Page 1

‫‪》5‬‬

‫کۆماری ئیسالمی‬

‫مێژووی‬

‫ئابوری ئێران‌و‬

‫له‌پاش‬

‫بزوتنه‌وه‌ی‬

‫سیاسه‌ته‌کانی‬

‫كرێكاریی ئێران‬

‫ئه‌حمه‌دی نژاد‬

‫ئۆسام ‌ه بن الده‌ن‬

‫‪》7‬‬

‫‪》4‬‬

‫شه‌ڕی ناوخۆیی كۆماری‬ ‫ئیسالمی‌و پاراستنی وه‌لی‬ ‫فه‌قی‬

‫راپۆرتی رێکخراوی لێبوردنی نێوده‌وڵه‌تی‬

‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫دوو هه‌فته‌نامه‌یه‌كی سیاسی گشتییه‬ ‫كۆمه‌ڵه‌ی زه‌حمه‌تکێشانی کوردستان‬ ‫ده‌ریده‌كات‬ ‫ژمار‌ه (‪ )50‬ساڵی چوارەم‪201١/5/١5 ،‬‬ ‫‪25‬ی گواڵنی ‪1390‬‬ ‫نرخ‪ 500 :‬دینار‬

‫‪ 143‬مێرمندا ‌ڵ چاوه‌ڕوانی جێبه‌جێكردنی سزای له‌سێداره‌دانن‬

‫فه‌ریبا محه‌مه‌دی‬ ‫شه‌ڕی نێوان باڵه‌كانی كۆماری ئیسالمی رۆژ له‌‬ ‫گه‌ڵ رۆژ قوڵتر ده‌بێته‌وه‌و ئێستا باڵی ئه‌حمه‌دی‬ ‫نیژاد‌و خامنه‌یی رووبه‌رووی یه‌ك وه‌ستاونه‌ته‌وه‌و‬ ‫ه���ه‌ر كامه‌یان به‌ جیا هێز‌و ده‌س���ه‌اڵتی خۆیان‬ ‫نیشان ده‌ده‌ن‪ .‬ئه‌حمه‌دی نیژاد سه‌رۆك كۆماری‬ ‫ئیسالمی س���ووره‌ له‌ س���ه‌ر به‌ره‌و پێش بردنی‬ ‫به‌رنام���ه‌ی پێنجه‌م كه‌ یه‌ك له‌ یاس���اكانی ئه‌م‬ ‫به‌رنامه‌یه‌ كه‌م كردنه‌وه‌ی وه‌زارتخانه‌كان‌و تێكه‌ڵ‬ ‫كردنی چه‌ند وه‌زارتخانه‌یه‌كه‌‪ .‬له‌ دوایین هه‌وڵی‬ ‫خۆیدا س���ه‌ره‌رای دژایه‌تی مه‌جلیس���ی شوورای‬ ‫ئیسالمی‌و مه‌جلیسی خوبرێگان به‌اڵم به‌ ره‌سمی‬ ‫ماڵئاوایی له‌ س���ێ وه‌زیر واته‌ سادق مه‌حسولی‪،‬‬ ‫عه‌لی ئه‌كبه‌ر مێحرابیان‌و مه‌سعود میركازمی كرد‪.‬‬ ‫به‌اڵم هه‌ندێك له‌ هه‌واڵنێریه‌كان باس هاتنه‌وه‌ی‬ ‫میركازمی بۆ س���ه‌ر كاره‌كه‌ی له‌ وه‌زارتی نه‌وت‬ ‫ده‌كه‌ن كه‌ ئه‌مه‌ش زیاتر ده‌رخه‌ری ئه‌و كێش���ه‌‌و‬ ‫ملمالنێیه‌ی���ه‌ كه‌ له‌ نێوان باڵی ئه‌حمه‌دی نیژاد‌و‬ ‫خامنه‌یی هه‌ی���ه‌‪ .‬ماوه‌یه‌ك له‌مه‌وبه‌ریش البردنی‬ ‫حه‌یده‌ر موس���لێحی له‌ الی���ه‌ن ئه‌حمه‌دی نیژاد‌و‬ ‫هێنان���ه‌وه‌ی ل���ه‌ الیه‌ن خامنه‌یی ب���ووه‌ جێگای‬ ‫سه‌رنجی هه‌موو بیرورای گشتی‌و ئه‌حمه‌دی نیژاد‬ ‫ته‌نانه‌ت ب���ۆ ماوه‌یه‌كیش له‌ ده‌فته‌ری كاره‌كه‌ی‬ ‫ئاماده‌ نه‌بوو‪.‬‬ ‫زۆرێك ل���ه‌ لێكۆڵه‌رانی سیاس���ی پێی���ان وایه‌‬ ‫كه‌ كێش���مه‌كێش‌و ش���ه‌ڕی نێوان هه‌ر دوو باڵی‬ ‫پاوانخوازی كۆماری ئیس�ل�امی زیاتر بۆ چه‌واشه‌‬ ‫كاری‌و فریودان���ی بیرورای جیهانیه‌‌و ده‌یانهه‌وێت‬ ‫له‌م رێگه‌یه‌وه‌ جارێكیتر حكومه‌ته‌كه‌یان بپارێزن‪.‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌م كێشه‌یه‌ زۆر له‌وه‌ قووڵتره‌‌و خامنه‌یی‬ ‫وه‌ك���وو وه‌ل���ی فه‌ق���ی خاوه‌نی ده‌س���ه‌اڵتێكی‬ ‫ره‌هایه‌‌و س���اڵه‌هایه‌ ئه‌مه‌ بووه‌ به‌ كێشه‌ی نێوان‬ ‫باڵ���ه‌ی جۆراوجۆره‌كانی ناوخۆی ئ���ه‌م رژیمه‌‪.‬‬ ‫س���ه‌ره‌روییه‌كانی ئه‌حمه‌دینژاد‌و ق���ۆرخ كردنی‬ ‫ناوه‌ن���ده‌ س���ه‌ره‌كیه‌كان له‌ الیه‌ن ئه‌و س���پای‬ ‫پاس���داران پرۆژه‌یه‌كی دوورودرێ���ژه‌‌و له‌م پێناو‬ ‫هه‌موو ه���ه‌وڵ‌و ته‌قاالی خۆیانیان خس���تووه‌ته‌‬ ‫گه‌ڕ‌و ته‌نانه‌ت دۆسیه‌ كۆنه‌كانی گه‌نده‌ڵی یه‌كتر‬ ‫روو ده‌ك���ه‌ن تا بتوانن زیاتر پێگه‌ی خۆیان قایم‬ ‫بكه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌اڵم كۆماری ئیسالمی چ ئه‌وكات له‌ سه‌رده‌می‬ ‫محه‌م���ه‌د خاته‌م���ی‌و ره‌وتی ئیس�ل�احخوازی له‌‬ ‫ئێ���ران‌و چ ئێس���تا‌و له‌ كاتی س���ه‌رۆك كۆماری‬ ‫ئه‌حمه‌دی نیژاد نه‌یتوانی س���یمایه‌كی دیكه‌ له‌م‬ ‫رژیمه‌ نیش���ان بدات‌و ئه‌م راستیه‌ بۆ هه‌موومان‬ ‫ده‌ركه‌وت كه‌ گۆرانكاری له‌م سیس���ته‌مه‌ شتێكی‬ ‫ده‌گم���ه‌ن‌و نامۆی���ه‌‪ .‬بۆیه‌ ئه‌مج���ۆره‌ ملمالنێیه‌‬ ‫ناوخۆیانه‌ ته‌نیا بۆ پاراس���تنی ده‌سه‌اڵت‌و زیاتر‬ ‫پڕ كردن���ی گیرفانه‌كانیانه‌وه‌‪ .‬چونكه‌ ئه‌حمه‌دی‬ ‫نیژاد جارێكیتر سوێندی به‌ سه‌ری رێبه‌ر خوارد‌و‬ ‫ویالیه‌تی فه‌قی وه‌ك ئه‌سلێك له‌ دین پێ گرنگتره‌‬ ‫له‌ سیاسه‌ت‪ .‬هه‌ر بۆیه‌ ته‌نانه‌ت ئیسالحخوازان‌و‬ ‫ئه‌وانه‌ی ئێس���تا خۆیان به‌ رێب���ه‌ری بزوتنه‌وه‌ی‬ ‫س���ه‌وز ده‌زان���ن وات���ه‌ موس���ه‌وی‌و كه‌روبیش‬ ‫ره‌خنه‌یان له‌ ویالیه‌تی فه‌ق���ی نه‌گرتووه‌‌و ئه‌وه‌‬ ‫وه‌ك ئه‌س���لێكی گرنگ چاو لێده‌كه‌ن‪ .‬هه‌ر بۆیه‌‬ ‫هه‌مووی���ان خۆیان به‌ مورید‌و ده‌روێش���ی وه‌لی‬ ‫فه‌قی ده‌زانن‌و ناتوانن په‌نجه‌ بخه‌نه‌ س���ه‌ر خاڵی‬ ‫سه‌ره‌كی‪.‬‬

‫رێكخراوی لێبوردنی نێوده‌وڵه‌تی ل ‌ه‬ ‫راپۆرتی سااڵنه‌ی خۆیدا سه‌باره‌ت‬ ‫ب ‌ه ئێران ده‌نوسێت‪ ،‬به‌رپرسان‬ ‫ئازادی‬ ‫توندی‬ ‫له‌سنورداركردنی‬ ‫راده‌ربڕین‪ ،‬كۆبوونه‌وه‌‌و رێكخراو‬ ‫به‌رده‌وامن‪ .‬كۆنترۆڵێكی به‌رباڵو له‌سه‌ر‬ ‫میدیاكانی ناوخۆی ده‌ره‌وه‌ ب ‌ه مه‌به‌ستی‬

‫كه‌مكردنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی ئێرانیه‌كان‬ ‫له‌گه‌ڵ جیهانی ده‌ره‌وه‌ به‌رده‌وامه‌‪.‬‬ ‫هاواڵتیان ئه‌گه‌ر ل ‌ه گه‌ڵ رێكخراوه‌كانی‬ ‫مافی مرۆڤ‌و میدیا فارسیه‌كانی ده‌ره‌وی‬ ‫واڵت په‌یوه‌ندییان هه‌بێت‪ ،‬ده‌ستگیر‌و‬ ‫ئه‌شكه‌نجه‌‌و زیندانی ده‌كرێت‪ .‬نه‌یارانی‬ ‫سیاسی‪ ،‬هه‌ڵسوڕاوانی مافه‌كانی ژنان‌و‬

‫حیزبه‌ كوردیه‌كانی سوریا‬ ‫داوا له‌ به‌شار ئه‌سه‌د ده‌كه‌ن‬ ‫كۆتایی ب ‌ه سه‌ركوت خه‌ڵك بێنێت‬

‫رۆژی یه‌كشه‌ممه‌ی رابردوو چه‌ندین‬ ‫حیزبی كوردی سوریا ل ‌ه یه‌كه‌م‬ ‫به‌یاننامه‌یاندا داوایان له‌سه‌رۆك‬ ‫كۆماری ئه‌و واڵته‌كرد كۆتایی‌و به‌و‬ ‫سه‌ركوت‌و توندوتیژییانه‌ بهێنێت‬ ‫كه‌ به‌رامبه‌ر ب ‌ه خۆپیشانده‌ران‬ ‫به‌كاریدێنن‪.‬‬ ‫ل ‌ه به‌یاننامه‌كه‌دا ك ‌ه یه‌كه‌م به‌یاننامه‌ی ‌ه‬ ‫له‌ سه‌ره‌تای ده‌ستپێكردنی ناڕه‌زایی‌و‬

‫خۆپیشاندانه‌كانی سوریا له‌الیه‌ن‬ ‫حیزب ‌ه كوردییه‌كانه‌وه‌ باڵوده‌كرێته‌و‌ه‬ ‫داوا ل ‌ه به‌شار ئه‌سه‌د ده‌كات بۆ كۆتایی‬ ‫هێنان به‌سه‌ركوت‌و به‌رقه‌راركردنی‬ ‫دیموكراسی له‌سوریا هه‌نگاوی جدی‬ ‫هه‌ڵگرێت‪.‬‬ ‫حیزب ‌ه كوردییه‌كان هه‌روه‌ها خوازیاری‬ ‫ئازادكردنی هه‌زاران زیندانی سیاسی‬ ‫بوون كه‌ل ‌ه زیندانه‌كانی حكومه‌تی‬ ‫سوریا زیندانی كراون‌و داوای ئازادی‬ ‫راده‌ربڕین‌و كۆڕ‌و كۆبوونه‌وه‌ بۆ سوریا‬ ‫ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫به‌یاننامه‌ك ‌ه كه‌ له‌ الیه‌ن ‪ 12‬حیزبی‬ ‫كوردی سوریاو‌ه واژۆكراوه‌‪ ،‬له‌كاتێدا‬ ‫باڵوده‌كرێته‌و‌ه ك ‌ه هه‌واڵه‌كان باس ل ‌ه‬ ‫په‌ره‌سه‌ندنی سه‌ركوت‌و توندوتیژیه‌كان‬ ‫له‌الیه‌ن هێز‌ه ئه‌منییه‌كانی سوریا‬ ‫ده‌كات‪ ،‬كه‌له‌م په‌یوه‌نده‌دا به‌ ده‌یان‬ ‫كه‌س كوژراون‌و به‌ هه‌زاران كه‌سیش‬ ‫واڵته‌كه‌یان به‌جێهێشتووه‌‪.‬‬

‫مافی ئینتییه‌كان‌و باقی داكۆكیكارانی‬ ‫مافی مرۆڤ‪ ،‬پارێزه‌ران‪ ،‬رۆژنامه‌نوسان‌و‬ ‫خوێندكاران له‌ ره‌شبگیریه‌كاندا‬ ‫ده‌ستگیر ده‌كرێت‌و ب ‌ه سه‌دان كه‌سیان‬ ‫ره‌وانه‌ی زیندان كراون‪ .‬ئه‌شكه‌نجه‌‌و‬ ‫هه‌ڵسوكه‌وتی خراپ له‌گه‌ڵ گیراوه‌كان‬ ‫ره‌واجی هه‌یه‌‪ .‬هه‌اڵواردن دژی ژنان‬

‫ل ‌ه ب ‌ه قانون‌و به‌كرده‌و‌ه به‌رده‌وامه‌‪.‬‬ ‫به‌رپرسانی حكومه‌ت‪ ،‬له‌سێداره‌دانی‬ ‫‪ 252‬كه‌سیان تایید كردوه‌‪ ،‬به‌اڵم راپۆرت ‌ه‬ ‫سه‌ربه‌خۆكان باس ل ‌ه له‌سێداره‌دانی‬ ‫زیاتر ل ‌ه ‪300‬كه‌سی دیكه‌ش دیكه‌ن‪.‬‬ ‫له‌مباره‌و‌ه راپۆرتێک ل ‌ه الپه‌ڕ‌ه ‪2‬‬ ‫بخوێنه‌ره‌وه‌‬

‫نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتوه‌کان‪ :‬ئێران‌و کوره‌ی‬ ‫باکوور تێکنۆلۆژی موشه‌کی بالستیک‬ ‫له‌ گه‌ڵ یه‌کتر ده‌گۆڕنه‌وه‌‬ ‫به‌ پێی راپورتێکی نهێنیی رێکخراوی‬ ‫نه‌ته‌و‌ه یه‌کگرتوه‌کان ئێران و کووره‌ی‬ ‫باکوور به‌رده‌وام خه‌ریکی گۆڕینه‌وه‌ی‬ ‫تێکنولۆژیی مووشه‌کی بالستیک بوون ‌ه‬ ‫و به‌م شێوه‌ی ‌ه بڕیارنامه‌ی گه‌ماروه‌کانی‬ ‫نه‌ته‌و‌ه یه‌کگرتوه‌کانیان پێشێل کردوه‌‪.‬‬ ‫له‌م راپورته‌دا هاتو‌ه که‌ که‌ ئه‌و‬ ‫ئاڵوگۆڕه‌ له‌ رێگای واڵتێکی دراوسێی‬ ‫کۆره‌ی باکووره‌و‌ه کراوه‌‪.‬‬ ‫ب ‌ه وته‌ی هه‌ندێ له‌ دیپلوماته‌کانی‬ ‫بنکه‌ی نه‌ته‌و‌ه یه‌کگرتوه‌کان ل ‌ه‬ ‫نیویۆرک‪ ،‬ئه‌و واڵت ‌ه دراوسێه‌ چین بووه‌‪.‬‬ ‫چین ل ‌ه رابردووشدا پێشی ل ‌ه‬ ‫باڵوکردنه‌وه‌ی راپۆرتی کومیسیونی‬ ‫بااڵی رێکخراوی نه‌ته‌و‌ه یه‌کگرتوه‌کان‬ ‫ل ‌ه شێوه‌ی جێبه‌جی بوونی گه‌مارۆ‌کانی‬ ‫سه‌ر کوره‌ و سوودان گرتبوو‪.‬‬ ‫چه‌ند رۆژ له‌و‌ه پێشیش رووسیه‌ ب ‌ه‬ ‫هه‌مان شێو‌ه پێشی به‌ باڵوکردنه‌وه‌ی‬ ‫راپورتی کومیسیۆنی بااڵی نه‌ته‌و‌ه‬

‫یه‌کگرتوه‌کان ل ‌ه سه‌ر پێشێل کرانی‬ ‫گه‌ماروه‌کانی نه‌ته‌و‌ه یه‌کگرتوه‌کان ل ‌ه‬ ‫الیه‌ن ئێرانه‌وه‌ گرتبوو‌‪.‬‬ ‫له‌و راپورته‌دا باس له‌ هه‌ندێ‬ ‫پێشێلکاریی بڕیارنامه‌کانی نه‌ته‌و‌ه‬ ‫یه‌کگرتوه‌کان ل ‌ه الیه‌ن ئێرانه‌وه‌ وه‌کوو‬ ‫ناردنی چه‌کوچۆڵ بۆ سووریه‌‪ ،‬لوبنان و‬ ‫فلستین و هه‌روه‌ها پیتاندنی ئورانیوم‬ ‫کراوه‌‪.‬‬


‫تایبەت‬

‫راگه‌یاندنی سكرتاریه‌تی كۆمه‌ڵ ‌ه‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ مه‌رگی هاوڕێ حه‌بیب فه‌تحی‬ ‫ب ‌ه داخێكی زۆره‌و‌ه ئێواره‌ی رۆژی ‪18‬ی‬ ‫مانگی گواڵنی ‪1390‬ی هه‌تاویی‪ ،‬هاوڕێ‬ ‫حه‌بیب فه‌تحی كادری راگه‌یاندنی كۆمه‌ڵ ‌ه‬ ‫و سیمای خۆشه‌ویستی ناو ریزه‌كانمان‪،‬‬ ‫كۆتایی ب ‌ه ژیانی خۆی هێنا‪.‬‬ ‫هاوڕێ حه‌بیب ماوه‌یه‌ك بوو‪ ،‬تووشی‬ ‫نه‌خۆشی خه‌مۆكی هاتبوو و سه‌ره‌ڕای‬ ‫دڵسۆزی و ب ‌ه ته‌نگه‌وه‌ بوونی هاورێیانی‪،‬‬ ‫له‌م ده‌رد‌ه رزگاری نه‌بوو‪ .‬كاك حه‌بیب‬ ‫فه‌تحی كه‌سێكی دڵسۆز‪ ،‬ب ‌ه دیسیپلین و‬ ‫خه‌مخۆری هاورێیان و حیزبه‌كه‌ی بوو‪.‬‬ ‫حه‌بیب هۆگری ئه‌ده‌ب و شیعر و یه‌كێك‬ ‫ل ‌ه به‌رنامه‌وانه‌كانی ئاسۆسات بوو ك ‌ه‬ ‫به‌ مه‌رگی خۆی‪ ،‬خه‌می گه‌وره‌ی خست ‌ه‬

‫سه‌ر دڵی هه‌مووان‪ .‬ب ‌ه تایبه‌ت ئاسۆسات‬ ‫له‌ كوردستان و ده‌ره‌وه‌ی واڵت‪ ،‬هاوكار‬ ‫و هاورێیه‌كی ب ‌ه نرخیان ل ‌ه ده‌ست دا‪.‬‬ ‫ئێمه‌ سه‌ره‌خۆشی خۆمان پێشكه‌ش‬ ‫ب ‌ه بنه‌ماڵه‌ی كاك حه‌بیب و خه‌ڵكی‬ ‫شاری سن ‌ه و هه‌موو هاورێیانی كۆمه‌ڵ ‌ه‬ ‫ده‌كه‌ین‪.‬‬ ‫یادی ئازیزی حه‌بیب فه‌تحی هه‌ر به‌رز‬ ‫و به‌رێزه‌‬ ‫سكرتاریه‌تی كۆمه‌ڵه‌ی زه‌حمه‌تكێشانی‬ ‫كوردستان‬ ‫‪1390/2/18‬‬

‫رێوڕه‌سمی ناشتنی ته‌رمی هاوڕێ حه‌بیب فه‌تحی‬ ‫رۆژی ‪ 8‬مانگی مه‌ی له‌ گۆڕستانی‬ ‫شێخ ئه‌حمه‌دی هێندی له‌شاری‬ ‫سلێمانی رێوڕه‌سمی ئه‌سپه‌رده‌كردنی‬ ‫هاوڕێ حه‌بیب فه‌تحی به‌ڕێوچوو‪ .‬له‌و‬ ‫رێوره‌سمه‌دا كه‌ ب ‌ه به‌شداری بنه‌ماڵه‌‌و‬ ‫حه‌بیب‌و‬ ‫هاوسه‌نگه‌رانی‬ ‫هاوڕێ‌و‬ ‫ژماره‌یه‌ك میوان به‌ڕێوه‌چوو‪ ،‬رێز گیرا‬ ‫ل ‌ه یادی هاوڕێ حه‌بیب فه‌تحی ك ‌ه رۆژی‬ ‫رۆژی ‪18‬ی گواڵنی ئه‌مساڵ كۆتایی ب ‌ه‬ ‫ژیانی خۆی هێنا‪.‬‬ ‫هاوڕێ حه‌بیب ساڵی ‪ 1363‬ل ‌ه ئاوایی‬ ‫كه‌رجۆ سه‌ر به‌ ناوچه‌ی چه‌مشاری‬ ‫سن ‌ه چاوی ب ‌ه ژیان هه‌ڵێنا‪ .‬خوێندنی‬ ‫خۆی هه‌تا سێی ناوه‌ندی ل ‌ه ئاواییه‌كه‌ی‬ ‫خۆیان درێژ‌ه پێدا‪ .‬به‌اڵم به‌ هۆی ده‌ست‬ ‫كورتی بنه‌ماڵ ‌ه و نه‌بوونی ده‌بیرستان ل ‌ه‬ ‫ئاواییه‌كان ده‌ستی ل ‌ه خوێندن هه‌ڵگرت‬ ‫و وه‌ك یارمه‌تیده‌ری بنه‌ماڵه‌كه‌ی بۆ‬ ‫دابینكردنی بژیوی ژیان ده‌ستیدایه‌ كاری‬ ‫ده‌سفرۆشی له‌ شاره‌كانی شوماڵی ئێران‪.‬‬ ‫تا ساڵی ‪ 1383‬له‌و شاران ‌ه خه‌ریكی‬ ‫كاركردن بوو‪ .‬حه‌بیبیش وه‌ك زۆربه‌ی‬ ‫الوانی كوردستان هه‌ڵوه‌دای شاره‌كانی‬ ‫ئێران بوو تا بتوانێت بژێوی ژیانی خۆی‬ ‫و بنه‌ماڵه‌كه‌ی دابین بكات‪ .‬ئه‌و خاراوی‬ ‫ده‌رد و مه‌ینه‌ته‌كانی ئه‌م جیهانه‌بوو‪.‬‬

‫هاوڕێ حه‌بیبوڵاڵ فه‌تحی له‌به‌ر ئه‌وه‌یك ‌ه‬ ‫زۆر خولیای خوێندن و نووسین بوو‪،‬‬ ‫به‌ شێوه‌ی به‌رده‌وام ل ‌ه بواری سیاسی‌و‬ ‫شێعردا خه‌ریكی خوێندنه‌و‌ه بوو‪ .‬حه‌بیب‬ ‫دواتر ب ‌ه هۆی ئاشنابوون له‌گه‌ڵ‬ ‫مه‌ساییلی سیاسی و هه‌ست كردن‬ ‫به‌و زوڵم ‌و بیعه‌داڵه‌تیان ‌ه‬ ‫كه‌ رژیمی كۆماری ئیسالمی‬ ‫به‌رانبه‌ر به‌ خه‌ڵكی هه‌ژار و‬ ‫چه‌وساوه‌ و زۆرلێكراوی كوردستان‬ ‫ئه‌نجامی ده‌دا‪ ،‬بریاریدا ببێت ب ‌ه‬ ‫پێشمه‌رگه‌‪ .‬ل ‌ه زستانی ساڵی ‪1383‬‬ ‫چوو‌ه ریزی پێشمه‌رگه‌كانی حیزبی‬ ‫دیموكرات و پاش یه‌ك ساڵ و دوو‬ ‫مانگ مانه‌وه‌ له‌وێ ب ‌ه هۆی جیاوازی‬ ‫بیروبۆچوون‪ ،‬ل ‌ه هاوینی ‪1385‬‬ ‫ریزه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ی بۆ چاالكی سیاسی‬ ‫هه‌ڵبژاردوو به‌م شێوه‌ پاش كۆتایی‬ ‫هاتنی سه‌ركه‌وتووانه‌ی ده‌وره‌ی سیاسی‬ ‫نیزامی كۆمه‌ڵ ‌ه به‌ شێوه‌ی ره‌سمی هات ‌ه‬ ‫نێو ریزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ی كۆمه‌ڵه‌‪.‬‬ ‫هاوڕێ حه‌بیبی فه‌تحی ل ‌ه ماوه‌ی‬ ‫پێشمه‌رگایه‌تیدا ل ‌ه چه‌ندین ئۆرگانی‬ ‫كۆمه‌ڵ ‌ه ب ‌ه ئه‌وپه‌ڕیی دڵسۆزیه‌و‌ه‬ ‫هه‌ڵده‌سووڕاو ئه‌ركه‌كانی ته‌شكیالتی‬ ‫ب ‌ه باشترین شێوه‌ جێبه‌جێ ده‌كرد‪.‬‬

‫هاوڕێ حه‌بیب دواتر به‌ هۆی ئه‌وه‌یك ‌ه‬ ‫خاوه‌نی تواناییه‌كی تایبه‌تی ل ‌ه بواری‬ ‫شێعر وزمانی كوردیدا بوو‪ ،‬له‌ به‌شی‬ ‫راگه‌یاندنی كۆمه‌ڵ ‌ه سازماندراو هه‌ر له‌و‬ ‫كاته‌و‌ه چاالكیه‌كانی خۆی له‌ به‌شی‬ ‫راگه‌یاندن له‌ رادیۆ ده‌نگی رۆژهه‌اڵت‬ ‫ده‌سپێكردوو ب ‌ه نووسین ‌و وه‌رگێڕان و‬ ‫ئاماده‌كردن‪ ،‬خه‌ریكی راپه‌ڕاندنی ئه‌و‬ ‫ئه‌ركانه‌ بوو ك ‌ه ل ‌ه راستیدا به‌ ئه‌وپه‌ڕیی‬ ‫دڵسۆزیه‌وه‌ جێبه‌جێی ده‌كردن و بوو‬ ‫به‌ یه‌كێك له‌ كادر‌ه سه‌ركه‌وتووه‌كانی‬ ‫ئاسۆسات‪ .‬حه‌بیب یه‌كێك ل ‌ه ئاماده‌كاران‬ ‫و بێژه‌رانی به‌رنامه‌ی راپۆرت و روانگ ‌ه‬ ‫بوو‪ .‬هاوڕێ حه‌بیب له‌ نێو ریزه‌كانی‬ ‫كۆمه‌ڵه‌داو ل ‌ه هه‌موو ماوه‌ی ئه‌و پێنج‬ ‫ساڵه‌ی ك ‌ه ل ‌ه ریزه‌كانی كۆمه‌ڵه‌دا بوو‪،‬‬ ‫سیمای خۆشه‌ویست و جێگه‌ی رێزی‬ ‫هاوڕێیانی بوو‪ .‬هاوڕێ حه‌بیب الوێكی‬ ‫هێمن و ئارام و له‌سه‌ر‌ه خۆ بوو وه‌ ئه‌م‬ ‫خه‌سڵه‌ته‌ی ببوو‌ه هۆی ئه‌وه‌ی جێگه‌‌و‬ ‫پێگه‌یه‌كی تایبه‌تی ل ‌ه نێو ریزه‌كانی‬ ‫كۆمه‌ڵه‌ بۆ خۆی ده‌سته‌به‌ر بكات‪.‬‬ ‫هاوڕێ حه‌بیب به‌رانبه‌ر به‌ هاوڕێیانی‬ ‫كه‌سێكی دڵ ئاوااڵ و خۆنه‌ویست بوو‪.‬‬ ‫كاك حه‌بیب ل ‌ه كاره‌كانیدا كه‌سێكی‬ ‫جیددی و به‌رده‌وام چه‌ندین ئه‌ركی‬ ‫ته‌شكیالتی به‌ڕێوه‌ ده‌بردوو ل ‌ه هه‌مان‬ ‫كاتیشدا هه‌موو هه‌وڵی ئه‌وه‌بوو كه‌ ئه‌و‬ ‫زانیاریانه‌ی كه‌ بۆ خۆی به‌ده‌ستی هێناو‌ه‬ ‫بیخات ‌ه خزمه‌ت هاوڕێیانی و به‌رده‌وام‬ ‫خه‌ریكی بارهێنانی هاوڕێیانی بوو ب ‌ه‬ ‫تایبه‌ت ل ‌ه بواری وه‌رگێڕان و نووسین و‬ ‫كاری ته‌له‌فیزیۆن‪ .‬هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ی‬ ‫ك ‌ه له‌ نزیكه‌وه‌ هاوڕێ حه‌بیبیان ده‌ناسی‬ ‫له‌گه‌ڵ خه‌سڵه‌ت و تایبه‌ت مه‌ندیه‌كانی‬ ‫ئاشنا بوون‪.‬‬ ‫به‌ داخه‌و‌ه هاوڕێ حه‌بیب ماوه‌یه‌ك‬ ‫تووشی نه‌خۆشی خه‌مۆكی بوو‪،‬‬ ‫هه‌رچه‌ند هه‌موو هاورێیانی به‌ خه‌م و‬ ‫ته‌نگیه‌و‌ه بوون به‌اڵم ل ‌ه ئێواره‌ی رۆژی‬ ‫‪18‬ی گۆاڵنی ساڵی ‪ 1390‬كۆتایی ب ‌ه‬ ‫ژیانی خۆی هێناو بۆ هه‌میش ‌ه ماڵئاوایی‬ ‫لێكردین‪.‬‬ ‫یادی هاورێ حه‌بیب فه‌تحی كادری‬ ‫لێهاتووی راگه‌یاندنی كۆمه‌ڵه‌ بۆ هه‌میش ‌ه‬ ‫له‌ دڵماندا زیندووه‌‬

‫ژمار‌ه (‪ )50‬ساڵی چوارەم‪201١/5/15 ،‬‬ ‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫‪3‬‬

‫به‌یاننامه‌ی‌ كۆمه‌ڵ ‌ه‬ ‫به‌ بۆن ‌هی‌ رۆژی‌ یه‌كی‌ ئایار‬ ‫ی كرێكاران پیرۆز بێت‬ ‫ی ئایار‪ ،‬جه‌ژنی‌ هاوپشتیی‌ جیهانی ‌‬ ‫ی یه‌ك ‌‬ ‫رۆژ ‌‬ ‫ی كرێكاران‪ ،‬چه‌وساوه‌كانی‌ هه‌موو‬ ‫ی ئایار‪ ،‬جه‌ژنی‌ هاوپشتیی‌ جیهانی ‌‬ ‫رۆژی‌ یه‌ك ‌‬ ‫ی كرێكار‬ ‫جیهانی‌ جارێكی‌ دیك ‌ه خستووه‌ته‌وه‌ جم‌وجوڵ‌‪ .‬ل ‌ه هه‌موو جیهان‪ ،‬چین ‌‬ ‫و هه‌موو مووچه‌خۆران‪ ،‬رۆژی‌ یه‌كی‌ ئایار ب ‌ه هێما و ده‌رفه‌ت و رۆژێك ده‌زانن بۆ‬ ‫ی یه‌كسانیخوازی‌ و دادپه‌روه‌ریی‌ خۆیان له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و‬ ‫ی جارێكی‌ دیك ‌ه هاوار ‌‬ ‫ئه‌وه‌ ‌‬ ‫ی خۆیان په‌ر‌ه‬ ‫سیستمه‌ی‌ كردوونی‌ ب ‌ه كۆیله‌‪ ،‬به‌رز بكه‌نه‌و‌ه و ریز‌ه ملیۆن كه‌سیه‌كان ‌‬ ‫ی بكه‌ن‪.‬‬ ‫پێبده‌ن و پته‌وتر ‌‬ ‫ی سه‌رمایه‌داریدا‪،‬‬ ‫ی ‪21‬دا و ل ‌ه هه‌زار‌هی‌ سێهه‌مدا‪ ،‬ل ‌ه جیهان ‌‬ ‫ی سه‌ده‌ ‌‬ ‫ل ‌ه ده‌یه‌ی‌ دووهه‌م ‌‬ ‫ی‬ ‫ی یه‌كێك ل ‌ه ناخۆشترین قه‌یرانه‌كان ‌‬ ‫ی زه‌حمه‌تكێش‪ ،‬قورسای ‌‬ ‫چینی‌ كرێكار و خه‌ڵك ‌‬ ‫ی ده‌وڵه‌ته‌كان و‬ ‫هاوچه‌رخیان له‌سه‌ر شان ‌ه و ل ‌ه هه‌موو ئه‌م جیهانه‌دا‪ ،‬ده‌ستدرێژی ‌‬ ‫ی كرێكاران و زه‌حمه‌تكێشان زیاتر بووه‌‪.‬‬ ‫ی بۆ سه‌ر ژیان ‌‬ ‫كاربه‌ده‌ستانی‌ سه‌رمایه‌دار ‌‬ ‫ی به‌ره‌و‬ ‫ی یه‌كێك ل ‌ه واڵته‌كان ‌‬ ‫ی یه‌كه‌كان هه‌ر جاره‌ ‌‬ ‫ل ‌ه ئورووپا‪ ،‬قه‌یران ‌ه یه‌ك له‌دوا ‌‬ ‫ی چاكسازیه‌كان‬ ‫ی ناوخۆیی‌ ل ‌ه وه‌دینه‌هاتن ‌‬ ‫لێكترازان ده‌بات و ل ‌ه ئه‌مریكا ناڕه‌زای ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئاشتی ‌‬ ‫ی خه‌اڵت ‌‬ ‫ی خاوه‌ن ‌‬ ‫ی نێونه‌ته‌وه‌ی ‌‬ ‫ی خه‌ڵك‪ ،‬سیما ‌‬ ‫و باشتر بوونی‌ ژیان ‌‬ ‫ی جیهان‪ ،‬دیكتاتۆره‌كان و رژیم ‌ه‬ ‫ی واڵتان ‌‬ ‫جیهانی‌ خه‌وشدار كردووه‌‪ .‬له‌ زۆربه‌ ‌‬ ‫ی ره‌نج و‬ ‫ی به‌رهه‌م ‌‬ ‫ی چه‌وسێنه‌ر‪ ،‬ل ‌ه خواردن ‌‬ ‫ی پارێزه‌ری‌ سیستم ‌‬ ‫سه‌ركوتگه‌ره‌كان ‌‬ ‫ی خه‌ڵك تێر ناخۆن‪.‬‬ ‫ی زۆرینه‌ ‌‬ ‫ژیان ‌‬ ‫ی شۆڕش و راپه‌ڕینه‌كان‬ ‫ی بێ‌وێنه‌ ‌‬ ‫ی ‪ 2011‬هاوكاته‌ له‌گه‌ڵ‌ شه‌پۆل ‌‬ ‫ی ئایار ‌‬ ‫رۆژی‌ یه‌ك ‌‬ ‫ی ناوه‌ڕاست‪ ،‬راپه‌ڕین‬ ‫ی ئه‌فریقا و ل ‌ه رۆژهه‌اڵت ‌‬ ‫ی له‌ باكوور ‌‬ ‫له‌ زۆربه‌ی‌ واڵتانی‌ عه‌ره‌ب ‌‬ ‫ی‬ ‫ی و ته‌نانه‌ت جیهانیه‌كانیش ‌‬ ‫و شۆڕشه‌كان هه‌تا ئێستا سیما و هاوكێشه‌ ناوچه‌ی ‌‬ ‫تێكداوه‌‪ .‬ئه‌م شۆڕشان ‌ه كه‌ له‌ ناڕه‌زایی‌ كرێكاران و زه‌حمه‌تكێشانه‌و‌ه هه‌ڵقوڵی‌‪ ،‬زۆر‬ ‫ی داگرت و هه‌روا به‌رده‌وامه‌‪ .‬ئه‌نجامه‌كانی‌ – كه‌ هه‌موو‬ ‫ی چه‌ندین واڵت ‌‬ ‫به‌ خێرای ‌‬ ‫ی‬ ‫ی چین ‌‬ ‫ی بێت‪ ،‬خه‌بات ‌‬ ‫زلهێزه‌كانی‌ جیهان بۆ كۆنترۆ ‌ڵ كردنی‌ كه‌وتوونه‌ته‌ كار‪ -‬هه‌رچ ‌‬ ‫كرێكار و خه‌ڵكی‌ زه‌حمه‌تكێشی‌ له‌م به‌شه‌ له‌ جیهاندا خستووه‌ت ‌ه قۆناغێكی‌ نوێوه‌‪.‬‬ ‫ی زه‌حمه‌تكێش‬ ‫ی كرێكار و خه‌ڵك ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌‪ ،‬چین ‌‬ ‫ی رژیم ‌‬ ‫له‌ ئێرانی‌ ژێر ده‌سه‌اڵت ‌‬ ‫ی ژیانی‌ خۆیان له‌ رووی‌ گوزه‌ران و دابین كردنه‌و‌ه تێپه‌ڕ ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫دژوارترین سه‌رده‌م ‌‬ ‫ی‬ ‫ی قه‌یران و ته‌نگژه‌كانی‌ خۆ ‌‬ ‫ی ب ‌ه نه‌هێشتنی‌ یارانه‌كان‪ ،‬قورسای ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫رژیم ‌‬ ‫ی ئاسنین‪،‬‬ ‫ی مشت ‌‬ ‫ی خه‌ڵك و سووره‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی‌ ب ‌ه سیاسه‌ت ‌‬ ‫خستووه‌ت ‌ه سه‌ر شان ‌‬ ‫ی كه‌ به‌هیچ‬ ‫ی ئابووری‌ و گران ‌‬ ‫هه‌ر له‌مپه‌رێك له‌سه‌ر رێگه‌ی‌ البدات‪ .‬هه‌اڵوسان ‌‬ ‫ی سه‌روه‌ت و‬ ‫ی حه‌قده‌سته‌كان ته‌با نی ‌ه و كۆبوونه‌وه‌ ‌‬ ‫جۆرێك له‌گه‌ڵ‌ نه‌گۆڕ مانه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئیسالمی‌‪ ،‬ژیان ‌‬ ‫ی ده‌سه‌اڵت ‌‬ ‫ی پل ‌ه جۆراوجۆره‌كان ‌‬ ‫سامانی‌ ئه‌فسانه‌یی‌ كاربه‌ده‌ستان ‌‬ ‫ی له‌ناوچوون كردووه‌ ك ‌ه خه‌ڵك‬ ‫ی ل ‌ه ئێران وه‌ها تووش ‌‬ ‫ی هه‌ر‌ه زۆر ‌‬ ‫زۆرینه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی راسته‌قینه‌ ب ‌ه هه‌موو جه‌سته‌یان هه‌ست پێده‌كه‌ن‪ .‬ساڵی‌ فیتنه‌ یان‬ ‫جه‌هه‌نه‌م ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بۆ هێرش و ده‌ستدرێژی ‌‬ ‫ی ئابووری‌‪ ،‬له‌ راستیدا ناوی‌ نهێنیی‌ ئاماده‌كار ‌‬ ‫جیهاد ‌‬ ‫ی و هه‌رچه‌شنه‌ دادپه‌روه‌ریه‌ك ‌ه ك ‌ه‬ ‫ی كرێكار ‌‬ ‫زیاتر بۆ سه‌ر كرێكاران و بزووتنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی كۆماری‌ ئیسالمی‌ له‌ هه‌موان زیاتر چاوه‌ڕوانی‌ ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫ده‌سه‌اڵتداران ‌‬ ‫ی سه‌ركوت و گوشاری‌ له‌تاقه‌ت به‌ده‌ر بۆ سه‌ر چاالكان‬ ‫له‌گ ‌هڵ‌ ئه‌و‌ه و سه‌ره‌ڕا ‌‬ ‫ی كرێكاری‌ و خه‌باتی‌ كرێكاران ل ‌ه‬ ‫و رێبه‌رانی‌ كرێكاران‪ ،‬ده‌بینین ك ‌ه بزووتنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی كۆمه‌اڵیه‌تی‌ ل ‌ه‬ ‫ی ناو خه‌بات ‌‬ ‫ی و پته‌و ‌‬ ‫ی سه‌ره‌ك ‌‬ ‫ئێران بووه‌ته‌ كۆڵه‌كه‌ و ئه‌ستوون ‌‬ ‫ی‬ ‫ی رێبه‌ران ‌‬ ‫ی كرێكاران و ئاماده‌بوون ‌‬ ‫ی به‌رده‌وام ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌‪ .‬مانگرتن ‌‬ ‫دژی‌ ده‌سه‌اڵت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ربه‌ران ‌‬ ‫كرێكاران له‌ ناڕه‌زایه‌تیه‌كان و بزووتنه‌وه‌ كۆمه‌اڵیه‌تیه‌كان‪ ،‬قورسایی‌ و به‌ها ‌‬ ‫ی زیاتر كردووه‌‪ .‬ناوی‌ رێبه‌رانی‌ كرێكاران له‌ كۆڕ‬ ‫ی كرێكاری ‌‬ ‫كرێكاران و بزووتنه‌وه‌ ‌‬ ‫ی بۆ‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی داوه‌ته‌وه‌ و كه‌ ده‌سه‌اڵتداران ‌‬ ‫وكۆمه‌ڵه‌ جیهانیه‌كان وه‌ها ده‌نگ ‌‬ ‫یو‬ ‫ی كرێكاری‌‪ ،‬الواز كردووه‌‪ .‬خۆڕاگر ‌‬ ‫سه‌ركوت و جه‌نایه‌ت ل ‌ه دژی‌ رێبه‌ر و چاالكان ‌‬ ‫ی زیاتر‬ ‫ی ئۆسانلووه‌كان ره‌وایی‌ و حه‌قانیه‌تی‌ خواست و ویسته‌كانی‌ كرێكاران ‌‬ ‫وه‌ستان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ل ‌ه ناو بزووتنه‌وه‌ كۆمه‌اڵیه‌تیه‌كان ‌‬ ‫ی كرێكاری ‌‬ ‫ی دیكه‌وه‌ بزووتنه‌وه‌ ‌‬ ‫كردوو‌ه و له‌الیه‌ك ‌‬ ‫ی و رۆڵێكی‌ پته‌و و به‌رجه‌سته‌تر‪.‬‬ ‫دیكه‌دا كردووه‌ته‌ خاوه‌ن هێژمۆن ‌‬ ‫ی كرێكاری‌‪ ،‬ساڵێكی‌ دژوار و هاوكات پڕ ل ‌ه‬ ‫ی كرێكار و بزووتنه‌وه‌ ‌‬ ‫ئه‌مساڵ‌ بۆ چین ‌‬ ‫ی‬ ‫ی راسته‌وخۆی‌ گه‌وره‌ترین به‌رپرسان ‌‬ ‫ی ده‌بێت‪ .‬ساڵێك ‌ه ك ‌ه له‌گه‌ ‌ڵ هه‌ڕه‌شه‌ ‌‬ ‫گۆڕانكار ‌‬ ‫ی كرێكاران هاوكات بوو‪ ،‬كه‌ مانایه‌كی‌ نیه‌ جگ ‌ه‬ ‫ی ئیسالمی‌ له‌ دژ ‌‬ ‫ویالیه‌ت و رژیم ‌‬ ‫ی ناخۆشتر و كاره‌ساتبارتر ك ‌ه ته‌نیا ب ‌ه سه‌ركوت و‬ ‫ل ‌ه داسه‌پاندنی‌ هه‌ل‌ومه‌رجێك ‌‬ ‫ی ئه‌و‌ه‬ ‫ی كه‌ ده‌رفه‌ت ‌‬ ‫توندوتیژی‌ مسۆگه‌ر ده‌بێت‪ .‬هاوكات ساڵێكه‌ پڕ ل ‌ه گۆڕانكار ‌‬ ‫ی ‪ 30‬ساڵ‌ خه‌بات‬ ‫ی ده‌دات ل ‌ه وه‌ها سه‌رده‌مێكدا‪ ،‬ئه‌زموون ‌‬ ‫ی كرێكار ‌‬ ‫به‌ بزووتنه‌وه‌ ‌‬ ‫ی و‬ ‫ی ئاماده‌بوونی‌ ل ‌ه ناوه‌ندی‌ بزووتنه‌وه‌ كۆمه‌اڵیه‌ت ‌‬ ‫و خۆڕاگری‌ بكات ‌ه تۆشه‌به‌ر ‌‬ ‫ناڕه‌زاییه‌كان‪.‬‬ ‫ی و به‌رین به‌ره‌وڕووه‌‪،‬‬ ‫ی ك ‌ه له‌گه‌ ‌ڵ خۆڕاگریه‌كی‌ جه‌ماوه‌ر ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫له‌ كوردستان‪ ،‬رژیم ‌‬ ‫ی كرێكاران و زه‌حمه‌تكێشان‬ ‫ی ل ‌ه دژ ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی دیكه‌و‌ه ده‌سه‌اڵت ‌‬ ‫به‌ سیاسه‌تێك ‌‬ ‫ی ب ‌ه‬ ‫ی سیستماتیك پێش ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌ ل ‌ه كوردستان به‌ شێوه‌یه‌ك ‌‬ ‫ده‌سه‌پێنێت‪ .‬رژیم ‌‬ ‫ی‬ ‫ی به‌رهه‌مهێنان گرتووه‌‪ .‬رژیم له‌مباره‌یه‌وه‌ سیاسه‌تێك ‌‬ ‫ی و پرۆسه‌ ‌‬ ‫گه‌شه‌ی‌ ئابوور ‌‬ ‫ی تااڵن‬ ‫ی هه‌یه‌ ك ‌ه سه‌روه‌ت و سامانی‌ كوردستان داگیر بكات‪ ،‬سه‌رچاوه‌كان ‌‬ ‫جێكه‌وتوو ‌‬ ‫ی‬ ‫ی گه‌وره‌ ل ‌ه كوردستان قه‌ده‌غ ‌ه بكات و كوردستان ب ‌ه دواكه‌وتووی ‌‬ ‫بكات‪ ،‬سه‌رمایه‌ ‌‬ ‫ی ژیانیان‪،‬‬ ‫رابگرێت و كرێكاران به‌مجۆر‌ه ناچارن بۆ دۆزینه‌وه‌ی‌ كار و دابین كردن ‌‬ ‫ی كوردستان ل ‌ه ئێراندا باڵون و‬ ‫ی ئێران بڕۆن‪ .‬كرێكاران ‌‬ ‫به‌ره‌و دوورترین شوێنه‌كان ‌‬ ‫ی به‌رهه‌مهێناندا كار ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫ی كه‌میان ل ‌ه كوردستان و ل ‌ه ناوه‌نده‌كان ‌‬ ‫ته‌نیا رێژه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی كرێكاران و زه‌حمه‌تكێشان زۆر به‌رینتر بووه‌‪ .‬به‌اڵم‬ ‫له‌ كوردستان هه‌ژاری‌ و بێكاری ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ل ‌ه كوردستان توانیویان ‌ه بزووتنه‌وه‌ ‌‬ ‫ی كرێكار ‌‬ ‫ی ئه‌وه‌ش هه‌ڵسووڕاوان ‌‬ ‫سه‌ره‌ڕا ‌‬ ‫ی رێكبخه‌ن‪ ،‬خواست و ویست ‌ه كرێكاریه‌كان باس بكه‌ن و په‌یوه‌ندی‌ له‌گه‌ ‌ڵ‬ ‫كرێكار ‌‬ ‫ی كوردستان‬ ‫ی كرێكاری ‌‬ ‫ی كرێكاری‌ له‌ ئێران بگرن‪ .‬بزووتنه‌وه‌ ‌‬ ‫ی سه‌راسه‌ری ‌‬ ‫بزووتنه‌و‌ه ‌‬ ‫له‌گه‌ڵ‌ هه‌موو له‌مپه‌ره‌كان‪ ،‬زیاتر له‌ جاران خۆی‌ نیشانداوه‌ و بووه‌ته‌ یه‌كێك ل ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی كوردستان ك ‌ه هه‌ڵسووڕاو و چاالك و رێبه‌ر و ویست ‌‬ ‫بزووتنه‌و‌ه كۆمه‌اڵیه‌تیه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی و هاوپشتیی‌ دووباره‌ ‌‬ ‫ی ئایار ده‌رفه‌تێك ‌ه بۆ یه‌كگرتووی ‌‬ ‫خۆی‌ هه‌یه‌‪ .‬رۆژی‌ یه‌ك ‌‬ ‫كرێكاران بۆ نان و ئازادی‌ و ده‌ستكه‌وتنی‌ ماف و ویسته‌كانیان‪ .‬رۆژی‌ یه‌كی‌ ئایار‬ ‫ێ له‌گه‌ ‌ڵ كرێكاران و زه‌حمه‌تكێشان‬ ‫پیرۆز راده‌گرین و ب ‌ه هه‌موو توانامانه‌و‌ه و هاوڕ ‌‬ ‫ی ئازاد و‬ ‫ی خۆیان و گه‌یشتن به‌ جیهانێك ‌‬ ‫بۆ گه‌یشتنی‌ كرێكاران ب ‌ه خواسته‌كان ‌‬ ‫یه‌كسان و دوور له‌ سته‌م و چه‌وسانه‌وه‌ تێده‌كۆشین و ل ‌ه خه‌باتی‌ ئه‌واندا خۆمان ب ‌ه‬ ‫ی ره‌نج و كار ده‌زانین‪.‬‬ ‫ی گه‌ور‌ه ‌‬ ‫به‌شێك له‌ له‌شكر ‌‬ ‫ی جیهان‪ ،‬ئێران و كوردستان‬ ‫ی كرێكار ل ‌ه هه‌موو كرێكاران ‌‬ ‫ی رۆژی‌ جیهانی ‌‬ ‫پیرۆزبای ‌‬ ‫ی‬ ‫ی و هه‌موو چاالكان ‌‬ ‫ی كرێكار ‌‬ ‫ی بزووتنه‌و‌ه ‌‬ ‫ده‌كه‌ین‪ .‬رێز ل ‌ه هه‌موو گیانبه‌ختكردووان ‌‬ ‫ی عادیالن ‌ه و یه‌كساندا‬ ‫به‌ندكراو و هه‌موو ئه‌و كه‌سان ‌ه ده‌گرین ك ‌ه له‌ پێناو سیستمێك ‌‬ ‫خه‌بات ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫بژی‌ یه‌كی‌ ئایار‬ ‫ی كرێكاری‌ی ئێران و كوردستان‬ ‫به‌گوڕتر بێت بزووتنه‌وه‌ ‌‬ ‫ی كۆماری‌ ئیسالمی‌‬ ‫بڕووخێت رژیم ‌‬ ‫بژی‌ سۆسیالیزم‬


‫‪2‬‬

‫ژمار‌ه (‪ )50‬ساڵی چوارەم‪201١/5/15 ،‬‬

‫راپۆرت‬

‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫كوژرانی الوێك‬ ‫ب ‌ه ده‌ستی‬ ‫هێزه‌كانی سپای‬ ‫پاسداران ل ‌ه‬ ‫مه‌ریوان‬ ‫ب ‌ه پێی هه‌واڵی گه‌یشتوو ل ‌ه‬ ‫شاری مه‌ریوانه‌وه‌‪ ،‬شه‌وی‬ ‫جومعه ‪٢٤‬ی مانگی گواڵن‪،‬‬ ‫الوێك ب ‌ه ناوی «كاروان‬ ‫سه‌عیدی» له‌ ئاكامی‬ ‫ته‌قه‌ی هێزه‌كانی سپا ل ‌ه‬ ‫ده‌ورووبه‌ری مه‌ریوان گیانی‬ ‫ل ‌ه ده‌ستدا‪.‬‬ ‫«كاروان سه‌عیدی» كۆری‬ ‫«كه‌ریم نازێ» ‪ ٢١‬ساڵ‬ ‫ته‌مه‌ن و خه‌ڵكی ئاوایی‬ ‫«پیر سه‌فا» ل ‌ه حاڵكێدا‬ ‫به‌ ماشێنه‌كه‌ی خۆی به‌ره‌و‬ ‫شاری مه‌ریوان كه‌وتبوو‌ه‬ ‫رێ‪ ،‬ل ‌ه ده‌رووبه‌ری ده‌ریاچه‌ی‬ ‫«زرێوار» كه‌وت ‌ه به‌ر ته‌قه‌ی‬ ‫هێزه‌كانی سپای رژیم و ب ‌ه‬ ‫داخه‌و‌ه گیانی ل ‌ه ده‌ستدا‪.‬‬ ‫شایانی باسه كه ل ‌ه ناو‬ ‫ماشێنه‌كه‌یدا‪ ،‬هیچ چه‌شنه‬ ‫كه‌ل و په‌لێكی نه‌بووه‌‪.‬‬

‫توركیا ناوچ ‌ه سنوورییه‌کانی هه‌رێمی‬ ‫کوردستانی بۆمباران كرد‬

‫له‌درێژه‌ی بۆردمانکردنی ناوچه‌ سنوورییه‌کانی‬ ‫هه‌رێمی کوردستان‪ ،‬بۆ جارێکی دیک ‌ه‬ ‫تۆپخانه‌و فڕۆكه شه‌ڕکه‌ره‌‌كانی توركی ‌ه‬ ‫به‌شێک ل ‌ه ناوچ ‌ه سنوورییه‌کانی هه‌رێمی‬ ‫کوردستانیان بۆردمان کرده‌وه‌‪.‬‬ ‫سه‌عات چواری به‌ره‌به‌یانی رۆژی ‪5/14‬‬ ‫دوای ئه‌وه‌ی بۆ ماوه‌ی سێ سه‌عات شه‌ڕ‬ ‫له‌نێوان هێزێكی سه‌ر ب ‌ه ‪ PKK‬و هێز‌ه‬ ‫نیزامییه‌کانی سپای تورکیه‌ له‌ یه‌کێک ل ‌ه‬ ‫پایه‌گا نیزامییه‌کانی ئه‌و والت ‌ه به‌رده‌وام بووه‌‪،‬‬ ‫دواتر تۆپخانه‌کانی تورکیه‌ که‌وتوونه‌ته‌ تۆپ‬ ‫باران کردنی ناوچه‌ سنوورییه‌کان‪.‬‬ ‫به‌پێی زانیارییه‌کان‪ ،‬له‌سه‌عات ‪4‬ی به‌ره‌به‌یانی‬ ‫دوێنێ له‌ناوچه‌ی «گلی» له‌سه‌ر سنووری‬ ‫عیراق _ توركیه‌‪ ،‬هێزێكی سه‌ر ب ‌ه ‪PKK‬‬ ‫هێرشیان كردۆ‌ت ‌ه سه‌ر خاڵی «كۆپكێ»‬ ‫ك ‌ه بنكه‌یه‌كی سه‌ربازانی توركیه‌ی لێیه‌‪ ،‬بۆ‬ ‫ماوه‌ی ‪ 3‬سه‌عات شه‌ڕو پێكدادان به‌رده‌وام‬

‫داواکاری چوار ڕێکخراوی مه‌ده‌نی‬ ‫ب ‌ه دژی حوکمی ئیعدامی شێرکۆ مه‌عارفی‬ ‫خه‌ڵکی ئازادیخوازی ئێران و کوردستان‬ ‫ڕێکخراوه‌کانی مافی مرۆڤی و کۆمه‌ڵگه‌ جیهانیه‌کان‬ ‫ڕێکخراو‌ه سیاسی و مه‌ده‌نی له‌ ده‌ره‌وه‌ی واڵت‬ ‫زیندانی سیاسی کورد‪ ،‬شێرکۆ مه‌عارفی‪ ،‬مه‌ترسی‬ ‫ئیعدام کردنی ل ‌ه ئارادای‪ ،‬شێرکۆ مه‌عارفی‪ ،‬خه‌ڵکی‬ ‫شاری بانه‌یه‌‌‪ ،‬به‌و جۆره‌ی ک ‌ه ده‌زانن مه‌ترسی جێبه‌جێ‬ ‫کردنه‌که‌ی حوکم ‌ه ئیعدامی شێرکۆ مه‌عارفی ل ‌ه ئارادایه‌‪.‬‬ ‫دادگای شۆرشی رژێمی ئیسالمی ئێران ل ‌ه شاری سه‌قز‬ ‫ب ‌ه تۆمه‌تی موحارب ‌ه حوکمی ئیعدامیان به‌ سه‌ر شێرکۆدا‬ ‫سه‌پاندوه‌‪ .‬هه‌روا که‌ ده‌زانن شێرکۆ مه‌عارفی مه‌ترسی‬ ‫جێبه‌جێ کردنی ئیعدامی له‌ ئارادایه‌‪ ،‬ئه‌م حوکم ‌ه ل ‌ه الیه‌ن‬ ‫دادگای پێداچوونه‌وه‌دا ته‌ئید کراوه‌‪ ،‬هه‌ر ئێشتا شێرکۆ‬ ‫بۆ دژایه‌تی ب ‌ه حوکم ‌ه ناعاداڵنه‌که‌ی ده‌ستی داوه‌ت ‌ه‬ ‫مانگرتن‪ .‬له‌م روه‌و‌ه ئێمه‌ وه‌ک ڕێکخراوی مه‌ده‌نی کورد‬ ‫ل ‌ه کوردستان داوا له‌ هه‌موو خه‌ڵکی کوردستان و ئێران ده‌که‌ین و داوا له‌ هه‌موو‬ ‫ڕێکخراوه‌کانی ماڤی مرۆڤ و کۆمه‌ڵگه‌ نێو ده‌وڵه‌تیه‌کان ده‌که‌ین هه‌رچی زووتر و بۆ‬ ‫به‌رگرتن ل ‌ه ئیعدامی شێرکۆ تێبکۆسن و هه‌موو هه‌وڵی خۆیان بخه‌نه‌ گڕ بۆ ئازادی‬ ‫شێرکۆ مه‌عارفی‪ ،‬جۆنکا گیانی زیندانی سیاسی کورد مه‌ترسی جدی له‌ سه‌ره‌‪ .‬ئێم ‌ه‬ ‫داوا ل ‌ه هه‌موو ڕێکخراوه‌ سیاسی و مه‌ده‌نی و ئازادیخوازه‌کانی جیهان و ب ‌ه تایبه‌تی‬ ‫کوردستان ده‌که‌ین ک ‌ه بۆ دژایه‌تی به‌و حوکمه‌ له‌ هه‌موو شوێنه‌کانی جیهان به تایبه‌تی‬ ‫ل ‌ه ئوروپا و هه‌ر شوێنیک یه‌ک مرۆڤی تێدایه‌‪ ،‬ده‌نگی بێ گۆناحی شێرکۆ مه‌عارفی‬ ‫بگه‌ینن ‌ه گوێچکه‌ی جیهانیان و ئێمه‌ پشتیوانی خۆمان له‌ هه‌موو ئه‌و ڕێکخراوان ‌ه ک ‌ه بۆ‬ ‫ئازادی و به‌رگرتن ب ‌ه حوکمی شیرکۆ مه‌عارفی تێده‌کوشن ده‌رده‌برین‪.‬‬

‫بوو‪ ،‬دوای ئه‌وه‌ی له‌سه‌عات ‪7‬ی به‌یانیدا‬ ‫شه‌ره‌ک ‌ه هێور بۆ‌ته‌وه‌‪ ،‬گوندی «نێزدور»‬ ‫‌وه‬ ‫له‌الیه‌ن تۆپخانه‌و فرۆکه‌کانی تورکیه ‌‌‬ ‫دراوه‌ته‌ به‌ر ره‌هێڵه‌ی موشه‌ک و تۆپ‪.‬‬ ‫که‌سانی نزیک ل ‌ه رووداوه‌که‌ باس له‌و‌ه ده‌که‌ن‬ ‫که‌ هێلیكۆپته‌ره‌كانی توركی ‌ه بۆ ماوه‌یه‌کی زۆر‬ ‫به‌سه‌ر ئاسمانی ناوچه‌كه‌دا سووراونه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫شایانی باسه‌ ک ‌ه بۆردومانی ناوچ ‌ه‬ ‫سنوورییه‌کانی هه‌رێمی کوردستان‪ ،‬له‌الیه‌ن‬ ‫هه‌ردوو ده‌وڵه‌تی تورکیه‌و ئێران ب ‌ه بیانووی‬ ‫بوونی هێز‌ه به‌رهه‌ڵستکاره‌کانیان‪ ،‬تا ئێستا‬ ‫جیا له‌وه‌ی زه‌ره‌رێکی زۆری گیانی و ماڵی‬ ‫به‌دواو‌ه بووه‌‪ ،‬زه‌ره‌رێکی زۆریش ب ‌ه ئابووری‬ ‫ئه‌و ناوچانه‌ گه‌یشتووه‌‪ .‬به‌پێی ئه‌و زانیاریانه‌ی‬ ‫باڵوکراونه‌ته‌و‌ه تا ئێستا زۆرێک ل ‌ه خه‌ڵکی‬ ‫ئه‌و ناوچ ‌ه سنووریانه‌ی که‌وتوونه‌ت ‌ه به‌ر که‌مپه‌ینی به‌رگری ل ‌ه زیندانیانی سیاسی و مه‌ده‌نی‬ ‫ره‌هێله‌ی تۆپ و مووشه‌ک‪ ،‬شوینی ژیانیان ژنانی ئازه‌ر میهری کوردستان‬ ‫ئه‌نجومه‌نی دژ‌ه سێداره‌ له‌ کوردستان‬ ‫به‌جێ هێشتوه‌‪.‬‬ ‫یه‌کێتی بنه‌ماڵه‌ی زیندانیانی کورد‬

‫راپۆرتی سااڵنه‌ ‌ی رێکخراوی لێبوردنی نێوده‌وڵه‌تی سه‌باره‌ت ب ‌ه ئێران‬

‫‪ 143‬مێرمنداڵ‌ چاوه‌ڕوانی جێبه‌جێكردنی سزای له‌سێداره‌دانن‬ ‫رێكخراوی لێبوردنی نێوده‌وڵه‌تی ل ‌ه‬ ‫راپۆرتی سااڵنه‌ی خۆیدا سه‌باره‌ت ب ‌ه ئێران‬ ‫ده‌نوسێت‪ ،‬به‌رپرسان له‌سنورداركردنی‬ ‫توندی ئازادی راده‌ربڕین‪ ،‬كۆبوونه‌وه‌‌و‬ ‫رێكخراو به‌رده‌وامن‪ .‬كۆنترۆڵێكی به‌رباڵو‬ ‫له‌سه‌ر میدیاكانی ناوخۆی ده‌ره‌وه‌ ب ‌ه‬ ‫مه‌به‌ستی كه‌مكردنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی‬ ‫ئێرانیه‌كان له‌گه‌ڵ جیهانی ده‌ره‌و‌ه‬ ‫به‌رده‌وامه‌‪ .‬هاواڵتیان ئه‌گه‌ر ل ‌ه گه‌ڵ‬ ‫رێكخراوه‌كانی مافی مرۆڤ‌و میدیا‬ ‫فارسیه‌كانی ده‌ره‌وی واڵت په‌یوه‌ندییان‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬ده‌ستگیر‌و ئه‌شكه‌نجه‌‌و زیندانی‬ ‫ده‌كرێت‪ .‬نه‌یارانی سیاسی‪ ،‬هه‌ڵسوڕاوانی‬ ‫مافه‌كانی ژنان‌و مافی ئینتییه‌كان‌و‬ ‫باقی داكۆكیكارانی مافی مرۆڤ‪،‬‬ ‫پارێزه‌ران‪ ،‬رۆژنامه‌نوسان‌و خوێندكاران‬ ‫ل ‌ه ره‌شبگیریه‌كاندا ده‌ستگیر ده‌كرێت‌و ب ‌ه‬ ‫سه‌دان كه‌سیان ره‌وانه‌ی زیندان كراون‪.‬‬ ‫ئه‌شكه‌نجه‌‌و هه‌ڵسوكه‌وتی خراپ له‌گه‌ڵ‬ ‫گیراوه‌كان ره‌واجی هه‌یه‌‪ .‬هه‌اڵواردن دژی‬ ‫ژنان له‌ ب ‌ه قانون‌و به‌كرده‌وه‌ به‌رده‌وامه‌‪.‬‬ ‫به‌رپرسانی حكومه‌ت‪ ،‬له‌سێداره‌دانی ‪252‬‬ ‫كه‌سیان تایید كردوه‌‪ ،‬به‌اڵم راپۆرت ‌ه‬ ‫سه‌ربه‌خۆكان باس ل ‌ه له‌سێداره‌دانی زیاتر‬ ‫له‌ ‪300‬كه‌سی دیكه‌ش دیكه‌ن‪.‬‬ ‫لێبوردنی‬ ‫رێكخراوی‬ ‫راپۆرته‌كه‌ی‬ ‫پێشه‌كییه‌ك‬ ‫پاش‬ ‫نێوده‌وڵه‌تی‬ ‫پێشێلكارییه‌كانی مافه‌كانی مرۆڤ ل ‌ه ئێران‬ ‫به‌م شێوه‌ی ‌ه ده‌خاته‌ڕوو‪:‬‬ ‫ئازادی راده‌ربڕین‌و كۆبوونه‌وه‌‌و دامه‌زراوه‌‬ ‫ده‌وڵه‌تی ئێران ئه‌و به‌ربه‌ست‌و‬ ‫سنورداركردنه‌ی كه‌ ل ‌ه ساڵی ‪2009‬و‌ه‬ ‫له‌سه‌ر ئازادی راده‌ربڕین‌و كۆبوونه‌و‌ه‬ ‫دایاننابوو‪ ،‬توندتری كرد‪ .‬هێزه‌ ئه‌منییه‌كان‬ ‫ل ‌ه ئاستێكی به‌رباڵودا بۆ ده‌ستگیركردن‌و‬ ‫باڵوپێكردنی كۆبوونه‌وه‌ ناڕه‌زاییه‌كان‬ ‫كاریان كردوه‌‪ .‬ده‌یان‌و ره‌نگه‌سه‌دان ك ‌ه‬ ‫له‌وانه‌ی له‌ جه‌ره‌یان ناڕه‌زایی ‌ه گشتییه‌كان‬ ‫له‌ ساڵی ‪ 2009‬ده‌ستگیركرابوون ب ‌ه‬ ‫ده‌یان كه‌سیان تا ساڵی ‪ 2010‬له‌ زینداندا‬ ‫به‌سه‌ریان برد‪.‬‬ ‫میرحسه‌ینی موسه‌وی‌و مێهدی كه‌ڕوبی‬ ‫كه‌ له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی سه‌رۆك كۆماری‬

‫زمانی دایك ل ‌ه قوتابخانه‌‌و ئیدار‌ه‬ ‫ده‌وڵه‌تییه‌كاندا تا ئێستاش قه‌ده‌غه‌یه‌‪.‬‬ ‫كه‌سانێك كه‌بۆ به‌شداری سیاسی زیاتر‬ ‫یان ناساندنی ماف ‌ه ئابوری‌و كۆمه‌اڵیه‌تی‌و‬ ‫فه‌رهه‌نگییه‌كان خه‌بات ده‌كه‌ن به‌ شێوه‌س‬ ‫سیستماتیك توشی هه‌ڕه‌شه‌‌و گرتن‌و‬ ‫زیندان ده‌بنه‌وه‌‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ سزای ئێعدام‪ ،‬به‌رپرسانی‬ ‫رژیم زیاتر ل ‌ه ‪ 252‬سزای له‌سێداره‌دان‬ ‫له‌وان ‌ه بۆ پێنج ژن‌و مێرمنداڵێكیان تایید‬ ‫كردوه‌‪ ،‬راپۆرت ‌ه سه‌ربه‌خۆكان باس ل ‌ه‬ ‫له‌سێدره‌دانی زیاتر ل ‌ه ‪ 300‬كه‌سی دیك ‌ه‬ ‫ده‌كه‌ن‪ .‬زۆربه‌ی ئه‌م ئێعدامان ‌ه ل ‌ه زیندانی‬ ‫وه‌كیل ئابادی مه‌شهد جێبه‌جێكراوه‌‪.‬‬ ‫النیكه‌م ‪ 143‬مێرمنداڵی دیك ‌ه چاوه‌ڕوانی‬ ‫جێبه‌جێكردنی سزای له‌سێداره‌دانن‪.‬‬ ‫ژماره‌ی له‌سێداره‌دراوه‌كان زۆر له‌و زیاترن‬ ‫چونكه‌ به‌رپرسانی ئێران رێگه‌ی ب ‌ه‬ ‫باڵوبوونه‌وه‌ی راست‌و دروستی راپۆرته‌كان‬ ‫له‌مباره‌و‌ه ناده‌ن‪.‬‬

‫كه‌مه‌ نه‌ته‌وه‌كانی‬

‫کۆماری ئیسالمی یه‌كێک له‌ واڵتانه‌ی زۆرترین سزای ئێعدامی تێدا جێبه‌جێ ده‌کرێت‬ ‫جۆزه‌ردانی ‪ 88‬ملمالنێیان له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌حمه‌دی نژاددا كردبو‪ ،‬ئازادییه‌كانیان‬ ‫زیاتر سنورداركرایه‌وه‌‪ .‬الیه‌نگرانی ده‌وڵه‌ت‬ ‫هێرشیان كرد‌ه سه‌ر خۆیان‌و بنه‌ماڵه‌كانیان‌و‬ ‫فه‌رمانیان به‌ رۆژنامه‌كانیان كرد سه‌باره‌ت‬ ‫به‌وان یان محه‌مه‌دی خاته‌می هیچ‬ ‫باڵونه‌كه‌نه‌وه‌‪ .‬دوو حیزبی گه‌وره‌ی سیاسی‬ ‫نه‌یار‪ ،‬ناقانونی راگه‌یه‌نران‌و یاساغكردنی‬ ‫حیزبه‌كانی دیكه‌ به‌رده‌وام بوو‪.‬‬ ‫ده‌وڵه‌ت مامۆستایانی «سێكۆالر»ی ل ‌ه‬ ‫زانكۆكان كرد‌ه ده‌ره‌وه‌‌و خوێندكارانی‬ ‫هه‌ڵسوڕاوی له‌ خوێندن بێ به‌شكرد‪.‬‬ ‫سانسوركردن‌و به‌ربه‌ست دروست كردن‬ ‫له‌سه‌ر سه‌رچاوه‌كانی زانیاریی وه‌ك‬ ‫ئینترنێت‪ ،‬به‌رده‌وامی هه‌یه‌‪ .‬پارازیت بۆ‬ ‫سه‌ر كه‌ناڵه‌كانی ته‌له‌فزیۆنی ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫واڵت به‌رده‌وام بووه‌‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت ب ‌ه ره‌شبگیرییه‌كان راپۆرته‌ك ‌ه‬

‫ده‌نوسێت هێز‌ه ئه‌منییه‌كان ك ‌ه زۆربه‌یان‬ ‫له‌ لیباسی شه‌خسی‌و ب ‌ه بێ هیچ پێناس‌و‬ ‫حكومی گرتن‪ ،‬ره‌شبگیرییان له‌نێو‬ ‫نه‌یارانی ده‌وڵت‌و كه‌سانێكدا ده‌ستپێكرد‬ ‫ك ‌ه ب ‌ه پێی بۆچوون‌و شێوازی ژیانیان ب ‌ه‬ ‫ره‌خنه‌گرانی به‌هاره‌سمییه‌كان ده‌هاتن ‌ه‬ ‫ئه‌ژمار‪ .‬هه‌ڵسوڕاوانی مافه‌كانی مرۆڤ‪،‬‬ ‫چاالكانی كرێكاری‪ ،‬خوێندكاران‌و نه‌یارانی‬ ‫سیاسی له‌و هه‌ڵمه‌تاندا ده‌ستگیرده‌كران‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت ب ‌ه ئه‌شكه‌نجه‌‌و ئه‌زیه‌ت‌و‬ ‫ده‌نوسێت‪:‬‬ ‫زیندانیان‬ ‫ئازاری‬ ‫ئه‌شكه‌نجه‌‌و هه‌ڵسوكه‌وتی خراپ له‌كاتی‬ ‫ده‌ستگیركردندا‌و پێش له‌دادگاییكردن‬ ‫بووه‌ته‌ شتێكی ئاسایی‪ .‬له‌وانه‌‪ :‬لێدانی‬ ‫زۆر‪ ،‬ده‌رخواردندانی پیسایی به‌ گیراوه‌كان‪،‬‬ ‫نمایشی حوكمی ئێعدامی ساخته‌‪ ،‬حه‌بس‬ ‫كردن له‌ ژووری تاكه‌كه‌سی بچوك‪،‬‬ ‫مه‌حروم كردن ل ‌ه رۆشنایی‪ ،‬خواردن‌و ئاو‌و‬

‫ده‌رمان‪ ،‬ده‌ستدرێژی سێكسی‌و هه‌ڕه‌شه‌ی‬ ‫ده‌ستدرێژی كردن‪.‬‬ ‫لێبوردنی ده‌وڵه‌تی ل ‌ه راپۆرته‌كه‌دا‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ هه‌اڵواردن دژی ژنان‌و‬ ‫كه‌م ‌ه نه‌ته‌وه‌كان ده‌نوسێت‪ :‬ژنان له‌گه‌ڵ‬ ‫به‌رده‌وام بوونی هه‌اڵواردن ل ‌ه یاسا‌و‬ ‫به‌ كردار به‌ره‌وڕووبوون‪ ،‬ژنانێك ك ‌ه بۆ‬ ‫مافه‌كانی ژنانی خه‌باتیان ده‌كرد‪ ،‬سه‌ركوت‬ ‫كران‪ .‬مه‌جلیس ره‌شنوسی الیه‌حه‌یه‌كی‬ ‫بۆ پشتگیری خێزان خسته‌به‌ر گفتوگۆ‬ ‫ك ‌ه ئه‌نجامه‌كه‌ی ئه‌گه‌ر په‌سه‌ند بكرێت‬ ‫مافه‌كانی ژنان زیاتر پێشێل ده‌كات‪.‬‬ ‫گوشاره‌كان له‌سه‌ر ژنانی كه‌مپینی یه‌ك‬ ‫ملیۆن ئیمزا به‌رده‌وام بوو‪.‬‬ ‫كه‌م ‌ه نه‌ته‌وه‌كانی ئێران له‌وانه‌‪ :‬عه‌ره‌به‌كانی‬ ‫ئه‌هواز‪ ،‬ئازه‌رییه‌كان‪ ،‬به‌لوچه‌كان‪،‬‬ ‫كورده‌كان‌و توركمانه‌كان‪ ،‬به‌رده‌وام قوربانی‬ ‫هه‌اڵواردنێكی سیستماتیكن‪ .‬به‌كارهێنانی‬

‫ئێران له‌وانه‌‪:‬‬ ‫عه‌ره‌به‌كانی ئه‌هواز‪،‬‬ ‫ئازه‌رییه‌كان‪،‬‬ ‫به‌لوچه‌كان‪ ،‬كورده‌كان‌و‬ ‫توركمانه‌كان‪ ،‬قوربانی‬ ‫هه‌اڵواردنێكی به‌رده‌وام‌و‬ ‫سیستماتیكن‬


‫جیهان‬

‫ژمار‌ه (‪ )50‬ساڵی چوارەم‪201١/5/15 ،‬‬ ‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫کۆماری ئیسالمی له‌پاش ئۆسام ‌ه بن الده‌ن‬ ‫دامه‌زراوه‌یه‌كی توێژینه‌و‌ه سه‌ر ب ‌ه‬ ‫كۆنگره‌ی ئه‌مریكا ل ‌ه راپۆرتێكدا ك ‌ه‬ ‫پاش كوژرانی ئۆسامه‌ بن الده‌ن سه‌رۆكی‬ ‫ئه‌لقاعید‌ه باڵویكردوه‌ته‌و‌ه ئاماژ‌ه‬ ‫به‌وه‌ده‌كات ك ‌ه هێزی قودسی سوپای‬ ‫پاسداران له‌گه‌ڵ رێكخراوی تیرۆریسیتی‬ ‫ئه‌لقاعیده‌ په‌یوه‌ندیی هه‌بووه‌‌و یارمه‌تی‬ ‫ئه‌و رێكخراوه‌ی داوه‌‪.‬‬ ‫ب ‌ه پێی راپۆرتێكی هه‌واڵنێری فه‌رانسه‌‪،‬‬ ‫دامه‌زراوه‌ی «كرونۆس» بۆ راوێژو‬ ‫توێژینه‌و‌ه ل ‌ه راپۆرتێكی نوێدا ك ‌ه بۆ‬ ‫لیژنه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ی دژ تیرۆریستی‬ ‫كۆنگره‌ی ئه‌مریكا ئاماده‌ی كردوه‌‪ ،‬جه‌خت‬ ‫له‌سه‌ر په‌یوه‌ندی نزیك‌و روو له‌زیادبوونی‬ ‫نێوان تۆڕی تیرۆریستی ئه‌لقاعیده‌‌و هێزی‬ ‫قودسی سوپای پاسداران ك ‌ه هێزی‬ ‫تایبه‌تی سوپای پاسدارانی كۆماری‬ ‫ئیسالمی‌و تایبه‌ته‌ ب ‌ه چاالكی ل ‌ه ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫سنوره‌كانی ئێران ده‌كات‪.‬‬ ‫ئه‌م راپۆرت ‌ه پاش كوژرانی ئوسام ‌ه بن‬ ‫الده‌ن له‌ الیه‌ن كۆماندۆكانی ئه‌مریكا ل ‌ه‬ ‫حه‌شاره‌گه‌كه‌ی ل ‌ه پاكستان باڵوكراوه‌ته‌و‌ه‬ ‫ك ‌ه گومانێكی تازه‌ی سه‌باره‌ت ب ‌ه توانا‌و‬ ‫ویستی حكومه‌تی پاكستان بۆ شه‌ڕ‬ ‫له‌گه‌ل ئه‌لقاعیده‌ به‌رجه‌ست ‌ه ده‌كات‪.‬‬ ‫مایكل ئێس‪ .‬سمیت‪ ،‬ئاماده‌كاری راپۆرت ‌ه‬ ‫ده‌ڵێت «ئێران ب ‌ه شێوه‌ی نهێنی‬ ‫په‌یوه‌ندی‌و هاوكاری نزیكی له‌گه‌ڵ به‌شی‬ ‫سه‌ركردایه‌تی ئه‌لقاعید‌ه دروست كردوه‌‪.‬‬ ‫ئامانج له‌م هاوكارییه‌ش به‌ره‌وڕووبوونه‌و‌ه‬ ‫له‌گه‌ڵ نفوزی ئه‌مریكا ل ‌ه رۆژهه‌اڵتی‬ ‫ناوه‌ڕاست‌و باشوری ئاسیایه»‪.‬‬ ‫ل ‌ه به‌شێكی دیكه‌ی راپۆرته‌ك ‌ه ك ‌ه‬ ‫بۆ كومته‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ دژ تیرۆری‬ ‫كۆنگره‌ی ئه‌مریكا ئاماد‌ه كراوه‌‪ ،‬هاتوو‌ه‬ ‫«ئێران ل ‌ه رێگه‌ی ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌وه‌‌و‬ ‫ب ‌ه گواستنه‌و‌ه تیرۆریسته‌كان بۆ شوێنی‬ ‫مه‌به‌ست‌و ب ‌ه ئامانجی هێرشكردنه‌سه‌ر‬ ‫ئه‌مریكا‌و‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‬ ‫هاوپه‌یمانه‌كانی‪ ،‬یارمه‌تی پێویستی بۆ‬ ‫په‌ره‌پێدانی چاالكی ئه‌لقاعید‌ه ده‌خست ‌ه‬ ‫به‌رده‌ست ئه‌و رێكخراوه‌»‪.‬‬ ‫مایكل ئێس‪ .‬سمیت پێیوای ‌ه كه‌ ب ‌ه‬ ‫هۆی ئه‌م تیۆرییه‌و‌ه ك ‌ه گوای ‌ه ئێرانی‬ ‫شیع ‌ه حه‌زی له‌هاوكاریكردن له‌گه‌ڵ یه‌ك‬ ‫یان چه‌ند گروپێكی عه‌ره‌ب‌و سوننه‌دا‬ ‫نییه‌‪ ،‬تا ئێستا گرنگی به‌ په‌یوه‌ندی‌و‬ ‫هاوكارییه‌كانی نێوان هێزی قودس‌و‬ ‫ئه‌لقاعیده‌ نه‌داوه‌‪ .‬ب ‌ه بڕوای نوسه‌ری ئه‌م‬ ‫راپۆرته‌‪ ،‬هاوكارییه‌كانی نێوان ئه‌م گروپ ‌ه‬ ‫ل ‌ه ساڵی ‪1990‬ه‌وه‌ ده‌ستی پێكردوه‌‪،‬‬ ‫له‌وكاته‌و‌ه هێزی قودس ل ‌ه كاتی هاوكاری‬ ‫له‌گه‌ڵ گروپی حیزبواڵی لوبنان‪ ،‬راهێنانی‬ ‫سه‌ربازیی به‌ خوازیارانی په‌یوه‌ستبوون‬ ‫ب ‌ه گروپی ئه‌لقاعید‌ه ده‌دا‪.‬‬ ‫ئاماده‌كاری راپۆرته‌كه‌ به‌ كه‌ڵك وه‌رگرتن‬ ‫ل ‌ه به‌شێك ل ‌ه راپۆرتێكی ئه‌منییه‌تی‬ ‫ك ‌ه چه‌ندین ساڵ له‌وه‌ پێش له‌ الیه‌ن‬ ‫«كۆمسیۆنی لێكۆڵینه‌وه‌ ل ‌ه رووداوه‌كه‌ی‬ ‫‪ 11‬سێپتامبر» ئاماد‌ه كرابوو‪ ،‬ده‌ڵێت «ل ‌ه‬ ‫كاتی روودانی هێرشه‌ تیرۆریستییه‌كانی‬ ‫یانزی سێپتامبر ب ‌ه دواوه‌‪ ،‬هاوكاری‬ ‫نێوان ئه‌م دوو گروپ ‌ه ئاشكراتر بووه‌‪.‬‬ ‫سه‌دان كه‌س له‌ ئه‌ندامانی ئه‌لقاعید‌ه‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌ندامانی بنه‌ماڵه‌ی كه‌سانی‬

‫هاوكارییه‌كانی‬ ‫هێزی قودسی‬ ‫سپای پاسداران‬ ‫له‌گه‌ڵ رێکخراوی‬ ‫تیرۆریستی‬ ‫ئه‌لقاعیده‌‌ له‌ساڵی‬ ‫‪1990‬ه‌و‌ه ده‌ستی‬ ‫پێكردوه‌‬ ‫سه‌ركردایه‌تی ئه‌م رێكخراوه‌‌و له‌وان ‌ه‬ ‫ژماره‌یه‌ له‌ ئه‌ندامانی بنه‌ماڵه‌ی ئۆسام ‌ه‬ ‫بن الده‌ن‪ ،‬پاش هێرشی ئه‌مریكا بۆ‬ ‫سه‌ر حكومه‌تی تاڵیبان ل ‌ه ئه‌فغانستان‬ ‫له‌ ساڵی ‪ ،2001‬له‌خاكی ئێراندا خۆیان‬ ‫داڵده‌دا»‪.‬‬ ‫نوسه‌ری راپۆرته‌ك ‌ه بۆ راكێشانی سه‌رنجی‬ ‫ئه‌ندامانی كۆنگره‌ی ئه‌مریكا باس ل ‌ه‬ ‫گرنگی ئه‌م بابه‌ت ‌ه ده‌كات‌و ده‌ڵێت «ئه‌گه‌ر‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌دا ب ‌ه شێوه‌ی جیدی‬ ‫به‌رخورد نه‌كرێت‪ ،‬په‌یوه‌ندیی‌و هاوكاری‬ ‫نێوان ئێران‌و ئه‌لقاعیده‌ ل ‌ه داهاتوودا‬ ‫ده‌توانێت بۆ ئه‌مریكا‌و هاوپه‌یمانه‌كانی‬ ‫گران ته‌واو بێت»‪.‬‬ ‫ئه‌ندی پۆلوك‪ ،‬یه‌كێك له‌ ئه‌ندامانی‬ ‫كۆمیته‌ی دژ‌ه تیرۆری كۆنگره‌ی ئه‌مریكا‬ ‫به‌ هه‌واڵنێری فه‌رانسه‌ی وتوو‌ه « ب ‌ه‬ ‫له‌به‌رچاوگرتنی مه‌رگی بن الده‌ن ل ‌ه‬ ‫رۆژانی رابردوو‌و به‌ سه‌ره‌نجدان به‌وه‌ی ك ‌ه‬ ‫به‌م دواییان ‌ه هێزه‌كانی سوپای قودسی‬ ‫ئێران به‌هۆی سه‌ركوتی خه‌ڵكی ناڕازی‬ ‫سوریا له‌ الیه‌ن ئه‌مریكاو‌ه ته‌حریم كرا‪،‬‬ ‫زانیارییه‌كانی ئه‌م راپۆرته‌ زۆر به‌نرخن»‪.‬‬ ‫مایكل ئێس‪ .‬سمیت ئاماده‌كاری ئه‌م‬ ‫راپۆرته‌ ب ‌ه هه‌واڵنێری فه‌رانس ‌ه ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫یه‌كێك ل ‌ه ئه‌ندامانی كومیته‌ی ئه‌منیه‌تی‬ ‫مه‌جلیسی نوێنه‌رانی ئه‌مریكا پێوتو‌ه‬ ‫كه‌ ل ‌ه بارودۆخی ئێستادا مه‌سه‌له‌ی‬ ‫په‌یوه‌ندی نێوان هێزی قودس‌و ئه‌لقاعید‌ه‬ ‫سه‌رنجی زۆركه‌سی بۆ خۆی راكێشاوه‌‪.‬‬ ‫ئه‌م ئه‌ندامه‌ی مه‌جلیسی نوێنه‌رانی‬ ‫ئه‌مریكا ك ‌ه ناوی ئاشكرا نه‌كردو‌ه‬ ‫پێشنیاری ئه‌و‌ه ده‌كات تا ناوه‌ندی‬ ‫«كرونۆس» راپۆرتێكی جیا ته‌نها‬ ‫ده‌رباره‌ی په‌یوه‌ندیی‌و هاوكارییه‌كانی‬ ‫هێزه‌كانی سوپای قودس‌و ئه‌لقاعید‌ه‬ ‫ئاماد‌ه بكات تا بكرێت به‌رپرسانی‬ ‫سه‌ربازیی‌و ئه‌منیه‌تی ده‌وڵه‌تی ئه‌مریكا‬ ‫تاوتوێ بكرێت‪.‬‬ ‫هاوكات رۆژنامه‌یه‌كی ئه‌مریكایی ل ‌ه‬ ‫راپۆرتێكدا ئاماژ‌ه ب ‌ه زیاتر بوونی‬

‫مه‌ترسییه‌كانی رژیمی ئێران له‌پاش‬ ‫مه‌رگی بن الده‌ن ده‌كات‪.‬‬ ‫فاكس نیوز ل ‌ه راپۆرتێكدا به‌ ئاماژ‌ه‬ ‫به‌سه‌ركه‌وتنی هێزه‌كانی ئه‌مه‌ریكا‬ ‫ل ‌ه كوشتنی سه‌ركرده‌ی رێكخراوی‬ ‫تیرۆریستی ئه‌لقاعیده‌ ده‌نوسێت‪:‬‬ ‫لێكچوونێكی سه‌یرو سه‌مه‌ر‌ه له‌نێوان‬ ‫ده‌سه‌اڵتی توندڕه‌وی ئێران له‌گه‌ڵ‬ ‫رێكخراوی ئه‌لقاعیده‌دا هه‌یه‌‪ .‬ساڵی ‪1983‬‬ ‫پێگه‌یه‌كی ده‌ریایی هێزه‌كانی ئه‌مریكایان‬ ‫ل ‌ه به‌یرت ته‌قێندرایه‌و‌ه كه‌ زیاتر ‪240‬‬ ‫كه‌س له‌ هێزه‌كانی ئه‌مریكای كوشت‪،‬‬ ‫له‌مباره‌یه‌و‌ه فه‌رمانده‌ی ئه‌و كاتی سپای‬ ‫پاسداران‪ ،‬موحسن رفیقدوست ب ‌ه ئاشكرا‬ ‫رایگه‌یاند «هه‌م ماده‌ی ته‌قینه‌وه‌‌و هه‌م‬ ‫ئه‌و ئه‌و ئیدولۆژییه‌ی ل ‌ه ته‌قینه‌وه‌كه‌ی‬ ‫به‌یروت دا ‪ 400‬كه‌سی نارد‌ه جه‌هه‌نه‌م‬ ‫له‌الیه‌ن ئێرانه‌وه‌ دابینكرابوو»‪.‬‬ ‫رۆژنامه‌ك ‌ه ده‌نوست ئێران گروپی حیزبواڵی‬ ‫دروستكرد‪ ،‬یارمه‌تی گروپه‌ توندڕه‌و‌ه‬ ‫ئیسالمییه‌كان ده‌كات‪ ،‬مه‌شق‌و راهێنان‬ ‫ب ‌ه ته‌واوی تیرۆریسته‌كانی ناوچه‌ك ‌ه‬ ‫ده‌كات‪ .‬سپای پاسداران ل ‌ه ئێستادا زیاتر‬ ‫ل ‌ه هه‌زار موشه‌كی دوورهاوێژی هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌و‬ ‫موشه‌كانه‌ی ك ‌ه ده‌توانێت ته‌لئه‌بیب‌و ریاز‌و‬ ‫پێگه‌كانی ئه‌مریكا ل ‌ه عێراق‌و به‌حره‌ین‌و‬ ‫پایته‌خته‌كانی واڵتانی ئه‌وروپای رۆژئاوا‬ ‫بپێكێت‪ .‬هاوكات ئێران له‌بواری موشه‌كی‬ ‫نێوان قاڕه‌یی‌و كاڵوه‌ی ناوه‌كی‌و چه‌ك‌و‬ ‫چۆڵی ئه‌تۆمی ل ‌ه ئێستا له‌گه‌ڵ كوره‌ی‬ ‫باكور‌و چین په‌یوه‌ندی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫زۆرێك ل ‌ه سه‌ركرده‌كانی ئێران وه‌ك‬ ‫تیرۆریست ناسێنرداون‌و ل ‌ه ریزی‬ ‫داواكاراوانی پۆلیسی نیوده‌وڵه‌تیدان‪ .‬ئه‌م‬ ‫لیست ‌ه كه‌سانێك وه‌ك وه‌زیری به‌رگریی‬ ‫ئێران‌و فه‌رمانده‌ی پێشوی سپای قودس‌و‬ ‫سه‌رۆكی ئیتالعاتی سپای پاسداران‬ ‫له‌خۆده‌گرێت‪ .‬ئه‌حمه‌د وه‌حیدی له‌كاتی‬ ‫ته‌قینه‌و‌ه ناوه‌ندی جوه‌كانی ئارژانتین‬ ‫له‌ساڵی ‪ 94‬ك ‌ه ‪ 85‬كه‌سی تیاكوژرا‌و‬ ‫سه‌دان كه‌سیش بریندابوون‪ ،‬له‌الن‬ ‫ئینترپۆله‌و‌ه داواكراوبووه‌‪ .‬وه‌حیدی وه‌ك‬ ‫وه‌زیری به‌رگری‌و به‌رپرسی راسته‌وخۆی‬ ‫ناوه‌كییه‌كانی‬ ‫موشه‌كی‌و‬ ‫به‌رنام ‌ه‬ ‫ئێران ده‌ناسرێت‌و هاوكات به‌رپرسی‬ ‫پڕچه‌ككردنی هه‌موو تیرۆریسته‌كانی‬ ‫رۆژهه‌اڵتی ناوه‌ڕاست‌و سه‌راسه‌ری‬ ‫جیهانه‌‪.‬‬ ‫فاكس نیوز له‌ درێژه‌ی راپۆرته‌كه‌یدا‬ ‫ده‌نوسێت‪ :‬نابێت رێگ ‌ه بدرێت رووداوه‌كان‬ ‫دووپات ببنه‌وه‌‪ ،‬ئه‌مرۆك ‌ه ئه‌مریكا له‌گه‌ڵ‬ ‫دوژمنێكدا به‌ره‌وڕو‌ه ك ‌ه زۆر ل ‌ه ئه‌لقاعیده‌‌و‬ ‫ئۆسام ‌ه بن الده‌ن خراپتره‌‪ .‬دوو دڵی‌و‬ ‫راڕا بوون سوودی نیه‌‪ ،‬ئاشتی جیهانی‬ ‫ژیانی ملیۆنه‌ها ئینسان ل ‌ه ئارادایه‌‪،‬‬ ‫ده‌بێت یه‌كه‌م كاری ئه‌مریكا راگرتنی ئه‌م‬ ‫توندڕه‌وانه‌‌و یارمه‌تیدانی خه‌ڵكی ئێران ‌ه‬ ‫بۆ رزگاربوون ل ‌ه ده‌ستی ئه‌م شه‌یتانانه‌‪،‬‬ ‫ده‌بێت حكومه‌تێكی نوێ ل ‌ه ئێران دروست‬ ‫بێت تا جیهان به‌ره‌و ئاشتی ببرێت‪.‬‬ ‫رۆژنامه‌ك ‌ه له‌كۆتاییدا ده‌نوسێت با مه‌رگی‬ ‫ئوسام ‌ه بن الده‌ن وه‌ك زه‌نگێكی مه‌ترسی‬ ‫بێت بۆ ده‌سه‌اڵتدارانی ئیسالمی‌و‬ ‫توندڕه‌وی ئێران‪ ،‬پێش له‌وه‌ی هه‌موو‬ ‫شتێك دره‌نگ بكه‌وێت‪.‬‬

‫‪5‬‬

‫ژیاننامه‌ی ئۆسامه‌بن الده‌ن‬ ‫‪ -1957‬ئۆسام ‌ه بن الده‌ن له‌ ریازی‬ ‫پایته‌ختی عه‌ره‌بستان له‌دایك بوو‪.‬‬ ‫ئه‌و یه‌كێك ل ‌ه ‪ 50‬منداڵی بازرگانێكی‬ ‫ملیۆنێربوو‪.‬‬ ‫‪ -1976‬ل ‌ه زانكۆیه‌ك له‌ جه‌د‌ه له‌بواری‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رێتی‌و ئابوری ده‌ستی دای ‌ه‬ ‫خوێندن‪.‬‬ ‫‪ -1979‬ل ‌ه ‪26‬ی دێسامبری ئه‌و ساڵه‌دا‬ ‫هێزه‌كانی یه‌كێتی سۆڤیه‌ت هێرشیان‬ ‫كرد‌ه سه‌ر ئه‌فغانستان‪.‬‬ ‫‪ -1974‬بن الده‌ن ل ‌ه رێگه‌ی ناوه‌ندێك‬ ‫ل ‌ه پیشاوه‌ری پاكستان پشتگیری له‌و‬ ‫خۆبه‌خشه‌ عه‌ره‌بان ‌ه كرد ك ‌ه بۆ شه‌ڕ‬ ‫له‌گه‌ڵ هێزه‌كانی سۆڤیه‌ت ده‌چوون ‌ه‬ ‫ئه‌فغانستان‪.‬‬ ‫‪ -1986‬له‌مساڵه‌دا بن الدن له‌ پیشاوه‌ری‬ ‫پاكستان هێزێكی بچوكی ل ‌ه شه‌ڕكه‌رانی‬ ‫خۆبه‌خشی دروستكرد‪.‬‬ ‫‪ -1988‬ئه‌لقاعید‌ه پێكهێنرا‌و بوو ب ‌ه‬ ‫ناوه‌ندێك بۆ ئیسالمییه‌ توندڕه‌وه‌كان‪.‬‬ ‫ئه‌ندامانی ئه‌م گروپ ‌ه خوازیاری‬ ‫دامه‌زراندنی حكومه‌ت ‌ه بنه‌ماخوازه‌كان ل ‌ه‬ ‫واڵته‌كانیانن‌و ل ‌ه ئیسراییل‌و ده‌وڵه‌تانی‬ ‫موسڵمانی هاوپه‌یمانی ئه‌مریكاش‬ ‫بێزارن‪.‬‬ ‫‪ -1991‬بن الده‌ن دژ به‌ هاوپه‌یمانی‬ ‫ئه‌مریكا‌و عه‌ره‌بستان ل ‌ه شه‌ڕی عێراق‬ ‫ناڕه‌زایی ده‌ربڕی‌و له‌م ساڵه‌دا بن الده‌ن‬ ‫عه‌ره‌بستانی سعودی به‌جێهێشت‪.‬‬ ‫‪ -1993‬بنه‌ماڵه‌ی بن الده‌ن‪،‬‬ ‫ئۆسامه‌یان ل ‌ه چاالكییه‌ بازرگانییه‌كانی‬ ‫بنه‌ماڵه‌كه‌یان ل ‌ه بواری دروستكردنی‬ ‫بینا‌و شوێنی نیشته‌جێبوون‪ ،‬البرد‪.‬‬ ‫‪ -1994‬ل ‌ه ‪9‬ی ئه‌پریلی ئه‌مساڵدا‪،‬‬ ‫عه‌ره‌بستان ل ‌ه پاگه‌ند‌ه دژ‌ه‬ ‫سعودییه‌كانی بن الده‌ن توڕه‌ بوو و‬ ‫مافی هاواڵتی بوونی لێسه‌نده‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ -1996‬له‌مانگی مه‌ی ئه‌مساڵدا پاش‬ ‫ئه‌وه‌ی ئه‌مریكا ده‌وڵه‌تی سودانی‬ ‫خسته‌ژێرگوشاره‌وه‌‪ ،‬بن الده‌ن ئه‌م‬ ‫واڵته‌ی به‌ره‌و ئه‌فغانستان به‌جێهێشت‪.‬‬ ‫ئه‌و ل ‌ه مانگی ئوت به‌ باڵوكردنه‌وه‌ی‬ ‫فه‌توایه‌ك خوازیاری كوشتنی هێزه‌كانی‬ ‫ئه‌مریكا بوو‪ .‬له‌مانگی ئۆكتۆبر‪ ،‬ئه‌مریكا‬ ‫بن الده‌نی ب ‌ه به‌پرسی سه‌ره‌كی دوو‬ ‫ته‌قینه‌و‌ه ل ‌ه عه‌ره‌بستان تۆمه‌تبار كرد‬ ‫كه‌ تێیدا زیاتر ل ‌ه ‪ 25‬كه‌س كوژران‪.‬‬ ‫‪ -1998‬ل ‌ه حه‌وتی مانگی ئوت‬ ‫ته‌قینه‌وه‌ی كامیۆنێكی بۆمبڕێژكراو ل ‌ه‬ ‫نزیك باڵوێزخانه‌ی ئه‌مریكا ل ‌ه نایروبی‌و‬ ‫داروئیسالم كوژرانی ‪ 224‬كه‌سی‬ ‫لێكه‌وته‌وه‌‪ ،‬ئه‌مریكا بن الده‌نی ب ‌ه‬ ‫به‌رپرسی ئه‌م ته‌قینه‌وه‌ی ‌ه تۆمه‌تباركرد‪.‬‬ ‫‪ -2000‬ل ‌ه ‪ 12‬ئۆكتۆبر‪ ،‬ئه‌لقاعید‌ه‬

‫هێرشی كرد‌ه سه‌ر كه‌شتیه‌كی جه‌نگی‬ ‫ئه‌مریكا له‌ به‌نده‌ری عه‌ده‌ن ل ‌ه یه‌مه‌ن‌و‬ ‫‪ 17‬مه‌له‌وانی كوشت‪.‬‬ ‫‪11 -2001‬ی سێپتامبر‪ ،‬چوار فرۆكه‌ی‬ ‫موسافری ل ‌ه الیه‌ن ئه‌لقاعیده‌وه‌ رفێنرا‪.‬‬ ‫دوو فرۆكه‌یان خۆیان ب ‌ه دوو تاوه‌ر‌ه‬ ‫بازرگانییه‌كه‌ی نیویۆركدا كیشا‌و سێهه‌م‬ ‫فرۆكه‌ش خۆی ب ‌ه بینا پنتاگۆندا دا‪،‬‬ ‫فرۆكه‌ی چواره‌م ل ‌ه ئه‌یاله‌تی پێنسیلوانیا‬ ‫كه‌وته‌خواره‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌م چاالكیی ‌ه تیرۆریستیه‌دا سێ‬ ‫هه‌زار كه‌س ل ‌ه نه‌ته‌و‌ه جیاجیاكان‬ ‫له‌ نیۆیۆرك‪ ،‬ویرجینیا‌و پێنسیلوانیا‬ ‫گیانیان له‌ده‌ستدا‪ .‬بن الده‌ن وێرانكردنی‬ ‫تاوه‌ره‌كانی ب ‌ه دوور ل ‌ه چاوه‌ڕوانییه‌كانی‬ ‫ئه‌و چاالكییه‌ی ئه‌لقاعید‌ه وه‌سفكرد‪.‬‬ ‫‪17‬ی سێپتامبر سه‌رۆك كۆماری‬ ‫ئه‌مریكا‪ ،‬جۆرج بوش‪ ،‬داوای ل ‌ه‬ ‫حكومه‌تی تاڵیبان ل ‌ه ئه‌فغانستان كرد‬ ‫بن الده‌نی ب ‌ه مردویی یا زیندووی بدات‬ ‫به‌ ده‌سته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌مریكا ل ‌ه حه‌وتی ئۆكتۆبری ‪2001‬‬ ‫هێرشی كرد‌ه سه‌ر ئه‌فغانستان‌و ك ‌ه‬ ‫ساڵیانێك هێزه‌كانی ئه‌لقاعیده‌ مه‌شق‌و‬ ‫راهێنانیان تێدا ده‌كرد‪.‬‬ ‫‪ -2002‬كه‌ناڵی ته‌له‌فزیۆنی ئه‌لجه‌زیر‌ه‬ ‫رۆژی ‪10‬ی سێپتامبر كاسێتێكی‬ ‫ده‌نگیی بن الده‌نی باڵوكرده‌و‌ه ك ‌ه‬ ‫تێیدا سه‌ركرده‌ی ئه‌لقاعید‌ه ستایشی‬ ‫رفێنه‌رانی فرۆكه‌كانی یانزی سێپتامبری‬ ‫كرد‌و وتی ئه‌وان ره‌وتی مێژوویان گۆڕی‪.‬‬ ‫له‌مانگی نۆڤامبردا ئه‌لقاعید‌ه چاالكی‬ ‫خۆكوژی له‌ هۆتیل مومباسای كنیا‬ ‫گرته‌ ئه‌ستۆ ك ‌ه به‌ هۆیه‌و‌ه ‪ 15‬كه‌س‬ ‫كوژران‌و زیاتر ل ‌ه ‪ 80‬كه‌س برینداربوون‪.‬‬ ‫‪ -2004‬بن الده‌ن له‌ فیلمێكی ڤیدیۆییدا‬ ‫ل ‌ه كاتی هه‌ڵبژاردنه‌كانی سه‌رۆك‬ ‫كۆماری ئه‌مریكا‪ ،‬گاڵته‌ی به‌ جۆرج‬ ‫بوش كرد‪.‬‬ ‫‪ -2006‬بن الده‌ن له‌ مانگی ژانوی ‌ه پاش‬ ‫ساڵێك بێده‌نگی‪ ،‬په‌یامێكی باڵوكرده‌و‌ه‬ ‫كه‌ نیشانی ده‌ده‌ا هێشتا سه‌ركرده‌ی‬ ‫ئه‌لقاعیده‌یه‌‪.‬‬ ‫‪ -2008‬ل ‌ه ‪18‬ی مانگی مه‌ی‪ ،‬بن الده‌ن‬ ‫داوای له‌ موسڵمانان كرد ك ‌ه گه‌مارۆی‬ ‫كه‌رتی غه‌ز‌ه الیه‌ن ئیسراییل بشكێنن‪.‬‬ ‫سه‌رۆكی ئه‌لقاعید‌ه هه‌روه‌ها خوازیاری‬ ‫شه‌ڕكردن له‌گه‌ڵ ئه‌و واڵت ‌ه عه‌ره‌بیانه‌دا‬ ‫بوو كه‌ له‌گه‌ڵ ئیسراییلدا په‌یوه‌ندییان‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪ -2011‬یه‌كی مانگی مه‌ی‪ ،‬باراك ئۆبامای‬ ‫سه‌رۆك كۆماری ئه‌مریكا رایگه‌یاند‬ ‫ك ‌ه بن الده‌ن ل ‌ه پاكستان كوژراوه‌و‬ ‫ته‌رمه‌كه‌ی الی هێزه‌كانی ئه‌مریكایه‌‪.‬‬


‫‪4‬‬

‫تایبەت‬ ‫ئێران‬

‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫ئابوریی ئێران‌و سیاسه‌ته‌کانی ده‌وڵه‌تی ئه‌حمه‌دی نژاد‬ ‫تریف ‌ه حه‌کیمی‬

‫کرێکاران مووچه‌یان وه‌رنه‌گرتوه‌‪ ،‬بێکاری‬ ‫‪ 4.5‬میلیون که‌س‪ ،‬به‌رزبوونه‌وه‌ی‬ ‫ئابووری سفر ‪ ،‬ته‌وه‌روم‌و گرانی ل ‌ه سه‌دا‬ ‫‪23‬یه‌‪ ،‬هه‌موو هه‌واڵ‌و ئاماره‌کان باس ل ‌ه‬ ‫داڕمانی ئابووری‌و بازاری کاری ئێران ل ‌ه‬ ‫ساڵێ ‪1390‬دا ده‌که‌ن‪ .‬به‌ پێی ڕاپۆرت ‌ه‬ ‫کرێکارایه‌کان‪ ،‬کرێکارانی کارگه‌ی ماهشهر‬ ‫مانیان گرتوه‌‪ ،‬ئه‌م مانگرتنه‌ ل ‌ه رۆژی‬ ‫‪20‬ی خاکه‌لێوه‌و‌ه ده‌ستی پێکردوه‌‌و‬ ‫کرێکاران داوای نه‌هێشتنی قه‌رارداد‌ه‬ ‫کاتیه‌کان‌‪ ،‬به‌ستنی قه‌راردای ڕاسته‌وخۆ‬ ‫ل ‌ه گه‌ڵ حکومه‌ت‪ ،‬البردنی په‌یمانکاره‌کان‌و‬ ‫که‌سی دووهه‌م‌و هه‌روه‌ها زۆر کردنی‬ ‫مووچه‌کانیان ده‌که‌ن‪ .‬هه‌واڵه‌کان پڕن‬ ‫ل ‌ه دژایه‌تی کردن‌و مانگرتنی کرێکاری‪،‬‬ ‫کۆبوونه‌وه‌ی کامیونداره‌کان‌و کرێکاران ل ‌ه‬ ‫به‌رامبه‌ر پارله‌مانی رژێمی ئیسالمی ئێران‬ ‫ل ‌ه رۆژی ‪28‬ی خاکه‌لێوه‌‪ ،‬کۆبوونه‌وه‌ی‬ ‫کرێکارانی پاالیشگای نه‌وتی ئابادان‬ ‫ب ‌ه هۆی نه‌دانی مووچه‌کانیان هه‌ر له‌و‬ ‫رۆژه‌دا‪ ،‬مانگرتنی کرێکارانی نه‌ساجی‬ ‫قه‌زوین رۆژی شه‌م ‌ه ‪27‬ی خاکه‌لێو‌ه ب ‌ه‬ ‫هۆی پێنه‌دانی مووچه‌کانیان‪ .‬ب ‌ه پێی‬ ‫وته‌ی عه‌ید عه‌لی که‌ریمی‪ ،‬به‌رپرسی‬ ‫پێشووی کانوونی شورای ئیسالمی‬ ‫کاری قه‌زوین‪ ،‬کرێکارانی گۆشتی زیاران‬ ‫ماوه‌ی ‪ 24‬مانگ ‌ه مووچه‌یان وه‌رنه‌گرتوه‌‪.‬‬ ‫ئه‌کبه‌ری ئه‌ولیا‪ ،‬نوێنه‌ری یه‌زد وتوویه‌تی‬ ‫ب ‌ه هۆی سیاسه‌تی هه‌ل ‌ه ل ‌ه به‌شی‬ ‫کشت‌و کاڵ ل ‌ه ساڵی ڕابردوو زیاتر‬ ‫ل ‌ه سه‌دا ‪70‬ی حه‌یوانداریه‌کانی یه‌زد‬ ‫داخراون‪ ،‬به‌ وته‌ی ئه‌و پاریزگای یه‌زد‬ ‫ل ‌ه به‌رهه‌مهێنانی گوشتی سوور نموونه‌یه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم به‌رنامه‌کانی رژێم هه‌مووی هه‌له‌ن‌و‬ ‫به‌م هۆی ‌ه سیاسه‌تی رژێم بوه‌ت ‌ه هۆی‬ ‫ل ‌ه ناو بردنی بازاری گوشتی سوور‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ ل ‌ه حاڵێکدایه‌ ته‌نیا کرێکاران ل ‌ه‬ ‫که‌م بوونی مووچه‪ ‌‌،‬بێکاری‌و نه‌بوونی‬ ‫ئه‌منیه‌تی کار به‌رز نه‌بوه‌ته‌وه‌‪ ،‬خاوه‌ن‬ ‫کارگه‌کانیش ده‌نگیان ده‌ر هاتوه‌و زۆربه‌ی‬ ‫کارگه‌کان ب ‌ه هۆی نه‌مانی سووبسید‬ ‫داخراون‌‪ ،‬عه‌باسی وه‌ته‌ن پوور‪ ،‬ئه‌ندامی‬ ‫کومسیونی سه‌نعه‌تی بازرگانی ئێران‬ ‫ل ‌ه کۆبوونه‌وه‌کانی ئه‌و کومسیون ‌ه‬ ‫وتی‪ :‬سیاسه‌تی رژێمی ئیسالمی ئێران‬ ‫البردنی هه‌ر جۆره‌ گۆشارێک ‌ه له‌ سه‌ر‬

‫کۆماری ئیسالمی یه‌كێک له‌ واڵتانه‌ی زۆرترین سزای ئێعدامی تێدا جێبه‌جێ ده‌کرێت‬ ‫شانی خۆی‌و هه‌ر به‌و هۆی ‌ه گۆشاره‌کان‬ ‫خراوه‌ته‌ سه‌ر شانی خاوه‌ن کارگه‌کان‪،‬‬ ‫تا به‌م جۆر‌ه بۆ خۆی کات ده‌ست‌و پێ‬ ‫بکات‌و بتوانێ کرێکاران ل ‌ه کۆڵ خۆی‬ ‫بکاته‌وه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها وتیشی نرخی که‌ڵ‌و‬ ‫په‌ڵی کارگه‌کان چه‌ند قات به‌رز بوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫کامران وکیل‪ ،‬به‌رپرسی به‌رهه‌مهێنانی‬ ‫کانگاکان وتی‪ :‬زۆربه‌ی کارگه‌کان خوویان‬ ‫ب ‌ه ئنرژی هه‌رزان گرتوه‌‌و به‌ البردنی‬ ‫سووبسید ئه‌م کارگانه‌ هیچ رێگه‌ێکیان‬ ‫نی ‌ه بێجگه‌ ل ‌ه داخستنی کارگه‌کان‪.‬‬ ‫شایانی باس ‌ه هۆشداری داخستنی کارگ ‌ه‬ ‫به‌رهه‌مهێنه‌ره‌کان گه‌یشتوه‌ت ‌ه ‌ نێو‬ ‫پارڵه‌مانی رژێمیش‪ .‬ب ‌ه وته‌ی قودره‌ت‬ ‫الله‌ عه‌لیخانی ئه‌گه‌ر حکومه‌ت ل ‌ه مه‌ڕ‬ ‫نرخی ئنرژی کارگه‌کان به‌ تایبه‌تی کشت‌و‬ ‫کاڵ پێداچوونه‌و‌ه نه‌کات‌و ئه‌و نرخ ‌ه ل ‌ه‬ ‫سه‌ر کارگه‌کان هه‌ڵنه‌گرێت‪ ‌،‬زۆربه‌ی‬ ‫ئه‌و کارگانه‌‪ ،‬به‌ تایبه‌تی جووتیاران‌و‬ ‫به‌شی کشت‌و کاڵ داده‌خرێت‪ .‬نرخی‬ ‫ڕاسته‌قینه‌ی بێکاری ب ‌ه وته‌ی ئه‌م‬ ‫نوینه‌ره‌ی پارله‌مان ل ‌ه سه‌دا ‪ 20‬زیاتره‌‌و‬ ‫رێژه‌ی بێکاری ل ‌ه ئێران زیاتر ل ‌ه ‪4‬‬ ‫میلیونه ‪ ،‬هه‌روه‌ها وتیشی ل ‌ه ئه‌گه‌ری‬

‫درێژ‌ه دان به‌م سیاسه‌ت ‌ه هه‌له‌ی رژێمی‬ ‫ئیسالمی ئێران‪ ،‬رێژه‌ی بێکاری ل ‌ه ساڵی‬ ‫‪ 1390‬تا له سه‌دا ‪25‬یش به‌رز ده‌بێته‌وه‌‌و‬ ‫هه‌ر چه‌ن ئه‌مه‌ ئاماره‌ ره‌سمیه‌کانی‬ ‫رژێمه‌‪ .‬جێگه‌ی ئاماژه‌یه‌ ب ‌ه پێی ئاماری‬ ‫ره‌سمی سنووقی پووڵ ل ‌ه حه‌وته‌ی‬ ‫ڕابردوو‪ ،‬به‌رزبوونه‌وه‌ی ئابووری ئێران‬ ‫ل ‌ه ساڵی ‪ 2011‬ده‌گات سفر‌و ب ‌ه پێی‬ ‫ئه‌م ئاماره‌‪ ،‬ئابووری ئێران له‌ پله‌به‌ندی‬ ‫جیهانیدا ل ‌ه دوای ‪ 20‬واڵتی ئه‌فریقاووی ‌ه‬ ‫‪ ،‬ئه‌گه‌ر چی حکومه‌تی ئیسالمی ئه‌م پل ‌ه‬ ‫به‌ندی ‌ه ره‌د ده‌کاته‌وه‌‌و ئه‌حمه‌دی نژادیش‬ ‫قه‌وڵ‌و بریاری داو‌ه ک ‌ه ئابووری ئێران‬ ‫به‌رزبوونه‌وه‌ێکی ئه‌فسانه‌یی ب ‌ه خۆو‌ه‬ ‫ببینێت‌و ئه‌مساڵ ‪‌2‬و نیو میلیون هه‌لهی‬ ‫کار بۆ بێکاران بره‌خسێت‪.‬‬ ‫به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی شت‌و مه‌کی خواردن‬ ‫‪ ،‬که‌ڵ‌و په‌ڵی ناو ماڵ‌و هه‌روه‌ها کرێ‬ ‫خانوو ب ‌ه رێژه‌ێکی به‌رچاو به‌رزبوونه‌وه‌ی‬ ‫ب ‌ه خۆو‌ه بینیوه‌‌و ئه‌مه‌ ل ‌ه حاڵێکدا‬ ‫دێت ک ‌ه ب ‌ه هۆی سیاسه‌تی هه‌له‌ی‬ ‫رژێمی ئیسالمی ئێران‌و البردن‌و نه‌مانی‬ ‫سووبسید ته‌وه‌روم‌و گرانی ب ‌ه رێژه‌ێکی‬ ‫به‌رچاو به‌رزبوونه‌وه‌ی ب ‌ه خۆو بینیوه‌‪.‬‬

‫له سه‌دا‬ ‫حه‌فته‌ی ڕابردوودا‪ ،‬کرێ خانوو ‌‌‬ ‫‪ 20‬به‌رزبوونه‌وه‌ی ب ‌ه خۆوه‌ بینیوه ‌‪،‬‬ ‫ب ‌ه وته‌ی نووسینگه‌کانی خانووی ئێران‬ ‫کری خانوو به‌رزبوونه‌وه‌ی زیاتر به‌ خۆو‌ه‬ ‫ده‌بێنێ‌و هاوواڵتیان تووشی کێشه‌ی جدی‬ ‫بوونه‌ته‌وه‌‪ ،‬هه‌ر له‌م حاڵه‌دا یه‌کێک ل ‌ه‬ ‫هۆکاره‌کانی به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی کرێ‬ ‫خانوو ده‌گه‌رێته‌و‌ه بۆ ئه‌و سود‌ه زۆره‌ی‬ ‫که‌ بانکه‌کان ل ‌ه هاوواڵتیانی ده‌ستێننه‌و‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ ل ‌ه حاڵێکدای ‌ه دوایین ئاماره‌کانی‬ ‫بانکی ناوه‌ندی رژێمی ئیسالمی ئێران‬ ‫باس ل ‌ه گران بوون‌و به‌رزبوونه‌وه‌ی‬ ‫نرخی شت‌و مه‌کی خواردن ده‌که‌ن‪،‬‬ ‫ب ‌ه پێی ئه‌و ئاماره‌‪ ،‬نرخی کۆمه‌ڵێک‬ ‫ل ‌ه خوراکه‌کان ل ‌ه مانگی خاکه‌لێوه‌ی‬ ‫ئه‌مساڵدا ل ‌ه چاو ساڵی ڕابردوو له‌ سه‌دا‬ ‫‪ 25‬به‌رزبوونه‌وه‌ی ب ‌ه خۆوه‌ بینیوه‪ ‌،‬ک ‌ه‬ ‫ئه‌م رێژ‌ه به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی شت‌و مه‌ک ‌ه‬ ‫خوراکیه‌کان مه‌ترسێکی گه‌وره‌یه‌ بۆ سه‌ر‬ ‫ژیانی کرێکاران‌و ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ ل ‌ه ژێر‬ ‫خه‌تی هه‌ژاریدان‪ .‬ب ‌ه پێی ڕاپۆرتی رادیو‬ ‫فه‌رانس ‌ه ‪ ،‬ب ‌ه پێی ئاماره‌کان‪ ،‬زۆرترین‬ ‫به‌رزبوونه‌و‌ه ل ‌ه نرخی هێڵکه‌دایه‌ که‌ ب ‌ه‬ ‫رێژه‌ی ل ‌ه سه‌دا ‪‌97‬و که‌مترین رێژه‌ی ل ‌ه‬

‫سه‌دا ‪5‬ی ل ‌ه مه‌وادی له‌به‌نیاتیه‌‪ .‬ئه‌مه‌ ل ‌ه‬ ‫حاڵێکدایه‌‪ ،‬خه‌ڵک زیاتر ل ‌ه جاران هه‌ست‬ ‫ب ‌ه گرانیه‌کان ده‌که‌ن‪ ،‬نرخه‌کان رۆژ ل ‌ه‬ ‫گه‌ڵ رۆژ به‌رزتر ده‌بێته‌وه‌‌و خه‌ڵک له‌م‬ ‫باردۆخ ‌ه و‌ه زاڵه‌ هاتوون‪ .‬شایانی باسه‌‪،‬‬ ‫حه‌سه‌ن مه‌نسوور ل ‌ه سه‌ر ئه‌و باوه‌ره‌ی ‌ه‬ ‫که‌ ئه‌م گرانیانه ده‌گه‌رێته‌وه‌ ب ‌ۆ هۆکاری‬ ‫له‌ ناوچوونی هێدی هێدی ژێرخانی‬ ‫ئابووری‌و هه‌روه‌ها له‌ ناو چوونی کارگ ‌ه‬ ‫شه‌خسیه‌کانه‌‌‪ ،‬هه‌روه‌ها وتیشی له‌مساڵدا‬ ‫ته‌وروم ل ‌ه سه‌دا ‪ 25‬به‌رزبوونه‌وه‌ ب ‌ه خۆو‌ه‬ ‫ده‌بینێت ‪.‬‬ ‫له‌ وه‌ها بارودۆخێکدا ئابووری ئێران ب ‌ه‬ ‫هۆی سیاسه‌تی هه‌له‌ی رژێمی ئیسالمی ل ‌ه‬ ‫ژێر سفردایه‌‌‪ .‬جێگه‌ی ئاماژه‌ی ‌ه ئه‌حمه‌دی‬ ‫نژاد‌و ده‌وڵه‌ته‌که‌ی هه‌میشه‌ وتوویانه‌‌و‬ ‫ده‌ڵێن به‌ هۆی پێدانی سووبسید ب ‌ه‬ ‫هاوواڵتیان‌و نه‌مانی سووبسید ئه‌مساڵ‬ ‫ته‌وه‌روم ‌و گرانی نابینین‪ .‬به‌اڵم ل ‌ه‬ ‫راستیدا هێدی هێدی گرانیه‌کان‌و ته‌وه‌روم‬ ‫باڵ ده‌کێشن ب ‌ه سه‌ر ژیانی خه‌ڵکی‬ ‫ئێراندا‌و ب ‌ه وته‌ی پسپۆران ئه‌مساڵ‬ ‫خه‌ڵکی ئێران شاهیدی ل ‌ه سه‌دا ‪50‬ی‬ ‫گرانی‌و ته‌وه‌روم ده‌بن‪.‬‬

‫قه‌یرانی ده‌سه‌اڵت له‌نێوباڵه‌كانی رژیم ده‌گات ‌ه قۆناغێكی نوێ‬ ‫ئا‪ :‬دوارۆژ‬

‫له‌ماوه‌ی رابردوودا‌و پاش له‌سه‌ركارالبردنی‬ ‫وه‌زیری ئیتالعات له‌الیه‌ن ئه‌حمه‌دی‬ ‫نژاد‌و ناڕه‌زایی عه‌لی خامه‌نه‌یی‪ ،‬كه‌لێنی‬ ‫ناو باڵه‌كانی ده‌سه‌اڵتی رژیمی ئیسالمی‬ ‫گه‌یشته‌ قۆناغێكی نوێوه‌‪ .‬ئه‌حمه‌دی‬ ‫نژاد‪ ،‬نازداره‌كه‌ی رێبه‌ری ئێران‪ ،‬ماوه‌ی‬ ‫چه‌ندین رۆژی كۆبوونه‌وه‌كانی ده‌وڵه‌تی‬ ‫ب ‌ه سوكترین شێو‌ه بایكۆتكرد‪ ،‬له‌الیه‌كی‬ ‫تره‌و‌ه گوێ نه‌دان ب ‌ه رێنوێنییه‌كانی‬ ‫خامه‌نه‌یی له‌الیه‌ن كه‌سانی نزیك ل ‌ه‬ ‫رابه‌ر‪ ،‬ب ‌ه شێوه‌ی توند كاردانه‌وه‌ی‬ ‫هه‌بوو‪ ،‬به‌جۆرێك كه‌ مه‌الی مینبه‌ر‬ ‫ل ‌ه شاری قوم‪ ،‬هه‌ڕه‌شه‌ی ئه‌وه‌یكرد‬ ‫ك ‌ه ئه‌گه‌ر خامه‌نه‌یی رابه‌ر فه‌توا بدات‬ ‫ده‌توانێت ژنه‌كه‌ی ئه‌حمه‌دی نژادی ل ‌ه‬ ‫ناوبراو حه‌رام بكات‪ ،‬ئه‌مه‌و چه‌ندین‬ ‫لێدوانی توندی دیكه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌كۆتاییدا‬ ‫ئه‌حمه‌دی نژاد ب ‌ه ملكه‌چكردن وه‌فاداری‬ ‫خۆی ب ‌ه خامه‌نه‌یی نیشاندایه‌وه‌‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌م كێشمه‌كێش ‌ه رۆژنامه‌ی‬ ‫ئێكسپرێسی فه‌رانسه‌وه‌ی ده‌نوسێت‪:‬‬ ‫مه‌حمودی ئه‌حمه‌دی نژاد پاش ئه‌وه‌ی‬ ‫بۆ ماوه‌ی چه‌ند رۆژ هه‌رچه‌شن ‌ه چاالكی‬ ‫ره‌سمی خۆی بایكۆت كرد‪ ،‬جارێكی دیك ‌ه‬

‫وه‌فاداری‌و په‌یره‌وه‌ی خۆی ل ‌ه رێبه‌ری‬ ‫ئینقالب نیشان دا‪ .‬بێشك ئه‌مه‌ش ب ‌ه‬ ‫له‌به‌رچاوگرتنی شانۆی هه‌ڵبژاردنه‌كانی‬ ‫مه‌جلیس ل ‌ه ساڵی ‪ 2012‬بووه‌‪.‬‬ ‫ئه‌حمه‌دی نژاد له‌به‌رامبه‌ر گوشاره‌كانی‬ ‫موحافیزه‌كارانی ده‌سه‌اڵت كه‌ ده‌یانوت‬ ‫ده‌بێت ئه‌و «ملكه‌چی» رابه‌ر بێت‪،‬‬ ‫جارێكی دیك ‌ه وه‌فاداری خۆی بۆ عه‌لی‬ ‫خامه‌نه‌یی دوپات كرده‌وه‌‪ .‬به‌وته‌ی‬ ‫ته‌له‌فزیۆنی ده‌وڵه‌تیی ئێران‪ ،‬ئه‌حمه‌دی‬ ‫نژاد ل ‌ه كۆبوونه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران‪،‬‬ ‫به‌رگریكردن ل ‌ه «ویالیه‌ت»ی وه‌ك‬ ‫سه‌ره‌كیترین بنه‌ما له‌ بااڵده‌ستبوونی‬ ‫دین به‌سه‌ر سیاسه‌ت قبوڵكرد‪.‬‬ ‫ل ‌ه رۆژانی رابردوودا موحافیزه‌كاران‬ ‫گوشاره‌كانی خۆیان بۆسه‌ر سه‌رۆك‬ ‫كۆماری ئێران ك ‌ه په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ‬ ‫رابه‌ر ب ‌ه هۆی له‌سه‌ركار البردنی وه‌زیری‬ ‫ئیتیالعات سارد ببوو‪ ،‬زیاتر كرد‪ .‬حه‌یده‌ر‬ ‫موسڵحی ك ‌ه یه‌كێك ل ‌ه نزیكه‌كانی‬ ‫خامه‌نه‌یی‌و ره‌وتی موحافیزه‌كاره‌‪،‬‬ ‫له‌به‌رامبه‌ردا یه‌كێك ل ‌ه جێگره‌كانی‬ ‫خۆی‌و یه‌كێك ل ‌ه كه‌س ‌ه نزیكه‌كانی‬ ‫ئه‌حمه‌دی نژادی له‌سه‌ر كار البرد‪.‬‬ ‫ئه‌حمه‌دی نژاد پاش ئه‌و‌ه هه‌رچه‌شن ‌ه‬ ‫چاالكییه‌كی ره‌سمی خۆی بایكۆت كرد‪،‬‬

‫رۆژی یه‌كه‌می مانگی مه‌ی رایگه‌یاند ك ‌ه‬ ‫وه‌ك «كوڕ‌و باوك» له‌ عه‌لی خامه‌نه‌یی‬ ‫په‌یڕه‌وی ده‌كات‪.‬‬ ‫ئیكسپرێس ل ‌ه درێژه‌ی بابه‌ته‌كه‌یدا‬ ‫له‌سه‌ر‬ ‫ناكۆكییه‌كان‬ ‫ده‌نوسێت‪:‬‬ ‫وه‌زیری ئیتالعات بوو‌ه هۆی ئه‌وه‌ی تا‬ ‫موحافزه‌كاران‪ ،‬دژی سه‌رۆك كۆماری‬ ‫ئاگری شه‌ڕ بكه‌نه‌وه‌‪ .‬قه‌یران له‌و كاته‌و‌ه‬ ‫ته‌شه‌نه‌ی سه‌ند كه‌ ئیسفه‌ندیار ره‌حیم‬ ‫مه‌شایی‪ ،‬نزیكترین هاوكاری سه‌رۆك‬ ‫كۆمار‌و سه‌رۆكی ده‌فته‌ره‌كه‌ی‪ ،‬له‌الیه‌ن‬ ‫باڵی موحافزه‌كاره‌و‌ه وه‌ك هۆكاری‬ ‫سه‌ره‌كی له‌سه‌ر كارالبردنی حه‌یدر‬ ‫موسڵحی تۆمه‌تبار كرا‪.‬‬ ‫كارگێره‌كه‌ی ئه‌حمه‌دی نژاد ك ‌ه ب ‌ه پێی‬ ‫ده‌نگۆ سیاسییه‌كان ب ‌ه جێنشینی ئه‌و‬ ‫دێت ‌ه ئه‌ژمار‪ ،‬له‌ راستیدا كه‌سایه‌تی‬ ‫مه‌نفوری مه‌زهه‌بییه‌ سونه‌تیه‌كانی‬ ‫ده‌سه‌اڵت ‌ه كه‌ زۆرجار به‌هۆی ناسیۆنالیزم‌و‬ ‫لیبرالیزمی له‌ راده‌به‌ده‌ر‌و نفوزی له‌سه‌ر‬ ‫سه‌رۆك كۆمار ره‌خنه‌ی لێگیراوه‌‪ .‬ساڵی‬ ‫‪ 2009‬عه‌لی خامه‌نیی رێگری له‌و‌ه كرد‬ ‫تا ئه‌حمه‌دی نژاد مه‌شایی وه‌ك جێگیر‬ ‫یه‌كه‌می سه‌رۆك كۆماری دابنێت‪.‬‬ ‫وته‌كانی مه‌شایی سه‌باره‌ت ب ‌ه‬ ‫«فه‌رهه‌نگی ئێرانی پێش ئیسالم»‪،‬‬

‫«مه‌كته‌بی ئێرانی ئیسالم»‌و لیبرالیزم‬ ‫بوونه‌كه‌ی ل ‌ه سه‌ر مه‌سه‌ل ‌ه فه‌رهه‌نگی‌و‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تییه‌كان‪ ،‬بووه‌ت ‌ه هۆی هه‌رچی‬ ‫زیاتر بێزراو بوونی ئه‌و ل ‌ه دیدی‬ ‫موحافزه‌كارانه‌وه‌‪ ،‬ئه‌وان مه‌شایی به‌و‌ه‬ ‫تۆمه‌تبار ده‌كه‌ن ك ‌ه بۆچی ئه‌و رسته‌یه‌ی‬ ‫وتوو‌ه ك ‌ه گوایه‌ «ئێران دۆستی خه‌ڵكی‬ ‫ئیسراییله‌«‪.‬‬ ‫مه‌شایی هه‌روه‌ها ل ‌ه الیه‌ن توندڕه‌وانی‬ ‫ناو ده‌سه‌اڵت به‌و تۆمه‌تبار ده‌كرێت‬ ‫كه‌ له‌سه‌رو «ره‌وتێكی الده‌ر»ه‌وه‌یه‌‪.‬‬ ‫ئه‌وان چه‌ندین جار داوایان ل ‌ه سه‌رۆك‬ ‫كۆماری كردوه‌ ك ‌ه خه‌تی خۆی ل ‌ه‬ ‫مه‌شایی جیاكاته‌وه‌‪ .‬مسباح یه‌زدی ك ‌ه‬ ‫وه‌ك باوكی مه‌عنه‌وی ئه‌حمه‌دی نژادیش‬ ‫ده‌ناسرێت‪ ،‬ته‌نانه‌ت وتویه‌تی كه‌ «ره‌حیم‬ ‫مه‌شایی به‌ دوای پێكهێنانی رێكخراوێك‬ ‫فراماسۆنێرییه‌«‪.‬‬ ‫له‌ماوه‌ی رابردوودا موحافزه‌كاران‬ ‫به‌رده‌وام ئه‌وه‌یان به‌ گوێی ئه‌حمه‌دی‬ ‫نژاددا داو‌ه ك ‌ه «ئه‌ركی سه‌رۆك كۆمار‪،‬‬ ‫په‌یڕه‌وی كردنه‌ له‌ رابه‌ر»‪ .‬ئایه‌تواڵ‬ ‫میسباحی یه‌زید له‌مباره‌یه‌وه‌ ده‌ڵێت‬ ‫«ئیتاع ‌هت‌و ته‌سلیم بوون له‌به‌رامبه‌ر‬ ‫فه‌رمانی رابه‌ر‪ ،‬ئه‌ركێكی شه‌رعیی ‌ه ك ‌ه‬ ‫هیچ په‌یوه‌ندییه‌كی ب ‌ه سیاسه‌ته‌وه‌نیه‌«‪.‬‬

‫ناوبراو ئه‌وه‌ وه‌بیری ئه‌حمه‌دی نژاده‌و‌ه‬ ‫دێنێته‌وه‌ ك ‌ه «مه‌شروعیه‌تی خۆی ل ‌ه‬ ‫رێگه‌ی رابه‌ره‌وه‌ به‌ده‌ست هێناوه‌ نه‌ك ل ‌ه‬ ‫ب ‌ه ده‌نگی خه‌ڵك»‪.‬‬ ‫مه‌جلیسی شۆرا ك ‌ه به‌ره‌ی توندڕه‌وی‬ ‫ناو ده‌سه‌اڵت تێیدا زۆرینه‌ی ره‌ها‪،‬‬ ‫له‌مانگه‌كانی رابردودا زۆرجار دژایه‌تی‬ ‫خۆیان له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌ت راگه‌یاندوه‌‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫پێی هه‌واڵنێری میهر‪ ،‬ئه‌ندامانی مه‌جلیس‬ ‫ك ‌ه ته‌نانه‌ت به‌یاننامه‌یه‌كیان ئیمزاكرد‬ ‫ك ‌ه سه‌رۆك كۆمار ده‌بێت هه‌ڵسوكه‌وتی‬ ‫خۆی روونبكاته‌وه‌‪ ،‬تا ئێستا ‪ 90‬كه‌ ئه‌م‬ ‫تۆماره‌یان ئیمزا كردوه‌ كه‌ به‌گشتی ‪175‬‬ ‫ئیمزای پێویسته‌‪.‬‬ ‫ئێكسپرێس ل ‌ه كۆتاییدا ده‌نوسێت له‌پشتی‬ ‫ته‌واوی ئه‌م جه‌نجاڵه‌دا په‌یوه‌ندییان ب ‌ه‬ ‫ملمالنێی هه‌ڵبژاردنی مه‌جلیس ل ‌ه ساڵی‬ ‫‪‌2012‬و سه‌رۆك كۆماری ل ‌ه ‪ 2013‬هه‌ی ‌ه‬ ‫ك ‌ه ئه‌حمه‌دی نژاد ئیتر ناتوانێت خۆی‬ ‫بۆ كاندید بكات‪ .‬ب ‌ه وته‌ی چاودێران‪،‬‬ ‫ل ‌ه نه‌بوونی «ئیساڵحخوازان» كه‌ پاش‬ ‫ناڕه‌زاییه‌كان ساڵی ‪ 2009‬مه‌جبور ب ‌ه‬ ‫بێده‌نگی كراون یان په‌ڕاوێز خراون‪،‬‬ ‫كۆنترۆڵی ده‌سه‌اڵتی ئێران له‌ئێستادا‬ ‫به‌ته‌واوی ل ‌ه ده‌ست به‌ره‌ی جیاجیاكانی‬ ‫موحافیزه‌كاراندایه‌‪.‬‬


‫تایبه‌ت‬

‫ژمار‌ه (‪ )50‬ساڵی چوارەم‪201١/5/15 ،‬‬ ‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫‪7‬‬

‫مێژووی بزوتنه‌وه‌ی كرێكاریی ئێران له‌ پاش شۆڕشی ‪1357‬‬ ‫ئا‪ :‬دوارۆژ‬ ‫زۆربه‌ی لێكۆڵه‌ران‌و مێژوونوسان‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌و بڕوایه‌ن كه‌ ته‌قسیم به‌ندی‌و‬ ‫دابه‌شكردنی خه‌باتی كرێكارانی ئێران‬ ‫به‌گشتی‪ ،‬هه‌مان پرۆسه‌ی گشتی‬ ‫كۆمه‌ڵگای ئێران ل ‌ه پاش شۆڕشی ‪57‬‬ ‫نیشانده‌دات‪ .‬ئاڵوگۆڕه‌كانی خه‌باتی‬ ‫كرێكارانی ئێران پاش شۆڕشی ساڵی‬ ‫‪ 57‬ده‌كرێت ب ‌ه چه‌ند ده‌وره‌ی دیاریكراو‬ ‫دابه‌شبكرێت‪.‬‬ ‫ل ‌ه شۆڕشه‌و‌ه تا سه‌ره‌تای شه‌ڕ‬ ‫یه‌كه‌مین ده‌وره‌ كه‌ب ‌ه روخانی محه‌مه‌د‬ ‫ره‌زا په‌هله‌وی ده‌ستی پێكرد‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫ده‌سپێكردنی شه‌ڕی هه‌شت ساڵ ‌ه له‌گه‌ڵ‬ ‫عێراق ل ‌ه خه‌رمانانی ‪ 59‬كۆتایی پێهات‪.‬‬ ‫له‌م ده‌وره‌یه‌دا فه‌زایه‌كی كراوه‌ی سیاسی‬ ‫ل ‌ه ئێران پێكهاتبوو‪ ،‬باس‌و مشتومڕی‬ ‫سیاسی جیاواز له‌ ئارادا بوو‪ ،‬حیزبگه‌لێكی‬ ‫جۆراجۆر دروست بوون‌و‪ ،‬كرێكاران وه‌ك‬ ‫باقی توێژه‌كانی كۆمه‌ڵگا له‌ گۆڕه‌پانی‬ ‫كۆمه‌ڵگادا حوزوریان بوو‪ .‬له‌م ده‌وره‌یه‌دا‪،‬‬ ‫له‌شوێنی كار ته‌شه‌كولگه‌لێكی سه‌ربه‌خۆ ب ‌ه‬ ‫ناوی شورا پێكهات‪ .‬شوراكان له‌ به‌رنامه‌ی‬ ‫كاری خۆیاندا ئه‌ركه‌كانیان له‌سه‌رو ئه‌رك‌و‬ ‫كاری ئیتیحادیه‌‌و سه‌ندیكاكان بوو‪ ،‬بۆ‬ ‫نمونه‌ ژماره‌یه‌ك ل ‌ه شوراكان‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌رانی‬ ‫كارخانه‌كانیان له‌سه‌ر كار البرد‪ ،‬یان ل ‌ه‬ ‫دامه‌زراندن‌و له‌سه‌ركارده‌ركردنی كرێكاران‌و‬ ‫یان حسابڕه‌سی كارخانه‌دا به‌شدارییان‬ ‫ده‌كرد‪.‬‬ ‫ده‌وره‌ی دواتر‪ ،‬ده‌وره‌یه‌كی یه‌كساڵه‌یه‌ ل ‌ه‬ ‫ده‌ستپێكردنی شه‌ڕی ئێران‌و عێراق ل ‌ه‬ ‫كۆتایی هاوینی ‪ 59‬تا ناوه‌ڕاستی ساڵی‬ ‫‪ ،60‬له‌ ماوه‌ی ئه‌م ساڵه‌دا گۆشاره‌كانی‬ ‫شه‌ڕ كه‌وته‌ سه‌ر كۆمه‌ڵگا‌و له‌ شوێنی‬ ‫كاریشدا‪( ،‬خان ‌ه كارگر) كه‌وت ‌ه هه‌وڵی‬ ‫هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی شوراكان‪ .‬خانه‌ی‬ ‫كاریگه‌ر‪ ،‬كه‌ له‌ ده‌یه‌ی ‪‌40‬و له‌ ده‌ورانی‬ ‫حكومه‌تی محه‌مه‌د ره‌زا شای په‌هله‌وی‪،‬‬ ‫به‌ناوی سازمانی كرێكارانی ئێران پێكهاتبوو‬ ‫و پاش شۆڕشیش ل ‌ه الیه‌ن الیه‌نگرانی‬ ‫كۆماری ئیسالمییه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ده‌برا‪ ،‬ئه‌و‬ ‫شورا‌و سه‌ندیكا كرێكارییه‌ سه‌ربه‌خۆیانه‌ی‬ ‫ك ‌ه تا ئه‌و كات دروستبوون‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫غه‌یری ئیسالمی ده‌زاانی‌و خوازیاری‬ ‫هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ته‌واوی ئه‌وانه‌ بوو‪.‬‬ ‫ساڵه‌كانی شه‌ڕ‬ ‫ده‌وره‌ی دواتر ل ‌ه هاوینی ‪ 1360‬ده‌ستی‬ ‫پێكرد‪ .‬له‌م ده‌وره‌یه‌دا بوو كه‌ رژیمی‬ ‫كۆماری ئیسالمی خۆی ده‌سه‌اڵتی خۆی‬ ‫سه‌پاند‪ ،‬ئۆپۆزیسیۆن به‌ ته‌واوی سه‌ركوت‬ ‫كرابوون‌و گوشار بۆ سه‌ر كۆمه‌ڵگا‌و شوێنی‬ ‫كار زۆرتر بوو‪ ،‬كه‌ نمونه‌ی ئه‌مان ‌ه ئه‌و‬ ‫ئێعدام ‌ه به‌رباڵوانه‌بوون ك ‌ه له‌م ده‌وره‌یه‌دا‬ ‫به‌ڕێوه‌چوو‪ .‬قانونی به‌سیجی شه‌ڕ هه‌ر له‌م‬ ‫سه‌رده‌مه‌دا په‌سه‌ندكرا ك ‌ه به‌ پێی ئه‌و‌ه‬ ‫‪ %20‬كرێكاران ده‌بوایه‌ ره‌وانه‌ی به‌ره‌كانی‬ ‫شه‌ڕ بكرێن‪.‬‬ ‫په‌یمانی جه‌واهری‪ ،‬لێكۆڵه‌ری مێژووی‬ ‫بزوتنه‌و‌ه كرێكارییه‌كان‪ ،‬پێیوای ‌ه ك ‌ه هه‌ر‬ ‫ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ بوو‌ه هۆی ئه‌وه‌ی ك ‌ه‬ ‫فه‌زایه‌كی جه‌نگی ل ‌ه شوێنی كاردا دروست‬ ‫بێت‌و سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش ئابوریی واڵت ب ‌ه‬ ‫ته‌رخانكردنی زۆرێك ل ‌ه كارخانه‌كان بۆ‬ ‫دروستكردنی كه‌ره‌سه‌ی شه‌ڕ‪ ،‬بوو ب ‌ه‬ ‫ئابوریی شه‌ڕ‪ .‬له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا ل ‌ه ناوه‌ڕاستی‬ ‫ده‌یه‌ی ‪ ،60‬وات ‌ه هه‌ر له‌و سه‌رده‌می شه‌ڕه‌دا‪،‬‬ ‫ناڕه‌زایی كرێكاریی به‌ره‌به‌ر‌ه زیادی كرد‪.‬‬ ‫ئه‌وان ناڕه‌زاییه‌كانیان به‌ شێوه‌گه‌لی‬ ‫جیاجیا‪ ،‬وه‌ك كه‌م كاریی‪ ،‬یان نه‌چوون‬ ‫بۆ به‌ره‌كانی شه‌ڕ‪ ،‬نیشان ده‌دا‪ .‬چه‌ندین‬ ‫مانگرتنیش هه‌ر له‌م باره‌یه‌وه‌ به‌ڕێوه‌چوو‪.‬‬ ‫كرێكاران‌و ده‌ورانی سازه‌نده‌گی‬ ‫له‌گه‌ڵ كۆتایی هاتنی شه‌ڕی هه‌شت‬ ‫ساڵه‌ی ئێران‌و عێراق ل ‌ه ساڵی ‪،1367‬‬ ‫پرۆسه‌ی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی ئابوریی ئێران‬ ‫ده‌ستی پێكرد‪ .‬به‌رنامه‌ی ئابوریی ده‌وڵه‌تی‬ ‫ئه‌كبه‌ری هاشمی ره‌فسه‌نجانی‪ ،‬بریتی‬ ‫بوو ل ‌ه كه‌مكردنه‌وه‌ی هێزی ئینسانی ل ‌ه‬ ‫كارخانه‌كان‪ ،‬به‌م مانایه‌ ك ‌ه به‌شێك له‌هێزی‬ ‫كاری دامه‌زراوه‌كان ده‌بێت الببرێن‪ ،‬چونك ‌ه‬ ‫ئه‌م ده‌سته‌یه‌ ل ‌ه كرێكاران توانای به‌رهه‌می‬

‫كرێكارانی ئێران به‌وه‌ گه‌یشتون كه‌ له‌ بێده‌نگیدا بارودۆخیان خراپتر‌و ل ‌ه به‌ده‌نگ هاتنیان گۆڕان دروست ده‌بێت‬ ‫هه‌ر به‌م هۆیه‌ بوو كه‌ ل ‌ه ناوه‌ڕاستی ده‌یه‌ی شورا ئیسالمییه‌كانی كار پاش په‌سه‌ند‬ ‫پیشه‌ییان نه‌بوو‪.‬‬ ‫به‌خسوسی كردن‪ ،‬به‌شێكی دیكه‌ بوو ‪ 70‬به‌م الوه‌ هه‌واڵی كرێكاریی زووتر كردنی قانونی كاری ئێستا‪ ،‬ل ‌ه ساڵی ‪1379‬‬ ‫پێكهاتن‪ .‬له‌ قانونی كاردا هاتوو‌ه ك ‌ه بێجگ ‌ه‬ ‫ل ‌ه به‌رنامه‌ی ده‌وڵه‌ت بۆ نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی ده‌گوازرایه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئابوریی‪ ،‬ك ‌ه بێكاریی ژماره‌یه‌كی زۆر خاڵی دووهه‌م كه‌ خه‌باتی كرێكاری له‌م له‌ نوێنه‌رانێك ك ‌ه كرێكاران بۆ ئه‌ندامێتی‬ ‫كرێكاری لێكه‌وته‌وه‌‪ .‬كه‌سانێك ك ‌ه بێكار ده‌وره‌یه‌دا هه‌ڵگربوو‪ ،‬خواستی پێكهێنانی ل ‌ه شورای ئیسالمیدا هه‌ڵیده‌بژێرن‪،‬‬ ‫سه‌ندیكای كارفه‌رمایش نوێنه‌ری خۆی بۆ ئه‌م شورای ‌ه‬ ‫سه‌ربه‌خۆ‌و‬ ‫ده‌كران‪ ،‬له‌ حه‌قده‌ستی بێكاری یان بیمه‌ی ته‌شه‌كولی‬ ‫كرێكاریی بوو‪ .‬كرێكارانی شیركه‌تی ده‌نێرێت‪ .‬ئه‌ركی شورای ئیسالمی كار‪،‬‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تیش بێ به‌ش ده‌كران‪.‬‬ ‫لێره‌دا پێویسته‌ سه‌رنجێكی قانونی كاری نه‌وت جارێكتر ل ‌ه ساڵی ‪ 1375‬ده‌ستیان به‌رگری ل ‌ه مافی پیشه‌یی كرێكارانه‌‪.‬‬ ‫ئێران بده‌ین‪ .‬له‌ نێوان ساڵه‌كانی ‪ 58‬تا دایه‌ مانگرتنێكی گه‌وره‌و له‌ جه‌ره‌یانی ئه‌م شورایانه‌ هه‌م له‌ روانگه‌ی شێوه‌ی‬ ‫‪ ،69‬ئێران به‌كرده‌و‌ه خاوه‌نی قانونی كار مانگرتنه‌كه‌دا نوێنه‌رانی خۆیان له‌ چه‌ند هه‌ڵبژاردنی ئه‌ندامان‌و هه‌م له‌ رووی شێوه‌ی‬ ‫نه‌بوو‪ .‬تۆمار‌و په‌سه‌ندكردنی قانونی كاری شارێك هه‌ڵبژارد‌و سه‌ره‌ڕای خواستی چاالكییه‌و‌ه ل ‌ه ژێر چاودێری راسته‌وخۆی‬ ‫نوێ زیاتر ل ‌ه ‪ 10‬ساڵی خایاند‪ .‬پالنی ریفاهی‪ ،‬داواكاری بۆ پێكهێنانی ته‌شه‌كولی وه‌زاره‌تی كاردا كارده‌كه‌ن‪ ،‬ئه‌مه‌ش ب ‌ه‬ ‫پێچه‌وانه‌ی ئیتیحادیه‌‌و سه‌ندیكاكان ك ‌ه‬ ‫ده‌وڵه‌تی ئه‌بولحه‌سه‌نی به‌نی سه‌در‪ ،‬هیچی سه‌ربه‌خۆی كرێكارییان خسته‌ڕوو‪.‬‬ ‫پێنه‌كرا‌و گه‌اڵڵه‌ی ئه‌حمه‌دی ته‌وكولی‪ ،‬ئه‌م مانگرتن ‌ه به‌توندی سه‌ركوت كرا‪ ،‬به‌ پێی رێساكانی رێكخراوی جیهانی‬ ‫وه‌زیری كار ل ‌ه ساڵی ‪ ،1360‬له‌گه‌ڵ ناڕه‌زایی به‌اڵم له‌وه‌ی ك ‌ه كرێكارانی نه‌وت به‌ هۆی كار ب ‌ه شێوه‌ی سه‌ربه‌خۆ كارده‌كه‌ن‌و‬ ‫توندی كرێكاراندا رووبه‌ڕوو بوو‪ ،‬سه‌ره‌نجام گرنگ بوونی ئه‌م پیشه‌سازییه‌‌و هه‌روه‌ها ئه‌ندامه‌كانیشیان خۆیان هه‌ڵیده‌بژێرن‪.‬‬ ‫خاوه‌نداربوونی مێژوویه‌ك له‌ خه‌باتی له‌وه‌ی ك ‌ه شورا ئیسالمییه‌كانی كار‪،‬‬ ‫ده‌وڵه‌ت گه‌اڵڵه‌كه‌ی خۆی وه‌رگرته‌وه‌‪.‬‬ ‫كێشمه‌كێشه‌كان له‌سه‌ر قانونی كار تا كرێكاری‪ ،‬به‌شێوی ‌ه كالسیك كاریگه‌رییه‌كی ته‌نیا ل ‌ه نوێنه‌ری كرێكاران پێكنه‌هاتوون‌و‬ ‫ساڵی ‪ 1369‬به‌رده‌وام بوو‪ .‬سه‌ره‌نجام له‌م گه‌وره‌یان ل ‌ه سه‌ر باقی به‌ش ‌ه كرێكارییه‌كان كارفه‌رماكانیش تێیدا به‌شدارن‪ ،‬كرێكاران‬ ‫ساڵه‌دابوو ك ‌ه قانونی كاری تازه‌‪ ،‬له‌ الیه‌ن بوو‪ ،‬ئه‌م مانگرتن ‌ه زۆرێك ل ‌ه كرێكارانی ئه‌م شورانه‌ ب ‌ه سه‌ربه‌خۆ‌و الیه‌نی پشتگیری‬ ‫مه‌جمه‌عی دیاریكردنی به‌رژه‌وندی نیزام له‌گه‌ڵ بیرۆكه‌ی پێكهێنانی ته‌شه‌كولی خۆیان نازانن‪ .‬هه‌ر به‌م هۆیه‌ش له‌هه‌وڵی‬ ‫ته‌شه‌كولی سه‌ربه‌خۆ یان سه‌ندیكای‬ ‫په‌سه‌ندكرا‪ .‬له‌ ساڵی ‪ 1373‬مافی ئه‌وه‌ ب ‌ه كرێكاریدا ئاشنا كرد‪.‬‬ ‫كارفه‌رما دراو‌ه تا گرێبه‌ستی كاتیی له‌گه‌ڵ هه‌ر له‌م ده‌ورانه‌دای ‌ه كه‌ كۆمیته‌گه‌لێك كرێكاریدان‪ .‬به‌اڵم ئه‌و ته‌شه‌كوالنه‌ی ك ‌ه‬ ‫كرێكاران ببه‌ستێت‪ .‬كرێكارانێك كه‌ به‌م بۆ پشتگیری ل ‌ه ته‌شه‌كول ‌ه سه‌رخۆ به‌ بێ ده‌ستێوه‌ردان‌و به‌شداری نوێنه‌رانی‬ ‫مشتومڕی ده‌وڵه‌ت چاالكی بكات‪ ،‬به‌ پێچه‌وانه‌ی‬ ‫پێكهاتن‌و‬ ‫جۆره‌ داده‌مه‌زرێن‪ ،‬ل ‌ه ته‌واوی مافه‌كان بێ كرێكارییه‌كان‬ ‫به‌ش ده‌بن‪ ،‬ته‌نانه‌ت ئه‌و مافانه‌ی ك ‌ه ل ‌ه پێویستی ته‌شه‌كول گه‌لێك سه‌ربه‌خۆ ك ‌ه قانونی كاری ئێرانه‌‌و هه‌ر ئه‌مه‌ش یه‌كێك‬ ‫بتوانن ل ‌ه خواستی كرێكارانن به‌رگری بكه‌ن‪ ،‬له‌ هۆكاره‌كانی ناكۆكی نێوان ده‌وڵ ‌هت‌و‬ ‫قانونی كاردا هاتووه‌‪.‬‬ ‫پاش به‌ره‌وڕووبوونه‌وی توندی ده‌وڵه‌ت به‌ هه‌ندێك ل ‌ه چاپه‌مه‌نی كرێكارانیش كرێكارانه‌‪.‬‬ ‫له‌گه‌ڵ خه‌بات ‌ه كرێكارییه‌كان ل ‌ه سه‌رده‌می خرایه‌ڕوو‪.‬‬ ‫ئێستاش چه‌ند ساڵێكه‌ كه‌ وه‌فدێك به‌‬ ‫شه‌ڕی یه‌ك دوو ساڵی پاش ئه‌وه‌‪ ،‬جارێكی هاتنه‌سه‌ركاری ده‌وڵه‌تی به‌ناو ئیساڵحخواز ناوی «وه‌فدی دامه‌زرێنه‌رانی سه‌ندیكا‬ ‫تر ناڕه‌زایی‌و مانگرتن ‌ه كرێكارییه‌كان رووی یه‌كێك له‌ ده‌ستكه‌وته‌كانی هه‌ڵبژاردنه‌كانی كرێكارییه‌كان» له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دایه‌ تا‬ ‫ل ‌ه زیادبوون كرد‪ .‬ل ‌ه نێوان به‌فرانباری دووی جۆزه‌ردانی ساڵی ‪ ،76‬دروستكردنی پێكهێنانی سه‌ندیكا سه‌ربه‌خۆكان به‌‬ ‫‪ 69‬تا ره‌شه‌ممه‌ی ‪ 70‬چه‌ندین مانگرتنی متمانه‌به‌خۆبوون‌و به‌هێزكردنی خودباوه‌ڕی یاسایی بكات‪ .‬ئه‌م وه‌فده‌ بڕوای وایه‌ كه‌‬ ‫گرنگ روویاندا كه‌ گرنگترینیان مانگرتنی له‌ نێو كرێكاران بوو ك ‌ه خۆی ل ‌ه شێوه‌ی كرێكاران ده‌بێت ئه‌ندامی سه‌ندیكاكانیان‬ ‫كرێكارانی نه‌وت بوو كه‌ له‌ئه‌نجامدا خواسته‌ دیاره‌كانی كرێكاران وه‌ك بن‌و له‌ رێگه‌ی سه‌ندیكاوه‌ له‌ كێشه‌كانیان‬ ‫زۆربوونی حه‌قده‌ستی كرێكاران به‌ رێژه‌ی ته‌شه‌كوله‌ كرێكارییه‌كان‌و وتووێژ له‌گه‌ڵ بكۆڵێته‌وه‌‪ .‬ئه‌م وه‌فده‌ له‌ وه‌فدی‬ ‫‪ 2‬هه‌زار ته‌مه‌نی لێكه‌وته‌وه‌‪.‬‬ ‫كارفه‌رما بۆ گه‌یشتن ب ‌ه داخوازییه‌كانیان دامه‌زرێنه‌ریی سه‌ندیكا جیاوازه‌كان وه‌ك‬ ‫به‌رجه‌سته‌ ده‌كرد‪ .‬به‌اڵم سه‌ره‌ڕای ئه‌م سه‌ندیكای شیركه‌تی ئۆتۆبوسڕانی تاران‌و‬ ‫متمانه‌به‌خۆبوونه‌‪ ،‬خه‌باتی كرێكاری ب ‌ه سه‌ندیكای كه‌فاشانی تاران پێكهاتووه‌‪.‬‬ ‫به‌رده‌وامبوونی داخوازییه‌كان‬ ‫جارێكیتر ل ‌ه ناوه‌ڕاستی ده‌یه‌ی ‪ 1370‬ب ‌ه هۆی نه‌بوونی ته‌شه‌كولێكی سه‌راسه‌ری به‌ پێی ئاماره‌ ره‌سمییه‌كان ته‌نیا ‪%20‬ی‬ ‫دواوه‌‪ ،‬رێژه‌ی خه‌بات ‌ه كرێكارییه‌كان رووی زیاتر به‌ شێوه‌ی به‌رباڵو باقی مایه‌وه‌‪ .‬كرێكارانی ئێران له‌ ناوه‌ندگه‌لێك كار‬ ‫له‌زیاد بوون كرد‪ .‬ئه‌م خه‌باتانه‌ ب ‌ه شێوه‌ی خوێندنه‌وه‌ی هه‌ر ئه‌م خه‌بات ‌ه په‌رشوباڵوان ‌ه ده‌كه‌ن كه‌ زیاتر له‌ ‪ 35‬كرێكاری تیایه‌‪.‬‬ ‫گشتی هه‌ڵگری دوو خاڵی گرنگ بوون ك ‌ه نیشانی ده‌دات كه‌ گرنگترین داخوازییه‌ك به‌م شێویه‌ ‪%80‬ی كرێكاران له‌ پیشه‌‬ ‫یه‌كێكیان هاوردنی خه‌باته‌كه‌یان بۆ ناو ك ‌ه تێیدا ده‌خرێته‌ڕوو‪ ،‬به‌ تایبه‌تی ل ‌ه جیاجیاكان له‌ بارودۆخێكدا كارده‌كه‌ن‬ ‫سه‌ره‌تای سه‌رده‌می سه‌رۆك كۆماری كه‌ شورای ئیسالمی نییه‌‪ .‬وه‌فدی‬ ‫شه‌قامه‌كان بوو‪.‬‬ ‫كرێكاران به‌و ئه‌نجام ‌ه گه‌یشتن كه‌ خه‌باتی محه‌مه‌دی خاته‌می‪ ،‬داخوازی حه‌قده‌ست ‌ه دامه‌زرێنه‌رانی سه‌ندیكا كرێكارییه‌كان‬ ‫ئه‌وان ل ‌ه چوارچێوه‌ی دامه‌زراوه‌كانیان ب ‌ه دواكه‌وتووه‌كان‪ ،‬یان ناڕه‌زایی دژی بێكاری‌و له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دایه‌ تا به‌م شێوه‌یه‌‬ ‫هیچ شوێنێك ناگات‌و بۆ كاریگه‌رتر بوونی له‌سه‌ركارده‌ركردنه‌‪ .‬به‌ پێی قانونی كاری یه‌كه‌ خه‌ده‌ماتی –پیشه‌ییه‌كان مۆڵه‌تی‬ ‫مانگرتنه‌كانیان ده‌بێت كاری رادیكاڵتر ئێستا‪ ،‬ئه‌گه‌ر كرێكارانی ئێران بیانه‌وێت پێكهێنانی سه‌ندیكا بگرێت‪.‬‬ ‫بكه‌ن وه‌ك داخستنی جاده‌كان‪ ،‬كۆبوونه‌و‌ه له‌ رێگه‌ی قانونییه‌و‌ه داخوازییه‌كانی خۆیان خانه‌ی كاریگه‌ریش یه‌كێك له‌و‬ ‫له‌به‌رده‌م دامه‌زراوه‌ ده‌وڵه‌تییه‌كان‌و ب ‌ه ئاگاداری كارفه‌رما بگه‌یه‌نن‪ ،‬ده‌بێت دامه‌زراوانه‌یه‌ كه‌ پێوه‌ندییه‌كی نزیكی‬ ‫خۆپیشاندان‪ ،‬تا له‌م رێگه‌وه‌ بتوانن ئه‌م كار‌ه ل ‌ه رێگه‌ی شورا ئیسالمییه‌كان‌و له‌گه‌ڵ شورا ئیسالمییه‌كاندا هه‌یه‌‪ .‬خانه‌‬ ‫سه‌رنجی كۆمه‌ڵگا بۆ الی خۆیان رابكێشن‪ .‬ئه‌نجومه‌نه‌ پیشه‌ییه‌كانه‌و‌ه ئه‌نجام بده‌ن‪.‬‬ ‫كارگر چه‌ند ساڵێك پاش به‌ده‌سه‌اڵت‬

‫گه‌یشتنی كۆماری ئیسالمی‪ ،‬به‌وه‌رگرتنی‬ ‫مۆڵه‌تی ره‌سمی له‌ خانه‌ ئه‌حزاب‪ ،‬وابه‌سته‌‬ ‫به‌ وه‌زاره‌تی ناوخۆ‪ ،‬وه‌ك ته‌شه‌كولێكی‬ ‫حیزبی لێهات كه‌ له‌ژێر چاودێری‬ ‫حیزبی ئیسالمی كاردا چاالكی ده‌كات‌و‬ ‫نوێنه‌رێكیشی وه‌ك نوێنه‌ری كرێكاران له‌‬ ‫مه‌جلیسدا هه‌یه‌‪ .‬چاودێرانی سیاسی پییان‬ ‫وایه‌ كه‌ به‌رپرسیاره‌تی سه‌ره‌كی خانه‌ی‬ ‫كاریگه‌ر هاوئاهه‌نگ كردن‌و رێكخستنی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی پیشه‌یی‌و شورا ئیسالمییه‌كانی‬ ‫كار له‌ شوێنی كاردایه‌‪ .‬له‌وه‌ی كه‌ قانونی‬ ‫كاری ئێران‌و شورا ئیسالمییه‌كان له‌‬ ‫شێویه‌كن كه‌ سه‌ندیكا‌و ئیتیحادیه‌‬ ‫سه‌ربه‌خۆكان قبوڵ ناكه‌ن‪ ،‬رێكخراوی‬ ‫جیهانی كار‪ ،‬ئه‌م ناوه‌نده‌ ئیسالمییانه‌ به‌‬ ‫نوێنه‌ری سه‌ربه‌خۆی كرێكاران ناناسێت‪.‬‬ ‫هاتنه‌سه‌ر كار ئه‌حمه‌دی نژاد‬ ‫هاتنه‌ سه‌ركاری مه‌حمودی ئه‌حمه‌دی‬ ‫نژاد‪ ،‬هاوڕێ له‌گه‌ڵ خراپتربوونی‬ ‫بارودۆخی ئابوریی كۆمه‌ڵگای ئێران‪ ،‬باری‬ ‫قورسی كارو ژیان قورسایی زیاتری خسته‌‬ ‫سه‌ر شانی كرێكاران‪ .‬ئه‌مه‌ش به‌ هۆی‬ ‫سیاسه‌ته‌ ئابورییه‌كانی ئه‌حمه‌دی نژاد‌و‬ ‫درێژه‌دان به‌ پرۆسه‌ی به‌خسوسی كردنی‬ ‫كارخانه‌كان‪ ،‬له‌الیه‌ك‌و نه‌بوونی پالنێك بۆ‬ ‫رزگاركردنی به‌رهه‌می ناوخۆ له‌به‌رامبه‌ر‬ ‫كااڵی هاورده‌ی كه‌ ئه‌وه‌یش داخستنی‬ ‫سه‌دان كارخانه‌‌و كارگه‌ی به‌دواوه‌ بوو‪ ،‬كه‌‬ ‫سه‌رجه‌می ئه‌مانه‌ش بێكاربوونی هه‌زاران‬ ‫كرێكاری لێكه‌وته‌وه‌‪.‬‬ ‫سه‌ره‌ڕای ئه‌مانه‌ش ئه‌وه‌ی له‌م قۆناغه‌‬ ‫له‌ بزوتنه‌وه‌ی كرێكاری ئێران به‌رچاو‬ ‫ده‌كه‌وێـت ئه‌و سه‌ركوت‌و بێده‌نگ كردنه‌ی‬ ‫ناڕه‌زایی كرێكارانه‌ كه‌ له‌ الیه‌ن هێزه‌كانی‬ ‫كۆماری ئیسالمی له‌ ده‌وڵه‌تی ئه‌حمه‌دی‬ ‫نژاد به‌ توندترین شێوه‌ به‌ڕێوه‌ده‌چێت‪.‬‬ ‫به‌جۆرێك كه‌ رۆژانه‌ شاهیدی هه‌واڵی‬ ‫ده‌ربڕینی ناڕه‌زایی‌و مانگرتنی كرێكاران‬ ‫له‌ گۆشه‌ جیاجیاكانی ئێرانین‪ .‬ناڕه‌زایی‬ ‫گه‌لێك كه‌ یان سه‌ركوت ده‌كرێن‪ ،‬یان‬ ‫كه‌مترخه‌مییان له‌گه‌ڵدا ده‌كرێت‪ ،‬بۆ‬ ‫نمونه‌ ناڕه‌زایی‌و مانگرتنی به‌رباڵوی‬ ‫كرێكارانی شیركه‌تی ئۆتۆبوسڕانی تاران‪،‬‬ ‫نیشه‌كه‌ری حه‌وت ته‌په‌‪ .‬به‌اڵم ئه‌وه‌ی‬ ‫كه‌ ئاشكرایه‌ سه‌ركوت چیدی ناتوانێت‬ ‫پێش به‌ دواكارییه‌ ره‌واكانی كرێكاران‬ ‫بگرێت‌و هه‌رجاره‌ش به‌وه‌ری به‌رزتره‌وه‌ بۆ‬ ‫گۆڕه‌پانی خه‌بات ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ كرێكارانی ئێران به‌وه‌‬ ‫گه‌یشتون كه‌ له‌ بێده‌نگیدا بارودۆخیان‬ ‫خراپتر ده‌بێت‌و له‌ به‌ده‌نگ هاتنیان گۆڕان‬ ‫دروست ده‌بێت‪.‬‬


‫‪6‬‬

‫ژمار‌ه (‪ )50‬ساڵی چوارەم‪201١/5/15 ،‬‬ ‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫ئه‌ندێشه‌‬

‫باهۆزی گۆڕان له‌ رۆژهه‌اڵتی ناوه‌راست‬

‫ئیسالمی سیاسی ڕه‌وتێکه که له‬ ‫یه‌ک سه‌ده‌ی ڕابردووه‌وه بووه‌ته‬ ‫ڕۆژه‌ڤی کۆڕو کۆبوونه‌وه‌ی واڵتان‌و له‬ ‫گۆڕانکاری‌و شۆڕشه‌کاندا‪ ،‬به‌تایبه‌ت‬ ‫له خۆرهه‌اڵتی ناوه‌ڕاست ئاراسته‌ی‬ ‫پێشبینیکراوی تووشی وه‌رچه‌رخان‬ ‫کردووه‪ ،‬یا کاریگه‌ریی بنه‌ڕه‌تی به‬ ‫سه‌ر شێوه ڕه‌فتاری سیاسی ده‌وڵه‌ت‌و‬ ‫حزبه‌کاندا داناوه‪ .‬ئه‌م ڕه‌وته ئه‌گه‌رچی‬ ‫له سه‌رده‌می سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ی ئیسالمی‬ ‫(االحیا االسالمیه) که له سه‌ر ده‌ستی‬ ‫جه‌مالودینی ئه‌سه‌دئابادی له ئێران‌و‬ ‫حه‌سه‌ن به‌نا له میسر ب ‌ه شێوه‬ ‫ئیمڕۆژییه‌که‌ی بناغه‌داڕێژی‌و پیاده کرا‪،‬‬ ‫به‌اڵم دواتر له چوارچێوه‌ی ڕێکخراوێکی‬ ‫ته‌رخانکراوی نهێنی به‌ناوی «ئه‌لقاعیده»‬ ‫کاره‌کانی برده پێش‪ .‬هه‌رچه‌ند ئیسالمی‬ ‫سیاسی خاوه‌ن ئامانج‌و خولیایه‌کی‬ ‫دیاریکراوو تایبه‌ته‪ ،‬ئه‌ویش هه‌وڵدانه‬ ‫بۆ گه‌یشتن به جیهانێکی یه‌کده‌ست‌و‬ ‫بێ کافر وه‌ک خۆی ده‌ڵێت له ڕێگه‌ی‬ ‫جه‌هادی کرده‌وه‌ییه‌وه (چ به مانای‬ ‫قتال واته کوشتنی کافرو موشریک‌و چ‬ ‫به مانای کاری هێوەرو پالنبۆدانراوی‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تی‪ ،‬واته گرێدانی داهاتووی‬

‫ئایین به حوکمڕانییه‌وه)‪ ،‬هه‌م له دیدی‬ ‫چاودێران‌و هه‌م له ناو خودی خۆیدا‬ ‫تا گه‌شه‌ی کردووه هاوکات تووشی‬ ‫دابه‌شکاریی سیستماتیک له ڕووی‬ ‫شێوه‌کارو ڕه‌فتاری ڕێکخراوی‌و سیاسیش‬ ‫بۆ‌ته‌وه‪ .‬ئه‌وه‌ی به شێوه کارو چۆنیه‌تی‬ ‫کارکردنی بگه‌ڕێته‌وه‪ ،‬شێوازی گونجانی‬ ‫کاری ئه‌م ڕه‌وته‌یه له ده‌سه‌اڵتخوازی له‬ ‫هه‌ر واڵت‌و کۆمه‌ڵگایه‌ک که له توندڕه‌وه‌و‬ ‫بۆ به‌ڕواڵه‌ت‌ یا به واقیع نه‌مڕه‌وه‌که‌ی‬ ‫دیاریده‌کات‪ .‬له‌ئاست ئه‌و گۆڕانکارییانه‌ی‬ ‫بۆ سۆنامی نوێی خۆرهه‌اڵتی ناوه‌ڕاست‬ ‫باسده‌کرێت که به‌لێشاو دیکتاتۆره‌کانی‬ ‫ڕوبه‌ڕوی هه‌ڕه‌شه‌ی نه‌مان کردوه‌ته‌وه‪،‬‬ ‫له باشووری کوردستا ئیسالمی سیاسی‬ ‫ئاڵوگۆڕێکی گه‌شه‌خوازانه‌ی به‌خۆوه‬ ‫بینی‌و به‌پێچه‌وانه‌ی واڵتانی عه‌ره‌بی‪،‬‬ ‫له باشووری کوردستانی ژێر ده‌سه‌اڵتری‬ ‫حکومه‌تی هه‌رێم نیگه‌رانی له گه‌شه‌ی‬ ‫ئیسالمی سیاسی‪ ،‬به ده‌ستێوه‌ردانی‬ ‫واڵتانی دراوسێ‌و له سه‌رویانه‌وه ئێران‬ ‫بوه‌ته پرسێکی سه‌ره‌کی که پێده‌چێت‬ ‫له‌سه‌ر‬ ‫ڕاسته‌وخۆی‬ ‫کاردانه‌وه‌ی‬ ‫به‌شه‌کانی تری کوردستان‪ ،‬به‌تایبه‌ت‬ ‫خۆرهه‌اڵت ببێت‪.‬‬ ‫کوژرانی ئوسامه بن‌الده‌ن که‌سایه‌تی‬ ‫سه‌ره‌کی‌و به‌رپرسی ژماره یه‌کی‬ ‫گه‌وره‌ترین ڕێکخراوی ئیسالمی سیاسی‬ ‫له جیهان له‌م کاته‌دا ده‌توانێت ڕه‌وتی‬ ‫ڕووداوه‌کان به‌ره‌و چ چاره‌نووسێک‬ ‫ببات؟ ئایا وه‌ک زۆربه‌ی سیاسی‌و‬ ‫ده‌وڵه‌تان‌و هه‌روه‌ها خه‌ڵکی مه‌ده‌نی‬ ‫پێیان وایه کوژرانی بن‌الده‌ن به‌واتای‬ ‫به‌رکه‌وتنی خه‌ساری کاری‌و زه‌مینگیره‬ ‫له ئه‌لقاعیده‪ ،‬یا وه‌ک کۆمه‌ڵێک له‬ ‫ئیسالمییه‌کان ئاماژه‌ی بۆ ده‌که‌ن‬

‫ده‌توانێت سه‌ره‌تای وه‌رزێکی تری‬ ‫سه‌رهه‌ڵدانی تێرۆریستی بێت؟ وه‌اڵم‬ ‫ئه‌م پرسیارانه ته‌نها زه‌مه‌ن دیاریده‌کات‪،‬‬ ‫به‌اڵم حاڵه‌تێک یارمه‌تیده‌ر ده‌بێت‬ ‫بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی دۆخی ئیسالمی‬ ‫سیاسی به‌تایبه‌ت تێرۆریزم له‌دوای‬ ‫کوژرانی بن‌الده‌ن ئه‌و ڕووداوانه‌یه که به‬ ‫ماوه‌یه‌کی کورت‌و ته‌نیا دوای چه‌ندڕۆژ‬ ‫له هه‌ستیارترین ناوچه‌ی ئابووری‌و‬ ‫چه‌کداریی جیهان واته خۆرهه‌اڵتی‬ ‫ناوه‌ڕاست هاتووه‌ته ئاراوه‪.‬‬ ‫ئوسامه بن‌الده‌ن ناوی هه‌واڵسازترین‬ ‫ڕوخساری تێرۆریستێکی بێپه‌رده‌و‬ ‫بێعاره که به درێژایی زیاتر له ده ساڵ‬ ‫هه‌موو هه‌ڕه‌شه‌کانی ڕووکرده ده‌وڵه‌تی‬ ‫ئامریکا‪ .‬ئه‌م تێرۆریسته که دوابه‌دوای‬ ‫ساڵی ‪ 1998‬به ته‌قاندنه‌وه‌ی هه‌ردوو‬ ‫باڵیۆزخانه‌ی ئامریکاو بریتانیا له کێنیا‬ ‫بووه‌ گه‌رمه‌ی باسی هه‌‌ڵه تێکده‌رییه‌کان‬ ‫له گۆشه‌و که‌ناری جیهان‪ ،‬ڕاسه‌ته‌وخۆ‬ ‫به‌رپرسایه‌تیی النیکه‌م ‪ 21‬زنجیره‬ ‫ته‌قینه‌وه‌و ئۆپه‌راسیۆنی کردووه که به‬ ‫ده‌یان هه‌زار که‌س له ئاکامیدا گیانیان‬ ‫له‌ده‌ست داوه‪ .‬ئه‌م که‌سه ئه‌گه‌رچی‬ ‫که‌سایه‌تییه‌کی وه‌حشی‌و هه‌رده‌م‬ ‫هه‌ڕه‌شه‌ر که‌ری بووه‪ ،‬به لێکدانه‌وه‌ی‬ ‫ڕێکخراوه‌که‌ی زۆرکات کاتی بۆ‬ ‫پالنداڕشتنی نه‌رم‌و کاری فه‌رهه‌نگیش‬ ‫کردووه دژ به ئازادیی بیروڕاو یه‌کسانی‬ ‫ئاستی‬ ‫به‌رزبوونه‌وه‌ی‬ ‫ژن‌پیاوو‬ ‫خوێنده‌واری که به‌پێی خوێندنه‌وه‌یان‬ ‫له به‌رژه‌وه‌ندیی ئامریکاو دژی یاسای‬ ‫ئیسالم‌و خوایه‪ .‬مه‌کۆیه‌کی هه‌ستیاری‬ ‫ئه‌لقاعیده له ناوچ ‌ه که هاوکات وه‌ک‬ ‫خۆی ده‌ڵێ پێگه‌ی ئامریکایشه‪ ،‬هه‌رێمی‬ ‫کوردستانه‪ .‬هه‌رچه‌ند ئه‌م هه‌رێمه که‬

‫محه‌مه‌د حه‌کیمی‬ ‫رۆژهه‌اڵتی ناوه‌راستی گه‌ور‌ه ده‌بێت ‌ه‬ ‫خه‌ون یا به‌ره‌و واقع ده‌چێت‪ ،‬ئایا ل ‌ه‬ ‫دوای ئه‌م گۆڕانانه ئه‌م ناوچ ‌ه به‌ره‌و‬ ‫یه‌کگرتوویه‌ک ده‌چێت وه‌ک یه‌کێتی‬ ‫ئوروپا یا به‌ره‌و لێک ترازان‌و چکۆڵه‌‌تر‬ ‫بوونه‌وه‌ی حکومه‌ته‌کان ده‌چێت‪ .‬ئایا‬ ‫کۆمه‌ڵگای ئه‌م ناوچه‌ کراوه‌‌تر ده‌بێت‬ ‫یا ده‌بێت ‌ه کۆمه‌ڵگه‌ێکی چه‌ق به‌ستوو‬ ‫که‌ هه‌موو ناوچه‌ک ‌ه ده‌ته‌نێته‌وه‌و ده‌بێت ‌ه‬ ‫هۆی کۆشتارو شه‌ڕێکی ده‌سته‌ویه‌خه‌ ل ‌ه‬ ‫ناوچه‌که‌‪.‬‬ ‫زۆربه‌ی پسپۆران ل ‌ه سه‌ر ئه‌و باوه‌ره‌ن ک ‌ه‬ ‫جێبه‌جێ کردنی ئه‌م پالنه له‌ رۆژهه‌اڵتی‬ ‫ت مانیفستێکی ئه‌مریکایه‌‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫ناوه‌راس ‌‬ ‫براوای من بۆ گه‌یشتن به‌م مه‌به‌ست ‌ه‬ ‫ئه‌رته‌شی ئه‌مریکا چکۆڵه‌ی ‌ه ل ‌ه ناوچه‌که‌‌و‬ ‫ده‌بێت ئه‌و ئه‌رته‌ش ‌ه گه‌وره‌تر بکرێته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئایا ده‌سه‌اڵتدارانی ئه‌مریکایی ئه‌م‬ ‫ریسکه‌ ده‌که‌ن‪ ،‬سیاسه‌تی رۆژهه‌اڵتی‬ ‫ناوه‌راست هێند‌ه ده‌سه‌نازی تێکه‌وتوه‌ ک ‌ه‬ ‫که‌م که‌س ل ‌ه پسپۆران بتوانێ پێشبینێکی‬ ‫راست‌و واقعی ببێت ل ‌ه سیاس ‌هت‌و داهاتووی‬ ‫ئه‌م ناوچه‌یه‌‪.‬‬ ‫پسپۆران و سیاسیه‌کان و تاکه‌کان‬ ‫نه‌‌یانده‌توانی پێشبینی ئه‌م شه‌پۆڵی‬ ‫ئازادی و دموکراسی خوازی ‌ه ک ‌ه هه‌موو‬ ‫‌وه‬ ‫ناوچه‌ی رۆژهه‌اڵتی ناوه‌راست گرتوه‌ته ‌‌‬ ‫بکه‌ن‪ ،‬که‌متر که‌سێک بوو ک ‌ه بتوانێ‬ ‫پێشبینی بکات دیکتاتۆره‌کان یه‌ک ل ‌ه‬

‫دوای یه‌ک ده‌روخێن یا به‌ره‌و تیا چوون‬ ‫ده‌چن‪ ،‬هه‌ر ئێستا به‌شێکی به‌رچاو ل ‌ه‬ ‫رۆژهه‌اڵتی ناوه‌راست تووشی پشێوی و‬ ‫ی بوه‌‌و شاڕۆمه‌ندانی ئه‌و‬ ‫ئاژاوه و نائارام ‌‬ ‫واڵتان ‌ه داوای نه‌مانی گه‌نده‌ڵی‌و ده‌ست ل ‌ه‬ ‫کار کێشانه‌وه‌ی ده‌سه‌اڵت ‌ه گه‌نده‌ڵه‌کان‬ ‫ده‌که‌ن‌‪.‬‬ ‫ب ‌ه بروای من به‌ر ئه‌م ڕاپه‌رینه‌ جه‌ماوه‌ریه‌ی‬ ‫ک ‌ه رۆژهه‌اڵتی ناوه‌راست‌و باکووری ئه‌فریقا‬ ‫گرتوه‌ته‌وه‪ ‌،‬هۆکاری سه‌ره‌کی گه‌نده‌ڵیه‌و‬ ‫هه‌موو ئه‌م ناوچانه‌ ب ‌ه تایبه‌تی واڵتانی‬ ‫عه‌ره‌بی‌و ئێران ب ‌ه ده‌ست گه‌نده‌ڵیه‌و‌ه‬ ‫ده‌ناڵێنن‪ ،‬هه‌ر ئه‌م گه‌نده‌ڵیه‌ بوه‌ت ‌ه‬ ‫هۆی ئه‌وه‌ی کۆمه‌ڵگه‌ی هه‌ژارو ماندوو‬ ‫ده‌ست بده‌ن ‌ه ڕاپه‌رین ب ‌ه دژی گه‌نده‌ڵی‌و‬ ‫ده‌سه‌اڵت ‌ه دیکتاتۆره‌کان‌و داوای نه‌مان‌و‬ ‫ده‌ست ل ‌ه کار کێشانه‌وه‌ی ئه‌و ده‌سه‌اڵتان ‌ه‬ ‫بکه‌ن‪ .‬یه‌که‌م بن عه‌لی دیکتاتۆری تونس‪،‬‬ ‫دووهه‌م حوسنی موباره‌ک دیکتاتۆری‬ ‫میسرو ئێستا دیکتاتۆره‌کانی سوریه‌‪،‬‬ ‫لیبی‪ ،‬به‌حره‌ین‪،‬ئوردون‪ ،‬ئێران و یه‌مه‌ن‪،‬‬ ‫هه‌موو ئه‌م ورد‌ه دیکتاتۆرانه‌ که‌وتوونه‌ت ‌ه‬ ‫نێو گێژه‌ڵووکه‌ێک ک ‌ه رزگار بوون له‌م‬ ‫شه‌پۆڵ ‌ه مه‌حاڵه‌‌و هه‌ر ئه‌م گێژه‌ڵووک ‌ه ب ‌ه‬ ‫زووترین کات ئێرانیش ده‌گرێته‌وه‌‌و ل ‌ه ئان‌و‬ ‫ساتدای ‌ه ک ‌ه بوومه‌له‌رزه‌ێکی ‪ 12‬ریشتری‬ ‫بدات ل ‌ه ئێران‌و دیکتاتۆریه‌تی ئه‌و واڵت ‌ه‬ ‫به‌ره‌و داڕمان‌و ل ‌ه ناو چوون به‌رێت‌و ئه‌م‬ ‫واقعه‌یه‌که‌ که‌ ده‌بێ له‌و واڵت ‌ه روو بدات‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ی له‌م ناوه‌دا گرنگ ‌ه ئه‌وه‌ی ‌ه ک ‌ه‬ ‫حکومه‌ته‌کانی ناوچه‌ک ‌ه مه‌شروعیه‌تی‬ ‫خۆیان له‌ ده‌ست داوه‌و نه‌بوونی‬ ‫مشروعیه‌ت‌و هه‌روه‌ها گه‌نده‌ڵی ماڵی‌و‬ ‫سیاسی بوه‌ت ‌ه هۆی ئه‌وه‌ی خه‌ڵکی ئه‌م‬ ‫ناوچانه‌ تووشی هه‌ژاری‌و نه‌داری ببن‌و‬ ‫هه‌روا که‌ دییمان ل ‌ه تونس الوێکی سه‌وز‌ه‬ ‫فرۆش بوه‌ هۆی ڕووخانی بن عه‌لی‌و‬ ‫هه‌روه‌ها بوه‌ هۆی یه‌که‌م جه‌ره‌قه‌ی‬ ‫ئه‌م گۆڕانه‌ سه‌رتاسه‌ریه ل ‌ه رۆژهه‌اڵتی‬

‫ناوه‌راست‪.‬‬ ‫به‌ هۆی سیاسه‌تی هه‌له‌ی دیکتاتۆره‌کان‬ ‫ل ‌ه ناوچه‌که‌دا‌و ب ‌ه هۆی به‌ربه‌ره‌کانێ ل ‌ه‬ ‫گه‌ڵ ئیسراییل رژێمی واڵت ‌ه عه‌ره‌بیه‌کان‌و‬ ‫ته‌نانه‌ت ئێرانیش ب ‌ه گشتی چوونه‌ت ‌ه‬ ‫پای ئه‌و پرسه‌‌و پرسی شاڕۆمه‌ندانی‬ ‫خۆیان له‌ بیر کردوه‌ته‌وه‌‌‌و ئه‌و خه‌ڵکه‌یان‬ ‫کردوه‌ته‌ قۆربانی ئه‌م سیاسه‌ت ‌ه و تا‬ ‫ئێستا ئه‌و واڵتانه‌ هیچ گوێ‌ڕایه‌لێکیان‬ ‫نه‌بوه‌ له‌ مه‌ڕ ئابووری واڵت‌و هه‌ر ئه‌م ‌ه‬ ‫‌ته هۆی ئه‌وه‌ی یه‌که‌مین جه‌ره‌قه‌ی‬ ‫بوه ‌‌‬ ‫ئازادی‌و دموکراسی خوازی ل ‌ه ناوچه‌که‬ ‫لێبدرێت‌و شاڕۆمه‌ندانی نارازی ده‌ستیان‬ ‫‌ته دژایه‌تی کردنی ئه‌و بنه‌مااڵنه‌ی‬ ‫داوه ‌‌‬ ‫ک ‌ه ساڵه‌های ‌ه هه‌موو داهات‌و شوێن ‌ه‬ ‫گرنگه‌کانی ده‌سه‌اڵتی واڵته‌کانیان قۆرغ‬ ‫کردوه‌ بۆ خۆیان‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر چی چوار ده‌یه‌یه‌ ک ‌ه ده‌سه‌اڵت ‌ه‬ ‫دیکتاتۆره‌کان ل ‌ه ‌م ناوچ ‌ه حوکم ده‌که‌ن‌و‬ ‫ئه‌مه‌ بوه‌ته‌ هۆی ئه‌وه‌ی ک ‌ه ئه‌وان وابیر‬ ‫بکه‌نه‌وه‌ که‌ هیچ کات ده‌سه‌اڵته‌که‌یان‬ ‫هه‌ره‌س ناهێنێت‌و تاسه‌ر به‌رده‌وام ده‌بن‬ ‫له‌ چه‌وسێندنه‌وه‌ی خه‌ڵکی هه‌ژاراو‬ ‫بێده‌ره‌تان‪ ،‬هه‌ر ئه‌م بیرۆک ‌ه هه‌له‌ی ‌ه‬ ‫وای ل ‌ه ده‌سه‌اڵتداران کردبوو که‌ ئیزن‬ ‫به‌ خه‌ڵکی ئاسایی نه‌ده‌ن تا بێن ‌ه ناو‬ ‫خه‌بات‌و چااڵکی سیاسی‌و هه‌روه‌ها ب ‌ه‬ ‫هه‌موو شێوه‌ێک هاتنه‌ سه‌ر شه‌قامیان ل ‌ه‬ ‫شاڕۆمه‌ندان قه‌ده‌غ ‌ه کردوه‌و هه‌روا که‌ ل ‌ه‬ ‫سه‌ره‌و‌ه ئاماژه‌م پێکرد الوێکی سه‌وز‌ه‬ ‫فرۆش بوه‌ هۆی ئه‌وه‌ی ک ‌ه خه‌ڵکی ئه‌م‬ ‫ناوچانه‌ زاتیان له‌ ده‌سه‌اڵته‌ گه‌ند‌هڵ‌و‬ ‫دیکتاتۆره‌کان شکاوه‌‪.‬‬ ‫ده‌بێ ڕۆڵی ئینترنت‌و فیس بوکیش ل ‌ه یاد‬ ‫نه‌که‌ین که‌ به‌راستی له‌ وشیار کردنه‌وه‌ی‬ ‫جه‌ماوه‌ردا زۆر یارمه‌تی شارۆمه‌ندانیان‬ ‫داوه‌و هه‌ر ئێستا چکۆڵه‌ترین رووداوه‌کان‪،‬‬ ‫ب ‌ه زووترین کات هه‌موو رووداوو کاره‌ساتێک‬ ‫باڵو ده‌بێته‌وه‌‌و جیهان ده‌بێت ‌ه شاهیدی‬

‫داهاتووی ئیسالمی سیاسی له ناوچه‬

‫هیچ سه‌رکه‌وتنێک وه‌ده‌ست نه‌هاتوه‌ ‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌وه‌ی جێگه‌ی سه‌رنجی ئه‌وه‌ی ‌ه ک ‌ه‬ ‫یه‌که‌م جار ئه‌م سه‌رهه‌ڵدانان ‌ه ل ‌ه ئێرانه‌و‌ه‬ ‫ده‌ستی پێکردو ل ‌ه دوای هه‌ڵبژاردنه‬ ‫ساخته‌که‌ی ئێران خه‌ڵکی ئه‌و واڵت ‌ه ب ‌ه‬ ‫میلیونی ڕژانه‌ سه‌ر شه‌قامه‌کان و داوای‬ ‫ده‌ست ل ‌ه کار کێشانه‌وه‌ی ئه‌حمه‌دی نژادو‬ ‫خامنه‌ییان ده‌کرد‪ ،‬به‌اڵم رژێمی ئیسالمی‬ ‫ئێران ل ‌ه سه‌رکوتی نه‌یارانی ئه‌و واڵت ‌ه ب ‌ه‬ ‫هه‌موو شێوه‌ێک ده‌ستیان دای ‌ه سه‌رکوتی‬ ‫نه‌یاران‌و به‌ هه‌زاران که‌س ل ‌ه نه‌یاران له‌و‬ ‫واڵته‌ ده‌سبه‌سه‌رو هه‌روه‌ها به‌ ده‌یان‬ ‫که‌سی‌تر کوژراوو بریندار کران‪.‬‬ ‫ئه‌م ‌ه بو‌ه هۆی ئه‌وه‌ی ک ‌ه جه‌ماوه‌ری‬ ‫ئێران تووشی بێده‌نگێک و هه‌روه‌ها‬ ‫سه‌رسوورمان بوون که‌ چۆن ده‌سه‌اڵتێک‬ ‫ک ‌ه رۆژانێک شۆرشێکیان دزی به‌م شێو‌ه‬ ‫شاڕۆمه‌ندانی ئێران ده‌داته‌ به‌ر گۆلله‌‌و ب ‌ه‬ ‫ماشین ده‌چێت ب ‌ه سه‌ر ئه‌و خه‌ڵکه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌وه‌ی دیاره‌ چاره‌نووسی دیکتاتۆره‌کانی‬ ‫رژێمی ئیسالمی ئێرانه‌‌و ب ‌ه دڵنیاییه‌و‌ه‬ ‫ی چاره‌نووسی‬ ‫ئه‌وانیش ده‌بنه‌ هاوشێوه‌ ‌‬ ‫بن عه‌لی‌و حوسنی موباره‌ک‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌رچی بارودۆخی ئێران ل ‌ه واڵتانی‬ ‫رۆژهه‌اڵتی ناوه‌راست زۆر جیاوازه‌‌و ئێران ب ‌ه‬ ‫هۆی فڕ‌ه نه‌ته‌وه‌یی‌و پێشێڵ کردنی هه‌موو‬ ‫جۆر‌ه ماف ‌ه سه‌ره‌تایه‌کانی شاڕۆمه‌ندانی‬ ‫زۆر زووتر ده‌توانێت دیکتاتۆریه‌ت له‌و‬ ‫واڵته‌ وه‌ده‌رنێت‪ ،‬به‌اڵم چه‌ندین فاکت‬ ‫بوه‌ت ‌ه رێگرو یه‌که‌م سه‌رکوتی دڕندانه‌ی‬ ‫رژێمی ئیسالمی ئێران‌و هه‌روه‌ها هه‌ژاری‌و‬ ‫نه‌داری خه‌ڵکی ئه‌و واڵت ‌ه وه‌ک هۆکارگه‌ڵی‬ ‫دامڕکاندنه‌وه‌ی ڕاپه‌رینه‌کانی ئێرانه‌‪.‬‬

‫کاوه که‌ریمی‬

‫هه‌موو دڕنده‌یی دیکتاتۆره‌کان‪.‬‬ ‫له سه‌ر ده‌ریاێک‬ ‫ئه‌گه‌ر چی ئه‌م واڵتانه‌ ‌‌‬ ‫ی الوازی‬ ‫ل ‌ه نه‌وت نووستون‪ ،‬به‌اڵم په‌یوه‌ند ‌‬ ‫رژێمی کۆماری ئێران له‌ ئابووری جیهانی‬ ‫بوه‌ت ‌ه هۆی ل ‌ه ده‌ست دانی زۆر شت له‌و‬ ‫‌ته‬ ‫جیهان و له‌و واڵته‌‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌م سیاسه ‌‌‬ ‫ب ‌ه گشتی ل ‌ه میسر جیاوازه‌و میسر واڵتی‬ ‫توریسم و واڵتی کاناڵی سوئز‌ه ‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫رژێمی ئیسالمی ئێران دڵنیایه له‌وه‌ی‬ ‫که‌ به‌م شێوه‌ ب ‌ه حه‌یاتی خۆی درێژ‌ه‬ ‫ده‌دات‌‌و وا ده‌زانێت ک ‌ه ده‌توانێ تا سه‌ر‬ ‫شاڕۆمه‌ندانی ب ‌ه هه‌ژاری و ده‌س کوڕتی‬ ‫بێڵێته‌وه‌‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌ن شورای که‌نداو ده‌ستی داوه‌ت ‌ه‬ ‫سه‌رکوتی نه‌یارانی حکومه‌تی به‌حره‌ین‌و‬ ‫هه‌روه‌ها رژێمی ئیسالمی ئێران ب ‌ه‬ ‫پشتیوانی کردنی ماڵی و لوجستیکی‌و‬ ‫ته‌نانه‌ت به‌ ناردنی هێز بۆ ئه‌و واڵته‌‌و‬ ‫هاوسێ بوونی ئه‌م ده‌وڵه‌تانه‌ و هه‌روه‌ها‬ ‫بوونی عه‌ره‌بستانی سعودی وه‌ک بااڵنسێک‬ ‫له ناوچه‌که‌ ده‌بیندرێت‌و ئه‌م ‌ه بوه‌ته‌ هۆی‬ ‫ئه‌وه‌ ک ‌ه هه‌ڵسه‌نگاندن‌و پێشبینی کردنی‬ ‫ئه‌م رووداوان ‌ه ئه‌سته‌مه‌و پسپۆران له‌ سه‌ر‬ ‫ئه‌و باوه‌ره‌ن رژێمی ئیسالمی ئێران تا‬ ‫ڕاده‌ێکی زۆر ده‌ستی ل ‌ه زۆربه‌ی ئاژاوه‌کانی‬ ‫ناوچه‌که‌دا هه‌یه‌‪ ،‬ب ‌ه تایبه‌تی ل ‌ه سوریه‌ و‬ ‫لوبنان‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر چی به‌ تیا چوونی ئوسام ‌ه بن‬ ‫الده‌ن زۆر له‌ سیاسه‌ته‌کانی ناوچه‌ک ‌ه‬ ‫ده‌گۆڕدرێت‌و هێز‌ه ئیسالمیه‌ توند ئاژوه‌کان‬ ‫به‌ گشتی گۆشه‌گیر ده‌بن‌و ئه‌م ‌ه ده‌توانێ‬ ‫ده‌ستی ئه‌مریکا له‌ ناوچه‌ک ‌ه ئاوه‌اڵتر‬ ‫بکاته‌و‌ه بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێت کارێگه‌ری‬ ‫زیاتر دابنێ ل ‌ه سه‌ر گۆڕانه‌کانی ناوچه‌که‌و‬ ‫ده‌ستی ئاوه‌اڵتر ده‌بێت ل ‌ه گه‌ماڕۆدانی‬ ‫زیاتری ده‌وڵه‌ته‌ سه‌رکوتگه‌ره‌کانی سوری ‌ه‬ ‫و ئیران‪.‬‬ ‫کاتێ شۆرشی جه‌ماوه‌ری خه‌ڵک ل ‌ه میسرو‬ ‫تونس سه‌رکه‌وت‪ ،‬به‌اڵم بۆ چی ل ‌ه ئێران‬

‫سه‌رچاوه‌‪ :‬سایتی بی بی سی‬ ‫سایتی دویچه‌وله‌‬ ‫کتێبی‪ :‬ژئوپولتیکی رۆژهه‌اڵتی ناوه‌راست‬ ‫وتار‪ ‌:‬خاورمیانه‌ گه‌وره‌ ل ‌ه سایتی ئیران‌و‬ ‫جهان‬

‫له ڕووی ئازادیی ڕۆژنامه‌نووسی‌و هه‌وڵی‬ ‫ژنان‌و الوان بۆ خه‌باتی یه‌کسانیخوازی‌و‬ ‫گه‌شه‌خوازانه‌یان هه‌رێمێکی تایبه‌تی‌و‬ ‫نایابه له ناوچه‪ ،‬له الیه‌کی تریشه‌وه هێز‌ه‬ ‫دیاریکه‌ره‌کان له‌م هه‌رێمه عیلمانین‪ ،‬یا‬ ‫پڕوپاگه‌نده بۆ عیلمانی ‌هت‌و سێکۆالریزم‬ ‫ده‌که‌ن که دژایه‌تیی ئه‌لقاده به‌رامبه‌ر‬ ‫به‌خۆیان دووهێنده زیاد ده‌که‌ن‪.‬‬ ‫له‌سه‌ر لێواری مه‌دیته‌رانه کاردانه‌وه‌کان‬ ‫به کوژرانی بن‌الده‌ن له‌الیه‌ن ئیسالمیه‬ ‫سیاسیه‌کانه‌وه نیگه‌رانییه‌کی بێده‌نگی‬ ‫مه‌یله‌و قه‌ناعه‌تکردنه به‌و که‌شه‌و له‬ ‫کاتێکدا ئه‌مه به‌مانای الوازتربوونی‬ ‫پێگه‌ی دیاریکه‌ری کۆماری ئیسالمی له‬ ‫داهاتووی سیاسیی به‌تایبه‌ت فه‌له‌ستین‪،‬‬ ‫که فه‌تح‌و حه‌ماس ڕێکه‌وتنیکی‬ ‫مێژووییان به‌مه‌به‌ستی پێکهێنانی‬ ‫ده‌وڵه‌تی کاتی له فه‌له‌ستین ڕاگه‌یاندووه‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌ند هاوکات هه‌واڵی خۆپیشاندانی‬ ‫دژ به کوژرانی بن‌الده‌نیش(وه‌ک‬ ‫یادکردنه‌وه‌یه‌کی) له غه‌زه باڵو بووه‌وه‪،‬‬ ‫به‌كاڵم پێده‌چێت ئه‌م خۆپیشاندانه‌ش‬ ‫هه‌ر ئه‌وه‌نده واقیعی‌و سیاسیانه بێت‬ ‫که به‌ڕێوه‌بردنی خۆپیشاندانی ڕۆژی‬ ‫قودس به فه‌رمانی خومه‌ینی واقیعی‬ ‫بوو هیچکات نه‌بووه گوتارێکی زاڵی‬ ‫ی به‌مه‌ستی ئاسانکاری له‬ ‫سیاس ‌‬ ‫ژیان‌و گوزه‌رانی سیاسی‌و کۆمه‌اڵیه‌تیی‬ ‫فه‌له‌ستینیه‌کان‪ ،‬به‌پێچه‌وانه‌وه ده‌ستی‬ ‫ئێرانی بۆ ده‌ستێوه‌ردان له کاروباری‬ ‫ناوخۆیی ئه‌و واڵته ئاوه‌اڵتر کرد‪.‬‬ ‫به‌وحاڵه‌وه چاره‌نووسی ئیسالمی‬ ‫سیاسی له فه‌له‌ستین‌و لوبنان‪ ،‬به‬ ‫نه‌ریتی عه‌ره‌بی‌و پشتیوانی له مۆدێلی‬ ‫میسر له شێوازێکی پێشڕه‌وانه ناچێت‌و‬ ‫ده‌کرێ بڵێین هه‌رێمی کوردستان هێشتا‬

‫له‌و باره‌وه پڕمه‌ترسیتره‪.‬‬ ‫له‌وانه‌یه هه‌رێمی کوردستان‌و عێراق‬ ‫به ده‌ستێوه‌ردانی فاکته‌ری نه‌مڕه‌وی‬ ‫کۆماری ئیسالمی له کاروباری رۆژانه‌و‬ ‫چاره‌نووسسازدا النیکه‌م له‌بواری‬ ‫ئیسالمی سیاسی پڕمه‌ترسیترین‬ ‫شوێنی ناوچه‌که بێت‪ ،‬که ناواقیترین‬ ‫پێشهات‌و دواڕۆژیان بۆ ئیسالمی‬ ‫سیاسی دوای کوژرانی بن‌الده‌ن به‌خۆوه‬ ‫بینیوه که بۆچوونی «زافر ئه‌لعانی»‬ ‫له به‌رپرسانی لیستی عیراقییه ته‌نها‬ ‫نموونه‌یه‌کیه‌تی‪ ،‬وه‌ک ده‌ڵێ‪ :‬بن‌الده‌ن له‬ ‫ڕێکخراوی ئه‌لقاعیده‌دا که‌سێکی نه‌مڕه‌و‬ ‫بووه‌و ئه‌یمه‌ن زه‌قاهری (که پێده‌چێت‬ ‫جێگری بن‌الده‌ن بێت) له‌و توندڕه‌وتره‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌ند له بڵندگۆی ئیسالمی‌ سیاسی‌و‬ ‫له‌الیه‌ن وتاربێژه‌کانیه‌وه‪ ،‬چ مه‌ال‬ ‫ئایینییه‌کان‌و چ مامۆستاکانی زانکۆ‪،‬‬ ‫خێراییه‌کی وه‌رچه‌رخانی سه‌یر له‬ ‫هه‌ڵوێستی نه‌مڕه‌و بۆ توندڕه‌وو جیهادی‌و‬ ‫به‌پێچه‌وانه‌شه‌‌وه ده‌بینرێت (که به‌پێی‬ ‫مه‌سڵه‌ح ‌هت‌و به‌ڕۆژ دیاریده‌کرێت)‪،‬‬ ‫به‌اڵم له سروشت‌و ناوه‌رۆکدا شتێکیان‬ ‫هاوبه‌شه که ئه‌ویش داگیرکردنی فه‌زای‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تی‌و ده‌رکردنی هه‌ر بڕیارێکی‬ ‫چاره‌نووسسازه بۆ داهاتووی واڵت‪.‬‬ ‫مه‌ترسییه‌که ئه‌مه‌یه‪ ،‬دۆخی هه‌ستیاری‬ ‫دێمۆکراسی له ناوچه‌و کوردستان تا‬ ‫کوێ ده‌یه‌وێ له‌گه‌ڵ ئیسالمی سیاسی‬ ‫بچێته پێش؟ ئایا نه‌رمی نیشاندانی‬ ‫زیاتر تا ئاستی لێنه‌پرسینه‌وه له‬ ‫ڕیکخه‌رانی مه‌راسیمی پرسه‌و ماته‌مین‬ ‫بۆ بن‌الده‌ن به‌واتای ڕازیبوون نییه‬ ‫به‌رامبه‌ر تیاچوونی به‌شیکی زۆر‬ ‫له سامانی واڵت‌و سه‌رمایه‌ی الوان‌و‬ ‫ڕابردووی دێمۆکراتیک؟‬


‫ئه‌ندێشه‌‬

‫له‌ رۆژهه‌اڵتی كوردستان‬ ‫مه‌یدان بۆ چاالكی ئیسالمی ‌ه توندڕه‌وه‌كان ئاوه‌اڵیه‌‬

‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫كۆمار ‌ی ئیسالمی‪:‬‬ ‫مافی مرۆڤ‌و‬ ‫تیرۆریست!!!‬

‫‪9‬‬

‫په‌رویز ره‌حیمزاده‌‬

‫ب ‌ه سه‌رهه‌ڵدانی شه‌پۆل ‌ه‬ ‫ناڕه‌زاییه‌كان ل ‌ه واڵتانی‬ ‫ئیسالمی ‌و رووخانی‬ ‫چه‌ند حكوومه‌ت وه‌كو‬ ‫میسر ‌وتوونس ‌و هه‌ر‬ ‫وه‌ها سه‌ركوتی خه‌ڵكی‬ ‫ی‬ ‫ی له‌ چه‌ند واڵتی تر ‌‬ ‫ناڕاز ‌‬ ‫وه‌كوو لیبی‪ ،‬به‌حره‌ین ‌و‬ ‫هه‌ر وه‌ها سووریه‌‪ ،‬زۆر‬ ‫جار ل ‌ه راگه‌یاندنه‌كانی‬ ‫سه‌ر ب ‌ه كۆماری‌ ئیسالمی‪،‬‬ ‫ده‌بیسین ك ‌ه سه‌ركرده‌كانی ئه‌و رژیمه‌ دیكتاتۆره‌ باس ل ‌ه‬ ‫ی مافی مرۆڤ ده‌كه‌ن‌و داوا له‌ نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان‬ ‫پێشێلكردن ‌‬ ‫ی به‌حره‌ین بگرن‌وچیتر رێگ ‌ه‬ ‫ده‌كه‌ن ك ‌ه به‌ر ب ‌ه كوشتنی‌ خه‌ڵك ‌‬ ‫ی خه‌ڵكی خۆپیشانده‌ر له‌و واڵته‌ پێشێل بكرێت ‪.‬‬ ‫نه‌ده‌ن ماف ‌‬ ‫له‌م باره‌یه‌و‌ه چه‌ند پرسیار دێته‌ ئاراوه‌‪:‬‬ ‫‪ _1‬ئ ‌هی‌ كوشتن‌وئێعدام ل ‌ه واڵتی ئێران مانای‌ چییه‌؟‬ ‫ی‬ ‫‪ _2‬ئه‌ی‌ مه‌گه‌ر كوشتنی خه‌ڵك ل ‌ه واڵتی سووری ‌ه ب ‌ه ده‌ست ‌‬ ‫ی مرۆڤ نییه‌؟‬ ‫ی ماف ‌‬ ‫سوپای‌ پاسداران‪ ،‬پێشێلكردن ‌‬ ‫هه‌ر وه‌ها زۆر پرسیایتر ك ‌ه ده‌كرێت بێت ‌ه ئاراوه‌‪...‬‬ ‫ی‬ ‫ی سه‌رۆك كۆمار ‌‬ ‫ی هه‌ڵبژاردن ‌‬ ‫باشتر وه‌ای ‌ه بگه‌ڕێینه‌و بۆ دوا ‌‬ ‫له‌ ئێران‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ل ‌ه دوای‌ ئه‌و سیناریۆیه‌ كه‌ له‌ پێش هه‌ڵبژاردنیش سه‌رۆكۆماریه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كرابوو‪ ،‬خه‌ڵكی شاره‌كانی ئێران به‌ نیشان ‌ه ‌‬ ‫ئه‌حمه‌دی نژاد دیار ‌‬ ‫ناڕه‌زایه‌تی ب ‌ه ئاكامی‌ هه‌ڵبژاردن هاتن ‌ه سه‌ر شه‌قام ‌و هه‌موو‬ ‫دونیا ئه‌و دیمه‌نان ‌هی‌ ده‌بینی كه‌ چۆن واڵمی خه‌ڵكی خۆپیشانده‌ر‬ ‫ی رێژه‌كان زیاتر‬ ‫ی كه‌متر ل ‌ه دوو مانگدا ب ‌ه پێ ‌‬ ‫درایه‌وه‌‪ .‬له‌ ماو‌ه ‌‬ ‫ل ‌ه ‪ 150‬كه‌س كوژران ‌و سه‌دان كه‌سی تریش ده‌ستبه‌سه‌ر ‌ول ‌ه‬ ‫ئاكامدا چه‌ند كه‌سیش ئێعدام كران ‪ .‬سه‌ره‌تا ئێعدامه‌كان ل ‌ه‬ ‫ی پێكرد‌و دواتر بۆ شاره‌كانیتریش‪ .‬دیار‌ه‬ ‫كوردستانه‌وه‌ ده‌ست ‌‬ ‫هه‌موومان ئه‌مان ‌ه ده‌زانین‌وئه‌مه‌ش نه‌ چیرۆكه‌‌و نه‌ هیچیتر‪ ،‬جگ ‌ه‬ ‫ی خه‌ڵك به‌ وه‌حشیانه‌ترین شێوه‌‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫له‌ پێشێلكردنی ماف ‌‬ ‫ی ل ‌ه‬ ‫ی مرۆڤ‌و به‌رگر ‌‬ ‫له‌ الیه‌ن رژیمێكه‌وه‌ ك ‌ه ئێستا باس ل ‌ه ماف ‌‬ ‫ی به‌حرین ده‌كات‪ ،‬ئه‌ویش ته‌نیا خه‌ڵكی به‌حره‌ین‪،‬‬ ‫مافی‌ خه‌ڵك ‌‬ ‫ی‬ ‫نه‌ك واڵتانی تر‪ .‬ئه‌وه‌ش خۆی هۆكاری‌ هه‌یه‌‪ ،‬هۆكاره‌كه‌ش ‌‬ ‫ی ل ‌ه شێواندنی‌ واڵتی به‌حره‌ین هه‌یه‌‌و‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ ك ‌ه ده‌ستی خۆ ‌‬ ‫ی مه‌زهه‌بیه‌و‌ه‬ ‫ئه‌و خه‌ڵك ‌ه ناڕازیه‌ش ئیسالمی شێعه‌ن ‌وله‌ بار ‌‬ ‫هاوپه‌یمانی رژیمی دیكتاتۆری‌ ئیسالمی ئێرانن‪.‬‬ ‫ێ ناوبژیوانی ئه‌و‌ه بكه‌م ك ‌ه داخوازی خه‌ڵكی‌ به‌حره‌ین‬ ‫من نامهه‌و ‌‬ ‫چه‌ند‌ه ره‌وایه‌‪ ،‬یان چه‌ند‌ه ناڕه‌وا‪ .‬به‌ڵكوو ئه‌مهه‌وه‌ێ‌ باس له‌و‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی خه‌ڵكی‌ به‌حره‌ین پێشێلكردنی‌ ماف ‌‬ ‫بكه‌م كه‌ ئه‌گه‌ر سه‌ركوت ‌‬ ‫ی‬ ‫مرۆڤه‌‪ ،‬سه‌ركوت‪ ،‬ئه‌شكه‌نجه‌‪ ،‬ئێعدام‪ ،‬زیندان ‌وتیرۆر كردن ‌‬ ‫نه‌یارانی خۆت‪ ،‬هه‌زار ئه‌وه‌نده‌ نامرۆڤانه‌ی ‌ه ‌ووه‌حشیگه‌ریه‌‪ ،‬یان‬ ‫سه‌ركوتی‌ خه‌ڵكی‌ واڵتێكه‌ ته‌نها حكوومه‌ته‌كه‌ی هاوپه‌یمانی‬ ‫ی مافی‌ مرۆڤه‌و‪. ...‬‬ ‫خۆته‌‪ ،‬سه‌د ئه‌وه‌نده‌ پێشێلكردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌گه‌ر بمانه‌وێت باس ل ‌ه دڕنده‌یی ‌ودیكتاتۆریه‌تی‌ كۆمار ‌‬ ‫ئیسالمی بكه‌یه‌ن كه‌ زیاتر له‌ سێ ده‌یه‌ی ‌ه كرددویه‌‌و ده‌یكات‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫دڵنیاییه‌و‌ه سه‌دان كتێبی لێ ده‌كه‌وێته‌و‌ه ‪.‬‬ ‫ی ئه‌مبه‌ری‌ ساڵحی وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫ئه‌گه‌ر ل ‌ه بیرتان بێت‪ ،‬عه‌ل ‌‬ ‫حكوومه‌تی ئیسالمی ئێران‪ ،‬ماوه‌یه‌ك له‌مه‌وپێش له‌ نامه‌یه‌كدا‬ ‫ی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان‪ ،‬داوای‌ له‌و‬ ‫ی مون سه‌رۆك ‌‬ ‫بۆ بان ك ‌‬ ‫ی خه‌ڵكی به‌حره‌ین‬ ‫رێكخراوه‌ی ‌ه كردبوو ك ‌ه پێشگیری ل ‌ه سه‌ركوت ‌‬ ‫ی مرۆڤ ل ‌ه واڵته‌ بكه‌ن ‪ .‬سه‌یر له‌وه‌دای ‌ه‬ ‫‌و پێشێلكردنی‌ ماف ‌‬ ‫ی‬ ‫كه‌ خۆیان سه‌ره‌كیترین حكوومه‌تی دونیان ل ‌ه كوشتن ‌وبڕین ‌‬ ‫خه‌ڵكدا و‪...‬‬ ‫ی هه‌واڵی‌ كوشتنی‌ عوسامه‌ بێن الده‌ن‬ ‫ل ‌ه دوای باڵوبوونه‌و‌ه ‌‬ ‫سه‌رۆكی‌ رێكخراوی‌ تاڵه‌بان‪ ،‬رژیمی كۆماری‌ ئیسالمی ل ‌ه‬ ‫ی كرده‌و‌ه ك ‌ه سه‌ركرد‌ه تیرۆریسته‌كان كوژراو‌ه‬ ‫راگه‌یاندنێكدا باڵو ‌‬ ‫‌و چیتر پێویست ناكات ئه‌مریكا ل ‌ه خۆرهه‌اڵتی ناوه‌ڕاست‬ ‫بمێنێته‌وه‌‪.‬‬ ‫لێر‌ه گرینگ نیی ‌ه ك ‌ه ئه‌مریكا بروا یان بمێنێته‌وه‌‪ ،‬گرینگ‬ ‫ی ب ‌ه‬ ‫ی ئیسالمی‪ ،‬بێن الده‌ن ‌‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ كه‌ حكوومه‌تی دیكتاتۆر ‌‬ ‫سه‌رۆكی‌ تیرۆریسته‌كان ناوی‌ لێبردووه‌‪ .‬ئه‌و سه‌ركرده‌یك ‌ه ب ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی سێپته‌مبر ‌‬ ‫ی ‪‌ 11‬‬ ‫پێی‌ هه‌موو به‌ڵگه‌یه‌ك‪ ،‬ل ‌ه دوای‌ رووداو ‌‬ ‫ی زایینه‌و‌ه حكوومه‌تی‌ ئێران گه‌وره‌ترین پشتیوانی‬ ‫ی ‪‌ 2000‬‬ ‫ساڵ ‌‬ ‫بوو‌ه ‌وراسته‌وخۆ یان ناڕسته‌وخۆ یارمه‌تی‌ داوه‌‪ .‬ئه‌و كه‌سه‌یك ‌ه‬ ‫هه‌نووكه‌ش كوڕ‌و كچه‌كانی ل ‌ه خاكی‌ ئێران به‌سه‌ر ده‌به‌ن‌و چه‌ند‬ ‫ساڵ ‌ه كه‌ پشتیوانه‌ك ‌هی‌ باوكیان پارێزگارییان لێ‌ ده‌كات‪.‬‬ ‫ی‬ ‫سه‌یر له‌وه‌دای ‌ه كه‌ ل ‌ه الیه‌كه‌و‌ه ب ‌ه سه‌ركرده‌ی‌ رێكخراو‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ێ ده‌بات ‌و له‌الیه‌كی‌ تریشه‌و‌ه یارمه‌ت ‌‬ ‫ی ل‌‬ ‫تیرۆریستیی ناو ‌‬ ‫ی ئێران پاڵپشتی‬ ‫ده‌كات‪ .‬هیچ گومانێك له‌وه‌دا نیی ‌ه ك ‌ه رژیم ‌‬ ‫هه‌موو رێكخراوه‌ تیرۆریستیه‌كانی ناوچ ‌هی‌ رۆژهه‌اڵتی‌ ناوه‌ڕاسته‌‪،‬‬ ‫ی ئه‌و به‌ڵگانه‌ی ‌ه ك ‌ه به‌ ده‌یان جار كه‌شتی ‌ه‬ ‫ئه‌وه‌ش ب ‌ه پێ ‌‬ ‫بارهه‌ڵگره‌كانی ئێران ل ‌ه كه‌نداوی‌ فارسدا ده‌ستیان به‌سه‌رگیراو‌ه‬ ‫كه‌ چه‌ك‌وچۆڵیان بۆ حیزبواڵ‌و حه‌ماس بردوو‌ه ‪ .‬یان ئه‌وه‌یك ‌ه‬ ‫پشتیوانی ئه‌لقاعیده‌‌و تاڵه‌بان بووه‌ ل ‌ه واڵتانی‌ ئه‌فغانستان‪،‬‬ ‫پاكستان‌و عێراق‌و‪...‬‬ ‫ی كردوو‌ه ك ‌ه بێن‬ ‫ی ئه‌و‌ه ‌‬ ‫ی خۆی بانگه‌واز ‌‬ ‫حكوومه‌تێك ‌ه به‌ زار ‌‬ ‫ی تیرۆریسته‌كانه‌‪ ،‬دیار‌ه كه‌ خۆی گه‌وره‌ترین‬ ‫الده‌ن سه‌رۆك ‌‬ ‫ی ئه‌وان ده‌كات‌و له‌ ماوه‌ی‌ ده‌سه‌اڵتی‬ ‫تیرۆریسته‌‪ ،‬چوون پشتیوان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫خۆیشیدا سه‌دان كاری‌ تیرۆریستی‌ به‌رامبه‌ر به‌ نه‌یاران ‌‬ ‫كردووه‌ ك ‌ه هه‌موو ئه‌و به‌ڵگان ‌ه سه‌لمێنه‌ری‌ ئه‌وه‌ی ‌ه ‪.‬‬

‫هیوا زه‌كه‌ریایی‬

‫له‌ده‌یه‌ی رابردوودا ره‌وتی ئیسالمی توندڕه‌و ل ‌ه‬ ‫ئێران‌و واڵتانی دراوسێ ل ‌ه قۆناغی فكرییه‌و‌ه‬ ‫گه‌یشتوه‌ت ‌ه قۆناغێكێك ك ‌ه ب ‌ه كرده‌وه‌‌و‬ ‫پراكتیكی توندڕه‌وانه‌‌و توندوتیژ پێناسه‌ی خۆی‬ ‫ده‌كات‌و به‌شێوازی جیاجیا‌و زۆرجار دڕه‌نده‌‌و‬ ‫توندوتیژیان ‌ه به‌رگری ل ‌ه ئایدیۆلۆژیاكانی ده‌كات‪.‬‬ ‫به‌ پێی ئه‌و لێكۆڵینه‌وه‌‌و خوێندنه‌وانه‌ی كه‌ ل ‌ه‬ ‫الیه‌ن چاودێران‌و چاالكانی سیاسی‌و لێكۆڵه‌رانی‬ ‫ئیسالمی سیاسی له‌سه‌ر ره‌وتی ئیسالمی‬ ‫سیاسی‌و به‌تایبه‌تی سه‌رهه‌ڵدانی ئیسالمی‬ ‫توندڕه‌و له‌ئێران ئه‌نجامدراو‌ه ده‌توانین ئێرانی‬ ‫ژێر ده‌سه‌اڵتی زیاتر ل ‌ه سێ ده‌یه‌ی كۆماری‬ ‫ئیسالمی ب ‌ه سێ قۆناغ دابه‌ش بكه‌ین‪.‬‬ ‫ده‌یه‌ی یه‌كه‌م‪ :‬هاوكات له‌گه‌ڵ هاتنه‌سه‌ر‬ ‫كاری كۆماری ئیسالمی‌و ب ‌ه الڕێدابردنی‬ ‫ده‌سكه‌وته‌كانی خه‌باتی خه‌ڵكی ئێران بۆ‬ ‫به‌ده‌ستهێنانی ئازادی‌و دیموكراسی‌و ل ‌ه‬ ‫هه‌مان كاتیشدا ده‌یه‌ی موقاومه‌تی خه‌ڵكی‌و‬ ‫سه‌رهه‌ڵدانی حیزب ‌و ره‌وته‌ سیاسیه‌كان ل ‌ه‬ ‫ئێران‌و كوردستان ‌ه ك ‌ه به‌ دروشمی دژایه‌تی‬ ‫له‌گه‌ڵ ده‌سه‌اڵتی كۆماری ئیسالمی‌و ده‌سپێكی‬ ‫خۆڕاگریه‌كی به‌رین ل ‌ه ئاستی به‌رباڵوی خه‌ڵكی‬ ‫كوردستان بۆ پێشگرتن له‌ په‌ره‌سه‌ندنی‬ ‫جوگرافیایی ده‌سه‌اڵتی كۆماری ئیسالمی بۆ‬ ‫ناوچ ‌ه كوردنشینه‌كان له‌ رۆژهه‌اڵتی كوردستانی‬ ‫لێكه‌وته‌وه‌‪ .‬له‌م ده‌یه‌دا كۆماری ئیسالمی ته‌نیا‬ ‫ب ‌ه هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌یزانی خه‌ڵكی كوردستان‌و‬ ‫بزوتنه‌وه‌ ره‌واكه‌ی هه‌ڵگری كۆمه‌ڵێك دروشم ‌ه‬ ‫ك ‌ه خۆیان ل ‌ه چوارچێوه‌ی ئازادی‌و دیموكراسی‌و‬ ‫مافی دیاریكردنی چاره‌ی خۆنووسین‌و جیایی‬ ‫دین ل ‌ه ده‌وڵه‌ت ده‌بیننه‌وه‌‪ ،‬جیا له‌وه‌یك ‌ه ب ‌ه‬ ‫هێرشی نیزامی بۆسه‌ر كوردستان‌و كوشتاری‬ ‫خه‌ڵكی بێ تاوان كه‌ ته‌نیا به‌رگریان ل ‌ه‬ ‫مافه‌كانی خۆیان ده‌كرد‪ ،‬یه‌كێكی دیكه‌ له‌و‬ ‫سیاسه‌تانه‌ی ‌ه ك ‌ه به‌رانبه‌ر ب ‌ه بزوتنه‌وه‌ی خه‌ڵكی‬ ‫كوردستان ره‌چاوی ده‌كرد‪ ،‬به‌هێزكردنی ره‌وت ‌ه‬ ‫ئایینیه‌كان ل ‌ه كوردستان بوو‪ .‬ئه‌گه‌رچی‬ ‫ره‌وت ‌ه ئایینیه‌كانی كوردستان‌و ئێران ل ‌ه دوو‬ ‫به‌ره‌ی شیع ‌ه ‌و سوننه‌دا بوون‪ ،‬به‌اڵم خاڵێكی‬ ‫هاوبه‌ش له‌ نێوانیاندا بۆ سه‌ركوتی بزوتنه‌وه‌ی‬ ‫كوردستان‌و پێشگرتن ب ‌ه گه‌یشتنی گه‌لی‬ ‫كورد به‌ مافه‌كانیان پێكهات‪ ،‬ك ‌ه دواتر بوو‌ه‬ ‫ئه‌وه‌ی كۆماری ئیسالمی‪ ،‬به‌ره‌ی سوننه‌ی‬ ‫توندڕه‌و ل ‌ه رۆژهه‌اڵتی كوردستانی برد‌ه نێو‬ ‫سه‌نگه‌ره‌كانی خۆی بۆ به‌ربه‌ره‌كانێ له‌گه‌ڵ‬ ‫بزوتنه‌وه‌ی ره‌وای ئه‌و خه‌ڵكه‌ی ك ‌ه بڕیاری‬ ‫راوه‌ستانی له‌ به‌رانبه‌ر هێزه‌ سه‌ركوتگه‌ره‌كانی‬ ‫كۆماری ئیسالمی دابوو‪ .‬هه‌ر بۆی ‌ه ئاوه‌اڵكردنی‬ ‫مه‌یدانی سیاسی بۆ ره‌وتی ئیسالمی سیاسی‬ ‫توندڕه‌و ل ‌ه كوردستان ل ‌ه خزمه‌ت به‌رژه‌وه‌ندی ‌ه‬ ‫سه‌ركوتگه‌ره‌كانی كۆماری ئیسالمی‌و له‌باربردنی‬ ‫وره‌ی ئازادیخوازانه‌ی خه‌ڵكی كوردستان بوو‪.‬‬ ‫ئه‌و كاته‌ی كۆماری ئیسالمی ب ‌ه كه‌ڵك‬ ‫وه‌رگرتن له‌ هه‌ڵخڕاندنی هه‌ستی ئایینی‬ ‫كۆمه‌اڵنی خه‌ڵكی ئێران‌و به‌ درووشم‌و بیانووی‬ ‫له‌ناوبردنی زدی ئینقالب‌و له‌شكه‌ركێشی بۆ‬ ‫سه‌ر كوردستان هه‌موو توانا ئابووری‌و نیزامی‌و‬ ‫ئه‌منیه‌تیه‌كانی خۆی خسته‌گه‌ڕ بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫پێش ب ‌ه په‌ره‌سه‌ندنی ئه‌و بزوتنه‌وه‌ بگرێت ك ‌ه‬ ‫ل ‌ه كوردستان ره‌گی داكوتی بوو و ل ‌ه حاڵی‬ ‫گه‌شه‌كردندا بوو‪ ،‬هه‌وێنی داڕشتنی سیاسه‌تی‬ ‫ئایینی كۆماری ئیسالمی ل ‌ه كوردستان بوو‪.‬‬ ‫هه‌ر بۆی ‌ه له‌م ده‌یه‌دا ك ‌ه ده‌سپێكی شه‌ڕی‬ ‫ماڵوێرانكه‌ری ‪ 8‬ساڵه‌ی ئێران‌و عێراق ‌ه ل ‌ه‬ ‫هه‌مانكاتیشدا ده‌یه‌ی كوشتاری زیندانیانی‬ ‫سیاسیه‌ ك ‌ه زیاتر ل ‌ه ‪ 10‬هه‌زار ل ‌ه بیرجیاوازان‌و‬

‫روناكبیرانی شۆڕشگێر ب ‌ه بڕیاری پارێزه‌رانی‬ ‫خورافه‌و دواكه‌وتوویی‌و له‌ سه‌روی هه‌موویانه‌و‌ه‬ ‫خومه‌ینی له‌ سێداره‌دران‪ ،‬راسته‌وخۆ ده‌چوو‌ه‬ ‫خزمه‌ت الوازكردنی بیری پێشكه‌وتنخوازانه‌وه‌‪.‬‬ ‫ده‌یه‌ی دووهه‌م‪:‬ل ‌ه ده‌یه‌ی دووهه‌مداو‬ ‫كۆتاییه‌كانی شه‌ڕی ئێران‌و عێراق ك ‌ه به‌ ده‌یه‌ی‬ ‫بێده‌نگی ده‌ناسرێت‪ ،‬سه‌رده‌می سه‌ركوتی‬ ‫بزوتنه‌و‌ه كۆمه‌اڵیه‌تیه‌كان‌و پاشه‌كشه‌ی حیزب ‌ه‬ ‫سیاسیه‌كان ل ‌ه نێو جوگرافیای رۆژهه‌اڵتی‬ ‫كوردستان‌و پێكهێنانی ئه‌و كه‌ش‌و هه‌وا‬ ‫ئه‌منیه‌تی‌و نیزامی ‌ه ل ‌ه كوردستان بوو ك ‌ه ب ‌ه‬ ‫پشتیوانی ره‌وت ‌ه ئیسالمیه‌كانی كوردستان‬ ‫پێك هێنرابوو‪ .‬له‌م ده‌وره‌یه‌دا ك ‌ه به‌شێك ل ‌ه‬ ‫چاالكانی سیاسی‌و مه‌ده‌نی كورد ل ‌ه هه‌موو‬ ‫شاره‌كانی كوردستان ل ‌ه ژێر چاودێریی‌و‬ ‫لێپرسینه‌وه‌ی ئیداره‌ی ئیتالعاتی كۆماری‬ ‫ئیسالمیدا بوون‌و به‌ هۆی ئه‌وه‌ی ك ‌ه كۆمه‌ڵگای‬ ‫كوردستان به‌ ته‌واوه‌تی میلیتاریز‌ه كرابوو و‬ ‫بچووكترین ده‌نگێكی ناڕه‌زایه‌تی لێنه‌ده‌هات‪،‬‬ ‫كوردستان ل ‌ه ژێر ده‌سه‌اڵتی كۆماری ئیسالمی‌و‬ ‫ب ‌ه پشتیوانیكردنی ئه‌م رژیمه‌ له‌ هه‌موو‬ ‫هه‌ڵسووڕانی ئیسالمیه‌كان‌و ته‌رخانكردنی‬ ‫بودجه‌ی تایبه‌ت بۆ چاالكی ئه‌م ره‌وتانه‌‪ ،‬بوو‬ ‫ب ‌ه مه‌یدانی مانۆڕی گه‌وره‌‌و به‌هێزی ئیسالمی‬ ‫سیاسی ل ‌ه كوردستان‪ .‬ئه‌م ‌ه حاڵێكدا بوو‬ ‫خودی ده‌زگا سیاسی‌و ئه‌منیه‌تیه‌كانی كۆماری‬ ‫ئیسالمی له‌ كوردستان هاوكات له‌گه‌ڵ سه‌ركوتی‬ ‫هه‌ر بزوتنه‌وه‌یه‌كی سیاسی‌و ده‌سبه‌سه‌ركردن‌و‬ ‫راوه‌دونانی چاالكانی سیاسی‌و مه‌ده‌نی‌و‬ ‫پێشگرتن ب ‌ه پێكهێنانی هه‌ر جۆر‌ه رێكخراوێكی‬ ‫مه‌ده‌نی ل ‌ه كوردستان‪ ،‬ب ‌ه درووستكردنی‬ ‫كه‌ش‌و هه‌وایه‌كی ئازاد‪ ،‬زه‌مینه‌یه‌كی له‌باریان‬ ‫بۆ ره‌وتی ئیسالمی ل ‌ه كوردستان پێكهێنابوو‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن‪ ،‬پێوه‌ندی مێژوویی خه‌ڵكی‬ ‫كوردستان ل ‌ه حیزب ‌ه سیاسیه‌كان‌و ب ‌ه گشتی‬ ‫ئه‌و ئاڵ‌وگۆڕانه‌ی ك ‌ه ل ‌ه جیهانی ده‌ره‌وه‌دا‬ ‫پێكهاتبوو بپچڕێنن‪ .‬هه‌ر بۆی ‌ه ئه‌ندامانی سه‌ر‬ ‫ب ‌ه ره‌وت ‌ه ئیسالمیه‌كان ب ‌ه بێ ئه‌وه‌ی هیچ‬ ‫جۆر‌ه به‌ربه‌ستێك له‌سه‌ر رێگادا ببینن‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫ژێر سێبه‌ری كۆماری ئیسالمی‌و ب ‌ه بێ ترس‌و‬ ‫دڵه‌ڕاوكێ به‌رده‌وام ل ‌ه حاڵی ته‌بلیغ ل ‌ه نێو‬ ‫هه‌ر كۆڕ‌وكۆمه‌ڵێكدا خه‌ریكی چاالكی بوون‌و‬ ‫كۆماری ئیسالمیش هه‌موو ده‌رفه‌ت‌و مه‌جالێكی‬ ‫بۆ چاالكی ئه‌م گروپه‌ ئیسالمیان ‌ه ره‌خساندووه‌‪.‬‬ ‫دیاربوو كۆماری ئیسالمی ته‌نیاو ته‌نیا بۆ‬ ‫ئه‌و مه‌به‌ست ‌ه پشتیوانی له‌م گروپان ‌ه ده‌كرد‬ ‫ك ‌ه وه‌كوو له‌مپه‌رێك له‌به‌رده‌م بزوتنه‌وه‌ی‬ ‫ئازادیخوازانه‌ی خه‌ڵكی كوردستان‪ ،‬چاالكی‬ ‫هێز‌ه سیاسیه‌كان به‌كاریان بهێنێت‪ ،‬ئه‌گینا‬ ‫كۆماری ئیسالمی هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای هاتن ‌ه‬ ‫سه‌ركاریه‌وه‌ تا ئێستا گه‌وره‌ترین پێشێلكاری‬ ‫كه‌مایه‌تیه‌كان‌و ته‌نانه‌ت كه‌مایه‌تی ئایینی‬ ‫بووه‌‌و ب ‌ه هۆی ئه‌و جیاوازی ‌ه ئایینیه‌‪ ،‬هیچكام‬ ‫ل ‌ه كه‌سایه‌تی ‌ه ئایینیه‌كانی كوردستان ئیزنی‬ ‫ئه‌وه‌یان پێنه‌درا كه‌ ل ‌ه ناوه‌نده‌كانی بااڵی ئه‌م‬ ‫رژیمه‌ش ده‌سه‌اڵتیان هه‌بێت‪.‬‬ ‫ده‌یه‌ی سێهه‌م‪ :‬ئێم ‌ه ل ‌ه ده‌یه‌ی سێهه‌می‬ ‫ده‌سه‌اڵتی كۆماری ئیسالمیدا‪ ،‬یه‌كه‌م ب ‌ه هۆی‬ ‫ئه‌و ئاڵوگۆڕانه‌ی ك ‌ه ل ‌ه جیهان‌و ناوچه‌كه‌ هات ‌ه‬ ‫ئاراوه‌‌و دووهه‌میش ب ‌ه هۆی ئه‌و سه‌ركوت‌و بێ‬ ‫مافیانه‌ی كه‌ به‌رانبه‌ر ب ‌ه خه‌ڵكی ئێران كراوه‌‌و‬ ‫ده‌كرێت‪ ،‬شاهیدی وه‌خه‌به‌رهاتنه‌وه‌یه‌كی‬ ‫وشیاران ‌ه له‌ ئاستی سه‌رتاسه‌ری ئێران‌و‬ ‫كوردستانین‪ .‬هه‌ر بۆی ‌ه كۆماری ئیسالمی‬ ‫هه‌م ل ‌ه بواری ده‌ره‌كیه‌و‌ه تووشی قه‌یرانێكی‬ ‫قووڵ هاتووه‌‪ ،‬هه‌م ل ‌ه ناوخۆشدا هه‌تا دێت‬ ‫كێشه‌‌و ملمالنێكانی نێوان باڵه‌كانی ده‌سه‌اڵت‬ ‫رووی ل ‌ه زیادبوون كردووه‌‪ .‬بۆی ‌ه ئه‌م رژیم ‌ه‬ ‫ئێستا كه‌وتوه‌ت ‌ه بوارێكی زۆر قه‌یراناوی ك ‌ه‬ ‫ده‌ربازبوون له‌م گرفتانه‌ ب ‌ه مانای ئاڵوگۆڕێكی‬ ‫بنه‌ڕه‌تی له‌ كۆمه‌ڵگای ئێرانه‌‪ .‬كۆماری‬ ‫ئیسالمی ك ‌ه هیچ ئاسۆیه‌كی روون له‌به‌رده‌م‬ ‫خۆیدا نابینێت‌و ده‌یه‌وێت ب ‌ه ئامرازی سه‌ركوت‌و‬ ‫گوشار درێژه‌ ب ‌ه ده‌سه‌اڵتی خۆی بدات له‌ هیچ‬ ‫هه‌وڵێك بۆ سه‌ركوتی نه‌یارانی خۆی ده‌ست‬ ‫ناپارێزێت‪ .‬كه‌وات ‌ه ئه‌و مه‌یدانه‌ی ك ‌ه كۆماری‬ ‫ئیسالمی بۆ گروپ ‌ه ئیسالمیه‌كان ل ‌ه كوردستان‬ ‫ئاوه‌اڵی كردو پشتیوانیانی لێده‌كرد‪ ،‬ئێستاك ‌ه‬

‫بوونه‌ته‌ كێشه‌یه‌كی جیددی بۆ سه‌ر ئاسایشی‬ ‫خه‌ڵكی‌و مه‌ترسی بۆ سه‌ر خودی ئه‌م رژیمه‌‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌یكه‌ له‌م سااڵنه‌ی دواییدا زۆر به‌رچاوكه‌وت‌و‬ ‫له‌ زۆربه‌ی میدیاو راگه‌یاندنه‌كاندا باسی لێكرا‪،‬‬ ‫به‌رزبوونه‌وه‌ی رێژه‌ی ئێعدام‌و ده‌سبه‌سه‌ركردنی‬ ‫چاالكانی سیاسی‌و رۆژنامه‌نووسان‌و روناكبیران‬ ‫له‌ كوردستان بوو‪ .‬له‌ حاڵێكدا ك ‌ه رۆڵه‌كانی ئه‌م‬ ‫نیشتمانه‌ هه‌موو شوێنێكی ئه‌م نیشتمانه‌یان‬ ‫كردوه‌ت ‌ه گۆڕه‌پانی چاالكی سیاسی‌و‬ ‫روشنبیری خۆیان‌و به‌رده‌وامیش ل ‌ه الیه‌ن هێز‌ه‬ ‫ئه‌منیه‌تیه‌كانه‌وه‌ ئازار ده‌درێن‌و له‌ بێدادگاكانی‬ ‫ئه‌م رژیمه‌دا حوكمگه‌لی قورس له‌وانه‌ ئێعدامیان‬ ‫به‌سه‌ردا ده‌سه‌پێت‪ ،‬ده‌سته‌ده‌ست ‌ه گروپی‬ ‫ئیسالمی ل ‌ه ناوچه‌كانی كوردستان خه‌ریكی‬ ‫چاالكی ئاشكراو گوشار بۆسه‌ر شارۆمه‌ندان‌و‬ ‫به‌الڕێدا بردنی الوانی كوردستان به‌ره‌و‬ ‫كارگه‌لی مه‌ترسیدارو ته‌قینه‌وه‌‌و ب ‌ه جۆره‌ی ك ‌ه‬ ‫خۆیان پێی ده‌ڵێن جیهاد له‌ رێی خوا بوون‪،‬‬ ‫به‌ بێ ئه‌وه‌ی هیچ مه‌ترسیه‌كیان له‌سه‌ر بێت‪.‬‬ ‫دیار‌ه ئه‌م سیاسه‌ته‌ی رژیم ل ‌ه پێوه‌ند له‌گه‌ڵ‬ ‫مه‌سه‌له‌ی په‌ره‌پێدانی گروپ ‌ه ئیسالمیه‌كان‬ ‫بۆ چاالكی نواندن له‌ رۆژهه‌اڵتی كوردستان‪،‬‬ ‫نیشانه‌ی ئه‌وه‌یه‌ك ‌ه ئه‌م باش له‌و‌ه تێگه‌یشتوو‌ه‬ ‫ك ‌ه رۆژێك له‌ ناوده‌چێت‌و به‌ هێزی بزوتنه‌وه‌ی‬ ‫جه‌ماوه‌ری هه‌موو ده‌سه‌اڵتی له‌ كوردستان‬ ‫هه‌ڵده‌پێچرێت‪ ،‬بۆیه‌ ده‌یه‌وێت داهاتووی‬ ‫ئازادی‌و ئاسایش بۆ دانیشتووانی كوردستانی‬ ‫داهاتوو به‌ به‌هێزكردنی ئه‌م گروپه‌ ئیسالمیان ‌ه‬ ‫بخاته‌ مه‌ترسیه‌وه‌‪ .‬ل ‌ه هیچ كه‌س شاراو‌ه‬ ‫نیه‌ ك ‌ه گروپ ‌ه سه‌له‌فیه‌كان له‌ كوردستان‬ ‫ب ‌ه شێوه‌ی ئاشكراو به‌ دانانی شوێنگه‌لی‬ ‫جۆراوجۆر‌و ل ‌ه تریبوونه‌كانه‌و‌ه بانگه‌وازی‬ ‫سه‌له‌فیه‌ت ده‌كه‌ن‪ ،‬ب ‌ه بێ هیچ گوشارێكیان‬ ‫بخرێته‌سه‌ر‪ .‬به‌اڵم ئێمه‌ ده‌توانین به‌ دڵنیاییه‌و‌ه‬ ‫بڵێین ك ‌ه ئه‌م پڕۆژه‌ی كۆماری ئیسالمی‬ ‫له‌ ماوه‌ی سێ ده‌یه‌ی رابردوو پڕۆژه‌یه‌كی‬ ‫شكست خواردوو بووه‌‪ .‬ئێمه‌ له‌ رۆژهه‌اڵتی‬ ‫كوردستان سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌یكه‌ شاهیدی‬ ‫هه‌ڵسووڕانی ئاشكرای گروپه‌ ئیسالمیه‌كانین‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌وه‌ی كه‌ جێگه‌ی شانازی‌و خوشحاڵیه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌یه‌كه‌ خه‌ڵكی ئازادیخوازی كوردستان ل ‌ه‬ ‫ماوه‌ی سێ ده‌یه‌ سه‌ركوت‌و گوشار‌و ب ‌ه زۆر‬ ‫ئیسالمیكردنی كومه‌ڵگای كوردستان‪ ،‬ئێم ‌ه ب ‌ه‬ ‫چه‌ندین نموونه‌ی زیندوومان له‌به‌رده‌ستدای ‌ه ك ‌ه‬ ‫نیشانیداوه‌ خه‌ڵكی كوردستان ب ‌ه شیاوترین‬ ‫شێوه‌‌و مه‌ده‌نیانه‌ترین هه‌ڵسوكه‌وت‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫چه‌ندین بۆنه‌ی جۆراوجۆری وه‌ك مانگرتنی‬ ‫‪16‬ی گه‌الوێژی ‪ 1384‬كه‌ ل ‌ه ناڕه‌زایه‌تی ب ‌ه‬ ‫كوشتنی الوێكی كوردی خه‌ڵكی شاری مه‌هاباد‬ ‫به‌ ناوی شوانه‌ی سه‌ی قادری‌و هه‌روه‌ها رۆژی‬ ‫‪23‬ی گواڵنی ساڵی ‪ 1389‬بۆ مه‌حكوومكردنی‬ ‫ئێعدامی مامۆستا فه‌رزادی كه‌مانگه‌رو چوار‬ ‫تێكۆشه‌ری سیاسی دیكه‌‪ ،‬مانگرتنێكی‬ ‫به‌رباڵویان ل ‌ه ئاستی سه‌رتاسه‌ری رۆژهه‌اڵتی‬ ‫كوردستان به‌ڕێوه‌برد ك ‌ه ئه‌م ‌ه واڵمێكی‬ ‫گونجاوو پڕ ب ‌ه پێس بوو بۆ كۆماری ئیسالمی‌و‬ ‫هه‌موو ئه‌و گروپ‌و ره‌وتی ئیسالمیانه‌ی ك ‌ه‬ ‫كوردستانیان كردبووه‌ مه‌یدانی چاالكی خۆیان‪.‬‬ ‫كوردستان گه‌شه‌ی كردووه‌‌و ئه‌مه‌ش جێگه‌ی‬ ‫نیگه‌رانی هه‌موو نه‌یارانی بزوتنه‌وه‌ی‬ ‫ل ‌ه‬ ‫دیموكراسیخوازانه‌‬ ‫ئازادیخوازانه‌‌و‬ ‫كوردستانه‌‪ .‬ئه‌و ده‌سكه‌وتانه‌ی ك ‌ه ئه‌مڕۆ ل ‌ه‬ ‫مانگرتنی سه‌رتاسه‌ری‌و ناڕه‌زایه‌تیگه‌لی به‌رباڵو‬ ‫ب ‌ه دژی پێشێلكاریه‌كانی كۆماری ئیسالمی‬ ‫ل ‌ه كوردستان خۆیان نیشانده‌ده‌ن‪ ،‬به‌رهه‌می‬ ‫خه‌باتێكی به‌رده‌وامی هه‌موو ئه‌و هێزو الی ‌هن‌و‬ ‫كه‌سایه‌تی ‌ه سیاسی‌و رۆشنیری‌و به‌ گشتی‬ ‫خه‌ڵكی تامه‌زرۆی ئازادی ل ‌ه كوردستانه‌‪ ،‬كه‌ ب ‌ه‬ ‫به‌رده‌وامبوون‌و خۆڕاگری خۆیان پاشه‌كشه‌یان‬ ‫به‌ ئیسالمی سیاسی له‌كوردستان كردووه‌‪،‬‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ی جارێكی دیكه‌ ئه‌م كۆمه‌ڵگا له‌ نێو‬ ‫تاریكایی كۆنه‌په‌رستیدا هه‌ڵنه‌چه‌قێت‪ .‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌وه‌ی جێگه‌ی تێڕامانه‌‪ ،‬هه‌وڵی سێ ده‌یه‌ی‬ ‫رابردوو كۆماری ئیسالمی ل ‌ه كوردستان بۆ‬ ‫په‌ره‌پێدان‌و سه‌رمایه‌گوزاری بۆ به‌هێزكردنی‬ ‫ئیسالمی سیاسی بووه‌‪ ،‬كه‌ ئه‌م پڕۆژ‌ه له‌ ناخی‬ ‫كۆمه‌ڵگای كوردستاندا وه‌اڵمی «نا»ی خۆی‬ ‫وه‌رگرته‌وه‌‪.‬‬

‫ژمار‌ه (‪ )50‬ساڵی چوارەم‪201١/5/15 ،‬‬


‫‪8‬‬

‫ژمار‌ه (‪ )50‬ساڵی چوارەم‪201١/5/15 ،‬‬ ‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫زیندانی سیاسی‌و‬ ‫ئێعدامی سیاسی كورد‬ ‫ته‌نیا ئه‌مڕۆ نیه‌‬ ‫ره‌فێق حسه‌ین په‌ناهی‬

‫ك ‌ه‬ ‫هه‌روه‌ها‬ ‫هه‌موومان ئاگادارین‪،‬‬ ‫كۆمه‌ڵێكی زۆر ل ‌ه‬ ‫سیاسی‬ ‫چاالكانی‬ ‫كوردی رۆژهه‌اڵتی‬ ‫كوردستان هه‌ر ل ‌ه‬ ‫هاتن ‌ه‬ ‫سه‌ره‌تای‬ ‫رژیمی‬ ‫سه‌ركاری‬ ‫كۆماری ئیسالمییه‌و‌ه‬ ‫تاكوو له‌ زیندانه‌كانی‬ ‫ئه‌و رژیمه‌دا ئێدام‬ ‫كراون‌و هه‌نووكه‌ش هه‌ر به‌رده‌وامه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌م كار‌ه‬ ‫دژ‌ه ئینسانی ‌ه ته‌نیا له‌م سه‌رده‌مه‌ی رژیمی دیكتاتۆری‬ ‫ئیسالمیه‌دا نه‌بووه‌‪ ،‬به‌ڵكوو له‌ سه‌رده‌می ده‌سه‌اڵتی‬ ‫رژیمی پاشایه‌تیشدا چاالكانی سیاسی كورد ره‌وانه‌ی‬ ‫زیندان ده‌كران ك ‌ه له‌وان ‌ه ده‌توانین ئاماژه‌ ب ‌ه كاك فوادی‬ ‫موسته‌فاسوڵتانی ‌و زۆر كه‌سانیتریش بكه‌ین ك ‌ه هێمای‬ ‫خۆڕاگری ناو زیندانه‌كانی ساواك بوون ‪ .‬به‌اڵم دوای هاتن ‌ه‬ ‫سه‌ركاری رژیمی دیكتاتۆری كۆماری ئیسالمی ئه‌م رێژه‌ی ‌ه‬ ‫زۆرتر بوو‌ه‌وده‌توانین بڵێین زۆرترین رێژه‌ی زیندان‌وئێعدام‬ ‫كردنی چاالكانی سیاسی كورد ل ‌ه دوای هاتنه‌ سه‌ركاری‬ ‫ئه‌م رژیمه‌یه‌ ‪ .‬به‌پێی سه‌رچاو‌ه ره‌سمیه‌كان‪ ،‬ل ‌ه سه‌ره‌تای‬ ‫ی‬ ‫هاتن ‌ه سه‌ركاری رژیمی ئیسالمیه‌و‌ه تا ساڵی ‪‌ 1373‬‬ ‫هه‌تاوی ‪ 823‬كه‌س ل ‌ه خه‌ڵكی رۆژهه‌اڵتی كوردستان ئێعدام‬ ‫‌وگوله‌باران كراون ك ‌ه ئه‌مه‌ش ته‌نیا به‌شێك ‌ه ل ‌ه جینایه‌ت ‌ه‬ ‫دژ‌ه ئینسانیه‌كانی رژیمی دیكتاتۆری ئیسالمی ئێران ك ‌ه‬ ‫دژ ب ‌ه چاالكوانانی سیاسی كورد كراو‌ه ‪ .‬ئه‌گه‌ر بمانه‌وێت‬ ‫بیره‌وه‌ری ‌وبه‌سه‌رهاته‌كانی ئه‌و زیندانیان ‌ه بهێنبن ‌ه سه‌ر‬ ‫قاقه‌ز‪ ،‬ده‌بێ ب ‌ه ده‌یان كتێب بینووسینه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌یك ‌ه‬ ‫دیار‌ه‌و ئێمه‌ی نه‌وه‌ی نوێ ده‌بێ ئه‌زموونی لێ وه‌ربگرین‪،‬‬ ‫خۆڕاگری ئه‌م ده‌وره‌ی هه‌ڵسووڕاوانی سیاسی كورده‌ ك ‌ه‬ ‫ل ‌ه زیندانه‌كانی كۆماری دیكتاتۆری ئیسالمیدا به‌سه‌ریان‬ ‫بردوو‌ه‌وتاكو ئێستایش ئێعدام كراون‌و چاوه‌ڕوانی ئێعدام‬ ‫بوون ‌ه ‌و ئه‌مه‌ش هه‌ر به‌رده‌وامه‌‪ ،‬ك ‌ه ده‌توانین ئاماژ‌ه‬ ‫ب ‌ه ناوی كه‌سانی وه‌كو مامۆستا فه‌رزادی كه‌مانگه‌ر‪،‬‬ ‫ئێحسان فه‌تاحیان‪ ،‬فه‌رهاد وه‌كێڵی و‪ ...‬كه‌سانیتر ك ‌ه‬ ‫په‌تی سێداره‌یان قبووڵ كرد‪ ،‬به‌اڵم كۆڵیان نه‌دا‪ .‬یان‬ ‫كه‌سانیتر وه‌كو عه‌دنان حه‌سه‌نپوور‪ ،‬ئه‌نوه‌ر حسه‌ین‬ ‫په‌ناهی‪ ،‬حه‌بیب له‌تیفی و‪ ...‬زۆرتریش ك ‌ه ب ‌ه خۆڕاگری‬ ‫خۆیان قه‌د چۆكیان دانه‌دا ل ‌ه به‌رامبه‌ر خواسته‌كانی ئه‌و‬ ‫رژیمه‌دا‪ ،‬یان كه‌سانیتر وه‌كوو شێركۆ مه‌عارفی‌و حه‌بیب‬ ‫له‌تیفی ك ‌ه تاكوو ئێستاش چاوه‌ڕوانی ئێدام ده‌كه‌ن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ملیان ب ‌ه خواست ‌ه دژ‌ه مرۆیه‌كانی ئه‌و رژیمه‌ نه‌داو‌ه ‪.‬‬ ‫مامۆستا فه‌رزادی كه‌مانگه‌ر‪ ،‬ئه‌و تێكۆشه‌ره‌ بلیمه‌ته‌ ك ‌ه‬ ‫ل ‌ه پۆله‌كانیدا نه‌وای ئازادی‌وئه‌ندیشه‌ی یه‌كسانی ئینسان‬ ‫ده‌خوێندرا‪ ,‬مامۆستایه‌ك ك ‌ه به‌ مه‌رگی ئه‌و جارێكیتر‬ ‫ماسی ‌ه ره‌شه‌ بچووكه‌كانی سه‌مه‌دی بێهره‌نگی ل ‌ه زه‌ینی‬ ‫هه‌موو تاكێكدا خوڵقایه‌و‌ه ‌ول ‌ه سه‌ره‌وه‌ی سێداره‌شدا ل ‌ه‬ ‫سیمای بێده‌نگی خویدا به‌ هه‌زاران زمان قس ‌هی‌ ده‌كرد‪.‬‬ ‫ئێحسانی فه‌تاحیان‪ ،‬ئه‌و الو‌ه خوێن گه‌رم‌و تێكۆشه‌ره‌ ك ‌ه‬ ‫بوو ب ‌ه سیمای خۆڕاگری هاوبه‌ندانی ‌و ته‌نانه‌ت له‌كاتی‬ ‫ی ئیسالمی نه‌دا‬ ‫ی ب ‌ه جه‌الدانی كۆمار ‌‬ ‫ئێعدامیشدا رێگه‌ ‌‬ ‫ی الببه‌ن‪ ،‬به‌ڵكوو خۆی الی‌ ده‌بات‪ .‬ئێحسان‬ ‫ك ‌ه ژێر پێكه‌ ‌‬ ‫پێش ئه‌وه‌ی‌ ل ‌ه سێداره‌ بدرێت‪ ،‬ل ‌ه نامه‌یه‌كدا نووسیبووی‌‪،‬‬ ‫ی ئیسالمی پێیان وایه‌ ب ‌ه‬ ‫ئه‌گه‌ر زاڵمان‌و جه‌الدانی كۆمار ‌‬ ‫ی خاوه‌‪،‬‬ ‫مه‌رگی‌ من كێش ‌هی‌ كورد ده‌سڕێته‌وه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ خه‌یاڵ ‌‬ ‫نه‌ك من‪ ،‬به‌ مه‌رگی‌ هه‌زارن كه‌سیتریش وه‌كوو من‪ ،‬ئه‌و‬ ‫كێشه‌ی ‌ه له‌ ناچێت ‌و بڵێسه‌ی‌ ئه‌و ئاگره‌ش رۆژ ل ‌ه دوای‬ ‫رۆژ ژۆرتر ده‌بێت‪.‬‬ ‫هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌یك ‌ه خۆڕاگربان كرد‪ ،‬ئێستاك ‌ه بوونه‌ت ‌ه‬ ‫هێمای خه‌بات ‌و به‌رخۆدانی كورد ‌و بۆ هه‌تاهه‌تای ‌ه‬ ‫ده‌یشمێننه‌وه‌‪ .‬هه‌موو ئه‌وانه‌یكه‌ ئێستا له‌ زیندانه‌كانی‬ ‫ی ئیسالمبدا ئازایانه‌ راوه‌ستاون‪ ،‬هه‌موویان ده‌زانن‬ ‫كۆمار ‌‬ ‫ك ‌ه دڵی نه‌ته‌وه‌یه‌ك له‌ پشتیانه‌‪ ،‬هه‌ر وه‌ك شێركۆ مه‌عارفی‬ ‫ك ‌ه ل ‌ه دواین په‌یامی خۆیدا بۆ ده‌سه‌اڵتدارانی رژیمی‬ ‫ئیسالمی ده‌ڵێت‪ :‬من داوای لێبوردن ‌و پاڕانه‌وه‌ له‌ كه‌س‬ ‫ناكه‌م ‌و سزاواری‌ مردنیش نیم‪ ،‬ئێستاش ب ‌ه مانگرتنی‬ ‫خۆی خۆڕاگران ‌ه وه‌ستاو‌ه ‌و به‌ پێی هه‌موو گوشاره‌كانی‬ ‫جه‌الدانی رژیم هه‌ر خۆڕاگران ‌ه وه‌ستاوه‌‪.‬‬ ‫ئیمه‌ی نه‌وه‌ی نوێ هیچكات كۆڵمان نه‌داو‌ه‌و هه‌ر كۆڵیش‬ ‫ناده‌ین‪ .‬ئه‌م ‌ه په‌یامی نه‌ته‌وه‌یه‌كه‌‪ ،‬كه‌ تا گه‌یشتن ب ‌ه‬ ‫ئامانج ‌ه ره‌واكانی خۆی هه‌ر به‌رده‌وام ده‌بێت ‌و هیچكات‬ ‫مه‌رگ‌و سێداره‌یش ناتوانێت چاوترسێنی بكات هه‌ر وه‌ها‬ ‫ی ئاگری‌ خه‌باتی‬ ‫كه‌ ده‌یان ساڵ ‌ه نه‌یتوانیه‌و‌ه بڵێس ‌ه ‌‬ ‫خه‌ڵكی كوردستان بكوژێنێته‌وه‪...‬‬ ‫‪2.5.2011‬‬

‫ئه‌ندێشه‌‬

‫به‌شداریی سیاسیی ژنان یان سیاسه‌تی به‌شداریی ژنان؟‬ ‫رواڵه‌ت وه‌رگریی و كارتێكه‌ریی دێته‌ به‌رچاو كه‌ سیستمی سیاسی ل ‌ه‬ ‫هاوڕێ حه‌بیب فه‌تحی یه‌كێك له‌و‬ ‫لێكدانه‌وه‌ی له‌سه‌ر كراوه‌‪ .‬له‌و گه‌ڵ بزووتنه‌وه‌ی ژنان به‌ پێچه‌وانه‌ی‬ ‫نوسه‌ر به‌توانا‌و ره‌نگین قه‌ڵه‌مان ‌ه‬ ‫سیستمه‌ سیاسیانه‌ی كه‌ باوه‌ڕگه‌لی بزووتنه‌وه‌ مه‌ده‌نیه‌كانی تری وه‌كوو‪:‬‬ ‫بوو كه‌ به‌رده‌وام له‌به‌شه‌كانی‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬كرێكاریی‪ ،‬خوێندكاریی و ‪...‬‬ ‫تایبه‌تیان‬ ‫ئیدۆلۆژی‬ ‫راگه‌یاندنی كۆمه‌ڵه‌‪ ،‬له‌وانه‌ ل ‌ه‬ ‫پرسیاره‌كان له‌سه‌ر پێویستیی و چووبێته‌ نێو مامه‌ڵه‌وه‌‪ .‬باروودۆخی‬ ‫دوو هه‌فته‌نامه‌ی «دوارۆژ»‬ ‫گرنگایه‌تی به‌شداریی یان كاریگه‌ریی بزووتنه‌وه‌ی ژنان به‌ جۆرێكه‌ كه‌‬ ‫به‌رهه‌مه‌كانی باڵوده‌كرده‌وه‌‪ .‬چه‌ند‬ ‫ده‌وڵه‌ت به‌ دانی ئیمتیازگه‌لی له‌م‬ ‫ژنان زۆرتر ده‌بێت‪.‬‬ ‫رۆژ پێش له‌وه‌ی هاوڕێ حه‌بیب‬ ‫ئیستاكه‌ ژنان له‌ بواره‌ گشتیه‌كاندا چه‌شنه‌ ‪ ،‬له‌ گه‌ڵ ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه‌‬ ‫فه‌تحی كۆتایی به‌ژیانی خۆی‬ ‫به‌ شێوه‌ی رۆاڵه‌تیی به‌شداریی چووه‌ته‌ نێو دانووستان و مامه‌ڵه‌وه‌‪.‬‬ ‫بێنێت له‌سه‌ر داوای «دوارۆژ»‬ ‫به‌رچاویان هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم ئایا ئه‌م له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌دا كه‌ سیاسه‌تی‬ ‫ئه‌م وتاره‌ی بۆمان ره‌وانه‌ كرد‪ ،‬ك ‌ه‬ ‫به‌شدارییه‌ به‌مانای كاریگه‌ریی ئاماده‌بوون‪ ،‬ته‌نیا ئیمتیازێكه‌‬ ‫لێره‌دا ده‌یخوێننه‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌سه‌ر بڕیارده‌رانیش ده‌بێت یان نه‌؟ كه‌ سیستمی سیاسی هه‌یه‌تی‪.‬‬ ‫یادی ئازیزی بۆ هه‌میشه‌ دڵماندا‬ ‫به‌ بۆچوونی ئه‌م كۆمه‌ڵناسه‌‪ ،‬ژنان هه‌میشه‌ دوو دڵیگه‌ڵێك بۆ به‌شداری‬ ‫زیندووه‌‪.‬‬ ‫به‌و ئاماده‌بوون و به‌شدارییه‌ی و ئاماده‌بوونی ژنان له‌ بواره‌‬ ‫حه‌بیب فه‌تحی كه‌ له‌ بواری گشتیدا هه‌یانه‌‪ ،‬هیچ سیاسیه‌كاندا هه‌بووه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ی كه‌‬ ‫چاالكییه‌ك پێك ناهێنن ‪ .‬ناوبراو وه‌كوو بزووتنه‌وه‌یه‌كی مه‌ده‌نیی ‪،‬‬ ‫ژنان ل ‌ه به‌شداریی سیاسیدا چ توانیویان ‌ه ل ‌ه سیستم ‌ه سیاسی ‌ه ده‌ڵێت‪ :‬هه‌ڵسووڕانی ژنان زۆرتر رێگا بۆ به‌كرده‌وه‌ ده‌رهێنانی روانگه‌‬ ‫ئامانجێك له‌ هزریاندا په‌روه‌رد‌ه جۆراوجۆره‌كاندا‪ ،‬ئاقاری سیاسه‌ت ‌ه گۆڕاوه‌ به‌ چاولێكردنی ویترین و و بۆچوونه‌كان باز بكات یان بێته‌‬ ‫ده‌كه‌ن؟ ئه‌م ‌ه پرسیارێك ‌ه ك ‌ه زۆرێك كۆمه‌اڵیه‌تیه‌كان بگۆڕن‪ ،‬به‌اڵم گه‌ڕان له‌ نێو پاساژه‌كان كه‌ ئه‌مه‌ش گۆڕه‌پانی سیاسیه‌وه‌‪.‬‬ ‫ل ‌ه بیرمه‌ندانی بواری ژنان ل ‌ه الیه‌نگه‌لی ل ‌ه ده‌سپێڕاگه‌یشتن ب ‌ه لووتكه‌ی كاریگه‌رییه‌كی له‌ سه‌ر بواری گشتیی هه‌ڵسوراوێكی‌ بواری ژنان ‪،‬‬ ‫هه‌ڵبژێرانی ژنێك وه‌كوو وه‌زیر‬ ‫جۆراوجۆره‌وه‌ رامانیان له‌سه‌ر ده‌سه‌اڵتی سیاسی به‌دوور ماون‪ .‬نییه‌‪.‬‬ ‫هه‌بووه‌‪ .‬به‌شداریی ژنان ل ‌ه بوار‌ه ژنان سه‌ره‌تا هه‌وڵیان دا بچنه‌ نێو زه‌مه‌نێكی‌ زۆره‌ كه‌ هێندێك هه‌وڵ بۆ له‌ ئیران به‌ هه‌نگاوێكی‌ گرنگ له‌‬ ‫جۆراوجۆره‌كانی سیاسه‌تدا هه‌میش ‌ه حیزبه‌كانه‌وه‌ و دواتر هه‌وڵی ئه‌وه‌یان ئه‌وه‌ ده‌ده‌ن كه‌ ژنان بێننه‌ نێو بوار به‌شداریی سیاسی ژنان ده‌زانێت و‬ ‫به‌ خێرایی زۆر كه‌م چووه‌ته‌ پێش دا كه‌ پێگه‌ی خۆیان ل ‌ه ده‌وڵه‌ت ‌ه و گۆڕه‌پانی سیاسی واڵتانه‌وه‌‪ .‬له‌ ده‌ڵێت‪ :‬ئه‌وه‌ی كه‌ ژنان له‌ بواره‌‬ ‫زۆرێك له‌ واڵتان وه‌كوو‪ :‬سریالنكا‪ ،‬سیاسیه‌كاندا رۆڵ بگێڕن و ئاماده‌بن‬ ‫و هه‌نگاوی ئه‌وتۆی بۆ هه‌ڵنه‌گیراوه‌‪ .‬ناوچه‌ییه‌كاندا به‌ده‌ست بێنن‪.‬‬ ‫له‌م نێوه‌نده‌دا ته‌نیا ژنانی واڵتانی ل ‌ه گه‌ڵ سه‌رجه‌م ئه‌و بۆچوون و هیند و ته‌نانه‌ت واڵتانی ئورووپای و ئه‌وه‌ی كه‌ ژنانی‌ به‌رێوه‌به‌ر‪ ،‬كارێك‬ ‫پێشكه‌وتوو ك ‌ه دیموكراسی سااڵنێك ‌ه تێڕوانینانه‌ی له‌ دنیا ك ‌ه ده‌بوو‌ه باكوور ‪ ،‬بۆ ئاماده‌بوون و به‌شداریی بۆ ژنان بكه‌ن‪ ،‬دوو شتی ته‌واو‬ ‫تێاندا سه‌قامگیربووه‌‪ ،‬ل ‌ه پێشه‌وه‌ن هۆی ئه‌وه‌ی ژنان ل ‌ه بوار‌ه سیاسی و له‌ دامه‌زراوه‌ سیاسیه‌كانی ژنان‪ ،‬جیاوازه‌‪ ،‬له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌دا كه‌ بوون‬ ‫و باقی ژنانی جیهان له‌م پرۆسه‌یه‌دا كۆمه‌اڵیه‌تیه‌كان به‌دوور بن‪ ،‬ژنان ورد‌ه سه‌همیه‌یه‌ك له‌به‌رچاو گیراوه‌‪ .‬ئه‌م و ئاماده‌بوونی پیاوان به‌دواداچوونی‬ ‫جیاوازییه‌كی زۆریان له‌ گه‌ڵ یه‌كتردا ورد‌ه رچه‌یان شكاند و رێگایان بۆ سه‌همییه‌ له‌ مه‌جلیسی پاكستان مافه‌كانی ژنانی وه‌ك پیویستی‬ ‫هه‌ڵسووڕانیان له‌م بوارانه‌دا كرده‌وه‌‪ ،‬بۆ به‌شداریی له‌ مه‌جلیس و شورای به‌دواوه‌ نابێت‪ ،‬به‌اڵم بوونی ژنان و‬ ‫نییه‌‪.‬‬ ‫به‌ پێی نه‌قشه‌ی جیهانیی به‌شداریی به‌اڵم ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ هه‌میشه‌ له‌ گه‌ڵ ئوستانه‌كان‪ ،‬ده‌گاته‌ ‪ 17‬له‌سه‌د و ئاماده‌بوونیان به‌ شێوه‌ی كه‌متر و‬ ‫سیاسی ژنان ك ‌ه ل ‌ه ساڵی ‪ 2008‬له‌ الیه‌ن پرسیارێكی جیددی رووبه‌ڕوو بووه‌‪ ،‬له‌ عێراقیش ده‌گاته‌ ‪ 25‬له‌سه‌د‪ ،‬له‌ئاستی ‪ 10‬له‌ سه‌دیشدا‪ ،‬یارمه‌تی‬ ‫رێكخراوی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كانه‌و‌ه ئه‌ویش ئه‌مه‌ی ‌ه كه‌ ژنان ل ‌ه راستیدا به‌اڵم هه‌میشه‌ ئه‌م سه‌همییه‌ به‌ندی به‌ باشتر بوونی دۆخی ژنان ده‌كات‪.‬‬ ‫هات ‌ه ئاراوه‌‪ ،‬سه‌ره‌ڕای چوون ‌ه ب ‌ه چ مه‌به‌ستێك ده‌چنه‌ دنیای ودابه‌شكردنه‌ به‌ قازانجی ژنان ته‌واو ئه‌م هه‌ڵسوراوه‌ له‌وباوه‌ره‌دایه‌ كه‌‬ ‫نابێت‪ .‬زه‌هرا باس له‌ ئه‌زموونی هێند زۆر بوونی ژماره‌ی ژنانی خوێنده‌وار‬ ‫سه‌ره‌وه‌ی ئاستی به‌شداریی ژنان سیاسه‌ته‌وه‌؟‬ ‫له‌ كاتی داڕشتن و باڵوكردنه‌وه‌ی زه‌هرا ته‌شه‌كور ‪ ،‬كۆمه‌ڵناس له‌م له‌م بواره‌دا ده‌كات و ده‌لێت‪ :‬هیند ‪ ،‬به‌ستێن بۆ به‌شداریی ئه‌وان له‌‬ ‫نه‌قشه‌ی پێشوو و زۆر بوونی ژنان پێوه‌نده‌دا ده‌ڵێت ‪ :‬ژنان له‌ بوار‌ه واڵتێكه‌ كه‌ له‌ مێژه‌ دیموكراسیی شوێنه‌كانی كار ده‌ره‌خسێنێت و‬ ‫ل ‌ه پارلمانه‌كانی سه‌رتاسه‌ری جیهان كۆمه‌اڵیه‌تی وسیاسیه‌كان‪ ،‬هه‌میش ‌ه تێدایه‌ و بۆ به‌شداریی ژنان له‌ سه‌باره‌ت به‌ وه‌زیری نوێی بێهداشتیش‬ ‫ل ‌ه ‪ 8‬و ‪ 15‬ده‌هۆم ل ‌ه سه‌د ل ‌ه له‌ نێوان دوو بیرۆكه‌ی سیاسه‌تی دامه‌زراوه‌ ناوچه‌ییه‌كان‪ 30 ،‬له‌سه‌د ده‌ڵێت‪ :‬وه‌زیری ئیستای بیهداشت به‌‬ ‫ساڵی ‪ 2005‬و‌ه بۆ ‪ 7‬و ‪ 17‬ده‌هۆم ئاماده‌بوون و سیاسه‌تی ئایدیا‪ ،‬سه‌همییه‌ی دیاری كردووه‌‪ ،‬به‌اڵم نیسبه‌ت زۆرێك له‌ وه‌زیره‌كانی تری‬ ‫كێشه‌ له‌یره‌دایه‌ كه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی كابینه‌‪ ،‬له‌سه‌ره‌وه‌تره‌ چونكوو النی‬ ‫له‌سه‌د ل ‌ه ساڵی ‪ ،2008‬خێرایی ئه‌م یه‌كییان هه‌ڵده‌بژێرن‪.‬‬ ‫پرۆسه‌ی ‌ه زۆر كه‌متر له‌وه‌یه‌ ك ‌ه ل ‌ه دیموكراسی ‌ه كۆنه‌كان ل ‌ه دنیا ئیدعای كه‌ ئه‌و كورسیانه‌ی كه‌ سه‌كۆیه‌ك كه‌م هه‌ڵسووڕانی سیاسی له‌ پۆست‬ ‫داهاتوویه‌كی نزیكدا به‌ یه‌كسانیه‌كی ئه‌و‌ه ده‌كه‌ن كه‌ جیهانی سیاسه‌ت‪ ،‬بۆ به‌شداریی ژنان له‌ دامه‌زراوه‌ و پله‌ی خواره‌وه‌تر ده‌ست پێكردووه‌‬ ‫ره‌گه‌زیی ل ‌ه پارلمانه‌كانی دنیا بگه‌ین‪ .‬جیهانی ئایدیاكان ‌ه و بازاڕی ئازاد سیاسیه‌كان له‌ داهاتوو بووه‌ و و ‪ ،‬ئه‌زموونی نوێنه‌رایه‌تی مه‌جلیسی‬ ‫به‌اڵم ده‌بێ ئاستی به‌شداریی ژنان دێنێته‌ئاراوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی باشترین له‌ پێشتره‌وه‌ دیاری كراوه‌‪ ،‬به‌اڵم هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ناوبراو ده‌ڵێت‪ :‬ته‌نیا باس و‬ ‫له‌ جیهاندا له‌سه‌ره‌وه‌ی ره‌قه‌م و ئایدیاكان زۆرتر هه‌ڵبژێردرێن‪ .‬له‌م چاوه‌ڕوانیی ئه‌وه‌یان لێ ناكرێت‬ ‫ئاماره‌كان ببینین‪ ،‬چونكوو زۆرێك نێوه‌دا جیاوازیه‌كیش ل ‌ه نێوان كه‌ بۆ چاالكیه‌كانی ژنان ئه‌وه‌نده‌ تێفكرین روناكبیرییه‌كان و ئه‌وه‌ی‬ ‫ی بۆچوونه‌كانی ژنان وپیاواندا نییه‌‪ ،‬هیوا به‌خش بن‪ .‬له‌و رووه‌وه‌ كه‌ كه‌ ئه‌و چاوه‌ڕوانیه‌ له‌ ژنان هه‌بێت‬ ‫له‌ چاالكییه‌كانی ژنان له‌ به‌شگه‌لێك ‌‬ ‫وه‌كوو ‪ :‬راگه‌یاندنه‌كان‪ ،‬دامه‌زراو‌ه به‌اڵم ئه‌زموون ‌ه جیهانیه‌كان نیشان ژنان له‌ هیند ئاستی خوێنده‌واریان كه‌ كاتێك به‌ پله‌یه‌كی زۆر به‌رز له‌‬ ‫قه‌زاییه‌كان‪ ،‬دامه‌زراو‌ه به‌شداریخوازان ‌ه ده‌دات كه‌ ئایدیا و بۆچوونه‌كان ب ‌ه له‌ خواره‌وه‌یه‌ ‪ ،‬له‌م به‌ستێنه‌ بۆ زانین و توانایی گه‌یشتن ئه‌وكات‬ ‫سه‌رنجدان ب ‌ه باروودۆخی سیاسی – به‌شداریی له‌ دامه‌زراوه‌ ناوچه‌ییه‌كان بێنه‌ نێو بواری سیاسه‌ته‌وه‌‪ ،‬كارێكی‬ ‫و سینفیه‌كان له‌ به‌رچاوناگیردرێن‪.‬‬ ‫ی كۆمه‌اڵیه‌تی كه‌سه‌كان ده‌بیندرێت و بۆ ژنان ‪ ،‬كه‌ڵك وه‌رناگرن‪ .‬ئه‌وان دروست وگونجاو نییه‌‪ .‬ئه‌زموونه‌كان‬ ‫شارومه‌ندی سیاسی چه‌مكێك ‌‬ ‫نوێیه‌ كه‌ ب ‌ه تایبه‌تیی جه‌خت ‪ ،‬ژنان بۆ به‌دواداچوونی ئایدیاكانی له‌ باشترین حاڵه‌تدا ده‌نگی نیشانیان داوه‌ كه‌ ژنان ورده‌‬ ‫له‌سه‌ر به‌شداریی سیاسی و تاك و ژنان ‪ ،‬ده‌بێت له‌ بواره‌ سیاسیه‌كاندا باوكان‪ ،‬براكان و هاوسه‌ره‌كانیانن ورده‌ رێگای خۆیان ده‌دۆزنه‌وه‌‪،‬‬ ‫ده‌وڵه‌ت ده‌كات‪ ،‬له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌دا ك ‌ه خۆیان به‌شدار بن‪ .‬ئه‌م كۆمه‌ڵناس ‌ه و له‌ راستیدا ل ‌ه ئاستی بڕیارداندا ئه‌وان بۆ ته‌مرینی دیموكراسی و‬ ‫شارومه‌ندیی خۆی چه‌مكێكه‌ ك ‌ه ل ‌ه هه‌روه‌ها به‌ ئاماژه‌كردن به‌و گومان رۆڵێكی‌ وه‌هایان نیه‌ و پیاوان زۆرتر شكاندنی تابۆه‌كان وه‌كوو ئه‌وه‌ی له‌‬ ‫بنه‌ڕه‌تدا ب ‌ه پێوه‌ندیی تاك له‌ گه‌ڵ و دوودڵییانه‌ی سه‌باره‌ت ب ‌ه بڕیارده‌رن‪ .‬ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ له‌ هینددا سریالنكا‪،‬هیند و زۆرێك له‌ واڵتانی‬ ‫ئاماده‌بوونی ژنان له‌ سیاسه‌تدا‪ ،‬مشتوومڕێكی‌ زۆری هێناوه‌ته‌ ئاراوه‌‪ ،‬تردایه‌‪ ،‬هاتوونه‌ مه‌یدانه‌وه‌‪.‬‬ ‫ده‌وڵه‌ت پێناسه‌ ده‌كرێت‪.‬‬ ‫به‌شداریی سیاسی شارومه‌ندان ده‌ڵێت‪ :‬نه‌یارانی دابه‌شكردنی چونكوو سه‌همی ‪ 30‬له‌سه‌دیی ته‌نیا ئه‌وه‌ی راستییه‌‪ ،‬نیوه‌یه‌ك له‌ خه‌ڵكی‬ ‫شێوه‌ی جۆراوجۆری هه‌یه‌‪ ،‬هه‌م كورسیه‌كانی سیاسه‌ت ل ‌ه نێوان ژن بۆ شوێنه‌ ناوچه‌ییه‌كانه‌ و حیزب جیهان ژنان پێكیده‌هێنن و ئه‌گه‌ر‬ ‫ده‌كرێ به‌و بزووتنه‌و‌ه مه‌ده‌نییان ‌ه وپیاو ب ‌ه شێوه‌ی یه‌كسان به‌ درێژایی و رێكخراوه‌ مه‌ده‌نییه‌كان حازر به‌رنامه‌ دارێژان و سیاسه‌توانانی‬ ‫نه‌بوون ئه‌م سه‌همه‌ قبووڵ بكه‌ن و جیهانیی نه‌توانن جێگه‌ و پێگه‌ی‬ ‫ناوی لێ ببرێت ك ‌ه بۆ ئامانجی بچووكی مێژوو بوونیان هه‌بووه‌‪.‬‬ ‫ناوچه‌یی پێك هاتوون و هه‌میش ل ‌ه بزووتنه‌وه‌یه‌كدا له‌فه‌رانسه‌ ژنان ‪ ،‬لێكدانه‌وه‌شیان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ژنان تایبه‌تی و شیاوی ژنان له‌ دانانی‬ ‫ده‌كرێت ب ‌ه ده‌نگدان و به‌شداریی ویستیان ك ‌ه ئه‌م دابه‌شكردن ‌ه جێبه‌جێ له‌ ئاستی ناوچه‌ییدا و له‌ شوێنه‌ ستراتژیدا به‌ شێوه‌ی گونجاو‬ ‫ل ‌ه هه‌ڵبژاردن ناوی لێ ببه‌ین‪ .‬ئه‌م بكرێت ‪ ،‬به‌اڵم ئه‌م داخوازییه‌ له‌ گه‌ڵ كۆمه‌اڵیه‌تیه‌كانی وه‌كوو ‪ :‬كار‪ ،‬دیاری بكه‌ن‪ ،‬هیچ كات ناتوانن به‌‬ ‫به‌شدارییه‌ ده‌كرێت ب ‌ه شێوه‌ی دژایه‌تیه‌كی توند به‌ره‌و روو بووه‌وه‌‪ ،‬بنه‌ماڵه‌ و خزمایه‌تی زۆرتر كۆنترۆڵ گه‌شه‌یه‌كی هه‌مه‌الیه‌نه‌ و به‌رده‌وام‬ ‫ئه‌ندامییه‌ت ل ‌ه دامه‌زراوه‌یه‌كی سیاسی چونكوو له‌و باوه‌ڕه‌دا بوون ‪ ،‬ئه‌گه‌ر ده‌كرێن‪ .‬ئه‌مه‌ له‌ حاڵێكدایه‌ كه‌ بگه‌ن له‌ هه‌موو بواره‌كاندا‪ .‬له‌‬ ‫ی زنجیر‌ه قۆناغێك ئه‌م دابه‌شكردنه‌ جێ به‌جێ بكرێت هیند سه‌باره‌ت به‌ به‌شداریی ژنان جیهانی زانیاریی و پیوه‌ندییه‌كان‬ ‫به‌ تێپه‌ڕكردن ‌‬ ‫پێك بێت‪ .‬به‌شی ژنان ل ‌ه دنیای ده‌بێ كورسیه‌كان بۆ كه‌مایه‌تیه‌كانی له‌ بواره‌ سیاسی و كۆمه‌اڵیه‌تیه‌كان‪ ،‬و به‌ زۆربوونی راده‌ی گه‌شه‌ و‬ ‫سیاسه‌تدا ك ‌ه ب ‌ه شێوه‌ی ئاسایی تر دابه‌ش بكرێت و ئه‌م ‌ه به‌كرده‌و‌ه یاساگه‌لێكی‌ سه‌رده‌میانه‌ و ئه‌مرۆیی وشیاریی ژنان‪ ،‬روونه‌ كه‌ ویست‬ ‫په‌یكه‌ری رێكخراو‌ه سیاسیه‌كان پێك ده‌رنایه‌ت‪ .‬خاڵێكی‌ تر كه‌ ئه‌م زۆری هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌ كرده‌وه‌دا و داخوازییه‌كانی ژنانیش به‌ پێی‬ ‫ده‌هێنێت‪ ،‬چه‌نده‌یه‌؟ ئه‌مه‌ بابه‌تێك ‌ه كۆمه‌ڵناسه‌ ئاماژه‌ی پێدا ئه‌مه‌ی ‌ه جێبه‌جێ ناكرێن و چینی كۆمه‌اڵیه‌تی سه‌رده‌م زیاد ده‌بێت و دێته‌ ئاراوه‌‪.‬‬ ‫كه‌ ل ‌ه دانیشتنی پسپۆڕیی گرووپی ك ‌ه له‌ هه‌موو دنیا هه‌وڵی ژنان بۆ ژنان له‌مپه‌رێكه‌ له‌به‌رده‌م پێشكه‌وتنی ئه‌ورۆكه‌ ژنان له‌ كۆمه‌ڵگای ئێمه‌دا‬ ‫ژنانی ئه‌نجومه‌نی كۆمه‌ڵناسیی ده‌سته‌به‌ركردنی خواسته‌كانیان وه‌كوو ئه‌وان بۆ ئاستی سه‌ره‌وه‌تر‪ .‬له‌ خوازیاری ئه‌وه‌ن‪ ،‬كه‌ له‌ قۆناغه‌‬ ‫بزووتنه‌وه‌یه‌كی كۆمه‌اڵیه‌تی ناوی لێ ئێراندا به‌شداریی سیاسیی ژنان به‌ جۆراوجۆره‌كانی به‌رنامه‌ دارێژیی و‬ ‫لێكدانه‌وه‌ی له‌سه‌ر كرا‪.‬‬ ‫له‌ هه‌موو دنیادا‪ ،‬چوون ‌ه نێو دنیای ده‌برێت‪ .‬به‌اڵم كاتێك ك ‌ه ده‌ڵێین هه‌ڵبژاردنی وه‌زیری ژن بۆ وه‌زاره‌تی بریاردانه‌ ستراتیژییك و گشتیه‌كان‪،‬‬ ‫سیاسه‌ت ل ‌ه هه‌موو بواره‌كانی تر‪ ،‬ژنان ده‌بێت ل ‌ه قه‌واره‌ی سیاسی بیهداشت گه‌شه‌یه‌كی به‌رچاوی به‌ خۆیان رۆڵی به‌رچاو و كاریگه‌رییان‬ ‫دژوارتر و كه‌متره‌‪ .‬ژنان به‌ ئاسانی سیستمێكی‌ سیاسیدا به‌شداری خۆوه‌ بینی‪ .‬ئه‌م هه‌ڵبژاردنه‌ش هه‌بێت‪ ،‬چونكوو به‌شداریی و‬ ‫توانیوویانه‌ ل ‌ه بواره‌كانی ‪ :‬ئابووری‪ ،‬بكه‌ن‪ ،‬له‌ راستیدا داوا له‌ ئه‌ندامانی نه‌یاران و الیه‌نگرانی جیاوازی هه‌یه‌‪ .‬ئاماده‌بوونی ژن له‌ كۆمه‌ڵگا و‬ ‫پیشه‌سازیی‪ ،‬فه‌رهه‌نگ و ‪ ...‬رۆڵییان بزووتنه‌وه‌ ده‌كه‌ین كه‌ بزووتنه‌وه‌ی پاش هه‌ڵبژێرانی مه‌رزییه‌ ده‌ستجردی چوونه‌ سه‌ره‌وه‌ی به‌شداریی سیاسی‬ ‫هه‌بێ و كارامه‌یی خۆیان بسه‌لمێنن مه‌ده‌نیی به‌ جێ بێڵن و بچنه‌ نێو وه‌كوو وه‌زیری بیهداشت له‌ ئێران‪ – ،‬كۆمه‌اڵیه‌تی ئه‌وان مه‌سه‌له‌یه‌كی‬ ‫و پێشكه‌وتنی به‌رچاوییان هه‌بێت‪ .‬قه‌واره‌ی سیاسی و ده‌وڵه‌ته‌وه‌و‪ ،‬كۆمه‌ڵێك له‌ ژنان له‌و باوه‌ڕه‌دا حاشاهه‌ڵنه‌گره‌‪ ،‬له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا‬ ‫ژنان توانیوویان ‌ه نفووز بكه‌نه‌ نێو چاره‌نووسی بزووتنه‌وه‌یه‌ك بگۆڕن بوون كه‌ ئه‌مه‌ ته‌نیا سیاسه‌تێكه‌ بۆ ده‌ستێوه‌ردانی ژنان له‌ كاروباری‬ ‫ئه‌وه‌ی ژنێك له‌ كابینه‌دا هه‌بێت سیاسی – كۆمه‌اڵیه‌تی ده‌رخه‌ری‬ ‫پێكهاته‌ و قه‌واره‌ی سیاسی رێكخراو ب ‌ه چاره‌نووسی حیزبێكی‌ سیاسی‪.‬‬ ‫و حیزبه‌كان ‪ ،‬به‌اڵم هێشتاك ‌ه ناوبراو سه‌باره‌ت به‌ ئه‌زموونی ‪ ،‬هێندێكیش هه‌ڵبژاردنی ژنێكیان وشیاری و گه‌شه‌ی شعووری‬ ‫به‌ شێوه‌ی گشتگیر نه‌چوونه‌ت ‌ه به‌شداری ژنانی ئیران له‌ سیاسه‌ت وه‌ك وه‌زیر‪ ،‬به‌ خاڵێكی‌ پۆزه‌تیڤ كۆمه‌اڵیه‌تیی ئه‌وانه‌‪ ،‬به‌اڵم ده‌بێت‬ ‫بزانین ژنان بۆ به‌شداریی سیاسی‬ ‫به‌شه‌كانی بڕیاردان و به‌رنامه‌دارشتن‪ .‬ده‌ڵێت‪ :‬له‌ ئێراندا به‌شداریی ژنان لێكداوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫بابه‌تی سه‌ره‌كی ئه‌وه‌یه‌ ك ‌ه ژنان هه‌میشه‌ به‌ دوو تێڕوانینی جیاوازی زه‌هرا ته‌شه‌كور له‌م باره‌وه‌ ده‌ڵێت‪ :‬وا خۆیان چ ئامانجێكیان گرتۆته‌ پێش‪.‬‬


‫‪11‬‬

‫تایبه‌ت‬

‫چەند وتەیەک بە بۆنەی‬ ‫کۆچی ناوادەی هاورێ حەبیبی فەتحی‬ ‫پێگەیشتنی رۆژ لە دوای رۆژ و تێگەیشتنی هەرچی‬ ‫زیاتری لە بار و دۆخی کۆمەڵگای کوردستان و‬ ‫ستەم و چەوسانەەوی زاڵ بە سەر نەتەوەکەی ‪ ،‬بوو‬ ‫بە هاندەری حەبیبی الو و تازەپێگەیشتوو‬

‫هاورێ حەبیب !‬ ‫مااڵواییت ‪ ،‬دوایین کۆچت ‪ ،‬هەموو کۆمەڵەی‬ ‫خەمبار کرد ‪ .‬هاوڕێیانت ‪ ،‬ئەویندارارنی ڕێباز و‬ ‫هیواکانت ‪ ،‬بۆ ئەمەکناسیی و پێزانین ‪ ،‬پۆلیان‬ ‫بەستوە و تاجەگوڵینەی دوایین بەهاری تەمەنت‪،‬‬ ‫پێشکەش ئەکەن ‪ .‬لەم بەهارەی پڕ لە گٶڵ و بۆ وەرگرتنی هەڵوێستێکی جیدیتر ‪ .‬هاوڕێ حەبیب‬ ‫گەزیزەدا ‪ ،‬لەم وەرزەی وەنەوشەو و بەیبوون و هاوینی ساڵی ‪ ١٣٨٥‬دوایین بڕیاری سیاسیی خۆی‬ ‫هەاڵڵەدا‪ ،‬ئەوەی چاوەڕوان نەدەکرا‪ ،‬بەس بە تەنیا دا و بە ڕیزی پێشمەرگەکانی کۆمەڵە پەیوەست بوو‬ ‫مەاڵوایی هەتاهەتایی تۆ بوو‪ .‬تەمەنت بە ئەژمێری و تا دوایین ساتەکانی ژیانی و دوایین مااڵوایی لە‬ ‫ساڵ ‪ ،‬کورت و کەم مەودا‪ ،‬بەاڵم لە هەمان کاتدا هەموو هاورێیان و ئازیزانی‪ ،‬بەوپەڕی لەخۆبردوییەوە‬ ‫تابڵویەکی پڕ لە نەخش و نیگار و ڕەنگاو ڕەنگ ‪ ،‬هەوڵی دا و خەبات و بەربەرەکانیی دژ بە رژیمی‬ ‫هێند دەوڵەمەند کە دەتوانێ مایەی ڕەنج و بەرهەمی کۆنەپەرستی ئیسالمیی ئێران و هەر بە گشتی دژ‬ ‫بە چەندین ساڵ دوور و درێژتری زۆر کەسان بێ ‪ .‬بە هەر چەشنە دواکەوتویی و کۆنەپەرستییەک ‪،‬‬ ‫سەلماندنی ئەم ڕاستییە کە ئەمە دوایین کردە ئامانج و بەرنامە و پالنی ژیانی ‪ .‬ئۆرگانەکانی‬ ‫شادبوونەوەیە بەدیداری کاک حەبیبی خۆشەویست‪ ،‬ڕاگەیاندنی کۆمەڵە و بەتایبەتی تلویزیۆنی ئاسوسات‬ ‫بۆ گشت هەڤااڵن و چاالکوانانی ناو ڕیزەکانی کۆمەڵە مەیدانێکی باش بوو کە هاورێ حەبیب بتوانێ‬ ‫زۆر سەختە ‪ .‬ئەمە ئەو راستیە تاڵەیە کە ئەم ئیستعداد و توناییەکانی خۆی تێدا وەگەڕ خا و‬ ‫هاوڕێ خۆشەویستەمان جێی هێشتین و ‪ ،‬ئیتر چیتر ببێتە کانگا و کۆڵەکەی دەزگای ڕاگەیاندنی کۆمەڵە‪.‬‬ ‫ناتوانین لە مێهرەبانی و دڵگەورەیی و وتەبەنرخەکانی بوونی کاک حەبیب ‪ ،‬عەرسەی راگەیاندنی کۆمەڵەی‬ ‫بەهرەمەند بین ‪ .‬ئەمە لەوانەیە پرسیارێکی بێ واڵم بەرینتر و دەوڵەمنەندتر کرد و لەدەست دان و نەمانی‬ ‫بێ و بیر و زەینی گشت هاوڕێیان بۆ وواڵمی قەتیس ئەم هاورێ خۆشەویستەمان ‪ ،‬خەسارێکی گەورە بوو‬ ‫مابێت کە ئەمە کامە خەمی قووڵ و پەژارەی کامە کە بە جەستەی ڕیزەکانی کۆمەڵە گەیشت ‪.‬‬ ‫ڕاستیی بوو کە مەودای نەدا هاوڕێ حەبیب روژی‬ ‫وەدیهاتنی هیواکانی بەدی بکا ‪ .‬خۆ دڵەگەورەکەی‬ ‫پڕ بوو لە خۆشەویستیی و ئەوینداریی نیشتمانەکەی هاوڕێی ئازیز و خۆشەویستمان کاک حەبیب !‬ ‫و ‌قەڵەمە بە پێزەکەی ‪ ،‬حیکایەتی قارمانیی کاک لەگەڵ تۆ بوون ئارەزویە و بێ تۆییمان پێوە دیارە ‪.‬‬ ‫شوان و ڕێبازەکەی کاک فوادی بۆ هەژاران ئەگێڕاوە ئێمە گومانمان لەوەدا نیە کە کۆمەڵگای کوردستان‬ ‫و نەخش و هێمای کوردستانی وەسف ئەکرد ‪ .‬پێویستیی بە رۆڵەی پڕکار و بە وەج و ئەمەکناسی‬ ‫ئازادیی جەوهەری مان و بوونی بوو و دڵی گەورەی وەک تۆ هەیە ‪ .‬ئەوەی کە کورت ژیای ‪ ،‬جێگای داخ‬ ‫‪ ،‬سەوداسەر و خولیای ڕزگاریی گشت مرۆڤی ئەم و مەخابنە بەاڵم ئەوە کە چۆن ژیای ‪ ،‬داستانێکی‬ ‫ئاو و خاک و دیارە لە چەنگ کۆیلەتی و ستەم و پڕ شانازیی و سەرکەوتنە ‪ .‬لەدەست دانی تۆی‬ ‫چەوسانەوە‪ .‬هیچ خەفەت و پەژارەیەک خۆ ناتوانێ خۆشەویست سوز و داخێکی جەرگبڕ و قەرەبوو‬ ‫لە ورە و ئیرادەی هیچ مرۆڤێک بەهێزتر بێ ‪ .‬نەکراوەیە بۆ دایکی خۆشەویست و باوکی ئازیز و‬ ‫کاک حەبیب سیمای ناسراوی ناو ڕیزەکانی کۆمەڵە سەرجەم ئەندامانی بنەمالەکەشت ‪ .‬هەر بۆیە ‪ ،‬ئێمە‬ ‫و خەباتکارانی سیاسیی و چاالکوانانی مەدەنی و سەرجەم هاوڕێیان و هاوسەنگەرانت لە ڕیزەکانی‬ ‫دنیای شێعر و ئەدەب و هونەر وجێی متمانە و ورە کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان ‪ ،‬لە قواڵیی‬ ‫بەخشی هاوسەنگەرانی بوو و سەد داخ و مەخابن دڵەوە سەرەخۆشیی لە خۆمان و لە دایک و باوکی‬ ‫تۆی ئازیز و خۆشەویست و هەموو ئەندامانی بنەماڵە‬ ‫کە ناوادە کوچی کرد و بەجێی هێشتین ‪.‬‬ ‫هاوڕێ حەبیب فەتحی ڕێکەوتی ‪ ١٧.٣.١٣٦٣‬لە و سەرجەم ڕەشپۆشان و تازیەبارانی پرسەی تۆ لە‬ ‫ئاوایی کەرجۆی سەر بە چەمشاری سنە لەدایک کوردستان ئەکەین و شەریک و هابەشی خەمیانین‬ ‫بوو ‪ .‬خوێندنی سەرەتایی و ناوەندیی هەر لەوێ ‪.‬‬ ‫تەواو کرد ‪ .‬هەرچەند لە قوواڵیی دڵیەوە تامەزرۆی هاوڕێ گیان!‬ ‫درێژەدان بە خوێند بوو و دڵە گەورەکەی کردبوە تۆ خۆت رۆیشتی بەاڵم جێ پەنجەی نەخشینت‬ ‫هێالنەی هیوا و هومێدی گەیشتن بە پلەکانی بەرزی ‪ ،‬قەڵەمی سەوز و بەتوانات ‪ ،‬هزر و بیری‬ ‫پەروەردە و زانست ‪ ،‬بەاڵم زۆر بەداخەوە ‪ ،‬بە هۆی پێشکەوتنخوازانەت ‪ ،‬مێهرەبانیی و دڵگەورەیی و‬ ‫هەل و مەرجی نالەباریی ئابووریی و دەست کورتی بە هەزارن بیرەوەریت المان جێ هێشت ‪ .‬دڵنیا بە‬ ‫بنەماڵەکەی نەیتوانی دریژە بە خوێندن بدات و بۆ هاوڕێیانت بۆ وەدی هێنانی ئاوات و ئامانجە بەرز‬ ‫دابین کردنی بژیوی ژیان و یارمەتییدانی بنەماڵەکەی و پیرۆزەکانی تۆی پێشمەرگە ‪ ،‬بێ وچان و بێ‬ ‫‪ ،‬چەشنی زۆر الوی تری کوردستان دەستی لە چرکەساتێک سرەوتن خەبات ئەکەن ‪ .‬با لە الیەن‬ ‫خوێند هەڵگرت و رووی کردە کار و کاسبی لە هەمووسەرکردایەتیی کۆمەڵە ‪ ،‬سەرجەم کادرەکانی‬ ‫شوێنە جیاجیاکانی کوردستان و ئێران ‪ .‬هاوڕێ ڕاگەیاندن و ئاسوسات ‪ ،‬گشت پێشمەرگەکانی‬ ‫حەبیب هەر چەند نەیتوانی قوناغەکانی خوێندن تا هاوسەنگەرت لە دوایین دیداردا‪ ،‬دوایین وتەت‬ ‫سەر تێپەڕ کات‪ ،‬بەاڵم هیچ کات لە پێناو فێربوون و پێشکەش بکەم ‪ .‬قەت لە یادت ناکەین ‪ .‬بیرت‬ ‫تەیار کردنی بیر و زەینی وچانی نەدا ‪ .‬قوتابخانەی ئەکەین حەبیب گیان ‪ .‬ماڵئاوا حەبیب گیان‪ .‬دوا‬ ‫شۆڕش ‪ ،‬خوێندنەوە و فێربوون‪ ،‬دنیای شێعر و مااڵوا‪.‬‬ ‫ئەدەب و سیاسەتی کردە جەوالنگای بڕواکانی ‪.‬‬

‫ی‬ ‫حه‌بیب فه‌تح ‌‬ ‫من باڵنده‌یه‌كم‬ ‫ساڵه‌هایه‌‪ ،‬ل ‌ه قه‌فه‌سێكی‌ ده‌ستكردی‌‬ ‫چوار ڕاوچیدا دیل كراوم‬ ‫به‌ته‌نیام‌و له‌كاروانی‌‪...‬‬ ‫ی‬ ‫ی سه‌ربه‌ست ‌‬ ‫ی ڕێ ‌‬ ‫باڵند ‌ه كۆچه‌ره‌كان ‌‬ ‫ێ ماوم‬ ‫به‌ج ‌‬ ‫منیش پێم خۆشه‌!‬ ‫ی ئه‌م‬ ‫وه‌ك هه‌موو په‌له‌وه‌ران ‌‬ ‫دونیایه‌‬ ‫ێ بده‌م‬ ‫هه‌ڵفڕم‪ ،‬باڵ ل ‌‬ ‫ی هه‌ر دیل بمێنم‬ ‫تابه‌كه‌ ‌‬ ‫ێ‬ ‫من ده‌مه‌و ‌‬ ‫ی داد‬ ‫ب ‌ه هاوارو چریكه‌ ‌‬ ‫گویێ‬

‫كپ‬

‫ی‬ ‫كراو ‌‬

‫ی بهه‌ژێنم‬ ‫بێداد ‌‬ ‫منیش‬

‫ێ‬ ‫ئه‌مه‌و ‌‬

‫سه‌ربه‌ست‬

‫بژیم‪.‬‬ ‫ی زێدی‌ خۆم‬ ‫له‌نێو سروشت ‌‬ ‫ی بوخلێمه‌وه‌‬ ‫ب ‌ه ئازاد ‌‬ ‫ێ ئه‌ستێر ‌ه بم‬ ‫من ده‌مه‌و ‌‬ ‫بۆ هه‌میش ‌ه‬ ‫ی واڵتدا بدره‌وشێمه‌وه‌‬ ‫ل ‌ه ئاسمان ‌‬ ‫قه‌د نامه‌وێ‌‬ ‫تاهه‌تای ‌ه یه‌خسیر بم و‬ ‫ی ئه‌م به‌ند ‌ه تاریكه‌دا‬ ‫ی سارد ‌‬ ‫ل ‌ه سووچ ‌‬ ‫ی سه‌ر بنێمه‌وه‌‪.‬‬ ‫ب ‌ه ناكام ‌‬

‫کۆماری سێداره‌ی ئیسالمی ئێران‬

‫پیر پیر بوه‌و‬ ‫به‌اڵم وره‌ی ئێمه‌ هه‌ر گه‌رمه‌‪..‬‬

‫له‌ دوو رێانی مردن و تاریکیدا یه‌ک ئه‌گرنه‌وه‌‪....‬‬ ‫له‌ راستی دا ئێمه‌ ژیانین و گه‌نجه‌کانمان ئاینده‌ن و‬ ‫نابڕێننه‌ وه‌‪..‬‬ ‫ده‌ پێم بڵێن ‪ :‬له‌م رۆژهه‌اڵته‌وه‌ تا رۆژئاوا له‌‬ ‫سه‌ره‌وه‌ بۆ خواره‌وه‌ی ئه‌م واڵتانه‌ له‌ کۆنه‌وه‌ تا‬ ‫ئێستا سیداره‌کان چییان له‌ ئێمه‌ دا کوشت!‬ ‫توانیان چی له‌ هاواری شۆرش و ئازادیمان که‌م‬ ‫بکه‌نه‌وه‌‪...‬‬ ‫سێداره‌کان توانیان شاهۆ بترسێنن‪..‬؟‬ ‫توانیان ده‌ریاچه‌ی وان و ورمێ بێ ده‌نگ بکه‌ن؟‬ ‫توانیان چۆک به‌ پیره‌ مه‌گروون دابده‌ن؟‬ ‫ئه‌وه‌ی له‌ تا ئێسته‌ سێداره‌کان کردوویانه‌‪..‬‬ ‫هه‌میشه‌ پێچه‌وانه‌که‌ی هاتوونه‌ ده‌ی‪ :‬کاروانمان‬ ‫درێژتر بوه‌ته‌وه‌‪...‬‬ ‫ده‌نگمان زواڵل تر و ئاپووره‌مان گه‌وره‌تر بوه ته‌‌وه‌!‪.‬‬ ‫سێداره‌کان ترساون‪ ...‬له‌ کورد ترساون‪..‬‬ ‫سێداره‌کان به‌زیون و ئێمه‌ هه‌ر ماوین‪..‬‬ ‫کۆماری سێداره‌ ی ئیسالمی ئێران‬

‫کۆماری سێداره‌ی ئیسالمی خوار خوار بوه‌ته‌وه‌و‬ ‫به‌اڵم ئێمه‌ تازه‌ وا خه‌ریکین له‌ مله‌ ی به‌رز‬ ‫ده‌ست بۆ خۆر به‌رین و دایبگرینه‌ سه‌ر ئه‌رز‪..‬‬ ‫له‌م بیانیه‌وه‌‪ ....‬شه‌قامی هه‌ره‌ گه‌وره‌ی سنه‌‬ ‫بو به‌ فه‌رزادی که‌مانگه‌ر‪...‬‬ ‫له‌م به‌یانیه‌وه‌‪ ...‬گه‌وره‌ترین باغچه ی مه‌هاباد بوو‬ ‫به‌ شیرینی عه‌له‌م هولی‪..‬‬ ‫له‌ کازیوه‌ی ئه‌مڕۆوه‌‪..‬هه‌موو ئه‌و مندااڵنه‌ی له‌ دایک‬ ‫بوون‬ ‫ناوی فه‌رهادی وکیلیان لێ نرا!‬ ‫له‌مڕۆوه‌‪...‬‬ ‫له‌ یه‌که‌م گزنگی ده‌مه‌و به‌یانه‌وه‌ مه‌هدی ئیسالمیان‬ ‫بوو به‌ گۆمی وان‬ ‫له‌ شه‌ فه‌قی ئه‌مرۆوه‌‪..‬‬ ‫عه‌لی حه‌یده‌ریان‬ ‫بوو به‌ تاق بوستانی کرماشان‪..‬‬ ‫ده‌ فه‌رموون سنه‌ له‌ سێداره‌ بده‌ن؟!‬ ‫مه‌هاباد سه‌ر بڕن‪...‬‬ ‫ده‌ فه‌رموون مه‌هێڵن مندااڵنی ئێمه‌ له‌ دایک بن؟!‬ ‫ده‌ فه‌رموون‬ ‫مه‌هێڵن باران ببارێ و مه‌ هێڵن گیا سه‌وز بێ و‬ ‫مه‌هێڵن زه‌وی بژی!‬

‫من ئیتر له‌مڕۆوه‌ عاشقی چاوانی شیرینی‬ ‫عه‌له‌م هۆلیم‬ ‫له‌مڕۆوه‌ هه‌ر چی شێعرم هه‌یه‌ ئه‌یانکه‌م به‌‬ ‫گوڵی گۆرانی بۆ بااڵی شیرینی عه‌له‌م هولی‪..‬‬ ‫له‌ ئێسته‌وه‌ من تاڵێ له‌ قژی ئه‌ وم‪..‬‬ ‫له‌ ئێسته‌وه‌‬ ‫من نینۆکی په‌نجه‌ی ئه‌وم‪..‬‬ ‫له‌ ئێسته‌وه‌ من ئیتر ئه‌بمه‌ ئه‌و جووته‌‬ ‫پێاڵوه‌ی‬ ‫که‌ له‌ دواجار له‌ پێ کردوو پێی چوه‌ سه‌ر‬ ‫سێداره‌ و‬ ‫له‌ ئێسته‌وه‌ من بازنه‌ی به‌ جێ ماوی ده‌ستی‬ ‫شیرینی عه‌له‌م هولیم‪...‬‬ ‫کۆماری سێداره‌ی ئیسالمی‬ ‫چی له‌ سێداره‌ نه‌دا ‪ ،‬له‌ خه‌ونه‌وه‌ بۆ شێعر و‬ ‫له‌ شێعره‌وه‌ بۆ ژن و له‌ ژنه‌ وه‌ بۆنان و‬ ‫بۆ ئاو و بۆ گوڵ و بۆ کانی‬ ‫کۆماری سێداره ی‌ ئیسالمی‬ ‫ئه‌وه‌ی ناتوانێ هه‌رگیز هه‌رگیز له‌ سێداره‌ ی‬ ‫بدا‬ ‫ئاینده‌یه‌ و ئازادی‪..‬‬ ‫شێرکۆ بێ که‌س‬ ‫‪2010/05/9‬‬ ‫سلێمانی‬

‫ده‌قی وتاره‌که‌ی مامۆستا شێرکۆ بێکه‌س بۆ رێز گرتن له‌ شه‌هیدانی ‪19‬ی گواڵن‬

‫تیرۆر کرن و له‌ سێداره‌ دان‪ ...‬دوو‬ ‫مه‌دالیا و پێناسه‌ ی هه‌ره‌ دیاری ئه‌ مڕۆی‬ ‫رووناکبیران و گه‌نجانی ئه‌م کوردستانه‌ن‪.‬‬ ‫ئه‌ و پێناسه‌یه‌ی که‌ دیکتاتۆره‌ کان بۆ‬ ‫دوا جار ئه‌ی ده‌ ن له‌ سنگ و به‌ رۆکی‬ ‫قوربانیه‌ کانیان‪....‬ئه‌وان بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫گوایه‌ بێ ده‌نگمان بکه‌ن و بمانترسێنن و‬ ‫بمانگه‌رێننه‌وه‌‪...‬‬ ‫ئێمه‌ یش بۆ ئه‌ وه‌ی ئه‌و پێناسه‌یه‌ به‌و‬ ‫دیوه‌ جوانه‌که‌ی و به‌و دیویا بکه‌ینه‌‬ ‫ملمان و به‌ قه‌ڵه‌می رووناکی تاریکی‬ ‫ئه‌وان بکوژێنینه‌وه‌ و بنووسین‪:‬‬ ‫الی ئێمه‌ له‌م جۆره‌ مه‌رگانه‌وه‌ ژیان‬ ‫ده‌ست پێ ده‌کاته‌وه‌ و له‌ سه‌ر ئه‌م‬ ‫سێدارانه‌وه‌ سه‌رمان هه‌ڵده‌ستێته‌وه‌ و‬ ‫شه‌وق ئه‌ده‌نه‌وه‌‪...‬‬ ‫تێرۆریستان سۆرانی مامه‌ حه‌مه‌ و‬ ‫سه‌رده‌شت عوسمان لێره‌وه‌‪ ...‬ته‌وره‌کانی‬ ‫کۆماری ئیسالمی له‌و الوه‌‪ ..‬هه‌ر دوو الیان‬

‫چریكه‌ی‌ داد‬


‫‪10‬‬

‫ژمار‌ه (‪ )50‬ساڵی چوارەم‪201١/5/15 ،‬‬

‫کۆمەڵگە‬

‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫ژنان ل ‌ه نێوان‬ ‫كاری ماڵ و كاری ده‌ره‌وه‌دا‌‬

‫کۆنفرانسی‬ ‫ژنانی رۆژهەاڵت‬ ‫ل ‌ه سلێمانی‬

‫ی‬ ‫ی زایین ‌‬ ‫ی ‪‌ 2011‬‬ ‫ی ئابریل ‌‬ ‫ی ‪‌ 21‬‬ ‫رۆژ ‌‬ ‫ی رۆژهه‌اڵت ل ‌ه‬ ‫كنفرانسی‌ ژنان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سلێمانی‌ هۆڵی‌ ته‌وار ده‌ست ‌‬ ‫شار ‌‬ ‫به‌كاره‌كانی‌ كرد‪ .‬ئه‌م كۆنفرانس ‌ه ك ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی چاالك ‌‬ ‫له‌ الیه‌ن كۆمه‌ڵێك ل ‌ه ژنان ‌‬ ‫ی كوردوستان پێكهێنرابوو‪،‬‬ ‫رۆژهه‌اڵت ‌‬ ‫ی ژماره‌یه‌كی‌ زۆر ل ‌ه‬ ‫ب ‌ه به‌شدار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئازادیخواز ده‌ست ‌‬ ‫ژنان‌و پیاوان ‌‬ ‫ی كرد‪.‬‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫به‌كاره‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫كۆنفرانسه‌ك ‌ه سه‌ره‌تا ب ‌ه سرود ‌‬ ‫ی ده‌ستی پێكرد‪ .‬دواتر‬ ‫یه‌كسان ‌‬ ‫ی ئه‌م كۆنفرانسه‌‌و روون‬ ‫كردنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌م كۆنفرانس ‌ه‬ ‫كردنه‌و‌هی‌ مه‌به‌ست ‌‬ ‫ی وپاشان‬ ‫له‌ الیه‌ن گوڵنار قوباد ‌‬ ‫ی هه‌موو رێكخراو وحیزبه‌كان‬ ‫په‌یام ‌‬ ‫ی سازدانی‌ ئه‌م كۆنفرانسه‌‪،‬‬ ‫ب ‌ه بۆنه‌ ‌‬ ‫ی كرا‪.‬‬ ‫پێشكه‌ش به‌ به‌ڕێوه‌به‌ران ‌‬ ‫ی‬ ‫یه‌كه‌م ‌‬ ‫ی‬ ‫رۆژ ‌‬ ‫ی‬ ‫به‌رنامه‌كان ‌‬ ‫ی رۆژهه‌اڵت كه‌ دوو‬ ‫ی ژنان ‌‬ ‫كۆنفرانس ‌‬ ‫ی‬ ‫ی چروپری‌ له‌ سه‌ر پرس ‌‬ ‫پانێل ‌‬ ‫ی‬ ‫ژنان له‌ خۆ گرتبوو‪ ،‬به‌گه‌رموگور ‌‬ ‫به‌رێوه‌چوو وهه‌موو به‌شداربووان‬ ‫ب ‌ه پرسیار وپێشنیار ل ‌ه باسه‌كاندا‬ ‫به‌شدار بوون‪.‬‬ ‫پانێلیی‌ یه‌كه‌م باسێك ل ‌ه سه‌ر‬ ‫فێمێنیزم بوو ك ‌ه هه‌ریه‌ك ل ‌ه كوێستان‬ ‫ی ژنان‬ ‫ی بواری‌ مافه‌كان ‌‬ ‫گادانی‌ چاالك ‌‬ ‫ی شاراوه‌‌و ناڕسته‌وخۆو‬ ‫له‌ سه‌ر سته‌م ‌‬ ‫سه‌رده‌مییانه‌ دژی‌ ژنان وهه‌روها‬ ‫ی‬ ‫شلێر باپیری‌ رۆژانامه‌نوس‌و چاالك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی مافی‌ ژنان‌و گوڵرۆخ قوباد ‌‬ ‫بوار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی مافه‌كان ‌‬ ‫چاالكی‌ له‌مێژینه‌ی‌ بوار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بزوتنه‌وه‌ ‌‬ ‫ژنان له‌سه‌ر گه‌شه‌ ‌‬ ‫ی ل ‌ه كوردستان بوو‪،‬‬ ‫فێمێنیست ‌‬ ‫پێشكه‌ش به‌ كۆنفرانسه‌كه‌ كران‪.‬‬ ‫ی دیك ‌ه ل ‌ه پانێله‌كه‌دا‬ ‫ل ‌ه به‌شێك ‌‬ ‫ی دوكتور شه‌هرزاد موجاب‌و‬ ‫نوسراوه‌ ‌‬ ‫ی بواری‌ مافه‌كانی‌ ژنان ك ‌ه‬ ‫چاالك ‌‬ ‫ی‬ ‫پێشكه‌ش ب ‌ه كۆنفرانسی‌ ژنان ‌‬ ‫رۆژهه‌اڵت كرابوو‪ ،‬خوێنرایه‌وه‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی یه‌كه‌م ‌‬ ‫ی رۆژ ‌‬ ‫ی به‌رنامه‌كان ‌‬ ‫ل ‌ه درێژ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی رۆژهه‌اڵتدا پانێلێك ‌‬ ‫كۆنفرانسی‌ ژنان ‌‬ ‫ی دوو‬ ‫چروپری‌ دیكه‌ ل ‌ه ژێر سه‌ردێر ‌‬ ‫ی ژنی‌ كورد ك ‌ه له‌الیه‌ن‬ ‫جیلی چاالكان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی هه‌ڵسوڕاو وچاالك ‌‬ ‫گه‌الویژ حوسین ‌‬ ‫ی‬ ‫بواری‌ مافه‌كانی‌ ژنان‌و دیبا عه‌لیخان ‌‬ ‫ی بواری‌ ژنان‌و ده‌روه‌نناس ك ‌ه‬ ‫چاالك ‌‬ ‫ی‬ ‫باسه‌كه‌ی‌ له‌سه‌ر بزوتنه‌و‌هی‌ ژنان ‌‬ ‫كوردستان بوو پێشكه‌ش كرا‪ .‬هه‌ر‬ ‫ل ‌ه درێژه‌ی كۆنفرانسه‌كه‌دا په‌روین‬ ‫ی‬ ‫شافعی‌ یه‌كێكی‌ دیكه‌ له‌ چاالكان ‌‬ ‫بواری‌ مافه‌كانی‌ ژنان قسه‌‌و باسێكی‬ ‫پێشكه‌ش كرد‪ .‬به‌شدار بووانی ناو‬ ‫هۆڵی ته‌وار ب ‌ه خستنه‌ڕوی تێبینی‌و‬ ‫پرسیاره‌كانیان به‌شداریان ل ‌ه‬ ‫پرسه‌كانی ژناندا كرد‪ .‬كۆنفرانسی‬ ‫ژنانی رۆژهه‌اڵت بۆ یه‌كه‌م جار‬ ‫به‌شێكی زۆر ل ‌ه چاالكانی بواری مافی‬ ‫ژنان‌و مافی مرۆڤ ل ‌ه به‌شێكی زۆر‬ ‫له‌ واڵتانی ئوروپاییه‌وه‌ ل ‌ه باشووری‬ ‫كوردستان كۆ ده‌كاته‌وه‌‪.‬رۆژی‬ ‫یەکەمی کۆنفرانس کاتژمێر شەشی‬ ‫پاش نیوەڕۆ کۆتایی بەکارەکانی‬ ‫خۆی هێنا‪.‬‬ ‫بەشی دووهەمی کۆنفرانس کە پاش‬ ‫نیوەڕو دەستی بەکارەکانی خۆی‬ ‫کرد‪ ،‬لە دوو پانێلی جیاوازدا بە‬ ‫بەڕێوبەرایەتی گواڵڵە شەرەفکەندی‌و‬ ‫ناهید موکری‌و بەشداری کوێستان‬ ‫گادانی‪ ،‬گوڵروخ قوبادی‪ ،‬شلێر‬ ‫باپیری‪ ،‬گەالوێژ حسێنی‪ ،‬دیبا‬ ‫عەلیخانی‌و پەروین شافێعی لە‬ ‫بوارگەلی جیاوازی مێژووی خەباتی‬ ‫ژنانی رۆژهەاڵتی کوردستان‌و‬ ‫تەشەنەسەندنی بیری فێمێنیزم لە‬ ‫کۆمەڵگای کوردستان‪ ،‬کۆمەڵێک‬ ‫باسی‌و لێدوانی جیاواز پێشکەش بە‬ ‫ئامادە بووانی کۆنفرانس کرا‪ .‬بەشێک‬ ‫لە بەشدار بووان بە موداخەلە‌و‬ ‫تێبینی‪،‬‬ ‫رەخنە‌و‬ ‫پێشنیار‌و‬ ‫سەرنجەکانی خۆیان خستە بەردەم‬ ‫پێشکەشکارانی باسەکانەوە‪.‬‬

‫دوارۆژ‬ ‫ب ‌ه سه‌رنجدان ب ‌ه ئاماره‌كان‪ ،‬رێژه‌ی‬ ‫ژنانێك ك ‌ه ل ‌ه ماڵه‌وه‌ كار ده‌كه‌ن و‬ ‫پێیان ده‌وترێت خانه‌دار كه‌م بووه‌ته‌وه‌و‬ ‫رێژه‌ی ژنانی كارمه‌ند و خاوه‌ن پیش ‌ه‬ ‫زیادی كردووه‌‪ .‬حسێن باهر كۆمه‌ڵناس‬ ‫و مامۆستای زانكۆ‪ ،‬وێرای ئاماژ‌ه كردن‬ ‫ب ‌ه كاریگه‌ریه‌كانی كاركردنی ژنان‬ ‫له‌ ده‌ره‌وه‌ی ماڵ له‌ سه‌ر خانه‌واد‌ه‬ ‫و په‌روه‌رده‌ی منداڵ‪ ،‬ژنانی وه‌ك‬ ‫"سوكاندار" ی خێزان ناو لێبرد و وتی‬ ‫كه‌ ماندووبوونی ژنان ل ‌ه شوێنی كار‬ ‫بووه‌ته‌ هۆی ئه‌وه‌یك ‌ه بۆ په‌روه‌رد‌ه و ب ‌ه‬

‫خێو كردنی منداڵه‌كانیان تووشی كێش ‌ه‬ ‫ببنه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌شی زیاد كرد كه‌ ب ‌ه‬ ‫هۆی گه‌شه‌ی خوێنده‌واری ل ‌ه ئێران‪،‬‬ ‫به‌شێكی زۆر له‌ خانه‌واده‌كان توانیویان ‌ه‬ ‫ئه‌م كه‌موكۆڕیه‌ قه‌ره‌بوو بكه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫ناوبراو پێشنیاری ئه‌وه‌ی كردوو‌ه ك ‌ه‬ ‫بۆ پێش گرتن ل ‌ه دروست بوونی كێش ‌ه‬ ‫ل ‌ه نێو خانه‌واده‌كان‪ ،‬شوورای به‌رزی‬ ‫فه‌رهه‌نگی و كۆمه‌اڵیه‌تی و ژووری‬ ‫بیركردنه‌وه‌ له‌مبوار‌ه دابین بكرێت‪ .‬ب ‌ه‬ ‫پێی ئاماره‌كان ل ‌ه سه‌دا زیاتر ل ‌ه ‪54‬ی‬ ‫ئه‌و ژنانه‌ی له‌ ده‌ره‌و‌ه كار ده‌كه‌ن ل ‌ه‬ ‫به‌شی كشتوكاڵی و پیش ‌ه خه‌ریكی‬ ‫كارن‪771 ،‬هه‌زار و ‪ 815‬كه‌سیش ل ‌ه‬

‫به‌شی ده‌وڵه‌تی‪ ،‬وات ‌ه ‪ 34/23‬ل ‌ه كۆی‬ ‫كارمه‌ندانی ده‌وڵه‌ت ژنان پێكی دێنن‬ ‫ك ‌ه ل ‌ه سااڵنی رابردوو ‪ 14/2‬ده‌رسه‌د‬ ‫زیادی كردووه‌‪ .‬هه‌نووك ‌ه له‌ سه‌دا ‪65‬ی‬ ‫ژنان ب ‌ه خوێنده‌واری مامناوه‌ندی و ل ‌ه‬ ‫سه‌دا ‪83‬ی ژنان له‌ ئاستێكی به‌رزی‬ ‫خوێندندا خه‌ریكی كارن‪.‬‬ ‫جێگای ئاماژه‌یه‌ ك ‌ه ل ‌ه واڵتانی‬ ‫رۆژئاوایی‪ ،‬له‌وان ‌ه ئاڵمان‪ ،‬باوكیش‬ ‫ده‌توانێت وه‌ك دایك بۆ به‌خێو كردنی‬ ‫منداڵه‌كه‌ی داوای موره‌خه‌سی بكات و‬ ‫ل ‌ه ماڵه‌و‌ه بمێنێته‌و‌ه ك ‌ه ئه‌م دیارده‌ی ‌ه‬ ‫رۆژ له‌ گه‌ڵ رۆژ زیاتر په‌ره‌ ده‌سێنێت‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌ند كه‌ ل ‌ه ئێران ب ‌ه هۆی یاسای‬ ‫دواكه‌وتووان ‌ه و بوونی فه‌رهه‌نگی‬ ‫پیاوساالری ب ‌ه تایبه‌ت به‌ دوای هاتن ‌ه‬ ‫سه‌ركاری كۆماری ئیسالمی ژنان‬ ‫ل ‌ه بارودۆخێكی ناله‌باردا به‌سه‌ریان‬ ‫بردووه‌‪ ،‬به‌اڵم ژنان توانیویان ‌ه له‌ هه‌موو‬ ‫بواره‌كان وبه‌ تایبه‌ت ل ‌ه بواری خوێندن‬ ‫له‌ زانكۆه‌كان ب ‌ه راده‌یه‌كی به‌رچاو‬ ‫گه‌شه‌ بكه‌ن و رێژه‌یه‌كی به‌رچاو ل ‌ه‬ ‫ده‌رچووانی زانكۆ پێك دێنن كه‌ ئه‌مه‌ش‬ ‫كاریگه‌ری له‌ سه‌ر ژیانی ئه‌وان داناوه‌‪.‬‬ ‫هه‌ر بۆی ‌ه ئێستا شاهێدی ئه‌وه‌ین ك ‌ه‬ ‫ژنان ل ‌ه نێو زۆربه‌ی ئیداره‌ و شیركه‌ت‬ ‫و كۆمپانیاكاندا كار ده‌كه‌ن و له‌ باری‬ ‫ماڵیه‌و‌ه سه‌ربه‌خۆییان ب ‌ه ده‌ست‬ ‫هێناوه‌‪ .‬سه‌ربه‌خۆ بوونی ژنان له‌ باری‬ ‫ماڵیه‌وه‌ ده‌توانێت یارمه‌تیده‌ریان بێت‬

‫خۆسووتاندن‪ ،‬ئازارێكی بێ كۆتایی‬

‫ل ‌ه رۆژانی رابردوو هه‌واڵی خۆسووتاندنی كچێك ب ‌ه ناوی‬ ‫شه‌هالمان بیست له‌ شاری سه‌رده‌شت كه‌ ب ‌ه داخه‌و‌ه‬ ‫ب ‌ه هۆی قورسی برینه‌كه‌یه‌و‌ه گیانی له‌ ده‌ست دا‪ .‬ئه‌م ‌ه‬ ‫یه‌كه‌مجار نیی ‌ه كه‌ هه‌واڵی له‌و چه‌شنه‌ ده‌بیستین و‬ ‫بێ گومانیش دوایین كه‌س نییه‌‪ .‬كوردستان یه‌كێك‬ ‫له‌و ناوچانه‌ی ‌ه ك ‌ه زیاترین ئاماری خۆسووتاندنی ژنانی‬ ‫تێدای ‌ه و هه‌موو ساڵێك رێژه‌یه‌كی به‌رچاو ل ‌ه ژنان‬ ‫ده‌بن ‌ه قوربانی ئه‌م دیارده‌یه‌‪ .‬خۆسووتاندن ل ‌ه كولتوری‬ ‫رۆژئاواییدا شێوازێكی زۆر نامۆ و نائاسایی دێت ‌ه ئه‌ژمار‬ ‫و له‌ ئامریكا و واڵتانی ئورو\ایی خۆسووتاندن ل ‌ه ریزی‬ ‫خواره‌وه‌ی جۆره‌كانی خۆكوشتنه‌ واته‌ زۆر ب ‌ه كه‌می‬ ‫ئه‌و كه‌سانه‌ی ده‌ست ده‌ده‌ن ‌ه خۆكوژی ئه‌م رێگ ‌ه‬ ‫هه‌ڵده‌بژێرن‪ .‬ب ‌ه پێی ئامارێك ك ‌ه ل ‌ه ئامریكا ل ‌ه ساڵی‬ ‫‪ 2002‬باڵو بووه‌ته‌و‌ه ل ‌ه ‪ 31655‬حاڵه‌تی خۆكۆژی ته‌نیا‬ ‫‪ 150‬كه‌س به‌ خۆسووتاندن كۆتاییان ب ‌ه ژیانیان هێناو‌ه‬ ‫كه‌ ئه‌مه‌ش ل ‌ه سه‌دای ‪5‬ی ئه‌و رێژه‌ی ‌ه پێك دێنێت‪.‬‬ ‫ل ‌ه ‪ 55‬خوێندنه‌و‌ه ك ‌ه ل ‌ه ماوه‌ی ‪ 20‬ساڵی رابردوو ل ‌ه‬ ‫سه‌رتاسه‌ری جیهان باڵو كراوه‌ته‌وه‌‪ 3351 ،‬حاڵه‌تی‬ ‫خۆسووتاندن بوو‌ه ك ‌ه ‪ 2296‬حاڵه‌تی بوو‌ه ب ‌ه هۆی‬ ‫مردنی ئه‌و كه‌سانه‌‪ .‬هێند زیاترین ئاماری خۆسووتاندنی‬ ‫ل ‌ه جیهان هه‌یه‌‪ .‬ب ‌ه داخه‌وه‌ ل ‌ه ئێران ئامارێكی گشتی‬ ‫و روون سه‌باره‌ت ب ‌ه خۆسووتاندن ل ‌ه به‌ر ده‌ستدا نی ‌ه‬ ‫به‌اڵم ب ‌ه پێی هه‌واڵه‌كان و ب ‌ه پێی ئه‌و لێكۆڵینه‌وان ‌ه ك ‌ه‬ ‫ده‌كرێت ل ‌ه ناوچه‌ كوردنشینه‌كاندا زیاتر‌ه ب ‌ه تایبه‌ت‬ ‫ل ‌ه پارێزگای ئیالم‪ .‬ب ‌ه پێی ئاماره‌كان ئێران سێهه‌مین‬ ‫واڵتانی جیهانه‌ كه‌ تێیدا رێژه‌ی خۆكوژی ژنانی زۆره‌‪.‬‬ ‫دیارده‌ی خۆسووتاندن ل ‌ه نێو ژناندا ب ‌ه شێوه‌یه‌كی‬ ‫به‌رچاو زیاتر‌ه له‌پیاوان ك ‌ه هێشتاكه‌ هۆكاری ئه‌م ‌ه ب ‌ه‬ ‫ته‌واوی نه‌زانراوه‌‪ .‬زۆر كه‌س پێ وای ‌ه ك ‌ه ب ‌ه هۆی ئه‌وه‌ی‬ ‫ژنان به‌رده‌وام له‌ گه‌ڵ ئاگر كار ده‌كه‌ن و هه‌میش ‌ه ل ‌ه‬ ‫به‌رده‌ستیان دایه‌ بۆی ‌ه كاتێك كه‌ له‌ده‌ست مه‌ینه‌ته‌كانی‬ ‫ژیان وه‌ته‌نگ دێن و ده‌یانهه‌وێت كۆتایی ب ‌ه ژیانیان بێنن‬ ‫ئاگر ئاسانترین رێگه‌ی ‌ه بۆ ئه‌م كاره‌‪ .‬به‌اڵم من ده‌ڵێم‬ ‫ئه‌م ‌ه ره‌نگه‌ ته‌نیا به‌شێكی بچووك بێت بۆ ئه‌وه‌ی ژنێك‬ ‫ئاگر هه‌ڵبژێرێت‪ .‬هه‌موومان باش ده‌زانین ك ‌ه سووتان‬ ‫ب ‌ه ئاگر چه‌نده‌ ئازارێكی ناخۆش ‌ه و هه‌موو كه‌سێك ل ‌ه‬ ‫ژیانیدا ئه‌گه‌ر ته‌نیا یه‌كجاریش بووبێت ئه‌مه‌ی تاقی‬ ‫كردووه‌ته‌وه‌ ك ‌ه په‌نجه‌یه‌كی سووتابێت و بزانێت چه‌ند‌ه‬ ‫ئازاری هه‌یه‌‪ .‬بۆیه‌ ناكرێت بڵێین ئه‌م ‌ه ئاسانترین شێوازی‬ ‫خۆكوشتن به‌ڵكوو ئه‌م ‌ه تاڵترین و وه‌حشه‌تناكترین‬ ‫شێوازی خۆكوشتنه‌ ك ‌ه ژنان هه‌ڵیده‌بژێرن‪.‬‬ ‫من ده‌ڵێم كه‌ بۆی ‌ه ئاگر هه‌ڵئه‌بژێرن تاكوو نیشانی‬ ‫بده‌ن ك ‌ه چه‌ند‌ه تۆڕ‌ه و بێزارن له‌و ژیانه‌ كه‌ نه‌ته‌نیا‬

‫رۆحیان به‌ڵكوو جه‌سته‌شیان به‌ ته‌واوی له‌ ناو ده‌به‌ن‪.‬‬ ‫ئه‌م ‌ه هاوارێك ‌ه ل ‌ه توره‌یی و بێزاری تا هه‌مووان‬ ‫ئاگادار بكه‌نه‌و‌ه ك ‌ه چ ئازارێكیان كێشاو‌ه ك ‌ه به‌م‬ ‫شێوه‌ی ‌ه كۆتایی به‌ ژیانیان ده‌هێنن و جه‌سته‌یان ل ‌ه‬ ‫ناو ده‌به‌ن‪ .‬بۆی ‌ه خوێندنه‌وه‌و لێكدانه‌وه‌ی دیارده‌ی‬ ‫خۆسووتاندن به‌م ئاسانی ‌ه نیی ‌ه و ده‌بێ زۆر زانستیان ‌ه و‬ ‫ب ‌ه دیدێكی فێمنیستیه‌و‌ه سه‌یری ئه‌و مه‌سه‌له‌ی ‌ه بكرێت‬ ‫و لێكۆڵینه‌وه‌ی بۆ بكه‌ین‪ .‬ب ‌ه داخه‌و‌ه‬ ‫مه‌سه‌له‌ی خۆسووتاندنی ژنان‬ ‫ئه‌وه‌ند‌ه ئاسایی بووه‌ته‌و‌ه‬ ‫ك ‌ه كاتێك ژنێك‬

‫بۆ ئه‌وه‌ی چیتر كۆیله‌تی و توندوتیژی‬ ‫قه‌بول نه‌كه‌ن و خۆیان سه‌ربه‌ستان ‌ه‬ ‫بڕیار ل ‌ه سه‌ر ژیانی خۆیان بده‌ن‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌ند كار كردنی ژنان ل ‌ه ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫ماڵ كۆمه‌ڵێك كێش ‌ه و گرفتی دیك ‌ه بۆ‬ ‫ژنان دێنێت ‌ه ئاراو‌ه به‌اڵم ئه‌وان به‌رده‌وام‬ ‫هه‌وڵیاندا كۆڵ نه‌ده‌ن و زاڵ بن به‌ سه‌ر‬ ‫گیروگرفته‌كانی ژیانیاندا‪ .‬هه‌روه‌ك ل ‌ه‬ ‫سه‌ره‌تایشه‌و‌ه باسمان كرد چونكه‌ ژنان‬ ‫به‌ خێو كردنی منداڵ و زۆر كاری ماڵ ل ‌ه‬ ‫سه‌ر شانیانه‌‪ ،‬بۆی ‌ه كاتێك كار ده‌كه‌ن‬ ‫ل ‌ه گه‌ڵ كۆمه‌ڵێك كێش ‌ه و گرفتی‬ ‫واقیعی به‌ره‌و ده‌بنه‌وه‌‪ ،‬كاری مال َو‬ ‫كاری ده‌ره‌و‌ه به‌رپرسایه‌تیه‌كی زیاتر‬ ‫ده‌خات ‌ه ئه‌ستۆیان و به‌رده‌وام ده‌بێ ل ‌ه‬ ‫هه‌وڵی ئه‌وه‌دا بن تا ب ‌ه رێك وپێكی‬ ‫كاره‌كانیان ببه‌نه‌ سه‌ر‪ .‬خودی ئه‌مه‌ش‬ ‫جۆرێك ئێسترێس و دڵه‌راوكێیان تێیدا‬ ‫به‌رهه‌م دێنێت ك ‌ه كاریگه‌ری نێگه‌تیڤی‬ ‫له‌ سه‌ر ناخ و ده‌رونی مرۆڤ داده‌نێت‪.‬‬ ‫ل ‌ه كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك وه‌ك ئێران ك ‌ه هیچ‬ ‫ئاسانكاریه‌ك بۆ ئه‌و ژنانه‌ی كارمه‌ندن‬ ‫یان ل ‌ه ده‌ره‌وه‌ی ماڵ كار ده‌كه‌ن‬ ‫ناكرێت تا بتوانن ب ‌ه بێ كێش ‌ه و دوور‬ ‫ل ‌ه دڵه‌راوكێ و ئێسترێس كاره‌كانیان‬ ‫به‌رێو‌ه ببه‌ن‪ .‬به‌اڵم سه‌ره‌رای ئه‌مه‌ش‬ ‫ژنان كۆڵ ناده‌ن و هه‌وڵده‌ده‌ن تا ل ‌ه‬ ‫باری ماڵیه‌و‌ه سه‌ربه‌خۆیی خۆیانیان‬ ‫هه‌بێت‪.‬‬

‫خۆی ده‌سووتێنێ هه‌ست ده‌كه‌ی هیچ شتێك رووی‬ ‫نه‌داوه‌‪ .‬كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ ده‌مێك ساڵ ‌ه گیرۆده‌ی ئه‌م‬ ‫دیارده‌یه‌ی ‌ه و به‌ هه‌زاران ژن بوونه‌ته‌ قوربانی و هه‌تاكوو‬ ‫ئێستاش به‌رده‌وامه‌‪.‬‬ ‫له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك وه‌ك ئێران كه‌ یاسا و كولتور و‬ ‫سیسته‌می پیاوساالری قسه‌ی یه‌كه‌م ده‌كه‌ن و هه‌موو‬ ‫شتێك ل ‌ه دژایه‌تی ل ‌ه گه‌ڵ ژناندایه‌‪ ،‬ل ‌ه كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك‬ ‫كه‌ ژنان هیچ سه‌رپه‌نایه‌كیان نییه‌‪ ،‬وه‌ها‬ ‫دیارده‌گه‌لێك نه‌ته‌نیا كه‌م‬ ‫نابێته‌وه‌ به‌ڵكوو رۆژ ل ‌ه‬ ‫گه‌ڵ رۆژ زیاتر په‌ر‌ه‬ ‫ده‌سێنێت‪.‬‬


‫‪dwaroj@komala.net‬‬

‫که‌ناڵی ئاسمانی کۆمه‌ڵه‌ی زه‌حمه‌تکێشانی کوردستان‬ ‫‪HOTBIRD11604 MHZ Horizontal‬‬ ‫‪Symbol 27500‬‬ ‫‪FES: 5\6‬‬

‫‪contact:‬‬ ‫‪info@asosat.tv - nwes@asosat.tv‬‬

‫بۆ خوێندنه‌وه‌ی دواڕۆژ له‌سه‌ر تۆڕی ئینتێرنێت‬ ‫سه‌ردانی ‪ www.komala.net‬بک ‌ه‬

‫سه‌رنوسه‌ر‪:‬‬

‫عه‌تا ناسرسه‌قزی‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری نوسین‪:‬‬

‫فه‌ریبا محه‌مـــــه‌دی‬

‫نه‌خشه‌ساز‪:‬‬

‫هه‌ژیر‬

‫نامه‌یه‌ک ل ‌ه زیندانه‌کانی کۆماری ئیسالمییه‌وه‌‬ ‫نامه‌ی شێرکۆ مه‌عارفی له‌ زیندانی ناوه‌ندی‬ ‫شاری سه‌قز بۆ هه‌موو هه‌لسووراوانی مه‌ده‌نی و‬ ‫مافی مرۆفی جیهان‪.‬‬ ‫هه‌تاو گه‌رمی ب ‌ه جێگه‌یه‌ک ده‌به‌خشێت ک ‌ه سه‌ری‬ ‫ل ‌ه خاک ده‌رهێنابێت‪ ،‬ل ‌ه واڵتی باران‪ ،‬کوێستان‬ ‫و به‌رد‪ ،‬سه‌نگه‌ر‪ ،‬گولل ‌ه و خۆراگری‪ ،‬زیندان‪،‬‬ ‫ئه‌شکه‌نج ‌ه و ئیعدام‪ ،‬ل ‌ه واڵتی به‌رگری‪ ،‬ڕاپه‌رین و‬ ‫ڕابوون تا جوگرافیای به‌رینی مرۆڤایه‌تی‪ ،‬تا ژیا ‌ن‬ ‫ێ و ئه‌مڕۆ‬ ‫ل ‌ه گه‌ڵ برینه‌کان و هاواره‌کانی دوێن ‌‬ ‫ل ‌ه گونده روخاوه‌کان‪ ،‬وه‌ک ئه‌ندامی نه‌ته‌وه‌یه‌کی‬ ‫سته‌ملێکراو شاهیدی ئازاره‌کان‪ ،‬فرمێسکه‌کان و‬ ‫خۆڕاگرییه‌کانین‪.‬‬ ‫به‌ر ل ‌ه هه‌ر شتێک سپاس و پێزانینی خۆم‬ ‫ئاراسته‌ی هه‌موو ڕێکخراوه‌کانی به‌رگری ل ‌ه‬ ‫مافی مرۆڤ‪ ،‬ڕێکخراو‌ه مه‌ده‌نی‪ ،‬سیاسی و‬ ‫فه‌رهه‌نگیه‌کان و هه‌موو ئازادیخوازان ده‌که‌م‪.‬‬ ‫من شێركۆ مه‌عارفی ك ‌ه ماوه‌یه‌كی زۆر‌ه‬ ‫به‌حوكمی له‌سێداره‌دانه‌و‌ه ل ‌ه زینداندا به‌سه‌ر‬ ‫ده‌به‌م‪ ،‬هه‌روه‌ك هه‌ر زیندانییه‌كی سیاسی دیك ‌ه‬ ‫ل ‌ه پرۆسه‌ی خه‌بات‌و به‌رخۆدان‪ ،‬ئه‌شكه‌نج ‌ه كرام‪،‬‬

‫ئێو‌ه هه‌ڵسوڕاوانی مافه‌كانی مرۆڤ‌و رێكخراو‌ه‬ ‫مه‌ده‌نیی‌و جه‌ماوه‌رییه‌كانه‌و‌ه گرێ دراوه‌‌و ئێو‌ه‬ ‫ب ‌ه زمانحاڵی خۆمان بۆ درێژه‌دان ب ‌ه خه‌بات‬ ‫ده‌زانین‪.‬‬ ‫هه‌روا كه‌ئاگادارن رۆژی ‪2‬ی خاكه‌لێوه‌ی ‪،1390‬‬ ‫ل ‌ه رێگه‌ی مامورانی ئیجرای ئه‌حكامی زیندانی‬ ‫سه‌قز ك ‌ه له‌یه‌كه‌یه‌كدا ب ‌ه ناوی سایتی ئیداری ل ‌ه‬ ‫زیندان جێگرن‪ ،‬وه‌ك دیاری نه‌ورۆز ب ‌ه شێوه‌ی‬ ‫زاره‌كی ئاگاداریان كردمه‌و‌ه ك ‌ه رۆژی ‪11‬ی گواڵن‬ ‫حوكمی له‌سێداره‌دانم جێبه‌جێ ده‌كرێت‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ش له‌كاتێكدای ‌ه ك ‌ه پارێزه‌ره‌كه‌م‪ ،‬به‌ڕێز‬ ‫ئه‌حمه‌د سه‌عید شێخی له‌مباره‌یه‌و‌ه ئاگادار‬ ‫نه‌كراوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫جێبه‌جێكردنی حوكم ل ‌ه هه‌ر كاتێكدا ب ‌ه‬ ‫سه‌رنجدان به‌وه‌ی حوكمی له‌سێداره‌دان نه‌گۆڕه‌‌و‬ ‫له‌ هه‌موو كات‌و شوێنێكدا جێبه‌جێ ده‌كرێت‪.‬‬ ‫سوپاسی سه‌رجه‌م رێكخراوه‌كان‌و دامه‌زراو‌ه‬ ‫مه‌ده‌نیه‌كان‪ ،‬هه‌ڵسوڕاوانی مافه‌كانی مرۆڤ‌و‬ ‫ئازادیخوازان ده‌كه‌م‌و رێز‌و پێزانینم هه‌یه‌‪.‬‬

‫وه‌ك یه‌كێك ل ‌ه میراتگرانی ئه‌م كاروان ‌ه بێدارو‬ ‫رۆشن ‌ه ل ‌ه نێوان نه‌ته‌وه‌یه‌ك ك ‌ه ته‌نها ب ‌ه سرود‌ه‬ ‫ئه‌هوراییه‌كانی خۆی زیندوه‌‪ ،‬ئه‌م هه‌وڵه‌دان ‌ه‬ ‫ل ‌ه باوه‌شی دایك تا باوه‌شی كوێستان‌و ل ‌ه‬ ‫هه‌مان سه‌ره‌تای منداڵی له‌گه‌ڵ ئه‌زمونه‌كانی‬ ‫خه‌بات‪ ،‬ناسینی شوناسی به‌تااڵنبراو‌و سه‌ركوتی‬ ‫سه‌پێنراو له‌مێشكی ئێسقانه‌كانمان هێالنه‌یان‬ ‫كردوه‌‪ ،‬خۆبه‌خشانه‌‌و ب ‌ه بێ هیچ چاوه‌ڕوانییه‌ك‬ ‫ل ‌ه خۆشیه‌كانی ژیانی مۆدێرن‌و بۆ دووبار‌ه‬ ‫ژیانه‌وه‌ی شیاوی مرۆڤایه‌تی‪ ،‬رێگه‌ی خه‌باتم‬ ‫هه‌ڵبژارد‪.‬‬ ‫رێگه‌یه‌ك ك ‌ه ب ‌ه بێ من ده‌ستی پێكرد ب ‌ه بێ‬ ‫ئێم ‌ه به‌رده‌وام ده‌بێت‪ .‬به‌رخۆدانێك ك ‌ه سااڵنێكی‬ ‫زۆر ل ‌ه زیندانه‌كان پێكهات‌و سنوره‌كانی ته‌نی‌و‬ ‫وه‌ك گشتێتی جه‌سته‌ی برینداری ئه‌م نه‌ته‌وه‌ی ‌ه‬ ‫ل ‌ه چوار گۆشه‌ی ئه‌م جوگرافیا مرۆڤایی ‌ه رێگ ‌ه‬ ‫ده‌بڕێت‪.‬‬ ‫ئێم ‌ه زیندانیانی سیاسی ل ‌ه هه‌ر به‌ره‌‌و الیه‌نێك‌و‬ ‫به‌هه‌ر جۆر‌ه مه‌حكومیه‌تێك درێژ‌ه ب ‌ه رێگه‌ی‬ ‫خۆمان داوه‌‌و ده‌یده‌ین‪.‬‬ ‫ته‌نها هیوامان ب ‌ه خه‌ڵك‌و خۆڕاگری‌و خه‌باتی شێركۆ مه‌عارفی ‪2011/4/15‬‬

‫ده‌نگی ناڕه‌زایی خوێندکاران ل ‌ه زانکۆکانی ئێران به‌رده‌وامه‌‬

‫له‌گه‌ڵ نزیك بوونه‌وه‌ی ساڵیادی شانۆگه‌ری‬ ‫هه‌ڵبژاردنه‌كانی سه‌رۆك كۆماری ئێران شه‌پۆلێكی‬ ‫نوێ ل ‌ه مانگرتن‌و ناڕه‌زایی زانكۆكانی ئێران‬ ‫ده‌گرێته‌و‌ه ك ‌ه تا ئێستا ژماره‌یه‌ك ل ‌ه زانكۆكانی‬ ‫ئێران‌و چه‌ندین ناوه‌ندی خوێندن‌و فه‌رهه‌نگی ل ‌ه‬ ‫ده‌ره‌وه‌ی ئێران پشتگیرییان كردون‪.‬‬ ‫خوێندكاران له‌به‌یاننامه‌یه‌كدا ك ‌ه بۆ مانگرتنی رۆژی‬ ‫‪25‬ی گواڵن ئاماده‌یان كردو‌ه ئاماژ‌ه به‌وه‌ده‌كه‌ن ك ‌ه‬ ‫له‌و رۆژه‌دا بۆ ده‌ربڕینی ناڕه‌زایی ب ‌ه دۆخی سیاسی‬ ‫ئێستای ئێران‌و سه‌ركوت‌و توندوتیژییه‌كان دژ ب ‌ه‬ ‫خوێندكاران ناچن ‌ه سه‌ر كالسه‌كانیان‌و مان ده‌گرن‪.‬‬

‫له‌الیه‌كی تره‌و‌ه رێكخه‌رانی ئه‌م جوڵ ‌ه ئێعترازیی ‌ه‬ ‫داوا ده‌كه‌ن فه‌زای ئه‌منیه‌تی سه‌ر زانكۆكانیان‬ ‫هه‌ڵگیرێت‪.‬‬ ‫هاوكات له‌گه‌ڵ چه‌ندین زانكۆی گه‌وره‌ی ئێران‪،‬‬ ‫ژماره‌یه‌ك ل ‌ه خوێندكارانی كورد ل ‌ه شاره‌كانی‬ ‫تاران‌و ته‌ورێز‌و باكوری ئێران ل ‌ه چه‌ندین‬ ‫به‌یاننامه‌ی جیاجیا به‌م جوڵ ‌ه ئێعترازی ‌ه په‌یوه‌ست‬ ‫بوون‌و پشتگیری مانگرتنه‌كه‌ ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫هاوكات ژماره‌یه‌ك ل ‌ه هه‌ڵسوڕاونی پێشووی‬ ‫خوێندكاری ل ‌ه ده‌ره‌وه‌ی واڵت ل ‌ه به‌یاننامه‌یه‌كدا‬ ‫پشتگیری ئه‌م مانگرتنه‌یان كردوه‌‪ .‬له‌م به‌یاننامه‌ی ‌ه‬

‫ك ‌ه له‌الیه‌ن سێ هه‌ڵسوڕاوی خوێندكاری ل ‌ه ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫ئێران ئیمزا كراوه‌‪ ،‬هاتوو‌ه «ئێمه‌خوازیاری‬ ‫كۆتایی حكومه‌تی سه‌ربازیی ناڕه‌سمی زاڵ به‌سه‌ر‬ ‫زانكۆكانین‌و داواكاری كه‌شی ئاكادیمیك بگه‌ڕێته‌و‌ه‬ ‫بۆ زانكۆكان ب ‌ه جێگه‌ی وه‌ك ئێستا كراوت ‌ه‬ ‫سه‌ربازگه‌‪ .‬ئێم ‌ه داوا ده‌كه‌ین ب ‌ه چوون ‌ه ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫هێز‌ه ئه‌منییه‌كان ل ‌ه زانكۆكان‪ ،‬رێز له‌حه‌ره‌می‬ ‫زانكۆ بگیرێت»‪.‬‬ ‫له‌به‌شێكی دیك ‌ه به‌یاننامه‌كه‌دا به‌ئاماژ‌ه ب ‌ه‬ ‫توندوتیژییانه‌ی ك ‌ه له‌سااڵنی رابردوو له‌گه‌ڵ‬ ‫بزوتنه‌وه‌ی خوێندكاری ئێران كراو‌ه ده‌نوسێت‬ ‫«زانكۆی بزوتنه‌وه‌ی خوێندكاری ل ‌ه سی‬ ‫ساڵ رابردوودا به‌رده‌وام كه‌وتوه‌ت ‌ه به‌رهێرشی‬ ‫ئیستبداد‪ ،‬به‌تایبه‌تی ل ‌ه شه‌ش ساڵی رابردودا‬ ‫هێز‌ه سه‌ركوتگه‌ره‌كان هێرشیان كردۆته‌سه‌ر‬ ‫زانكۆ‌و شوێنی حه‌وانه‌وه‌ی خوێندكاران‌و ب ‌ه‬ ‫لێدان‌و ئه‌و په‌ڕی توندوتیژی‌و مه‌حروم كردنی‬ ‫خوێندكاران له‌خوێندن‌و چه‌ندین حكومی ناعاداڵن ‌ه‬ ‫بۆ مامۆستایانی زانكۆ‌و خوێندكاران‪ ،‬به‌نیاز بوون‬ ‫بزوتنه‌وه‌ی خوێندكاری توشی گرفت بكه‌ن‪ ،‬تا‬ ‫بتوانن ب ‌ه خواستی نا ره‌وای خۆیان ك ‌ه بێده‌نگ‬ ‫كردنی یه‌كجاری كۆمه‌ڵگای بگه‌ن»‪.‬‬ ‫بێجگ ‌ه ل ‌ه هه‌ڵسوڕاوانی خوێندكاری ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫ئێران‪ ،‬زیاتر ل ‌ه ‪ 40‬رێكخراوی خوێندكاری ل ‌ه‬ ‫سه‌راسه‌ری ئێران پێشوازییان ل ‌ه بانگه‌وازی‬ ‫ناڕه‌زاییه‌كه‌ی رۆژی ‪25‬ی گواڵن كرد‪.‬‬ ‫چه‌ندین رۆژ پێش رۆژی مانگرتنه‌ك ‌ه ل ‌ه زۆربه‌ی‬ ‫زانكۆكان كه‌شێكی ئه‌منیه‌تی دروستبوو‌و ك ‌ه هێز‌ه‬ ‫ئه‌منییه‌كان ل ‌ه رێگه‌ی ترساندن‌و گرتنه‌و‌ه هه‌وڵیان‬ ‫بۆ رێگه‌گرتن له‌م مانگرتنه‌ده‌دا‪.‬‬

‫سینه‌ماكارانی كورد‬ ‫ل ‌ه فیستیڤاڵی قه‌زوین‬ ‫سه‌ركه‌وتنیان به‌ده‌ستهێنا‬ ‫سێ سینه‌ماكاری كورد ل ‌ه یازده‌یه‌مین خولی‬ ‫فیستیڤاڵی ناوچه‌یی فیلمی «ئه‌له‌مووت»‬ ‫ل ‌ه شاری قه‌زوین‪ ،‬چه‌ندین خه‌اڵتی گرینگیان‬ ‫به‌ده‌ستهێنا‪.‬‬ ‫ب ‌ه پێی راپۆڕتی تایبه‌تی به‌شی هونه‌ریی ئاژانسی‬ ‫هه‌واڵی په‌یامنێر ل ‌ه شاری قه‌زوین‪ ،‬كورت ‌ه فیلمی‬ ‫چیرۆكی «بێده‌نگی تااڵوه‌كان» ل ‌ه ده‌رهێنانی‬ ‫خانم ‌ه سینه‌ماكاری مه‌ریوانی فاتم ‌ه ده‌ستمه‌رد‬ ‫ل ‌ه به‌شی «فیلمی ئه‌زموونی و ئه‌نیمه‌یشێن»ی‬ ‫یازده‌یه‌مین خولی فیستیڤاڵی ناوچه‌یی فیلمی‬ ‫«ئه‌له‌مووت»‪ ،‬ل ‌ه هۆڵی سینه‌ما به‌همه‌نی شاری‬ ‫قه‌زوین نمایشكرا و ل ‌ه الیه‌ن ئه‌ندامانی لێژنه‌ی‬ ‫ناوبژیوانه‌و‌ه ته‌ندیسی فیستیڤاڵ‪ ،‬خه‌اڵتی بڕی‬ ‫پاره‌ی ‪ 500‬دۆالر و ‪ 1000‬دۆالری وه‌كوو پشتیوانی‬ ‫بۆ سازكردنی فیلمی داهاتووی پێبه‌خشرا‪.‬‬ ‫سینه‌ماكاری كرماشانی ئه‌فشین عامریان بۆ‬ ‫نووسینی سیناریۆی كورت ‌ه فیلمی «شیشه‌های‬ ‫بخار گرفته‌« وات ‌ه «ئه‌و جامانه‌ی ك ‌ه هه‌ڵمیان‬ ‫لێنیشتووه‌« دیپڵۆمای فه‌خری باشترین سیناریۆی‬ ‫فیستیڤاڵی ناوچه‌یی فیلمی «ئه‌له‌مووت»ی‬ ‫به‌ده‌ستهێنا‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها سینه‌ماكاری كرماشانی ئاڕش ره‌سافی‬ ‫بۆ وێنه‌گرتنی كورت ‌ه فیلمی «ئه‌و جامانه‌ی ك ‌ه‬ ‫هه‌ڵمیان لێنیشتووه‌« ته‌ندیسی فیستیڤاڵ و‬ ‫خه‌اڵتی بڕی پاره‌ی ‪ 500‬دۆالری به‌شی باشترین‬ ‫وێنه‌گرتنی ئه‌م فیستیڤاڵه‌ی پێبه‌خشرا‪.‬‬

dwaroj 50  

blawkrawei komala(kzk)

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you