Page 1

‫بەرێز بێ یادی‬

‫سووریە؛‬

‫ژنان ‌ی‬

‫مامۆستا شێخ‬

‫کوشتارگەی خەڵکی‬

‫رۆژهه‌اڵت ‌ی‬

‫عێزەدین‬

‫بیر جیاواز‬

‫كوردستان‌و‪...‬‬

‫‪》4‬‬

‫‪》3‬‬

‫دوو هه‌فته‌نامه‌یه‌كی سیاسی گشتییه‬ ‫كۆمه‌ڵه‌ی زه‌حمه‌تکێشانی کوردستان‬ ‫ده‌ریده‌كات‬ ‫ژمار‌ه (‪ )57‬دەوری دووەم‪ ،‬ساڵی پێنجەم‪،‬‬ ‫‪24 - 201٢/2/13‬ی رێبەندانی ‪1390‬‬ ‫نرخ‪ 500 :‬دینار‬

‫حسەینی کەریمی دا‬

‫‪》6-7‬‬

‫یەکڕیزیی‌و یەکگرتوویی مەرجێکی بنچینەیی‬

‫سەروتار‬

‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫لەیادی هاوڕێ حەمە‬

‫‪》5‬‬

‫هەڵنەبژاردنی‬ ‫سەقامگیر بوونی ئازادیی‌و دێموکراسییە‬ ‫چاالک‬

‫راگەیاندنی کومیتەی ناوەندی کۆمەڵە بەبۆنەی ‪٢٦‬ی رێبەندان؛ رۆژی کۆمەڵە‬

‫جەلیل ئازادیخواز‬

‫بە ن���او هەڵبژاردنەکانی پارلەمانی ئیران‪،‬‬ ‫یا نەمایش���ی ڕژیم بۆ مەجلیسی مەالیان‪،‬‬ ‫دیس���ان وەک پرس���ێکی گرنگ‌و ش���یاو‬ ‫هاتۆتەوە رۆژەف‪ .‬دەس���ەاڵتدارانی رژێم‌و‬ ‫سەرانی هەر لە ئێستا‌و پێش هەر کەس‌و‬ ‫الیەنێک کەوتوونەتە هاوار‌و بانگەشەی بی‬ ‫ئاکامبوونی ئەم خولەی هاوینی داهاتووی‬ ‫بە ناو هەڵبژاردنەکانیان‪.‬‬ ‫کارگێ���ڕان‌و س���ەرکردەکانی ئ���ەم رژیمە‬ ‫ب���ە دەنگ‌و ه���اواری ئەوەی ک���ە دوژمن‬ ‫ل���ە بۆس���ەدایەو دەخ���وازێ ک���رداری‬ ‫توندوتی���ژی لەڕەوت���ی ئەم پرۆس���ەیدا‬ ‫ئەنجام بدات‪ ،‬ترس‌و ش���ڵەژانی خۆی لە‬ ‫ئاکامی هەڵنەبژاردن‌و بایکۆتی هێزەکانی‬ ‫کۆمەڵگای ئێران دەردەبڕیت‪.‬‬ ‫بۆ یە دۆزینەوەی هۆکارەکانی ترس���ان‌و‬ ‫هەڵوێس���ت‌و ه���ۆکاری س���ەرکەوتنی‬ ‫هەڵنەبژاردن���ی جەم���اوەر‌و هێ���زە‬ ‫سیاس���یەکانی ئۆپۆزیس���یۆن پێویس���ت‬ ‫دەنوێنێ���ت‪ .‬بەناو هەڵبژاردن���ی رژیم لە‬ ‫چرکەس���اتێکدا دەس���ت پێ���دەکات کە‬ ‫ناوچەکەو واڵتی ئێرانیش هەرکام بۆخۆیان‬ ‫گۆڕانی بەرچاوو قەیرانی بەرجەس���تەیان‬ ‫ب���ە خۆیانەوە دی���وەوەو دەبینن‪ .‬گۆڕانی‬ ‫جیهانی عەرەبی‌و س���ەرهەڵدانی کەشێکی‬ ‫ئەوتۆ کە جەماوەری تا ئێس���تا بێدەنگ‌و‬ ‫ناچاالک ل���ە بواری سیاس���ی عەرەبیدا‪،‬‬ ‫خ���ۆی دەرخ���ات‌و خاوەنی هەڵوێس���تی‬ ‫سیاس���ی‌و خوازیاری ماف‌و ئازادی بێت‪،‬‬ ‫زۆریک لە رژیمە سەرەڕۆکانی ناوچەکەی‬ ‫هەڵتەکاندو لەناوبرد‪ .‬ه���ۆکار‌و دیاردەی‬ ‫باس���کراو هەویای ئازادی‌و ملکەچبوونی‬ ‫دەسەاڵتی لە ئاس���ت خواست‌و ئیرادەی‬ ‫جەم���اوەردا ئەگەر نەکردبێتە کلتور‪ ،‬ئەوا‬ ‫بێگوم���ان خولیایەکی بیرنەک���راوی ئەم‬ ‫گەل‌و جەماوەری ناوچەکەیە‪ .‬ئەم کلتورو‬ ‫ئیرادەو خولیایە خۆی���ان فاکتەرگەلێکن‬ ‫کە رژیمیان خس���تۆتە قەیران‌و دەیخەنە‬ ‫قەیران���ەوە‪ .‬رژیمێک بە پێکهاتەو هەناوی‬ ‫سەرکوتکارانەی دژە ئازادی‌و مرۆیی وەک‬ ‫رژیم���ی ئێرانەوە کە بە هیچ ش���ێوەیەک‬ ‫ئاوڕ ل���ە داواو ئیرادەی گەل ناداتەوە لەم‬ ‫دۆخەدا زۆرتر‌و زۆرتر سنوری ئازادییەکان‪،‬‬ ‫تەنانەت ئازادیی���ە کۆمەاڵیەتی‌و کلتوری‌و‬ ‫پیشەییەکانیش تەنگترو تەنگتر دەکاتەوە‪.‬‬ ‫ئ���ەم دۆخ���ە‌و ئامادەبوون���ی گیان���ی‬ ‫بەرەن���گاری‌و بەرپرس���ایەتی گش���تی لە‬ ‫ناوچەک���ەدا کە خ���ۆی ه���ۆکاری باش‌و‬ ‫چاالکی دۆخی ناڕەزایەتی‌و بەرهەڵستکاری‬ ‫گشتی ناوخۆی واڵتە‪ ،‬دەتوانی یەکێک لە‬ ‫فاکتەرەکانی زەبردان لەرژیم‌و جێ هیوای‬ ‫دژبەرانی‌و مەکۆی کارلەسەر کردنبێت بۆ‬ ‫ئازادیخوازانی ئێران‪ ،‬بە دەسکەوت‌و مێژوو‬ ‫ئامێرو ئامرازەکانی دەستپێکردنیەوە‪.‬‬

‫‪...‬بۆ ل‪٣‬‬

‫شكۆدار بێ ‪26‬ی ڕێبەندان‪،‬‬ ‫ڕۆژی كۆمەڵە‬ ‫‪٢٦‬ی ڕێبەندان‪ ،‬ڕۆژی گیانبەخت‬ ‫كردنی كاك حەمە حسێنی كەریمی‬ ‫لە ساڵی ‪1357‬ی هەتاویدا‪ ،‬لە الیەن‬ ‫ڕێبەری ئەو كاتی كۆمەڵەوە‪ ،‬وەك ڕۆژی‬ ‫كۆمەڵە ناودێر كرا‪ .‬لەو كاتەوە هەموو‬ ‫ساڵێك لە ئۆردوگا‌و بنكە‌و بارەگاكانی‬ ‫كۆمەڵە‌و لە الیەن ڕێكخراوەكانی‬ ‫دەرەوەی واڵتی كۆمەڵە‌و لە هەلومەرجی‬ ‫پڕ لە سەركوت‌و داخراوی ناوخۆی‬ ‫واڵت‪ ،‬لە شار‌و گوندەكانی كوردستان‪،‬‬ ‫بە شێوازی جۆراوجۆر‪ ،‬ڕێوڕەسمی‬ ‫ڕێزگرتن‌و یاد كردنەوەی ئەو ڕۆژە‪،‬‬

‫بەڕێوە دەچێ‪ .‬ئێمە لەو ڕۆژەدا بە سەر‬ ‫دەسكەوتەكان‌و هەروەها كەم‌و كۆڕی‌و‬ ‫ئەركەكانی داهاتووماندا دەچینەوە‪ .‬لە‬ ‫هەمانكاتدا ڕێز دەگیرێ لە یادی هەمیشە‬ ‫زیندووی گیانبەختكراوانی ڕیزەكانی‬ ‫كۆمەڵە‌و لە خۆبردوویی‌و گیانبازی‌و‬ ‫فیداكارییەكانیان‪ ،‬بەرز دەنرخێندرێ‪.‬‬ ‫ئەمڕۆكە كە ‪ 42‬ساڵ لە دامەزراندنی‬ ‫كۆمەڵە‌و سی‌و سێ ساڵ لە دەست‬ ‫پێكردنی خەباتی ئاشكرای كۆمەڵە‬ ‫تێدەپەڕێ‌و سەرەڕای بەرزی‌و نزمی‌و‬ ‫هەوراز‌و نشێو لە كردەوەی سیاسیدا‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەم ڕەوتە لە هەموو تەمەنی‬ ‫خۆیدا‪ ،‬الیەنگری ئازادی‌و دێمۆكراسی‪،‬‬ ‫ئااڵ هەڵگری ڕزگاریی ژنان لە ستەم‌و‬

‫چەوسانەوە‌و وەدیهێنەری یەكسانییان‬ ‫لەگەڵ پیاوان‪ ،‬خوازیاری دادپەروەریی‬ ‫ماف‌و‬ ‫پارێزەری‬ ‫كۆمەاڵیەتی‌و‬ ‫بەرژەوەندیی چینە بەش مەینەت‌و‬ ‫چەوساەكان‪ ،‬ڕێكخەر‌و پاڵپشتی‬ ‫بزووتنەوە جەماوەری‌و كۆمەاڵیەتیەكان‪،‬‬ ‫داواكاری ڕزگاریی خەڵكی كوردستان‌و‬ ‫دەستەبەر بوونی مافی نەتەوایەتیان‪،‬‬ ‫داكۆكیكاری پەیوەندیی خەباتكارانە‌و‬ ‫هاوپشتی لەگەڵ گەالن‌و گشت خەڵكی‬ ‫ئێران‪ ،‬خەباتكاری لێبڕاو‌و ماندوونەناسی‬ ‫سەرەڕۆ‌و‬ ‫دەسەاڵتی‬ ‫ڕووخاندنی‬ ‫دیكتاتۆری كۆماری ئیسالمی‌و هەروەها‬ ‫خوازیاری یەكڕیزی‌و هاوخەباتیی هێزە‬ ‫دێمۆكرات‌و ئازادیخواز‌و سێكۆالرەكانی‬

‫ئێران بووە‪.‬‬ ‫ئێستا ئێمە لە هەل‌و مەرجێكدا ڕێز‬ ‫لە ڕۆژی كۆمەڵە دەگرین كە‪ ،‬ئێرانی‬ ‫ژێر دەسەاڵتی كۆماری ئیسالمی هەم‬ ‫لە ناوخۆ‌و هەم لە دەرەوەی خۆیدا‪،‬‬ ‫لەگەڵ گەلێك تەنگەژە‌و ملمالنێی‬ ‫گەورەی سیاسی ڕووبەڕوویە‪ .‬دەسەاڵتی‬ ‫پاوانخوازی ئیسالمی لەگەڵ قووڵترین‬ ‫قەێرانی نێوخۆیی دەستە‌و یەخەیە‌و‬ ‫دەستە بەندی‌و تاقمی مافیایی لە نێو‬ ‫ئەو دەسەاڵتەدا بە ڕادەیەك پەرەی‬ ‫سەندووە كە‪ ،‬تەنانەت سیاسەتی‬ ‫سڕینەوەی خۆییەكانیش بە شێوەیەكی‬ ‫بەرباڵو درێژەی هەیە‪.‬‬

‫‪...‬بۆ ل ‪٢‬‬

‫داوا له‌ رێكخراوه‌كانی مافی مرۆڤ ده‌كرێت‬ ‫رێگه‌ له‌سێداره‌دانی زانیار‌و لوقمانی مورادی بگرن‬ ‫ئێقباڵ مورادی باوكی زانیار مورادی‪،‬‬ ‫كه‌ به‌تۆمه‌تی كوشتنی كوڕی ئیمامی‬ ‫جومعه‌ی شاری مه‌ریوان له‌گه‌ڵ لوقمان‬ ‫مورادی سزای له‌سێداردانیان به‌سه‌ردا‬ ‫سه‌پاو‌ه داوا له‌ رێكخراوه‌كانی مافی مرۆڤ‬ ‫ده‌كات به‌هانایانه‌و‌ه بڕۆن‌و هه‌وڵ بۆ‬ ‫هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی حكومی له‌سێداره‌دانیان‬ ‫بده‌ن‪.‬‬ ‫ئیقباڵ مورادی كه‌ خۆی به‌هۆی چاالكی‬ ‫سیاسی له‌گه‌ڵ هاوسه‌ره‌كه‌ی نیشته‌جێی‬ ‫باشوری كوردستانه‌‪ ،‬سه‌باره‌ت ب ‌ه‬ ‫باردودۆخی هه‌ردوو زیندانی لوقمان‌و زانیار‬ ‫مورادی به‌ دواڕۆژی راگه‌یاند «ئه‌وان‬ ‫له‌بارودۆخێكی ناله‌بار‌و نامرۆڤانه‌دان‌و‬ ‫چاوه‌رێده‌كرێت له‌ رۆژانی داهاتوو خۆیان‬ ‫له‌مباره‌یه‌و‌ه نامه‌یه‌ك بۆ رای گشتی‬

‫باڵوبكه‌نه‌وه‌«‪.‬‬ ‫به‌وته‌ی باوكی زانیار له‌وكاته‌وه‌ی‬ ‫كوڕه‌كه‌ی ده‌ستگیركراوه‌ تا ئێستا‬ ‫رێگه‌یان نه‌داو‌ه بنه‌ماڵه‌كان چاویان ب ‌ه‬ ‫زانیار‌و لوقمان بكه‌وتێت «پاش ئه‌وه‌ی‬ ‫‪ 9‬مانگ له‌زینداندا بوو و پێش ئه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌و تۆمه‌تانه‌یان بخه‌نه‌پاڵ دوو جار‬ ‫زانیار له‌گه‌ڵ باوكم ‌و دایكم په‌یوه‌ندی‬ ‫ته‌له‌فۆنییان بووه‌»‪.‬‬ ‫ئێقبال مورادی هه‌روه‌ها داوای ل ‌ه‬ ‫رێكخراوه‌كانی مافی مرۆڤ‪ ،‬حیزب‌و‬ ‫الیه‌ن سیاسیه‌كان‌و سه‌رده‌جه‌م رێكخراو‌ه‬ ‫مه‌ده‌نییه‌كان كرد هه‌وڵه‌كانیان بۆ‬ ‫هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی حوكمی له‌سێداره‌دانی‬ ‫زانیار‌و لوقمان بخه‌نه‌گه‌ڕ‪ .‬وتیشی‬ ‫«ته‌نانه‌ت ئیمامی جومعه‌ی مه‌ریوانیش‬ ‫ده‌زانێت ك ‌ه ئه‌و تۆمه‌تان ‌ه راست نین‌و‬

‫پیالنێكی له‌پێش دارێژراوه‌‪ ،‬ته‌نانه‌ت‬ ‫كاتێك وه‌زاره‌تی ئیتالعات داوا ل ‌ه ئیمام‬ ‫جومعه‌ده‌كات بۆ جێبه‌جێكردنی حوكمه‌ك ‌ه‬ ‫سه‌ردانی به‌شی جێبه‌جێكردنی حكومه‌ك ‌ه‬ ‫بكات‪ ،‬به‌اڵم ئیمام جومع ‌ه ئاماد‌ه نابێت‌و‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت ك ‌ه له‌و دڵنیا نییه‌ ئه‌وان ل ‌ه‬ ‫كوشتنی كوڕه‌كه‌یدا ده‌ستیان هه‌بێت»‪.‬‬ ‫ئاماژه‌ی به‌وه‌شدا «به‌اڵم ئیمام جومع ‌ه‬ ‫به‌رپرسیار‌ه له‌ گیانی ئه‌و دوو زیندانیه‌‌و‬ ‫ده‌بێت خۆی‌و ئه‌و ك ‌هس‌و بنه‌مااڵنه‌ی‬ ‫له‌ راستی رووداوه‌ك ‌ه ده‌زانن هه‌موو‬ ‫راستییه‌كان بۆ خه‌ڵك روونبكه‌نه‌وه‌»‪.‬‬ ‫زانیار‌و لوقمانی مورادی ك ‌ه ماوه‌ی‬ ‫نزیكه‌ی ‪ 20‬مانگ له‌وپێش به‌تۆمه‌تی‬ ‫تیرۆری كوڕی ئیمام جومعه‌ی مه‌ریوان‬ ‫ده‌ستگیركران‌و رۆژی چوارشه‌مم ‌ه یه‌كی‬ ‫به‌فرانباری ئه‌مساڵ به‌ حوكمی قازی‬

‫سه‌ڵه‌واتی ل ‌ه لقی ‪15‬ی دادگای شۆڕشی‬ ‫تاران به‌تۆمه‌تی ئه‌ندامیه‌ت ل ‌ه كۆمه‌ڵه‌‌و‬ ‫به‌شداری له‌تیرۆر كوڕی ئیمام جومعه‌ی‬ ‫مه‌ریوان ل ‌ه ‪14‬ی پوشپه‌ڕی ‪،1388‬‬ ‫حوكمی له‌سێداردانیان به‌سه‌ردا سه‌پا‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ش له‌حاڵێكدای ‌ه ئه‌و دوو زیندانیه‌ پاش‬ ‫گواستنه‌وه‌یان بۆ زیندانی ره‌جایی شار‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫دوو «ره‌نجنامه‌»ی جیا‪ ،‬ئه‌و تۆمه‌تانه‌یان‬ ‫ره‌تكرده‌وه‌‌و دانپێنان ‌ه ته‌له‌فزیۆنییه‌كانیان‬ ‫بۆ رزگاربوون ل ‌ه ئه‌شكه‌نجه‌‌و ئازاری‬ ‫نامرۆڤانه‌ی وه‌زاره‌تی ئیتالعات گه‌ڕانده‌وه‌‪.‬‬


‫ئێران‬

‫ژمار‌ه (‪ )٥7‬ساڵی پێنجەم‪201٢/2/12 ،‬‬

‫ئەگەری هێرشی سه‌ربازیی به‌رده‌وامه‬

‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫‪3‬‬

‫سەرەتا‬ ‫سەرەتا‬ ‫ ‬ ‫‪...‬پاشماوە‬

‫خۆپیشاندانی الیەنگرانی رژیم لەتاران بە بۆنەی ‪٢٢‬ی رێبەندان‬ ‫ئا‪ :‬دوارۆژ‬ ‫‌‬ ‫سه‌ره‌ڕای گوشار‌و هه‌وڵه‌كانی ئه‌مریكا‌و‬ ‫یه‌كیه‌تی ئوروپا بۆ ئه‌وه‌ی ئێران بۆ سه‌ر‬ ‫مێزی گفتوگۆ ئه‌تۆمییه‌كان بگه‌ڕێته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم تا ئێستا ده‌سه‌اڵتدارانی رژیمی‬ ‫تاران به‌ بێ گوێدانه‌ ئه‌و گوشارو‬ ‫راسپاردانه‌ سوورن له‌سه‌ر درێژه‌دان به‌‬ ‫به‌رنامه‌ ناوه‌كییه‌كان‌و ئه‌مه‌ش نیگه‌رانی‌و‬ ‫مه‌ترسیه‌كانی هه‌ڵگیرسانی شه‌ڕ له‌ناوچه‌كه‌‬ ‫زیاد كردوه‌‪.‬‬ ‫دوایین رۆژی ساڵی رابردووی زایینی‬ ‫باراك ئۆباما سه‌رۆكی ئه‌مریكا قانونی‬ ‫نوێی بودجه‌ی به‌رگری ئه‌مریكای واژۆكرد‬ ‫كه‌ به‌پێی به‌شێك له‌و قانونه‌‪ ،‬بازرگانی‌و‬ ‫ئاڵوێری ئابوریی له‌گه‌ڵ ته‌واوی دامه‌زراوه‌‬ ‫داراییه‌كانی الیه‌نی بانكی ناوه‌ندی ئێران‬ ‫قه‌ده‌غه‌ كرا‪ ،‬دواتر یه‌كێتی ئوروپا به‌هۆی‬ ‫به‌رده‌وامبوونی ئێران له‌سه‌ر به‌رنامه‌‬ ‫ئه‌تۆمییه‌كان بڕیاری له‌سه‌ر بایكۆتكردنی‬ ‫نه‌وتی ئێراندا‌و به‌مه‌ش گورزێكی جه‌رگبڕ‬ ‫به‌ر ئابوریی پشتبه‌ستوو به‌ نه‌وتی ئێران‬ ‫كه‌وت‪.‬‬ ‫له‌ماوه‌ی سااڵنی رابردوو و به‌هۆی‬ ‫به‌رده‌وام بوونی ئێران له‌سه‌ر به‌رنامه‌‬ ‫ناوكییه‌كه‌ی تائێستا شه‌ش بڕیارنامه‌ له‌‬ ‫ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی رێكخراوی نه‌ته‌وه‌‬ ‫یه‌كگرتوه‌كان دژی ئێران په‌سه‌ند كراوه‌‬ ‫كه‌ كۆمه‌ڵكێك سزای ئابوری به‌سه‌ر ئێراندا‬ ‫سه‌پاندوه‌‪ .‬به‌پێی ئه‌و بڕیارنامانه‌ تا ئێستا‬ ‫‪ 75‬رێكخراو‪ ،‬كۆمپانیا یان دامه‌زراوه‌‌و‬ ‫‪ 41‬كه‌سایه‌تی په‌یوه‌ندیدار به‌ به‌رنامه‌‬ ‫ئه‌تۆمی‌و موشه‌كیه‌كانی ئێران توشی سزا‌و‬ ‫ئابلۆقه‌ بوونه‌ته‌وه‌‪ .‬دوا بڕیاری ئه‌مه‌ریكا له‌‬ ‫ته‌حریمی بانكی ناوه‌ندی ئێران كاریگه‌ری‬ ‫راسته‌وخۆ له‌سه‌ر فرۆشی نه‌وتی ئێران‬ ‫داده‌نێت‪.‬‬ ‫به‌دوای توندتربوونه‌وه‌ی گوشاره‌كان بۆ‬ ‫سه‌ر ئێران به‌رپرسانی رژیم له‌چه‌ندین‬ ‫لێدوانی جیاجیا هه‌ڕه‌شه‌ی داخستنی‬ ‫گه‌روی هورموزیان كرد كه‌ نزیكه‌ی ‪%40‬ی‬ ‫نه‌وتی جیهان له‌باریكه‌ی هورموزه‌وه‌ تێپه‌ڕ‬

‫ده‌بێت‌و پاش هه‌ڕه‌شه‌ی ده‌سه‌اڵتدارانی‬ ‫كۆماری ئیسالمی بۆ داخستنی ئه‌م رێگه‌‬ ‫ئاوییه‌ نیگه‌رانی له‌واڵتانی ناوچه‌كه‌‌و رۆژئاوا‬ ‫دروست كردوه‌‪ .‬سه‌ره‌ڕای ئه‌م گوشارانه‌‪،‬‬ ‫هاوكات یه‌كێتی ئوروپا‌و ئه‌مریكا داوا‬ ‫له‌ئێران ده‌كه‌ن ئاماده‌ی مێزی گفتوگۆكان‬ ‫بێت تا كێشه‌ی ئه‌تۆمی ئێران له‌ رێگه‌ی‬ ‫دیالۆگ چاره‌سه‌ر بكه‌ن‌و هه‌فته‌ی رابردوو‬ ‫یه‌كێتی ئوروپا داوای له‌هێندوستان‬ ‫كرد نفوزی خۆی به‌كاربێنێت‌و ئێران‬ ‫بۆ سه‌ر مێزی گفتوگۆكان سه‌باره‌ت به‌‬ ‫به‌رنامه‌ناوه‌كیه‌كانی ئه‌و واڵته‌ بگه‌ڕێنێته‌وه‌‪.‬‬ ‫هێرمه‌ن فه‌ن رومپۆی سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی‬ ‫ئوروپا له‌لێدوانێكدا نیگه‌رانییه‌كانی خۆی‬ ‫له‌ سه‌ره‌رۆییه‌ ئه‌تۆمیه‌كانی ئێران نیشاندا‌و‬ ‫داوای له‌ مان موهان سینگ‪ ،‬سه‌رۆك‬ ‫وه‌زیرانی هێندوستان كرد تا له‌م پێناوه‌دا‬ ‫یارمه‌تی یه‌كێتی ئوروپا بدات‪ .‬به‌اڵم‬ ‫به‌رپرسانی رژیم به‌ بێ گرنگیدان به‌راسپارده‌‬ ‫نێوده‌وڵه‌تییه‌كان له‌به‌سه‌ر په‌ره‌پێدانی‬ ‫به‌رنامه‌ناوه‌كییه‌كان به‌رده‌وامن‪ ،‬كه‌ئه‌مه‌ش‬ ‫نیگه‌رانی الی واڵتانی ناوچه‌كه‌‌و جیهان‬ ‫به‌تایبه‌تی ئیسراییل دروست كردوه‌‪ ،‬به‌‬ ‫جۆرێك كه‌حكومه‌تی ئیسراییل تا ئێستاو‬ ‫له‌چه‌ندین لێدوانی جیاجیا هه‌ڕه‌شه‌ی‬ ‫لێدانی ناوه‌ندی ئه‌تۆمییه‌كانی ئێران‬ ‫ده‌كات‪.‬‬ ‫به‌رپرسانی رژیمی ئێران پاش ئه‌م‬ ‫رایانگه‌یاندوه‌‬ ‫گوشارانه‌‬ ‫هه‌ڕه‌شه‌‌و‬ ‫كه‌ ئاماده‌ی هه‌ر جۆره‌ پێشهاتێكن‪.‬‬ ‫له‌مباره‌یه‌وه‌ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئێران‪ ،‬عه‌لی‬ ‫ئه‌كبه‌ر ساڵحی رایگه‌یاند كه‌ حكومه‌ته‌كه‌ی‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر زیاتربوونی ئابلۆقه‌كان بۆ سه‌ر‬ ‫به‌رنامه‌ناوه‌كییه‌كانی ئێران‪« ،‬خراپترین‬ ‫بۆ‬ ‫لێكداوه‌ته‌وه‌‌و‬ ‫سیناریۆكان»ی‬ ‫هه‌رچه‌شنه‌ به‌ریه‌ك كه‌وتنێك ئاماده‌یه‌‪.‬‬ ‫هاوكات عه‌لی خامه‌نه‌یی‪ ،‬رێبه‌ری رژیم‬ ‫له‌ نوێژی هه‌ینی دوو هه‌فته‌ رابردووی‬ ‫تاران هه‌ڕه‌شه‌ له‌ ئه‌مریكا كرد‌و وتی‬ ‫«ئه‌مریكا‌و ئه‌وانی دیكه‌ بزانن‌و ده‌زانن كه‌‬ ‫ئێم ‌ه له‌به‌رامبه‌ر ئابلۆقه‌ی نه‌وت‪ ،‬چه‌ندین‬ ‫هه‌ڕه‌شه‌مان هه‌یه‌‌و هه‌ركات پێویست‬ ‫بكات‪ ،‬جێبه‌جێی ده‌كه‌ین»‪ .‬له‌الیه‌كی‬

‫تره‌وه‌ رۆژانه‌ به‌رپرسانی ئیسراییلی یان‬ ‫ئه‌مریكایی‌و خه‌ڵكانی دیكه‌ش سه‌باره‌ت‬ ‫به‌ جدی بوونی ئه‌گه‌ر یا نزیكبوونی‬ ‫كاتی هێرشكردنه‌سه‌ر ئێران له‌الیه‌ن‬ ‫ئیسراییل قسه‌و لێدوانه‌كانیان له‌ میدیاكان‬ ‫باڵوده‌كه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌بڕوای به‌شێك له‌چاودێرانی سیاسی‬ ‫خسته‌ڕووی بابه‌تی ئه‌گه‌ری هێرشی‬ ‫ئیسراییل بۆ سه‌ر ئێران‪ ،‬كارتێكی‬ ‫گوشاره‌ بۆ سه‌ر رژیم تا بۆ سه‌ر مێزی‬ ‫گفتوگۆكان بگه‌ڕێته‌وه‌‌و‪ ،‬هه‌روه‌ها ده‌كرێت‬ ‫وه‌ك كارتی قه‌ناعه‌ت پێكردنی ئه‌و واڵتانه‌‬ ‫چاولێبكرێت كه‌ ئه‌مریكا‌و یه‌كێتی ئوروپا‬ ‫هه‌وڵده‌ده‌ن بیانكه‌نه‌ هاوهه‌ڵوێستی خۆیان‬ ‫له‌گوشارخستنه‌سه‌ر ئێران‪ .‬دیپلۆماته‌كانی‬ ‫ئه‌مریكا‌و رۆژئاوا بۆ رازی كردنی ئه‌و‬ ‫واڵتانه‌ ئاماژه‌ به‌و خاڵه‌ده‌كه‌ن كه‌ ئه‌گه‌ر‬ ‫ئه‌وان هاوكارییان نه‌كه‌ن‌و گوشاره‌كانیان‬ ‫بۆ سه‌رئێران زیاد نه‌كه‌ن‪ ،‬ئه‌گه‌ری‬ ‫هه‌ڵگیرسانی شه‌ڕ له‌ نێوان ئیسراییل‌و‬ ‫ئێران زیاد ده‌بێت‪ ،‬بۆیه‌ باشتره‌ واڵتانی‬ ‫جیهان گوشاره‌كانیان بۆ سه‌ر ئێران زیاد‬ ‫بكه‌ن‌و به‌ ئابلۆقه‌كان ئیفلیج بكرێت‌و ئه‌گه‌ر‬ ‫روودانی شه‌ڕ نه‌مێنێت‪.‬‬ ‫وته‌كانی رۆژی شه‌ممه‌ی رابردووی‬ ‫مه‌حمودی ئه‌حمه‌دی نژاد سه‌باره‌ت به‌‬ ‫ده‌سكه‌وته‌ ئه‌تومییه‌كانی ئێران زیاترپه‌ره‌‬ ‫به‌ نیگه‌رانییه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان ده‌دات‪.‬‬ ‫ئه‌حمه‌دی نژاد دوێنێ شه‌ممه‌له‌ رێوه‌ڕه‌سمی‬ ‫ر‌وژی ‪22‬ی رێبه‌ندان مژده‌ ئه‌وه‌ی‬ ‫به‌الیه‌نگرانی دا كه‌ له‌ رۆژانی داهاتوو‬ ‫چه‌ندین ده‌ستكه‌وتی گه‌وره‌ی ناوه‌كی‬ ‫ده‌خه‌نه‌ڕوو‪ .‬وته‌كانی ئه‌حمه‌دی نژاد‬ ‫له‌كاتێكدایه‌ كه‌ هه‌فته‌ی رابردوو سه‌رچاوه‌‬ ‫دیپلۆماسیه‌كان وتبویان ئێران پیتاندنی‬ ‫ئۆرانیۆمی له‌ دامه‌زراوه‌ ژێرزه‌مینییه‌كانی‬ ‫«فه‌ردو» له‌نزیك شاری قوم په‌ره‌پێداوه‌‌و‬ ‫له‌دروستكردنی بۆمبی ناوه‌كی نزیك‬ ‫بووه‌ته‌وه‌‪ .‬سه‌ره‌تای ئه‌م مانگه‌ش سه‌رۆكی‬ ‫ده‌زگای زانیاری سوپای ئیسراییل جه‌ختی‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كرده‌وه‌ كه‌ ئێران له‌ئێستادا‬ ‫ده‌توانێت ‪ 4‬بۆمبی ئه‌تۆمی دروستبكات‪.‬‬ ‫ژه‌نه‌راڵ كوچای له‌ كۆنفرانسێكدا وتی‬

‫بەرێز بێ یادی مامۆستا شێخ عێزەدین‬ ‫ئەوڕۆ ساڵێك بەسەر مەرگی مامۆستا شێخ‬ ‫عێزەدینی حوسێنی تێپەر دەبێ‪ .‬هێشتا‬ ‫داخی ئەم کۆچە لە دڵی هەمواندا سەوزە‪.‬‬ ‫شێخ عێزەدین بەدرێژاییحەفتا ساڵ بۆ‬ ‫رزگاریی خەڵكی کوردستان تێکۆشا‪،‬‬ ‫لەو حەفتا ساڵەدا رۆژبەرۆژ گوڕ و تینی‬ ‫ئازادیخوازانەی گەشەی کرد‪ ،‬لە ئاخرین‬ ‫رۆژەکانی ژیانیشیدا وەک تازە الوێکی پڕ‬ ‫شوور و شەوق هیوا و ئومێد و ئینێڕژی‬ ‫هەبوو‪ .‬هەمووشکست و تاڵی و سوێری‬ ‫رێگای سەختی خەباتی ئەم گەلە‪ ،‬قەت‬ ‫بۆ ساتێکیش چۆکیان بە شێخ عێزەدین‬ ‫دانەدا‪ ،‬رێبازیان پێ نە گۆڕیی و هیوایان‬ ‫لەبەر چاوی ون نەکرد‪ .‬ئەو تایبەتمەندیانە‬ ‫بوو ئەوی کرد بە رابەرێکی خۆشەویست و‬ ‫جێ متمانە و لە کڵ دەر هاتوو‪.‬‬ ‫لە هەموو تەمەنی سیاسیدا وێڕای وەفاداری‬

‫و سوور بوون لەسەر ئامانجی رزگاری‬ ‫نەتەوەیی خەڵکی کوردستان‪ ،‬پارێزەر‬ ‫و خەباتکاری شێلگیری دێمۆکراسی و‬ ‫خوازیاری عەدالەتی کۆمەاڵیەتی بوو‪.‬‬ ‫ئەو رابەرێکی کوردی دێمۆکرات و‬ ‫عەداڵەتخواز بوو‪ .‬لە رۆژە سەختەکانی‬ ‫خەبات وتێکۆشانی کوردستانی ئێراندا‪،‬‬ ‫چ ئەو کاتەی لە موزاکەرە لە گەڵ رێژیم‬ ‫بەشداری کرد و چ ئەو کاتەی پێویستیبە‬ ‫هاندانی جەماوەرورێکخستنیان بوو‪ ،‬چ لە‬ ‫کێشە ناوخۆییەکانی مەیلە سیاسیەکانی‬ ‫کوردستاندا و چ لە خەباتی پێشمەرگانە و‬ ‫شاخدا‪ ،‬شێخ عێزەدین حوزووری بوو‪ .‬لە‬ ‫کاتی پێویست کۆڕی ئاشتی و یەکڕیزی و‬ ‫یەکدەنگی بوو‪.‬‬ ‫بەرانبەر دوژمن بە ورە و کۆڵنەدەر و‬ ‫قورس و قایم‪ ،‬روو لە جەماوەر بڕوامەند‬

‫بەهێز و وزەیان بوو و راستگۆیانە لە‬ ‫گەڵیان دەدوا‪ ،‬هاندەری پێشمەرگە و‬ ‫شەریکی ژیانیان بوو‪ .‬ئەو دۆستی کۆمەڵە‬ ‫ودڵسۆزمان بوو‪ ،‬بۆئێمەشخۆشەویست و‬ ‫گەورە و رێنوێنیکەر بوو‪.‬‬ ‫بەرز و بەڕێز بێ یادی شێخ عێزەدین‬ ‫حوسێنی‬ ‫سەرکەوتوو بێ خەبات بۆرزگاری‬ ‫نەتەوەیی ودێمۆکراسی‬ ‫کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان‬ ‫‪٢٠ - ٢٠١٢/٢/١٠‬ی رێبەندانی ‪١٣٩٠‬‬

‫«ئه‌مرۆكه‌ ده‌زگا زانیارییه‌نێوده‌وڵه‌تییه‌كان‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ له‌گه‌ڵ ئیسراییلدا‬ ‫هاوڕان كه‌ كۆماری ئیسالمی نزیكه‌ی‬ ‫‪ 100‬كیلۆگره‌م ئۆرانیۆمی پێتێنداروی به‌‬ ‫ئاستی ‪ %20‬له‌به‌رده‌ستدایه‌ كه‌ ‪ 4‬بۆمبی‬ ‫ئه‌تۆمی لێدروست ده‌كرێت‪ .‬ده‌سكه‌وتنی‬ ‫ئه‌م زانیارییانه‌‌و هه‌ڕه‌شه‌ به‌رده‌وامه‌كانی‬ ‫به‌رپرسانی ئێران له‌ ئیسراییل‪،‬‬ ‫ده‌سه‌اڵتدارانی ئه‌و واڵته‌ی به‌وئه‌نجامه‌‬ ‫گه‌یاندووه‌ كه‌ پێشئه‌وه‌ی كاته‌كه‌ دره‌نگ‬ ‫بكه‌وێت هێرش بكه‌نه‌ سه‌ردامه‌زراوه‌كانی‬ ‫ئێران‪.‬‬ ‫هاوكات رای گشتی خه‌ڵكی ئیسراییل‌و‬ ‫ئه‌مریكا له‌وه‌ نزیك بووه‌ته‌وه‌ كه‌‬ ‫هێرشكردنه‌سه‌ر ئێران ته‌نهارێگا چاره‌سه‌ر‬ ‫ده‌بێت‪ .‬هه‌فته‌نامه‌ی هیل له‌ئه‌مریكا‬ ‫له‌ راپرسییه‌كدا ئاشكرای كرد كه‌ ‪%49‬‬ ‫ئه‌مریكاییه‌كان پشتگیری هێرشی سه‌ربازیی‬ ‫بۆ سه‌ر ئێران ده‌كه‌ن‪ ،‬له‌و راپرسییه‌دا‬ ‫‪%31‬ی خه‌ڵك دژی شه‌ڕ بوون‪ .‬راپرسیه‌كه‌‬ ‫ئاشكرایده‌كات كه‌ ‪%62‬ی خه‌ڵكی ئه‌مریكا‬ ‫نیگه‌رانن له‌وه‌ی ئێران هێرشی تیرۆریستی‬ ‫بكاته‌سه‌ر واڵته‌كه‌یان‪.‬‬ ‫بابه‌تی ئه‌گه‌ری هێرشی سه‌ربازیی بۆ سه‌ر‬ ‫ئێران نیگه‌رانیشی له‌نێو واڵتانی ناوچه‌كه‌‌و‬ ‫دراوسێی ئێران دروستكردوه‌‌و سه‌رجه‌میان‬ ‫هیواخوازن به‌ دیالۆگ‌و گوشاری ئابوریی‬ ‫كێشه‌ی ناوه‌كی ئێران چاره‌سه‌ر بكرێت‪.‬‬ ‫هه‌فته‌ی رابردوو ده‌وڵه‌تی توركیا به‌توندی‬ ‫نیگه‌رانی خۆی سه‌باره‌ت به‌ هه‌ر هه‌وڵێكی‬ ‫سه‌ربازیی دژی ئێران راگه‌یاند‌و به‌زیانباری‬ ‫وه‌سفكرد‪ .‬ئه‌حمه‌د داود ئۆغلو‪ ،‬وه‌زیری‬ ‫ده‌ره‌وه‌ی توركیا رایگه‌یاند هێرشكردنه‌سه‌ر‬ ‫ئێران خاڵێكی وه‌ره‌چه‌رخانی مێژوویی‬ ‫ده‌بێت له‌ناوچه‌كه‌دا‌و له‌مباره‌وه‌ هۆشداری‬ ‫ده‌داته‌ الیه‌نه‌كان تا خۆیان له‌ هه‌ڵگیرسانی‬ ‫شه‌ڕ به‌دوور بگرن‪.‬‬ ‫سه‌ره‌ڕای هه‌موو ئاماژه‌كان بۆ ئه‌گه‌ری‬ ‫روودانی شه‌ڕ‪ ،‬تا ئێستاش كۆماری‬ ‫ئیسالمی سووره‌ له‌سه‌ر به‌رده‌وامبوونی‬ ‫له‌سه‌ربه‌رنامه‌ ناوه‌كییه‌كان‌و گوشار‌و سزا‬ ‫نێوده‌وڵه‌تییه‌كان ئابوریی ئێرانیان به‌ره‌و‬ ‫داڕمان بردوه‌‪.‬‬

‫ ‬

‫پاشو داخزان‌و ئارام گلۆربوونەوەی‬ ‫رژیم���ی دیکتات���ۆری س���وریا ل���ە‬ ‫دەفەرەک���ەدا ئیتر ئێس���تا رەنگە‬ ‫جێگای هیچ گوم���ان‌و دوودڵیەکی‬ ‫نەهێش���تبێتەوە کە ئەم دەسەاڵتە‬ ‫س���ەرەرۆیەش دواهەناس���ەکانی‬ ‫دەکێش���یت‪ .‬داڕمان‌و لەناوچوونی‬ ‫دەسەاڵتی ئەس���ەد تەنیا رووخانی‬ ‫رژیمێک���ی دیکتات���ۆری هەریمەکە‬ ‫نیی���ە‪ ،‬ب���ەالی کەمەوە ب���ۆ ئێران‬ ‫پچڕانی گرێبەستی نێوان حەماس‌و‬ ‫حیزب���واڵو س���وریا‌و ئێران���ە ک���ە‬ ‫وەک ناوەن���دی پی�ل�ان‌و نائەمن���ی‬ ‫هەموو ناوچەکە تا ئێس���تا روڵیان‬ ‫ب���ووە‪ ،‬بە فی���ت‌و پ���ارەی ئێران‪.‬‬ ‫زیندووبوونەوەی جەماوەری سوریاو‬ ‫گ���وڕ گرتن���ی بزووتنەوەکەی���ان‌و‬ ‫رمانی ئەس���ەد‪ ،‬گیانبەخش���ی بە‬ ‫راپەری���ن‌و جەم���اوەر‌و بزوتنەوەی‬ ‫ژیر زەوەینی گەالن���ی ئێرانە‪ .‬ئەم‬ ‫دۆخ���ەی ناوچەک���ەو تیپەڕبوونی‬ ‫نزیکە دوو س���اڵ بە سەر خوێناوی‬ ‫کردن‌و س���ەرکوتانەوەی بزوتنەوەی‬ ‫دیموکراسیخوازی خەڵکانی ئێراندا‬ ‫کە خۆی لە راستیدا پێش کاروانی‬ ‫س���ەرهەڵدانەکانی ناوچەک���ە بوو‬ ‫قەی���ران‌و ترس���ان‌و دڵەڕاوکەکانی‬ ‫رژیمی ئێرانیان دووهێندە کردووە‪.‬‬ ‫ئەم قۆناخەی هەڵبژاردنەکانی رژیم‬ ‫لە جۆری خۆیدا بەو هۆیانەو کۆیەک‬ ‫تایبەتمەندی دیکە‪ ،‬دەکرێت بڵێین‬ ‫هەرە تایبەتە‪.‬‬ ‫جەماوەری راپەڕی���وو دانەمرکاوەی‬ ‫واڵت ل���ە ه���ەل‌و دەرفەتدای���ە بۆ‬ ‫راس���انەوەو یەکس���ەرکردنەوەی‬ ‫چارەنووس���ی رژیم لە روودانی هەر‬ ‫ئەگەرێک���ی وەک‪ ،‬س���اختەکاریی‬ ‫هەڵبژاردن���ی‪ .‬هاوبەش���ی نەکردنی‬ ‫کاریگەر لەم نمایش���ەدا‪ ،‬پەنابردنی‬ ‫رژی���م ب���ۆ ئام���رازی س���ەربازیی‌و‬ ‫س���ەرکوتانەوە‪ ،‬ه���ەر کام ل���ەم‬ ‫ئەگەرانە بۆخۆیان دەتوانن بلێسەی‬ ‫راسان رۆشنکەن‌و رژیم لەبەرامبەر‬ ‫مان‌و مردندا راگرن ‪.‬‬ ‫هەڵوەری���ن‌و لێبوون���ەوەی هەت���ا‬ ‫ب���ە پەریزتری���ن الیەنە سیاس���ییە‬ ‫ریفۆرمخوازەکان���ی ن���او هەن���اوی‬ ‫دەس���ەاڵت خ���ۆی ل���ەم رژیمەوە‬ ‫ب���ە ج���ۆری بایکوتکردن���ی ئ���ەم‬ ‫هەڵبژاردنە‪ ،‬تایبەتمەندیەکی دیکە‬ ‫قەیران‌و الوازکردنی رژیمە لە هەموو‬ ‫رەهەندکانی بەڕێوەبەرایەتی واڵتدا‪.‬‬ ‫داڕمان���ی دراوی ئێرانی‌و گلۆربوونە‬ ‫ئابووری هەمیشە قەیراناوی ئێران‌و‬ ‫قەڵس‌و توڕەبوونی خەڵکانی الوازو‬ ‫زەحمەتکێشی کۆمەڵگاو‪ ،‬گوشاری‬ ‫پشت شکێن بۆ سەر چینی ناوەندی‌و‬ ‫هەڵتۆقانی تەوەروم‌و دەمکرنەوەی‬ ‫سیستەمی مالی بۆ هەڵلووشینی دوا‬ ‫دەسکەوت‌و پاش���کەوتی ئەم چینە‬ ‫فاکتەرێکی تری ئەم قەیرانەن کە لە‬ ‫کۆی فاکتەرەکانی تردا‌و بە باش���ی‬ ‫لە الی���ەن ئۆپۆزیس���یۆنەوە ئەگەر‬ ‫مودیریەت بکرێ���ن دەتوانن گۆڕانی‬ ‫بنەڕەتی لە واڵتدا بخولقێنن‪.‬‬ ‫دەرچوون لە فەزای بەناو موجازی‌و‬ ‫گەڕانەوەی بە هێزو بە پرۆژە بۆ تۆرە‬ ‫کۆمەاڵیەتیەکان‌و ئامادەبوونی شیاو‬ ‫قووڵ لەم تۆرانەداو وەگەڕخس���تنی‬ ‫میدیایەک کە جەماوەر ئاس���ان‌و بە‬ ‫تەنگەژەی کەمتر دەس���تی بیگاتێ‬ ‫ئەرکە هەنووکەیەکانی ئۆپۆزیسیۆنە‬ ‫کە ئەگەر ئەم س���ێ هەن���گاوە بە‬ ‫ی و هاوهەن���گاوی‬ ‫وردی‌و هۆش���یار ‌‬ ‫هێزەکان���ی نەی���اری رژیم بێت‪ ،‬بی‬ ‫ئەم الوئەوال ئاکام‌و ئامانجی ش���یاو‬ ‫جێ���گای وەس���تان دەبەخش���ن بە‬ ‫پرۆژەی هەڵنەبژاردنی چاالک‪.‬‬


‫‪2‬‬

‫ژمار‌ه (‪ )٥7‬ساڵی پێنجەم‪201٢/2/12 ،‬‬ ‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫راگەیەندراوی ناوەندیی الوانی‬ ‫پێشڕەو‪ ،‬بە بۆنەی ساڵیادی‬ ‫ڕاپەڕینی گەالنی ئێران‬ ‫‪ 33‬ساڵ لە ڕاپەڕینی‬ ‫خەڵكی‬ ‫كۆمەاڵنی‬ ‫ئێران بە دژی ڕژێمی‬ ‫پاشایەتی تێپەڕ دەبێت‪.‬‬ ‫ئەو ڕاپەڕینەی كە‬ ‫بەرهەمەكەی لە الیەن‬ ‫ئیسالمیەوە‬ ‫ڕژێمی‬ ‫دەستی بەسەردا گیرا‬ ‫و دەیان ساڵە بە هێز‬ ‫و وزەی دەسەاڵتێك‬ ‫كە‪ ،‬بە دەست و لەسەر‬ ‫شان و قۆڵی خەڵك و‬ ‫بەتایبەتی جیلی الو‬ ‫هاتبووە ئاراوە‪ ،‬دژ بە‬ ‫خۆیان بۆ سەركوت‬ ‫و كپ كردنی دەنگی‬ ‫حەقخوازانەیان كەڵكی‬ ‫لێ وەردەگیردرێت و مانەوەی خۆی بە زەبری چەك و هەڕەشە‬ ‫و تۆقاندن و گرتن و كوشت و بڕی چاالكان و هەڵسووڕاوانی‬ ‫بوارە جۆر بەجۆرەكان مۆرك دەكات‪.‬‬ ‫لەم نێوەدا و لە هەموو توێژێك زیاتر هێزی بنیاتنەر و دابینكەری‬ ‫هەموو بزاوت و جوواڵنەوەیەكی مەدەنی‪ ،‬هێزی الو لە كۆمەڵگای‬ ‫ئێران زەخت و زۆرێكی زیاتریان لەسەرە و لەگەڵ دەیان و‬ ‫سەدان گرفت و كۆست و تەگەرەی جۆر بە جۆر بەرەو ڕوون و‬ ‫ڕۆژ لەگەڵ ڕۆژ بێكاریی و الدانە كۆمەاڵیەتیەكان لە پانتاییەكی‬ ‫كەم وێنەدا بەرۆكیان پێ دەگرێت‪.‬‬ ‫بێ گومان ئەمە شتێكی سەلمێندراوو حاشا هەڵنەگرە كە‪،‬‬ ‫زۆرینەی گەالن و بەتایبەت كەمایەتیە نەتەوەییەكانی ئێران‬ ‫و لە سەرەوەی هەموویانەوە خەڵكی كوردستان و الوە‬ ‫شۆڕشگێڕەكانی‪ ،‬هیچكات دەسەاڵتی ڕژێمی ئیسالمیان وەكوو‬ ‫حكومەتێكی ناوەندیی قبووڵ نەكردووە و هەمیشە و بە‬ ‫شێوەی بەردەوام بەرانبەر و دژی یاسا و بنەماكانی ئەو ڕژێمە‬ ‫وەستاونەتەوە و لەو پێناوەشدا خەباتیان كردووە وقوربانیەكی‬ ‫زۆریان بۆ داوە‪.‬‬ ‫ڕژێمی ئیسالمی هەنووكە دژوارترین و سەخڵەت ترین كاتەكانی‬ ‫مێژووی پتر لە ‪ 3‬دەیە دەسەاڵتی توتالیتێر و قەتیس ماوی خۆی‬ ‫تێپەڕ دەكات و لە هەموو كاتێك زۆرتر لە بەر تیشكی ڕخنە و‬ ‫گوشارە نێو نەتەوەیی و ناوخۆییەكاندا بەرەو ڕوو بووەتەوە و‬ ‫چەند دەستەیی و پروسقان و بە یەكدا هەڵگرژانی نێو خۆیی‬ ‫دەسەاڵت وەكوو چەكێكی كوشندە دژ بە مانەوەی ئەو ڕژێمە‬ ‫كەوتووەتە گەڕ و هێندە لە تەنگەژە و بێ دەرەتانیدا بەسەر‬ ‫دەبات كە‪ ،‬پەنا بۆ بتی مقەبایی خومەینی دەبات تا بەڵكوو‬ ‫جارێكی دیكە‪ ،‬بە هەڵخڕاندنی هەستی كەسانێك بۆ ماوەیەكی‬ ‫كورت‪ ،‬تەمەنی خۆی درێژە پێ بەدات‪ ،‬بەاڵم بە پێچەوەانەوە‬ ‫ئیتر ئەم چەشنە سێناریۆو مەزڵووم نواندنەی ڕژێمی ئیسالمی‬ ‫بۆ هەمووان و تەنانەت بۆ بەشێكی بەرچاوی ناو باڵەكانی ئەو‬ ‫ڕژێمە دەركەوتووە و نە خومەینی و نە هیچ سیحر و جادوویەك‬ ‫ناتوانێت‪ ،‬مانەوەیان دەستەبەر بكات‪ .‬لە هەمان كاتدا ئابڵۆقە‬ ‫و بایكوتە نێونەتەوەیەكان كاریگەریەكی زۆری كردوەتە سەر‬ ‫ئەو ڕژێمە و بە گشتی خەڵك كە تێیدا زەرەرمەندن و ڕۆژانە‬ ‫و بە شێوەی بەردەوام بینەر و بیسەری مانگرتن و داخرانی‬ ‫بەشە پیشەیی و بەرهەمهێنانەرەكان و هەاڵوسان و هەڵكشانی‬ ‫نرخی كەرەسە و پێداویستیە سەرەكی و بنەڕەتیەكانی ژیانی‬ ‫خەڵكین‪ .‬هەر بۆیەش ئەم تەریك كەوتنەوە لە كۆمەڵگای نێو‬ ‫نەتەوەیی و كرمۆڵ بوونی ناوخۆیی و دەرخستن و ئاشكراكردنی‬ ‫دزی و دەغەڵكاریەكانی یەكتر و زەختی بزووتنەوە مەدەنی و‬ ‫سێنفیەكانی كۆمەڵگای ئێران هەموو باس لە الواز بوون و سەقەت‬ ‫بوونی ڕژێمی ئیسالمی دەكات‪ .‬كۆماری ئیسالمی ‪ 33‬هەمین‬ ‫ساڵی دەسەاڵتی خۆی لە كەش و هەوایەكی تەواو ملیتاریزە و‬ ‫لێواولێو لە ترس و دڵەڕاوكەدا بەسەر دەبات و هەر دەم دڵی‬ ‫لە مشتی دەگوشێت كە‪ ،‬نەكوا شەپۆلێكی دیكە لە ناڕەزایەتی‬ ‫لە كۆمەڵگای هەمیشە ئامادەی خرۆشانی ئێران دەست پێ‬ ‫بكات و ئەمجار بە زەبر و كاریگەریەكی زۆرتر لە پێشوو‪،‬‬ ‫مان و نەمانی ڕژوێمی ئیسالمی گیرۆدەی گێژەڵوكەی ڕووداو‬ ‫و گۆڕأنكاریە جیهانی و ناوچەییەكان بكات و گۆڕانكارییەكی‬ ‫جیددی و بنچینەیی لەو كۆمەڵگایەدا بێنێتە ئاراوە‪ .‬ئەمە شتێكی‬ ‫چاوەڕوانكراوو حاشا هەڵنەگرە كە هێزی الوی كۆمەڵگای ئێران‬ ‫و بەتایبەت الوی كورد هەمیشەو لە هەموو كاتێكدا یەكەم‬ ‫قوربانیانی بۆسەكان و جینایەتە سیستماتیك و دەوڵەتیەكانی‬ ‫ئەو ڕژێمە بووە‌و ئەم توێژە خاوەن هەست‌و نوێخوازە هیچكات‬ ‫بەستێنی ژیانێكی شیاوی بۆ نەڕەخسا‪ .‬بۆیە الوانی ئێران‬ ‫بە گشتی‌و الوانی كوردستان بە تایبەتی پێویستە لە دوایین‬ ‫هەناسەكانی تەمەنی كۆماری ئیسالمی نەكەونە داوی پیالنەكانی‬ ‫ئەو رژیمەو بزوتنەوەی خۆیان بۆ بەدەستهێنانی ماف‌و ژیانێكی‬ ‫شیاوی ئینسان درێژە بدەن تا ئەو رۆژەی كە ئاسۆیەكی نوێ‌و‬ ‫مێژوویەكی دیكە بە دەستی خۆیان دەنووسنەوە‪.‬‬ ‫یەكگرتوو بێت جوواڵنەوەی مەدەنی و كۆمەاڵیەتی گەالنی ئێران‬ ‫سەركەوتوو بێت بزاوتی خرۆشاو و شۆڕشگێڕانەی الوانی‬ ‫كوردستان‬ ‫ناوەندی الوانی پێشڕەو‬ ‫‪21‬ی رێبەندانی ‪1390‬ی هەتاوی‬ ‫‪10‬ی فێوریەی ‪2012‬ی زایینی‬

‫راپۆرتەهەواڵ‬

‫مەراسیمی ڕۆژی کۆمەڵە لەواڵتی سویس بەڕێوەچوو‬

‫ڕۆژی ‪٤‬ی فێبروار لە الیەن نوێنەرایەتی کۆمەڵە‬ ‫لە سویس مەراسمێکی شکۆدار بە بەشداری سەدان‬ ‫کەس لە هاواڵتیانی کورد و نوێنەرانی پارتە‬ ‫سیاسیەکانی کوردستان و چاالکوانانی سیاسی‬ ‫کورد لە م واڵتە بەرێوە چوو‪.‬‬ ‫ڕێووڕەسمەکە سەرەتا بە سروودی بانگەواز‬ ‫سرودی رەسمی کۆمەڵە دەستی پێکرد و پاشان بۆ‬ ‫ڕیزگرتن لە یادی هاوڕێی گیانبەختکردو کاک حەمە‬ ‫حوسەینی کەریمی و هەموو گیانبەبەختکردوانی‬ ‫کۆمەڵە و بزوتنەوەی شۆرشگێڕانەی گەلی کورد‬ ‫دەقیقەیەک بێ دەنگی ڕاگیرا ‪.‬‬ ‫هەر لە بەشی یەکەمی مەراسمەکەدا کاک رەزا‬ ‫کەعبی ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی کۆمەڵە قسە‬ ‫و باسێکی بەم بۆنەوە پێشکەش بە بەشدار بوان‬ ‫کرد و تیشکی خستە سەر بارودۆخی سیاسی‬ ‫ئێستای کوردستان و بە گشتی ئاڵو گوڕەکانی ئەم‬ ‫دواییانەی ڕۆژهەاڵتی ناوەڕاست‪.‬‬

‫لە دڕێژەی بەشی یەکەمی مەراسمەکەدا پەیامی‬ ‫پیرۆزبای ‪٢٦‬ی ڕێبەندان ڕۆژی کۆمەڵە لە الیەن‬ ‫کۆمەڵیک لە حیزبە سیاسیەکان و ڕێکخراوە‬ ‫سیاسیەکانی کوردستان پێشکەش بە بەشدار بوان‬ ‫کرا کە بریتی بوون لە‪:‬‬

‫الیەن کاک ئازاد حوسەینزادە‬ ‫پەیامی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران‬ ‫پەیامی ڕێکخراوی کوردۆساید‪ -‬چاک لە الیە کاک‬ ‫هیوا ناسێح‬ ‫پەیامی چاالکی سیاسی کورد کاک ئەیوب ڕەحمانی‬

‫پەیامی ڕێکخستنەکانی یەکیەتی نیشتمانی‬ ‫کوردستان ‪ ،‬واڵتی سویس لە الیەن کاک رسوڵ‬ ‫خۆشناو‬ ‫پەیامی پارتی دیموکراتی کوردستان‬ ‫پەیامی حیزبی شیوعی کوردستان لە الیەن بەڕیز‬ ‫هاوڕێ گوران‬ ‫پەیامی بزوتنەوەی گوران لە الیەن کاک ڕەنج تاهیر‬ ‫پەیامی حیزبی دیموکراتی کوردستان لە الیەن‬ ‫کاک ئەحمەد ڕەسولی‬ ‫پەیامی کۆمیتەی پێشمەرگە دێرینەکانی کوردستان‬ ‫پەیامی سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران لە‬

‫پاشان بەشی دوهەمی مەراسمەکە بە دەنگی‬ ‫بە سۆزی هونەرمەندان کاک ئەبوبەکر لەگزی‬ ‫پێشمەرگەی دێرینی کۆمەڵە و کاک عەال فەالحی‬ ‫و خاتوو ژاڵە سنەی و کاک زیاد رەواندوزی‬ ‫ڕازایەوەو مەراسمەکە تا درەنگانێکی شەو بە‬ ‫شادی و هەڵپەرکێی هاوالتیانی کوردی دانیشتوی‬ ‫سویس درێژەی کێشا‪.‬‬

‫راگەیاندنی کۆمیتەی ناوەندی‪......‬‬ ‫هیچ كەس لەو دەسەاڵتەدا هەست بە ئەمنیەت‌و‬ ‫ئاسایش ناكات‪ .‬سەرەڕای ئەمانە ئابووریی داڕماوی‬ ‫ئێران لە ژێر چنگی دێوەزمەی چاوچنۆك‌و قازانج‬ ‫پەرەستە‌و لە ژێر دەستی تاقم‌و گرووپە چەتە‌و‬ ‫تااڵنچیەكاندا لە گرێژەنە دەرچووە‌و گەمارۆی‬ ‫ئابووریی واڵتانی دەرەكی وەك گورزی كوشەندە بۆ‬ ‫سەر نیزامی ئابووری‪ ،‬هۆكار‌و بواری لەیەك تەرازان‌و‬ ‫فەوتانی ژیانی ڕۆژانەی خەڵك دەڕەخسێنێ‪.‬‬ ‫پەرەسەندنی قەیرانی ئابووریی جیهان‌و‬ ‫پەرەسەندن‌و هەڵكشانی قەیرانی سیاسی‬ ‫لە ڕۆژهەاڵتی ناوەڕاست‌و ئاخێز‌و بزووتنەوە‬ ‫جەماوەرییەكان لە دژی دیكتاتۆریی‌و سەرەڕۆیی‬ ‫هەم لە ئاستی ناوچەیی‌و هەم لە ئاستی جیهانیدا‪،‬‬ ‫ئەم ناوچەیەی زیاتر لە پێشوو خستۆتە بەر‬ ‫مەترسی شەڕ‌و ملمالنێی سەربازیی‌و سیاسی‪.‬‬ ‫لە وەها بارودۆخێكدا ڕژێمی كۆماری ئیسالمی‬ ‫بۆ درێژ كردنەوەی تەمەنی خۆی دەست دەداتە‬ ‫ماجەراجۆیی‌و كاری شێتانەی سەربازی‌و شەڕ‬ ‫خوازیی‪ .‬لەو پێناوەدا دەستی داوەتە سەركوت‌و‬ ‫زەبر‌و زەنگی نێوخۆیی‪ ،‬پاڵپشتی كردن لە تێرۆریزمی‬ ‫ناوچەیی‪ ،‬بەهێز كردنی دام‌و دەزگا‌و دامەزراوە‬ ‫سەربازی‌و سەركوتگەرەكان‌و دەست بەسەردا‬ ‫گرتنی هەموو ژیانی ئابووریی‌و كۆمەاڵیەتی‪ .‬ئەم‬ ‫دۆخە لە الیەكەوە بشێوی‌و ئاڵۆزیەكی تایبەتی لە‬ ‫ناوچەكە خۆلقاندووە‌و لە الیەكیترەوە مەیلی شەڕ‬ ‫خوازی‌و ماجەراجۆیی نیزامی كۆماری ئیسالمی‪ ،‬ئەم‬ ‫ڕژێمەی كردۆتە مەترسیەكی جیددی لە ڕۆژهەاڵتی‬ ‫ناوەڕاست و‪ ،‬هەموو واڵتانی ناوچەكەی هێناوەتە‬ ‫سەر ئەو بڕوایە كە تاكە ڕێگا چارە نەمانی ئەم‬ ‫ڕژێمەیە‪ .‬بێگومان ئەمەش ڕۆژ لەگەڵ ڕۆژ زیاتر‬ ‫مەترسی شەڕێكی ماڵوێرانكەر دەهێنێتە گۆڕ كە‪،‬‬ ‫لە بەرژوەندیی خەڵك‌و خەباتی ڕزگاریخوازانەی‬ ‫خەڵكی ئێران نییە‪.‬‬ ‫ئێمە لەو بڕوایەداین بارودۆخی ئێستا هەم لە‬ ‫كوردستان‌و هەم لە ئاستی ئێراندا‪ ،‬دەخوازێ هەتا‬ ‫روانگە‌و سیاسەتی خۆمان لەو پێناوەدا بەرۆشنی‬ ‫دەرببڕین‪ .‬بۆیە لە ڕوانگەی ئێمەوە یەكەم هەنگاو‪،‬‬ ‫هەوڵدانە بۆ پێكهێنانی هاودەنگی‌و رەخساندنی‬ ‫بوارەكانی كاری هاوبەش لە بزووتنەوەی كوردستاندا‪.‬‬ ‫هەتا ئێستاش كوردستان سەنگەری بەهێز‌و‬ ‫خۆڕاگری دێمۆكراسیخوازیی لە ئێرانە‌و دەتوانێ لە‬ ‫هاوكێشە سیاسیەكاندا دەور‌و كاریگەریی بەرچاو‌و‬ ‫بەهێزی ببێ‪ .‬بۆیە کوردستانێکی هاوهەڵوێست لە‬ ‫هەمبەر کۆماری ئیسالمی‪ ،‬پێشوەچونێکی گرینگە‪.‬‬ ‫ئێمە بە ڕوونی‌و ڕاشكاوانە ڕادەگەێنین كە‪،‬‬ ‫خوازیاری نزیكی‌و هاوخەباتی هەموو ئەم هێز‌و‬ ‫الیەنە دێمۆكرات‌و سێكۆالرانەین كە‪ ،‬خوازیاری‬

‫ڕووخانی كۆماری ئیسالمین‪ .‬هەر بەو پێیەش‬ ‫كۆمەڵە یەكگرتوویی‌و هاوخەباتی بەرین‌و تۆكمە‬ ‫لە پێنا‌و دێمۆكراسی لە ئێراندا بە پێویستیەكی‬ ‫هەنووكەیی‌و گرنگ دەزانێ‪.‬‬ ‫کۆمەڵە داکۆکی لە ویستی تەبایی‌و هاوکاریی‌و‬ ‫هاوخەباتیی لە گەڵ سەرجەم هێزە سیاسیە‬ ‫کوردستانیەکان دەکات‌و ئەوە هەوڵ‌و خواستی‬ ‫بێ ئەمالو ئەوالی ئێمەیە‪ .‬هێز‌و توانایەکانمان‬ ‫بۆپشتگیریی لە بیر‌و هزری پێشکەوتنخوازانەی‬ ‫چەترێک بۆ چەپی کوردستانی‌و بنەماڵەی بەرینی‬ ‫کۆمەڵە‌و هەموو ئەوکەسانە کە تێکۆشەر‌و چاالکی‬ ‫وەدیهێنانی ئامانجە بەرز‌و پێرۆزەکانی کۆمەڵەن‪،‬‬ ‫خستوەتە گەڕ بۆ ئەوەی ئاواتی هەنووکەیی‬ ‫خەڵکی کوردستانە بێنینە دی‪ .‬ڕووخانی ڕژیمی‬ ‫ئیسالمیی ئێران ئەرکی هەنووکەیی‌و ئامانجێکی‬ ‫سەرەکیی ئێمەیە‌و بۆ گەیشتن بەو مەبەستە‪،‬‬ ‫بانگەوازی سەرجەم الیەن‌و کەس‌و هێزە سێکۆالر‌و‬ ‫دێموکراسیخوازەکان دەکەین کە بۆ بەسەرئەنجام‬ ‫گەیاندنی ئەم ئامانجە‪ ،‬کە خواستی بەحەق‌و‬ ‫ئاواتی لەمێژینەی کۆمەڵگای فرەچەشنیی‌و‬ ‫فرەنەتەویی ئێران‌و گشت خەڵکی کوردستانە‪ ،‬با‬ ‫پێکەوە هاوسەنگەر‌و هاوخەبات بین‪ .‬لە ڕوانگەی‬ ‫کۆمەڵەوە‪ ،‬یەکڕیزیی‌و یەکگرتوویی پێویستییەکی‬ ‫مێژوویی‌و حاشاهەڵنەگرە‌و هاوکات‪ ،‬مەرجێکی‬ ‫بنچینەیی سەقامگیر بوونی ئازادیی‌و دێموکراسییە‬ ‫لە کۆمەڵگای ئێران بە گشتی‪ .‬کۆمەڵە هیچ چەشنە‬ ‫بڕوایەکی بە ئیسالح‌و گۆڕانی ڕژیمی ئیسالمیی‬ ‫ئێران نیە‌و بێ گومان‌و ڕاڕایی‪ ،‬لە سەر ئەو باوەڕەین‬ ‫کە ئیسالح خوازانی ئیسالمیی‪ ،‬لە دەورەیەکدا‬ ‫خەسارێکی گەورەیان بە کۆمەڵگای ئێران‌و‬ ‫خەباتی ئازادیخوازانەی خەڵکی ئێران گەیاندوە‌و‬ ‫ئاڵقەی بەرینی چاالکوانانی دژ بەم رژیمەیان‬ ‫شێواند‌و شەپۆلی دێموکراسی خوازانەی خەڵکیان‪،‬‬ ‫خەوشدار‌و لێڵ کردوە‪ .‬جموجوڵی بێ سەمەری‬ ‫ئیسالحخوازانی ئیسالمی جگە لە بەالرێدابردن‌و‬ ‫دوورخستنەوەی شۆڕشی خەڵک‌و درێژ کردنەوەی‬ ‫تەمەنی مۆمی روو لە کوژانەوەی رژیمی ئیسالمیی‪،‬‬ ‫دەسکەوتێکی نەبووە‪.‬‬ ‫کۆمەڵە ئەورۆ حیزبێکی سۆسیالیستی‬ ‫کوردستانی ئێرانە کە لە قوواڵیی دڵیەوە بڕوای‬ ‫بە دێموکراسیی‌و پلۆرالیسم‌و کۆمەڵگای سیاسیی‬ ‫فرەچەشنیی کوردستان‌و ئێرانە‪ .‬خۆی بە پاڵپشتی‬ ‫شێوە خەباتی مەدنی دادەنێ‌و دەستی یارمەتی‬ ‫دەداتە دەستی سەرجەم چاالکوانانی ئەم بوارە‬ ‫لە کوردستان‪ .‬مافی چارەی خۆ نووسین‪ ،‬مافی‬ ‫حاشاهەڵنەگری نەتەوەکانی ئێران‌و خەڵکی‬ ‫کوردستانە‌و بۆ گەیشتن بەم مافە‪ ،‬سەنگەری‬

‫دەفتەری نوێنەرایەتی کۆمەڵە لە واڵتی سویس‬ ‫‪5.02.2012‬‬

‫پاشماوە‬ ‫خەباتی نەتەوەیی‌و تێکۆشان بۆ دەستەبەر کردنی‬ ‫مافەکانی خەڵکی کوردستان‪ ،‬پتەوتر‌و بەهێزتر لە‬ ‫هەمیشە ئەکەین‌و هەنوکەش خوازیاری ئێرانێکی‬ ‫فەدڕاڵین‌و ئەوە بە گونجاو دەزانین‪ .‬هاوکات‪،‬‬ ‫تەبایی‌و یەکگرتوویی خەڵکی کوردستان لە گەڵ‬ ‫نەتەوەکانی دیکەی ئێران‪ ،‬قازانج‌و بەرژەوەندیی‬ ‫هەموانی لە خۆ گرتوە‌و هەنووکە تەقەالی بێ‬ ‫ووچانی ئێمە‌و پشتگیریی هەمەالیەنەی کۆمەڵەی‬ ‫لەگەڵدایە‪.‬‬ ‫جێی خۆیەتی کە هاوکات لە گەڵ بۆنەی‬ ‫ڕێزگرتن لە ساڵوەگەڕی رۆژی کۆمەڵە‪ ،‬ساڵوی پڕ‬ ‫لە پێزانین‌و ئەمەکناسیمان پێشکەش بە گیانی‬ ‫پاکی دامەزرێنەر‌و سەرکردەی گیانبەختکردووی‬ ‫ڕیزەکانی کۆمەڵە کاک حەمە حسێنی کەریمی‌و‬ ‫سەرجەم گیانبەختکردوانی ڕێگای ڕزگاریی خەڵکی‬ ‫کوردستان‌و تێکوشەرانی فیداکاری ئامانجی‬ ‫کۆمەڵگایەکی بەرابەر‌و بێ چەوسانەوە بکەین‌و‬ ‫پەیمانی ئەویندراییان لە گەڵ نوێ کەینەوە‌و‬ ‫هەوڵ بدەین ڕێگای بەرز‌و پیرۆزیان پڕ رێبوارتر‬ ‫بکەین ‪ .‬ئەوڕۆ دەرفەتێکی گونجاو ڕەخساوە بۆ‬ ‫ئەوەی ساڵوی گەرمی خۆمان پێشکەشی سەرجەم‬ ‫ڕیزەکانی کۆمەڵە‪ ،‬فیداکارانی ناو سەنگەر‪ ،‬کادر‌و‬ ‫پێشمەرگە‌و هەڵسووڕاوانی تەشکیالتی نەهێنی‬ ‫لە شار‌و الدێ‪ ،‬ئەندامانی بە وەجی کۆمەڵە لە‬ ‫دەرەوەی واڵت بکەین‪ .‬ساڵو بنێرین بۆ هەموو‬ ‫ئەو کەسانەی کە بە تاوانی ئازادیخوازیی‌و‬ ‫شوڕشگێری‌و کۆمەڵە بوون کەوتوونەتە بەندیخانە‬ ‫ولە سیاچاڵەکانی ڕژیمی ئیسالمیدا‪ ،‬داستانی‬ ‫بەرخودان‌و قارەمانیەتی تۆمار دەکەن‌و تەنگیان‬ ‫بە جەالدان‌و ئەشکەنجەگەران هەڵچنیوە ‪ .‬ڕێز‌و‬ ‫ساڵو‌و سپاسمان بۆ چاالکوانانی دێرینی کۆمەڵە‪،‬‬ ‫بۆ هەرکەسێک کە تەنانەت بۆ جارێک یان رۆژێک‪،‬‬ ‫هاوسەنگەری کۆمەلە بووبێ‌و یارمەتیی بەئاکام‬ ‫گەیاندنی خەباتی کۆمەڵەی دابێت‪ ،‬هەرچەندە‬ ‫ئێستاکە لە ریزەکانیشماندا نەبیندرێن‪.‬‬ ‫پایەدار بێ ئازادی‪ ،‬عەداڵەتی کۆمەالیەتی‌و‬ ‫دێمۆکراسی‬ ‫سەرکەوتوو بێ بزوتنەوەی رزگاریخوازی‬ ‫کوردستان‬ ‫نەمان بۆ دیکتاتۆری‌و بۆ رژێمی کۆماری ئیسالمی‬ ‫ئیران‬ ‫کومیتەی ناوەندیی کۆمەڵەی زەحمەتکیشانی‬ ‫کوردستان‬ ‫‪ ٢١‬ریبەندانی ‪ ١٣٩٠‬یان ‪ ١٠‬فوریەی ‪ ٢٠١٢‬زایینی‬


‫ژمار‌ه (‪ )٥7‬ساڵی پێنجەم‪201٢/2/12 ،‬‬

‫کۆمەڵگا‬

‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫ژنانی‌ رۆژهه‌اڵت ‌ی كوردستان‌و به‌رگری‌ چه‌كداریی‬ ‫حەبیبە عەبدوڵاڵهی‬ ‫ی‬ ‫ی كوردستان به‌رئه‌نجام ‌‬ ‫ی رزگاریخواز ‌‬ ‫بزاڤ ‌‬ ‫خه‌بات‪ ،‬خوێن دان‪ ،‬وزه‌به‌خشی‌‌و‬ ‫ی نه‌ته‌وه‌ی‌ كورده‌‌و به‌ڵگ ‌ه‬ ‫نه‌وه‌ستان ‌‬ ‫ی كورد تێیدا‬ ‫ی ژنان ‌‬ ‫نه‌ویست ‌ه رۆڵ ‌‬ ‫به‌رجه‌سته‌یه‌‪ .‬پێداچوونه‌وه‌‪ ،‬خوێندنه‌وه‌‌و‬ ‫ی ئه‌م مێژوو‌ه‬ ‫ی الپه‌ڕه‌كان ‌‬ ‫هه‌ڵدانه‌وه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ژنان ‌‬ ‫پرشنگدار‌ه كارتێكه‌ری‌ هه‌ڵسووران ‌‬ ‫ی پێوه‌ دیار‌ه كه‌ بۆ ده‌ستڕاگه‌یشتن‬ ‫كورد ‌‬ ‫ب ‌ه ئامانج‪ ،‬خه‌ون‌و خولیاكانی‌ كوردی‌ بن‬ ‫ی هه‌وڵی‌ خۆیان داوه‌‪.‬‬ ‫ده‌ست ئه‌وپه‌ڕ ‌‬ ‫ی ئه‌و گه‌ل ‌ه شوێن‬ ‫هه‌ر بڕگه‌یه‌ك ل ‌ه مێژوو ‌‬ ‫ی‬ ‫ی قاره‌مان ‌‬ ‫ی ژنان ‌‬ ‫په‌نج ‌هی‌ هه‌وڵ‌و هیمه‌ت ‌‬ ‫ی تێدا تۆمار كراوه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر هه‌نووك ‌ه‬ ‫كورد ‌‬ ‫ویست‌و داخوازییه‌كانی‌ كورد رادیكاڵتر‬ ‫گه‌اڵڵ ‌ه كراون‌و سه‌نگ‌و پێگه‌ی‌ كوردیان ل ‌ه‬ ‫هاوكێش ‌ه سیاسی‌‪ ،‬ئابووری‌‪ ،‬كۆمه‌اڵیه‌تی‌‌و‬ ‫ی جیهان‪ ،‬ناوچه‌‌و ئه‌و‬ ‫فه‌رهه‌نگییه‌كان ‌‬ ‫واڵتان ‌هی‌ كوردیان به‌ سه‌ردا كه‌رت‌و په‌رت‬ ‫كراوه‌‪ ،‬هه‌تا ئاستێكی‌ لووتكه‌یی چووه‌‪،‬‬ ‫ی‬ ‫هه‌مدیس به‌رهه‌می‌ له‌ گۆڕه‌پاندا بوون ‌‬ ‫ی كورد‌و سووربوونیان له‌ سه‌ر مه‌به‌ست ‌ه‬ ‫ژن ‌‬ ‫نه‌ته‌وایه‌تییه‌كانمانه‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫لێكدانه‌وه‌‪ ،‬هه‌ڵسه‌نگاندن‌و پێكگرتن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ژنان ‌‬ ‫ی چاالكانه‌ ‌‬ ‫ی به‌شدار ‌‬ ‫فاكتۆره‌كان ‌‬ ‫ی به‌رفراوانتر‬ ‫ی كورد ده‌رتانێك ‌‬ ‫كورد ل ‌ه بزاڤ ‌‬ ‫ی‬ ‫له‌و كورت ‌ه نووسین ‌ه ده‌خوازێت‌و پێویست ‌‬ ‫ی‬ ‫ی زانستی‌‌و ئاكادمیك ‌‬ ‫ب ‌ه پۆلێن كردن ‌‬ ‫ی جیاوازه‌و‌ه‬ ‫به‌رین هه‌یه‌‌و له‌ ره‌هه‌ند ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بۆ بكرێت‪ .‬ئه‌وه‌ ‌‬ ‫ئه‌شێ خوێندنه‌وه‌ ‌‬ ‫ی ئه‌م ئاوردانه‌وه‌یه‌‪:‬‬ ‫زیاتر مه‌بست ‌‬ ‫ی كوردستان ل ‌ه‬ ‫ی ژنان ‌‬ ‫ی ده‌ور ‌‬ ‫هه‌ڵسه‌نگاندن ‌‬ ‫ی رۆژهه‌اڵتی‌ كوردستانه‌‌و هه‌وڵده‌ده‌م‬ ‫به‌ش ‌‬ ‫ی‬ ‫خوێندنه‌وه‌یه‌ك ل ‌ه سه‌ر قۆناغی‌ هه‌ستیار ‌‬ ‫ی كوردستان‬ ‫ی رۆژهه‌اڵت ‌‬ ‫ی ژنان ‌‬ ‫بزاڤ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێران ل ‌ه ساڵ ‌‬ ‫ی گه‌اڵن ‌‬ ‫پاش راپه‌ڕین ‌‬ ‫‪1357‬ی‌ هه‌تاوی‌ بخه‌م ‌ه روو جه‌خت ل ‌ه‬ ‫سه‌ر ئه‌م رووداوان ‌ه بكه‌مه‌و‌ه ك ‌ه دواتر‬ ‫ی‬ ‫ی هه‌رچ ‌‬ ‫ی ژنی‌ كورد ‌‬ ‫ی شۆڕشگێر ‌‬ ‫سیما ‌‬ ‫پتر به‌رجه‌ست ‌ه كرده‌وه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش لە به‌ر‬ ‫ی‬ ‫دوو هۆكاری‌ بنه‌ڕه‌تی بوو‌‪ :‬یه‌كه‌م ژنان ‌‬ ‫رۆژهه‌اڵتی‌ كوردستان له‌و قۆناغه‌دا ب ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی سیستەماتیك بۆ پێشخستن ‌‬ ‫شێوه‌یه‌ك ‌‬ ‫بزووتنه‌وه‌ی‌ كورد به‌ رێژه‌یه‌كی‌ به‌رفراوان‬

‫ی‬ ‫ی ئایین ‌‬ ‫سه‌نگه‌ریان ل ‌ه كۆنه‌په‌رست ‌‬ ‫ی‬ ‫گرت‪ .‬دووهه‌م بۆ یه‌كه‌م جار ل ‌ه مێژوو ‌‬ ‫كورددا‌و ل ‌ه سه‌ر بڕیاری‌ یه‌كێك ل ‌ه حیزب ‌ه‬ ‫ی بزاڤه‌كه‌دا‬ ‫سه‌ره‌كییه‌كانی‌ ناو گۆڕه‌پان ‌‬ ‫وات ‌ه « كۆمه‌ڵه‌« ژنانی‌ كورد تاویان‬ ‫ی‬ ‫دای ‌ه چه‌ك‌و به‌شداریان ل ‌ه به‌رگرییه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫چه‌كداران ‌ه كرد‌و به‌وه‌ش داهێنانێك ‌‬ ‫ی كورددا‬ ‫ی خه‌باتگێڕانه‌ ‌‬ ‫نۆییان وه‌به‌ر گیان ‌‬ ‫هێنا‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی گه‌الن ‌‬ ‫ی راپه‌ڕین ‌‬ ‫ی پێچه‌وان ‌ه ‌‬ ‫ئه‌نجام ‌‬ ‫ی ‪1357‬ی‌ هه‌تاویدا‌و هێرش‌و‬ ‫ئێران ل ‌ه ساڵ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆنه‌په‌رست ‌‬ ‫ی رژێم ‌‬ ‫ی چه‌كدارانه‌ ‌‬ ‫په‌المار ‌‬ ‫تاران بۆ سه‌ر ماف‌و ئازادییه‌كانی‌ كورد ك ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی گه‌لی‌ كورد ‌‬ ‫ی ئازایانه‌ ‌‬ ‫به‌ره‌ورووبوونه‌و‌ه ‌‬ ‫ی چه‌كدار‬ ‫ی ب ‌ه هێز ‌‬ ‫ب ‌ه شوێنه‌و‌ه بوو‪ .‬خاڵ ‌‬ ‫ی خرۆشی‌ تایبه‌ت‬ ‫ی ژنی‌ كورد توان ‌‬ ‫بوون ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ببه‌خشێت‪ .‬په‌المار ‌‬ ‫ب ‌ه كوردایه‌ت ‌‬ ‫ی هه‌رگیز‬ ‫ی ئایین ‌‬ ‫ی رژێم ‌‬ ‫چه‌كدارانه‌ ‌‬ ‫ی ل ‌ه خه‌بات‌و تێكۆشان‬ ‫ی ئه‌م توێژه‌ ‌‬ ‫چاو ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌مجاره‌ ‌‬ ‫نه‌ترساند‌و ب ‌ه پێچه‌وانه‌و‌ه ژن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی راسته‌وخۆ تاو ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫كورد ب ‌ه داهێنان ‌‬ ‫ی ل ‌ه شه‌ره‌ف‌و‬ ‫ی پارێزگار ‌‬ ‫دای ‌ه چه‌ك ‌‬ ‫ی مرۆڤایه‌تی‌‌و كۆمه‌ڵ كۆمه‌ڵ ل ‌ه‬ ‫كه‌رامه‌ت ‌‬ ‫ی پێشمه‌رگایه‌تی‌دا رێكخران‌و‬ ‫ناو ریزه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی چه‌كدار ‌‬ ‫به‌شدارییان ل ‌ه شۆڕش‌و به‌رگری ‌‬ ‫نه‌ته‌وه‌كه‌یان كرد‪.‬‬ ‫ی‬ ‫یه‌كێك له‌و رێكخراو‌ه سه‌ره‌كییانه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ناو بزووتنه‌وه‌ی‌ كورد ل ‌ه رۆژهه‌اڵت ‌‬ ‫ی‬ ‫كوردستان‪ ،‬كۆمه‌ڵ ‌ه بوو كه‌ ل ‌ه بڕیارێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی هه‌ڵسووران ‌‬ ‫ئازایانه‌دا‌و له‌ گه‌ڵ راگه‌یاندن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ژنان ‌‬ ‫ی رێكخستن ‌‬ ‫ی خۆی‌دا بڕیار ‌‬ ‫ئاشكرا ‌‬ ‫ی دا‌و ئه‌م‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی ل ‌ه ناو ریزه‌كان ‌‬ ‫كورد ‌‬ ‫ی‬ ‫ی لێكدانه‌وه‌یه‌ك ‌‬ ‫بڕیار‌ه ئازایه‌نه‌یش له‌ روو ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بوو ك ‌ه پوتانسیل ‌‬ ‫سیاسی‌‌و واقیع ‌‬ ‫ی باشتر ده‌رده‌خست‪.‬‬ ‫بزووتنه‌وه‌ی‌ كورد ‌‬ ‫ی‬ ‫ی له‌و چه‌شن ‌ه ئازایه‌تی‌‌و بوێر ‌‬ ‫بڕیارێك ‌‬ ‫ی گه‌ره‌ك بوو‪ ،‬چوونك ‌ه‬ ‫ی خۆش ‌‬ ‫سیاس ‌‬ ‫ی له‌و چه‌شن ‌ه‬ ‫ده‌ست بردن بۆ بابه‌تێك ‌‬ ‫ی له‌ سه‌ر ڕێ بوو‪،‬‬ ‫ی به‌رباڵو ‌‬ ‫زۆر ئاستەنگ ‌‬ ‫به‌اڵم نه‌شده‌كرا وا ب ‌ه سانایی پشت له‌و‬ ‫وزه‌‪ ،‬به‌هره‌‌و توانایانه‌ بكرێت‌و نه‌ده‌گونجا‬ ‫ی‬ ‫ی خۆ پاراستن ل ‌ه تێك‌و پێكدان ‌‬ ‫به‌ هۆكار ‌‬ ‫ی كۆمه‌اڵیه‌تی‌‌و‬ ‫هیندێك یاسا‌و رێسا ‌‬ ‫ی ل ‌ه كۆی ئەو‌ هێز‌ه مرۆڤیی ‌ه كه‌ڵك‬ ‫كولتوور ‌‬ ‫ی‬ ‫وه‌رنه‌گیردرێت‪ .‬ئاشكرای ‌ه رێبه‌رایه‌ت ‌‬ ‫كۆمه‌ڵه‌ش وه‌ك هێزی داهێن ‌هر‌و نوێخواز‬ ‫ی له‌و‌ه جیاوازتر بدا‪ .‬له‌و‬ ‫نه‌ده‌كرا بڕیار ‌‬

‫‪5‬‬

‫پۆلێک لەژنانی پێشمەرگەی کۆمەڵە‬

‫قۆناغه‌دا ره‌نگ بێ چاوه‌ڕوان ‌ی ئه‌و‌ه ك ‌ه‬ ‫ژنان ‌ی كورد به‌و رێژه‌ به‌رفراوانه‌ به‌شدارییان‬ ‫له‌ شۆڕشی‌ چه‌كداری‌دا كرد چاوه‌ڕوانییه‌ك ‌ی‬ ‫دوورە ده‌ستتر بووبێ‪ ،‬به‌اڵم به‌ پاڵپشتی ‌ی‬ ‫ئه‌م بڕیار‌ه بوو ك ‌ه بۆ یه‌كه‌م جار ژن ‌ی‬ ‫كورد ده‌بێت ‌ه پێشمه‌رگه‌‌و ده‌یسه‌لمێنێت‬ ‫ك ‌ه ل ‌ه چه‌ك هه‌ڵگرتن‌و خه‌بات ‌ی‬ ‫چه‌كداریشدا پێشه‌نگه‌‌و ل ‌ه ئازایه‌تی‌دا‬ ‫ی پۆاڵیین ‌ی‬ ‫كه‌م ناهێنێت‪ ،‬چونكه‌ ئیراد‌ه ‌‬ ‫خه‌بات‌و به‌رخۆدان ‌ی تێدا به‌ هێز بوو‪.‬‬ ‫راستییه‌‌ مێژووییەکا ‌ن له‌و په‌یوه‌ندییه‌دا‬ ‫ی‬ ‫زۆر به‌ڵگه‌مان بۆ ده‌رده‌خه‌ن‌و دیارده‌ ‌‬ ‫ئازایه‌ت ‌ی ژنی‌ كوردمان بۆ ده‌سه‌لمێنن‪.‬‬ ‫ی به‌شداریی‌ ل ‌ه خه‌بات ‌ی چه‌كداریدا‬ ‫دیارده‌ ‌‬ ‫ی ژنان ‌ی‬ ‫ی ئازایانه‌ ‌‬ ‫ل ‌ه روویه‌كه‌وه‌ به‌رگر ‌‬ ‫كورد ل ‌ه نه‌ته‌وه‌كه‌یان بوو‌‪ ،‬ل ‌ه روویه‌ك ‌ی‬ ‫تریشه‌و‌ه خۆ سه‌لماندن ‌ی ژن بۆ ویست ‌ی‬ ‫ی به‌رانبه‌ری‌ بوو‪.‬‬ ‫به‌رابه‌ری‌ ل ‌ه گه‌ڵ ره‌گه‌ز ‌‬ ‫ی به‌ هێز‌و نۆێ بوو كه‌ ته‌نیا‬ ‫ئه‌مه‌ش فاكتۆر ‌‬ ‫ی‬ ‫نموونه‌یان ده‌توانین ل ‌ه شۆڕشه‌ پیرۆزەکە ‌‬

‫گه‌ل ‌ی ویتنام‌و به‌ربه‌ره‌كانێ ژنان ‌ی جیهان ل ‌ه‬ ‫به‌رانبه‌ر نازیسم‌و فاشیزمدا ل ‌ه سه‌رده‌م ‌ی‬ ‫شه‌ڕی‌ دووهه‌م ‌ی نێو ده‌وڵه‌تی‌ بدۆزینه‌وه‌‪.‬‬ ‫ل ‌ه قۆناغ ‌ی به‌رگری‌ چه‌كداری‌دا ژنان ‌ی‬ ‫كورد سه‌لماندیان ك ‌ه ده‌توانن پێشمه‌رگ ‌ه‬ ‫ی ناتوان ‌ی به‌ر به‌ست ‌ی‬ ‫ی فیزیۆلۆژ ‌‬ ‫بن‌و بار ‌‬ ‫هه‌ڵسووران‌و تێكۆشانیان بێت‪ ،‬نه‌ریت‌و‬ ‫كۆمه‌ڵگا‌و یاساكانی‌ ناكرێت به‌ر ب ‌ه‬ ‫داهێنانیان بگرێت‪ .‬له‌و قۆناغه‌دا سه‌لماندیان‬ ‫كه‌ ده‌توانن سه‌ره‌ڕای‌ زۆر به‌ربه‌ست‌و‬ ‫ئاسته‌نگ ‌ی سه‌ر رێیان‪ ،‬بوون ‌ی خۆیان وه‌ك‬ ‫پیاو بسه‌لمێنن‌و له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ك ‌ه پترین‬ ‫گوشاری‌ ئایین‪ ،‬كۆمه‌ڵگا‌و نه‌ریتیان ل ‌ه‬ ‫سه‌ر بوو به‌اڵم هه‌مدیس ب ‌ه داهێنانه‌كانیان‬ ‫ی هه‌رچه‌شنه‌ كۆنه‌په‌رستی‌یه‌ك‬ ‫به‌ره‌وڕوو ‌‬ ‫ببنه‌وه‌‌و گشت قورسایه‌كانی‌ به‌رپرسایه‌ت ‌ی‬ ‫مێژووییان ب ‌ه دڵه‌و‌ه وه‌ربگرن‌و ل ‌ه‬ ‫خه‌باتكردن دانه‌مێنن‌و ببن ‌ه سه‌مبۆل ‌ی‬ ‫خۆڕاگری‌ نه‌ته‌وایه‌تی‌‌و هانده‌ری‌ شۆڕش ‌ی‬ ‫ی‬ ‫ی كاریگه‌ر ‌‬ ‫پیرۆزی‌ نه‌ته‌وه‌كه‌مان ‪.‬ده‌ور ‌‬

‫ژنان ‌ی كورد له‌و قۆناغه‌ هه‌ستیاره‌دا ل ‌ه‬ ‫ی كورد‬ ‫به‌راوه‌رد له‌ گه‌ڵ هه‌موو بزووتنه‌وه‌ ‌‬ ‫ده‌ورێك ‌ی جیاوازتر بوو چونك ‌ه به‌ربه‌ره‌كانێ‬ ‫ی ئیسالم ‌ی ك ‌ه‬ ‫ل ‌ه به‌رانبه‌ر زۆرداری ‌ی كۆمار ‌‬ ‫به‌ پێشكه‌وتووترین ته‌داروكات ‌ی لۆجستیك ‌ی‬ ‫ی‬ ‫ی كوردستان هاتبوو‌ وە بوار ‌‬ ‫به‌ره‌و شه‌ڕ ‌‬ ‫جوغرافیای ‌ی ناوچه‌كه‌‌و خۆ رێكخستنی‌ ژن ‌ی‬ ‫كورد ل ‌ه ته‌ك شاخ‌و سه‌نگه‌ر‪ ،‬هه‌رچ ‌ی پتر‬ ‫بوونی‌ ژن ‌ی كوردی‌ وه‌ك مرۆڤێكی‌ به‌هێز‌و‬ ‫شۆڕشگێر سه‌لماند‌و شوناس‌و كه‌سایه‌ت ‌ی‬ ‫گرینگ ‌ی پێیان‌و ب ‌ه بزووتنه‌وه‌كه‌یان‬ ‫به‌خشی‌‌و ب ‌ه وریایی‌‌و وشیارییان كۆمه‌گ ‌ی‬ ‫شایانیان ب ‌ه خۆڕاگری‌ كورد كرد‪.‬‬ ‫پێشمه‌رگ ‌ه بوون ‌ی ژنی‌ كورد ب ‌ه ته‌نیا‬ ‫ی‬ ‫دروشمێك نه‌بوو‪ .‬به‌ڵكوو فره‌یەک دیارده‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫تری‌ به‌ شوێن خۆیدا هێنا ك ‌ه ئه‌نجامه‌كه‌ ‌‬ ‫جیاواز ل ‌ه ترادسیۆن به‌زێنی‌‪ ،‬به‌كارهێنان ‌ی‬ ‫به‌شێكی‌ به‌رچاوی‌ پوتانسیه‌ل ‌ی كورد بوو‬ ‫ی وه‌گه‌ڕ‬ ‫ك ‌ه تا به‌ر ل ‌ه ساڵ ‌ی ‪1357‬ی‌ هه‌تاو ‌‬ ‫نه‌خرابوو‪.‬‬

‫ڕۆڵی ژنان له خه‌باتی چه‌وساوه‌کاندا‬ ‫محه‌مه‌د حه‌کیمی‬ ‫‪ 32‬ساڵ به سه‌ر خه‌باتی کۆمه‌ڵه‌دا‬ ‫تێده‌په‌ڕێت‌و هێشتا پرسی ژن وه‌ک پرسێکی‬ ‫گرنگ له ئارادایەو بایه‌خێکی سه‌ره‌کی هه‌یه‬ ‫له ئاست جیهانی‌و نێونه‌ته‌وه‌ییدا‪ ،‬هه‌ر‬ ‫بۆیه ئێستاش وه‌ک پرسێکی سه‌ره‌کی له‌م‬ ‫پرسه ده‌ڕوانێت‌وهه‌ڵسوکه‌وتی له گه‌ڵدا‬ ‫ده‌کات‌و به گژ هه‌موو سوننه‌ته کۆنه‌کانی‬ ‫کۆمه‌ڵگاو ده‌سه‌اڵته دڕنده‌کاندا چووە‪.‬‬ ‫کۆمه‌ڵه وەک هێزێکی پێشکەوتنخواز هاو‬ ‫کات لەگەڵ سەرهەڵدانی پشتگیری کرد له‬ ‫ڕۆڵی ژنان‌و هه‌روه‌ها هه‌وڵی هه‌موار کردنی‬ ‫ئازادی ژنان‌و ره‌خساندن‌و دروست کردنی‬ ‫فه‌زایەکی ئازادو بیرمه‌ند کردنی ژنانی دا‬ ‫له ئاست کوردستان‪ .‬دوای ده‌ستپێکردنی‬ ‫خه‌باتی ئاشکراو خرۆشانی خه‌ڵکی‬ ‫کوردستان دژ به رژێمی شاو تیا چوونی‬ ‫ئه‌و رژێمه‪ ،‬بارودۆخێکی وه‌ها بۆ ژنان‬ ‫ره‌خسا که ژن بتوانێ بێته ناو مه‌یدانی‬ ‫خه‌بات‌و بۆ مافه ره‌واکانی خۆی تێبکۆشێ‪.‬‬ ‫ژنی کورد ده‌مێکه چاو له دووی ئازادی‬ ‫بوو‪ .‬ئه‌و سه‌رده‌مه سه‌رده‌می پیاوساالری‌و‬ ‫سه‌رکوتی ژنان بوو‪ ،‬هه‌ر بۆیه کڵپه‌ی ئاگرو‬ ‫ئازارێکی زۆر له ناخی ژنان قه‌تیس مابوو‬ ‫و خۆی وه‌ک گێژه‌لووکه به هه‌موو که‌لێن و‬ ‫قۆژبنێکدا ده‌داو ئارامی نه‌ده‌گرت‪ ،‬نۆقره‌ی‬ ‫لێ هه‌ڵگیرابوو و له رێگه‌یەک بۆ ده‌رباز‬ ‫بوون ده‌گه‌ڕا تا خۆی له‌و بارودۆخه‌ی‬

‫قه‌تیساویه رزگار بکات‪ .‬له ڕۆچنەیەک‬ ‫ده‌گه‌ڕا تا ئازارو ده‌رده‌کانی تیا بشواته‌وەو‬ ‫بگات به ئازادی‪ .‬له‌و سه‌روبه‌نده‌دا بوو که‬ ‫کۆمه‌ڵه داوای له ژنان کرد که بچنه نێو‬ ‫ریزه‌کانیه‌وەو له خه‌باتی رزگاریخوازانه‌ی‬ ‫گه‌لی کوردو رزگاری چینایه‌تی‌و خەبات‬ ‫لە پێناو به‌رابه‌ریدا به‌شداری بک ‌هن‌و هه‌وڵ‬ ‫بده‌ن بۆ رزگار کردنی مافه‌کانی خۆیان‬ ‫له کۆیله‌تی و کۆیالیه‌تی‌و لە بزووتنەوەی‬ ‫کوردی لە رۆژهەاڵتی کوردستان‪ ،‬ئەمە بۆ‬ ‫یه‌که‌م جار بوو کە ژن هه‌ستی به ئازادی‌و‬ ‫به‌رابه‌ری له ژیانیاندا دەکرد‪ .‬هاوکات له‬ ‫گه‌ڵ شۆرش‌و راپه‌ڕینی خه‌ڵکی ئێران به‬ ‫دژی شا‪ ،‬خه‌باتی ژنانی کورد ده‌ستی‬ ‫پێکردو کوردستان بووه گۆڕەپانی خەباتی‬ ‫رزگاریخوازانه‌ی ژنان‪ .‬دیارده‌ی به‌شداری‬ ‫ژنان له خه‌باتی کوردستان‪ ،‬چ له دژی شا و‬ ‫چ له دژی رژێمی کۆماری ئیسالمی پای نایه‬ ‫قۆناغێکی نوێوەو ئه‌م خه‌باته ژنانی هاندا‬ ‫بێنه نێو ریزه‌کانی کۆمه‌ڵه‌وه‪ .‬ژنان له هه‌موو‬ ‫خۆپیشاندانه‌کانی دژ به رژێمی کۆماری‬ ‫ئیسالمی‌و هه‌ر وه‌ها له شه‌ڕی ‪ 24‬رۆژه‌ی‬ ‫شاری سنه‪ ،‬زۆر ئازایانه به‌شداریان کردو‬ ‫الپەڕەکانی مێژووی خەباتی شۆڕشگێڕانەی‬ ‫گەلی کوردیان بە کارو ئازایەتی‌و لێهاتوویان‬ ‫نه‌خشاند‪ .‬په‌ره‌یەکی نوێیان له ژیانی ژناندا‬ ‫نه‌خشاندو هه‌نگاوێکی گه‌وره‌یان به‌ره‌و‬ ‫ئازادی نا‪ .‬ژنان له کوردستان به هۆی‬ ‫چه‌وساندنه‌وه‌ی پیاو ساالرانەو نه‌بوونی‬ ‫خوێنده‌واری‌و هه‌روه‌ها به زۆر بە شوو دان‬ ‫و ژن به ژن کردن له نێو کورده‌واریدا‪ ،‬ئازارو‬

‫ده‌ردو چه‌رمه‌سه‌ری زۆریان چێشتبوو‪ ،‬هه‌ر‬ ‫بۆیه دوای ئاشکرا بوونی کۆمه‌ڵەو خه‌باتی‬ ‫چه‌وساوه‌کان ‪ ،‬ژنان به گشتی روویان‬ ‫کرده کۆمه‌ڵەو کۆمەڵەیان بە خاون ئەو‬ ‫زەرفیەتە دەبینی بۆ خه‌باتی خۆیان دژ‬ ‫بە فەرهەنگی دواکەوتووانەی باوی دژ بە‬ ‫ژنی زاڵی نێو کۆمەڵگای ئەو سەردەم‌و له‌م‬ ‫پێناوه‌دا به سه‌دان ژنی تێکۆشه‌ر گیانی‬ ‫خۆیان فیدای رزگاری‌و مافی به‌رابه‌ری ژن‌و‬ ‫پیاو کرد و هه‌وڵی ئه‌وه‌یاندا که سوننه‌ته‬ ‫کۆنه‌کان بشکێنن‌و شکاندیان‪ .‬ژنان له‬ ‫کۆمه‌ڵه سه‌دان داستانی سه‌روه‌رییان بۆ‬ ‫رزگاری گه‌لی چه‌وساوه‌ی کورد تۆمار‬ ‫کردو ئێستاش کاتێ بیره‌وه‌ری‌یه‌کانی ئه‌و‬ ‫سه‌رده‌مه ده‌خوێنینه‌وه زۆر به جوانی ڕۆڵ‌و‬ ‫جێپه‌نجه‌ی ژنانی کۆمه‌ڵه دیارەو جێ دەستی‬ ‫خۆی به سه‌ر کۆمه‌ڵگای کورده‌واریدا به‬ ‫جێهێشتووەو ئه‌و کاریگەری‌یە زۆر به‌رچاوه‪.‬‬ ‫ئه‌وژنانه‌ی‬ ‫رژێمی کۆماری ئیسالمی‬ ‫که ده‌هاتنه ریزه‌کانی خه‌باتی ئازادی‬ ‫کوردەوە ده‌گرت‌و له به‌ندیخانه‌کانی توندی‬ ‫ده‌کردن‌و به سه‌دان خۆڕاگری‌و خوڵقاندنی‬ ‫ئه‌فسانه له ناو زیندانه‌کانی رژێم له الیه‌ن‬ ‫ژنه شۆڕشگێره‌کانه‌وه تۆمار کراوەو ئه‌و‬ ‫ژنانه ته‌نانه‌ت له سه‌ره‌مه‌رگیشداو له ژێر‬ ‫په‌تی سێداره‌دا ته‌نیاو ته‌نیا داوای ئازادی‬ ‫کوردستان‌و مافی ژنیان له ژێر رێبازی‬ ‫کۆمه‌ڵه‌دا ده‌کرد‪ .‬ژنانی کۆمه‌ڵه پرسی ژنانی‬ ‫کوردیان برده قۆناغێکی‌ترو ئێزنیان به هیچ‬ ‫شتێک‌و که‌سێک نه‌دا بێ رێزی بکه‌ن به ژن‌و‬ ‫ئاسۆیەکی روونی ژیان‌یان بە ڕووی ژناندا‬

‫کردەوەو خه‌باتێکی ئازایانەو خۆڕاگرانه‌یان‬ ‫بۆ گه‌یشتن به ئازادی‌و مافه‌کانیان‌و دژ به‬ ‫ده‌سه‌اڵته نگریسه‌کان ئه‌نجام دا‪ .‬ژنانی‬ ‫تێکۆشه‌ری کوردستان له شارو دێهاته‌کان‌و‬ ‫له ژێر پۆستاڵی داگیرکه‌رانی کوردستان‪،‬‬ ‫ده‌ستیان دایه خه‌بات‌و به هه‌موو شێوه‌یەک‬ ‫دەورێکی دیارو کاریگەریان لە خەباتی‬ ‫چەکدارانەی هێزی پێشمه‌رگەو هه‌موو‬ ‫بوارەکانیدا گێڕا‪ .‬له بواری کاری نه‌هێنی‌و‬ ‫رێکخستنەکانداو یارمه‌تیدانی نه‌خۆش‌و‬ ‫برینداره‌کان‌و هه‌روه‌ها نووسراوەو سه‌ردانی‬ ‫بنه‌ماڵه‌ی شه‌هیدانیان ده‌کردو هه‌وڵی‬ ‫ئه‌وه‌یانده‌دا خه‌ڵک له کرده‌وه‌و پیالنه‌کانی‬ ‫رژێمی کۆماری ئیسالمی وه‌ئاگا بێنن‌و ورەی‬ ‫خه‌ڵکیان ده‌برده سه‌ره‌وه‪ .‬بۆ به‌رگریکردن‬ ‫له مافه ره‌واکانی خۆیان‌و هه‌ر بۆیه رژێم‬ ‫بێ به‌زه‌ییانه دژ به‌و ژنه تێکۆشه‌رانه‬ ‫هه‌ڵوێستی ده‌گرت‌و ده‌یانی گرت‌و به هه‌موو‬ ‫شێوه‌یەک ئه‌شکه‌نجه‌و ئازاری ده‌دان‌و‬ ‫زیندان‌و سیاچاڵه‌کانی رژێم پڕ بوو له ژنانی‬ ‫ئازادیخوازی کۆمه‌ڵه ‪.‬‬ ‫ژنانی کۆمه‌ڵه جیاوازیەکی تایبه‌تیان‬ ‫هه‌بوو لەو ژنانەی کە لە حیزبه‬ ‫شۆڕشگیره‌کانی‌ترداو دواتر لە ریزەکانی‬ ‫خەباتی چەکدارانەدا بەشداریان کردو‬ ‫ئەوەش ئه‌و پێناسە سیاسی‌یه‌ بوو‬ ‫که ژنان له نێو کۆمه‌ڵدا بۆ خۆیان‌‌و‬ ‫بزووتنەوەی ڕزگاری خوازانەی کوردستان‬ ‫تۆمار کرد‪ .‬روون‌و ئاشکرایه کە ژنی‬ ‫کورد له بواری بزووتنەوی روو لە گەشەی‬ ‫ژنان لە پێناو رزگاری نەتەوەیی‌و بە‬

‫تایبەت بزووتنەوەی یەکسانی خوازانەی‬ ‫نێوان ژن‌و پیاو لە کۆمەڵگا‪ ،‬لە سۆنگەی‬ ‫کۆمەڵەوە هەنگاوی نایه قۆناغێکی نوێوەو‬ ‫تا ئێستاش ئه‌و خه‌باته بووه به خه‌باتی‬ ‫به‌رگری له مافه‌کانیان‌و خه‌باتی سیاسی‌و‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی‪ .‬چونکه چه‌وساندنه‌وه‌ی‬ ‫ژنان له رۆژهه‌اڵتی کوردستان له الیه‌ن‬ ‫رژێمه داگیرکه‌ره‌کانه‌وه بوو به هەوێنی‬ ‫خه‌بات‌و ئازادی ژن‪ .‬چه‌وساندنه‌وه‌ی‬ ‫ژن له الیه‌ن دەسەاڵت‌و داب‌و نەریتە‬ ‫کۆنەپەرستانەکانەوە دیارترین جۆری‬ ‫سته‌مەو درێژترین هێڵی مێژوویی له‬ ‫خه‌باتی کورددا پێکهێناوەو ئه‌مه‌ش وه‌ک‬ ‫سەمبۆڵێک له کۆمه‌ڵه‌دا به‌رز راگیراوەو‬ ‫ژن له کۆمه‌ڵه‌دا ئه‌و قۆناغه‌ ترسێنه‌ره‌ی‬ ‫تێپەڕاندووەو قۆناغێکی نوێی له خه‌بات‬ ‫پێکهێناوەو توانیویه‌تی ستراتیژیه‌کی نوێ‬ ‫رچاو بکات‌و بۆ رزگاری گه‌لی بن ده‌ستی‬ ‫کوردستان‌و هاوتەریب لەگەڵ خەباتی‬ ‫نەتەوەیی ئه‌و ستراتیژی‌یه بکات به‬ ‫هەوێن‌ بۆ رزگاری ژن له کوردستان‪ .‬ژنان‬ ‫له کۆمه‌ڵه‌دا خه‌باتیان کردووه بۆ رزگاری‬ ‫ئینسان‌و کێشه‌ی دیالیه‌تی‌و کۆیالیه‌تی‬ ‫ژن‌و به تایبه‌ت نه‌هێشتنی کێشه‌ی ژنان‌و‬ ‫چارەسەر کردنی هه‌موو ئه‌و پرسانه‌ی له‬ ‫ژیانی رۆژانه دا بۆ ژن دێته پێش‪ .‬کۆمه‌ڵه‬ ‫وه‌ک حیزبێکی سه‌راسه‌ری توانی خه‌باتی‬ ‫ژن بگوازێته‌وه بۆ چاخێکی نوێ‌و کێشه‌ی‬ ‫ژن له کۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی‌و ده‌سه‌اڵتی‬ ‫سیاسی البه‌رێت‌و به‌رابه‌ری بسه‌پێنێت به‬ ‫بێ جیاوازی‪.‬‬


‫‪4‬‬

‫ژمار‌ه (‪ )٥7‬ساڵی پێنجەم‪201٢/2/12 ،‬‬ ‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫جیهان‬ ‫تایبەت‬

‫سووریە؛ کوشتارگەی خەڵکی بیر جیاواز‬ ‫ئا‪ :‬فیروز مامۆیی‬ ‫دوای تێپەڕ بوونی نزیک بە یەک ساڵ لە‬ ‫ڕاپەڕینی جەماوەریی لە سووریە دژ بە‬ ‫حکومەتی بەشار ئەسەد‪ ،‬هێشتاکە بینەرو‬ ‫بیسەری کۆمەڵکوژی‌و کوشتاری بێ‬ ‫بەزەییانەی خەڵکی بێ تاوان‌و ڕاپەڕیوی‬ ‫شارە جۆراو جۆرەکانی ئەو واڵتەین‌و‬ ‫ڕۆژ لە دوای ڕۆژ ڕێژەی کوژراوان‌و‬ ‫خەسارە مرۆییەکان لە زیاد بووندایەو‬ ‫بە پێی دواین ئامارە باڵو بووەکان لەم‬ ‫پەیوەندەدا ڕێژەی قوربانیان سنووری ‪6‬‬ ‫هەزار کەسی تێپەڕاندووەو بە هەزاران‬ ‫کەس بریندارو بە هەزاران کەسی دیکەش‬ ‫لە زیندانەکاندا بەسەر دەبەن‌و ئەم‬ ‫چەرخی قەسابیە بێوچان‌و بێ ڕاوستان‪،‬‬ ‫گیانی خەڵکانی بیر جیاوازو نەیاری خۆی‬ ‫دەگرێت‌و سەرکوت هێشتاکە هەر قسەی‬ ‫یەکەم‌و کۆتایی بەشار ئەسەد بۆ مانەوە‬ ‫لەسەر کورسی دەسەاڵتە‪.‬‬ ‫دواین کۆبوونەوەی ئەنجومەنی ئەمنیەتی‬ ‫نەتەوەیەکگرتووەکان بۆ داسەپاندنی‬ ‫ئابڵۆقەکان بەسەر ئەو واڵتەش بە ڕەت‬ ‫کردنەوەی بڕیارنامەی ئەو شەورایە لە‬ ‫الیەن چین‌و ڕوسیەوە بێ ئاکام مایەوەو‬ ‫هەر ئەمەش ناڕەزایەتی‌و دژایەتیەکی‬ ‫زۆری بەرانبەر بەو دوو واڵتە لەالی‬ ‫واڵتانی جیهان‌و بەتایبەت لە الیەن‬ ‫ئۆپۆزیسیۆنی سووریەوە لێکەوتەوە‪.‬‬ ‫هەر لەم پەیوەندەدا بورهان غلیون‬ ‫سەرۆکی شەورای نەتەوەیی سووریە‬ ‫خوازیاری پێکهێنانی ئێئتالفێکی نێو‬ ‫نەتەوەیی‌و دەرەکی لە چوارچێوەی‬ ‫شەورای ئەمنیەت بۆ یارمەتی گەیاندن‬ ‫بە خەڵکی سووریە بووەو هەروەها ڕەت‬ ‫کردنەوەی بڕیارنامەی ئابڵۆقەکان لە‬ ‫الیەن ڕووسیە و چینی بە مۆر کردنی‬

‫ئیجازە نامەی کوشتنی خەڵکی سووریە‬ ‫ناولێبردووەو زیادیشی کردووە کە‪ ،‬ئەم‬ ‫کارەی مسکۆو پێکەن زەبرێکی کاریگەرو‬ ‫نالەبار لە جەستەی ڕێگا چارەی ئاشتی‬ ‫خوازانەی قەیرانەکانی سووریە دەدات‌و‬ ‫دەستی ڕژێمی دیکتاتۆری ئەو واڵتە‬ ‫بۆ جینایەتی زۆرتر ئاوەاڵتر دەکات‌و‬ ‫داوای لە واڵتانی عەرەبی کرد تاکوو‪،‬‬ ‫وەکوو توونس باڵوێزەکانی سووریە لە‬ ‫واڵتەکەیان بکەنە دەرەوە‌و داواشی لە‬ ‫خەڵکی ناڕازی سووریە کرد تاکوو‪ ،‬لە‬ ‫بەرانبەر باڵوێزخانەی ڕووسیەو چین‬ ‫بە هۆی هەڵوێستە نەشیاوەکەی ئەو‬ ‫دوو واڵتەوە‪ ،‬دەست بدەنە ناڕەزایەتی‬ ‫دەربڕین‪.‬‬ ‫ڕێک چەند کاتژمێر دوای ڕەت کردنەوەی‬ ‫بڕیارنامەی شەورای ئەمنییەت لە الیەن‬ ‫ڕووسیەو چینەوە‪ ،‬ئەرتەشی ژێر دەسەاڵتی‬ ‫بەشار ئەسەد‪ ،‬خەڵکیان بە شێوەیەکی‬ ‫دڕندانەو بە دوور لە هەر چەشنە پێوەرو‬ ‫پێناسەیەکی مرۆیی‪ ،‬لە سەر شەقامەکان‬ ‫گول‌لە باران کردو لەو هێرشەدا سەدان‬ ‫کەس کوژران‌و بریندار بوون‌و شەپۆلێکی‬ ‫نوێی لە کوشتاری خەڵکی وەزاڵە هاتووی‬ ‫سووریە دەستی پێکرد‪ .‬نەبیل ئەلعەرەبی‬ ‫سکرتێری گشتی یەکیەتی عەرەبیش لە‬ ‫بەرانبەر بایکوتی بڕیارنامەی شەورای‬ ‫ئەمنییەت نیگەرانی دەربڕیوە‌و لەم‬ ‫پەیوەندەدا ڕایگەیاندووە‪ ،‬سەرنەکەوتنی‬ ‫ئەم شەورایە لەهەمبەر پەسەند کردنی‬ ‫بڕیارنامەیەک بۆ پشتیوانی لە گەاڵڵەی‬ ‫یەکیەتی عەرەب بۆ چارەسەریی‬ ‫کێشەکانی سووریە‪ ،‬هۆکارێک بۆ کۆتایی‬ ‫هێنان بە پشتیوانیی جیهانی عەرەب‌و‬ ‫هەوڵەکانی ئەم یەکیەتییە لە پەیوەند‬ ‫لەگەڵ سووریە نییەو یەکیەتی عەرەب‬ ‫هەماهەنگ لەگەڵ هەموو الیەنەکان‌و‬ ‫لەوانە دەوڵەتی سووریەو نەیارانی ئەو‬

‫لەکاتی سەرهەڵدانی راپەڕینی سوریا هەزاران هاواڵتی ئەو واڵتە بە دەستی هێزکانی رژیمی ئەسەد کوژراون‬ ‫ڕژێمە‪ ،‬سەرجەم هەوڵەکانی خۆیان بۆ‬ ‫چارەسەریی سیاسی قەیرانی ئەم واڵتە‬ ‫بۆ بە ئامانج گەیاندن دەخەنە گەڕ‪.‬‬ ‫دیکەوە یونیسێف‪،‬‬ ‫لە الیەکی‬ ‫سندووقی مندااڵنی ڕێکخراوی نەتەوە‬ ‫یەکگرتووەکان‪ ،‬لە دوایین ڕاگەیەندراوی‬ ‫خۆیدا هێناویەتی کە‪ ،‬تاکوو ئێستا ‪384‬‬ ‫منداڵ لە ڕووداوەکانی سووریە گیانیان‬ ‫لەدەستداوە‌و نزیک بە ئەم ڕێژەیەش‬ ‫منداڵ لە زیندانەکاندان کە‪ ،‬هەندێکیان‬ ‫تەمەنیان کەمتر لە ‪ 14‬ساڵە‪ .‬ڕیما‬

‫سەالح جێگری بەڕێوبەری یونیسێف‬ ‫لەم پەیوەندەدا وتوویە‪ ،‬ئەم ئامارانە تا‬ ‫ڕۆژی ‪7‬ی ژانویە کۆ کراوەتەوەو ڕژێمی‬ ‫دەسەاڵتدار لە سووریە لە بەرانبەر‬ ‫پارێزگاریی لە مندااڵن و مافەکانیان‪،‬‬ ‫بەڵێنی یاسایی هەیەو دەبێ لەئاست‬ ‫بەڵێنەکانی پێبەند بێت‪.‬‬ ‫دەبێ ئەوەش بوترێت‪ ،‬کە تاکوو ئێستا‬ ‫چەندین دەستە خەڵکی ئێرانی لە‬ ‫سووریە لە الیەن شۆڕشگێڕانەوە بە‬ ‫هۆی ئەوەیکە لە کوشتاری خەڵکی ئەو‬

‫واڵتەو یارمەتی گەیاندن بە ڕژێمی بەشار‬ ‫ئەسەد دەستیان هەبووە‪ ،‬ڕفێندراون‌‪.‬‬ ‫ڕژێمی ئیسالمیش بەردەوام تۆمەتەکانی‬ ‫دەستێوەردان لە کاروباری سووریە ڕەت‬ ‫دەکاتەوەو ئاگادار نەبوونی لە ئاست‬ ‫وەها کەسانێک ڕادەگەێنێت‌و دەڵێت؛ ئەم‬ ‫چەشنە کەسانە هیچ پەیوەندییەکیان بە‬ ‫ڕژێمی ئیسالمی ئێرانەوە نییەو ئەگەریش‬ ‫کەسانێک وەها کارگەلێک ئەنجام دەدەن‪،‬‬ ‫ئەوە بە شێوەی سەرەڕۆیانەیە‪ ،‬یان لە‬ ‫الیەن کەسانێکی دیکەوە سازمان دراون‪.‬‬

‫بەراوردێک لەنێوان شێوەی هەڵبژاردن لە ئێران‌و باقی واڵتان‬ ‫هەڵبژاردن یان دەنگدان بە کۆمەڵێک‬ ‫هەوڵ‌و عەمەلیاتی هاوبەش‌و بەشداری‬ ‫زنجیرەیی‌و گرێدراو لە کات‌و مەودایەکی‬ ‫ک‬ ‫دیاریکراوو ناوچەیەکی ژێئۆپۆلۆتی ‌‬ ‫دەوترێت‪ ،‬کە دەبێتە هۆی ڕاکێشانی‬ ‫کەس یان کەسانێک‪ ،‬یان بابەت‌و‬ ‫پەیڕەوو پرۆگرامێکی تایبەت لە الیەن‬ ‫زۆرینەی حەشیمەتی ئەو ناوچەیەو لە‬ ‫نیهایەتدا جێبەجێ کردن‌و بە ئاکام‬ ‫گەیاندن‌و بەڕێوەبردنی ئەم کۆمەڵە‬ ‫هەوڵ‌و عەمەلیاتە‪ .‬جا ئەگەر ئەم‬ ‫هەڵبژاردنە لە کەش‌وهەوایەکی ئازادانەو‬ ‫دوور لە هەر چەشنە ترس‌و دڵەڕاوکێ‌و‬ ‫هەڕەشەو تۆقاندنێک‪ ،‬قۆناغ بە قۆناغ تا‬ ‫گەیشتن بە ئاکامێکی ڕاستەقینە ئەنجام‬ ‫بگرێت‌و هەڵبژاردنێکی دیموکراتیک‌و‬ ‫ئازاد بە پێی پێوەرە دیاریکراوەکانی‬ ‫بچێتە پێشەوە‪ ،‬مانای ڕاستەقینەی‬ ‫دیموکراسی‌و خەڵک ساالری بۆ دیاری‬ ‫کردنی چارەنووسی خۆیان ڕەنگ‌و بۆنی‬ ‫ڕاستەقینە لەخۆ دەگرێت‌و دەکرێ‬ ‫بڵێین‪ ،‬یەکێک لە بنەما سەرەکییەکانی‬ ‫دیموکراسی لەو ناوچەیەدا هاتووەتە‬ ‫ئاراوە‪.‬‬ ‫لە هەندێ لە واڵتانی جیهان ئەم‬ ‫بەشدارییە تەنیا لە چوارچێوەی‬ ‫هەڵبژاردنی نوێنەرانی پارلەمان‌و‬ ‫شەوراکانی شاردایە‪ ،‬بەاڵم لە هەندێ لە‬ ‫واڵتانی‌دیکە هەڵبژاردن‪ ،‬دیاری کردنی‬ ‫سەرۆک کۆمارو باقی ئورگانەکانی‌دیکەی‬ ‫حکومەتێک لەخۆ دەگرێت‌و خەڵک بە‬ ‫کەیفی خۆیان‌و بە شێوەیەکی ئازادانە‬ ‫بۆ دیاری کردنی نوێنەرێکی تایبەتی‬ ‫خۆیان دەڕۆنە پای سندووقەکانی‬ ‫دەنگدان‌و دەتوانن لە پڕۆسەی سیاسی‬ ‫ناوچەی نیشتەجێ بوونی خۆیان دەورو‬ ‫کاریگەریی ئەکتیڤ‌و بەرچاویان هەبێت‪.‬‬ ‫مەجلیس یان ئورگانی یاسا دانەر یەکێک‬ ‫لە گرنگترین‌و بنەڕەتیترین بنەماکانی‬ ‫دیموکراسی دێتە ئەژمارو لە هەندێ لەو‬

‫واڵتانەی کە شۆڕشی مەشرووتەیان تێدا‬ ‫کراوە‪ ،‬مەجلیس پێگەی مەرج دانەری‬ ‫هەیەو ئەم ئورگانە هەستیارو خەڵکی‌یە‬ ‫توانیویەتی پێگەو بناغەی خۆی لە‬ ‫نێو توێژە جۆربەجۆرەکانی کۆمەڵگا‬ ‫بکاتەوەو خەڵک ساالریش بپارێزێت‌و‬ ‫لە هەمان کاتدا پۆستی پاشایەتی‌و‬ ‫سەڵتەنەتی تەنیا ڕواڵەتێکی فەرمایشی‬ ‫هەیەو لە ڕاستیدا‪ ،‬دەسەاڵت لە‬

‫دەستی مەجلیس دایەو هەر بڕیارێکی‬ ‫سەرەکی کە هەم کاریگەریی لەسەر‬ ‫نیزامی سیاسی هەیەو هەم ڕاستەوخۆ‬ ‫لەگەڵ ژیانی خەڵکدا دەست پەنجە‬ ‫نەرم دەکات‪ ،‬لەالیەن ئەم مەجلیسەو‬ ‫نوێنەرەکانیەوە کە نوێنەرانی خەڵکن‬ ‫دەردەکرێت‪ .‬نوێنەرانێک کە کۆمەڵگا‬ ‫بەڕێوە دەبەن‌و سیاسەتی تاک‬ ‫ڕەهەندی‌و سانتریالیستی دوگم‌و داخراو‬ ‫جێگای خۆی دەبەخشێتە دەسەاڵتێکی‬ ‫شەورایی‌و گشتی‪ .‬لە هەندێکی‌دیکە‬ ‫لە حکومەتەکاندا‪ ،‬مەجیلس بایەخ و‬ ‫خەڵکی بوونی خۆی لە دەست داوەو‬ ‫نەتەنیا مەجلیس‌و پارلمان‪ ،‬بەڵکوو‬ ‫هەموو دامەزراوەو دامودەزگایەکی‬ ‫بڕیاردەر تەنیا شێوازێکی ڕواڵەتییان‬ ‫هەیە‪ .‬لە هەندێکی‌دیکە لە واڵتاندا کە لە‬ ‫سەر ئەساس‌و سیستەمی نەریت بەڕێوە‬ ‫دەچن‪ ،‬مەجلیس تەنیا بۆ ڕاوێژکردن‬ ‫دامەزراوەو نوێنەرانی ئەو مەجلیسانەش‬ ‫لەالیەن حکومەتەکانەوە دەستنیشان‬ ‫دەکرێن‌و خەڵک‌و دەنگەکانیان هیچ‬ ‫ڕۆڵێک لەم کۆمەڵگایانەدا نابینن‌و‬ ‫مەجلیس بەس پێشنیارەکانی خۆی‬ ‫ڕادەستی سەرۆک کۆمارو ڕێبەر دەکات‌و‬ ‫هەموو بڕیارێک لە دەستی دەوڵەت‬ ‫یان بەشی ئیجراییدایەو لە سەرەوەی‬ ‫هەموو ئەمانەشەوە ڕێبەریی تەداخۆلی‬ ‫هەموو یاسا و ڕێسایەک دەکات‌و بە بێ‬ ‫ئیزنی ڕێبەر هیچ یاسایەک بۆی نییە‬ ‫پەسەند بکرێت‪ .‬نموونەی ئەم چەشنە‬ ‫دەسەاڵتداریەتیە لە ئێران هەنووکەو لە‬ ‫ڕابردوویشدا زۆر بووەو دەکرێ بڵێین‪،‬‬ ‫مەجلیس لە ئێران تاکوو ئێستا جگە‬ ‫لە ماوەیەکی کەم‌و چەند ساڵەو لەوانە‬ ‫لە نێوان ساڵەکانی ‪ 1320‬تا ساڵی‬ ‫‪ 1332‬کە هەندێ چاکسازیی سەرەکی‬ ‫هاتە ئاراوەو بڕێ لە ئێختیارەکانی شا‬ ‫کەم کرایەوە‪ ،‬هیچ کات مەجلیسێکی‬ ‫خەڵکی کە خەڵک خۆیان بە خاوەنی‬

‫بزانن بەرچاو نەکەوتووە‪ .‬مەجلیس‌و‬ ‫نوێنەرەکانی ئەمڕۆکەی ئێران کە بە‬ ‫ڕواڵەت بە دەنگی خەڵک هەڵدەبژێرێن‌و‬ ‫نوێنەرانی خەڵکن‪ ،‬بەاڵم لە ڕاستیدا‬ ‫هیچ وا نییەو ئەو کەسانەی کە دیاریی‬ ‫دەکرێن بۆ ئەوەی کە خەڵک دەنگیان‬ ‫پێ بدەن‌و هەڵیان ببژێرن‪ ،‬دەبێ لە‬ ‫پااڵوتگەی ویالیەتی فەقێ هاتبێتنە‬ ‫دەرو لە الیەن ئورگانەکانی ژێر‬ ‫دەستی ڕێبەری‌یەوە مۆرکی متمانەیان‬ ‫لێ درابێت‌و خەڵک تەنیا بۆیان‬ ‫هەیە ئەو کەسانەی کە مەجلیسی‬ ‫خۆبرێگان‪ ،‬ویالیەتی فەقێ‌و دەزگای‬ ‫ڕێبەری تەئیدیان دەکەن‪ ،‬هەڵبژێرن‌و‬ ‫لە ڕاستیدا خەڵک تەنیا دەنگ بە‬ ‫هەڵبژێردراوەکانی حکومەتی دەدەن‌‪.‬‬ ‫ئەم کەسانە نوێنەری ڕاستەقینەی‬ ‫خەڵک‌و کەسانێک کە شەڕی خەڵک‌و‬ ‫ت بکەن‌و پێداگری لە مافەکانی‬ ‫دەسەاڵ ‌‬ ‫خەڵک بکەن‪ ،‬نین‪ .‬زۆر بنەڕەتی‌و‬ ‫بنچینەیی بۆ دیاری کردنی یاسایەکی‬ ‫گونجاووخەڵکی بڕیار نادەن‪ ،‬چونکە‬ ‫لە ڕاستیدا نوێنەرانی ڕاستەقینەو‬ ‫هەڵبژێردراوی دەنگی ئازادانە خەڵک‬ ‫نەبوونەو لە ناچاریی دەنگیان پێدراوەو‬ ‫لە ڕاستیدا هەموویان هەر پارێزەری‬ ‫بەرژەوەندییەکانی ڕژێمی ئیسالمین‌‪.‬‬ ‫بەاڵم ئەم سیستەمە لە زۆرێک لە‬ ‫واڵتانی پێشکەوتوو یا ڕوو لە گەشەدا‬ ‫بە ڕادەیەکی بەرفراوان جیاوازن‌و زۆر‬ ‫جار ڕکەبەرایەتی دەکەوێتە نێوان دوو‬ ‫یان چەند حیزب‌و الیەن‌و کاتێکش‬ ‫کە ڕەکەبەرایەتییەکی سالم‌و بێگەرد‬ ‫بێتە ئاراوە‪ ،‬بێ گومان بۆ ئەوەیکە‬ ‫الیەنێک بەسەر الیەنی بەرانبەردا زاڵ‬ ‫بێت‪ ،‬هەوڵ دەدات کارو ئەرکەکانی‬ ‫لە هەمبەر باشترکردنی دۆخی‬ ‫گشتیی خەڵک‌و خزمەتێکی زۆرتر بە‬ ‫کۆمەڵگا بخاتە گەڕو ئەگەر خەڵکیش‬ ‫خۆیان بە الیەنێک لەم ڕکەبەرایەتی‌و‬

‫کێبڕکێیە بزانن‪ ،‬هەوڵی ئەوە دەدەن‬ ‫کە باشترینەکانی خۆیان هەڵبژێرن‌و‬ ‫لە بەرانبەر الیەنی دیکەدا مۆرەکانی‬ ‫خۆیان بچنن‌و لەم کاتەدایە کە‬ ‫گەمەیەکی شەترەنجی دروست دەبێت‌و‬ ‫بۆ ئەوەی الیەنێک بتوانێت بۆ دەورو‬ ‫قۆناغی داهاتوو کورسییەکی زۆرترو‬ ‫دەنگێکی زۆرتر لە دەوری خۆی کۆ‬ ‫بکاتەوە‪ ،‬خۆیان زیاتر ماندوو دەکەن‌و‬ ‫هێزێکی زۆرتر دەخەنە گەڕ تا الیەنی‬ ‫بەرانبەر تووشی بەزین بکەن‪ .‬بە گشتی‬ ‫سیستەمی پارلمانی ئەگەر ئەندامەکانی‬ ‫ئەندامانێکی خەڵکی‌و نوێنەرانی دەنگ‬ ‫پێدراوو جێگای متمانەی کۆمەاڵنی‬ ‫خەڵک بن‪ ،‬سیستەمێکی گونجاوو‬ ‫شیاوەو دەتوانرێت دەسەاڵت لە نێوان‬ ‫الیەنەکاندا دابەش بکرێت‌و هەموو‬ ‫کەس‌و الیەنێک خۆی بە بەشداری‬ ‫دەسەاڵت بزانێت‪.‬‬ ‫بێ گومان بەشداری زۆرینەی خەڵکی‬ ‫کۆمەڵگایەک لە هەڵبژاردن‪ ،‬ناتوانێ‬ ‫بەماناو دەرخەری بوونی دیموکراسی لەو‬ ‫واڵتە بێت‌و لە ئەساسدا مەشرووعیەت‬ ‫بەو هەڵبژاردنە نابەخشێت‪ .‬زۆر‬ ‫جار خەڵک بە هۆی ترس‌و تۆقاندن‌و‬ ‫هەڕەشەو گوڕەشە حکومەتیەکانەوە‬ ‫بە ناچار ئەبرێنە پای سندووقەکانی‬ ‫دەنگدان‌‪ .‬هەندێ جاریش کەشوهەوای‬ ‫پڕوپاگەندەو تەبلیغاتی بەرباڵوی‬ ‫سەرشەقام‌و ڕاگەیاندن دەبێتە هۆی‬ ‫ئەوەی کە خەڵک بچنە پای سندووقەکانی‬ ‫دەنگدان‌‪ .‬لەم شێوەیەدا بە هەڵخڕاندنی‬ ‫خاڵە هەستیارەکانی خەڵک‌و لەوانە‬ ‫هەستی نەتەوایەتی‌و بەرەنگاربوونەوەی‬ ‫دوژمنانی دەرەکی‌و هتد‪ ...‬زۆرینەی‬ ‫خەڵک دەکێشرێنە پای سندووقەکانی‬ ‫دەنگدان‌و ئەمەش نیشانەی بوونی‬ ‫دیموکراسی‌و ئازادی هەڵبژاردن لە‬ ‫واڵتێکدا نییەو مەشرووعیەتێکی بڕوا‬ ‫پێکراو نابەخشێتە حکومەت‪.‬‬


‫تایبەت‬

‫ژمار‌ه (‪ )٥7‬ساڵی پێنجەم‪201٢/2/12 ،‬‬ ‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫بۆچوونی ژنانی پێشمەرگە‌و رۆژی کۆمەڵە‬ ‫لە خۆبوردووییان کردووە‪ ،‬ناتوانێت‬ ‫چاوپۆشی لە ژن بکات‌و ئەوەشمان لە‬ ‫بیر نەچێت کە زۆر کەس لە پیاوانی‬ ‫خەباتکاری کۆمەڵە باوەڕی تەواویان‬ ‫بە یەکسانی نێوان ژن‌و پیاو هەیە‪ .‬بە‬ ‫گشتی من هەنووکەش هیوام بە کۆمەڵە‬ ‫هەیە کە بتوانێت جارێکی دیکە ببێتە‬ ‫قەاڵی قایمی ژنانی کوردستان‪.‬‬

‫سازدنی‪ :‬حەبیبە عەبدوڵاڵهی‬ ‫الپەڕە پرشنگدارەکانی مێژووی پڕ لە‬ ‫شانازی کورد‪ ،‬پڕاو پڕە لە خەبات‌و‬ ‫بەرخۆدانی ئەو مرۆڤە خۆنەویستانەی کە‬ ‫بە نرخترین سەرمایەی ژیانیان واتە گیانی‬ ‫خۆیان کردۆتە فیدای ئامانجە رەواکانی‬ ‫ڕۆڵەکانی کوردستان‪ .‬ئەو مرۆڤانەی‬ ‫ساڵەهای ساڵە تاویان داوەتە چەکی‬ ‫شەرەف‌و بەرگری لە مافی گەلەکەیان‌و‬ ‫لە ناو ریزەکانی کۆمەڵە بەو پەڕی لە‬ ‫خۆبوردوویەوە‪ ،‬ئەرکە مرۆییەکانیان‬ ‫ڕادەپەڕێنن‪.‬‬ ‫کۆمەڵە وەک حیزبی سەرەکی رۆژهەاڵتی‬ ‫کوردستان زۆر زوو هەستی بەو‬ ‫پرسە گرینگە کرد کە گەرەنتی بەرەو‬ ‫پێشچوونی کۆمەڵگای کوردی بەشداری‬ ‫ئەکتیڤی ژنان لە پڕۆسەی سیاسی و‬ ‫ئابووری واڵتە‪ ،‬هەر بۆ ئەم مەبەستەش‬ ‫بەو پەڕی بوێریەوە دەستی بۆ کۆمەڵێک‬ ‫پرسی بڤە برد کە ئەوکات داب و نەریت‌و‬ ‫سیستەمی دواکەوتووی زاڵ بە سەر‬ ‫کۆمەڵگای کوردیدا بوو‪.‬‬ ‫کۆمەڵە بە هەڵگرتنی دروشمی بەرابەری‬ ‫ژن‌و پیاو‪ ،‬ئەوپەڕی هەوڵی خۆی خستە‬ ‫گەڕ تا ژنان لە خەباتی رزگاریخوازیی‬ ‫نیشتماندا بەشداری بدات‪ ،‬بۆیە بۆ یەکەم‬ ‫جار لە مێژووی کورددا بانگهێشتی ژنانی‬ ‫بەشمەینەتی کوردی کرد کە بە ریزەکانی‬ ‫شۆڕش پەیوەست بن‪ .‬تەوارانی گەلیش‬ ‫کە پەروەردەی داوێنی دایە نیشتمان‬ ‫بوون لەو ساتە بە دواوە‪ ،‬شان بە‬ ‫شانی پیاوانی ئازادیخوازی ناو ریزەکانی‬ ‫کۆمەڵە هەوڵ بۆ البردنی یاسا هەاڵواردن‬ ‫ئامێزەکانی کۆمەڵگایان داو لەم پێناوەدا‬ ‫نرخێکی قورسیان داو لە هەمان کاتیشدا‬ ‫دەسکەوتی گرینگیان بۆ خۆیان تۆمار‬ ‫کردووە‪.‬‬ ‫بۆ تیشک خستنە سەر ئەم بابەتەو‬ ‫لە بەرەبەری ‪٢٦‬ی رێبەندان ساڵڕۆژی‬ ‫دامەزرانی کۆمەڵە حیزبی داهێنەری‬ ‫شۆڕشی نوێ کوردستان هەوڵمان داوە‬ ‫لە گەڵ چەند کەسێک لەم تەوارە‬ ‫خۆنەویستانە وتووێژێک پێک بێنین‪.‬‬ ‫یەکەم پرسیارەمان ئاراستەی فەریبا‬ ‫محەمەدی ئەندامی کومیتەی ناوەندی‬ ‫کۆمەڵەو چاالکی بواری ژنان دەکەین کە‬ ‫ماوەیەکی زۆرە لە ناو ریزەکانی کۆمەڵەدا‬ ‫بۆ بەرگری لە مافە زەوتکراوەکانی‬ ‫گەلەکەی بە گشتی‌و ژنانی کورد بە‬ ‫تایبەتی خەبات دەکات‪.‬‬ ‫پ‪ .‬خاتوو فەریبا یەکەم پرسیارمان بەم‬ ‫شێوە ئاراستەی بەرێزتان دەکەین؛ ئێوە‬ ‫کۆمەڵە چۆن پێناسە دەکەن؟‬ ‫و‪ .‬لە روانگەی منەوە کۆمەڵە پێشەنگی‬ ‫خەباتی ژنان لە کوردستان بوو وە توانی‬ ‫رچەشکێن بێت لە بواری هێنانی ژنان بۆ‬ ‫ناو جەرگەی خەبات‌و بە تایبەت خەباتی‬ ‫چەکداری‌و پێشمەرگایەتی‪ ،‬کە ئەمەش‬ ‫بۆ خۆی هەنگاوێکی زۆر گرنگ بوو‬ ‫لەو کاتەی کوردستان‌و زۆر زوو توانی‬ ‫ژنان لەهەموو چین‌وتوێژەکان بە دەوری‬ ‫خۆیدا کۆ بکاتەوە‪ .‬ئەمە مێژوویەکی‬ ‫حاشاهەڵنەگرەو هەموو کەسێک دانی‬ ‫پێدا دەنێت‪ .‬بەاڵم ئەگەر چاو لە ئێستای‬ ‫بکەی‌و بەراوردی بکەی لەگەڵ بزاڤی ژنی‬ ‫کورد‪ ،‬من لێی رازی نیم‌و ئەڵێم دەبێ‬ ‫لەوە زیاتر گرنگی‌و بایەخ بە پرسی ژن‬ ‫بدرێت‪ .‬حیزبێکی پێشەنگ ناتوانێت‬ ‫تەنیا بە رابردوویەوە شانازی بکات‪،‬‬ ‫بەڵکوو دەبێ ئێستاش وەک هەمیشە‬

‫فەریبا محەمەدی‬

‫قەاڵی قایمی خەباتی ژنان بێت‌و ئەو‬ ‫پرسە وەک یەکێک لە پرسە سەرەکیەکان‬ ‫چاوی لێبکرێت‪ ،‬نەک بخرێتە پەراوێزەوە‪.‬‬ ‫کۆمەڵە پێشەنگی خەباتی رزگاریخوازی‬ ‫گەلی کورد بووەو توانی بە سیاسەتی‬ ‫نوێ‌و ئەمڕۆیی کۆمەڵگەی کوردستان‬ ‫تا رادەیەکی زۆر رادیکاڵیزە بکات کە‬ ‫ئەمەش هەنگاوێکی گرنگی مێژووییە‪.‬‬ ‫پ‪ .‬ئایا کۆمەڵە توانیویەتی وەدیهێنەری‬ ‫ئامانجەکانی ژنان بێ یان بە واتایەکی‬ ‫دیکە ژنان خۆیان لە ناو کۆمەڵەدا‬ ‫دەبیننەوە؟‬ ‫و‪ .‬ئەمە راستییەکی حاشاهەڵنەگرە‬ ‫کە ژنان روانگەی جیاوازیان هەیە بۆ‬ ‫گەیشتن بە ماف‌و خواستەکانی خۆیان‪.‬‬ ‫رەنگە لە چوارچێوەی حیزبێک نەتوانێ‬ ‫هەموو روانگەو ویستەکانی خۆت‬ ‫ببینیتەوە‪ ،‬چونکە حیزبە سیاسیەکان‌و‬ ‫بە تایبەت کۆمەڵە زۆر ئەرکی دیکەیان‬ ‫لەسەر شانە کە خەباتی بۆ دەکەن‪.‬‬ ‫خەبات بۆ پرسی ژن‌و یەکسانیخوازیش‬ ‫یەکێک لە ئامانجەکانی کۆمەڵەیە‪ .‬بەاڵم‬ ‫چەندە ئەمە کاری بۆ دەکرێت‌و بایەخی‬ ‫پێ ئەدرێت گرنگە‪ .‬کە بەشێکشی‬ ‫هەڵدەگەڕێتەوە بۆ خودی ئەو ژنانەی‬ ‫کە لە ناو ریزەکانی کۆمەڵە خەبات‬ ‫دەکەن‪ ،‬بە تایبەت ئەوانەی لە ئاستی‬ ‫رێبەریدان کە چەندە بایەخ بەم مەسەلە‬ ‫ئەدەن‌و رێگە نادەن بخرێتە پەراوێزەوە‪.‬‬ ‫بە گشتی ئاوات‌و ئامانجەکانی هەر ژنێک‬ ‫بۆ گەیشتن بەیەکسانی تەواو لە هەموو‬ ‫بوارەکان لە چوارچێوەی هیچ حیزبێک‬ ‫بە تەواوی بە دی نایەت‪ .‬کۆمەڵگەی‬ ‫ئێمە سەدان ساڵە بۆ رزگاری نەتەوەیی‬ ‫خەبات دەکات‌و ئەمەش بوو بە ئاواتێکی‬ ‫لەمێژینە کە زۆر جار پرس‌و مەسەلە‬ ‫گرنگەکانی دیکە دەکەنە قوربانی بۆ‬ ‫گەیشتن بەم ئاواتە‪ .‬هەر بۆیە ئەگەر‬ ‫چاو لە خەباتی چەند ساڵەی حیزبەکان‬ ‫بکەین ئەوەندە بایەخ بەم مەسەلە دراوە‬ ‫کەمتر بایەخ بە کێشەی ژن دراوە‪ .‬کە‬ ‫ئەمە بۆ خۆی کێشەیەکی جیدی‌یە‪ .‬بەاڵم‬ ‫بە گشتی وێرای هەموو ئەم رەخنانە‬ ‫کە لە کۆمەڵەو حیزبەکانی دیکە هەمە‪،‬‬ ‫من وەک ژنێک هەستم بەوە کردووە کە‬ ‫لە نێو ریزەکانی کۆمەڵە ئەتوانم درێژە‬ ‫بە خەباتی خۆم بدەم‌و هەوڵ بدەم بۆ‬ ‫چەسپاندنی ئەو سیاسەتەو تێڕوانینەی‬ ‫کە خۆم هەمە وەک ژنێک‪ .‬ئاستەنگ‬ ‫هەیە بەاڵم چونکە یەکەم حیزب بووە‬ ‫کە بایەخی بە مەسەلەی ژن داوەو‬ ‫ژنانێکی زۆر لەم پێناوەدا فیداکاری‌و‬

‫بەشێکی دیکەی وتووێژەکەمان تەرخان‬ ‫کردووە بۆ هەڤپەیڤین لە گەڵ کوێستان‬ ‫جەعفەری ئەندامی کۆمەڵە کە ماوەی‬ ‫زیاترلە چوار ساڵە لە ناو ریزەکانی‬ ‫کۆمەڵە خەبات بۆ ئامانجە رەواکانی‬ ‫کوردو ژنانی کورد دەکات‌و لە قۆناغێکی‬ ‫تازەتر بە ریزەکانی کۆمەڵە پەیوەست‬ ‫بووە‪ ،‬کوێستان لە راگەیاندنی کۆمەڵە‬ ‫مژووڵی کار کردن‌و راپەڕاندنی ئەرکە‬ ‫حیزبیەکانیەتی‪.‬‬ ‫پ؛ ئێوە کۆمەڵە چۆن پێناسە دەکەن؟‬ ‫و؛ لە سەرەتادا هەموومان دەزانین كە‬ ‫ژنان لە رۆژهەاڵتی كوردستان بە هۆی ئەو‬ ‫كەشە سیاسی‌و كلتووری دواكەوتووانە‬ ‫بە رێژەیەكی بەرچاو زیاتر لە توێژەكانی‬ ‫دیكە دەچەوسێنەوە‌و مافەكانیان‬ ‫پێشێل دەكرێت‪ .‬هیچ بوارێكی گونجاو‬ ‫لە رۆژهەاڵتی كوردستان بۆ ژنان نییە‬ ‫كە بتوانن خۆیانی تێدا ببیننەوە‌و تێیدا‬ ‫چاالكانە بەشداری بكەن‪ .‬ژنان بۆیان‬ ‫نییە لە چارەنووسی ئەو واڵتەدا بەشدار‬ ‫بن‌و هەروەها لە رووی كۆمەاڵیەتیشەوە‬ ‫كەمترین بەشداریان لە پرسەكانی‬

‫کوێستان جەعفەری‬

‫كۆمەڵگا هەیە‪ .‬لە الیەكی دیكەشەوە‬ ‫كلتووری پیاو مەزنی زاڵ لە ماوەی‬ ‫چەندین سەدەی رابردوو مەجالێكی‬ ‫ئەوتۆی بۆ ژنان نەهێشتووەتەوە كە‬ ‫تێیدا هەڵسووڕانیان ببێت یان ئەوەیكە بە‬ ‫شێوەی هاوبەش لەو پرسانەدا بەشداری‬ ‫بكەن‪ .‬هەر بۆیە ژنانی كۆمەڵگای ئێمە‬ ‫بەردەوام بۆ گەیشتن بە ئاواتەكانیان بە‬ ‫شوێن رێگە چارەیەكی گونجاو دەگەڕێن‬ ‫بۆ ئەوەی خۆیان لەو دۆخە رزگار بكەن‌و‬ ‫سۆنگەیەك بۆ گەیشتن بە ئاواتەكانیان‬ ‫بدۆزنەوە‪ .‬لە راستیدا كۆمەڵە یەكەم‬ ‫حیزبی سیاسی لە رۆژهەاڵتی كوردستان‬ ‫بووە كە لەسەر پرسی ژنان راوەستاوەو‬ ‫بایەخی تایبەتی پێداوە‪ ،‬هەروەها‬ ‫بە شێوەی ئەكتیڤ ژنانی هێناوەتە‬ ‫مەیدانی خەبات‌و ژنانیش لە نێو كۆمەڵە‬ ‫توانیویانە تا بەرزترین ئاستەكان‬

‫‪7‬‬

‫‪٢٦‬ڕێبەندان ڕۆژی کۆمەڵە ئەچین‬ ‫هەربۆیە جێگای خۆیەتی کە سەری‬ ‫ڕێز دابنوێنم بۆ شەهیدی نەمر کاک‬ ‫حەمەحسەینی کەریمی‌و هەموو ئەو‬ ‫کەسانەی کە گیانی ئازیزیان لە پێناو‬ ‫ئامانجە بەرزەکانی کۆمەڵەدا بەخت‬ ‫کرد‪ ،‬وە هەروەها پیرۆزبایی ئەم ڕۆژە‬ ‫مەزنەش لە هەموو بنەماڵەی شەهیدان‌و‬ ‫کادرو ئەندام‌و الیەنگرانی کۆمەڵەوهەموو‬ ‫زیندانیانی سیاسی ئەکەم‪ ......‬ئەگەر‬ ‫بمەوێت پێناسەیەکی واقعی لە کۆمەڵەوە‬ ‫بکەم دەبێت بڵێم کە کۆمەڵە حیزبێکی‬ ‫چەپ‌وسۆسیالیستە کەلە ساڵی ‪١٣٥٧‬‬ ‫ەوە خەباتی خۆی دەست پێکردو هەتا‬ ‫ئێستاش سوورو بەردەوامە لەسەر‬ ‫خەباتی پیرۆزی خۆی‪ .‬کۆمەڵە ئەو‬ ‫حیزبەیە کە هەستی بە مەینەت‌و ئازاری‬ ‫جووتیاران‪ ،‬کرێکاران‪ ،‬خوێندکاران‌و ژنان‬ ‫کرد لە نێو کۆمەڵگاداو لەسەربنەمای‬ ‫ئارێز محەمەدی‬ ‫ڕاستی‌و بڕوا بە هێزی جەماوەر‪ ،‬خۆی‬ ‫بنیات ناو چەندین کەسی لێهاتووی‬ ‫تواناكانیان خۆیان نیشان بدەن‌و لە پەروەردە کرد‪.‬‬ ‫گرینگترین مەسەلەكاندا بەشداری بكەن‪.‬‬ ‫هەر بۆیە ئەگەر بمانەوێت پێناسەیەكی پ؛ ئایا کۆمەڵە توانیویەتی وەدیهێنەری‬ ‫كۆمەڵە بكەین‪ ،‬دەتوانین بڵێین كە ئەم ئامانجەکانی ژنان بێ‪ ،‬یان بە واتایەکی‬ ‫حیزبە هەر لە سەرەتای دامەزراندنیەوە دیکە‪ ،‬ژانان خۆیان لە ناو کۆمەڵە دا‬ ‫كە وەكوو حیزبێكی چاالك‌و بەشدار لە دەبیننەوە؟‬ ‫پرسە سیاسی‌و كۆمەاڵیەتیەكان هاتە بەدڵنیایەوە من وەک کچێک کە ماوەیەکی‬ ‫مەیدان‪ ،‬ژنانی هاوشان لەگەڵ پیاوان لەو زۆرە لێرەم توانیومە بگەم بە زۆربەی‬ ‫خەباتەدا بەشداركردو سنووری زۆرێك لە ئەو ئامانجانەی کە هەم بووە‪ ،‬ئامانجی‬ ‫كلتوورو داب‌و نەریتە كۆنەكانی شكاند‪ .‬منی کچێکی کوردی ڕۆژهەاڵت چییە‪،‬‬ ‫جگە لەوەی وەک کچێک سەربەست بم‬ ‫پ‪ .‬ئایا کۆمەڵە توانیویەتی وەدیهێنەری لە بڕیاردان‌و بەو مافە ئینسانیانەی کە‬ ‫ئامانجەکانی ژنانی کورد بێ؟‬ ‫هەمە بگەم‌و لێیان بێبەش نەبم؟‪....‬‬ ‫و؛_ ئەوە راستە كە كۆمەڵە حیزبی لەوەاڵمی ئەو پریسیارەش کە ئایا خۆم‬ ‫یەكسانی ژن‌و پیاوە‪ ،‬بەاڵم ئەمە بە لە ناو کۆمەڵەدا بینیوەتەوە‪ ،‬دەڵێم بەڵێ‬ ‫مانای ئەوە نییە كە ئەم كلتوورە نەماوە‪ ،‬کۆمەڵە وەک تاکە حیزبێک ڕێگە خۆشکەر‬ ‫من ئەوە بڵێم كە نەك لە نێو كۆمەڵە بووە بۆ ژنان‌وکچان کە بێنە نێو خەباتەوە‬ ‫بەڵكوو لە رێكخراوەكانی پارێزەری تاکوو لەڕووی سیاسی‌و نیزامیەوە خۆیان‬ ‫ژنانیش جۆرێك لە هەاڵواردن بوونی پێبگەینن‌و ببەنە خاوەن هەڵوێست‌و‬ ‫هەیە‪ ،‬بەاڵم مەبەستی من ئەوەیە كە بڵێم لە زۆر مەسەلەی گرنگی کۆمەاڵیەتی‪،‬‬ ‫كۆمەڵە ئەو مەیدانەی ئاوەاڵ كردووە كە سیاسی وئابووریەوە بکەونە بەحس‌و بێ‬ ‫ژنان بتوانن تێیدا چاالكی بكەن‪ .‬ئەگەر هیچ ڕێگری‌یەک بدوێن‪ ،‬هەرچەند ئەبێت‬ ‫بمەوێت واڵمێكی روونتر بە پرسیارەكەی ئەوەش لەبەرچاو بگرین کە هەوڵی‬ ‫ئێوە بدەمەوە دەتوانم بڵێم‪ ،‬حیزبایەتی‌و بێوچانی ژنان‌و کچان خۆشیان دەوری‬ ‫پێشمەرگایەتی بۆ من لە كۆمەڵە بە سەرەکی هەبووە لەم بارەیەوە‪ .‬منیش‬ ‫مانای بەدیهاتنی هەموو ئامانجەكانم خۆم هەروەک هەموو ئەو کچ‌و ژنانەی کە‬ ‫نییە‪ ،‬بەڵكوو من ئەو رۆژە بە ئاواتەكانم ئیستا لە نێو ڕیزەکانی کۆمەڵەدان وە یان‬ ‫گەیشتووم كە بە گشتی‌و لە ئاستی ڕۆژێک لە ڕۆژان لەم خەباتەدا بەشدار‬ ‫هەموو جیهان ستەم‌و چەوسانەوە لەسەر بوون‪ ،‬توانیومە لە ناو کۆمەڵەدا خۆم تا‬ ‫ژنان هەڵبگیرێت‪ .‬بۆیە پێشمەرگایەتی ئاستێک پێبگەینم‌و مافە ئینسانیەکانی‬ ‫بۆ ئێمەی ژن لە نێو كۆمەڵەدا كۆسپ‌و خۆم وەک کچێک بناسم‪.‬‬ ‫تەگەری تایبەت بە خۆی هەیە‌و منیش‬ ‫بەوشێوە لەم پرسە دەڕوانم كە ئێمە لەکۆتاییدا قسەت چیە بۆ کچانی‬ ‫كۆمەڵك ژنی پێشەنگین كە شان ڕۆهەاڵتی کوردستان؟‬ ‫بەشانی پیاوان دژوارترین كارەكان قسەی من یاخود پەیامی من بۆ‬ ‫ئەنجام دەدەین‌و ئەو پەیامەش بە ژنانی کچانی ڕۆژهەاڵتی کوردستان ئەوەیە‬ ‫كوردستان دەدەین كە ئێمە دەبێ بۆ کە‪ ،‬چیتر بێدەنگ نەبن بەرامبەر‬ ‫ئەوەی لە كۆمەڵگا نەچەوسێینەوە‌و هەر جۆرە زوڵم وستەمێک کە لێیان‬ ‫مافی یەكسانمان هەبێت‪ ،‬دەبێ زەحمەتی دەکرێت‪ ،‬چۆک دانەدەن بۆ هەر جۆرە‬ ‫بۆ بكێشین‪ ،‬ئەگەرچی ئەم زەحمەتە نابەرابەریەک‪،‬چونکە ئێمە لە نێو‬ ‫ماندوویی زۆری پێویستە‪ ،‬بەاڵم دەبێ کۆمەڵگایەکی پیاو ساالرانە گەورە بووین‬ ‫ئێمە ئەو ئەركە بە ئەستۆ بگرین‪.‬‬ ‫کە دژی کە هەرجۆرە مافێکی ژنە‪ ،‬وەرن‬ ‫با پێکەوە ڕەچە شکێن بین و بەرامبەر‬ ‫دوایین بەشی وتووێژی دوارۆژمان ئەم داب ونەریتە کۆنانە بوەستینەوە‪....‬‬ ‫تەرخان کردووە بۆ هەڤپەیفین لە گەڵ وە هەروەها لەهەمووی گرنگتر ئەوەیە‬ ‫ئارێز محەمەدی کە رۆڵێکی ئەکتیڤی لە کە خەبات بکەن لە پێناو سەربەستی‬ ‫ناو ئەم رێکخراوەدا گێڕاوەو هەنووکە واڵت و بەدەست هێنانی ئازادی و‬ ‫وێرای کار کردن لە راگەیاندن مژووڵی بەرابەریدا و بوێرانە بێنە نێو مەیدانی‬ ‫خوێندنیشە‪.‬‬ ‫خەباتەوە چونکە حزبێکی وەک کۆمەڵە‬ ‫پشتیوانیانە‬ ‫پ؛ ئارێز تۆ وەک کچێکی ئەکتیڤ‬ ‫به‌و هیوایه‌ی ژنانی کورد هه‌نگاوه‌کانیان‬ ‫کۆمەڵە چۆن پێناسە دەکەی؟‬ ‫بۆ وه‌دیهاتنی داهاتووی گه‌شی کورد و‬ ‫سەرەتا هەروەک ئەزانین بەرەو پیری کوردستان پته‌و تر بهاوێژن‪.‬‬

‫سەرکەوتوو بێت بزوتنەوەی رزگاریخوازانەی گەلی کورد‬


‫‪6‬‬

‫ژمار‌ه (‪ )٥7‬ساڵی پێنجەم‪201٢/2/12 ،‬‬ ‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫تایبەت‬

‫لەیادی هاوڕێ حەمە حسەینی کەریمی دا‬ ‫‪26‬ی رێبه‌ندان ساڵه‌هاتی گیانبه‌ختكردنی‬ ‫هاوڕێی دامه‌زرێنه‌ر‪ ،‬هاوڕی حه‌مه‌ حسه‌ینی‬ ‫كه‌ریم���ی‌و س���اڵه‌هاتی ئاش���كرابوونی‬ ‫تێكۆش���انی كۆمه‌ڵ���ه‌ی شۆڕش���گێڕی‬ ‫زه‌حمه‌تكێشانی كوردستانی ئێران به‌ڕێویه‌‪،‬‬ ‫س���اڵه‌هاتی ئاش���كرابوونی رێكخراوێك كه‌‬ ‫به‌ هه‌ڵس���وڕان‌و تێكۆشانی ش���ێلگیرانه‌ی‬ ‫بۆ به‌دیهێنای���ن داخوازییه‌ ره‌واكانی گه‌لی‬ ‫چه‌وساوه‌ی كورد له‌ رۆژهه‌اڵتی كوردستان‪،‬‬ ‫به‌ ئااڵهه‌ڵگربوونی ویست‌و داخوازی ره‌وای‬ ‫كرێكاران‌و زه‌حمه‌تكێشان‌و ژنان‌و سه‌رجه‌م‬ ‫چی���ن‌و توێژه‌كانی كوردس���تان په‌ڕه‌یه‌كی‬ ‫زێڕینی له‌ مێژووی هاوچه‌رخی بزوتنه‌وه‌ی‬ ‫ئازادخوازیی خه‌ڵكی كورددا تۆماركرد‪.‬‬ ‫ئ���ه‌وه‌ی ئاش���كرایه‌ ئ���ه‌م ش���انازیی‌و‬ ‫س���ه‌ره‌وه‌رییه‌ش ب���ه‌دی نه‌ده���ات ئه‌گه‌ر‬ ‫باشترین پیاوان‌و ژنانی ئه‌م نیشتمانه‌ له‌م‬ ‫رێبازه‌دا گیانبازییان نه‌كردایه‌‌و بۆ كۆتایی‬ ‫هێنان به‌ ئ���ازار‌و مه‌ینه‌تییه‌كانی هه‌ژاران‌و‬ ‫زه‌حمه‌تكێشانی كوردس���تان فیداكارییان‬ ‫نه‌كردای���ه‌‪ .‬ره‌نگ���ه‌ ئ���ه‌رك‌و خه‌بات���ی‬ ‫رابه‌ران���ی ئ���ه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ له‌س���ه‌ره‌تای‬ ‫دامه‌زراندن���ی كۆمه‌ڵه‌‌و له‌ بارودۆخێكی پڕ‬ ‫خه‌فه‌قان‌و دیكتاتۆری رژیمی پاش���ایه‌تی‪،‬‬ ‫چاره‌نوسس���از‌و س���ه‌ره‌كی بێت‪ ،‬هه‌ربۆیه‌‬ ‫هه‌ڵدانه‌وه‌یه‌كی الپه‌ڕه‌كانی ژیانی سیاسی‌و‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌ت���ی كه‌س���انێك وه‌ك هاوڕێ���ی‬ ‫دامه‌زرێنه‌ر‪ ،‬كاك حه‌مه‌ حسه‌ینی كه‌ریمی‬ ‫له‌م رۆژه‌دا زیاتر له‌ گه‌ڵ ماندوونه‌ناس���ی‌و‬ ‫فیداكاریی‌و خۆنه‌ویستی ئه‌م شۆڕه‌سواره‌ی‬ ‫بزوتنه‌وه‌ی كوردستاندا ئاشنامان بكات‪.‬‬ ‫هاوڕێ حه‌مه‌ حس���ه‌ینی كه‌ریمی ساڵی‬ ‫‪1327‬له‌ كۆش���ی بنه‌ماڵه‌یه‌كی ده‌سته‌نگی‬ ‫شاری سه‌قز چاوی به‌ دنیا هه‌ڵێنا‪ .‬خوێندنی‬ ‫س���ه‌ره‌تایی‌و دواناوه‌ندیی له‌ شاری سه‌قز‬ ‫ته‌واوكرد‌و بۆ درێژه‌دان به‌خوێندن رووی له‌‬ ‫كۆلێژی كشتوكاڵی شاریی كه‌ره‌ج كرد‪ .‬له‌و‬ ‫رۆژانه‌دا له‌ زانكۆكان‌و له‌ نێو رووناكبیرانی‬ ‫ئێرانیدا مشتومڕو باس���ه‌ ئایدیۆلۆژییه‌كان‬ ‫گه‌رم ب���وون‪ ،‬یه‌كێك ل���ه‌و رێبازانه‌ی كه‌‬ ‫له‌و سه‌رده‌مه‌دا له‌واڵتانی جیهانی سێهه‌م‪،‬‬ ‫له‌وانه‌ ئێراندا په‌ره‌ی ئه‌س���تاندبوو و بووه‌‬ ‫رێب���ازی زاڵ به‌س���ه‌ر فیكرو ئه‌ندێش���ه‌ی‬ ‫روناكبی���ران‪ ،‬رێبازی ماركسیس���تی بوو‪.‬‬ ‫رێبازێ���ك كه‌ له‌و س���ه‌رده‌مه‌دا وه‌ك ته‌نیا‬ ‫رێگ���ه‌ی رزگاری نه‌ته‌وه‌كانی ئێران له‌ ژێر‬ ‫سته‌م‌و گه‌یشتن به‌ئازادی‌و به‌رابه‌ری بوو‪.‬‬ ‫كاك حه‌مه‌ حس���ه‌ین كه‌ ئاش���نای ده‌رد‌و‬ ‫ره‌نجی زه‌حمه‌تكێشان بوو‪ ،‬له‌و سه‌رده‌مه‌دا‬ ‫هاوڕێ له‌گ���ه‌ڵ ژماره‌یه‌ك له‌ خوێندكارانی‬ ‫كورد له‌زانكۆكانی ئێران به‌ بیری ماركسیزم‬ ‫ئاشنابوو و به‌شداری مشتومڕه‌كانی ده‌كرد‪.‬‬ ‫ه���اوڕێ حه‌م���ه‌ حس���ه‌ینی كه‌ریمی له‌و‬

‫هاوڕێ حەمە حسەینی کەریمی‬ ‫كه‌س���انه‌ بوو كه‌ ش���ێلگیرانه‌ به‌ ش���وێن به‌رچاوته‌نگانه‌ له‌كوردستان‌و لێكۆڵینه‌وه‌ی‬ ‫ئ���ه‌وه‌وه‌ ب���وو رێبازێكی دروس���ت بگرێته‌ ره‌خنه‌گرانه‌ له‌ بزوتنه‌وه‌كانی كوردس���تان‬ ‫پێ���ش كه‌ وه‌اڵم ب���ه‌‌و ته‌ن���گ‌و چه‌ڵه‌مانه‌ ورده‌ ورده‌ له‌ب���اری فیكریی���ه‌وه‌ رێگای بۆ‬ ‫بداته‌وه‌ كه‌ ئه‌و له‌ ژیانیدا‌و له‌ ده‌وره‌وبه‌ری بزوتنه‌وه‌یه‌كی تازه‌بابه‌ت خۆش كرد‪.‬‬ ‫ده‌یدی‪ .‬س���ه‌ره‌ڕای ئه‌مانه‌ له‌ كوردس���تان ئ���ه‌م هه‌موو ئێع���دام‌و گرتن‌و كوش���ت‌و‬ ‫خه‌بات هه‌ندێك ش���كڵ‌و شێوه‌ی تایبه‌تی ب���ڕه‌ نه‌بووه‌ هۆی پ���ه‌رش‌و باڵوبوونه‌وه‌ی‬ ‫خۆی هه‌بوو‪ .‬ئه‌وه‌ش خۆی كاری ده‌كرده‌ ئ���ه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌‪ .‬به‌ڵكو ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ی‬ ‫س���ه‌ر بیروباوه‌ڕی كاك حه‌مه‌ حس���ه‌ین‌و پااڵوت‪.‬ئه‌وان���ه‌ی مه‌یلیان به‌ ماركس���یزم‬ ‫هه‌ڵس���وڕاوانی سیاس���ی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی په‌ی���دا كردب���وو لێكنزیك بوون���ه‌وه‌و به‌‬ ‫كوردس���تان‪ .‬هێرش���ی س���اواك ناوبه‌ناو ده‌رس وه‌رگرتن ل���ه‌ ئه‌زمونی بزوتنه‌وه‌ی‬ ‫ته‌گه‌ره‌ی ده‌خس���ته‌ ره‌وتی خه‌باتی دوور چه‌كداران���ه‌ی س���اڵه‌كانی ‪‌46‬و‪‌47‬و‬ ‫له‌ گه‌شه‌ی تێكۆش���ه‌رانی رێبازی رزگاری لێكۆڵینه‌وه‌ی ره‌خنه‌گرانه‌ی ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌‬ ‫زه‌حمه‌تكێش���ان‪ ،‬به‌اڵم دووباره‌ ئه‌م ره‌وته‌ ل���ه‌ رۆش���نایی ماركس���یزمدا‪ ،‬هه‌نگاویان‬ ‫سه‌ری هه‌ڵده‌داوه‌‌و گه‌شه‌ی ده‌كرد‪ .‬گه‌لێك به‌ره‌و پێ���ش هه‌ڵگ���رت‪ .‬هه‌نگاوێك كه‌بۆ‬ ‫باس���ی دوورو درێژ س���ه‌باره‌ت ب ‌ه شۆڕش یه‌كه‌م جار گۆڕانێكی بنه‌ڕه‌تی له‌ خه‌باتی‬ ‫له‌ئێ���ران‪ ،‬یان ره‌خنه‌گرت���ن ل ‌ه كوردایه‌تی زه‌حمه‌تكێش���انی كوردس���تان ده‌به‌خشی‪.‬‬

‫ئ���ه‌م هه‌ن���گاوه‌ بنیادنان���ی كۆمه‌ڵ���ه‌ی‬ ‫شۆڕش���گێڕی زه‌حمه‌تكێشانی كوردستانی‬ ‫ئێران بوو له‌ پاییزی س���اڵی‪1348‬دا‪ .‬كاك‬ ‫حه‌مه‌ حس���ه‌ینی كه‌ریمی یه‌كێك بوو له‌و‬ ‫كه‌سانه‌ی كه‌ كۆمه‌ڵه‌یان دامه‌زراند‪.‬‬ ‫ساڵی ‪ 1348‬كاك حه‌مه‌ حسه‌ین ماڵێكی‬ ‫نهێنی گرتبوو كه‌ كتێبخانه‌ی كۆمه‌ڵه‌ی له‌و‬ ‫ماڵ���ه‌دا له‌ چاوی پۆلیس‌و س���اواك رژیمی‬ ‫پاش���ایه‌تی ده‌پاراس���ت‪ .‬هه‌رچه‌ند خۆی‬ ‫كه‌وته‌ پێش���چاوی س���اواك‌و گی���را‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫نیهێنییه‌كانی ته‌ش���كیالتی پاراست‌و پاش‬ ‫‪40‬رۆژ به‌ بێئه‌وه‌ی هیچ بدركێنێ ئازادكرا‪.‬‬ ‫كاك حه‌مه‌ حس���ه‌ین به‌هاری ساڵی ‪1350‬‬ ‫پاش ته‌واوكردنی زانكۆ هاته‌وه‌ بۆ مه‌هاباد‌و‬ ‫ل���ه‌وێ ب���ه‌ هۆی «س���پاه‌ تروی���ج»ه‌وه‌‬ ‫گه‌لێك سه‌فه‌ری بۆ دێهاته‌كان كرد‌و زیاتر‬ ‫له‌گ���ه‌ڵ ده‌رد‌و ئازاره‌كان���ی میلله‌ته‌كه‌یدا‬ ‫ئاش���نابوو‪ .‬كاك حه‌مه‌ حسه‌ین به‌ هۆی‬ ‫ره‌فت���اری به‌رزی خۆی���ه‌وه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی‬ ‫نزیكی له‌گه‌ڵ خه‌ڵكی ئه‌و ناوچانه‌دا په‌یدا‬ ‫كردبوو و زه‌حمه‌تكێش���انی «شاروێران»‌و‬ ‫«مه‌ح���اڵ»‌و «مه‌نگوڕایه‌ت���ی» گه‌لێ���ك‬ ‫خۆش���یان ده‌ویس���ت‪ .‬پ���اش ته‌واوبوونی‬ ‫ده‌وره‌ی س���ه‌ربازیی ل���ه‌ ج���اده‌ی بۆكان‬ ‫میان���دواو ده‌س���تی دای���ه‌ كرێكاری���ی‪.‬‬ ‫شێلگیربوون‌و كارو زه‌حمه‌تی ئه‌و هاوڕێیه‌‬ ‫لێره‌ش���دا زۆر زوو كردیه‌ خۆشه‌ویس���تی‬ ‫كرێ���كاران‌و وه‌ها بوو به‌ جێ���گای باوه‌ڕ‌و‬ ‫متمانه‌ی���ان كه‌ له‌مانگرتنێك���دا ئه‌ویان به‌‬ ‫نوێنه‌ری خۆیان هه‌ڵبژارد‪.‬‬ ‫پایی���ز‌و زس���تانی س���اڵی ‪ 1356‬ل���ه‌‬ ‫ش���یركه‌ته‌ س���اختمانییه‌كانی تاران���دا‬ ‫كرێ���كاری ده‌كرد‌و به‌هاری س���اڵی ‪1357‬‬ ‫گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ كوردستان‌و به‌ ناوی «وه‌ستا‬ ‫س���اڵه‌» له‌ میراوێی ناوچه‌ی سه‌رده‌ش���ت‬ ‫ژیان���ی خه‌باتكارانه‌‌و زه‌حمه‌تكێش���انه‌ی‬ ‫ب���ه‌ ش���ێوه‌یه‌كی زۆر په‌یگی���ر‌و نهێن���ی‬ ‫درێژه‌پێدا‪ .‬وه‌ستا ساڵه‌ به‌هۆی كرده‌وه‌ی‬ ‫شۆڕشگێڕانه‌یه‌وه‌ زۆر زوو باوه‌ڕ‌و متمانه‌ی‬ ‫زه‌حه‌مه‌تكێشانی شارو الدێی بۆ الی خۆی‬ ‫راكێشا‪ .‬كاك حه‌مه‌ حسه‌ین له‌»شیركه‌تی‬ ‫س���ه‌هامی زه‌راعی ش���اروێران» یارمه‌تی‬ ‫خه‌باتی زه‌حمه‌تكێش���انی ئه‌و مه‌ڵبه‌نده‌ی‬ ‫ده‌دا‌و به‌یاننامه‌ی بۆ ده‌نووسین‌و هاوخه‌می‬ ‫ده‌رد‌و ئازاره‌كانیان بوو‪.‬‬ ‫ل���ه‌و س���اڵه‌دا‌و پ���اش گش���تگیربوونی‬ ‫بزوتن���ه‌وه‌ی جه‌ماوری���ی خه‌ڵك له‌ هه‌موو‬ ‫ش���اره‌كاندا‪ ،‬ه���اوڕێ حه‌م���ه‌ حس���ه‌ینی‬ ‫كه‌ریم���ی به‌ بڕی���اری كۆمه‌ڵه‌ بۆ ش���اری‬ ‫س���ه‌قز گه‌ڕایه‌وه‌ ت���ا خه‌باتی جه‌ماوری خ‬ ‫ه‌ڵكی ئه‌وش���اره‌ رێكبخات‪ .‬له‌و ماوه‌دا له‌‬ ‫كۆبوونه‌وه‌ جه‌ماوه‌ریی���ه‌كان خه‌ڵكی ئه‌و‬ ‫شاره‌دا به‌شداری ده‌كرد‌و خۆی له‌ ناودڵی‬

‫سوره‌سوار‬

‫خه‌ڵكی ئه‌و ش���اره‌دا جێك���رده‌وه‌‪ .‬رۆژی‬ ‫‪22‬ی رێبه‌ندان ده‌ریای به‌رینی جه‌ماوه‌ریی‬ ‫راپه‌ڕیوو دژ به‌ رژیمی پاشایه‌تی په‌هله‌وی‬ ‫گه‌یش���ته‌ لووته‌ك���ه‌‌و له‌ الی���ه‌ن خه‌ڵكه‌وه‌‬ ‫ت���ه‌واوی دام���وده‌زگا س���ه‌ركوتكه‌ره‌كانی‬ ‫حكومه‌تی پاشایه‌تی ده‌ستی به‌سه‌رداگیرا‪.‬‬ ‫له‌و رۆژه‌دا كاك حه‌مه‌ حس���ه‌ین له‌ كاتی‬ ‫رابه‌ری كردنی هێرش���ی الوان شار بۆ سه‌ر‬ ‫شاره‌بانی سه‌قز‪ ،‬به‌گولله‌ی به‌كرێگیراوانی‬ ‫رژیمی ش���ا پێك���را‪ 3 .‬رۆژ ب���ه‌و برینه‌وه‌‬ ‫له‌ نه‌خۆش���خانه‌ بوو‪ .‬الوانی شۆڕش���گێڕو‬ ‫چه‌كداری شاری سه‌قز كه‌ شاره‌بانی شاریان‬ ‫چه‌ك كردبوو و خۆیان نه‌زمی ش���اریان به‌‬ ‫ده‌سته‌وه‌ گرتبوو‪ ،‬له‌ ده‌ره‌وه‌ی نه‌خۆشخانه‌‬ ‫نیگابانی���ان ده‌دا‌و ئه‌‌وی���ان وه‌ك گلێنه‌ی‬ ‫چاویان ده‌پاراست‪ .‬كاك حه‌مه‌ حسه‌ین به‌‬ ‫وره‌یه‌كی به‌رزه‌وه‌ سێ رۆژ ده‌سته‌و یه‌خه‌ی‬ ‫م���ه‌رگ بوو‌و هه‌ركات ده‌هاته‌وه‌ س���ه‌رخۆ‬ ‫سرودی ده‌خوێند‌و دڵخۆشی هه‌واڵپرسانی‬ ‫ده‌دایه‌وه‌‪ .‬ب���ه‌اڵم به‌داخه‌وه‌ برینی قورس‌و‬ ‫كاریی‪ ،‬پاش ‪ 4‬رۆژ بووه‌هۆی مه‌رگی ئه‌م‬ ‫هاوڕێ شۆڕشگێڕه‌‪.‬‬ ‫كاك حه‌مه‌ حسه‌ین ئێواره‌ی رۆژی ‪26‬ی‬ ‫رێبه‌ندان س���اڵی ‪ 1357‬دوایین سروودی‬ ‫خ���ۆی خوێند‌و بی���ره‌وه‌ره‌ی ك���رده‌وه‌ی‬ ‫ئینس���انی شۆڕش���گێڕانه‌ی خۆی بۆ ئێمه‌‬ ‫به‌جێ هێش���ت‪ .‬كاك حه‌مه‌ حس���ه‌ین له‌‬ ‫نوس���ینی گه‌لێك نوس���راوه‌‌و به‌یاننامه‌‌و‬ ‫باڵوكراوی���ه‌ی كۆمه‌ڵه‌دا ه���اوكاری كرد‪.‬‬ ‫به‌اڵم س���ێ نوسراوه‌ش���ی هه‌ی��� ‌ه كه‌ هه‌ر‬ ‫خۆی نووس���یویه‌تی ئه‌مانه‌ن‪« :‬شیركه‌ته‌‬ ‫س���ه‌هامییه‌ زه‌راعیی���ه‌كان»‪« ،‬هه‌ندێك‬ ‫ئه‌زم���ون له‌خه‌بات���ی جه‌ماوه‌ری���ی» كه‌‬ ‫ه���ه‌ر س���اڵی ‪ 1352‬نوس���یویه‌‌و هه‌روه‌ها‬ ‫نوس���راویه‌كی تر به‌ناوی «ئ���ه‌ی قه‌ره‌‌و‬ ‫وه‌رزێران���ی ش���یركه‌ته‌ س���ه‌هامییه‌‬ ‫زه‌راعییه‌كان یه‌كگرن»‪.‬‬ ‫هاوڕێ حه‌مه‌ حس���ه‌ینی ئ���ه‌و كاتی كه‌‬ ‫زۆربه‌ هاوڕێیانی كۆمه‌ڵیه‌ له‌ ساڵی ‪1353‬د‬ ‫گی���ران‪ ،‬بۆ رێكوپێك كردنه‌وه‌ی كاره‌كانی‬ ‫ته‌ش���كیالت ده‌ورێكی س���ه‌ره‌كی هه‌بوو‪‌،‬و‬ ‫بوو به‌هه‌وێنی خۆ گرتنه‌وه‌‌و به‌كگرتنه‌ه‌ی‬ ‫هه‌موو ریزه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ی ئه‌وكات‪.‬‬ ‫ل���ه‌ رێ���و ره‌س���می رێزگرتن ل���ه‌ یادی‬ ‫ه���اوڕێ حه‌م���ه‌ حس���ه‌ینی كه‌ریمی���دا‬ ‫راگه‌یاندنی مه‌وجودیه‌تی ئاشكرای كۆمه‌ڵه‌‬ ‫باڵوكرایه‌وه‌‌و رۆژی ‪26‬ی رێبه‌ندان‪ ،‬رۆژی‬ ‫گیانبه‌ختكردن���ی هاوڕێ���ی دامه‌زرێن���ه‌ر‬ ‫هاوڕێ حه‌مه‌ حس���ه‌ینی كه‌ریمی به‌ رۆژی‬ ‫كۆمه‌ڵ���ه‌ ناس���را‪ ،‬رۆژێك ك���ه‌ كرێكاران‌و‬ ‫زه‌حمه‌تكێش���ان‌و خه‌ڵك���ی زۆرلێك���راو‬ ‫له‌كوردس���تان ب���ه‌ په‌یمان���ی درێژه‌دانی‬ ‫خه‌بات‪ ،‬یادی ده‌كه‌ن‌و رێزی لێده‌گرن‪.‬‬

‫حه‌م ‌ه عه‌زیز‬

‫بێره‌و ‌ه ئاسمان جڵه‌وته‌ ئه‌سپی ژێرت مه‌شخه‌ڵه‌‬

‫ده‌ركه‌و ‌ه نم نم ببارێ سه‌وزیك ‌ه مه‌زرای گه‌نم‬

‫ده‌رك���ه‌و ‌ه هۆب��� ‌ه ب��� ‌ه هۆب��� ‌ه‬

‫باڵگره‌ تیژڕه‌وه‌ به‌هه‌ست ‌ه سوره‌ سواری كۆمه‌ڵه‌‬

‫نان‌و هه‌رزانی به‌هایان ره‌نگی تۆی تیا تێكه‌ڵه‌‬

‫به‌رده‌بازی رێگه‌تن‬

‫زووكه‌ سه‌رنگه‌ر ئاوه‌دانك ‌ه رنجده‌ری ماندوونه‌ناس‬

‫بێره‌و ‌ه جوانوی له‌به‌فرا كوڕژن‌و چوارپه‌ل ته‌زیو‬

‫ره‌نجده‌رن خه‌ڵكی هه‌ژارن‬

‫ئاره‌قه‌ت بۆ نۆبه‌ره‌ی نان بۆت ‌ه بارانی په‌ڵه‌‬

‫پۆله‌ ئه‌ستێره‌ی كه‌نارگرتووی به‌ دوای نوردا ته‌ریو‬

‫كارگه‌ری به‌شمه‌ینه‌تن‬

‫رابه‌ نه‌فره‌ت ك ‌ه له‌مه‌رگ‌و هه‌سته‌و ‌ه بۆكارو ره‌نج‬

‫باسكی پاڵه‌ی له‌كارو كێڵگه‌دا ره‌ش هه‌ڵگه‌ڕاو‬

‫بێره‌و ‌ه ئاس���مان جڵه‌وت ‌ه‬

‫كه‌ی وره‌ی ئینسانی كارگه‌ر ئاسه‌واری كۆته‌ڵه‌‬

‫روندوكی گوندی ل ‌ه مستی خاك به‌زۆر راگوێزكراو‬

‫ئه‌سپی ژێرت مه‌شخه‌ڵه‌‬

‫شۆڕشه‌ هه‌سته‌ له‌ بۆسه‌وه‌‌و له‌مپه‌ری رێ سڵ مه‌كه‌‬

‫تاوه‌ڵ‌و ره‌شماڵی ره‌وه‌ندی بێ هه‌واری گه‌رمه‌سێر‬

‫باڵگره‌ تیژڕه‌وه‌ به‌هه‌سته‌‬

‫شۆڕش‌و گیانبازی زاده‌‌و خه‌سڵه‌تی وه‌ك تۆی كه‌ڵه‌‬

‫ژیله‌مۆی گڕكانی هه‌ڵچووی ژانی ئینسانی بوێر‬

‫سوره‌ سواری‬

‫خۆر له‌ئامێزبگره‌ ئاسۆی به‌نده‌نان ئاخێز مه‌كه‌‬

‫به‌ژنی لوتكه‌ی هه‌ڵكشاوی زۆر سه‌رو به‌ژنی هه‌تاو‬

‫كۆمه‌ڵه‌‬

‫مه‌شخه‌اڵن كوا جێ هه‌واری ته‌متومان‌و دووكه‌ڵه‌‬

‫مارشی كۆمۆنه‌ی گه‌روی خۆری شه‌وی ئه‌نگوسته‌چاو‬

‫دێ به‌دێ پێشمه‌رگه‌یه‌‌و شاری له‌سه‌نگه‌ر گرتوه‌‬

‫سواری زریان به‌ بڕو چه‌خماخه‌د ‌ه پێش با كه‌وه‌‬

‫جێژه‌نی ئه‌و ئاگر ‌ه سور ‌ه واله‌سه‌ر تۆ ماتڵه‌‬

‫بێ هه‌ژێنه‌ شه‌نگه‌بااڵی كاك فوادم سه‌ربه‌وه‌‬


‫ئه‌ندێشه‌‬

‫ژمار‌ه (‪ )٥7‬ساڵی پێنجەم‪201٢/2/12 ،‬‬ ‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫‪9‬‬

‫قه‌یرانه‌كانی ئێستای جیهان‬

‫قه‌یرانی دارایی كاره‌ساتی ئه‌تۆمی و راپه‌ڕینه‌كانی جیهانی عه‌ره‌ب‬ ‫و كارابوون له‌ساخته‌كاری و گه‌نده‌ڵی‬ ‫له‌فارسیه‌وه‌‪ :‬ئه‌كره‌می میهرداد‬ ‫و زیادبوونی پیسبوون و ئاڵوده‌یی‬ ‫پاكشه‌ی سیستمی دارایی جیهانی یان له‌بااڵده‌ستبوونی هێز‌ه نادیاره‌كان‬ ‫كه‌هه‌نگاوه‌كانی به‌ره‌و بنبه‌ست ده‌چێت‪ ،‬ده‌خه‌نه‌ڕوو‪.‬‬ ‫گومان و پرسیاره‌كان به‌رامبه‌ر ره‌وشی‬ ‫وزه‌ی ئه‌تۆمی له‌دوای كاره‌ساتی فوكسیش دیمه‌نی یه‌كه‌م‪:‬‬ ‫له‌ژاپۆن و راپه‌ڕین و ته‌قینه‌وه‌كانی ئه‌وه‌ی كه‌ده‌بێت به‌ره‌و ره‌خنه‌و ئاسته‌نگ‬ ‫ته‌واو كۆمه‌ڵگا عه‌ره‌بیه‌كان كه‌به‌ئارام و و ببرێت‪ ،‬كۆمه‌ڵێك ره‌وش و میكانیزمی‬ ‫سه‌قامگیر ناسراوبوون ده‌بن ‌ه قه‌یرانه‌كانی هاوبه‌شن كه‌هه‌لومه‌رجه‌كانی مانه‌وه‌ی‬ ‫ریسوایی ده‌سه‌اڵتی سیاسی جیهانی‪ .‬په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌اڵتداری ده‌پارێزن‪:‬‬ ‫ئه‌م سێ رووداوه‌ كه‌ته‌كانی گه‌وره‌یان كه‌ئه‌وانیش سه‌رمایه‌گوزاری كۆنترۆڵكراو‪،‬‬ ‫به‌جیهاندا‪ ،‬سه‌ره‌رای جیاوازییه‌كانیان‪ ،‬سوود‌ه وه‌رگرتن له‌باشترین بازاڕه‌كان‬ ‫به‌اڵم كێشه‌و قه‌یرانی لۆجیكی ده‌سه‌اڵت بۆ هێنانه‌دی قازانج له‌كاری مرۆیی و‬ ‫له‌سروشت‪.‬‬ ‫ئاشكرا ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫ئه‌مرۆ سێ قه‌یران به‌ربینگی سیستمی ئایا ئه‌م هه‌ژموون و ده‌سه‌اڵته‌ی پار‌ه‬ ‫جیهانیان گرتووه‌ كه‌ناتوانرێت هه‌روا به‌سه‌ر داراییدا ته‌نها رێگاو هه‌لی‬ ‫به‌ساده‌یی و به‌ئاسانی له‌وان ده‌رباز بین‪ ،‬پێویست نییه‌ بۆ فێڵ و هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندن‬ ‫قه‌یرانی كۆتایی ساڵی ‪ ،2008‬كاره‌ساتی به‌هاوكاری كه‌مێك بیرو ئه‌ندێشه‌؟‬ ‫وێستگه‌ی ئه‌تۆمی فوكوشیما له‌‪11‬ی جێگاكردنه‌وه‌ی چاالكییه‌كانی مرۆڤ‬ ‫مارسی ‪ 2011‬و سه‌رهه‌ڵدانی راپه‌ڕین و له‌لۆجیكی هێزدا له‌هه‌مان زه‌مینه‌دای ‌ه‬ ‫شۆڕه‌شه‌كانی واڵتانی عه‌ره‌ب و قه‌یرانی ئابووری رێپێدراو زیاتر له‌وه‌ی كه‌بێ‬ ‫سیاسی ته‌واوی خۆرهه‌اڵتی ناوه‌ڕاست و به‌هان ‌ه بناسرێت ده‌بێت ‌ه مه‌یدانی مانۆڕی‬ ‫باكووری ئه‌فریقا له‌دوای مانگی دیسامبری هێزه‌ جیهانیه‌كان ئه‌م هێزانه‌ توانایان‬ ‫هه‌یه‌ شوێنی كارگه‌كان و كرێكاران‬ ‫ساڵی ‪.2010‬‬ ‫له‌بیرکردنه‌وه‌ی گشتی و به‌شێوه‌ی رێسایی بگوازنه‌وه‌و بگۆڕنه‌وه‌‪ ،‬ئابووری تازه‌و‬ ‫به‌راوردكردنی ئه‌م سێ قه‌یران ‌ه له‌به‌رئه‌وه‌ی ناوه‌ندو كارگه‌كانی ئیمپراتۆری دارایی‬ ‫په‌یوه‌ندارن به‌سێ بواری ته‌واو جیاواز‪ ،‬و نووسینگه‌كانی ده‌بن ‌ه پێداویستی و‬ ‫به‌مه‌نتقی ناناسرێت‪ ،‬چونك ‌ه پرسی یه‌كه‌م ئه‌نجامه‌كانی به‌رهه‌مهێنان زۆرتر ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫كه‌گومانی ئه‌و‌ه ده‌كرێت زه‌مینه‌كه‌ی به‌شێوه‌یه‌كی دیكه‌ ئه‌توانین بڵێین ئه‌م‬ ‫پێشتر ساز بووبێت‪ ،‬په‌یوه‌ندار‌ه ده‌سه‌اڵت و ناوندان ‌ه ده‌توانن به‌هۆی‬ ‫به‌هه‌زاران ملیار دۆالر پاره‌ی به‌بادراو‪ ،‬دارایی سازیی جیهانه‌و‌ه چوارچێوه‌یه‌كی‬ ‫بواری دووه‌م كاره‌ساتێكی مه‌ترسیدار‌ه پڕ له‌بودجه‌ی ماڵی بۆ ئابووری جیهان‬ ‫له‌سه‌ر ژیانی مرۆڤایه‌تی و له‌ته‌كنۆلۆژی به‌هۆی دروستبكه‌ن‪ .‬له‌ئاكامی ئه‌مانه‌شدا‬ ‫و به‌رهه‌مهێنانی وزه‌ی ئه‌تۆمدا جێگایه‌كی سه‌رهه‌ڵدانی قه‌یرانه‌كان له‌پشتی بڵق ‌ه‬ ‫سه‌رسامی هه‌یه‌و سه‌رئه‌نجام مه‌یدانی گه‌وره‌كانی نه‌بژاردن و قه‌ره‌بووی نیازو‬ ‫سێیه‌م پرسی راپه‌رینه‌كانی خه‌ڵك ‌ه له‌دژی پێویسته‌كانی مرۆڤ سه‌روه‌ری گشتی‬ ‫دیكتاتۆره‌كانی خۆرهه‌اڵتی ناوه‌ڕاست زۆر كاری مرۆیی له‌م سیستمه‌دا بێ نرخ و بێ‬ ‫كه‌س ئه‌و‌ه په‌سه‌ند ناكه‌ن كه‌ئه‌م سێ به‌ها ده‌كات‪.‬‬ ‫كاره‌سات ‌ه وه‌كویه‌ك سه‌یر بكه‌ین‪ ،‬چونك ‌ه‬ ‫له‌كاتێكدا یه‌كه‌میان كه‌ده‌كه‌وێته‌ژێر نه‌بوونیی پێشبینی و بااڵده‌ستی‬ ‫كاریگه‌ریی (بااڵبوون و سه‌ركه‌وتنی په‌رێشانی‬ ‫خواستی پاره‌په‌رست به‌سه‌ر هه‌موو له‌راستیدا به‌بێ نه‌وت هه‌رچه‌ند ئێستا‬ ‫شتێكداو ئه‌وی دیكه‌یان ئه‌نجامی به‌اڵو نرخه‌كه‌ی سێ ئه‌وه‌نده‌ی ساڵی ‪2000‬‬ ‫كاره‌ساتی سروشتی پێشبینی نه‌كراو‌ه د‌ه به‌رامبه‌ری ساڵی ‪ 1990‬گرنتر‌ه ناچار‬ ‫سه‌رئه‌نجام سێیه‌میان به‌رهه‌می راپه‌ڕین و ده‌بین كه‌به‌رهه‌مهێنانی خواردنی جیهانی‬ ‫شۆڕشی پڕده‌ردی خه‌ڵكی واڵتانی عه‌ره‌ب ‌ه بۆ چوار به‌شی دابه‌ش بكه‌ین رێكخستنی‬ ‫كه‌ئومێد ده‌كرێت وه‌كو به‌هاری عه‌ره‌بی كار كه‌بێگومان هه‌میش ‌ه سه‌رچاوه‌ی‬ ‫ره‌وخساری خۆی ده‌ربخات‪ .‬سه‌ره‌ڕای وزه‌ی هه‌رزان به‌هایه‌و ناتوانێت چاوپۆشی‬ ‫جیاوازی و دووری ئه‌م سێ كێشه‌ی ‌ه به‌سه‌رچاوه‌ سروتشییه‌كان بكات و هه‌ر‬ ‫له‌یه‌كتر‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و ره‌خنانه‌ی كه‌نیشان ‌ه به‌شێكی بۆ مه‌به‌ستی سوودی خێراترو‬ ‫له‌م سێ رووداو‌ه ده‌گرن‪ ،‬به‌شێكن له‌هه‌مان تایبه‌تی به‌كارده‌هێنێ وزه‌ی ئه‌تۆمی‬ ‫ئه‌و ره‌خنه‌و نه‌یارییانه‌ی كه‌ده‌بێت بۆ به‌رهه‌مهێنانی پیشه‌سازی خه‌ڵوزی‬ ‫به‌رامبه‌ر به‌سیستمی سه‌رمایه‌داری شل و گاز بۆ مه‌به‌ستی شۆڤاژ یان‬ ‫جیهانی بخرێنه‌ڕوو‪ ،‬به‌اڵم ئه‌مه‌ش بێگومان هۆكاری گه‌رمی و نه‌وت و بۆ جێگا‬ ‫به‌و مانای ‌ه نایه‌ت كه‌وه‌كو جیهانێكی بێ گۆڕینی ملیاردها هۆكاری گواستنه‌وه‌‪.‬‬ ‫مه‌به‌ست و بێ سیسته‌م له‌م پرسان ‌ه ئاستنگ و ره‌خنه‌كان به‌رامبه‌ر وزه‌ی‬ ‫بڕوانین‪ ،‬به‌ڵكو ده‌بێت وه‌كو سه‌ره‌تاو ئه‌تۆمی و پێشنیازی وازهێنان له‌وزه‌ی ‌ه‬ ‫زه‌مینه‌كانی گۆڕانی ئازادیخواز بۆیان تاساڵی ‪ 2022‬له‌ئه‌ڵمانیا ته‌نها وه‌كو‬ ‫بڕوانین و ئه‌گه‌ر بمانه‌وێت هه‌ندێك فاكت ده‌رسێكی ئامۆژگاری و رێنماسازی ‪%14‬‬ ‫له‌كالسیكی ماركسیزم وه‌ربگرێن‪ ،‬ده‌بێت به‌رهه‌مهێنانی كاره‌بای جیهانی بۆ‬ ‫بڵێین به‌شێك ‌ه له‌دایكبوونی مێژووی نوێ وه‌زه‌ی با (هه‌وا) وزه‌ی خۆرو وزه‌ی‬ ‫ئه‌م قه‌یرانانه‌ ستوونه‌كانی ژیانی سیستمی بایۆتیك سه‌یر ناكرێت‪ ،‬به‌ڵكو ده‌توانێ‬ ‫ئێستا تێكده‌شكێنێ كه‌ئه‌وانیش بریتیت وه‌كو هێرش بێت به‌رامبه‌ر به‌شی هه‌ر‌ه‬ ‫له‌پاڵپشتی وزه‌ی جیهانی‪ ،‬شێوازی زۆری میكانیزمی جیهانی‪.‬‬ ‫به‌ڕێوه‌بردن و ستراتیژی كاری مرۆیی له‌ئه‌وروپا دیموكراسیه‌كانی بازاڕ ك ‌ه‬ ‫به‌هۆی پاره‌وه‌‪ ،‬له‌ئاكامدا نیازو خواستی له‌روخساردا له‌ژێر ویستی ده‌وڵه‌تی‬ ‫سه‌قامگیركردنی سیاسی له‌په‌راوێزه‌كانی یاسادان‪ ،‬به‌اڵم له‌كرداردا ده‌سه‌اڵتیانه‌و‌ه‬ ‫ناوه‌ندی دنیای لیبرالدا له‌هه‌ر یه‌كێك دیموكراته‌كان باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌به‌بێ‬ ‫له‌م سێ قه‌یرانه‌دا شێوازی هاوشێوه‌و بوونی ئه‌م ره‌وش ‌ه سه‌ده‌ها ملیۆن كه‌س‬ ‫توندڕه‌و به‌رچاو ده‌كه‌ون كه‌سیستمی به‌بێ هیچ رێگرو به‌ربه‌ستێك به‌ره‌و‬ ‫جیهانی به‌ره‌و مه‌ترسی ته‌كنۆلۆژی و بازاڕه‌كانی دوور له‌شوشێنی ژیانیان‬ ‫قه‌یرانی دارایی كۆنترۆڵ نه‌كراو هه‌روه‌ها راده‌كێشرێن‪ ،‬كێشه‌و نه‌یاری كۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫به‌ره‌و رێبازو بیركردنه‌وه‌ی هه‌ژموونگه‌رای یان ئاینی ده‌توانن ئاماده‌كردنی جیهانی‬ ‫په‌سه‌ند نه‌كراو ده‌به‌ن ئه‌م سێ قه‌یران ‌ه كۆنترۆڵكراو له‌خزمه‌تی ئاڵوگۆڕی ئازاد بۆ‬ ‫به‌الیه‌ك نیشانه‌كانی ده‌سه‌اڵتی مه‌یل سه‌رده‌مێكی نادیار دوابخه‌ن‪.‬‬ ‫هه‌مان ئه‌و دیموكراتانه‌ توانیویان ‌ه‬ ‫و په‌یڕه‌و نه‌یاره‌كان له‌ده‌روونی خۆیدا‬ ‫به‌یان ده‌كات و به‌الیه‌كی دیك ‌ه سنوورو له‌ناو دڵی سه‌قامگیری ئه‌و رژێمانه‌كه‌ب ‌ه‬ ‫گۆڕانه‌كانی سروشت و ژینگ ‌ه به‌ره‌نگاری (میانڕه‌و) ناساندویانن‪ ،‬سه‌نگه‌ری‬ ‫مرۆڤ له‌په‌سه‌ندكردنی به‌رپرسیاری به‌رگری له‌به‌رامبه‌ر ناكۆكی و ملمالنێی‬

‫جیهانیدا لێبده‌ن (ك ‌ه ره‌گوڕیشه‌یان‬ ‫له‌خۆرهه‌اڵتی ناویندایه‌) به‌هه‌مان راستادا‬ ‫بوو كه‌خواستی ره‌وای خه‌ڵكی ناڕازی‬ ‫نه‌ك ته‌نها هاوپشتی كۆمه‌ڵگای جیهانی‬ ‫نه‌هێنانه‌دی (وه‌كو ئه‌وه‌ی له‌لیبیا‬ ‫روویدا) به‌ڵكو نیگه‌رانی ‌ه داپۆشراوه‌كانی‬ ‫(چاوه‌ڕوانی) بۆ هه‌لێكی گونجاو خسته‌ڕوو‬ ‫جێگای سه‌رسوڕمان نابێت كه‌ئه‌م سێ‬ ‫قه‌یران دامه‌زراوه‌ بااڵكانی نێوده‌وڵه‌تی‬ ‫بانگێشت ده‌كات و ئه‌وان ده‌خاته‌سه‌ر‬ ‫ئاره‌زووی سازماندانی سیستمی جیهانی‪.‬‬ ‫پسپۆڕی‬ ‫موشكاتی)‬ ‫(نه‌جمه‌دین‬ ‫وزه‌ی ئه‌تۆمی كالیفۆرنیا ده‌رباره‌ی‬ ‫رووداوی فوكۆشیما رایگه‌یاندووه‌(ئه‌م‬ ‫پرسه‌ فراوانتر‌ه له‌وه‌ی كه‌ته‌نها یه‌ك‬ ‫واڵت بتوانێت به‌ڕێوه‌یببات‪ ،‬ده‌بێت‬ ‫له‌الیه‌ن ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی نه‌ته‌و‌ه‬ ‫یه‌كگرتووه‌كان لێكۆڵینه‌وه‌ی بۆ بكرێت‪.‬‬ ‫پرسێكی زۆر هه‌ستیارترو مه‌ترسیدارتر‬ ‫له‌م كێشه‌یه‌ش ناوچه‌ی قه‌ده‌غه‌كراوی‬ ‫ئاسمانی خاكی لیبیایه‌‪.‬‬ ‫دیمه‌نی دووه‌م‪:‬‬ ‫ئه‌م سێ الوازییه‌ سیستماتیكه‌ باس‬ ‫له‌وهه‌وڵ و خواستانه‌ ده‌كه‌ن كه‌شێوازێك‬ ‫له‌(ئیجبار) له‌ره‌وتی سروشتی پرسه‌كاندا‬ ‫زاڵ بكه‌ن‪ .‬سه‌پاندن له‌دابه‌شكردنی كاری‬ ‫مرۆیی بۆ به‌رژه‌وه‌ندیی قازانج و دارایی‬ ‫زۆرداری به‌سه‌ر ره‌وتی گه‌شه‌ی سروشت‬ ‫به‌هۆی ته‌كنۆلۆژی مه‌ترسدار دیكتاتۆری‬ ‫ژیانی سیاسی له‌رێگای‬ ‫له‌ره‌وتی‬ ‫سازماندانی خه‌ڵك و به‌هۆی كاریگه‌ری‬ ‫لۆجیكی (تایلۆری) ئه‌م لۆجیك ‌ه‬ ‫له‌روخساردا شارستانیه‌و له‌ناوه‌ڕه‌كدا‬ ‫سه‌ربازی و پۆلیسییه‌‪.‬‬ ‫له‌م نێوانه‌دا پیشه‌سازی دارایی و ماڵی‬ ‫به‌هر‌ه له‌شایسته‌یی ده‌وڵه‌تانی لیبرال‬ ‫وه‌رده‌گرێ له‌پێناوی سوودمه‌ندی له‌قه‌رز‌ه‬ ‫گشتیه‌كان و له‌كاری پسپۆڕیشدا شایسته‌ی‬ ‫دارایی كێشه‌و ئاڵۆزی به‌دیده‌هێنێ و‬ ‫قه‌رزه‌كان بۆ سه‌رمایه‌گوزاری له‌رێكه‌وتن‬ ‫گه‌وره‌كانی داراییدا (یان هه‌مان ئه‌و داو و‬ ‫ته‌اڵنه‌ی كه‌نادیارن) دیاری ده‌كه‌ن له‌الیه‌كی‬ ‫دیكه‌و‌ه رژێم ‌ه هه‌ژموون خوازه‌كان‬ ‫ماهیه‌تی خۆیان له‌یۆنیفۆرمی سه‌ربازی‬ ‫زیندانیی ‌ه سیاسیه‌كان له‌هه‌لومه‌رجی‬ ‫تایبه‌تی و هه‌اڵواردندا له‌گه‌ڵ ته‌ماح و‬ ‫چاوقایمی ده‌سه‌اڵتی خزمه‌ تااڵنكه‌ره‌كاندا‬ ‫ده‌خه‌نه‌ڕوو له‌كۆتاییدا پیشه‌سازی ئه‌تۆمی‬ ‫كه‌هه‌ر له‌سه‌ره‌تاو‌ه به‌گوتاری ئاسایش‬ ‫پۆلیسی و سه‌ربازی خۆی ده‌ناسێنێ و‬ ‫دیدگای خۆی وه‌كو به‌رژه‌وه‌ندی نیشتمانی‬ ‫و ستراتیژی ده‌سه‌پێنێ‪.‬‬ ‫به‌مجۆره‌ له‌هه‌رسێ كێشه‌كه‌دا ریاكاری‬ ‫به‌رێوه‌بردنی‬ ‫داموده‌زگای‬ ‫به‌ناوی‬ ‫گشتی ده‌خرێته‌روو له‌دوای داپۆشینی‬ ‫خاڵ ‌ه الوازه‌كان كه‌بریتین له‌نه‌بوونی‬ ‫قه‌رزداری‬ ‫به‌سه‌ندی‬ ‫قه‌رزه‌كان‬ ‫بێ پشتیوانه‌ی سیستمی دارایی‬ ‫پێداویستی ساردكردنه‌وه‌ی هه‌میشه‌یی‬ ‫ناوه‌نده‌كانی ئه‌تۆمی‪ ،‬شاردنه‌وه‌ی‬ ‫داموده‌زگاكانی ئاسایش‬ ‫به‌رده‌وامی‬ ‫له‌خه‌ڵك سه‌رپۆش ده‌ده‌ن به‌سه‌ر راده‌و‬ ‫فراوانی زیان و خه‌ساره‌ته‌كان به‌رنامه‌ی‬ ‫كڕینی داراییه‌كانی بانكی له‌ئه‌مریكا‬ ‫كه‌له‌ئۆكتۆبری ساڵی ‪ 2008‬ده‌نگی بۆ‬ ‫دراوه‌‪ ،‬بڕی ‪ 300‬ملیار دۆالر (له‌گه‌ڵ‬ ‫بودجه‌ی كۆتایی ‪ 25‬ملیار دۆالر بۆ‬ ‫باجده‌ران) له‌خۆ ده‌گرێ و ته‌نها یه‌ك‬ ‫له‌سه‌ده‌ی زیانی واقعی ئه‌ژمار ده‌كرێت‪.‬‬ ‫كاره‌ساتی ئه‌تۆمی فوكوشیما له‌الیه‌ن‬ ‫به‌رپرسانی كۆمپانیای (تیكۆ) ده‌وڵه‌تی‬ ‫ژاپۆن و ته‌نانه‌ت كۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی‬ ‫به‌رده‌وام به‌كه‌م بایه‌خ خراوه‌ت ‌ه روو‬ ‫ته‌نانه‌ت دوای ئه‌وه‌ش كه‌ئه‌ندازه‌ی‬ ‫مه‌ترسی ئه‌م رووداو‌ه هاوشێوه‌ی‬ ‫ترسناكی رووداوی چه‌رنۆبیل راگه‌یه‌نرا‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ش له‌كاتێكدای ‌ه كه‌له‌رژێمه‌كانی‬ ‫شازاده‌نشینی عه‌ره‌ب یان دیكتاتۆره‌یی ‌ه‬

‫سه‌ربازی و پۆلیسیه‌كان هه‌روه‌كو جاران‬ ‫وه‌كو ده‌وڵه‌تانی (میانڕه‌و)ستایش‬ ‫ده‌كرێن‪ ،‬ئێم ‌ه بینه‌ری كوشتاری خه‌ڵك‪،‬‬ ‫ئه‌شكه‌نجه‌‪ ،‬ده‌ستگیری و به‌د ره‌فتارین‬ ‫و به‌داخه‌و‌ه ئه‌م ره‌فتاران ‌ه له‌میدكانیشدا‬ ‫ره‌نگ ناده‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫ره‌فتاره‌ تونده‌كانی دژی مافه‌كانی مرۆڤ‬ ‫ته‌نانه‌ت دوای ئه‌وه‌ش كه‌له‌رووداوه‌كاندا‬ ‫به‌رچاوكه‌وتن‪ ،‬به‌اڵم ته‌واوی كۆمه‌ڵگای نێو‬ ‫ده‌وڵه‌تی تیایدا به‌شدارن نه‌بوونی پێشبینی‬ ‫باڵوبوونه‌وه‌ی په‌رێشانی و ده‌ستوستانی‬ ‫سه‌رهه‌ڵده‌ده‌ن و سه‌ره‌ئه‌نجام گۆمانه‌كان‬ ‫زیاتر ده‌بن‪ .‬نه‌بوونی بیركردنه‌وه‌ی‬ ‫باش به‌دوای سێبه‌ری ئه‌و ده‌سه‌اڵتاندا‬ ‫ده‌گه‌ڕێ كه‌سه‌پاندنی رژێمێك ده‌نوێنین‬ ‫كه‌پێچه‌وانه‌ی هه‌موو لۆجیكن‪ .‬ئه‌گه‌ر‬ ‫ئێوه‌ پیشه‌سازی ئه‌تۆمی سازده‌كه‌ن‬ ‫ئه‌ی بۆچی له‌یاساو رێساكاندا توانای‬ ‫ئاماده‌كردنی ئه‌و هۆكارانه‌تان نیی ‌ه‬ ‫كه‌به‌ڕووداو‌ه گه‌وره‌و ناچاوه‌ڕوانه‌كاندا‬ ‫به‌فریای خه‌ڵك بكه‌ون‪ ،‬یان بۆچی نكۆڵی‬ ‫له‌ئاكامی ئه‌م رووداو‌ه كاره‌ساتانه‌ ده‌كه‌ن‬ ‫له‌هه‌مان چوارچێوه‌دا بوو كه‌فه‌ره‌نساو‬ ‫به‌ریتانیا نه‌یاربوون به‌رامبه‌ر سیاسه‌تی‬ ‫دژ به‌هێرشه‌ تیرۆریستیه‌كان له‌(ئه‌زموونی‬ ‫به‌رگری) ناوه‌نده‌كانی ئه‌تۆمی ئه‌وروپا‪.‬‬ ‫له‌دنیای سه‌رمایه‌ی ماڵیدا‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئێو‌ه‬ ‫باوه‌ڕتان به‌بازاڕ هه‌ی ‌ه (كه‌ژیانتان‬ ‫پێوه‌ی وا به‌سته‌یه‌) ئه‌ی بۆچی ناتوانن‬ ‫ئه‌و دنیای ‌ه وه‌كو بڵقێك گریمان ‌ه بكه‌ن‬ ‫كه‌سیستمه‌كه‌تان به‌ره‌و (خۆكوژی)‬ ‫ده‌بات به‌م حاڵه‌شه‌وه‌‪ ،‬له‌دوای تێپه‌ڕبوونی‬ ‫كه‌متر له‌سه‌ده‌یه‌ك له‌دوایین قه‌یرانی‬ ‫مه‌زنی دارایی دروست به‌هه‌مانشێو‌ه‬ ‫كه‌ئابووریناس (جۆن كۆنت گابرایت)‬ ‫ئه‌وه‌ی پێشبینی كردبوو‪ ،‬ئه‌م مێشه‌ی ‌ه‬ ‫دیسان روویدایه‌وه‌ ئه‌وه‌ش كه‌په‌یوه‌ندی‬ ‫به‌كه‌سان و ده‌سه‌اڵتدارانی دیكتاتۆره‌و‌ه‬ ‫هه‌یه‌ ده‌توانی بڵێین كه‌تانه‌ت تادوایین‬ ‫چركه‌كانیش نه‌یانتوانی له‌ناوچوونی‬ ‫كۆشكه‌كانیان له‌ئاستانه‌ی ئه‌م هه‌ڵدێره‌دا‬ ‫وێنا بكه‌ن ئه‌م دیكاتۆرانه‌ له‌پێناوی‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندی ئیمتیازه‌كانیان له‌الیه‌ك له‌دژی‬ ‫راپه‌ڕینی خه‌ڵك كه‌هه‌میشه‌ به‌چاوی نزم‬ ‫و رق له‌وانیان ده‌ڕوانی له‌الیه‌كی دیكه‌ش‬ ‫له‌ترسی بلۆككردنی پاره‌كانی ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫واڵتیان له‌هه‌لومه‌رجی نائاساییدا بوون‬ ‫به‌ناسینی نه‌بوونی توانایی بۆ چاره‌سه‌ری‬ ‫ئه‌م كێشان ‌ه لێكچوونی قه‌یرانی ئه‌تۆمی‬ ‫و ماڵی و سیاسی زیاتر له‌جاران خۆی‬ ‫كه‌(پۆل‬ ‫به‌هه‌مانشێو‌ه‬ ‫ده‌سپێنێ‬ ‫جۆریۆن) باسیكردوه‌‪ :‬قه‌یرانی ئه‌تۆمی‬ ‫ژاپۆن نزیكایه‌تی زۆری له‌گه‌ڵ قه‌یرانی‬ ‫داراییدا هه‌یه‌‪ ،‬ده‌رباره‌ی یه‌كه‌م له‌پێناوی‬ ‫ساركردنه‌وه‌ی به‌رده‌وامی وێستگه‌ی‬ ‫ئه‌تۆمی ده‌بێت سوود له‌پاره‌و وزه‌و ئاو‬ ‫وه‌ربگرێ و بۆ دووه‌میش بۆ جڵه‌وگرتن‬ ‫له‌ته‌قینه‌ویه‌ بڵقه‌ داراییه‌كان به‌بێ وه‌ستان‬ ‫به‌كارهێنانی پاره‌ له‌ئارادایه‌‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ك شاردنه‌وه‌ی ئاست و بڕی‬ ‫قه‌رزه‌كان ئه‌نجامی توندڕه‌وانه‌ی پار‌ه‬ ‫به‌هۆی قه‌رزدانه‌و‌ه له‌به‌رچاودا دژوار‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬چونك ‌ه له‌ئاكامدا هاوواڵتیانی‬ ‫باجده‌ر باری گرانی ئه‌م ده‌رده‌یان‬ ‫ده‌كه‌وێته‌ سه‌رشان له‌زه‌مینه‌ی مه‌ترسی‬ ‫مه‌وادی تیشكده‌ریشدا (رادیۆ ئه‌كتیڤ)‬ ‫و له‌ئاستی جیهانیدا له‌رێگای هه‌وا‪،‬‬ ‫هه‌نارده‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌هه‌رمهێنانی‬ ‫ده‌ریاو‬ ‫سه‌ختی و دژواری رێگاگرتن به‌ئاشكرا‬ ‫ده‌رده‌كه‌وێت ئه‌م ماد‌ه تیشكده‌رانه‌‪،‬‬ ‫وه‌كو ‪137‬ی ژه‌هراوی‪ ،‬پلۆتونیۆم له‌به‌ر‬ ‫په‌یدابوونی درزو كه‌لێنه‌كانی ده‌زگا‬ ‫تیشده‌ره‌كان له‌په‌خش و باڵوبوونه‌وه‌دان‬ ‫ناتوانرێت ئه‌و بشاریێته‌و‌ه كه‌ئه‌مڕۆ ژاپۆن‬ ‫فراوانتر له‌و ناوچانه‌ی كه‌چۆڵكراون‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر مه‌ترسیدای ‌ه مه‌ترسیداربوونی‬ ‫ریاكتۆره‌كانی فوكوشیما‪ ،‬ناوه‌ند‌ه‬ ‫كاره‌ستباره‌كانی بومه‌له‌رزه‌و بوركان وه‌كو‬ ‫كێشه‌كانی تیشكدانه‌وه‌ی ناوه‌نده‌كانی‬

‫وزه‌ی ئه‌تۆمی باسكراون كه‌كاریگه‌ری‬ ‫خراپیان له‌سه‌ر خاك و به‌رهه‌می‬ ‫كشتوكاڵی و بێكاری ملیۆنه‌ها كه‌س‬ ‫له‌ئه‌نجامی مه‌ترسی قه‌یرانی ئابووریدا‬ ‫هه‌یه‌‪ .‬بێگومان ناچاری و پابه‌ندییه‌كانی‬ ‫دارایی پۆلیسی هه‌روه‌ك جاران به‌رده‌وامن‬ ‫و له‌په‌یوه‌ندی و هاوسوودی دامه‌زراوه‌كانی‬ ‫سیستمی جیهانی سوود وه‌رده‌گرن‪.‬‬ ‫دامه‌زراوه‌كانی وزه‌ی ئه‌تۆمی به‌سه‌پاندنی‬ ‫ویست و ده‌سه‌اڵتیان كه‌به‌ته‌واوی به‌ئاگان‬ ‫له‌ره‌وتی مه‌ترسیداری ئه‌م به‌رهه‌مهێنان ‌ه‬ ‫ده‌سه‌اڵتی لۆبیه‌كانی دارایی كه‌ده‌یانه‌وێت‬ ‫رێگا بگرن له‌ئاینده‌ی سنوورداریان و‬ ‫رژێمه‌ دیكتاتۆره‌كانیش كۆمه‌ك و هاوكاری‬ ‫بۆ یه‌كتر ده‌نێرن (شازاد‌ه سووننه‌كانی‬ ‫كه‌نداو هاوكاری سه‌ركوتی راپه‌رینی‬ ‫خه‌ڵكی به‌حریه‌ن ده‌كه‌ن و كارتێكه‌كانی‬ ‫سیستمی مه‌غریب پارێزگاری له‌عه‌قید‌ه‬ ‫قه‌زافی ده‌كه‌ن) و به‌دبینی شاراوه‌و‬ ‫بێده‌نگی خۆرئاواش به‌رامبه‌ر الوانی‬ ‫عه‌ره‌ب هێشتا به‌رده‌وامه‌‪.‬‬ ‫ئاوابوونی ئایدلۆژیایه‌ك‬ ‫له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌م زانیاریانه‌دا‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ستراتیژی سه‌پاندنی زۆره‌ ملێ ده‌سه‌اڵت و‬ ‫خواستی هه‌ژموون و مۆنترۆڵكردنی جیهان‬ ‫ناتوانێت وه‌كو ئایدیۆلۆژیای ره‌سمی‬ ‫جیهانی بناسرێت ته‌نها نیازو پێداویستی‬ ‫نه‌یاری به‌رامبه‌ر به‌م ئایدیۆلۆژیای ‌ه‬ ‫ده‌توانێ ماهیه‌تی حكومه‌ته‌ دیكتاتۆره‌كان‬ ‫ئاشكرا بكات‪ ،‬كه‌له‌خزمه‌تی سێ ئامرازی‬ ‫كۆنترۆڵ و هه‌ژموندایه‌‪ :‬نه‌بوونی ئازادی‬ ‫له‌هه‌ڵبژاردنی كار‪ ،‬چێژ وه‌رگرتن له‌سروشت‬ ‫به‌بێ دروستكردنی ئازارو كاره‌سات‬ ‫(ئامانجی سه‌ره‌كی ئابووری له‌دیگای‬ ‫نیكورس چیرچیكۆ رۆژن‪ ،‬زانای ماتماتیك‬ ‫و بایو ئیكۆنوفیست) و سه‌ره‌ئه‌نجام‬ ‫به‌شداری بێ به‌ربه‌ست و رێگری له‌كۆمه‌ڵ ‌ه‬ ‫سیاسی و مرۆڤایه‌تیه‌كاندا‪.‬‬ ‫له‌به‌یه‌ك گه‌یشتنی ئه‌م سێ قه‌یرانه‌دا‬ ‫كه‌نیشانده‌ری دیدگای توندڕه‌وه‌ بۆ پار‌ه‬ ‫په‌رستی‪ ،‬ته‌كنولۆژی و ده‌سه‌اڵت ده‌توانن‬ ‫ئومێدی سیانه‌ی (ئازادكردن) بكه‌ین ‌ه‬ ‫بیركردنه‌وه‌‪ :‬ئازادكردنی كاری مرۆیی‬ ‫كه‌ته‌نها بریتی نیی ‌ه له‌سوودوه‌رگرتن‬ ‫له‌ژینگه‌و سروشت بۆ خواستی سوود‬ ‫زیاتر‪ ،‬به‌ڵكو ده‌بێت فره‌بوونی بیركردنه‌وه‌و‬ ‫لۆجیكی سه‌ربه‌خۆیش بۆ مرۆڤ و‬ ‫سروشت به‌رهه‌مبهێنێ‪ .‬ئازادكردنی‬ ‫سروشت كه‌ته‌نها بریتی نیی ‌ه له‌سوود‬ ‫زیاتر له‌سروشت و سه‌ره‌ئه‌نجام به‌شداری‬ ‫ئازادانه‌ی مرۆڤه‌كان ‌ه له‌ژیانی سیاسیدا‬ ‫ئه‌م ئاماده‌بوون ‌ه ئازاده‌ی مرۆڤی جیهانی‬ ‫له‌سیاسه‌ت و له‌نه‌یار به‌رامبه‌ر رژێم ‌ه‬ ‫سه‌ربازی و پۆلیسیه‌كان (به‌پێچه‌وانه‌ی‬ ‫فتوا توندڕه‌وه‌كان) كه‌له‌الیه‌ن جیهانی‬ ‫ئیسالمییشه‌وه‌ ره‌ت كراونه‌ته‌و‌ه به‌ره‌و‬ ‫زیادبوون ده‌چن و ته‌نانه‌ت گۆش ‌ه‬ ‫تاریكه‌كانی دژایه‌تی بیانی‪ ،‬كه‌له‌خۆرئاوای‬ ‫لیبرالیدا هه‌ن‪ ،‬رووناك ده‌كه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌ته‌واوی ئه‌م پرسانه‌دا به‌تایبه‌تی له‌ناو‬ ‫ئینته‌رنێتدا رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی ئایدیاكان‬ ‫به‌رچاو ده‌كه‌ون پیرۆزی و سه‌ركه‌وتن‬ ‫له‌م نه‌برده‌دا چ له‌به‌شی وزه‌و چ له‌به‌شی‬ ‫داراییدا به‌دژوار سه‌یر ده‌كرێت‪ ،‬له‌زه‌مینه‌ی‬ ‫دارایشدا ده‌بێت كاركرده‌كانی بازاڕ‬ ‫به‌ته‌واوی رۆشن بكرێنه‌وه‌ هیواو ئاره‌زوو‬ ‫بۆ ساده‌ترو ئازادتر ژیان‪ ،‬به‌بێ ئه‌وه‌ی‬ ‫كه‌ره‌نگێك بێت له‌ته‌نز یان دواكه‌وتن‬ ‫بێت یان ناكرده‌یی بێت‪ ،‬له‌مودوا ده‌بێت‬ ‫له‌الیه‌ن پسپۆڕانه‌وه‌ به‌هه‌ند وه‌ربگیرێت‪.‬‬ ‫*پسپۆڕو لێكۆڵیاری زانستی مرۆڤناسی‬ ‫له‌ناوه‌ندی نیشتمانی لێكۆڵینه‌و‌ه‬ ‫زانستیه‌كان له‌پاریس و نووسه‌ری كتێبی‬ ‫(بۆچی وازمان له‌ژینگه‌ پارێزی هێنا)‬ ‫تۆمۆند دیپلۆماتێك ژماره‌ی حوزه‌یرانی‬ ‫‪ 04-09-2011‬دنیس دوكلس‬


‫‪8‬‬

‫ژمار‌ه (‪ )٥7‬ساڵی پێنجەم‪201٢/2/12 ،‬‬

‫کەلتوور‬

‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫درامائێکی نــەرم و نـــۆڵ‬ ‫ره‌حمـان بـێـســاران‬

‫ره‌حمان بێساران یه‌کێک له‌ هاورێیان‬ ‫و نووسه‌رانی گۆڤاری «پێشه‌نگ ـ‬ ‫کانوونی هونه‌رو ئه‌ده‌بییاتی کرێکاری‬ ‫کوردستان» ده‌وره‌ی یه‌کم ه‌‪ .‬یه‌که‌مین‬ ‫چیرۆکی ره‌حمان بێساران به‌ ناوی‬ ‫«که‌وشه‌کانی خوشکم» له‌ هه‌شتاکانا له‌‬ ‫پێشدا به‌ فارسی و پاشانیش به‌ کوردی‬ ‫له‌ گۆڤاره‌کانی ژماره‌ ‪ 8‬و ‪13‬ی پێشه‌نگ‌‬ ‫دا باڵو بووه‌‌وه و دڵی زۆر خوێنه‌ری‬ ‫هه‌ژاند و سرنجی زۆر که‌سی بۆ الی‬ ‫خۆی راکێشا‌‪ .‬کورته‌ چیرۆکی»نه‌رم و‬ ‫نۆڵ» که‌ لێره‌دا ده‌یخوێنیته‌وه‌ له‌ گه‌ڵ‬ ‫هه‌موو کورتیه‌که‌ی هه‌ر هه‌مان حاڵ و‬ ‫هه‌وای هه‌یه‌‪ .‬کتێبه‌ چیرۆکیه‌کی ئه‌م‬ ‫نووسه‌ره‌ به ناوی «به‌ره‌و رووناکی» له‌‬ ‫ژێر چاپ دایه‌‪‌.‬‬ ‫له‌ چیرۆکه‌کانی‌دا ره‌حمان تابلۆی‬ ‫حه‌قیقی ژیانمان نیشان ده‌دات‪ .‬ئه‌و‬ ‫به‌ حه‌ق ئاوێنه‌ی بێ غه‌وشی ئاوات‬ ‫و ئاره‌زووی ژێرده‌ستانی ناو کۆمه‌لی‬ ‫کورده‌واری‌یه‌‪ .‬هونه‌ری رحمان له‌‬

‫جه‌رگه‌ی کار و ژیانی راسته‌قینه‌‌دا‬ ‫خولقاوه‌ و هه‌موو ره‌نگه‌‌کانی ئاوات و‬ ‫ره‌نجه‌کانمانی هه‌تا ناخ و قوالیی هه‌ست‬ ‫و بیرێکی شۆرشگیرانه‌ تێدایه‌‪ .‬قه‌ڵه‌م‬ ‫و رووحی ره‌حمان بێساران له‌ سته‌م‬ ‫یاخی و به‌ ده‌رد ئاشنا و له‌ دڵ نزیکه‌‪‌.‬‬ ‫ئینسان له‌ کاره‌کانی ره‌حمان دا هه‌ست‬ ‫به‌ شعوورێکی روون و به‌رزی دژ به‌‬ ‫چه‌وسانه‌وه‌ ده‌کات‪ .‬قه‌ڵه‌می به‌ برشتی‬ ‫‌راستگۆیانه‌ له‌ چاره‌نووس و ئاواته‌‬ ‫ساکار و چکۆله‌کان و له‌ هه‌مان حاڵدا‬ ‫گرینگ و دڵ‌هه‌ژێنه‌کان ده‌دوێ‪.‬‬ ‫ئاواته‌ خوازم ته‌مه‌نی ئه‌و قه‌ڵه‌مه‬ ‫درێژ و له‌ نیشان‌دانی تابلۆکانی ره‌نج‬ ‫و ئاره‌زوومان‌دا به‌کارتر و پڕ به‌رهه‌م‌تر‬ ‫بێت‪ .‬خۆێندنه‌وه‌ی چیرۆکه‌کانی ر‪.‬‬ ‫بێساران به‌ هه‌موو تێکۆشه‌رێکی رێی‬ ‫ئازادی پێشنیار ده‌که‌م‪.‬‬ ‫ح‪ .‬شه‌به‌ق‬ ‫‪25.1.2012‬‬

‫درامائێکی نــەرم و نـــۆڵ‬ ‫نووسینی‪ :‬ره‌حمـان بـێـســاران‬ ‫ھاوینی ساڵی ‪ ١٣٥٦‬لە نانواخانەکەی‬ ‫شاتر فەرەجی مۆحەمەدی لە گەڕەکی‬ ‫مووسایەکانی شاری سنە کارم ئەکرد‪.‬‬ ‫ھەموو ڕۆژێ کاتژمێر ‪٤‬ی بەێانی لە‬ ‫خەو ھەڵدەستام و ئەڕویشتم بۆ سەر‬ ‫کار و ھەتا ئێوارە درنگانێ پادەوی ئەو‬

‫نانواخانەم ئەکرد‪.‬‬ ‫دەبواێە نانم بە سەر چێشتخانەکاندا‬ ‫دابەش بکردباێە‪ .‬نانەکانیم ئەنیا ناو‬ ‫مەجمعەئێک‪ ،‬شاتر فەرەج ئه‌ینیا بان‬ ‫سەرم و ئەمبرد بۆ مشتەریەکان‪ .‬یەکێک‬ ‫لەو مشتەریانە فاتمە خانمی نان فرۆش‬ ‫بوو‪ .‬فاتمە خانم لە دەوری مەیدانی‬ ‫شا نانی ئەفرۆشت‪ .‬لە مەحەلەی‬ ‫مووسایەکانەوە ھەتا ئەگیشتمە دەوری‬ ‫مەیدان ملم خەریک بوو لە گێجەنە‬ ‫بپڕچێ‪ .‬ئازاری ئەو کاتە ھەتاکوو ئێستا‬ ‫لە لەشم‌دا ماوەتەوە‪ .‬ھەر کەڕەتێ‬ ‫ئەگەیشتمە دەوری مەیدانی شا‪ ،‬فاتمە‬ ‫خانم ئەیوت‪:‬‬ ‫ ڕۆلەگیان ڕەنگ بە ڕووتەوە نەماگە‪.‬‬‫ئەوە تێر و پڕت ناکەن؟ ئەێژیتە‬ ‫دووزەلەس‪ ،‬نازانم چون ئەتوانێ ئەم‬ ‫حەمکە نانە ھەڵگرێ‪.‬‬ ‫فاتمە خانم لە بەر خۆیەوە ھەر قسەێ‬ ‫ئەکرد‪ .‬بەجێم ئەھیشت و ئەگەڕامەوە بۆ‬ ‫سەر کار‪.‬‬ ‫ڕۆژێ ‪ ٢٥‬قەران بابەتی کارەکەم پارەیان‬ ‫پێ ئەدام‪ .‬پێنج قەرانم ئەدا بە پەنیر یان‬ ‫بە ماست و نان و لەتێکم پێوە ئەخوارد‪.‬‬ ‫ھەتا ئەو ڕۆژە لەو نانواخانە کارم ئەکرد‬ ‫ئەمە خوراکی بەێانی و نیوەڕۆی من بوو‪.‬‬ ‫پاش ئەوەی دەستم لەم کارە ھەڵگرت‪.‬‬ ‫ئەو پارەی وا کۆم کردبووەوە نیامە‬ ‫گیرفانم و ڕویشتم بۆ بازاڕ‪ .‬لە مەیدانی‬ ‫کۆنە فرۆشەکاندا کراسێکی نارنجیم بە‬ ‫‪ ١٥‬قەران کڕی‪ .‬ئەنجا ھیتێک کەوشی‬ ‫تازەم سەند بە ‪ ١٥‬تمەن و خەێرا یەک‬

‫ڕایەخێكیان بۆ ڕاخستم‪،‬‬

‫دەست جل و بەرگی تازەی لی‪ ،‬که‌ لە‬ ‫میژ بوو بەتەمای سەندنی بووم‪ ،‬کڕیمە‬ ‫‪ ٤٠‬تمەن‪ .‬ھەر لەوێ لە ناو دووکانەکەدا‬ ‫کردمە بەرم و کەوتمە ڕێگا و ھاتمەوە بۆ‬ ‫ماڵ‪ .‬لە بەر خیابان ئۆستانداری تووشم‬ ‫بوو بە تووشی وێنەگرێکەوە‪ .‬خۆش‌ترین‬ ‫ڕۆژی ژیانم بوو‪ .‬ئاخۆ ئەمە یەکەمین‬ ‫جل و بەرگ بوو وا بە پارەی خۆم کڕی‬ ‫بووم‪ ،‬ھەر بۆیە ئەم وێنەی لێگرتم بە‬ ‫‪ ١٥‬قەران‪.‬‬

‫ساڵی دوایی بۆم چکۆلە بوووە و ئیتر‬ ‫بە بەرم نەبوو ھەر بۆیە براکەم ئ ‌هی‌کردە‬ ‫بەری‪.‬‬ ‫شۆرش لە ئیران ڕویدا و پاشان دەوڵەتی‬ ‫ئێران ھێرشی کردە سەر کوردستان‬

‫و شەڕی ناوخۆیی دەستی پێکرد‪،‬‬ ‫ئێستەێتیکی ژیانی ئاسائی بەردی بە‬ ‫سەر بەردەوە نەما‪ .‬پام لە ماڵ ترازیا و‬ ‫ئیتر ئاگام لە ھێچ نەما‪.‬‬ ‫زیاتر ل ‌ه ‪ 20‬ساڵ پاش ئام ئەم ڕووداوە‬ ‫لە تاراوگە باوکم ھات بۆ دیتنم‪ .‬بە‬ ‫دیاری وێنەکەی بۆ ھێنا بوومه‌وه‌‪ .‬لێ ‌م‬ ‫پرسی‪:‬‬ ‫ کاکە گیان ئەوە ئەو لیباسە چی‬‫ڵێهات‪.‬‬ ‫ھەناسه‌ئێکی قووڵی ھەڵکێشا و بوێ‬ ‫گێڕامەوە‪:‬‬ ‫ دوو ساڵ کوڕە گەورەکە کردیە بەری‪،‬‬‫دوائی پینەمان کرد و برا چکۆلەکەتان‬ ‫ئەوەندەێ کردە بەر ھەتا ئیتر شڕ و‬ ‫شیتاڵەوە بووەوە‪ ،‬بەاڵم فڕەمان نەدا‬ ‫جوان شۆردمان و یەکێ دوو ساڵ‬ ‫ھەڵمان گرت‪ .‬دوائی خۆم تاق و تەنیا‬ ‫لە ماڵ مابوومەوە کەسم بە دەورەوە‬ ‫نە‌مابوو‪ .‬لە بێ‌تاقەتیا ڕۆژێک قەیچیم‬ ‫ھەڵگرت و کۆت و شەرواڵەکەم جوان‬ ‫جوان ئەنجن ئەنجن کرد‪ .‬سەرینێکی‬ ‫خرت و خۆڵم لێ دروست کرد‪.‬‬ ‫کۆڕەکانم ھیچکامیان لە الم نەمابوون‪.‬‬ ‫یەکیان ئاوارەی شارەکانی ئێران بوو بە‬ ‫شوێن کاردا‪ ،‬ئەوی‌تریان دەوڵەتی ئێران‬ ‫بردی بۆ ئێجباری و کردیە سەرباز‪،‬‬ ‫کورە گەورەکەێچم پێشمەرگە بوو‪ .‬بە‬ ‫شەوا ھەر کاتێک ئەخەفتم سەرینە خرت‬ ‫و خۆڵەکەم ئەنیا ژێر سەرم ھەتا خەو‬ ‫ئەمیبردەوە‪ ،‬ئاخۆ بۆنی کورەکانمی ڵێ‬ ‫ئەھات‪.‬‬

‫یاسای خوایه‬

‫قەڵەمێكی دەستەمۆیان دایه دەستم‪ ،‬چی باڵندەو پەلەوەرن‪ ،‬بێ سام‌و سڵ‬ ‫وتیان؛ بنووسه شەوەزەنگ‬

‫هەتا بن میچی ئەوڕۆكەی تێیدا دەژین‬

‫لەم واڵته سروشتیه‪!...‬‬

‫دەتوانن دەنگ‌یان هەڵبڕن‪.‬‬

‫بۆنی گوڵ‌و تیشك‌و هەتاو دەمار ناو به ناویش‪ ،‬به سرته سرت‬ ‫دەگرێ‪،‬‬

‫قام‌و حەیران‪ ،‬بۆ داڵ بچڕن‪،‬‬

‫ئەوەی بەرەو ئاسمان ئەفڕێ‪ ،‬ئەشقیایه ئەتوانن له شەقەی باڵ دەن‬ ‫عومری باڵندەی بەرزەفڕ‬

‫تا بەر دەركی قەفەز بفڕن‪!...‬‬

‫كورته به قەد تەمەنی گوڵ‬

‫جەالل مەلەکشا‬

‫« هەر زوو ئەمرێ»‪!...‬‬

‫***‬

‫وتیان؛ بنووسه ئاسمان‬

‫لقی شكاوی گوڵێكم كرده قەڵەم‬

‫قەڵەمڕەوی یاسای داڵه‬

‫به خوێناوی بولبولێكی كوژراو نووسیم؛‬

‫ئەوین‪ ،‬چیای یاخی بوونه‬

‫نووسیم؛ ئاسمان‪ ،‬قەڵەمڕەوی باڵندەیه‬

‫بۆنی گوڵ‌و بێنی ڕۆژو پەڕپەڕووچكەی نووسیم؛ ئەوین‪ ،‬یاسای بێ‌خەوشی‬ ‫ئاسمانی بەرز‬

‫دڵداره‬

‫خەونه‪ ،‬خولیایه‪ ،‬خەیاڵه‪!...‬‬

‫گوڵ‌و ئاسمان‌و ئازادی‬

‫وتیان؛ بنووسه یاسای داڵ‬

‫قانوونی خوای ئەوینداره‪.......‬‬


‫ژمار‌ه (‪ )٥7‬ساڵی پێنجەم‪201٢/2/12 ،‬‬

‫جیهان‬

‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫کوردی سووریەو هەوڵێک بۆ یەکڕیزی‬ ‫عەلیڕەزا قادری‬ ‫ڕووخان‌و داڕمانی یەک لەدوای یەکی‬ ‫دیکتاتۆرەکان لە ئەفریقاو بەتایبەتی‬ ‫رۆژهەاڵتی ناوەڕاست‪ ،‬تین‌و تەوژمێکی‬ ‫نوێی خستووەتە گیانی ئازادیخوازی‌و‬ ‫بیرۆکەی سەربەخۆیی خوازی نەتەوە‬ ‫بندەستەکانەوە‪ .‬گەلێک قەوم‌و نەتەوەی‬ ‫بە ئەژمار بچووک‪ ،‬هەنگاوی گەورەیان‬ ‫لەم پێناوەدا هەڵێناوەتەوەو دەسکەوتی‬ ‫بەرچاویان بۆ خۆیان دەستەبەر کردووە‪.‬‬ ‫یان بیرو خەیاڵی گەیشتن بە ئامانجی‬ ‫مەزن هەڵیگرتوون‌و چاالکی‌و خەباتی شەوو‬ ‫رۆژی خۆیان بۆ ئەم مەبەستە چڕو پڕتر‬ ‫کردووە‪ .‬لەم ناوەدا‪ ،‬گەورەترین نەتەوەی‬ ‫بێ زێدو نیشتمان کە ئێمەی کورد بین‪،‬‬ ‫ناتوانێ لەم گۆڕانکاری‌یانەدا بەشدار نەبێ‌و‬ ‫لەم دەرفەتە مەزنەی چەند سەدەی رابردوو‬ ‫بە ئەمڕۆشیەوە کە بۆ ناوچەکە خوڵقاوە‪،‬‬ ‫بەهرەمەند نەبێت‪ .‬زۆری نەخایاند کە شەپۆلی‬ ‫شۆڕش‌و ئاخێزی جەماوەری ماندوو و وەڕەز‬ ‫لە سیستەمە سەرەرۆیەکان لە جەرگەی‬ ‫ئەفریقاوە گواسترایەوە بەرەو رۆژهەاڵتی‬ ‫ناوەڕاست‌و بۆ ناو ئەو واڵتانەی کە هەر‬ ‫لە کۆنەوە نیشتمانی نەتەوەیەکی خاوەن‬ ‫مێژووی چەند هەزارساڵەی وەک کوردیان‬ ‫داگیر کردووە‪ .‬ئەمجارەیان دنیا شاهیدی‬ ‫وەگەڕ کەوتنی ئیرادەی میلیۆنی کۆمەاڵنی‬ ‫خەڵکی سووریە بۆ چارەسەری نەخۆشی‌و‬ ‫پەتای ماڵ وێرانکەری دیکتاتۆریەت‌و‬ ‫گەندەڵی دەسەاڵت‌و سیستەمی ئیداری‌و‬ ‫ئابوورییە‪ .‬بەشار ئەسەد‪ ،‬ئەمڕۆ ئەو تابۆو‬ ‫هێما ناتەباو ناشرینەیە کە هەوڵێکی بەرین‬ ‫لە ناوخۆو دەرەوەی سووریە بۆ تێکشکاندی‬ ‫لە ئارادایە‪ .‬خەڵکی سووریەو کۆمەڵگای‬ ‫نێونەتەوەیی‌و بیرو ڕای گشتیی دنیا بە‬ ‫سەرنج‌و وردبینیەوە ئەڕوانێتە دوایین‬ ‫پەلەقاژەکانی بەشار ئەسەدو خێل‌و دارو‬ ‫دەستە ناوزڕاوەکەی‪ .‬ئەمرۆکەو لە وەها‬ ‫بارو دۆخێکا‪ ،‬خاکی بە پیت‌و بەرەکەتی‬ ‫رۆژئاوای کوردستان‌و خەڵکی تینووی‬ ‫رزگاری نەتەوەیی‪ ،‬واتە کوردەکانی سووریە‬ ‫بۆ کڕینەوەی شوناسی نەتەوەیی خۆیان‌و‬ ‫گەیشتن بە ئاوات‌و ئامانجە لەمێژینەکانیان‪،‬‬ ‫گەورەترین دەرفەتیان بۆ ڕەخساوە‪ .‬بەاڵم‬ ‫ئایا کوردەکان هاوئاهەنگ لەگەڵ کۆمەڵگای‬ ‫سووریە‪ ،‬ئامادەیی‌و مەجالی کەڵک وەرگرتن‬ ‫لەم دەرفەتەیان هەیە؟ ئایا کۆمەڵگایەکی‬ ‫کوردیی وشیارو هێزێکی تەیارو کارامە‪،‬‬ ‫گٶڕەپانی خەباتی بەدەستەوەیە بۆ ئەوەی‬ ‫ئەم ئیمکانە مێژووییە لە پێناو بەرژەوەندیی‬ ‫بااڵی نەتەوەیی بقۆزێتەوە ؟‬ ‫گەیشتن بە ئاوات‪ ،‬چ بۆ تاک‌و چ لە‬ ‫پێوەرێکی بەرینتری کۆی ئەندامانی‬ ‫کۆمەڵگایەکدا‪ ،‬لەجێ‌دا بوونی هێندێک‬ ‫فاکتەرو مەرجی سەرەکی‌و لەبار ئەخوازێ‪.‬‬ ‫بەشێک لە مەرج‌و فاکتەرەکانی سەرکەوتن‌و‬ ‫گەیشتن بە ماف لەئارادایە‪ ،‬هەر بۆیە‬ ‫دەسکەوتی بەرچاو بەدی ئەکرێت‪ .‬بە‬ ‫ڕێکەوت نییە کە ڕووباری جەماوەر لە‬ ‫شەقامەکان‌و دەنگی ئیعترازیان‪ ،‬دەسەاڵتی‬ ‫تاج‌و عەمامە‬ ‫شاو مەلیک‌و شێخە‬ ‫بەسەرەکانی رۆژهەاڵتی ناوەڕاست یەک‬ ‫لەدوای یەک بە زبڵدانی مێژوو ئەسپێرێ‌و‬ ‫باقی دەسەاڵتدارە هاوچەشنەکانیان لە‬ ‫شوێنەکانی‌تری جیهان وەها تۆقاندووە کە‬ ‫هەموو رۆژێکیان مەرگێکەو شەوەکانیان‬ ‫سەرانسەر کابووس‪ .‬کابووسی گیرۆدە بوون‬ ‫بە چارەنووسی سەدام حسەین‌و حوسنی‬ ‫موبارەک‌و قەزافی‌و بین‌الدەن‌و زۆر کەسی‬ ‫لە خۆیان پڕچەک‌و سەرەرۆو بەدەسەاڵتتر‪.‬‬ ‫ئەمڕۆ هەموو دنیا گۆشەنیگایەکی روو لە‬ ‫رۆژهەاڵتی ناوەڕاستە‪ .‬ئەمەش بێ هۆ نییە‪.‬‬ ‫بەربەرەکانێ‌یەکی بێوچان لە نێوان دوو‬ ‫هەڵداوە‪.‬‬ ‫‌‬ ‫هێزی جەماوەرو دەسەاڵت سەری‬ ‫شەڕی مان‌و نەمانەو شەڕی ماف خوازانە لە‬ ‫بەرانبەر زۆرداران‌و پێشێل کەرانی ماف‪.‬‬ ‫لەم بەربەرەکانێ‌یەدا قازنج‌و بەرژەوەندی‬ ‫زۆر کەس‌و الیەن‌و دەسەاڵت‪ ،‬کایەی پێ‬ ‫ئەکرێت‪ ،‬یان چارەنووسی نادیارە‪ .‬هەموو‬ ‫کەس ئەزانێت کە جوغرافیای سیاسی ئەم‬ ‫مەڵبەندە پان‌و بەرین‌و دەوڵەمەندە روو‬ ‫لە گٶڕانە‪ .‬بێ گومان کوردەکانیش بەم‬ ‫ڕاستی‌یە گەیشتوون‌و ئەو گۆڕانکارییانەی‬ ‫خەڵکانی‌تر لە شوێنەکانی‌تری دنیا هەستی‬ ‫پێ ئەکەن‪ ،‬ئەوان لە نزیکەوە ئەیبینن‌و‬ ‫خۆیان بەشێکن لە کێشەو ملمالنێکە ‪.‬‬

‫ساڵی ‪ ،١٩٥٠‬واتە چوار ساڵ دوای ئەوەی‬ ‫سووریە توانی لە ژێر دەسەاڵتی کۆلۆنیایی‬ ‫فەرانسە بێتە دەرو سەربەخۆیی خۆی‬ ‫راگەیاند ( ‪٧‬ی ئاپریلی ‪ ،)١٩٤٦‬حیزبی‬ ‫بەعسی سووریە وەک تاکە حیزب‌و‬ ‫گەورەترین دەسەاڵت لەو واڵتەدا راستەوە‬ ‫بوو‪ .‬پالتفۆرم‌و بنچینە فیکری‌یەکانی حیزبی‬ ‫بەعس تێکاڵوێک بوو لە ناسیۆنالیسمی‬ ‫عەرەبی‌و جۆرە مۆدێلێک لە حوکمڕانی‌و‬ ‫سۆسیالیزمی رووسی(یەکیەتی سۆڤییەت)‪.‬‬ ‫نەتەوەگەرایی عەرەبیی بە درێژایی مێژووی‬ ‫نوێی ئەم واڵتە‪ ،‬جگە لە عەرەب دانی بە‬ ‫بوونی هیچ نەتەوەیەکی تر( بۆ نموونە‬ ‫نەتەوەی کورد ) نەناوەو بە ڕچاو کردنی‬ ‫مۆدێلی سەرەڕۆیانەی دەسەاڵتداریی‌و‬ ‫سیستەمی سەرمایەداریی دەوڵەتیی‬ ‫رووسی‪ ،‬هەموو مافێکی لە خەڵکی ئەو والتە‬ ‫زەوت کرد‪ ( .‬دوای کوودەتایەکی نیزامی لە‬ ‫ساڵی ‪ ١٩٦٣‬دەوڵەتی ئەوکاتی سووریە بە‬ ‫داگیر کردنی مڵک‌و ماڵی خەڵک‪ ،‬بناغەکانی‬ ‫جۆرێک لە سەرمایەداریی دەوڵەتیی مۆدێل‬ ‫رووسی دامەزراندو پێوەندیەکانی لەگەڵ‬ ‫یەکیەتی سۆڤییەت بەهێزتر کرد)‪ .‬ساڵی‬ ‫‪ ١٩٧٠‬حافز ئەسەد بەدەسەاڵت گەیشت‌و‬ ‫دوای ‪ ٣٠‬ساڵ دەسەاڵتدارێتی‪ ،‬ساڵی‬ ‫‪ ٢٠٠٠‬پاش مردنی‪ ،‬دەسەاڵتی خۆی بە‬ ‫کوڕەکەی‪ ،‬بەشار ئەسەد سپارد‪ .‬هەر ئەو‬ ‫بەشار ئەسەدەی ئەمڕۆکە لەگەڵ مەرگی‬ ‫حکومەتەکەی دەستەو یەخەیە‪ .‬لە مێژووی‬ ‫نوێی واڵتی سووریەدا کە ئەتوانین بڵێن‬ ‫دوای شەڕی جیهانی یەکەم‪ ،‬واتە ساڵی‬ ‫‪ ١٩٤٦‬دەستی پێکردووەو ئێستا ‪٦٦‬‬ ‫ساڵی بەسەردا تێپەڕ بووە‪ ،‬کوردەکان هیچ‬ ‫جێگەو پێگەیەکی کۆمەاڵیەتییان نەبووە‪.‬‬ ‫تەنانەت مافی شارۆمەندیی شموولی ئەوانی‬ ‫نەکردووە‪ .‬لە هیچ شوێنێکی ئەدەبیاتی‬ ‫سووریە وشەو ناوی کورد بەکار نەهێنراوەو‬ ‫قەت هیچ مافێکی پێنەدراوە‪ .‬بە کورتی‬ ‫بڵێین‪ ،‬بە هەموو شێوەیەک نکۆڵی لێکراوە‪.‬‬ ‫ئێستا بە تێپەڕ بوونی دەیان ساڵ لە‬ ‫دەستپێکردنی ئەو مێژووەو حاشا کردن لە‬ ‫بوونیان‪ ،‬کوردەکانی سووریە دەرفەتێکیان‬ ‫بۆ ڕەخساوە کە ئەمجارەیان بە دەنگی بەرز‬ ‫بە دەسەاڵتداران‌و نەتەوەکانی‌ترو بە تایبەت‬ ‫ناسیۆنالیسمی عەرەب بڵێن کە ئێمەش وەک‬ ‫نەتەوەیەکی خاوەن خاک‌و زمان‌و مێژوو‪،‬‬ ‫بوونمان هەیە‪ .‬بەاڵم بەرز کردنەوەی ئەم‬ ‫دەنگەو سەلماندنی راستیەکان‌و گەیشتن‬ ‫بە داخوازیەکان‪ ،‬پێویستی بە هێزە‪.‬‬ ‫کوردەکانی سووریە ئێستا‪ ،‬پاش خۆناسین‌و‬ ‫دۆزینەوەی شوناسی نەتەوەیی خۆیان‪،‬‬ ‫ئەشێ قورسایی خۆیان لە گۆڕەپانی‬ ‫ئەم کێشانەدا بسەنگێنن‪ .‬بۆ ئەەوی‬ ‫کوردەکانیش بتوانن چەشنی هاوواڵتی‌یە‬ ‫عەرەبەکانیان کە هەموو ساڵێ رۆژی ‪١٧‬‬ ‫ئاپریل وەک رۆژی نەتەوەییان جەژن ئەگرن‪،‬‬ ‫رۆژێکیان وەک هێمایەک بۆ رۆژی نەتەوەیی‬ ‫خۆیان هەبێ‌و مەجالی جەژن گرتن‌و یاد‬ ‫کردنەەوی پێ بدەن‪ ،‬ئەبێ هەوڵی خۆ‬ ‫تەیار کردنیان بدەن‌و ئامادەی بەرەنگار‬ ‫بوونەوە لەگەڵ هەر تەنگ‌و چەڵەمەیەک‬ ‫بن‪ .‬بە پێی یاسایەک کە ساڵی ‪ ١٩٦٢‬لە‬ ‫یاسای بنچینەیی سووریەدا پەسند کرا‪،‬‬ ‫کوردەکان لە مافی دارابوونی رەگەزنامە‬ ‫کە دەیسەلمێنێ هەر کەسێک سەر بە چ‬ ‫رەگەزێکەو خەڵکی چ واڵتێکە‪ ،‬بێبەش‬ ‫کران‪ .‬هۆیەکەشی ئەوە بوو کە دەسەاڵتدارنی‬ ‫سووریە کوردەکانیان بە مەترسی‌یەک بۆ‬ ‫سەر رەگەزو ناسنامەی عەرەب ئەزانی‌و هەر‬ ‫بۆیە هەوڵی تەعریب‪ ،‬یان بەعەرەب کردنی‬ ‫کوردەکانیان دا‪ .‬تەنیا لە مانگی ئاپریلی‬ ‫‪ ٢٠١١‬بوو کە کاربەدەستانی سووریە کە‬ ‫بناغەی دەسەاڵتەکەیان کەوتە لەرزەو‬ ‫مەترسی داڕمان‪ ،‬هەوڵی نزیک بوونەوەو‬ ‫بەدەست هێنانی دڵی کوردەکانیان وەک‬ ‫پیالنێک بەکارهێناو رەزامەندیی خۆیان بۆ‬ ‫دانی رەگەزنامە بە کوردەکان بە پێچەوانەی‬ ‫خواستی دەروونی‌و راستەقینەیان راگەیاند‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەم پیالنەشیان لە کۆتاییدا بێ‬ ‫ئاکام مایەوە‪ .‬ئایا ئەمەش یەکێک لە‬ ‫شتە سەیرو سەمەرەکانی ئەم دنیایە نییە‬ ‫کە نەتەوەیەک بە هەزاران ساڵ لە سەر‬ ‫خاکێک ژیابێت بەاڵم تەنیا چەند مانگێک‬ ‫بێت کە بەڵگەی ناسنامەو رەگەزنامەی پێ‬ ‫ببەخشرێت؟ بە سەدان هۆ بۆ شۆڕش‌و‬ ‫ئاخێزی نەتەوەی کورد لە سووریە هەیە‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەگەر هەموو شتەکانی تریش بنێنە‬ ‫الوە‪ ،‬هەر ئەم بێ مافی‌و بێ‌شوناسی‌یە‬

‫ئەتوانێ بەس بێت بۆ ئەوەی نەتەوەیەک‬ ‫ڕاپەڕێ‌و هەوڵی سەربەخۆیی بدات‌و رژێم‌و‬ ‫دەسەاڵتدارێتی واڵتەکەی بڕووخێنێت‪.‬‬ ‫(کوردستانی‬ ‫کوردستان‬ ‫باشووری‬ ‫عێراق)‪ ،‬ئەمڕۆکە بەخۆشیەوە خاوەن‬ ‫دەسەاڵت‌و کیانی خۆیەتی‌و بە گشت کەمو‬ ‫کوریەکانیەوەو گشت هەورازو نشێوەکانی‪،‬‬ ‫دەسکەوت‌و ئەزموونێکی بەنرخ‌و جێی‬ ‫شانازییە بۆ نەتەوەی کورد‪ .‬ئەمڕۆکە‬ ‫باشووری کوردستان پاڵپشت‌و پەنادەری‬ ‫شۆڕشگێڕانی رۆژهەاڵتی‌و چاالکوانانی دژ‬ ‫بە ڕژێمی ئیسالمی‌یە‪ .‬هەرێمی کوردستان‬ ‫جێگای هیواو ئومێدە بۆ نەتەوەی کورد‬ ‫لە پارچەکانی‌تری کوردستان‌و ڕەوەندی‬ ‫کوردی لە تاراوگەو هەموو دنیا‪ .‬هەوێنی‬ ‫ئاڵو گۆڕی زۆر گەورە بووە بۆ سێ‬ ‫پارچەکەی‌تری کوردستانیش‌و ئەمە‬ ‫راستی‌یەکی حاشا هەڵنەگرە‪ .‬خەبات‌و‬ ‫تێکۆشانی کوردەکان لە باکووری‬ ‫کوردستان (ژێر دەسەاڵتی تورکیە)‪،‬‬ ‫ناوی کوردو کوردستانی کردە بەشێک لەو‬ ‫ڕاستی‌یەی کە ساڵەها بوو حاشای لێدەکراو‬ ‫ئەمڕۆکە ناوەندی دەسەاڵتی سیاسی‪-‬‬ ‫نیزامی‌و هەموو رۆژنامەو گۆڤارو مێدیاو‬ ‫هەر بەگشتی ئەدەبیات‌و گوتاری باوی ناو‬ ‫تورکیەی مل کەچی دان پێنان‌و بوونی‬ ‫خۆی کردووە‪ .‬ئەمڕۆکە ئیتر هیچ کەس‬ ‫ناوێرێ بە کورد بڵێت تورکی کێوی‪ .‬لەمەش‬ ‫واوەتر‪ ،‬بوێری‌و خەباتی شاخ‌و بەرخودان‌و‬ ‫ئاخێزێکی بەرباڵوی بێ پسانەەوی مەدەنی‪،‬‬ ‫پاشەکشێی بە پارێزەرانی قۆرغکردنی‬ ‫دەسەاڵت هەر بە تەنیا بۆ تورکەکان لە‬ ‫تورکیە کردووەو هاوکات هەلی بەشداری‬ ‫کردنی کوردەکانی لە پارلمان‌و دامو‬ ‫دەزگاکانی بەڕێوەبردنی شارو شارۆچکەکان‬ ‫ڕەخساندووە‪ .‬زیاتر لە سێ دەیە خەباتی‬ ‫حیزبی‌و پێشمەرگانەو پەرەسەندنی ڕۆژ لە‬ ‫دوای رۆژی خەباتێکی خۆڕسکی مەدەنی‌و‬ ‫پێشکەوتووانە‪ ،‬رۆژهەاڵتی کوردستانی‬ ‫کردووە بە قەاڵیەکی پۆاڵیین کە هەرگیز‬ ‫تەسلیمی پەالمارو سەرکوت‌و میلیتاریزە‬ ‫بوون‌و گوشارەکانی رژێمی ئیسالمیی‬ ‫ئێران نەبووە‪ .‬رۆژهەاڵتی کوردستان جگە‬ ‫لەو خەباتە بێ پسانەوەیەی کە گەلێک لە‬ ‫تەمەنی ئەم رژێمە ڕیشەدارترو بەتەمنترە‪،‬‬ ‫دەیان‌و سەدان ئاخێزو هەستانەوەی دەریای‬ ‫جەماوەری بەخۆیەوە بینیوەو ئەمڕۆکەو‬ ‫لە کات‌و ساتی الوازی‌و سەرلێشێواوی‬ ‫لە هەمووکات زیاتری رژێمی ئیسالمی‪،‬‬ ‫بۆ کۆتایی هێنان بەم وەزعە ئامادەو‬ ‫لەسەرپێیە‪ .‬لە سبەینێی هەر چەشنە ئاڵو‬ ‫گۆڕێک‌و ئەگەری هەر جۆرە ئاڵۆزی‌یەک لە‬ ‫ئێران‪ ،‬لێی ئەوەشێتەوەو چاوەڕوانی ئەەوی‬ ‫لێ ئەکرێت کە بتوانێ بە باشترین شێوە‬ ‫خۆی بەڕێوە ببات‌و کۆتایی بە مێژووی‬ ‫داگیرکەری لە زێدی خۆی بێنێت‪.‬‬ ‫ئەزموونی باشووری کوردستان پێمان‬ ‫ئەڵێت تا ئەوکاتەی کوردەکان‪ ،‬بەتایبەت‬ ‫حیزبە کوردی‌یەکان یەگرتوو نەبوون‌و لە‬ ‫پرۆژەیەکی هاوبەشدا بۆ ئیدارەی کوردستان‬ ‫بڕیاری هاوکاریکردنیان نەدا‪ ،‬نە کۆمەڵگای‬ ‫نێونەتەوەیی پشتگیری کردن‌و نە خۆشیان‬ ‫لەم تاقیکردنەوە گەورەیەدا ئەیانتوانی‬ ‫سەرکەوتوو بن‪ .‬دوای دانوستان‌و پێکهێنانی‬ ‫بەرەی کوردستانی‌و هاوکاری نێوان‬ ‫یەکیەتی نیشتمانی کوردستان‌و پارتی‬ ‫دیموکراتی کوردستان‌و حیزبی شیوعی‌و‬ ‫باقی حیزبەکانی‌تری کوردستان بوو کە‬ ‫توانیان بە سەنگ‌و قورساییەکی زۆرەوە لە‬ ‫پرۆسەی ساغکردنەوەی سیستەمی ئیداری‌و‬ ‫سیاسی‌و ئابووریی عێراقدا بەشدار بن‪ .‬بە‬ ‫بێ ئەم یەکگرتوویی‌و هاوهەڵوێستی‌یە‪،‬‬ ‫گومان لەوەدا نییە کە دەسکەوتەکانی‬ ‫باشووری کوردستان بۆ کوردەکان‬ ‫لەوەی کە هەیە زۆر کەمتر ئەبوو‪ .‬ئێستا‬ ‫هەلومەرجێکی تارادەیەک هاوشێوەی‬ ‫دوایین رۆژەکانی پێش رووخانی رژێمی‬ ‫بەعسی عێراقی‪ ،‬لە سووریەش لە ئارادایە‪.‬‬ ‫رژێمی ناوەندیی سووریە لەوپەڕی الوازی‬ ‫خۆیدایە‪ .‬گوشارێکی بەرینی نێونەتەوەیی‬ ‫تەنگی پێ هەڵچنیوەو لە هەمووی گرنگتر‪،‬‬ ‫لە کات‌و ساتدایە کە ئەم رژێمە بە‬ ‫دەستی خەڵک بڕووخێ‪ .‬دەنگی ئیعترازو‬ ‫ناڕەزایەتی قەت بە قەد ئێستا لە سووریە‬ ‫بەرز نەبووەتەوە‪ .‬دەنگێک کە شەوو رۆژ‪،‬‬ ‫ساردی‌و گەرمی‪ ،‬ئەشکەنجەو زیندان‌و‬ ‫گول‌لەو ئیعدام ناناسێ‌و « بەشار ئەسەد»‬ ‫و هێزە سەرکوتگەرەکانی بە هیچ شێوەیەک‬

‫‪11‬‬

‫توانای کپکردنیان نییە‪ .‬هەموو یارمەتی‬ ‫ئابووری‌و نیزامی رژێمی ئیسالمیی ئێران‬ ‫بۆ بەشار ئەسەد و پەلکێش کردنی هێزی‬ ‫تایبەتیی سپای پاسدارن‌و هێزە ئەمنی‌و‬ ‫سیخوڕیەکانی ئەو رژێمەش نەیتوانیوە‬ ‫یارمەتی‌یەکی ئەوتۆی «بەشار ئەسەد»و‬ ‫رژێمە گەندەڵەکەی بدات‌و لە هەرەس هێنان‬ ‫بیپارێزێت‪ .‬بەشکستی «بەشار ئەسەد»و‬ ‫لێکهەڵوەشانەوەی دامودەزگای بەعسی‬ ‫سووریە‪ ،‬بێگومان دەسەاڵت‌و رژێمێکی نوێ‬ ‫بەدوای خۆیدا دێنێت‪ .‬لە وەها دۆخێکدا‪،‬‬ ‫کوردستان‌و‬ ‫رۆژئاوای‬ ‫چارەنووسی‬ ‫کوردەکان لە چواچێوەی دەوڵەتی‬ ‫سووریەدا چی لێ دێت؟ ئایا کوردەکان‬ ‫ئەتوانن چەشنی نەتەوەیەک لە چوارچێوەی‬ ‫جوغرافیایی خۆیاندا دەسکەوتی بەرچاویان‬ ‫هەبێت؟ یا دیسانەوە وەک کەمایەتی‌یەکی‬ ‫بچووکی بێ مافی بێ شوناس لە سیستەمی‬ ‫دەسەالتدارێتی سووریەدا نوقم ئەبن‪ .‬ئایا‬ ‫کورد لە سووریە ئەوەندە تەیارو ئامادەیە‬ ‫کە بەرپەرچی پیالنگێڕی‌و پاوانخوازیی‬ ‫ناسیۆنالیزمی عەرەبی‌و نەیارانی کۆن‌و ئامانجی ئه‌و كۆنگره‌یه‌‪ ،‬یه‌كخستنی هێزه‌‬ ‫نوێی خۆی بداتەوە؟ ئەم پرسیارانەو سیاسی‌یه‌كانی كوردو فراوانكردنی بازنه‌ی‬ ‫زۆر پرسیاری‌تر شیاوی بیر لێکردنەوەو دۆستایه‌تی له‌گه‌ڵ هێزه‌كانی ئۆپۆزیسیۆن‌و‬ ‫هاوكاری كردنی بزووتنه‌وه‌ی ئازادیخوازی‬ ‫تێڕامانن‪.‬‬ ‫کوردەکان لە سووریە هەرچەندە مێژوویەکی كورد له‌ سووریاو له‌گه‌ڵ كاراكردنی رۆڵی‬ ‫زۆر بەرچاوو روونیان لە خەباتی سیاسی بۆ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی‌و بڕیاردان له‌سه‌ر‬ ‫گەیشتن بە مافەکانیان نییەو لەم بارەیەوە چاره‌نووسی كوردو بنیاتنانی سووریایه‌كی‬ ‫ناتوانن خۆ لە قەرەی پارچەکانی‌تری دیموكراتی‌و عه‌لمانی‌و په‌رله‌مانی له‌ ژێر‬ ‫کوردستان بدەن‪ ،‬کە هەر کامەیان سایه‌ی ده‌ستوورێكی تازه‌‪ .‬لەم کۆنگرەیەدا‬ ‫خاوەنی مێژوویکی دەیان ساڵەی خەبات‌و کە ‪ ٢‬رۆژی خایاند‪ ،‬کۆمەڵێک بیرو ڕاو‬ ‫بەربەرەکانێی سیاسی‌و چەکداری لە ڕێگا چارە تاوتوێ کرا‪ ،‬کە ئەتوانین بڵێین‬ ‫بەرانبەر دەسەاڵتی ناوەندین‪ ،‬بەاڵم بە دەستپێکێکی زۆر باش بوو بۆ هەرچی زیاتر‬ ‫خۆشیەوە ئەمڕۆکە بە بۆنەی هەلومەرج‌و لێک تێگەیشتن‌و لێک نزیکبوونەوەی هێزە‬ ‫کێشەناوخۆیی‌و دەرەکی‌یەکانی سووریە سیاسی‌یە کوردی‌یەکان‪.‬‬ ‫لە الیەک‌و بوونی چەندین حیزبی سیاسی لەم کۆنگرەیەدا هەرچەند هێندێک‬ ‫کوردیی کە ئەتوانن ئامرازێکی باشی خۆ گرووپ‌و الیەنی سیاسی بەشدار نەبوون‪،‬‬ ‫رێکخستن‌و خەبات‌و بەربەرەکانێ بن‪ ،‬بەاڵم بەڕێوەچوونی ئەم کۆنگرەیەو‬ ‫هەلێکی مێژووییان بۆ رەخساوە‪ .‬حیزبە پێکەوە دانیشتن‌و دیالۆگی هاوبەشی‬ ‫سیاسی‌یەکانی کوردستانی سووریە هیچ هێزە سیاسی‌یە کوردییەکان لە پێتەختی‬ ‫کامەیان بە تەنیا ئەو هێزو توانەیان هەرێمی کوردستان‌و بەشداری‌و داکۆکیی‬ ‫نییە کە کاریگەریی پێویستیان هەبێ‌و کاربەدەستانی باشووری کوردستان‪ ،‬خۆی‬ ‫نوێنەرایەتی خەباتی کورد لە سووریە لەخۆیدا دڵخۆشکەرەو بێگومان کاریگەریی‬ ‫بکەن‪ .‬تەنیا رێگایەک کە بۆ چارەسەریی ئەرێنی لە سەر هیواو ئومێدو چەندی‌و‬ ‫ئەم کەموکوڕییە بەدی ئەکرێت‪ ،‬تەبایی‌و چۆنی چاالکی‌و تێکۆشان‌و لێک حاڵی‬ ‫هاوکاری‌و هاوپشتی هەموویانە‪ .‬تەنیا لە بوون ئەبێت‌و بە کورتی ئەتوانین بڵێنن‬ ‫پرۆژەیەکی هاوبەشدایە کە چاوەڕوانیی هەنگاوێکی باشە بۆ یەکخستن‌و یەکڕیزی‬ ‫نەتەوەیی‪ .‬ئەخوازرێ‌و چاوەڕوان ئەکرێت‬ ‫دەسکەوتێک دەکرێت ‪.‬‬ ‫پرژو باڵوی تایبەتمەندیی ئەمڕۆی کە لە هەوڵەكانی داهاتوودا‪ ،‬دانیشتنی‬ ‫کۆمەڵگای سیاسی کوردستانی سووریەیە‪ .‬بەرینترو هەمەالیەنەترو بەشداریی سەرجەم‬ ‫هەر بەم پێیەش حیزبە سیاسی‌یەکان لێک هێزە سیاسی‌یەکان لەخۆیدا بگرێت‪ .‬بە‬ ‫دوورن‪ .‬ئەمە راستی‌یەکە کە لە کەس دڵنیایەوە ئەتوانین بڵێین کە کۆنگرەی‬ ‫شاراوە نییە‪ .‬بۆ تاوتوێ کردنی ئەم گرفتەو لەو چەشنە بە دڵی نەیارانی کوردو‬ ‫بە مەبەستی یەکخستنی ریزەکانی رەوەندی داگیرکەرانی پارچەکانی‌تری کوردستان‬ ‫کوردیی دژ بە رژێمی ئەسەد‪ ،‬ڕێکەوتی نییەو بەتایبەتی رژێمی ئیسالمیی ئێران کە‬ ‫‪٢٨‬ی ژانویەی ‪ ، ٢٠١٢‬بە بەشداریی زیاتر ساڵەهایە سووریە وەک کانگای پیالنگێڕیی‬ ‫لە ‪ ٢٠٠‬کەس لە بەرپرسان‌و سەرکردایەتی خۆی بەکار دێنێ‌و رژێمی « بەشار‬ ‫حیزبە سیاسی‌یە کوردی‌یەکانی سووریەو ئەسەد» بە پاڵپشتی سیاسەتەکانی خۆی‬ ‫کۆمەڵێک کەسایەتی سیاسی‌و هەروەها ئەزانێت‪ ،‬لەم بارەیەوە سەرو دڵخۆش نییەو‬ ‫بە بەشداریی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی هەست بە مەترسی ئەکات‪ .‬بەاڵم هاوکات‬ ‫کوردستان بەڕێز مەسعوود بارزانی‪ ،‬ئەوەش ئەبێ بزانین کە کوردەکان جگە‬ ‫کۆنگرەیەکی بەرین لە پێتەختی باشووری لەم ڕێگایە‪ ،‬واتا تەبایی‌و هاوکاریی‪ ،‬هیچ‬ ‫کوردستان لە هەولێر بەڕێوە چوو‪ .‬سەرۆکی دەرەتانێکی‌تریان بۆ سەرکەوتن نییە‪ .‬هێزە‬ ‫حکومەتی هەرێمی کوردستان ئاماژەی بە سیاسی‌یەکانی کوردستانی سووریە ئەبێت‬ ‫مەبەستەکانی پێکهێنانی ئەم کۆنگرەیە هەوڵ بدەن سەرەڕای جیاوازی فیکری‌و‬ ‫کردو تەبایی‌و یەکڕیزی کوردەکان لە ئایدیۆلۆژی‌و کێشە حیزبی‌یەکانیان‪ ،‬لە سەر‬ ‫ناوخۆیانداو هەوڵ دان بۆ سەلماندنی نیازی پرۆژەیەکی نەتەوەیی هاوبەش رێککەون‌و‬ ‫ئاشتیخوازانەو نییەتی برایەتی‌و بەیەکەوە هێزێکی بەرگریی نەتەوەیی بۆ داکۆکی‬ ‫ژیانی نەتەوە جیاجیاکانی ناوچەکەو لە خەباتی خەڵکی کوردستان‌و پاراستنی‬ ‫لەوانە کوردو عەرەب‌و فارس‌و تورکی‪ ،‬بە دەسکەوتەکانی ئێستاو داهاتوویان پێک‬ ‫گوتاری زاڵی ناو ئەو کۆنگرەی ناساند‪ .‬بهێنن ‪ .‬هەروەها بە سازدان‌و ناساندنی‬ ‫ئه‌ندامی لێژنه‌ی ئاماده‌كاری كۆنگره‌‪ ،‬هەیئەتێکی نوێنەرایەتی هاوبەش کە‬ ‫نووری ریمۆ رایگه‌یاند‪ :‬له‌ ماوه‌ی دوو نوێنەرایەتی هەموو یان النی کەم زۆرینەی‬ ‫رۆژی كۆنگره‌‪ ،‬تیشك ده‌خرێته‌ سه‌ر چه‌ند تەیف‌و بۆچوون‌و گرووپە جیاجیاکانی‬ ‫الیه‌نێك له‌ بارودۆخی كورد له‌ سووریا‪ ،‬کۆمەڵگای رۆژئاوای کوردستان ئەکات‪،‬‬ ‫له‌وانه‌ ئه‌گه‌ری پێشهاته‌كان‪ ،‬ئه‌ڵته‌رناتیڤی لە گەڵ حکومەتی ناوەندیی پاش‬ ‫خوازراو له‌سووریاو ئۆپۆزسیۆن‌و گه‌لی «بەشار ئەسەد» کە بە دڵنیاییەوە‬ ‫كوردو په‌یوه‌ندییه‌كان له‌گه‌ڵ پێكهاته‌كانی دەسەاڵت‌و هێژمۆنی ناسیۆنالیزمی عەرەبی‬ ‫دیكه‌و چه‌مكی مافی چاره‌ی خۆنوسین بۆ خاوەنداریەتی ئەکات‪ ،‬بچنە دیالۆگ‌و‬ ‫گه‌لی كورد له‌ سووریا‪ .‬هەروەها توێژینه‌وه‌ دانووستانەوە‪ .‬هاوکات پەرەدان بە‬ ‫له‌ بارودۆخی ناوچه‌ كوردییه‌كان له‌ الیه‌نه‌ خەباتێکی مۆدیڕن‪ ،‬پێشکەوتنخوازانەو‬ ‫جیاجیاكان‌و چۆنیه‌تی گرتنه‌ ئه‌ستۆی هەوڵ دان بۆ دروستکردنی سیستەمێک‬ ‫الیه‌نی سیاسی‌و ئیداری له‌ كاتی هه‌بوونی کە تێدا مافی هەموو ئەندامانی کۆمەڵگا‬ ‫بۆشایی له‌ ناوچه‌ كوردییه‌كان‌و رۆڵی بە بێ لەبەر چاو گرتنی هەاڵواردنی‬ ‫گه‌نجان‌و راگه‌یاندنی كورد له‌ شۆڕشی جنسی‌و مەزهەبی‌و رەگەزیی‪ ،‬دەستەبەر‬ ‫سووریاو له‌ دروستكردنی رای گشتی‌و ئه‌و کرابێت‌و دواکەوتوویی‌و کۆنەپەرستی‬ ‫ئه‌ركانه‌ی ده‌كه‌وێته‌ ئه‌ستۆی ره‌وندی كورد جێگاو پێیگەیەکی تێدا نەبێ‪ ،‬ئەرکێکی‬ ‫له‌ ده‌ره‌وه‪ .‬هەروەها ئاماژه‌ی به‌وه‌شدا‪ :‬هەنووکەییە‪.‬‬

‫حیزبەکانی کوردستان‬ ‫سوریە هیچ کامەیان بە‬

‫تەنیا ئەو هێزو توانەیان‬ ‫نییە کە کاریگەریی‬ ‫پێویستیان هەبێ‌و‬ ‫نوێنەرایەتی خەباتی‬ ‫کورد لە سووریە بکەن‬


‫‪10‬‬

‫ژمار‌ه (‪ )٥7‬ساڵی پێنجەم‪201٢/2/12 ،‬‬ ‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫لێکۆڵینەوە‬

‫ئینسانی راسته‌قین ‌ه کێیه‌؟!‬ ‫ح‪ .‬شه‌به‌ق‬ ‫به‌شی سێهەم‬ ‫گه‌ڕان به‌ دوای خـــۆ دا‪ .‬خۆ دینه‌وه‌!‬ ‫له‌ به‌شی یه‌ک و دوو دا باسی ئه‌وه‌ کرا‌ ل ‌ه‬ ‫مێژووی مرۆڤ و له‌ کوللیه‌تی خۆی‌دا دوو‬ ‫بۆچوون‪ ،‬دوو جیهان‌بینی له‌ بابه‌ت جۆری‬ ‫چاولێکردنی ئینسان له‌ خۆی و له‌ ته‌بیعه‌ت‬ ‫شکل ده‌گه‌رێ‪ .‬یه‌کیان ئینسان و سروشت‬ ‫به‌ عه‌بد و ده‌سکردی خودا ده‌زانێ واته‌‬ ‫«خوداسه‌نته‌ری» و ئه‌وی‌تریان ئینسان به‌‬ ‫زاتێکی بێ هاوتای خه‌ڵالق و دروستکه‌ری‬ ‫کۆمه‌ڵگا و هه‌موو شته‌کانی ناو کۆمه‌ڵگا‬ ‫ده‌زانێ واته‌ «ئینسان سه‌نته‌ری»‪‌.‬‬ ‫«خوداسه‌نته‌ری» هه‌وڵ‌ده‌دا مرۆڤ له‌‬ ‫ئاسمان و خه‌یااڵتی بێ سه‌ر و بن دا ون‬ ‫ده‌کا‪ .‬ئینسان‌سه‌نته‌ری تێده‌کۆشێ مرۆڤ له‌‌‬ ‫خۆی‪ ،‬له‌ واقع و راستیه‌کان‌ نزیک‌کاته‌وه‪.‬‬ ‫له‌ چاخ و قۆناغه‌ جۆربه‌جۆره‌کانی مێژوودا‬ ‫ئه‌و دوو بۆچوونه‌ وه‌ک دوو خه‌تی ئه‌مبه‌ر‬ ‫ئه‌وبه‌ری جاده‌‌یه‌ک موازی له‌ گه‌ڵ یه‌ک‬ ‫هاتوونه‌‌ پێش‪ .‬هێندێک جار ئه‌میان‬ ‫پـڕره‌نگتره‌ و هێندێک جاریش ئه‌وی‌تریان‪.‬‬ ‫له‌ هه‌ر جێ و سه‌رده‌مێک له‌ مێژوودا ئه‌م‬ ‫دوو خه‌ته‌ یه‌کتریان بڕیبێته‌وه‌ یان یه‌کیان‬ ‫به‌ته‌واوی و به‌ شێوه‌یه‌کی فیزیکی به‌سه‌ر‬ ‫ئه‌وی‌تردا زاڵ بووبێ ئه‌وا خه‌فه‌قان و‬ ‫تاریکایی‌داهاتووه‌ و کۆمه‌ڵگای به‌شه‌ری‬ ‫تووشی قه‌یران و کویری و سه‌رلێشیواوی و‬ ‫شه‌ر و نه‌هامه‌تی گه‌وره‌ بووه‌‪.‬‬ ‫گه‌ران به‌ دوای خودا دا له‌ ناو بازنه‌یه‌کی‬ ‫به‌ستراو ده‌بێته‌ هۆی گێژ بوون و خۆ ون‬ ‫کردنی ئینسان‪ .‬خودا سه‌نته‌ری موتوری‬ ‫سه‌ره‌کی هه‌ڵسوورانی مرۆڤ و مێژووه‌ پڕ‬ ‫کاره‌ساته‌که‌یه‌تی له‌ سه‌ده‌کانی ناوه‌راست‌‪.‬‬ ‫به‌ هه‌ر راده‌یه‌ک ئینسان له‌ ژیان و پێگه‌‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تیه‌که‌ی خۆی ده‌کۆڵێته‌وه‌ و بیر‬ ‫له‌ ئازادی و باشترکردنی باری ناهه‌مواری‬ ‫ژیانی ده‌کاته‌وه‌‪ ،‬له‌ دیتنه‌وه‌ی خۆی وه‌کوو‬ ‫ئینسان نزیکتر ده‌بێته‌وه‌‪ .‬ئینسان سه‌نته‌ری‬ ‫موتوری سه‌ره‌کی هه‌ڵسوورانی مرۆڤ و‬ ‫مێژووه‌ داهێنه‌ره‌که‌یه‌تی له‌ یونانی چاخی‬ ‫زێرین و له‌سه‌ده‌کانی نێوان ‪ 15‬تا ‪18‬ی‬ ‫زاینی‌‌‪.‬‬ ‫له‌ رۆژگاری ره‌شی سه‌ده‌کانی ناوه‌راستدا‪،‬‬ ‫قه‌شه‌ و مه‌الکان ‌ زۆربه‌ی خاکی ئاوه‌دانی‬ ‫جیهانیان به‌ سه‌نه‌د و قه‌باڵه‌ کردبووه‌ موڵک‬ ‫و ماڵی موتڵه‌قی خۆیان‪ .‬ئه‌وان هه‌زاران‬ ‫قه‌اڵی قایم و سه‌دان کۆشک رازاوه‌ و ده‌یان‬ ‫ته‌ختی زێر و ژوور ژوور زێر و زێویان له‌‬ ‫بن خۆیان که‌له‌که‌ کردبوو‪ .‬بۆ پاراستن و‬ ‫به‌رین کردنه‌وه‌‌ی ماڵ و مڵک و ده‌سه‌اڵتیان‬ ‫له‌ هیچ جینایه‌تێک دریغیان نه‌کردبوو‪.‬‬ ‫ئه‌وان پیس‌ترین و خوێناوی‌ترین شه‌ره‌کانی‬ ‫سه‌ده‌کانی ناوه‌راستیان خوڵقاند‪ .‬له‌ ‌شه‌ره‌‬ ‫سه‌لیبی‌ییه‌کان دا میلیون‌ میلیون به‌سیجی‬ ‫مه‌سیحی له‌ هه‌موو ئوروپا کۆکرانه‌وه‌ و‬ ‫ره‌وانه‌ی قودس کران تا ئه‌رزی مقه‌دده‌سی‬ ‫مه‌سیحیه‌کان‪ ،‬شوێنی له‌ دایک بوون و‬ ‫گڵکۆی عیسا! له‌ چنگ مسلمانانی کافر‬ ‫ده‌ربێننه‌وه‌‪ .‬له‌م الشه‌وه‌ میلیون میلیون‬ ‫به‌سیجی موسلمانی په‌رۆ به‌سه‌ر له‌ هه‌موو‬ ‫ئاسیا و رۆژهه‌اڵتی ناوه‌راست کۆ کرانه‌وه‌‬ ‫تا قودس‪ ،‬که‌عبه‌ی یه‌که‌می موسلمانان له‌‬ ‫چنگ مه‌سیحیه‌ کافره‌کان ده‌ربێننه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر لێره‌ تۆزێک چاومان کز که‌ین ده‌بینین‬ ‫ئه‌وتا ئه‌وه‌ «خه‌لیفه‌« و «پاپ»‌ی سه‌رده‌من‬ ‫که‌ له‌ کۆشکه‌ رازاوه‌کانی خۆیان‪ ،‬له‌ تاالره‌‬ ‫ره‌نگین و گه‌وره‌کانی خۆیان له‌ سه‌ر ته‌ختی‬ ‫زێرین پاڵیان لێداوه‌ته‌وه‌‪ ‌.‬ئه‌وان به‌ سازدانی‬ ‫شه‌ر‪ ،‬پشوویه‌کی ئاسووده‌یان هاتوه‌‌‌ به‌ر‪.‬‬ ‫له‌ هه‌ردووک ال‪ ،‬خه‌ته‌ر له‌ بنان گوێیان‬ ‫تێپه‌ریوه‌‪ .‬هه‌ردوک ال ماکی شۆرش و‬ ‫سه‌رهه‌ڵدانیان له‌ خۆیان دوور خستوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫دوور دوور‪ .‬بۆ هه‌تا هه‌تا‪ .‬راست به‌ره‌و‬ ‫جه‌هه‌ننه‌مێکی راسته‌قینه‌ پاڵیان پێوه‌ناون‌‪.‬‬

‫ترس مرۆڤ ل ‌ه حه‌قیقه‌ت‬ ‫خوازی و هۆشمه‌ندی دوور‬ ‫ده‌خاته‌‌وه‌‪ .‬ترس مرۆڤ ده‌کا‬ ‫ب ‌ه که‌ره‌سته‌‪ ،‬به‌ دیکتاتۆر‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫سه‌گ‪ ،‬ب ‌ه درند‌ه و جانه‌وه‌ر‬ ‫میلیونان مرۆڤی چاره‌ ره‌شی‪ ،‬ده‌س‌خرۆی‬ ‫هه‌ناسه‌ساردی بێ ماڵ و په‌نای زه‌ین‌کوێر‬ ‫کراو‪ ،‬له‌ هه‌ر دووک ال‪ ،‬له‌ شاری قودس یه‌ک‬ ‫ده‌گرنه‌وه‌‪ .‬ئه‌وه‌تان له‌ ده‌القه‌ی مێژووه‌وه‌‬ ‫ده‌یانبینین‪ .‬هه‌ر کامه‌یان نێزه‌ یان شیرێکی‬ ‫به‌ ده‌سته‌وه‌ و به‌ قه‌د مێشکی قشقه‌له‌یه‌ک‪،‬‬ ‫ئه‌قڵ له‌ هه‌ناری سه‌ری‌دا شین بوه‌ته‌وه‌‌‪.‬‬ ‫که‌ف هه‌ڵده‌ده‌ن‪ ،‬ده‌گوررێنن‪ .‬هێرش‬ ‫ده‌به‌ن‪ .‬به‌ یه‌ک ده‌گه‌ن‪ .‬یه‌کتر دێنن‪ ،‬یه‌کتر‬ ‫ده‌به‌ن‪ .‬زرک و شیر و تیر له‌ جه‌رگ و‬ ‫هه‌ناوی وه‌ک یه‌ک سارده‌وه‌بوو رۆده‌که‌ن‪.‬‬ ‫وه‌ک گه‌اڵی دار‪ ،‬وه‌ک خۆڵی بیابان به‌ سه‌ر‬ ‫یه‌ک دا ده‌که‌ون‪ .‬خوێن دێ و سه‌ران ده‌با‪.‬‬ ‫ئه‌وان ئه‌و عه‌بد و به‌نده‌ و مریدانه‌ن که‌ له‌‬ ‫هه‌ر دوک ال پێیان وتراوه‪ ‌ ‌:‬چ بکوژن‪،‬‬ ‫چ بکوژرێن هه‌ر شه‌هیدن‪ .‬به‌سیجیه‌کان به‌‬ ‫ته‌مای گه‌یشتن به‌ به‌هه‌شت چاویان بـڕیوه‌ته‌‌‬ ‫ئاسمان‪ .‬هه‌ر بۆیه‌ پاپ و مه‌الکان‌ژێر پێیان‬ ‫خاڵی ده‌که‌ن و و رێ و راست ده‌یاننێرنه‌‬ ‫جه‌هه‌ننه‌م‪ ،‬جه‌هه‌ننه‌می راسته‌قینه‌ی ژیان و‬ ‫مه‌رگی خۆیان‪.‬‬ ‫ئه‌وانه‌ی به‌ زیندوویی له‌و شه‌رانه‌ گه‌رانه‌وه‌ ‪،‬‬ ‫چیرۆکی خه‌ون و خه‌باتی خۆیان بۆ منااڵن‬ ‫و بۆ جیله‌کانی‌ داهاتوو گێرایه‌وه‌‪ .‬به‌شه‌ری‬ ‫خه‌وتوو له‌ النکی مێژووی به‌ ئایین راژاوی‬ ‫خۆیدا که‌مێک راتـله‌کا‪ .‬به‌اڵم خه‌وه‌ به‌ردینه‌‬ ‫به‌ری نه‌دا‪ ،‬هێشتا ‪200‬ساڵی‌تری ده‌ویست تا‬ ‫به‌ ته‌واوی چاوی بکاته‌وه‌ و بێته‌وه‌ خۆی‪.‬‬ ‫له‌ جه‌رگه‌ی ئه‌وهه‌مووه‌ بێنه‌ و به‌ره‌ و شه‌ر‬ ‫و کوشتار و برسیه‌تی و مه‌رگه‌ ساتانه‌دا‪،‬‬ ‫خۆ دیتنه‌وه‌ی ئینسان کارێکی گه‌ڵێک دژوار‬ ‫و ئه‌سته‌م بوو‪.‬‬ ‫ئینسانی پاسیو و مونفه‌عیل کراو‪ ،‬که‌‬ ‫مێشک و ئه‌قلی خۆی دابووه‌‌ ده‌س خه‌وتن و‬ ‫خاخامه‌کان‪ ،‬ئینسانێک که‌‌ هه‌موو شتێکی‬ ‫ژیانی خۆی سپاردبووه‌‌ ده‌س قه‌زا و قه‌ده‌ر‪،‬‬ ‫سه‌ره‌نجام ناچار بوو قوربانی و به‌هایه‌کی‬ ‫گه‌لێک زۆر بدا تا وه‌ک خۆی لێ‌بێته‌وه‌‪.‬‬ ‫خوێنی هه‌زاران کچ رژا و مێشکی هه‌زاران‬ ‫کور ‌پژا‪ ،‬هه‌زاران ژن و پیاو به‌ زیندوویی‬ ‫سووتێندران تا مرۆڤ له‌ ئاخرین دااڵنه‌‬ ‫جه‌هه‌ننه‌میه‌کانی سه‌ده‌کانی ناوه‌راست‬ ‫خۆی و بیر و پرسه‌‌کانی ده‌رباز کرد‪.‬‬ ‫به‌شه‌ری مارانگازی پرسیاره‌ خه‌ته‌ره‌کانی‬ ‫خۆی‪ ،‬کۆڵه‌واری ده‌ستی مه‌ال و قه‌شه‌‬ ‫ده‌مارگرژه‌کان‪ ،‬له‌ سه‌ده‌ی ‪15‬ش نه‌ک‬ ‫به‌ ئاشکرا به‌ڵکوو له‌ ژێرزه‌مینه‌ کۆنه‌‬ ‫شێداره‌کاندا‪ ،‬دوور له‌ چاوی گزیر و سیخور‬ ‫و حه‌رس‪ ،‬له‌ ته‌نیایی و بێ ده‌نگی دا‪ ،‬ده‌س‌‬ ‫به‌ بیرکردنه‌وه‌ و خۆ ناسینه‌وه ده‌کاته‌وه ‌‪.‬‬ ‫کتێب و بیره‌ ون‌بوه‌کانی یونانی کۆن له‌‬ ‫ته‌پ و تۆزی سه‌ده‌کان ده‌ته‌کێنی و به‌‬ ‫وردی ده‌یانخوێنێه‌ته‌وه‌‪ .‬هه‌میسان سوقرات‬ ‫ئاسا خۆی و خه‌ڵک پرسیار باران ده‌کا و‬ ‫رێگای تاقیکاری‌ و لێکۆڵینه‌وه ده‌گرێته‌ به‌ر‪‌.‬‬ ‫هاوکات واڵمه‌‌کان و هه‌روه‌ها دۆزینه‌وه‌کانی‬ ‫خۆی له‌و ژیرزه‌مینه‌ شێدارانه‌دا‬ ‫ده‌نووسێته‌وه‌‪ ،‬یان ته‌رح و نه‌قشه‌کانیان‬ ‫ده‌کێشێته‌وه‌‪ .‬ئینسان به‌ خۆی‌دا دێته‌وه‌‪.‬‬ ‫یه‌کێک له‌ ده‌رسه‌ گرینگه‌کانی مێژوو ئه‌وه‌یه‌‬ ‫که‌ پێمان ده‌ڵێ‪« :‬ژیانی به‌شه‌ر به‌ کار‬ ‫و هه‌وڵ‌دان و به‌ وردبوونه‌وه‌ و پرسیار و‬ ‫بیر‌کردنه‌وه‌کانییه‌وه‌ گه‌شه‌ ده‌کا و پێش‬ ‫ده‌که‌وێ‪ .‬دوژمنی سه‌رسه‌ختی ده‌سه‌اڵتدار‬ ‫و درۆزن‪ ،‬هه‌ر ده‌م نه‌ترسی و پرسیاره‌‪ .‬گه‌ر‬ ‫ئازادیت ده‌وێ مه‌ترسه‌‪ .‬هه‌میشه‌ پرسیار‬ ‫بکه‌‪ ».‬پرسیاره‌ به‌ر به‌ کاره‌سات ده‌گرێ‪.‬‬ ‫‌سوقرات بۆیه‌ به‌رده‌وام پرسیاری ده‌کرد‬ ‫چونکه‌ پرسیار ئاوی سه‌رچاوه‌ی رووباری‬ ‫ژیانه‌‪ .‬پرسیار گوڵۆپی سه‌ره‌ که‌ هه‌ڵ‌ده‌بێ‬ ‫به‌رپێی ژیان روون ده‌کاته‌وه‌‪.‬‬ ‫ناوه‌راست‬ ‫سه‌ده‌کانی‬ ‫مێژووی‬ ‫ده‌رسێکی‌تریشمان پێ ده‌ڵێ‪« :‬زاڵ بوونی‬ ‫«خوداسه‌نته‌ری» له‌ گه‌ڵ خۆی ترس و‬ ‫تۆقاندن دێنێ‪ ».‬ترس له‌ خودای قه‌ههار‬

‫و تۆڵه‌ ئه‌ستێن‪ ،‬ترس له‌ ئاگری جه‌هه‌ننه‌م‬ ‫و ترس له‌ مارو دووپشکی به‌ قه‌د وشتران‪.‬‬ ‫مه‌ال و قه‌شه‌کان به‌ شیوه‌ی سیستماتیک‬ ‫هه‌موو جومعه‌ و یه‌ک‌شه‌ممه‌یه‌ک له‌ سه‌ر‬ ‫مه‌نبه‌ری خوتبه‌وه‌ له‌ شه‌یپوری ئه‌و ترس و‬ ‫تۆقاندنانه‌یان ده‌تووڕاند و به‌ هه‌موو توانایان‬ ‫هه‌وڵیان ده‌دا تا ئیمانداران هێنده‌ بترسێنن‬ ‫که‌ ئیتر هیچ هه‌ست و هێز و ئیراده‌یه‌کیان‬ ‫نه‌مێنێ‪ .‬ب ‌هم‌ شێوه‌یه‌ دوای هه‌ر خوتبه‌یه‌ک‪،‬‬ ‫ئیمانداران که‌ساییه‌تی و ئینسانییه‌تیان له‌‬ ‫که‌می ده‌دا و هاوکاتیش خۆف و هه‌ستی‬ ‫په‌الماردان له‌ ده‌روونیاندا گه‌شه‌ی ده‌کرد‪.‬‬ ‫هه‌وێنی «خوداسه‌نته‌ری» ترساندن بوو‬ ‫له‌ هێزێکی نادیار و له‌ ئاگری جه‌هه‌ننه‌م‪.‬‬ ‫گه‌رم راگرتنی ته‌نووری ئه‌م ترس و رۆرۆیه‌‬ ‫پێویستی به‌ گرتن و شکنجه‌ و کوشت و بــڕ‬ ‫و سووتاندن بوو‪ .‬ماره‌کانی زووحاک داوای‬ ‫مێشکی بزۆزی گه‌نج و الوه‌کانیان ده‌کرد‪.‬‬ ‫په‌یداکردنی ئه‌و مێشک و هه‌سته‌ بزۆزانه‌ش‬ ‫کاری سه‌ره‌کی و هه‌میشه‌یی که‌سانی وه‌ک‬ ‫«ساووناروال» یان «سارودۆزۆال» بوو‪.‬‬ ‫«خوداسه‌نته‌ری» ئینسانی تووشی‬ ‫کویری ‌کرد‪ .‬کوێری حه‌جمێکی نادیار‬ ‫له‌ تێ‌نه‌گه‌یشتنه‌ که‌ لێواولیوی ترس و‬ ‫دڵه‌راوکێ‌یه‌‪ .‬ترس ژوورێکی تاریکی داخراوه‌‌‬ ‫که‌ ها ئێستا ها تاوێکی‌تر کاره‌سات تێیدا‬ ‫روو ده‌دا‪ .‬له‌ سه‌ده‌کانی ناوه‌راستدا مرۆڤ‬ ‫ده‌ترسێندرێ‪ .‬دار و به‌ردی لێ ده‌کرێته‌‬ ‫شه‌یتان و دێوه‌زمه‌‪ .‬ده‌ر و ژووری ماڵ و‬ ‫هه‌ناوی پـڕ ده‌بێ له‌ شه‌وه‌ و له‌‌ جندۆکه‌‪.‬‬ ‫ترس مرۆڤ له‌ حه‌قیقه‌ت خوازی و‬ ‫هۆشمه‌ندی دوور ده‌خاته‌‌وه‌‪ .‬ترس مرۆڤ‬ ‫ده‌کا به‌ که‌ره‌سته‌‪ ،‬به‌ دیکتاتۆر‪ ،‬به‌ سه‌گ‪،‬‬ ‫به‌ درنده‌ و جانه‌وه‌ر‪.‬‬ ‫رنسانس‬ ‫چۆن خواردنی میوه‌ی حه‌رام ئاسان نه‌بوو‬ ‫به‌اڵم سه‌ره‌نجام ئینسان کردی‪ ،‬ئاواش‬ ‫گومانکردن له‌ درۆ و ده‌له‌سه‌کانی کلیسا‬ ‫ئاسان نه‌بوو‪ ،‬به‌اڵم سه‌رنجام ئینسان‬ ‫کردی‪ ‌.‬خوێنی پرسیار و جووڵه‌ و به‌رخۆدان‌‬ ‫گه‌رایه‌وه‌ ناو ده‌ماره‌کانی‪ .‬دوای نزیک به‌‬ ‫‪ 2000‬ساڵ خوالنه‌وه‌ له‌ ناو بازنه‌ی تاریکی‬ ‫ترس و خورافه‌دا‪ ،‬به‌ ده‌رد و ئازارێکی زۆر‪،‬‬ ‫له‌ منداڵدانی مێژوو تفـڵێـک له‌ دایک بوو که‌‬ ‫دواتر ناوی نرا رنسانس(‪.)Renaissance‬‬ ‫ئه‌م تفـڵه‌ له‌ ئیتالیا له‌ دایک بوو‪ .‬له‌ ئاڵمان‬ ‫ناوکی بڕا و ل ‌ه فه‌رانسه‌ ناوی له‌ سه‌ر داندرا‪.‬‬ ‫زووڵم له‌ ئه‌ستووری خۆی‌دایه‌ که‌ رنسانسی‬ ‫ئیتالیا وه‌ک ئاگرێک له‌ بن خۆڵه‌مێشێکی‬ ‫هه‌زار ساڵه‌دا هه‌ڵده‌ستێته‌وه‌‪ .‬پشکۆکانی‬ ‫هه‌ر هه‌مان باوه‌ره‌کانی سوقرات و هراکلیت‬ ‫و دیموکریت و باقی زانا و هونه‌رمه‌نده‌‬ ‫به‌تواناکانی یونانه‌ و‌ هه‌تا دێ زیاتر گــڕ‬ ‫له‌ په‌تی ئه‌ستووری سه‌ده‌کانی ناوه‌راست‬ ‫به‌رده‌دا‪ .‬له‌ جه‌رگه‌ی بووژانه‌وه‌ی متمانه‌ی‬ ‫ئینسان به‌ خۆی و تواناییه‌کانی‪ ،‬دیسان‬ ‫شاکار ده‌خوڵقـێته‌وه‪ ‌.‬دیسان داری‬ ‫ئه‌قل و هۆشی به‌شه‌ر چرۆ وگوڵی تازه‌‬ ‫ده‌رده‌کا‌ته‌وه‌‪ .‬چاوخشانێک به‌‌سه‌ر‌ شاکاره‌‬ ‫عیلمی و ئه‌ده‌بی و هونه‌رییه‌‌کانی ده‌وره‌ی‬ ‫رنسانس دا‪ ،‬بۆمان ده‌رده‌خا کاتێک ئینسان‬ ‫دێته‌وه‌ هۆش‪ ،‬کاتێک پرسیار له‌ بوونی خۆی‬ ‫ده‌کاته‌وه‌‪ ،‬کاتێک له‌ ده‌ور و به‌ری خۆی‬ ‫ورد ده‌بێته‌وه‌ و له‌ شت ده‌کۆلێته‌وه‌‪ ،‬کاتێک‬ ‫متمانه‌ به‌ ئه‌قڵ و هه‌ست و ده‌ستی خۆی‬ ‫په‌یدا ده‌کاته‌وه‌‪ .‬که‌م که‌م له‌ززه‌ت له‌ کاری‬ ‫خۆی وه‌رده‌گرێ و دنیایه‌کی نوێی بێ هاوتای‬ ‫پــڕ له‌ جووڵه‌ و جوانی ده‌خوڵقێنێ‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫نابێ هه‌رگیز له‌ بیرمان بچێ هه‌مووی ئه‌وانه‌‬ ‫به‌ گوزه‌رگای ته‌نگه‌به‌ری‪ ،‬پر خه‌ته‌ری‪،‬‬ ‫باسی سه‌ری سه‌ده‌کانی ‪ 15 ، 14 ،13‬و ‪16‬‬ ‫دا تێپه‌ر بووه‌‌‪.‬‬ ‫بۆ ساتێکیش بێ بێنه‌ به‌رچاو‌ مرۆڤی‬ ‫ده‌نگ و هه‌ست له‌ گه‌رودا قه‌تیس کراو‪،‬‬ ‫مرۆڤی جه‌سته‌ و رووح گرمۆڵه‌‌کراو‪ ،‬هێنده‌‬ ‫له‌ مه‌رگ و شکنجه‌ و ئاگر ترسێندراوه‌‬ ‫که‌ ته‌نانه‌ت نووسینه‌کانی ناو ژیرزه‌مینه‌‬ ‫شێدارانه‌کانیشی به‌رعه‌کس ده‌نووسێ‬ ‫وه‌کوو چۆن لئوناردۆ داوینچی نووسی‪.‬‬ ‫له‌ گوته‌ حه‌قیقی و زانستیه‌کانی خۆی‬ ‫پاشگه‌ز ده‌بێته‌وه‌ وه‌ک چۆن گالیله‌ کردی‪.‬‬ ‫گوناهی دروستکردنی په‌یکه‌ری رووتی‬ ‫داوود ‌ده‌خاته‌ ئه‌ستۆی خوای گه‌وره‌‬ ‫و خۆی لێ بێ‌به‌ری ده‌کا‪ ،‬وه‌ک چۆن‬ ‫میکل‌ئاجلۆ کردی‪.‬‬ ‫میکل‌ئاجلۆ «په‌یکه‌ری داوود»ی نه‌ک به‌‬ ‫پێی وێنه‌ و وته‌کانی ئنجیل به‌ڵکوو به‌‬

‫ئیلهام له‌ کاره‌کانی ڤیدیاس و له‌ رووی‬ ‫وته‌کانی زانایانی یونانی کۆن له‌ مه‌ر‬ ‫عه‌زه‌مه‌ت و گه‌وره‌یی و جوانی ئینسان‬ ‫و به‌ بیرۆکه‌ی دروستکردی ئینسانی‬ ‫کامڵ‪ ،‬له‌ به‌ردێکی مه‌رمه‌ری سپی ساخی‬ ‫یه‌کپارچه‌ی ‪ 5‬میتری داتاشی‪ 4 .‬ساڵی‬ ‫ره‌به‌ق شه‌و و رۆژ بێ په‌سا‪ ،‬ماندوویی‬ ‫نه‌ناسانه‌ کاری له‌ سه‌ر کرد‪ .‬خه‌و خوراکی‬ ‫له‌ خۆی حه‌رام کرد‪ .‬ره‌نجی کێشا و ئاره‌قی‬ ‫رشت تا گه‌وره‌ترین شاکاری په‌یکه‌رتاشی‬ ‫جیهانی به‌ ده‌سته‌کانی خۆی ‌نه‌خشاند‪.‬‬ ‫په‌یکه‌ری رووتی ئینسان! ئینسان هه‌ر‬ ‫ده‌قیقه‌ن وه‌ک خۆی! ئینسانێکی جوان‬ ‫و بیرمه‌ند و به‌ توانا و بێ ئازار‪ ،‬نه‌ک‬ ‫خودایه‌ک بۆ ترس و تۆقاندنی خه‌ڵک و بۆ‬ ‫سوجده‌بردن له‌به‌ری‪ .‬جوانی ئه‌و شاکاره‌‬ ‫ئاوایه‌ که‌ قه‌ت دڵ و چاو له‌ سه‌یری تێر‬ ‫و ته‌واو نابن‪ .‬له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌ش‌دا کاتێک‬ ‫په‌یکه‌ره‌که‌ دێنن تا له‌ ناوه‌راستی مه‌یدانی‬ ‫شاری فلۆرانس داینێن‪ ،‬به‌ ته‌حریک و‬ ‫تێخورینی قه‌شه‌یه‌کی ده‌مارگرژ‪ ،‬ره‌وه‌یه‌ک‬ ‫له‌ به‌سیجیه‌‌کانی سه‌ده‌کانی ناوه‌راست‬ ‫کۆده‌بنه‌وه‌‪ ،‬سیره‌تی په‌یکه‌ره‌که‌ ده‌شکێنن‬ ‫و میکل‌ئاجلۆ ده‌گرن و ده‌ی‌به‌ن تا به‌‬ ‫تاوانی کفرکردن‌ له‌ ناو ئاگردا به‌ زیندووی‬ ‫بسووتێنن‪.‬‬ ‫میکل‌ئاجلۆ هاوار ده‌کا‪« :‬ئه‌ی خه‌ڵکینه‌‪،‬‬ ‫ئه‌ی موئمه‌نه‌کان! راوه‌ستن‪ .‬ئایا ئێوه‌‬ ‫ناڵین که‌ ئینسان نابێ کفر بکا؟ ئایا ئێوه‌‬ ‫ناڵێن که‌ ئینسان نابێ کارێک بکا که‌ دژی‬ ‫فه‌رموده‌کانی کتێبی ئاسمانی و باری‬ ‫ته‌عاال نه‌بێ؟ ده‌ی خۆ من هیچ کاری وام‬ ‫نه‌کردووه‌‪« .‬ده‌نگی قه‌شه وه‌ک قشقه‌له‌‌‬ ‫له‌ ناو ئاپووره‌ی خه‌ڵک به‌رز ده‌بێته‌وه‌‪:‬‬ ‫«ئه‌ی ئه‌وه‌ نیه‌ که‌ حه‌زره‌تی»داوود»‬ ‫ت به‌ گه‌ڵ‌وگوونی رووت دروست کردوه‌؟‬ ‫ئه‌دی ئه‌وه‌ کفر و ئیلحاد و بێ ئابرووی‬ ‫له‌وه‌ش زیاتر؟! بی‌سووتێنن!» میکل‌ئاجلۆ‬ ‫ده‌ڵێ‪ « :‬ئه‌ی خه‌ڵکینه‌ بۆ ساتێکیش بێ‬ ‫بۆ خاتری خودا راوه‌ستن‪( .‬خه‌لکه‌که‌ بێ‬ ‫ده‌نگ ده‌بن)‪ .‬بیر له‌وه‌ بکه‌نه‌وه‌ که‌ خوای‬ ‫گه‌وره‌ ئێمه‌ی چۆن دروست کردووه‌؟ ئایا‬ ‫کاتێک خوا ئێمه‌‌ی خولقاند به‌ به‌رگ و‬ ‫لیباسه‌وه‌ خه‌لقی کردین؟ بیر له‌وه‌ بکه‌نه‌وه‌‬ ‫که‌ ئێمه‌ چۆن له‌ دایک ده‌بین؟ ئه‌گه‌ر‬ ‫رووتی داوود کارێکی خراپ و قه‌بیحه‌ یان‬ ‫نا چاک و دروسته‌‪ ،‬له‌ هه‌ر حاڵدا کاری من‬ ‫نیه‌ کاری باری ته‌عاالیه‌‪».‬‬ ‫په‌یکه‌رتاشه‌ گه‌مارۆدراوه‌که‌ زۆر خۆشبه‌خت‬ ‫ده‌بێ که‌ ئه‌مجاره‌ به‌ هه‌زار ناری عه‌لی‬ ‫به‌ یارمه‌تی شاره‌داری شاری فلۆرانس له‌‬ ‫سووتان به‌ زیندی سه‌ر رزگاری ده‌بێ‪.‬‬ ‫به‌اڵم بێننه‌ به‌ر چاو که‌ به‌ ده‌یان هه‌زار‬ ‫کچ و ژن و کور و پیاوی ساده‪ ،‬به‌ هه‌زاران‬ ‫زانا و رووناکبیر و ره‌خنه‌گر و هونه‌رمه‌ند‬ ‫و مرۆڤی هه‌ڵکه‌وته‌‪،‬به‌ تۆمه‌تی ئه‌وه‌ که‌‬ ‫رووحی شه‌یتانیان چووه‌ته‌ قالبی‌یه‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌ تۆمه‌تی ئیلحاد و کفر له‌ سه‌ده‌کانی‬ ‫ناوه‌راستدا به‌ ده‌س کلیسا و به‌ فه‌رمانی‬ ‫پیاوانی ئایینی‌‌وه‪ ‌،‬کرانه‌ ده‌سته‌ چیله‌‌ی‬ ‫ئاگر یان به‌ خه‌نجه‌ر و شمشیری ئیسالم‬ ‫هه‌نجن هه‌نجن‌کران‪.‬‬ ‫هه‌رده‌م ده‌بێ له‌ بیرمان بێ که‌ له‌‬ ‫تاریکستانی سه‌ده‌کانی ناوه‌راست له‌‬ ‫ئورووپا هه‌موو ئیراده‌ و خه‌ڵالقییه‌ت و‬ ‫نیشاندانی هه‌موو تواناییه‌ ئینسانیه‌‌کان‬ ‫له‌ مرۆڤ قه‌ده‌غه‌ کرابوو‪ .‬هه‌ر پرسیارێک‬ ‫له‌ بابه‌ت بوون و مان و باشتر ژیان و‬ ‫لێکۆلینه‌وه‌ له‌ ژینی ئێستا و داهاتوو‪ ،‬به‌‬ ‫کفری موتله‌ق ده‌هاته‌ ژمار‪ .‬هه‌ر کفرێك‬ ‫سه‌زای به‌ زیندووی هه‌ڵقرچان له‌ ناو‬ ‫ئاگربوو‌‪ .‬به‌راستی ئاسان نه‌بوو مرۆڤ‬ ‫ته‌لسمی ترسی بشکێنێ و تۆوی گومانی‬ ‫خۆی بتروکێنێ‪ .‬به‌اڵم مێژوو سه‌لماندی‬ ‫رووباری پرسیار و مه‌یلی تێگه‌یشتنی‬ ‫مرۆڤ هه‌موو به‌ربه‌ستێک تێکده‌شکێنێ‪.‬‬ ‫رنسانس شقارته‌یه‌که‌ که‌ له‌ ژووری‬ ‫تاریکی سه‌ده‌کانی ناوه‌راستدا هه‌ڵده‌کرێ‪،‬‬ ‫تا ئینسان ببینێ‪ .‬تا جینایه‌ت بوه‌ستێ‪.‬‬ ‫تا مرۆڤ ته‌ماشای خۆی کاته‌وه‌‪ .‬تاریکی‬ ‫با ترسناک و دنیاداگر بێ‪ ،‬به‌اڵم هه‌ڵکردنی‬ ‫شقارته‌یه‌ک‪ ،‬مۆمێک‪ ،‬چرایه‌ک ده‌توانێ‬ ‫دڕی پێ‌بدا و جوان و‌ ناحه‌ز و چاک و‬ ‫خراپی تێدا ئاشکرا بکات‪.‬‬ ‫له‌ ژوور و دااڵنه‌ تاریک و ترسناکه‌کانی‬ ‫سه‌ده‌کانی ناوه‌راست دا‪ ،‬زۆر مرۆڤی‬ ‫گه‌وره‌ی باوه‌ر به‌خۆ‪ ،‬بیردۆز‪ ،‬واقع‌گه‌را‪،‬‬ ‫زانست‌خواز‪ ،‬دۆزه‌وه‌ر و داهێنه‌ری وه‌ک‬

‫زاڵ بوونی‬ ‫«خوداسه‌نته‌ری» له‌ گه‌ڵ‬ ‫خۆی ترس و تۆقاندن دێنێ‬ ‫دانته‌‪ ،‬بوکاچه‌‪ ،‬مارکۆپولۆ‪ ،‬پترارک‪،‬‬ ‫گوتنبرگ‪ ،‬مارتین لوتر‪ ،‬دکارت‪‌ ،‬بیکن‪،‬‬ ‫کپلر‪ ،‬کوپرنیک‪ ،‬گالیله‌‪ ،‬ماژاڵن‪ ،‬داوینچی‪،‬‬ ‫میکڵ‌ئانجلۆ‪ ،‬ماکیاولی‪ ،‬دواتریش شکسپییر‬ ‫و سروانتس و ‪ ...‬په‌یدا بوون که‌ به‌ کۆشش‬ ‫و لێکۆڵینه‌وه‌ و دۆزینه‌وه‌ی به‌رده‌وام‬ ‫مه‌سیر و رێگاکانی تازه‌ی ژیانی مرۆڤیان‬ ‫له‌ سه‌ر ئه‌رز و له‌ ده‌ر و ژووری خۆدی‬ ‫ئینساندا دۆزێیه‌وه‌‪ .‬ئه‌گه‌رچی ئه‌وانه‌ له‌‬ ‫نه‌هایه‌تدا به‌ یه‌ک رێگای فکری و ئینسانیدا‬ ‫نه‌رۆیشتوون‪ ،‬به‌اڵم هه‌ر هه‌موویان له‌ یه‌ک‬ ‫شت دا کۆک بوون‌‪ .‬پشت کردن‌ گه‌ندکاوی‬ ‫بیری خواسه‌نته‌ری و رووکردنه‌وه‌ له‌ زات و‬ ‫تواناییه‌ بێ‌وێنه‌‌‌یه‌‌کانی‌ ئینسان‪.‬‬ ‫ئه‌وان ئااڵی په‌یامی دنیایه‌کی نوێیان بۆ‬ ‫به‌شه‌ر هه‌ڵدا‪ .‬په‌یامی دنیای نوێان به‌‬ ‫هه‌ست و ده‌سته‌کانیانی خۆیان‪ ،‬به‌ خوێن‬ ‫و خه‌باتی خۆیان خه‌لق کردبوو‪ .‬ئه‌گه‌رچی‬ ‫زۆریش به‌ وردی تێی‌نه‌ده‌گه‌یشتن و نه‌یان‬ ‫ده‌توانی به‌ وشه‌ی روون بیدرکێنن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌ گه‌ڵ هه‌موو ئه‌وانه‌‌دا مژده‌ی وه‌رچه‌رخان‬ ‫و سه‌رده‌مێکی نوێ کۆمه‌الیه‌تیان چرپانده‌‬ ‫گوێی نه‌وه‌کانی نوێ و چرایه‌کیان‬ ‫له‌به‌رده‌م مرۆڤ خۆی و هه‌موو کۆمه‌ڵگای‬ ‫به‌شه‌ری‌دا هه‌ڵکرده‌وه‪ .‬چرایه‌ک‌ که‌ هه‌تا‬ ‫هات هه‌ر گه‌شاوه‌تر بوو‪ .‬ئه‌وان بناخه‌کانی‬ ‫ئینسانگه‌رایی(‪‌)Humanism‬‬ ‫قه‌اڵی‬ ‫و «رۆشنگه‌ری» سه‌ده‌ی ‪18‬یان‬ ‫دامه‌زراند و مه‌سیری جاده‌ی دنیای نوێی‬ ‫سه‌رمایه‌دارییان دیاری کرد‪.‬‬ ‫ئیجازه‌ بده‌ن ئه‌و باسه‌ ئاوا کۆ که‌ینه‌وه‌‪ :‬له‌‬ ‫مێژووی ژیانی کۆمه‌اڵیه‌تی مرۆڤ دا هه‌ر کات‬ ‫ئینسان به‌ دوای خۆیدا گه‌راوه‌‪ ،‬هه‌ر کات‬ ‫هه‌بوونی خۆی کردوه‌ته‌ ناوه‌ند‪ ،‬هه‌ر کات‬ ‫ئینسان خۆی سه‌نته‌ری دید و هه‌ڵسورانی‬ ‫خۆی بووه‌‪ ،‬هه‌ر کات ئینسان خه‌وی لێ‬ ‫چاوی خۆی زراندوه‌‌‌ و رووی پرسیاره‌‬ ‫هه‌راسانکه‌ره‌کانی کردوه‌ته‌وه‌ جۆری ژیان‬ ‫و بواری ژیانی خۆی و کۆمه‌ڵگاکه‌ی‪،‬‬ ‫هه‌رکات گازی ره‌خنه‌ی له‌ خۆی گرتووه‌‬ ‫و جوابی له‌ خۆی ویستوه‌ته‌وه‪ ‌.‬هه‌ر‬ ‫کات هاتوه‌ته‌ سه‌ر ئه‌و باوه‌ره‌ که‌ خۆی‬ ‫ده‌بێ و ده‌توانێ ژیانی بگۆرێ‪ ،‬ئه‌و کات‬ ‫خه‌بات و تێکۆشان و جووڵه‌ و جوانی‬ ‫په‌یدا بووه‌‪ .‬ئه‌وکات شۆرش رووی داوه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و کات مرۆڤ به‌رگری له‌ ئازادی و‬ ‫که‌رامه‌تی خۆی کردووه‌ و شاکاری زۆر‬ ‫گه‌وره‌ی‌ خولقاندوه‌‌‪ .‬هه‌ر کاتیش غه‌یری‬ ‫ئینسان‪ ،‬خودا و ئه‌ربابه‌کانی سه‌رزه‌وی و‬ ‫سوود و سه‌له‌م له‌ ناوه‌ندی دید و بۆچوونی‬ ‫دابوون‪ .‬هه‌ر کات ئینسان باوه‌ر به‌ خۆی‬ ‫لێ ئه‌ستێندراوه‌ته‌وه‌‪ .‬هه‌ر کات کراون به‌‬ ‫عه‌بد و ناچار له‌ په‌ره‌ستنی خودایه‌کی بێ‬ ‫هاوتا و په‌یره‌و کردنی سوننه‌تێکی بێ‬ ‫ئاڵ و گۆ‌ر کراون‪ .‬هه‌ر کات بوونه‌ کۆیله‌ی‬ ‫هاونه‌وعی خۆیان‪،‬ئیتر پاسیو بوون و‬ ‫داوه‌شاون‪ .‬خه‌وتوون‪ .‬گێژ و ماخویا له‌‬ ‫بازنه‌ی پرسیاری‪»:‬ئاسمان حه‌وتن یان‬ ‫هه‌شت؟ هێلکه‌ له‌ پێشدا دروست بووه‌‬ ‫یا مامر؟»‪« ،‬پردی سیرات چه‌ند باریک‬ ‫و چه‌ند فه‌رسه‌خ درێژه‌؟» خوالونه‌وه‌‪.‬‬ ‫گه‌ران به‌دوای واڵمی پرسیاری وا نه‌ک‬ ‫هه‌ر هیچ موشکله‌یه‌کی ژیانی مرۆڤی حه‌ڵ‬ ‫نه‌کرد‪ ‌،‬بگره‌ خوالنه‌وه‌ له‌و بازنه‌ به‌سترواه‌‬ ‫گاڵته‌جاریانه‌‌دا‪ ،‬خافالندی و هێزی کار و‬ ‫هۆشی خه‌لالقی به‌ با دا و به‌ تااڵنی برد‪.‬‬ ‫‌ئومانیسمی رنسانس که‌ به‌ هۆی‬ ‫«ئینسان سه‌نته‌ری»یه‌وه سه‌ری هه‌ڵدا‬ ‫له‌ درێژه‌ی گه‌شه‌ی خۆی‌دا‌ ئه‌قڵی‬ ‫کرده‌ سه‌نته‌ر و سه‌رده‌می رۆشنگه‌ری‬ ‫خولقاند‪ .‬رۆشنگه‌ری ئه‌قڵی وه‌ک خودا‬ ‫به‌‌جێ هێشت و به‌ گرتنه‌وه‌ی ‌ده‌ستی‬ ‫خودی مرۆڤ‪ ،‬مده‌رنیته‌ی هێنا ‌کایه‌‌وه‌‌‪.‬‬ ‫له‌ چاخی رۆشنگه‌ری‌دا مرۆڤ ناسی و‬ ‫کۆمه‌ڵناسی‌‌ گه‌شه‌ کرد و باسی ئازادی‬ ‫تاک (‪ )individ‬گه‌شایه‌وه‌‪ .‬باسی‬ ‫داهاتوومان له‌ سه‌ر رۆشنگه‌ری ده‌بێ‪‌.‬‬ ‫‌ درێژه‌ی هه‌یه‌‪.‬‬


‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫که‌ناڵی ئاسمانی کۆمه‌ڵه‌ی زه‌حمه‌تکێشانی کوردستان‬ ‫‪HOTBIRD11604 MHZ Horizontal‬‬ ‫‪Symbol 27500‬‬ ‫‪FES: 5\6‬‬

‫‪contact:‬‬ ‫‪info@asosat.tv - nwes@asosat.tv‬‬

‫بۆ خوێندنه‌وه‌ی دواڕۆژ له‌سه‌ر تۆڕی ئینتێرنێت‬ ‫سه‌ردانی ‪ www.komala.com‬بکه‌ ‌ن‬

‫یه‌كه‌م ساڵیاد ‌ی کۆچی دوایی‬ ‫ماموستا شێخ عێزه‌دین حسێنی‌‬ ‫له سلێمانی به‌ڕێوه‌چوو‬

‫کاتژمێر ‪١٢‬ی رۆژی هەینی ‪ ٢٠١٢/٢/١٠‬مه‌راسمێكی رێزگرتن له ماموستاشێخ‬ ‫عیزه‌دین حوسێنی رێبه‌ری بزوتنه‌وه‌ی كوردی رۆژهه‌اڵتی كوردستان به‌به‌شداری‬ ‫نۆێنه‌رانی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان وژماره‌یه‌كی به‌رچاوله نۆێنه‌ری حیزب والیه‌نه ‬ ‫كوردستانیه‌كان وكه‌سایه‌تی وبنه‌ماڵه‌ی ماموستا به‌رێوه‌چوو‪.‬‬ ‫له‌ومه‌راسیمه‌دا تاجه گوڵینه له الیه‌ن هه‌ریه‌ك له نۆینه‌ری به‌شداربووانی رێوڕەسمەکە له‬ ‫گردی سه‌یوان له سه‌رمه‌زاری ماموستا دانراو رۆڵ وهه‌ڵوێستی ئه‌و كه‌سایه‌تیه گه‌وره‌یه‬ ‫له خه‌باتی نیشتیمانی هه‌موو پارچه‌كانی كوردستان به‌رز راگیرا‪.‬‬ ‫مامۆستا شێخ عێزەدین حوسەینی‪ ،‬زانای ئایینی و کەسایەتی سیاسیی ڕۆژھەاڵتی‬ ‫کوردستان ساڵی ‪ ١٩٢١‬لەشاری بانە لەدایک بوو‪ .‬لە ساڵی ‪ ١٩٤٣‬دا بووە بە‬ ‫ئەندامی کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان و لە پێکھاتنی کۆماری کوردستان لە مەھاباد‬ ‫بەشداریکردووە‪ .‬ماوەیەک ئیمامی نوێژی ھەینیی شاری مەھاباد بووە و لە چاالکییە‬ ‫ڕزگاریخوازانەکانی گەلی کورد لە ڕۆژھەاڵتی کوردستان لە سااڵنی دوای تێکچوونی‬ ‫ی ‪١٠‬ی‬ ‫حکومەتی شا وەک سەرکردەیەکی ناسراو بەشداری بووە‪ .‬شێخ عێزەدین حوسەین ‌‬ ‫شوباتی ‪ ٢٠١١‬لە شاری ئۆپساالی سوید‪ ،‬لە تەمەنی ‪ ٨٩‬ساڵیدا کۆچی دواییکردوە‪.‬‬ ‫ڕۆژی ‪ ٢٠١١/٢/١٧‬تەرمەکەی لە شاری سلێمانی لە گردی سەیوان بە خاک سپێردرا‪.‬‬ ‫مامۆ‌ستاشێخ عیزه‌دین له ماوه‌ی ته‌مه‌نیدا زۆرسه‌ربه‌رزانه له ناو میله‌ته‌كه‌ی داژیاو‬ ‫ئه‌ومه‌زنه پیاوه هه‌رله ته‌مه‌نی مێرمنداڵێ‌وه خاوه‌نی زۆر ئاكار وئه‌خالق وكاری باش‬ ‫بوو‪ ،‬تاكێكی خه‌باتكاروئاشتیخواز‪ ،‬موحته‌رم وخۆشه‌ویست‪ ،‬راست بێژووه‌فادار‪.‬‬ ‫هه‌ڵكه‌وته‌یه‌كی كه‌م وێنه بوو له كوردستان‪ .‬تاوای لێ هات به هۆی هه‌ڵوێستی به‌رزی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی‪ ،‬بوو به یه‌كێك له خۆشه‌ویسترین كه‌سایه‌تی كوردو له ناو كۆمه‌اڵنی شارو‬ ‫ودێهات وشه‌قامه‌كانی كوردستان پێشوازی لێكراو وبه ره‌وپیلی ده‌چون وگه‌وره ترین‬ ‫رێزیان لێ ده گرت‪ ،‬هه‌رئه‌وكاته‌ش خۆی به تاكێك له‌وخه‌ڵكه ده‌زانی‪.‬‬

‫سه‌رنوسه‌ر‪ :‬عه‌تا ناسرسه‌قزی‬ ‫جێگری سه‌رنوسه‌ر‪ :‬بێهروز مەلەکشا‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری نوسین‪ :‬کاوە کەریمی‬ ‫نه‌خشه‌ساز‪ :‬هه‌ژیر‬

‫د‪.‬ئیبراهیم یونسی بۆ هەمیشە بۆ زێدی خۆی گەڕایەوە‬ ‫رۆژی ‪ 2-8‬سه‌عات ‪ 12‬ی نیوه‌ڕۆ به‬ ‫کاتی تاران نوسه‌ر و وه‌رگێڕی به‌ناوبانگی‬ ‫کورد‪ ،‬د‪ .‬ئیبراهیم یونسی دوای چه‌ندین‬ ‫ساڵ نه‌خۆشی کۆچی دوایی کرد‪.‬‬ ‫د‪ .‬یونسی ساڵی ‪ 1926‬له شاری بانه‬ ‫له‌دایک بووه و زیاتر له ‪ 80‬کتێبی له‬ ‫زمانه‌کانی فه‌ره‌نسی و ئینگلیزییه‌وه‬ ‫وه‌رگێڕاوه‌ته سه‌ر زمانی فارسی و زیاتر‬ ‫له ‪ 13‬کتێبی چیرۆکی هه‌یه که زۆربه‌ی‬ ‫چیرۆکه‌کانی له‌سه‌ر کورد و کوردستان‬ ‫نوسراون و زۆربه‌ی ئه‌و کتێبانه‌ش که‬ ‫له الیه‌ن نوسه‌رانی بیانی له‌وانه جاناتان‬ ‫رێندێل‪ ،‬مارتین ڤان برۆنسێن‪ ،‬دێرک‬ ‫کینان‪ ،‬کریس کوچێرا و ‪ ....‬له‌سه‌ر‬ ‫کورد نووسراون له الیه‌ن یونسی ‪-‬‬ ‫یه‌وه وه‌رگێڕاونه‌ته سه‌ر زمانی فارسی‬ ‫و رۆڵێکی به‌رچاوی بووه له ناساندنی‬ ‫کوردو کوردستان به ئێرانییه‌کان‪.‬‬ ‫ئیبراهیم یونسی دوای سه‌رکه‌وتنی‬ ‫شۆڕشی ئیسالمی ئێران له ساڵی ‪1979‬‬ ‫بۆ ماوه‌یه‌کی کورت یه‌که‌مین پارێزگاری‬ ‫کوردستان (سنه) بوو‪ ،‬به‌اڵم دوای‬ ‫ماوه‌یه‌کی کورت ده‌ستی له هه‌موو‬ ‫ئیشێکی حکومی هه‌ڵگرت و سه‌رقاڵی‬ ‫نوسین و وه‌رگێڕان بوو‪.‬‬ ‫د‪ .‬یونسی نه‌ك ته‌نها له‌ناو كورددا‬ ‫به‌ڵكو له‌ناو فارسه‌كانیشدا خاوه‌نی پێگ ‌ه‬ ‫و جێگه‌ی خۆی بوو و كه‌سێكی دیارو‬ ‫به‌ناوبانگی جیهانی ورگێڕانی ئێران بوو‪.‬‬ ‫ئێستاش رۆمانی «گۆڕستانی غه‌ریبیان»‬ ‫ك ‌ه ساڵی ‪ 1980‬نووسیویه‌تی له‌ناو فارس‬ ‫دا ل ‌ه ریزی هه‌ر‌ه رۆمان ‌ه سه‌ركه‌وتووه‌كانه‌‪.‬‬ ‫کاتژمێر ‪9‬ی سه‌رله‌به‌یانی رۆژی هەینی‬ ‫‪ 2-9‬ل ‌ه مه‌راسیمێكدا ته‌رمی تێكۆشه‌رو‬ ‫روناكبیرو وه‌رگێڕی ناسراوی كورد‬ ‫(دكتۆر ئیبراهیم یونسی) ل ‌ه شاری‬ ‫تارانی پایته‌ختی كۆماری ئیسالمی‬ ‫ئێرانه‌و‌ه به‌ره‌و زێدی خۆی (شاری بانه‌)‬ ‫به‌ڕێكرا‪.‬‬ ‫ژماره‌یه‌كی زۆر ل ‌ه نوسه‌رو رۆشنبیرو‬ ‫ئه‌دیبی كوردو فارس به‌شداری مه‌راسیمی‬ ‫به‌ڕێكردنی ته‌رمی د‪ .‬یونسی‪ -‬یان كرد‪،‬‬ ‫به‌ر له‌گه‌یشتنی بۆ زێدی خۆی‪ ،‬هه‌ر ل ‌ه‬ ‫بیجاڕه‌و‌ه تا شاری سه‌قز ژماره‌یه‌كی‬ ‫زۆر ل ‌ه خه‌ڵكی ل ‌ه سه‌رجه‌م شاره‌كانی‬ ‫كوردستانی ئێرانه‌و‌ه پێشوازییان ل ‌ه‬ ‫ته‌رمی د‪ .‬یونسی كرد‪.‬‬ ‫به‌وته‌ی به‌شداربووانی مه‌راسیمه‌كه‌ش‬ ‫تائێستا مه‌راسیمی به‌ڕێكردنی ته‌رمی‬ ‫هیچ نوسه‌رو روناكبیرێكی تر هاوشێوه‌ی‬ ‫مه‌راسیمی به‌ڕێكردنی د‪ .‬یونسی‬

‫قه‌ده‌مخێر ژنێكی شۆڕشگێڕ‪،‬سه‌ركرده‌یه‌كی نه‌ته‌وه‌یی‬

‫نه‌بووه‌‪ .‬ته‌رمی د‪ .‬ئیبراهیم یونسی ل ‌ه‬ ‫مه‌راسیمێكی شایسته‌دا به‌ره‌و گۆڕستانی‬ ‫(سلێمان به‌گی بانه‌) به‌ڕێکرا و به‌خاك‬ ‫ئەسپێردرا‪.‬‬ ‫یه‌كێك ل ‌ه هه‌ر‌ه تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی یونسی‬ ‫ل ‌ه نووسینه‌كانیدا گرنگیدان ب ‌ه بارودۆخی‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تی و ئابووری و سیاسیی و‬ ‫جوگرافی و ئه‌ده‌بی نیشتمانه‌كه‌ی خۆی‬ ‫(كوردستان) و له‌ناو نووسینه‌كانیدا‬ ‫هه‌میش ‌ه نیگا و بۆچوونی تایبه‌تی هه‌بوو‬ ‫به‌ كێشه‌كانی واڵته‌كه‌ی‪.‬‬ ‫له‌ساڵی ‪ 2010‬تووشی نه‌خۆشی‬ ‫له‌بیرچوونه‌و‌ه بوبوو و دوا كتێیش ك ‌ه‬

‫نووسیبووی كتێبی «شه‌ڕی سێبه‌ره‌كان‬ ‫و چیرۆكێكی تر» بوو‪.‬‬ ‫له‌م چه‌ند ساڵه‌ی دواییدا هه‌موو‬ ‫بیره‌وه‌رییه‌كانی خۆی هه‌ر له ‌سه‌رده‌می‬ ‫منداڵییه‌و‌ه هه‌تا ئازادبوونی ل ‌ه زیندان‬ ‫له‌ژێر ناوی «زستانی بێ به‌هار»‬ ‫نووسیو‌ه و چاپ و باڵویكرده‌وه‌‪.‬‬ ‫دكتۆر یونسی ده‌یان رۆمانی نووسیو‌ه‬ ‫و ده‌یان كتێبی تریشی ل ‌ه ئینگلیزییه‌و‌ه‬ ‫وه‌رگێڕاوه‌ت ‌ه سه‌ر زمانی فارسی و چه‌ندین‬ ‫كتێبی مێژوویی له‌باره‌ی كوردو مه‌سه‌له‌ی‬ ‫كورد ل ‌ه زمانی بیانییه‌و‌ه وه‌رگێڕاوه‌ت ‌ه‬ ‫سه‌ر زمانی فارسی‪.‬‬

‫باشترین‬

‫وێنه‌هه‌واڵی ساڵی‬

‫‪ 2011‬دیاریكرا‬ ‫رۆژانی ‪ 10‬و ‪11‬ی ئه‌م مانگ ‌ه واته‌ ‪ 21‬و ‪ 22‬ی‬ ‫رێبه‌ندان‪ ،‬سه‌نته‌ری هاوبه‌شی لوڕ فستیڤالێكی ل ‌ه ژێر‬ ‫دروشمی قه‌ده‌مخێر ژنێكی شۆڕشگێڕ‪ ،‬سه‌ركرده‌یه‌كی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی بۆ خاتوون قه‌ده‌مخێر یه‌كێك ل ‌ه ژنانی‬ ‫سه‌ركرده‌ی ناوچه‌ی لوڕ ل ‌ه شاری سلێمانی ل ‌ه هۆلی‬ ‫ته‌وار به‌رێوه‌ برد‪ .‬ئه‌م فستیڤاڵ ‌ه كه‌ دوو رۆژی خایاند‬ ‫ب ‌ه به‌شداری ژماره‌یه‌ك ل ‌ه روشنبیران ‪ ،‬هۆنه‌رمه‌ندان‬ ‫و نووسه‌ران و هه‌روه‌ها كۆمه‌ڵێك میوان ل ‌ه هه‌ر‬ ‫چوار پارچه‌ی كوردستان و به‌ تایبه‌ت لوڕستان‬ ‫و ناوچه‌كانی دیك ‌ه كۆمه‌ڵێك لێكۆڵینه‌وه‌ و وتاری‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ ژیان و كه‌سایه‌تی قه‌ده‌مخێری له‌ خۆ‬ ‫گرت‪ .‬ل ‌ه الیه‌ن هه‌ر یه‌ك له‌ عبدالرحمن كریم ده‌رویش‪،‬‬ ‫كلسوم عوسمان پوور‪ ،‬فه‌رزان ‌ه مرادی‪ ،‬ساڵح حه‌الج‪،‬‬ ‫گواڵڵه‌ درودیان‪ ،‬محه‌مه‌د سه‌عید نه‌جاری‪ ،‬ره‌حیم‬ ‫لوقمانی و فه‌ریدوون قه‌نبه‌روه‌یسی وتار و لێكۆڵینه‌وه‌‬

‫له‌ سه‌ر ژیان و كه‌سایه‌تی ئه‌م خاتونه‌ پێشكه‌ش كرا‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها شێركۆ بێكه‌س شاعێری گه‌وره‌ و خاتوون‬ ‫سیمین چایچی شاعێری ناسراو به‌ خوێندنه‌وه‌ی‬ ‫شێعر به‌شداریان له‌م فسیتڤاڵه‌ كرد‪ .‬مه‌به‌ستی ئه‌م‬ ‫فسیتڤاڵ ‌ه زیاتر ناساندنی ئه‌و ژن ‌ه شۆرشگێر‌ه بووه‌ و‬ ‫ئاماژه‌ ب ‌ه به‌ڵگه‌یه‌ك بۆ ئه‌م راستیه‌ كراوه‌ ك ‌ه ئه‌ویش‬ ‫نامه‌ مه‌شهوره‌كه‌ی قه‌ده‌مخێر بۆ مه‌لیكی كوردستان‬ ‫شێخ مه‌حمودی نه‌مر بوو‌ه كه‌ تێیدا پشتیوانی خۆی‬ ‫بۆ خه‌باتی ره‌وای گه‌له‌كه‌مان نیشان داوه‌و ئاماده‌ی‬ ‫ناردنی هێز و چه‌ك بووه‌‪ .‬ئه‌م فستیڤاڵ ‌ه دوای دوو‬ ‫رۆژ كاری چڕ و پڕ كۆتایی به‌كاره‌كانی خۆی هێناو‬ ‫له‌كۆتاییدا خه‌اڵتی ب ‌ه سه‌ر چه‌ندین كه‌سایه‌تی و‬ ‫شاعێر و هونه‌رمه‌ند و هه‌روه‌ها كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندن‬ ‫دابه‌ش كرد كه‌ ئاسۆساتیش به‌ هۆی به‌شداری له‌م‬ ‫فسیتڤاڵه‌ خه‌اڵت كرا‪.‬‬

‫وێنه‌یه‌ك له‌ رووداوه‌كانی یه‌مه‌ن‪ ،‬خه‌اڵتی باشترین وێنه‌هه‌واڵی ساڵی ‪2011‬ی بۆ خۆی ته‌رخانكرد‪ .‬وێنه‌كه‌ ژنێكی‬ ‫چارشێوبه‌سه‌ر نیشانده‌دات كه‌ له‌ مزگه‌وتێكی شاری سه‌نعای پایته‌ختی یه‌مه‌ن ك ‌ه بۆ چاره‌سه‌ری پزیشكی‬ ‫برینداره‌كان به‌كارده‌هێنرا‪ ،‬یه‌كێك ل ‌ه برینداره‌كانی خۆپیشاندانه‌كانی خه‌ڵكی یه‌مه‌ن دژی رژیمی عه‌بدواڵ ساڵحی‬ ‫ل ‌ه ئامێز گرتووه‌‪ .‬سامۆئێل ئاراندا‪ ،‬وێنه‌گری ئیسپانیایی ئه‌م دیمه‌ن ‌ه ده‌گمه‌نه‌ی ل ‌ه رۆژی ‪15‬ی ئۆكتۆبری‬ ‫‪ 2011‬وێنه‌گرتووه‌‌و ل ‌ه رۆژنامه‌ی «نیۆیۆرك تایمز» باڵوكرایه‌وه‌‪« .‬ئایدان سالیوان» سه‌رۆكی وه‌فدی داوه‌رانی‬ ‫پێشبڕكێك ‌ه سه‌باره‌ت ب ‌ه وێنه‌ك ‌ه وتی «ئه‌م وێنه‌یه‌ ساتێكی ناوازه‌‌و لێوانلێو ل ‌ه هه‌ست‌و كاردانه‌وه‌ی مرۆیی بۆ‬ ‫رووداوێكی زۆر گرنگ به‌ جوانی نیشان ده‌دات كه‌ تا ئێستاش به‌رده‌وامه‌‪ .‬ره‌نگ ‌ه شوناسی ئه‌م ژن ‌ه ك ‌ه ئه‌ندامێكی‬ ‫برینداری بنه‌ماڵه‌كه‌ی ل ‌ه ئامێزگرتووه‌‪ ،‬هیچ كاتێكی ئاشكرا نه‌بێت‪ ،‬به‌اڵم ئه‌م دوانه‌ هێمایه‌كی زیندووی ئازایه‌تی‌و‬ ‫خۆڕاگری خه‌ڵكانی ئاسایی ل ‌ه واڵت ‌ه عه‌ره‌بییه‌كانن ك ‌ه الپه‌ڕه‌یه‌كی گرنگ له‌ مێژووی خۆیان هه‌ڵده‌ده‌نه‌وه‌»‪.‬‬

dwaroj 57  

blawkrawi komala (kzk)

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you