ ա շ խ ա տ ո ՞ւմ է։ Շատ լ ա վ ։ Կ տ ր եք֊հա նե ք կ ե ի ր տ ս , կ ա մ , ա վ ելի լա վ կլի ն ի , մ ա ր մ ն ի ս մնա ցորդները նե' տ եք հազարադանակ մս ա ղա ցի մեջ և ա ղ ա ց եք , ո ւ ա յդ ժա~ У *


մա նա կ ես , դուք իհարկե հ ա ս կ ա ն ո ւմ եք , ես ' ոգին ու խ ո ր հո ւր դը ,

կենդանի կրակն ո ւ կ յ յ ճ ք ը ,

կ հ ե ռ ա ն ա մ , բ ա յց չ ե մ

մ ե ռ ն ի ։ Կմեռնի մ ի ա յն մ ա ր մ ի ն ը , իսկ մ ա ր մ ի ն ը ես շեմէ Ես հ ա վ ա տ ո ւմ ե մ , որ գնդապետ Դեբոշը ճիշտ էր ա ս ո ւ մ , երբ պ ն դ ո ւմ էր, թ ե Ժ ո զ եֆ ի ն ա ա ն ո ւն ով աղջկան հի պ ն ո սա ց ­ ն ե լո վ , ուղա րկել է նրան կյա ն ք ի տ ա սն ո ւթ տա րիներից ա յն կ ո ղ մ , նրա ծննդին նախորդող խ ավա րի ու լռ ո ւ թ յ ա ն մ ի ջո վ , դեպի նախկին կ յա ն ք ը , երբ աղջիկը անկողնին գ ա մ վ ա ծ , թ ո ­ շա կա ռու հր ետ ա նա վոր, ծերունի Ժա ն Կլոդ թուրդոնն էրէ Եվ ես հ ա վ ա տ ո ւմ ե մ ,

որ գնդապետ Դերոշը իսկա պ ես հ ի պ ն ո ­

ս ա ց ն ե լո վ դ ա ր ձյա լ կյա ն քի

կոչված ծ ե ր ո լն ո լ ստ վերը և իր

կ ա մ ք ի ո ւժով ուղա ր կե լ է յո թ ա ն ա ս ո ւն տա րիների վ ր ա յո վ դ ե­ պի ա ն ց յա լը , դեպի խավարն ու լ ռ ո ւ թ յ ո ւ ն ը , և խ ավա րից ու լ ռ ո ւ թ յ ո ւն ի ց

դ ա ր ձյա լ դեպի ետ ,

դեպի ա յն

օրերը, երբ նա

գ ո յո ւ թ յո ւ ն ուներ նենգամիտ պա ռա վ Ֆ ի լո մ ե ն ա Կարտերոնի կեր պ ա ր ո վ։ Ես քեզ արդեն խ ոստ ո վա ն ել ե մ , ը ն թ ե ր ց ո ղ , որ շատ վ ա ­ ղուց բ ն ա կ վ ե լ ե մ մ ա տ ե ր ի ա յի տարատեսակ հ ա մ ա ձ ո ւլվ ա ծ ք ­ ն ե ր ո ւմ և տարբեր ժա մա նա կներ եղել ե մ մ ե ր թ կ ո մ ս Գ ի լյ ո մ դը Ս ե ն - Մ ո ր , մ ե ր թ Ե գ իպ տ ո սո ւմ մ ի ա նա նուն, ո ւժա ս պ ա ռ և կեղտոտ ճգ նա վոր,

մ ե ր թ Ջ ե ս ս ի ա ն ո ւն ով մ ի մ ա ն չ ո ւկ , որի

հա յր ը մ ե ծ գաղթի ժա մա նա կ դեպի Ա ր ևմուտ ք էր առաջնոր­ դ ո ւ մ քա ռ ա սո ւն ֆ ուրգոնից բա ղկա ց ա ծ ք ա ր ա վ ա ն ը ։ Ո ւ մ ի ՞ թ ե հ ի մ ա , երբ գ ր ո ւմ ե մ ա յս տողերը,

ես Դարրել

Սթենդինգը

չ ե մ , Ե ա լի ֆ ո ր ն ի ա յի հա մա լսա ր ա ն ի գյուղա տ նտ եսա կա ն ֆ ա ­ կուլտ ետ ի հո ղա գ իտ ությա ն ե ր բ եմ նի պ ր ո ֆ ե ս ո ր ը , իսկ

ա յժ մ

մ ա հվա ն դատ ապա րտվա ծ գ տ ն վո ւմ ե մ Ֆ ո լ ս ե մ ի բ ա ն տ ո ւմ ։ Մ ա տ երիա ն մ ե ծ ա գ ո ւյն մ ի պատրանք է։ Ա յ լ կերպ ա սա ծ, մա տ երիա ն ի ն քն իրեն դ ր սև որում է ա յս կ ա մ ա յն ձևով, իսկ ձևը լո կ երևութակա ն է։ Ո ր տ ե ՞ղ են ա յ ժ մ հին

Եգիպտոսի

հո ղմ նա հա ր վ ա ծ լեռ ն ե րն ու ժ ա յռ ե ր ը , ուր շատ վա ղուց ի ն չ­ պես վ տ յր ի գազանը իր ո ր ջե րո ւմ,

ծվա րել էի ես , երա գելու

հա մ ա ր աստծո ք ա ղ ա ք ը ։ Որ տ ե ՞ղ է հի մ ա լո ւս ն ի լ ո ւ յ ս ո վ ո ղ ո ղ ­ վա ծ մա ր գ ա գ ե տ ն ո ւմ հր ա կ ա ր մի ր մ ա զ ե ր ո վ Գ յո լի դը Վ իլլա ր գուենի

սո ւսե ր ով խ ո ցվ ա ծ

Գ ի լյո մ

դը

Vեն-Մորի

մա րմինը։

Որ տ ե ՞ղ են հի մ ա ն եֆ ի բ ն ա կ ա վ ա յր ո ւ մ խիտ օ ղա կով կանգ144


նած քա ռ ա սո ւն խոշոր ֆուրգոնները և ո ր տ ե՞ղ են ա յդ օղակի հ ե ր ս ո ւմ պա տ սպ ա րվա ծ թոլՈԲ տ ղ ա մա ր դ ի կ^ կա նա յք' ու ե ր ե ֊ խ ա ն եր ը } և հա լումա շ եղա ծ ա ն ա ս ո ւն ն եր ը ։ Ա յ դ ա մենն ա յժ մ չկանք քա նզի դրանք մ ի ա յն ձևն էի ն ։ որոնց մեջ լց վ ա ծ էր մ ա տ ե ր ի ա յի օշարակը,

որը

գ ո յո ւ թ յո ւ ն ուներ այնքա ն ժա֊

մ ան ակ, քա նի դեռ չէին ք աձՔաձ1Լ^Լ աՏԴ ձևերըէ և ա հ ա ֊ վասիկք ա յդ բ ո լոր ն արդեն փտել են ու ա յլև ս գ ո յո ւ թ յո ւ ն չ ո ւն ե ն ։ Հ ի մ ա ին ձ թ վ ո ւ մ է։ որ պարզ է,

թե ինչ ե մ

կա մենում

ա ս ե լ։ Ոգ ի ն ' ահա վա սիկ ա յ դ ի ր ա կ ա ն ը } որը չի կ ո ր ծ ա ն վ ո ւմ ։ Ես ոգի եմք ու ես գ ո յո ւ թ յո ւ ն ո ւ ն ե մ ։ Ես' բ ա զ մ ա թ ի վ մ ա ր մ ֊ նա կան թ ա ղ ա ն թ ն եր ի բ ն ա կիչ Դարրել

Սթեն դին գ ս ք ա յս հ ի ֊

շ ո ղ ո լթ յո ւն ն ե ր ի ն մի քա նի տող ևս կ ա վ ե լա ց ն ե մ ու կա ն ց ն ե մ առաջ։ ս և ը , ա յսի ն ք ն մ ա ր մ ինը t կ ք ա յք ա յվ ի ա յն բա նից հ ե ֊ տՈք երբ ես բա րեխ ղճորեն կախ ված կ լի ն ե մ պ ա ր ա ն ո ցի ց է և շուտ ով մ ա տ ե ր ի ա յի աշխա րհում ա յ դ ձևից հետք ա ն գ ա մ չի մ ն ա ։ Ոա յց ոգու ա շխ ա րհում մ ի բան կ մ ն ա . կմն ա ի մ մա սի ն եղա ծ հուշը։ Մատերիա ն հի շո ղ ո ւթ յո ւն չո ւն ի , քա նի որ ձևերը արագահոս են և ա յն ա մ ե ն ը , ինչ կ ր ո ւ մ է ձևը, մ ե ռ ն ո ւ մ է նրա հետ մ ի ա ս ի ն ։ Մ ի քանի խ ոսք ևս, նախքան ի մ պ ա տ մ ո ւթ յա ն ն անդրա ­ դ ա ռ ն ա լը ։ Ժ ա մ ան ակի խավարի մի ջո վ դեպի ա յլ գոյաձևերին դա ռ ն ա լը , որոնք ե ր բ եմ նի եղել են ի մ ը , ինձ երբեք չի հ ա ­ ջողվել Ա յս պ ե ս ,

ճանապարհս օրինակ,

հ ն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յո ւն

ուղղել

դեպի

մի

նախքան

նեֆիի

տղային

ստ ա նա լս, ես

բ ա զ մ ա թ ի վ ա յլ ճակա տագրեր,

որոշակի

ստ իպ վա ծ

որոնք

նպատակ՛-

վ ե ր ա դա ռ ն ա լո ւ եղա

ա պ րելու

ժա մա նա կին եղել են

ի մ ճ ա կա տ ա գրերը։ Ա յն բանից հետ ո, երբ ես ն ե ֆ ի ո լ մ լք ե ց ի Ջ ե ս ս ի ի ն , երևի նրան վերադարձա տ ա սնյա կ անգա մներ ևս, սկս ա ծ ա յն ժ ա մա ն ա կն ե րի ց , երբ նա դեռ շատ փոքրիկ էր ու ա պ ր ո ւմ

էր արկա նզա սյա ն

բ ն ա կ ա տ ե ղ ի ո ւմ ։

Եվ տասից

ոչ

պակաս անգա մներ ես դ ա ր ձ յա լ վերա պ րեցի ա յն , ինչ տեղի ո ւնեցա վ ն ե ֆ ի ո ւ մ կատ արած դադարից հ ե տ ո ։

Ա յդ

ամենը

նկարագրելը ժա մա նա կի իզուր վ ա տ ն ո ւմ կ լի ն ե ր ։ Եվ ա յդ իսկ պ ա տ ճա ռով ,

առանց վ ն ա ս ե լո ւ ի մ պ ա տ մ ո ւթ յա ն ճշմա ր տ ա ­

ց ի ո ւ թ յա ն ը , ես շատ բաներ րաց ե մ 10

թողնում,

որոնք ինձ

145 Ջեկ Լոնդոն, X fi.


թ վ ո ւ մ են աղոտ , անորոշ և կ ր կ ն ո ղ ո ւթ յո ւն , ես կ ն կ ա ր ա գ ր ե մ ժա մա նա կի մեջ կտ րա տ վա ծ փղ/ստերն ա յն պ ե ս , ինչպես ի մ ի ե մ բ ե ր ե լ ի մ հի շո ղ ո ւթ յա ն մ ե ջ ։

.4

ԳԼՈԻԽ XIII Լուսաբա ցից

դեռ շատ

առաջ Ն ե ֆ ի ո ւմ գտնվող

ճամբարը

արդեն ոտքի վրա էր։ Եզներին ո ւ ձիերին քշեցին արոտի ու ջր ե լո ւ։ Մ ին չ տղա մա րդիկ

շղթաներն էին

անջա տ ում և մ ի

կո ղմ ի վրա էին ք շ ո ւմ ֆ ո ւր գ ո ն ն եր ը , որպեսզի լծ ե լը հ ա ր մ ա ր լ ի ն ի , կ ա ն ա յք քա ռ ա սո ւն խ ա ր ո ւյկ ն ե ր ի վրա քա ռ ա սո ւն նա ­ խաճաշ էին պ ա տ ր ա ստ ո ւմ ։ Լուսաբա ցի ցրտից ս ր թ ս ր թ ա ց ո ղ երեխաները ծվա րել էին կրակների մ ո տ ։ Նրանց կո ղ ք ի ն , ա յս ու ա յն կ ո ղ մ նստ ոտ ա ծ, մ ի գավաթ սուրճի ս պ ա ս ե լո վ , ննջել էին գիշերա պահները։ Ա յն պ ի ս ի մ ի մ ե ծ ք ա ր ա վ ա ն , ինչպ իսին մ ե ր ն էր, ոտքի հա ­ ն ե լո ւ

հա մա ր

ժա մա նա կ

է հա րկա վոր

և շտ ա պ ողա կա նու­

թ յ ա մ բ գործին չես օգնի։ Արևն արդեն մ ե կ ժ ա մ կ լի ն ե ր , ին չ կախվել էր երկն ա կ ա մա ր ի վր ա և ա նտա նելի տապը վա ղուց տ ա րածվել էր հ ա ր թ ա վ ա յր ո վ դուրս

գա լով

բ ն ա կա տ եղ ի ի ց ,

մ ե կ , երբ

մեր

ը ն թա ց ա ն

ֆուր գ ո ն ն եր ը ա ն մա ր դա բ ն ա կ

ա ն ա պ ա տ ով։ Ոչ մ ի կենդանի շունչ դուրս չե կ ա վ մե զ ճանապ ա ր հ ե լո ւ։

Մ ա ր դի կ գ երադասեցին մ ն ա լ իրենց

հ յո ւ ղ ա կ ն ե ­

ր ո ւ մ , և Նեֆիից մ ե ր մ ե կ ն ո ւ մ ի մեջ ն ո ւյն ք ա ն չարագուշակ մ ի բան կա ր , որքան և երեկ ի ր ի կ ն ա դ ե մ ի ն մ ե ր ա յն տ եղ հ ա յտ ն ը վ ե լո ւ մ ե ջ ։ Եվ դ ա ր ձ յա լ ա նվերջանա լի ժ ա մ ե ր , շ ո գ , խ եղդող փոշի, ավա զ, ց ա ն ց ա ռ թ փ ո ւտ ն ե ր , աստծո կ ո ղ մ ի ց ա ն ի ծվ ա ծ եր կր ա ­ մ ա ս ։ Շրջա պ ա տ ում ոչ բ ն ա կ ա վ ա յր ե ր կա ն , ոչ նա խ իրներ, ոչ էլ ց ա ն կ ա պ ա տ ե ր , մ ա ր դ ո ւ ն ե ր կ ա յո ւ թ յա ն ո'չ մ ի նշան։ Գիշերը, մ ե ր ֆ ո ւրգ ոնները դ ա ր ձ յա լ շրջանաձև դա ս ա վո ր ե լո վ ց ա մ ա ­ ք ա ծ գետակի հունի մ ո տ , մ ե ն ք դադար ա ռ ա ն ք ։ Խ րնա վ հ ո ւ ­ նի մեջ բ ա զ մ ա թ ի վ փ ոսեր փ որ եց ի նք , բ ա ր մ ի ք ի չ ջուր ա մ ք ա ր վ ե ց ։ 148

որտեղ

ա ս տ ի ճա ն ա ­


Մ ե ր ճա ն ա պ ա ր հո ր դո ւթյա ն հետագա ը ն թ ա ց ք ի մա սի ն ի ն ձ մ ո տ պա հպա նվել են բավակգւնին կցկտ ուր հ ի շո ղ ո ւթ յո ւն ն ե ր ։ Մենք

ա յն ք ա ՜ն

դադարներ առանք ֆո ւր գ ո ն ն եր ը

շրջանաձև

դ ա ս ա վ ո ր ե լո վ , որ ի մ մա նկ ա կա ն ո ւղ ե ղ ո ւմ Ն ե ֆ ի ո ւմ գիշերե­ լ ո ւ ց հետո մե ր անցած ուղին տպ ա վորվեց որպես ա նսա հմա ն մ ի բ ա ն ։ Բա յց բ ո լո ր ի ս տ ի ր ո ւմ էր մի ա յն

մի

զ գ ա ց ո ւմ , թ ե ը ն թ ա ն ո ւ մ ենք դ ե պ ի

անվերջ-

երբեք չլքող ճակատագրի

. պես ա ն խ ուսա փ ելի մ ե ր կ ո ր ծ ա ն ո ւմ ը ։ Օրական մո տ տասնհինգ մ ղ ոն ճա նապ արհ էինք անցնում՛։ Ես դա գ ի տ եմ, որովհետև հորս ա ս ե լո վ , մինչև մ ո ր մ ո ն ն ե ր ի հաջորդ բ ն ա կ ա վ ա յր ը , մինչև Ֆ ի լ մ ո ր , վա թ սո ւն մղոն էր, իսկ մենք

ճանապարհին

երեք

դադար

առանք

ո ւ,

հետ ևա պ ես,

չ ո րր ո ր դ օրն արդեն տեղ էինք հ ա ս ե լ։ Իսկ մ ի ն չև վերջին դ ա ֊ ; դարը, որ մ ն ա ց ե լ էր ի մ հի շո ղ ո ւթ յա ն մ ե ջ, Նեֆիից հասանք մ ո տ եր կո ւ շա բա թվա ը ն թ ա ց ք ո ւ մ ։ Ինչպես Աղի լճ ի ց սկս ա ծ ճանապարհի ա մ են ք ա յլա փ ո > խ ին, Ֆ ի լ մ որի բ ն ա կիչները ևս մ ե ր ն կ ա տ մ ա մ բ թշնա մա բա ր ' էին տ ր ա մ ա դ ր վ ա ծ ։ նրանք ծա ղրեցին, երբ խ նդրեցինք մ թ ե ր ք . վ ա ճ ա ռ ե լ, և սկսեցին հ ա յ հ ո յ ե լ , մի ս ս ո ւր ե ց ի ն ե ր կ ո չ ե լո վ ։ Երբ մտ ա նք տ ա սն եր կո ւ տնից բ ա ղ կ ա ց ա ծ ա յդ բն ա կա տ ե, ղի ն , նկա տ ե ցի ն ք , որ ա մ ե ն ա մ ե ծ տան առջև կեղտոտ, ՝ փըրա ծ, ոտքի վ ր ա յհ ա զ ի վ կան դնող

երկու

փ ը ր -

թ ա մ բ ա ծ ձիեր

’i ՛կ ա ն ։ Արևախանձ մ ա զ ե ր ո վ , եղջերվի խ ո ր թ ի ց բ ա ճկոն ա կ հ ա ­ գած ծե րո ւն ի ն , որի մա սի ն ես արդեն հիշա տակել ե մ , և որը, 1 ըստ

ե ր և ո ւ յթ ի ն , հորս օգնականն էր,

մոտեցավ մեր

ֆ ո լր -

V դոնին և գլխի շա ր ժո ւմո վ ց ո ւյց տվեց հոգ նա ծ ձ իերին։

if;

— ս ի ե ր ի ն չեն խ ն ա յե լ, կա պ ի տ ա ն , — կի ս ա ձ ա յն

t, նա։ — Եվ ա սա , խ նդր ե մ)

ի ն չ ո ՞ւ պետք է նրանք

ասաց ա յդպ ե ս

■սրարշավ գ ա յի ն , եթե ոչ մե զ հ ա մ ա ր ։ |քյ

Բ ա յց հա յր ս արդեն ուշա դր ո ւթ յո ւն դարձրել էր ա յդ ձ ի ե ֊

կ ր ի վր ա , մ ի բ ա ն , որ ի մ սուր աչքերից չխ ո ւսա փ եց ։ Ես տեսա, ք ՛թե ինչպես կրա կվեց նրա հ ա յա ց ք ը , ինչպ ես ս ե ղ մ վ ե ց ի ն 2ըր~ Աէթունքները և փոշոտ ված դեմ քի ն

ինչպ ես

ծա լք ա վ ո ր վեց ի ն

, կն ճ ի ռ ն ե ր ը , Եվ մ ի ա յն ա յս ք ա ն ը ։ Բա յց ես մ ե կ ը մ յ ո ւ ս ի հետ հ ա մ ա դ ր ե լո վ , հա ս կա ց ա , որ ա յդ եր կո ւ փ րփրա ծ ձիերը մե զ у սպ ա ռնող դժբա խ տ ությա ն ևս մ ի նախանշան է։ , ՚

.147


— Ըստ երև ո ւյթ ին վ ա խ ե ն ո ւ մ , են մե զ

ա չքա թող ա ն ե լ,

Լա բա ն, — ասաց հ ա յր ս ու ա յլև թ ոչինչ չա վ ե լա ց ր ե ց ։ Ֆ ի լ մ ո ր ո լ մ ես առաջին անգա մ տեսա ա յն մ ա ր դ ո ւն , որին հ ե տ ա գ ա յո ւմ վ ի ճ ա կվ եց տ եսնել շատ ա ն գ ա մ ն ե ր ։ Նա բ ա ր ձ ­ րա հա սա կ , լ ա յն ա թ ի կ ո ւ ն ք , միջին տարիքի մ ի տ ղա մա րդ է ր, ա ռողջությա ն

և արտակարգ

ուժի

մա րմն ա ց ում,

ոչ մ ի ա յ ն

մ ա ր մ ն ա կ ա ն , ա յլև հոգեկան ո ւժ ի ։ Ի տ ա ր բե ր ո ւթ յո ւն ի մ շըր~ ջապատի տ ղա մա րդկա նցից շա տ երի, նա մ ո ր ո ւ ք չէր պ ա հ ո ւմ , իսկ ե ր կ ո ւ- ե ր ե ք օր չսա փ ր ա ծ դե մ ք ի մա զ եր ը արդեն ճ ե ր մ ա ­ կած էին։ Նրա բերանն ա րտ ասովոր մ ե ծ էր և բ ա ր ա կ , ա մ ո ւր ս ե ղ մ ա ծ շուրթերն ա յն պ ի սի տ պ ա վ ո ր ո ւթ յո ւն որ

էին

թողն ում,

ասես առջևի ատ ա մն եր ը չկա ն ։ Զ ի թ ը մ ե ծ էր, լա յ ն ու մ ս ո տ ւ

Դ ե մ ք ը ' ք ա ռ ա կ ո ւս ի , լց վ ա ծ ա յտ ո ս կ ր ն ե ր ո վ , ծանր ծնոտով ու լ ա յ ն , խ ելա ցի ճ ա կա տ ո վ ,

Աչքերը փոքր

էին,

ս ա կա յն ինձ

երբեք չէր վ ի ճ ա կվ ել տ եսնել ա յդք ա ն վ ա ռ եր կն ա գ ո ւյն ա չքեր։ Առաջին ա ն գ ա մ ա յ դ մ ա ր դո ւն նկատեցի Ֆ ի լ մ ո ր ի ջրա ղա­ ց ո ւ մ ։ Հ ա յր ս ա լյուր

մ ի քանի տղա մա րդկա նց հետ ուղևորվեց այնտ եղ

գնելու,

իսկ

ես հ ե տ ա ք ր ք ր ա ս ի ր ո ւթ յո ւն ի ց

թեև մ ա յր ս ա րգ ելել էր, գողունի

հետ ևեցի

ա յր վ ե լո վ ,

նրանց, շատ էի

ո ւզ ո ւմ մ ե ր թշնա մի նե ր ից մ ե կն ո ւ մե կ ի ն տ ե ս ն ե լ։ Ջ ր ա ղ ա ց ո ւմ հ ի ն գ ֊վ ե ց մ ա ր դ կար և նա էլ, ո ւ մ մա սի ն ա ս ո ւմ ե մ , նրանց մեջ էր։ •Զանի դեռ մ ե ր ո ն ք խ ո ս ո ւմ էին ջրաղացպանի հետ, ա յդ մ ա ր դ իկ կա նգնա ծ էին նրա կ ո ղ ք ի ն ։ —

Դու տ ե սա ՞ր ա ն մ ո ր ո ւք ս ր ի կ ա յի ն , — հարցրեց Լաբանը

հո ր ս, երբ, ջրաղացից հ ե ռ ա ն ա լո վ , նրանք վերադարձան մե ր կ ա յա ն ը ։ Հ ա յր ս գ լխով ա րեց։ — Ո ւ ր ե մ ն , հենց գա էլ Լին' է, — շա րունակեց Լա բա նը։ — Ես

նրան

տեսել

եմ

Աղփ լճ ի

ք ա ղա քում։

ստոր մ ա ր դ տ եսած չ ո ւ ն ե մ ։ Բոլորն

էլ

Նրանից ա վելի

ա ս ո ւմ

են,

որ նա

տասնինը կին ունի և հիսուն երեխ ա ։ Ո ւ դրա հետ մեկտ եղ էլ ցնդել է կրոն ական հողի վր ա ։ Դ ո ւ ին ձ ա սա , թ ե նա ի ն չ ո ՞ւ է մե ր հետևից ը ն կ ն ո ւ մ ա ստծուց մ ո ռ ա ց վ ա ծ ա յս ա շխ ա րհում։ Հո գ ն ա ծ ո ւ տանջահար, մ ե ն ք օրը օրին դանդաղ ընդառաջ 1 1 148

Լի— մ որ մ ո ն ն ե ր ի

առաջնորդը%


Էինք գն ո ւ մ մ ե ր ճակատագրինէ Ա նա պ ա տ ով մ ե կ ցր վա ծ փ ոք­ ր ի կ բ ն ա կ ա վ ա յր ե ր ը ,

որտեղ ջուր և մ շ ա կ վ ա ծ հող կ ա ր , ե ր բ ե մ ն

իրա րից քսան մղոն հ ե ռ ո ւ էին, եր բ եմ ն էլ հ ի ս ո ւն ։ Ա յ դ բ ն ա ­ կ ա վ ա յր եր ի միջև տ ա րա ծվ ա ծ էին աղուտներն ու չոր ա վ ա ­ զուտ ները։ Եվ ա մ են մ ի բ ն ա կ ա վ ա յր ո ւմ սն ն դ ա մ թ ե ր ք դ ն ելո ւ մե ր խաղաղ փորձերն ա ն հա ջո ղ ո ւթ յա մբ էին պ ս ա կ վ ո ւ մ ։ Մ եզ դ ի մ ա վ ո ր ո ւմ

էին

կոպիտ

մ ե ր ժ ո ւ մ ո վ ։ — Իսկ

ձեզնից

ո ՞վ

մ թ ե ր ք վ ա ճ ա ռ ե ց , երր մ ե զ վտարեցին Մ ի ս ս ո լր ի ի ց , — հա ր ց ­ ն ո ւմ էին մ ե զ ։

Բ ոլորովին

անօգուտ

բան

էր նրանց բ ա ­

ց ա տ ր ելը , թ ե մ ե ն ք ոչ թե մ ի ս ս ո լր ե ց ի են ք , ա յլ ա ր կա ն զա սց ի > Ա յո,

մ ե ն ք արկանզասցի

էինք,

բույց

պ ն դ ո ւմ էին, թ ե մ ե ն ք մ ի ս ս ո լր ե ց ի

են ք ։

նրանք

հա մա ռորեն

Ֆ ի լ մ ո ր ի ց հա րա վ,

հինգ օրվա հ ե ռ ա վ ո ր ո ւթ յա ն վրա գտնվող Բիվեր գ յո ւղ ա կ ո ւ մ մենք

դ ա ր ձ յա լ տեսանք

Լիին,

Եվ

դ ա ր ձյա լ

տներից

մե կի

առջև կանգնած էին փրփրած ձ ի ե ր ը ։ PtJJjg Փ ե ր ո վ ա ն ո ւմ Լին չհա յտ ն վ ե ց ։ Մ եր ճանապարհին ը ն կ ա ծ վերջին բ ն ա կ ա վ ա յր ը կ ո չ վ ո ւմ էր Ս ի դ ա ր ֊Ս ի թ ի ։ Էաբանը, որին առաջ էին ո ւղ ա ր կ ե լ, վե ր ա դարձավ ու հորս պա տ մեց հետ ա խ ո ւզ ո ւթյա ն ա ր դյո ւն քն երրէ Նրա բ եր ա ծ տ ե ղ ե կ ո ւթ յո ւն ն ե ր ը բա զմա նշա նա կ էին։ — Երբ ե ս բ ն ա կ ա վ ա յր մ տ ա , կապ իտ ա ն, նա կատաղածի

պես ա ր շ ա վո ւմ էր ա յն տ ե ղ ։

տեսա

Լիին,

Եվ ա յդ բ ն ա ­

կ ա վ ա յր ո ւ մ կա սկա ծելի կերպ ով շասք էին հ ե ծ յա լն ե ր ը ։ Ս ա կա յն ,

երբ մ ե ն ք ա յն տ եղ դադար ա ռա ն ք,

ա մ ե ն բան

խաղաղ վերջա ցա վ։ Հրա ժա րվեցին մ ի ա յն մ թ ե ր ք վ ա ճ ա ռ ե լո ւց , բ ա յց ոչ ոք մե զ չսպ ա ռն ա ց ։ Կանայք ու երեխաները ւէին գալիս տներից,

իսկ

տ ղա մարդիկ

էլ,

եթե

դուրս-

ն ո ւյ ն ի ս կ

հ ա յտ ն վ ո ւմ էին մ ո տ ա կ ա յ ք ո ւմ , ապա մ ե ր կա յա նին չէին մ ո ­ տ ե ն ո ւմ ու չէին անհա նգզտ ա ցնում մ ե զ , ինչպես մ յ ո ւ ս բ ն ա ­ կ ա վ ա յր ե ր ո ւ մ ։ Ա յդ տ ե ղ ,

^

Ա ի դ ա ր ֊Ս ի թ ի ո ւ մ , մ ե ռ ա վ Ո լա յն ռ ա յթ ն ե ր ի

ե ր ե­

խ ա ն , Հ ի շ ո ւմ ե մ , թ ե ինչպես էր հ ե կ ե կ ո ւմ մ ի ս ի ս Ո լա յ ն ռ ա յ թ ը Ւ Լաբանին ա ղ ա չելով , որ մ ի ք ի չ կովի կ ա թ ճա ր ի ։ —

Կաթը

կփրկի երե խ ա յի ս կ յա ն ք ը , — ա ս ո ւմ

էր նա։ —

Իսկ նրանք կա թ ո ւնե ն։ Ես տեսել ե մ , ի ն քս ե մ տեսել նրանց• կ ո վ ե ր ը ։ Խ նդրում ե մ , գնա նրանց մ ո տ , Լաբա ն։ Փ որձիր, մ ի 149»


ա ն գ ա մ էլ խ նդր ի ր ։ ք ե զ հա մա ր ,վ ա

դժվար լ է ։

չ ե ն տ ա լո ւ։ Р ш {д կտ ա ն։ Ասա ն րա նց,

Շ ա ա ֊չ ա տ

որ եր եխ ա յի հա մա ր

ե ս խ ն դ ր ո ւմ , փոքրիկ եր եխ ա յի հ ա մ ա ր ։ Մ ո ր մ ո ն ո ւհ ի կա ն ա յք է լ մե զ նման մ ա յր են, նրանք էլ սիրտ ո ւնե ն։ Նրանք ծծկեր եր եխ ա յի հա մա ր մ ի թ ա ս կա թ ը չեն մ ե ր ժ ի ։ Եվ Լաբանը գնաց։ Ջ ա յց , ինչպ ես հետո պ ա տ մեց նա հորս, չ է ր հաջողվել մ ո ր մ ո ն ուհիներից որևէ մ ե կ ի ն տ ե ս ն ե լ։ Նա մ ի ­ ա յ ն տեսել էր տ ղա մա ր դկ ա ն ց, որոնք քշել էին Լա բա նին։ Դա մ ո ր մ ո ն ն ե ր ի վերջին

բ ն ա կ ա վ ա յր ն ՛ էր։ Դրանից ա յն

■կողմ փ ռ վա ծ էր վիթխ ա րի անապ ատը, ի սկ դենը

գ տ ն վում էր հ ե ք ի ա թ ա յի ն

աշխարհը,

անապատից էլ մեր

պ ա տ րա նք­

ների աշխարհը' Ե ա լիֆորն իա ն ։ Լո ւս ա դ ե մ ի ն , երբ մ ե ր ֆ ո ւ ր ­ գոնները հ ե ռ ա ն ո ւմ էին բ ն ա կ ա վ ա յր ի ց , ես հորս կողքին նըս■տած, լս ե ց ի , թ ե ինչպես Լաբանը իր զ գ ա ցմունքներին ազա­ տ ո ւթ յո ւն

տ վ ե ց ։ Մ են ք մ ո տ կես մղոն

գնալուց հետ ո,

ան­

ցանք ցա ծրա դիր բլր ա կի վ ր ա յո վ , որի հետ և ո ւմ մ ե ր տ ե սո ­ ղ ո ւթ յո ւն ի ց անհետացավ Ս ի դ ե ր ֊Ս ի թ ի ն , և ա յստ եղ Լա բանը, ի ր ձին շրջելով, կանգնեց ասպանդակների վր ա ։ պահեց թ ա ր մ շիրիմի մ ո տ , ու ես թ ա ղ վ ա ծ է Ո ւ ա յն ռ ա յթ ն ե ր ի

հա ս կա ց ա ,

երեխ ա ն։

Նա ձիուն որ ա յդտեղ

Դա մ ի ա կ շի րիմը չէր,

որ մ ե ն ք թ ո ղ ե լ էինք մեր անցա ծ ճանապարհի վրա այն օրից ի վ ե ր , ինչ անցել էինք Ուոսա չ լե ռ ն ա շ ղ թ ա ն ։ Ես Լաբանի մեջ ի ն չ ֊ո ր չարագուշակ բան ն կա տ եցի։ Լի­ ն ելո վ ծեր, ն ի հա ր ա կա զ մ,

փոս ը ն կա ծ

ա յտ երով ո ւ դուրս

ց ց վ ա ծ ա յտ ո ս կ ր ն ե ր ո վ , ուսերին թ ա փ վ ա ծ արևախանձ, գըզդ ը զ վ ա ծ մ ա զ ե ր ո վ , իր ա նփոխ արինելի եղջերվենի բաճկոնակն հա գա ծ, նա անճանաչելի էր դա ր ձ ել, ա յնքա ն որ ա ղ ա վա ղ­ վ ա ծ էր նրա դե մ ք ը ա տ ե լո ւթ յո ւն ի ց ո ւ անօգնական կատ ա­ ղ ո ւ թ յո ւ ն ի ց ։ Երկայնափող հրացանը մ ի ձեռքին բ ռ ն ա ծ , մ յ ո ւ ս ■ձեռքի բ ռ ո ւն ց ք ո վ նա սպ առնա ց Ս ի դ ա ր ֊Ս ի թ ի ի ն ։ —

Ա ն ի ծ յա լ լի ն ե ք դ ո ւք, աստծո կրակը թա փ վի ձեր գ ը լ ֊

խ ի ն , — ր ա ցա կա նչեց նա ։ — Ջեր բ ո լո ր գ ա ն դ ն ե ր ո ւմ գտնվող մա ն ո ւկ ն ե ր ի ոչնչացնի ձեր ց ա ն քս ե ր ը , չա չող

երեխաների

գլխին։

և թ ո ղ ձեզ

ու ա ր ­

Եվ

թոզ երաշտը

համար

ս ն ո ւնդ լի ն ի

օձի թ ո ւ յ ն ո վ շա ղախ վա ծ ա վ ա զ ը։

Եվ թ ո զ

բ յո ւր ն ե ր ի թ ա ր մ ջուրը գառն աղ դա ռնա ։ Եվ թ ո զ . . .

ձեը

աղ­


И/ ստեղ անիվնելւի թրխ կոցները խ լա ց րեցին նրա ձ ա յն ը , բ ա յց ծա նրորեն հևացող կուրծքն ու դեպի երկինք պարզած" բ ռո ւն ցք ը վ կ ա յ ո ւ մ էին, որ նա դեռ շա ր ո ւն ա կ ում է ա ն ի ծ ե լ։ Բա յց նա ամբողջ քա ր ա վ ա ն ի սրտից էր խ ո ս ո ւ մ , ու կ ա ն ա յք գլուխներն հ ա ն ե լո վ ֆ ո ւր գ ո ն ն եր ի ց , ի րենց ո սկր ա ցա ծ, ծանր՝ աշխատանքի

հետ ևա նքով

ա յլա ն դ ա կ վ ա ծ

բռունցքներովդ

սպառնացին մ ո ր մ ո ն ն ե ր ի եր կր ա մա ս ի վերջին բ ն ա կ ա վ ա յր ի ն ։ Մ եր ֆուրգոնի հետևից ք ա յ լ ո ղ տ ղ ա մա ր դ ը , եզներին ք շ ե լո վ , ծիծաղեց ու թ ա փ ա հա րեց ձեռքի փ ա յտ ը ։ Տարօրինա կ հնչեցա յդ ծիծա ղը, քանի որ բ ա զ ո ւմ օրեր շարունակ մ ե ր ք ա ր ա ­ վ ա ն ո ւմ ծիծաղ չէր լ ս վ ե լ ։ — Դրանց մ ի լ ա վ թա փ տ ուր, Լա բա ն, — խրախ ուսաբար գոչեց նա։ — Իմ

կ ո ղ մ ի ց էլ մ ի քիչ ա վ ե լա ց ր ո ւ։

Մ ե ր ֆուր գ ո ն ն եր ը առաջ անցան, ի սկ ես դեռ ն ա յ ո ւ մ էխ եր եխ ա յի շի ր ի մի մո տ ա սպ անդակներին կանգնած Լաբանին։ Ի սկա պ ես,

որ սո ս կա լի

էր նրա կ եր պ ա ր ա ն ք ը.

երկա ր մ ա ­

զեր, հնդկական մո ք ա ս ի ն ն ե ր և ծոպավոր գ ո ւ լ պ ա ն ե ր Ն ր ա ’ եղջերվի մ ո ր թ ո ւց կա րվ ա ծ բ ա ճկոն ա կը ա յնքա ն հնամաշ էր, որ եր բ ե մ ն ի

գեղեցիկ

ծոպերի

,էէին լո կ ո ղ ո ր մ ե լի թ ե լ ե ր , և նա

փոխարեն կանգնել

ա յժ մ էր

կախված՛

փողփ ողացող՛

•ցնցոտիների մ ե ջ։ Հ ի շ ո ւմ ե մ , որ նրա գոտկատեղից կախ ված էին կեղտոտ մա զա փնջեր,

որ ո ն ք,

ինչպես

վա ղուց արդեն

նկատել էի մե ր ճ ա մ փ ո ր դ ո ւթ յա ն ը ն թ ա ց ք ո ւ մ , յո լր ա ք ա ն չյո լր տ եղա տարափից հետո դա ռ ն ո ւմ էին սև ո ւ փ ա յլո ւ ն ։ Գիտեի, որ դրանք հնդկա ցիների գանգամաշկերն են, և դրանց տ ե ս ք ն ի ն ձ հ ի ա ց մ ո ւն ք ո ւ սա րսափ էր պ ա տ ճ ա ռ ո ւմ ։ — Հ ի մ ա արդեն նա սիրտը դա տ ա րկեց, — նկատեց հ ա յր ս , ոչ ա յն քա ն դ ի մ ե լո վ ի ն ձ , որքան ինքն ի ր ե ն ։ — Արդեն ք ա ն ի ե ­ րո ր դ օրն է, ինչ ս պ ա ս ո ւմ էի, որ կ պ ա յթ ի ։ — Լավ կ լի ն ի , որ նա վերա դա ռնա ո ւ ե ր կ ո լ- ե ր ե ք գ ա ն ­ գամաշկ ք ե ր թ ի , — ես չզսպ եցի ի մ ց ա ն կ ո ւթ յո ւն ը ։ Հ ա յր ս խ որ ա մա ն կ ք մ ծ ի ծ ա ղ ո վ ն ա յե ց ի ն ձ ։ — Ինչ է, մ ո ր մ ո ն ն ե ր ի ն չե՛՛ս ս ի ր ո ւ մ , ո րդիս։ Ես գլուխ ս բացա սա բա ր շա րժեց ի, զ գա լով, թ ե ինչպես է իմ

ն ե ր ս ո ւմ

ե ռ ո ւմ

ա յն

ա տ ե լո ւթ յո ւ ն ը ,

որը ես

ուժ չ ո ւն ե մ ՛

բ ա ռ ե ր ո վ ա ր տ ա հ ա յտ ե լո ւ։ 16*


— Երբ մ ե ծ ա ն ա մ , — փ ո ք ր ֊ի ն չ լ ռ ե լո ւ ց հետո ասացի ե ս , — հ ր ա ց ա ն կ վ ե ր ց ն ե մ ու կգ ն դա կա հա ր եմ դրանց բ ո լո ր ի ն ։ — Վերջ տ ուրջ Ջ ե ս ս ի , — ֆուրգոնի խ որքից

ԼԱէԼ^Տ մո ր ս

ձ ա յ ն ր ։ — Վերջ տուր, ա ն մի ջա պ ե սք Իսկ դու էլ ա մ ա չի ր , — շա ֊ քանակեց

նա,

դա ռնա լով հ ո ր ս , — եր եխ ա յին թ ո ւ յ լ

ես տ ա ֊

լ ի ս , որ ա յդպ ի ս ի բա ներ խ ո ս ի ։ Երկու օր հետ ո մ ե ն ք հասանք Լեռնային Մ ա ր գ ա գ ետ ին ֊ ն ե ր , ու ա յն տ եղ , բ ո լոր բ ն ա կա վա յր եր ի ց հ ե ռ ո ւ, առանձնա պես հարկ լ կ ա ր ա յլև ս մ ե ր ֆ ուրգ ոնները իրար կ ա պ ե լո ւ։ Շրջանէս֊ ձև, իրարից բ ա վա կա նին հ ե ռ ո ւ դա սավորեցին

և անիվներն

էլ 2ll P UiJ rtlL լ մ ի ա ց ր ի ն ։ Մ են ք ե ն թ ա դ ր ո ւմ էինք, որ մ ո տ մ ե կ շա բ ա թ կ մն ա նք էր մի

լա վ

սւյստ եղ։

հանգիստ

Ձիերին

ներից ներս մ տ ն ե լո ւց

առաջ։

զուտ

տ ե ղ ֊տ ե ղ

բլո ւր ն եր ն

էին,

ու

եզներին

տալ իսկա կա ն

անհրաժեշտ

անապատի

սա հմա ն֊

Շուրջը մ ի և ն ո ւյն լե ր կ , ծա ծկվա ծ

ավա֊

օշինդրով։

Սա֊

կա յն բ լո ւր ն ե ր ի միջև ը ն կ ա ծ ավազուտ գ ո գ ա վ ո ր ո ւթ յո ւն ո ւմ , ա յն ո ւ ա մ ե ն ա յն ի վ , խոտ էր հ ա ն դ ի պ ո ւմ ։ Եվ ա յդ խոտն ա յ ս ֊ տեղ

ա վելի

շատ

տ եղա մա սում։ թ յա ն

էր,

Մեր

քան մ ե ր

կա յա նք ի ց

հ ա ր յո ւր

վրա մի փոքրիկ ա ղ բյո ւր

բ ա վ ա կ ա ն ա ց ն ո ւմ մ ա ր դ կ ա ն ց ։

անցած կար,

ճանապարհի որևէ ֆ ուտ

հ ե ռ ա վ ո ր ո ւ֊

որի ջուրը հազիվ էր

Իայց մի

փոքր ա վ ելի

հեռ֊

վ ո ւ մ , բլրալանջին մ ի քա նի ա ղ բյո ւր ն եր էլ կ ա յի ն , ուր մ ե ն ք ջ ր ո ւմ էինք ա ն ա ս ո ւն ն եր ի ն ։ Ա յ դ օրը մ ե ն ք ա վելի վա ղ խփեցինք մե ր ճ ա մ բ ա ր ը , և ք ա ֊ նի որ վ ճ ռ վ ա ծ էր ա յստ եղ մո տ մ ե կ շա բա թ մ ն ա լ, կա ն ա յք սկսեցին կարկատել

հա գուստ ները,

հաջորդ օրը մ ե ծ լվ ա ց ք

ս կ ս ե լո ւ հ ա մ ա ր ։ ճ ա մ բ ա ր ո ւմ բ ո լո ր ը ,

մեծից

մինչև փոքրը

աշխատում էին մինչև ուշ դիջեր։ Տ ղ ա մա ր դ կա նց ի ց ն ո ր ո գո ւմ էին լծ ա ս ա ր ք ե ր ը , մ յ ո ւ ս ն ե ր ը ' ճ ա մ բ ա ր ո ւ մ ամբողջ օրը մ ո ւր ճ ե ր ո վ

ո մա նք

ֆ ո ւր գ ո ն ն ե ր ը ։

խ փ ո ւմ էին

Մեր

երկա թին,

ի ն չ ֊ ո ր բան էին կ ռ ո ւմ , ի ն չ ֊ո ր հ ե ղ յո ւս ն ե ր ու պնդօղակներ ա մ ր ա ց ն ո ւմ ։ Եվ հ ի շո ւմ ե մ նաև, որ մինչև

մ ո ւթ ն ընկնելը

Լաբանը ֆուրգոնի ստվերին նստա ծ ի ր հա մ ա ր նոր մ ո ք ա ֊ սիններ էր կ ա ր ո ւ մ ։ Տղա մա ր դկա նց մեջ նա

մի ա կ ն

էր, որ

մո ք ա ս ի ն ու եղջերվի կաշվից կտ րա ծ բ ա ճկոն ա կ էր հ ա գ ն ո ւմ, և ին ձ թ վ ո ւ մ էր, որ երբ Ա րկանզասից 152

դուրս էինք

գ ա լի ս,


նա մե զ հետ չէր։ Եվ նա ոչ կին ունե ր , ոչ ազգականներ, ոչ էլ ֆ ո ւր գ ո ն ։ Բացարձա կապ ես ոչինչ-, բացի ձ ի ո ւց , հրա ցա նից, վ ր ա յի հագուստ ից և Մ ե յս ո ն ի ֆ ո ւր գ ո ն ո ւմ գտնվող վ ե ր մ ա կ ­ ներից, Հաջորդ օրն առա վոտ յա ն իրակա նա ցա ն մ ե ր բ ո լո ր չ ա ր ա ­ գուշակ կա ն խ ա զ գ ա ց ո ւմն եր ը ,

Մ ո ր մ ո ն ն ե ր ի վերջին

բ ն ա կա -

տեղիից եր կո ւ օրվա ճանապարհ հ ե ռ ա ն ա լո վ , գ իտ ենա լով, որ ա յս կ ո ղ մ ե ր ո ւմ հնդկացիներ չկա ն , և չե ն թ ա դ ր ե լո վ ն ո ւյն ի ս կ , որ նրանց կ ո ղ մ ի ց մե զ կարող է որևէ վտ անգ սպ ա ռն ա լ, մ ե ն ք առաջին ա նգա մ ֆուրգոնները խիտ շրջանով չէինք դա սա վոր ե լ, չէինք նշանակել գիշերապահներ ո ւ առանց հ ս կ ո ղ ո ւթ յա ն էինք թ ո ղ ե լ ձիերն ո ւ եղ ները։ Իմ ա րթնա նա լը նման էր մ ղ ձա վ ա ն ջի ։ Ասես ա նամպ երկ ը ն ք ո լմ մ ի

ամպրոպ թ ն դ ա ց ։

Առաջին

ր ո պ եի ն ,

չ ա ր թ ն ա ց ա ծ ու դ ժ վ ա ր ո ւթ յա մ բ որևէ բան

դեռ լր ի վ

հա ս կ ա ն ա լո վ , ես

փորձեցի պարզել անընդհատ բ վ վ ո ց ի վե ր ա ծվ ո ղ ա յդ բ ո լոր տարատեսակ ձ ա յն ե ր ի ա ղ բ յո ւր ը ։

Կրակոցների ձ ա յն ը լս վ ե ց

շատ մո տ ի կ ի ց ո ւ շատ հ ե ռ վ ի ց , ականջիս հասան տ ղ ա մա ր դ ­ կանց ճիչերն ու հ ա յհ ո յա ն ք ն ե ր ը , կանանց ողբը, երեխաների լ ա ց ը ։ Հետո ես զանազանեցի ֆուրգոնների փ ա յտ յա մա սեր ի մեջ խրվող գնդակների խ ուլ կտկտոցն ու խ լա ց ո ւց ի չ զրնգո­ ց ը , երբ զ ա ր ն վ ո ւմ էին անիվների ե ր կ ա թ յա օղագոտիներին, կրա կողները շատ ցա ծր էին նշան բ ռ ն ո ւ մ ։ Ուզեցի վեր կ ե ն ա լ, բ ա յց մ ա յր ս , որ հենց նոր էր սկսել հա գ ն վ ել, ինձ ստիպեց նորից պ ա ռ կ ե լ։ Ա յդ րոպեին ֆ ուրգոնի մո տ հա յտ ն վ ե ց հ ա յր ս , որն ըստ

ե ր և ո ւյթ ին

վա ղուց ոտքի

վրա էր։ —

Շուտ դուրս ե կ ե ք , — գոչեց նա ։ — Շո լտ ։ Պ ա ոկեք գետ ֊

նին, Նա որոշեց ժա մանակն ի զ ո ւր չ վ ա տ ն ե լ, մ ի ձ ե ռ ք ո վ գրկեց ինձ ու դուրս քա շե ց, ա վելի ճիշտ' դուրս շպ րտեց ( ա յն ք ա ՜ն կտրուկ էին

նրա

կ ո ղ մ ս ո ղ ա ց ե լ,

շա ր ժ ո ւմ ն ե ր ը )

երբ

ֆ ո ւր գ ո ն ի ց ։

ծծկեր երեխան

գրկին

Հա զիվ էի մի մ ա յր ս

ո ւ նրա

հետևից էլ հ ա յր ս ֆուր գ ո ն ի ց թռ ա ն ճիշտ ի ն ձ վրա ։ —

Ա յս կ ո ղ մ , Ջ ե ս ս ի , — կանչեց հ ա յր ս ,

պես թ ա ք ն վ ե լո վ ֆ ուրգոնի

ետ և ո ւմ ,

ու ես ա ն միջա ­

սկսեցի

նրան օգնել 153


ավազի մեջ փոս փ ո ր ե լո ւ։

Ա վա զը փ ո ր ո ւմ էինք ձ ե ռ ք ո վ ու

֊աշխատում էինք խ ենթի պ ե ս ։ Մ ա յր ս էլ սկսեց մ ե զ օգ նե լ։ — Փոսը

մեծացրու և

խ ո ր ա ցր ո ւ,

Ջ ե ս ս ի , — հ ր ա մ ա յե ց

՜հ ա յր ս։ Նա ոտքի ե լա վ , վազեց ի ն չ-ո ր ո ւ ղ ղ ո ւ թ յա մ բ , մ ի ա ժ ա մ ա ­ նակ կ ա ր գ ա դ ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ա ն ե լո վ ,

և

ա նէացավ

լ ո ւս ա դ ե մ ի

-մո խ ր ա գ ո ւյն աղջամուղջի մ ե ջ ։ (Ի դեպ , ո ւզ ո ւմ ե մ հիջա տ ա ­ կ ե լ, որ ա յդ ը ն թ ա ց ք ո ւ մ ես արդեն

գիտեի ի մ ազգանունը։

Զ ե ս ս ի Ֆ ե ն չ ե ր , Հ ա յր ս կապիտան Ֆ ե նչեր ն է ր ) ։ —

Պ ա ռկե ք , — լս ե ց ի նրա ձ ա յն ը ։ — Թ ա ք ն վ ե ք

անիվների

հետևն ու փորեք ավա զը։ Ա յն ֆ ո ւր գ ո ն ո ւ մ , որտեղ կ ա ն ա յք ու երեխ ա ներ կա ն , ց ա ծ ի ջեց ր եք ։ Խ նա յեք

վա ռոդը։ Չկրակեք։

Խ ն ա յե ք վա ռոդն ու պատրաստ ե ղ ե ք , նրանք հ ի մ ա կգրոհեն մ ե զ վ ր ա ։ Ա ջա կո ղմյա ն բ ո լո ր ա մ ո ւր տղա մա րդիկ թ ո ղ գնան Հաբանի մ ո տ , ձ ա խ ա կ ո ղ մ յա ն ն ե ր ը ' Ք ո կ ր ե յ ն ի մ ո տ , ի սկ մ յ ո ւ ս ­ ն ե ր ը միա նա ն ի ն ձ ։ Ոտքի չկան գնեք։ Ս ո ղ ա լո 'վ ։ Բ այց հ ա ր ձ ա կ ո ւմ տեղի չո ւն ե ց ա վ ։ Մ ոտ տասնհինգ րոպե շա րունա կվեց

ա նկա նոն,

հա տ ուկ ենտ

փ ո խ հ ր ա ձ գ ո ւթ յո ւն ը ։

Ս ա կ ա յն գնդակները մե զ վնա ս չ պ ա տ ճա ռեց ի ն, մ ի ա յն ա ռա ­ ջին պահին մ ե զ հանկա րծա կիի բ ե ր ա ծ հա կա ռա կորդը հ ա ս ­ ց ր ե ց վիր ա վ ո ր ել ու սպ ա ն ել

մութ ուլոլս ին

ոտքի ե լա ծ ա յն

տ ղա մա ր դկ ա ն ց, որոնց լո ւս ա վ ո ր ե լ էր ի ր են ց ի ս կ վա ռ ա ծ խ ա ­ ր ո ւյկ ն ե ր ի լ ո ւ յ ս ը ,

Հն դկա ց ին երը

( Լաբանը

պ ն դ ո ւմ էր, որ

դրանք հնդկացիներն են) դի ր քա վո ր վ ել էին բ լո ւր ն եր ի միջև ու կրակ բա ցել

մեր

ճ ա մբ ա ր ի վ ր ա ։

Արևը

ծագեց,

դ ա ր ձ յա լ ձ ա յն տ վեց, թ ե հա կա ռա կորդը հ ի մ ա

և հա յրս

կհա րձա կվի

մ ե զ վ ր ա ։ նա մ ի փոքր հ ե ռ ո ւ էր գ տ ն վ ո ւմ մե ր ֆ ո ւր գ ո ն ի ց, որի հ ե տ և ո ւմ , ավազի մեջ փորած փոսի մ ե ջ, պ ա ռկե լ էինք ես ու մ ա յր ս , և ես լս ե ց ի , թ ե ինչպես հա յրս հ ր ա մ ա յե ց . — Պ ա տ ր ա ստ վե՛՛լ։ Բ ոլորը մ ի ա ն գ ա մ ի ց ՝՛ կ ր ա ՛կ ։ Մ եր ճ ա մբ ա ր ի աջ ու ձախ կ ո ղմ եր ի ց և կենտրոնից թ ն դ ա ­ ց ի ն հր ա ց ա ն ա յի ն հ ա մ ա զ ա ր կ ե ր ը ։ Թ ա ք ստ ո ց ի ց ես մ ի փոքր դուրս հանեցի գլուխս և տեսա

ե ր կ ո ւ- ե ը ե ք

գետնատարած

հն դկա ց ի ն եր ի ։ Մ յո ւս ն ե ր ն ա նմիջապես դադարեցրին կրա կելն •ու ետ փախան, քարշ տ ա լո վ ի րենց սպ ա նվա ծներին ո ւ ՀՒր ա ֊ վորներին։ 154


Աչդ ն ույն պահին մե ր ոն ք գործի դա սավորեցին շրջանաձև,

ա նցա ն։

լծա փ ա յտ ե ր ը

Ֆ ո ւր գ ո ն ն ե ր ը

դեպի ներս, ա ն ի վ ֊

ները շ ղ թ ա յո վ կապեցին ի ր ա ր ։ Ես տեսա, թ ե ինչպ ես կ ա ­ ն ա յք ու փոքրիկ երեխաները որքան ուժ ունեին ընկան ա ն ի վ ֊ ների ճաղերի վ ր ա , օգնելո վ ֆուրգոնները տեղա փ ոխ ելու գոր­ ծին։ Հետո մ ե ն ք

հաշվեցինք

մեր

կ ո ր ո ւս տ ն ե ր ը ։

Ամենից

վատն այն էր, որ մ ե ն ք զրկվել էինք ձիերից ու ե զ ն ե ր ի ց . բ ո ֊ լո ր ը փախցրել էին։

Եվ յ ո թ հոգի էլ ը ն կա ծ էին խ ա ր ո ւ յկ ֊

ների մ ո տ , որոնք նոր էին սկսել բ ո ր բ ո ք վ ե լ։ Չորս հոգի ս պ ա ն ֊ վել էին, եր ե քը ' մ ա հ ա ց ո ւ վ ի ր ա վ ո ր վ ե լ։ Ուրիշ վիրա վորներ էլ կ ա յի ն , և կա ն ա յք արդեն վի ր ա կ ա պ ո ւմ էին նրանց։ Գնդակը դիպել էր փոքրիկ Միշ Հա յդ ե ր ք ր ի ձ եռք ի ն , ուսի մ ո տ ։ Խեղճը դեռ վեց տարեկան էլ չկա ր, ու ես ն ա յ ո ւ մ էի, թե ինչպես էր հա յր ը

վ ի ր ա կ ա պ ո ւմ նրա

դուն։ Փոքրիկը

ձեռքը,

մ ի ն չ մ ա յր ը գրկել էր ո ր ֊

դադարեց լա ց լ ի ն ե լո ւ ց ,

բ ա յց

ա րցունքները

դեռևս փ ա յլո ւ մ էին նրա ա յտ ե ր ի ն , երբ նա, հ մ ա յվ ա ծ ի պ ես, ն ա յո ւ մ էր վերքից դուրս ց ց վ ա ծ ջարդված ոսկորի ա ր ծ ա թ ա ֊ վուն եզրին։ Ո ւ ա յ թ մ ա յր ի կ ի ն մ ե ռ ա ծ գտան Ֆ ո ք ս ո ւե լն ե ր ի ֆ ո ւր գ ո ն ո ւմ ։ Դա մի մ ա ր մ ն ե ղ , անօգնական պա ռա վ էր, որը երբեք ոչինչ չէր ա ն ո ւմ ,

մ ի ա յն նստա ծ

ծխ ա մորճ

էր 6 խ ո ւ մ ։ Նա էբթի

Ֆ ո ք ս ո ւե լի մ ա յր ն էր։ Մ ի ս ի ս Գրանտն էլ էր ս պ ա ն վ ե լ։ Ա մ ո ւս ի ն ը նստել էր նրա դիակի մ ո տ ։ Նստել էր անշարժ ու թ վ ո ւ մ էր շատ ա ն վրդով։ Ա լք ե ր ը րին

չոր էին։

դրած

և

Նա

ոչ ոք

ուղղակի չէր

նստել

էր հրացանը ծն կն ե֊

մ ո տ ե ն ո ւ մ , չէր ա նհա նգստացնում

նրան։ Հորս ղ ե կ ա վ ա ր ո ւթ յա մ բ բ ոլորն էլ կուղբերի պես անխոնջ աշխատում էին։ Տղա մ ա ր դ ի կ մե ր ճա մբ ա ր ի կ են տ ր ո ն ո ւմ մի մ ե ծ խ րա մա տ փորեցին և եզրին էլ մ ի լա յ ն թ ո ւ մ բ պ ա տ ր ա ս֊ տ եցին։ Եանայք ֆո ւր գ ո ն ն եր ի ց ա յստ եղ բերեցին ա ն կո ղի ն ն ե­ ր ը , մ թ ե ր ք ն ու ա մ են ից անհրաժեշտ պ ի տ ո ւյք ն ե ր ը ։ Երեխանե­ րը մ ե կ մ ա ր դ ո ւ պես օ գ նո ւմ էին կա նա նց։ Ոչ ոք չէր դժգո­ հ ո ւ մ և գրեթե ոչ ոք իզուր չէր վ հ ա տ վ ո ւմ ։ Մ եզնից պահանջ­ վ ո ւ մ էր աշխատանք, ի սկ մ ե ն ք դեռ բ ա րուրից էինք աշխա­ տանքի վ ա ր ժ վ ա ծ։ 155


Մ ե ծ խ րա մա տ ը նա խ ա տ եսվա ծ էր երեխաների և կանանց հ ա մ ա ր ։ Ֆ ո ւր գ ո ն ն ե ր ի տ ա կ, ամբողջ ջրջտգծով մ ե կ , ոչ շատ խ ո ր մի թ մ բ ա վ ո ր խ րա մա տ

փ ո րեց ին։ Աչդ

խրամա տն

էլ

ճա մբա րը պաշտպանող տղա մա րդկա նց հա մ ա ր էր։ Լաբանը

վե րա դա րձա վ հ ե տ ա խ ո ւզ ո ւթ յո ւն ի ց ։

նա հ ա յտ ­

նեց, որ հնդկացիները մո տ կես մ ղ ոն նահանջել են և ա յ ժ մ խ ո ր հ ր դ ա կ ց ո ւմ են ։ Նա տ ե ս ե լ էր, թ ե ինչպ ես էին մե ր թ ը շ ֊ նամիները ռազմադաշտից տա րել վեց յո ւր ա յի ն ն ե ր ի ,

որ ո ն ­

ցից ե ր ե ք ը , նրա կ ա ր ծ ի ք ո վ , արդեն դիակներ էին։ Առաջին օրը

ա ռ ա վ ո տ յա ն

մենք

եր բ եմ նա կի

տ ե ս ն ո ւմ

էինք, թե ինչպես է հ ե ռ վ ո ւ մ բ ա ր ձ ր ա ն ո ւմ փոշու խիտ ա մպ ը և գ իտ եինք, որ հ ե ծ յա լն ե ր ի ջոկա տներն են շա ր ժ վ ո ւմ ։ Փոշու ա յ դ ա մպ երը անընդհատ մ ո տ ե ն ո ւ մ էին, շրջապատելով մեզ չորս կ ո ղ մ ի ց ։ ք^այց փոշու ծ ա ծ կ ո ւյթ ի մ ի ջ ո վ որևէ բան տ ե ս ­ նելն անհնարին էր։ Մ ի ա յն մ ի ա մպ էր շա ր ժ վ ո ւմ հակառակ ո ւղ ղ ո ւթ յա մ բ ու շուտ ով ա նհետացավ մ ե ր տեսադա շտից։ Դա մի խոշոր ա մպ էր, և բ ո լոր ն էլ անմիջապես հա ս կա ց ա ն, մե ր ձիերն ու եղներն են ք շ ո ւ մ ։ Եվ մե ր ք ա ռ ա սուն խոշոր ֆ ո ւ ր ­ գ ոնները, որոնք անցել էին ժա յռ ո տ լե ռ ն ե ր ո վ , կտրել մ ա յ ր ­ ց ա մ ա ք ի կ ես ը , ա յ ժ մ անօգնա կան, շրջանաձև դա ս ա վո ր վ ա ծ, կանգնած էին ա յս տ ե ղ ։ Ա յլև ս ոչինչ չո ւն եի ն ք լ ծ ե լ ո ւ և ֆ ո ւ ր ­ գոնների ճանապարհն ա յս տ ե ղ էլ ը ն դ հ ա տ վ ո ւմ էր։ Կեսօրին Լաբանը վ երա դա րձա վ երկրորդ հ ե տ ա խ ո ւզ ո ւթ յո ւ­ ն ի ց ։ Հա րա վից հնդկացիների նոր խ մ բ ե ր

են գ ա լիս,

նա։ Մ եզ շրջապատում ենւ Եվ ա յդ պահին մ ե ն ք տեսանք

մո տ

տասը

հ ե ծ յա լի ,

ասաց

հանկա րծ

որոնք հ ա յտ ն վ եց ին

մեզնից

ձախ գտնվող ց ա ծրիկ բ լո ւր ի գագաթին ու ն ա յեց ին մ ե ր կ ո ղ ֊ մրէ Դրանք ս պ ի տ ա կա մ ո ր թ եր էին։ — Ահա թ ե ի ՜ն չ , — ասաց Լաբանը հ ո ր ս ։ — Տ ե ս ն ո ՞ ւ մ ես, հնդկացիներին լա ր ե լ են մե ր դ ե մ ։ — Բա յց դրանք էլ մ ե զ նմա ն

ս պ ի տ ա կա մ ո ր թ եր են , —

լս ե ց ի ես էբբի Ֆ ո ք ս ո լ ե լ ի խ եղճա ց ա ծ ձ ա յն ը , որն ուղղվ ա ծ էր մ ո ր ս ։ — Ենչ ո ՞ ւ նրանք մ ե զ օ գ ն ո ւթ յա ն լե ն գա լիս։ Ե ր եկո յա ն , մ ո ւթ ն ը ն կ ն ե լո ւց հետ ո, մ ե ր երիտա սարդներից երեք հոգի զգուշորեն դուրս եկան ճ ա մ բ ա ր ի ց ։ Ես տ ե սա , թ ե 156


նրանք ինչպ ես հեռ ա ց ա ն ։ Ո ւիլ է դեն ը , է յ բ լ Մ ի լլի ք ե ն ր և Թ ի մ ռ թ ի Գրանտը։ — նրանք մե կնե ցի ն Ս իդա ր- Ս ի թ ի ' լ ո ւ , — շտ ապ֊շ տապ

ը ն թ ր ե լո վ ,

մո ր ս

օ գ ն ո ւթ յո ւն բա ցատրեց

կա ն չե­

հ ա յր ս ։

Մ ա յրս շարժեց գլուխ ը։ —

Մ ի ՞ թ ե մ ե ր ճա մբ ա ր ի շուրջը ք ի չ

ասաց նա ։ — Եթե նրանք չեն ո ւզ ո ւմ

մորմոններ

օ գ ն ե լ

կա ն , —

, ինչպես տ ե ս ն ո ւմ

ես , ապա Ս ի դ ա ր - Ս ի թ ի ո ւմ էլ ցա նկացողներ չեն լի ն ի ։ — Դե, մ ո ր մ ո ն ն ե ր ի մեջ էլ են լ ի ն ո ւ մ !ւ էա վ^ԸԸ*

վ ա~

տերը***— սկսեց հ ա յր ս ։ — Ա ռ ա յժ մ մե զ չի հաջողվել լա վ եր ին տ ե ս ն ե լ, — ը ն դ հ ա ­ տեց նրան մ ա յր ս ։ Մ ի ա յն առա վոտ յա ն ես ի մ ա ց ա էտրլ Մ Ւ ւ ւՒ ք ^ ի և. Թ ի մ ո թ ի Գրանտի վերա դա րձի մ ա ս ի ն , բ ա յց դա առաջին իսկ տե­ ղ ե կ ո ւթ յո ւն ն էր, որ ես լս ե ց ի աչքերս բա ն ա լո ւն պ ե ս ։ ճ ա մ բ ա ր ո ւ մ րոլոր ն էլ ը ն կ ճ վ ե ց ի ն , ի մ ա ն ա լո վ , թե ինչպիսի լո ւր ե ր են նրանք բ ե ր ե լ։ Երբ նրանք եր կ ո ւ- ե ր ե ք մղոն հ ե ռ ա ն ո ւմ են ճ ա մ բ ա ր ի ց , լ ս վ ո ւ մ են գիշերապահների ձ ա յն ե ր ը » դրանք բ ո ֊ լորն էլ ս պ ի տ ա կա մ ո ր թ եր են լ ի ն ո ւ մ ։ Եվ Ո ւիլ էդենը դեռ չի հ ա ս ց ն ո ւմ ա ս ե լ, որ իր են ք կապիտան Ֆ ե նչեր ի քա րավանից են ու գ ն ո ւմ են դեպի Ս ի դ ա ր - Ս ի թ ի ճ օ գ նո ւթ յա ն հետ ևից, երբ նրան տեղնուտեղը

փ ռ ո ւմ են

հրացանի մի

հ ա մ ա զ ա ր կո վ ։

Մ իլչի քե նի ն ո ւ Գրանտին հ ա ջ ո ղ վ ո ւմ է փ ր կ վ ե լ, ո ւ ն ր ա ն ք ճ ա մ ­ բար են վ ե ր ա դ ա ռ ն ո ւմ ա յդ տխուր լո ւր ո վ , ր ո ւ մ մա ր եց

հ ո ւյս ի

վերջին

որը մ ե ր

կր ակ ը * Հնդկա ցիների

սր տ ե­ թ իկուն ­

ք ո ւ մ կանգնած էին ս պ ի տ ա կ ա մ ո ր թ ե ր ը , և մ ե զ ա յդքա ն վ ա ղուց հետ ա մո ւտ եղող դժբ ա խ տ ո ւթյո ւն ը վրա հա սա վ ։ Ա յ դ ա ռա վոտ ,

երբ մե ր տ ղա մա րդիկ գնացին ա ղբյուրից

ջուր բ ե ր ե լո ւ , նրանց վրա կրակ բ ա ց ե ց ի ն ։

Ա ղ բ յո ւր ը ֆ ո ւ ր ­

գոններից ը ն դ ա մ ե ն ը հ ա ր յո ւր ք ա յ լ էր հ եռ ո ւ, բ ա յց ա յդ ճ ա ­ նապարհը կրակի տա կ էին ա ռել հն դկա ց ի ն եր ը , որոնք ա յ ժ մ դի ր քա վո ր վ ել էին

ճա մբ ա ր ից արևելք

գտնվող

ցածրադիր

բլրա կի վ ր ա ։ Կ րակում էին շատ մ ո տ ի կ ի ց , քանի որ աչդ բ լ ո ւ ­ րը եր կո ւ ք ա յլի վրա էր. բ ա յց երևի հնդկացիները ա յնքա ն էլ դիպուկ հրաձիգներ չէին, և մե ր տ ղա մարդիկ ողջ֊ա ռողջ վ ե ­ րադարձան ճ ա մբ ա ր ու ջուր էլ բ եր եց ի ն ։ 157


Եթե չհաշվենք մ ե ր ՛համ բարի վրա մ ի

քա նի

անկա նոն

կր ա կ ո ց ն ե ր ը , ապա առավոտը բ ա վա կա նին հանգիստ ս կ ս վ ե ց ։ մ ո լո ր ս տ եղա վ որ վ եց ին ք մ ե ծ խ ր ա մ ա տ ո ւմ և, վա ղուց ի վ ե ր վա ր ժվա ծ լ ի ն ե լո վ դժվ ա ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ու զրկա նքների, բ ա վ ա ­ կանին տա նելի էինք զ գ ո ւմ մ ե զ ։ Մ ի ա յն սպ անվա ծների ը ն ­ տանիքներն էին դեռևս վշտի մեջ, ողբա լով ի րենց կ ո ր ո ւս տ ը , և մ ե կ էլ անհրաժեշտ էր խ ն ա մ ե լ վ ի ր ա վ ո ր ն եր ին ։ Ես հա ճ ա ­ խակի փ ա խ չում էի մ ո ր ս մո տ ի ց անզուսպ հե տ ա ք ր ք ր ա ս ի ր ո ւ­ թ յ ո ւ ն ի ց դրդվա ծ, ո ւզ ո ւմ էի ի մ ա ն ա լ, թ ե ինչ է տեղի ո ւն ե ­ ն ո ւմ և, պետք է ա ս ե մ , որ կ ա ր ո ղ ա ն ո ւմ էի լի ն ե լ ա մ ե ն ո ւր ե ք ։ Մ եր ճա մ բ ա ր ի ն ե բ ս ո լմ , խ րա մա տ ից դեպի հա րա վ, տ ղ ա մ ա ր ­ դիկ փոս փորեցին ու թա ղեց ին սպ ա ն վա ծնե ր ին ' յ ո թ տ ղա ­ մ ա ր դ ո ւ և եր կո ւ կնոջ, բ ո լոր ի ն էլ մ ի գ երեզմա նի մ ե ջ ։ Մ ի ա յն մ ի ս ի ս Հ ա սթ ի ն գ ս ը , որը մի ա ն գ ա մ ի ց կորցրել էր թ ե նուն, թ ե ' հ ո ր ը ,

բ ա վա կա նին

հոգս

պատճառեց

ա մ ո ւս ­ բ ո լո ր ի ն ։

Ձ ա յն ը գլուխը գցած նա լա ց ո ւկ ո ծ էր ա ն ո ւմ , և մե ր կ ա ն ա յք մ ե ծ դ ժ վ ա ր ո ւթ յա մ բ կարողացան հա նգստ ա ցնել նրան։ ճ ա մ բ ա ր ի ց արևելք գտնվող բլրի վրա

հնդկա ցիները

գՈ֊

ո ո լ մ ֊ գ ո չ ո լ մ էին, ի ն չ-ո ր բան խ ո ր հր դ ա կց ելո վ, բ ա յց ա ռ ա յ ժ մ լհին

ա ն հա նգ ստ ա ց նում մ ե զ } և մ ի ա յն

հազվադեպ թ ն դ ո ւ մ

էին անվնաս կ ր ա կ ոց ն եր ը ։ — Ւ՞նչ է պատահել ա յդ գրողի տարածների հ ետ , — ա ն­ հա ն գ ստ ա ն ո ւմ էր Լա բա նը։ — Ւ վերջո,

նրանք

կա րողա նա ­

լ ո ՞ ւ են վ ճ ռ ե լ , թ ե ի ՞ն չ են ո ւզ ո ւմ մ ե զ ն ի ց , ու գործի ա ն ց ն ե լ։ Կեսօրից հետո ճ ա մ բ ա ր ո ւ մ անտանելի շոգ ս կ ս վ ե ց ։

Եր-

կ ը ն ք ո ւ մ ա մպ ի նշույլ չ կ ա ր , արևն ա նողոքաբար ա յ ր ո ւ մ էր. և ք ա մ ո ւ շունչն ի սկ չէր զ գ ա ց վ ո ւմ , Ֆ ո ւր գ ո ն ն ե ր ի տ ա կ, խ ր ա ­ մ ա տ ո ւ մ , հրա ց ա ն ն երով զինվա ծ

տ ղա մա րդիկ

կ ի սո վ չափ

ստվերի մեջ էին, բ ա յց այն խ ր ա մա տ ը , որտեղ պա տ սպ ա րվել էին հ ա ր յո ւր ի ց ա վելի կ ա ն ա յք ու տ ղ ա մա ր դ ի կ, բաց էր արևի անողոք կա տ ա ղո ւթ յա ն դ ի մ ա ց ։ Հենց ա յդ տ ե ղ էլ գ տ ն վո ւմ էին վ ի ր ա վ ո ր ն եր ը , և նրանց վրա վ ե ր մ ա կ ն ե ր ո վ ծածկոց ս ա ր ք ե ­ ց ի ն ք ։ Խ ր ա մ ա տ ո ւմ նեղվածք էր ու տ ո թ , և ես անընդհատ ջա ­ ն ո ւ մ էի դուրս փախչել ա յն տ եղ ից ու գնալ դեպի կրա կ ա գ ի ծը , և ամեն կերպ ո ւզ ո ւմ էի ձգձգել ու հ ա պ ա ղ ե լ, երբ որևէ հ ա ն ձ ­ ն ա ր ա ր ո ւթ յա մ բ ինձ ո ւղ ա ր կ ո ւմ էին հորս մ ո տ ։ 158


Մենք ճակատագրական սխալ թ ո ւ յ լ տվեցինք մ ե ր ճ ա մ բ ա ֊ րը ա ղ բյո ւր ի ց հեռ ու խ փ ե լո վ ։ Ա յդ մա սին ոչ ոք

չհասցրեց

մ տ ա ծ ե լ առաջին ա նսպ ասելի հա րձա կմա ն ի ր ա ր ա ն ց ո ւմ ի մ ե ջ։ Մ ե ն ք շտ ա պ ում էինք չ ի մ ա ն ա լո վ , թ ե

առաջին գրոհին ե ՞րբ

կհաջորդի ե ր կ ր ո ր դ ը ։ Իսկ ա յ ժ մ արդեն ուշ էր սխալն ո ւղ ղ ե լը ։ Հնդկացիների դի ր քա վո ր վ ա ծ բ լո ւր ի ց մոտ հ ա ր յո ւր մե տ ր հ ե ֊ ռ ա վ ո ր ո ւթ յա ն վրա մե նք չէինք հ ա մ ա ր ձ ա կ վ ո ւմ վերա դա սա վ որել մե ր ֆ ո ւր գ ո ն ն եր ը ։ ճ ա մ բ ա ր ի

ներսում,

գերեզմանից

դեպի հա րա վ, մ ե ն ք արտաքնոց սա ր քե ցի ն ք, ի սկ կ ե ն տ ր ո ն ո ւմ , խ րա մա տ ից դեպի հ յ ո ւ ս ի ս , տ ղա մա ր դի կ,

հորս կա րգ ա դրու-

թ յ ա մ բ , սկսեցին ջրհոր փ ո ր ել։ Երկրորդ օրն իր իկ նա դեմի ն մ ե ն ք դ ա ր ձյա լ տեսա Կ նա ք ա յ լ ո ւ մ էր հ յ ո ւ ս ի ս ֊ ա ր և մ տյա ն ո ւղ ղ ո ւթ յա մ բ և նագծով կտրեց

անցավ հ ա ր թ ա վա յր ը

թ յա ն վրա , որն

Լիին,

ա ն կ յո ւ -

ա յն պ ի սի հ ե ռ ա վ ո ր ո ւ­

ա ն հա սանելի էր մե ր

գնդակների հ ա մ ա ր ։

Հա յր ս երկու ձող կապեց ի րա ր, մո ր ի ց ս սավան վերցրեց ու ա մրա ց րեց վերին

փա յտ ի

ծ ա յր ի ն ։

Եվ մե նք

բարձրա ցրինք

մե ր սպիտակ դրոշա կը։ Թայց Լին դրա վրա ոչ մի ուշադրու­ թ յ ո ւ ն չդարձրեց ու շա րունակեց իր ճ ա նա պ ա րհը։ Լաբանն ո ւղ ո ւմ էր ա յն ո ւա մ ե ն ա յն ի վ նրան հրացանազարկ ա ն ելո ւ փորձ կա տ ա րել, բ ա յց հա յր ս թ ո ւ յ լ չտ վ ե ց ։ նա ա սաց, որ ս պ ի տ ա կ ա մ ո ր թ ե ր ը , երևի, դեռ չեն որոշել ինչպես վ ա ր ­ վել մե զ հետ, և եթե կրակենք Լիի վրա , դա կարող է նրանց հանգեցնել մ ե ղ հա մա ր ան բա ր են պա и տ ո րոշմա ն ։ — Մոտ եկ, Ջ ե ս ս ի , — ասաց հ ա յր ս ,

սա վանից մի շերտ

կտ ր ե լո վ ու ա մ ր ա ց ն ե լո վ ձ ո ղ ի ն ։ — Վ երցրու սա , գնա ու փ ո ր ­ ձիր ա յդ մա ր դ ո ւ հետ խ ո ս ե լ։ Նրան ոչինչ մի պ ա տ մի ր , թե մե նք ա յստ եղ ինչ ենք ա ն ո ւմ ։ Աշխատիր մ ի ա յն հ ա մ ո զ ե լ, որ նա գա ա յստ եղ ու խոսի մ ե զ հետ։ Հ պ ա ր տ ո ւթ յա մ բ ա ռ լե ց ո ւն , որ ինձ ա յդքա ն կարևոր հ ա ն ձ ­ ն ա ր ա ր ո ւթ յո ւն տ րվեց, ես արդեն պ ա տ ր ա ստ վո ւմ էի ճանապարհ ը ն կ ն ե լ, բ ա յց Ջ ե դ Դ են հեմը հա նկա րծ գ ոչեց, որ ինքն էլ է ո ւզ ո ւմ ինձ հետ գա լ։ Ջեդն ի մ հասա կա կիցն էր։ — Թ ո ւ յ լ կ տ ա ՞ս ,

որ

քո որդին գնա Ջ ե ս ս ի հետ , Դ ե ն հ ե մ , —

դիմեց հա յրս Դ են հեմի հ ո ր ը ։ — Ե ր կուսով ա վելի լա վ է, քան մ ե ն ա կ ։ նրանք իրար թ ո ւ յ լ չեն տա չա ր ա ճ ճ ի ո ւթ յո ւն ա ն ել։ 1Ց9


Ես ու Զ ե դ ը , ինը սպիտակ

դրոշակը,

տարեկան

մ ա ն չ ո լկ ն ե ր ս ,

գնացինք մե ր թ շ նա մի նե ր ի

վե ր ց ն ե լո վ առաջնորդի

հետ բ ա ն ա կ ց ո ւթ յո ւն ն ե ր ս կ ս ե լո ւ ։ Բայց Լին չկ ա մ ե ց ա վ խ ոսել մե զ հ ետ ։ Մ ե զ ն կ ա տ ե լո վ , նա մ ի ա յն արագացրեց ք ա յ լ ե ր ը ։ Մ եզ ա յն պ ես էլ չհաջողվեց ա յնքա ն մ ո տ ե ն ա լ, որ մ ե ր ձա յնը հասներ նրան։ Իսկ ք ի չ անց նա, ըստ ե ր և ո ւյթ ի ն , պարզապես թա քն վ ե ց օշինդրների մե ջ, որովհետև նրան ա յն պ ես էլ ա յլև ս չտ եսա ն ք, թ ե և հ ա ս կ ա ն ո ւմ էինք, որ ոչ մ ի տեղ անհետանալ չէր կ ա ր ո ղ ։ Ես ու Ջեղ ը հ ա ր յո ւր յա ր դ տ ա ր ա ծո ւթ յա ն i p ա պննեցինք օշինդրների թ փ ո ւտ ն ե ր ը ։ Մ եզ չէին ա ս ե լ, թ ե որքան մ ա մ ա ֊ ն ա կով կարող

ենք ր ա ց ա կա յ ե լ ,

ու քա նի որ հնդկացիները

մե զ վրա չէին կ ր ա կ ո ւմ , շա րունա կեցինք առաջ գնա լi Մենք մոտ երկու մ ա մ ք ա յլե ց ի ն ք , թ ե և մե նա կ լի ն ե լո ւ դ ե պ ք ո ւմ մ ե ­ զանից յո ւր ա ք ա ն չյո ւր ը վա ղուց ի վեր ետ դարձած բ ա յց

ա յ ժ մ Ջեդր

վճռեց ինչ գնով էլ լին ի

կլիներ,

ա պա ցուց ե լ,

որ

ինքը ինձնից քաջ է, իսկ ես ն ո ւյն քա ն վճռա կա նորեն կ ա մ ե ­ ն ո ւմ էի ա պ ա ց ո ւց ել, որ ես ե մ նրանից քա ջը։ Սա կա յն մ ե ր ա յդ ե ր ե խ ա յո ւթ յո ւն ը որոշակի օգուտ տվեցէ Սպիտակ

դրոշակի հով ա ն ու տակ մ ե ն ք

համա րձա կ թ ա փ ա ­

ռ ո ւ մ էինք Լեռնային Մ ա ր գ ա գ ե տ ն ո ւմ , և դժվար չէր մ ե զ հ ա ­ մա ր հ ա մ ո զ վ ե լը , թ ե պաշարողների ինչպիսի խիտ օղա կով է շրջապատված մե ր ճ ա մ բ ա ր ը ։ Մ եր կա յա նի ց ը ն դ ա մ ե ն ը կես մղոն հա րա վ տեսանք հնդկացիների մի մ ե ծ ճ ա մ բ ա ր ։ ճ ա մ ­ բարի հե տ և ո ւմ մարգագետին կար, որտեղ ձիերին հեծ ա ծ ա ր ­ շ ա վ ո ւմ էին հնդկացի փոքրիկ տ ղա ները։ Հետո մ ե ն ք հե տա խ ուզեցինք ա րևելյան բլրա կի վրա զա րն­ վող հնդկացիների կ ա յա ն ը լ Ես ու Ջ եդր կարողացանք բ ա ր ձ ­ րանալ մ ե կ ուրիշ բ լր ա կի վրա , որտեղից հնարավոր էր զննել նրանց ճ ա մ բ ա ր ը ։ Մոտ կես ժ ա մ վա տ նեցինք ջա նա լով հաշ­ վել նրանց, և ի վերջո պա րզեցինք, ի հ ա ր կ ե , մ ո տ ա վ ո ր ա պ ե ս , որ եր կո ւ հա ր յո ւր ի ց պակաս չեն լ ի ն ի ։ Բացի ա յգ , նրանց մեջ ս պ իտ ա կա մ ո ր թ եր ի

էլ տ ե սա ն ք ,

որոնք

ի ն չ-ո ր

բանի մ ա ­

սին տ ա ք ֊տ ա ք խ ո ս ո ւ մ էին հնդկացիների հետ։ Մ եր ճա մբ ա ր ից հ յ ո ւ ս ի ս - ա ր և ե լք , ցա ծր ի կ բլրաշա րից ը ն ­ դա մենը երեք հ ա ր յո ւր յա ր դ հ ե ռ ա վ ո ր ո ւթ յա ն վյրա, մ ե ն ք տե-

160


սանք ս պ իտ ա կա մ ո ր թ եր ի մի

մեծ ճամբար,

իսկ

ճամբա րից

ա յն կ ո ղ մ փռվա ծ դա շտ ա վ ա յր ո ւմ ա ր ա ծո ւմ էին մոտ վ ա թ ­ սուն ձի։ Եսկ ա վելի հ յո ւս ի ս , մոտ մ ե կ մղոն հե ռ ա վ ո ր ո ւթ յա ն վրա , նկատեցինք փոշու փոքրիկ մի ա մ պ , որը

ս ո ղ ո ւմ էր

մ ե ր կ ո ղ մ ը ։ Ես ու Ջեդը սպ ա սեցինք մի քիչ ու տեսանք դեպի սպ իտ ա կա մ ո ր թ եր ի

ճա մբա րը քառատրոփ

արշավող

մի ա յ­

նակ հ ե ծ յա լի ։ Երբ վերադարձանք մե րոնց մ ո տ , մ ա յր ս ինձ դիմա վորեց մի փառահեղ ապ տ ա կով,

որովհետև մե նք

այդքա ն

երկար

ժամանակ բ ա ց ա կ ա յե լ էի նք։ PuJjg հա յրս լ ս ե լ ո վ մե ր բերած լո ւր ե ր ը ' գովեց թ ե ինձ և թե Ջ ե դ ի ն ։ — Ւնչպես երևում է, շուտ ով հա ր ձ ա կո ւմը կ ս կ ս ե ն , — ա ֊ սաց էրեն ք ո կ ր ե յ ն ը հ ո ր ս ։ — Ա յդ հ ե ծ յա լը , որի մա սին պատ­ մ ո ւ մ են երեխ ա ները, իզուր չի արշավել ա յն տ ե ղ ։ կ ա մ որթերը ի ն չ-ո ր տեղից

կ ա ր գ ա դր ո ւթ յո ւն

որպեսզի մե ր վրա քշեն հն դկա ց ին երին։

են

Սպ ի տ ա ֊ ս պ ա ս ո ւմ ,

Հա վա նա բա ր

այդ

հ ե ծ յա լը նրանց հրաման է բ ե ր ե լ։ նրանք ձիերին իզուր տեղը չեն քշի) պարզ բան է։ Մ եր վերադարձից կես

ժա մ հետո

Լաբանը

փորձեց հ ե -

տ ա իւուղության գնալ սպ իտակ դրոշակի հո վ ա ն ո ւ տ ա կ։ №այց քսան ք ա յ լ էլ չհասցրեց ճա մբա րից հեռ ա ն ա լ, երբ հ ն դ կ ա ց ի ­ ները կրակ բա ց ե ց ի ն , և նա վա զ քով ետ դարձավ դեպի խրամ ատ։ Երբ արևն արդեն դեպի մ ա յր ա մ ո ւտ էր թ ե ք վ ո ւ մ , ես խ ր ա ­ մ ա տ ո ւմ նստած գրկել էի ծծկեր ե ր ե խ ա յի ն , իսկ մ ա յր ս ա ն ֊ կողին էր պ ա տ ր ա ստ ո ւմ։ Խ ր ա մա տ ո ւմ ասեղ գ ցե լու տեղ չկար։ Կանանցից ո մ անք պ ա ռկե լո ւ տեղ ն ո ւյն ի սկ չո ւն ե ի ն , և

անց֊

յ ա լ զիջեր մինչև լո ւս ա բ ա ց անց էին կ ւսՏթել նստած վ ի ճ ա ­ կ ո ւ մ , գլուխն երր ծնկներին հա կա ծ։ Եմ կողքին, այնքա ն մ ո ֊ տիկ,

որ եթե

ձեռքը

շա րժեր'

կ դիպչեր

ո ւս ի ս ,

մեռն ում

էր

Ս ա յլե ս Դ ե ն լե փ ը ։ Առաջին հա րձա կմա ն ժա մանակ նա գլխից վ ի ր ա վ ո ր վել էր, և առանց ուշքի գալու ամբողջ օրը զ առան֊ ց ո ւ մ էր, իսկ երբեմն էլ ս կ ս ո ւմ ինչ - որ հիմա ր

երգ երգել։

Ահավա սիկ ա յդ երգերից մ ե կ ր , որ նա շարունակ եր գ ո ւմ էր, մորս հա ն ե լո վ հ и/մբ ե ր ո ւթ յո ւն ի ց . 1 161 11

Ջեկ Ա&ւ]Որ.ք X քև


Ս ա տ ա ն ա յի «Ծխ ա խ ոտ Իսկ

ճուտ ն

ասաց

մ յո ւս ի ն

տ ուր ինձ, լի ք ն

ե ր կր ո ր դ ճուտ ը

«Փող մ ի շռ ա յլի ր,

.

է քո քիսա ն»։

պատասխան

տվեց

.

և դու շա տ շուտ ով

սա դ կլց նես ն ույն

ծխ ախ ոտով»։

երբ թշնա միներն անբան հ ա ր ձ ա կմ ա ն , ես ծծկեր երեխա յիՆ գիրկս առած, նստա ծ էի նրա կ ո ղ ք ի ն ։ Արևը մ ա յր էր մանում, և ես աչքերս լա յ ն բաբ արա ծ ն ա յ ո ւ մ էի Ս ա յլե ս Դենլեփին , որն արդեն հոգևարքի մեջ էր։ Կինը' Սա ռան, նըստել էր մոտ ն ո լ ձեռքը գրել նրա ճա կա տ ին։ Ե 'վ կինը, և' մորաքույրը՝ Մ ա ր թ ա ն , մ ե ղ մ լա լի ս էին։ Ու ա յգ պահին էլ սկսվեց հա ր յո ւր ա վ որ հրացաններից թա փ վ ո ղ գնդակների կարկուտը։ Մեզ վրա արճիհ էին տ ե ղ ո ւմ ա ր և մ ո ւտ ք ի ց , հ յ ո ւ ­ սիսից և արևելքի ց ։ Խ ր ա մա տ ո ւմ գտնվողները պառկեցին գեանին։ Փոքր երեխաները լա ց ո ւկ ո ծ ս կս եց ին , և կա ն ա յք փորձեցին հանգստացնել նրանց։ Կանանցից մի քա նիսը ևս սկզբում ճչա ցին, բ ա յց ա յդպ ի ս ին եր ը շատ քիչ էին։ Երկու-երեք րոպեի ը ն թ ա ց ք ո ւ մ նրանք մ ե ր վրա աբձակևցին իմ կա ր ծ իքո վ մո տ հազար գնդակ։ 0 " հ , ինչպ ես էի կամենում դուրս սողա լ խ րա մա տ ից ու տ եղա վորվել ֆ ո ւ ր ­ գոնների տակ, ուր տ ղա մարդիկ պ ա ռկա ծ, թ ե և ա ն կա նո ն , բայց հաստատ ա կա մորեն պատասխան կրակ էին բ ա ց ե լ։ Յուրաքանչյուրը կ ր ա կ ո ւմ էր իր հ ա յ ե ց ո ղ ո ւ թ յ ա մ բ , հենց որ տեսադաշտում

հ ա յտ ն վ ո ւմ

էր մե զ

վրա

նշան բռն ո ղ

մի

մարդ։ Բայց մ ա յր ս կ ռահեց մտ ա դ ր ո ւթ յո ւն ս և ստիպեց ա վելի կռանալ ու գրկից ց ա ծ չդնել ծծկերին։ Ա յն է, ո ւզ ո ւմ էի ն ա յե լ Ս ա յլե ս Դ են լեփ ի ն , որը դեռ հոգին

շքր տ վ ե լ, երբ ն ո ւյն պահին սպ անվեց Ք ա ս լթ ո ն ն ե ր ի երեխան։ Գոր օ թ ի -Փասլթոնը, որն ինքն էլ հ ա զիվ տասը տարեկան լ ի ֊ ներ, նսաած էր երեխան գ րկին, երեխան սպ ա նվեց, իսկ Դ ո ֊ րոթիին ոչինչ էլ չ ե ղ ա վ ։ Ես լս ե ց ի , թ ե հետո ինչ էին խ ո ս ո ւմ այդ մ ա ս ի ն , ու բ ո լորը եկան այն ե զ ր ա կ ա ց ո ւթ յա ն , որ զնդա֊ կ ր , հավանաբա ր, դիպել է ֆ ուրգոններից մ ե կ ի վ ե ր ն ա մ ասին և հետադարձ հարվա ծով ը ն կ ե լ մե ր

խ ր ա մա տ ը ։

Դա սոսԱ

պմբտխ տ մ ի պատահար է, ա ս ո ւմ էին բ ո լո ր ը , ի սկ ը ն դ հ ա ն ­ ր ա պ ե ս , մ ե ր խ ր ա մ ատին ոչ մի վտ անգ չէր Ապառնում ։ т


Երբ ես դա րձյա լ ն ա յեցի [քայլես

Ռ են լեփ ի ն ,

նա ա րգԱհ

մ ե ռ ա ծ էր, ու ես ա յր ո ղ մի հ ի ա ս թ ա փ ո ւթ յո ւն ապ րեցի, որով ~ հետև ինձ խանգարել էին այդքա ն կարևոր մի եր և ո ւյթ ի վ կ ա լ ի ն ե լ։

Ախր կ յա ն ք ո ւմ ս

առաջին

անգամն

որ ա ռ ի թ էր

էր,

ն եր կ ա յա ց ե լ տ ե սն ելո ւ, թե ինչպ ես են մա րդիկ մ ե ռ ն ո ւ մ t Դորոթի Ք ա ս լթ ո ն ը հուսահատ լա լի ս էր և ոչ մի կերպ չէր հա ն գ ստ ա ն ո ւմ , ա յն պ ես որ մ ի ս ի ս Հա սթինգը ն ո ւյն պ ե ս սկսեց իր ողբը։ Ա յնպ իս ի մի ա ղ մուկ բա րձ ր ա ց ա վ, որ հայրս Ուոթ ք ե մ մի նգ ի ն ղՒ

ուղարկեց

ո ւն ե ն ո ւմ ,

և

ի մ ա ն ա լո ւ,

քեմմինգը

թե

ս ո ղա լով

ա յստ եղ հա սա վ

ինչ է աե֊

խ ր ա •*

մե ր

մա տ ի ն։ Երբ մ ո ւթ ն ը ն կ ա վ , սաստիկ հ ր ա ձ գ ո ւթ յո ւն ը դադա րեց, թ ե ե հատուկենտ կրակոցները չլռեց ին ամբողջ գիշերվա ը ն թ ա ց ֊ ք ո ւմ ։

Երկրորդ

\ կանցից

երկուսը

հա րձա կմա ն

ժա մանակ

վ ի ր ա վ ո ր վ եց ի ն ,

մեր

և նրանց

տ ղա մա ր դ֊

տեղափոխեցան

մեր խ ր ա մ ա տ ը ։ Իսկ Թիլլ ք ա յ լ ե ր ն սպ ա նվել' էր տ ե ղ ն ո լտ ե ֊ ղը, ու երբ գիշերը վրա հա սա վ , նրան, Ս ա յլե ս Դենլեփին ԱԼ ա սլթ ոնների երեխ ա յին թա ղեցին նրանց կողքին, որոնց թա֊ ղել էին նախորդ օրը։ Ամբողջ գիշերվա ը ն թ ա ց ք ո ւ մ , իրար փոխ ա րինելով, ա ղ ա ֊ մա րդիկ ջրհոր էին փ ո ր ո ւմ ,

բ ա յց

հասան

մ ի ա յն խոնավ

ավազի շերտին, իսկ ջուր շկար ու ^ ш_р։ Տ ղա մա ր դկա նցից մ Ւ քա նիսին հաջողվեց

գն դա կոծությա ն

տակ

ե ր ե ք ֊չ ո ր ս

դույչ

ջուր բ ե ր ե լ գետա կից, բ ա յց երբ Ջ ե ր ե մ ի Հոփքինսի բազուկը վի ր ա վ ո ր վեց , ստ իպ ված եղան հր ա ժ ա րվելու դրանից։ Պաշարման հաջորդ,

երրորդ

օրվա

առավոտը

սկսվեց

առանձնահատուկ մի տա պ ով, և մ ե ն ք ավելի շատ սկսեցինք տանջվել ծա րա վից, քան առաջ։ Մենք արթնացանք չոր կս֊

i

կորդով, և ոչ ոք նախաճաշ չպ ա տ րա ստ եց։ ք^երաններս ա յ ն ֊ И ՝•

պես էր չո ր ա ց ե լ, որ մ ե ն ք չէինք կա ր ո ղ ա ն ո ւմ կուլ տալէ Ես փորձեցի կրծել բ ո ր բ ո ս ն ա ծ հացի կտորը, որբ տվեց մայրս,

' բ ա յց

կուլ

տալ չկա ր ո ղա ց ա г Հ ր ա ձ գ ո ւթ յո ւն ը

մ ե ր թ սկսվում

■ էր, մ ե ր թ դադարումէ Երբեմն մե ր ճ ա մբա րի վրա հարյուըա1

վոր գնդակներ էին տ ե ղ ո ւմ , իսկ հետո ս կ ս վ ո ւ մ էր դադ ա ր ի շրջանը,

որի ը ն թ ա ց ք ո ւմ ոչ մի

անընդհատ զգուշացնում

կրակոց չէր լ ս վ ո ւ մ ։ Հայրս

էր մ ե ր ո ն ց ,

որ

իզուր

չկրակեն, 1ՏՅ


որովհետև վա ռոդի ու պնդակների մ ե ր պաշարն արդեն ս պ ա ռ ­ վ ե լո ւ վրա էր։ Աչդ ը ն թ ա ց ք ո ւ մ

տ ղա մարդիկ

անդադար

փ ո ր ո ւմ

էին

ջրհորը։ Արդեն ա յնքա ն էին խ ո ր ա ց ե լ, որ ավազը դուրս էին հ ա ն ո ւմ դ ո ւ յլե ր ո վ ։ Դ ո ւ յլե ր ը դուրս քաշող տ ղա մա րդիկ ստ իպ ֊ վա ծ էին լի ն ո ւ մ կանգնել հ ա ս ա կո վ մ ե կ , և

նրանցից մեկի

ուսը վ ի ր ա վ ո ր վ ե ց ։ Դա Պիտեր Բրոմլին էր, որը Բ լեդգոլդների ֆուրգոնին լ ծ վ ա ծ եզներն էր ք շ ո ւ մ ։ ՛կա

նշանված էր Ջ ե յն

Բ լեդգոլդ ի հետ, և աղջիկը։ առանց ո ւշա դ ր ո ւթ յո ւն դա րձնելու գ ն դա կո ծո ւթ յա ն վր ա , դուրս թ ռ ա վ խ ր ա մա տ ի ց, նետվեց դ ե­ պի Պիտերն ու օգնեց նրան մ ե զ մո տ ի ջն ե լո ւ։ Կեսօրին ջըրհոբը փ լվ ե ց , սկսեցին

և

հողա փորները իրենց

փորել փ լվ ա ծ ք ը ,

ուժերը

որպեսքի

որոնք ողջ-ողջ թ ա ղ վ ե լ էին ավազի

փրկեն շերտի

չխ ն ա յե լո վ , երկու հոգու,

տ ա կ։ Փլվ ա ծքի

տակ մնա ցա ծներից մ ե կ ը ' է մ ո ս Ո ւե ն թ վ ո ր թ ը ուշքի եկա վ մ ե կ ժա մ հետո մ ի ա յ ն ։ Դրանից հետո ջրհորի պատերն ա մրա ցրին ֆուրգոններից պ ոկա ծ տախտակներով

ու լծ ա փ ա յտ ե ր ո վ ,

և

շա րունակեցին փ ո ր ել։ Բայց քսան ֆ ո ւտ խ ո ր ո ւթ յա ն վրա էլ մ ի ա յն խ ոնա վ ավազ էր։ Ջ ո ւր չ կա ր ։ Իսկ ա յդ միջոցին մե ր խ ր ա մ ա տ ո ւմ ի ն չ ֊ո ր

զարհուրելի

բան ս կ ս վ ե ց ։ Երեխաները լա լի ս ու ջուր էին ո ւզ ո ւմ , ծ ծկ եր ­ ներն արդեն խ ռպ ոտ ել էին անդադար ճ չա լո ւց , բ ա յց շա րու­ ն ա կ ո ւմ էին ճչա լ։ Վ իրա վորներից մ ե կ ը , Ռ ոբերտ Բ ա ռ ը մ ե ­ զանից մոտ տասը ք ա յ լ

հ ե ռ ա վ ո ր ո ւթ յա ն վրա էր պ ա ռկա ծ։

Ձ եռքերը շա ր ժելո վ,

զ ա ռ ա ն ց ո ւմ էր և

խ ն դ ր ո ւմ ։

Կանանցից

նա

մի զքանիսն

էլ

անդադար ջուր

ասես խենթացան

ոլ

առանց լ ս ե լ ո ւ գ ո ռ գ ո ռ ո ւմ էին և ա մեն տեսակի ա նեծքներ տ ե­ ղ ո ւ մ մ ո ր մ ո ն ն ե ր ի ու հնդկացիների գլխին։ Մ յո ւս ն ե ր ը շա րու­ նակ բ ա ր ձ ր ա ձ ա յն ա ղ ո թ ո ւմ էին, իսկ Դ ե մ գայք երեք ք ո ւ յ ր ե ­ ր ը , որոնք հասուն աղջիկներ էին, իրենց մ ո ր հետ ա վ ետ ա ­ րանական սա ղմո սն եր էին ե ր գ ո ւմ ։ Կանանցից ո մա նք ջա նա ­ լ ո վ հանգստացնել տապից ու ծարավից թ ո ւլա ց ա ծ մ ա ն կ ի կ ներին,

նրանց

ծ ա ծ կ ո ւմ էին ջրհորից դուրս քա շա ծ խոնավ

ա վ ա զով։ Ֆ ե ր ֆ ա ք ս եղ բա յրն երը ա յլև ս չ դ ի մ ա ն ա լո վ , վերցրին դ ո ւ յ ­ լ ե ր ը , սո ղա ց ի ն ֊ա ն ց ա ն ֆ ո ւրգ ոնների տ ա կով ու վազեցին դե164


‘պ ի ա ղ բ յո ւ ր ։ Դեռ ճ ա մփ ա կեսին գնդակը տապալեց Ջ ա յ լ ս ի ն , իսկ Ռոջերսը կարողա ցա վ հասնել մինչև գետակն ու վ ե ր ա ­ դարձավ ողջ-առողջ։ Սա երկու դ ո ւ յլ ջուր բ ե ր ե ց , որի կեսն էլ թ ա փ ել էր ճա նա պ ա րհին։ Ջ ա յլղ ը ետ սողաց ու երբ նրան օգ­ նեցին իջնել մե ր խ ր ա մա տ ը , նա հ աղաց ու բերանից արյան մի շիթ հ ո սե ց ։ Եթե նո ւյն ի սկ տղամարդկանց չհա շվենք, ապա մե նք հա ր­ յո ւր հոգուց ա վելի կ լի ն ե ին ք , և եր կո ւ կիսատ դ ո ւյլե ր ը ոչ ւքի կերպ չէին կարող բա վ ա կա նա ցն ել բ ո լո ր ի ս ։ Ջ ուրը բ ա ժ ա ն ե ­ ցին մ ի ա յն լքա ն կի կն եր ի ն , երեք-չորս տարեկան երեխաներին սւ ւ?եկ էլ վի ր ա վ ո ր ն եր ին ։ Ինձ մ ա յր ս ,

երբ մի քանի

ոչ մի կ ո ւմ

չհա սա վ, բ ա յց

գդալ ջուր ստ ացա վ ծծկերի հ ա մ ա ր ,

լա թ ի եզրը թրջեց ու դրանուէ շփեց բ ե ր ա ն ս ։ Իսկ իրեն ա յդ քանն էլ չ հ ա ս ա վ , որովհետև նա խ ոնա վ փալա սը տվեց ի ն ձ , որպեսզի ծ ա մ ե մ ։ Եեսօրից ամպ,

հետո

դ ր ո ւթ յո ւնն

ա վելի

պարզ ե ր կ ն ք ո ւմ կուրա ցուցիչ

վ ա տ թ ա րա ցա վ։ փ ա յլ ո ւ մ

էր

Ան­

արևը,

և

ավաղի մեջ փորած փոսը դարձավ շիկա ցա ծ մ ի վա ռա ր ա ն ։ Մ եր շուրջը թ ն դ ո ւ մ էին կրակոցներն ու լ ս վ ո ւ մ էին հ ն դ կ ա ­ ց ի ն ե ր ի մա րտակա ն կա նչերը։ Հա յր ս մ ե ր ոն ց հազվադեպ էր թ ո ւ յլա տ ր ո ւ մ կ ր ա կ ել, այն էլ մ ի ա յն լա վ ա գ ո ւյն հրաձիգներին ինչպ իսիք էին,

օրինակ, Լաբանն ու Թ ի մ ո ն ի

Գրա նտը։

Իսկ

մ ե ղ վրա անդադար արճիճ էին տ ե ղ ո ւմ ։ Սա կա յն ոչ մի գընդակ ետադարձ հա րվա ծով չը նկա վ մ ե ր խ ր ա մ ա տ ը , որպեսզի մ ի ն որ դժբա խտության ա ռ իթ դառնա, հ ի մ ա հազվադեպ

էին կ ր ա կ ո ւ մ ,

մեր տ ղա մարդիկ էլ

ա վելի շատ պ ա ռ կ ո ւմ

էին

խ րամա տ ի հատ ակին, որտեղ նրանց քիչ վտ անգ էր Ապառ­ ն ո ւմ ։ Վ իր ա վո ր վե լ էին ը ն դ ա մե ն ը չորս հոգի, որոնցից մ ի ա յն մ ե կի վի ճակն էր ծանր։ Երբ հա յրս

հ ր ա ձ գ ո ւթ յո ւն ը եկա վ

մե ր

ժա մա ն ա կա վորա պ ես

դադարեց,

խ ր ա մ ա տ ը ։ նա նստեց մ ո ր ս և ի մ կողքին ու

մ ի ա ռ ժ ա մ ա ն ա կ լ ռ ե ց ։ Թ վ ո ւ մ էր, թ ե նա ականջ է դ ն ո ւմ ծարավից ուժասւղառ եղած մա րդկա նց լա ց ի ն , հառաչանքներին ու բ ո ղ ո ք ն ե ր ի ն ։ Հետո նա խ րա մա տ ից դուրս եկա վ ու գնաց զ ն ն ե լո ւ ջրհորը։ Նա խ ոնա վ ավազ բերեց ու հաստ

շերտով

< ծածկեց Ռ ոբերտ Թառի կուրծքը և ո ւս ե ր ը ։

п ^ чА ^ В

Հետո

1 05


դեպի Ջ ե ղ Դ են հե մի ու նրա մո ր կո ղ մ ը և մ արդ ուղարկեց Ջ ե ­ ղի հոր հետևից, որ ֆուրգոնի տակի խ ր ա մ ա տ ո ւմ խ ր ա մ ա տ ո ւմ

ա յն պ ի սի

փ ո ր ձո ւմ էր դուրս

ն եղվա ծք էր, որ

գալ,

ստ իպ վա ծ մի

էր։

Մ եր

երբ

մ ե կ ն ո ւմ ե կ ը

կերպ

ա ն ց նո ւմ էր

ք նա ծների մ ա ր մ ի ն ն ե ր ի վ ր ա յո վ ու ա ր ա նքներով։ Մ ի քիչ անց հա յր ս նորից եկա վ մեզ մ ո տ ։ — Ջեսսի,

դու հնդկացիներից չ ե ՞ս

վ ա խ ե ն ո ւմ , — հա ր ց ­

րեց նա։ Ես վճռա կա նորեն գլուխս բ ա ցա սա բա ր շա րժեց ի, նախ ա­ զ գա լով, որ դա ր ձ յա լ մի շատ կարևոր հա ն ձ ն ա ր ա ր ո ւթ յո ւն եմ ստ ա նա լու։ ֊

Եվ ա յդ ա ն ի ծ յա լ մ ո ր մ ո ն ն ե ր ի "ց էլ չես վ ա խ ե ն ո ւմ ։

— Ա ն ի ծ յա լ մո ր մ ո ն ն ե ր ի ց չ ե մ վ ա խ ե ն ո ւմ , — պա տ ա սխ ա ­ նեցի ես, ո ւրա խ ա ն ա լով,

որ կարող

ե մ մե ր

թշնա միներին

ա ն ի ծ յա լ կոչել ու մո ր ի ց ս ապտակ չստ ա ն ա լ։ Իմ ա յս պատասխանի վրա ես

նկատեցի

գույն շ ո լր թ ե րին հա յտ ն վ ա ծ թեթ ևա կի

հորս մ ո խ ր ա ­

ժպիտը։

— Ո ւր ե մ ն , Ջ ե ս ս ի , — ասաց նա ։ — Ջ եդի հետ կգ ն ա ՞ս գե­ տակից ջուր բ ե ր ե լո ւ։ Ես պատրաստ էի հենց ն ո ւյն րոպեին էլ գնալ։ — Դուք

աղջկա

զգեստ

կհա գնեք, —

շարունակեց

հ ա յ ր ս ։ — Ա յդ դ ե պ ք ո ւմ , երևի, ձեզ վրա չեն կրա կի։ Ես հա մա ռորեն զգեստով'

տա բաթ

պ նդեցի, որ հագած,

ջրի կգ նա մ ի մ

ինչպես

վ ա յե լ

իսկական

է տ ղա մա րդուն ,

բ ա յց և անմիջապես դադա րեցի վ ի ճ ե լ, հենց որ հա յր ս ա կ ­ նա րկեց, թ ե и տիսլված մի ուրիշ տ ղա յի կընտ րի, որին կ ա ­ րելի է աղջկա զգեստ հագցնել և ուղա րկել Ջեղ ի հ ե տ ։ Չե թ ո քս ն եր ի ֆուր գոնից մ ի սնդուկ հա նեցին։ Չ ե թ ո ք ս ն ե ֊ րի դուստրերը

ե ր կվ ո ր յա կն եր

ունեին, ինչ որ ես ու

էին ու գրեթե

Ջեդը։

կա ն ա յք

զգեստները փոխ ենք։ Նրանք հագցրեցին նական շրջազգեստները,

որոնք

ն ույն

հասակն

օգնեցին, որ

մենք

եկվոր յա կ ն երի տ ո ­

Արկանզասից

մինչև ա յ ս ­

տեղ սնդուկից երբեք չէին հ ա ն ե լ։ Մ ա յր ս ինձ հա մար ա յն պ ես էր ա ն հա նգ ստ ա նում, որ Սա ֊ ռա Դենլեփին խնդրեց ն ա յե լ ծծկերին, իսկ ին քը

166

ուղեկցեց


ի ն ձ մինչև ճա կա տ ա յին խ ր ա մ ա տ ը ։ տակի խ ր ա մ ա տ ո ւմ , ա վ ա զ ա թ մբ ի Լ

Ա յս տ ե ղ ,

ֆուրգոնների

հետև պա տ սպ ա րվա ծ,

ես

ու Ջեղը ստ ացա նք վերջին խ րա տ ները։ Դրանից հետո խ ր ա ­ մ ա տ ի ց դուրս սողա ցինք

ու

կա նգնեցինք

բտց

դա շտ ում։

Մ ե ն ք հագնված էինք մ ի ա տ եսա կ, լ ա յ ն , երկնա գույն գոտիով ճերմա կ

շրջազգեստ,

ճ եր մա կ գ ուլպ ա ն եր, ճ երմա կ ու լ ա յ ն ե զ լ

գլխ ա րկներ։ կանգնել էինք իրար ձ եռք բ ռն ա ծ. Ջ եդր ի մ ձախ կո ղմ ն էր։ Մ ե ր ձեռքին մե կա կա ն փոքրիկ դո ւյլ կար։ — Հ ա ն գ ի ՜ս տ , — բա ցա կա նչեց ք ա յլե ց ի ն ք

հայրս

առաջ։ — Մ ի ' շտ ապեք։

մեր

Ո ա յլե ց ե ք

հետևից, ա յն պ ե ս ,

երբ ինչ֊

? պես աղջիկները։ У

Ոչ մի կրակոց չթ ն դ ա ց ։ Մ ե ն ք բ յո ւր ի ն ,

դ ո ւյլե ր ը լց ր ի ն ք ջրով,

բարեհաջող հասանք ա ղ­ իսկ

ափին ու մ ի լա վ հա գեցրինք մե ր

հետո պա ռկեցինք ջրի

ծա րա վը ։

Լիքը ՂոլԱ^ՍՇ

։, ձեռ ք ն ե ր ի ս մ ե ն ք ետ վերա դա րձա ն ք։ Ու առաջվա պես ոչ մի կրա կոց չ լս վ ե ց , ՛.

Արդեն չ ե մ հ ի շո ւմ, թ ե քա նի անգա մ մ ե ն ք գնացինք աղ­ բ յ ո ւ ր ու վերա դա րձա ն ք,

գուցե տասնհինգ ա ն գ ա մ,

գուցե և

ք ս ա ն ։ Ա մեն ա նգա մ գնալիս, ք ա յ լ ո ւ մ էինք անշտապ, իրար ։՛ ձ ե ռ ք բ ռ ն ա ծ , և վ ե ր ա դ ա ռ ն ո ւմ էինք դա ր ձ յա լ

առանց շտա­

պ ե լո ւ , չորս լ ի ք ը դո լԱ ո վ ։ Ուղղա կի զ ա րմա նա լի է, թ ե ինչ՜;՝ պես էր մե ղ տա նջում ծա րա վը։

Մենք

հաճախակի չ ո ք ո ւ մ

կինք ա ղ բ յո ւր ի մ ո տ ու ագահորեն ջուր խ մ ո ւ մ ։ Ոա յց մ ե ր թշնա միներն ի վերջո կորցրեցին ի րենց հ ա մ ­ բ ե ր ո ւ թ յ ո ւն ը ։ Դժվար

էր

պ ա տ կերա ցն ել, որ

հնդկացիները

ի ն չ ֊ո ր աղջնակների պա տ ճա ռով զսպեին կ ր ա կ ե լո ւ ց ա ն կ ո ւ­ թ յո ւն ը ,

եթե նրանք ընդհանրապ ես

ն ա խ ա ձ ե ռ ն ո ւթ յա մ բ ,

և ոչ թե

գ ո ր ծ ո ւմ էին

նրանց մեջ

и եփ ական

գտնվող սպ իտ ա ­

կ ա մ ո ր թ ե ր ի ց ո ւց մ ո ւն ք ն ե ր ո վ ։ Ոայց և ա յն պ ե ս , հազիվ էինք ՛ ես ու Զ եդը նորից ո ւղ ղ ո ւթ յո ւն վե ր ցր ել դեպի ա ղ բ յո ւր ը , երբ '‘■հնդկացիների դիր քա վո ր վ ա ծ բ լո լր ի ց թնդա զ նախ մ ե կ , ապա Հ երկրորդ կրա կ ոց ը ։ ' Г

— Ե տ դա ր ձ եք, — լս ե ց ի մո ր ս ճիչը։ ն ա յե ց ի Զ ե դ ի ն , Ջեդն էլ ինձ ն ա յե ց ։ Գիտեի, որ նա հ ա ֊

.„մա ռ տղա է, և ոչ մ ի դ ե պ ք ո ւմ առաջինը տեղի չի տա։ Ես առաջ ք ա յ լ ե ց ի , նա էլ անմիջապես հետևեց ի ն ձ ։ 167


— Հ ե ՛ ՛ յ , . , Ջ ե ս ս ի ' , — բացա կան լ ե ց մ ա յր ս , և ա յ դ կանէր հնչեց ամեն տեսակի ապտակից էլ վատէ Ջեդն

ո ւզ ո ւմ

էր շա րունա կել

ճ ա նա պ ա րհը,

բ ռ ն ե լո վ ի մ

ձ ե ռ ք ը , բ ա յց ես շա րժեցի գլուխսէ —

Վ ա զենք, — առաջարկեցի ես։

Ու երբ

մենք

ավազի

մեջ

խ ր վ ե լո վ ,

վա զ եցինք

դեպ ի

ա ղ բ յո ւր ը , ինձ թ վ ա ց , թ ե հնդկացիները իրենց ո ւ ն ե ց ա ծ - լո ւնեցած բո լոր հրա ցաններով գ ն դա կոծում են մ ե զ ։ Ես ա ռ ա ­ ջինը

ա ղբյուրին

հասա, և Զ եդը

ստ իպ վա ծ

եղավ

ս պ ա ս ե լ,

մինչև որ դ ո ւյլե ր ս լցնեմէ — Դ ե, հիմա վա զիր, — ասաց նա ու սկսեց ա յնքա ն անշտապ լց ն ե լ իր դ ո ւ յլ ե ր ը , որ ես հա սկա ցա , նա վճ ռ ե լ էր ինչ գնով էլ լի ն ի , վե րա դա ռնա լ եր կրորդը։ Ես

կծկվեցի

ա ղ բյո ւր ի

մոտ

ու

ս պ ա սե ցի ,

ն ա յե լո վ ,

թե

ինչպ ես գնդակները խ ր վ ե լո վ ավազի մեջ, փոշու փոքրիկ ք ո ւ ­ լա ն ե ր են բ ա ր ձ ր ա ց ն ո ւմ ։ Հետո մ ե ն ք ո ւ ս - ո լ ս ի , վա զ քո վ ետ դ ա ր ձա ն ք։ —

Ա յդ պ ե ս

մի'

վտ զ իր, — զգուշացրեցի

նրան։ — Ա մբ ո ղ ջ

ջուրը կ թ ա փ ե ս ։ Եմ ա յս խ ոսքը նրա սրտին դիպավ ու նա նկա տ ելի որեն դանդաղեցրեց ը ն թ ա ց ք ը ։ ճ ա ն ա պ ա ր հ ի կեսին ես ս ա յթ ա ք ե ­ ցի

ու հա սա կով մ ե կ

փ ռվեցի

գետնին։

Գնդակը

հենց գլխիս մ ո տ , ու աչքերս ա վազով լց ր ե ց ։

շրխկաց

Առաջին պ ա ­

հին ա յն պ ես թ վ ա ց , թե գնդակը դիպավ ի ն ձ ։ — Դ ի տ ա վ ո ր յա լ Ջեղը,

երբ

ես

ոտքի

ա ր ե ց ի ր ,— նենգաբար ե լա ։

Կողքիս

ժպ տալով

կանգնած,

ասաց

նա ս պ ա ս ո ւմ

էր ի մ վեր կ են ա լո ւն ։ Հա սկա ց ա , թե ինչ է մ տ ա ծ ո ւ մ ։

Նա կ ա ր ծ ո ւմ էր, թե ես

դի տ ա վ ո ր յա լ ե մ ը ն կ ե լ, որպեսզի ջուրը թ ա փ վ ի ու նորից վ ե ­ ր ա դ ա ռ ն ա մ դեպի ա ղ բ յո ւր ը ։ Իրար մոտ մ ե ն ք ա յնպ ես էինք պ ա ր ծ ե ն ո ւմ մե ր ա ն վ ա խ ո ւթ յա մ բ , որ ես անմիջապես օգտ ա ­ գործեցի ինձ ա կն ա ր կ ո ւմ Դ են հե մը

ը ն ձե ռ ն վ ա ծ

էր,

ցցվել

ու

այն

հ ն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յո ւն ը ,

ետ վա զեցի դեպի ա ղ բ յո ւ ր ը ։

էր բաց

շուրջը սուլող գնդակները,

տ ե ղ ա ն ք ում և,

ասես

ս պ ա ս ո ւմ էր, ի ն ձ։

ինչ

Իսկ Ջ եղ

չն կ ա տ ե լո վ

Մ ե ն ք միա սին ֊

1«*

նա


bin վա զեցինք ու ճ ա մբա ր վերա դա րձա նք փառքի իսկա կան լո ւս ա պ ս ա կ ո վ , չն ա յա ծ տղայական մ ե ր ա ն մտ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ն ։ ճ ի շտ է, Ջ ե դ ը ,

վերջին հաշվով, ը ն դ ա մ ե ն ը

մեկ

դ ո ւ յլ ջուլ

Հր բ ե ր ե լ։ նրա երկրորդ դ ո ւ յլը , գրեթե հատակի մ ո տ , ծակել էր գնդակը։ Մ ա յր ս վերցրեց ի մ դ ո ւյլե ր ն ու սա հմա նա փ ա կվեց այն՝քանով,

որ հա նդիմա նեց

իրեն

Ա Աելուս

հ ա մ ա ր ։ Երևի

նա

զ գ ում էր, որ հի մա հա յր ս թ ո ւ յ լ չի տա ինձ պ ա տ մ ե լ* իզուր չէր, որ երբ մ ա յր ս հ ա ն դ ի մ ա ն ո ւմ էր, ք ո ւն աչքով

արեց ի ն ձ ։

հա յր ս

Ա ռա ջն եր ո ւմ երբեք

նրանից թ ա ֊ նա

ինձ

աձզ~

պես աչքով չէր ա ր ե լ։ Մ եր խ ր ա մ ա տ ո ւմ ինձ հեր ո ս ն ե ր ի ։

ու Ջեդին

կա ն ա յք լա լի ս

դի մա վ ո ր եց ին

ու հ ա մ բ ո ւ ր ո ւ մ

էին մ ե զ ,

որպես խեղ֊

դում Լին իրենց գ ր կո ւմ և անդադար օրհն ո ւ մ ։ Խ ոստ ով ա ն ում եմ,

ես չափազանց հպարտ

էի ինձ զ դ ո ւմ , թ ե և Ջ ե դի սլես

ես էլ էի ձ և ա ց ն ո ւմ , թե ա յդ ամենն ինձ դուր չի գ ա լի ս։ Ւսկ Զ ե ր ե մ ի Լո փ ք ի ն ս ը (ն ր ա աջ ձեռքը բազուկի փոխարեն վ ե ր ջա նո ւմ

էր տձև մի

վիրակապովJ

հա յտ ա րս/րեց, որ

ես

ու

Զեդը լա վ մե ր ա ն ից ենք ու իսկ ական տ ղա մարդիկ կ լի ն ե ն ք , ա յն ս լի ս ի ն , ինչպ ես Դենիել 9 ո ւն ը , կ ա մ $ ի տ ս ա ք ս ո ն ը , կ ա մ Դեվի

P րոքետը։

Մե,

ա յստ եղ

ես

արդեն

քիթս

չափազանց

Վ1՚ր ցցեց Ի Մ ինչև երհկո ես տանջվեցի աջ ա լք ի ս ց ա վ ի ց , որն սսէագով

էր լց վ ե լ

այն

ժա մա ն ա կ,

երբ

գնդակը

քիչ

էր

մն ում

դիպչեր գ լխ իս։ Մ այրս ասաց, որ աչքս ա րյուն է լ ց վ ե լ , և ես ամեն րոպե

մեկ

փ ա կ ո ւմ ,

մ ե կ բ ա ց ո ւ մ էի

կո պ ե ր ս, բ ա յց

ոչինչ չէր օ գ ն ո ւմ * մ ի և ն ո ւյն է' ց ա վ ո ւ մ էր։ Մ եր խ ր ա մ ա տ ո ւմ բ ո լորը լռե ց ի ն ու հանգստացան ա ղ ա ֊ ձին չափ ջուր խ մ ե լո ւց հետո, բ ա յց թե ինչւգես ենք դա րձյալ ջուր

ճ ա ր ե լո ւ,

առաջվա

պես

մ տ ա հ ո գ ո ւմ

էր մ ե զ ,

և դեռ

ավելին* բ ոլորն էլ դիտեին, որ մե ր վա ռոդն արդեն ս պ ա ռ ֊ վու մ

է։

9 ո լո ր

ֆուրգոններն

ուշադիր

աչքի

անցկացնելուց

հետո հա յրս ը ն դ ա մ ե ն ը հինդ ֆունտ վ ա ռո դ գտա վ ։ Մ ի քիչ էլ տ ղա մարդկանց վ ա ռ ո դ ա մ ա ն ն ե ր ո ւմ կար։ Ես հիշում էի, որ նախորդ օրը թշնա մի նե ր ը գրոհի փորձ կատ ա րեցին

ա ր և ա մուտ ին ,

ու

են թ ա դ ր ե լո վ ,

որ

ա յսօր

էլ 1G9


ն ո ւյն բանը կ կ ր կ ն վ ի } նախապես սողացի ֆուրգոնների տակ և որոնեցի Լա բ ա ն ի ն ։ նա մտ քե րի մեջ ը ն կա ծ ծխախոտ էբ ծ ա մ ո ւ մ և ինձ չնկա տ եց ։ Մ ի ա ռժ ա մա ն ա կ ես լ ո ւ ռ նրան ԷՒ ն ա յ ո ւ մ , վ ա խ ե նա լով, թ ե նա անմիջապես ինձ ետ կ ո ւղա ր կի ։ Ֆո ւր գ ո ն ի անիվների միջև եղած նեղ ճեղքից նա երկար ժ ա ֊ մ ան ակ ն ա յ ո ւ մ էր, կենտրոնացած ծ ա մ ե լո վ իր ծխախոտը, իսկ

հետո խ յո ւս ը

դուրս թ ք եց

նախօրոք

փորած

փ որր ի կ

փոսի մեջ։ —

Գործերն ի ն չպ ե ՞ս են, հ ր ՞, — ի վերջո չ հ ա մբ ե ր եցի ես։

նա իր զրույց ն ինձ հետ միշտ ա յս հա րցով էր ս կ ս ո ւ մ ։ — Գեր ազա նց, — պատասխանեց րավոր

էլ չէ

պ ա տ կեր ա ցն ել,

մեզ հա մար ջուր բ եր ե ց ի ր , հն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յո ւն

ունեմ։

ն ա ։ — Ա վ ե լի էա վ հ ն ա ­

Ջեսսի* ես

ախր

դ ա ր ձյա լ

հիմա,

ծխախոտ

Իմ բերանն ա յնպ ես

երբ

դու

ծա մ ե լո ւ

էր չ ո ր ա ց ե լ,

որ լո ւս ա բ ա ց ի ց մինչև հի մա չէի ծ ա մ ե լ ։ Ա յդ պ ա հին դ իրքա վորվ ել

հ յո ւ ս ի ս ֊ա ր և ե լյա ն

էին

բլրի

սպ իտ ակամորթերը,

գագաթին,

որտեղ

երևաց ի ն չ-ո ր

մեկի

գլուխն ու ո ւս ե ր ը , էաբանը մոտ մ ե կ րոպե շարունակ նշան բ ռ ն ե ց , իսկ հետո հրացանը վար իջեցրեց ու շա րժեց գլուխըր — Չորս

հա ր յո ւր յա ր դ կ լի ն ի ։

Գուցե կխ փ եմ , բ ա յց

Ոչ, չի կա րելի

գուցե ոչ, ի սկ քո հա յր ը

կ ր ա կ ել։

հ ր ա մ ա յե լ

է

խ ն ա յե լ վ ա ռո դը ։ — Ի՞նչ ես կ ա ր ծ ո ւմ , ի ն չի ՞ վրա կարող ենք հ ո ւյս ո ւն ե ­ ն ա լ, — հա րցրեցի քանի

ես

որպես

տ ղա մա րդը'

որ ջուր բ ե ր ե լո ւ ի մ հ ե ր ո ս ո ւթ յո ւն ի ց

տ ղ ա մա ր դ ո ւն ,

հետո ես

արդեն

կ ա ր ծ ո ւմ էի, որ տ ղա մարդկանց հետ ինձ կարող ե մ հ ա վ ա ­ սարի պես պ ա հել։ Էաբանը մի փոքր հա պ աղեց, նա, թ վ ո ւ մ էր, կշռադատում է բ ո լոր «թե ր » և « դ ե մ ե ր ը » ։ — Զ ե ս ս ի , քեզնից չ ե մ թ ա ք ց ն ի , որ մ ե ն ք ը ն կ ե լ ենք մ ի գարշելի պ ա տ մ ո ւթ յա ն

մ ե ջ։

Ոայց մ ե ն ք

դուրս

կպրծնենք,

ա յո , ա յո , դուրս կպ ր ծ նե նք , կարող ես գրազ գալ քո վ ե ր ­ ջին դ ո լլա ր ո վ ։ — Դ ե, մեզնից ո մա նք արդեն դուրս պ րծնել չեն կա ր ո ­ ղ ա ն ա , — նկատեցի ես։ — Ո վ ք ե ՞ր , — հարցրեց էաբանը։ 170


— Ա ս ե ն ք , օր ին ա կք Ոիլլ

Թ ա յլորը,

և՜

Գըանտը,

մի սիս

Ա' Ս ա յլէ ս Դ ե ն լե փ ը , 1ւ մ յո ւ ս ն ե ր ը ։ —

Ա ՜հ , հ ի մ ա ր ո ւթ յո ւն ն ե ր դուրս մ ի ՜ տուր, Ջ ե ս ս ի , նրանք

արդեն դետնի տակ են։ Մ ի ՞ թ ե դու չդիտ ես, որ վաղ թ ե ուշ յո ւր ա ք ա ն չյո ւր մ ա ր դ ո ւ վ ի ճ ա կ վ ո ւմ է թ ա ղ ե լ իր մ ե ռ ե լն ե ր ի ն ։ Դարերի խ որքից ա յդպ ես եկել է, այդպ ես էլ կդնա, սա կա յն դրանից ողջերի թ ի վ ը չի պ ա կ ա ս ո ւմ ։ Գիտես, Ջ ե ս ս ի , կյա նքն ու մա հը միշտ իրար ձեռք բ ռնա ծ են դ ն ո ւմ , և մա ր դիկ ծը ն վ ո ւ մ են ն ո ւյն ք ա ն արադ, որքան և մ ե ռ ն ո ւ մ են, գուցե և շատ ա վելի արադ ծ ն վ ո ւմ են* չ է ՞ որ ողջերը բ ա զ մ ա ց ե լ են, շ ա ­ տ ա ց ե լ։ Օրինակի համարի դու* երբ վ ա զ ո ւմ էիր ջրի հետևից, կա րող էին քեզ

գնդա կա հա րել։

Ւսկ

դու հի մա

նստած

ես

ա յս տ ե ղ , ճի՞շտ է։ Խ ո սո ւմ ես ինձ հետ, և ես կ ա ր ծ ո ւմ ե մ , որ դու դեռ որևէ են,

կմեծանաս,

վա յրում մի որ

ա յն տ եղ ,

կդառնաս

մեծ

հ ա յր ,

ը նտ ա նիքի

այո՜*

հա յր

Աալիֆորնիա յ ո ւ մ ,

Կ ա լիֆորնիա յի

կդ ա ռ ն ա ս։ Ա ս ո ւմ

ամեն

ինչ

մեծ

է

լի ն ո ւմ ։ Նրա ա յն

հ ա մ ո զ մ ո ւն ք ը ,

որ ամեն բան լա վ

կլի ն ի , ինձ

ա ր ի ո ւթ յո ւն ներշնչեց, և ես հանկա րծ հա մ ա ր ձ ա կվ եցի տ ա ­ լ ո ւ մ ի հարց, որը ծնվել էր վա ղուց ի վեր տանջող նախան֊ ձից։ — Լսիր, Լաբան, են թ ա դր են ք, քեզ и սլան են . * * - — Ո ՞ ւ մ ։ Ի ՞ն ձ , — բա ցա կա նչեց նա։ — Ես ախր ասացին ССեն թ ա դր են ք » , — բա ցատրեցի ես։ — Ահ,

դե

Լավ* Խոսքդ ա սա ։ Ենթադրենք,

ինձ ս պ ա ­

նեն.** — Գ ուց ե,

դու ինձ կտ ա ՞ս քո դանդամաշկերը***

— Եթե մ ա յր դ սրանք քո ձեռքին տ եսնի,

մի լա վ կ թ ա ­

կ ի , — խ ուսափողա բար ասաց նա։ — Ախր,

Ես նրա ն ե ր կ ա յո ւ թ յա մ բ գոտիկիցս չ ե մ կախի, լ ա ՞ վ t եթե քեզ սպ ա նեն,

կվերցնի քո

ա յդ

Լաբան,

մ ի և ն ո ւյն

դան գամաշկե ր ը ։

Ա յդ

է,

մ ե կ ն ո ւմ ե կ ը

դեպ քում,

ինչո՞ւ

սրա նք ի մ ը չ լի ն ե ն ։ — Ի սկա պ ես, ի ն չ ո ՞ւ քոնը Ա ի ն ե ն , — կրկնեց նա։ — ճիշ տ է, ինչ ո*ւ քո նը չ լի ն ե ն ։ Լա վ, Ջ ե ս ս ի ։ Ես քեզ հա վ ա ն եց ի , քո հ ո ր ը ՝ ն ո ւյն պ ե ս ։ Հենց որ սպ անեն ի ն ձ , կվերցնես ի մ զ ա ն ֊ I7J


գ ա մ աշկերը,

գանգամաշկ ք ե ր թ ե լ ո ւ դանակն

էլ հետ ը ։

Թի-

մոթէI Գրանտը թ ո ղ վկա լ ի ն ի ։ Դու լ ս ե ց ի ՞ ր , թ ե ես ին չ ա ս ա ­ ցի, Թ իմոթ ի։ Թ ի մ ո թ ի ն հաստ ա տ եց, որ լ ս ե լ է, ի սկ ես խ եղդուկ խ ր ա ­ մ ա տ ո ւ մ նստա ծ, ա նսպ ա սելի եր ջա ն կություն ից լեզ ո ւս կա պ ­ ված,

ոչ մի բ ա ռ ո վ չկարողացա հ ա յտ ն ե լ ի մ շ ն ո ր հա կ ա լո ւ֊

թ յո ւն ը , Ես մ ե ծ շ ր ջ ա հա յա ց ո ւթ յո ւն ց ուց ա բերեցի նախօրոք

գա­

լ ո վ ֆուրգոնների տակ փ որված խ րա մա տ ը և շա հեցի, Մ ե ր ճա մբ ա ր ի վրա հերթական գրոհը, ի ս կ ա պ ե ս , որ սկս վեց մ ա յր ա մ ո ւտ ի ց առաջ։ Մ եզ դա ր ձ յա լ գնդակոծեցին հ ա ր յո ւր ա վ ո ր հր ա ցա ններից, բ ա յց մե ր ո ն ց ի ց ոչ մ ե կ ը ն ո ւյն ի ս կ մ ի ք ե ր ծ ­ վա ծք չստ ա ց ա վ ։

Իսկ մ ե ն ք

մե ր հերթին

կրա կեցինք

մոտ

երեսուն ա ն գ ա մ , բ ա յց ես աչքովս տ ե սա , որ թե Լաբանը և թե Թ ի մ ո թ ի

Գրանտը մե կա կա ն հնդկա ցու փռեցին

Լաբանն ինձ ա սաց,

որ մ ե զ

ա նընդհատ

գետ ին։

գն դա կո ծո ւմ են

հն դկա ցիները։ Նա պ ն դ ո ւմ էր, որ ս պ իտ ա կա մ ո ր թ եր ը ոչ մ ի անգա մ չեն կր ա կ ե լ, և ա յս հա նգա մա նքը Լաբանին փ ա կո ւ­ ղու առաջ էր կա ն գ ն եց րել։ Ս պ իտ ա կա մ ո ր թ եր ը

չէին օ գ նո ւմ

մ ե զ , բ ա յց և չէին էլ հա ր ձ ա կ վ ո ւմ մ ե զ վր ա ։ Սա կա յն նրանք մ ի քանի ա ն գ ա մ եկել էին մե զ վրա կրակ բա ցող հն դկա ցի­ ների մ ո տ ։ Հաջորդ

առա վոտ յա ն

մենք

բ ո լոր ս

դ ա ր ձ յա լ

սկսեցինք

տանջվել ծա րա վից։ Հա զիվ էր լ ո ւ յ ս ը բ ա ց վ ե լ, որ ես խ ր ա ­ մ ա տ ի ց դուրս եկա ։ Գիշերվա ը ն թ ա ց ք ո ւ մ ցող էր իջել և բ ո ­ լո ր ը ' տ ղա մա ր դի կ, կ ա ն ա յք ու երեխաները լ ի զ ո ւ մ էին ա ն ի վ­ ների ճաղերն

ու ֆուրգոնների լծ ա փ ա յտ ե ր ը ,

ջա նա լով հ ա ­

գեցնել իրենց ծա րա վը։ Ա սում

էին,

թե

գիշերով

Լաբանը

հետ ա խ ո ւզ ո ւթ յա ն

է

գնա ցել։ Նա սողեսող մ ո տ ե ց ե լ էր ս պ իտ ա կա մ ո ր թ եր ի ճ ա մ ­ բարին և խ ա ր ո ւյկն ե րի լ ո ւ յ ս ի տակ տ ե ս ե լ, որ նրանք արդեն ա ր թն ա ցել ու շրջան կ ա զ մ ա ծ ա ղ ո թ ո ւմ են։ — Մեր

հա մա ր են

ա ղ ո թ ո ւմ , —: ասաց

Լա բա նը։ — Ա ս տ ­

ծուց հ ա ր ց ն ո ւմ են, թե ի ն չպ ե ՞ս վա րվեն մ ե ղ հետ։ Հ ա մ ե ն ա լն

դեպ ս,

ա յսք ա ն

բան

էր նա

սա կա վ բ ա ռ ե ր ի ց , որոնք կա րողա ցել էր լ ս ե լ ։ 172

հա սկա ցել

ա յն


— Ո ւր ե մ ն ,

ա ստվա ծ թ ո ղ նրանց խ ելք տա, — լս ե ց ի

թե ինչպ ես Դ ե մ դ ա յք ք ո ւյր ե ր ի ց մե կը

ես,

ասաց էբբի Ֆ ո ք ս ո ւ ե -

լի ն ։ ֊

Եվ որքան շուտ, այնքա ն լ ա վ , — պատասխանեց էբբի

Ֆ ո ք ս ո ւ ե լ ր ։ — Որովհետև չգ ի տ ե մ ,

թե

առանց

ջրի

ինչպես

ենք մի ամբողջ օր ևս դ ի մ ա ն ա լո ւ, վառոդն էլ արդեն վ ե ր ­ ջա նո ւմ է։ Ա ռա վո տ յա ն որևէ դեպք տեղի չ ո ւն ե ց ա վ ։ Ոչ մի կրակոց չ լո վ ե ց ։

Ա նա մպ

երկնքից

առաջվա

պես

կ ի զ ո ւմ

էր

արևը։

Ծարավը մե զ ա վելի ու ա վելի էր տ ա նջո ւմ, և քիչ անց բ ո * լո ր

ծծկեր

երեխաները

մա նո ւկն եր ը Հ ա մի լտ ոն ը

դ ա ր ձյա լ

սկսեցին լա ց

սկսեցին թ ն կ թ ն կ ա լ ու դժգոհել։ եր կո ւ մ ե ծ դ ո ւյլ վերցրեց

էէեել,

Կեսօրին

ա ղ բյո ւր

նրա հետ ևից,

գրկեց

Ուիլլ

գնալու հա ­

մ ա ր ։ Ֆո ւր գ ո ն ի տակից դեռ չէր հա սցրել դուրս սո ղա լ, էնն Դ ե մ դ ե յք ը նետվեց

իսկ

երբ

ու ետ քաշեց։

Р այց Ո ւի լլը համոզեց նրան, հ ա մ բ ո ւր ե ց ու գնաց։ Նրա վրա չկրա կեցին և նա շարունակեց ք ա յ լ ե լ դեպի ա ղ բյուրը ու ետ դարձավ ողջ ու առողջ, լի ք ը դ ոլյէերը ձ ե ռ ք ի ն ։ — Փառք

ա ստ ծո, — բա ցականչե ց

միսսիս

Դ ե մ դ ա յք ը ։ —

Լավ նշան էէ Ա ստ վա ծ փափկացրել է նրանց սրտ ե ր ը ։ Եվ կա նանցից շատերը հ ա մ ա ձ ա յն ե ր ի ն նրա հետ։ Կե սօրվա ժա մը եր կո ւս ի ն , երբ մ ե ն ք մի քիչ սրտապընդվել

էինք,

սպ իտակ

դրոշա կով

մի

մա ր դ

հ ա յտ ն վ ե ց ։

Հ ա մի լտ ոն ը դուրս եկա վ նրան դ ի մ ա վ ո ր ե լո ւ,

Ո ւի լլ

նրանք ի նչ-որ

բանի մա սի ն խ ոսեցին իրար հետ, որից հետո Ո ւիլլը վ ե ր ա ­ դարձավ և խոսեց հորս ու մ յ ո ւ ս դ ա ր ձյա լ

մոտեցավ

դրոշա կով

տղա մարդկանց

մ ա ր դ ո ւն ։

Եվ

հետ,

և

մ ե ն ք նկատե -

ց ի ն ք , որ փ ոքր-ինչ հեռ ու մ ի ուրիշ մա ր դ կանգնած, դիտում է ա յս ա մ են ը , ա յդ մ ա ր դ ը Լին էր։ Р ոլորիս զ ա րհուրելի մի հ ո ւզ մ ո ւն ք պատեց։ Եանայք ա ր­ տ ա ս վ ե լո վ , ուրախ ացած հ ա մ բ ո ւր ո ւ մ էին ի ր ա ր , իսկ մ ի սս իս Դ ե մ դա յքն էին ե ր գ ո ւմ

ու մ յ ո ւ ս

պ ա ռա վները բ ա ր ձր ա ձա յն

ու փառաբան ո ւ մ

ա ստ ծուն։

Մեզ

սա ղմոսն եր առաջարկել

էին սպիտակ դրոշակ բ ա ր ձ ր ա ց ն ե լ, իսկ դրա փոխարեն խ ո ս­ տացել էին պաշտ պան ել հն դկա ցիների հ ա ր ձ ա կ ո ւմ ի ց , և մեր տղա մա րդիկ ը ն դունեցին ա յդ առաջարկը։ 173


— Ուրիշ

ելք չ ո ւն ե ն ք , — լս ե ց ի

ես

մորս

ուղղված

հորս

խ ո սքերը։ Ընկճված ու վհա տ վա ծ, հ ո գ ն ո ւթ յո ւն ի ց կռա ց ա ծ, նա ն ը ս ֊

տեց ֆ ուրգոնի լծ ա փ ա յտ ի ն ։ — Իսկ եթե նրանք որոշել են խ ա բ ե ՞լ

մ ե զ , — հարցրեց

մ ա յր ս ։ Հ ա յր ս ուսերը վեր ք ա շե ց ։ — Ստիպված

պետք է ա յդ ք ա յլի ն

դ ի մ ե ն ք , — պ ա տ ա ս­

խանեց նա։ — Մ եր վա ռոդն արդեն սպ ա ռվ ել է։ Տղա մա ր դի կ

ֆ ուրգոններից մ ե կ ի

անիվների շղթան

ա ր­

ձակեցին ու մի կո ղմ ի վրա քա շե ցի ն ։ Ես վազեցի տ ե սն ելո ւ,

թե ինչ է տեղի ո ւն ե ն ո ւմ ։ ճ ա մ բ ա ր եկա վ ա ն ձ ա մբ

ինքը'

Լին, Նրա հետևից շա ր ժ վ ո ւմ էին երկու բ ո լոր ո վ ի ն դատարկ,

եթե մ ի ա յն չհաշվենք կա ռա պ ա ններին, ֆ ո ւր գ ո ն ։ Ոոլորը շրջապատեցին Լիին։ Նա ա սա ց, որ իրենց հազիվ է հաջող­ վել թույլ չտալ հնդկացիներին հաշվեհարդար տեսնել մեզ հետ, բ ա յց հիմա մ ա յո ր Հիգ բին, մ ո ր մ ո ն ն ե ր ի հիսուն հ ո ­ գիանոց մ ի լի ց ի ա յի խ մ բ ո վ պատրաստ է մեզ իր հ ո վ ա ն ա վ ո ­ րության տակ վ ե ր ց ն ե լո ւ։ Սա կայն

Լիի խ ո ս ք ե ր ո ւմ ինչ ֊ ո ր

բան

անհանգստացրեց

հորս, Լաբանին ու տղա մա րդկա նցից մի քա նիսին ևս։ Լին մեզ առաջարկեց բ ո լոր հրացանները դնել ֆ ուրգոններից մ ե ­ կի մեջ, որպեսզի հնդկացիները մե ր դ ե մ չգրգ ռ վեն։ Եթե մենք այդպ ես վա ր վեն ք , ասաց նա, հնդկացիները կ կա ր ծեն , որ մորմոնն երի մ ի լի ց ի ա ն մեզ դերի է վ ե ր ց ր ե լ։ Հա յր ս

ուղղվեց

պատասխան տ ա լ,

ո ւ,

երևի,

սա կա յն

կա մ են ում

երբ մ ի

էր

մերժողա կա ն

հ ա յա ց ք

փոխանակեց

Լաբանի հետ, վերջինս կ ի սա ձա յն մ ր թ մ ր թ ա ց , — Ք ա ն ի որ ա յլևս վա ռոդ չո ւն ե ն ք , ո ւր ե մ ն , էլ ի ՞ն չ տար­ բ ե ր ո ւթ յո ւն , թե որտեղ կդնենք հրա ցա նները։ Երկու վիրա վ ո ր ն եր ին , որոնք շարժվել չէին կ ա ր ո ղ ա ն ո ւմ , տեզափոխեցին ֆ ո ւր գ ո ն , և բ ո լոր երեխաներին ևս տ ե ղա վ ո ­

րեցին ֆ ո ւր գ ո ն ն ե ր ո ւմ ։ Լին երեխաներին բաժանեց երկու խմբի, մինչև ո ւթ տարեկաններն ու դրան ցից մ ե ծ ե ր ը ։ Իմ և Զեդի ինը տարին արդեն լր ա ց ե լ էր, և բա ց ի ա յդ , մ ե ն ք եր*74


կուսս

էլ հա ղ թա ն դա մ էինք,

և Լին մեզ

դ ն ելո վ

երկրորգ

• խ մ բ ո ւ մ ։ ա սաց, որ մ ե ն ք կանանց հետ ոտ քով կգնանք* Երբ նա մորս դրկից վերցրեց եր ե խ ա յի ն և գրեց ֆուրգոնդ , մ ա յր ս ա յն է, ո ւղ ո ւմ էր դ ի մ ա դ ր ե լ, բ ա յց հետ ո տեսա, թ ե ինչպ ես սե ղ մեց շուրթերն ու ինքն կ ե ր պ վ ե լ։ Մ ա յր ս

մո խ ր ա գ ո ւյն

իրեն ստիպեց

ա չքերով և

համա­

խոշոր,

արտա­

հա յտ իչ դ ի մ ա գ ծ ե ր ո վ , միջին տարիքի վ ա յե լչա կ ա զ մ կին էր, ս ա կա յն երկար ու ծանր ճանապարհը և զրկանքները իրենյք կնիքն էին թ ո ղ ե լ նրա վր ա , նիհարել էր,

այտերը փոս էին

ը ն կ ե լ, ու դ ե մ ք ի ն , ինչպես և մ յ ո ւ ս կանանց մ ո տ , դրոշմված էին հարատև հոգսն ու տագնապը։ Երբ էին սկսեց մեզ բ ա ց ա տ ր ե լ, թ ե ինչպիսի կարգով է լ ի ն ե լո ւ մ ե ր տեղաշա րժը, էաբանը մ ո տ ե ց ա վ ի ն ձ , էին ասաց, ■որ կ ա ն ա յք ու տա րիքով մ ե ծ երեխաները կք ա յլե ն առջնից, հետ ևելո վ եր կո ւ ֆո ւր գ ո ն ն եր ի ն, իսկ կանանցից հետ ո, իրար հետևից կգնան տ ղ ա մա րդիկ։ Եվ էաբանը, ա յս կարգագրու­ թ յո ւ ն ը լ ս ե լ ո վ , մ ո տ ե ց ա վ ի ն ձ , արձակեց իր լլան գա մաշկերն, ու կապեց ի մ գոտուն։

,

— Ոա յց դու դեռ չես ս պ ա ն վ ե լ, — զարմացա ես։ — Ոչ, գրողը տանի, ոչ, ես դեռ չ ե մ սպ ա ն վ ե լ, — ուրախ պատասխանեց ուղեղը ։

նա։ — Ուղղա կի

ա ստվա ծ

լո ւս ա վ ո ր ե ց

իմ

Գանգամաշկեր կրելը դատարկ բան է, հեթա նոսա ­

կան ծ ե ս . . . — նա ասես ի ն չ ֊ո ր բան հիշելո վ, կ մ կ մ ա ց , հետո կտրուկ շրջվեց և ք ա յլե ց դեպի տղամարդկանց խ ո ւմ բ ը , ուսի վ ր ա յո վ ինձ ա ս ե լո վ . — Դե, ողջ եղիր, Ջ ե ս ս ի , Ես գեռ մ տ մ տ ո ւ մ էի, թե ի ն չու էաբանն հանկա րծ հրա­ ժեշտ տվեց ի ն ձ , Նա ա սաց,

երբ մ ե ր

ճա մբա ր

արշավեց մ ի

որ մ ա յո ր Լի դ ր ի ն մեզ հ ր ա մ ա յ ո ւմ է

ձիավոր։ շտ ապել,

քա նի որ հն դկացիներն ամեն րոպե կարող են հարձակման j ա ն ց նե լ։ Ուստի և մ ե ն ք ճամփ ա ը ն կա ն ք ։ Առջևից գ ն ում էր երկու ֆ ո ւր գ ո ն ։ Ֆո ւր գ ո ն նե ր ի հետևից ք ա յ լ ո ւ մ էինք մ ե ն ք ' կանա յք ու երեխա ները, էիի ո ւ ղ ե կ ց ո ւ թ յա մ բ ։ Մ եր հետևից, մոտ ե ր ­ կու հ ա ր յո ւր

ֆուտ հ ե ռ ա վ ո ր ո ւ թ յա մ բ , գալիս

էին տղա մ ա ր­

զի կ ։ Դուրս գալով ֆուրգոնների հետևից, մ ե ն ք տեսանք մ ի ՜ 173


լի ց ի ա յ ի ն , որը կանգնած էր մ ի երկար շղթա կազմած* մ ո ր մ ո ն ն եր ր իրենց հրացաններին հեն վ ա ծ կանգնել էին իրարից հ ի ն գ -վեց նրանց

ֆուտ

մոտով,

հ ե ռ ա վ ո ր ո ւ թ յա մ բ ։

ա կ ա մ ա յի ց

աչքովս

Երբ

մ ռ ա յլ- հ ա ղ թ ա կ ա ն ա ր տ ա հ ա յտ ո ւթ յո ւն ը ։ վ աք վ ե լ

էին

հ ո ւղա ր կա վո ր ո ւթ յա ն

կա ն ա յք

ևս նկատեցին

աձԴ*

ա ն ց ն ո ւմ

ընկավ

նրանց

Նրանք

ասես

հ ա մ ա ր ։ Ըստ

որովհետև մ ի

էինք դե մ քի հա֊

երևույթ ին ք ա նիսը լա ց

եղան։ Ես ք ա յ լ ո ւ մ էի մո ր ս հետ ևից։ Թ ա ք ն վ ե լ էի նրա թ ի կ ո ւ ն ­ ք ո ւմ ,

որպեսզի նա հանկա րծ չտ եսներ ի մ

զա նգա մա շկերը։

Ւնձ հետ ևում էին Դ ե մ գ ա յք երեք ք ո ւյր ե ր ը , որոնցից երկուսը թև երից բ ռն ա ծ, բ ե ր ո ւ մ էին ի րենց պ ա ռա վա ծ մ ո ր ը 4 Լսո ւմ էի, թե ինչպ ես Լին մ ե ր թ ընդ մ ե ր թ ձ ա յն էր տալիս ֆ ո ւր ­ գոնների կա ռ ա վ ա րն երին , որպեսզի դանդաղ գնան։ Հ ե ռ վ ո ւմ կանգնած մ ի ձիա վոր դ ի տ ո ւմ էր մ ե ր թա փ ո ր ի ա ռ ա ջըն թա ­ ց ը , և Դ ե մ դ ա յք ք ո ւյր ե ր ի ց մ ե կն ա սաց, որ դա մ ա յո ր Հ ի գ բին է։ Մ ո տ ա կ ա յք ո ւ մ ոչ մի հնդկացի չ կ ա ր ։ Ա մեն բան տեղի ո ւնե ցա վ ա յն պահին ( ե ս շրջվել էի, որ ­ պեսզի տ ե ս ն ե մ , թե ինչ եղա վ Ջ ե ղ Դ ե ն հ ե մ ը ) , երբ տ ղ ա մ ա ր ­ դիկ հա վա սա րվեցին մ ո ր մ ո ն ն ե ր ի մ ի լ ի ց ի ա յ ի ն ։ Ես լս ե ց ի , թ ե ինչպես

մ ա յո ր

Հիգբին զրնգուն

ձ ա յն ո վ

գոչեց*

(ГԿատարե­

ց եք ձեր պ ա ր տ ք ը», և բո լոր մ ո ր մ ո ն ն ե ր ը հրա ցա նա յին կրակ բ ա ց ե ց ի ն . տղա մա րդիկ հնձվա ծի պես տ ա պ ա լվեցին գետ ինг Ընկան նաև պա ռա վ Դ ե մ դ ա յք ն ու նրա երեք դուստ ր ե րը ։ Ես արագ շրջվեցի, հ ա յա ց ք ո վ մորս ո ր ո ն ե լո վ , բ ա յ ց նա էլ ա ր ­ դեն փ ռվել էր ա վա զին։ Եողքի թ փ ո ւտ ն եր ի ց ուղիղ մ ե ր վրա ցատկեցին հն դկա ցիները, մո տ հ ա ր յո ւր հո գ ի , և կրակ բ ա ­ ցեցին։

Տ ե ս ա , թ ե ինչպես Դենլեփ երկու ք ո ւյր ե ր ը

սկսեցին

փախչել մ ի կո ղմ ի վր ա , ու վա զեցի նրանց հետ ևից, ո ր ո վ ­ հետև թե

սպ իտ ա կա մ ո ր թ եր ը

և թե

հնդկացիները

առանց

խ տ ր ո ւթ յա ն и պ ա ն ո ւմ էին բ ո լո ր ի ս ։ Վ ազելիս հասցրի տ ե ս ­ ն ե լ, թե ինչպ ես ֆ ուրգ ոն ն երից մ ե կ ի կառա վա րը հարեց եր կո ւ վ ի ր ա վ ո ր ի ։

ցՒն

ու ծա ռս եղան, իսկ կառա վա րը ջա նո ւմ էր ղսպ ել ն ր ֊

ր ա ն ց ... 176

գնդակա­

Երկրորդ ֆուրգոնի ձիերը խրտնե-


Ա յն ա կն թ ա ր թ ի ն , երբ ինը տարեկան տղան, որպիսին ես էի մի ժա մա ն ա կ, սկսեց փախչել Դենլեփ ք ո ւյր ե ր ի հետևից, խավարն իջավ ու կլա նեց նրան։

Ա յս ք ա ն ո վ րնդհատվո ւ մ է

այն ա մ ե ն ը , էն չ պահպանել էր Ջ ե ս ս է Ֆ ե նչեր ի հ ի շ ո ղ ո ւթ յո ւ­ նը, քա նի որ ա յդ նույն ա կնթա րթին Զ ե ս ս ի Ֆ ե նչեր ր որպես ա յդպ ի ս ին ընդմիշտ դադարեց գ ո յո ւ թ յո ւ ն ինչ Ջ ե ս ս ի Ֆ ե նչեր ն էր, կա ղա պ ա րվա ծ, Ջ ե ս ս ի

ա յն ձևը, Ֆե ն չե ր ի

ո ւն ե ն ա լուց ։

Ա յն ,

որի մեջ ի ն չ ֊ո ր բան

մա րմինը,

ա յսի ն ք ն

էր

ն յո ւ­

թ ը , կ ա մ տեսանելին անհետ ա ցա վ, դադարեց գ ո յո ւ թ յո ւ ն ո ւ­ ն ե ն ա լո ւց ,

ինչպես և բ ո լոր

ցողս/ կան չէ,

տ ե սա ն ելի ն ե ր ը ։ Սա կա յն ոգին ա ն­

և աքդ ոգին

չա նհետ ա ցա վ։

Նա շա րունակեց

գ ո յո ւ թ յո ւ ն ունենա լ և իր հաջորդ կ ե ր պ ա ր ա վ ո ր մ ա մ բ ժ ա մ ա ­ նակա վոր

մի

թաղանթ

մ ա ր մ ն ո ւ մ , որը շուտով ղան նա

կբարձրացվի

գտավ

ո մն

Դարրել

դուրս կտարվի

և կուղա րկվի

Սթեն դին գի

ա յս խ ցի ց ,

կա խ ա ­

1.Գոձո լԹձո լ ^> որտեղ

կանհետանա ՜ճիշտ ա յն պ ե ս ,

ինչպ ես

անհետանո ւ մ

են

այն ա մ ե ն ը , ինչ ավելին չեն , քան տ ե ս ա ն ե լի ո ւթ յո ւն ը ։ Ա յս տ ե ղ , Ֆ ո լ ս ե մ բ ա ն տ ո ւ մ , գ տ ն վո ւմ է ց մ ա հ բա ն տ ա ր կ­ յա լ

Մ ե թ յ ո ւ Դևիսր։

նա մ ա հվա ն

դատ ապա րտվա ծների խցի

ավագն էէ Շատ ծեր է ա րդեն, իսկ ծնողները ա յս կ ո ղ մ ե րի առաջին գաղթականներն են ե ղ ե լ։ Ես նրա հետ զ ր ո ւցեց ի , և նա հաստատ եց, որ ղա ղթա կա նների ք ա րա վա նի կոտորա ծը, որի ժ ս ։մ ա նակ զոհվել է Ջ ես սի Ֆ ե ն չե ր ր , ի ր ա կ ա ն ո ւմ տեղի է ո ւն ե ց ե լ։ Երբ ա յդ ծերունին դեռ երեխա էր, նրանց ը ն տ ա ­ ն ի ք ո ւ մ մի

ժամանակ խ ո սելի ս

են եղել

Լեռնա յին Մ ա ր գ ա ­

գետինների եղեռնի մ ա ս ի ն ։ Ողջ են մն ա ց ել մ ի ա յն ֆուրգոնի միջի երեխ ա ները, ասաց նա։ Նրանց խ ն ա յե լ են, որովհետև շատ փոքրիկ էին ա յդ երեխաները և կոտորածի մա սին չէին կարող պ ա տ մե լ հ ե տ ա գ ա յո ւմ ։ Դատ եցեք ի ն քն եր դ ։ Դարրել Սթեն դին գի ի մ կ յա ն ք ո ւմ դեռ ոչ մ ի ա ն գա մ ես նո ւյն ի ս կ մի բ ա ռ չ ե մ լս ե լ ա յն մ ա ս ի ն , թե ինչպ ես

է Լեռնա յին Մ ա ր գ ա գ ետ ին ն եր ո ւմ ոչնչացվել

կա պ ի ­

տան Ֆ ե ն չ ե րի քա ր ա վ ա ն ը , և ա յդ մա սի ն մի տող անգամ չ ե մ կա ր դ ա ց ե լ։

Սա կայն

ա յդ

եղեռնի

պ ա տ մ ո ւթ յո ւն ր

ի մ առջև 177

12

Ջեկ Լոնդոն, X fi.


բոլոր

մ ա ն ր ա մ ա ս ն ե ր ո վ բա ցահ այտ վ ե ց ,

երբ

Ս ե ն ֊թ վ ե ն տ ի ն

բ ա ն տ ո ւ մ զսպ աշա պիկ էին հագցրել ի ն ձ ։ Ա յդ ա մ են ը ես չէի կարող ս տ եղ ծե լ չ ե ղ ա ծ տ եղից, ինչպես և չեղ ա ծ տեղից չէի կարող

ս տ եղ ծե լ

գոյութ յուն

չո ւնեցող

դ ի ն ա մի տ ը ։

Սա կայն

ի մ ն կա րա գրա ծ բ ո լո ր դ եպ քերը ի ր ա կ ա ն ո ւմ եղել են և ա յն , ին չ հա յտ ն ի դա ր ձ ա վ ի ն ձ

Ու

սին ի ր ա զ ե կ լ ի ն ե լ ,

մ ի ա յն

ունի

ես կարողացա ա յդ ա մ են ի մ ա ­ մ ե կ բ ա ց ա տ ր ո ւթ յո ւն ,

ա յդ

դ եպ քերի վկ ա ն եղ ել է ի մ ո գ ին, ոգին, որը ի տ ա ր բե ր ո ւթ յո ւն ն յ ո ւ թ ի , մշտնջենական է։ Ո րպ ես ե զ ր ա կ ա ց ո ւթ յո ւն ա յս էպիզոդի, ես կ ա մ ե ն ո ւ մ եմ ձեզ հ ա յտ ն ե լ հ ե տ և յա լը , Մ ե թ յ ո ւ Դևիսը ին ձ պա տ մեց նաև, որ մ ե ր ք ա ր ա վ ա ն ը ձ ե ր բ ա կ ա լվ ե լ տ ա ր վել

է

Լեռ ն ա յի ն

կո տ ո ր ելո ւց մի քանի տարի անց,

ա մ ե ր ի կ յա ն

ի շ խ ա ն ո ւթ յո ւն ն եր ի

Մ ա րգա գետ իններ

թ ա ր կ վ ե լ ա յն վ ա յ ր ո ւ մ ,

ուր եր բ ե մ ն ի

և

Լին

կողմից,

մա հա պ ա տ ժի

են ­

տ եղա վորվա ծ էր մեր

՛սա մբա րըր

ԳԼՈԻԽ XIV Երբ զսպ ա շա պ իկով

պ ա տ ժ վ ե լո ւ

տ ա սնօրյա

ժամկետն

ա ն ց ա վ , դոկտոր Ջ ե կ ս ո ն ը ին ձ ուշքի բ ե ր ե ց , բ թա մ ա տ ն ե ր ո վ ս ե ղ մ ե լ ո վ ա կ ն ա խ ն ձ որ ն եր ս ։ Ես աչքերս բա ց եց ի ու ժպտացի բա նտ ա պ ետ Ա զ ե ր թ ո ն ի ե ր ե ս ի ն ։ ՚

— Ա պ ր ե լո ւ հ ա մ ա ր չափազանց հ ա մ ա ռ է, և չափազանց

ս տ ո ր ՝ որպեսզի մ ե ռ ն ի , — եզրա կա ցրեց նա։ — Տ ա ս ն օրը ա ն ց ա վ , շ ե ֆ , — շշնջացի ես։ — Հիմա քեզ — հոսքս

կ ա ր ձ ա կ ե ն ք , — փ նթփնթա ց

ա յդ մ ա ս ի ն չ է , — ասացի

Ա զ եր թո ն ր ։

ե ս ։ — Ինքներդ տ ե ­

ս ա ք , որ ժ պ տ ա ց ի ։ Հ ի շ ո ՞ւ մ ե ք , կարծես գրազ էինք ե կ ե լ։ Մ ի ' շտապեք ի ն ձ ա ր ձ ա կ ե լ. Նախ ծխախոտ և թ ո ւ ղ թ տարեք Մ ո ֊ ր ե լի ն

ո ւ Ծ պ ե ն հ ե յ մ եր ի ն ։

Եվ որպեսզի

ժ լա տ ո ւթ յո ւն

չա նեք,

ա հա վա սիկ մ ի ժպ իտ ևս։ — թ ո ն մ ա ն ն ե ր ի ն շատ ենք տ ե ս ե լ, բ ա ն տ ա պ ե տ ը ։ — Մ ի ա յն

թե,

իմացիր,

Սթե նդ ին գ , — ասաց բան

դուրս չի

գա։

Եթե ես ք ո ա յ դ խ ա զ ո ւմ չ հ ա ղ թ ե մ , ապա դու կհա ղթես բ ո լ ո ­ ր ի ն ՝ զսպ աշա պիկ հ ա գ ն ե լո ւ ռեկորդ ս ա հ մ ա ն ե լո վ ։


— Նա արդեն ս ա հմա ն ել է ա յդ ռ ե կ ո ր դ ը , — ա ս ա ց դ ո կ ­ տոր Ջ ե կ ս ո ն ը ։ — Ո ՞վ է

տ ե ս ե լ, որ տասը օր

զսպաշապիկ

հա գնելուց հետո էլ մա րդը դեռ ժպտա։ Ձ ևա նում

է , — պատասխանեց

բ ա ն տ ա պ ետ

Աղեր֊

թ ո ն ը ։ — Ա ր ձա կեց եք նրան, Հ ե թ չի ն ս ։ — Ինչո՞ւ եք

ա յդպ ես

շ տ ա պ ո ւմ , — հա ր ց ր եց ի

ես ( բ ն ա ­

կանա բա ր, շշուկով, քա նի որ կ յա ն ք ն հա զ իվ էր ա ռ կ ա յ ծ ո ւ մ ի մ ն ե ր ս ո ւմ , և ես պետք է լա ր ե ի ի մ ողջ կ ա մ ք ը , հա վ ա ք եի ուժերիս վերջին

փշրանքները,

որպեսզի

ներ) ։ — Ինչո՞ւ եք ա յդ պ ե ս շ տ ա պ ո ւմ ։

ձ ա յն ս լ ս ե լ ի

լի ­

Ես հո գ նա ցքից չ ե մ

ո ւշա ն ո ւմ, և հի մա էլ ա յն քա ն հա ր մ ա ր ո ւ լ ա վ ե մ զ գ ո ւմ , որ կգերա դա и ե ի ինձ չխ ա նգա րեիք։ Իայց շա վոր

նրանք

ա յն ո ւ ա մ ե ն ա յն ի վ

զսպաշապկից

հատակի

ա ր ձա կե ցի ն ի ն ձ և հ ր ե ֊ վրա

նետեցին

ա յն պ ե ս ,

որ ասես ոսկորների մ ի կ ո ւյտ լի ն ե ի ։ — թ ա ր մ ա ն ա յի չէ, որ նա իրեն լ ա վ է

զ գ ո ւմ , — ասաց

կապիտան Ջ ե մ ի ն ։ — Ախր ոչինչ չի զ գ ո ւմ ։

Կ ա թվա ծա հա ր է

եղ ել։ — Տա տ իկդ է կա թ վ ա ծ ա հ ա ր , — բ ղ ա վ եց բ ա ն տ ա պ ե տ ը ։—Ոտքի կանգնեցրեք դրան, և կ տ ե ս ն ե ք , թ ե կ ա թ վ ա ծ ա հ ա ՞ր է ա ր դ յո ք ։ Հեթ չին սն ու դոկտորը գրկեցին ո ւ կա ն գ ն եց ր ին ի ն ձ ։ — Рш д թ ո ղ ե ք , — հ ր ա մ ա յե ց բ ա ն տ ա պ ե տ ը , Կյանքը ա յնքա ն էլ հեշտ չի վ ե ր ա դ ա ռ ն ո ւմ ա յն մ ա ր մ ն ի մեջ, որը գործնականորեն տասը օր շա ր ո ւն ա կ մ ե ռ ա ծ է ե ղ ե լ, և ա յդ իսկ պա աճա ռով ես զ ր կվե լ էի մ կ ա ն ն ե ր ի ս վրա ուն՛ե­ ցած

տ ի ր ա պ ե տ ո ւթ յո ւն ի ց • ուստի

ծնկներս

ծ ա լվ ե ց ի ն , ճ ո ճ ­

վեցի ու փ լվեցի հա տ ակին, և գլուխ ս պատին ա ռ ն ե լո վ , ճ ա ­ կատս ք ե ր ծ վ ե ց ։ — Տ ե ս ն ո ՞ ւ մ ե ք , — ասաց կապիտան Ջ ե մ ի ն , —

Լա վ

է ձ և ա ն ո ւմ , — առա րկեց

բանտապետը։ —

Ա յս

տիպը ի ն չի ' ասես ըն դո ւն ա կ է։ — Դուք պառկած, —

ի րա վա ցի ես

եք,

դ ի տ ա վ ո ր յա լ

շ ե ֆ , — շշնջացի ընկա։

ես

Ձևացրի։

հատակին Զքարոզ

եմ

’Г7®


դա ր ձ յա լ կ ր կ ն ե լ։ Մ ի ա ն գ ա մ ևս կա նգնեցրեք ի ն ձ , և կջանամ մ ի լ ա վ ծիծա ղեցնել ձեզ։ Ես չ ե մ նկարագրի ա յն տ ա ռա պ ա ն ք նե ր ը , որոնք կ ր ո ւ մ ես արյա ն

շրջա նա ռությա ն

վե րա կա նգ նմա ն

ընթա ցքում։

Ես

մ ե կ ֊ ե ր կ ո լ ա ն գ ա մ լ է , որ ապրել ե մ դա ։ Ա յ դ տ ա ռա պ ա նք­ ները դեմ քս կնճ իռ ն եր ո վ են ա կ ո ս ե լ, որոնք և ինձ հետ կտ ա ­ ն ե մ կախ աղան։ Ի վերջո տա ռապ անքներս վերջացան և

օրվա

մ ն ա ց յա լ

մ ա ս ը ես անց կացրի բ ո ւ թ ա ն տ ա ր բ ե ր ո ւթ յա մ բ , ասես թ մ բ ի ­ րի մեջ պ ա ռկա ծ վ ի ճ ա կ ո ւ մ ։

Ցավի

հետ ևա նքով,

անտանելի

ց ա վի հետ ևա նքով, զ գ ա յա կ ա ն ո ւթ յա ն կորուստ է տեղի ո ւն ե ­ ն ո ւմ ։ Ինձ վ ի ճ ա կ վ ա ծ էր ապրել ա յդպ ի ս ի զ գ ա յա կ ա ն ո ւթ յա ն մ ի կոր ո ւստ ։ Ե րեկոյան արդեն ի վ իճա կի էի սողա լ հատ ակին, սա կա յն ոտքի կանգնել չէի կ ա ր ո ղ ա ն ո ւմ ։ Ես շարունակ խ մ ո ւ մ էի և կեղտից

մա քրում

մա րմինս'

հ ն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յա ն

ր ո ւ մ , բ ա յց հաջորդ օրը մ ի ա յն

կարողացա մ ի

սա հմաննե­ կտոր հաց

կուլ տ ա լ, ա յն էլ կ ա մ ք ի մ ե ծ ո ւժ ո վ ։ Իանտապետ Ա զերթոնը ին ձ պ ա տ մեց ի ր ծրա գիրը։ Դրա է ո ւթ յո ւն ը հետ ևյա լն էր. ես մի քա նի օր պետք է հա նգրստ ա ն ա յի , հա վա քեի ո ւժ եր ս, որից հետ ո, եթե չ հա յտ ն եի դի ­ նա միտ ի տ ե ղը , ինձ տասը օրով դա ր ձ յա լ զսպաշապիկ էին հա գ ց ն ելո ւ։ —

Ց ա վ ո ւմ ե մ ,

որ ձեզ ա յդք ա ն

հոգս ե մ

պ ա տ ճ ա ռ ո ւմ ,

շ ե ֆ , — ասացի նրան պատասխանի փոխ ա րեն։ — Ա փ ս ո ս , չմ ե ռ ա

զսպ աշա պիկի

մեջ.

որ

դրանով վերջ կտրվեր ձեր տ ա ­

ռա պ ա նքներին։ Կ ա սկա ծում ե մ , որ ա յդ օրերին ի մ քաշը գոնե իննսուն ֆ ունտ

լի ն ե ր ։

Իսկ

եր կո ւ

տարի

առաջ,

երբ

Սեն -՛Р վենտին

բանտի դռներն առաջին ա ն գ ա մ փա կվեցին ի մ հետևից, ի մ քաշը ոչ ա վ ե լի ,

ոչ պ ա կա ս' հ ա ր յո ւր վ ա թ ս ո ւն

ֆ ունտ էր։

Անհավա նական էր թ վ ո ւ մ , որ ես թ ե կ ո ւզ մ ե կ ունցիա կո ր ց ­ ն ե լո ւ

դ ե պ ք ո ւմ

ողջ

մն ա յի ,

Սա կա յն

հետագա

ա մ իս նե ր ի

ը ն թ ա ց ք ո ւմ ես անդադար կ ո ր ց ն ո ւմ էի ք ա շս , մինչև որ հա ­ ս ա վ ութ սո ւն ֆ ո ւն տ ի ։ Հ ա մ ե ն ա յն դեպ ս, երբ ի ն ձ լո ղ ա ց ն ո ւ մ և ս ա փ ր ո ւմ էին Ս ա ն - Ռ ա ֆ ա յե լ ո ւ մ տեղի ո ւն ե ն ա լի ք դատա180


’ վ ա ր ո ւթ յա ն

ուղա ր կե լո ւց

առաջ,

ա յն բանից հետ ո,

երբ

ես>

! մ ե կո ւս ա ր ա ն ի ց ա զ ա տ վե լո վ հա սցրեցի վե ր ա կա ց ո ւ Ս>ե.րսթո~նի մ ռ ո ւթ ի ն , ի մ քաշը ո ւթ սո ւն ին ը ֆ ունտ էր։ Ո մ ա ն ք չեն հ ա ս կ ա ն ո ւմ , թ ե ինչից են մա ր դիկ դառն ո ւմ ՛ դաժան։

Ոանտապետ

Ա զերթոնը

դաժան

մա ր դ

էր։

Եվ նա-

դաժան դարձրեց նաև ի ն ձ , ու ի մ դ ա ժ ա ն ո ւթ յո ւն ը իր հ ե ր թ ի ն , ազդեց նրա վ ր ա ,

և բանտ ա պետ ի դա ժ ա ն ո ւթ յո ւն ն ա վ ե լա ց ա վ г

Р ա յց և ա յն պ ես նրան չհաջողվեց ի ն ձ սպ ա ն ել։

Վերակացուի,

ք թ ի ն բ ռ ո ւն ց ք ո վ հա ս ց ն ե լո ւ պ ա տ ճա ռով ի ն ձ կախաղան հ ա ­ ն ե լո ւ հա մա ր

անհրաժեշտ

էին

օրենսգրքի հատուկ մի հո դվ ա ծ, տա վոր

և ն ե ր ո ղ ա մ տ ո ւթ յո ւն ի ց

Կ ա լի ֆ ո ր ն ի ա յի

նահանգի

կախաղան հանող մ ի դա ­ զուրկ

նահա նգա պետ։

Ոա յց

մինչև շունչս փչելն էլ ես կ պ ն դ ե մ , որ ա յդ վերա կա ցուն ա ր­ յ ո ւն ա հ ո ս ո ւ թ յա մ բ տառապող ժա մա նա կ ես կ ի ս ա կ ո ւյր ,

արտակարգ

եր երուն,

ք ի թ ո ւն ե ր ։

ոտքերիս

Ա յն

վրտ հազիվ

կանգնող մ ի կմա խ ք էի։ Ե րբեմն ս կ ս ո ւմ ե մ կ ա ս կ ա ծ ե ր մ ի ՞ թե ի մ բ ռ ո ւն ց ք ի հարվա ծից հնարա վոր էր, որ ա յդ վ ե ր ա կ ա ­ ց ո ւի ք թ ի ց ա րյուն գար։ Իհարկե, նա իր

ց ո ւց մ ո ւն ք ը տվեց

որպես վկա ե ր դ վ ելո ւց հետ ո ։ Սա յց ես բա նտ ա պանների ե մ ճ ա ն ա չ ո ւմ , որոնք ե ր դ վ ելո ւց հետո մա րդկա նց վրա ծա նրա ց­ ն ո ւմ են է լ ա վ ելի զարհուրելի մե ղ ա դ ր ա ն ք ն եր ։ Էդ Մ ո ր ելն

ա ն հ ա մ բ ե ր ո ւթ յա մ բ

ո ւզ ո ւմ

էր ի մ ա ն ա լ,

թե

ա ր դ յո ՞ք հաջողվել է ի մ փ ո ր ձը ։ Ս ա յց ՝ հենց նոր էր նա սկսել թ ր խ կ ա ց ն ե լ,

երբ ա յդ

վերակացու Սմիթը

օրը

մեր

պահանջեց,

մ ի ջ ա ն ց ք ո ւմ

հերթա պ ա հող

որ վերջ տանք թ ր խ կո ց ն ե-

ր ի ն։ — Ոչինչ, էդ, — որպես պատասխան թրխ կա ցրի ե ս ։ — Դո։ և Ջեկը լո ւռ

նստ եք,

իսկ

ես

կ պ ա տ մ ե մ ։ Ս մ ի թ ը չի

կարող

ձեզ խ ա ն գ ա ր ել, որ լ ս ե ք , ի սկ ի ն ձ , որ թ ր խ կ ա ց ն ե մ ։ Նրանք արդեն արել են ա յն ա մ ե ն ը , ինչ կարող էին, իսկ

ես

դեռ

ողջ ե մ ։ —

Ա նմիջապ ես վերջ տուր, Սթեն կինդ, — մի ջա ն ցք ի ց, ո րՒ

վրա բ ա ց վ ո ւ մ էին մ ե ր խ ցիկների դռ ները, բ ղա վեց Ս մ ի թ ը ։ Ս մ ի թ ը չափազանց մ ռ ա յ լ ա ն ձ ն ա վ ո ր ո ւթ յո ւն էր, մե ր բ ո ­ լո ր բանտա պանների մեջ ամենա դա ժա նն

ու

վ ր ի ժ ա ռ ո ւն ։

Մ ե ն ք հաճախ ենք փ որձել գո ւշա կե լ, թե ինչն է պ ա տճառը. 181


կռվարա ր

կ ի ՞ն ը ,

թե"

ստ ա մ ո ք ս ի

քր ո նի կ

ա ն մ ա ր ս ող ո լ-

թ չ ս ւն ը ։ Ես շա րունակեցի թ ր խ կ ա ց ն ե լ, և նա մ ո տ ե ն ա լո վ ց ա ն ց ա ֊ պատ դռանը, սպանիչ հ ա յա ց ք ո վ վրաս ն ա յե ց ։ — Զեզ ա սա ցի' վերջ տ ուր, — բ ղա վեց նա։ — Շատ ե մ ց ա վ ո ւ մ , — պա տասխանեցի

ես

ամենակիրթ

տ ոնով, — բ ա յց ա յն պ ի սի կանխ ա զգա ցում ո ւն ե մ , որ պետք է թ ր խ կ ա ց ն ե մ ։ Եվ. . . ը " ը * . . . անհա մեստ կ թ վ ա ,

եթե դա ի մ

կո Ղմ Ւց

չափազանց

ապա կուզեն աչի գ իտ ենա լ, թե ա յս կա-

պ ա կ ց ո ւթ յա մ բ դուք ի ՞ն չ եք մտ ա դիր ա ն ել։ — Կ ա րծում ե մ . . . — ուզեց բ ղա վել նա, բ ա յց լո֊եց, ա պ ա ց ո ւց ե լո վ ,

որ գ լխ ո ւմ մ ի մտ քի ց ա վելի ոչինչ չի տ ե ղա վ որ ­

վ ում։ —

Ա յո ՜,

այո , — ջանացի

խ րախ ուսել

նրան։ — Ւ՞նչ

եք

մտ ադիր ա ն ե լո ւ։ Շատ կ ո ւզ ե ն ա յի գիտ ենալ։ — Ես հիմա

կ հ ր ա վ ի ր եմ շ ե ֆ ի ն , — ասաց

նա

բավակա­

նին անվստահ երա նգով։ — Օ ՜հ,

աստծո ս ի ր ո ւ յն , հ ր ա վ ի ր եց ե ք։

Մ եր բանտապետ

Ա զերթոնը շա տ հ ա մ ա կր ելի մա րդ է։ նա ազնվացնող ա զ ­ դե ց ո ւթ յա ն պ ա յծ ա ռ մ ի օրինակ է, որն աստիճա նա բար ն ե ր ­ թ ա փ ա ն ց ո ւմ է մե ր բա ն տ ը ։ Հր ա վ իրեցեք նրան հնարավո րին չափ շուտ։ Ես ո ւզ ո ւմ եմ ձեր դ ե մ բ ո ղ ո ք ե լ։ — Եմ դ ե ՞ մ ։ ֊

Ա յ ո ' , հատկապես ձեր դ ե մ ։ Դուք ձեզ թ ո ւ յ լ եք տալիս

բա վա կա նին

անքա ղա քա վա րի

և

ն ո ւյն ի ս կ

կոպիտ

ձևով

խանգարել ի մ զ րույց ը ա յս տարօրինակ տան մ յ ո ւ ս բ ն ա կ ի չ­ ների հե տ։ Եվ հա յտ ն վ եց բանտապետ

Ա զ ե ր թ ո ն ը ։ Փականը

դղրդաց

■ և շեֆը խ ուժեց ի մ խ ց ի կ ը Р այ ց ես ի ն ձ զ գ ում էի լ ի ա կ ա ­ տար

ա ն վ տ ա ն գ ութ յա ն

կարող

էր։

Ա յժ մ

ես

մ ե ջ։

Նա արել էր

նրա ի շխ ա ն ո ւթ յո ւն ի ց

ա յն

ամենը,

դուրս

ինչ

էի։

— Ես քեզ սովահար կ ա ն ե մ , — սպառնա ց նա։ — Ենչպես

որ

դեն վա ր ժվե լ եմ վս ո ստ ո վ ա ն ո ւմ

եմ,

կ ա մ ե ն ա ք , — պատասխա նեցի դրան։

չափազանց

լի ք ի ն դ ա ր ձ յա լ վ ա ր ժ վ ե լը ։

182

Տա սը

օր ես ոչինչ չ ե մ տխուր

զ բ ա ղմ ո ւն ք

ե ս ։— Ար­ կ ե ր ե լ,

և

է ո ւտ ե ­


— Դու դեռ Ա պ ա ռնո՞ւմ ե ս ։ Ո ւզ ո ւմ ես հ ա ց ա դ ո ՞ւլ հ ա յ> տարալյե լ։ — Ն երեց եք,

խ ն դ ր ե մ , — չտ եսնվա ծ

բ ա ր ե կ ր թ ո ւթ յա մ բ

պատասխանեցի ե ս ։ — Ա յդ առաջա ր կ ո ւթ յո ւն ր դուք ա ր ե ցի ք է ոչ թե ե ս ։ Տա րի եղ եք, ձեր կ յա ն ք ո ւմ գոնե մ ի անգա մ դ ա ֊ տել

տ ր ա մա բ ա ն ո ր են ։

Հա վա տ ա ցե ք,

տրամաբանության*

ն կ ա տ մ ա մ բ ձեր արհա մա րհա նքը ինձ ա ռա վ ել տառապանք է պ ա տ ճ ա ռ ո ւմ , քան ձեր հորինած բ ոլոր տանջանքները։ Վերջ տ ա լո ՞ւ ես թ ր խ կ ա ց ն ե լո ւն ,

թ ե ՞ ոչ, — հարցրեց։

բա ն տ ա պ ետ ը։ — Ո չ ։ Խ նդրում ե մ ներեք ձեզ պա տ ճա ռա ծ ան հան գը и ֊■ տ ո ւթ յ ա ն հ ա մ ա ր , բ ա յց թր խ կ ա ց ն ե լո ւ մի ա յն պ ի սի անհաղ­ թ ա հա ր ելի ց ա ն կ ո ւթ յո ւն ո ւ ն ե մ , որ*,+ —

Ես ք եզ անմիջապես զսպաշապիկ

կ հ ա գ ց ն ե մ , — ընդ*-

հատեց նա ի ն ձ ։ — Հ ա գց րեք, խ նդր ո ւմ ե մ ։ Ես պ ա շտում ե մ զսպաշապի­ կ ը ։ Զսպաշապիկի մեջ ի ն ձ զ գ ո ւմ ե մ

օ ր որ ո ց ո ւմ

պ ա ռկա ծ*

մա նկան պ ե ս։ Զսպաշապիկի մեջ ես գ ի ր ա ն ո ւմ ե մ ։ ն ա յե ց ե ք * ձ ե ռ ք ի ս ։ — Ես թևքս վեր քաշեցի ու նրան ց ո ւյց տվեցի պ ա ր անի պես բա րա կ մ կ ա ն ն ե ր ս ։ — Դարբնի մկա ն նե ր շեֆ։

Խ նդ րո ւմ ե մ , ձ ե ր

բ ա ր յա ց ա կ ա մ

են, չ է ՞,

Հ ա յա ց ք ը նետ եք ի մ ՞

լա յ ն կրծքա վա նդա կի վր ա ։ Սենդոուն պ ե տ ք է շատ աչալուրջ* լի ն ի , ա յլա պ ե ս ստ իպ վա ծ հրաժեշտ կտա չե մ պ ի ո ն ի իր կ ո չ ­ մա նը։

Իսկ հապա

որովա * յ ն ս . +* Գ ի տ ե ՞ք ի ն չ,

բ ա ր ե կ ա մ и r,

ա յստ եղ ես ա յն պ ես ե մ վրա ե կ ե լ, որ ուղղակի ա ն հա րմա ր է։ Տ ե ս ե ք , որ ձեզ չմեղա դր են բա նտ ա ր կյա լն ե րի ն չափից դուրս կե ր ա կ ր ե լո ւ հ ա ր ց ո ւմ ։

ԶգոՎ աց ե ք ,

շեֆ,

որ

հանկա րծ

ձեր,

անձի դ ե մ չգրգռեք հա րկա տ ուներին։ —

Թ րխ կա ց նելուն

վերջ

տ ա լո ՞ւ

ես ,

թե՞

ոչ, — որ ո ­

տաց նա։ — Ո չ ։ Շ ն ո ր հ ա կ ա լո ւթ յո ւն ձեր բ ա ր ո ւթ յա ն և ց ա վ ա կ ց ո ւ­ թ յա ն հա մ ա ր , սա կա յն խ ո հ ե մ մ տ ո ր ո ւմ ն ե ր ի ց հետո ես ա յ ն ­ պիսի եզ ր ա կ ա ց ությա ն հա նգեցի, որ զ րույց ս պետք է շա րու­ ն ա կ ե մ թր խ կ ա ց ն ե լո ւ մ ի ջո ց ո վ ։ Նա մոտ մ ե կ րոպե լուէւ ն ա յե ց ի ն ձ , և ապա անօգնական նա տ ա ղո ւթ յա ն մեջ ք ա յլե ց դեպի դ ո ւռ ը ։ 183.


--- Ներեցեք, մ ի հարց է ս . . . — Ի՞նչ կ ա , — հարցրեց նա առանց շրջվելու։ —

ձի մա ի ՞ն չ եք մտ ա դիր ձ ե ռ ն ա ր կ ե լ։

Ա զերթոնի •այսօր չ ե մ

դեմքն

ա յն պ ես

դա դա ր ո ւմ

շա ռա գո ւն եր ,

զ ա ր մ ա ն ա լո ւց ,

թե

որ

ես մինչև

ինչպ ես

պա տա­

հ ե ց , որ նա տեղնուտեղը կա թ վա ծա հա ր չե ղ ա վ ։ Բանտապետի խ ա յտ ա ռ ա կ նահանջից հետո ես ժա մ ե ր ո վ թրխ կա ցրի

և ընկերներիս

պ ա տ մեցի ի մ

պ ա տ մ ո ւ թ յո ւ ն ը ։ Բա յց մ ի ա յն

գէջերը։

ա րկա ծների

երբ

ողջ

հեր թ ա պ ա հ ո ւ­

թ յո ւ ն ն ստանձներ Խծուծ Ջ ո ն ս ը և ըստ իր ս ո վ ո ր ո ւթ յա ն ու հակառա կ բ ո լո ր կանոնների սկսեց ննջել, Մ ո ր ե լն ու Օպենհ ե յմ ե ր ը ինձ

պ ա տ ա սխ ա նելու

— ^ առա նցանքի մեջ

հ ն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յո ւն

Ունեցան։

ես ե ղ ե լ, — թրխ կա ցրեց

Օ պ ե ն հ ե յ֊

մ ե ր ը իր ա ռ ա ր կ ո ւթ յո ւն չը նդունող ե զ ր ա կ ա ց ո ւթ յո ւն ը ։ Ա յո,

մտ ա ծեց ի ե ս ։

երազները

ս տ ե ղ ծ վ ո ւմ

Մեր են

զ ա ռ ա ն ցա ն քը ,

ա յն

ինչպ ես և մ ե ր

ա մ ե ն ի ց , \}նչ մ ե ն ք

ա պ ր ո ւմ

ենք արթուն վ ի ճ ա կ ո ւ մ ։ — Տարիներ առաջ,

իմ

գիշերային թ ա փ ա ռ ո ւմ ն ե ր ի

ժա-

մ ա ն ա կ , մի ա նգա մ ես մի ք ի չ ա վելի խ մ ե ց ի , ֊ ֊ շա րունակեց Օ պ ե ն հ ե յմ ե ր ր , — և ա յն պ ի սի բա ներ տ եսա , որ դու քո պ ա տ ֊ մ ո ւ թ յ ո ւ ն ն ե ր ո վ ինձ չես

զարմացնի։

Կարծում ե մ ,

որ բ ո լոր

վեպ հորինողները հենց ա յդպ ե ս էլ վ ա ր վ ո ւ մ են* փ ա ռա վ ո ­ րապ ես խ մ ո ւ մ են ու եր և ա կ ա յո ւթ յա ն ն ա զ ա տ ո ւթ յո ւն տ ա լի ս։ P այ ց էդ Մ ո ր ե լը , որ ապրել էր ն ո ւյն ը , ինչ

ես, թ ե և ա յլ

ճա ն ա պ ա ր հո վ, հավատաց ի մ պ ա տ մ ո ւ թ յա ն ը ։ նա ա սա ց, որ երբ իր

մե ռ յա լ

մարմինը

գ տ ն վ ո ւմ

էր

զսպաշապիկի

իսկ ոգին անցել էր բանտի պատերից ա ւ ն կ ո ղ մ ,

մեջ,

թափա­

ռ ո ւմ ն ե ր ի ժա մանակ միշտ էլ մ ն ա ց ե լ է էդ Մ ո ր ե լ ը ։ Նա ե ր բ եք չի վերա պ րել իր վ ա ղ եմ ի կ ե ր պ ա ր ա վ ո ր ո ւմ ն ե ր ը ։ Մ ա ր մ ­ նական թ ա ղ ա ն թ ի ց

ա զա տա գրված նրա

ոգին

թափառել

է

ն եր կ ա յի շր ջա նա կներում։ Մ ո ք ե լն ա ս ա ց , որ ճիշտ ա յ ն պ ե ս * ինչպես լ ք ե լ է ի ր մ ա ր մ ի ն ն

ո ւ,

կողքից

ն ա յե լո վ ,

զսպաշապիկ հագած ու մե կ ո ւս ա ր ա ն ի քարե

տեսել է

հա տակին րն*

կ ած մ ա ր մ ի ն ը , ա յդպ ե ս էլ դուրս է եկել բա ն տ ի ց , տ եղափոխ ­ վ ե լ ժա մա ն ա կա կի ց Ս ա ն -Ֆ ր ա ն ց ի ս կ ո ա յնտ եղ 184

և տեսել է, թ ե ինչ է

կ ա տ ա ր վ ո ւմ ։ նա եր կո ւ ա նգա մ ա յ ց ե լ ե լ է մ ո ր ը , և ե ր *


В!:՛ կ ո ւ ա ն գ ա մ էլ տ ե սել է նրան ք ն ա ծ վ ի ճ ա կ ո ւ մ ։ P tu jg ա յղ թա~ Щ; փ ա ռո ւմն եր ի ժա մ ա ն ա կ ,

ասաց Մ ո ր ե լր ,

| . ն յո ւթ ա կ ա ն

աշխարհի

jji- ո ւն ե ն ա լո ւց ։

Նա չի կա րողա ցել բ ա ց ել

I

որևէ

ա ռ ա ր կա յի

նա զ ր կվա ծ է ե ղ ե լ վրա կա մ

ի շ խ ա ն ո ւթ յո ւև փ ա կել

դ ո ւռ ը ,

որևէ առարկա շա րժել տ եղից, ա ղ մ կ ե լ, մի խ ո ս ք ո վ , ա յս կ ա մ

'■ ‘՚ ա յն

կերպ հա յտ նի

կ ո ղ մ ի ց էլ, չի

դարձնել ի ր

ն ե ր կ ա յո ւ թ յո ւն ը ։

Եվ մ յ ո ւ ս

ն յո ւթ ա կա ն աշխարհը իր հերթին իշխանություն-

ունե ցե լ նրա վ ր ա ։

Նրա հա մ ա ր խ ոչընդոտ չեն հա ն դի ­

սա ցել ոչ փակ դռները և ոչ էլ պա տ երը։ Ա յն է ո ւ թ յո ւ ն ը , ա յն • $ իրա կա ն գ ո յա վ ի ճ ա կ ը , որ ո ւն ե ց ե լ է նա, ի ր են ի ց ներկա յ ա ց գ ր ե լ է ոգի, մ ի տ ք , և ո'չ ա վ ե լի ն ։ ji;

-

ՄՈ րս տնից մի

թ ա ղ ա մ ա ս ա յն

ք գտնվող նպա րա վա ճա ռի

խ ա ն ութ ը

կողմ,

անցել էր

ա ն կյունում մեկ

ուրիշի-

յ ձ ե ռ ք ը , — հա յտ նեց նա մ ե զ ։ — Ես գուշակեցի ա յդ , քա նի որ \ ց ո ւցա նա կը փոխ վա ծ էր։ Մ ի ա յն կես տարի անց ին ձ հաջող֊ I 4.ЬЭ ն ա մա կ գրել մ ո ր ս ու I մ ա յր ս

հա րցնել

պա տա սխ ա նեց, որ ա յո ,

կրպակի

կրպակն

մա սին։

անցել

Եվ

է ուրիշխ

ք* ձ ե ռ ք ը ։ I*

— Ւսկ դու կ ա ր դ ա ց ի ՞ր , թ ե ինչ էր գրված

ցուցանակի-

՝■ ■վ ր ա , — հարցրեց Ջեկ Օ պ ե ն հ ե յմ երր։ — Ւհարկե , — պատասխանեց

Մ ո ր ե լր ։ — Ա յլա պ ե ս

որ՝֊

տ ե ղի ՞ց կարող էի ի մ ա ն ա լ։ — Լա վ, — որպես պատասխան

թ րխ կա ցրեց

կասկածա֊

մի տ Օ պ ե ն հ ե յմ ե ր ր ։ — Դու հ ե շ տ ո ւթ յա մ բ կարող ես ա պ ա ց ո ւ­ ցել,

որ չես

խ ա բում։

Երբ

ա յստ եղ

մա րդա վա րի վե ր ա կա ց ո ւն եր ի ց

մ ե կն

հեր թ ա պ ա հելիս ու

մեկը,

լի ն ի

ով թ ո ւ յ լ

է

տալիս գեթ մ ի հ ա յա ց ք ո վ ն ա յե լ լր ա գ ր ի ն , դու ստ իպ իր, որ քեզ զսպաշապիկ հա գցնեն, ի սկ հետո

դուրս եկ մ ա ր մ ն ի ց դ

ու մ ե կ ն ի ր մ ե ր հինա վուրց Ֆ ր ի ս կ ո ն ։ Գիշերվա ժա մը ե ր կ ո ւ­ սին կ ա մ երեքին գնա Շ ո ւկ ա յի հրապարակի և Երրորդ փ ո ղո ­ ցի

ա ն կ յո ւն ը ։

լր ա գ ր եր ի

Ա յդ

առաջին

ժա մանակ

ս տ ա ց վ ո ւմ

մ ա մ ո ւ լն ե ր ը ։

Եկար դաս

են ա ռա վոտ յա ն վերջին

լո ւր ե ր ը

ի սկ հետ ո , առանց ժա մանակ կ ո ր ց ն ե լո ւ, կվերադա ռնաս ա յ ս ­ տեղ,

Ս ե ն - £ վ ե ն տ ի ն , քանի

դեռ բ ո ւքս ի ր ը թ ա ր մ լր ա գ ր ե ր ո վ

չի անցել ն եղո ւց ը, և կպ ա տ մես այն ա մ ե ն ը , ինչ կարդա ցել ե ս ։ Հետո մ ե ն ք

կսպ ա սե նք ,

մ ի ն չև որ

մեր

վերակացուն-


՛ա ռ ա վ ո տ յա ն լրա գրերը բ ե ր ի ։ Եվ եթե

լ ր ա գ ր ո ւմ

ի սկա պ ես

կկարդանք ա յ ն , ինչ դու մե զ պ ա տ մա ծ կ լի ն ե ս , ես քո ամեն մ ի խ ոսքին կհա վա տ ա մ։ Դա ա յն քա ն էլ վատ ս տ ո ւգ ո ւմ չէր։ մ ա ձ ա յն ե լ

Օ պ ենհեյմերի հետ ,

բ ո լո ր ո վ ի ն

անհերքելի

ի ն քը

կ լի ն ե ր ։

Ես չէի կարող չ հ ա ֊

որ նմա նօրինա կ Մ ո ր ե լը

երբևէ ա ն պ ա յմ ա ն ա յդ բանը

ա պ ա ց ո ւյց ը

պա տասխա նեց,

կա ն ի , թա19

որ

քանի որ

մ ա ր մ ն ի ց ա նջա տվելու պ րոցեսը ծա յրա հեղորեն ծանր է նրա հ ա մ ա ր , ապա կհա մա ր ձ ա կվ ի ա յդ ո ւղ և ո ր ո ւթ յո ւն ը կա տարել *միայն ա յն դ ե պ ք ո ւ մ , երբ ա յլև ս չկարողանա կրել զսպ աշա ֊ պիկի պ ա տճառա ծ տ ա ռա պ ա նքները։ — Р ո նմանների հետ միշտ ա յդ պ ե ս

է լի ն ո ւմ ,

գործով

որևէ բան չեք կ ա ր ո ղ ա ն ո ւմ ա պ ա ց ո ւց ե լ, — պնդեց Օ պ են հեյ֊ մ ե ր ը ։ — Մ ա յր ս հ ա վ ա տ ո ւմ էր ոգիների։ Երբ երեխա էի, նա միշտ ոգիներ էր տ ե ս ն ո ւմ , զ ր ո ւց ո ւմ էր նրանց հետ և ն ո ւ յ ­ նիսկ խ որհուրդներ որևէ բան

ս տ ա ն ո ւմ ։

ապ ա ցուցել

Իսկ

գո ր ծն ա կա նո ւմ նրանք

չէին կ ա ր ո ղ ա ն ո ւմ ։

Ոգիները

երբեք

չէին հ ո ւշ ո ւմ , թ ե մ ե ր ծերուկը որտեղ կարող էր մի աշխատանք սա ր ել, կ ա մ ո սկեբեր ավազ գտնել, կ ա մ չինական վ ի ­ ճակախաղի ա մ ե ն ա մ ե ծ խ ա ղ ա ր կ ո ւթ յա ն նի։ Ոչ, ա մբողջ կ յա ն ք ո ւմ ս

նման

մո ր ս

տեսակի

սե նք ,

հ ա յտ ն ո ւմ էին ա մ են

ո'ր համա րը

բան չի եղ ե լ։

կընկ-

Ոգիները

հ ի մ ա ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ,

ա-

որ մե ր ծերուկի հ ո ր եղ բա յրը տ ա ռ ա պ ո ւմ է խ պ ի պ ո վ ,

կ ա մ , որ նրանց պապիկը մ ե ռ ե լ է թ ո ք ա խ տ ի ց , կ ա մ , որ չորս ա մ իս անց մ ե ն ք դուրս կգանք բ ն ա կա րա ն ից , իսկ ա յս վ ե ր ֊ ջինը հուշելը շատ հասարակ բան էր, մ ե ն ք ախր տարվա մեջ մ ո տ վեց ա նգա մ բնակա րա նից բնակարան էինք տ եղափոխ ­ վում ։ Եթե Օ պ ենհեյմերը Լավ կ ր թ ո ւթ յո ւն ստ ա նա լու հնարա վոր ո ւ թ յո ւ ն ունե ցա ծ լի ն ե ր , ապա երևի կդառնար մի նոր Մ ա ֊ րինետտի կ ա մ Հ ե կ կ ե լ։ Նա արտակարգ գործնական ու լր ջ ա • խոհ

մա ր դ

էր,

ը ն դ ո ւն ո ւ մ

էր մ ի ա յ ն

անհերքելի

փ ա ստ ե­

րը և ուներ չափազանց խ ե լա մ ի տ , սա կա յն ե ր կա թ յա տ ր ա ­ մ ա բ ա ն ո ւթ յո ւ ն ։

({Ա պ ա ցուցեք» , — ա յսպ իս ի ն

նա կան պահանջը,

որ նա

ն ե ր կ ա յա ց ն ո ւմ էր

էր նրա բ ո լո ր ի ն ։

հիմ֊ Նա

ոչնչի) բա ցա րձա կա պ ես ոչնչի հավատ չէր ը ն ծ ա յ ո ւ մ ։ Հ ա տ ֊


կապես նրա բ ն ա վ ո ր ո ւթ յա ն ա յս գիծը նկատի ուներ Մորելը> երբ առաջին ա նգա մ հաղորդակից դարձրեց ինձ իր գաղտ­ նիքին ։ Որևէ բանի հավատ չ ը ն ծ ա յե լո ւ ա ն ը ն դ ո ւն ա կ ո ւթ յո ւն ն ■ էր խանգարել

Օ պ ենհեյմերին

զսպաշապիկի

մեջ

«փոքր

մենա խ ցի

կ յա ն ք ը

մ ա հ վ ա ն )) հ ա ռ ն ելո ւ հա մ ա ր ։ Ինչպես

տ ե ս ն ո ւմ

ես,

ի մ ընթերցող,

ա յնքա ն էլ անհուսա լի կերպ ով տխուր չէ։ Երեք հո գ ի , ո ր ո ն ք օժտված են ա յնպ իսի ի ն տ ե լե կ տ ո վ , ինչպ ես մ ե ն ք , ժ ա մ ա ն ա ­ կը

հետ աքրքիր

դա ր ձ ն ելո ւ

և կա ր ճ ե լո ւ

համար,

կարող

են

զբ ա ղմ ո ւն ք ո ւն ե ն ա լ։ Հա վա նա բա ր մեզա ն ից յո ւր ա ք ա ն չյո ւր ը օ գ նո ւմ էր մ յո ւ ս ն ե ր ի ն , որպեսզի չգժ վեն , թեև պետք է ա ս ե մ , որ նախքան հարևան խ ց ո ւմ մերը

մ ե կ ո ւս ա ր ա ն ո ւմ

հինգ

Մ ո ր ելի տարի

հ ա յտ ն վ ե լը ,

Օպենհեյ-

ա ն ց կա ց ն ելով ,

ա յն ո ւ ա ­

մ ե ն ա յն ի վ չի խ ե ն թ ա ց ե լ։ Ոա յց զգուշացեք մ յ ո ւ ս

ծ ա յր ա հ ե ղ ո ւթ յա ն մեջ ընկնելուց*

սխալ կլիներ կ ա ր ծ ել, որ մե կո ւս ա ր ա ն ի մ ե ր կյա ն ք ը իր տ ե­ սակի մեջ հոգեկան վ ա յե լք ն ե ր ի խրախճան էր և բ ա ղ կ ա ց ա ծ՜ էր վեհ մտ քե րի ու փիլիս ո փա յ ա կան հափշտակող հ ա յտ ն ա ­ դործումների փ ոխ ա ն ա կո ւմն եր ի ց ։ Մ ենք դաժանոր են ու անընդհատ ֆ իզիկա պ ես տանջվում էինք։ Մ եր բանտա պանները ( ք ո հա վ ա տ ա ր ի մ շները, ս ի ր ելի ք ա ղ ք են ի J կոպիտ ա նասուններ է ի ն ։ Ա պ ր ո ւմ էինք կեղտի ու

( գարշահո տ ո ւթ յա ն բա ցա րձա կա պ ես

մեջ։

Ո ւտ ո ւմ

անսնունդ

էինք

գարշելի,

ո ւտ ելի քն եր ։

միատեսակ,

Մ ի ա յն

իրենց

հո­

գեկան ո ւժի , կ ա մ ք ի ուժի շնորհիվ մա ր դիկ չեն կարող մ ե ռ * նել ա յդպ իսի սննդից։ սարանի

Ես գոնե

գ իտ եմ,

օրին ա կե լի-ց ո ւցա դ րա կա ն

որ Դևիսի հ ա մ ա լ ­

ֆ ե ր մ ա յի

մր ց ա ն ա կ ն ե ր

շահած մեր խոշոր եղջերավոր ա ն ա ս ո ւն ն եր ը , խոզերն ու ոչ­ խարները շատ արագ կփչեին շունչները, եթե նրանց, գիտա­ կան ա ռ ո ւմ ութ ա ն թ ո ւ յլա տ ր ե լի , ա յն պ ի սի փ ա յա բ ա ժն ո վ պ ա ­ հեին, որպիսին ս տ ա ն ո ւմ էինք մ ե ն ք ։ Ա ենք զրկվա ծ էինք գրքերից։ Նույնիսկ թր խ կա ց ն ելը հ ա ­ մա րվում

էր բ ա ն տ ա յի ն

Շրջապատող համար։

աշխարհ ը

Դարձել

էր

կարգուկանոնի փաստորեն

խ աբուսիկ

կոպիտ

գոյ ո լթ յ ո ւ ն

խ ա խ տ ո ւմ։ չուներ

ու անիրա կա ն։

մեզ

Օրինակ, -

Օ պ ենհեյմերը կ յա ն ք ո ւմ դեռ ոչ մի անգա մ չէր տեսել ոչ ավ187


& ոոմեքենա , բանտ

ոչ էլ

մ ո տ ո ց ի կ լե տ ։

Մ երթ ընդ

էին ն ե ր թ ա փ ա ն ցո ւմ ի ն չ- ի ն չ լո ւր ե ր ,

մերթ

դրսից

որոնք

սա կա յն

արդեն հնա ցա ծ էին լ ի ն ո ւ մ , հակասա կան և հաճախ էլ ր ո ւ թ յա ն ի մա ս տ ը

կոր ց ր ա ծ։ Օպենհեչմերն ի ն ձ ա սաց,

նո­ օ րի­

նա կ, որ ինքը ռուս-ճ ա պ ո ն ա կա ն պա տերազմի մա սի ն ի մ ա ­ ց ել է ավարտից ե ր կ ո ւ յո ա ր ի անց մ ի ա յ ն ։ Մ ե ն ք կենդանի մ ե ռ յա լն ե ր էինք։ Մ են ա խ ուց ը մ ե ր շիրիմն էր, որտեղ իրար հետ հաճախ զ ր ո ւց ո ւմ էինք թ ր խ կո ց ն եր ո վ , փ ն լպ ես ոգիները' սփ իրիտ իստ ական սեանսի ժա մա ն ա կ։ Ա ս ո ւ մ եք'

ն ո ր ո ւթ յո ւ ն ն ե ՞ր ։

Ա մենա չնչին

բանն անգամ

ն ո ր ո ւթ յո ւն էր մեզ հ ա մ ա ր ։ Փ ռ ո ւմ փոխվել էր հա ց թ ո ւխ ը , և մենք

ա յդ

կռա հեցինք

Խծուծ Ջոնսը

մո տ

մեկ

հացի

հա մ ը

շա բ ա թ

տ եսնելուն

բ ա ց ա կ ա յե ց ։

պես։

Ինչո՞ւ

Ա ր ձ ա կ ո ՞ւր դ

էր գնա ցել, թ ե ՞ հիվա նդա ցել էր։ Ինչո՞ւ Ուիլս ո ն ի ն , որը մոտ տասը օր հ ե ր թ ա պ ա հ ո ւմ էր մ ե ր մ ի ջ ա ն ց ք ո ւմ , դ ա ր ձյա լ ի ն չ֊ ,որ տեղ փոխ ադրեցին։ Ո ր տ ե ՞ղ է Ս մ ի թ ը աչքի տակ ա յն պ ի սի հա րվա ծ ս տ ա ցե լ, որ կապտել է։ Ա յս պ ի ս ի դատարկ բաների ,վրա մ ե ն ք շա բա թներ շարունակ կարող էինք գլուխ կոտ ր ե լ։ Եթե մ ե կ ա մ ս ո վ մե նա խ ո ւց էին ն ս տ ե ց ն ո ւմ մի նոր բ ա ն ­ տ ա ր կ յա լի , դա մե զ հա մա ր վիթխ արի նշա ն ա կո ւթ յո ւն ո ւն ե ­ ցող ե ր և ո ւյթ էր։ Ի դեպ , ժա մա ն ա կա վո ր ա պ ես դժոխք եկած ա յդ բ թ ա մ ի տ չհա ղորդեց,

դանթեներից և

ոչ ոք

մեզ

ն ո ր ո ւթ յո ւն ն ե ր

նրանց ժա մկետ ը չափազանց կարճ էր և նախ­

քան հա ղորդա կցմա ն մ ե ր միջոցը կհա սցնեին ս ո վ ո ր ե լ, ա ր­ դեն վ ե ր ա դ ա ռ ն ո ւմ էին ողջերի ընդարձակ

և լո ւս ա վ ո ր

աշ­

խ ա րհը։ Բայց և ա յն պ ե ս , ստ վերների մ ե ր

ա շխ ա րհում

առավել

առաջնակարգ զ վ ա ր ճ ո ւթ յո ւն ն ե ր գ ո յո ւ թ յո ւ ն ո ւնե ի ն։ Օրինակ, ես Օ պ ենհեյմերին

ս ո վ ո ր եցր ի շախմատ

ր ա ց ր ե ք , թե որքան դժվար բան էր դա.

խ ա ղ ա լ։

Պա տ կե­

տ ա սներկու մ ե ն ա ­

խ ուց ա յն կ ո ղ մ գտնվող մա ր դ ո ւն թրխ կո ցն եր ո վ ս ո վ ո ր եցն ել շա խմատ խ ա ղ ա լ. . .

Ս ո վորեցնել

ն ե լո ւ շախմատի խ աղադաշտը,

նրան

մտ ով ի

պ ա տ կերա ց­

պ ա տ կեր ա ցն ելո ւ բ ո լոր խ ա ­

զա քա րերը, սո վ ո ր եցն ել խ ա ղ ա քա յլեր ը և խաղի կանոնները, ը ն դ ո ր ո ւմ

ա յն պ ես լա վ

ս ո վ ո ր ե ց ն ե լ,

որ ի վերջո

սկսեցինք

մտ ո վ ի խաղալ իրար հետ ։ Ես ա սա ցի' ի վ ե ր ջ ո ՞։ Ահավա սիկ ր18Տ


ևս մի

ա սլա ցույց

Օսքենհեյմերի

փ ա յլո ւն

ը ն դ ո ւն ա կ ո ւթ յո ւ ն ­

ների մ ա ս ի ն „ ի վերջո նա սկսեց խաղալ ի ն ձնից էլ լա վ , թեև կ յա ն ք ո ւմ շա խմատի ոչ մ ի խ ազաքար շէր տ ե ս ե լ։ Հետ ա քր քի ր թ ր խ կ ա ց ն ե լո վ , Շատ

է, թ ե նա ինչ օրինակ,

անդա մներ

էր պ ա տ կեր ա ցն ո ւմ,

հա ղ ո ր դ ո ւմ

ե մ ես

էի

նրան ա յս

«նավակ»

հարցը

տ վ ե լ։

երբ

ես

բառը։ $ ա յց

ա պ ա րդյո ւն ։ Եվ ն ո ւյն ք ա ն ա պ ա րդյուն նա փ ո ր ձ ո ւմ էր բ ա ­ ռե ր ո վ նկարա գրել ա յդ խ ա ղա քա ր ր,

որր

երբեք չէր տ եսել,

բ ա յց որի օ գ ն ո ւ թ յա մ բ , ա յն ո ւ ա մ ե ն ա յն ի վ , շատ հաճախ կ ա ­ ր ո ղ ա ն ո ւմ էր վա ր պ ետ ո րե ն, խաղի ժ ա մա ն ա կ, ինձ դնել չ ա ­ փազանց դժվարին կ ա ց ո ւթ յա ն մեջ։ Մ տ ո բ ե լո վ

մ ա ր դ կ ա յի ն

կա մ ք ի

և ոգու ա յսս լի սի

դրսևո­

ր ո ւմ ն ե ր ի վրա , ես բա զ մի ց ս եկել ե մ ա յն եզ ր ա կ ա ց ութ յա ն , որ հենց

դր ա ն ո ւմ

Մ արմինը

լո կ

էլ

ա ր տ ա հ ա յտ վ ո ւմ

տ ե ս ա ն ե լի ո ւթ յո ւն

ձեզ հ ա ր ց ն ո ւմ ե մ . ի ն չ պ ե ՞ս ,

է,

է

ա մենա գ լխ ա վորը։

ֆանտասմագորիա։

Ես

ա յ ո ', կ ր կ ն ո ւմ ե մ , ի ն չ պ ե

и

կարող է մ ա ր մ ի ն ը , ց ա ն կա ց ա ծ ձևի մա տ երիա ն ե ր և ա կ ա յա ­ կան խ աղա դաշտ ով, մա տ խաղալ

մի

երևա կա յա կա ն

մ ա ր դ ո ւ հետ,

որր

խ ա զա քա րերով շա խ­ տա սներկու

մենա խ ուց

ա յն կ ո ղ մ է գ տ ն վո ւմ, և ա յդ ա մենն էլ ը ն դ ա մե ն ը մ ա տ ն ե ­ ք ո վ թր խ կ ա ց ն ե լո ւ օ գ ն ո ւ թ յա մ բ ։

ԳԼՈՒԽ XV Ես եր բեմնի եղել ե մ է դ ա մ Սթրենդ անունով ա նգլիա ցի։ Ապրել

եմ,

որքան

կ ա ր ո ղ ա ն ո ւմ

ե մ հ ա ս կա ն ա լ,

մոտա­

վորա պ ես 1 5 5 0 - ի ց 16 50 թվ ա կա ն ն եր ի միջև և մ ե ռ ե լ ե մ , ի ն չ֊ պես

ի ն քն եր դ

ք ո ւմ ։

կտ եսն եք, բա վա կա նին

Ա յն բանից հետ ո,

պ ա տ կառելի

երբ էդ Մ ո ր ե լն ինձ

տա րի­

սովորեցրեց

փոքր մա հվա ն մեջ ս ո ւզ վ ե լ, ես միշտ ափսոս ել ե մ , որ շատ բիչ

եմ

ա վելի

ո ւս ո ւմ ն ա ս ի ր ե լ ճշգրիտ

պ ա տ մ ո ւ թ յո ւ ն ը ։

կկարողանա յ ի

որոշել

Ա,(դ

բ ա ղ ո ւմ

դե պ ք ո ւմ

ես

եր և ույթ ների

ծ ա վ ա լմ ա ն ժա մա նա կն ու վ ա յ ր ը , իսկ ա յ ժ մ ա յդ ամենի մ ա ­ սին ո ւն ե մ լո կ աղոտ պ ա տ կեր ա ցո ւմն եր և ստ իպ վա ծ ե մ են189


թ ա դ ր ա բ ա ր ո ր ո շե լ, թ ե որտեղ ո ւ երր ե մ ապ րել ի մ նա խ կին մ ա ր մ ն ա վ ո ր ո ւ մ ն ե ր ի ժ ա մ ա ն ա կ ։ Ենչ վ ե ր ա բ ե ր ո ւ մ է է գ ա մ Ս թ ր ե նգ ի ն , տա րօրինակ է թ վ ո ւ մ

ա լն հ ա ն գ ա մ ա ն ք ը ,

բա ն ե մ հ ի շ ո ւմ նրա կ յա ն ք ի Զսպ աշա պիկ հ ա գ ա ծ ,

ապա ինձ

առավել

որ ես շատ քիչ

առաջին երեսուն տա րիներից։

ես շատ

ա նգա մ

եմ

մա րմնավորվել

է գ ա մ V թ ր ե ն գի մ ե ջ , բ ա յ ց միշտ էլ նա եղել է հա ղ թա ն դա մ ու ա մ ր ա կ ա զ մ ե ր ե ս ն ա մ յա տղամարդէ Դ ա ռ ն ա լո վ է գ ա մ Ս թ ր ե ն գ ը ,

ես

միշտ էլ հ ա յտ ն վ ո ւմ էի

հա ս ա ր ա կ ա ծի ց ոչ շատ հ ե ռ ո ւ , Խաղաղ օվկիա նոսի ա րևմըտյա ն կ ո ղ մ ո ւ մ գտնվող ա վ ա զ ո ւտ , տափարակ կղզիների ա ր ­ շ ի պ ե լա գ ո ւմ ւ Ըստ ե ր և ո ւյթ ի ն ,

ես վա ղուց ե մ ա յնտ եղ ա պ ­

ր ո ւ մ , ո ր ովհետ և ի ն ձ զ գ ո ւմ ե մ շատ սովորա կա ն մ ի ջ ա վ ա յ­ ր ում։

կ ղ զ ի ն ե ր ո ւմ բ ն ա կ վ ո ւմ

են մ ի քա նի

որոնց մեջ ես մ ի ա կ ս պ ի տ ա կ ա մ ո ր թ ն ե մ ։

հազար մ ա ր դ , Բնիկները պա տ ­

կ ա ն ո ւ մ են շատ գ եղեցիկ ց ե ղ ի , բա րձրա հա սա կ են, լ ա յ ն ա ­ թ ի կ ո ւն ք և մ կ ա ն ո ւ տ ։ Վեց ֆ ո ւտ հասակ ունեցող տղամարդն ա յս տ ե ղ ս ո վ ո ր ա կա ն ե ր և ո ւ յթ է։ Ռսւա -Բոոք թա գա վո ր ի հ ա ­ սա կը վ ե ց ֆ ո ւտ

և վե ց

դ յո ւյմ ից

պակաս շի լի ն ի ,

ու թեև

նրա քաշը եր ե ք հ ա ր յո ւր ֆ ո ւն տ է, ս ա կա յն մ ա ր մ ի ն ն ա յ ն ­ քա ն հա մ ա չա փ է, որ նրան ոչ մ ի դ ե պ ք ո ւմ գեր անվա նել չի կ ա ր ե լի ։ Ց եղ երի առաջնորդներից շատ ֊շա տ եր ն են ն ո ւյն քա ն վիթխ ա րի

տղամարդիկ,

որքան թ ա գ ա վ ո ր ը ,

իսկ

կա նա յք

ի ր ե ն ց հ ա ս ա կ ո վ շատ ք ի չ են զ ի ջո ւմ տ ղա մա րդկա նց։ Ռ ա ա Հ*ո ոքի տ ի ր ա պ ե տ ո ւթ յա ն տակ գտնվող ա րշիպ ելա ­ գը բ ա ղ կ ա ց ա ծ է բ ա զ մ ա թ ի վ կ ղ զ յա կ ն ե ր ի ց , ը ն դ ո ր ո ւմ հ ա ր ա ­ վ ա յ ի ն , ա ռ ա ն ձն ա ցա ծ

կ զ զ ի ա խ մ բ ո ւմ

տ ի ր ո ւմ

են

մշտական

դժ գ ո հ ո ւթ յո ւն ն եր և հա ճա խա կի ը մ բ ո ս տ ո ւթ յո ւն ն ե ր են բ ռ ը ն ֊ կ ո ւ մ ։ Ա յս տ ե ղ ի բ ն իկ նե ր ը պ ոլին եզ իա ցին եր են. ես ա յդ գի­ տ ե մ , որովհետ և ո ւղ ի ղ , սև մա զ եր ո ւնե ն, իսկ մաշկը դարչ­ ն ա գ ո ւյն

է,

տա ք,

ո ս կ ե գ ո ւյն

եր ա նգ ո վ ։

ես հրաշալի տ ի ր ա պ ե տ ո ւմ ե մ ,

սահուն

նրանց լե զ ո ւ ն ,

որբ

է, արտ ահայտիչ ու

երա ժշտա կան, բ ա ռ ե ր ը հ ի մ ն ա կ ա ն ո ւմ բ ա ղկա ցա ծ են ձ ա յ ն ա ­ վոր հ ն չյո ւն ն ե ր ի ց , բ ա ղ ա ձ ա յն ե ր ը շատ քիչ են։ Բնիկները ս ի ­ ր ո ւ մ են

ծաղիկներ,

ե ր ա ժ շ տ ո ւթ յո ւն ,

խ աղեր

ու պարեր։

Զ վ ա ր ճ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ժ ա մա ն ա կ երեխաների պես ուրախ են էՏ»

Ու


ա նկեղծ,

բա յց

մա ր տ ն չելի ս

ո ւ զ ա յ ր ո ւ յթ ի

պ ա հերին ի ս կ ա ֊

կան վ ա յր ե ն ի ն ե ր ի ն մ ա ն ' դա ժա ն։ Ես, է դ ա մ Ս թրենգ ս, հ ի շ ո ւմ ե մ ի մ ա ն ց յա լը , բ ա յ ց , եր և ի , ա յն ք ա ն

էլ չ ե մ մ տ ա հ ո գ վ ո ւմ դր ա ն ո վ ։

Ա պ րում ե մ

ներկա­

յ ո վ ։ Ես չ ե մ ս ի ր ո ւմ ոչ ա ն ց յա լը հ ի շե լ, ո 'չ էլ խ ո ր ա ն ա լ ա պ ա ­ գայի մեջ։ Ես անհոգ ե մ , վս տ ա հո ղ , ա ճ ա պ ա ր ո ղ, ի ս կ դուրս ժ ա յթ ք ո ղ կենսա կան ուժերս ու ա մ ե ն ա ս ո վ ո ր ա կ ա ն ֆ ի զ ի կ ա ­ կան բա րենպ աստ պա յ մ անների զ գ ա ց ո ղ ո ւթ յո ւն ը թ յո ւն

են պ ա տ ճ ա ռ ո ւմ ի ն ձ ։

Ձ ո ւկ ը ,

մրգերը,

երջանկու­

բ ա ն ջա րեղեն ը,

ջր ի մո ւռ նե րը շատ առատ են. ես կուշտ ե մ ու բ ա վ ա ր ա ր վ ա ծ ։ Իարձր դիրք ե մ գ ր ա վ ո ւմ , քա նի

որ Ռ ա ա

■Ձոոքի առաջին

մե ր ձա վ ո ր ն ե մ և կանգնած ե մ մ յ ո ւ ս ն ե րից ա վ ե լի վ ե ր , ն ո ւ յ ­ նիսկ Աբբա Ռ ա ա կ ի ց ՝ գլխավոր ք ո ւր մ ի ց էլ վ ե ր ։ Իմ վրա ոչ ոք չի հ ա մ ա ր ձ ա կվ ի ձ եռք բ ա ր ձ ր ա ց ն ե լ։ Ես թ ա բ ո լ ե մ , ս ր բ ո ւ­ թ յո ւն ,

ա յն պ ի սի

ս ր բ ո ւ թ յո ւն ,

ո րպ իսին

մ ա կ ռ ւ յկ ա ա ո լն ն

է,

որի հատակի տակ թ ա ղ վ ա ծ են ա ս տ վա ծ գիտե ք ա ն ի "-ք ա ն ի բ ն իկ թ ա գ ա վ ո ր ն եր ի ' Ռաա Ձ ո ո ք ի նախ նիների ո սկո ր ն եր ը ։ Ես հ ի շո ւմ ե մ , թե ինչպես հ ա յտ ն վ ե ց ի ա յս տ ե ղ , ի ն չպ ես մ ի ա յ ն ես փրկվեցի խ որտ ա կվա ծ նավի ա ն ձ ն ա կ ա զ մ ի ց , փ ո ­ թ ո ր ի կ էր ու բ ո լոր ը խ ե ղ դ վ ե ց ի ն ։ Ի տ յց ես ա յ գ աղետը չ ե մ ս ի ր ո ւմ հիշել։

Եվ եթե մտ քե ր ս

գ ն ո ւմ են դեպի

ա ն ց յա լը ,

ապա ես գ եր ա դ ա սո ւմ ե մ վերհիշել հեռ ա վ որ մ ա ն կ ո ւ թ յո ւ ն ս և իմ

սպ իտ ակամորթ,

ա նգլոլհ ի

մորս։

բաց

Մենք

գ ո ւյն ի

ա պ ր ո ւմ

բ ա ղ կ ա ց ա ծ էր հա րդով

մա զերով, լի ք ը

էինք

մի

կ ր ծ ք ով

գ յո ւղ ա կ ո ւ մ , որը

ծ ա ծկվա ծ տ ա նիքն եր

ո ւնե ցո ղ

մո տ

տասը տ նակից։ Ես դա ր ձ յա լ լ ս ո ւ մ ե մ , թ ե ի ն չպ ե ս են կ ե ռ ­ նեխները

ե ր գ ո ւմ

կանաչ ցանկա պ ա տ ին

տ ե ս ն ո ւմ ե մ

կաղնիների

թ ա վշա նմ ա ն

կանաչի մեջ դ եսուդեն

ղիկների

երկն ա գ ույն

պուրա կի

ց ա յտ ե ր ը ,

ն ստ ա ծ,

եզ րին , ցրված

Ի ա յց

դ ա ր ձ յա լ

մա րգա գ ետ նի զ ա ն գ ա կա ծա ­

հի շ ո ղ ո ւթ յա ն ս

մեջ

հատ կապ ես մե խ վ ե լ է ա յն վիթխ ա րի մ տ ր ո ւկ ը , որին հաճախ տ ա նո ւմ

էին մ ե ր նեղլիկ

քա ցի տալիս թ ա վ ա մ ա զ

փողոցով.

մ տ ր ո ւկ ը

ու սա րսա փ ելի

վ ր ն ջո ւմ

էր,

ո տ ք ե ր ո վ և ծա ռս

լ ի ն ո ւ մ ։ Ես վ ա խ ե ն ո լմ էի ա յգ վի թխ ա ր ի կեն դ ա նո ւց և ճ ի չ ո վ ն ե տ վ ո ւմ

դեպի

մ ա յր ս ,

կ ա ռ չ ո ւմ

փեշից

ու գլուխ ս թ ա ղ ո ւ մ

նրա գոգը։ Ш


Ի դեպ, բավա կա ն էէ Ես բ ն ա վ էլ մ տ ա դի ր չ ե մ պ ա տ մ ե ­ լ ո ւ է դ ա մ U թ ր են գի մ ա ն կ ո ւ թ յա ն մ ա ս ի ն ։ Ես արդեն մի քա նի տարի ա պ ր ո ւմ էի ա յդ կ ղ ղ ո ւմ , որի անունը չ գ ի տ ե մ ,

և, ըստ ե ր և ո ւյթ ի ն ,

առաջին

սպ իտ ա կա ­

մ ո ր թ ն էի ա յդ վ ա յ ր ե ր ո ւմ ։ Ա մ ո ւս ն ա ց ա ծ էի թա գա վո ր ի քրոջ' Լեի ֊է ե ի ի հետ ։ Նրա հասակը վեց ֆ ուտ ից մ ի ք ի չ էր բարձր և հենց ես

ա յդ

գեղեցիկ

անթերի էին

մի

քիչով

մարմին։

ծա ծուկ

էլ

տ ղա մա րդ իմ

մա շկս

բարձր էր

երկրների հետ ևից։

ոսկեհեր

էին,

ինչպես

Արևից

հաճախ

պաշտպան­

էր մ ո ր ս

մազերս-,

ն կա ր ն ե ր ո ւմ

Իսկ

հզոր ի րա ն ,

կա ն ա յք

կա թնա -ճերմա կ

պ ես։ Երկնա գույն աչքեր ո ւն ե ի , իսկ բեղե ր ս'

ինձնից։

լա յն ա թ ի կուն ք ,

Տա ր բ ե ր

նա յում

վա ծ անթատակի

կինս

էի,

մաշկի

մ ո ր ո ւք ս

ու

պ ա տ կերվա ծ

վիքինդների մ ա զ ե ր ը ։ Հ ա ', ի դեպ , հավա նա բա ր հենց նրանք էլ եղել են ի մ նախ նիները, նախ՛ապապս երևի եղել է Ա ն գլի ա յո ւմ

բ ն ա կ ո ւթ յո ւն հա ստատ ած

ծո վ ա յի ն

թա փ ա ռա շրջիկնե­

րի ց մ ե կ ը ։ Թ եև ե и ծնվել էի գյուղա կա ն խ ր ճ ի թ ո ւ մ , սա կա յն ծովի ա լե բ ա խ ո ւթ յո ւն ը , ըստ

ե ր և ո ւյթ ի ն ,

ե ր գ ո ւմ էր ի մ ա ր­

յ ա ն մեջ, քա նի որ , փ ե տ ր ա վո ր վ ելո ւն պ ե ս, կարողացա գտնել ծով

տանող

ուղփն և նա վերից

մ ե կ ո ւմ

նավաստի

դառնալէ

Ա յո , ես ոչ սպա էի, ոչ ազնիվ ճա նա պ ա րհորդ, ա յլ ս ո վ ո ­ րական

մի

ն ա վա ստ ի,

գազանի

պես աշխատող,

գա զանա­

րար ծ ե ծվո ղ , գազանային զրկանքներ կր ա ծ նա վ ա ստ ի ։ Ռաա ք ո ո ք ի

հա մա ր ես բա վ ա կա նին

արժեք էի ն ե ր կ ա ­

յ ա ց ն ո ւ մ , ա յս էր պա տ ճա ռը, որ նա ինձ շնորհել էր ա ր ք ա ­ յա կ ա ն իր ո ղ ո ր մ ա ծ ո ւ թ յո ւ ն ը ։

Ես գիտեի

եր կա թ

կ ռ ե լ, իսկ

փ ո թո ր կի ք ջախջախված մ ե ր նավից Ռաա ք ո ո ք ի կղզու վրա հ ա յտ ն վ ել էր առաջին ե ր կ ա թ ը ։ Մ ի ա ն գ ա մ մ ե ն ք բ ն իկների մ ա կ ո ւյկ ն ե ր ո վ գնացինք

դեպի

մեր

նավը՝

եր կա թ

բ ե ր ե լո ւ ,

նավը ջախջախվել էր գլխավոր կղզուց դեպի

հա ր ա վ-ա րև -

մ ո ւտ ք մոտ տասը լիգ^ հ ե ռ ա վ ո ր ո ւթ յա ն վ ր ա ։

նավի իրա նը

արդեն ց ա ծ էր սա հել խ ո ւթ ից և գ տ ն վում էր տասնհինգ ծ ո ­ վ ա յի ն 1

սա ժեն խ ո ր ո ւթ յա ն — տարածության

մ ե ջ։

հինավուրց

Եվ ա յդպ ի ս ի չափ։

սար է 3 ծովային մղոնի կամ 5,5 կիլոմետրի* Ш

Ծովային

խ ո ր ո ւթ յո ւն ի ց 1 մ՛եկ էիզը

հավա*


մե նք

Ձրկաթ հա նեցինք,

Թե

ինչպես էին

կղզիաբնակները

ս ո ւզ վ ո ւմ և լ ո ղ ո ւ մ , կարելի էր մ ի սւյն զա ր մ ան ա լ։ Ես էլ ս ո ­ վորեցի

6 ո վա յին

տասնհինգ

սա ժեն

խ ո ր ո ւթ յա մ բ

ս ո ւզ վ ե լ,

բայՍ երբեք չէի կարող հ ա մ ե մ ա տ վ ե լ նրանց հ ետ * բնիկները ջրի տակ լո ղ ո ւ մ էին ձկների պ ե ս։ Ց ա մ ա ք ո ւմ ես կարող էի նրանցից յո ւր ա ք ա ն չյո ւր ի ն գետնին տ ա պ ա լե լ. ես բավակւս* նաչափ ուժեղ էի և բացի

ա յդ ,

ան դլի ա կան

նավերի վրա

լա վ դասեր էի ս տ ա ցե լ։ Էթնիկներին ես սովորեցրի մ ահ ա կա կ ռ ի վ , և ա յդ զ վ ա ր ճո ւթ յո ւն ն ա յնքա ն վա րակիչ էր, որ ջա րդ­ ված՛ գանգերը դարձան սովորական ե ր և ո ւյթ ։ Խորտակված ն ա վ ո ւմ գտա ն ա վ ա մ ա տ յա ն ը ։ մ ատյա նը

վերա ծել

էր

դոն դո ղի , թա նա քք

Ծովի ջուրր

տ ա րածվել

որևէ բան կարդալ գրեթե հնարավոր չէր։ Հ ա մ ե ն ա յն հ ո ւս ա լո վ ,

որ պա տ մա բա ններից որևէ մե կը

էր և դեպս,

գուցե կա րողա ­

նա ա վելի ճշգրիտ որոշել ա յդ դեպքերի ժամանակա շրջա նը, որոնք ո ւզ ո ւմ ե մ պ ա տ մ ե լ, ես ա յդ ն ա վ ա մա տ յա ն ից մի փոքրիկ հ ատված կ բ հ ր ե մ ։ «Ջ ա մ ի ն

հա մ ը նթ ա ց

է,

և

դա

հ ն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յո ւն

տվեց

ստուգել մեր պաշարներն ու չորա ցնել ս ն ն դ ա մ թ եր ք ի մի մ ա ­ ռը,

հ ի մ ն ա կ ա ն ո ւմ

հնացած

տա խտակամածին քամին

հարա վից

ձուկն

ու խ ոզա պուխ տը։

պատարագ

ա րվեց։

էր փ չ ո ւմ , երբեմն

թացի

Աեսօրից

վեր ա ծվ ելո վ

հետո

մրրիկի,

սա կա յն անձրև չտ եղա ց, ա յնպ ես որ հաջորդ առավոտ մ ե ն ք կարողացա նք

մ ա ք ր ո ւ թ յա մ բ

զբաղվել

և նույն ի սկ

վառոդով

ծխւբհարել ն ա վ ը» ։ Ւ դեպ, չ ե մ ո ւզ ո ւմ շ ե ղ վ ե լ* ես մտ ադիր ե մ պ ա տ մել ոչ թե աղետի են թա րկվա ծ նավից կո ր ա լյա ն կ ղ ղ ո ւմ հ ա յտ ն վ ա ծ սովորական գ ա յո ւմ

նավաստ ի էդա մ

հ ս։ յտն ի

դա ր ձա վ

Ոլ

Սթրեն դի մա սի ն , Ց ոն

Ц .

որը հ ե տ ա ­

ա յս ի ն ք ն ' Հզոր

ան֊

ւԼամբ, որը ժա մանակին մ ե ծ Ցուն Սանի հ ո վ ա ն ա վո ր յա լն էր ու սիրելին,

ի սկ հետո

րուհի Ծմի ա մ ուսին ը , որպես թ յո ւ ն

ամենւսհետին

Մին

ա րքա յա կա ն

տ ան

ազնիվ

տի­

և որը հ ե տ ա գ ա յո ւմ տարիներ շարունակ մ ո ւր ա ց ի կ

խ նդր ե լո վ թա փ ա ռեց

ու

Չոսոնի

թշ վա ռ ա կա ն' գ յո ւղ եր ո վ

ո դո ր մո ւու

ճանա­

պա րհներով։ ( 0 հ, այո * Չո ս ո նի ։ Դա նշանա կում է Վ ազորդ№ 13

Ջեն Անաւն. X հ.


յան Թ ա ր մ ո ւ թ յա ն Երկիր։ Ժ ա մա ն ա կ ա կի ց լե զ վ ո վ կ ո չ վ ո ւմ է Կորեա ) ։ Մի մ ո ռ ա ց ե ք , որ դա տեղի է ունեցել եր ե ք-չո ր ս հ ա ր յո ւ ր ­ ա մ յա կ առաջ,

երբ

ես'

առաջին

սպիտ ակամորթ.

մա ր դ ս,

հա յտ ն վ ել էի Ռաա Ք ո ո ք ի կ ո ր ա լյա ն ա րշիպ ելա գ ում և բ ն ա ­ կ ո ւթ յո ւն

էի հա ստատել

նա կն եր ո ւմ

արշիպելագի ջրերը։ իմ

կյա ն քը

լին ում

«Ս փարվեր» ծով եր,

Ա յդ

հինա վուրց

նավերը հազվադեպ

էին

ժա մա­ ա կ ո ս ո ւմ

Կարող էր պատահել նաև ա յն պ ե ս ,

ավարտեի

ա յդ

վ ա յր ե ր ո ւմ ,

ս ա ռ ն ա մ ա ն ի ք ն ե ր , ջե ր մ

բ ա վ ա կ ա ն ո ւթ յո ւն ի ց հայտ

ա յն տ եղ ։

եվրոպակա ն

գ իրա ն ա լով,

առևտրանավը, իսկ ական

որն

որտեղ

արևի

տակ

եթե

Ա ի նե ր

ուղևորվել

Հնդկաստ անից

որ

երբեք լե ն

հանգստից էր

այ ն

ո։

հոլանդական դեպի կողմ

ան­

ընկած

նոր Հնդկաստան ո ր ո ն ելու, բ ա յց գտավ ի ն ձ , ու ինձնից բաց ի' ա յլևս ոչինչ։ Մ ի ՞ թ ե չա սա ցի, որ ես ո ւր ա խ , մ ի ա մ ի տ , ո ս կ ե գ ո ւյն մ ո ­ րուք թ ո ղ ա ծ մի մա նչ էի հսկ ա յի կ եր պ ա ր ա ն ք ո վ, մա ն չ, որն այդպես էլ երբեք հասուն մա ր դ չդա ր ձա վ։ Երբ <xUփարվերն), Ւր տակառները լց ն ո ւ մ

էր

քա ղ ց ր ա հա մ ջր ո վ ,

ես

առանց

ամենաչնչին ափ սոսանքի լք ե ց ի Ռաա Զո ո քին ու նրա դրախ֊ տային կղզիները, լք ե ց ի Լ ե ի ֊Լե ի կնոջս ու նրա ծա ղկա շղթա ներով զարդարված ք ո ւ յ ր ե ր ի ն , երջանիկ մի ժպիտով ներշըն֊ չեցի սրտիս ա յնքա ն հարազատ,

ծա նոթ ու սիր ելի կ ո ւպ ր ա ­

պատ փայտ ի ու ճոպանների բ ո ւ յր ը , և պ ես,

սովորական

դ ա ր ձ յա լ,

առաջվա

նա վա ստ ու պ ա ր տ ա կ ա ն ո ւթ յո ւն ն ե ր ո վ

ծով

դուրս եկա ա յն նա վ ով , որը գ տ ն վում էր նավապետ Յ ո հ ա ն նես Մ ա ր թ են սի տ ն օ ր ին ո ւթ յա ն տակ։ Սքանչելի էին ա յն օր եր ը , երբ մե տ ա ք ս ի ո ւ հ ա մ ե մ ո ւ ն ք ֊ ների հետևից ը ն կա ծ մ ե ն ք ծերա ցա ծ «Ս փ արվերովն ա կ ո ս ո ւմ էինք օ վ կի ա ն ո սը ։ Սայց մ ե ն ք ո ր ո ն ո ւմ էինք նոր երկրներ, և գտանք չարագուշակ տենդ, ս պ ա ն ո ւթ յո ւն ն ե ր և ա պա կան յա լ դրախտային ա յգ ի նե ր , որտեղ գ եղ ե ց կո ւթ յո ւն ն ու մա հը ք ա յ ­ լ ո ւ մ են ձ ե ռ ք ֊ձ ե ռ ք ի տ վա ծ։ Իսկ ծերուկ Յոհաննես Մ ա ր թ ե ն ֊ սը ( ահա թ ե ո ՞ւ մ չէր կա րելի կա սկա ծել ռ ո մ ա ն տ ի զ մի մ ե ջ , տ ե սն ելո վ նրա կոպիտ 194

դեմ քն

ու ք ա ռ ա կ ո ւս ի ,

արդեն

ճեր֊


մա կոզ գլուխ ը) ո ր ո ն ո ւմ էր Կ ոլքոնտ ա յխ գանձերը, Սողոմոն թա գա վորի կ ղ զ ի ն ե ր ը ...

Դրանք դեռ ի ՜ն չ

են ո ր . . .

Նա ո րո­

ն ո ւմ էր կործա նվա ծ Ատ լա ն տի դան, հ ա վ ա տ ո ւմ էր, որ ա յդ աշխարհը չի կործա նվել ու ինքն ա ն պ ա յմ ա ն դեռ

ուրիշները

չեն

թ ա լա ն ե ր

fiiu jg

վրա

ապրող մա րդա կերն երի մի

գտավ

ց եղ ,

կգտնի, քանի

մ ի ա յն

որոնք

ծառերի

նաև գանգերի

որսորդներ էին։ Մ ենք մ ո տ ե ն ո ւմ էինք ա նհա յտ կղզիների, որոնց ափերին անդադար ա ղ մ կ ո ւ մ էր ա լե բ ա խ ո ւթ յո ւն ը , իսկ լե ռ ն ե ր ի կ ա ֊ տարներին ծխ ո ւմ էին հրաբուխ ները, և որտեղ կարճահասակ ու գանգիահեր տեղացի ցեղերը կապիկների նման ճ չո ւմ էին մ ա ց ա ռ ո ւտ ն ե ր ո ւմ , իրենց բն ակա տեղիները տանող ա ր ա հետ ֊ ների վրա ծուղակներ էին փ ո ր ո ւմ , ճանապարհները ծա ծկում էին փշոտ մա ց ա ռն եր ո վ և լ ո ւ ռ ջունգլիների կիսախավարից մեզ վրա ա ր ձ ա կ ո ւմ թ ո ւն ա վ ո ր նետեր։

Ո ւ մ դի պ չո ւմ էր մի

այդպ իսի նետ, նա ցավից ո ռն ա լո վ մ ե ռ ն ո ւ մ էր զարհուրելի ջղա ձգ ությա ն մեջ։ որոնք

Ուրիշ

հաղթանդա մ

ցեղերի

ևս

էին ու առավել

մենք

հան դիպեցինք,

կատ ա ղի,

ա յդ ցեղերը

, մեզ դի մա վ ո ր եց ին ծովափին և բ ա ցեիբա ց հա րձա կմա ն ան֊ ցան։

Նրանց

նիզակներն

բ ո լո ր կ ո ղ մ ե ր ի ց ,

իսկ

ու

նետերը

անտառածածկ

դեպի

մե ց ՜՜՜թ ո . ան

ձ որա կն երով

տ ա ր ա ծ֊

վեց վիթխ արի թ մ բ ո ւկ ն ե ր ի ու փոքրիկ տ ա մտ ա մ ն եր ի որոտն ու ճռինչը,

և բ լո ւր ն եր ի վրա դեպի երկինք

խ ո յ ա ցան ա ղ ֊

դանշանային ծ խ ա ս յո ւն ե ր ը ։ Մ եր

սուպերկարգոյիՀ

անունը

ՀէՍփա րվերի)) տնօրեններից

մեկն

Հենդրիկ էր,

Հեմել

և ա յն

նրանը չէ ր , պ ա տ կա ն ո ւմ էր նավապետ

էր*

նա

ամենը,

ինչ

Յոհաննես

սի ն ։ նա վապետը բ ա վա կա նին վատ էր խ ո ս ո ւ մ

Մ ա ր թ են

անգլերեն։

Հենդրիկ Հ ե մ ե լը խ ո ս ո ւմ էր նրանից մի փոքր լ ա վ ։ Իմ ն ա ­ վաստի

ընկերները

խ ո ս ո ւմ

էին

մ ի ա յն

հոլա ն դեր են ։

Ոայց

իսկա կա ն ն ա վ ա ստ ու հա մա ր ա յն քա ն էլ անհրաժեշտ չէ տ ի ֊ 1 1

Ա ոլքոն\տա

խարհագրական

2

—հ ե ք ի ա թ ա յ ի ն

ֆանտաստիկ

Սուպ երկա րգո

—ն ա վ ե ր ի

երկիր,

միջին

դ ա րերում

հ ա ս կ ա ց ո ղ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ց վրա

բեռները

ստ եղծվա ծ

աշ»

մեկը։

հանձնող

և

ընդունող

անձ

ն սգվորութ յուն։

19*


բ ա պ ե տ ե լ հ ո լա ն դեր են ի ն . . .

ինչպ ես նաև' կորեա կան լե զ վ ի ն ,

ա չդ բ ա ն ո ւ մ դու կ հ ա մ ո զ վ ե ս , ը ն թ ե ր ց ո ղ ։ Վերջապես մ ե ն ք հասանք աչն կղզիներին, որոնք կաչին նաև քարտեզի վրա . ճ ա պ ո ն ա կ ա ն կղզ իներին։ Սակաչն տեղի ա զ գ ա բ ն ա կ չո լթ չո ւն ը

չկամեցա վ

մեզ

հետ

առևտուր

ա նել,

էլ փողփողացող մ ե տ ա ք սե զ գեստ ներով, որոնց տեսքից մ ի ­ ա յն

նավապետ

Յոհաննես

Մարթենսի

բերնի ջրերը

վազե­

ց ի ն , գոտիներից սրեր կախած եր կո ւ սպա բարձրացան մեր նա վն

ու բա վա կա նին քա ղա քա վա րի տ ոնով մեզ խնդրեցին

կ ո ր չե լ

գրողի ծո ց ը ։

Նրանց и ի ր ա լի ր ո լթ չա ն

տակ թ ա ք ն վ ա ծ

էր ռա զ մ ատ են չ ազգի վ ճ ռ ա կ ա ն ո ւթ յո ւն ը ։ Մ ե ն ք դա շատ լտ վ հ ա ս կա ց ա ն ք

ու

շա րունա կեցինք

Ատրե ց ի ն ք - անցանք

ն ա վ ա ր կ ո ւթ յո ւն ը ։

ճապոնական

ն ե ղ ո ւց ը ,

դուրս

եկանք

Դեղին ծով և ուղղվեցինք դեպի Չինա ստ ա ն, հենց ա յդ ճա ր. ն ա պ ա ր հ ո ր դ ո լթ յա ն ժա մա նա կ էլ մե ր <րՍփարվերը» զարնվեց ժ ա յռ ե ր ի ն ։ նավ

էր,

Մ եր խեղճ <րՍփ ա րվերը» շատ հին ու ծիծա ղելի այնքա ն

ա ճ ա ծ ջր ի մուռ ների

անշնորհք և ա յն պ ի սի

ողնուցին'

երկար

էր խ ո ւս ա ն ա վ ե լո ւ ը ն դ ո ւն ա կ ո ւթ յո ւ ն ը ։ չին ո ւմ ընթանալ

մո ր ո ւք ի

ծոպ ե ր ո վ, Եթե

պես

որ կորցրել

անհրաժեշտ էր

կտրուկ բ ե յդ ե վ ի ն դ ո վ , նավը չէր կա րողա ­

ն ո ւ մ ք ա մ ո ւ ն կ ա տ մ ա մ բ վեց ռ ո մ բ ից ա վ ելի պահել ի ր են , և ա յն պ ե ս էր ճ ո ճ վ ո ւմ ա լիքների վր ա , որ հ ի շե ցն ո ւմ էր ջրի մեջ ընկած գալիոնը

փտած

բ ա զ ո ւկ ի ։

կարող

նրա

ն ա վ ո վ օվերշտագ շրջադարձի բողջ

հ ա մ ե մ ա տ ո ւ թ յա մ բ

էր հ ա մ ա ր վ ե լ

ա նձնա կազմի

արագընթաց հա մա ր

մ ա ս ն ա կ ց ո ւթ յո ւ ն ը ։

ուզածդ

ք լի պ ե ր ։

անհրաժեշտ

Ա յղ

էր ա մ ­

Ահա թե ի ն չո ւ,

երր

քա ռասուն ո ւթ ժա մ շարունակ մեր հոդին հանող փ ոթորիկի ■ուղղությունը հա նկա րծ ո ւթ ռ ո մ բ ո վ փոխ վեց,

մենք

ջախ­

ջա խվեցինք, դիպ չելով հ ո ղ մ ա ծ ե ծ ափի ժ ա յռ ե ր ի ն ։ Վա ղորդյա ն ցուրտ լ ո ւ յ ս ի

տակ սարերի

պես

վիթխ արի

ա լի ք ն ե ր ը մեզ սեղմեց ի ն ափի ք ա ր ա ժ ա յռ ե ր ի ն ։ Ձ մ ե ռ էր, և ■ձյունամրրիկի ընթ ա ցքում շերտը,

պ ո ռ թ կ ո ւմ ն ե ր ի

մեր

առջև եր և ո ւմ

ե թ ե , ի հ ա ր կե ,

ա յ դ ք ա ո ս ա յի ն

միջև էր

կարճատև ցամա քի

կա րելի է ց ա մա ք

կ ո ւյտ ը ։

Քարքարոտ

դադարների կործանարար

անվա նել

ա նհա մա ր

լեռնեցի կ ղ զ յա կ ­

ներից ա յն կ ո ղ մ մա ռա խ ուղից դուրս էին ց ց վ ե լ ձ յո ւն ա ծ ա ծ կ

Ш


լե ռ ն ա շ ղ թ ա ն ե ր ը , ճիշտ մե ր դիմաց վեր էին խ ո յա ն ո ւ մ ո ւ ղ ֊ ղաձիգ ժ ա յռ ե ր ը , որոնց վրա ձյա ն հ յո ւլե ն ո ւյն ի ս կ չէր կ ա ֊ ր ո ղ ն ս տ ե լ, իսկ փրփրադեզ ջրա պ տ ույտ ների միջից

երև ում

էին խ ո ւթ եր ի ս ո ւ ր ֊ս ո ւ ր ա տ ա մն եր ը ։ Անանուն էր ա յդ եր կիրը, ա լի ք ն ե ր ը ։

Ցա մ ա ք ի

ուր մ ե զ ք շ ո ւմ էին վ ի թ խ шpի

գիժը մ ե ր քարտեզի վրա

գրեթե

ա ն֊

նկատելի էր, և ոչ մի ծ ա ն ո ւց ո ւմ չկար այն մ ա ս ի ն , թ ե ա յս կ ո ղ մ ե ր ո ւմ նավազներ երբևէ եղել

են ։

էինք եզ րա կա ցնել,

բ ն ա կի չնե րը ,

որ ա յս

երկրի

Մենք

մ ի ա յն կարող հա վ ա ն ա ­

բ ա ր , ն ո ւյն ք ա ն ա ն հյո ւր ը ն կա լ են, որքան և մեր առջև տ ա ֊ ր ա ծվ ա ծ ց ա մ ա ք ի հա տ վա ծը։ <xUփարվերը»

ժա յռ ի ն դիպավ

նավաքթով։

ս ա ր ա ժ ա յռ ը

ուղա ձիդ, բա վա կա ն խոր ս ո ւզ վ ո ւմ էր ջրի մեջ, և օդ թ ռ ա ծ բուշպրիտը ջարդվեց

հենց

ց ա վ ու զ ա րհուրելի մ ի տարբեր

հիմքից։

Ֆ ո ք ֊կ ա յմ ը

ճ ռին չով , իր

ևս չ դ ի մ ա ֊

հետևից քարշ տ ա լով

ս ա ր ք ա վ ո ր ո ւմ ն ե ր , ը ն կ ա վ նա վ ա կո ղի ն ճ մ յ ո ւ ս

ծ ա յ֊

ր ո վ կա խ վելով ժա յռ ի վր ա ։ Ծերուկ

Յոհաննես

Մարթենսը

միշտ

էլ ի ն ձ

հի ա ց մ ո ւն ք

էր պ ա տ ճ ա ռ ո ւմ ։ Ա լիք ը մեզ պոկեց ն ա վ ա խ ե լի ք , քարշ տվեց տ ա խ տ ա կա մա ծով և նետեց մ ի ջն ա մա սի ն ,

այստ եղից

մ ա գ լց ե ց ի ն ք շրջված բա ք ի վ ր ա ։

Մ յո ւ ս ն ե ր ը

մեզ։ Մենք

մ ի մ յա ն ց

ա մ ո ւր

փ ր կվ ա ծն եր ի ն ։

կա պ վեցինք

Մնացել

էինք

տ ա սնութ

ևս

մենք

հետևեցին

ու հաշվեցինք հոգի։

Մ յ ո լս ն ե ր ը

զոհվել էին։ Յոհաննես

Մ ա ր թ են սը ձեռքն ուսիս դրեց ու ց ո ւյց տվեց

վ ե ր , որտեղ ա լիքների պատնեշի հետևից եր և ո ւմ էր ք ա ր ա ֊ ժ ա յռ ի եզրը։

Ես

նրան

հա սկա ց ա ։

Կ ա յմ ի

ծա յր ա գավաթի ց

մոտ քսա ն ֆուտ ց ա ծ , ֆ ո ք ֊ կ ա յ մ ը ճռինչով ք ս վ ո ւ մ էր ժա յռի ցցվածքին.

Ցցվա ծքի վրա մ ի

ծերպ

թ ե ն ս ը կ ա մ ե ն ո ւ մ էր ի մ ա ն ա լ, թ ե ֆ ո ք ֊կ ա յմ ի

հարթակից

ցա տ կել

կա ր ։ Յոհա ննես

կ հ ա մ ա ր ձ ա կ վ ե ՞մ

ա յդ

ծերպի մ ե ջ ։

Մար֊ ա րդյոք

Կ ա յմի

և

ծերպի միջև եղած տ ա ր ա ծ ո ւթ յո ւն ը մ ե ր թ չէր գ երա զա նցում վե ց

ֆ ո ւտ ի ց ,

մերթ

հ ա ս ն ո ւմ

էր մ ի ն չև տա սներկու

Նավի իրանը անընդհատ շա ր ժ վ ո ւմ էր,

ֆ ո ւտ ի ։

և ճ եղք վա ծ ծա յր ո վ

կ ա ռ չա ծ ֆ ո ք ֊ կ ա յ մ ը ց ն ց վ ո ւ մ և ճ ո ճ վ ո ւմ էր նավի հետ ։ Ես մ ա գ լց ե ց ի

կ ա յմ ի վ ր ա ։ Մ յո ւ ս ն ե ր ը չուզ եցին հ ա մ բ ե 197


ր ե լ։ Բ ո լորը, մ ե կ ը մ յ ո ւ ս ի հետևից արձակեցին իրենց կապող պա րանները և հետևեցին ինձ ա յդ կ ա ս կա ծե լի վ ր ա յո վ ։

Նրանք շտ ա պ ելու բ ո լոր

հի մք եր ն

կամրջակի

ո ւնե ի ն.

ամեն

րոպե «Սփարվերը)) կարող էր պ ոկվ ել խ ութից ու խ ո ր ա սո ւզ ­ վ ե լ։ Ո ր սա լով հարմա ր պա հը, ես ցատկեցի ու կա ռ լեց ի ծեր­ պի մեջ գտնվող ց ցվա ծքից ու պա տրաստ վեցի օգնել հաջոր­ դին։

Սա կայն հաջորդը

դա ն դա ղո ւմ

ո ւղնուծուծը թր ջվ ել

էինք

Իսկ յո ւր ա ք ա ն չյո ւր

թո-իչքր

էր։

և սառը ք ա մ ո ւ անհրաժեշտ

Բոլորս էլ տակ էր

մինչև

փ ա յտ ա ց ե լ։

հ ա մ ա պ ա տ ա ս­

խ ա նեցնել նավի և կ ա յմ ի ճ ո ճք ի ն ։ Առաջինը

զոհվեց խ ոհա րա րը։

մա հ ա ր թ ա կ ի ց ,

պտտեցրեց

ու

Ա լի ք ը նրան

ծեփեց

պոկեց կ ա յ ­

ք ա ր ա ժ ա յռ ի ն ։

Մոտ

քսան տարեկան մ ո ր ո ւք ա վ ո ր փ ոքրավորը հա վ ա ս ա ր ա կշռո ւ­ թ յո ւ ն ը

կ ո ր ց ն ե լո վ ,

սահեց

կ ա յմ ի

տակ

և սե ղ մվ եց ք ա ր ա ­

ժա յռ ի ու նավիրա նի միջև։ Ս ե ղ մ վ ե 'ց ։ Մ ի վ ա յր կ յա ն էլ չ դ ի ­ մ ա ն ա լո վ , շունչը փչեց։ Երկու հոգի ևս զոհվեցին խոհարարի պ ե ս։

Յոհա ննես

տա սնչորսերորդ

Մ արթենսը փրկվածն

վ ե ր ջո ւմ

էր,

որը

լք ե ց

նա վը,

կ ա յմ ի ց

և նա

բարեհաջող

ցատկեց ծերպի մ ե ջ ։ Մ եկ ժա մ անց « ՍփարվերըX)

պ ոկվեց

խ ո ւթ ից և խ ո ր ա ս ո ւզ վ ե ց ։ Երկու օր ու գիշեր ա յդ ծ ե ր պ ո ւմ նստա ծ, ս պ ա ս ո ւմ էխեք մա հվա նI Ոչ դեպի ց ա ծ ճանապ արհ կար, ոչ էլ դեպի վե ր ։ Երրորդ օրն ա ռա վոտ յա ն ձկնորսական նավակից մեզ ն կ ա ­ տ եցին ։ էին,

Ձկնորսները

ճերմակ,

երկար մա զ ե ր ո վ ,

գագաթին։

Ւնչպես

սա նրվածք էր,

և,

բ ա յց

կեղտոտ

հագուստ ով

որոնք փնջաձև կա պ վա ծ էին նրանց

հ ե տ ա գ ա յո ւմ

իմացա,

դա

ա մուսնա կա ն

ա յդ էլ հ ե տ ա գ ա յո ւմ ի մ ա ց ա , շատ հ ա ր ­

մա ր է մի ձ ե ռ ք ո վ ա յդ փնջից բ ռ ն ե լ, իսկ մ յ ո ւ ս ո վ հ ա ր վ ա ծ­ ներ տեղալ ա յն ժա մ ա ն ա կ , ք ո վ ա յլևս

անհնարին

Ձկնորսները

գյո ւղ ա ցի ն եր ը

բ ո լոր

միջոց ն երով

ց ա ծ բերեցին մա րդիկ

է որևէ բան

գնացին

հետո

երր վ ի ճ ա բ ա ն ո ւթ յա ն

գ յո ւղ

ա պ ա ց ո ւց ել։

օ գ ն ո ւթ յո ւն

կ ա ն չելո ւ,

իրենց տ ր ա մ ա դ ր ո ւթ յա ն

գրեթե

ամբողջ

ք ա ր ա ժ ա յռ ի ց ։

էին . նրանց ո ւտ ե լի քը

մեջ խ ո ս ­

օրվա

Դրանք

տակ

ընթա ցքում

ա ղքա տ,

դժվա րա մա րս

որից

գտնվող մեղ

ընչազուրկ էր ն ո ւյն ի ս կ

հասարակ նա վա ստ ու ստ ա մո ք սի հ ա մ ա ր ։ Նրանք ս ն վ ո ւմ էին 198


շոկոլադի պես դարչնագույն բ ր ն ձ ո վ ։ Ա յդ վռ ի կը բ ա ղկա ցա ծ էր կ ի սո վ լա փ բրնձի ն ո ւր դ ո վ ։

Ուտելիս

թ ե փ ի ց ' ա մ են

երբեմն

տեսակի

ստ իպ վա ծ

էի^ք

աղբի

խ առ­

լի ն ո ւմ

երկու

մատը բերաններս խ ո թ ե լ, որպեսզի կարողանանք դուրս ք ա ­ շել կո ղմ նա կի ա ռ ա ր կա նե ր ը։ Ա յդ վռիկից р шдЬ ձկնորսները սնվ ո ւ մ էքէն կ ո ր եկո վ ու բա զ մա տ ես ա կ

թ թուն երով,

որոնք

ա լ ր ո ւ մ էին մ արդու լե զ ո ւն ։ Գ յո ւղի տները կավաշեն, հա րդով էին։

Խրճիթն ե րի

հատակի

տակ

ծա ծկվա ծ

խ րճիթներ

ծխ ն ելո ւյզ ն եր

կ ա լի ն

և

օջախների ծուխը մ ի ա ժ ա մա նա կ ծ ա ռ ա յո ւ մ էր ննջարանները տ ա քա ցն ելո ւ հ ա մ ա ր ։ Ա յդ պ ի սի խ րճիթներից մ ե կ ո ւ մ էլ մ ե ն ք մի քանի

օր հանգստ ա ցա նք,

երկար

ծխ ա մ որ ճ եր ո վ

ծխ ում

էինք թ ո ւյլ և գրեթե ա ն բ ո ւյր տեղակա ն ծխ ախոտ։ Ծխախոտից բ ա ց ի ,

մեզ հ յո ւր ասի ր ե ցին թ թ վ ա հ ա մ ո լ

պղտոր

գոլ

խ մ ի չք ո վ , որից կարելի էր հա րբել վիթխ ա րի ք ա ն ա կ ո ւթ յա մ բ խ մ ե լո ւց

հե տ ո մի ա յ ն ։

Առանց

հոգուս

մ ե ղ ք ա ն ե լո ւ

ա սեմ,

որ մի քանի գալոն կո ն ծ ե լո լց հետո մ ի ա յն եր գ ելո ւ ց ա ն կ ո ւ­ թ յո ւն ո ւնեցա , մի հ ա ն գ ա մ ա ն ք , որն ամբողջ աշխարհի նա ­ վաստին ե րի թ յո ւն ի ց

հա մա ր հ ա ր բ ա ծո ւթ յա ն

խ ր ա խ ուսվա ծ,

ա յդ խ մ ի չք ը , էինք,

և քիչ

առանց

մ յո ւս ն ե ր ը

անց

նշան ևս

Իմ

հաջողու­

գլուխ ներին

քաշեցին

կոկորդներս

նվա զա գույն

է։

պ ա տ ռե լո վ

ուշա դր ո ւթ յո ւն

ի սկ

եր գ ո ւմ

դա րձնելու

կղզու վրա դա ր ձ յա լ մո լեգ ն ո ղ ձ նա բ քի ն , և բ ն ա վ չանհա նգըստ ա նա լո վ , աստծո

որ մ ե ն ք

կո ղմից

հ ա յտ ն վ ե լ

մ ո ռ ա ց վ ա ծ մի

ենք բ ո լո ր ո վ ի ն ե ր կ ր ռ ւմ ։

Ծերուկ

ա նհա յտ , Յոհաննես

Մ ա ր թ ե ն ս ը ծ ի ծ ա ղ ո ւմ էր, գ ոռա լով եր գ ո ւմ և մեզ ն մա ն հա ր­ վ ա ծ ո ւմ էր իր ազդրերին։ Հենդրիկ Հ ե մ ե լ ը , ածուխի պես սև մ ա զ ե ր ո վ և փոքրիկ սև հ ո ւլուն ք ի ն մա ն ա չքերով ա յդ անվ ը ր դ ո վ ու ի ն քն ա մփ ոփ կո ր ց ն ե լո վ , տվեց

հոլանդացին ևս

հա ն կա ր ծ գլուխը

նա վ ա հա ն գ ստ ում հա րբա ծ ն ա վ ա ստ ո լ պես շաղ

ա ր ծա թ ա դ ր ա մն եր ը ,

նորից

ու

նորից

կա թնա նմա ն

խ մ ի չք պա հա նջելո վ։ Մ ե ն ք արդեն գ ժ ո ւթ յո ւն ն եր էինք ա ն ո ւմ , բ ա յց կ ա ն ա յք շարունակ բ ե ր ո ւ մ էին ա յդ խ մ ի չք ի ց , և ամբողջ գյուղ ն հ ա վ ա ք վե լ էր մ ե ր խ ր ճ ի թ ո ւ մ , դ իտ ելու

համար,

թե

ինչեր ենք ա ն ո ւմ ։ 199


Ս պ իտ ա կա մ ո ր թ ը ոտատակ է տ վել ամբողջ երկրագունդը և ամեն տեղ իրեն տեր ու անօրեն է զգացել իր ա ն հո գ ո ւ­ թ յա ն շնորհիվI Ի դեպ, խ ոսքս վ ե ր ա բ ե ր ո ւմ է նրա կեց վ ա ծք ի ն , քանի որ գրգապատճա/մւերը եղել են

ա ն հա գո ւթյո ւն ն

ու հա րստ ա նա լու ծա րա վը, Ահա թե ի ն չու նավապետ Յոհաննես

Մ ա ր թ ե ն ս ը , Հենդրիկ Հ ե մ ե լ ը

ներ ձկնորսական

և տ ա սն եր կո ւ ն ա վ ա ստ ի ­

ա վ ա ն ո ւմ խ ե ն թ ո ւթ յո ւն ն ե ր

էին

ա ն ո ւմ

և

կո կորդով մեկ եր գ ո ւմ ա յն ժա մա ն ա կ, երբ Դեղին ծովի վրա ո ռ ն ո ւմ էր ձ մ ե ռ ա յի ն հ ո ղ մ ը ։ Այն ն վա զ ա գ ո ւյն ը , ինչ մ ե ն ք հա սցրինք տ եսնել ա յս ե ր կ ­ ր ռ ւ մ , Չ ո ս ո ն ո ւմ , մե զ վրա ա յն ք ա ն էլ բ եր կր ա լի տ պ ա վո ր ո ւ­ թ յ ո ւ ն չթ ո ղ ե ց ։ Եթե ամբողջ ժողովուրդն էլ նման է ա յս ձըկն ո րսներ ի ն , ապա հարկ չկա զ ա ր մ ա ն ա լո ւ, թ ե ի ն չու ա յս կո ղ ­ մ ե ր ո ւ մ եվրոպակա ն ս խ ա լվ ո ւմ էի նք։

նավեր չեն հ ա յտ ն վ ո ւմ ,

Ձկնորսական

ավանը

Սա կա յն

գ տ ն վում

մենք

էր

ծո վ ­

եզրյա կղզու վր ա , և տեղի ավա գա նին, ըստ ե ր և ո ւյթ ի ն , մ ե ր հ ա յտ ն վ ե լո ւ լո ւր ը հա ղորդել էր մ ա յր ց ա մ ա ք ,

որովհետև մ ի

օր առա վոտ յա ն երեք վիթխ ա րի ե ր կ կ ա յմ ա ն ի , բրնձի փ սիա ­ թից

պա տրաստած եռ ա ն կ յո ւն ի

առա գա ստ ներով

ջոնկա ներ

խարիսխ նետեցին մե ր ափերի մ ո տ ։ Երբ նոր ժա մա նա ծները մտան գ յո ւղ , նավապետ Յոհա ննես Մ ա ր թ ե ն ս ը չափազանց ա ռ ո ւյգ ա ց ա վ ,

որովհետև դարձ­

յ ա լ նրա աչքերի առջև հա յտ ն վ եց փափագած մ ե տ ա ք ս ը ։ Ա ռ ֊ ջևից ք ա յ լո ղ կորեա ցին նատ

երանգներ

ստորաքարշ, խ ո ւմ բ ը ։

Կվոն

«յա ն բ ա ն »

էր,

ունեցող

և,

մետաքսով.

մետ ա քս հագա ծ, Յուն

ա զ ն վա զ ա ր մ։

մա րզերից

հետ ևա պես,

նրան

հ ի ն գ ֊վ ե ց

մեկի

Ը ն դ ո ր ո ւմ

կառա վա րիչի

կառա վա րա կա ն

գ ո ւ­

ո ւղ ե կ ց ո ւմ էր

հոգիանոց

Դինը ( նրա անունը ես հետո

ա յս ի ն ք ն '

հանգապետի կ ա մ բա ն ,

պ ա րուրված էր բ ա զ մա տ եսա կ

շքա ­

իմա ցա } նաև նա ­ պես

ա ստ իճա նա վոր։

մի նրա

պ ա ր տ ա կա նո ւթյո ւնն ե րի մեջ հ ի մ ն ա կ ա ն ո ւմ մ տ ն ո ւմ էին գրլխահարկ և տաճարահարկ հ ա վ ա ք ե լը ։ Կառավարիչի և նրա շքա խ մբի հետ մի ա ժ ա մ ա ն ա կ կղզի եկան նաև մոտ հա ր յո ւր զինվոր, որոնք շ ա ր ա ս յո ւն ո վ մտան ավան։

նրանք զինվա ծ

ու տ եգե ր ո վ, իսկ 200

էին

ո մա նք

եռա ժա նի ն եր ո վ ,

էլ ն ո ւյն ի ս կ

տ ա պ ա րներով

ա յն պ ի ս ի

վիթխարի


մ ո լշկ ե թ ն ե ր ո վ ,

որ յո ւր ա ք ա ն չյո ւր

մ ո լշ կ ե թ ր

կ ր ո ւմ

էին

եր ­

կու զինվոր, նրանցից մ ե կ ը տ ա նո ւմ և տ ե ղա դրում էր հեն ա ­ ր ա ն ը , որի Վրա պետք է դրվեր փողը, իսկ մ յ ո ւ ս ը կ ր ո ւմ էր մ ոլշկեթն ու հարկ եղած դ ե պ ք ո ւմ կ ր ա կ ո ւմ ։ Ինչպես հ ետ ա ­ գ ա յո ւ մ հ ա մ ո զ վ ե ց ի , եր բ ե մ ն մ ո լշ կ ե թ ը կ ր ա կ ո ւմ էր, երբեմն ոչ։ Ա մ ե ն ինչ կա խ վա ծ էր աբեթի ու վա ռոդի վ ի ճ ա կի ց ։ Ա յս պ ե ս ժա մա նեց Եվոն Ցոլն Դինը։

Դյուզ ի

ավագները

դ ո ղ դ ո ղ ո ւմ էին նրա առջև, և մ ե ն ք շատ շուտով

համոզվե­

ց ի ն ք , որ դա իզուր չէր։ Ես մոտ եցա ու առաջարկեցի ի մ ծ ա ֊ ո ա յ ո լթ յո ւ ն ը որպես թա ր գ մ ա ն չի , քանի որ կորեա կա ն լե զ վ ի ց արդեն մի հա ր յո ւր բ ա ռ սո վ ո ր ել էի։ Սա կայն Եվոն Տուն Դ ի­ նը մ ռ ա յ լ վ ե ց ու ձեռքի շա ր ժ ո ւմ ո վ հ ա ս կա ց ր եց , որ մ ի կ ո ղ մ քաշվեմ։

Բայց ես

ի ն չ ո ՞ւ պետք է

են թա րկ վեի նրան։

Ես

ն ո ւյն ք ա ն բա րձրա հա սա կ էի, որքան և նա, մ ի երեսուն ֆ ո լն տով էլ ի մ քաշը ա վ ելի կ լի ն ե ր ,

մա շկս էլ ճ եր մա կ էր

ու

մ ա զ եր ս' ո ս կ ե գ ո ւյն ։ նա մ ե ջք ո վ դարձավ ի մ կողմն ու դիմեց ավագներից մ ե կ ի ն , իսկ մե տ ա քս հագա ծ նրա վեց մ ե ր ձ ա ­ վորները

պատնեշեցին

ինձ։

Ա յդ

միջոցին

մոտ եցա ն նաև

զինվորները, նրանք շալակներէւն դրած հաստ տախտակներ էին բ ե ր ո ւ մ ։

Տա խ տա կները

մոտ

վեց

ֆուտ

ե ր կ ա ր ո ւթ յո ւն ,

երկու ֆուտ լա յ ն ո ւ թ յ ո ւ ն կո ւն են ա յին և կիսով չափ սղոցված էին

ե ր կ ա յն ք ո վ ։

Տախ տա կներից

յո ւր ա ք ա ն չյո ւր ի

ծայրէ/ն

կլոր մի անցք կար, որը մ ա ր դ ո ւ պարանոցից մի ք ի չ էր լ ա յ ն ։ Եվոն Ցուն Դինը ի ն չ ֊ո ր կա ր գ ա դր ո ւթ յո ւն ա ր ե ց։ Մ ի ք ա ­ նի զինվոր

մոտ եցա ն

Թ ր ա մ փին,

որը գետնին

նստ ա ծ,

եղնգախոցն էր զ ն ն ո ւմ ։ Թ ր ա մ փ ը մի քիչ ա ն խ ելք, անշնորհք, ուշ հասկա ցող տղա էր, և մի ն չ գլխի

կընկներ,

թ ե ին չ է

կա տ ա ր վ ո ւմ, տախտակներից մ ե կ ը մկրա տ ի պես բ ա ց վե ց ո։ նորից փ ա կվ եց ' անցքի մեջ ա ռ ն ելո վ նրա պ ա րա ն ոցը։ Հ ա ս ­ կ ա ն ա լո վ , թ ե ի ն չպ իսի ծուղակն է ը ն կ ե լ, և

տ ե ղ ո ւմ

ա յն պ ես

վեր

ց ա տ կեց,

որ

Թ ր ա մ փ ը բ ղա վեց շրջապատողները

վախից հեռ ո ւ քա շվ եց ին, խ ո ւս ա փ ե լո վ օ դ ո ւմ պար եկող ե ր ­ կար տախտակից։ Եվ սկսվե ց ։ Մ ե ն ք հա սկա ց ա ն ք, որ մ ե ր բ ո լոր ի ս պա րա ­ նոցին

Կվոն Տուն

հա գ ց ն ել։

Դինը մտ ա դիր է ա յդպ իսի կաղապարներ

Ոլժն եր ի ս

ներածին

չափ

դ ի մ ա դ ր ո ւմ

էինք

մեր 201


անզեն բ ռո ւն ց ք ն ե ր ո վ մոտ հ ա ր յո ւր զինվորի ու ն ո ւյն ք ա ն էլ ձ կնորսների,

իսկ մ ե տ ա ք ս ո վ

պ ա ճո ւճ վա ծ

քիչ հեռ ու կանգնած դի տ ո ւմ էր մա րհանքով։

Կվոն

Ցոլն

հ պ ա ր տ ո ւթ յա մ բ և

Դինը ա ըհ ա ֊

Ա յդ ժա մանակ էլ ես ստացա Ու Տոն Իկ մ ա ­

կանունը, որ ն շա նա կում է' Հզոր* Իմ բ ոլոր ը ն կերներին ա ր ֊ դեն կաղապար էին հա գցրել, բ ա յց ես դեռ շ ա ր ո ւն ա կ ում էի դ ի մ ա դ ր ե լ։

Իմ բ ռո ւն ց ք ն եր ը

դարբնի

մ ո ւր ճ եր

էին,

և ես էլ

հնարավորին ս ա հ մ ա ն ն ե ր ո ւմ վճռել էի ա վելի շահավետ օգ֊ տա գ ործել։ Շուտ ով ես ո ւր ա խ ո ւթ յա մ բ նկա տ եցի,

որ կորեա ցիները

նվա զա գույն պ ա տ կերա ցումն իսկ չունեն բ ռն ց քա մա ր տ ի մ ա ֊ սին և պա շտ պ ա նությա ն ոչ մի ձև չգիտ են։ Իմ հարվածներից կեգելն երի պես նրանք փ ռ վ ո ւմ էին

գետնին,

և ես խ ո ւ մ բ ֊

խ ո ւմ բ տ ա պ ա լո ւմ էի նրանց։ Ես նետվեցի Եվոն Ցուն Օ՛ինի կ ո ղ մ ը , ո ւզ ո ւմ էի նրան էլ

հ ա ս ց ն ե լ, և խեղճի

դր ո ւթ յո ւն ը

չափազանց անմխ իթա րա կա ն կլի նե ր , եթե օ գ նո ւթյա ն չ հ ա ս ֊ ներ ջ ք ա խ ո ւմ բ ը ։

Շատ թ ո ւ յ լ

մ յո ւս ն ե ր ը կթա փ վեին վր ա ս, իմ

հ ակառակո րդներից

ու

ժողովուրդ

էր դա,

և

մինչև

ես մի փառահեղ շիլա եփեցի

նրանց

մ ե տ ա ք ս յա

զ գեստ ներից։

Նրանք շատ-շատ էին։ Բռունցքներս ուղղակի խրվեցին մ ն ա ցՒն ա յդ

ա մբոխ ի

մեջ,

հետևից

անդադար առաջ

էին բ ռ ­

թ ո ւ մ , իսկ առջևում կանգնածներն էլ նահանջելու տեղ չ ո ւ ­ ն եին, Տ ե ս ն ե ի ք , թե ինչպե и եկա նրանց հախ ներից։ Ի վ ե ր ­ ջո երեք շերտով նրանք

փռվեցին ի մ

ոտքերի

տ ա կլ

Տ ա յց

երբ երեք ջոնկաների ա ն ձնա կա զմի հետ գ յուղի բ ո լոր բ ն ա ­ կիչներն էլ վրա տ վ եց ին , ես պարզապես չկա րողա ցա այլևս կանգնած մ ն ա լ

ու ը ն կ ա ։

Դրանից հետո

մ ե ծ հն ա ր ա մ տ ո ւ­

թ յո ւ ն չէր պա հա նջվում պարանոցիս կաղապար հա գ ցնելը։ —

Աստվա ծ ի մ ,

վերջն ի ՞ն չ

է լ ի ն ե լո ւ , — բացակա նչեց

Վ ա ն դեր վո ւթ ա նունով մի ն ա վ ա ստ ի, երբ բ ո լոր ի ս տեղափոխեցին ջոնկա։ Մ ե զ ն ստեցրին բաց տ ա խտա կամածին այն հա վերի պես, որոնց ոտքերն ու թև եր ը կա պ վա ծ են. ն ո ւյն պահին ք ա մի ն սաստիկ թ ե ք ե ց ջոնկան և մ ե ն ք բ ո լո ր ս ,

դղրդա ցնելով կ ա ­

ղա պարները և պարանոցներս ք ե ր ծ ե լո վ , գ լորվեցինք ու դե մ առանք նավակողի հ ո ղ մ ա ծ ե ծ եզրին։ Իսկ բարձր ն ա վ ա խ ե֊ 202


լին

կանգնած Եվոն Տուն Դինը դի տ ո ւմ էր ա յս

ա մ են ը և,

ա ս ե ս , մեզ շէր էլ ն կ ա տ ո ւմ ։ Հ ե տ ա գ ա յո ւմ , տարիներ շ ա ր ո լ֊ նակ խ եղճ Վ ա նդերվութին ոչ ոք ա յլ կերպ շէր ա ն վ ա ն ո ւմ , ք ա ն ճ «Վերջն ի ՞ն չ է լ ի ն ե լո ւ » ։ նրա բախտը չ բ ե ր ե ց ։ Մ ի ա ն­ գա մ գիշերով նա սառեց

Ե ե յձ յո յի

նրա աղերսանքների դի մա ց

փողոցներից

ոչ մ ի

մ ե կ ո ւմ ,

դուռ չբա ցվեց

և

ու ոչ ոք

նրան ներս չընդունեց տ ա քա նա լո ւ։ Մ եզ

տարան

մ ա յր ց ա մ ա ք

ջատներով լե ց ո ւն

մի

բանտ։

և

նետեցին գարշահոտ, մ ի -

Ա յս պ ե ս

մ ե ն ք ծա նոթա ցա նք

Չոսոն կոչվող երկրի իշխ ա ն ո ւթյո ւն ն եր ի հետ ։ Բ ա յց , ինչպ ես դուք շուտով կ հ ա մ ո զ վ ե ք , ինձ վի ճա կվեց բ ո լոր ի ս փոխարեն վրեժ լ ո ւծ ե լ Կվոն Տուն Դինից ա յն օրերին, երբ տիկին Օմը բ ա ր յա ց ա կ ա մ ո ւ թ յո ւն

ց ո ւցա բերեց

իմ

ն կա տ մ ա մբ

ու

ես

դարձա հզոր, մի դ ե մ ք , որն իր ձ ե ռ ք ո ւ մ բավակա նին մ ե ծ ի շ ­ խ ա ն ո ւթ յո ւն ուներ։ Մ են ք երկար մն ա ց ի ն ք բ ա ն տ ո ւմ ։ Հ ե տ ա գ ա յո ւմ ի մ ա ց ա ն ք * թե ինչո ւ , Եվոն Ցուն Դինը սուրհանդակ էր ուղա րկել Ե ե յձ յո , Չոսոնի

մ ա յր ա ք ա ղ ա ք ը ,

որպեսզի

տ եղեկա նա , թե

էեչպ իսի

վ ե ր ա բ ե ր մ ո ւն ք ունի միա պ ետ ը մե ր ն կ ա տ մ ա մ բ ։ Ւսկ ա ռ ա յժ մ մա րդիկ գալիս էին մե զ ն ա յե լո ւ , զանների։ բա ն տ ը ,

Տ եղի

բնա կիչները

որպես գազանանոցի գա­

օր ու

պա շա րում

էին

պատուհանի վա նդա կների մ ի ջ ո վ ն ա յ ո ւ մ մե զ վրա,

որովհետև մ ե ն ք

սպիտակ ա մ որթների

առաջին

ն ե ր կ ա յա ­

ցուցիչներն էինք ա յս կ ո ղ մ ե ր ո ւմ ։ Եվ պետք է ա ս ել, որ մեզ ա յ ց ե լ ո ւ մ էր ոչ

մ ի ա յն

ա մ բ ո խ ը։

Պ ա տգարակներով,

որոնք

կ ր ո ւ մ էին կ ո ւլի ն ե ր ը , գալիս էին բա րձրա ստ իճա ն տ ի կն ա յք ծովի բ ե ր ա ծ զարմանահրաշ սատանաներին ն ա յե լո ւ , և այն ը ն թ ա ց ք ո ւ մ , մի ն չ ծառաները մտ րա կն եր ո վ ժողովրդին ք շ ո ւմ էին մ ո տ ա կ ա յք ի ց , տ ի կն ա յք երկա ր, ուշադիր և լ ո ւ ռ զ ն նում էին մ ե ղ ։ Իսկ մ ե ն ք շատ ք ի չ բան կարող էինք տ ե ս ն ե լ, ք ա ­ նի

որ երկրի

էր։

Մ ի ա յն

օրինաց հ ա մ ա ձ ա յն ,

նրանց

դե մ ք ը

պ ա րուհիները, թ եթ ևա բա րո կ ա ն ա յք

ծածկված

և պ ա ռա վ­

ներն էին բա ց դ ե մ ք ո վ ։ Իմ

մ տ ք ո վ հաճախ

էր ա ն ց ն ո ւմ ,

թե

Եվոն

Ցուն

Դինը

տ ա ռա պ ում է ստ ա մո ք սի ա ն մ ա ր ս ո ղ ո լթ յա մ բ ու երբ ա յդ հ ի ­ վ ա ն դ ո ւթ յո ւն ը ս կ ս ո ւմ էր չափից դուրս տանջել, նա իր ոխը '203


մեզնից էր հ ա ն ո ւմ ։ ճ ի շ տ է դա, թե սխալ

չգիտ եմ,

առանց

փ չում

որևէ

պատ ճա ռ ի,

հենց

որ խ ելքի ն

Բաձ&

էր,

մեղ

դուրս էին բ ե ր ո ւ մ փողոց և բանտի առաջ, ա մբոխ ի հ ի ա ց ա ­ կան բ ա ց ա կա ն չո ւթ յո ւն ն եր ի

տակ

դաժանորեն

մա հա կա ծեծ

էին ա ն ո ւ մ ։ Ասիացին դաժան է, և մ ա ր դ կ ա յի ն տառապանք*ներին ականատես լի ն ե լը նրան գ երագույն հ ա ճ ո ւյք է պա տ ճ ա ռ ո ւմ ։ Դ ո ւք, ի հ ա ր կ ե , կարող եք շատ լա վ պ ա տկերա ցնել մե ր ուր ա խ ո ւթ յո ւն ն ու բ ե ր կ ր ա ն ք ը , երբ ա յդ ծեծերի վերջը ե կ ա վ ։ Կիմի շնորհիվ։ Կ ի ՜մ ։ Ե*նչ կարող ե մ պ ա տ մել Կիմի մ ա ս ի ն ։ Ա յդ ե ր կ ր ո ւմ նրանից ա վելի ազնիվ մ ա ր դ ո ւ չ ե մ հա ն դի պ ե լ։ Եվ ա յս դ ե պ ք ո ւմ խ ոսքերն էլ ա վ ելո ր դ են։ Երբ աոաջին անգա մ Կիմին տ ե սա , նա հիսուն հոգուց բ ա ղկա ցա ծ զ որախ մբի պետ էր, բ ա յց հ ե տ ա գ ա յո ւմ , ի մ շնորհիվ, նա դարձավ ա ր ֊ ք ո ւն ա կա ն կ յա ն ք ը

պա հա կա խ մբի

պ ետ ը։

տիկին Օմին և ինձ

Իսկ հետո

զոհաբերեց իր

փ ր կ ե լի ս ։ Կ ի մը. . .

մի խոսքով

Կ իմը։ Կ ի մը' Կիմն էր։ Նր ա ժա մա ն ելո ւն պես մե ր

կաղապարները

տեղնուտեղը

հանեցին և մե զ տեղափոխեցին քա ղա քի լա վ ա գ ո ւյն հ յո ւ ր ա ­ նոցներից մ ե կ ը ։ Մ ե ն ք , ի հա ր կե , մ ն ո ւ մ էինք գ երին եր, բ ա յց արդեն հա րգ վա ծ գերիներ,

որոնց

պա շտպ անում էր

հիսուն

հոգուց բա ղկա ց ա ծ հ ե ծ ե լա խ ո ւմ բ ը , և հենց հաջորդ օրը' բ ո ­ լո ր տասնչորս նավաստիներս չ ո սո նյա ն թ զ ուկ ձիեր հե ծ ա ծ , Մ իա պ ետ ա կա ն Մ ե ծ ճա նապ արհով ուղևորվեցինք դեպի մ ա յ ­ րաքաղաք։

Ինչպես

հաղորդեց

Կ իմը,

մի ա պ ետ ը

ց ա ն կ ո ւ­

թ յո ւ ն էր հա յտ ն ե լ տ ե սն ելո ւ զ ա րմա նա լի ծո վ ա յի ն սա տ անա­ ներին։ ճ ա ն ա պ ա ր հ ո ր դ ո ւթ յո ւն ը

երկարատև

էր.

մենք

հարա վիդ

դեպի հ յո ւս ի ս էինք դ ն ո ւմ և անցանք ա յդ երկրի գրեթե կ ե ­ սը ։ Հենց առաջին օր ը, դադարի ժա մ ա ն ա կ ,

ես գնացի դի ­

տ ե լո ւ, թ ե ինչպես են կ ե ր ա կ ր ո ւմ ա յդ թ զ ո ւկ ձ իե ր ին ։

Ա յն ,

ինչ ես տ ե սա , ստիպեց ինձ կոկո ր դո վ մ ե կ բ ղ ա վ ե լ. <րՎերջն ի ՞ն չ է լի ն ե լո ւ , Վ ա ն դ ե ր վ ո լթ » ։ Ես գ ո ռ ո ւմ էի ա յն քա ն ժ ա մ ա ­ նակ,

մինչև որ

մերոնք

վա զ ելո վ մ ո տ ե ց ա ն <

Տեղնուտ եղը

թ ո ղ ս ա տ կ ե մ , եթե ա յդ տխ մա րները իրենց ձիերին բ ա կ լա յի ա պ ո ւր ո վ , 204

ա յն էլ տաք

ա պ ուրով չէին

կ ե ր ա կ ր ո ւմ ։

Ա յո .,


ա յ ո ',

տաք ա պ ո ւր ո վ ։

Եվ ամբողջ ճանապարհին մ ի ա յ ն ս*~

պուրով էին կ ե ր ա կ ր ո ւմ ։

Ինչ արա ծ,

ա յդ

երկիրն

էլ

ա յդ ֊

Հպիս ին էր։ I

Դրանք իսկա պ ես թ զ ուկ ձիեր էին։ Կիմի հետ գրազ գ ա ֊

լ\վ ։

ես ձ իերից մեկին

գրկեցի

ո ւ,

թեև խ եղճը

վա խեցա ծ

թ պ ր տ ո ւմ էր ու վ ր ն ջո ւմ , շա լա կս ա ռ ա ։ Եվ Կիմի զ ի ն վ ո ր ն ե­ ր ը ; որոնք արդեն լ ս ե լ էին ի մ մ ա կ ա ն ո ւն ը , գոչեցին՝ Ու Յոն Հզ ո ր ։ վուրդ են,

Կորեացիները իսկ

Կիմը

հա ղ թ ա ն դ ա մ ,

ն ո ւյն ի սկ

մ կա ն ուտ

ժողո­

կ ո ր եա ցո ւ հա մա ր վիթխ ա րի

տ ղա մա րդ էր, և հի շում ե մ , հպ ա րտ ա նում էր դրա նով։ Ոայց երբ ես ու նա ա ր մ ունկը ա ր մ ուն կի հ ե ն ե լո վ , ձ եռքի ափերով սե ղ մեց ի ն ք ի ր ա ր , ես առանց դ ժ վ ա ր ո ւթ յա ն հաղթեցի նրան։ Իսկ նրա զինվորներն ու ավանից ա մբոխ ը

տ ե սն ելո վ մե ր մ ր ց մ ա ն

մե ր շուրջը ա ր դ յո ւն ք ը ,

հա վ ա ք վա ծ ա սա ցին,

irftt

Յոն Իկ»։ Մ եր

ճա ն ա պ ա ր հո ր դո ւթ յո ւն ը

գազանանոց

էր հի շե ց ն ո ւմ։

փ ո ք ր ֊ի ն չ

Մ եր

ժա մա ն մա ն

թափառաշրջիկ էռւրը

’Հեգնից

առաջ էր ա ն ց ն ո ւմ , և մա րդիկ շրջակա գյուղերից դուրս էին հ ո ս ո ւմ դեպի ճանապարհի եզրերը' մ ե զ ն ա յ ե լ ո ւ ։ Ա յ ո , ն ա պ ա ր հո ր դ ո ւթ յո ւն ը

անվերջանալի

էր

թ վ ո ւմ ,

իսկ

ճա­ մենք

ն մ ա ն վ ո ւմ էինք թա փառաշրջիկ կր կ ե ս ի ։ Գիշերները ք ա ղ ա ք ­ ների այն հ յո ւր ա ն ո ց ն ե ր ո ւմ , որտեղ կանգ էինք ա ռ ն ո ւմ , մեզ պ ա շարում

էր հետ աքրքրա սերների

բ ա զ մ ո ւ թ յո ւ ն ը

և մենք

ք ուն ու դադար չէինք ո ւն ե ն ո ւմ , քա նի դեռ պ ա հա կա խ ո ւմբ ը տ եգերով հեռ ո ւ չէր ք շ ո ւմ նրանց։ Ոայց ս կ զ բ ո ւմ Կիմը մ ե ­ նա մա րտի

էր կա ն չո ւմ ինձ գ յուղի ա մ ենաուժեղ ը մբ ի շն եր ի

դ ե մ և զ վ ա ր ճա նո ւմ էր, տ ե սն ելո վ , թ ե ինչպ ես ե մ ես նրանց գետին տ ա պ ա լո ւմ մ ե կ ը մ յ ո ւ ս ի հետևից։ Ա յդ ե ր կ ր ո ւմ հ ա ց ՜ չեն ո ւտ ո ւմ ,

և

մե զ

կ ե ր ա կ ր ո ւմ էին

սպիտակ բ ր ն ձ ո վ , որը երբեք չէր ա մ ր ա ց ն ո ւմ մ ա ր դ ո ւ մկա ն " ները, մ ս ո վ , որը ինչպես մ ե ն ք շուտ ով նկա տ եցինք' շան մ ի ս էր ( Չ ո ս ո ն ո ւ մ շները պ ա հ ո ւմ էին որպես մ ս ա ց ո ւ ) և զ ա ր հո ւ­ րելի թ թ ո ւ ն ե ր ո վ , որոնց հ ա մ ը i ա յ ժ մ արդեն մե նք կա թ նա ն մա ն

մի

հետո ես

օղի էլ ո ւն ե ի ն ք ,

խ մ ի չք ,

ա յլ

զ ո ւլա լ,

ս կ ս ո ւմ զգալ։ Եվ

իսկա կան

օղի,

ոչ թե

կոկորդ ա յր ո ղ բրնձի

> °ՂՒ> որ Ւ մի պինտան թ ո ւ յ լե ր ի ն դետին էր տ ա պ ա լո ւմ , իսկ 205


առողջ ու պ նդա կա զմ ա ղ ա մ արդուն դ ա ր ձ ն ո ւմ էր ուրախ ու կատ աղի։ լո ւր

Պարսպապատ Չոնխո ք ա ղ ա ք ո ւմ ա յ դ օղին խ մ ե ֊

հետո ես ինձ շատ լա վ էի զ գ ում ա յն

Կիմն ու տեղական

իշխ անազունները

դ ե պ ք ո ւմ ,

փռ վ^Լ էին

երբյ

սեղանի

տա կ, ա վելի ճիշտ, ոչ թե տ ա կը, ա յլ սեղանի վ ր ա * ախր որ­ պես սեղան մե զ ծ ա ռ ա յո ւ մ էր հա տ ա կը, որի վրա մ ե ն ք ծընկաչոք

էինք

ն ստ ո ւմ

և ա ն ս ո վ ո ր ո ւթ յո ւն ի ց

ոտքերս

հ ա ճ ս ։-

խակի թ մ ր ո ւ մ էին։ Եվ ինձ ն ա յե լո վ , դ ա ր ձ յա լ ա սա ց ին. — Ու Տոն Եկ։ Եվ ի մ ա ն վ ե հ ե ր ո ւթ յա ն հ ա մ բա վը հա սա վ մինչև Կ եյձյո և մինչև միապ ետի պ ա լա տ ը։ Թ վ ո ւ մ էր, որ ես ոչ այնքա ն գերի ե մ ,

որքան պ ա տ վա ­

վոր մի հ յո ւ ր , և ամբողջ ճանապարհը կտրեցի ձիուն հ ե ծ ա ծ , Կիմի հետ կողք եկո ղ քի ։ Իմ երկա յն ոտքերը գրեթե հ ա ս ն ո ւմ էին գետնին, իսկ երբ բ ա ր ձ ր ա ն ո ւմ էինք լե ռ ն ա լա ն ջ ո վ , ոտ­ քեր ս ուղղակի քարշ էին գալիս ճանապարհի փոշու մ ի ջո վ ։ Կիմը երիտա սարդ էր։ Կիմը

ազնիվ ու բարի մա ր դ էր։ նա

ուներ մա ր դկա յի ն բ ո լոր ա րժ ա նիքները։ Նա հարգված մարդ կլինի

ուզածդ ե ր կ ր ո ւմ ։

Ես ո ւ նա շա տ ա խ ո սո ւմ,

ծ ի ծա ղ ո ւմ

և կ ա տ ա կո ւմ էինք իրար հետ ամբողջ օրն ու մինչև կ ե ս գ ի ­ շեր։ Եվ ես էլ սպունգի պես ն ե ր ծ ծ ո ւմ էի նրա մ ա յր ե ն ի լ ե զ i t բ ա ռ ե ր ը , նրա խ ո սք եր ը ։ Ի դեպ, օտար լեզ ո ւնե ր ը ես միշտ էլ

հ ե շ տ ո ւթ յա մ բ

մուն ք

էի տիրապետո ւ մ ։ ն ո ւյն ի ս կ

էր պ ա տ ճ ա ռո ւմ

տիրա պ ետ ելու ի մ դժվ ա ր ո ւթյա ն

կորեական

էեզվի

ը ն դ ո ւն ա կ ո ւթ յո ւն ը ։

կարողացա ը մ բ ռ ն ե լ

Ու

Կիմին

հիաց֊

ն ր բ ո ւթ յո ւն նե ր ին ես

առանց

կորեա ցիների

մեծ

աշխար-

հ ա յա ց ք ը , նրանց հ ո ւ մ ո ր ը , նրանց հ ա կ ո ւմ ն ե ր ը , նրանց թ ո ւ լո ւթ յո ւն ն ե ր ը և ն ա խ ա պ ա շա րումները։ Կիմը ս ի ր ա յի ն , խ ր ն ֊ ջ ո լյք ի , ծ աղիկների մա սի ն երգեր սով ո ր եցր ե ց ի ն ձ ։ Խնջույքի երգերից մ ե կ ը նա

էր հո ր ի ն ելI Ես

ա յստ եղ կփ ո ր ձ ե մ ձեզ

ն ե ր կա յա ցն ել ա յդ երգի վերջին տան բա վա կա նին մո տ ա վո ր թ ա ր գ մ ա ն ո ւթ յո ւ ն ը г Բ ո վա ն դա կո ւթ յո ւն ն ա յս է. Կիմն ու Պ ա ֊ կը իրենց երդվել

երիտա սարդ հ ա ս ա կ ո ւմ

շատ շուտ է զանց և Պակը ե ր գ ո ւմ են .

206

պ ա յմ ա ն

հեռ ո ւ մ ն ա լ սպ իրտ ա յին խ մ ի չք ն ե ր ի ց ։ ա ռ ն վ ո ւ մ ։ Ծ ե ր ո ւթ յա ն

են

կա պ ել

Ա յդ

ու

երդումը

տարիներին

Կիմը


Դ ե՞,

ա րա ՞գ, ա րա ՞գ։

Մեր

հոգիները

Մեր

անձերի

Ո ր տ ե ՞ղ

նեցուկ

գեմ։

գ ա վա թ ում

կգտնեն

Ւ ն չո լ ս պ ա ս ե ն ք

են վ ա ճ ա ռ ո ւ մ

Ծ ՛ա ղկող դ ե ղ ձ ե ն ո ւ Մնաս

Ուրա խ

կ ա ր մ .իր

.

գինինէ

տա կ։

բ ա ր ո վ , բ ա ր ե կ ա մ , ես վ ա զ ե մ

ՀՀենգրիկ Հ ե մ ե լ ը ,

լի ն ե լո վ

ա յն տ եղ ։

խ ո ր ա մա ն կ

ու

հնարամիտ

մ ա ր դ , ամեն կերպ խ ր ա խ ո ւս ում էր ի մ ջա նք եր ը , որոնք Եիմին \ոշ մ ի ա յն ի մ անձի ն կա տ մ ա մբ էին բ ա ր յա ց ա կա մո ր են տ ր ա մ ա դ ր ո ւմ , և մ յո ւս

ա յլև ի մ մի ջո ց ո վ հենց ի ր ' Հենդրիկ Հ ե մ ե լի

մե ր ընկերների ն կ ա տ մ ա մ բ ։ Ես ա յստ եղ

Հենդրիկ

Հ ե մ ե լի ն հիշա տ ա կում ե մ որպես ի մ անփոփոխ խ ո ր հր դա կա նի, քանի որ ա յդ հանգամանքը բավա կա նին այն

ամենի

մ ե ջ , ինչ

հ ե տ ա գ ա յո ւմ

տեղի

դեր

խաղւեց

ո ւնեցա վ Ե ե յ ձ յ ո -

յ ո ւ մ , որտեղ ես ձեռք բերեցի Ցուն Սանի հ ո վ ա ն ա վ ո ր ո ւթ յո ւնը,

միա պ ետ ի

ո ղ ո ր մ ա ծ ո ւթ յո ւն ը և

գրավեցի

տիկին

Օմի

սիրտ ը։ Ա յն խաղի հ ա մ ա ր , որ սկ ս ե լ էի ես ,

ունեի բ ա վ ա ­

րար չա փ ով

և մասամբ

մտ ա վո ր

զ ս պ վ ա ծ ո ւթ յո ւն , խ իզ ա խ ո ւթ յո ւն

կ ա ր ո ղ ո ւթ յո ւն ն ե ր ,

բա յց ,

խ ո ս տ ո վ ա ն ո ւմ

եմ,

էլ որ

ամբողջ ինտրիգի իսկա կան հեղինակը Հենդրիկ Հ ե մ ե լն էր։ Ո ւր ե մ ն , մ ե ն ք շա ր ժ վ ո ւմ էինք

Ե եյձյ ոյի ո ւղ ղ ո ւթ յա մ բ

պարսպապատ քա ղա քից դեպի մ յ ո ւ ս քը,

ձ յո ւն ա ծա ծկ

հ ո վ իտ ն ե րո ւմ եր եկո,

լե ռ ն ա ն ց ք ն ե ր ո վ ,

արգավանդ էին

Որոնց

ա րոտ ա վա յրեր

ա րև ա մուտ ին, լե ռ նե րի

տևից վ ա ռ վ ո ւմ

մի

պարսպապատ ք ա ղ ա ­ ստ որոտ ներում էին։

Եվ

և

ամեն

գագաթներին մ ե կ ը մ յ ո ւ ս ի հ ե ­

ազդանշանային

կ ր ա կ նե ր ը ։

Եվ ամեն

երեկո Եիմն ո ւշա դ ր ո ւթ յա մ բ հետ ևում էր լո ւս ա յի ն ա յդ ա զ ­ դանշաններին։ Չոսոնի բ ո լոր ծով ա փ երից , ասաց ինձ Եիմը, կրակների ա յդ շղթա ն ձ գ վ ո ւմ է դեպի

Ե ե յձ յ ո և իր կրակե

լե զ վ ո վ լո ւր ե ր տ ա նո ւմ մ ի ա պ ե տ ի ն ։ Երբ մի խ ա ր ո ւյկ է վ ա ռ ­ վ ո ւ մ ' անդորրի ու խ ա ղա ղո ւթ յա ն նշան է։ Երկու ազդանշա­ նը'

ա պ ս տ ա մ բ ո ւթ յա ն

կամ

թշնա մու

ներխ ուժման լո ւր

է*

Ի դեպ մեզ ոչ մի ա ն գ ա մ չվ ի ճ ա կ վ ե ց երկու ազդանշան տես­ ն ե լ։ Եվ ամբողջ ճա ն ա պ ա ր հո ր դո ւթյա ն ը ն թ ա ց ք ո ւ մ մե ր թ ա ­ փորը

եզր ափակող

Վ ա ն դեր վո լթ ը

բ ա ր ձ ր ա ձ ա յն

զ ա ր մա ­

ն ո ւմ էր* 207


— Ա ս տ վ ա ՜ ծ, ի մ , վերջն ի ՞ն չ է լ ի ն ե լո ւ » Պա րզվեց, ա մբողջ

որ Կ եյձյո ն

բավա կա նին

ա զ գ ա բ ն ա կ չո ւթ յո ւն ը ,

ա ն ձ ա ն ցի ց ' յա ն բ ա ն ն ե ր ի ց ,

մ ե ծ քաղաք

բ ա ց ա ռ ո ւթ յա մ բ

միշտ սպ իտակ

է,

որի

ազնվազարմ}

հա գուստ ով էրի

Կ իմի ասածի հ ա մ ա ձ ա յն , դրա շնորհիվ կա րելի է անմիջապես կ ռ ա հ ե լ, թ ե տ վ յա լ մա րդը ո 'ր խավին է պ ա տ կա ն ո ւմ, բխվա կա ն է մ ի ա յն տ ե ս ն ե լ, թ ե որքան կեղտոտ է նրա հագրյւս~ տը։

Պարզ է,

օրինակ,

կ ո ւլի ն ,

որն

իր

վր ա յի

հագուստից

բ ա ց ի ուրիշը չ ո ւն ի , միշտ էլ զ ա րհուրելի աղտոտ է լի ն ե լո ւ ։ Եվ ն ո ւյն քա ն ա կներև է, որ այն մ ա ր դ ը , ո ւ մ հագին ձ խ ւն ա թ յ ո ւ ր հագուստ կա , մի քանի ձ եռք հագուստ ունի և օ գ տ վում է լվա ցա ր ա ր ո ւհի ն եր ի ծա ռա յություն ից ս դրանք ա յդ պ ե ս ճ ե ր մակ

պահեքու

հա մ ա ր ։

Ւնչ

վ ե ր ա բ ե ր ո ւմ

է

յա ն բ ա ն ն եր ի ն

ո րոն ք բ ա զ մ ա գ ո ւյն , բաց երա նգներով հագուստներ են հագ­ նո ւմ ,

ապա նրանց բարձր դիրքի պ ա տ ճա ռով ա յդպ ի ս ի սո-

վորա կան չափանիշերը կիրա ռելի չ ե ն ։ Պ ա ն դ ո կ ում մի քանի

օր ա ն ցկա ցնելուց հետ ո,

որի ը ն ­

թ ա ց ք ո ւ մ զբա ղվա ծ էինք լվ ա ն ա լո վ ու կա ր կ ա տ ելո վ ն ա վ ա ­ բ ե կ ո ւթ յա ն և մե ր ճ ա մ փ ո ր դ ո ւթ յա ն ժա մա նա կ կարգին մ ա շ ­ վ ա ծ հագուստ ները,

մե զ հրավիրե ցին միա պ ետ ի մ ո տ ։ Պա ­

լա տ ի առջև գտնվող ընդա րձա կ հ ր ա պ ա ր ա կ ում վեր էին խ ո ­ յ ա ն ո ւ մ շների վիթխ արի քարե ա րձա ն ն եր, որոնք ա վելի շուտ նման

էին կրի ա ն եր ի ։

Ա յ դ շները պա ռկա ծ էին

քարակոփ

որոնք եր կո ւ մ ա ր դ ա բ ո յ

բ ա ր ձ ր ո ւ­

պ ա տվա նդանների վրա , թ յո ւն

ունեին*

Պալատի պատերը ևս

չափազանց

բես տ էին և շարված էին տաշած ք ա ր ե ր ո վ ։

հա ս տ ա ­

Պատերն ա յ ն ­

ք ա ն հաստ էին, որ թ վ ո ւ մ էր, թե շատ հանգիստ մ ե կ տարի շա րունակ կարող են դիմա նա լ ա մ ե ն ա մ ե ծ թ ն դա ն ո թ ի գնդա­ կ ո ծ ո ւ թ յա ն ը ։

Դարպասները

մի

պալատի

բ ա ր ձ ր ո ւթ յա ն

էին

և ձևով հի շե ցն ո ւմ էին մ ե հ յա ն ի . յո ւր ա ք ա ն չյո ւր հերթական հարկը նախորդից ա վ ելի փոքր էր և բ ո լոր ը կղմինդրով։

Դարպասի

հա գնվա ծ ռ ա զ մ ի կ ն ե ր ։ յա ն ց ի Վ ագրորսներն ռա զ մ ի կ ն ե ր ը ։ 208

մո տ

պահակ

Սիմն ինձ են՝

Չոսոնի

էին

ա սա ց,

ծ ա ծկվա ծ էին կանգնել

ջքևղ

որ դրանք փխեն-

ա մեն ա ահեղ ու կատաղի


Բ այց կարճ կա պ են ք ։ Մ ի ա յն ա րքա յա կա ն պալա տի մ ա ն ֊ ր ա մ ասն ն կա ր ա գ ր ո ւթ յո ւնը կարող է մո տ հազար էջ գ ր ա վ ե լ։ y j ա կա յն պետք է ա ս ե մ , որ մ ե ն ք ականատես եղանք հ զ ո ր ո ւ֊ 9յա ն և ի շխ ա ն ո ւթ յա ն ' իրենց ն յո ւթ ա կ ա ն մ ա ր մ ն ա վ ո ր մ ա մ pt հայն հինա վուրց

և հզոր

ք ա ղ ա ք ա կ ր թ ո ւթ յո ւն ը

կարող

էր

\եղծել ա յդ պա րսպ ա պ ա տ , ա նհա մա ր գ մ բ ե թ ն ե ր ո վ ծ ա ծ կ ֊ տանիքներ

ունեցող միա պ ետ ա կա ն

ա թոռանիստ ը ։

'ե զ , թ շ վա ռ ն ա վ ա զ ն եր ի ս, առաջնորդեցին ոչ թ ե այն ը ն ֊ Հրւսնր,

որտեղ

տ ե սա կ ց ո ւթ յո ւն ն ե ր

հյո ւպ ա տ ո ս նե ր ի հ ա մ ա ր , ճան քների

դա հ լի ճ ։

ա յլ,

ինչպ ես

Կերուխումն

էին

նշա նա կվում

կ ռ ա հեց ի ն ք,

արդեն

խրախ֊

ա վ ա ր տ վ ելո ւ

էր,

և

բ ո լոր ներկաները բարձր տ ր ա մ ա դ ր ո ւթ յա ն մեջ էին։ Ւսկ ն ե ր ֊ կաների բ ա զ մ ո ւ թ յո ւ ն ը շատ մ ե ծ էր։ Հ նա կիցն երը։

քա ջա տ ո հմի կն եր , ր ր ա կա ն ն ե ր ,

Եվ ովքե ր էին մ ա ս ֊

Բարձրաստիճան ը ն տ ր յա լն ե ր , իշխ անազուններ, գունատ

արքունիքի

կրոնապետ եր,

անշղարշ

արևախանձ

տ ի կ ն ա յք ,

շպ արված

զո֊ պա֊

ր ո լհ ի ն ե ր , որոնք իրենց պա րերով հյո ւրե ր ի հա յա ցքն եր ը գ ո ֊ . հա ցնելուց հետո հա ն գ ստ ա ն ո ւմ էին, նաժիշտներ, ն եր , ծառաներ ու ս տ ր ո ւ կ ն ե ր տ ա ս ն յ ա կ

ներքինի֊

ստ րուկներ։

Բայց մեզ շրջապատող բ ա զ մ ո ւ թ յո ւ ն ը ց ր վ ե ց , բ ո լոր ը ետ ք ա շվ ե ց ի ն ,

և միապ ետն իր մե ր ձա վ ո ր նե ր ի

խ մ բ ո վ ք ա յլե ց

էմմեր կ ո ղ մ ը ։ Դա մի ուրախ միապ ետ էր, իսկ ասիա ցի մ ի ա ֊ պետի հ ա մ ա ր Հ ն ո ւյն ի սկ չափից դուրս ուրախ ։ Թ եև նա հ ա ֊ Г զՒվ ք ա ռա սուն տարեկան լի ն ե ր , բ ա յց արդեն վիթխ արի ո ր ո ֊ .՛ վ ա յն ունե ր , իսկ ոտքերը բարակ էին և ծ ո ւռտ իկt Դ ե մ ք ի գո՜լ֊ նատ, շատ հարթ մաշկը

երբեք չէր զգացել

՛֊.՛ ռ ա գ ա յթ ն եր ի քնք շ ա ն քը t Սա կա յն ա յն քա ն £ մա սի ն

վա տը չէր

ե ղ ե լ։

էր վ կ ա յ ո ւ մ ։

արեգակի

ճա֊

ժա մանակին նա բ ն ա վ էլ

նրա լ ա յ ն ,

Բայց աչքերը

ազնիվ

պղտոր

ճակա տը

էին,

այգ

ուռա ծ կ ո ֊

Հ պ ե ր ով , իսկ շուրթերն էլ, անկախ նրա կ ա մ ք ի ց , դո ղ ո ւմ էին \ո..և ջղ ա ձ գ վ ո ւմ .

դա

այն

բ ա զ ո ւմ

շ ռ ա յլո ւթ յո ւն ն ե ր ի

դիմաց

խստացած նրա պատիժն էր, որոնցից միա պ ետ ն իրեն զուրկ ^էէբ պ ա հ ե լ,

և որոնց,

ինչպ ես ի մ ա ց ա

հ ե տ ա գ ա յո ւմ ,

հատ-

;՝ կապ ես օժանդակել էր Ցուն Սա նը, բ ո ւդ դ ա յա կ ա ն վան ա կա ֊ քա>ը< Բա յց նրա մա սի ն կ պ ա տ մ ե մ իր ժամանակինէ Երենց գլխով շատ բան ա նցկա ցրա ծ, ծո վ ա յին ի հա գուստ ֊ 209 Ջէկ Լոնդոն, X 6.


ներով ն ա վա զներս, ր ան էինք

մեզնից բ ա վա կա նին

ն ե ր կ ա յա ց ն ո ւմ , բ ա յց

մե ր

արտառոց

տ ե սա -

ն կ ա տ մ ա մ բ ց ո ւց ա բ ե - j

րած ը ն դ ո ւն ե լո ւթ յո ւն ն էլ բա վա կա նին արտակարգ էր։ Զար֊ք մա նքի բ ա ց ա կա ն չո ւթ յո ւն ն եր ը ձան քրքիջի

պ ա յթ յո ւ ն ն ե ր ։

մեր

հա յտ ն վ ելո ւն

Պարուհի

ք իսա նները

պես դարի նետվեցին

մեզ վրա և սկսեցին քաշքշել ու գզուզ ա ն ե լ, մե զն ի ց յ ո ւ ր տ ֊ ք ա ն չյո ւր ի

վզից կ ախ վ ե լ ո վ երկուա կա ն և երեքա կան հ ո լո վ է

նրանք սկսեցին մեզ քարշ տալ դա հլիճով մ ե կ , ասես ձ ե ռ ֊ նասուն

արջեր լի ն ե ի ն ք , որոնք

զվարճալի

խաղեր

գիտեն։

Ա յս ամենը մեզ համա ր բավա կա նին ստ որա ցուցիչ էի, բ ա յ ց ի ՞ն չ կարող էինք անել մ ե ն ք , թ շ վա ռ նա վ ա զ ն եր ս։ Ի^նչ կ ա րոզ

էր անել

ջիկների

ա յդ

ծերուկ

Յոհաննես

եր ա մի

հետ,

Մարթենսը

որոնք

կսմթ ում

քրքջացող

աղ­

էին, ք թ ի ց

էք1^

ք ա շ ո ւմ և ա յնպ ես էին խ ուտ ուտ տ ա լիս, որ ա կա մա ց ա տ կ ո ֊ տ ո ւմ էր տ ե ղ ո ւմ ։

Ա յդ տանջանքներից խ ո ւս ա փ ե լո ւ հ ա մ ա բ

Հանս է մդե նը

կերպ

մի

դուրս պրծա վ

շրջապատում ից

և

սկսեց մի անճոռնի ջիգ պ ա ր ել, իսկ պ ա լա տակա նները ծի ­ ծաղի ց թ ո ւլա ց ա ն ։ Ա յս

ա մ են ը

ստ որա ցուցիչ էին հատկապես ինձ

համար,

քանի որ անցած օրերի ը ն թ ա ց ք ո ւ մ ես Կիմի բ ա ժ ա կա կ ից ն էի և նրա հետ ինձ պ ա հ ո ւմ էի հա վասարը հավասարի պ ես։ Ես

ա յլևս

ո ւշա դրություն

չդարձրե ցի

ծիծա ղող

ք իս ա ն ն եր ի

վր ա ։ Ոտքերս ւա յն դրած, ձեռքերս կրծքիս խ աչած,

ես ձիգ

կանգնել էի և ոչ կ ս մ թ ո ց ն ե ր ը , ոչ խ ուտ ուտ ները վրաս ոչ մ ի ա զ դե ցո ւթ յո ւն ն կա տ ո ւմ ։

չէին թողնումՀ

Եվ քիսաններն

էլ

ա յդ ձեռք

ամենը

պարզապես

քաշեցին

ի ն ձն ի ց,

չէի ընկ-

նել ով ա վելի դ յո ւր ա մ ա տ չե լի որսի հետևից։ —- Ի սեր ա ստծո, թ ե կարող ես , նրանց մի բա ն ո վ զար­ մ ա ց ր ո ւ , — ասաց

Հենդրիկ

Հեմ ելը,

ված երեք քիսա նի մի կերպ

որը

պարանոցից

կա խ -

քարշ տ ա լո վ , մ ո տ ե ց ա վ ի ն ձ ։

Նա խ ո ս ո ւմ էր ա տ ամները ս ե ղ մ ա ծ , քանի որ բա վա կա ն բաց աներ բեր ա ն ը , և ք իսա նները ա նմիջապես

էր

ս կ ս ո ւմ էին

անուշեղէններ խ ո թ ե լ։ — Վերջ

տուր

ա լս

նա, խ ո ւյս տ ա լով իր Մ ենք 210

խ ե ղ կ ա տ ա կ ո ւթ յա ն ը , — կո ղմ ը պարզած

պետք է պահպսւնենք

մե ր

փնթփնթա ց

ա նոլշեղ են նե ր ից t —

ա ր ժ ա ն ա պ ա տ վ ո ւթ յո ւն ը ,


\ հ ա ս կ ա ն ո * լմ

ես,

ա ր ժ ա ն ա պ ա տ վ ո ւթ յո ւն ը ։

Ա յլա պ ե ս '

կկոր-

ճ չ ե ն ք ։ Նրանք ո ւզ ո ւմ են մե զ ձեռնասուն կենդա նիներ, խ եղ ­ կատ ակներ դա րձն ել։ Իսկ երբ ձ ա նձրա ցնենք, փողոց կնետեն մփզ։ Դ ու քեզ լա վ ես պ ա հ ո ւմ ։ Մինչև վերջ ա յդ պ ե ս պահիր\ Հախներից եկ ։ Ստիպիր,

որ հարդեն ք ե զ , հարդեն մե զ բ ո ­

լորիս։ Վերջին բ ա ռերը ես հազիվ կարողացա հա ս կա ն ա լ, ո ր ո վ ­ հետև ա յդ պահին ք իսա նները կարողացան նրա բերանը ա յ ն ­ պես լի ք ը լց ն ե լ անուշեղեններով, որ կո կո ր դա յի ն հնչյուններ մ ի ա յն լս վ ե ց ի ն ։ Ինչպես արդեն ասա ցի, ա յդ տարիներին ես բ ա վ ա կ ա ն ա ­ չափ զուսպ էի և խիզախ, իսկ ա յստ եղ ես զինվեցի նաև ծ ո ­ վ ա յի ն ի ի մ

աչքաբացս լ թ յ ա մ բ ,

Ո րոշեցի

սկսել

ներքինիից,

որն ի մ թ ի կ ո ւ ն ք ո ւ մ կանգնած, փետ ուրով խուտ ուտ էր տ ա ­ լի ս

պա րա նոցս։

Իմ

տ ե ս ք ո վ և քիսա նների ա ն զ գ ա յո ւթ յա մ բ

ես

ա մ բ ա ր տ ա վ ա ն ո ւթ յա մ բ ,

անհողդողդ

կատակների

բա ցարձակ

վրաս

էի

ն կա տ մ ա մբ

հրավիրել

ներկաների

ուշա­

դ ր ո ւ թ յո ւն ը , և ա յ ժ մ շատերը հ ե տ ա ք ր ք ր ո ւթ յա մ բ դի տ ո ւմ էին, թ ե ինչպես է ներքինին

ծ ա ղր ո ւմ

ի ն ձ ։ Ես չէի

շ ա ր ժ վ ո ւմ ,

հա յտ նի չէի ա ն ո ւմ , թ ե ի ն չ-ո ր բան ե մ մ տ մ տ ո ւ մ , մ ի ն չ հ ա ս տատապես ի մ ա ն ա լս , թ ե որտեղ է նա կանգնած, և ինչպիսի հ ե ռ ա վ ո ր ո ւթ յա ն վր ա ։ Հետ ո,

ն ո ւյն ի սկ առանց գլուխս շրջե­

լ ո ւ , մի կ ա յծ ա կ ն ա յի ն հարված հասցրի նրան ձ եռքիս թ ա ր ­ սով։

Մատ նեքիս

հոդերը

ճռճռա ցին

նրա

ծնոտի

ու

այտի

վ ր ա ։ Լսվեց մ ի ա յն պ ի սի ձ ա յն , որը նմա ն էր ք ա մ ո ւ ճնշման տակ կոտրվող կ ա յմ ի ճ ա յ թ յ ո ւ ն ի , և ներքինին մ ի տասը ք ա յլ հեռ ու կ ո չ ե լ ո վ , տա պ ա լվեց հատ ակին։ Ոչ ոք չծ ի ծ ա ղ ե ց ։

Մ ի ա յն

զ ա ր մ անքի բ ա ց ա կ ա ն չ ո ւթ յո ւն ­

ներ, շշուկներ և փնթփ նթոցներ լս վ ե ց ի ն . « Ո ւ Տոն Իկ))։ Ես ■ ■դա ր ձ յա լ ձ եռքերս խաչեցի կրծքիս և կանգնեցի ա յդ դի ր քո վ ) բա վա կա նին

հա ջ ո ղ ո ւթ յա մ բ

ա մբա րտ ա վա ն

\ ը ն դ ո ւն ե լո վ ։ ճիշտ ն ա սած, հ ա մ ո զ վ ա ծ ե մ ,

մի

կեցվա ծք

որ ես,

ա յսինքն

է դա մ Սթրենգս, անկախ ա մեն բա ն ի ց, օժտված էի նաև դ ե ­ րա սա նա կա ն շնո ր հքո վ։

Ո ւր ե մ ն ,

լս ե ք ,

թ ե ին չ

պատահեց

հետ ո ։ Ա յ ժ մ բ ո լոր ի հա յա ցքն եր ը գ ա մ վ ա ծ էին վ ր ա ս , ի սկ ես հպարտորեն ու ամբա րտ ա վա նորեն ո ր ս ո ւմ էի ա յդ հ ա յա ց ք 211


ներն ու ստ ի պ ո ւմ բոլորին աչքերը խ ոնա րհել կ ա մ փ ա խ ց ն ել, ս տ ի պ ո ւմ էի բ ո լո ր ի ն , բ ա ց ի ,, , բա ցի մի երիտա սարդ կնոջից, ) որը,

դատ ելով

պտտվող էր։

զգեստների

նաժիշտներից,

Հ ի ր ա վ ի,

շ ք ե ղ ո ւթ յո ւն ի ց

բա րձրա ստ իճա ն

նա տիկին Օմն էր,

և չորս

բոլորէր

արքունի

տիկին

ա ր ք ա յա կ ա ն

Մ ե ծ տ ո հմ ի

ա ր ք ա յա դ ո ւստ ր ը ։ Ես ասա ցի, որ նա երիտասարդ էր։ Ն ա յ ի մ հասակակիցն

էր,

ն ո ւյն պ ե ս լր ա ց ր ե լ

էր

երեսուն

տարին,

բ ա յց և ա յն պ ե ս , չն ա յա ծ հ ա ս ո ւն ո ւթ յա ն ն ու գ ե ղ ե ց կ ո ւթ յա ն ը , դեռ չէր ա մ ո ւս ն ա ց ե լ,

ա յդ մա սին ես ի մ ա ց ա հետ ո։

Մ ի ա յն ն ա էր ն ա յ ո ւ մ ճիշտ յյմ աչքերքէն և հա յա ցք ը չ հ ե ֊ ււացրեց ա յնքա ն ժամանակք մինչև որ ին քս փտխցրեցի հ ա ֊ թա յց նա բնա վ էլ շէր ջա նո ւմ ինձ ստ ի պ ե լ, որ հ ա ֊

յա ց ք ս է

յա ց ք ս փ ա խ ց ն եմ, նրա հ ա յա ց ք ո ւ մ ոչ մա րտ ա հրա վեր կտ րՒ ոչ էլ չ ա ր ա կ ա մ ո ւ թ յո ւն , ա յլ մ ի ա յն հ ի ա ց մ ո ւն ք ։ Ես չէի ո ւ զ ո ւմ պարտված

և

հա յա ցքս

ZVt^Sb Ւ^ ընկերների վ ր ա , որոնց առաջվա պես

ճանաչվել

ի ն չ ֊ո ր

թ ո ւյլ

կնոջից,

տ ա նջո ւմ

էին քի սա նն եր ը ։ Դա ինձ համա ր մ ի ա յն ա ռ ի թ էր։ Ես ծափ զարկեցի ա յն պ ե ս , ինչպես վ ա ր վ ո ւմ են Ա ր և ե լք ո ւմ հ ր ա մ ա ն ֊ ներ ա ր ձ ա կ ե լի ս ։ —

Անմիջապ ես

լե զ վ ո վ ,

վերջ

տ վեք, —

օգտագործելով այն

նրանց

մ ա յր ե ն ի

արտահա յտ ո ւ թ յ զ ւ ն ր ,

որն

ուղ֊

զ ո ւմ են սովորա բա ր ստ որա դա սներին։ 0 հ, ա յո , ես

ա մ ո ւր

կոկորդ ո լ

լտ յն

կրծքա վ ա ն դա կ

ունեի, և կարող էի ա յն պ ես որոտ ա լ, որ մա րդկա նց ակա նջները ց ա վ ե ի ն ։ Վ ստահ ե մ , որ ա յդպ իսի խէացոլցիչ հր ա մ ա ն ա րքա յա կա ն

պալատի

սրբազնա գույն

պատերի

մեջ հ ն չո ւմ

էր առաջին ա ն գ ա մ։ Մ ա րդիկ ք ա ր ա ց ա ն ։ ասես

պ ա շտ պ ա նություն

Վախեցած կա ն ա յք

հպվեցին ի ր ա ր ,

ո ր ո ն ե լո վ ։ Բ իս ա ն ն եր ը

ձեռ

ք ա շե ­

ցին նավաստիներից և, շփ ոթվա ծ ծի ծ ա ղ ե լո վ , մի կ ո ղմ գնա­ ց ին ։ Մ ի ա յն տիկին Օմն էր, ալ բ ը լ թ աբթեց>

որ տեղից չշա րժվեց, ն ո ւյն ի ս կ

և լա յ ն բ ա ց ա ծ աչքերով

ն ա յե լ ի ն ձ . մ ե ր հա յա ցքն եր ը Դ ա հ լի ճ ո ւմ քար լ ռ ո ւ թ յ ո ւ ն

շա ր ո ւն ա կ ում էր

դ ա ր ձյա լ հանդիպեցին ի ր ա ր ։ տիրեց,

ասես քիչ հետո

մա­

հապատժի հրաման էին ը ն թ ե ր ց ե լո ւ։ Բ ա զ ում աչքեր դողունի ն ա յ ո ւ մ էին մ ե ր թ մի ա պ ետ ի , մ ե ր թ ի մ կ ո ղ մ ը ։ Ես 212

այնքա ն


յ ս ե լ ք ո ւն ե ի , Տընշարժ,

որ չխախտեի ա յդ լ ռ ո ւ թ յ ո ւ ն ը ։

ձեռքեր ս

կրծքի и խաշած,

Ես կա նգնել էի

վեհա տ եսիլ

և ամբար֊

փա վա ն։ • — նա գիտե մե ր լե զ ո ւ ն . . . — վերջապես բա րեհա ճեց մ ի ա ­ պետը և դա հ լի ճ ո վ մ ե կ անցավ թ ե թ և ո ւթ յա ն մ ի հոգոց։ — Ես ա յդ լեզ ո ւն

օրորոցից

գ ի տ եմ, — առանց

ե ր կա ր ֊

բարակ մ տ ա ծ ե լո ւ վրա տվեցի ես ա յդ վտանգավոր բ ա ռ ե ր ը , որոնք ինձ հուշեց ծ ո վ ա յին ի խ ո ր ա մ ա ն կ ո ւթ յո ւն ս ։ — Ես ա յգ լե զ վ ո վ թ ո թ ո վ ա խ ո ս ե լ ե մ մո ր ս կրծքի վր ա ։ Եմ ե ր կ ր ռ ւմ որ ­ պես հրաշքի էին ն ա յո ւ մ վր ա ս։

Հ ե ռ ո ւ֊հ ե ռ ո ւն ե ր ի ց

իմա ս֊

\ տուններ էին գալիս ինձ տ ե ս ն ե լո ւ և լ ս ե լ ո ւ ։ Եայց ոչ ոք շէր հա ս կ ա ն ո ւմ ի մ արտասանած բ ա ռ ե ր ը ։ Սազում տարիներ են անցել ա յդ օրերից, և ես արդեն սկս ել էի մո ռ ա ն ա լ ա յդ լ ե ­ զուն, բ ա յց ա յստ եղ, Չ ո ս ո ն ո լմ , դա րձյա լ բա ռերը վե ր ա դ ա ր ­ ձան ինձ մ ո տ , վա ղուց ի վեր կորած ու նորից գտնված բ ա ֊ ր ե կա մն եր ի ն մ ան։ Ա յ ո , ես հիրավի նրանց ապշեցրի։ Մ իա պ ետ ը հոգոց հ ա ֊ նեց, շուրթերը ց նց վ ե ց ի ն , և դ ժ վ ա ր ո ւթ յա մ բ կա րողա ցա վ խ ո ֊ սել* — Դու ինչպե^ս ես ա յդ բ ա ց ա տ ր ո ւմ ։ —

Սխ ա լմունք էր պ ա տ ա հե լ, — պա տասխանեցի ես , չ ա ­

րուն ա կ ելո վ ք ա յ լ ե լ վրա ինձ դուրս էր

ա յն

վտ անգավոր

բեր ել

ճա ն ա պ ա ր հո վ,

որ ի

խ ո ր ա մ ա ն կ ո ւ թ յո ւ ն ս ։ — Ծննդոցի

\ աստվա ծները ա ն փ ո ւթ ո ւթ յա ն հետ ևա նքով ինձ նետել էին մ ի Հբտար, հեռավոր երկիր, որտեղ և մ ե ծ ա ց ե լ ե մ օտար ժ ո ղ ո ֊ վըրդի մ ո տ ։ Սայց ես կորեա ցի ե մ ո ւ ա յ ժ մ , վերջա պ ես, վ ե ֊ Գրադարձել ե մ ի մ հ ա յր ե ն ի ք ը ։ Լսվեցին զարմա ցա կան բ ա ց ա կ ա ն չո ւթ յո ւն ն ե ր , և մ ա ր դ ի կ Уսկսեցին շշուկով խ ո ր հր դա կց ել։ Եսկ միապ ետն ա ն ձա մբ Կ ի֊ քձմին դիմեց մի շարք հա րցերով։ jb

— Ա յո , ա յո , ծովից դուրս գալուն պես

սկսեց խ ո ս ե լ

քմեր լե զ վ ո վ , դա ճշմա րիտ է, — բ ա ր ե հ ո գ ո ւթ յա մ բ ստեց Կիմը։ — Ենձ հա մար ;,'նրան, — յա ն բ ա ն ի

վ ա յե լո ւ չ հագուստ բ ե ր ե ք , — ը ն դհա տ եցի հագուստ

տ վ եք,

և ի ն քն ե ր դ կ հ ա մ ո զ վ ե ք t

j; ■ Երբ ինձ տ ա նում էին զգեստներս փ ոխ ելու, ես, նախքան՛ դահլիճից դուրս գ ա լը, դ իմեց ի քիս ա ն ն եր ի ն.


— Հանգիստ թ ո ղե ք ի մ ստրուկներինէ Նրանք երկար ճա-, նա պա րհ են անցել և հոգնած ենt Դրանք ի մ

հաւէատարիմ

ստ րուկներն են։ Հարևան ս ր ա հ ո ւմ Կիմն ինձ օգնեց զգեստներս փոխել և բ ո լո ր ծառաներին դուրս ա նելուց հետ ո, սկսեց աճա պա ց ա ն ­ ք ո վ ու հի մն ա վ ո ր ա պ ե ս

վա րժեց ն ել ի ն ձ ։

Նա էլ ինձ

նման

չէր հ ա ս կ ա ն ո ւմ , թ ե ա յս ամենն ի ն չո վ է վերջա նա լու, բ ա յց բարի տղա էՐ։ Վեր ա դա ռնա լով խ րախճանքների

դա հլիճ,

ես

դա րձյալ

ս կս եց ի շատախոսել կ ո ր եե ր են , խ նդր ե լո վ ներողա միտ լի ն ե լ սխ ալներիս հա մ ա ր , Հենդրիկ Հ ե մ ե լը

որոնք ետ վ ա ր ժ վ ե լո ւս

և իմ

մ յ ուս ը ն կե ր ն ե ր ը ,

բան էր նոր լե զ ո ւ հա ղ թա հա ր ելը ,

հետևանքն են։

որոնց

ուժից

վեր

ոչ մի բ ա ռ չէին հ ա ս կա ­

ն ո ւմ ի մ խ ո ս ք ե ր ի ց , և դա բա վա կա նին զվա րճա լի էր։ — Իմ երա կներով հոսո ւմ է Կորյո դինաստ իա յի ն ը , — ասացի

մ ի ա պ ե տ ի ն ։ — Աէէլէի

ա ն կո ւմի ց

ա րյու­

հետո

հաս՛­

տ ա տ վ ե լո վ գահին, ա յդ դինաստիան շատ ու շատ տարիներ առաջ իշխել է Ս ո ն դ ո յո ւմ ։ Կորեայի հին պ ա տ մ ո ւթ յա ն ա յս պ ա տառիկները մե ր ճ ա ­ ն ա պ ա ր հո ր դո ւթ յա ն ը ն թ ա ց ք ո ւ մ ես լ ս ե լ

էի Կիմից,

և ա յժ մ

ա մեն ջանք գո ր ծա դր ո ւմ էի լր ջ ո ւթ յո ւն ս պ ա հպ ա նե լո ւ հա մ ա ր , ականջ դն ելո վ ի մ սեփական բ ա ռ եր ի ն,

որոնք

կ ր կ ն ո ւմ էի

թութա կի նման։ — Իսկ ս ր ա նք , — ասացի ես, երբ միա պ ետ ը հետ ա ք ր քը ր ֊ վեց ի մ ը ն կ ե ր ն ե ր ո վ , — իսկ սրանք ի մ ստրուկներն են* բ ո ֊ լսրը> Բա&ի ա յն Մ ա րթ ենսին)։

ծերուկից (մ ա տ ն ա ց ո ւ յց

արեցի

Յոհաննես

Նա ազատ կնոջ զավակ է։ (Հ ե տ ո մոտ կա ն -

չեցի Հենդրիկ Հ ե մ ե լ ի ն ) ։

Իսկ ս ա , — շա ր ոլնա կե ցի

անզուսպ

կերպ ով երևակայ ե լ , — սա ծնվել է ի մ հոր տանը, մի ս տ ր կ ո ւ­ հուց, որը ն ո ւյն պ ե ս ծնվել էր ի մ հոր տ ա նը։ Ես նրան դ ա ր ձ ֊ րել ե մ ի մ մ ե ր ձ ա վ ո ր ը ,

որովհետև

եր կուսս էլ ծնվել ենք

մ ի և ն ո ւյն օրը, և ա յդ ն ո ւյն օրն էլ հա յր ս նրան ինձ է ն վ ի ր ե լ։ Հ ե տ ա գ ա յո ւմ ,

երբ

Հենդրիկ

Հ ե մ ե լր

հետ ա ք ր քր ո ւթ յո ւն ի ց

վա ռ վ ա ծ հարցուփորձ արեց ի ն ձ , թ ե խ նջույքի ժա մանակ ինչ էինք խ ո ս ո ւ մ , ես կրկնեցի ի մ աչս բ ա ռ ե ր ը , և նա մ ո լե գ ն ե ­ լ ո վ , սկսեց կշտ ա մբել ու հ ա ն դ ի մ ա ն ե լ։

214


— Եղածն անցած է, Հեն դ ր ի կ , —

ասացի ես ։ —

Մ ի բան

պետք է ա ս եի , ու դա ա սա ցի- ուրիշ բաների մա սի ն խ ոսելու հա մար ե ր և ա կ ա յո ւթ յո ւն էր պ ետ ք։ 9 ա յց արվա ծ գործը ջրջել չես կա ր ո ղ ա ն ա ։ Ոչ ղ ո ւ , ոչ ւէլ ես ոբէ^է բան փ ոխ ելու այլևս ընդունա կ չ ե ն ք ։ Մ ն ո ւ մ է, որ շա րունակենք մ ե ր այ\ս խ ա ղ ը է իսկ հետո ինչ լի ն ե լո ւ է, թ ո ղ լ ի ն ի ։ Թ ա յ P n ih g , միա պ ետ ի ե ղ բ ա յր ը , նշանավոր գ ի նե մո լ էր, և խնջույքի ա մ են ա թ ե ժ պահին մրցա հրա վեր ուղարկեց ի ն ձ ։ Մ իա պ ետ ին շատ դուր եկա վ ա յդ մի տ քը և կա րգ ա դրեց, որ մ ր ց ո ւթ յա ն ը

մա սնա կցեն

զ ինեմ ո լն ե ր ։

Եանանց հր ա մ ա յե ց ի ն

ևս մի

տասը

հոգի

ազնվազարմ

հեռանալ

դ ա հլիճից,

և

մ ե ն ք գործի ա ն ց ա ն ք * բ ո լոր ս միա սին խ մ ո ւ մ էինք գավաթը գավաթի

հետևից,

խստորեն

հետ ևելո վ,

որ

մ ե կ ն ո ւմ ե կ ը

հանկարծ հերթից դուրս չգա ։ Եիմին պահեցի ինձ մ ո տ , իսկ երբ արդեն կեսգիշերը վրա հա սա վ, Հենդրիկ Հ ե մ ե լի ն , ուշադր ո ւթ յո ւն չդարձն ելո վ նրա նախազգուշական նշանների վրա, հ ր ա մ ա յե ց ի հա վա քել մե րոնց ու հ ե ռ ա ն ա լ։ Ի դեպ, նախօրոք պահանջել էի, որ պ ա լա տ ո ւմ մեզ ննջարաններ հատ կացնեն, որը և սիրահոժար կա տ արեցին։ Հետ և յա լ օրը խ ո ս ո ւմ էին մ ի ա յն ա յդ մ ր ց ո ւթ յա ն մ ա ս ի ն % որովհետև, ի վերջո, Թ ա յ P n tb g և ի մ մ յ ո ւ ս հակառակորդներ րը մի լա վ հա րբելուց հետո ընկան խսիրներին ու տ եղնու­ տեղը մ ե ռ ե լի պես ք նե ցի ն , իսկ ես առանց որևէ օգնությա ն գնացի ի մ ննջարանը։ Եվ հ ե տ ա գ ա յո ւմ վրա հասած ի մ սև օրերին էլ դեռևս Թ ա յ P nւնը շա ր ո ւն ա կ ում էր հա վ ա տ ա լ, որ - կորեա կան արյուն է հ ո ս ո ւմ ի մ եր ա կնե ր ո վ։ նա պ ն դ ո ւմ էր, որ մ ի ա յն կորեա ցիների մեջ կարող են էինել ա յդպ ի ս ի

դի­

՜ մ ա ց կ ո ւ ն գլուխ ներ։ Ըստ է ո ւթյա ն ա յդ պալատը մի քաղա ք էր։ Մ եզ տ ե ղա վ ո ­ րեցին

կենտրոնական

''կ ա վ ա ր ո ւմ ,

որտեղ

շի ն ո ւթ յո ւն ի ց հեռ ո ւ

ամենաշքե ղ սրա հները,

ա մ ա ռ ա յի ն

տա -

բնա կա նա բա ր,

ես զ բաղեցրի, իսկ Մ ա ր թ ե ն ս ը , Հենդրիկ Հ ե մ ե լը և մ յո ւս ն ե ր ը ստ իպ վա ծ եղան, թեկ ո ւզ և դ ժ գ ո հ ո ւթ յա մ բ , բ ա վ ա ր ա ր վ ել այն ա մ ե ն ո վ , ինչ մ ն ա ց ։ 1

Ւնձ կանչեցին

մոտ, *■

/

որի մա սի ն

Ցուն

Սա նի'

բ ո ւդ դ ա յա կ ա ն

արդեն հիշատակել

եմ։

վանականի

Ա յս պ ի ս ո վ ,

մենք 215


առաջին ա ն գ ա մ տեսանք ի ր ա ր ։ ն ո ւյն ի ս կ Կիմին դուրս ա րեց,

Նա բ ո լո ր

և մենք,

ծա ռա ն երին , և

աղոտ

լո լս ա վ ո ր ո ւ *

թ յ ա մ բ ս ե ն յա կ ո ւ մ մ ն ա լո վ բ ո լո ր ո վ ի ն մ ի ա յ ն ա կ , թ ի կ ն ե ց ի ն ք հաստ խ սիրների վ ր ա ։ Ո ղ ո ր մ ա ծ ա ս տ վա ծ,

տ յդ ի նչ մա րդ

էր Ցուն Սա նը, ի ՜ն չ խ ելա ցի մա ր դ էր ն ա ։ Ցուն Սանը ջա­ ն ո ւ մ էր թա փ ա ն ցել հոգուս խ ո ր ք ե ր ը ։

Նա ուրիշ

երկրների

մ ա ս ի ն շատ բան գիտեր, նա գիտեր ա յն պ ի սի բ ա ն եր , որոնք ա յս տ ե ղ մա ր դիկ չէին էլ կարող

երևակայ ե լ ։

Ա ր դյո ք

նա

հ ա վ ա տ ո ւմ էր ի մ ծագման ա ռ ա ս պ ե լի ն ։ Կռահելը անհնարին էր, նրա դեմ քը միշտ էլ անթափանց էր ա յն պ ե ս ,

կարծես

բ ր ո ն զ ա ձ ո ւյլ լի ն ե ր ։ Մ ի ա յն Ցուն Սանը գիտեր, թե ինչ է մ տ ա ծ ո ւ մ Ցուն Սա ­ նը։ Սայց ի դեմս ա յդ աղքատիկ հա գ ո ւստ նե ր ով , ներս ը ն ­ կած ո ր ո վ ա յն ո վ նիհարիկ մ ա ր դ ո ւ, ես տեսա ամբողջ պ ա լա ­ տի

և Չոսոն

պ ե տ ո ւթ յա ն

ա ռ ա ն ց խ ո սք եր ի ,

իսկա կա ն

տ ի ր ա կա լի ն ։

պարզապես հա սկացրեց ի ն ձ ,

Եվ նա,

որ ես կա*,

րող ե մ իրեն օգտակար լ ի ն ե լ ։ Թերևս ա յդ բանը նրան հուշել Հր տիկին Օ ՞մ ը ։ Ես ա յս հա ն ե լո ւկի ն պ ա տ ա սխ ա նելու գործը թ ո ղ ե ց ի Հենդրիկ Հ ե մ ե լ ի ն ։ Իսկ ինքս ոչինչ չէի հ ա ս կ ա ն ո ւմ , և հ ա ս կա ն ա լո ւ ոչ մի ձ գ տ ո ւմ էլ չ ո ւն ե ի , քանի որ միշտ ա պ ­ ր ո ւ մ էի մ ի ա յն ն ե ր կ ա յո վ ,

և ենթա դր ո ւթ յո ւն ն երի ու ա պ ա­

գայի

ա ն հ ա ն գ ս տ ո ւթ յա մ բ

ն կա տ մ ա մբ

ունե ցա ծ

տ ա ռա պ ելու

գործը թ ո ղ ն ո ւ մ էի ուրիշներին։ Տիկին Օմն էլ ինձ հ ր ա վ ի ր ե ց . ճ ա րպ ոտ , փ ա յլո ւն դ ե մ ք ո վ _ու զգուշորեն, անձայն ք ա յլո ղ ներքինին պալատ ի

խաղաղ,

դատարկ դա հ լի ճ ն եր ո վ ինձ առաջնորդեց տիկնոջ սրա հը։ Նա ա պ ր ո ւմ էր շք եղ ո ւթ յա ն մեջ, ինչպ ես վ ա յե լ է ա ր ք ա յա դ ը ս տեր,

ա պ ր ո ւմ

էր սեփական

ա պ ա ր ա ն ք ո ւմ ,

վա ծ էր հ ա ր յո ւ ր ա մ յա թ զ ո ւկ ծա ռեր ո վ ,

որը շրջափակ­

որոնցից յո ւր ա ք ա ն -

Ա ո լրԸ հ ազիվ էր հ ա ս ն ո ւմ մինչև գոտ կա տ եղս, և բ ա կ ո ւ մ ջրա ­ վազաններ կ ա յի ն , որոնց մեջ լ ո ղ ո ւ մ էին լո տ ո ս ն ե ր ը ։ Ջ ր ա ­ վա զ ա ն ն եր ի վրա

գցվա ծ էին

ա յն քա ն թ ե թ և ո ւ .

գեղեցիկ

բրոնզե կա մրջա կներ, որոնք ասես ոսկերչա կան աշխատանք լի ն ե ի ն , իսկ բ ա մ բո ւկի պուրա կը արքա յա դստ եր օթևանը բա* մ ա ն ո ւ մ էր պ ա լա տ ից։


,

Գլուխս պ տ տ վեց։ Ես հասարակ նավաստի էի, բ ա յց կա ­ նանց շատ լա վ էի ճ ա ն ա չ ո ւմ , և տիկին Օմից հրա վերը ս տ ա ­ ն ա լո վ, թ յա ն

զգացի,

որ դա մի սովորա կա ն հետ ա քրքրա շա րժ ու­

հետևանք չ է ։

Պ ա տ մ ո ւթ յո ւն ն ե ր շատ

սա րակ մա ր դկա ն ց մ ա ս ի ն ,

էի լս ե լ այն

որոնք ա ր քա յա կա ն

հա­

տան ս ի ր ե ­

կաններ են դ ա ռ ն ո ւմ , և ինքս ինձ հ ա ր ց ն ո ւմ էի, ա ր դ յո ք ինձ էլ չի՛' վ ի ճ ա կ վ ե լ ամբողջ աշխարհին ա պ ա ց ո ւց ե լո ւ ա յ դ պ ատմ ո ւթ յո ւե ն ե ր ի ճշմարտացի լ ի ն ե լը ։ Տ իկին Օմը ժամանակն իզուր չ վա տ նե ց։ Նա շրջապատված էր նաժիշտ ներով, բ ա յց սրանց ն ե ր կ ա յո ւթ յո ւն ը տիկնոջ հա­ մա ր նույն ն էր, ինչ կառքի ձիերի ն ե ր կ ա յո ւ թ յո ւն ը ։ Ես նըս֊ Խեցիր նրա կողք ի ն , հաստ և փափուկ խսիրի վ ր ա , որը ս ե ն ­ յա կ ի ն

տալիս

էր մի

վիթխ ա րի

մա հճի

տ պ ա վ ո ր ո ւթ յո ւն ,

ց ա ծ ր ի կ , մա րգա րտ ազա րդ սե ղա ններով մե զ գինի և ա նուշե­ ղենն եր մ ա տ ո ւց ե ց ի ն ։ Ո ղ ո ր մ ա ծ ա ստ վա ծ,

բավա կա ն

էր մ ի ա յն

նրա

աչքերին

■■նայելը... Ոայց սպ ա սե ք։ ճ ի շ տ հա սկացեք ի ն ձ ։ Տ իկին Օմը բ ն ա վ էլ հի մա ր չէր։

Ենչպես

արդեն

ա ս ա ց ի, մ ե ն ք

հասա­

կակիցներ էի նք։ նրա երեսունն արդեն լր ա ց ե լ էր, և նա իրեն ՛պ ա հ ո ւ մ էր ա յն պ ե ս , ինչպ ես պատշաճ էր իր տա րիքին։ նա 1գիտեր, թե ինչ է ո ւզ ո ւմ ։ Եվ նա գիտեր, թ ե ինչ չի ո ւզ ո ւմ ։ ‘. .Ա հա վա սիկ պա տ ճա ռը, թե ի ն չո ւ նա դեռ չէր ա մ ո ւս ն ա ց ե լ, ր. չ ն ա յա ծ

պալա տական

միջոցները ( ի ս կ >շատ-շատ

խ մբա վորումը՝

գործադրել

էր բ ո լո ր

ա րևելյա ն ա ր ք ո ւն ի ք ն ե ր ո ւմ ա յդ միջոցները

են լ ի ն ո ւ մ ) ,

որպեսզի

նրան

ստիպեն

դառնալու

,՚.3ոն Մոն Գ յ ո լի կի ն ը ։ Սա պ ա տ կա ն ո ւմ էր Մ ո ն Գ յ ո լ դ ի ն ա ս ֊ jv Iո ի ա յի կրտսեր ճ յո ւղ ի ն , ա յնքա ն էլ հ ի մ ա ր չէր և ա յն պ ի սի մ ո լո ւ ց ք ո վ էր ձ գ տ ո ւմ տ ի ր ա կ ա լո ւթ յա ն , որ տագնապ էր ն ե ր ­ շն չում ն ո ւյն ի ս կ ա նհողդողդ Ցուն Սանին, իսկ Ցուն Սանն էլ ք.՝իր հերթին էր ջա ն ո ւմ պահպանել լիա կա տ ա ր իշխանոլ թ յ ո ւ ֊ jpijSrjf» և պալատն ու երկիրը պահել հավա սա րա կշիռ վ ի ճ ա կ ո ւմ ։ Յուն Սանն էր, որ գաղտնի դ ա վ ա դ ր ո ւթ յո ւն կ ա զ մ ա կ ե ր ֊ ^ պ եց տիկին Օմի հետ և նրան փրկեց Տոն

Մ ոն Գ յ ո լի

հետ

ա մ ո ւս ն ա ն ա լո ւդ ,

կրկնապորտ ա յս

. ‘ Օգտագործելով իր հակառա կորդի թև եր ը խ ո ւզ ե լո ւ r Ոայց բ ա վ

է ա յս բ ա ն ս ա ր կ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի

եղ բո ր ՝

հանգամանքը

մա սի ն

համարf

պ ա տ մ ե լը ։ 217


Ես բ ա վա կա նին ուշ ի մ ա ց ա ա յդ ա մ ե ն ը . մ ա ս ա մ բ տ ե ղ եկա ­ ցա Հենդրիկ Հ ե մ ե լի ց , որն ինձ հա ղորդակից էր դա ր ձ ն ո ւմ իր դիտ ա րկումներին ու ե զ ր ա կ ա ց ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ն ,

իսկ

գ լխա վո­

րա պ ես' ա ն ձա մբ տիկին Օմից։ Տիկին Օմը

կանանց մեջ

իսկա կան

մի

ծաղիկ

էր։

Նրա

նմա նները հազվադեպ են ծ ն վ ո ւմ , երկու դարը մ ե կ ա ն գ ա մ։ Նա ա ր հ ա մ ա ր հ ո ւմ էր բ ո լոր օրենքներն ու բ ո լոր պ ա յմ ա ն ա ­ կ ա ն ո ւթ յո ւն ն ե ր ը ։

Ուներ

սեփական

կրոն,

որ

մա սամբ

որ-

դեգրել էր Ցուն Սանից, մ ա ս ա մ բ էլ ստ եղծել էր ի ն ք ը ։ Նրա կ ա ր ծ իք ո վ,

ժողովրդի հա մ ա ր

պաշտոնական

կրոնը հ ա ն դ ի ­

ս ա ն ո ւմ է մի լի ո ն ա վ ո ր ստրուկներին իրենց մեջքը հնազան­ դորեն կ ռ ա ց ն ե լո ւ ստ իպող անհրաժեշտ մ ի ջո ց ։ ոգի ուներ և ուժեղ կ ա մ ք , մի ա ժ ա մ ա ն ա կ ո ւղ ն ո ւծ ո ւծ ը ։

Եվ

գեղեցկուհի

էր։

Ա յո,

Սա ը մբ ո ս տ

էլ կին էր մինչև

գ եղե ցկո ւհի '

բառիս

բուն ի մ ա ս տ ո վ ։ Նրա խոշոր սև աչքերը ոչ նեղ էին և ոչ էլ շեղ։ ճիշ տ է, փ ո ք ր ֊ի ն չ երկա րուկ էին ուղիղ, ձ գ վ ո ւմ ,

և մ ի ա յն որը

ծա յր երն

էին

ս ա կ ա յն , նրա

ասես

դեմ քի ն

ա յդ մի

տալիս

ա չքերը,

բ ա յց

փոքր

դեպի վեր

էր

արտակարգ

հ մ այ ք ։ Ես արդեն ա ս ա ց ի , որ նա բնա վ էլ հ ի մա ր չէր ։ Պ ա տ մ ե մ , լ ս ե ք ։ Ես արդեն կորցրել էի գ լո ւխ ս. հասարակ

նա վա ստ ի,

ա ր ք ա յա դ ո ւս տ ր , հանկա րծահա ս կիրք*** Ես ջա ն ո ւմ էի կ ռ ա * հել, թե ինչպ ես պետք է դ ր սև ո ր եմ ի ն ձ , որպեսզի պա հպ ա ­ ն ե մ տ ղա մա րդկա յին ա ր ժ ա ն ա պ ա տ վ ո ւթ յո ւն ս , և մե ր զրույց ի ս կ զ բ ո ւմ ես դա րձյա լ հիշատակեցի այն մ ա ս ի ն , ինչ արդեն հա յտ ա րա րել

էի բ ո լո ր ի ն . որ ես ի սկա պ ես

կորեա ցի

եմ

և

Կորյո դի ն ա ստ ի ա յի շա ռա վի ղը ։ «— Բավա կան է, վերջ տ ո ւր , — ասաց տիկին Օմը, սի ր ա ­ մա րգի փետուրներից պատրաստ ած հովհարը թ եթ և ա կի հարվ ա ծ ե լո վ շո ւր թ ե ր ի ս ։ — Ա յս տ ե ղ կարող ես հեքիա թն եր չպ ա տ ­ մ ե լ ։ Ենձ հա մ ա ր դու, որպես ա յդ պ ի ս ի ն , ա վելի ա րժես, քան Կորյո ամբողջ դինա ստ իա ն։ Դ ո ւ . . . Մի պահ նա լ ռ ե ց , և ես ս պ ա ս ո ւմ էի, թ ե ուրիշ ի ն չ , կ ա ­ սի, և տեսա , թե ինչպես է նրա ա չք ե ր ո ւմ ո ւռ ճ ա ն ո ւմ ց ա ն կ ա ­ ս ի ր ո ւ թ յո ւն ը ։

218


— Դ ու

տ ղա մա րդ

ես, —

եզրափակեց

նա ։ —

ն ո ւյն ի սկ

երա զումս էլ չ ե մ տ ե ս ե լ, որ լ ո ւ յ ս ա շխ ա րհում կարող է ա պ ­ րելի ս լին ի ա յն պ ի սի տ ղա մա րդ, որպիսին դու ես ։ Տ ե ՜ր

ա ստ վա ծ։ Էլ ի ՞ն չ էր մ ն ո ւ մ ա ն ե լո ւ խ եղճ նավաս-

տոլնք Ա յն ն ա վա ստ ին, որի մա սի ն ես պ ա տ մ ո ւմ ե մ , խ ո ս տ ո ­ վ ա ն ո ւմ ե մ ,

որ ա մ են ից

առաջ ծո վ ա յի ն

շա ռա գույնը չկա րողա ցա վ չելի

աչքերը

ծ ա ծ կ ե լ,

իսկ

արևախանձ դեմքի տիկին

ճա ռ ա գ ա յթ եց ի ն խ որ իմ ա ստ

մի

Օմի

սք ա ն ­

խ ո ր ա մ ա ն կ ո ւ­

թ յ ա մ բ , և ես քիչ էր մ ն ո ւ մ գրկեի ն րա ն ։ Եսկ նա ծիծա ղեց, հրաշալի

ու ծաղրաշատ մի

չ ե լո վ իր

նաժիշտներին,

ծի ծա ղո վ,

ծափ

և ես հա ս կա ց ա ,

զարկեց, որ ա յս

կան-

անգա մ

տ ե ս ա կ ց ո ւթ յո ւն ն ա վա րտված է։ Եայց ես գիտեի, որ պետք է լինեն նոր տ ե ս ա կ ց ո ւթ յո ւն ն ե ր ։ Վերադարձա Հենդրիկ Հ ե մ ե լի մ ո տ ։ Գլուխս պ տ տ վ ո ւմ էր։ —

Սինը միշտ էլ կին է մ ն ո ւ մ , — երկար մ տ մ տ ո ւք ի ց հե-

итп նկատեց ն ա ։ Հետո ն ա յեց ի ն ձ ու հոգոց հա ն ե ց ։ Սարող ե մ եր դ վ ե լ, որ ն ա խ ա ն ձո ւմ էր ի ն ձ ։ — Պ ատս առը քո մկա ններն են, է դ ա մ Սթ ր ե ն գ , — ասաց ՜ն ա ։ — Р ո ց լա յի ն

պարանոցը

և

հա րդա գույն

մա զերն են

պ ա տ ճա ռը ։ Ե'նչ ա ս ե մ , բախտդ բա նել է, բ ա ր ե կ ա մ ս ։ Երջա­ նիկ առիթը մի

փ ա խցրու։ Դա կօգնի բ ո լո ր ի ս ։ Եսկ ես կսո -

վ ո ր ե ց ն ե մ , թե ինչ պետք է անես։ Ես կարգին

բ ա ր կա ցա ։

Թ եև

հաոարակ

նավաստի էի,

բ ա յց տ ղա մա րդ էի և կանանց հետ վ ա ր վ ե լո ւ ձևը շատ լա վ , գիտեի,

ուստի

որևէ մ ե կ ի խորհուրդներն ինձ

կավոր չէին ։ Հենդրիկ

Հ ե մ ե լը

տաշտակի բա ժնետ եր լի՛նել, ծո վ ա գ ն ա ց ութ յա ն

բնավ

հար֊

կարող էր <ՀՍփարվեր)) հին

կարող էր շատ

գործը և ն ո ւյն ի ս կ

աստղերի

Լավ ի մա ն ա լ օ գ ն ո ւթ յա մ բ

ն ա վ ա ր կել, կարող էր ամենաշատ կա րդա ցա ծ մա րդը լ ի ն ե լ, բ ա յց ինչ վ ե ր ա բ ե ր ո ւմ էր կանա նց, ա յս դ ե պ ք ո ւմ ա ր դե ն ' ն ե րեցե ք ,

ա յս

դ ե պ ք ո ւմ

որևէ

մեկին

զիջելու

ց ա ն կ ո ւթ յո ւն

Հ չ ո ւն ե ի ։ Նրա բարա կ շուրթերը ձգվ եց ի ն, ա ր տ ա հա յտ ե լո վ իր սո, վորա կան խ որա մա նկ ժպիտը, և նա հա ր ց ր եց . — Հա վ ա ն ե ց ի ՞ր տիկին Օմին։ 219


Ա յս պ ի ս ի դ ե պ ք ե ր ո ւմ հասարակ նա վա սա ոլն վ ա յե լ չէ

դժվարահաճ լ ի ն ե լ , — խ ուս ա փ ողա բա ր պատասխանեցի ես։ — Հավան ե ց ի ՞ ր նրան, — կրկնեց

նա,

հա յա ց ք ո վ շաղա­

փ ե լո վ ի ն ձ։ — Վատը չէ,

և ն ո ւյն ի ս կ ,

եթե բանն

ա յդտեղ

հա սա վ ,

ն ո ւյն ի ս կ լա վ իկն է։ — Ո ւր ե մ ն , ն վա ճի ր, — հ ր ա մ ա յե ց նա ։ — Իսկ հետո մ ե ն ք մի նավ կճարենք ու կփախչենք ա յս ա ն ի ծյա լ եր կրից։ Հընդկական

ամբողջ մե տ ա քսը

կտ ա յի թ ե կ ո ւզ մի

ափսե

մարդ­

կա յի ն կերա կուրի դ ի մ ա ց ։ Նա քնն ա խ ո ւյզ ինձ ն ա յե ց ։ —

Կարո՞ղ

Ա յդ

ես նվա ճել

ա ն վ ստ ա հ ութ յո ւն ն

նրան, հր՞ , — հարցրեց նա։ ինձ

ա յն պ ես

կա տ ա ղեցրեց,

ես ուղղակի վեր թռա տ եղից։ Հենդրիկ Հ ե մ ե լը

որ

գ ո հ ո ւն ա կ ո ւ֊

թ յ ա մ բ ժպտաց։ — Մ ի ա յն թե չշտա պես, — խ ո րհուրդ տվեց ն ա *— Ուշ լ ի ­ նի,

նուշ լի ն ի ։ կնվա ստ ա նա ս ։ Ք ն ք շ ա ն ք ն ե ր ո ւմ

ժլատ եղիր։

Թա նկ դնահատիր քո ց լա յի ն պարանոցն ու հա րդա գ ույն մ ա զերր,

և շ ն ո ր հա կ ա լո ւթ յո ւն

հա մ ա ր ,

ախր կա ն ա յք

հա յտ նիր աստծուն ա յդ

ա վելի շատ դրանք

են

ամենի

գ ն ա հա տ ո ւմ,

քան թե տ ա սնյա կ ի մ ա ս տ ո ւն ն եր ի խ ե լք ը ։ Եվ ա կնթա րթի պես անցան տ ա րօրինակ, դեպ քերով հ ա ­ րուստ

օր ե ր ը .

ես մ ա ս ն ա կ ց ո ւմ էի

միա պ ետ ի

թ յ ո ւ ն ն ե ր ի ն , Թ ա յ Սունի հետ կեր ո ւխ ո ւմ նե ր ի

ը ն դ ո ւն ե լո ւ ­ մեջ էի, խոր-

հ ը ր դ ա կ ց ո ւմ էի Յուն Սանի հ ետ ։ Եվ բա վ ա կա նին ժա մանակ էլ անց էի կ ա ց ն ո ւմ

տիկին

Օմի հետ ։

Ա յս

ա մ են ից

բացի,

Հենդրիկ Հ ե մ ե լի պահանջով մինչև ուշ գիշեր ն ս տ ո ւմ և Կի­ մ ի օ գ ն ո ւթ յա մ բ ս ե ր տ ո ւմ էի արքունի վ ա ր վելա կեր պ ը իր բ ո ­ լո ր մ ա ն ր ա մ ա ս ն ե ր ո վ , ինչպ ես նաև Կորեայի պ ա տ մ ո ւթ յո ւն ը և հին ու նոր ա ս տ վա ծներին, կորեա ցիների լեզ ո ւն իր բ ա զ ­ մ ա զ ա ն ո ւթ յա մ բ ,

պատշաճ

դ ա ր ձ վա ծք նե ր ը ,

վերնա խա վի

և

ստորին դասի լե զ ո ւ ն ։ Հա սա րա կ մի նա վ ա ստ ոլց դեռ երբեք ա յսք ա ն ջ ա նա սի ր ո ւթ յո ւն չէր պ ա հա նջվել։ Ես ը ն դ ա մե ն ը մի տիկնիկ էի, որին խ ա ղ ա ց ն ո ւմ էր Յուն Սա նը։ Նա կ ա մ ե ն ո ւմ էր ինձ օգտագործել իր

նպատակների

հ ա մ ա ր ։ Տ ի կ ն ի կ էի

Հենդրիկ Հ ե մ ե լի ձ եռք ի ն , որն իր հերթին մ տ մ տ ո ւ մ էր ա յն 220


քան բարդ և հԼռ ո ւն ե ր ը նրա

օգ նությա ն

ես

գնացող

ո ր ո գ ա յթ ն ե ր ,

պարզապես

կխ ճ ճվ եի ։

որ

առանց

Մ ի ա յն

տիկին

Օմի հետ էր, որ ինձ զ դո ւմ էի ոչ թե տիկնիկ, ա յլ տ ղ ա մ ա ր դ t Բայց և ա յն պ ե ս . . . բ ա յց և ա յն պ ե ս , երբ ես մտ ով ի անդրս/ դա ռ ն ո ւմ եմ անց յա լի ն , ինձ հա մա ր պ ա րզ վում է, որ գործի է ո ւթ յո ւն ը բ ո լոր ո վ ի ն ա յլ է եղ ե լ։

Տիկին

տակների հա մար է խ աղացրել օգտի հ ա մ ա ր ,

ի ն ձ,

Օմը ևս իր ն պ ա ­

բ ա յց

դա եղել

է իմ

որովհետև ես դարձել ե մ նրա սրտի տ իրա ­

կա լը ։ Ւ դեպ , ա յս դ ե պ ք ո ւմ , նրա ց ա ն կ ո ւթ յո ւն ն ե ր ն ու կ ա մ քր մ ի ա յն ը նդա ռա ջում էին ի մ ց ա ն կ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ն

ու կ ա մ ­

ք ի ն , որովհետև մինչ կհա սցնեի ս թ ա փ վ ե լ, նա արդեն դա րձել

էր ի մ սրտի տ իրուհին,

կամքը, կա մ ք ը

ոչ տիկնոջ,

ու

այս ո ւհ ետև

ոչ Հենդրիկ

Հ ե մ ե լի ,

այլևս չէր կարող նրան կորզել

Ւսկ մինչ ա յդ , ես արդեն

արդեն ոչ ոքի

ոչ էլ Ցուն Սանի

իմ

գրկից։

պա րուրվա ծ էի պալատական

ո ր ո գ ա յթ ն ե ր ո վ , որոնց է ո ւթ յո ւն ը լա վ չէի հ ա ս կ ա ն ո ւմ ։ Զգում էի մ ի ա յ ն , որ տիկին Օմի կրկնապորտ եղբոր, ա րքայազն Չոն ՄոՆ

Ղ յ ՈլՒ

Դեմ

դ ա վ ա դր ո ւթ յո ւն

է

կ ա զ մ ա կ ե ր պ վ ո ւմ ։

ն ո ւյն ի ս կ չէի էլ կ ա ս կ ա ծ ո ւմ , թ ե քանի խ մ բ ա վ ո ր ո ւ մ , հ ե ր թ ի ն V ա յդ

խ մ բ ա վ ո ր ո ւմ ն ե ր ի ց

խ մ բ ա վ ո ր ո ւմ ևս գ ո յո ւ թ յո ւ ն ունի

յո ւր տ ք ա ն )յ ո ւ ր ո ւ մ պալատի

Եո

և իր քանի

պատերի

ներ*

ս ո ւ մ . ո րոգ ա յթների ա յդ ցանցը պ ա րուրել էր ամբողջ պա լաս/ն ու հ ա ս ն ո ւմ էր մինչև Յ ո թ Ա փ երին։ Ոայց ա յդ հա ր­ ցերի

վրա

ես

գլուխ չէի

ցա վեցնում։

գործը թ ո ղ ե լ էի Հենդրիկ Հ ե մ ե լի

վրա ։

Գլուխ

ցա վեցնելու

Ես նրան հ ա յտ ն ո ւմ

էի ա յն ա մ ե ն ը , ինչ կ ա տ ա ր վ ո ւմ էր ինձ հետ Հ ե մ ե լի բ ա ց ա ­ կ ա յո ւթ յա մ բ ,

և նա հոնքերը

կիտած,

մա մերով

ն ս տ ո ւմ

էր

աղոտ լ ո ւ յ ս ի տակ որպես մի հա մբերա տ ա ր սարդ, և հ յ ո ւ ­ սում,

ա ն դա դրո ւմ հ յ ո ւ ս ո ւ մ իր

անձնական ստրուկը ց ո ւմ էր ինձ, ա ն ում

և մ ի ա յն

ս ե ն յա կ ի ց ։

սա ր դ ո ս տ ա յն ը ։

Որպես

իմ

և թ ի կ ն ա պ ա հ ը , նա ա մ են ո ւր ե ք ո ւղ ե կ ­

Եվ,

Ցուն Սանն էր նրան երբեմն բ ն ա կա նա բ ա ր ,

ես

դուրս

նրան թ ո ւ յ լ

չէի

տալիս մ ա ս ն ա կ ց ե լո ւ տիկին Օմի հետ ունե ցա ծ ի մ տ ե սա կց ո ւ թ յ ո ւ ն ն եր ի ն ։

Թեև հետո պ ա տ մ ո ւմ էի նրան

ընդհանուր

ա ռ մ ա մ բ ա մեն բա ն , սա կա յն լ ռ ո ւ մ էի ա յն ամենի մ ա ս ի ն . ինչ վ ե ր ա բ ե ր ո ւմ էր մ ի ա յն ինձ ու տիկնոջը։ 221


Իմ կարծիքս վ, Հենդրիկ Հ ե մ ե լը ն ո ւյն ի ս կ գ եր ա դ ա սո ւմ էր մնա լ

ետին պ լա ն ո ւ մ ,

ո ւն ե ն ա լո վ

ճակատագրերի

գաղտնի

տնօրենի դ ե ր ը ։ Նա սառնասրտ որեն հաշվել էր, որ ա յդ դ եպ ֊ ք ո ւմ

վտանգի

եմ

ե ն թ ա ր կ վ ո ւմ մ ի ա յն

ես ։

Ւսկ եթե

հաջո֊

ղո ւթ յո ւն ո ւն ե ն ա մ , ապա ա յդ հա ջ ո ղո ւթ յո ւն ը նաև նրանն է։ Զո հ գնալուս դ ե պ ք ո ւմ , նա կկարողանա ճողոպ րել ժա նտ ա ֊ ք ի սի պես և ողջ մ ն ա լ ։ Վստահ ե մ , որ նա հենց ա յս պ ե ս էլ խ ո ր հ ո ւմ էր,

ս ա կ ա յն , ինչպ ես քիչ հետո կտ ե սն եք ,

ա յ դ էլ

չփրկեց նրան։ — Դու եղիր ի մ կ ո ղ մ ն ա կ ի ց ը , — ասացի ես

Կ ի մի ն , — և

կստանաս ա յն ա մ ե ն ը , ինչ կ ա մ ե ն ո ւ մ ես ։ Ե*նչ կ ո ւզ ե ն ա յի ր ։ — կան

Կուզենայի Վագրորսների գլխավորը լ ի ն ե լ, ա ր ք ո ւնա ֊ պա հա կա խ մբի գլխ ա վորը, — պատասխանեց

— ՄՒ

ՔՒչ

հ ա մ բ ե ր ի ր , — ասացի

նա։

ես , — և քո

ա յդ

ցան֊

ես

ա մե֊

կ ո ւթ յո ւն ը կկա տ ա րվ ի։ Խ ո ստ ա նո ւմ ե մ ։ Թ ե ինչպ ես նաչնչին իսկ

պետք

է կա տ ա րվեր,

պ ա տ կեր ա ցո ւմ ը չ ո ւն ե ի ։

ա յդ մա սին

Ոայց ոչինչ չունեցող

մարդն է, որ հ ե շ տ ո ւթ յա մ բ կարող է աջ ու ձախ թ ա գ ա վ ո ֊ ր ո ւթ յո ւն ն ե ր շո֊այլել, Կիմին

դարձրեցի

Ես բա ցա րձա կա պ ես

պալա տական

Ոայց ա մ են ից հետ ա քրքիրն ա յն էր, խ ո ս տ ո ւմ ը ։

ոչինչ չ ո ւն ե ի ,

պ ա հա կա խ մբի

և

գլխա վոր։

որ ես կատարեցի

իմ

Կիմը դարձավ Վագրորսների գլխ ա վորը, թ ե և ի

վերջո զոհվեց հենց ա յդ պ ա տ ճա ռով։ Ո ր ո գ ա յթ ն եր

լա ր ե լո ւ

հ ն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յո ւն ը

ես

տ վ ել

էի

Հենդրիկ Հ ե մ ե լի ն և Յուն Սանին, չէ" որ նրանց կիրքը քա * ղ ա ք ա կ ա ն ո լթ յո ւն ն էր։ Իսկ ես պարզապես տ ղա մա ր դ էի ու սիրեկա ն , և ժա մանակն ա վելի ուրախ էի ա ն ց կ ա ց ն ո ւմ , քան ն րա նք, Ո ՞վ էի ես ։ Ձ ա խ ո ր դ ո ւթ յո ւն ն ե ր ո վ կոփ վա ծ մի ուրախ ն ա վա ստ ի, որն ա ն հ ո գ ո ւթ յա մ բ ա պ ր ո ւմ է տ վ յա լ օրը, առանց մ տ ա ծ ե լո ւ ոչ ա ն ց յա լի , ոչ էլ ապ ա գա յի մ ա ս ի ն , բա ժ ա կա կ ից ,

ա ր ք ա յա դս տ եր

հ ո վ ա ն ա վ ո ր ո ւթ յո ւն ն

միա պ ետ ի ստացած

ս է ր ե ց յա լ, որի փոխարեն մ տ ա ծ ո ւ մ և գ ո ր ծ ո ւմ են ա յն պ ի սի խ ելա ցի մ ա ր դ ի կ , ի ն չպ իսիք էին Յ ո լն Սա նը և Հենդրիկ Հ ե ֊ մ ե լը ։ Յուն Սանը մ ի քա նի ա ն գ ա մ գրեթե

կռա հեց , թ ե ով

կանգնած ի մ թ ի կ ո ւ ն ք ո ւ մ և ով է կ ա ռ ա վ ա ր ո ւմ 222

է

ի ն ձ ։ Սայց


երբ

փորձեց շոշափել Հ ե մ ե լ ի ն ,

ք ա ղ ա ք ա կ ա ն ո ւթ յո ւն ն

սա

ու պետակա ն

պ ա րզամիտ

ձևացա վ,

գործերը իբր բնա վ չեն

հետ ա ք ր քր ո ւմ ի ր ե ն , ինքը մտ ա հո գ վա ծ է մ ի ա յն ի մ ա ռողջու֊ թ յ ա մ բ և բ ա ր ե կ ե ց ո ւ թ յա մ բ ։ Ա յս մա սին խ ո սելի ս նա դա ռ ն ո ւմ էր չափազանց շատախոս ու անընդհատ վշտ ա նում էր Թ ա յ Բունի հետ ի մ մ ր ց ա կ ց ո ւթ յա ն ա ռ ի թ ո վ ։ Տ իկին Օմը, հ ա վ ա ֊ նա բ ա ր , չռում

կ ռ ա հ ո ւմ

էր։

էր

Խելացի

իրերի

ուղեղը

իսկա կան

նրա

դ ր ո ւ թ յո ւն ը ,

բա յ#

հա մա ր բ ն ա վ էլ խ ա յծ չէր

կարող հանդիսանալէ և ինչպես ա ս ո ւմ էր Հենդրիկ Հ ե մ ե լը , տիկնոջը հե տ ա ք ր ք ր ո ւմ էր

31այի ն պարանոցն ու

հ ա ր դա ­

գույն մա զերի բա շը։ Մեր միջև եղած շատ բաների մա սի ն

ես չ ե մ

պ ա տ մի,

չ ն ա յա ծ տիկին Օմը արդեն մի քանի հ ա ր յո ւր ա մ յա կ

է, ինչ

հողին է հա ն ձն վա ծ ։ Բայց նա կ ա ր ո ղ ա ն ո ւմ էր հասնել այն ա մ են ին , ինչին

ձ գ տ ո ւմ էր։

Ես' ն ո ւյն պ ե ս ։ Իսկ

երբ տ ղա ֊

մա րդն ու կինը ձ գ տ ո ւմ են ի ր ա ր , շատերի գլուխները կարող են

թ ռ չե լ

նիսկ

ուսերի

վր ա յի ց

պ ե տ ո ւթ յո ւն ն ե ր t

և կարող

սա կա յն

ոչ

են ոք

կործա նվել ն ո ւ յ ֊ նրանց

խանգարեք

չի կարող։ Վր ա հա սա վ և այն ժ ա մ ա ն ա կ ը , երբ սկսեցին խ ոսել մեր հա րսա նիքի մ ա ս ի ն ։ 0 " հ , շշուկներ էին։

ա յդ խ ո ս ա կ ց ո ւթ յո ւն ն ե ր ն

նաժիշտներն ու

ներքինիները

ս կ զ բ ո ւմ

այ 1} մա սին

հա նկա րծ սկսեցին փսփսալ մ ո ւ թ ա ն կ յո ւ ն ն ե ր ո ւ մ ։ Բայց պ ա ֊ լա տ ո ւ մ լվա ցա ր ա ր նե ր ի ա մ են մի բ ա մ բ ա ս ա ն ք ը

ա ն պ ա յմա ն

հ ա ս ն ո ւմ է մինչև դահը։ Եվ շուտով մ ի իսկա կա ն խ ա յտ ա ռ ա ֊ կ ո ւթ յո ւն ս կ ս վ ե ց ։ Պալատը հա ն դ ի սա ն ո ւմ էր Չոսոնի սիրտը, ու երբ պալատը ց ն ց վ ո ւ մ էր, երկիրն

ս կ ս ո ւմ էր

Իսկ ց ն ց ո ւմ ն ե ր ի հա մա ր

պատճառներ

պ ա լա տ ո ւմ

Մ ե ր ա մ ո ւս ն ո ւթ յո ւն ը Չ ոն Մ ոն Գ յո լի ն ջախջախիչ

թ պ ր տ ա լ։ կ ա յի ն ։ հարված

հա ս ց ր ե ց г նա սկսեց պ ա յք ա ր ե լ, և պ ա յք ա ր ո ւմ էր մո լեգ ն ո ր ե ն , սա կա յն Յուն Սանը նախապատրաստվել էր ա յդ պ ա յ֊ ք ա ր ի ն ։ Չոն Մ ոն Գ յո ւն

կա րողա ցա վ դ ժ գ ո հո ւթ յո ւն

սերմա­

նել գավառական կրոնա վորներից շատերի մեջ, և նրանք մի մ ղոնանոց

հա նդիսա վոր

թափորով

հա յտ ն վ եց ին

պալատի

դարպասների մ ո տ , իսկ միա պ ետ ն էլ քիչ մնա ց խ ելքը կ ո ր ց ֊ ներ վա խ ից։


Սայց Ցոլն Սանի վիճա կը չափազանց ա մ ո ւր էր։ Դ ա վ ա ֊ ոական կրոնավորների մ յ ո ւ ս մ ա ս ը զորավիգ էր նրան, զո­ ր ա վ իգ էին նաև ա յն պ ի սի մ ե ծ քա ղա քների կր ոնա վորները, ինչպիսիք են Կ ե յձ յո ն ,

Փ ո ւս ա ն ը , Սոնդոն,

Փ խ ե նյա ն ը , Չեն-

նամփխոն և Ջ ե մ ո ւլպ ո ն ։ Տ իկին Օմի օ գ ն ո ւթ յա մ բ Ցուն Սա­ նին

հաջողվեց

ստանալ

միա պ ետ ի

ա ջ ա կ ց ո ւթ յո ւն ը ։

Հետ ա­

գ ա յո ւ մ տիկին Օմը ինձ խ ո ստ ո վա ն եց, որ ինքը միա պ ետ ին կարգին վա խ եցրել է ա ր ց ո ւն ք ո վ , հի ս տ ե ր ի ա յո վ և խ ա յտ ա ռակ պ ա տ մ ո ւթ յո ւն ն ե ր ս տ եղ ծե լո ւ ս պ ա ռ ն ա լի ք ո վ , որոնց հե ­ տևանքով ա ն պ ա յմ ա ն պետք է երերար գահը։ Եվ, ի լր ո ւմ ն ա յս ա մ ե ն ի , Յուն Սանը հա րմա ր մի պահի միա պ ետ ի ուշա­ դր ո ւթ յո ւն ը

հ րավի րե ց

նորա գույն

հա ճ ո ւյք ն ե ր ի

վրա , որոնք

նախապատրաստել էր վա ղօ ր ոք ։

.......

— Հա րսա նյա ց հանդեսի հա մ ա ր երկա րա ցրու մ ա զ ե ր դ , — մի գեղեցիկ օր էլ հա յտ նեց ինձ Յ ո լ Սա նը, և նրա ա չք ե ր ո ւմ բ ռն կեցին խ ո ր ա մա ն կ կ ա յծ ե ր , մի ա կն թ ա ր թ մ ի ա յն ա յդ դա­ ժան դեմքին տ ա լով գրեթե մա ր դ կ ա յի ն

ա ր տ ա հ ա յտ ո ւթ յո ւն .

նրան առաջին անգա մ էի ա յդ պ ե ս տ ե ս ն ո ւմ ։ Ս ա կա յն , ինքնին հա սկա նա լի է, որ ա ր քա յա դո ւստ ր ը չի կարող

հասարակ

դին ա ստ իա յից

նա վա ստ ու և ն ո ւյն ի սկ

սերվա ծ լ ի ն ե լո ւ

հինա վուրց

հ ա վ ա կ ն ո ւթ յո ւն ն ե ր

Կորյո

ունեցող

մ ա ր դ ո ւ կինը լ ի ն ե լ, եթե ա յդ մա րդը չունի դիրք> չունի իշ­ խ ա ն ո ւթ յո ւն և չի պ ա տ կա ն ո ւմ բա րձրա ստ իճա ն ո լորտ ներինt Եվ ուստի հրապ արակվեց մի ա պ ետ ի հր ա մ ա ն ը , որի հետ ևան­ ք ո վ ես հ ա մ ա ր վե ցի Կ ո ր յո յի ա ր ք ա յա զ ն ։ Դրանից հետո Ձոն Մոն Գ յ ո լի կո ւսա կիցներից հինգ նահանգների մի կ ա ռ ա վ ա ­ րիչի տանջեցին ու գլխա տեցին, իսկ ի ն ձ նշանակեցին յ ո թ նահանգների կա ռա վա րիչ, որոնք ժա մա նա կին Կորյ ո դինաստիա յի իշխանատան տ ի ր ա պ ետ ո ւթ յո ւն ն եր ն են որ Չ ո ս ո ն ո լմ յ ո թ ը թիվն

ե ղ ե լ։

հ ա մ ա ր վ ո ւ մ էր սուրբ թ ի վ ,

Քանի

ուստի

ա յդ

ա պ ա հ ո վ ե լո ւ հա մա ր վե ր ո հիշ յա լ հինգ նահա նգներին

ա վելացրին

Չոն Մ ոն

Գ յ ո լի

կո ւսա կիցներից

զա վթա ծ

ևս

եր կո ւ նահանգ։ Ողորմած սիկ,

ա ս տ վ ա ՜ծ ,

հասարակ

մի

ն ա վ ա ՜զ . . .

Մ ա նդա րինների ճ ա ն ա պ ա ր հ ո վ ես մ ե կ ն ո ւ մ

Ահավա­ ե մ դեպի

հ յո ւ ս ի ս ' հինգ հ ա ր յո ւր զինվորների և ճոխ շքա խ մբի ո լղ ե կ ֊ 224


ց ո ւթ յա մ բ ։

Ես յ ո թ

նահանգների

կա ռավարիչն

ն ա հա նգ ն երում ի մ

ժա մա ն մա նն

է ս պ ա ս ո ւմ տ ա սնհինգհա ֊

եմք

և ա յդ

զարանոց մի զո ր ք։ Ես կարող ե մ մա ր դկա ն ց կ յա ն ք շնորհել և կարող ե մ նրանց դատապարտել մա հվա ն կ ա մ տանջանքների։ Ես ո ւն ե մ ի մ գանձարանը և ի մ գանձապահը, էլ չ ե մ ա ս ո ւմ գրագիրների վիթխ արի բանակի մ ա ս ի ն ։ Եվ, ի վե ր ջո , ինձ այնտեղ ս պ ա ս ո ւմ են հազար հա ր կ ա հա վ ա ք, որոնք գ յո ւղա ցիներից կարող են ք ա մ ե լ վերջին գռոշները։ Իմ յ ո թ նահանգները գ տ ն վո ւմ էին հ յո ւ ս ի ս ա յի ն ս ա հ մ ա ն ­ ների մ ո տ ։ Ա վե լի հ ե ռ վ ո ւ մ գ տ ն վում էր ա յժ մ յա ն

Մ ա նջոլ-

րիա ն, բ ա յց ա յն օրերին ա ս ո ւմ էին Հո ն դ ո ւ, որը նշանա կում է ((Կարմիր

Գլուխներ))։

Ա յնտ եղ

վ ա յրե նի

քոչվորներն

էին

ա պ ր ո ւմ , որոնք ա ն ց նե լո վ Տ ա լը , մորեխ ի պես ա մ ա յ ա ց ն ո լմ էին Չ ոսոնի հ յո ւս ի ս ա յի ն

նա հա նգները։ Ա ս ո ւ մ էին,

րանք զ բ ա ղ վ ո ւմ են մ ա ր դ ա կ ե ր ո ւ թ յա մ բ ։ Իսկ ես,

որ նը .

սեփական

փ որձով կարող ե մ ա ս ել, որ դրանք կատաղի զինվորներ էին և մա հը գ եր ա դ ա սո ւմ էին նահանջից։ Խիստ անհանգիստ տարի էր։ Մ ին չ Ցուն Սանը և տիկին Օմը Կ ե յ ձ յ ո յ ո ւ մ ջա նո ւմ էին վերջնականապես տ ա պալել Չռն Մոն

Դ յո ւի ն ,

ես սկսեցի ինձ հա մար փառք

ս տ ե ղ ծ ե լ։

Ըստ

է ո ւ թ յա ն , ինչ խ ո ս ք , ա յդ ամենն ա ն ո ւմ էր Հենդրիկ Հ ե մ ե լը , և ես մ ի ա յն սքանչելի մի շիրմա էի։ Հ ե մ ե լի ց ո ւց մ ո ւն ք ն ե ր ի հ ա մ ա ձ ա յն , տ ա կտ իկա,

ես ի մ

զինվորներին

սովորեցրի

զորաշար ու

և ծա նոթացրի նրանց Կարմիր Գլուխների ռա զ­

մա կա ն հնա րա նքներին։ Մ ե ծ պա տերազմը մ ե կ տարի տևեց$ և ի վերջո պ ե տ ո ւթյա ն հ յո ւ ս ի ս ա յի ն սա հմա նների վրա տ ի ­ րեց խ ա ղա ղո ւթ յո ւն ն ու ա ն դ ո ր ր ո ւթ յո ւն ը , և Տա լից ա յս կ ո ղ մ , բացի հա ն գ ո ւց յա լն ե ր ի ց , ուրիշ ոչ մի Կարմիր Գլուխ չ մ ն ա ց ։ Չ դ ի տ ե մ,

եվրոպացի

ր ո ւ մ կ ա ր ե լի ՞ է ա րդյոք

պ ա տմա գիրների

ա շ խ ա տ ո ւթ յուն ն ե­

հիշա տ ա կություն

գտնել

Կարմիր

Գլուխների ա յդ ներխ ուժման մ ա ս ի ն , և եթե ա յդպ իսի հի շա ­ տ ա կ ո ւթ յո ւն լի ն ի , ապա դա կօգնի որոշել ա յն դեպքերի տարեթիվը,

որոնց մա սի ն պ ա տ մ ո ւմ ե մ ։

Մ ի բան էլ կարող է

օգ նե լ։ Հ ի դ ե յո ս ի ն ե՞րբ է եղել ճ ա պ ո ն ի ա յի սե գ ո ւն ը ։ Ես բ ա զ ­ մ ա թ ի վ ա նդա մներ ե մ լս ե լ երկու ա ր յո ւնա հեղ ն ե ր խ ո ւժ ո ւմ ­ ների մ ա ս ի ն ,

որոնք

տեղի

են

ունե ցե լ

մոտ

հիսուն

տարի 225

15

Ջեկ Լոնդոն, X fi.


առաջ,

երբ Հ ի դ ե յո ս ի ն

անցել է Չոսոնի ՛ճիշտ սր տ ո վ ,

հա­

ր ա վ ո ւմ ' Փուսա նից մինչև հ յո ւ ս ի ս ' Փ խ ե ն յա ն ։ Եվ Հ ի դ ե յո ս ի ն /Տապոնիա է ուղարկել ճա կա տ ա մա րտ երի ժա մա նա կ զոհված կորեա ցիների աղը դրած ք թ ե ր ո վ ո ւ ականջներով լի հա զա ­ րավոր տ ա կա ռներ։

Ես ա ռ ի թ ե մ ունե ցե լ

զ ր ո ւցելո ւ ծ ե րո լ-

նիների և պառա վների հետ , որոնք ա յդ դեպքերին ա կա ն ա ­ տես են եղել և որոնց քթերն ու ականջները պատահաբար մ ի ա յն չեն հ ա յտ ն վ ե լ աղաջրով լի տ ա կ ա ռ ն ե ր ո ւմ ։ Ա հա վ ա սի կ,

վ ե ր ա դ ա ռ ն ո ւմ ե մ Ե ե յձ յո ,

Տ ե ՜ ր ա ստ վա ծ, ի ՜ն չ կին էր ն ա . . .

տիկին Օմի մ ո տ ;

Ես հո լա վ դ ի տ ե մ ։

9ա ֊

1

ո֊ասուն տարի նա ի մ կինն է ե ղ ե լ։ Մ եր ա մ ո ւս ն ո ւթ յա ն դ եմ ոչ ոք չ հա մա ր ձա կվեց Տո ն

Մ ոն

Դ յո ւն ,

ծպտուն ա նգա մ հ ա ն ե լ։ Տա րա գրված

զ ր կվե լո վ ի շխ ա ն ո ւթ յո ւն ի ց ,

ո ի ս -ա ր և ե լյա ն ծովափի ն ո ւմ ,

մռ ա յլ

կողմերը,

մ ի ա յն ո ւ թ յա ն

մ ն ա ց յա լ օր ե ր ը ։

Ձուն

մեջ քարշ

Սանի

քաշվեց

ի ն չ-ո ր խ ուլ

մի

հ յո ւ -

ա ն կ յո ւ ­

տ ա լո ւ իր գ ո յո ւթ յա ն

հզ ո ր ո ւթ յո ւն ը

հա սա վ իր

գա­

գա թնա կետ ին, Ա մեն գիշեր խ ա ր ո ւյկն ե րի մ ի ա յն ա կ կր ա կ ն ե ­ րը լո ւր ե ր էին բ ե ր ո ւ մ ե ր կ ր ռ ւմ տիրող խ ա ղ ա ղ ո ւթ յա ն և ա ն ­ դ որրությա ն

մա սին։

Ս իապ ետ ի հա յա ց ք ը

գնալով ա վելի

պ վելի էր ա ղ ոտ ա ն ո ւմ, իսկ մ ա ր մ ի ն ը ' ա վելի

ու

տ կա ր ա ն ո ւմ ։

Ցոլն Սանը իզուր չէր նորա նոր, չ լս վ ա ծ ո ւ չտ եսն վ ա ծ զվա ր­ ճ ո ւթ յո ւն ն ե ր հ ո ր ի ն ո ւմ նրա հ ա մ ա ր ։ Տ ի կի ն Օմն ո ւ ես հ ա ­ սանք մ ե ր բ ո լոր ց ա ն կ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ի ր ա կ ա ն ա ց մ ա ն ը ։

Կիմը

դարձավ պալա տակա ն պ ա հա կա խ մրի գ լխ ա վորը։ Ք վ ո ն Ցոլն Գինին, ա յն նահանգի կա ռա վա րիչին, որը ժա մա նա կին մե ր պա րանոցներին կա ղապարներ էր հագցրել և ծ ե ծ ե լ, զրկեցի իրա վո ւն ք նե ր ից

և

ցմահ

ա րգելեցի

հ ա յտ ն վ ել

Կ ե յձ յո յր

պարսպից ն երս։ Հա ,

Ձոհաննես

գլուխը շատ լա վ

Մարթենսի

մ ա ս ի ն ...

նավաստիների

են կ ա ր ո ղ ա ն ո ւմ մտ ցն ել իրենցից ա վ ա գ ­

ներին ե ն թ ա ր կ վ ե լո ւ օրեն քը , ու չ ն ա յա ծ ի մ նորա հա յտ տ ի ­ ր ա կ ա լո ւ թ յա ն ը , ես երբեք չէի կարող մ ո ռ ա ն ա լ, որ Ց ո հ ա ն ֊ նես Մ ա ր թ են սը « Սփա րվերի» վրա եղել է ի մ

ն ավապետը I

երր մե նք ո ր ո ն ո ւմ էինք Նոր Հն դկա ս տ ա ն ը ։ Դեռևս առաջին ա ն գ ա մ, պա լա տակա ններին ի մ զարմա նա լի ծագման մա սին պ ա տ մ ե լի ս , ես հիշա տակեցի, որ ի մ շ ք ա խ մ բ ո ւմ մ ի ա կ ազա226


տը նա է։ Մ յո ւ ս բ ո լո ր նավաստիները

հ ա մ ա ր վ ո ւմ

էին ի մ

ստ րուկները և ա յդ իսկ պա տ ճա ռով պետակա ն պաշտոններ ստ ա նա լու հ ո ւյս ունենա լ չէին կա ր ո ղ ։ Բայց Յոհա ննես Մ ա րթ են սը կարող էր պաշտոն ստանալ և ս տ ա ցա վ։ Խորամա նկ ծեր ա ղ վ ե ս . . . Երբ նա խ նդրեց, որ իրեն նշանա կեմ -Рյ ո ն դ յ ո լ փոքրիկ

նահանգի

կա ռ ա վ ա ր ի չ,

մտ քո վ ս

ա ն գ ա մ չէր

ա նց­

ն ո ւմ , թե ինչպիսի ծրագրեր ո ւն ի ։ 4?յ ո ն դ յ ո լ նահանգը աչքի չէր ը ն կ ն ո ւմ

ոչ ձ կ ն ա ր դ յո ւն ա բ ե ր ո ւթ յա մ բ

վա նդ հո ղե ր ով , Հա րկերը հազիվ վա քների ծա խսերը, վ ա վ ո ր , ոչ մի

և

ոչ

էլ արգա­

էին ծ ա ծ կ ո ւմ

հարկահա­

և կառավարիչի պաշտոնը լ ի ն ե լո վ պատ­

եկա մո ւտ չէր

է ո ւ թ յա ն , մ ի գերեզմանատ ուն

բերում։ էր,

Ա յ դ նահանգն, ըստ

սուրբ

գերեզմա նա տ ուն,

քանզի Թ եբոն սարի դ ա մ բ ա ր ա ն ն եր ո ւմ գ տ ն վում էին հի ն ա ­ վուրց Սիլա միապ ետ եցի ա ճ յո ւն ն ե ր ը ։ Ու ես

կա ր ծ եց ի, թե

Մ ա ր թեն սի ն պարզապես ա վելի ձեռնտ ու է -Рյ ո ն դ յ ո ւ նահան­ գի կառավարիչը լի ն ե լ, քան թ ե է դ եմ Սթրեն գի մե ր ձա վ ո ր ը i Եվ ն ո ւյն ի ս կ ա յն ժա մա ն ա կ, չորս հոգու իր հետ

երբ նա մե ր

տ ա նելու ց ա ն կ ո ւթ յո ւն

նավաստիներից հ ա յտ ն ե ց ,

տ յդ

դ ե պ ք ո ւմ էլ մտ քո վ ս չա ն ցա վ, թե նրան սոսկ մ ի ա յն ո ւթ յա ն վախը չէ, որ ա ռ ա ջնորդում է։ Երկու տարի անցավ որպես մի սքանչելի երա զ։ Իմ յ ո թ նահանգների կա ռա վա րմա ն գործը ես հանձնեցի Յուն Սանի ըն տ ր ա ծ յա ն բ ա ն ն եր ի ձ ե ռ ք ը , որոնք կոտր էին ը ն կ ե լ, իսկ ես ե ր բ ե մ ն , ս ո վ ո ր ո ւթ յա ն հ ա մ ա ձ ա յն , շրջա գ ա յությա ն էի գ ն ո ւմ H

տ ի ր ա պ ե տ ո ւթ յո ւն ն ե ր ո ւմ ,

Ինձ

միշտ

ո ւղ ե կ ց ո ւմ

կին Օմը։ Նա ա մ ա ռ ա յի ն մ ի ապարանք ուներ

էր տի~

հա րա վա յին

ծովա փ ին, որտեղ մ ե ն ք մշտապես բ ն ա կ վ ո ւմ էինք։ Ես մ ա ս ­ ն ա կ ց ո ւմ էի խ իզ ա խ ո ւթ յո ւն պահանջող ամեն տեսակի զվար­ ճ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ,

հո վ ա ն ա վ ո ր ո ւմ

էի

ըմբ շ ա մա ր տ ի

արվեստը

և յա ն բ ա ն ն ե ր ի շրջանում վերականգնեցի նետ -ա ղեղի մր ց ո ւ* թ յ ո ւ ն ն ե ր ը ։ Ու վերջապ ես,

հ յո ւս ի ս ա յի ն լեռն ե ր ո ւմ վագրոր-

ս ո ւթ յ ա մ բ էի զ բ ա ղ վ ո ւմ ։ Մ ա կ ը ն թ ա ց ո ւթ յո ւն ն ե ր ն

. ու տ ե ղ ա տ վ ո ւթ յո ւն ն եր ը

զ ա ր մա ­

նահրաշ մի տեսարան էին ն ե ր կ ա յա ց ն ո ւմ Չոսոնի ափ երին» Հ յո ւս ի ս - ա ր և ե լյա ն ՛թ յո ւնը

հազիվ մ ե կ

ծովափին

մ ա կ ը ն թ ա ց ո ւթ յա ն

ֆուտ լի ն ե ր ։

Իսկ ա րևմտ յա ն

բ ա ր ձ ր ո ւ­ ծովափին


ա մեն ա ց ա ծր մ ա կ ը ն թ ա ց ո ւթ յո ւն ը հ ա ս ն ո ւմ էր 60 ֆ ո ւտ ի ։ Չոսոն պ ե տ ո ւթ յո ւն ը մ յ ո ւ ս երկրների հետ առևտուր չէր ա ն ո ւ մ , և օտ ա րերկրյա վա ճա ռա կա ններ երբեք չէին ա յ ց ե լ ո ւ մ ։ Չ ո ~ սոնի նավերը առափնյա

ջրերից

չէին հ ե ռ ա ն ո ւմ ,

և օտար

նավերն էլ իրենց հերթին չէին մ ո տ ե ն ո ւմ Չռսոնի ա փ եր ի ն * Դարեր ի վեր ա յդ երկրի տ իրակա լները մ ե կ ո ւս ա ց մ ա ն ք ա ­ ղա ք ա կ ա ն ո ւթ յո ւն էին վ ա ր ո ւմ ։ Տ ա ս ը , եր բ եմ ն էլ քսան տ ա ­ րին մ ե կ անգա մ ժ ա մ ա ն ո ւմ էին չինական դեսպ ա ն ն երը, թա յց նրանք ճ ա ն ա պ ա րհորդում

էին

Դեղին

Կարմիր

ծովը,

կ տ ր ո ւմ էին

Մանդա րինների

ճանա պ ա րհով

ճան ապա րհո ր դ ո ւ թ յո լն ը

ցա մա քով.

շրջանցում

Գլուխ ների

հ ա ս ն ո ւմ

տ և ո լմ էր մ ե կ

էին

երկիրը Կ ե յձ յո ։

էին և Ա յդ

տ ա րի։ Դեսպանները

մ ա մ ա ն ո ւմ էին լո կ ա յն նպ ա տ ա կով, որպեսզի մե ր մ իա պ ե ­ տի ց Չինաստանին վա սսա լա կա ն հ ա վ ա տ ա ր մ ո ւթ յա ն

եր դո ւմ

ստ ա ն ա յի ն , մ ի հա ն գ ա մ ա ն ք , որը վա ղուց ի վեր սոսկ ձևա­ կան բ ն ո ւ յ թ ուներ։ Սակայն

այստեղ Հենդրիկ Հեմելը

վճռեց իրականացնել

իր վաղեմի մտա դրությունները, որոնք ավելի ու ավելի էին ծավալվում ոչ թե օրըստօրե, այլ ժամ առ ժամ։ Եթե նրան հաջողվեր իրականացնել

այդ

միանգամայն

փոխարինել

կարող

էր

նաբերված Հնդկաստանին։

մ տա դրությունները, մեր

Չոսոնը

կող^ից

չ հայ տ­

Ես նրա ծրագրերին ծանոթ չէի>

բայց երբ նա սկսեց որոգայթներ լարել ինձ չոսոնյան նա­ վատորմի պետ նշանակելու նպատակով, և սկսեց հետաքըրքըրվել, թե որտեղ է գտնվում

պետական

գանձարանը, ես

անմիջապես կռահեցի, թե ինչն ինչոց է։ Եսկ ես Չոսոնից հեռա նա լ

կ հ ա մ ա ձ ա յն ե ի ,

ի ն ձ հետ մ ե կ ն ե ր նաև տիկին Օմը։

եթե մ ի ա յն

Երբ ա յդ մա սին հ ա յտ ­

նեցի նր ան, տիկին Օմը ի մ գ ր կո ւմ պ ա ռկա ծ, պատասխանեց, որ <ես իր տերն ե մ և ուր էլ որ տ ա նե լո ւ լ ի ն ե մ , խ ոնա րհա բար Կգ ա ինձ հետ ։ Եվ դա ճ շմ ա ր տ ո ւթ յո ւն

էր, սուրբ ճըշ-

մ ա ր տ ո ւթ յո ւ ն , ինչպես և դուք շուտով կ հ ա մ ո զ վ ե ք ։ ԱՈ

ամենի մեղավորը

Յուն Սանն

էր,

որը

կյանք էր

շնորհել Չոն Մ ոն Գյոլին։ Սայց Յուն. Սանին չի կարելի մ ե ­ ղադրել։ նա այլ կերպ վարվել չէր կարող։ Զրկվելով պալա­ տի ողորմածությունից, Չոն Մ ոն Դյուն առաջվա պես ազդե-

228


ց ո լ թ յա ն մ ե ծ ոլորտ ուներ գավառական կրոնավորների մ ի ֊ ջ ա վ ա յր ո ւ մ ։

Ցուն

Սանը

ստ իպ վա ծ

էր հաշվի

առնել

ա յդ

հա ն գ ա մ ա ն ք ը , իսկ մ ռ ա յ լ ճգնավոր Չոն Մոն Դ յո ւն բ ն ա վ էլ ա նգործ չէր

նստած

հ յո ւ ս ի ս ֊ա ր և ե լյա ն իր

Նրա գաղտնի գ ո ր ծա կա լնե րը , որոնք մ ե ծ յա կա ն

կրոնա վորներ

ա մ ե ն ո ւր ե ք , ն ո ւյն ի սկ

նրա

հա մ ա ր

ա մենա փ ոքր

վ ե ր ի ց ։ Հիրա վի

էին,

թ ա փ ա ռ ո ւմ

և

թ ա փ ա ն ց ո ւմ

կո ղմ նա կի ցն եր

պետական

արև ելյա ն

ծո վ ե զ ե ր ք ո ւմ *

մ ա ս ա մ բ բ ո ւդ դ ա ֊ էին

հա վ ա ք ա գ ր ելո վ

ա ստ իճա նա վորների

հ ա մ բ ե ր ա տ ա ր ո ւթ յա մ բ

խա֊

էր

Չոն

Մ ոն Դ յո ւն հ յ ո ւ ս ո ւ մ իր լա յն ա ծ ա վ ա լ դ ա վ ա դ ր ո ւթ յո ւն ը ։ Նրա գաղտնի գործակա լների թի վը պ ա լա տ ո ւմ անդադար ա վ ե լա ֊ ն ո ւմ էր, իսկ

Ցուն

Սանը ն ո ւյն ի ս կ չէր էլ կ ա ս կ ա ծ ո ւմ ա յդ

մ ա ս ի ն ։ Չոն Մ ոն Դ յո ւն կա րողացել էր կա շառել պալա տակա ն գլխավորն

պ ա հա կա խ մբին,

էր Կ ի մը ։

Եվ մինչ

այն Ցուն

ն ո ւյն ի սկ

Վագրո րսն ե ր ի ն , Սանը

էր, մի ն չ ես ի մ ժա մա նա կը վ ա տ ն ո ւմ էի

որոնց

ա նվրդով ննջում խ ա ղերի,

մրց ու֊

թ յո ւն ն ե ր ի և տիկին Օմի վ ր ա , մի ն չ Հենդրիկ Հ ե մ ե լ ը նա խ ա ֊ պ ա տ ր ա ստ վո ւմ էր պետակա ն գանձարանը կո ղ ո պ տ ե լո ւ, իսկ Ցոհա ննես Մ ա ր թեն սն էլ իր սեփական խաղն էր զարգացնում Թ եբ ո ն

սարի

դամբա րա նների

խապա տրաստ ած հրաբուխը

ներ ք ո ,

ոչնչով

Չոն Մ ո ւ

Դ յ ուի

հա յտ ն ի չէր

նա ֊

ա ն ո ւմ իր

մ ո տ ա լո ւտ ժ ա յթ ք մ ա ն մ ա ս ի ն ։ Իսկ երբ սկսվե՜ց*** աստվա ծ հեռ ո ւ ա նի։ Մ ն ո ւ մ էր բ ո ֊ շռրին է։

վեր

կանչել

տա խ տ ա կա մա ծ,

Ի ա յց քչերին Հաջողվեց փ ր կ վ ե լ։

վող

դ ա վ ա դ ր ո ւթ յո ւն ը

և փ րկվեք» Մ եր

ով

կարող

դեմ կա զմա կերպ ­

դեռևս չէր հ ա ս ո ւն ա ց ել,

սա կա յն

Յո֊

հաննես Մ ա ր թ են սը արագացրեց պ ա յթ յո ւ ն ը , քանզի ա յն , ինչ նա գլուխ բ ե ր ե ց , շատ ձ եռն տ ու էր Չոն Մ ոն Դ յո ւի հա մ ա ր , և սա էլ չուզեց առիթը փա խցնել։ Լսեցեք շա ր ո ւն ա կ ո ւթ յո ւն ը ։

Չոսոնի

բնակիչները

ֆանա֊

տիկոսի պես պ ա շտում են ի րենց նախնիների հիշատակը և ա ս տ վա ծա ց ն ում նրանց, իսկ ի ՞ն չ արեց ա յդ ծեր հոլանդացի ծովա հենը իր անզուսպ ա գ ա հութ յա ն հետ ևա նքով։

Ա յնտ եղ,

ա յգ հեռա վոր Р յ ո ն դ յ ո ւ ն ա հ ա ն գ ո ւմ , նա իր չորս ն ա վ ա ստ ի ֊ ների հ ետ ,

ոչ ա վ ե լի ,

ոչ պ ա կա ս,

դա մբա րա ններից

դողա*

ց ա վ Ս ի լա յի հինա վուրց իշխանների ոսկե դագա ղները։ Կ ո֊ 229


ղոպուտը նրանք կատ արել էին գիշերը* է ս կ մինչև Լո ւսաբա ց կա րողացել էին հա սնել պիսի մի

ծովա փ ։

մա ռա խ ուղ էր է ջ ե լ,

կա րողացել

գտնել իրենց

Սա կա յն լ ո ւս ա դ ե մ ի ն

որ նրանք մ ո լո ր վ ե լ

սպ ասող

գաղտնի նախապատրաստել

ջոնկա ն,

էր 3 ոհաննես

որը

ա յն -

ու չէին վաղօրոք

Մ արթենսր։

Տե­

ղական դատավոր Ու Սուն Ս ի ն ի ' Չոն Մոն Գ յո ւի կ ո ւս ա կ ի ց ­ ներից մե կի զինվորները բ ռն ել էին Յոհաննես

Մ ա րթենսին

և մ յ ո ւ ս նավաստիներիib ։ նրանցից մ ի ա յն Հեր մա ն Թ ր ո մփ ի ն էր հաջողվել մա ռա խ ուղից օգ տ վելով ճ ո ղ ո պ ր ե լ։ Արդեն շատ հետո ես նրանից ի մ ա ց ա , թ ե ինչ է տեղի ո ւն ե ց ե լ։ Չ ն ա յա ծ սր բ ա պ ղ ծ ո ւթ յա ն մա սի ն լո ւր ը հենց ն ո ւյն գիշեր տա րածվեց ների բ ա յց

ամբողջ

կեսն

ը մբ ո ստ ա ց ա ն

Կ եյձյո ն

հանգիստ

երկրով

մեկ

ու

իրենց

և պալատը առանց

քնել

էին։

ազդանշանային

Չոն

Մ ոն

խ ա րո ւյկն ե րը

հ յո ւս ի ս ա յի ն

գա վա ռ­

ի շխ ա ն ո ւթյո ւն ն ե րի դ ե մ , որևէ

Դ յո ւի

բան

կ ա ս կ ա ծ ե լո ւ,

հրա մա ն ի

սովորա կա նի

հ ա մ ա ձ ա յն

պես

ա վ ե տ ո ւմ

էին ե ր կ ր ո ւմ տիրող խ ա ղ ա ղ ո ւթ յա ն և ա ն դո ր ր ո ւթ յա ն մ ա ս ի ն ։ Եվ ամեն

գիշեր վ ա ռ վ ո ւմ

էին

ազդանշանային

մ ի ա յն ա կ

խ ա ր ո ւյկ ն ե ր ը , իսկ Չոն Մ ոն Դ յո ւի սուրհանդա կները գիշերց երեկ Չոսոնի բ ո լոր ճանապարհների վրա հալից գ ցո ւմ էին իրենց ձ իե ր ին ։

Պա տահա բար ես ականատես եղա, թ ե ի ն չ ֊

պես սուրհանդա կը ժա մա նեց Կ ե յձ յո ։ Աղջա մուղջին քաղաքի գլխավոր դարպասից

դուրս գա լիս,

ես

տ ե սա , թե ինչպ ես

քր տ ն ա թո ր ձին ը ն կ ա վ հենց ճ ա նա պ ա րհին, իսկ հոգնած ու տանջված հ ե ծ յա լը շա րունակեց ոտքով գնա լ։ Սայց մտ քո վ ս չա նցա վ

ն ո ւյն ի ս կ ,

որ

Կ ե յձ յո յի

դարպասի

մո տ

հանդիպա ծ

ա յդ մա րդը ի մ կործա նմա ն ավետաբերն էր։ Նրա բեր ա ծ լո ւր ը պալատական դա րձա վ։

հեղաշրջման

Ես պալատ վերա դա ր ձ ա , երբ

արդեն

պատճառ կեսգիշերն

անց էր, իսկ ա յդ ը ն թ ա ց ք ո ւ մ գործն արդեն գլուխ էր ե կ ե լ։ Երեկոյան

ժա մը իննին

դավադիրները

միա պ ետ ին

ձերբա­

կա լե լ էին ն ն ջա րա նում։ Նրանք ստ իպել էին միա պ ետ ին ա ն ­ միջապես հա վ ա քել բ ո լոր նախ արարներին, իսկ

երբ սրա նք

հ եր թ ով ներս էին մտ ե լ ննջարան, մ ե կ ը մ յ ո ւ ս ի հետևից բ ո ­ լո ր ի ն սպ անել էին միա պ ետ ի աչքերի առաջ։ Ա յ դ ը ն թ ա ց ք ո ւ մ ա պ ստ ա մբ ել 230

էին

Վ ա գ րորսն երր։

Յուն

Սանին

և Հենդրիկ


Հ հ մ Լ լի ն բ ռնել ու դաժանորեն ծեծել էին 1} եր նաւԼաստիներից յ ոթ Հ ,!զի)

սրերի

կոթերով։

տիկին Օմի հետ

փախել էին պ ա լա տ ից։ Նրանց փրկել էր Կ իմը,

մի ա ս ին

սուրը ձ ե ռ ֊

րին կ տր ե լո վ իր իսկ Վադրորսների ճա նա պ ա րհը։ Ի վերջս» ծանր վ ի ր տ վ ո ր վ ե լո վ , նա ը ն կ ե լ էր, բ ա յց դժբախտաբար ողջ էր մ ն ա ց ե լ։ Ա յդ հեղ ա շր ջո լմը , ի հ ա ր կ ե ,

պալատական

հեղաշրջման

if ասին է խ ո ս ք ը , փ ոթորիկի պես ա նսպ ասելի վրա էր տ վել, և դրանից հետո

անմիջապես

տիրեց

ա նդորրը։

Տոն

Մոն

Գ յո լն խ լե ց ի շխ ա ն ո ւթ յո ւն ը ։ Միա պետ ն ստ որա գ րում էր իրեն ն ե ր կ ա յա ց վ ա ծ ամեն սրբապղծո ւ թ յ ո ւ ն ի ց , բ ո լո ր ո վ ի ն

մի

հր ա մ ա ն ։

որոնց

էր

անտարբեր էր մ ն ա ց ե լ

Երկրով մե կ գ լխ ա տ վո ւմ րով»

փ ոխ ա րինում բ ա1Տ

Չոսոնը

փ ա ռա բ ա նո ւմ էին

Մոն դեմ

զարհուրել Մ ոն

ա մեն բանի

խոշոր

էին

դինա ստ իա յի

Տոն

էր և

նկատմամբ։

աստիճա նա վորները, Գ յ ո լի

ոչ

Գ յո լի ն

ոք

կ ո ւս ա կ ի ց ն ե ֊

ո տ ն ձգ ո ւթ յո ւն

չէր

ա ն ո ւմ ։ Ւսկ հի մա լ ս ե ց ե ք , թե մե զ հետ ի նչ պ ա տահեց։ Յո հա ն ~ նես Մ ա ր թեն սի ն ու նրա երեք նավաստիներին ս կ զ բ ո ւմ մա ն ■ածեցին երկրի

գ յո ւղ ե ր ո ւմ

ու

ք ա ղ ա ք ն ե ր ո ւմ ,

և

ամբոխ ը

թ ք ո ւ մ էր նրանց վրա , հետո մինչև պարանոցը նրանց թ ա ֊ ղեցին

պալա տի

որպեսզի

ա վելի

դարպասի

առաջ։

Նրանց ջուր էին տ ա լիս,

երկար տառապեն .քաղցի ց ,

տ ե սն ելո վ հ ա ֊

մե ղ ո ւտ ելի քն եր ը , որոնք դրվա ծ էին ք ի չ հեռ ո ւ, և ժամը մեկ փ ո խ ա րին վում էին նոր տ ե սա կն երով ։

Ա ս ո ւմ էին,

որ ա մ ե ֊

նից երկար դ ի մա ց ել է Ցոհա ննես Մ ա ր թ ե ն ս ը . նա մ ե ռ ե լ էր տա սնհինգերորդ օրը։ Գան դաղ ու հ եր թ ով կոտրեցին Նիմի ոսկորները և փշրե֊ ՏՒն հ ո դ ե ր ը » նա մ ե ռ ա վ երկարատև

տանջանքներից

հետ ո։

Տ ո ն Մ ոն Գ յո ւն հանձին Հեն դրի կ Հ ե մ ե լ ի , ճիշտ կռահել էր ի մ դ ր ա ծ ո յի ն ,

և խ եղճը

մա հապա տժի

ենթա րկվեց

կարճ ասած' արադ և հմտ որեն նրան ԿեՏձ.!ոյ ի տակ։

բն ակիչների

Ցուն Սանին

հիացական

ազնիվ

մա հ ո վ

ծեծա մա հ

թիակով» էին արել

բա ցա կան չ ո ւթ յո ւն ն ե ր ե մ ե ռ ն ե լո ւ

հն ա ր ա վ ո ր ո ւ֊

թ յ ո ւ ն էին տ վ ե լ։ Նա իր բանտա պահի հետ նստած շախմատ խ ա ղա լի ս էր եղ ել,

երբ հա յտ ն վ ել էր

մ ի ա պ ետ ի ,

իրակա֊ 231


ն ո ւմ ' Չոն Մոն Դ յո ւի պ ա տ վիրա կը' ձեռքին թ ո ւ յն ի գավ բ ը ռ ֊ ն ածէ —

Սպ ա սիր, — ասել էր Յուն Սա նը։ — Մ ի ա յն ա ն կիրթ ու

տգետ մա րդր կարող է իրեն

թ ույլ

տալ

կեսից ընդհա տ ել

ուրիշի խ ա ղը։ Ես ա յդ գավը կ խ մ ե մ խաղն ավա րտ ելո ւց հ ե ­ տո մ ի ա յ ն ։ — Եվ պա տվիրակը սպ ասել էր, մինչև Յուն Սանն ավարտել էր խ ա ղը։ նա շահել էր խաղն ու թ ո ւ յն ը խ մ ե լ ։ Մ ի ա յն ղ ո ւ թ յո ւ ն ը ,

ասիացին է ընդունա կ որպեսզի

վ ա յ ե լ ե լ ո ւ հա մ ա ր ,

սա նձահա րել իր

վ ր ի ժ ա ռ ո ւթ յա ն մ ո լո ւց ք ը այն

ձգի

ամբողջ

կա տ ա ­

ա վելի

կ յա ն ք ի

երկա ր

ըն թա ց քում։

Ա յդ պ ե ս վա րվեց Չոն Մ ոն Դ յո ւն ինձ և տիկին Օմի հետ ։ նա մեզ չսպ ա ն ե ց ։ Նույնիսկ զնդան չնե տ եց ։ Տիկին Օմը զրկվևլ էր ազն վականակ ան կո չո ւմ ից ու կա յք ի ց , և Չոսոնի յ ո ւ ր ա ­ ք ա ն չյո ւր

փոքրիկ

գ յո ւղ ա կ ո ւմ

էլ,

աչքի

ընկնող

տ ե ղ ո ւմ *

կախ ված էր թա գա վորա կա ն հր ա մ ա ն ը , որն ի ն ձ հ ա յտ ա ր ա ­ ր ում

էր ա ն ձ եռ ն մխ ելի ,

որպես

Եորյո

դինա ստ իա յի

շա-

ռ ա վղի ։ Ա յ դ ն ույն հ ր ա մ ա ն ո ւմ նշված էր նաև, որ ողջ մ ն ա ­ ց ա ծ ո ւթ նավաստիներին

ևս չպետք է ձեռք տ ա լ։

Սա կա յն

ոչ ոք ի րա վուն ք չուներ նրանց օգ նե լո ւ։ Լին ելով բ ո լոր ի կ ո ղ ֊ մ ի ց լ ք վ ա ծ , նրանք պետք է սնվեին մ ե ծ ճանապարհների վրա ո ղ ո ր մ ո ւթ յո ւն խ ն դ ր ե լո վ ։ տիկին Օմինէ մ ե ն ք

ն ո ւյն ը

վի ճ ա կ վ ա ծ

էր նաև ինձ

և

ևս մ ե ծ ճանապարհների վրա ո ղ ո ր մ ո ւ ֊

թ յ ո ւ ն խ նդր ե լո ւ էինք դատապա րտվա ծ։ Ք ա ռ ա սո ւն Չոն

Մ ոն

երկար

Դ յո ւի

ու

ձիգ

տարիներ

վր ե ժ խ ն դ ր ո ւթ յո ւն ը ,

մեզ

քանզի

հ ա լա ծ ո ւմ նրա

էր

ա տ ե լո ւ֊

թ յա ն չափ ու սա հման չ կ ա ր ։ Դժբախտաբար նա շատ երկար ապրեց ճիշտ ա յն պ ե ս , ինչպ ես և մ ե ն ք ։ Ես արդեն ասել ե մ , որ տիկին Օմը աշխա րհում իրեն հա վասարը չ ո ւն ե ր ։ Ու ես կարող

եմ

անդադար

կրկնել

ա յդ ,

որովհետև

ուրիշ

բ ա ռ եր

չ ո ւն ե մ նրան փ ա ռա բ ա նե լո ւ ա յն ք ա ն , որքան արժանի է նա t Ես մի ա նգա մ լս ե լ ե մ , որ մի նշանավոր տիկին իր ս ի ր ե ց յա լի ն ա յսպ ես է ա ս ե լ, «Երբ քեզ հետ ե մ , ինձ բավա կա ն է հյո ւղա կն ու բ ո ր բ ո սն ա ծ հացի կտորը))։ Ըստ է ո ւթ յա ն ,

նույն բանն ի ն ձ ասաց նաև տիկին Օմը։

Եվ դրանք ոչ մ ի ա յն դատարկ

խ ոսքեր

էի ն. նրա

ամբողջ

կյա ն ք ը հենց ա յդ խ ոսքերն էր հ ա ս տ ա տ ո ւմ , որովհետև հ ա ֊ 232


ճախ

( о հ,

շատ

հաճախJ

մենք

չէինք

ո ւն ե ն ո ւմ

նույն ի սկ

ա յդ բ ո ր բ ո սն ա ծ հացը, իսկ որպես խ ր ճի թ մե զ ծ ա ռ ա յո ւ մ էր եր կի ն ք ը ։ Որքան էլ ջա նում էինք խ ուսա փ ել

ճանապարհների վըս*

թաւի աո ելու ե. ո ղ ո ր մ ո ւթ յո ւն խն գ րելու անհրաժեշտ ութ յ ո ւ ն ի ց , սա կա յն Չոն Մ ոն Դյուն կ ա ր ո ղ ա ն ո ւմ էր իրենն ա ն ել։ Ս ո ն ֊ դ ո յ ո լմ ես դարձա փ ա յտ ա հա տ , ե. մե նք տեղա վորվեցինք մի խ րճիթում,

որտեղ քնելն

ա վելի

ցր ա եր ի ն ճ մ ե ծ ճանապարհի

հա րմա ր

վր ա ։

էր, քան

ձմռա ն

Սա կա յն Չոն Մ ոն

Դյուն

ի մ ա ց ա վ ա յդ մ ա ս ի ն , և ինձ մի լա վ ծե ծելո ւց հետ ո, կա ղ ա սլար էլ հա գցրեցին, իսկ հետո դ ա ր ձյա լ վռնդեցին

թափա­

ռե լու մ ե ծ ճանասլարհների վ ր ա ։ Զա րհուրելի ձ մ ե ռ էր և հենց ա յդ

ձմռա նն

էլ խ եղճ Վ ա նդերվութը

սառեց

^ և յձ յո յի

փո­

ղոցներից մ ե կ ո ւ մ ։ Փ խ ե ն յա ն ո ւմ ես ջրկիր դարձա, քանի որ ա յդ հինավուրց քա ղա քը, դեռևս

որի պարիսսլները արդեն

Դ ա վ ի թ թ ա դավո ր ի

հին

էին

ժ ա մա ն ա կն երից ,

հ ա մ ա ր վ ո ւմ ա վ ա ն դո ւթյա ն

հս/մաձայն հ ա մ ա ր վ ո ւմ էր նավակ, և պարսպի ն եր ս ո ւմ ջըր~ հոր փորելը նշան ա կ ո ւմ էր հեղեղել ք ա ղ ա ք ը ։ Ուստի և հ ա ­ զարավոր ջըկիըևեր կժերն ուսներին առած

ամբողջ օրը վաղ

առավոտից մինչև ուշ գիշեր ք ա յ լ ո ւ մ են դետից մինչև ք ա ­ ղաքի դարսլասն ու ետ ։ Ես ա յդ ջքկիքներից մեկն էի այնքան ժ ա մա ն ա կ,

մինչև Տոն

Մ ոն Դյուն ի մ ա ց ա վ

ո լ ինձ մի լա վ

ծ ե ծ ե լո ւց , կաղասլարի մեջ դնելուց հետ ո, դա ր ձ յա լ վռնդեցին թ ա փ ա ռ ե լո ւ մ ե ծ ճանապարհի վրա ։ Եվ ա յսսլես շա րունա կ։ Հեռա վոր Ե ձ յո ւո ւմ դարձա մ ս ա ­ գործ։

Հաճախորդների

ն ե ր կ ա յո ւ թ յա մ բ

ես մ ո ր թ ո ւ մ էի շներին։

Կտրատում

իմ

կրպակի շեմքին

էի միսն

ու

կա խ ումՀ

վ ա ճ ա ռ ե լո ւ հ ա մ ա ր , իսկ մո ր թ ի ն ե ր ը դա բ ա ղո ւմ և փ ռ ո ւմ էի դետ նինՀ անցորդների ոտքերի իմացավ Р անբունի

ա յդ ։

Փ խ ե ն յա ն ո ւմ

հ ա ն ք ե ր ո ւմ '

տակ։

ես

հանքափ որ,

էի հ յ ո ւ ս ո ւ մ , Փ խ ե դ ո կ ո լմ ծղոտե ա ո ւմ,

Խվանխե ու մ ճ խոտ

բատրակ վ ա ր ձ վ ե լո վ ' օրեր բրնձի

հեղ եղվ ա ծ

Ոայց Չոն Մ ոն

ներկարարի

էիք

Չ ի ք ս ա ն ո ւմ

պարաններ

գլխարկներ էի

պատրաս-

հ ա վ ա ք ո ւմ , շարունակ

դ ա շտ երում,

Դյուն

о դնական

ի սկ

Մ ա ս ա ն փ խ ո յո ւմ

մեջքս

աշխատանքիս

կ ո տ ր ո ւմ էի դիմա ց

иտա ֊ 233


ն ա լո վ

ա մ ենավերջին

հաջողվել

կո ւլիի ց

մի ա յնպ իսի

տեղ

էլ

ք ի չ* 9 ա յց

գտնել,

երբեք

որտեղ

ինձ չի

չհա սներ

Չոն

Մ ոն Դ յո ւի երկա յն բազուկը* նա բ ռ ն ա ց ն ո ւմ էր ի ն ձ , պ ա տ ­ ժ ո ւմ և շպ րտում

մեծ

ճանապարհի

վթա

ո ղ ո ր մ ո ւթ յո ւն

խ ն դ ր ե լո ւ։ Տիկին Օմը և ես երկու տարի շա րունակ լ ե ռ ն ե ր ո ւմ ո ր ո ­ ն ո ւմ էինք ժենշենի բուժիչ ա ր մ ա տ ը , որը հա զ վ ա գ յուտ բ ա ն է և այնքա ն է գ ն ա հա տ վ ո ւմ, որ ա մ են ա փ ո ք ր արմատն ի սկ գտ նելու և վ ա ճ ա ռ ե լո ւ

դ ե պ ք ո ւմ

հն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յո ւն

կ ո ւն ե ­

նա յի նք գոնե մ ե կ տարի ապրել առանց կարիքի* Р ա1& ար~ մա տ ը ինձնից խ լեցին և պատմեցին դաժան կեր պ ո վ ու կաղապարի

սովորա կա նից

մեջ դրեցին

ա վ ելի

ա վելի

երկար

ժա մ ան ակ։ Որտեղ էլ ես ո ւղև որվ եի, թա փ ա ռա կա ն վա ճ ա ռ ա կ ա ն ն ե ­ րի ը ն կ ե ր ո ւթ յա ն ամենա տ ես անդա մները Ե ե յ ձ յ ո յ ո ւ մ նստա ծ Չոն

Մ ոն

Դ յո ւի ն

մ ա տ ն ո ւմ

էին ի մ

յո ւր ա ք ա ն չյո ւր

ես

ք ա յլը ։

9 ա յց

ա յդ տարիների ը ն թ ա ց ք ո ւմ

եր կո ւ ա ն դա մ

մ ի ա յն

երես

առ երես հանդիպեցի Չոն Մ ոն Դ յ ո ւի ն * Մ եր առաջին

հա ն դի պ ո ւմը տեղի ունեցա վ Ք ա ն ո ւո ն լե ռ ն ե ց ի բ ա ր ձ ո ւն ք ն ե ­ ր ո ւ մ , ձ մ ռ ա ն ը , սա ռն ա մ ա ն իք ի և բքի ժ ա մ ա ն ա կ ։ Ես և տիկին Օմը

ապ աստ անել

ա ն կ յո ւ ն ո ւ մ , գռոշները։

էինք

պանդոկի

որի հա մար

վճա րել

ա մ են ա ց ուրտ էինք մ ե ր

և կեղտոտ

վերջին խ ղճուկ

Մ ե ն ք հենց նոր էինք ո ւզ ո ւմ ը ն թ ր ե լ լեշի նման

մի կտոր եզան մ ի ս ը ' եփ ած բ ա կ լ ա յ ո վ

ու վա յրի սխ տ ո ր ո վ ,

երբ պատուհանի տակ լս վ ե ց ի ն ս մ բ ա կն եր ի և բրոնզե զան­ գակների ձ ա յն ե ր ը ։ Դուռը կրնկի վրա Դ յո ւն ,

հ զ ո ր ո ւթ յա ն ,

կենդանի

գ ո հ ո ւն ա կ ո ւթ յա ն ,

մ ա ր մ ն ա վ ո ր ո ւմ ը

մուշտ ա կից սեղմվեցին,

ձ յո ւն ը

թափ

իր

մենք

բ ա ր ե կ ե ց ո ւթ յա ն

մո ն ղո լա կա ն

տ ա լով մտ ա վ

տեղ տ ա լով նրան,

Ա ն կ յո ւ ն ո ւ մ նստա ծ,

բ ա ց վե ց և Չոն Մ ոն

և մոտ

ն եր ս։ տասը

ա յղ

թա նկա ր ժեք ներկաները ծա ռա ներին։

ոչ ոքի չէինք խ ա ն գ ա ր ո ւմ , բ ա յց

Չոն Մ ոն Դ յ ո ւի հա յա ցքն ը ն կա վ տիկին Օմի և ի ն ձ վրա ։ — Դուրս

արեք

ա յդ

թա փ ա ռա շրջիկներին, —

կա րգ ա ­

դրեց նա։ Եվ նր ա ձիա պանները վեցին մեզ վրա , 234

մտ րա կները

և նետեցին փողոց,

ձ եռքներին որտեղ

հարձակ֊

մ ո լե գ ն ո ւ մ էր


ձնաբուքէi ։

flu/յց ,

անց մ ե ն ք

դա ր ձ յա լ հանդիպեցինք Չոն

ինչպես

քիչ

հետո

կիմա նա ք,

տարիներ

Մ ոն Դ յ ո ւի ն ։

Երկրից փախչելու հն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յո ւն չ ո ւն ե ի ն ք ։ Ւնձ ոչ մի անգամ էհաջւսէվնց

ծա ծուկ

անցնել հ յո ւս ի ս ա յի ն

սա հ մ ա ն ը ։

/1չ մի ա նգա մ չհաջողվեց նստել

ծով դուրս

խավ։ առա կան վա ճա ռա կա նները

Չոն Մ ոն Դ յո ւի հրամանը

հասցրել էին

նույն ի սկ

ա մ ենախուլ

եկող

գ յո ւղ ե ր ը ,

ջոնկան։

ա յդ

մա սին

հա յտ ն ե լ էին Չոսոնի ամեն մի բ ն ա կչի ։ Ես հիբավի դա տ ա ֊ սլա բտ վա ծ էի։ Օ ՜հ , Չ ոսոն, Չ ո ս ո ՜ն , եւ։ գ իտ եմ քո ա մեն մի ճանապարհը և ամեն մ ի լ ե ռ նային ա րա հետը, դի տ եմ քո բ ո լոր պ ա րսպ ա ­ պատ

քա ղա քները

և ա մ են ա փ ոքրիկ

գ յո ւղ ե ր ը ։

Որովհետև

քա ռ ա սո ւն տարի շարունակ ես թա փ ա ռ ել ե մ քո ճա նա պ ա րհ­ ն երով ու ք ա ղ ց ե լ,

և տիկին Օմն էլ ինձ հետ մի ա ս ին թ ա ֊

էիառել է ո լ ք ա ղ ց ե լ։ Ւնչե ր ասես հաճախ չենք կերել ք ա ղ ֊ ցից չ մ ե ռ ն ե լո ւ հ ա մ ա ր ։ մա ր

այլևս

ոչ

Շան մս ի հոտա ծ ու վա ճա ռքի հ ա ֊

պիտանի

մն ա ց ո ր դ ն եր ,

որոնք

մե ր

էին նետ ո ւմ մ ս ա վ ա ճ ա ռ ն ե ր ը , մ ի ն ա ր ի ն ե ր Հ լո տ ո ս ի

առջևն

արմատ֊

ներր, որոնք հ ա վ ա ք ո ւմ էինք հոտա ծ ճ ա հ ի ճ ն ե ր ո ւմ . փչացած ք ի մ չ ի , որոնք չէին կա ր ո ղ ա ն ո ւմ ուտել ն ո ւյն ի սկ ա մ ե ն ա ա ղ ֊ քւստ որր

գ յո ւղ ա ց ի ն եր ը , զգալի էր մ ե կ

քանդի մղոն

ա յն պ ի սի

չէինք ո ւ տ ո ւ մ . . . Ո ա ղցա ծ շներից ես ն ո ւմ ,

ճանապարհի փոշու միջից

հ ա վ ա ք ո ւմ ,

իսկ ցուրտ

հոտ

էր ա ր ձ ա կ ո ւմ ,

հ ե ռ ա վ ո ր ո ւթ յո ւն ի ց ։ ոսկորներ

Ւնչե ր

ասես

էի փ ա խցը֊

հա տ ի կ ֊հ ա տ ի կ բրինձ էի

գիշերներին

ձիերից

գ ո ղա ն ո ւմ էի

P Ա*կլա չի տաք խաշիլը* Ոա յց և ա յնպես չ մ ե ռ ա , և դա ինձ չի զ ա ր մ ա ց ն ո ւմ ։ Եր֊ կու հան դա մ անք ինձ օգնեցին դ ի մա ն ա ր կին Օմը միշտ ի մ կսզքին էր,

առաջինը, որ տ ի ֊

և եր կր ո ր դը' հա վ ա տ ում էի,

որ վաղ թե ուշ գալու է այն պահը, երբ ի մ մա տ ն եքը մ խ ը ր ճ ֊ վե լո ւ են Չոն Մ ոն Դ յո ւի կոկորդը։ Ջ ա ն ա լո վ ձեռքս թա փ ա ն ցել

Ա ե յձ յո ,

գցել Չոն Մ ոն Դ յո ւի ն , թա յց

ա մեն

ես փ ո ր ձ ո ւմ էի

ա ն դա մ ինձ

վ ռ ն դ ո ւմ

էին

քաղաքի դւսրսլասի մո տ ի ց , և ես ո ւ տիկին Օմը դ ա ր ձյա լ ու դա ր ձ յա լ

դ ն ո ւմ

էինք թ ա փ ա ռ ե լո ւ

Չոսոնի

ճանապարհների

վ ր ա , որոնց յո ւր ա ք ա ն չյո ւր դ յ ո ւ յ մ ը արդեն տրորվա ծ էր մե ր 235


կոշիկների տ ա կ, թ ա փ ա ռ ո ւմ էինք գարուն ու ա մ ա ռ , աշուն ու ձ մ ե ռ ։

Մ եր

պ ա տ մ ո ւթ յո ւն ն

արդեն

հա յտ նի

էր դարձել

ամբողջ երկրով մ ե կ ,

և ամբողջ երկիրը

դեմքով

էր մ ե զ ։ Մ ա ր դ լկ ա ր ,

որին ա նհա յտ լի ն ե ր մ ե ր դժբա խտու­

ճ ա ն ա չո ւմ

թ յո ւ ն ը և մ ե ր ստ ացա ծ պ ա տիժը։ Երբեմն կուլիներն ու վ ա ­ ճառականները Օմի

երեսի ն,

վիրա վորա կա ն և ս տ ա ն ո ւմ

խ ոսքեր

ըստ

էին

ն ետ ո ւմ

ա ր ժ ա ն վ ո ւյն ,

իմ

տիկին

կատաղի

ձեռքն զգալով իբենց մա զերի մե ջ, ՂԳաԼոէԼ ի^ կատաղի բ ռունցքների հա րվածները իրենց դ ե մ ք ի ն ։ Երբեմն լե ռ ն ա յի ն հեռա վոր գ յո ւղ ե ր ո ւմ պառա վները խ ղ ճ ա հ ա ր ո ւթ յա մ բ ն ա յո ւ մ էին ի ն ձ հետ ք ա յլո ղ մո ւր ա ց ի կ կնոջը, որը եր բեմնի կո չվել էր տիկին Օմ, և գլուխներն օրոր ե լո վ հա ռ ա չո ւմ էին ու ա ր ֊ ց ո ւն ք ո վ

էին լ ց վ ո ւ մ

նրանց

տասարդ կանանց դեմ քը

ա չքերը։

մ շ ո ւշ վ ո ւմ

Եսկ

հաճախ

էլ

էր կա ր ե կցա ն քո վ ,

երի֊ երբ

ն ա յ ո ւ մ էին ի մ լա յն ուսեր ի ն , երկա ր, ոսկե գ ույն մա զերին և կա պ ո ւյտ ա չքերին։ Ես էլ ախր ե ր բ եմ նի Եորյո տոհմից ս ե ր ­ վ ա ծ արքա յա ղ ո ւն էի ու յ ո թ նահանգների կառավա ր ի չ։ Լ ա ֊ ճախ երեխաները վ ա զ ո ւմ էին մ ե ր հետ ևից, ծ ա ղ ր ո ւմ , հ ա յ ­ հո յո ւմ

էին

մեզ,

և ճանապարհի

ցեխն

էին

նետ ո ւմ

վրա ֊

ներս։

Յա լ գետից այն կ ո ղ մ , ծովից ծով ձ գ վ ո ւմ էր ա ն մ ա ր դ ա ­ բն ա կ, ք ա ռ ա սուն մղոն լ ա յ ն ո ւ թ յ ա մ բ մի հողաշերտ, որը պ ե­ տ ո ւթ յա ն

հ յո ւս ի ս ա յի ն

բերրի չէր,

թ այց

սահմանն

գիտակցաբար

էր։ Ա յդ վեր ա ծե լ

հողա մա սը էին

ան֊

ա ն ա պ ա տ ի,

որովհետև Չոսոնը ջա նո ւմ էր մե կո ւս ի մ ն ա լ աշխարհից։ Ա յդ տ ա ր ա ծո ւթ յա ն վրա գտնվող բ ո լոր քաղաքներն ոչնչացել էին։ էր,

որը լիք ն

Ա յժ մ

ու գյուղերը

դա ան տ ե ր ֊ ան տի ր ա կան մի

էր վա յրի

հողա մա ս

գազաններով և պ ա ր ե կ ո ւթ յո ւն

էին

ա ն ո ւմ Վագրորսների ջոկատները, որոնք տեղնուտեղը սպ ա ­ ն ո ւմ էին բ ո լո ր նրանց, կ ո ղ մ ե ր ո ւմ ։

ովքեր փ ո ր ձ ո ւմ էին հ ա յտ ն վ ել ա յդ

Ա յ դ ճանապ արհով

ես ու տիկին

Օմը փախչել

չէինք կարող, չէինք կարող փախչել նաև ծ ո վ ո վ ։ Տա րիներն ա ն ց ն ո ւմ էին և ի մ յ ո թ նավաստի ը ն կեր ն եր ը տարեցտարի սա նում։ փին, 236

որն

ա վելի ու

Ա յդ քա ղա քը ունի

ա վելի

հաճախ

էին

պ տ տ վո ւմ Փ ո ւ-

գ տ ն վում է հ ա ր ա վ ֊ա ր և ե լյա ն

առա վել

մեղմ

կ լի մ ա ։

@այց բանը

ծովա­ մի ա յն


ա յդ չէր* այնտ եղից ճ ա պոն ի ան շատ մոտ իկ էր։ Փոքրիկ ն ե ­ ղուցի մ յ ո ւ ս կ ո ղ մ ո ւմ գրեթե հնարա վոր էր սովորական աչքով

զանազանել

սը,

ճ ա պ ո ն ի ա ն ճ փ ր կո ւթ յա ն

մե ր

որովհետև այնտեղ մ ե ր թ ը ն դ մ ե ր թ ,

մո ւտ

անելիս կլինեին

մի ա կ հ ո ւ յ -

ա նկա սկա ծ ,

ելու­

եվրոպակա ն ն ա վ եր ը ։ Ա յսօր վ ա

պես

ե մ հ ի շ ո ւմ * արդեն ծերացող յ ո թ մա ր դիկ Փուսանի ք ա ր ա փ ­ ն ե ր ո ւմ ծվ ա ր ա ծ, իրենց ամբողջ է ո ւ թ յա մ բ

դեպի

ա յն տ եղ ,

ծովից ա յն կ ո ղ մ ձ գ տ ելիս, ծո վ , որտեղ ա յլև ս ն րա նք երբեք չեն լ ո ղ ա ։ Հաճախ հորիզոնի վրա հ ա յտ ն վ ո ւմ էին ճապոն ա կան ջոնկաներ,

բ ա յց

ոչ մի

ա ն գ ա մ ծ ո վ ո ւմ

ծան ո թ ը ճ եվրոպական

նավի

չհա յտ ն վ ե ց

թ ո պ ս ե լը ։

մ ե ր հին

Տա րիներն

ա ն ց ն ո ւմ

էին իրար հետևից, և ես, տիկին Օմն ու մ ե ր յ ո թ նավաստի ընկերները

հասուն

մա ր դկա ն ցի ց

դարձանք

ծե րո ւն ի նե ր ,

և

ա վելի ու ա վելի էր մե զ ձ գ ո ւմ Փ ո ւս ա ն ը ։ Եվ որքան ա ն ց նո ւմ էին տա րիները, մեզա նից մ ե ր թ մ ե կ ը , չէր

հ ա յտ ն վ ո ւմ

Առաջինը

մե ր

հանդիպման

մ ե ռ ա վ Հանս

Յա կո բ Р րինքե ր ը , Տրինքերը յ ո թ

էմդենը։

որը

նրա

մերթ մյո ւս ը

սովորական Ա յ դ [ ՈԼԸԸ մե զ

ուղեկիցն

հոգու մեջ վերջինն էր*

էր։

ա յլև ս

վ ա յրո ւմ ։ հասցրեց

Ւնքը'

նա Թ ր ո մ փ ի ց

Յակոբ երկու

տարի ա վելի ապրեց և վա խ ճա նվեց առնվազն իննսուն տա­ րեկան հ ա ս ա կ ո ւմ ։ Ա յսօր վ ա պես տ ե ս ն ո ւմ ե մ ի մ առջև ա յդ ե ր կ ո ւս ի ն ,

երբ մա հի ց

քիչ առաջ,

մ ո ւր ա ց ի կի ց նց ո տ ի ն եր ո վ , առափնյա ժա յռ երին իրար շշուկով հի շում էին

տանջահար,

ո ղո ր մ ո ւթ յա ն թա սեր ը կողքի

ա ն ց յա լն

արևի տակ

թ ո ւլա ց ա ծ , ձեռքեր ի ն , նստոտած,

ու երեխաների պես ք ր ք ջ ո ւմ ։

Եվ Թ ր ո մ փ ն արդեն ք ա ն ի եր ո ր դ ա նգա մ իր ճռճռան ձ ա յնո վ պ ա տ մ ո ւմ էր, թ ե ինչպ ես էին Յոհաննես Մ ա ր թեն սն ու ն ա ­ վաստիները

կողոպ տել

բա ր ա նն եր ը , զմռսվա ծ,

որտեղ

Թ եբ ո ն ոսկե

հինավուրց

ս տ րկ ո ւհի ն եր. և

այն

սարի

թա գավորական

դա գ ա ղներում

ա րքա ներըճ մա սին, թե

հա նգչում

կողքերին ինչպ ես

դամ­ էին

երկուական

ը ն դ ա մե ն ը մեկ

ժա մվա ը ն թ ա ց ք ո ւ մ ա յդ դիակները փոշիացել են, մ ի ն չ նա ­ վ ա ստ ի ն եր ը ' քրտ նա թոր

ու

հ ա յհ ո յա ն ք ն ե ր ո վ ,

դագաղները

կ տ ո ր ֊կ տ ո ր էին ա ն ո ւ մ ։ 237


Օայց ախր

ծերուկ

Յոհաննես

Մ ա ր թ ե ն ս ը իր

ավարով

կփախչեր Դեղին ծո վ ո վ , եթե մ ի ա յն չլին եր մա ռ ա խ ո ւղ ը , որի մեջ նա մ ո լո ր վ ե լ էր։ Ա ն իծ յա լ մ ա ռա խ ո ւղ ։ Ա յ դ մա ռախ ուղի մա սին մի երգ էին հ ո ր ի ն ե լ, որը ե ր գ ո ւմ էին ամբողջ երկրով մեկ,

և որը ես ատ ելով ա տ ո ւմ էի։

Ա հա վա սիկ ա յդ երգից

երկու տող. Ա րև մուտ քից Կախ վել

եկածներին

էր Վ ի ի ն ի

կ ո ր ծ ա ն ո ղ թ ա նձր մ ա ռա խ ո ւզ ը

գագաթներին։

ք ա ռ ա ս ո ւն տարի շա րունակ ես մ ո ւր ա ց կ ա ն ո ւթ յո ւն ա ր ե ֊ &Ւ Չոսոնի

ճա նապ արհներին։

Ա յդ

երկրի

են թա րկվա ծ տասնչորս հոգուց մ ի ա յն

ափերին

ես էի ողջ

աղետի մ ն ա ց ե լ։

Տիկին Օմի ոգին էլ ն ո ւյն քա ն անընկճելի էր, որքան և ի մ ը , ու մ ե ն ք միա սին

էինք ծե ր ա ն ո ւմ ։

մ ի ն , չորա ցա ծ,

ա նա տ ա մ մի

Նա դարձել էր փ ո ք ր ա մ ա ր ­ պ ա ռա վ,

սա կա յն

առաջվա

՛պես նա մ ն ո ւ մ էր իրեն հավասարը չո ւնեցող մի կի ն , և մ ի ն ­ չև վերջ տ ի ր ո ւմ էր ի մ սիրտ ը։ Իսկ ես յո թ ա ն ա ս ո ւն տ ա րե­ կան հ ա ս ա կ ո ւմ էլ դեռ բավա կա նին

ուժ ունե ի ։

կնճիռներն

ա կոսել էին ի մ դ ե մ ք ը , հա րդա գույն մա զերս ճ ե ր մ ա կ ե լ էին, կռացել էր ի մ լա յն նավաստիական

թ ի կ ո ւ ն ք ը , բ ա յց

և

ա յն պ ես

երբեմ նի

ումը դեռ ա պ ր ո ւմ էր ի մ ց ա մ ա ք ա ծ մ կ ա ն ­

ն ե ր ո ւմ ։ Ահա թե ի ն չու ես ը ն դ ո ւն ա կ ո ւթ յո ւն ա յն , ինչի

մա սի ն

առավոտ ես

ո ւզ ո ւմ ե մ

ու տիկին

պ ա տ մ ե լ։

ունեցա

կա տ ա րելու

Գա րնա նա յին

Օմը Փուսանի ք ա ր ա ժ ա յռ ե ր ի ն ,

մի մեծ

ճանապարհի վրա նստա ծ տ ա քա ն ո ւմ էինք արևի տ ա կ։ Եր­ կուսիս հագին էլ մ ի ա յն ք ո ւրձեր էին, ու մ ե ն ք չէինք ա մ ա ­ չ ո ւմ դրանից. կատակի վր ա ,

ես

ամբողջ հոգով ծ ի ծ ա ղ ո ւմ

որ շշնջում էր

մեզ վրա մի ստվեր

ընկավ։

տիկին Դա Չոն

էի

այն ՛ուրախ

Օմը, երբ հանկարծ Մ ոն Դ յո լի

բա րձր

պատգարակի ստ վերն էր, որ կ ր ո ւմ էին ո ւթ կուլին եր ։ Պա տ ֊ դարակի առջևից ու հետևից ը ն թ ա ն ո ւ մ էր պ ա հա կա խ ո ւմբ ը , իսկ կողքերից վ ա զ ո ւմ էին ստ րուկ ծա ռա ն երը։ Երկու միա պ ետ գ երեզման էին իջել,

ա վարտվել էր ք ա ­

ղաքա ցիակա ն պ ա տ երա զ մը, սովն ավերել էր եր կիրը, տ եղի


X էին

ունե ցե լ բ ա զ մ ա թ ի վ

պալա տական

Ձոն Մ ոն Դ յո ւն առաջվա

հեղաշրջումներ,

պես իշխ ում էր

իսկ

Կ ե յ ձ յ ո յ ո լ մ ։ Նա

երևի արդեն ո ւթսուն տարեկան կլիներ տ յդ ժ ա մա ն ա կ, երբ դողացող ձ ե ռ ք ո վ դնեն քա ր ա ժ ա յռ ի

նշան ա ր ե ց, մոտ,

որպեսզի

որովհետև

պատգարակը ցած

կա մենում

էր հ ա ճ ո ւյք

ապրել նրանց տ ե ս ք ո վ , ո ւ մ ա յդ պ ե ս հա լա ծ ե լ էր իր ա տ ելո ւ­ թ յա մ բ ։ — Ժ ա մա ն ա կ ն է, օ ", տ ե'ր ի մ , — հազիվ շշնջաց տիկին Օմը ի մ ականջին և շրջվեց դեպի Տոն Մ ոն Դ յո ւն , ո զ ո ր մո ւթ յո ւ ն խ նդր ե լո ւ հ ա մ ա ր , և ասես չճ ա ն ա չե լո վ , թ ե

ով է իր

դիմացինը։ Է^այց ես

անմիջապես

կռահեցի

նրա

մ տ ա դ ր ո ւթ յո ւն ը ։

Մ ի ՞ թ ե մ ե ն ք ք ա ռ ա սուն տարի շարունակ մ ի ա ս ին չեն ք փ ա յ­ փ ա յե լ ա յդ հ ո ւ յ ս ը ։ ե վ ահա , վերջա պ ես, վրա է հասել գոր­ ծել ու ր ո պ են ։ Ես էլ ձևա ցրի, թ ե իբ ր չ ե մ ճ ա ն ա չո ւմ ի մ թր ջն ա մ ո ւն , և ծերունական անմիտ ժպիտ ով փոշածածկ ճանա­ պա րհով սո ղ ա լո վ մոտ եցա նրա պատգարակին

և ո ղ ո ր մ ո ւ-

թ յո ւ ն խ նդրեցի։ Ծառաները կ ա մ ե ն ո ւմ էին վռ ն դել Դ յո ւն

զ ա ռ ա մ յա լո ւթ յո ւն ի ց

գլուխը

մ ե զ , բ ա յց Չռն Մ ոն

ց ն ց ե լո վ

ու ծիծաղելովք

զսպեց նրանց։ Վ ախ վորած, ա ր մ ուն կի ն հ ե ն վ ե լո վ , նա փ ոքրինչ բա րձրա ց ա վ և դողացող ձեռքովդ ա վելի բա ցեց մետաքսե վա ր ա գ ո ւյր ն ե ր ը ։

Կնճռոտված

դե մ քը

չա ր ա խ ն դո ւթ յո ւն ից

ա ղ ա վ ա ղ վ ե ց . նա հա յա ց ք ո վ ո ւտ ո ւմ էր մ ե զ ։ — 0 , տեր ի մ , — տիկին Օմը երգեց մ ո ւր ա ց ի կի իր եր* գը, բ ա յց նրա խնդիրքն ինձ էր ուղ ղ վ ա ծ, և ես գիտեի, որ նա ա յդ աղերսի մեջ դրել էր իր մշտնջենական, բ ո լոր փոր­ ձ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ն դ ի մա ց ա ծ սերն ու հավատը ի մ վճռականում թ յա ն և խ իզ ա խ ությա ն ն կ ա տ մ ա մ բ ։ Իմ ն ե ր ս ո ւմ ընդվզեց լ ո վ կ ա մ ք իս

պատնեշը,

կա ր մ իր

կ ա տ ա ղ ո ւթ յո ւն ը ,

ջա նա լով

ա զ ա տ ո ւթյո ւն

Զա ր մ ա ն ա լի չէ, որ ես ամեն կերպ Սա կա յն ի մ

դողը թ շ ն ա մ ի ն ե ր ս ,

կոտրե­ ստանաք*

աշխատում էի զսս(եէէ

բ ա րեբա խ տ ա բա ր,

բ ա նեցին որպես զ ա ռ ա մ յա լո ւթ յա ն

նշան։ Իսկ ես ,

մե կնա ­ մ ո ւր ա ց ­

կանի պ ղնձյա թա սն առաջ պա րզած, ա վելի խղճալի դնդնաց ի ճ ո ղ ո ր մ ո ւթ յո ւն խ ն դ ր ե լո վ ,

և մ ի և ն ո ւյն

Ժա մա ն ա կ,

աչ ք * . 239


բ ո ւմ ս բ ռ ն կ վ ա ծ

կրակը

թ ա ք ց ն ե լո ւ

համա ր

կոպերս

կկոցե­

լ ո վ , հաշվեցի մեզ բա ժանող տ ա ր ա ծո ւթ յո ւն ը և թո֊իչքի հ ա ­ մա ր հավաքեցի ո ւժ եր ս։ Եվ ա յդ պահին կա րմիր կա տ ա ղո ւթ յո ւնը

մշուշապատեց

աչքերս։ Վ ա րա գույրների մե տ ա ք սը պա տ ա ռոտ վեց, ջարդոտ­ վեց փ ա յտ ը, ախ ու վախ քաշեցին ծա ռա ները, իսկ մա տներս մխ րճվեցին Չոն Մոն Դ յո ւի և ես ա յլևս չգիտ եի, թե

կո կո ր դը ։ Պատգարակը շրջվեց}

որտեղ է ի մ

գ լուխ ը,

և որտեղ են

ո տ ք եր սէ բ ա յց մա տ ներս նրա կոկորդի շուրջն էին օ ղա կվ ել։ Բարձերի, ծառաները հ ե ծ յա լն ե րը ղաց

գլխիս,

ծա ծկոցների

չկարողացան վրա

պրծան

տ ա սնյա կ

և

վ ա րա գ ույրն երի

անմիջապես

քա ոսի

հասնել

և հա րվա ծների մի

ինձ։

կարկուտ

ձ եռքեր կառչեցին ի ն ձ ,

մեջ Ետյց տ ե­

աշխատելով

ետ ք ա շ ե լ։ Ես շշմել էի, բ ա յց գ ի տ ա կց ո ւթ յուն ս չէի կ ո ր ց ր ել, և անասելի մի հ ա ճ ո ւյք էի ա պ ր ո ւմ , զ գա լով, թե ինչպ ես են իմ

ծերունական

մա տ ները խ ր վ ո ւմ լղ ա ր ի կ ,

՛ոսկրոտ,

զա­

ռ ա մ յա լ պարանոցի մեջ, որին ես երազել էի ա յսքա ն երկար ու ձիգ տ ա րիներ։

Մ տրակների

կոթե րր

շ ա ր ո ւն ա կ ո ւմ

էին

շրխկալ գլխիս> և աչքերիս դիմա ց պտտվող կա ր մ իր մ ր ր կ ա ­ հողմի մեջ ինձ ա յն պ ես թ վ ա ց , թ ե ես կենաց ու մ ա հ ո ւ պ ա յ ­ ք ա ր ո ւմ ա տ ա մներս ս ե ղ մ ա ծ մի բ ո ւլդ ո գ

եմ։

ոք չէր կա ր ո ղ ա ն ո ւմ ազատել Չոն

Դ յ ո ւ ի ն , ես

Մոն

որ նա արդեն մ ե ռ ա ծ է, վա ղուց է մ ե ռ ա ծ ,

Եմ ձեռքից ոչ գիտեի,

ու մի խ ա վա ր,

որպես բ ո լոր տառապ անքներից փրկա րար մի ջո ց , պարուրեց ի ն ձ , Դեղին ծովի ափերին, Փուսանի ժա յռերի վրա ։

ԳԼՈԻԽ XVI

Р ան տա պ ե տ

Ազերթոնը

ինձ

հիշելիս

հազիվ

թե

հպ ա ր­

տ ությա ն զ գ ա ց ո ւմ ունենա ։ Ես նրան ց ո ւյց տ վ եց ի, թ ե ինչ է ն շա նա կում

մա ր դ կ ա յի ն

ոգու ա ր ի ո ւ թ յո ւն ը ,

իմ

ոգին

հա ղ­

թ ա ն ա կ ե ց ։ Տանջա նքների օ գ ն ո ւթ յա մ բ նա ոչ մի կերպ չ կ ա ­ ր ողա ցա վ կոտրել ի մ ոգին։ Ես նստած ե մ ա յս տ ե ղ , ֆ ո լս ե մ յա ն բանտի Մ ա րդա սպ ա ն ն երի

Միջանցքի

Ցցերից

մ ե կ ո ւմ ,

և ս պ ա ս ո ւմ ե մ մա հա պ ա տ ժի ։ Բանտապետ Ազերթոնը առաջ240


վա պես զբ ա ղե ցն ո ւմ է ա յն պաշտոնը, որն ստ ացել է նա* հանգի քաղաքագետ ա յրերին մ ա տ ո ւց ա ծ ծա ռ ա յո ւթ յո լն ն ե րի դ ի մ ա ց , և ա ռաջվա

պես

մն ում

է Ս ե ն ֊Բ վ ե ն տ ի ն

բանտի

և

բ ո լոր ույն թշվա ռների տնօրենը, որոնք տ ա ռա պ ո ւմ են քարե տ ո պ ր ա կ ն ե ր ո ւմ ։ Ա յն ո ւ ա մ ե ն ա յն ի վ , իր հոգու խ ո ր ք ո ւմ զգում է, որ ես հա ղթել ե մ ի ր ե ն ։ Բանտապետ Ազերթոնին չհաջողվեց ը ն կ ճ ե լ ի մ ո գ ին։ Չ ե մ կ ա ս կ ա ծ ո ւմ ,

որ նա

շատ

լի՚Աեի զսպաշապիկի մե ջ։

կուրա խ ա նա ր,

եթե

ես

մեռա ծ

Եվ շ ա ր ո ւն ա կ ում էր տանջել ի ն ձ ։

Ենչպես հենց սկզբից նա ինձ ասել էր և ինչպես հաճախ էր կ ր կ ն ո ւմ հ ե տ ա գ ա յո ւմ ,

ես պետք է ը ն տ ր ո ւթ յո ւն

կա տ ա ր եի'

դինա միտ կ ա մ դագաղ։ Կապիտան Ջեմին վաղուց ի վեր վարժվել էր բանտային ամեն

տեսակի

սարսափներին,

սակայն

վրա

հասավ

այն

օրը, երբ նա այլևս չդիմացավ լարված այն վիճակին, որ ես ԷՒ ստեղծել նրա և մյուս բոլոր տանջարաբների համար։ Նա այն աստիճան կորցրեց հավասարակշռությունը, որ համար­ ձակվեց

առարկել

բանտապետին

ու

գործողություններին մասնակցելուց։

հրաժարվեց

հետագա

Այդ օրվանից այլևս ոչ

մի անգամ նա չերևաց ի մ խցում։ Ա յ ո , իսկ հետո վրա հա սա վ այն ժա մա ն ա կը , երբ բ ա ն ­ տապետ Ազերթոնն չո ւնեցող

դինամիտի

էլ վա խեցա վ

ինձնից,

գաղտնարանի'

թ ե և գ ո յո ւթ յո ւն

տեղը

խ ո ստ ո վ ա ն եց ն ե լո ւ հ ո ւյս ը

չէր

կ տ ր ո ւմ ։

ջախիչ

Ջեկ

Օ պ են հեյմե ր ը ։

հարված հասցրեց

Եսկ

ինձ

տանջելով

վե ր ջո ւմ ջա խ ­ Օ պ ենհեյմերը

ոլՆչից չէր վ ա խ ե ն ո ւմ և ա ս ո ւմ էր ա յն , ինչ կ ա մ ե ն ա ր ։ Բան­ տ ա յի ն

ա մ են ա զ ա ր հո ւր ելի

տանջանքներն ի սկ

նրան ը ն կճել

չէին կ ա ր ո ղ ա ն ո ւմ . նա ծ ա ղ ր ո ւմ էր բա ն տ ա պ ետ ն եր ի ն , քանի որ իր կա մքն ա վելի զորեղ էր, քան

ն րա նցը։ Մ ո ր ելը մ ա ն ­

րա մ ա սն ո ր են թրխ կա ցրեց ա յն ամենի մ ա ս ի ն , ինչ տեղի էր ո ւն ե ց ե լ,

Եսկ ես

ա յդ ժա մա նա կ

գ ի տ ա կց ո ւթ յուն ս

կորցրած

պա ռկա ծ էի զսպ աշա պիկս հա գ իս։ —

Շ ե ֆ , — Ազերթոնին

ա սել

էր

Օ պ ե ն հ ե յմ ե ր ը , — դուք

ձեր ա տ ամներին հա րմա ր պա տառ չե ք ը ն տ ր ե լ,

տ եսեք , որ

հանկա րծ կո կորդներիդ չ մ ն ա ։ Եթե դուք Vթենդինգին սպ ա * նեք,

գործը դրանով չի ս ա հմա ն ա փ ա կվ ի։ Ստիպ ված կ լի նե ք 241

16

Ջեկ Լււնդոն, X fi.


ս պ ա ն ե լո ւ ևս ե ր կ ո ւ հոգուէ Եթե դուր Սթենդինգին սպ՛անեք, վա ղ թ ե ուշ Մ ո ր ե լն

ու

ես ա յդ լո ւր ը

ա մբողջ Կ ա լիֆորնիա ն իրա զեկ ա ր ե լ։

Ը ն տ ր ո ւթ յո ւն

կ լի ն ի ,

դուրս թե

կա տ ա ր եց եք , կ ա մ

կհա նենք, և

դուք

ինչեր եք

Սթենդինգին

հա ն ֊

գիստ եք թ ո ղ ն ե լ ո ւ , կ ա մ երեքիս էլ սպ ա ն ե լո ւ ե ք ։ Սթենդինգը ձեր կոկորդն

է դեմ

ա ռ ե լ,

ես էլ,

Մ ո ր ելն է լ . . .

Սայց

դուք ս տ ո ր ա դ ո լյն , վա խկոտ մի ա րա րած եք և չեք կա րող ա ­ նա մ ի ն չև վերջ հ ա ս ց ն ել

ա յս

գարշելի

գ ործը,

համարձա­

կ ո ւ թ յ ո ւն չե ք ո ւն ե ն ա , որքան էլ ց ա ն կ ո ւթ յո ւն ը

մ ե ծ լի ն ի ։

Ա յ ս ա մ ե ն ի հ ա մ ա ր Օ պ են հեյմերին պատժել էին հա ր յո ւր ժ ա մ , բ ա յ ց երբ հ ա ր յո ւր ժ ա մ հետո ս կ ս ո ւմ են քա ն դել կ ա ­ պանքները,

նա թ ք ո ւ մ

է բանտապետի

դեմ քի ն

և տ ե ղն ու­

տեղը հ ա ր յո ւր ժ ա մ ևս վ ա ս տ ա կ ո ւմ ։ Հետ ո, երբ նորից գա­ լ ի ս են զսպաշա պիկն ա ր ձ ա կ ե լո ւ, բանտապետը չի հ ա մ ա ր ­ ձ ա կ վ ո ւ մ մ տ ն ե լ նրա

խ ո ւց ը ։

Պարզ էր,

որ

Օ պ են հեյմերի

ա սա ծները նրան կարգին վա խ եցրել են։ Իսկ

դոկտոր Ջ ե կ սո ն ի

համար

հետ ա քրքիր

վրա

ոչինչ չէր

ու արտակարգ մի

շատ էր ո ւ զ ո ւմ ի մ ա ն ա լ, թ ե

ա զ դ ո ւմ ։ Ես նրա

ա րա րած էի,

և նա

դեռ որքան կկա ր ող ա ն ա մ դի ­

մ ա ն ա լ։ —

Նա ք սա ն օր էլ կ դ ի մ ա ն ա ,

ն ո ւյն ի ս կ

քսան օր, — ի մ

ն ե ր կ ա յ ո ւ թ յ ա մ բ գ ր գ ռ ո ւմ էր նա բանտ ա պ ետ ին։ — Գ ո լք

շատ

հն ա ոճ ե ք , — միջա մտ եցի

նրանց

դթոլՏ~

ց ի ն ։ — Ես կա րող ե մ քա ռ ա սո ւն օր էլ դ ի մ ա ն ա լ։ Ղա ին ձ հ ա ­ մ ա ր դատարկ բա ն է։ ա յս ք ա ն

ը ն դա րձա կ

Եարող

ե մ հ ա ր յո ւր

զսպաշապիկի

օր էլ դիմա նա լ

մ ե ջ։ — Եվ հ ի շե լո վ ,

թե

ես , աղքա տ ն ա վ ա ս տ ի ս , ի ն չպ ես ե մ քա ռ ա սո ւն տարի հ ա մ ­ բ ե ր ո ւ թ յ ա մ բ ս պ ա սե լ Չոն Մ ո ն Ղ յո ւի կոկորդից կ ա ռ չե լո լ հ ա ­ մար,

ա վ ե լա ց ր ի . — Մ ի ՞ թ ե

մի թե Դ ո ւք

դ ուք,

բ ա ն տ ա յի ն

տ ա կա նքներ,

դուք դ ի տ եք , թ ե ին չ է ն շա նա կում իսկա կա ն մ ա ր դ ։ կ ա ր ծ ո ւմ

եք,

թե

մա րդն

ստ եղծվա ծ է ձեր

վ ա խ կո՞տ

կ ե ր պ ա ր ա ն ք ո վ , Բ ա յց ն ա յե ք , մա րդը ես ե մ , իսկ դուք ա ն ող­ նաշար ճի ճ ո ւն ե ր ե ք ։ Եվ դուք կնահանջեք ի մ տ ո կ ո ւն ո ւթ յա ն առաջ։ Դ ո ւք ի վ ի ճ ա կի չ ե ք թ ե կ ո ւզ մ ի հառաչ դուրս կոր զ ելո ւ ինձնից

և զա րմա նում եք,

որովհետ և շատ լա վ

որքան շուտ եք ս կ ս ո ւ մ ի ն ք ն ե ր դ հ ե ծ կ լտ ա լ։

242

գիտեք,

թև


Ուզածիս պես հ ա յ հ ո յ ո ւ մ էի նր ա ն ց , 4 ոԺ Լ ոէԼ ^ПЧП2.Ь ծնունդներ, սա տ անայի պնակա լեզներ և զ^վ^էք* տ ա կա ն ք ներ։ Բանզի ես նրանցից ա վելի բարձր էի ո ւ անհասանելիէ Նրանք ստրուկներ էին։ Ես ազատաշունչ ոգի է ի։ Մ ե կ ո ւ ս ա ­ ր ա ն ո ւմ տ ա նջվում էր մ ի ա յն ի մ մ ա ր մ ի ն ը ։ Ւսկ ի ն ձ հա մա ր պատնեշներ գ ո յո ւթ յո ւն չ ո ւն ե ի ն ։ Ես ա զա տ ա գրվել էի մ ա ր մ ­ նիս ի շխ ա ն ո ւթ յո ւն ի ց , ի մ առջև բ ա ց վ ե լ էր ժ ա մա ն ա կի ա ն ­ սա հման

տ ա ր ա ծ ո ւթ յո ւն ը ,

ա յն տ եղ ,

իսկ

և

զսպաշապիկի

ես վ ա յ ե լ ք ո վ մեջ

թ ա փ ա ռ ո ւմ

սեղմված ի մ

խեղճ

էի

մա ր-

մի ն ը խ ո ր ա ս ո ւզ վ ո ւմ էր փոքր մ ա հվա ն մեջ և ն ո ւյն ի ս կ ց ա ­ վեր չէր զ գ ո ւմ ։ Թ ր խ կ ա ց ն ե լո վ ,

իմ

ը ն կերներին

պ ա տ մե ց ի

գրեթե

ա յն

ա մ ե ն ը , ինչ ես վերա պ րել էի։ Մ ո ր ե լը հա վա տ ա ց ի մ պ ա տ ­ մ ա ծ ն ե ր ի ն , քանզի ինքն էլ անցել էր փոքր մ ա հվա ն շ ե մ ք ը ։ Բա յց Օ պ ենհեյմերը հ ե տ ա ք ր ք ր ո ւթ յա մ բ լ ս ե լ ո վ ի մ պ ա տ մ ո ւ­ թ յո ւն ն ե ր ր , ա յն ո ւա մ ե ն ա յն ի վ չէր հ ա վ ա տ ո ւմ ։ Սրտ ա ռուչ բ ա ­ ր ե հ ո գ ո ւ թ յա մ բ նա մ ո ր մ ո ք վ ո ւ մ էր, որ ես ի մ կ յա ն ք ը նվփրել ե մ հ ո ղ ա գ ի տ ո ւթ յա ն ը ' գրող դա ռ ն ա լո ւ փ ոխ արեն։ — Լսի ր , — փ ո ր ձ ո ւմ էի հա մ ո զ ե լ տեի Չոսոնի մ ա ս ի ն ։ Հ ի մա

նրան։ — Ես ի ՞ն չ

ա յգ երկիրը

գի­

կ ո չ վ ո ւ մ է Կորեա•

ա յսք ա ն մի բան էր հայտնի ի ն ձ ։ Ոչինչ չ ե մ կա րդա ցել ա յդ մա սին։

Օրինակ,

որտեղի'* ց

իմ

ա յ ժ մ յա ն

կ յա ն ք ում

կարող

էի որևէ տ ե ղ ե կ ո ւթ յո ւն ստ ա ցա ծ լի ն ե լ ք ի մ չ ի ի մ ա ս ի ն ,

Սա­

կա յն ես գ ի տ եմ, թե ինչ է ք ի մ չ ի ն ։ Դա հա տ ուկ պ ա տ րաստ ած թ թ ո ւ կ ա ղ ա մբ է։ Փտած ք ի մ չի ի գ ա ր շա հո տ ո ւթյո ւն ը հ ա ս ն ո ւմ է մինչև եր կի ն ք ։ Երբ ես կգա մ

Սթրենգն

էի,

հա զա րա վոր

անգա մներ ք ի մ չի ե մ կ ե ր ե լ։ Եերել ե մ լա վ ո ր ա կ ք ի մ չ ի , վ ա ­ տորակ ք ի մ չ ի , կեր ե լ ե մ նաև հոտած ք ի մ չ ի ։ Ես գ ի տ ե մ , որ լա վ ա գ ո ւյն

ք իմ չի ն պ ա տ ր ա ստ ո ւմ

են

վո ս ա ն ցի

կ ա ն ա յք 4

Ասա տ ե ս ն ե մ , որտեղի՛*ց կարող էի ի մ ա ն ա լ։ Ա յ գ գ ի տ ե լի ք ­ ները ի մ '

Դարրել Ս թեն դին գի

ո ւղ ե ղ ո ւմ

չեն եղ ել

եր բ ե ք ։

Դրանք պ ա տ կա ն ո ւմ են է դ ա մ Սթրենգի ո ւղ ե ղ ի ն , որը բ ա զ ­ մ ա թ ի վ ծնունդներից և մա հեր ի ց հետ ո ի ր կենսա փ որձը հազորդել

է ինձ,

Դարրել

Ս թե նդ ին գ ի ն, բ ո լո ր

փորձի հետ, որոնց մեջ ես էգամ

ա պ ր ե լ, մ ե ռ ե լ և

նրանց

կենսա­

վերածնվել ե մ

Ս թր են գի և Դարրել Սթենդին գի միջև ը ն կ ա ծ մ ա մ ա֊ 243


նակամիջոցում։ Մի՞թե այսքան պարզ բանը

դու չես հաս­

կանում, Ջեկէ Ախր հենց դրանից է ձևավորվում և զարգա­ նում մարդը, հատկապես այդ ճանապարհով է հարստանում նրա ոգին, — Է ՜հ , վերջ տ ուր, — որպես պատասխան լս ե ց ի ես նրա արագ, վ ճ ռ ա կ ա ն , ինձ շատ լա վ ծա նո թ թ ր խ կ ո ց ն ե ր ը ։ — Հ ի ­ մա ականջ դիր խ ելացի մ ա ր դ ո ւն ։ Ես Զ եկ Օ պ ենհեյմերն ե մ ։ Ես միշտ եղել ե մ Զեկ 0 պ ե ն հ ե յ մ ե ր ր ։ Ես եղել ե մ ե ս , ոչ թ ե մ ե կ ուրիշ մ ա ր դ ։

Ա յն

ա մ ե ն ը , ինչ գ ի տ ե մ ,

գ իտ եմ

որպես

Զ ե կ Օ պ են հ ե յմ ե ր ։ Իսկ ի ՞ն չ գ իտ եմ ես ։ Հա պ ա , լս ի ր ։ Ես գի­ տ ե մ , թ ե ինչ բան է ք է մ չ ի ն ։ թ ի մ չ ի ն հատուկ պատրաստ ած թ թ ո ւ կա ղ ա մբ է, որն ո ւտ ո ւմ են եր բեմնի Չոսոն կոչվող ե ր կ ֊ բ ո ւ մ ։ Լավագույն ք իմ չի ն ն ա յք ։

Փտած ք ի մ չի ի

պ ա տ ր ա ստ ո ւմ են

գարշահոտս ւթ յո ւն ը

վոսանցի կ ա ֊

մինչև երկինք

է

հ ա ս ն ո ւ մ . . . Մի խ անգարիր, էդ։ Սպ ա սի ր , մինչև պ ր ո ֆ եսորին կ ա ր ո ղ ա ն ա մ պատին ղ ե մ տ ա լ։ Իսկ հ ի մ ա , պ ր ո ֆ ե ս ո ր , ասա խ ն դ ր ե մ , թ ե որտեղից ա յդքա ն բան գ իտ եմ ք ի մ չի ի մ ա ս ի ն ։ Ա յդքա ն գիտ ելիքներ չկ ա յի ն ի մ ո ւղ ե ղ ո ւմ ։ — Ոչ,

կ ա յ ի ն , — հաղթա կա նորեն

բացա կա նչեցի

ես ։ —

Ա յդ գիտելիքները դու ինձնից ստ ացա ր։ — Շատ ճիշտ է։ Իսկ դ ո ՞ւ ո ւմ ի ց ես ստ ա ցե լ։ —

Էդամ Սթրենգից։

— Ինչպե ս չէ*** է դ ա մ Սթրենգը քո զառանցանքն է, Իսկ ք ի մ չի ի մա սի ն դու մի տեղ կարդա ցել ես ա ն պ ա յմ ա ն ։ — Անհնարին բան է, — փորձեցի ա պ ա ցուցել ե ս ։ — Եոր ե ա յի մա սի ն

ես կա րդա ցել

եմ

ռո ւս-ճ ա պ ո ն ական

պ ա տե­

ր ա զ մի զինվորական թ ղ թ ա կ ց ո ւթ յո ւ ն ն ե ր ո ւմ ։ Ա յն էլ այնքան ք ի չ բա ն , որ հաշիվ չէ, — Իսկ դու հ ի շ ո ՞ւմ ես ա յն ա մ ե ն ը , ինչ երբևէ քեզ ա ռիթ է եղել կ ա ր դ ա լո ւ, — հարցրեց Օ պ են հեյմե ր ը ։ — Ոչ, — Պա տ ա հ ե ՞լ է, որ ի ն չ ֊ ո ր բա ն եր էլ մ ո ռ ա ց ա ծ լի ն ե ս ։ —

Ա յո, բ ա յց ...

— Բավական

է,

շ ն ո ր հ ա կ ա լո ւթ յո ւն , —

ընդհատեց

ինձ

ա յն փաստաբանի պ ես, որը կտ ր ո ւմ է վ կ ա յի պա տ ա սխ ա նը, բ ռ ն ա ց ն ե լո վ ճակատագրական հ ա կ ա ս ո ւթ յա ն վր ա ։ 244


Օ պ են հեյմերին անհնարին էր հա մ ո զ ել ի մ պ ա տ մ ո ւ թ յ ո ւ ն ֊ ների ճ շ մ ա ր տ ա ց ի ո ւթ յո ւն ը ։ Նա պ ն դ ո ւմ էր, որ ես ա յդ ամենը՜ հ ո ր ի ն ո ւմ ե մ գ ո ր ծո ղո ւթյո ւն ն եր ի ը ն թ ա ց ք ո ւ մ ։ Ի դեպ, դուր էին

գալիս

կելի)) ֊ն ե ր ը , և

ա յդ , ինչպ ես ինքն ամեն

անգամ,

երբ ես

զսպաշապիկի եր կո ւ բաժինների խ նդր ե լ,

որպեսզի

հանգստա ն ո ւմ էի

ա ր ա ն ք ո ւմ ,

թ ր խ կա ց ն ելո վ

նրան

էր ա ս ո ւմ ճ ССշա րուն ա նա ս կ ս ո ւմ էր

պատմեմ

ևս

մի

քանի

գլուխ ։ — Ջեռ քաշեք ձեր ա յդ բ ա ր ձ ր ա գ ո ւյն մ ա տ ե ր ի ա ն ե ր ի ց , — խ ա ռ ն վ ո ւմ էր նա ի մ ու էդ Մ ո ր րե լի զ ր ո ւյց ի ն , հենց որ մենք՝ ս կ ս ո ւմ էինք մե տ ա ֆ իզ իկա կա ն մե ր 4 P nLJffP ։ — ^ Հ ե լի լ աէԼ է, թ ո ղ պ ր ոֆ եսորը շա րունակի պ ա տ մել ա յդ ք իսա նների ու նավաստիների մ ա ս ի ն ։ Հա , ի դեպ, քանի որ խոսք բ ա ց վ ե ց , պ ա տ միր տեսնենք, թ ե ի նչ պատահեց տիկին Օմի հետ այն բանից

հետ ո,

երբ

նրա խիզախ

ա մ ո ւս ն յա կ ը

խ եղ դ ա մա հ

արեց ստոր ծերուկին և ինքն էլ մ ե ռ ա վ ։ Ես արդեն Թ ո ւ յլ

բ ա զ մի ց ս

կրկնել

եմ,

որ

տվեք դա կրկնել ևս մ ե կ ա ն գ ա մ *

ձևն

ա ն կա յո ւն

Ջևն

Ն յութ ը հ ի շո ղո ւթյո ւն չո ւն ի ։ Հի շո ւմ է մ ի ա յն վա սիկ Դ յո ւի

ա յս տ ե ղ , մա սի ն

բանտի խ ց ո ւմ ,

եղած

հուշերը

տիկին

ոգին, և ա հ ա ֊

Օմին և

շ ա ր ո ւն ա կ ում

է։

ա նկա յուն էր

էին

հ ո գ ո ւմ Հ կ տ ր ե լ֊ա ն ց ն ե լո վ հ ա ր յո ւր ա մ յա կ ն ե ր ը ,

Չոն

Մ ոն

ապրել

ի&

և ի մ կ ո ղմ ից

հաղորդվել էին Ջեկ Օ պ ենհեյմերին 'ու նրանից վերադառնում" էին ի ն ձ ,

արդեն

բան տա յի ն

ժա րգոնով

շաղախված։

ա յ ժ մ ես ա յդ պ ա տմեցի ք ե զ , ի մ ը ն թ ե ր ց ո ղ ։

Եսկ

Փորձիր դուրս

մղ ե լ քո հ ի շ ո ղ ո ւթ յո ւն ի ց ։ Չես կա րողանա։ Որք ան էլ երկար ապ րելիս լի ն ե ս ,

ա յն , ինչ ես պ ա տ մեցի ք ե զ , մ ն ա լո ւ է քո

ո ւ ղ ե ղ ո ւմ ։ Ոգի ն։ ո գ ո ւց։

Ն յութ ը

Անփոփոխ

հ ա լվ ո ւմ

է,

ոչինչ

գ ո յո ւթ յո ւն

բ յո ւր ե ղ ա ն ո ւ մ

չունի

և դ ա ր ձյա լ

բացի հ ա լ֊

վ ո ւ մ , և ոչ մի ձև չի կ ր կ ն վ ո ւմ ։ Ջևն անէա նում է հ ա վ ի տ ե ֊ նական ո ւն ա յն ո ւթ յա ն մեջ, որտեղից ա յլևս դարձ չկ ա ։ Ջևը լո կ տ ե ս ա ն ե լի ո ւթ յո ւն

է,

ա ն ց ո ղա կի ,

ինչպես

անցողիկ

էր

տիկին Օմի և Չոն Մ ոն Դ յո ւի ֆիզիկա կան թ ա ղ ա ն թ ը ։ Օ ա յց նրանց մա սի ն եղա ծ հուշերը գ ո յո ւ թ յո ւ ն կունենան ընդմիշտ՛, քանի դեռ գ ո յո ւթ յո ւն կունենա ոգին, իսկ ոգին հնարա վոր չէ ոչնչացնել։ 245


— Լ ա մ ե ն ա լն

դեպ ս, մի բան պարզ է, —

է դ ա մ Սթրեն-

■ գի ա րկա ծների մա սին իր քննա դատա կան դի տ ո ղո ւթյո ւն ն եր ը -եզրափակեց Օ պ ենհեյմերըէ— Դու չինական թ ա ղ ա մ ա ս ի հ ե տ ֊ ն ախ որջերում և հաշիշի եղ ե լ,

քան

ծխ ա րա ններում

պատշաճ էր հա մա լսա րա ն ի

հա ս ա ր ա կ ո ւթ յո ւն ը լա վ բանի չի

շատ հաճախ ես

պ ր ո ֆ ես ո րի ն ւ

հ ա ս ց ն ո ւմ ։

Հիմա

Վատ արդեն

հա սկանալի է, թ ե դու ինչպ ես ես հ ա յտ ն վ ե լ ա յս տ ե ղ ։ Նախքան ի մ մ յ ո ւ ս արկա ծների ն կա րա դրությա ն ն ա ն ց նե­ լ ը , ես պետք է մեր բ ա ն տ ո ւմ տեղի ո ւնեցա ծ մի դեպքի մ ա ­ սին

հ ի շ ա տ ա կ ե մ ...

Դա հետ աքրքիր

է եր կո ւ

պա տ ճա ռով։

նախ, ա յդ դեպքը ց ո ւյ ց է տ ա լիս, թ ե ինչպիսի հա ղվա դյուտ խ ե լք ի տեր մա ր դ էր ետ նա բ ա կեր ո ւմ մ ե ծ ա ց ա ծ Զ եկ Օպեն֊ հ ե յ մ ե ր ը ։ Եվ, հետ ո, ա յդ դեպքը ծ ա ռ ա յո ւ մ է որպես մի շատ հա մոզիչ ա պ ա ց ո ւյց այն բ ա ն ի , որ երբ զսպաշապիկ հադած խ ո ր ա ս ո ւզ վ ե լ ե մ լե թ ա ր գ ի ա յի

մեջ, ի մ բ ո լոր ապ րումները

բ ա ց ա ր ձ ա կ ճ շմ ա ր տ ո ւթ յո ւն են եղ ել։ —

Գիտ ե՞ս

ինչ,

պ ր ո ֆ ե ս ո ր , — մի

ինձ Օ պ ե ն հ ե յմ ե ր ը ։ — Երբ Սթրենգի մ ա ս ի ն ,

ա ն դա մ

դու պ ա տ մ ո ւմ

ա ս ո ւմ էիր,

որ

թրխ կացրեց

էիր քո

շախմատ

ա յդ էդամ

ես

խ ա ղա ցել

ա յդ հա րբեցողի' միա պ ետ ի եղբոր հետ ։ Հետ ա քրքիր է, ինչպ ի սի ՞ն

էր ա յդ շա խ մա տ ը, մե ր ի

ն մ ա ՞ն էր։

Ես, իհա ր կե , ստ իպ վա ծ էի պ ա տ ա սխ ա նելո ւ, որ չգ ի տ ե մ , որ վե ր ա դա ռ ն ա լո վ բնակա նոն վ ի ճ ա կի , մ ո ռ ա ն ո ւմ ե մ ն մ ա ն ­ ՛օրինա կ մ ա ն րա մ ա ս նե ր ը ։ Եվ, ի հ ա ր կ ե , գաբար

ծաղրել

«իմ

ա ր տ ա հ ա յտ վ ո ւմ ։ է ի,

Որ

նա սկսեց

զ ա ռ ա ն ցա ն քն եր ը »,

Սա կայն

ես բ ա վա կա նին

ինչպես

բարեհո­ ինքն

որոշակի

էր

հիշում

է դ ա մ Սթրենգ եղած ժա մա նա կ հաճախ ե մ շախմատ

խ ա ղ ա ց ե լ, ^ա{ց> դժբախտաբար, բա վա կա ն էր, որ հա յտ ն վ եի .մ ի ա յ ն ո ւ թ յա ն մ ե ջ, և բ ո լո ր ոչ էական մ ա ն ր ա մ ա ս նե ր ը , հ ա տ ­ կ ա պ ե ս երբ ա ռ ը ն չվ ո լմ էին որևէ բա րդ բանի հետ, ջնջվում ւէին ի մ հ ի շ ո ղ ո ւթ յո ւն ի ց ։ Պետք

է նկատի

ո ւն ե ն ա լ,

որ պ ա տ մ ո ւթ յա ն

հա ր մ ա ր ո ւ­

թ յ ա ն նպատ ակով ես մի ա մ բ ո ղ ջո ւթ յա ն մեջ էի ը ն դգ ր կել ի մ ե ր բ ե մ ն ի կ յա ն ք եր ի կց կտ ուր, խ ա ռնիխ ուռն, հաճախ կրկնվող հ ի շ ո ղ ո ւթ յո ւն ն ե ր ը ։ նա կի Ш

մեջ

Ես նախօրոք երբեք չգի տ ե ի , թե ժ ա մ ա ­

կատարվող

իմ

ճա ն ա պ ա ր հո ր դո ւթ յո ւն ը

ո ՞ւր


կհա սցնի ի ն ձ ։ Ա յս պ ե ս , օրինակ, տ ա սնյա կ անգամներ տ ա ր ֊ թեր ժ ա մ ա ն ա կ ն ե ր ո ւմ ես վ ե ր ա դ ա ռ ն ո ւմ էի Ջ ե ս ս ի Ֆ ե ն չե ր ի ն ,֊ Լեռնա յին

Մ ա ր գ ա գ ետ ին ն եր ո ւմ

գտնվող

ֆ ուրգոնների

ճա մ­

բ ա ր ը ։ Առանց ը ն դմի ջո ւմն եր ի զսպաշապիկի մեջ անցկացրած' տասն օրվա ը ն թ ա ց ք ո ւ մ ես երբեմն գ ն ո ւմ էի ի մ նախկին գո­ յա վ ի ճ ա կ ն ե ր ի

երկա յն շղթա յ ո վ

դեպի

ա վելի

ու ա վելի հե-

ռուները (հա ճ ա խ բաց թ ո ղ ն ե լո վ բ ա զ մ ա թ ի վ ա յն կ յ ա ն ք ե ր ը ,որոնց արդեն վերա դա րձել էի դրանից հ ա յտ ն վ ո ւմ

էի

նախապատմական

առաջJ

և, ի

վերջո,

ժ ա մ ա ն ա կ ն ե ր ո ւմ ,

իսկ

ա յնտեղից դ ա ր ձյա լ վե ր ա դ ա ռ ն ո ւմ ա յն օրերին, երբ ծ ն վ ո ւ մ էր ք ա ղ ա ք ա կ ր թ ո ւթ յո ւն ը ։ Ո լ ես վ ճ ռ ե ց ի , որ հաջորդ ա ն դ ա մ , հենց որ գ իտ ա կցու­ թ յա ն

գա մ է դ ա մ Ս թր են գի կ յա ն ք ո ւմ հերթական վե ր ա բ ն ա ­

կեց ո ւմի ց հետ ո,

կջանամ ա մ են բան հիշել չո ս ո ն յա ն շախ­

մա տ ի մ ա ս ի ն ։ Ոա յց բախտս չէր բ ե ր ո ւ մ , և ես ամբողջ ա մ ի ­ սը լ ռ ե լ յ ա յ ն

տ ա նո ւմ

էի Օ պ են հեյմերի

ծա ղրը,

մինչև

որ"

պատահեց ա յն , ինչին ս պ ա ս ո ւմ էի։ Եվ հենց որ ինձ ա ր ձ ա ֊ կեց ի ն , սկսեցի թրխ կա ցնել ի մ ն ո ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ը ։ Ա վ ե լի ն ,

0 պ ե ն հ ե յ մ երին սովորեցրի շախմատի ա յն խ ա ֊

ղ ը , որ մի քանի հ ա ր յո ւր ա մ յա կ առաջ է դա մ Սթ ր են գը խ ա ­ ղ ո ւմ էր Տ ո ս ո ն ո ւ մ ։ Դա բնա վ էլ նման չէր ա րևմուտ քի շախ­ մա տ ի ն ,

թ ե և իր

էր ա ռել

ն ույն

հ ի մ ք ո ւ մ հ ա մ ը ն կ ն ո ւմ

ս կ զ բ ն ա ղ բ յո ւր ի ց ,

կանն է' հնդկական

շա խ մա տ ից ։

և որ

էր,

քանզի

ծնունդ

P nl np f’ g հա վ ա ն ա ­

Վ ա թսուն չորս

վ ա ն դակի

փոխարեն տախտակն ուներ ո ւթ ս ո ւն մ ե կ վա ն դա կ։ Խ աղա ցող­ ները ո ւ թ զինվորի փոխարեն իրենց ունեին

իննա կան

զինվոր,

որոնք

տ ր ա մ ա դ ր ո ւթ յա ն

սա կա յն

բ ո լո ր ո վ ի ն

տափ ա յլ

կերպ էին ք ա յ լ ո ւ մ , թ ե և ունեին ն ույն ս ա հ մ ա ն ա փ ա կ ո լմ ն ե ր ը , որոնք ըն դ ո ւն վ ա ծ են մեզ մ ո տ ։ Չ ոսոնյա ն շախմատը յո ւր ա ք ա ն չյո ւր կո ղմից ուներ ք ս ա ­ նական խ ազաքար' ն ե ր ա ռ յա լ նաև զ ի նվորները, մ ե ր տ ա սն­ ի ց եր ե ք,

խ ազաքարերի փոխ արեն, ո'չ թ ե

և դրանք

դ ա ս ա վ ո ր ո ւմ

երկու շա րքով, ինչպ ես մե զ մ ո տ ։ Ինը

վոր զ բ ա ղե ցն ո ւմ էին ճա կա տ ա յին շտրքր> միջին տ ե ղ ա վ ո ր վ ո ւմ էին

երկու խ ա զա քա ր,

էին ցփն-

շ ա ր ք ո ւմ

որոնք հի շե ցն ո ւմ էին

մ ե ր նա վ ա կն եր ը , և եր րորդ, վերջին շտրքի կ են տ ր ո ն ո ւմ դըր247


վ ո ւ մ էր ա րքան, իսկ նրա երկու թ յա մ բ

տ ե ղ ա վ որ վ ո ւմ

էին

կո ղմ եր ի ց

հետ ևյալ

հ եր թ ա կա ն ո ւ-

խ ա զ ա ք ա ր ե րը . «ոսկե

դրամ)), ((արծաթ դրամ)), (էն ժ ո ւյգ )) և (շնիզակ))։ Նկատի ունեց ե ք } որ չո ս ո ն յա ն շա խ մ ա տ ո ւմ թա գուհի չ կ ա ր ։ Մ եր շախ­ մատի հետ հ ա մ ե մ ա տ ա ծ մի արմատական տ ա րբերութ յունն էլ այն էր, որ խ փ վա ծ խազաքարը տախտակից չէին վ ե ր ց ­ ն ո ւմ . ա յն դ ա ռ ն ո ւմ էր հակառա կորդի խ ա զ ա քա րը։ Ա յս պ ե ս ,

ո ւր ե մ ն ,

ես

Օպենհե յ մ երին

սով ո ր եցր ի

շա խ ֊

մա տ ի ա յդ խ ա ղը, մի բա ն , որ ինքնին փ ա յլո ւն ն վ ա ճ ո ւմ էր, եթե նկատի ունենա նք հ ե տ և յա լը . ստ իպ ված էինք, ա յդ ա մ ե ­ նից բ ա ց ի , հիշել, թ ե որ խազաքարերն են անցել հ ա կ ա ռա ­ կորդին և որոնք են հաջողվել ետ ստ ա նա լ։ Զընդանները չէին տ ա ք ա ց վ ո ւմ ։ Չէր կա րելի ձմռա ն ց ը ր տերին բ ա տ ա ր կ յա լն ե ր ի

վիճակը թե թ և ա ց ն ե լ բա ղձա լի ջեր­

մ ո ւ թ յ ա մ բ ։ Ւսկ ես ու Օ պ ենհեյմերը հաճախ մ ո ռ ա ն ո ւմ էինք դաժան, մ ի ն չև ո ւղն ո ւծ ուծը

թա փ ա նցող

ցրտի մ ա ս ի ն ,

երբ

տ ա ր վ ո ւմ էինք չո սո նյա ն շա խ մա տ ով ։ ք*այց և ա յն պ ես ինձ չհաջողվեց ա պ ա ց ո ւց ել, որ ա յդ խ ա ­ ղը ես Սան֊ժ? վենտին բանտն

ե մ բ ե ր ե լ հ ա ր յո ւր ա մ յա կ ն ե ր ի

խ ո ր ք ե ր ի ց ։ նա հա մ ա ռ ո րե ն պ ն դ ո ւմ էր, որ խաղի բ ա ց ա տ ր ո ւ­ թ յո ւ ն ը բ ա յց

կարդա ցել

եմ

որևէ ա ռի թո վ ,

հետո

մոռացել

եմ,

դա ա յն ո ւա մ ե ն ա յն ի վ մն ա ց ել է ի մ ո ւղ ե ղ ո ւմ և դուրս

է լո ղ ա ց ե լ,

երբ զսպաշապիկ

հագած

ժա մանակ

ընկել

եմ

զա ռանցա նքների մ ե ջ։ Նրա նոր հիպոթեզը հա ն գ ո ւմ էր հ ե տ և յա լի ն . —

Գուցե դու ա յդ շա խմատը հորինել ես ա յս տ ե ՞ղ , զըն­

դ ա ն ս ՞ ւ մ ։ Չ է ՞ որ էդն \էլ թ ր խ կ ա ց ն ե լո ւ մի ջո ց է հ ո ր ի ն ե լ, որը մ ե ն ք անդադար կ ա տ ա ր ելա գ ո ր ծո ւմ ե ն ք ։ ֆեսոր,

ա յդ խաղը

դու ես հ ո ր ի ն ե լ։

Ա յն պ ե ս որ,

Լավ կլինի

պ րո­

ա յդ խաղի

մենաշնորհն ա ռ ն ես։ ի մ թղթ ա տ ա ր եղած ժա մանակ մ ի լա վ սւղա (ГԳոճիները դաշտում)) կոչվող մի հ ի մ ա ր ո ւթ յո ւն էր հո ­ ր ի ն ե լ և դրա շնորհիվ մ ե կ մ ի լի ո ն վ ա ստ ա կեց ։ ֊

Ա ո խաղի մենաշնորհը ստանալ հնարավոր չ է , — պ ա ­

տասխանեցի

ես։ — Անկասկած,

Ա սի ա յում

դա

հա յտ նի

է

արդեն մի հազար տարի։ Հա վա տ ա , բնա վ էլ ինքս չ ե մ հ ո ­ րինելէ 248


— Ո ւր ե մ ն , դու մի տեղ երևի կարդա ցել ես կ ա մ տ ե ս ե լՒ թե

ինչպ ես

են խ ա ղա ցել չինա ցիները

ր ո ւ մ , որտեղ հաճախ ես

ք արՀ

հաշիշի

ծխ արաննե­

ե կ ե լ։ — Ա յսպ ի սի ն

էր

նրա.

վերջին խ ո ս ք ը ։ Ի դեպ,

վերջին

խ ո սք ն,

իհարկե,

իմն

էր։

Ա յս տ ե ղ ,,

ֆ ո լս ե մ յ ա ն բ ա ն տ ո ւմ սպ ա ն ո ւթ յա ն պա տ ճա ռով դատապարտ­ վա ծ մի ճապոնացի կա ։ Ա վե լի ճիշտ' շա բա թ մա հապա տժի

ե ն թ ա րկ եց ին ։

շա խմատի մա սի ն և

պարզվեց

կար.

նրան ա ն ց յա լ•

Ես զրուցեցի

հե տ և յա լը ,

նրա հետ-

ա յն խ աղը,

որ

խ ա ղ ո ւմ էր է դ ա մ Աթրենգը, և որը ես սո վ որեցրել էի Օպենհ ե յ մ ե ր ի ն , շատ նման է ճապոնական

շա խ մա տ ին։

Նրանց

միջև շատ ա վելի ընդհանուր բան կա , քան դրանցից յուրտ ֊ք ա ն չյո լր ի և ա րևմուտ քի շախմատի միջև)

ԳԼՈՒԽ XVII Դու

երևի հիշում ես,

ընթերցող,

որ ի մ

պատմոլթյանհ

ս կ զ բ ո ւմ ես հիշա տ ա կեց ի, թ ե ինչպես Մ ի ն ն ե ս ո թ ի

ֆերմա ֊

յ ո ւ մ դեռ մ ան կո ւթ յա ն տա րիներէս Սուրբ երկրէ լո ւս ա ն կ ա ր ֊ ները դ ի տ ե լէ ս , ճանաչել ե մ մի շարք կա յր ե ր և ց ո ւյց տ վ ե լ, թ ե ա յ ժ մ ինչպիսի փ ո փ ո խ ո ւթյուն ն եր են կա տ ա րվա ծ։

Նաև,

հա վ ա ն ա բ ա ր , հ ի շո ւմ ես, թ ե ինչպես էի պ ա տ մ ո ւմ բ ո ր ո տ ների ապ ա քինմա ն մ ա ս ի ն , որին ես վկա ե մ եղ ե լ,

ու ի ն չ ­

պես առա քելա կա նին ա ս ա ց ի, թ ե ա յն Ժամանակ մ ե ծ մարդե մ եղ ե լ, Իմ

ունեցել

ե մ սուր և ա յդ ա մենին

մ ա ն կ ո ւթ յա ն

տարիների

ա յդ

ն ա յե լ

փոքրիկ

եմ

ձիու

դ ի պ վ ա ծը ,

Ուո ր դսվ ո րթ ի բ ա ռ ե ր ո վ ա սա ծ, եղել է լո կ հի շո ղո ւթյա ն փ ա յ֊ լա տ ա կ ո ւմ ։

երբ

ես,

Դարրել

Սթենդինգս,

դեռ

մ ա ն ո ւկ

եմ՜

ե ղ ե լ, աղոտ կերպ ով հիշել ե մ ա յլ ժա մա նա կներ և ա յլ ե ր ֊ կը ր ն եր ը ։ Թայց ի մ մա նկա կա ն գ իտ ա կց ությա ն մեջ բ ռնկվող կերպ արները

աստիճանաբար

Եվ ունեցել ե մ

նույն

մշուշապա տվել

ճակա տագիրը,

ինչպես

են

ու ջնջվել։

մ յո ւս

բ ոլոր

երեխ ա ները. հ ե տ ա գ ա յո ւմ ասես բանտի պատերը շրջապատ տել են ինձ չորս կ ո ղմ ից

և ես մ ո ռ ա ց ե լ ե մ ի մ փառահեղ 249*


^անցյալը։ Ա յ դ

ա ն ց յա լն

ունի

ա մ են

մի

մա րդ։

9 ա յց

շատ

քչերն են արժանացել ինձ նման երկար տարիներ մ ե ն ա խ ց ո լմ և բ ա զ մ ա թ ի վ ժա մեր զսպաշապիկի մեջ ա ն ց կա ց ն ելու բ ա խ ­ եին։

Ա յո,

ընձեռնվել

ի մ բախտը բ ե ր ե լ վերստին

ժա մ ա ն ա կ ն ե ր ը ,

հիշել

է։

Ինձ

հ ն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յո ւն

ա մեն բ ա ն ,

է

ը ն դ ո ր ո ւմ նաև ա յն

երբ ես ձին հեծա ծ դի տ ո ւմ էի բորոտների

ա պ ա ք ի ն ո ւմ ը ։ Իմ անունը Ռագնար Լոդբորգ էր,

և ես ,

ճիշտն ա սա ծ,

շատ մ ա ր մ ն ե ղ էի ։ Ես մի գլխով բարձր էի ի մ լե գ ի ո ն ի բ ո ֊ չո ր հ ռ ո մեա ց ի ն եր ի ց) Ի դեպ, ես լեգ ի ո նի պետ դարձա շատ .ավելի

ուշ,

Ալե քսան դրի ա յի ց

պ ա ր հ ո ր դ ո ւթ յո ւն ի ց ծ ա խ ն դ ր ո ւթ յա մ բ ։

Ե ր ո ւս ա ղեմ կատ արած ճա նա ­

հետ ո։ Իմ Եթե

ա յս

ն ո ւյն ի ս կ

կյա ն քը

լի

էր

տ ա սնյա կ

ա րկա ­

գրքեր

գրեի,

.դրանց վրա տարիներ շա րունակ աշխա տելով, դ ա ր ձյա լ ինձ շէ ր հաջողվի

նկարա գրել բ ո լոր

դեպ քե ր ը ։

Ա յդ

իսկ պ ա տ ­

ճ ա ռ ո վ , ես շատ բաներ բաց կ թ ո ղ ն ե մ , իսկ ա յն մ ա ս ի ն , թե իմ

ճա ն ա պ ա ր հո ր դո ւթյա ն ը ինչ է ն ա խ որդել,

կ ա ս ե մ մ ի ա յն

եր կ ո ւ խ ո ս ք ո վ ։ Բացի ա մ են ա ս կ զ բ ի ց , պա րզ ու որոշակի։

ես

ա մեն բան

հի շում

Մ որս երբեք չ ե մ տ ե ս ե լ։

ե մ շատ

Ինձ պ ա տ մել

■էին, որ Հ յո ւս ի ս ա յի ն ծ ո վ ո ւմ , նավի տ ա խ տ ա կա մա ծին, ս ա ս ­ տիկ

փ ոթորիկի

յսռևա նգ ել

էին

ժա մանակ ծ ո վ ա յին

ծնվել

ե մ մի

գ եր ուհուց,

ճա կա տ ա մա րտ ից

ու

որին

առափնյա

ա մ ր ոց ի կողոպ ուտից հետ ո։ Մ որս անունը ես ա յն պ ես էլ չ ի ­ մ ա ց ա ։ Նա մ ե ռ ե լ էր փ ոթորիկի ա մ ե ն ա մ ո լե գ ի ն պա հին։ Նա աերված էր եղել

հ յո ւ ս ի ս ա յի ն

դա նիա ցիներից,

հ ա մ ե ն ա լն

■դեպս, ա յսպ ես ասաց ծերունի Լի նհարդը, Ես դեռ շատ ջա­ հել էի հիշելու համա ր ա յն ա մ ե ն ը , ինչ նա պ ա տ մե լ էր ի ն ձ , թ ե և ա յնքա ն էլ շատ բան պ ա տ մե լ նա չէր կա րող։ Ծովա յին ճակատամարտը,

ամրոցի

գ րա վումն

ու

կողոպ ուտ ը,

ապա'

հրդեհը, առա փ նյա ք ա ր ա ժ ա յռ ե ր ի ց հապ ճեպորեն դեպի ծով դուրս

գալը,

որովհետև ս ր ա քի թ

նավին աղետով սպ ա ռնա ­

ց ո ղ փ ոթո ր ի կը վրա էր հ ա ս ն ո ւմ , ի սկ հետո' խիզախ պ ա յ ­ քարը մ ո լե գ ն ա ծ , սառնաշունչ ծովի դ ե մ . . . Եվ ո ՞վ կարող էր հիշել օտարերկրացի գ եր ո ւհո ւն , որի ժա մը վրա էր

հ ա ս ե լ,

իր հետ բ ե ր ե լո վ նաև վախճանը) Ա յն ժա մա նա կ շատերն են

Ш


մեռել*

չէ՞

որ

տղա մարդկանց

հ ե տ ա ք ր քր ո ւմ են

ողջ

կա­

ն ա յք , ոչ թե մ եռա ծն եր ը ։ Լինհ արդի սլատմ ո ւթ յո ւն ն ա յն մ ա ս ի ն , թե ինչ է

տեղի

ունեցել ի մ ծն վե լո ւց անմիջապես հետ ո, գրգռել էր ի մ մ ա ն ֊ կական

եր և ա կ ա յո ւթ յո ւն ն

ու մե կը նդմ ի շտ

մ խ ր ճ վ ել

հիշո֊

ղո ւթ յա ն ս մեջ։ Լինհարդը չափազանց ծեր էր և թ իա վ ա րելու, փոխարեն հետ ևում էր տախտա կամածին դեսուդեն ծվարած գերիների խ մ բ ի ն , մ ի ա ժ ա մա նա կ հանդես ղա լով թե

որպես

բմի շկ, և թ ե որպես գերեզմանափոր ու մ ա ն կ ա բ ա ր ձ ։ Ո ւր ե մ ն , ես ծնվել ե մ փ ոթորիկի ժամանակ և լո ղա ց ել աղաջրի ց ա յ ­ տ երով։ Ես ըն դա մե նը մի քանի ժամական ե մ եղ ել, երբ Թ ոստ իգ Լոդբրոգը առաջին ա նգա մ նկատել ա յդ և մ յ ո ւ ս յ ո թ նա վերի,

է ի ն ձ ։ Նա տնօրենն էր

որոնք հ ա ր ձ ա կո ւմ

ավար հա վա քել և ճ ե ղ ք ո ւմ ա ն ց ն ո ւմ էին տիգ Լոդբրոգը

((Մ ուս պել»

կ ո ւմ էր Վ ա ռվող, քանզի տ ա ղ ո ւթ յո ւն ի ց ։

մա կա ն ունն

էին գ ործել,

փոթորիկը։ ուներ,

որը

Թոս֊

նշանա­

նա անընդհատ վ ա ռ վ ո ւմ էր կ ա ­

նա խիզախ

ու դաժան

մա ր դ էր, և լա յն

կրծքի տակ տ րոփ ում էր խ ղճմտ ա նքից զուրկ մի սիրտ։ ճ ա ­ կատամարտի քրտինքը դեռ չէր սառել նրա մ ա ր մ ն ի վրա , երբ Հա սֆ ա ր թ ի մոտ տեղի ունե ցա ծ միջա դեպից հետ ո, տ ա պ ա ­ րին

հենվա ծ,

նոպայի

կերավ

ժամանակ

Հ ա ր լո ւֆ ի ն ։

Սգրու նի սիրտը։

նա ստրկութեան

Եվ ես հիշում էի,

Մ ո լեդի ն

չա ր ո ւթյա ն

վա ճա ռեց իր

թ ե ինչւղես

ծխ ակա լա ծ ձ ե ղո ւն ա կա լն երի տակ թ նդա ց

ո ր դ ո ւն '

P ր ունն ան բուրի նրա ա րձա գա նք֊

վող ձ ա յն ը , երբ սլահանջում էր, որ բերեն գւսվըճ Գ ո ւթ լա ֆ ի գանգը։ Հ ա մ ե մ ո ւնքն երով

գինին

նա մ ի ա յն

ա յդ գավով

էր

խ մ ո ւ մ , մ ի ա յն Գ ո ւթ լա ֆ ի գանգով։ Ահա վասիկ հենց նրան էլ ինձ ն երկա յա ցրեց ծերուկ Լին­ հարդը ճոճվող տախտակամածի վրա , փոթորիկը հա նդա րտ­ վ ե լո ւց հետ ո ։ Ես ըն դա մե նը մի քանի ժա մակա ն Լի, և փ ա ­ թաթված

Լի

ծ ո վ ա յին

ш дЬЭ

ճերմակած

գա յ լ ա մ որ թ ո ւ

մեջ։

Ես շատ փոքրիկ էի, որովհետև ծնվել էի ժա մա նա կից շուտ։ — Հա ֊հ ա ։

Թ զ ուկ

է, — բա ցա կա նչեց

Թոստիգը,

մեղ֊

րով լի գավաթը հ եռ ա ց ն ելո վ շո ւր թ ե ր ի ց , որպեսզի զննի ի ն ձ։ Զա րհուրելի ցուրտ է եղ ել, բ ա յց , ա ս ո ւմ են, նա ինձ հ ա ֊


նել

է գա չ լա մ որ թ ո ւ մի ջի ց ,

ոտ քիս

ծա յրից

ա յն պ ե ս ,

ք ա մ ո ւ տակ։ — Իսկական

եր կո ւ մ ա տ ո վ

որ

մա րմինս

մ ի ա յն

ճ ո ճվ ել

մ ա ն ր ա ծ ա ծ ա ՜ն , — ծիծա ղել

է

բ ռ ն ե լո վ կատաղի

է ն ա ։— Ծ ո վ ա ­

յի ն ո ջ ի ՜լ ։ — Եվ արդեն կ ա մ ե ց ե լ է ճ զ մել ինձ վիթխ արի մա տ ֊ ներ ո վ , որոնցից յո ւր ա ք ա ն չ յո ւ ր ը , Լինհարդի ա ս ե լո վ , ի մ ո տ ­ քից հաստ էին։ Բա յց հանկա րծ նրա խ ելքը մ ե կ ուրիշ բան է մ տ ե լ։ —

Ա յս լա կ ո տ ը ծարավ է։ Թող խ մ ի ։

Եվ ինձ

գլխ իվա յր

իջեցրել

է գավաթի մե ջ,

որը

կիսով

լա փ ո վ լց վ ա ծ էր մ ե ղ ր ո վ ։ Ու ես կխեղդվեի տղա մարդկանց ա յդ խ մի չք ի մ ե ջ, ես, որ ի մ կյա ն քի ն ո ւյն ի ս կ էի նհարդը

մո ր ս

կաթը,

գավից

կա տ ա ղե լո վ ,

եթե

դուրս

չլի ներ

է ք ա շ ո ւմ

ընթա ցքում Լի նհարդը։

և հ յո ւս ի ս ա յի ն

ունե ցա ծ ճա կա տ ա մա րտ ից

հետո

Բ այց

ի ն ձ , Թ ո ստ ի գ

գետին է տ ա պ ա լո ւմ նրա ն։

ե ն ք տ ա խ տ ա կա մա ծին,

չէի ծծել

Մ են ք

երբ

էոդբրոգը թ ա վ ա լո ւ մ

դանիացիների

հետ

զա վ թա ծ վիթխ տրի շները

հ ա ր ձ ա կ վ ո ւմ են մեզ վրա ։ — Հո ֊ հ ո , — խ ռ ն չո ւմ է Թ ո ս տ ի դ Լողբրոգր դի տ ելո վ, թե ինչպ ես են շները հոշոտ ում ծ ե ր ո ւն ո լն , ինձ և գա չ լա մ որթին։ Սա կա յն Լինհարդը

ոտքի

է

կա ն գ ն ո ւմ և

փ ր կ ո ւմ ի ն ձ,

շների ե ր ա խ ո ւմ թ ո ղ ն ե լո վ գա չ լա մ ո ր թ ի ն ։ Թ ո ստ ի գ էոդբրոգը խ մ ո ւ մ է իր մեղրը և հա յա ց ք ը

հա­

ռ ո ւ մ վր ա ս, իսկ Լինհարդը լ ո ւ ռ էր, նա շատ լա վ գիտեր, որ իզուր բան է ո ղ ո ր մ ա ծ ո ւթ յո ւն որոնել ա յն տ եղ , ուր ա յն լ ի ֊ ն ել չի կա րող։ — Մ ա տ ն ա չ ա փ ի ՜կ , — ա ս ո ւմ

է Թ ո ս տ ի գ ը ։ — Ե ր դվո ւմ

եմ

Ո գ ի ն ո ւթ , Հ յո ւս ի ս ա յի ն Դ ա ն իա յի կ ա ն ա յք չնչին արարածներ են։

Նրանք լ ո ւ յ ս աշխարհ են

բ ե ր ո ւ մ ոչ թ ե

տ ղա մա րդկա նց,

այ լ թ զ ո ւկ ն ե ր ի ։ Ո ՞ ւ մ է պետք ա յս ն վա զ ը ։ Սա երբեք ի ս կ ա ­ կան մա ր դ չի դա ռնա ։ Գ իտ ե՞ս ինչ,

էինհարդ,

ծ ա ցր ո լ սրան, որ Բ ր ո լն ն ա ն բ ո լր ո ւմ ինձ

պահիր,

հա մա ր

լ ի ն ի ։ Մ ի ա յն թե աչքդ շներին պա հիր, թ ե չէ, 1 Օդին — հին ■աստվածություն։

252

սկանդինավցիների

դիցաբանության

մեջ

մե-

մա տ ռվ ա կ

մ ե կ էլ տեբարձրագույն


սա ր,

ս խ ա լմ ա մ բ

կխ ժռեն

սրա ն ,

կա բ ծ ե լո վ ,

թե

մսի

այս

մնա ց ո ր դն եր ի ց է, ո րոն ք ն ե տ ո ւմ ենք ի ր ե ն ց ։ Ես մ ե ծ ա ն ո ւ մ

էի

առանց մ այրա կա ն

խ նամքի։

Ծերուկ

Լինհարդը ը ն դ ո ւն ել էր ինձ ծն վելիս և նա էլ կ ե ր ա կ ր ո ւմ էր ի ն ձ , ի սկ

որպես մա նկա կա ն

ս ե նյա կ

և

ոտ նա ձա յներն

ծանր շ ն չ ա ռ ո ւթ յո ւն ը ճ

ու

օ ր որոցա յին

ծ ա ռ ա յո ւ մ էր ճոճվող

տ ա խ տ ա կա մա ծը,

երգն

էր

տղամարդկանց

ճակա տ ա մա րտ երի

ու փոթորիկի ժա մ ա ն ա կ ։ Ա ստ վ ա ծ գիտե, թ ե ինչպես ե մ կ ա ֊ բ ո զ ա ց ել դ ի մ ա ն ա լ։ Հ ա վա ն ա բ ա ր , ես ի ծնե եղել ե մ երկաթի պես

ա մուր

և ծնվել

եմ

երկա թե

ժ ա մ ա ն ա կ ն ե ր ո ւմ ,

քանզի

ա յն ո ւա մ ե ն ա յն ի վ դ ի մա ց ել ե մ ու հերքել Թ ոս տիգի մ ա րգա ~ րեո ւթ յո ւն ը ,

որ ի նձնից ը ն դ ա մ ե ն ը թ զ ո ւկ է ս տ ա ց վ ե լո ւ։

Ես

շատ արագ էի մ ե ծ ա ն ո ւ մ , ու Թ ոստ իգն ա յլևս չէր կարող ինձ խ եղդել մ ե ղ ր ո վ լի

գ ա վ ո ւմ ։ Ւսկ դա նրա սիրած զվար ճ ո ւ֊

թ յ ո լ ն ն էր։ Ա յդ կատակը նրան թ վ ո ւ մ էր արտակարգ ս ր ա ֊ մ ի տ և նուրբ։ Իմ մ ա ն կ ո ւթ յա ն

առաջին հ ի շո ղ ո ւթ յո ւնն եր ը

կապ վա ծ են

Թ ո ստ ի դ էոդբրոգի ս ր ա քի թ նա վ եր ի , ծ ո վ ա յին ճ ա կա տ ա մա ր ­ տերի և Բրունն ան բուրի խրախ ճա նքների

հետ ա յն օրերին,

երբ մե ր ն ա վ ա խ ումբը հանգիստ էր ա ռ ն ո ւմ սա ռած ֆիորդի ա փ ե ր ի ն ։ Ես ախր դարձել էի Թոստ իգի մ ա տ ռ վ ա կ ը , և ա հա ­ վա սի կ ի մ մ ա ն կ ո ւթ յա ն ա մ են ա վա ղ հուշերից մ ե կ ը , բ ե ր ն ե ­ բ եր ա ն

գինով լ ի ք ը

Գ ո ւթ լա ֆ ի

գանգը

ձեռքիս ես

գ ն ո ւմ

եմ

դեպ ի սեղանի գլխին նստած Թ ո ս տ ի գ ը , և նրա հզոր ձ ա յնի ց ցնցվում

են ձ ե ղ ո լն ա կ ա լն ե ր ը ։

նրանք ո ռ ն ո ւմ և բ ռ ո ւն ց ք ն ե ր ո վ

Գինուց խ ելքները հ ա ր վ ա ծ ո ւմ

կորցրա ծ,

էին,

թ վ ո ւ մ էր, թ ե հենց ա յդպ ե ս էլ պետք է լի ն ի ,

իսկ ինձ

քանզի մե կ

ուրիշ կենցաղ ես չէի տ ե ս ե լ։ Բոլորն էլ շատ շուտ մ ո լե գ ն ո ւ մ և ձեռքերը պ ա ր զ ում էին զ են քին ։ Նրանց մտ քե րը կատաղի է ի ն,

և նրանք կատաղորեն խ ժ ռ ո ւ մ ,

ն ո ւյն քա ն

կատաղորեն

կ ո ն ծ ո ւմ էին մեղրն ու գինին։ Եվ ես մ ե ծ ա ն ո ւ մ էի նրանց ը ն դ օ ր ի ն ա կ ե լո վ ։ Ուրիշ ի ՞ն չ պետք է ը ն դօր ի ն ա կե ի , երբ գ ա ­ վա թ ն եր

էի մ ա տ ո ւ ց ո ւ մ ,

անողներին

և

կ ո կո ր դո վ

մ ե կ բ ղա վող

նվա գա ծո ւ ֊ ե րգի չն ե ր ի ն ,

որոնք

ա յդ ք ե ֆ

ե ր գ ո ւմ

էին

Հ յ ա լ լ ե ի , խիզախ Խ ոգնիի, Ն իֆ լունգների ո ս կ ո ւ և Գոլդրոլնի վրեժի մա սին,

որն

Ա թ լի ի ն

ստիպեց

ուտ ել

երեխաների 253


и իր ա ր , .իսկ ա յ դ միջոցին ջ ա խ վ ո ւմ

էին

կատաղի կռվի

ն ստ ա րա նները,

ժա մա նա կ ջախ­

պ ա տ ա ռ ո տ վո ւմ

վ ա ր ա գ ո ւյր ­

ն ե ր ը , ո րոն ք զ ա վ թ ե լ էին հա ր ա վա յի ն ափեր ի ց , և ս պ ա ն վ ա ծ ­ ներն ը ն կ ն ո ւ մ էին խ նջո ւյքի

սե ղա ն ն եր ի ն ։

Օ ՚հ , ա յ ո ' , ի ն ձ ևս ծա նո թ էր ա յդպ իսի կ ա տ ա ղ ո ւթ յո ւն ը , որը ս ո վ ո ր ե ց ր ե լ էին ա յգ դ պ ր ո ց ո ւմ ։ Ես ը ն դ ա մ ե ն ը ո ւթ տ ա ­ րեկա ն էի , մեր

երբ

հ յո ւ ր ե ր ի ՝

մա գ ի լն ե ր ս ջ ո ւթ ե ր ի ,

ց ո ւյ ց

պատ վին

տվեցի

Բ ր ո լն ն ա ն բ ո լր ո ւմ

կ ա զ մ ա կ ե ր պ վ ա ծ խ ն ջ ո ւյ­

ք ո ւ մ , ո րոն ք երեք երկար ն ա վերով էրլ Ագարդի գ լխ ա վո ր ո ւ­ թ յա մ բ բարեկամական կա նգնել էի Թ ո ս տ ի գ լա ֆ ի

գանգը,

ա յց ո վ նա վա րկել էին մե զ մ ո տ ։ Լոդբրոգի թ ի կ ո ւ ն ք ո ւ մ ,

որից բ ա ր ձ ր ա ն ո ւմ

էին

ձ եռքիս

համեմված

Ես

Գութ-

տաք գի­

նու գոլոր շի նե րը г Ես ս պ ա ս ո ւմ էի, թ ե Թ ոստ իգ ը երբ պետք է վերջացնի հ յո ւ ս ի ս ա յի ն դանիացիների հասցեին տեղացող իր հ ա յհո յա ն ք ն եր է ր տ ա րա փ ը։ Բայց նա լ ռ ե լ ո ւ մի տ ք չո ւն եր , և ես հ ա մ բ ե ր ո ւ թ յ ա մ բ ս պ ա ս ո ւմ էի ա յնքա ն ժա մ ա ն ա կ , մ ի ն ­ չև նա շունչ ա ռ ն ե լո վ , սկսեց հ ա յհ ո յ ե լ Հ յո ւ ս ի ս ա յի ն Դա նիա յի կա ն ա նց ։ Ա յս տ ե ղ ես հիջեցի մ ո ր ս , ու կա ր մ իր կ ա տ ա ղ ո ւթ յո ւ­ նը մշուշա պ ա տ եց ա չք ե ր ս ։ Գ ո ւթ լա ֆ ի նրա ն։

Գինին ոտքից

գանգով

գլուխ ո ղ ո ղ ե լո վ ,

հարվածեցի

կուրա ցրեց և ա յրեց

Թ ո ս տ ի գ ի ն г Եվ երբ ն ա , առանց տ ե ս ն ե լո ւ, պ տ տ վո ւմ էր տ ե­ ղ ո ւ մ , ջ ա նա լով իր վ ի թ խ ա ր ի ձ ե ռ ք ե ր ո վ որսալ ի ն ձ , ես վրա պրծա և երեք ա ն գ ա մ դաշունահարեցի փորը, ազդրն ու հետ ո ւ յ ք ր , ո ր ովհետ և ա վ ե լի վեր հ ա ր վ ա ծ ե լո լ հա մա ր հասակս չէր ն ե ր ո ւ մ ։ Եվ ա յս տ ե ղ է ր լ

Ագարդը

մ ե ր կա ց ր եց իր

սո ւր ը ,

նրան

հետևեցին մ յ ո ւ ս բ ո լո ր լ ո ւ թ ե ր ը , և Ագարդը գոչեց. — b h ա խ ք ոթոթէ Ե ր դ վ ո ւմ ե մ Օդինովէ որ նա արժանէ է ազնիվ մ ե ն ա մ ա ր տ ի ։ եվ

№րուննանբուրի խ ո ւլ

ծածկի

տակ

կա ա աղու թ յո ւն ի ց

հև ա սպ ա ռ եղ ա ծ հ յո ւ ս ի ս ա յի ն դանիացի պ ա տ ա ն ի ֊մ ա տ ռ վ ա ֊ կը մ ե ն ա մ ա ր տ ի մեջ մ տ ա վ հզոր էոդբրոգի հետ ։ Մի հա րված, և իմ

անշունչ մ ա ր մ ի ն ը թ ա վ ա լգ լո ր ը ն կ ա վ սե ղ ա ն ի ն , ց ր իվ

տ ա լո վ գավերն ու ս ա փ ո ր նե ր ը , ի սկ էոգբրոգը գոչեց. — Դ ո '։ ր и 04

նետեք

դր ա ն ։

ն ե տ ե 'ք

շների

առաջ։


Ս ա կա յն

էրլը

ա 1Դ Բա ^Ը էէբ

ուսին թ փ թ փ ա ց ն ե լո վ խ նդրեց,

ցա նկա նում,

և Լոդբրոգի

որ ի նշան բ ա ր ե կ ա մ ո ւ թ յա ն

ի ն ձ իրեն ն վի ր ի ։ Ո ւստ ի, երբ ֆիորգների ս ա ռ ո ւյց ը հ ա լվ ե ց , ես է ր լ Ագարդի ն ա վ ո վ գնացի հա րա վ։ Նա ինձ դարձրեց իր մ ա տ ռ վ ա կ ն ո ւ զ ի ն ա կի ր ը ,

և անվանեց Ռադն ար Լոդրրոգ։ Ա գարդի տ ի ր ա ­

պ ե տ ո ւթ յո ւն ը

սա հմա ն ա կից

էր

ֆրից ն եր ի

հողերի

հետ ։

Դ րա նք միշտ մա ռա խ լա պ ա տ , մ ռ ա յ լ ճ ա հճ ա յի ն հ ա ր թ ա վ ա յ­ րեր էին։ Ես էրլի մոտ ապրեցի երեք տ ա րի, ա պ րեցի մինչև նրա մ ա հ ը , և միշտ նրա կողքին էի թ ե ճ ա հ ճ ո ւտ ն ե ր ո ւմ դ ա յլ ո ր ս ա լո ւ ժ ա մա ն ա կ,

թե

մ ե ծ ս ր ա հ ո ւմ խ րա խ ճա նք

ա ն ե լի ս ,

որտեղ հաճախ ներկա էր լ ի ն ո ւ մ նաև նրա եր ի տ ա սա րդ, ն ա ­ ժիշտ ներով

շրջապատված

կինը'

է լգ ի վ աև։ Ես

Ագարդին

ո ւ ղ ե կ ց ո ւ մ էի հա րա վա յին արշավանքի ժ ա մ ա ն ա կ , երր նրա ն ա վերը

հ ա ս ն ո ւմ

էին

մ ի ն չև

ժ ա մա ն ա կա կի ց

Ֆ ր ա ն ս ի ա յի

ա փ երին, որտեղ ես ի մ ա ց ա , թ ե որքան հա րա վ գնանք, ա յ ն ­ քա ն տաք է կ լի մ ա ն , մ ե ղ մ է բ ն ո ւթ յո ւ ն ը և քնքուշ են կ ա ֊ ն ա յք ։ Սա կայն ա յդ արշավի

ժա մա նա կ

Ագարդը մ ա հ ա ց ո ւ վ ի ­

ր ա վ ո ր վ ե ց և շուտով մ ե ռ ա վ ։ Մ են ք նրա մ ա ր մ ի ն ն ա յր ե ց ի ն ք բարձր,

հուղա րկա վորա կա ն խ ա ր ո ւյկ ի

վրա ։

Ն՛րա կ ի ն ը ' է լ-

դիվա ն ոսկե ցա նցա զրա հ հագած, եր գ ելո վ մ տ ա վ հ ո ւղ ա ր կ ա ­ վորա կա ն խ ա ր ո ւյկի մեջ և կանգնեց ա մ ո ւս ն ո ւ դիակի մ ո տ , կնոջ հետ ա յրեցին նաև ոսկե վզ ն ո ց նե ր ով բ ա զ մ ա թ ի վ սպ ա ս ավորն եր ի , ինչպ ես նա և ինը ծա գ ո ւմ

ունեցող

բազմաթիվ

ո ւթ

բա զ են ե րի '

ստ րկուհիների և նշանավոր

ս տ ր ո ւկ ֊ ա ն գ լե ր ի ։ երկու

պատանի

Ա յր ե ց ի ն

նաև

բ ա զ եպ ա նների

հետ։ Բայց ես, Ռադն ար Լոդբրոգս, մ ա տ ռ վ ա կ ս , չ ո ղ ջա կ իզ վ ե­ ց ի ։ Ես տ ա սն մեկ տարեկան էի, վախ ա ս վ ա ծ բա ն ն ա ն ծ ա ­ ն ո թ էր ի ն ձ, և ի մ մ ա ր մ ի ն ը ուրիշ հագուստ չէր տ ե ս ե լ, բա ցի գազանի մ ո ր թ ի ն ե ր ի ց , Երբ կրակի լե զ ո ւն ե ր ը ձգվ եց ի ն դեպի վե ր , ու էլգիվա ն երգեց իր մ ա հ ե ր գ ը , ի ս կ մ ե ռ ն ե լ չ կ ա մ ե ց ո ղ ս տ րո ւկն եր ը , ու բ ղ ա վ ե լ,

գերիներն ու ստ րկուհիները սկս եց ին հա ռ ա չել ես քա նդեցի

կ ա պ ա ն ք նե ր ս, ց ա ծ թ ռ ա խ ա ր ո ւ յ ­

կից և հենց ստ րուկի ո սկե վզ նոցով էլ ն ետ վ եց ի դեպի ճ ա ֊ 255


հիճներն ու կարողացա թ ա ք ն վ ե լ ա յն պ ա հին, երբ ի մ հետ եվից Р ШВ թ ո ղ ա ծ կատաղի շներն արդեն հ ա ս ն ո ւմ էին ինձէ я

ճ ա հ ի ճ ն ե ր ո ւմ

փախստական

բ ն ա կ վ ո ւմ

էին

վ ա յր ե ն ա ց ա ծ

ստ րուկներ և հա նցա գործներ,

մա րդիկ

որոնց

երբեմն

փ ո ր ձ ո ւմ էին որսալ հանուն զ վ ա ր ճ ո ւթ յա ն , ասես գ ա յլե ր լ ի ­ նեին։ Երեք տարի ես ապրեցի առանց գլխավերևս տանիք ո ւ ն ե ն ա լո ւ,

առանց

կրակի ջ ե ր մ ո ւ թ յա ն ,

և ա մրա ցա

ս ա ռց ա կա ­

լա ծ օձի պ ե ս ։ Ես կ ա մ են ո ւ մ էի յ ո ւթ ե ր ի ց ին ձ հա մ ա ր մ ի կին ա ռևանգել,

բ այց

չհա ջող վեց ,

ինձ

սկսեցին

հետապնդել

ֆրիզները և եր կո ւ օր տևող հա լա ծա նքից հետո կարողացան բ ռ ն ե լ։ Ոսկե վզնոցը նրանք պոկեցին և եր կ ո ւ գ ամփոի դի­ մ ա ց ինձ վա ճա ռեցին սաքս է դվի ի ն , որն ինձ երկա թե վզնոց հագցրեց,

ի սկ

հետո

ա րևելյան անգլների

հինգ

ուրիշ

երկրից

ստ րուկների

եկած

իսկ հետո դարձա դր ո ւժի նա յի

է թ ե լի ն ։

զինվոր,

հետ

նվիրեց

Ես ստրուկ

հետո

էի,

էլ արևելքի

վրա , որտեղ վ երջա ն ում էին ճա հի ճ նե ր ը , կատարած անհա­ ջող արշավանքի ժ ա մա ն ա կ, նրանց մոտ խ ո զ ա ր ա ծո ւթ յո ւն խա հա րա վ,

դեպի

մեծ

ես գերի ընկա էի ա ն ո ւմ ,

ա նտ ա ռները,

հոների

բ ա յց

որտեղ

տի' ինձ ընդո ւն եց ի ն տևտոնները։ Տևտոնները

ձեռքը։

հետո

փա­

որպես ազա­ թվով

շատ-

շատ էին, բ ա յց ա պ ր ո ւմ էին փոքրիկ խ մ բ ե ր ո վ և անդադար դեպի հարավ էին նա հա նջում հոների ճնշման տակ։ Ոայց

ա յդ

ժա մանակ

հա րա վից

դեպի

մ ե ծ անտառները

եկան հռ ո մեա կ ա ն լեգ իոնն երը և մե զ ս ե ղմեց ի ն հոների կո ղ­ մ ը ։ Մ եզ ա յնպ ես ս ե ղ մ ե ց ի ն , որ ա յլևս նահա նջելու տեղ չ ո ւ ­ ն եինք,

և հ ռ ո մեա ց ի ն եր ի ն ց ո ւյ ց տ վ եց ին ք , թե ինչպես կ ա ­

րող ենք ի ն քն երս էլ մ ա ր տ ն չե լ, թեև մ ե ր հա կառա կորդները մեզ բ ն ա վ չէին զիջում։ Ս ա կա յն ի մ հ ո գ ո ւմ անընդհատ

ա պ ր ո ւմ էին

հիշողու­

թ յո ւն ն ե ր ը ա յն արևի մ ա ս ի ն , որը շ ո ղ ո ւմ էր Ագարդի նավերի վրա , երր մե նք ն ա վ ա ր կ ո ւմ էինք դեպի հա րա վա յին եր կը ր ներ,

և ճակատագրի

ք մ ա հ ա ճ ո ւ յք ո վ

ես

տևտոնների

հետ

հա յտ նվեցի հ ա ր ա վ ո ւմ , գերի ընկա հ ռ ո մեա ց ի ն եր ի ն ու դա րձ­ յ ա լ ծով \հասա, որն ա րև ելյա ն անգլների մո տ ի ց փա խչելուց հետո ա յլևս չէի տ ե ս ե լ։ Ու ես նորից ստ րուկ դարձա։ Ւ ի ա 256


նավի վրա ես թ ի ա վ ա ր էի, և ա հա վա սիկ, հենց ա յդ ն ա վով էլ առաջին ա ն գ ա մ ընկա Հ ռ ո մ ։ Եթե ս կ ս ե մ պ ա տ մ ե լ, թ ե ինչպ ես դարձա

ազատ

հռ ո մեա կ ա ն քա ղա քա ցի ո ւ զինվոր և ի ն չ ո 'լ , երեսուն

տա րիս,

ստ իպ վա ծ էի մ ե կ ն ե լ

երբ

մա րդ, լր ա ց ա վ

Ա լե ք ս ա ն դ ր ի ա ,

իսկ

այնտ եղից էլ Ե ր ո ւս ա ղեմ , շատ ժա մանակ կպա հանջվի։ Սա­ կա յն

ես չէի

կարող հա մա ռոտ ա կի

չպ ա տ մ ե լ ի մ

կյա ն ք ի

առաջին տարիների մ ա ս ի ն , այն բանից հետ ո, երբ Թ ոստ իգ Լոդբրոգը ի ն ձ ՝ նորա ծնիս, ը ն կ ղ մ ե ց մ ե ղ ր ո վ լի թ ա ս ը , ո ր ո վ ­ հետև, հակառա կ դ ե պ ք ո ւմ , դուք կ դ ժ վ ա ր ա ն ա յի ք հա ս կ ա ն ա լ« թ ե ինչ էր ն ե ր կ ա յա ց ն ո ւմ ի ր են ի ց այն մ ա ր դ ը , որը ձի հեծա ծ ներս էր մ տ ն ո ւ մ Յոպ պ եի դա րպ ա սից, իր վրա հր ա վ ի ր ե լո վ բ ո լոր ի ո ւշ ա դ ր ո ւթ յո ւն ը ։ ճիշտն

ա սա ծ,

հռ ո մեա ց ի ն եր ն մա ր դիկ

էին,

ու

ն ա յե լո ւ բա ն , հրեաները

և ինձ

նման

ի հա ր կե ,

կար։

ցա ծրա հա սա կ վիթխ արի

ու

Հ ո լո ր

ա յգ

մ ա նր ո ս կո ր

ու շիկա հեր

հսկ ա յի

նրանց դեռ չէր վ ի ճ ա կ վ ե լ տ ե սն ել։ Եվ մ ի ն չ ես ը ն թ ա ն ո ւ մ էի նեղլիկ փ ո ղոցներով, նրանք ճանապ արհ էին տ ա լիս ի ն ձ , Ա. ապա կա ն գ ն ո ւմ ո ւ ն ա յ ո ւ մ շիկահեր հ յո ւս ի ս ա բ ն ա կ ի հե տ ե4.Ւց {

դեպ* աձս փարջին խ ն դ ր ո ւմ նրանք ա յն ք ա ն էլ վ ը ս -

տահ չէին,

քանզի

նրանց գիտելիքներդ

հյո ւս ի ս ա բ ն ա կ ն ե ր ի

մա սի ն բ ա վա կա նին խ ղճուկ էին։ Վերջին հա շվով, Պիղատոսի տ ր ա մ ա դ ր ո ւթ յա ն տակ կա­ յի ն

մի ա յն

գ ա վառներից

հա վա քա գ րա ծ

օժանդակ

զորա­

խ մ բ ե ր ։ Հ ռ ո մ ե ա կ ա ն լե դ ի ո ն ե ր ն ե ր ի մի փոքրիկ խ ո ւմ բ պահ­ պ ա ն ո ւմ էր պ ա լա տ ը , ի սկ ի ն ձ հետ էլ եկ ե լ էին մոտ քսաև հռ ո մ ե ա ց ի զինվոր։ Չ ե մ ժ խ տ ո ւմ, որ օժանդակ զորա խ մբերը բա զ մի ց ս աչքի

են

ընկել

ճա կա տ ա մա րտ երի

ժ ամանակք

բ ա յց իսկա կան և հո ւսա լի զինվորներ էին մ ի ա յն հ ռ ո մ ե ա ­ կան լե գ ի ո ն ե ր ն ե ր ը ։ նրանք գ երա զ ա նց ում էին ն ո ւյն ի ս կ մեզ հ յո ւս ի ս ա բ ն ա կ ն ե ր ի ս , քանի որ միշտ էլ կ ա զ մ ո ւ պատրաստ էին ճակա տ ա մա րտ ի հ ա մ ա ր ։ Իսկ մ ե ն ք լ ա վ կռվողներ էինք մ ի ա յն ա յն դ ե պ ք ո ւ մ , երբ տ ր ա մ ա դ ր ո ւթ յո ւն էինք ո ւն ե ն ո ւմ , իսկ ուրիշ ժա մանակ մ ռ ա յ լ ա դ ե մ ն ս տ ո ւմ էի՛նք մ ե ր հեռավոր գ յո ւղ ա կ ն ե ր ո ւ մ ։

Իսկ

հռ ո մ ե ա ց ի ն ե ր ը

միշտ

ամրապինդ

էի%

ո ւ հ ո ւս ա լի ։

17

ДЫ,

X ։.

257


Իմ ժա մա ն մա ն հենց առաջին ե ր ե կ ո յա ն Պիղատոսի տա­ նը հա նդիպեցի նրա կնոջ ը ն կ ե ր ո ւհ ո ւն , որը բ ա վա կա նին ազ­ դ ե ց ո ւթ յո ւն ուներ Հ եր ո վ դես Հա նթե պ ի ա ր ք ո ւն ի ք ո ւմ ։ Ես ա յգ կնոջը

կանվանեմ

Միրիամ,

քանզի

երր

սի ր եց ի ,

ա յդպ ես

էի ա ս ո ւմ նրա ն։ Եթե կանացի հ մ ա յք ն ե ր ը նկարա գրելը դըժվա րին լի ն ե ր , բ ա յց հնա ր ա վո ր , ապա ես կկա րողա նա յի նկա­ րա գրել Միրիա մին։

Բայց

նրա

հ մ ա յք ն ե ր ն

էին։ Եվ բառերն ա յստ եղ անուժ ե ն ։ Ախր

աննկարագրելի դա

գ իտ ա կցու­

թ յ ա մ բ ը ն կ ա լե լի տ պ ա վ ո ր ո ւթ յո ւն չէ ր ։ Եինը հ մ ա յ ո ւ մ է մե ր զ գ ա ցմունքները և դրանից ծ ն վ ո ւմ է կիրքը> որն իր տեսակի մեջ հ ա ն դ ի սա ն ո ւմ է գերա գույն զ գ ա ց մ ո ւն ք ։ Ընդհանուր ա մ են

առմամբ'

մի տ ղ ա մա ր դ ո ւ։

յո ւր ա ք ա ն չ յո ւր

Իսկ

երբ

մեր

կին ցա նկա լի

է

մեջ ց ա ն կ ո ւթ յո ւն

է

ա ռա ջա ցնում մ ի ա յն եզակի մ ի կի ն , մ ե ն ք դա սեր ենք կ ո ­ չո ւմ ։

Ա յդ պ ե ս էլ

պատահեց

ինձ և

Միրիա մի

հետ ։

Նրա

հ մ ա յք ն ե ր ը ի մ ն ե ր ս ո ւմ առանձնա հատուկ արձագանք գտան, ասես նրան ս պ ա ս ո ւմ էի ողջ կյա ն ք ի ս ը ն թ ա ց ք ո ւ մ , և ա յ ժ մ , առանց ե ր կ մ տ ե լո ւ նրա առջև բա ցեցի ի մ գ ի ր կը , Հենց ա յդ արձագանքն

էլ

նրան

դարձրեց

ա յնքա ն

ց տ ն կ ա լի ,

հենց

դ ր ա ն ո ւմ էլ թ ա ք ն վ ա ծ էր Մ ի ր ի ա մ ի հ մ ա յ ք ը ։ Մ ի ր ի ա մ ը ա ս տ վա ծա յի ն կին էր։ Ես դ ի տ ա վ ո ր յա լ ե մ օգ­ տ ա գ ո ր ծ ում ա յդ բ ա ռ ը ։

Նա բա ր ձր ա հա ս ա կ

էր,

վեհա տ եսիլ

և վ ա յե լչա կ ա զ մ , որոնք հազվադեպ բա ներ էին նրա ց ե ղ ա ­ կիցների հ ա մ ա ր ,

Նա ա զ նվա կա նոլհի էր

հոգով

և ի

ծնե։

նրա բ ո լո ր ա ր ա ր քն ե ր ո ւմ զգալի էր շ ռ ա յլ, մե ծա հո գ ի բ ն ա ­ վ ո ր ո ւ թ յ ո ւ ն ը ։ Խելացի էր, սրա միտ

և ա յդ ա մ ե ն ի ց ա ռ ա վ ել

կա ն ա ցի։ Ինչպես դուք կտ ե սն եք , նրա հենց ա յ դ կա ն ա ց ի ո լ-

P s ունն էլ կործա նեց մ ե զ ։ Նա ուներ սև, ս ե փ -ս և վա ր սեր , ձվա ծիր և նուրբ դ ե մ ք ,

ձ ի թ ե ն ա գ ո ւյն , թուխ

մա շկ և մ ո ւգ

ա չքեր, որոնք ն մա ն էին եր կ ո ւ անհատակ ջրհորների։ Հա զի վ թե աշխա րհում մ ե կ ն էլ լի ն ե ր , որի մ ո տ ա յդքա ն վ ա ռ ա ր­ տ ա հա յտ վա ծ լի ն ե ր թխ ա հեր ո ւ շիկահեր

կնոջ ը ն դհա ն ր ո ւ­

թ յունը։ Անմի՜ջապես մ ե ն ք

գ երեցինք ի ր ա ր ։ Մ ե զ պետք

չէր ոչ

ս տ ո ւգ ո ւմ , ոչ ի ն ք ն ա ս տ ո ւգ ո ւմ , ոչ էլ ս պ ա ս ո ւմ ։ Նա դարձավ ի մ ը մ ե ր հա յա ցք ն եր ն իրար հա ն դիպ ելուն պ ե ս ։ *5 3

Եվ նա էլ,


ճիշտ ա յն պ ե ս , ինչպ ես ես , ա յդ պահին արդեն հա սկա ց ել էր* որ ես էլ իրեն ե մ պ ա տ կ ա ն ո ւմ ։ Ես ք ա յլե ց ի նրա կ ո ղ մ ը , և նա ընդառաջ ե կ ա վ ,

ասես մ ի

ա նհա յտ

ուժի ա զ դ ե ց ո ւթ յա ն

տ ա կ։ Եվ մ ե ն ք ա ն թա ր թ իրտ ր ն ա յե ց ի ն ք , և երբ սև աչքերի հա յա ցք ը

հանդիպեց

կա պ ո ւյտ

աչքերի

հ ա յա ց ք ի ն ,

նրանք

ա յլևս ի վիճա կի չէին իրարից շրջվելու, ու դա տևեց այնքա ն ժ ա մա ն ա կ, մինչև որ Պիղատոսի

ն իհա րիկ,

հոգսերի տակ

ծանրա ցա ծ կինը ն յա ր դ ա յն ո րե ն ծի ծա ղեց ։ Ու երբ ես ողջոլնեցի Պիղատոսի կնոջը, թ վ ա ց , թ ե Պիղատոսը Մ ի ր ի ա մ ի վրտ բազմա նշանակ մ ի հ ա յա ց ք

նետ եց, կարծես

ա ս ե լի ս լի ն ե ր .

« Մ ի ՞ թ ե նա ա յն պ ի սի ն չէ, ինչպ ես պ ա տ մել էիս» Բանն ա յն էր, որ Ս ի ր ի ա յի պատվիրակ Ս ո լլպ ի ցի ո ս Բ վ ի ր ի ն ի ո ս ը նրան հա յտ ն ե լ էր ի մ

առաջիկա

ժա մա ն մա ն

մա սին։

Բացի

ա յդ,

ես ու Պիղատոսը իրար ճ ա ն ա չո ւմ էինք նրա' հրեա կան հ ր ա ­ շունչ հրաբխի կ ո ւսա կ ա լ նշա նա կվելուց և Ե ր ո լս ա ղ ե մ մ ե կ ­ ն ելո ւց դեռ շատ առաջ։ Ա յդ երեկո մ ե ն ք երկար զ ր ո ւց եց ի ն ք։ Ա մ ե ն ի ց շատ խ ո ­ սեց Պ իղա տ ոսը։ նա մ ա ն ր ա մա ս նո ր են ն եր կա յա ց ր եց ե ր կր ռ ւմ տիրող դ ր ո ւթ յո ւն ը ։ Ինձ թ վ ա ց , թե նա տա նջվում է մ ե ն ա կ ո ւ­ թ յո ւ ն ի ց և որևէ մ ե կ ի ն կ ա մ ե ն ո ւ մ է տագնապները, իր ե ր կ յո ւղ ն ե ր ը ,

հաղորդա կից

ա նել իր

և ն ո ւյն ի ս կ , թ ե ր և ս ,

պատ­

րաստ է խ որհուրդներ խ ն դ ր ե լո ւ։ Պիղատոսն ի ս կ ա կ ա ն , հա ­ վա սա րա կշռվա ծ հ ռ ո մեա ց ի էր։ Ի դեպ , նա ճկուն խ ելք ո ւն ե ր , որը

նրան

հ ն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յո ւն

էր

տալիս

ի ր ա կա ն ա ց ն ելո ւ

Հ ռ ո մ ի ե ր կա թ յա ք ա ղ ա ք ա կ ա ն ո ւթ յո ւն ը , առանց տեղի բ ն ի կ * ների հետ նկատելի հ ա կ ա դ ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ի , և կարողա ն ո ւմ էր ի ն քն իրեն տ իրապ ետել ա մեն ա ծա նր ի ր ա դ ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ի մեջէ Բա յց ա յդ երեկո դժվար չէր ն կ ա տ ե լ, որ նա խիստ տագ­ նապա ծ է։ Հրեա ներն ուղղակի զ ա յր ա ց ն ո ւմ էին նրան։ Նըր ա ն ք չափազանց

շուտ

բ ռն կ ո ղ ,

ի ն քն ա գ լո ւխ ,

ոչ խելացի

մա րդիկ էին։ Եվ թացի ա յդ , կ ա ր ո ղ ա ն ո ւմ էին նուրբ դ ա վ ա ­ դ ր ո ւթ յո ւն ն ե ր հ յ ո ւ ս ե լ ։

Հռ ո մ ե ա ց ի ն ե ր ը

գ ո ր ծ ո ւմ

էին ո ւղ ­

ղա մտորեն և բ ա ց ա հ ա յտ ։ Հրեա ները գ եր ա դ ա սո ւմ էին շըրջանցող ճա նա պ ա րհները, բ ա ց ա ռ ո ւթ յա մ բ մ ի ա յն քերի,

երր նա հա նջելու հարկ էր

լին ո ւմ ։

ա յն

դեպր

Պիղա տ ոսին, իր

25ծ


խ ո սքեր ո վ ա սա ծ, գ րգ ռո ւմ էր ա յն , որ հրեա ներն իրենց բ ո էոլI մի ջոց ն երով փ ո ր ձ ո ւմ էին նրա ն, ուստ ի և Հ ռ ո մ ր , գործիք դա րձնել իր են ց կրոնա կա ն հա րցերը լո ւծ ե լո ւ համարէ — Որքա ն ի ն ձ հա յտ նի է, — ա սա ց նա , — Հ ռ ո մ ր լի ջա մ տ ո ւմ հպ ա տ ա կեցվա ծ ժո ղո վ ո լր դ ն ե րի

կրոնա կա ն

մի֊

կ յա ն ֊

ք ի ն , բ ա յց հրեա ներին հա տ ուկ է ա մեն ինչ խ ճող ել ո ւ բ ա ր ­ դ ա ց ն ել, քա ղա քա կա ն երա նգ տ ա լով ա յնպ իսի ե ր և ո ւյթ ն ե ր ի , որոնք

ոչ մի ընդհա նուր բա ն

չուն են

ք ա ղա քա կա ն ութ յա ն

հետ ։ Պիղա տ ոսը ն ո ւյն ի ս կ տ ա քա ցա վ, թ յո ւն ն ե ր ի

և

կրոնա կա ն

զանազան

մ ո լե ռ ա ն դ ո ւթ յա ն

մի արա ն ո ւ֊ ա նվերջա նա լի

բ ռ ն կ ո ւմ ն ե ր ի մա սին պ ա տ մե լի ս ։ — Ա յս

եր կ ր ո ւմ ,

Լողբրոգ, — ա սաց

խ օրոք ոչինչ ի մ ա ն ա լ հնա րա վոր

չէէ

Պ իղա տ ոսը, — Հիմա

դ ու

նա ֊

ե ր կ ն ք ո ւմ ’

տ ե ս ն ո ւմ ես մ ի ա յն մ ի փ ոքրիկ ա մ ա ռ ա յին ա մ պ ի կ , իսկ մեկ ժա մ անց գլխ իդ կա րող է մ ի զա րհուրելի փ ոթորիկ պ ա յթելէ Р նձ ա յստ եղ ուղ ա րկե լ են ա ն դ ո ր ր ո ւթ յո ւն և

կա րգուկա նոն

պ ա հպ ա նելու հա մ ա ր , սա կա յն հա կա ռա կ ի մ ջա նքեր ի , ն ը ֊ բ ա նք երկիրը դ ա ր ձն ո ւմ են իջա մ եղվի բ ո ւյն է Եվ ա վ ելի շուտ կնա խ ընտ րեի

կա ռա վա րել

ս կ յո ւթ ա ց ի ն ե ր ի ն

կա մ

վ ա յրենի

բրիտ ներին, քա ն սրա նց , որոնք ոչ մ ի կերպ չեն կա րողա ­ ն ո ւմ հ ա մ ա ձ ա յն ո ւթ յա ն գ ա լ, թ ե ո 'ր ա ստ ծուն պետք է հա ­ վ ա տ ա լ։ Ա հա վ ա սի կ, հիմա հ յո ւս ի ս ո ւմ մի ձկնորս է հ ա յտ ն ը ֊ վ ե լ, Որն ի ն չ֊ո ր բա ներ է ք ա ր ո զ ո ւմ ո ւ իբ ր հրա շքներ է գոր­ ծ ո ւմ , և ես բնա վ էլ չ ե մ զ ա րմա նա , եթ ե

ա յս օ ր -վ ա ղ ը նա

իրա ր խ առնի ա յս ե ր կ ի ր ը , իսկ ինձ էլ ետ կա նչեն Հռոմէ Առա ջին ա նգա մ ա յսպ ես լս ե ց ի ա յն մ ա ր դ ո ւ մ ա ս ի ն , որի ա նունը Հ ի սո ւս էր, բ ա յց և ա նմիջա պ ես մոռացաէ Եվ վերհիջեցի ա յն ժա մա նա կ մ ի ա յն , երբ ա մռա ն ա մպ իկը դա րձա վ փ ոթորկա բեր թ ո ւխ պ ։ — Ես նրա մա սին տ ե ղ ե կ ո ւթ յո ւն ն ե ր ե մ հ ա վ ա ք ե լ,—֊ շա­ ր ունա կեց Պիղա տ ոսըէ— նա ք ա ղ ա քա կ ա ն ո ւթ յա մ բ չի զ բա ղ­ վ ո ւմ ։

Ա յս

կ ա պ ա կ ց ո ւթ յա մ բ

կա սկա ծներ լի ն ե լ չեն կա րող,

բ ա յց Կա յիա փ ա ն շատ է ո ւզ ո ւմ (ի ս կ

Կ ա յիա փ ա յի թ ի կ ո ւն ­

ք ո ւմ կա նգնա ծ է Ա ն նա ն) ա յդ ձկնորսին քա ղա քա կա ն փուշ դ ա ր ձն ել, որպ եսզի դրա նով խ ոցի Հ ռ ո մ ի ն և կործա նի ինձէ 260


Ե ա յիա փ ա յի մա սին լս ե լ ե մ . նա , կ ա ր ծ ե մ , քա հա նա —

յա պ ե տ ն է, — ասա ցի ե ս ։ — Ս ա կա յն ո ՞վ է Ա ննա ն։ — Հենց ա յդ խ որա մա նկ ա ղվեսն է իսկա կա ն քա հա նա յա պ ե տ ը , — պա տասխա նեց

Պ իղա տ ոսը։ — Կ ա յիա փ ա յին նշա­

ն ա կել է Գ րա դիա նոսը, բ ա յց

նա լո կ

Ա ն նա յի ստ վերն է,

ձեռքի խ ա ղ ա լի ք ը։ —

նրա նք ա յնպ ես էլ

կա պ վսւծ պ ա տ մո ւթ յա ն

քեզ չներեցին

վա հա նների հետ

պ ա տ ճա ռով, — Պիղատ ոսին

հեգնեց

Մ իրի ա մ ը ։ Ա յստ եղ

Պիղա տոսն

ա յնպ ես

վ ա ր վ եց , ինչպ ես

ա մեն ո ք , երբ դ ի պ չում են ցա վոտ ա յդ դեպ քը , որն ս կ զ բ ո ւմ

կվա րվե ր

տ եղին, սկսեց պ ա տ մել

դատարկ բա ն էր

թ վ ա ց ե լ, և, ի

վերջո, ք իչ էր մն ա ց ե լ կործա ներ նրա ն։ Պա լա տ ի առջև նա պ ա րզա մտ որեն ե ր կ ո ւ վա հա նա կ էր կա խ ել ներբողա կա ն մ ա ­ կ ա գ ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ո վ ։ Դա մի իսկա կա ն փ ոթորիկ էր ա ռա ջա ց­ ր ե լ, և ֆա նա տ իկոսները դեռ չէին հա ն դ ա րտ վել, երբ բողոք էր ո ւղա րկվ ել Տ ի բ ե ր ի ո ս ի ն ։ Սա պա շտպ անել էր հրեա ներին և ի ր դ ժ գ ո հ ո ւթ յո ւն ն էր հա յտ ն ե լ Պ իղա տ ոսին։ Ես շատ ուրա խ ա ցա , երբ ք իչ ա նց, ի վերջո,

Մ ի ր ի ա մի

հետ խ ո ս ե լո ւ հ ն ա ր ա վ ո ր ո ւթ յո ւն ը ն ձ ե ռ ն վ ե ց ։ Պիղա տ ոսի կինը նրա մա սին պ ա տ մ ե լո ւ հա րմա ր մ ի ա ռիթ գտ ա վ։ Մ ի ր ի ա մ ր ս ե ր ո ւմ էր ա րքա յա կա ն տ ո հ մ ի ց ։ Ք ո ւյր ն ա մ ո ւս ն ա ց ե լ էր Փ իչի պ ո ս ի ' Գ ա բղա նեա յի և իսկ

Ս եթ ա ն եա յի

Փ իլիպ ոսն էլ Հերո վ դ ես

չորրորդա պ ետ ի հետ ,

Հա նթ ե պ ի '

Գ ա լի լե ա յի

ու

Պե-

ր եո սի չորրորդա պ ետ ի եղ բա յրն էր, և երկուսն էլ Հ երով դեսի որդիներն էին, որին հրեա ներն ա ն վ ա ն ո ւմ էին « Մ ե ծ ))։ Մ ի ր ի ա մ ը , ինչպ ես գլխի գցեցին ի ն ձ , ե ր կ ո ւ չորրորդա պ ետ երի ա ր ք ո ւն ի ք ո ւմ ն ե ր ո ւմ ն էլ հ ա մ ա ր վ ո ւմ էր տ ա նու մ ա ր դ , ո ր ո վ ­ հետ և եր կո ւսի ն էլ ազգական էր։ Ես իմա ց ա

նաև,

որ դեռ

փ ոքր ժա մա նա կ նա նշա նվա ծ է եղել Ա ր ք ե ղ ա յո ս ի ' Ե րուսա ղեմի

եր բ եմ ն ի

ժողովրդա պ ետ ի հետ ։

Մ ի ր ի ա մ ը շատ հա ­

րուստ էր, և են թ ա դ ր յա լ ա մ ո ւս ն ո ւթ յո ւն ը հա րկա դրա կա ն չէ ր ։ Մ իա ժա մա նա կ նա շատ ա զա տ ա միտ էր, և ա մ ո ւս ին ըն տ ր եչ ո լ ա յդ քա ն

կարևոր

գ ո ր ծ ո ւմ ,

ա նկա սկա ծ,

դժվա ր բան

էր

նրան գ ո հա ց ն ելը ։ 251


Ա յո , ըստ ե ր և ո ւյթ ի ն , ա յդ ե ր կ ր ո ւմ մ թ ն ո լո ր տ ն ի սկ հա ՛֊ գեցա ծ էր կր ո ն ո վ , քանզի Մ իրի ա մի հետ դեռ չէինք հա ս ց ր ե լ զ ր ո ւյց ս կ ս ե լ, երբ մ ե ն ք էլ սկս եց ին ք խ ո սել ա յդ մ ա ս ի ն ։ Հ ի ­ ր ա վ ի , հրեա ներն ա յդ օրերին չէին կա րող յո լա զնալ ա ռա նց կրոնի ճիշտ ա յն պ ե ս , ինչպ ես մ ե ն ք ' ա ռա նց ճա կա տ ա մա ր­ տ երի ո ւ խ նջույքներիէ Ք ա ն ի ես գ տ ն վո ւմ էի ա յդ ե ր կ ր ռ ւմ , ի մ գ լխ ո ւմ տ ի ր ում էր կ յա ն ք ի ո ւ ա ստ ծո

մա սին

ա նվերջա նա լի

մա հվա ն,

օրենքների

վի ճ ա բ ա ն ո ւթ յո ւն ն ե ր ի

ու

զրնգո­

ցըէ Ինչ վ ե ր ա բ ե ր ո ւմ էր Պ իղա տ ոսին, ապա նա չէր հա վ ա ­ տ ո ւմ ոչ ա ստ վա ծներին, ոչ չա ր ոգ իներին , ոչ էլ Ուրիշ բ ա ­ նի ը ն դհա ն րա պ ես։ Մ ա հը նա հ ա մ ա ր ո ւմ էր ա ռա նց երա զներՒ հավիտ՛ենական ք ո ւն ,

և մ ի և ն ո ւյն

ժա մա նա կ

Երուսա ղե +

մ ո ւմ ա նցկա ցրա ծ տ ա րիներին նա ա մ են ից շատ, ի հ ե ճ ո ւ կս իրեն,

զբա ղվա ծ էր կրոնա կա ն

կատ աղի բ ռ ն ա դ ա տ ո ւթ յո ւն ­

ները հ ա ր թ ե լո վ ։ Սա դեռ ի նչ է ո ր . . . Ձիա պան տ ղա ն, որին մ ի ա նգա մ ինձ հետ տ ա րել էի Ե դ ովմ և որը

ա նպ իտ ա նէ

մ ե կ ն էր ո ւ ձի թ ա մ բ ե լ ն ո ւյն ի ս կ չդ ի տ ե ր , լո ւս ա բ ա ց ի ց լո ւ ­ սա բա ց, առանց շունչ ա ռ ն ե լո ւ և գ ո ր ծ ի մ ա ց ո ւթ յա մ բ զբա ղ­ վա ծ էր մ ի ա յն Ս ե մ ե ի ի ց սկսա ծ մին չև Գ ա մա ղ իել ռ ա բ ո ւն ի ների

ո ւս մ ո ւն ք ն ե ր ո ւմ

գ ո յո ւթ յո ւն

ունեցող

ա մ են ա ն ո ւր բ

տ ա ր բե ր ո ւթ յուն ն ե րի ք ն ն ա ր կ մ ա մ բ ։ Ս ա յց դա ռնա նք Մ ի ր ի ա մ ի ն , — Դ ո ւ հա վ ա տ ում ե ս , թե ա նմա հ ե ս , — ա նմիջա պ ես վ ե ­ ճի մեջ քա շեց նա ի ն ձ ։ — Ա յգ

դ ե պ ք ո ւմ ի ն չո ՞ւ ես

ո ւր ե մ ն

վա խ ե ն ո ւմ խ ո սել ա յդ մ ա ս ի ն ։ — Իսկ հարկ կա " ա ր դ յո ք մտ ա ծել ա յդ մ ա ս ի ն , ինչն ա ն­ վ ի ճ ե լի է, — ա ռա րկեցի ե ս ։ — Ս ա յց ի ն չո ՞ւ ես ա յդ քա ն ինքնա վստ ա հ, — շա րունա կեց նա ։ — Սա ցա տ րիր։

Պ ա տ միր,

թե

ի ն չպ ե ՞ս

ես

պ ա տ կերա ց­

ն ո ւմ քո ա ն մ ա հ ո ւթ յո ւն ը ։ Ո ւ երբ նրան պ ա տ մեցի

Ն ի ֆ լհ ե յմ ի

ու Մ ո ւս պ ե լլե ի

մա ­

ս ի ն , պ ա տ մեցի Ի մ ի ր ի , որը ծնվել էր ձյա ն փ ա թ ի լն եր ի ց , 1լ Ա ո ւդ ո ւմ լե կ ո վ ի , 1ւ

Ս՚ենրիրի ո ւ է ո ք ա յի , 1ւ

ների մ ա ս ի ն ,

կ ր կ ն ո ւմ ե մ ,

ա յո ,

սա ռցե Յ ո տ ո ւն-

երբ պ ա տ մեցի

նրան ա յս

ա մ ե ն ի , ինչպ ես նաև Ս՛որի ո ւ Օդինի, և մ ե ր Վ ա լգ ա լլի մ ա 262


ս ի ն , նրա ա չքերը փ ա յլեց ի ն ո ւ

նա ծափ

տ ա լո վ , բ ա ց ա ֊

կ ա ն չեց . — 0 " հ , ղու բա րբա րոս եսէ Մե ծ երեխ ա , ոսկեհեր հսկա հա վերժա կա ն ցրտ ի եր կ ր ի ց ։ Դ ո ւ հա վ ա տ ում ես պ ա ռա վ դա ­ յա կ ն ե ր ի Իսկ ք ո

հեքիա թ ն երին

և

ստ ա մ ո ք ս ա յի ն

ո գ ի ՞ն , ոգին, որը չի մ ե ռ ն ո ւմ ,

եր ջա ն կ ո ւթ յա ն ը ։

որ տ ե՞ղ

կհա յտ նվի

ա յն , երբ մ ե ռ ն ի քո մ ա ր մ ի ն ը ։ — Ինչպես

արդեն

ա սա ցի'

Վ ա լգ ա լլո ւմ , — պ ա տ ա սխ ա ­

նեցի ես ։ — Իմ մա ր մ ի ն ս էլ կլի նի ա յն տ եղ ։ ֊

Ե վ կ ուտ ի " , կ խ մ ի ՞, կմա րտ նչի։՞։

— Ու

կ ս ի ր ի , — ա վելա ցրի

ե ս ։ — Երա նելի

ա յգ

վ ա յր ո ւմ

մե զ հետ կլինեն նաև մ ե ր կ ա ն ա յք , հա կա ռա կ դ ե պ քո ւմ ի ն չ ֊ ն ե ր ի ՞ս է պ ետ ք։ — Ձեր երա նելի վա յրը ի մ սրտ ովը չէ , — ա սա ց Մ իրիա մ ը ։ — Դա մ ի վա յր ի տեղ է, որտեղ սա ռն ա մ ա ն իք ն երը ,

տ ի ր ո ւմ են

ս ա նձա ր ձա կո ւթ յա ն

հողմերը,

խ ե ն թ ո ւթ յո ւն ն ե ր ը ։

— Իսկ ձ ե ՞ր երա նելի վ ա յր ն ինչսլի ս ի ն է։ — Ա յն տ եղ հա վիտ ենա կա ն ա մա ռ է, ծա ղիկներ են ծա ղ­ կ ո ւմ և հ ա ս ո ւն ա ն ո ւմ են ա ն ո ւշա բ ո ւյր պ տ ուղն երը։ Բ ա յց ես գլուխ ս օ ր ո ր ե լո վ , մր մ ն ջ ա ց ի . — Իսկ ի մ

սրտ ովը

չէ ա յդ պ իսի

երկինքը։

Դա տխ ուր

և փա փ ուկ մ ի վ ա յր է, որը հա րմա ր կլի նի մ ի ա յն վա խ կոտ ­ ների,

ճա րպ ա կա լա ծ

ա նգործների

և ներքինիների

հա մ ա ր ։

Իմ խ ո ս ք ը , ըստ ե ր և ո ւյթ ի ն , նրան դուր եկա վ , քա նզի ա չ­ ք ե ր ն ա վ ելի պ ա յծ ա ռ փ ա յլա տ ա կեց ի ն , և ես գրեթե վստ ահ է ի , որ Մ ի ր ի ա մ ը ջ ա ն ո ւմ է ա վ ելի գրգռել ի ն ձ ։ — Ի մ երանելի։ վա յր ը

ը ն տ ր յա լն ե ր ի հա մա ր

է, — ասաց

նա ։ — Ը նտ րյա լն երի հա մա ր երա նելի վ ա յր ը Վ ա լգ ա լլն է, — ա ռա րկեցի ե ս ։ — Դատիր ի ն ք դ , ո ՞ւ մ են. պետ ք ա մբողջ տա­ րին

ծա ղկող ծա ղ ի կնե րը ։ Իսկ ի մ ե ր կ ր ո ւմ ,

է խ ստ ա շունչ ձ մ ե ռ ը

և ձմռա ն

երբ վերջա նում

երկա րա տ և գիշերները

նա ­

հա ն ջո ւմ են արևի ա ռա ջ, կիսա հա լ ձ յա ն տ ա կից հա յտ նվող ա ռա ջին ծա ղիկները

մա ր դ կա ն ց

իսկա կա ն

բերկրա նք

են

պ ա տ ճ ա ռ ո ւմ ։ Եվ բ ո լոր ն էլ հ ի ա ն ո ւմ են ա յդ ծա ղիկներով nt ե ր բ ե ք չեն հ ա գ ե ն ո ւմ ։

է.


— Հապա

կր ա կ ը ։ — Գո Ժ ց Ւ ^ս փէէքր֊ինշ

տ ո։ — Կրա կը, ա յդ

մ ե ծ բ ա ր եգ ո ր ծը ։

Մ ի ՞թ ե

լռ ե լո ւց դա

հե­

երկինք

էք

որտ եղ մա րդը շի կա րող հա սկա նա լ օջախ ո ւմ մո լե գ ն ո ղ կրա ­ կի հ մ ա յք ը

ա յն

ժ ա մա ն ա կ,

երբ

դ ր ս ո ւմ ,

ա մ ո ւր

պ ա տ երից

ա յն կ ո ղ մ ո ռ ն ո ւմ ւէ ք ա մ ի ի և գ ա լա ր վ ո ւմ է ձ ն ա բ ո ւք ը ։ — Ւ ՜նչ բա րեհոգի ժ ո ղով ուրդ եք դ ո ւք , — շէր հ ա ն ձ ն վ ո ւմ Մ ի ր ի ա մ ը ։—֊ Ջ նա բքերի

մեջ

դուք

ձեզ

հա մա ր

խ րճիթ ներ

եք կ ա ռ ո ւց ո ւմ , օջա խ ներում կրակ եք ա ն ո ւմ , և ա յդ կոշում եք ե ր կ ի ն ք ։ Մ եր երա նելի վ ա յր ո ւմ ոշ մ ի հյսրկ չկա ձ յո ւն ի ց և ք ա մ ո ւց պ ա տ սպ ա ր վե լո ւ։ — Ա յդ պ ես

շէ, — ա ռա րկեցի

b u t— Մ են ք խ րճիթն եր ենք

կ ա ռ ո ւց ո ւմ և կրակ վ ա ռ ո ւմ , որպ եսզի ցրտի ու ք ա մ ո ւ տակ դուրս գ ա լո ւ մ ի տեղ լի ն ի և տեղ լի ն ի նաև, ուր պ ա տ սպ ա ր­ վենք ա յդ ցրտ ի

ցրա ից

ու

ք ա մ ո ւց *.*

Տղա մա րդ ն

ու ք ա մ ո ւ դ ե մ պ ա յք ա ր ե լո ւ հա մ ա ր ։

ստ եղծվա ծ է

Իսկ խ րճիթն

ու

կրա կը նա պ ա յք ա րո վ է ձեռք բ ե ր ո ւմ ։ Ես հո գ ի տ ե մ . . . Ժ ա ­ մա նա կին ես երեք տարի շա րունա կ գլխ իս վրա տ ա նիք չ ե մ ո ւն ե ց ե լ և ոշ մ ի ա նգա մ ձ եռքեր ս շեմ կա րողա ցել տ ա քա ցնել խ ա ր ո ւյկ ի մ ո տ ։ Ես տ ա սնվեց տ ա րեկա ն է ի , արդեն հա սուն տ ղա մա րդ, երբ առաջին ա նգա մ գործվա ծքից հա գուստ հ ա ­ գա ։ Ես ծնվել ե մ փ ոթորիկի ա մենա կա տ ա ղի պ ա հին, և գ ա յլա մ որթին

տակաշոր

ն ա յի ր ի ն ձ , և

է ծա ռ ա յել

կհա սկա ն ա ս,

թե

ինձ

հա մ ա ր ։

ինչպ իսի

Իսկ

հիմս*

տ ղա մա րդիկ են

բ ն ա կ ե ց ն ո ւմ Վ ա լգ ա լլը ։ Եվ նա ի մ ա չքերին ն ա յե ց , և նրա հ ա յա ց ք ո ւմ կանչ կա ր, և նա բ ա ց ա կա նչեց . — -Pո նմա ն ո սկե հեր հ ս կ ա ն ե ՜ր t — Ւսկ հետ ո ա վ ե լա ց ր ե ց , —

Թ երևս ն ո ւյն ի ս կ մի

մտ ա հոգ

ք ի չ տ խ ուր բան է ,

որ

ի մ ե ր կ ն ք ո ւմ ա յդպ իսի տ ղա մա րդիկ չեն լինիէ —

Աշխարհը

գեղեցիկ

է, — մ խ ի թ ա ր ե լո ւ հա մա ր ա սա ցի

նրանէ— Աշխարհը մ ե ծ է ու խ ելա մտ որեն է ստ եղծվածէ Աշ­ խ ա ր հո ւմ շա տ երկինքների տեղ կա ։ Ւնձ թ վ ո ւմ է, յո ւր ա ­ ք ա ն չյո ւր ի ն

վերա պ ա հվա ծ

ձ գ տ ո ւմ է . . .

Գ երեզ մա նից ա յն կ ո ղ մ մ ե զ , ի հ ա ր կ ե , հրա շա լի

մի

երկիր

է ս պ ա ս ո ւմ ։

խ ն ջ ո ւյք ի դա հ լի ճ ն եր ը ,

264

է ա յն

ե ր ա ն ո ւթ յո ւն ը ,

Կ ա րծում ե մ , կա րշա վ եմ

որ

ես

որին

կթողնեմ

ծա ղիկների ո ւ

նա մեր *

արևի ք ո


երկրի վրա ո լ կա ռև ա նգեմ ք ե զ , ինչպ ես ա ռևա նգել են ժա ­ մ ա ն ա կի ն մ ո ր ս ։ Ա յստ եղ ես լռ ե ց ի ո ւ ն ա յեց ի նրա դ ե մ ք ի ն , և նա ըն դո ւն եց ի մ հա յա ցքն ո ւ ա չքերը չխ ոն ա րհեց։ Ե րա կներովս մի կրակ վ ա զ ե ց ։ Օդինով ե մ ե ր դ վ ո ւմ , որ նա ի սկա կա ն կին էր։ Չ գ ի տ ե մ, թե ի ն չ կլիներ հետ ո, եթ ե Պիղա տ ոսը Ա մբիվիոսի

հետ

զ ր ույց ն

չլի ն ե ր ։

ա վա րտ ելուց հ ետ ո , նա քմծի ծա ղ

տ ա լո վ , նստ ել էր մ ի քա նի ր ո պ ե , և հա նկա րծ խախտեց տ ի­ ր ող լռ ո ւթ յո ւն ը ։ — Տև տ ոբուրգ ցի

ռա բուն ի՛', — հեգնա նքով

գոչեց

նա ։ —

Մ ի ք ա րոզ իչ էլ հ ա յտ ն վ եց Ե ր ո ւս ա ղ ե մ ո ւմ , իր հետ մ ի ո ւս մ ո ւն ք

ևս բ ե ր ե լո վ ։ Հի մա

կսկսվեն կրոնա կա ն նոր խ ժ դ ժ ո ւ­

թ յո ւն ն ե ր ո ւ մա րգա րեներին նորից ա ստ վա ծ. . . ք ե զ ն ից

կք ա ր կ ո ծ ե ն ։

ա յստ եղ բ ո լոր ն էլ խ են թ ա ց ել ե ն ։

ա յդպ իսի բա ն չէի

փ րփ ուրը բ եր ա ն ի դ,

ս պ ա ս ո ւմ ։

Մ ի ՞թ ե

դիվա հա ր ճգնա վորի

նմա ն

Ողորմա ՜ ծ

Էոդբրոգ, ա յդ

ես

դու ես

վ ի ճ ո ւմ , թե

քեզ ն ից ի ն չ է մ ն ա լո ւ մա հից հետ ո ։ Մ ա ր դ ո ւն մ ի կ յա ն ք է մ ի ­ ա յն տ րվա ծ,

էոդբրոգ։ Եվ դա գործը

պ ա րզ եցն ում է ։

Ա յո ,

պ ա ր զ ե ց ն ո ւմ է գ ործը։ — Դ ե ",

Մ իրիա մ,

շա րունա կիր, — բա ցա կա նչեց

Պիղա -

տ ոսի կ ի ն ը , Մ ե ր վեճի ը ն թ ա ց ք ո ւմ մա տ նել։ն

ա մ ո ւր ս ե ղ մ ա ծ , հ մ ա յ­

վա ծի պես նա նստ ել էր, ո ւ ի մ մտ քո վ ն ա նցա վ, որ Ե րուսա ղ ե մ ը պ ա րուրա ծ կրոնա կա ն մ ո լո ւց ք ո վ նա էլ է վ ա ր ա կ վ ե լ։ Հ ա մ ե ն ա լն հա րցերի

դեպ ս,

ինչպ ես

նկա տ մա մբ

հ ե տ ա գ ա յո ւմ

ն