dwaroj-74

Page 1

‫کۆچی مەریوان‬

‫‪dwaroj@komala.com‬‬

‫دوو هه‌فته‌نامه‌یه‌كی سیاسی گشتییه‬ ‫كۆمه‌ڵه‌ی زه‌حمه‌تکێشانی کوردستان‬ ‫ده‌ریده‌كات‬ ‫ژمار‌ه (‪)٧٤‬‬ ‫‪١٥ - ٢٠١٨/٨/٦‬ی گەالوێژی ‪١٣٩٧‬‬ ‫نرخ‪ 500 :‬دینار‬

‫«شاملوو»›‬ ‫سەبارەت بە‬

‫‪》3‬‬

‫شاعیری‬

‫‪》6‬‬

‫مندااڵنی کار‬

‫گرینگی مانگرتن‬

‫سەروتار‬

‫با خه‌باتی مه‌ده‌نی‬ ‫و سیاسی بااڵ بكات‬

‫یاخیبوون‬ ‫‪》7‬‬

‫کۆماری ئیسالمی لە ئیران ڕەوایی نییە‬

‫عومەر ئێلخانیزادە‬ ‫ئه‌وه‌ ماوه‌ی پتر له‌ هه‌شت مانگ ‌ه‬ ‫كۆمه‌ڵگای ئێران دژ به‌ ده‌سه‌اڵت و‬ ‫نیزامی كۆماری ئیسالمی‪ ،‬به‌ ده‌نگی به‌رز‬ ‫و به‌ هه‌موو شێوازێك شه‌قامی هه‌موو‬ ‫شاره‌ گه‌وره‌ و بچوكه‌كانیان كردۆته‌‬ ‫مه‌یدانی خۆ پیشاندان و ئیعتیراز‪ .‬گرانی‬ ‫و ئاوسانی روو له‌ هه‌ڵكشانی ئابوری‬ ‫ته‌نگی به‌ ژیان خه‌ڵك هه‌ڵچنیوه‌‪،‬‬ ‫بێكاری به‌رین‪ ،‬كه‌مبوونه‌وه‌ی هه‌موو‬ ‫چه‌شنه‌ خزمه‌تگوزاری‪ ،‬زیادبوونی‬ ‫نائه‌منی و گه‌نده‌ڵی و دزیی به‌رده‌وامی‬ ‫كاربه‌ده‌ستانی بااڵی حكومه‌ت‪ ،‬بوونه‌ته‌‬ ‫دیارده‌ی ئاسایی كۆمه‌ڵگا به‌ جۆرێك كه‌‬ ‫هه‌موانی وه‌ڕه‌ز و توڕه‌ كردوه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و دیارده‌ی خه‌باتی جه‌ماوه‌ر و‬ ‫نه‌هامه‌تییه‌كانی كۆمه‌ڵگا له‌ كوردستانی‬ ‫ژێر ده‌ستی ئێرانیش زه‌ق و به‌رچاون‪.‬‬ ‫پتر له‌وانه‌‪ ،‬كوردستان سیاسه‌تێكی‬ ‫میلیتاریستی دڕندانه‌شی تێدا به‌ڕێوه‌‬ ‫ده‌برێ‪ .‬ڕۆژ نییه‌ كۆڵبه‌رێك نه‌كوژرێ‪،‬‬ ‫زیندانه‌كان پڕن له‌ چاالكوانی سیاسی و‬ ‫مه‌ده‌نی و زۆرترین ئیعدامی لێ به‌ڕێوه‌‬ ‫ده‌برێ‪ .‬هه‌ر خۆ پیشاندانێك له‌ شاره‌‬ ‫كوردییه‌كان به‌ره‌وڕوی تانك و زرێپۆش‬ ‫و ماشێنی سه‌ركوتی پڕاوپڕ ده‌بێته‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌اڵم سه‌ره‌ڕای هه‌موو ئه‌و زه‌بروزه‌نگه‌ش‬ ‫كوردستان له‌و ده‌وره‌یه‌شدا به‌ ساڵ پتر‬ ‫پێشه‌نگی خه‌بات مه‌ده‌نی و سیاسی‬ ‫جه‌ماوه‌ر بووه‌ و له‌ ناو باقی گه‌النی ناو‬ ‫ئێران ڕێز و حورمه‌تی بۆ داده‌ندرێ‪.‬‬ ‫ئه‌و ڕۆژانه‌ كه‌ ساڵڕۆژی خه‌باتی مه‌ده‌نی‬ ‫و كۆچی مه‌ریوان ڕێز لێده‌گرین و هاوكات‬ ‫شاهیدی خۆپیشاندانی به‌رینی جه‌ماوه‌ر‬ ‫له‌ شاره‌كانی ده‌ره‌وه‌ی كوردستانین‬ ‫چاوخشاندنێك به‌سه‌ر‬ ‫پێویسته‌‬ ‫هه‌لومه‌رجی ئێستا و جێگه‌ و پێگه‌ و‬ ‫كاریگه‌ریی ئه‌و چه‌شنه‌ خه‌باته‌دا بكه‌ین‪.‬‬ ‫‪ .١‬كۆماری ئیسالمی ناتوانێ به‌سه‌ر‬ ‫ئه‌و قه‌یرانه‌ی به‌رۆكی پێگرتووه‌ زاڵ‬ ‫بێ‪ .‬تانوپۆی ده‌سه‌اڵت سواوه‌ و شی‬ ‫بۆته‌وه‌‪ ،‬گرفته‌ ئابورییه‌كان زیاد ده‌كه‌ن‬ ‫و رژیم ناتوانێ بچوكترین چاكسازییه‌ك‬ ‫بكات‪ ،‬خه‌ڵك وه‌زاڵه‌ هاتون و گوزه‌رانیان‬ ‫له‌ مه‌ترسی دایه‌ و ترسیان شكاوه‌ و‬ ‫بڕوایه‌كیان به‌ هیچ تاقمێكی ناو ده‌سه‌اڵت‬ ‫نه‌ماوه‌‪ ،‬گوشاره‌ ده‌ره‌كییه‌كان له‌سه‌ر‬ ‫كۆماری ئیسالمی روو له‌ زیاد بوونه‌ و‬ ‫كه‌م نابێته‌وه‌‪ .‬بۆیه‌ گومانی تێدا نییه‌‬ ‫ئێران به‌ره‌و ئاڵوگۆڕی گه‌وره‌ هه‌نگاو‬ ‫ده‌نێ و گڵۆڵه‌ی ئه‌و ده‌سه‌اڵته‌ روو له‌‬ ‫لێژییه‌‪.‬‬ ‫‪ .٢‬له‌و سااڵنه‌‌دا خاڵی هه‌ره‌ به‌هێزی‬ ‫بزوتنه‌وه‌ی كوردستانی ڕۆژهه‌اڵت‪ ،‬خه‌باتی‬ ‫مه‌ده‌نی وشیاریده‌رانه‌ بووه‌ له‌ بواری‬ ‫ژینگه‌ پارێزی‪ ،‬كرێكاری‪ ،‬ژنان‪ ،‬كاری‬ ‫ئه‌ده‌بی و هونه‌ری‪ ،‬كاری كۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫وه‌ك دژایه‌تی قیساس‪ ،‬زه‌ق كردنه‌وه‌ی‬ ‫مه‌سه‌له‌ گشتییه‌كانی پێوه‌ندیدار به‌‬ ‫بزاوتی ڕزگاریخوازی كوردستان‪ ،‬كارایی‬ ‫تۆڕی سه‌راسه‌ی چاالكوانان له‌ كاره‌ساتی‬ ‫بوومه‌له‌رزه‌ی كرماشان و ‪.....‬‬

‫‪...‬بۆ ل ‪3‬‬

‫کۆماری ئیسالمی لە ئێران ناوی فەرمی‬ ‫دەوڵەتی دەسەاڵتدار لە ئێرانە کە‬ ‫هەڵگری پێناسەو ناوەڕۆکی ئەو ڕژیمەو‬ ‫دەرخەری ڕوخسارو دیوی ئایدیۆلۆژیک‬ ‫دەوڵەتەو هەروەها یەکێکە لە کۆڵەکە‬ ‫سەرەکییەکانی دەسەاڵت لەو واڵتە‪.‬‬ ‫دەوڵەت دیاردەیەکی کۆمەاڵیەتیبوونی‬

‫چەندالیەنەو تێکەاڵوەو لە ڕوخسارو‬ ‫دیوی جۆراوجۆر پێکدێت ‌و لە شوێن‬ ‫‌و کاتی جیاوازدا دەکرێ یەکێک لەو‬ ‫دیوانە بەسەر دیوەکانی‌تری دەوڵەتێکدا‬ ‫ت و لە ڕوانگەی کارناسانەوە‬ ‫زاڵبێ ‌‬ ‫چارەنووس‌سازتر دەرکەوێت‌‪ ،‬یا هەروەها‬ ‫دەکرێت لە هەرکام لەو ڕوخسارو‬

‫شەپۆلێکی نوێ ناڕەزایەتی‬ ‫لە ئێران دەستی پێکرد‬

‫دوای نارەزایەتییە بەرباڵوەکانی‬ ‫بەفرانباری ‪٩٦‬ی ئێران چاوەڕوانی‬ ‫ئەوە دەکرا لە ماوەیەکی دوورونزیکدا‬ ‫نارەزایەتی‬ ‫نوێ‬ ‫شەپۆلێکی‬ ‫جەماوەری دژ بە کۆماری ئیسالمی‬ ‫لە ئێران سەرهەڵبداتەوە و ئەو‬ ‫چاوەڕوانییە زۆری نەخایاند و بۆ‬ ‫جارێکی تر و لە بەشێک لە شارە‬ ‫گەورەکانی ئێران وەک تاران‪،‬‬ ‫ئیسفەهان‪ ،‬کەرەج‪ ،‬ئەهواز و چەند‬ ‫شاریتری ئێران جەماوەری ناڕازی‬ ‫هاتونەتەوە سەر شەقام و بە خۆ‬ ‫پیشاندان و دروشمدان نارەزایەتی‬ ‫خۆیان بەرانبەر بە دەسەاڵتدارانی‬ ‫کۆماری ئیسالمی دەردەبرن‪.‬‬ ‫خاڵی سرنج راکێش لە خوڵی نوی ئەم‬ ‫نارەزایەتییانە جۆری دروشمەکانە‬ ‫کە لە ژێر کاریگەرییەکانی‬

‫بەفرانباردا‪،‬‬ ‫سەرهەڵدانەکەی‬ ‫راستەوخۆ و لە یەکەم هەنگاوەوە‬ ‫بنەماکانی رژیمی هەنگاوتووە و‬ ‫ناوەڕۆکی سیاسییان هەیە خوازیاری‬ ‫ڕوخانی کۆماری ئیسالمین و‬ ‫بەرەوپێشچوونێکی‬ ‫دەرخەری‬ ‫بەرچاو لە وشیاری سیاسی و ئاستی‬ ‫بزوتنەوەکەیە‪.‬‬ ‫لەو سەرهەڵدانە نوێەدا دروشمی‬ ‫مەرگ بەر دیکتاتۆر‪ ،‬مللەت سواڵ‬ ‫دەکا و ئاغا خودایی‪ ،‬مەرگ بەر‬ ‫ئەسڵی ویالیەتی فەقیهـ و دەیان‬ ‫دروشمی دژەو بنەماکانی رژیم‬ ‫دروشمی سەرەکین و بزووتنەوەکە‬ ‫شوناسی ڕادیکاڵی خۆی دۆزیوەتەوە‬ ‫و لەوە دەرچووە رژیم بتوانیت‬ ‫داخوای ڕووخانی رژیم لە بزوتنەوەکە‬ ‫بستێنێتەوە و شوناسەکەی بگۆڕێت‪.‬‬

‫کۆڵەکانەدا قەیران سازبێت ‌و ببێتە‬ ‫هەڕەشە لەسەر درێژەی دەسەاڵتی‬ ‫دەوڵەتێک‪.‬‬ ‫یو‬ ‫دیوی ئایدیۆلۆژی سەرچاوەی رەوای ‌‬ ‫بااڵدەستی دەسەاڵتی دەوڵەتەو بەتایبەت‬ ‫لە دەوڵەتە ئایدیۆلۆژیکەکاندا بەچەند‬ ‫قات گرینگی زیاتری هەیە و دەبێتە‬

‫سەرەکیترین پاساو بۆ بەدەستەوەگرتنی‬ ‫جڵەوی دەسەاڵت لە واڵت ‌و ڕەواییدان‬ ‫بە دەوڵەتی دەسەاڵتدارو ڕێبەرا ‌ن و‬ ‫بەڕێوەبەرا ‌ن و بڕیارەکانی ئیدارەی‬ ‫ت و لە بارودۆخی ئاساییدا هۆکاری‬ ‫واڵ ‌‬ ‫گۆڕایەلی خەڵک ‌و ئاسایشی نەتەوەییە‬ ‫ئەژمار دەکرێت‪.‬‬

‫‪ ...‬ل ‪3‬‬

‫مانگرتنی بەرباڵوی سیستمی‬ ‫گواستنەوە لە ئێران‬

‫دوای بەدینەهاتنی بەڵێنەکانی رژیم بەو مانگرتنە پەیوەست بوون و‬ ‫بۆ چارەسەری کێشەکانی سیستمی رۆژی دووشەممە ‪٧‬ی گەالوێژ بە‬ ‫گواستنەوە لە ئێران ‌و بەدوای پەیوەستبوونی فەرمی گاراجی باری‬ ‫کێشەئابوورییەکا ‌ن تاران بەو مانگرتنرنە زۆرینەی سیستمی‬ ‫قوولتربوونەوەی‬ ‫و زەختی زیاتر لە سەرژیانی خەڵک‪ ،‬گواستنەوە لە ئێران مانیان گرتووە و‬ ‫بۆجارێکی‌تر بارهەڵگرەکان لە زۆربەی گواستنەوە لە ئاستی ئێراندا تووشی‬ ‫شارەکانی پارێزگاکانی ئێران مانگرتنی کێشەی قوول بووە‪.‬‬ ‫گشتییان ڕاگەیاند و‌ گواستنەوەی رژیم دەیویست بە کەڵک وەرگرتن لە‬ ‫دامودەزگای سەربازی و بارهەلگرەکانی‬ ‫کەلوپەڵیان ڕاگرت‪.‬‬ ‫ئەو مانگرتنە لە سێشەممە یەکەمی ئەڕتەش و سپای پاسداران بەشێک‬ ‫گەالوێژەوە لە ‪ ٧‬پارێزگاوە لە الیەن لە گواستنەوەی گشتی لە ئێران‬ ‫بارهەڵگرەکانەوە دەستی پێکرد ‌و بە زیندوو بکاتەوە و نەهێڵێت مەنگرتنەکە‬ ‫پەیوەستبوونی تانکێرەکانی گواستنەوەی بە ئامانج بگات کە بە وشیاری‬ ‫بەنزین‌ و گازۆل‪ ،‬بەنزینخانەکان تووشی مانگرتووان زۆربەی ئەم بارهەڵگرە‬ ‫کێشە بوون‌ و تا ڕۆژی چوارم زۆر جێگای سەربازییانەی بە ئیسکۆڕتی هێزی‬ ‫سەربازییەوە دەیانویست باربگوازنەوە‬ ‫ئێرانی گرتووەتەوە‪.‬‬ ‫لە رۆژی ‪٥‬ی گەالوێژەوە بەشێک لە پێشیان پێگیراوە و نەهێشترا زۆربەیان‬ ‫پاسەکانی گواستنەوەی مسافریش بارەکانیان بە شوێنی مەبەست بگات‪.‬‬

‫الوێکی کورد بەناوبانگترین خەاڵتی بیرکاریی بە دەست هێنا‬ ‫بیرکارێکی کورد خەڵکی شاری مەریوان و دانیشتووی واڵتی بریتانیا میداڵی بیرکاریی «فیلدز»ی بە دەست ‌هێنا‪ .‬پرۆفسۆر «فەرەیدوون‬ ‫درخشانی»‪ ،‬یەکێک لە مامۆستایانی الو لە زانکۆی کەمبریج لە واڵتی بریتانیا توانی میداڵی «فیلدز»‪ ،‬بە ناوبانگترین خەاڵتی جیهان لە بەشی‬ ‫بیرکاریدا بە دەست بێنێت‪ .‬کۆچەر بیرکار ساڵی ‪ ١٣٥٧‬هەتاوی لە گوندی «نێ»ی سەربە شاری مەریوان چاوی بە دنیا هەڵێناوە و بڕوانامەی‬ ‫کارناسی لە زانستگەی تاران وەرگرتووە‪ .‬ناوبراو قوناغی دوکتورای لە زانستگەی ناتینگهام لە بریتانیا تەواو کردووە و لە ساڵی ‪١٣٨٥‬وە وەک‬ ‫پرۆفسۆری بیرکاری لە زانستگەی کەمبریج دەستبەکار بووە‪.‬‬


‫ژمار‌ه (‪٢٠١٨/٨/٦ )٧٤‬‬

‫تایبەت‬

‫‪Dwaroj@komala.com‬‬

‫هاوڕێ عومەر ئێلخانیزادە‪:‬‬ ‫«ئۆپۆزسیۆنی ئێرانی به‌رنامه‌ی جێگره‌وه‌یان نی ‌ه بۆ دوای ڕوخانی ڕژێم»‬ ‫سكرتێری گشتی كۆمه‌ڵه‌ی زه‌حمه‌تكێشانی‬ ‫كوردستان له‌ وتووێژێكدا له‌گه‌ڵ ‌به‌شی كوردی‬ ‫ده‌نگی ئه‌مریكا ده‌ڵێت «كێشه‌ی ئۆپۆزسیۆنی‬ ‫ئێران ئه‌وه‌یه‌ جێگره‌وه‌ و به‌رنامه‌ی هاوبه‌شیان‬ ‫نیه‌ له‌سه‌ر بارودۆخی ئێران و هه‌ر پێشهاتێك‪،‬‬ ‫ئێستا خه‌ریكین ئاماده‌كاری ده‌كه‌ین تا‬ ‫حیزبه‌كانی ئێران هاوده‌نگ و كۆك بین بۆ ئه‌و‬ ‫هه‌لومه‌رجه‌‪.‬‬ ‫ئاماژە بەوەشدەکات‪ :‬له‌شاره‌ كوردییه‌كان‬ ‫له‌ڕێگای ڕێكخستنه‌كانمانه‌وه‌ ڕۆڵی ڕاسته‌وخۆمان‬ ‫هه‌یه‌ له‌ مانگرتن و خۆپیشاندانه‌كانی‬ ‫ئێران‪ ،‬له‌شاره‌كانی تری ئێرانیش له‌ڕێگای‬ ‫ڕێكخستنه‌كانمانه‌وه‌ په‌یوه‌ندیمان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫له‌باره‌ی ڕۆڵی حیزبه‌ كوردیه‌كانی ئێران‬ ‫له‌ناڕه‌زایی و مانگرتنه‌كانی ئێران وتی «ئێمه‌‬ ‫ڕۆڵی سه‌ره‌كیمان هه‌یه‌ له‌و ناڕه‌زایه‌تیانه‌ی‬ ‫كوردستان‪ ،‬ته‌نانه‌ت چاالكوانانی ئێمه‌‬ ‫په‌یوه‌ندی زۆر باشیان له‌گه‌ڵ خه‌ڵكانێك په‌یدا‬ ‫كردووه‌ كه‌ كوردنین و ناڕه‌زایی ده‌رده‌بڕن‪،‬‬ ‫له‌ناوچه‌ كوردییه‌كاندا ڕۆڵی ڕاسته‌وخۆمان هه‌یه‌‬ ‫له‌ڕێگای ڕێكخستنه‌كانمانه‌وه‌ ‪ ،‬له‌ناوچه‌كانی‬ ‫ده‌ره‌وه‌ی كوردستانیش توانیومانه‌ له‌ڕێگای‬ ‫ڕێكخستنه‌كانمانه‌وه‌ په‌یوه‌ندی دروست بكه‌ین‬ ‫له‌گه‌ڵ چاالكوانانی مه‌ده‌نی شوێنه‌كانی تر‪».‬‬ ‫وتیشی «خۆ به‌ته‌نها دۆخی دارایی و‬ ‫داخستنی سنوره‌كان نیه‌ كه‌ بۆته‌ ناڕه‌زایی‬ ‫خه‌ڵكی ئێران ‌و كوردستان‪ ،‬خه‌ڵكی ئێران‬ ‫هه‌ر دۆخێك ده‌قۆزێته‌وه‌ بۆ ناڕه‌زایی ده‌ربڕین‬ ‫دژی ڕژێمی ئێران ئه‌م ناڕه‌زایه‌تیانه‌ درێژه‌ی‬

‫ده‌ێت و ئه‌نجامیشی ده‌بێت‪ ،‬تانوپۆی حكومه‌ت‬ ‫لێك هه‌ڵوه‌شاوه‌ته‌وه‌ ئێستا خه‌ڵك به‌گشتی‬ ‫له‌حاكمیەت جیابونه‌ته‌وه‌‪ ،‬وه‌ سیاسه‌تێك كه‌‬ ‫ئێران له‌ده‌ره‌وه‌ی سنوره‌كان گرتویه‌تیه‌به‌ر‬ ‫هه‌م واڵتانی زلهێز فشاری ده‌خه‌نه‌سه‌ر وه‌هه‌م‬ ‫خه‌ڵكی ناوخۆی ئێران ده‌ڵێ بۆ ئێمه‌ پاره‌بده‌ینه‌‬ ‫حكومه‌تێك كه‌ له‌عێراق و فه‌له‌ستین و سوریا‬ ‫سه‌رفی بكات‪ ،‬واته‌ ئه‌و دوو بابه‌ته‌ یه‌كی‬ ‫گرتۆته‌وه‌‪ ،‬ناڕه‌زایه‌تی ناوخۆ و نێونه‌ته‌وه‌یی‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌و كاره‌ ئاژاوه‌یی و تیرۆریستیانه‌ی‬ ‫ئێران له‌ناوچه‌كه‌دا ده‌یكات كاریگه‌ری هه‌یه‌‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا گه‌مارۆكانی ئه‌مریكا كه‌ هێشتا‬ ‫ده‌ستی پێنه‌كردووه‌ ڕۆڵی ئێجگار زۆری هه‌بووه‌‬ ‫خه‌ڵك ده‌یانه‌وێت له‌ سته‌می ئێڕان ڕزگاری‬ ‫بێت‪».‬‬ ‫كۆمه‌ڵه‌ی‬ ‫گشتی‬ ‫سكرتێری‬ ‫به‌بڕوای‬ ‫زه‌حمه‌تكێشانی كوردستان ئێران ناتوانێت‬ ‫ئه‌و ناڕه‌زایه‌تیانه‌ سه‌ركوت بكات‪ ،‬وتیشی‬ ‫«به‌دڵنیایه‌وه‌ ئێران «مه‌شمولی» گۆڕانه‌‬ ‫ده‌رفه‌تی گه‌وره‌ بۆ ئێمه‌ له‌كوردستان دێته‌‬ ‫پێش وه‌ له‌باقی شوێنه‌كانی دیكه‌ش به‌وشێوه‌یه‌‬ ‫ده‌بێت‪».‬‬ ‫هاوڕێ عومه‌ر‌ ئاماژه‌ی به‌دۆخی خراپی ژیانی‬ ‫ڕۆژانه‌ی خه‌ڵك كرد كه‌ بۆته‌ هۆی فراوانبونی‬ ‫ناڕه‌زایه‌تییه‌كانی ئێران و ده‌ڵێت «گرانكردنی‬ ‫خزمه‌تگوزاریه‌كان كاریگه‌ری ڕاسته‌وخۆی هه‌یه‌‬ ‫له‌سه‌ر زیادبوونی ناڕه‌زایه‌تییه‌كانی خه‌ڵك چونكه‌‬ ‫ئه‌وه‌ ڕاسته‌وخۆ له‌سه‌ر ژیانی خه‌ڵك په‌یوه‌ندی‬ ‫هه‌بووه‌ دۆخی خراپی ژیانی خه‌ڵك وای لێهاتوه‌‬

‫خه‌ڵك نازانێ نانی به‌یانی چۆن په‌یدا ده‌كرێت‬ ‫وه‌ دزی و گه‌نده‌ڵییه‌كه‌ به‌ڕاده‌یه‌ك زۆربووه‌ ل ‌ه‬ ‫ئێراندا كه‌ هه‌ر ڕۆژه‌و له‌الیه‌كه‌وه‌ ده‌رده‌كه‌وێت‬ ‫بۆیه‌ من پێم وایه‌ ئه‌مانه‌ هه‌مووی كاریگه‌ری‬ ‫هه‌ی ‌ه له‌سه‌ر ته‌شه‌نه‌سه‌ندنی ناڕه‌زایه‌تییه‌كانی‬ ‫خه‌ڵك»‪.‬‬ ‫سكرتێری گشتی كۆمه‌ڵه‌ی زه‌حمه‌تكێشانی‬ ‫كوردستان ڕه‌تیكرده‌وه‌ كوده‌تای سه‌ربازی‬ ‫له‌م كاته‌دا له‌ ئێران بكرێت‪ ،‬هاوكات ڕه‌خنه‌ی‬ ‫له‌ حیزبه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كانی ئێرانیش گرت كه‌‬ ‫تا ئێستا به‌رنامه‌ی جێگره‌وه‌یان نیه‌ بۆ دوای‬ ‫ڕوخانی ڕژێمی ئێران و وتی «هێنانی نیزامی‬ ‫و كوده‌تای سه‌ربازی چاره‌سه‌ر نیه‌‪ ،‬كێشه‌كه‌‬ ‫ئێستا ئه‌وه‌یه‌ له‌ ئێران «ئه‌ڵته‌رناتیڤی»‬ ‫ئۆپۆزسیۆن دیار نیه‌ هێشتا شكڵی نه‌گرتووه‌‬ ‫هه‌رئه‌وه‌ش وایكردووه‌ له‌ماوه‌ی سێ ساڵدا‬ ‫به‌رده‌وام بێت‪».‬‬ ‫وتیشی «ئێستا خه‌ریكی ئاماده‌كاری ده‌كه‌ین‬ ‫تا حیزبه‌كانی ئێران هاوده‌نگ و كۆك بین‬ ‫بۆ ئه‌و هه‌لومه‌رجه‌‪ ،‬ئێمه‌ هه‌وڵده‌ده‌ین هه‌موو‬ ‫ڕێكخستنه‌كانمان بۆ ڕۆژێكی وا ئاماده‌بكه‌ین وه‌‬ ‫هه‌م هێزی سه‌ربازیمان ئاماده‌بكه‌ین‪».‬‬ ‫سكرتێری گشتی كۆمه‌ڵه‌ له‌كۆتایی وتووێژه‌كه‌‬ ‫وتی «یه‌كه‌مین ده‌رفه‌ت بێت ‌ه پێش ئه‌گه‌ر به‌‬ ‫تابوتیش «داره‌ ته‌رمیش» بێت ده‌چمه‌وه‌ ئێران‬ ‫بۆ ناو خه‌ڵكه‌كه‌ و پێشیان ده‌كه‌وم بۆ ناڕه‌زایی‬ ‫و چاالكییه‌كانیان دژی ڕژێمی ئێران‪ ،‬كارو‬ ‫پیشه‌م بۆ ئه‌وه‌بووه‌ چل ساڵی ته‌مه‌نم بۆ ئه‌وه‌‬ ‫داناوه‌ بێگومان بۆ له‌مه‌ودواش هه‌ر واده‌كه‌م‪».‬‬

‫سەروتار‬

‫‪3‬‬

‫‪...‬پاشماوە‬

‫‪ .....‬نواندنی یه‌كگرتوویی بێ وێن ‌ه و به‌ربه‌ره‌كانێ له‌گه‌ڵ‬ ‫كوشتار و زوڵم و زۆری رژیم له‌ سنوره‌كانی باشور و‬ ‫ڕۆژهه‌اڵت‪ .‬ڕاست ‌ه كوردستان هه‌ر ل ‌ه كۆچی مه‌ریوان و‬ ‫ته‌حه‌سونی شاری سن ‌ه و بنكه‌كانه‌و‌ه ئه‌زمونی دێرینه‌ی ل ‌ه‬ ‫خه‌باتی سیاسی جه‌ماوه‌ر هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌وڕۆدا پوتانسیه‌ل‬ ‫و لێكهه‌ڵپێكراوی و ب ‌ه ڕێكخراو بوونی ئه‌و جۆر‌ه ل ‌ه خه‌بات‬ ‫ل ‌ه هه‌موو ده‌وره‌یه‌ك به‌هێزتر و كاریگه‌ریه‌كه‌شی زۆرتر و‬ ‫ب ‌ه بڕشتتره‌‪ .‬ته‌نانه‌ت ئه‌و یه‌كگرتوویی چاالكوانانی مه‌یل ‌ه‬ ‫سیاسییه‌كانی ناوه‌وه‌ی كوردستان ده‌توانێ و ده‌وری‬ ‫گه‌وره‌ی ده‌بێ ل ‌ه یه‌كانگیری و پێكه‌و‌ه كاركردنی حیزب ‌ه‬ ‫سیاسیه‌كانیش(به‌ خۆشیه‌وه‌ ئه‌وان له‌ ئێم ‌ه له‌ پێشترن)‪.‬‬ ‫‪ .٣‬له‌و هه‌لومه‌رجه‌دا گرینگترین ئه‌ركی هه‌موو الیه‌ك‬ ‫ئه‌وه‌ی ‌ه كه چاالكوانانی ده‌ره‌وه‌ی واڵت‪ ،‬مێدیای ده‌ره‌و‌ه‬ ‫و هی حیزبه‌كان‪ ،‬حیزب ‌ه سیاسییه‌كان‪ ،‬هێزی پێشمه‌رگ ‌ه‬ ‫و‪ ..‬هه‌موو پاڵپشتی ئه‌و خه‌بات ‌ه بن بۆ ب ‌ه ڕێكخراوبوونی‬ ‫زۆرتر‪ ،‬بۆ به‌رین بوونه‌و‌ه و بۆ به‌به‌ست هه‌ڵگرتن له‌سه‌ر‬ ‫ڕێگای‪ .‬ئه‌وه‌ش ب ‌ه هاوئاهه‌نگی و لێفێر بوون و ناسینی‬ ‫پوتانسیه‌له‌كانی ل ‌ه هه‌ر قۆناغێكدا ده‌كرێ نه‌ك ب ‌ه ده‌ستور‬ ‫دان و ڕێوشوێن بۆ دیاریكردنی‪ .‬بێگومان هه‌موو مه‌یدانه‌كانی‬ ‫دیكه‌ی خه‌بات پێویستن و ده‌بێ ئاماده‌كاری تێدا بكرێ‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئێستا كاریگه‌رترینیان و ئه‌وه‌ی ل ‌ه سه‌نگه‌ری‬ ‫پێشه‌وه‌ی ‌ه خه‌باتی یه‌كگرتووی مه‌ده‌نی و سیاسیی ‌ه ل ‌ه‬ ‫ناوه‌وه‌‪ .‬هیچ شكێك نییه‌ ك ‌ه ل ‌ه داهاتوودا مه‌یدانه‌كانی‬ ‫دیكه‌ی خه‌باتیش ده‌وری گه‌ور‌ه ده‌كه‌وێت ‌ه سه‌ر شانیان‪.‬‬ ‫بۆیه‌ی ‌ه بوونی چه‌ترێكی سیاسی هاوئاهه‌نگ ل ‌ه نێوان هێز‌ه‬ ‫سیاسیه‌كاندا گه‌وره‌ترین پاڵپشت و هیواده‌ر‌ه بۆ بااڵكردنی‬ ‫به‌رینی خیه‌باتی سیاسی ل ‌ه ناو خۆی واڵتدا و باقی‬ ‫مه‌یدانه‌كانی خه‌بات‪ .‬با ب ‌ه هه‌موومان ئه‌و هه‌ل ‌ه بقۆزینه‌و‌ه‬ ‫و ل ‌ه ده‌وره‌ی پڕ ئاڵوگۆڕی داهاتوودا كوردستانی ڕۆژهه‌اڵت‬ ‫بكه‌ین ‌ه سه‌نگه‌رێكی قایم و ل ‌ه شكان نه‌هاتوو‪.‬‬

‫سەبارەت بە گرینگی مانگرتن‬

‫ئا‪ :‬فۆئاد شێربەیگی‬ ‫لە ماوەی ڕابردوودا دەبینین مانگرتن‬ ‫وەکوو یەکێک لە ئامرازە گرینگەکانی‬ ‫ناڕەزایەتی دەربڕین بە سیاسەتەکانی‬ ‫کۆماری ئیسالمی لە ئێران بە زۆری کەڵکی‬ ‫لێوەرگیراوەو چینە جۆراوجۆرەکانی‬ ‫کۆمەڵگای ئێران بۆ بەرەنگاری رژیم‬ ‫مانگرتنی جۆراوجۆریان وەڕێخستووەو‬ ‫کەم ڕۆژ هەیە هەواڵی مانگرتنێک لە‬ ‫هەواڵدەرییەکانەوە باڵو نەبێتەوە‪.‬‬ ‫ئەم مانگرتنانە بە مەبەستی جۆراوجۆرو‬ ‫بۆ دەربڕین بە کێشە ئابووری‌و‬ ‫کۆمەاڵیەتی‌و سیاسییەکان لە شوێنێکەوە‬ ‫دەست پێدەکاو پەرە دەستێنێت‌و‬ ‫بۆخۆی پشتیوانییەکی گشتی لە ئاستی‬ ‫ئێراندا کۆدەکاتەوە‪.‬‬ ‫ڕاستییەکە ئەوەیە هەرچی بزوتنەوەی‬ ‫دیموکراسیخوازی لە ئێران گەشەی‬ ‫زیاتر دەکات‪ ،‬ناوەڕۆک‌و بیچمی‬ ‫کۆماری ئیسالمی زیاترو بۆ خەڵکێکی‬ ‫زۆرتر دەردەکەوێت‌و رژیم ناتوانێت‬ ‫بە چەواشەکاری‌و فرتوفێڵ خەڵکەکە‬ ‫بە بێدەنگی‌و بێهەڵوێستی ڕابگرێت‌و‬ ‫جەماوەر زیاتر هەست بەوە دەکەن‬ ‫پێویستە بەوپەڕی ئیرادەو خۆڕاگرییەوە‬ ‫لە بەرامبەر کۆماری ئیسالمی‬ ‫بوەستنەوەو تا ڕووخانی کۆماری‬ ‫ئیسالمی وەکوو سەرچاوەی سەرەکی‬ ‫هەموو کێشەو موشکالتی ژیانیان لە‬ ‫خەبات بەردەوام بن‪.‬‬ ‫لە بارودۆخی سیاسی‪ ،‬کۆمەاڵیەتی‌و‬ ‫ئابووری ئەمڕۆی ئێراندا بە پێی گەشەی‬ ‫بزوتنەوەکە هەست بە پێویستی‬ ‫بەکۆمەڵی‬ ‫هاوبەش‌و‬ ‫خەباتێکی‬ ‫شێلگیرانە زیاتر لەناو مێشکی خەڵکدا‬ ‫سەرهەڵدەداو ئاسۆیەکی ڕوونترو هیوای‬ ‫سەرکەوتنێکی نزیکتر دەبیندرێت‪.‬‬ ‫لەمانگرتنێکی کورتماوەشدا پرسی‬ ‫دەسەاڵتی سیاسی‌و هێزو کاریگەری‬ ‫لەسەر دەوڵەت دێتە ئاراوەو مانگرتنەکان‬ ‫بۆخۆیان دەبنە قوتابخانەی شۆڕش‌و‬

‫وانەکانی ڕۆژانە خەباتێکی بێپچڕانەوە‬ ‫بەکار دەهێندرێت‪.‬‬ ‫لەهەموو مانگرتنێک لە ئێراندا‬ ‫ڕوبەڕوبوونەوەی دوو هێز لە دوو‬ ‫جەمسەردا دەبینین‪ ،‬الیەنی یەکەم‬ ‫هێزێکی جەماوەری ناڕازی‪ ،‬الیەنی‬ ‫بەرامبەر هێزی سەرکوتگەری رژیمێکی‬ ‫کۆنەپارێزە کە نە تەنیا وەکوو پارێزەری‬ ‫بەرژەوەندی چینێک بەڵکوو بۆ پاراستنی‬ ‫مانەوەی خۆی بە کەڵک وەرگرتن لە‬ ‫هەموو دامودەزگای دەوڵەتی‌و بەهەموو‬ ‫شێوەیەک‌و بەهەموو ئامرازێک بۆ دژایەتی‬ ‫جەماوەری مانگرتوو دەوەستێتەوە‪.‬‬ ‫رژیم بۆ شکاندنی هێزی ئیرادەی گشتی‬ ‫جەماوەر پەنا دەبا بۆ هەر چەشنە‬ ‫کاردانەوەیەکی یاسایی‌و نایاسایی‬ ‫بەوپەڕی بێڕەحمییەوە‪ ،‬بێبەزەییانە‬ ‫هەموو هەوڵی ئەوەیە کە بتاونێت‬ ‫کەڵێنێک لە ناو یەکگرتوویی خەڵکدا‬ ‫دروست بکات‪.‬‬ ‫هەموو مانگرتنێک‌و کاردانەوەکانی رژیم‬ ‫دەبێتە ڕاگەیاندنێکی بەرباڵوی گشتی بۆ‬ ‫ناساندنی زیاتری کۆماری ئیسالمی وەکوو‬ ‫سەرچاوەی سەرەکی هەموو قەیرانەکانی‬ ‫نێو کۆمەڵگاو ناوەڕۆکی دژایەتی رژیم‬ ‫لەگەڵ بەرژەوەندی گشتی نیشان دەدات‌و‬ ‫هاوکاتیش مانگرتن هۆکاری سەرەکی‬ ‫بەرزبوونەوەی بەخۆپەرمانی جەماوەرە‬ ‫لە بەرەنگاربوونەوەی دەسەاڵت‌و لەگەڵ‬ ‫ئەوەشدا تەمرینێکە بۆکاری هاوبەش‌و‪،‬‬ ‫هاوئاهەنگی‌و ڕێکخستنی جەماوەر‬ ‫بەڕادەیەکی زۆر بەهێز دەکات‌و بەکردەوە‬ ‫هێزو توانی لەبن نەهاتوی جەماوەر‬ ‫دەردەکەوێت‪.‬‬ ‫هۆکاری سەرەکی مانگرتن چییە؟‬ ‫لە کاتێکدا بەرژەوەندییەکانی زۆرینەیەک‬ ‫لە گەڵ بەرژەوەندییەکانی تاقمێکی‬ ‫کەمی دەسەاڵتدار دەکەوێتە دژایەتی‌و‬ ‫بەرژەوەندی هەر الیەنێک لە دژی‬ ‫بەرژەوەندییەکانی الیەنی بەرامبەر‬ ‫دەبێت‌و هاوکات ناکرێ بەرژەوەندی‬ ‫هەردوو الیەن بەیەکەوە کۆبێتەوە‪،‬‬ ‫بەناچار الیەنی دەسەاڵتدار بە سەپاندنی‬ ‫ئیرادەی خۆی‌و بەکەڵک وەرگرتن لە‬ ‫هێزو ئامرازەکانی زەخت بۆ پاراستنی‬ ‫دەدات‌و‬ ‫هەوڵ‬ ‫بەرژەوەندییەکانی‬ ‫بەناچاریش مافی زۆرینە پێشێل‬ ‫دەکرێت‌و بەرژەوەندییەکانیان دەکەوێتە‬ ‫مەترسییەوە‪.‬‬

‫پێشێلکردنی ماف‌و مەترسی خستنەسەر‬ ‫بەرژەوەندی جەماوەر‪ ،‬دەبێتە هۆی‬ ‫کاردانەوەو ئەوە لەکاتێکدایە کە جەماوەر‬ ‫بەتاک ناتوانێت لەبەرامبەر دەسەاڵت‬ ‫بوەستێتەوەو زانینی ئەو ڕاستییە دەبێتە‬ ‫هۆی وشیارییەک کە بەرژەوەندییەکانی‬ ‫تاکەکان لە ناو بەرژەوەندییەکی‬ ‫هاوبەش‌و گشتیدا کۆبێتەوەو جەماوەری‬ ‫بەشخوراو بەیەکەوە ئیرادەی خۆڕاگریان‬ ‫تێدا دروستبێت‪.‬‬ ‫مانگرتنەکان لەو وشیارییەوە سەرچاوە مانگرتن لەسەرەتادا ڕەنگبێت داواکاری‬ ‫دەگرن کە تاکەکان بەرژەوەندییەکانیان پیشەیی‪ ،‬بچوک‌و ناڕوونیشی هەبێت‌و‬ ‫لەنێو بەرژەوەندی گشتیدا دەبیننەوەو لە یەکەم جارەکانیشیدا بە بڵێن‌و قسەو‬ ‫چارەنووسی خۆیان بەیەکەوە دەبینن‌و وەعدەی بەرپرسانێک بۆ ماوەیەکی‬ ‫سەرچاوەی سەرەکی پێشێلکردنی ماف‌و کاتیی دابمرکێتەوە یا بە کەڵک وەرگرتن‬ ‫بەرژەوەندییەکانیان دەدۆزنەوەو ئیرادەی لە هێز بتواندرێت سەرکوت بکرێت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫هاوبەش بەرەو بەرپەرچدانەوەو خەبات هەموو ئەوانەو تاقیکردنەوەی هێزە لە‬ ‫الیەن جەماوەرەوەو هەرکامەیان بۆخۆی‬ ‫هانیان دەدا‪.‬‬ ‫تێکۆشان‌و خەباتی جەماوەر بۆ دەبێتە وانەیەک بۆ مانگرتنەکانی دواتر‬ ‫بەرژەوەندی گشتی بە پێی سەردەم‌و بە هۆی ئەوەی کە کۆماری ئیسالمی بە‬ ‫کولتوری سیاسی‌و بارودۆخی کۆمەڵگا پێی ناوەڕۆک‌و بیچمی خۆی ناتوانێت‬ ‫فۆڕمی جۆراوجۆر بەخۆی دەگرێت‌و چارەسەری کێشەی جەماوەریی بکات‌و‬ ‫مانگرتن یەکێکە لەو شێوازە مەدەنیانەی لە بناغەوە بەرژەوەندییەکانی لە دژایەتی‬ ‫پێش ڕاپەڕین بۆ ئەم مەبەستە کەڵکی لەگەڵ بەرژەوەندی گشتی پێناسە‬ ‫دەکرێت‌و بەناچار بۆ جارێکیتر دیسانەوە‬ ‫لێوەردەگیرێت‪.‬‬ ‫لە واڵتانی دیموکڕاتیک ڕەنگبێت سەرهەڵدانێکی ترو مانگرتنەکانی ترمان‬ ‫مانگرتنەکان زیاتر داخوازی پیشەییان لەبەردەمدادەبێت‪.‬‬ ‫هەبێت‌و‪ ،‬زۆر جاریش دەوڵەتان ئەوەشمان لەبیرنەچێتەوە کە هەموو‬ ‫بکەونە بەینەوە بۆ جۆریک پێکهێنانی مانگرتنە سەرەتاییەکان بە بێ ئەوەی‬ ‫الیەنەکان‪ ،‬بەاڵم لە واڵتێک وەک بەرچاوڕوونییەکی هەبێت تێکەڵ بە‬ ‫ئێران کە دەوڵەت بۆخۆی گەورەترین توندوتیژی دەبێت‌و تەنیا هەستێک بۆ‬ ‫خاوەنکارەو پێشێلکاری سەرەکی مافی دەربازبوون لەو بارودۆخەی کە خەڵک‬ ‫خەڵکەو زۆرینەی داهات‌و سامانی تێیدان ڕێبەری دەکا‌ت‌و کاربەدەستانی‬ ‫واڵت دەچێتە گیرفانی خۆیەوەو دەوڵەتیش بە پەرەپێدانی ئەو توندوتیژییە‬ ‫هۆکاری سەرەکی بڕینی بژێوی ژیانی تێدەکۆشن ناڕازییەکان وەکوو ئاژاوەگێڕ‬ ‫خەڵکە‪ ،‬هەموو مانگرتنێک ڕاستەوخۆ پێناسە بکەن کە ئاسایشی کۆمەڵگا‬ ‫دەچێتە خانەی دژایەتی کۆماری تێکدەدەن‌و ئەوان پارێزەری ئاسایش‌و‬ ‫ئیسالمی لە ئێران‌و ناوەڕۆکی سیاسی ئەمنییەتی خەڵکین‪ ،‬بەاڵم بەرەبەرە‬ ‫هەیەو رژیمیش بەزانینی ئەو ڕاستییە ئەو شانۆگەرییەی رژیم ڕەنگی نامێنێت‌و‬ ‫بەوپەڕی درەندەیی‌و بێڕەحمییەوە دژی هاوکاتیش بەرزبوونەوەی ئاستی وشیاری‬ ‫سیاسی جەماوەر دەبێتە هۆی بوونیان‬ ‫دەوەستێتەوە‪.‬‬ ‫جەماوەری ناڕازی کاتێک دەبینن بۆ بە هێزی گۆڕانکارو داواکاری ڕوون‌و‬ ‫داواکردنی دابینکردنی النیکەمی بژێوی هەڵوێستی سیاسییان تێدا بەدیدەکرێت‌و‬ ‫ژیانیان کە لەهەرە مافە سەرەتاییەکانی یەکەم تۆوەکانی شۆڕش‌و ڕاپەڕینی‬ ‫هەموو کەسێکە دەبێ دژی دڕەندانەترین جەماوەری دەچێندرێت‪.‬‬ ‫سەرکوتەکانی ڕژیمێک بوەستنەوە کە گرینگییەکی‌تری مانگرتن لە ئێران‬ ‫بۆ بەرژەوەندی تاقمێکی چەوسێنەری لەوەدایە لەکاتێکدا دەوڵەت دەستی‬ ‫دەسەاڵتدار هەموو هەوڵێک دەدا بەسەر هەموو داهات‌و سەروەت‌و‬ ‫بۆچارەسەری دەردەکانیان دەبێ بیرێکی سامانی واڵتدا گرتووەو هەموو گەڕانی‬ ‫پارەو کەلوپەل‌و داهاتی بەرهەمهێنان‌و‬ ‫نوێ بکەنەوە‪.‬‬

‫رژیم ئەو بانگەشەیەی‬ ‫بۆ بااڵدەستی‬ ‫خۆی دەیکات‬ ‫دەبێتەوە بڵقی سەرئاو‬

‫دەگەڕێتەوە الی خۆی‌و‬ ‫کشتوکاڵ‬ ‫حازریش نییە بەشی خەڵک بدات‪،‬‬ ‫بەدابەزینی ئاستی ژیانی کۆمەڵگا‬ ‫هەموو مانگرتنێک تێچوییەکی زۆری‬ ‫ئابووری‪ ،‬سیاسی‌و کۆمەاڵیەتی دەخاتە‬ ‫سەرشانی دەوڵەت‪ ،‬هاوکات لەگەڵ‬ ‫کەمکردنەوەی داهاتی دەوڵەت‪ ،‬دەبێتە‬ ‫هۆی ڕاوەستانی بەشێک لە سیستمی‬ ‫ئیدارەی واڵت‌و هەموو ئەوانەش بۆخۆیان‬ ‫دەبنە هۆکارێکی نوێ بۆ نارەزایەتییەکی‬ ‫نوێ‌و لەگەڵ ئەوەشدا ترسی خەڵک لە‬ ‫دەسەاڵتی دەوڵەت لەناودەچێت‌و رژیم‬ ‫ئەو بانگەشەیەی بۆ بااڵدەستی خۆی‬ ‫دەیکات دەبێتەوە بڵقی سەرئاوو ئەو‬ ‫ڕاستییە دەردەکەوێت بەڕێوەبەرانی‬ ‫ڕاستەقینەی کۆمەڵگا هێزی کۆمەاڵنی‬ ‫خەڵکەو رژیم تەنیا چەوسێنەرێکیترە‬ ‫کە وەکوو داهۆڵیک دەور دەگێڕێت‪،‬‬ ‫هەموو ئەوانە بەیەکەوە دەبێتە هۆکارێک‬ ‫بۆ بەرزبوونەوەی بەخۆپەرمانی زیاتری‬ ‫جەماوەر بۆ بەرەنگاربوونەوەی دەزگای‬ ‫سەرکوتی رژیم‌و چوونە قۆناغێکی نوێ‬ ‫لە خەبات دژ بە رژیم کە بەرەو مەرگ‌و‬ ‫نەمان دەچێت‪.‬‬ ‫هاوکات لەگەڵ پەرەسەندنی مانگرتنەکان‬ ‫لە ئێران ئەرکی هەموو حیزبێکی‬ ‫شوڕشگێرو پێشکەوتنخوازە بە هەموو‬ ‫جۆرێک یارمەتیدەری ئەو حەڕەکەتە‬ ‫بێت‌و بۆ پەرەسەندنی هەوڵێکی زیاتر‬ ‫بدات‌و هاوکات لەگەڵ ڕوونکردنەوەی‬ ‫سیاسی بۆ بەرزبوونەوی ئاستی وشیاری‬ ‫سیاسی لە نێو ئەو حەڕەکەتانەدا‬ ‫تێبکۆشێت‪ ،‬لە ئاکامدا هەر مانگرتنێک‬ ‫هەنگاوێکە لە نزیک بوونەوەی نەمانی‬ ‫کۆماری ئیسالمی لە ئێران‪.‬‬

‫بەڕێوەبەرانی ڕاستەقینەی‬ ‫کۆمەڵگا هێزی کۆمەاڵنی‬ ‫خەڵکەو‪ ،‬رژیم تەنیا‬ ‫چەوسێنەرێکی ترە کە‬ ‫وەکوو داهۆڵیک دەور‬ ‫دەگێڕێت‬


‫‪2‬‬

‫ژمار‌ه (‪٢٠١٨/٨/٦ )٧٤‬‬ ‫‪Dwaroj@komala.com‬‬

‫راگەیەندراوی ناوەندی هاوكاریی‬

‫لە پەیوەند بە هەڕەشە‬ ‫تیرۆریستییەكانی رژیمی‬ ‫تیرۆریستپەروەری ئێران‬ ‫سیاسەتی تیرۆر و ڕەشەكوژی یەكێك لە پێناسە و‬ ‫سیاسەتە نەگۆڕەكانی سیستەمی كۆماری ئیسالمی‬ ‫ئێران بووە و بە درێژایی مێژووی دەسەاڵتدارییەتی‬ ‫ئەو مێتۆد و شێوەیەی لە دژی نەیاران و دژبەرانی‬ ‫خۆی بەكار بردووە و لە مێژوو دا نمونەی زۆر دیار‬ ‫لە بردنە پێشەوەی ئەو سیاسەتە هەیە كە دەتوانین‬ ‫ئاماژە بە تێرۆری ئەندامانی كۆمەڵە و سازمانی‬ ‫خەبات و حیزبی دیموكرات بكەین كە لە ساڵی‬ ‫‪١٩٩١‬وە تا ئێستا زیاتر لە ‪ ٣٥٠‬كەسی لە ئەندامانی‬ ‫ئەو حیزبانە لە رێگەی تۆڕە تیرۆریستەكانیەوە لە‬ ‫عێراق و هەرێمی كوردستان تیرۆر كردووە‪.‬‬ ‫لەنمونەی دیارتر دەتوانین ئاماژە بە ساڵی ‪١٩٩٦‬‬ ‫بكەین كە بە هێزێكی سەدان كەسی سپای پاسداران‬ ‫بە چەكی قورس سنووری هەرێمی کوردستانی‬ ‫عێراقی بەزاند و كەمپی حیزبی دێموكراتی‬ ‫كوردستانی ئێران كە شوێنی نیشتەجێ بوونی ژن‬ ‫و منداڵە بەر ئاوری تۆپخانە و چەكە قورسەكانی‬ ‫دا و بنەماڵەكانی ئاوارەی شاری هەوڵیر كرد و‬ ‫زیانێكی زۆری بە خەڵكی بێ چەك و كەمپەكەیان‬ ‫گەیاند‪.‬‬ ‫لە ‪ ٣‬ساڵی رابردووشدا چەندین تاوانی تیرۆریستی‬ ‫و بۆمب دانانەوە لەسەر بنكەكانی ئەو حیزبانە‬ ‫بەڕێوە چووە كە لە ئاكامدا كۆمەڵێك خەڵكی‬ ‫بێ تاوان كوژراو و بریندار بوون و هەروەها‬ ‫چەندین پێشمەرگەی قارەمانیش شەهید بوونە‬ ‫كە دیارترینیان كردەوەی تررۆیستیەكەی بەردەم‬ ‫بارەگای حیزبی دیموكراتی كوردستان بوو كە تێیدا‬ ‫‪ 7‬پێشمەرگە شەهید بوون ‪.‬‬ ‫تۆپباران و مووشەكبارانی سنووری نێوان‬ ‫كوردستانی ئێران و عێراقیش وەك یەكێك لە‬ ‫رێگەكانی زیانگەیاندن بە حیزب و الیەنەكانی‬ ‫كوردستانی ئێران هەمیشە پەیرەو كراوە و‬ ‫لەدواترینیان لە رێكەوتی ‪٢٦‬ی پووشپەڕی ‪١٣٩٧‬ی‬ ‫هەتاوی(‪١٧‬ی جوالی ‪ )٢٠١٨‬دوو پێشمەرگەی‬ ‫حیزبەكانی ئوپۆزیسیونی ئێران شەهید بوون‪.‬‬ ‫هەموو ئەو راستیانە ئەو پەیامەمان پێ دەدەن‬ ‫كە پێویستە لەبەرانبەر سیاسەتە شەرئەنگێز و‬ ‫تێكدەرانەكانی رژیمی ئێران نابێ غافڵ بین و‬ ‫زیاتر لە هەر كاتێكی تر پێوستە بە وریاییەوە‬ ‫مامەلە بكەین لەگەڵ ئەو دۆخە نوێیەی دەسەاڵتی‬ ‫دیكتاتۆریەتی تاران تێی كەوتووە‪.‬‬ ‫ئێستاش كە لە نێوخۆی ئێران دەنگی ناڕەزایەتی‬ ‫خەڵك سەبارەت بە سیاسەتە هەڵەكانی كۆماری‬ ‫ئیسالمی بەرز بووەتەوە‪ ،‬رێژیم بە مەبەستی‬ ‫چەواشەكردنی بیروڕای گشتی و راكێشانی‬ ‫سەرنجی ئەوان بۆ دەرەوەی واڵت‪ ،‬لە ئامادەكاری و‬ ‫پیالنی بەرفراواندایە بۆ هێرشكردن بۆ سنوورەكانی‬ ‫كوردستان بە مەبەستی زەربەوەشاندن لە هێزەكانی‬ ‫كوردی ئوپۆزیسیونی رێژیم و‪ ،‬پێكهێنانی تەقینەوە‬ ‫و ترۆر و تۆقاندنی ژن و منداڵی نێو كەمپەكانی‬ ‫نیشتەجێی ئەوان لە كوردستانی عێراق‪.‬‬ ‫بۆ ئەو مەبەستە پرۆپاگەندەیەكی زۆری لە‬ ‫راگەیەنەكانی خۆی دەست پێكردووە بە مەبەستی‬ ‫خۆشكردنی زەمینەی ئەو هێرشە‪ .‬نموونەكەی‬ ‫راپۆرتێكە لە ناوەندی خەبەری”تسنیم”ی سەر بە‬ ‫سپای پاسداران باڵوی كردوەتەوە‬ ‫ئێمە ‪ ٥‬حیزبی ئوپۆزیسیونی كوردی ئێران كە‬ ‫لە (ناوەندی هاوكاری حیزبەكانی كوردستانی‬ ‫ئێران) پێكەوە كاری هاوبەش دەكەین‪ ،‬داوامان‬ ‫ئەوەیە‪ ،‬وێڕای ئاگاداربوون لە پیالنی دەستدرێژییە‬ ‫بەردەوامەكانی رێژیمی تاران‪ ،‬هاوكاریمان بكەن‬ ‫بۆ پووچەڵكردنەوەی پیالنی دەستدرێژیكەرانەی‬ ‫كۆماری ئیسالمی ئێران لە هەر رێگەیەكی گونجاو‪،‬‬ ‫پێش ئەوەی ژمارەیەك خەڵكی سویل لە سنووری‬ ‫كوردستان یان لە كەمپەكانی كوردە ئاوارەكانی‬ ‫ئێران هەڵکەوتوو لە هەرێمی کۆردستان ببنە‬ ‫قۆربانی هەر بۆیە بۆ ئەو مەبەستەش روو لە‬ ‫رێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان و كۆنسولی‬ ‫وەاڵتان لە هەرێمی كوردستان و حكوومەتی هەرێم‬ ‫دەكەین لە هەر جۆرە هاوكاریی و پالپشتیەكی‬ ‫مەعنەوی درێغی نەكەن و پشتیوانمان بن‪.‬‬ ‫ناوەندی هاوكاری حیزبەكانی كوردستانی ئێران‬ ‫‪2018/7/26‬‬

‫هه‌واڵ‌و راپۆرت‬

‫کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان لە گردبوونەوەی‬ ‫ئیدانەکردنی سزای سێدارە لە ئێران بەشداری کرد‬ ‫ڕۆژی دووشەممە ‪ ٢٠١٨/٧/٢٣‬لە الیەن‬ ‫ڕۆژهەاڵت‬ ‫کوردستانی‬ ‫هێزەسیاسییەکانی‬ ‫گردبوونەوەیەک بۆ مەحکوم کردنی سزای سێدارە‬ ‫لە ئێران‌ و بەتایبەتی لە کوردستان لە پاڕکی نالی‬ ‫شاری سلێمانی لە کوردستانی باشوور بەڕێوە‬ ‫چوو‪.‬‬ ‫لە گردبوونەوەیەدا الیەنە سیاسییەکان‬ ‫وێرای پێشکەش کردنی ڕاپۆرتێک لەسەر‬ ‫بارودۆخی مافی مرۆڤ لە کوردستان‌ و ئێران‪،‬‬ ‫دەزگای قەزایی ئێرانیان بەوە تاوانبار کرد‬ ‫کە بەڕوانگەیەکی ئەمنییەتییەوە دەڕوانێتە‬ ‫کوردستان‌ و بۆ چاوترسێن کردنی خەڵک بە بێ‬ ‫ڕەچاوکردنی یاساکانی دادگایی عاداڵنە سزای‬ ‫سێدارە بەسەر هەڵسوڕاوانی مەدەنی‌ و سیاسی‬ ‫کورددا دەسەپێنێت‪ .‬هەروەها لەسەر مەترسی‬ ‫لە سێدارەدانی ڕامین حسێن پەناهی هۆشدار درا‬ ‫کە ئەگەری جێبەجێکردنی حوکمەکەی لە الیەن‬ ‫کۆماری ئیسالمییەوە لە ئارادایە ‌و پێویستە‬ ‫جەماوەر بە وشیارییە ئاگاداری دۆخەکە بن‌ و بە‬ ‫پشتگری خۆیان نەهێلن ئەم حوکمە ناعاداڵنەیە‬

‫بەڕێوە بچێت‪.‬‬ ‫لەو گردبوونەوەیە الیەنەکانی هەڵسوڕاوی مافی‬ ‫مرۆڤ لە کوردستانی باشووریش بەشدار بوون‌ و‬

‫بەندکراوێکی کورد بەهۆی کەم تەرخەمی‬ ‫بەرپرسانی زیندان گیانی لەدەست دا‬ ‫هاواڵتیەکی کورد خەڵکی شاری مەهاباد کە لە‬ ‫زیندانی ناوەندی ورمێ ڕاگیرابوو‪ ،‬بەهۆی کەم‬ ‫تەرخەمی بەرپرسانی ئەو زیندانە و پێڕانەگیشتنی‬ ‫پزیشکی گیانی لەدەست دا‪.‬‬ ‫ڕۆژی هەینی ‪١٢‬ی گەالوێژ هاواڵتیەکی کورد بە ناوی‬ ‫“مەولوود وەنەوشە” لە زیندانی ناوەندی شاری‬ ‫ورمێ بە هۆی پێڕانەگیشتنی پززیشکییەوە گیانی‬ ‫لە دەست دا‪.‬‬ ‫مەولوود بە هۆی نەخۆشی ڕیخۆڵە پێویست بوو‪،‬بۆ‬ ‫ناوەندە دەرمانییەکانی دەرەوەی زیندان بگوازرێتەوە‬ ‫‪ ،‬بەاڵم بەرپرسانی زیندان بەرگریان لێکردووە‪ ،‬ناوبراو‬ ‫ڕۆژی هەینی بەهۆی پێڕانەگیشتنی پزیشکییەوە‬

‫لەالیەن کادری دەرمانی زیندانەوە گیانی لە دەستدا‪.‬‬ ‫ناوبراو چوارساڵ پێش بە تۆمەتی گواستنەوەی‬ ‫خواردنەوەی ئەلکولی دەستگیر و لە زیندانی‬ ‫ناوەندیی مەهاباد ڕادەگیرێت و ‪ ٤‬مانگ پێش بۆ‬ ‫زیندانی ناوەندیی شاری ورمێ دەگوازرێتەوەە‬ ‫پێڕانەگەیشتنی پزشکی لە زیندانەکانی کۆماری‬ ‫ئیسالمی بووەتە ئامرازێک بۆ ئەشکەنجەدانی‬ ‫فکری و جەستەیی زیندانیان و بەبەرباڵوی کەڵکی‬ ‫لێوەردەگترێت و مەرگی زیندانییانی لیدەکەوێتەوە‬ ‫کە دژی هەموو یاساکانی مافئ مرۆڤە و کۆماری‬ ‫ئیسالمی بەردەوام بە هەموو شێوەیەکی پێشێلیان‬ ‫دەکات‪.‬‬

‫کۆڵبەرێکی کورد بە دەستی هێزەکانی ڕژیم کوژرا‬

‫بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزەکانی ڕژیمی ئێران لە‬ ‫شاری سلماس‪ ،‬کۆڵبەرێکی دیکەی کورد گیانی لە‬ ‫دەستدا‪.‬‬ ‫شەوی چوارشەممە کۆڵبەرێکی کورد خەڵکی یەکێک‬ ‫لە ئاواییەکانی سەر بە شاری سەڵماس‪،‬بە تەقەی‬ ‫هێزە چيکدارەکانی ڕژیمی ئێران گیانی لە دەست دا‪.‬‬ ‫ئەو کۆڵبەرە کوردە بە ناوی “سڵێمان بادۆشێوە”‪،‬‬ ‫خەڵکی ئاوایی “دەرگە”سەر بە بەشی کۆساری‬ ‫شاری سەڵماس بووە‪.‬‬

‫بە پێی هەواڵی گەیشتوو بە ماڵپەڕی زاگرۆس‬ ‫پۆست‪ :‬هێزەکانی ڕژیم‪ ،‬لە نزیک ئاوایی “شناتاڵ”‬ ‫تەقەیان لە کاروانێک لە کۆڵبەران کردووە و لە‬ ‫ئاکامدا‪ ،‬سلێمان بادۆشێوە گیانی لە دەست داوە‪.‬‬ ‫بە پێ هەواڵیئ گەیشتوو؛هێزە چەکدارەکانی ڕژیم‬ ‫بەبێ ئاگادارکردنەوەی پێشتر‪ ،‬کۆڵبەرانیان داوەتە‬ ‫بەر دەسڕێژی گوللـە‪.‬‬ ‫هەروەها جێگای ئاماژەیە کە ڕۆژی پێنجشەممە ‪١١‬ی‬ ‫گەالوێژ‪ ،‬هێزە نیزامییەکانی ڕژیمی ئێران‪،‬لە سنووری‬ ‫چاڵدێران ژمارەیەک لە کۆڵبەرانی کوردیان دایە‬ ‫بەر دەسڕێژی گولـلە و لە ئاکامدا دوو کۆڵبەر بە‬ ‫ناوەکانی “بێهزاد خەلیلی حەیدەرانلوو”‪ ،‬تەمەن ‪٢٥‬‬ ‫ساڵ و “جەعفەر دەالیی میالن”‪ ،‬تەمەن ‪ ٣٠‬ساڵ‪ ،‬بە‬ ‫سەختی بریندار بوون‪.‬‬ ‫تەقەی ڕاستەوخۆ لە شارومەندانی کورد بە بی‬ ‫ئاگادارکردنەوە دیاردەیەکی ڕۆژانەیە کە لە الیەن‬ ‫هێزەکانی ڕژیمەوە بەڕێوە دەچێت‪.‬‬

‫چاالکانی مەدەنی و سیاسی شاری بۆکان لە ژێر چاودێری‬ ‫و گوشاری ناوەندە ئەمنییەتییەکانی رژیم دان‬ ‫هێزە ئەمنیەتیەکانی رێژیم ماوەیەکە هاوکات‬ ‫لە گەڵ میلیتاریزە کردنی شارەکانی ڕۆژهەاڵتی‬ ‫کوردستان و هێنانی چەکوچۆڵی قورس بۆ ناوچە‬ ‫سنوورییەکان‪ ،‬بە هەموو شێوەیەک و بیانوویەک‬ ‫چاالکانی سیاسی و مەدەنی کورد بانگهێشتی‬ ‫ناوەندە ئەمنییەتییەکان دەکەن و هەڕەشە و‬ ‫لێپرسینەوەیان لێدەکەن‪.‬‬ ‫بە پێی هەواڵی گەیشتوو بە ماڵپەڕی زاگرۆس‬ ‫پۆست‪ ،‬ئیدارەی ئیتالعاتی سپای پاسدارانی ڕژیم‬ ‫لە شاری بۆکان ‪ ،‬لە ماوەی یەک مانگی ڕابردوودا‬ ‫گوشار وهەڕەشەکانیان بۆ سەر چاالکانی مەدەنی‬ ‫وسیاسی ئەو شارە زۆرتر کردووە‬ ‫بە هۆی بەردەوامی ناڕەزایەتیەکان و مانگرتنەکان‬ ‫لە ئاستی ئێران و ڕۆژهەاڵتی کوردستان کە‬ ‫دەسەاڵتدارانی ڕژیمی تووشی شڵەژاویی کردوە‪،‬‬ ‫هەربۆیە بە هەموو شێوەیەک گوشاریان خستۆتە‬

‫سەر چاالکانی مەدەنی وسیاسی کورد و‬ ‫هەڕەشەیان لێدەکەن ‪.‬‬ ‫هەروەها ناوەندە ئەمنییەتییەکانی ڕژیم لە شاری‬ ‫بۆکان بە پێوەندی گرتن و‪ ،‬بانگهێشت کردنی‬ ‫چاالکانی شاری بۆکان بە توندی هەڕەشەیان‬ ‫لێکردوون کە دەبێت لە ئاستی رووداوەکانی‬ ‫ئێران و کوردستان بێدەنگ بن و چاالکییان‬ ‫نەبێت و ڕاشیانگەیاندوە لە ئەگەری جێبەجێ‬ ‫نەکردنی ئەو بڕیارانە‪ ،‬رووبەرووی سزای قورس‬ ‫دەبنەوە‪.‬‬ ‫کۆماری ئیسالمی لەو سەروبەندەی پەرە‬ ‫سەندنی نارەزایەتییەکان لە ئێران‪ ،‬زۆر بە‬ ‫تووندی چاودێری بارودۆخی کوردستان دەکات‬ ‫و لە سەرهەڵدانێکی جەماوەری لە شارەکانی‬ ‫کوردستان تۆقیوە و زەختێکی زۆری خستووەتە‬ ‫سەر شارومەندان‪.‬‬

‫پشتگری خۆیان لە هەموو زیندانیان سیاسی لە‬ ‫کوردستانی ڕۆژهەاڵت ڕاگەیاند ‌و داوای ڕاگرتنی‬ ‫حوکمی سێدارەی ڕامین حسێن پەناهیان کرد‪.‬‬

‫دابەزینی نرخی تمەن‬

‫بە نزیکبوونەوە لە دەرفەتی ‪٩٠‬ڕۆژەی‬ ‫یەکەمی سەرۆک کۆمار ترامپ بۆ‬ ‫دەستپێکی یەکەم بەشی سزا ئابوورییەکان‬ ‫لەسەر ئێران کاریگەرییەکانی بازاڕی ئێرانی‬ ‫هەژاند‪.‬‬ ‫دابەزینی لەڕادەبەدەری تمەنی ئێران‬ ‫لە بەرامبەر بە دراوەکانی‌تردا‌‌ کە‬ ‫کاریگەرییەکی زۆری لە سەر ژیانی خەڵک‬ ‫داناوە و هۆکاری ئاڵۆزییەکی زۆری بازاڕی‬ ‫ئێرانە بووە‪.‬‬ ‫گرانبوونی زۆرینەی کەلوپەلەکانی ناو‬ ‫بازارو هاوکات ترس لە گرانتربوونیان‬ ‫مەندی و ڕاوەستانێکی سازکردووە کە‬ ‫هەاڵوەسانێکی زۆریش لەگەڵە‌و هاوکات‬ ‫بۆ ئەو بەشەش لە پێداویستییەکانی‬ ‫ڕۆژانەی ژیان وەک گۆشت‌و شیرەمەنی‌و‬ ‫دەواودەرمانیش گرانبوونێکی لەڕادەبەدەر‬ ‫لەبەرچاوە کە بەپێی سەرچاوە‬ ‫فەرمییەکانی رژیم توانای کڕینی خەڵک‬ ‫نیوە بووە‌و هێڵی هەژاری کە لەسەرەتای‬ ‫ئەمساڵدا ‪٢‬ملیۆن‌و حەوسەدهەزارتمەن بوو‬ ‫بۆ سەرو دەمڵیۆنەوە گواستراوەتەوە‌ و بەو‬ ‫پێیە بەشێکی زۆرتری چینی مامناوەند بە‬ ‫تایبەت کە مەعاشخۆرن چوونەتە ژێر هێڵی‬ ‫هەژارییەوە‪.‬‬ ‫سزائابوورییەکان تا ڕادەیەک هۆکاری ئەم‬ ‫کێشانە بوون ‌و بەڕای زۆربەی کارناسان‪،‬‬ ‫ئابووری داڕماوی ئێران هۆکاری سەرەکی‬ ‫هەموو کێشە ئابوورییەکانە‌و سزاکانی‬ ‫ئامریکا تەنیا مەجالی دەرخستنیانی بۆ‬ ‫ڕەخساندوون‪.‬‬ ‫هاوکات لەگەڵ ئەو کێشانە گەندەڵی هەموو‬ ‫سیستمی ئیدارەی ئێرانی گرتووەتەوەو‬ ‫رژیم لە چارەسەری هەموو ئەو کێشانەدا‬ ‫ماوەتەوە دەستۆئەژنۆ دانیشتووە‪.‬‬ ‫بەو پێیە لە کورتماوەدا چاوەڕوان ناکرێت‬ ‫رژیم بتوانێت چارەسەرێکی بنەڕەتی بۆ‬ ‫كێشە ئابوورییەکان و کاریگەرییەکانی‬ ‫لەسەر ژیانی خەڵک بدۆزێتەوە و هەموو‬ ‫کردەوەکانیشی لە باتی چارەسەر تەنیا‬ ‫کاردانەوەیەکی ڕواڵەتییە لە ژێر زەختی‬ ‫بیری گشتیدا بۆ ئەوەی تەنیا کارێک‬ ‫کرابێت‪.‬‬ ‫چاوەڕوان دەکرێت دوای دەستپێکردنەوەی‬ ‫سزاکان‪ ،‬زەخت لەسەر کۆماری ئیسالمی‬ ‫زۆرتر بێت و بەڵێنەکانی یەکێتی ئەروپا بۆ‬ ‫ڕاگرتنی بەرجام نەتوانێت چارەسەرێک بۆ‬ ‫کێشە ئابوورییەکانی ئێران ببێت‪.‬‬


‫ژمار‌ه (‪٢٠١٨/٨/٦ )٧٤‬‬

‫سیاسی‬

‫‪Dwaroj@komala.com‬‬

‫‪5‬‬

‫کۆماری ئیسالمی لە ئیران ڕەوایی نییە‬ ‫ن‪ :‬دوارۆژ‬ ‫‪....‬‬ ‫کۆماری ئیسالمی لە ئێران یەکێک لەو‬ ‫دەوڵەتە ئایدیۆلۆژیکانەیە کە گرینگییەکی‬ ‫یەکجار زۆری بە دیوی ئایدیۆلۆژیکی‬ ‫دەوڵەت داوەو پێناسەی سەرەکی‌ و‬ ‫کۆڵەکەی یەکەمی خۆی لەسەرداناوەو لە‬ ‫سەرەتای دامەزرانییەوە هەوڵێکی زۆری بۆ‬ ‫گەشەو پەرەپێدانی ئەم ئایدیۆلۆژییە لەناو‬ ‫خەڵکی ئێران داوەو لەهەموو دامودەزگاکانی‬ ‫دەوڵەتی ‌‌و ئامرازەکانی کاریگەر لەسەر‬ ‫هێژمونی بۆ پەسەند کردنی گشتی ئەم‬ ‫ئایدیۆلۆژییە کەڵکی وەرگرتووەو وەک‬ ‫هەموو ڕژیمە تۆتالیتێرەکانیش بانگەشەی‬ ‫ئەوە دەکا کە زۆرینەی هەرەزۆری‬ ‫حەشیمەتی دانیشتووی ئیران بەوپەڕی‬ ‫باوەڕەوە پشتیوانی ئەم ئایدیۆلۆژییەن‌‬ ‫و باوەڕمەندانە گۆڕایەڵی دەسەاڵتن ‌و‬ ‫پشتیوانی تەواوی لێدەکەن‌ و دەوڵەتیش‬ ‫نوێنەری داخوازی‌ و بەرژەوەندی ئەوانەو‬ ‫هاوکات پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆ لە‬ ‫نێوان ڕەوایی لە ڕوانگەی جەماوەرەوە‬ ‫لەگەڵ دەوڵەت بوونی هەیەو نەیارانی رژیم‬ ‫وەکوو کەسانێکی دەرەوەی بازنەی خەڵک‬ ‫پێناسە دەکرێن کە دژی بەرژەوەندی‬ ‫گشتی خەڵکن‌و لەدەرەوە واتە دەوڵەتانی‬ ‫دوژمنەوە فێرکراون‌و وەکوو جیا لەخەڵک‌‬ ‫و دژەخەڵک ناویان لێدەبردرێت‪...‬‬ ‫بێدەنگبوون‌ و گۆڕایەڵی خەڵک لە‬ ‫دەسەاڵتێک ‌و دەوڵەتێک دەکرێ زۆرجار‬ ‫هۆکاری جیاواز لە باوەڕمەندبوون بە‬ ‫ئایدیۆلۆژیای فەرمی دەوڵەتی دەسەاڵتداری‬ ‫هەبێت و ملکەچی‌و بەقسەکردن بۆ فەرمان‬ ‫‌و بڕیارەکانی دەوڵەتێک دەکرێ بە هۆی‬ ‫هۆکارگەلێک وەکوو بەرژەوەندیخوازی‬ ‫تاکەکان‪ ،‬کاریزمابوونی تاکێک لە لوتکەی‬ ‫دەسەاڵت‪ ،‬ترس‪ ،‬نەبوونی ئاڵتێرناتیوێکی‬ ‫نائومێدی و دەیان شتی‌ترەوە بێت و‬ ‫بانگەشە‌و بانگەوازی ئایدیۆلۆژیک تەنیا‬ ‫بۆ بازنەیەکی بەرتەسک لە الیەنگران‌و‬ ‫کاربەدەستانی دەسەاڵتی دەوڵەت بوونی‬ ‫هەبێت و ئەو کەسانە بۆ ڕەواییدان‬ ‫بەدەسەاڵتەکەیان‪ ،‬خۆیانی پێ پێناسە‬ ‫دەکەن و ئایدیۆلۆژی تەنیا دەوری‬ ‫پاساوێکی پڕوپاگەندەیی ڕوو بە دەرەوە‬ ‫دەگێڕێ‪.‬‬ ‫ئایدیۆلۆژی فەرمی کۆماری ئیسالمی‬ ‫لە ئێران لەسەر بنەمای هەڵێنجانێ‬ ‫ڕوانگەیەکی تایبەتی ئاینزای شیعەوە‬ ‫دامەزراوەو خۆی فۆڕمۆڵە کردووە کە‬ ‫سەرەکیترین چەمکی‪ ،‬ویالیەتی فەقیهە‪،‬‬ ‫کە پێناسەو تایبەتمەندی ڕێبەری ئەو‬ ‫دەسەاڵتە لەو ئایدیۆلۆژییەدایە‪.‬‬ ‫دەبێت ئەو راستییە لەبەرچاو بگیرێت‬ ‫هەموو دانیشتوانی ئێران موسوڵمان یا‬ ‫لەنێو موسوڵمانانیشدا هەموویان شیعە و‬ ‫لە نێو شیعەکانیشدا هەموویان باوەڕمەند‬ ‫بە ڕوانگەی ویالیەتی فەقیهـ نین‌ و بەگشتی‬ ‫ئاینزای شیعە لەناوەڕکی خۆیدا هەتا‬ ‫هاتنەوەی ئیمامی دوازدە هیچ پالنێکی‬ ‫بۆ دەسەاڵتدارێتی دەوڵەتی نییە و هەموو‬ ‫هەوڵێک بۆ بەدەستەوە گرتنی دەسەاڵت‬ ‫لە الیەن شیعەکانەوە بە هەڵە دەزانێت و‬ ‫نەهیان لێکردووەو هەر بەو هۆکارانەوەشە‬ ‫بووە کە لەسەرەتای دامەزرانی کۆماری‬ ‫ئیسالمییەوە لەالیەن زۆرکەسەوە ویالیەتی‬ ‫فەقیهـ وەکوو وەرگیراو لە فکرییەتی برایان‬ ‫موسوڵمانی سوننە لە میسرەوە چاوی‬

‫لێدەکراو بەالیانەوە شتێکی سەیروسەمەرە‬ ‫بوو و هاودەنگییەکی کۆک لەناو مەال‬ ‫شیعەکانیش لەسەر ڕەواییەکەی نەبوو‪.‬‬ ‫بۆ ناسین و تێگەیشتن لە ناوەڕۆک‌و‬ ‫چۆنییەتی ئەم ئایدیۆلۆژییە پێویستە لە‬ ‫پێشدا ڕوانگەی ئایینییەکەی بناسین‌ و لە‬ ‫هەڵوێستی ئەم ڕوانگەیە لە دەسەاڵتدارێتی‬ ‫‌و کەسانی شیاوی دەسەاڵت‌ و سەرچاوەی‬ ‫ڕەواییەکان لەو ئایدیۆلۆژییە تێبگەین‪.‬‬ ‫ئایینی ئیسالم دەکرێ وەکوو تاکە ئایینێک‬ ‫ناو ببەین کە لەسەردەمی پێغەمبەرەکەیدا‬ ‫توانیوێتی دەوڵەت دامەزرێنێت‌و دەسەالتی‬ ‫بەڕێوەبەری کۆمەڵگای خۆی بەدەستەوە‬ ‫بگرێت‪.‬‬ ‫دوای مردنی دامەزرێنەری ئەو دەسەاڵتە‬ ‫وەکوو هەموو دەسەاڵتێکی دەوڵەتی‌تر‬ ‫لەسەر چۆنییەتی هەڵبژاردنی جێگرەوەی‬ ‫پێغەمبەر ڕوانگەی جیاواز هەبوو کە لەسەر‬ ‫چۆنییەتی میراتەکەشی ناکۆکی هەبوو‌‪.‬‬ ‫زۆرینە تەنیا دەسەاڵتداری بەڕێوەبردنی‬ ‫کۆمەڵگایان بۆ جێگرەکەی دادەناو بە‬ ‫هەڵبژاردنی ئەبووبەکر وەکوو خەلیفەی‬ ‫پێغەمبەر رەزامەند بوون‪ ،‬بەاڵم‬ ‫کەسانێکیش هەبوون کە ئەویان بەالوە‬ ‫پەسەند نەبوو و باسیان لە عەلی وەکوو‬ ‫جێگرو خاوەن مافی ئیمام وەکوو جێگری‬ ‫ئایینی پێغەمبەریش دەکرد کە دواتر بە‬ ‫شیعەکان ناویان دەرکرد و بەرەبەرە بوون‬ ‫بە ئاینزایەکی سەربەخۆ لە بەرامبەر بە ئەو‬ ‫کەسانەی الیەنگری خەالفەتی ئیسالمی‬ ‫بوون‌و ناوی سوننەیان بەسەردا بڕابوو‪.‬‬ ‫ڕەنگبێت لە سەرەتاوە تەنیا جیاوازی ئەم‬ ‫دوو ئاینزایە لە ڕوانگەکەیان سەبارەت بە‬ ‫کەسی شیاوی دەسەاڵت بووبێت بەاڵم بە‬ ‫دوورکەوتنەوە لە سەرەتاکانی ئیسالم ئەم‬ ‫جیاوازیانەی نێوانیان زۆر زیاتر بووو هەموو‬ ‫بەشە ئایینییەکانی گرتەوەو بەتایبەت لە‬ ‫ڕوانگەی تایبەتمەندی دەسەاڵتدارانی‬ ‫شیاوی دەوڵەتی ئیسالمی‌و ڕەوایی ڕێبەران‬ ‫تەواو لە یەک جیا بوونەوە‪.‬‬ ‫سیاسی‬ ‫وشیای‬ ‫بەرەوپێشچوونی‬ ‫لەسەر فەلسەفەی سیاسی کاریگەری‬ ‫دانا و ئەگەر لەسەردەمی کۆندا باسی‬ ‫سەرەکی دۆزینەوەی کەسانی شیاوی‬ ‫دەسەاڵتدارێتی بوو‪ ،‬بەرە بەرە چۆنییەتی‬ ‫دەسەاڵتدارێتی لەدنیای نوێدا بوو بە‬ ‫پرسی سەرەکی فەلسەفەی سیاسی‌و باسی‬ ‫مافی دەسەاڵتدارێتی بۆ خەڵک وەکوو‬ ‫بابەتێکی پەسەندکراوی لێهات و کەس لە‬ ‫جیهانی مودێڕن لەسەر گەڕانەوەی مافی‬ ‫دەسەاڵتدارێتی بۆ خەڵک سەرچاوەی‬ ‫جەماوەری بۆ ڕەوایی دەسەاڵت موناقشەی‬ ‫نەماوە‪ ،‬بەاڵم لە ڕوانگەی دەسەاڵتدارێتی‬ ‫ئایینییەوە سەرەکیترین باس هەمان پرسی‬ ‫کۆنی کەسانی شیاوی دەسەاڵت بوو کە‬ ‫حازر نەبوون ددان بە مافی خەڵک بۆ‬ ‫دەسەاڵتدارێتیدا دابنێن‪.‬‬ ‫لە ڕوانگەی ئایدیۆلۆژیای ویالیەتی‬ ‫فەقیهـەوە جەماوەر ناتوانن تێگەیشتنیان‬ ‫لە بەرژەوەندی و سەرپەڕشتی ژیانی‬ ‫سیاسی خۆیان هەبێت و پێویستیان‬ ‫بەوەیە کەسانێکی لە خۆیان عاقڵتر‬ ‫وەکوو گەورەتری سەغیرو شێت ‌و منداڵ‬ ‫بڕیاڕیان بۆ بدەن‌ و هەر بەو پێیەش لە‬ ‫پێشەکی دەستوری ئێراندا دەبینین کە‬ ‫دەڵێ›› دەسەاڵت تەنیا مافی خودایە و‬ ‫لە خوداوە بۆ پێغەمبەر و لەویشەوە بۆ‬ ‫ئیمام‌ و لەسەردەمی غایب بوونی ئیمامی‬ ‫دوازدەشدا بە وەلی فەقیهـ دەگوازرێتەوە››‬ ‫بەو پێیەش دەسەالت لە کۆماری ئیسالمیدا‬

‫سەرچاوەی ڕەوایی لە جەماوەر نازانێت ‌و‬ ‫ڕەوایی خۆی لە خودا وەردەگرێ و وەلی‬ ‫فەقیهیش بە نوێنەرایەتی خودا واڵت‬ ‫ئیدارە دەکات‪.‬‬ ‫ئەم ئایدیۆلۆژییە بەوشێوازە بیرکردنەوەیە‬ ‫کۆڵەکەی کۆماری ئیسالمییەو بەو پێیەش‬ ‫وەکوو پاساوی ڕەوایی‌ دەسەاڵت‌ و دەوڵەت‬ ‫دادەندرێت‌ و ڕێبەرانیشی ڕەوایی بە خۆیان‬ ‫دەدەن‌و هەر بەو پێیەش خۆیان لە‬ ‫بەرامبەر بە خەڵکدا بە بەرپرسیار نازانن‌‬ ‫و مافی لێپرسینەوەش بۆکەس دانانێن و‬ ‫واڵمدەرەوەی داخوازییەکانی خەڵکیش‬ ‫نابن‪.‬‬ ‫سەرچاوەی ڕەوایی دەکرێت لە سوننەت‪،‬‬ ‫کاریزمابوون یا یاساوە بێت‌ بەاڵم ئەوەی کە‬ ‫لە سیاسەتدا پەسەندە رەواییەکە کە پشت‬ ‫ئەستوربێت بە یاسا‌و لە ئەگەری پشتیوانی‬ ‫کردنی باقی سەرچاوەکانی تری رەوایی چ‬ ‫باشتر بەاڵم بە بێ ڕەواییەکی ئاسایی نابی‬ ‫چاوەڕوانی ڕەواییەکی بەردەوام‌ و یا لە‬ ‫ڕوانگەی نێونەتەوەییدا بێت‪.‬‬ ‫خومەینی وەکوو هەمووسەرکردەیەکی‬ ‫شۆڕشێک لە کاتی سەرکەوتنی شۆڕشی‬ ‫گەالنی ئێران سواری شەپۆلی هەستی‬ ‫خەڵک بوو توانی بە کاریزمای کەسایەتی‬ ‫خۆی ڕەواییەک بۆخۆی‌ و دەسەاڵتەکەی‬ ‫دەستەبەر بکات ‌و سەرەڕای ئەوەی‬ ‫وەکوو گەورە مەرجەعێکی شیعە لە الیەن‬ ‫زۆرینەی مەال سوننەتییەکانەوە پەسەند‬ ‫نەبوو وەکوو رێبەری ئێران خۆی بەسەر‬ ‫شۆڕشەکەدا بسەپێنێت‪.‬‬ ‫سەردەمدارانی کۆماری ئیسالمی بە باشی‬ ‫دەیانزانی وەها پاساوهێنانەوەیەک لەم‬ ‫سەردەمەدا زیاتر گاڵتەجارە‌و ناکرێت لە‬ ‫دنیای نوێدا کەڵکی لێوەربگیرێت‪ ،‬هێنایان‬ ‫شانۆگەرییەکی هەڵبژاردنیان بە سیستمی‬ ‫دەسەاڵتدارێتی خۆیانەوە لکاند کە وەها‬ ‫لەمانای هەلبژاردن بەتاڵیان کردبوو کە‬ ‫بۆخۆشیان سەریان لێی سووڕ دمێنێتەوەو‬ ‫ڕووبە دنیای دەرەوە ئەم بەشەیان وەکوو‬ ‫پاساوی ڕەوایی دەسەاڵتەکەیان پێشکەش‬ ‫دەکەن‪.‬‬ ‫کۆماری ئیسالمی لە ئێران بە هەموو‬ ‫دامودەزگاکانی پڕوپاگەندەو پەروەردەیەوە‬ ‫لە ماوەی دەسەاڵتدارێتی خۆیدا تێکۆشاوە‬ ‫ئەو باوەڕە لەناو خەڵکدا جێبخات‌ و بۆ‬ ‫بەرپرسانی‌ و بەتایبەت خامنەیی جێگا‌و‬ ‫پێگەیەکی پیرۆزو ئاسمانی دابنێت ‌و‬ ‫الیەنگرانێکیشی بە شێوازی جۆراوجۆر بۆ‬ ‫کۆ کردووەتەوە‪.‬‬ ‫خومەیەنی ئەگەر بەهەر هۆکارێک‬ ‫توانیبووی ڕەواییەکی کاریزماتیک بۆخۆی‬ ‫دەستەبەر بکات‪ ،‬بەاڵم خامنەیی نە‬ ‫ڕەوایی کاریزماتیکەکەی هەبووو نە وەکوو‬ ‫گەورە مەڕجەعێکیش ڕەوایی سوننەتی‬ ‫هەبوو تا بتوانێت بە پشتبەستن بەوانەوە‬ ‫دەسەاڵتداڕێتی بکات‌ و ئەم بەشەش‬ ‫لە ڕەواییەی کە بەگۆڕینی دەستووری‬ ‫ئێران بەدەستی هێنابوو زۆر جێی‬ ‫متمانە نەبوو‪ ،‬هەر بەو هۆکارانە بوو‬ ‫کە وەها پڕوپاگەندەیەکی بەرباڵو بۆ‬ ‫گەورەکردنەوەی کەسایەتی خامنەیی‬ ‫بەڕێوەدەچێ کە زۆربەیان لە گاڵتە‬ ‫دەچێت‪.‬‬ ‫لە هەموو نارەزایەتییەکانی پێشوی‬ ‫ئێران دەوڵەت تێدەکۆشا پیرۆزی وەلی‬ ‫فەقیهـ بپاریزێت ‌و نەهێڵێت رەوایی‬ ‫دەسەاڵت بکەوێتە ژێر پرسیار بەاڵم‬ ‫لە نارەزایەتییەکانی بەفرانباری ساڵی‬ ‫‪٩٦‬دا ئاراستەی زۆربەی نارەزایەتییەکان‬

‫بەرەو سەرچاوەی ڕەوایی دەسەاڵت واتە‬ ‫وەلی فەقیهـ گۆڕدراو خامنەیی وەکوو‬ ‫سەرچاوەی سەرەکی هەموو کێشەکانی‬ ‫کۆمەڵگا کەوتە بەر هێرشی دروشمی‬ ‫خۆپیشاندەران‌و وێنەکانی دڕان‌و ئاگریان‬ ‫تیبەربووو ئەو دیاردەیە بە بەرباڵوی لە‬ ‫تۆڕە کۆمەاڵیەتییەکاندا باڵو بووەوەو‬ ‫هەموو تەشییەکانی رژیمی کردەوە بە‬ ‫خوڕی‪.‬‬ ‫لەو ناڕەزایەتییانەدا دەبینین بنەماکانی‬ ‫ڕەوایی دەسەاڵت لە ئێران واتە ئەسڵی‬ ‫ویالیەتی فەقیهـ لە الیەن جەماوەری‬ ‫سەرشەقامەوە دەکەوێتە بەر هێرشی‬ ‫دروشمی نەمان‌ و ئیتر دەوڵەت ناتوانێت‬ ‫بە شانۆگەری خۆڵ لە چاوی خەڵک‬ ‫بکات و باڵەکانی رژیم یەکتر بە هۆکار‬ ‫و سرچاوەی قەیرانەکان تاوانبار بکەن‪،‬‬ ‫هەر بەوهۆکارەشە دەبینین هەموو‬ ‫باڵەکانی رژیم دژ بەخەڵک دەبن‬ ‫بەیەک ‌و بەیەکگرتوویی بۆ پاراستنی‬ ‫بەرژەوەندییەکانی خۆیان‌ و درێژکردنەوەی‬ ‫تەمەنی دەسەاڵتەکەیان دەچنە پشت‬ ‫یەک ‌و کێشەکانیان تەواو دەبێت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئیتر خەڵک کولەکەی عومری رژیمی‬ ‫ویالیەتی فەقیهیان کردووەتە ئامانج ‌و‬ ‫جارێکی تر دروشمی کۆنی›› ئێمەدەڵێن‬ ‫کەرمان ناوێ کورتان دەگۆڕن›› دەبێتەوە‬ ‫دروشمی سەرەکی ناڕازییان‪.‬‬ ‫و‬ ‫ئیسالمی‬ ‫کۆماری‬ ‫گڵۆڵەی‬ ‫ئایدیۆلۆژییەکەی دوای ناڕەزایەتییەکانی‬ ‫بەفرانبارەوە کەوتووەتە لێژییەوەو ئیتر‬ ‫دەسەاڵت ناتوانێت بانگەشەی ڕەوایی‬ ‫جەماوەری بۆخۆی بکات‌ و سەرەکیترین‬ ‫کۆڵەکەی دەسەاڵتەکەی کەوتووەتە بەر‬ ‫هێرش‌ و قەڵەشتی تێکەوتووە‪.‬‬ ‫بەو پێیە دەبێ چاوەڕوان بین کە کۆماری‬ ‫ئیسالمی بۆ داپۆشینی ئەو کێشەیەی‬ ‫خۆی دوو گەمەی نوێ بهێنێتە کایەوە‬ ‫و یەکەمیان بە شانۆگەرییەکی ڕیفراندۆم‬ ‫بۆ گۆڕینی شێوازی سەرۆکایەتی ئیدارەی‬ ‫حکومەت لە سەرۆک‌کۆمارییەوە بۆ‬ ‫سەرۆک‌وەزیران ‌و پووپاگەندەیەکی زۆر‬ ‫بۆ ریفڕاندۆمەکەی بیهەوێت بۆ ماوەیەکی‬ ‫کاتی پرسی نەمانی ڕەوایی دەسەاڵتەکەی‬ ‫بشارێتەوە و ڕەنگبێت و لە ئازاد کردنی‬ ‫موسەوی و کەڕووبییش بۆ ئەم مەبەستە‬ ‫کەڵک وەرگرێت‪.‬‬ ‫هاوکاتیش بە بەسااڵچوونی خامنەیی‬ ‫باسی جێگرەوەی خامنەیی ‌و تەنانەت‬ ‫شێوازی شوڕایی کردنی ویالیەتی فەقیهـ‬ ‫دینێتە گۆڕێ‌ و بەو فێڵە دەیهەوێت وا‬ ‫نیشان بدات بە نەمانی خامنەیی دەکرێت‬ ‫هیوایەک بە باشتر بوونی دۆخی ئێران‬ ‫هەبێت‌ و دەرفەتێکی کاتی بۆخۆی‬ ‫دەستەبەر بکات و لەگەڵ ئەمەشدا‬ ‫بە سەرکووتی تووندی ناڕازییان بە‬ ‫تایبەت ئەو بەشەی کە هێرش دەکەنە‬ ‫سەر بنەماکانی ڕەوایی دەسەاڵتەکەیان‬ ‫بە ترساندن‌ و تۆقاندن و کوشتنی‬ ‫خەڵک نەهێڵن ئەو باسە لە کۆمەڵگادا‬ ‫گەشەی زیاتر بکات و هاوکاتیش لەگەڵ‬ ‫تەسلیم بوون بۆ داخوازییەکانی دەرەوە‪،‬‬ ‫ڕەفتارێکی نەرمتر بەرامبەر ڕۆژئاوا بۆ‬ ‫چارەسەری کێشەکانی نێوانیان بگرنە‬ ‫بەر‪.‬‬ ‫پێویستە هەموو کەسێکی شۆڕشگێر کە‬ ‫بەڕاستی دژی ڕژیمی ئێرانەو خۆی لە‬ ‫بەرەی خوازیارانی ڕووخاندنی دەسەاڵتی‬ ‫کۆماری ئیسالمیدا پێناسەدەکات بە‬ ‫تووندی هێرش بکاتە سەر ئەسڵی‬

‫ویالیەتی فەقیهـ و بە ڕاشکاوی ڕەوایی‬ ‫رژیم بخاتە ژێر پرسیارەوەو الیەنە‬ ‫جۆراوجۆرەکانی ئەو بابەتە ڕوون کاتەوە‪.‬‬ ‫هەرکەسێک یا الیەنێک پێیوابێت بە‬ ‫مانەوەی دەسەاڵتی ویالیەتی فەقیهـ‬ ‫بەو شێوازی بیرکردنەوەیە دەکرێت‬ ‫تاقە هەنگاوێکی ڕاستەقینە لە قازانجی‬ ‫خەڵک هەڵبگیرێت هەلەیەکی گەورەیە و‬ ‫تەنیا دەکرێت وەکوو داوای بەش کردن‬ ‫لەدەسەاڵتی رژیم چاوی لێبکردرێت‪ ،‬نەک‬ ‫خەبات بۆ بەرژەوەندی خەڵک‪.‬‬ ‫کۆماری ئیسالمی بە دامەزران لەسەر‬ ‫بنەمای ویالیەتی فەقیهـ دەسەاڵتدارێتی‬ ‫خۆی پێناسە کردووە و ئەو بنەمایە بووەتە‬ ‫پێناسەی ڕەوایی سیستمی دەسەاڵتدارێتی‬ ‫کۆماری ئیسالمی لە ئێران‌و دەستهەڵگرتن‬ ‫لەو بنەمایە بەمانای نەمانی کۆماری‬ ‫ئیسالمییە و کۆماری ئیسالمی بە باشی‬ ‫ئەوە دەزانێت‌ و کەسانێکیش کە پێیان‬ ‫وایە دەکرێت کۆماری ئیسالمی بە بێ‬ ‫پێناسە سەرەکییەکانی بوونی هەبێت یا‬ ‫زۆر کورتبینن یا دەیانهەوێت خۆڵ لە‬ ‫چاوی خەڵک بکەن‌ و ناکرێ لە کاتێکدا‬ ‫کە جەماوەر ڕەوایی دەسەاڵتیک بە گشتی‬ ‫دەبەنە ژیر پرسیار‪ ،‬کەسانێک پاساو بۆ‬ ‫ڕەواییپێدان بە دەسەاڵتەکە بهێننەوە‪.‬‬

‫دیوی ئایدیۆلۆژیکی‬ ‫دەوڵەت سەرچاوەی‬ ‫رەوایی و بااڵدەستی‬ ‫دەسەاڵتی دەوڵەتەو‬ ‫بەتایبەت لە دەوڵەتە‬ ‫ئایدیۆلۆژیکەکاندا‬ ‫بەچەند قات گرینگی‬ ‫زیاتری هەیەو دەبێتە‬ ‫سەرەکیترین پاساو‬ ‫بۆ بەدەستەوەگرتنی‬ ‫جڵەوی دەسەاڵت لە‬ ‫واڵت و ڕەواییدان‬ ‫بە دەوڵەتی‬ ‫دەسەاڵتدارو ڕێبەران‬ ‫و بەڕێوەبەران و‬ ‫بڕیارەکانی ئیدارەی‬ ‫واڵت‬


‫‪4‬‬

‫ژمار‌ه (‪٢٠١٨/٨/٦ )٧٤‬‬

‫سیاسی‬

‫‪Dwaroj@komala.com‬‬

‫لێدوانی هاوڕێ عومەر ئیلخانیزادە‪ ،‬سکرتێری گشتی کۆمەڵە‬ ‫لەسەر پڕۆژەکەی کۆداروپژاک لەگەل ڕووداو تیڤی‬

‫ئا‪ :‬دوارۆژ‬ ‫پرسیار‪ :‬کاک عومەر چۆن لە پڕۆژەکە‬ ‫دەڕوانن؟‬ ‫هاوڕێ عومەر‪ :‬من الموایە هیچ شتێکی‬ ‫تازەی تێدا نییە جیا لەوەی گووتویانە‪،‬‬ ‫یەکەم ئەوەیە کە بەهیچ جۆرێک هیچ‬ ‫الیەنێکی کوردی تەنانەت ئەو حیزبانەش‬ ‫ی‬ ‫کە دەورەیەکی مێژوویی کوردستان ‌‬ ‫ڕۆژهەاڵتیان بەڕێوە بردووە‪ ،‬وەکوو‬ ‫نوێنەری خەڵکی کورد وتووێژیان لەگەڵ‬ ‫رژیم کردووە‪ ،‬شەڕیان لەگەڵ کردووەو‬ ‫لە ماوەی ئەو چل ساڵەشدا زۆر کاری‬ ‫گەورەیان کردووە‪ ،‬هیچکام لەوانە‪،‬‬ ‫ئێمەومانانیش ناتوانین بەتەنیا پرۆژە‬ ‫بدەین‪ ،‬هەر پرۆژەیەکی بەتەنیادان‬ ‫پرۆژەیەکی شکستخواردووە‪ ،‬هەرکەس‬ ‫بیهەوێ یەکیەتییەکی نیشتمانی بپارێزیت‬ ‫ت وکاریگەر بێت‬ ‫لە کوردستانی ڕۆژهەال ‌‬ ‫لەسەر رووداوەکانی ڕۆژهەاڵت یەکەم‬ ‫دەبێ لە هەموو شتێکدا الیەنەکا ‌ن و‬ ‫بەتایبەت ئەوانەی حیزبەسەرەکییەکانی‬ ‫کوردستانی ڕۆژهەاڵتن‪ ,‬دەوریان تێیدا‬ ‫هەبێت‪ ،‬دووەم من لەو پرۆژەیە هیچی‬ ‫تێناگەم جیا لەوەی گڵۆپی سەوز بۆ‬ ‫کۆماری ئیسالمی هەڵکەن ‌و بڵێن وەک‬ ‫سوریەو ئەفغانستانت لێدێت‪ ،‬کە شەرەت‬ ‫نییە پرۆسەی سیاسی لە ئێران وەک‬ ‫سوریەو ئەفغانستان بڕواتە پێشێ‪ ،‬من‬ ‫وای تێناگەم بەاڵم چی مەبەستە؟‬ ‫وەرن لەگەڵ کورد بسازێن‪ ،‬هیچ‬ ‫داخوازییەکی بۆ کورد تێدا نییە‪.‬‬ ‫هیچ داخوازییەکی ئەم پرۆژەیە و ئەوەی‬ ‫تا ئێستا باسیان کردووە بۆ کوردی‬ ‫ڕۆژهەاڵت هیچی تێدا نییە‪ ،‬ئەوە خۆ‬ ‫تەنیا کۆدار نییە داوای چارەسەری‬ ‫پرسی کورد بەو شێوازە دەکا‪ ،‬مەگەر‬ ‫ی و بەشێک لە‬ ‫ڕێفۆرمخوازانی ئێران ‌‬ ‫ڕێفۆرمخوازانی کورد کە بە دوای‬ ‫ڕێفۆرمخوازانی کۆماری ئیسالمی ئێران‬ ‫کەوتبوون نەیاندەگووت وەرن پرسی‬ ‫ک و‬ ‫کورد چارەسەر بکەین‪ ،‬مەگەر پژا ‌‬ ‫کۆدار خۆیان تاقی نەکردەوە‪ ،‬پێشوتر‬ ‫داوایان لە ڕوحانی کرد کە ئەمە‌و ئەوە‬ ‫بکە‪ ،‬مەگەر زۆر کەس نەکەوتنە بەینەوە‬ ‫کە گۆیا ڕوحانی مافی گەالن دەدا‌و‬ ‫مافی کورد دەدا‪ ،‬هیچکام لەوانە بەڕێوە‬ ‫نەچوو‪.‬‬ ‫کۆماری ئیسالمی لە بیچم و سیستمیدا‬ ‫نییە خۆی بگۆڕێ‪ ،‬ناتوانێ خۆی بگۆڕێ‪.‬‬ ‫پرسیار‪ :‬ئێوە وەکوو ناوەندی هاوکاری‬ ‫حیزبەکانی کوردستانی ئێران پرۆژەی‬ ‫ڕوونتان چییە بۆ چارەسەری پرسی‬ ‫کورد لە ڕۆژهەاڵتی کوردستان وەکوو‬ ‫ئەوەی کۆدارو پژاک ئێستا خستویانەتە‬ ‫بەردەم ڕای گشتی؟‬ ‫هاوڕی ‌عومەر‪ :‬ئێمە زۆر لەمێژە‬ ‫پڕۆژەمان هەیە پێش ئەوەەی ئەو‬ ‫ناوەندەش هەبێت‪ ،‬چ ئێمەی کۆمەڵە‬

‫بەرحەقە‬ ‫حیزبەکانی‬ ‫کوردستانی ئێران‬ ‫و پێشمەرگە‬ ‫پەیوەندی لەگەڵ‬ ‫خەڵکی خۆی بگرێ‬ ‫و بچێتەوە واڵتی‬ ‫خۆی‬ ‫چ الیەنی دیموکڕات بەرنامەو پڕۆژەیان‬ ‫هەبووە کە لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی‬ ‫چیدەکەین‪ ،‬چ داخواییەکمان هەیە بۆ‬ ‫خەڵکی کوردستان‪ ،‬لەبەردی بناغەوە و‬ ‫لە «ب» بس ‌م اللە تا «ت» تەممەت‪،‬‬ ‫چیمان دەوێت و نیهایەتەن ئێمە‬ ‫فیدرالیزم و حکومەتێکی فیدرالمان لە‬ ‫کوردستان هەڵبژاردووە‪ ،‬ئەوەمان لەگەڵ‬ ‫الیەنەکانی‌تری ئێرانی تاوتوێ کردووە و‬ ‫پرسی فیدرا ‌ڵ و المەرکەزییەت لە نێو‬ ‫بەشێک لە ئێرانییەکانیش چەسپیوە‪،‬‬ ‫ئێمە خوازیاری مافی دیاریکردنی‬ ‫چارەنووسی میللەتی کوردی ‌ن و جیالەوە‬ ‫کوردستانی ڕۆژهەاڵت بێ ڕیشە نییە‪،‬‬ ‫ئێمە لەگەڵ کۆماری ئیسالمی ئێران‪،‬‬ ‫ئەوکات وتووێژمان کردووە‪ ،‬قسەمان‬ ‫کردووە لەسەر هێندێک گەاڵلە‪ ،‬لەگەاڵڵەی‬ ‫‪٢٦‬مادەییەوە بیگرە دراوە بە ڕژیمی‬ ‫کۆماری ئیسالمی کە گەاڵڵەیەکی زۆر‬ ‫جامیعە‌‪ .‬ئێستاش لەباری فۆرمۆڵبەندی‬ ‫سیاسییەوە ئێمە هەم لەگەڵ‬ ‫ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی لەدیالۆگ دای ‌ن و‬ ‫هەم لەنێو خۆماندا لەدیالۆگ داین‌‪ ،‬هەر‬ ‫ئێستاش ناوەندی هاوکاری حیزبەکانی‬ ‫کوردستانی ئێران هێڵە گشتییەکانی‬ ‫خۆی دیاری کردووە لە بەرامبەر بە‬ ‫رژیمی ئێران‪.‬‬

‫دەکرد‪ ،‬ئێستا دەڵێین حکومەتێکی‬ ‫فیدراڵ لە کوردستان دابمەزرێت‪ ،‬باس‬ ‫لە پلۆڕالیزمی سیاسی دەکەین‪ ،‬باس‬ ‫لە هێزو بزوتنەوەی ژنان دەکەین لە‬ ‫ڕۆژهەاڵتی کوردستان‪ ،‬باس لە ئازادی‬ ‫ب و ئازادییە‬ ‫ڕۆژنامەگەری‪ ،‬ئازادی حیز ‌‬ ‫سیاسییەکان دەکەین‪ ،‬پەیوەندییەکانی‬ ‫حکومەتی فیدرا ‌ڵ لەگەڵ حکومەتی‬ ‫ناوەندی تاوتوێ کراوەو بەرنامەمان‬ ‫بۆی هەیەو قسەمان لێکردووەو هەموو‬ ‫ئەوناش زۆر پێشووتریش باڵو بووەتەوەو‬ ‫بۆیە من فەقەت ئەوە دەبینم کە ئەگەر‬ ‫هەڕەشەیەک لە کۆماری ئیسالمی بکرێت‬ ‫یا داوایەکی لێبکرێت کە ئەگەر ئەوە ناکەی‬ ‫ئێمە هێزمان هەیە‪ ،‬پێموانییەکۆماری‬ ‫ئیسالمی ئاوا جواب ناداتەوە‪.‬‬ ‫پرسیار‪:‬یەکێک لە خاڵەکانی پڕۆژەکە‬ ‫ئەوەیە کە لەگەڵ ڕووخانی کۆماری‬ ‫ئیسالمی ئێراندا نییە‪ ،‬بە ڕای تۆ‬ ‫پێتوایە کە ئیمکانی ئەوە هەیە کە بە‬ ‫مانەوەی کۆماری ئیسالمی لە ئێران‬ ‫ئەو داواکاریانەی لە پڕۆژەکەدا هاتوون‬ ‫جێبەجێ بکرێت؟‬ ‫هاوڕێ‌عومەر‪ :‬یەکەم‪ ،‬هێزێکی سیاسی‪،‬‬ ‫کە کۆماری ئیسالمی لە ئێران هەموو‬ ‫هێزەسیاسییەکانی کوردستان بە دژو‬ ‫زیددی ئینقالب دەزانێ‪ ،‬بێتو بڵێ نابێ‬ ‫کۆماری ئیسالمی بڕوخێت کە هەموو‬ ‫دونیاش بە تیرؤریست دەیناسێ‪،‬‬ ‫ئەوە بۆخۆی خراپە‪ ،‬نادروستە‪ ،‬ئەمە‬ ‫جیایە لەوەی کە ئێمە پێش ڕووخانی‬ ‫کۆماری ئیسالمیش مومکینە بەشێک‬ ‫لە داخوازییەکانمان وەرگرین‪ ،‬مومکینە‬ ‫بەشێک لە مافەکانی گەلی کورد‬ ‫وەرگرین‪ ،‬ئەوەی کە ماف بۆ گەلی‬ ‫کورد دەستێندرێت‪ ،‬ڕاستەوخۆ بەوەوە‬ ‫نییە دەبێ کۆماری ئیسالمی بڕوا‪،‬‬ ‫وەک چۆن ژنان داوای مافی خۆیان‬ ‫دەکە ‌ن و مەجموعەیەک داخوازیان هەیە‪،‬‬ ‫کرێکاران داوای مافی خۆیان دەکەن‪،‬‬ ‫نەتەوەکان داوای مافی خۆیان دەکەن‬ ‫بەاڵم ئەوەی هێزێکی سیاسی بێت‬ ‫بڵێ نابێ کۆماری ئیسالمی بڕوخێت لە‬ ‫حاڵیکدا لە بەفرانباری پارەکەوە هەموو‬ ‫خەڵکی ئێران هەستاوە‪ ،‬لە حاڵیکدا‬ ‫ئەو ڕژیمە گڵۆڵەی کەوتووەتە لێژی ‌و‬ ‫ڕژیمێکی تیرۆریستە‪ ،‬ڕژیمێکە کە لە‬ ‫نێو هەموو بزوتنەوەی کورددا زنجیری‬ ‫بەدەوری بزوتنەوەی کورددا کێشاوەو‬ ‫لە ڕۆژئاوا‪ ،‬لە باشوور‌و لە باکووریش بە‬ ‫هەموو شتێک دژایەتی بزوتنەوەی کوردی‬ ‫کردووە‪ ،‬دژایەتی هەر کیانێکی کوردی‬ ‫کردووە‪ ،‬ئێستاش یەکێک هەستێ‪ ،‬ڕاست‬ ‫بێتەوەو بڵێ نابێ ئەو ڕژیمە بڕوخێ‪ ،‬من‬ ‫پێموایە بەرگرییەکی بێماناو نادروستە لە‬ ‫کۆماری ئیسالمی‪.‬‬

‫پرسیار‪ :‬پرۆژەی نوێتان هەیە؟‬ ‫ێ عومەر‪ :‬بەڵێ‪ ،‬بەاڵم ئەو پرۆژەیە‬ ‫هاوڕ ‌‬ ‫لە ناوەڕۆکدا جیاواز نیە لە پرۆژەی‬ ‫حیزبەکان‌و پرۆژەی ئەو وەختەی لەگەڵ‬ ‫کۆماری ئیسالمی ئێمە لە وتووێژو دیالۆگدا‬ ‫بووین یا لە شەڕدابووین‪ ،‬ئەساسی ئەو‬ ‫پرۆژەیە ئەوەیە کە کوردستان یەک‬ ‫یەکەی واحیدی سیاسییەو کیانێکی پرسیار‪ :‬هەندێک لە ئەندامەکانی‬ ‫دیاریکراوەو دەبێ ئەمە بپارێزرێت‪ ،‬ئەو ناوەندی هاوکاری حیزبەکانی کوردستانی‬ ‫سەردەم ئێمە باسی خودموختاریمان ئێران بەم دوایانە جموجۆڵی چەکداریان‬

‫بووە‪ ،‬ئەم جموجۆڵە چەکداریانە تا کوێ‬ ‫ئەڕۆن‪ ،‬درێژە ئەکێشن و بەرەو کوێ‬ ‫دەچن؟‬ ‫هاوڕێ ‌عومەر‪ :‬یەکەم من الموایە ئێستا‬ ‫بەرحەقە حیزبەکانی کوردستانی ئێران‬ ‫و پێشمەرگە پەیوەندی لەگەڵ خەڵکی‬ ‫خۆی بگرێ‌و بچێتەوە واڵتی خۆی‪،‬‬ ‫ئێستا کوردستانی ڕۆژهەاڵت ئاوا نابینم‬ ‫کە جواڵنەوەیەکی بەرینی چەکداری‬ ‫تێدا بەڕێوەبچێت بەاڵم من ئەوانەش بە‬ ‫تێکۆشان و هەنگاوێک دەزانم کە ئێمە‬ ‫ئامادەکاری دەکەین بۆ ئەوەی کە لە‬ ‫باری نیزامیشەوە هەر هێرشێکی دیکەی‬ ‫کۆماری ئیسالمی بەپەرچ بدەینەوەو‬ ‫لە بەرامبەر نەیارانی دیمۆکراسی ‌و‬ ‫بزوتنەوەی کورددا ڕاوەستاوی ‌و هێزی‬ ‫چەکداری خۆمان هەبێت و ئێمەش پێمان‬ ‫وایە ئامادەکاری لەو بوارەدا کارێکی‬ ‫دروستە‪.‬‬

‫ئێمە ئامادەکاری‬ ‫دەکەین بۆ ئەوەی‬ ‫کە لە باری‬ ‫نیزامیشەوە هەر‬ ‫هێرشێکی کۆماری‬ ‫ئیسالمی بەپەرچ‬ ‫بدەینەوەو لە‬ ‫بەرامبەر نەیارانی‬ ‫دیمۆکراسی و‬ ‫بزوتنەوەی کورددا‬ ‫ڕاوەستاوی و‬ ‫هێزی چەکداری‬ ‫خۆمان هەبێت‬

‫ناوەڕۆکی‬ ‫کۆماری ئیسالمی‬ ‫ن‪ :‬دوارۆژ‬

‫کۆماری ئیسالمی متۆدێک لە‬ ‫دەسەاڵتدارێتییە کە لەسەر‬ ‫بنەمای ئایینزای شیعە لە الیەن‬ ‫خومەینییەوە فۆڕمولە کراوە و لە‬ ‫ئێران بەڕێوە دەچێت‪ ‌،‬لەسەرەتای‬ ‫دامەزراندنی کۆماری ئیسالمیشەوە‬ ‫لە ئێران تایبەتمەندی سەرەکی ئەو‬ ‫دەسەاڵتە بانگەشەی جیهانی بوو ‌ن‬ ‫و هەناردەکردنی شؤڕشی ئیسالمی‬ ‫بۆ دەرەوەی ئێران بووە‌و جیا لە‬ ‫دامودەزگای تایبەتەکانی ئەم پالنە‪،‬‬ ‫سپای پاسداران شۆڕشی ئیسالمی‬ ‫ناودارترین ئۆرگانی سەربازی ئەم‬ ‫ئامانجە بوو‌ە و هەیە و سەرچاوەی‬ ‫سەرەکی دەستێوەردانی لە‬ ‫ناوچەی ڕۆژهەاڵتی ناوەڕاست‬ ‫ئەژمار دەکرێت‪.‬‬ ‫دیاردەی هەناردەکردنی تیرۆریسم‬ ‫ێ و‬ ‫لە الیەن ئێرانەوە شتێکی نو ‌‬ ‫بەشێکە لە شوناس و تایبەتمەندی‬ ‫کۆماری ئیسالمی لە ئێران‪.‬‬ ‫خاوەنی‬ ‫ئیسالمی‬ ‫کۆماری‬ ‫تایبەتمەنیگەلێکە کە پێناسەی‬ ‫سەرەکی ئەم سیستمەیە‌و لە‬ ‫ئەگەری نەمانی هەرکامیان کۆماری‬ ‫ئیسالمی مانای بوونی لەدەست‬ ‫دەدا و هەر بەو هۆکارەشە بەهەموو‬ ‫هێزییەوە لێیان بەرگری دەکا و‬ ‫بۆی هێڵی سوورن‪.‬‬ ‫کۆماری ئیسالمی لەسەر بنەمای‬ ‫فکری رەوایی دەسەاڵت بۆ وەلی‬ ‫فەقیهـ دادەمەزرێت کە وەلی‬ ‫فەقیهیش بۆ خۆی لە پێناسەی‬ ‫خۆیدا ڕەوایی ئاسمانی هەیە و‬ ‫هەر چەشنە ڕەخنە و راوەستانێک‬ ‫لە بەرامبەریدا دژایەتی فەرمانی‬ ‫ئاسمانی ئەژمار دەکرێت و نەیارانی‬ ‫بە دژایەتی خودا تۆمەتبار دەکرێن‬ ‫و خوێنیان بە حەاڵل دەزاندرێت‪.‬‬ ‫سەرەڕای تایبەتمەندی جیهانی‬ ‫بوون‌و پێویستی هەناردەکردنی‬ ‫کۆماری ئیسالمی و سەرچاوەی‬ ‫ئاسمانی ڕەوایی وەلی فەقیهـ‬ ‫دەکرێت بە تایبەتیمەندیگەلێک‬ ‫وەک سەرچاوەی ئایینی بۆ یاسا‪،‬‬ ‫گرینگیدان بە ئوممەتی ئیسالم ‌و‬ ‫باوەڕنەبوون بە نەتەوە‌‪ ،‬جیاوازی‬ ‫ڕەگەزی لە هەموو بوارەکاندا بە‬ ‫پێی یاساکانی ئیسالم‪ ،‬باوەر بە‬ ‫ئەرکی بەڕێوەبردنی شەریعەت‬ ‫لەباتی مافی یاسادان بۆ خەڵک‪،‬‬ ‫مافی دەسەاڵتداریێتی قۆرغی‬ ‫مەالکانە و جەماوەر تەنیا‬ ‫پێویستیان بە سەرپەرشتی ئەوان‬ ‫هەیەو بنەماکانی مافی مرۆڤ لە‬ ‫بەرامبەر شەریعەتدا بێمانا ‌ن و‬ ‫دەیان تایبەتمەندی دواکەوتوانەی‬ ‫تر کە دەکرێ لە مەجالێکیتردا‬ ‫باسی زۆرتریان لێبکردرێت‪.‬‬ ‫ئەو تایبەتمەندییانەی باسمان‬ ‫کردن بەشێک لە شوناسی کۆماری‬ ‫ئیسالمین و لەسەر بنەمای فکری و‬ ‫ئایدیۆلۆژی ئەم نیزامە دامەزراون‬ ‫و وەکوو پێناسەیەک بۆ سیستمی‬ ‫ویالیەتی فەقیهـ دەناسرێن و‬ ‫ناکرێت کۆمارێکی ئیسالمی بە‬ ‫بێ ئەم تایبەتمەندییانە پێناسە‬ ‫بکرێت‪.‬‬ ‫ئەوە کۆماری ئیسالمییە بەو‬ ‫تایبەتمەندییانەوە و بە بێ ئەوانە‬ ‫مانای خۆی لە دەست دەدا و‬ ‫هەر چەشنە فکرێک بۆ بوونی‬ ‫کۆماری ئیسالمییەک بە بێ‬ ‫ئەمانە سەرچاوەکەی دەگەرێتەوە‬ ‫بۆ نەناسینی کۆماری ئیسالمی‬ ‫یا مەزانینی پێناسە و شوناس‬ ‫و یا دەبێت بە شک و گومانەوە‬ ‫بۆ خەڵەتاندنی خەڵک سەیری‬ ‫بکردرێت‪.‬‬


‫ژمار‌ه (‪٢٠١٨/٨/٦ )٧٤‬‬

‫ئەدەبیات و مێژوو‬

‫ئەزمونی کۆچی مەریوان‬ ‫ئا‪ :‬دوارۆژ‬ ‫کۆچی مێژوویی مەریوان الپەرەیەکی زێڕین‌و‬ ‫پرشنگداری مێژووی خۆڕاگری پڕلە شانازی‬ ‫کوردستانی ڕۆژهەاڵتە کە تا بەئەمڕۆش وێنەی‬ ‫نەبووەتەوەو وەکوو پێناسەی جەماوەری‬ ‫بوونی بزوتنەوەی مافخوازانەی نەتەوەیی‬ ‫لە کوردستانی ڕۆژهەاڵت دەناسرێتەوەو‬ ‫وەکوو نموونەیەک بۆ ڕێکخستن‌و شێوازێکی‬ ‫هەڵکەوتوو لە مۆدێلی خەباتێکی مەدەنی‬ ‫سەیری دەکردرێت‪.‬‬ ‫بەدەستەوە گەرتنی دەسەاڵت لە الیەن‬ ‫مەالکانەوە لە تاران زۆرزوو دەرخەری‬ ‫ئەوەبوو کە ئامانجەکانی ڕاپەڕینی گەالنی‬ ‫ئێران بەدینایەت ‌و پەیامی ئەوەی بە‬ ‫کوردستان ‌و حزبەکانی کوردستانیشدا‬ ‫کە ئەم بارودۆخە دیموکراتیکەو ئازادییە‬ ‫کوردستانتان لێتێکدەدەین‌‪،‬‬ ‫کۆمەڵەوو سەرکردایەتی کۆمەڵە بەبێ‬ ‫هەرچەشنەتەوەهومێک کۆماری ئیسالمیان‬ ‫ناسیبوو‌و هەر لەیەکەم ڕۆژەکانی دوای‬ ‫سەرکەوتنی ڕاپەرین‪ ،‬خۆیان ئامادەی بەرگری‬ ‫لەدەستکەوتەکانی کوردستان دەکردو هاوکات‬ ‫بەدوای بەدەستهێنانی مەجاڵێکی زۆرتر بۆ‬ ‫ڕوونکردنەوەی ناوەڕۆکی کۆماری ئیسالمی‬ ‫‌و ڕێکخستن و وشیارکردنەوەی زیاتری‬ ‫جەماوەردا بوو‪.‬‬ ‫کۆماری ئیسالمی بە هاتنەسەرکاری بە‬ ‫ڕاگرتنی زۆرترین بەشی دامودەزگاکانی‬ ‫سەرکووتی ڕژیمی پێشووو و هەروەها‬ ‫زیادکردنی سپای ‌پاسدارانی ئینقالبی‬ ‫ئیسالمییەکی ئیدئۆلۆژیک بەو سیستمە ‌و‬ ‫ناردنیان بۆ کوردستان نیشانیدا چ پالنێکی‬

‫لە ساڵیادی ئەم‬ ‫ڕۆژەدا وەبیرمان‬ ‫دێتەوە هێزی ئێمە‬ ‫لە جەماوەرەو‬ ‫ئامانجیشمان‬ ‫خزمەت بە جەماوەرە‬

‫بۆ دەستبەسەرداگرتنی کوردستان هەیە‪.‬‬ ‫سەرکردایەتی کۆمەڵە لەوسەردەمەدا بە‬ ‫لێکدانەوەی دروستی بارودۆخەکە لەوە‬ ‫تێگەیشتن کە هاتنی سپای پاسدارا ‌ن و‬ ‫دروستکردنی جاشخانەکان لە کوردستان بە‬ ‫چ مەبەستێک ‌ە و لە کات ‌و شوێنێکدا کە‬ ‫خەڵک‌ و هێزی پێشمەرگەیەکی جەماوەری‬ ‫هەموو ئاسایش ‌و ئەمنییەتی کوردستانیان‬ ‫پاراستووە ناردنی ئەم هێزانە‌و درووستکردنی‬ ‫هێزێکی چەکداری دژە خەڵک لە کەسانێک‬ ‫کە سابقەی دژایەتی خەڵکیان هەبووەو بگرە‬ ‫بەشێک لە ڕاپەڕین لە کوردستان دژ بە‬ ‫بەرژەوەندیی ئەم هێزە چەکدارە تازانەی رژیم‬ ‫بووە چ پەیامێکی دەبوو لێوەرگیرابا؟‬ ‫یەکێک لەو شارانەی کە رژیم بە هۆی بوونی‬ ‫بەکرێگیراوانی خۆیەوە پێیوابوو زۆر بە‬ ‫ئاسانی دەتوانێ بیکاتە بنکەیەکی سەربازی‬ ‫ش و پاسدارەکانی مەریوان بوو بەاڵم‬ ‫بۆ جا ‌‬ ‫رژیم فاکتۆڕێکی لەبەرچاو نەگرتبوو ئەویش‬ ‫کاریگەری کۆمەڵە‌و بەتایبەت ڕێبەری‬ ‫هەمیشەزیندوومان کاک فۆئاد لەسەر‬ ‫جەماوەر‌و ودەوری ئەوان لە وشیارکردنەوەو‬ ‫ڕێکخستنی جەماوەردا بوو کە بوو بە لەمپەر‬ ‫لە بەرامبەر کۆماری ئیسالمی ‌و قەڵغانێکی‬ ‫گەورە و بە قووەت بوو بۆ پاریزگاری لە‬ ‫کوردستان‪.‬‬ ‫زۆر ئاشکرا بوو کۆماری ئیسالمی درەنگ‬ ‫یا زوو هێرش دەکاتە سەرکوردستان بە اڵم‬ ‫لێکدانەوەی کۆمەڵە ئەوە بوو هەتا ڕۆژێک‬ ‫دەستپێکردنی ئەم شەڕە وەدوادەین لە‬ ‫قازانجی کوردستانە‪ ،‬بەم لێکدانەوەیەوە بوو‬ ‫ک‬ ‫کە کاک فۆئاد بە ڕێکخستنی زۆرینەی خەڵ ‌‬ ‫و چۆڵکردنی شاری مەریوان بە بۆنەی ئیعتراز‬ ‫بە هاتنی سپای پاسداران یەکەم بەرەنگاری‬ ‫گەورەی بەرامبەر رژیمی تازەی مەالکان‬ ‫دەرخست و‌ پەیامی جیاوازی کوردستانی بۆ‬ ‫تاران نارد‪.‬‬ ‫ئەم پەیامە ئەمانەی بۆ دەسەاڵتدارانی‬ ‫تاران ڕوون کردەوە بزوتنەوەی کوردستان‬ ‫جەماوەرییەو وشیارییەکی سیاسی هەیە‬ ‫کە لە شوێنەکانی‌تری ئێران نابیندرێت‌‪،‬‬ ‫لەهەموو گرینگتر لە کوردستان حیزبێک‬ ‫هەیە کە کۆماری ئیسالمی دەناسێ‌و بە‬ ‫ت و ناکرێ بە سازان‬ ‫خەڵکی دەناسێنێ ‌‬ ‫لەگەڵ کەسانێکی تایبەت لەسەر کوردستان‬ ‫ساتوسەودا بکردرێت‪ .‬ئەم کۆچە دەرخەری‬ ‫ئەوەش بوو کە کەسایەتییە ناسراوەکانی‬ ‫کوردستان پشتیوانی جەماوەریان لە پشتەو‬ ‫کاریگەری ڕاستەوخۆیان لەسەر ڕووداوەکان‬ ‫دەبێت‪.‬‬ ‫کۆچی مەریوان بۆ خەڵکی کوردستانیش‬ ‫پەیامی پێبوو کە کۆماری ئیسالمی لە‬

‫کۆچی مێژوویی‬ ‫مەریوان‬ ‫الپەرەیەکی زێڕین و‬ ‫پرشنگداری مێژووی‬ ‫خۆڕاگری پڕ لە شانازی‬ ‫کوردستانی‬ ‫ڕۆژهەاڵتە‬

‫کوردستان پشتیوانی ئەم کەسانەیە کە‬ ‫دژی خەڵک بوون‌‌ و کۆنەپەرەست‌ترین‬ ‫بەشی کوردستان پشتیوانی رژیمەو‬ ‫بەرژەوەندییەکانیان هاوبەش ‌ە و لەگەڵ‬ ‫ئەمەشدا هێزی یەکگرتووی جەماوەری‬ ‫دەرخست‌و باوەڕبەخۆیی لەناو خەڵکدا بەرز‬ ‫کردەوە کە بە یەکگرتووی دەتواندرێت بە بێ‬ ‫چەکیش لە بەرامبەر دوژمندا بوەستییەوە‪.‬‬ ‫لە ڕووداوە گرینگەکانی کۆچی مەریوان بەهانا‬ ‫هاتنی خەڵک لە هەموو شارەکانی کوردستانەوە‬ ‫بوو کە بە ڕێپێوان بەرەو مەریوان وەڕێکەوتن‬ ‫‌و کاردانەوەیەکی یەکجارزۆری سیاسی هەبوو‬ ‫کە یەکەم پشتیوانییەکی دلخۆشکەربوو بۆ‬ ‫خەڵکی مەریوا ‌ن و هاوکات دەرخەری توانی‬ ‫ڕێکخستن لە کوردستان‌بوو و لەگەڵ ئەمەشدا‬ ‫سەلماندنی ئەمەبوو کە کوردستان یەکەیەکی‬ ‫سیاسییە‌و ناکرێ لە یەکی جیا کەیەوە‌و‬ ‫چارەنووسی سیاسی هاوبەشی هەیە‪.‬‬ ‫لە کاتێکدا کە کۆماری ئیسالمی بەناچار دێتە‬ ‫سەرمێزی وتووێژ دیسانەوە بۆ بزوتنەوەی‬ ‫کوردستان دەستکەوتی گەورە بەدەست دێت‬ ‫لە وانە بەهەڵبژاردنی نوێنەرانی ڕاستەقینەی‬ ‫خەڵک وەک کاک فۆئاد وشیاری سیاسی خەڵک‬ ‫دەردەکەوێت‌و هاوکات لە کاتی وتووێژەکاندا‬ ‫کۆماری ئیسالمی بۆی دەردەکەوێت ڕێبەرانی‬ ‫ئەم بزوتنەوەیە شۆڕشگێڕانێکی شێلگیرن کە‬ ‫خەیانەت بەو باوەڕەی خەڵک پێی کردوون‬ ‫ناکەن‌ و لەگەڵ تەواوبوونی هەر خولێک لە‬ ‫وتووێژەکان کاک فۆئادی ڕێبەر سوننەتێکی‬ ‫شۆڕشگێڕانەی تری لە کوردستان دامەزراند‬ ‫کە بە پێشکەشکردنی ڕاپۆڕتی وتووێژەکان‬ ‫لە ناوجەماوەردا نیشانیدا هێزێک کە بۆ‬

‫«شاملوو» شاعیری یاخیبوون‬ ‫ئا‪ :‬دوارۆژ‬ ‫ئەحمەدی شاملوو ناسراو بە ‹›الف‪.‬‬ ‫بامداد›› شاعیر‪ ،‬نوسەر‪ ،‬ڕۆژنامەوان‌‪،‬‬ ‫وەڕگێڕو فەرهەنگنووس و یەکێک لە‬ ‫دەبیرانی کانوونی نوسەرانی ئێران‬ ‫لە سەردەمی پاشایەتی و دواتریش‬ ‫لەسەردەمی کۆماری ئیسالمی لە ئێران‬ ‫بوو‪.‬‬ ‫شاملوو لە دایکبووی ‪٢١‬ی سەرماوەزی‬ ‫‪١٣٠٤‬ی کۆچی هەتاوی لە تارانە و لە‬ ‫ڕێکەوتی ‪٢‬ی گەالوێژی‪١٣٧٩‬ی کۆچی‬ ‫هەتاویشدا لە کەرەج ماڵئاوایی لە ژیان‬ ‫کردووە و بۆ هەمیشە دونیای ئەدەبیاتی لە‬ ‫بەرهەمەنوێ و داهێنانەکانی بێبەش کرد‪،‬‬ ‫بەاڵم کاریگەرییەکانی لەسەر ئەدەبیات‌‬ ‫و بەتایبەت شێعری هاوچەرخی فارسی‬ ‫هەتاهەتایە دەمێنێتەوەو بەرهەمەکانی‬ ‫چێژی تایبەتیان هەیەو سەرچاوەیەکی‬ ‫گرینگن بۆ هۆگرانی شێعری نوێ فارسی‪.‬‬ ‫خوێندنی ئاکادێمیکی شاملوو بەهۆی‬ ‫ئیشی سەربازی بابیەوە پچڕپچڕ بووو‬ ‫لە ساڵی ‪١٣٢٢‬ی هەتاوی بەهۆی‬ ‫دەستبەسەربوونی بەهۆی هەڵسوڕانی‬ ‫سیاسییەوە تەواو دەبێت‪ ،‬بەاڵم شاملوو‬ ‫هەمیشە تینووی فێربوون بووو لە‬ ‫فێربوون ڕانەدەوەستا‪.‬‬

‫‪Dwaroj@komala.com‬‬

‫‪7‬‬

‫ئاوازەی شاملوو زیاتر بەهۆی گۆڕانکاری‬ ‫بنەڕەتی‌و‌ ڕچەشکێنی لە شێعری‬ ‫فارسیدایە کە بە گووتنی جۆرێک لە‬ ‫شێعرە کە بە شێعری سپی یا شاملوویی‬ ‫ناوی دەرکردووە کە لە شێوازی شێعری‬ ‫سپی فەڕانسەوی وەرگیرابوو و کە تاکوو‬ ‫ئەالنیش لە شێوازە گرینگەکانی شێعری‬ ‫فارسی ئەژمار دەکرێت‪.‬‬ ‫بەهرەی‬ ‫سەرچاوەی‬ ‫شاملوو‬ ‫دەرفەت‬ ‫نەبوونی‬ ‫لە‬ ‫خۆی‬ ‫شێعرگووتنی‬ ‫لە فارسەکانی لێدەکەوێتەوە و واڵمی‬ ‫بۆ بەدواداچوون بۆ موسیقا دەزانێت‌ و تووندی دەدەنەوە‪.‬‬ ‫دەڵێت ‹›خولیای مندالیم موسیقابوو شاملوو دەستی بۆ گەورەترین ئەفسانەی‬ ‫کەبەهۆی سەرکووتبوونی لە شێعردا پشتیوانی دامەزراندنی ئێران بردووەو‬ ‫سەری هەڵداوەتەوە››‪.‬‬ ‫شاهنامەیەک کە وەکوو دەقی پیرۆز‬ ‫ساڵی‬ ‫لە‬ ‫یوشیج‬ ‫دوای بینینی نیما‬ ‫ئەژماردەکرا دەباتە ژێرپرسیارەوەو‬ ‫شێعر‬ ‫نیمایی‬ ‫شێوازی‬ ‫‪١٣٢٥‬هەتاوی بە‬ ‫ڕوانگەی باو لەسەر پیرۆزی خاک دەگۆڕێت‬ ‫شکۆفەی‬ ‫تا‬ ‫«‬ ‫شێعری‬ ‫دەنوسێ تا لە‬ ‫بۆ پیرۆزی مرۆڤ‌و بەرژەوەندی جەماوە‪،‬‬ ‫‪١٣٢٩‬ی‬ ‫ساڵی‬ ‫کراسێک»»لە‬ ‫سووری‬ ‫ئەوکارە و ڕوانگەیەش ڕچەشکێنییەکی‬ ‫لە‬ ‫چوارچێوە‬ ‫جار‬ ‫یەکەم‬ ‫بۆ‬ ‫هەتاویدا‬ ‫گەورە ئەژمار دەکرا‪.‬‬ ‫پشتگۆ دەخات‌و شێوازی نوێ شێعری کاتێکیش لەسەر حافز دەدوێت و‬ ‫خۆی دادەنێت‪.‬‬ ‫دیوانەکەی ئیسالح دەکات‪ ،‬حافزێکی‬ ‫لەسەر‬ ‫جیاوازی‬ ‫ڕوانگەی‬ ‫شاملوو‬ ‫شۆڕشگێرو چاکسازێکی کۆمەاڵیەتی بە‬ ‫بە‬ ‫هەبوو‬ ‫فارسی‬ ‫کالسیکی‬ ‫ئەدەبیاتی‬ ‫خەڵک دەناسێت‌و وەها پێشەکییەکی‬ ‫تایبەت لەسەر شاهنامەی فردەوسی بۆ دەنووسێت کە لە کۆماری ئیسالمیدا‬ ‫و ئەفسانەکانی کە کاتێک لە ڕوانگەی پێشەکییەکەی ڕێگای باڵوبوونەوەی‬ ‫ڕاستییەکانی بەرژەوەندی خەڵکەوە چاوی لەگەڵ کتێبەکەی پێنادرێت‪.‬‬ ‫لێدەکا قارەمانەکانی فردەوسی دەبنە شاملوو جیا لە ڕچەشکێنی لە شێعردا‪،‬‬ ‫دژە خەڵک‌ و فردەوسی بەدرۆدەخاتەوە کەسێکی بەهەڵوێست بوو بەرامبەر‬ ‫و هەر ئەم ڕوانگەیەی‪ ،‬دژایەتی کەسانێک ڕووداوەکانی کۆمەڵگا‪ ،‬بۆ پاراستنی‬

‫بەرژەوەندی جەماوەری وتووێژدەکا دەبێ‬ ‫ئەوانیش لەوتووێژەکان ئاگادارکاتەوە‌و ئەم‬ ‫ت و ئەم‬ ‫باوەر بە جەماوەر بوونەی ئێدا هەبێ ‌‬ ‫شێوازی دانوستان لە گەڵ ڕژیم تا ئەمڕۆش‬ ‫پێوەری هەڵسەنگاندنی کەسانێکە کە بۆ‬ ‫لەگەڵ رژیم وتووێژ دەکەن‌و وتووێژی ئاشکرا‬ ‫پێشمەرجی هەموو وتووێژێکە کە ئامانجی‬ ‫بەرژەوەندی خەڵکە‌و ئاگادارکردنەوەی خەڵک‬ ‫لە وتووێژەکان ‌و بووەتە مەرجی رەوایی‬

‫نوێنەران لە ناو جەماوەردا‪،‬‬ ‫کۆچی مێژوویی مەریوان زۆر وانەی هەیە کە‬ ‫تا بە ئەمڕۆش دەکرێت شتیان لێفێربین ‌و‬ ‫بیانکەین بە رێنوێنی هەلسوڕانی داهاتوومان‪،‬‬ ‫لە ساڵیادی ئەم ڕۆژەدا وەبیرمان دێتەوە‬ ‫هێزی ئێمە لە جەماوەرەو ئامانجیشمان‬ ‫خزمەت بە جەماوەرە‌و هەرکاتێک ئەمانەمان‬ ‫لەبەرچاو بێت سەردەکەوین‌و دڵنیاین لەسەر‬ ‫ڕێبازەکەی کاک فۆئاد المان نەداوە‌‪.‬‬

‫بەرژەوەندی خۆی بێدەنگی هەڵنەدەبژاردو‬ ‫هەڵوێستی ڕوونی دەگرت‪ ،‬قەت نەبوو بە‬ ‫دەستەمۆی دەسەاڵتی دەوڵەتی‌ و هەمیشە‬ ‫بەشێک بوو لە کەسایەتی ڕووناکبیرانی‬ ‫ڕەخنەگری دەسەاڵت‪ ،‬چ لە سەردەمی‬ ‫دەسەاڵتی پاشایەتی و چ لەسەردەمی‬ ‫دەسەاڵتی مەالکان لە کۆماری ئیسالمیدا‪.‬‬ ‫شاملوو لە سەرەتای بەدەستەوەگرتنی‬ ‫دەسەاڵت لە الیەن مەالکانەوە بوو‬ ‫بە الیەنگری نەیارانی رژیمی تاران‬ ‫‌و لە کاتی گیانبەختکردنی هاوڕێی‬ ‫سەرکردە کاک فۆئادی ڕێبەر یەکێک‬ ‫لە شێعرەکانی پێشکەش بەو دەکات‌ و‬ ‫هەڵوێستەکەی توڕەیی کاربەدەستانی‬ ‫ڕژیمی لێدەکەوێتەوە‪.‬‬ ‫شاملوو وەکوو مرۆڤێک لە کات‌وشوێنێکی‬ ‫هۆکاری‬ ‫ژیاوەو‬ ‫دیاریکراودا‬ ‫سەرکەوتنەکەی لەوەدا بووە توانیوێتی‬ ‫بچێتە ناخی خۆزگە و ئاواتەکانی‬ ‫خەڵکەکەیەوەو بیانکۆڵێتەوەو باس لە‬ ‫شادی و خەمەکانیان بکات‌ و ڕاستییەکان‬ ‫بخاتە بەرچاوو بەزمانی شێعر بیانڵیتەوە‪.‬‬ ‫شامڵوو پێغەمبەرێک نییە لەئاسمانەوە‬ ‫وەحی بۆکرابێت‌ و ئەو بەزمانی شێعر‬ ‫بۆ خەڵکی گووتبێتەوە‪ ،‬شاملووبەرهەمی‬ ‫کۆمەڵگاکەی خۆیەتی ‌و کاریگەری‬ ‫لێوەرگرتووە‌وکاریگری لەسەرداناوەو لە‬ ‫شێعرەکانیدا ڕاستییەکانی کۆمەڵگای‬ ‫ئێران‪ ،‬بەهەموو جوانی و ناحەزییەکانیەوە‬ ‫ڕەنگ دەداتەوە‌و زایەڵەی ژیانی خەڵکە‪.‬‬ ‫سەرکووتی خوێناوی‌و جنایاتێک کە‬ ‫هەردووک رژیمی پاشایەتی‌ و کۆماری‬ ‫ئێراندا‬ ‫ئیسالمی لە کۆمەڵگای‬ ‫خوڵقاندویانە‪ ‌،‬بووەتە هاوارێکی ئاگرین‬

‫لە ناخی دڵێ شاملووەوە سەرهەڵدەدا‬ ‫و توڕەییەکەی‌و تێکەڵ بە خەمەوە‬ ‫ڵەشێعرەکانیدا دەردەکەون‪.‬‬ ‫بۆناسین کەسایەتی‌ و شێعرەکانی شاملوو‬ ‫دەبێ سەردەمی ژیانی شاملووش بناسین‬ ‫‌و بزانین ئەو شێعرانە لە ڕوباری ئەو‬ ‫مێژووەی تێدا گووتراون جیاناکرێتەوە‪.‬‬ ‫«هەوا زۆر ناجوانمێرانە ساردە»و وەها‬ ‫سەرمایەکی دڵتەزێن بەسەر ڕێبواراندا‬ ‫باڵی کێشاوە کە «سەریان بردووەتەوە‬ ‫ناو یەخەکانیانەوە»و «نایانهەوێ واڵمی‬ ‫ساڵوت بدەنەوە»و لەوەها کاتێکدا کە‬ ‫شەپۆلی جەماوەر پاشەکشەی کردووە‪،‬‬ ‫ڕووناکبیری شۆڕشگێڕ لە دارستانی‬ ‫تاریکدا وەک نەمامێک سەرهەڵدەداو بااڵ‬ ‫دەکاو بەدوای دۆزینەوەی تیشکی خۆڕو‬ ‫هێنانی بۆ ناو دارستاندایە‌و‬ ‫مژدەدەدا» ساڵەهای چاوەڕوانییە‪،‬‬ ‫چاوەڕوانی سەرهەڵدانی گەڵ‬ ‫زوڵممان لەناوبرد‬ ‫ئازادیمان کردە قیبلە‬ ‫لەوکاتەوە گەل ڕاپەڕی‬ ‫ژیان بوو بەبەشی ئیمە»‬ ‫ومزگێنی دونیایەکی ئینسانیمان لە زمانی‬ ‫شاعیرەوە پێدەدرێت‪.‬دونیایەک کە مانای‬ ‫هەر وشەیەک خۆشەویستییە و موسیقای‬ ‫هەر وتەیەک ژیانەو دڵ بۆ ژیان کفایەتە‪.‬‬ ‫«ئاسۆی‌ڕوون» وێنەیەکی زیندووە‬ ‫لە خولیای ژیان کە باوەڕی بە‬ ‫بەردەوامی تاریکی نییە بۆئەوانەی‬ ‫کەوا تێدەکۆشن‌و بە تێکۆشانی خۆیان‬ ‫باوەکوو‬ ‫چاوەڕوانی»ئەوڕۆژە»ن‪،‬‬ ‫ئەوڕۆژە بۆخۆشیان ئیتر نەمابن‪.‬‬


‫‪6‬‬

‫ژمار‌ه (‪٢٠١٨/٨/٦ )٧٤‬‬

‫کۆمەاڵیەتی‬

‫‪Dwaroj@komala.com‬‬

‫دیاردەی مادەهۆشبەرکان و سیاسەتی ڕژیمی ئێران لە ڕۆژهەاڵتی کوردستان‬

‫خەلیل فەتحی‬

‫مادە هۆشبەرەکان‪ ،‬ئامرازێکە کە بە‬ ‫دەست دوژمنانی نەتەوەی کورد بە‬ ‫تایبەت ئێران‪ ،‬کە بە هێمنی خەریکە‬ ‫کۆمەڵگای کوردی لە ناو دەبات‪ .‬بازر‬ ‫گانیکردنوبەکارهێنانیمادەهۆشبەرەکانلە‬ ‫کوردستان لە پەرەسەندندایەو بووەتە‬ ‫دیاردەیەکی ترسناک کە هەڕەشە لە‬ ‫هەمەە بوارەکانی کۆمەاڵیەتی‪ ،‬ئابووریو‬ ‫سیاسی داهاتووی کۆمەڵگای کوردی‬ ‫دەکات ‪.‬‬ ‫بەدرێژایی مێژوومادەی هۆشبەر چەکێکی‬ ‫ژەهراوی بووە لە ژیانی مرۆڤایەتیدا‪،‬‬ ‫وەکو ئامرازێک بەکار هاتووە لە الین‬ ‫داگیرکەوە بۆ بە‬ ‫واڵتانی زلهێزو‬ ‫کۆیلە کردنی گەالن لەسەر هەردوو‬ ‫ئاستی تاک و کۆمەڵگا ‪ .‬چەکێکی‬ ‫دژە مرۆڤ بووە کە دەستەاڵتدارانی‬ ‫دونیا دژ بە یەکتر‪ ‬بەکاریانهێناوە‪ ،‬بە‬ ‫مەبەستی رووخاندنی ئیمپراتور‪ ،‬بردنەوە‬ ‫لە شەڕەکاندا‪ ،‬تەسک کردنەوەی‬ ‫دەسەاڵتی سەربازیی‪ ،‬سیاسیی و‬ ‫ئابووریی یەکتر و بەرەو هەڵدێر بردنی‬ ‫نەتەوەکان‪ .‬بەناوبانگترینیان‪ ،‬دوو شەڕ‬ ‫لە لە سەدەکانی حەڤدە و هەژدەدایەکە‬ ‫شەڕی‪« ‬ئەفیون» بووەلەنێوانبریتانیاو‬ ‫چینداهەڵگیرساوە‪.‬‬ ‫مادەی هۆشبەر‪ ،‬هەروەها بە درێژایی‬ ‫مێژوو ئامرازێک بووە بۆ بازرگانیو‬ ‫کەڵەکە کردنی سەرمایەو بەهێز کردنی‬ ‫ئابووری واڵتانی زلهێز و داگیرکەر‪.‬‬

‫گیرودەبوون بە مادەهۆشبەرکان‪،‬یەکێک‬ ‫لە گەورەترین کێشە کۆمەاڵیەتیو ئابووریو‬ ‫بێهداشتییەکانی ئەمڕۆی کۆمەڵگای‬ ‫ئێرانو بەتایبەت کوردستانیڕۆژهەاڵتە‬ ‫کە بووەتە هەڕەشەیەک بۆ سەر بنە‬ ‫ماڵەکانکۆمەڵگا‪.‬‬ ‫گیرۆدەبوون بە مادە هۆشبەرکان بووەتە‬ ‫هۆی دابەزینی زۆریەک لە بەها و کولتور‬ ‫و ئەخالقی نێو کۆمەڵگاو هەر بەم‬ ‫هۆیەوە بارودۆخی کۆمەڵگا و بنەماڵەکان‬ ‫بە شێوەیەکی جیددی دەخاتە‬ ‫مەترسیەوە‪،‬بە داخەوە پەرەسەندنی‬ ‫بە کار هێنانی مادە هۆشبەرەکان لە‬ ‫ئێران گەێشتوەتە ئەو ڕادەیەی کە‬ ‫خوێندکارانی قوتابخانەکانیشی بەرەو‬ ‫الی خۆی کێشاوە‪.‬‬ ‫کوردستانیش لەو شەپۆلە ماڵوێرانکەرە‬ ‫بێبەش نەبووە و یەکێک لە تراژیکترین‬ ‫بابەتەکانگیروودە بوونی الوانی ڕۆژهەاڵتی‬ ‫کوردستان بە مادە هۆشبەرەکانە‪.‬‬ ‫الوانلە بێ هیواییدا بۆ ئەوەی لە‬ ‫دەستی کێشە کۆمەاڵیەتی و بنەماڵەیی‬ ‫و جیاوازی و هەژاری وهەروەها ئەو‬ ‫کێشانەی کە لە الیەن ڕژیمی ئێرانەوە بە‬ ‫سەریانداسەپاوە‪ ،‬بەداخەوە پەنا بۆ مادە‬ ‫هۆشبەرەکان دەبەن‪.‬پەنا بۆ شتێک کە‬ ‫ماڵوێرانکەرەو ئەساسی بنەماڵەوکۆمڵگا‬ ‫تێکدەدات ودەیان کێشەی ڕۆحی و‬ ‫دەروونیان تووش دەکات‪،‬کە بەداخەوە‬ ‫پەرە سەندنی گیروودەبوون لە‬ ‫ڕۆژهەاڵتی کوردستان داوێنی مندااڵن و‬ ‫تازە الوانیشی گرتۆتەوە‪.‬‬ ‫ئیعتیاد یەکێک لەوئامرازانەی شەڕی‬ ‫نەرمە کە ڕژیمی ئێران لە سەری سەرمایە‬ ‫گوزاری کردووە و تەواوی هەوڵی‬ ‫خۆی بۆ ئەم بەرنامەیە خستووەتە‬ ‫گەڕ‪،‬ڕژیمی ئێران هەر لە سەرەتای‬ ‫هاتنە سەرکاریەوە‪،‬لەبەرەوپێشبردنی‬ ‫سیاسەتەکانی خۆی بۆ بە چۆکداهێنانی‬ ‫کوردستان‬ ‫ڕۆژهەاڵتی‬ ‫بەخەڵکی‬ ‫بێئاکام ماوە‪ ،‬دەستی دایە پەرەپێدانو‬ ‫باڵو کردنەوەی مادە هۆشبەرەکان لە‬ ‫پارێزگاکانی کوردستان‪.‬‬ ‫بێگومان دروستبوونی کۆمەڵگایەکی‬ ‫تووشبوو بە مادەی هۆشبەر یەکێک‬

‫لەو سیاسەتانەی ڕژیمی ئێرانە کە هیچ‬ ‫کاتێک بۆ کۆمەڵگا و ئیرادەی خەڵک‬ ‫بەها و ئەرزشی دانەناوە‪ ،‬کوردستان‬ ‫لە یەکەمین ڕۆژەکانی شۆرشی گەالنی‬ ‫ئێران لە ڕێبەندانی ساڵی ‪١٣٥٧‬ی‬ ‫هەتاوییەوە‪ ،‬ئامانجی هێرشی دوژمنانی‬ ‫سوێندخواردوی خۆی بووە و تا ئەمڕۆش‬ ‫بەردەوامە‪.‬‬ ‫یەکێکتر لە بەرنامەکانی ڕژیمی ئێران‬ ‫بۆ پەرەپێدانی مادە هۆشبەرەکان لە‬ ‫ڕۆژهەاڵتی کوردستان دەست پێگەیشتنی‬ ‫ئاسان بە مادە هۆشبەرەکانە‪،‬‬ ‫بەدابەزاندنی نرخی مادەکان و‬ ‫دەسترەسی ئاسان‪،‬بە شێوەیەک کە‬ ‫ئەو کەسەی کە مادەی هۆشبەر بە‬ ‫کار دێنێت دەتوانێت لە ماوەی کەمتر‬ ‫لە چەند خولەک بە نرخێکی هەرزان‬ ‫پەیدای بکات‪.‬‬ ‫لەم سااڵنەی دواییدا‪،‬ڕژیمی ئێران‬ ‫بە بەکارهێنانی باندێکی مافیایی بە‬ ‫هاوکاری سپای پاسدارن‪ ،‬هێزی ئیتیزامی‬ ‫و ناوەندی بە ناوبەرەنگاربوونەوە لە دژی‬ ‫مادە هۆشبەرەکان(ستاد مبارزە با مواد‬ ‫مخدر)‪،‬دەستی داوەتە دروست کردنی‬ ‫مادەی سەنعەتی و حەبی جۆراوجۆر بۆ‬ ‫تێکدانی مێشکی الوان لە تەواوی ئێراندا‬ ‫و بە تایبەت لە ڕۆژهەاڵتی کوردستان‪.‬‬ ‫لە ڕۆژهەاڵتی کوردستان کێشەی ئابووری‬

‫بێداد دەکات و سەرگەرمی سالم یان‬ ‫نرخی گرانە یان دەست ناکەوێت‪،‬الوانی‬ ‫تووشبوو بە نەخۆشی دەروونی و ڕۆحی‬ ‫و بێ هیوایی لە دواڕۆژ و نەبوونی‬ ‫کار‪،‬یان کەسانێک کە ژیانی هاوبەشیان‬ ‫هۆکارگەلێکی‬ ‫هەروەها‬ ‫تێکچووە‬ ‫زۆرتر‪......‬هۆکاری پێکهێنانی مەوزوعی‬ ‫ڕوو کردن لە مادەهۆشبەرەکانە‪،‬زۆرینەی‬ ‫ئەو کەسانەی کە مادەی هۆشبەری‬ ‫قورس بە کار دێنن بارودۆخی ئابووری‬ ‫باشیان نیە‪.‬‬ ‫بە هۆی سیاسەتەکانی ڕژیمی ئێران‬ ‫لە ماوەی ئەم چەند ساڵەدا بارودۆخی‬ ‫ئیعتیاد لە شارەکانی ڕۆژهەاڵتی‬ ‫کوردستان زۆر خراپتر بووە وئەم‬ ‫سیاسەتەی ڕژیمیش‪ ،‬دوو هۆکاری‬ ‫هەیە‪،‬یەکیان دوور کردنەوەی الوانی‬ ‫کورد لە سیاسەت‪،‬دووهەم دەستڕەسی‬ ‫بە قازانجی زۆرتر لە ڕێگای کڕین و‬ ‫فرۆشتنی مادەی هۆشبەرەوە‪.‬‬ ‫بە پێی یاسا‪ ،‬کڕین و فرۆشتنی‬ ‫مادەی هۆشبەر قەدەغەیە‪،‬بەاڵم لە‬ ‫دەستی ئەو کەسانەی‬ ‫کوردستان‬ ‫کە کاری فرۆشتنی مادەکان دەکەن‬ ‫ئاوااڵیە وهێزی ئینتیزامی ڕژیم خۆی‬ ‫یارمەتیدەری ئەو کەسانە دەکات کە لە‬ ‫شارەکانی کوردستاندا مادەی هۆشبەر‬ ‫دەفرۆشن‪.‬‬

‫بە هۆی بەکار هێنانی مادە‬ ‫بە‬ ‫هؤشبەرەکان‪،‬تووشبوون‬ ‫نەخۆشییەکانی وەکوو ئەیدز و هەپاتیت‬ ‫و ‪ ....‬کە لە ئەنجامدا ئازار وناخۆشی‬ ‫زۆری لێدەکەوێتەوە‪ ،‬خەریکە کۆمەڵگا‬ ‫بەرەو دواکەوتووی و نەخۆشی دەبات‪.‬‬ ‫ڕۆژانە بە ئاماری ژنان و کچانی تووشبوو‬ ‫بە مادەی سەنعەتی زیاتر دەبێت‪،‬کە‬ ‫ئەمەش بووەتە هۆی پەیدا بوونی باندی‬ ‫قاچاخ و موعاملەی سێکس و دروست‬ ‫بوونی ناوەندەکانی لەشفرۆشی ژنان و‬ ‫کچانی سەر شەقامەکان‪.‬‬ ‫بە کار هێنانی ئەم سیاسەتە دژە‬ ‫مرۆڤانەی ڕژیمی ئێران‪،‬لە پێشدا بۆ‬ ‫بەرگری لە پەیوەست بوونی الوانی‬ ‫کورد بە ڕیزەکانی خەبات بوو‪،‬بەاڵم‬ ‫ئەمڕۆ بووەتە بەشێک لە ستراتیژی بۆ‬ ‫پایدار بوونی ئەمنیەتی ڕژیم کە لە الیەن‬ ‫سپای پاسدارانەوە لە کوردستان بە ڕێو‬ ‫دەچێت‪.‬‬ ‫هەروەها کە پێشتر باس کرا‪،‬تاوانباری‬ ‫سەرەکی لە دیاردەی مادە هۆشبەرکان‬ ‫لە ڕۆژهەاڵتی کوردستان و قوربانیدانی‬ ‫ئەم دیاردەیە ‪ ،‬کۆمەڵگای سەرمایەداری‬ ‫سیاسییەکەڕژیمی‬ ‫نیزامێکی‬ ‫و‬ ‫کۆماریئیسالمیلەئێرانەکە بەپێی بەرژەو‬ ‫ەندیوئامانجیستراتژیکیسیاسیوکۆمەاڵیەت‬ ‫ی‪،‬تووشبووان بە مادە هۆشبەرەکانیان‬ ‫گیروودە کردوە‪.‬‬ ‫بە کار هێنەرانی مادە هۆشبەرەکان‬ ‫کەسانێکیخراپ نین دەبێت وێڕای‬ ‫پشتیوانی ئینسانی و کۆمەاڵیەتی‬ ‫و هاودەردی‪ ،‬یارمەتیان بکرێت و‬ ‫کەسایەتیان لە کۆمەڵگادا بپارێزیێت‬ ‫و بۆ چارەسەربوونیانبەئەم گیروودەیە‬ ‫پەرمون(اعتماد بە نفس)پیبدرێت‪،‬دەبێت‬ ‫بێزاری خۆیان بە شێوەیەکی هەدەفمەند‬ ‫بە دژی ڕژیمی ئێران بە کار بێنین‪.‬‬ ‫ئێمە دەبێت لە دژی ئەم دیاردەیە و‬ ‫کاریگەرییە خراپەکانی لە نێو کۆمەڵگادا‬ ‫ڕاوەستین وبۆ پاککردنەوەی بەکار‬ ‫هێنەرانی مادە هۆشبەرەکان‪ ،‬توانای‬ ‫خۆمان بخەینە گەڕ و تێبکۆشین ئەم‬ ‫کارە بکەین بە یەکێک لە ئەرکەکانی‬ ‫خەبات بۆکۆمەڵگای کوردستان‪.‬‬

‫مندااڵنی کار‬

‫ژیال ئەحمەدی‬ ‫لە پیناسەی جیهان و بە پێ ماددەی یەك‬ ‫ڕێکەوتنامەی مافی منداڵ “ مندااڵنی کار‬ ‫بریتین لەو مندااڵنەی کە تەمەنیان لە ‪٥‬‬ ‫سال زیاتر و لە ‪ ١٨‬سال کەمترەو بە زۆرە‬ ‫ملی زیاتر لە ‪ ١٤‬کاتژمیر لەحەوتوویەکدا‬ ‫کار دەکەن “‪.‬‬ ‫دیاردەی مندااڵنی کار ئاماژە بە کار‬ ‫پێکردنی زۆرە ملی بە مندااڵنی ژیر تەمەن‬ ‫‪ ١٨‬سالە کە دەبێتە هۆی ئەوەی منداڵ لە‬ ‫سیستمی پەروەردەو خوێندن‌و قوتابخانە‬ ‫دوور بکەویتەوە جگە لەمەش تەمەنی‬ ‫منداڵی بە فێرۆ بروات‌و مافەکانی منداڵ‬ ‫بوون لە دەست بدات ‪ ،‬هەەروەها بە هۆی‬ ‫کار کردنەوە لە باری جەستە یی‪ ،‬دەروونی‪،‬‬ ‫ئەخالقی و کۆمەاڵیەتی ئازاری پێبگات‌و‬ ‫تووشی خەسار بێت‪.‬‬ ‫میژووی مندااڵنی کار لە جیهان دەگەرێتەوە‬ ‫بۆ پێش سالەکانی ‪ ١٩٤٠‬کە لە ئووروپا‬ ‫و ویالیەتە یەک گرتووەکانی ئەمریکاو‬ ‫واڵتە داگیرکراوەکان لە درێژایی شۆرشی‬ ‫پێشەسازیدا مندااڵنی تەمەن ‪ ٥‬بۆ ‪ ١٤‬سال‬ ‫لە مەزرا کشتوکالییەکان و بیناسازی‪،‬‬ ‫کارگە وکارخانەکان ‪ ،‬کانەکانێک وەک‬

‫بەردو خەڵوەزو زێر و‪ ،...‬فرۆشتنی ڕۆژنامە‬ ‫‪ ،‬کارکردنی شەوانە بە شێوەی ‪ ١٢‬کاتژمێر‬ ‫لە هەلومەرجێکی نالەبار و مەترسیدار و‬ ‫لە زۆربەی حاڵەتەکاندا کوشندە کاریان‬ ‫دەکرد ‪.‬‬ ‫بە وتەی یونیسێف و ڕێکخراوەی‬ ‫نێونەتەوەیی کار ‪ ،‬لە سالی ‪ ٢٠١٣‬زایینی‬ ‫نزیکەی ‪ ١٦٨‬مڵیون منداڵی تەمەن ‪ ٥‬بۆ‬ ‫‪ ١٧‬سال لە سەراسەری دونیادا گیرودەی‬ ‫دیاردەی مندااڵنی کار بوون‌و ئیستایش‬ ‫نزیک ‪ ٣٦٠‬مڵیون منداڵی کار لە هەموو‬ ‫جیهان هەیە کە تەمەنیان ‪ ٥‬بۆ ‪ ١٤‬سالە‬ ‫و لە مەترسیدا کاردەکەن و زۆرترین ڕێژەی‬ ‫مندااڵنی کار لە ئافریقای ڕەش تۆمار کراوە‬ ‫‪ .‬کە لە سەدا ‪٥٠‬ی ئەم مندااڵنە خەریکی‬ ‫ئیش کردنن ‪ ،‬لە ئێرانیش لە هەر شەش‬ ‫منداڵێك ‪ ،‬یەکێك کار دەکات ‪ ،‬بەالم‬ ‫ئامارێکی دروست لە سەر مندااڵنی کار لە‬ ‫ئێران نییە چونکە ناوەندە دەوڵەتیەکان‬ ‫و هەروەها ڕێکخراوە سەر بە خۆکان هیچ‬ ‫پێناسەیەکی هاوبەشیان لە مندااڵنی کار‬ ‫نیە کە زۆرتری دەگەرێتەوە بۆ سیاسەتی‬ ‫دژبە مافی مروڤ لە رژیمی ئێران ‪.‬‬ ‫لە الیەن یونیسێفەوە ڕۆژی ‪١٢‬ی ژووەن‬ ‫وەکوو ڕۆژی جیهانی بەرەنگاربوونەوەی‬ ‫کارکردنی مندااڵن راگەیندراوە ‪ ،‬کە لە‬ ‫سەراسەری جیهاندا نزیکەی ‪ ٣٦٠‬مڵیونن‬ ‫منداڵی کار ناسراوتەوە ‪ .‬زۆربەی ئەم‬ ‫مندااڵنە خۆراك و ئاگاداری پیوستیان نییە‬ ‫و بە گشتی بێوەری لە هەلی منداڵی کردن‬ ‫و پتر لە نێویەك لەم مندااڵنە بەرەورۆی‬ ‫خراپترین و قورسترین کارەکان وەکوو‬ ‫کارکردنی لە شوێنی پر مەترسی ‪ ،‬کوێلەتی‬ ‫یا شێوەکانی دیکەی کاری زۆرە ملی ‪،‬‬ ‫چاالکی نایاسایی وەکوو قاچاقی مادە‬ ‫سڕکەرەکان ‪ ،‬دزی ‪ ،‬لەشفرۆشی دەبن و‬ ‫بە هۆیانە ئەم مندااڵنە دەکەونە مەترسی‬

‫و تووشی ئیعتیاد و نەخۆشی دەبن و‬ ‫سالمتیان دەکەوێتە مەترسی ‪.‬‬ ‫لە زۆربەی واڵتانی دونیادا ‪ ،‬مندااڵن لە‬ ‫هەلومەرجێکی خراپ و نالەبار دەژین و‬ ‫پیویستە هەنگاوی خێرا و تایبەت لەمبارەوە‬ ‫هەڵبگیری ‪.‬‬ ‫لە ئێرانیش زۆربەی مندااڵنی کار بە هۆی‬ ‫خراپی دۆخی ئابووریی بنە ماڵەکە یان‬ ‫روویان لەم کارەکردووە ‪ ،‬زیاد بوونی‬ ‫ڕێژەی مندااڵنی کار لە شارەکانی ئێران‬ ‫وەکوو ئۆرمیە ‪ ،‬تاران ‪ ،‬کرماشان و تەوریزو‬ ‫هتد ‪ ،‬ژمارەیان کەم نیە ئەم مندااڵنە کە‬ ‫بارودۆخی ژیان ناچاریان کردووە کە لەشی‬ ‫ناسکیان بدەنە بەر کاری سەخت و تاقەت‬ ‫پڕوکێن بۆ ئەوەی داهاتێکی هەرچەند کەم‬ ‫بۆ بنەماڵەیان پێكبینن ‪ ،‬ئەم مندااڵنە لە‬ ‫هاوین و زستان لە گەرما و سەرما لە ناو‬ ‫شەقامەکان ‪ ،‬کۆالنەکان و بە تایبەت لە‬ ‫ناوەندی شارەکان ئارەق دەرێژن و کار‬ ‫دەکەن بۆ ئەوەی پارەی نانێکی ئێوارەی‬ ‫بنەماڵەکەیان دابینبکەن و لە پشودان‌و‬ ‫حەسانەوە ‪ ،‬لە خۆیندن و پەوەردە بیبەشن‬ ‫‪.‬‬ ‫تویژینە مەیدانییەکان دەڵین سەدەی ‪٩٠‬‬ ‫ی مندااڵنی کار بنەمالەیان هەیە بەالم لە‬ ‫هەژاری دەژین و بۆ دابینکردنی بژیوی‬ ‫ژیانیان ئارەق دەرێژن و دونیای منداڵیان‬ ‫بە فێرۆ دەروات ‪.‬‬ ‫کارکردنی زۆرەملی بۆ مندااڵنی کار‬ ‫قەیرانێکی کۆمەاڵیەتی قوولە لە ئێران‬ ‫کە کاربەدەستانی حکومەت نایبینن‬ ‫‪ ،‬ئەم مندااڵنە قوربانی ناعەداڵەتی و‬ ‫قەیرانە کۆمەاڵیەتی و ئابوریەکانی دونیای‬ ‫سەرمایەدارین و لە پەروەردە دوورن و دوا‬ ‫ڕۆژ تووشی خەساری کۆمەاڵیەتی دەبن و‬ ‫داهاتویەکیان بۆ دوا رۆژی خۆیان نییەو‬ ‫لە تەمەنی خوار بۆ بژیوی ژیانی خویان‬

‫و بنە مالە یان ناچارن ماوەی ‪ ١٢‬تا ‪١٤‬‬ ‫کاتژمیر لە سەرشەقامەکان کار بکەن و‬ ‫ئەمەش مەترسی گەورەی هەیە بۆ ئەم‬ ‫مندااڵنە کە ڕاکێشرانی بەرەو سیگار و ماده‬ ‫هۆشبەرەکان ‪ ،‬تووشبون بە گەندەلی و‬ ‫دزی ‪،‬لەشفرۆشی هەیە و خەسار دەبینن ‪.‬‬ ‫لە توێژینە مەیدانیەکان ئاماژە بەو کراوە کە‬ ‫مندااڵنی کار لە زۆربە ی کات دەکەونە بەر‬ ‫دەستدرێژی و ئازاری جنسی و بەشێکی تر‬ ‫لەم مندااڵنە بۆ قاچاغی مادە سڕکەرەکان‬ ‫کەڵکیان لێوەردەگیرێ و مندااڵنی کار‬ ‫تووشی نا هۆمیدی دەبن و ‪ ٥٠‬لەسەدی‬ ‫ئەم مندااڵنی حەزیان لە خۆکوشتنە ‪.‬‬ ‫رژیمی ئێران بە قازانچی خۆی نابینێت‬ ‫تا ئامارەکان بە تەواوی‌و بە دروستی‬ ‫بخاتە روو چون دەکەوێتە ژیر پرسیار و‬ ‫لێکۆلێنەوە و ناچار دە بێت کە شوینی‬ ‫پەروەردەو مووچەیان بۆ دابین بکات‪،‬‬ ‫مندااڵنی کار لە بۆیاخچێتی‌و جاجکە‬ ‫فرۆشتن هەتا کارگەری وەکوو کۆڵبەری‬ ‫لە ناوچە سنوورییەکان کار دەکەن وە‬ ‫هەموو ئەمانە دەگەرێتەوە بۆ کێشەی‬

‫بنچینەیی دەسەاڵت و زوڵمی سەرمایەداری‬ ‫کە منداڵآنی کار بوونەتە قووربانی ‪ (،‬تا‬ ‫کێشەی هەژاری بنەماڵەی ئەم مندااڵنە‬ ‫چارەسەر نەبێت هەر بەردەوام مندااڵنی کار‬ ‫بوونیان هەیە )‪ ،‬بەاڵم کۆماری ئیسالمی‬ ‫کێشەی مندااڵنی کار بە شێوە زۆردڕەندانە‬ ‫و وەحشیانە چارەسەر دەکات‌و سوورەتی‬ ‫مەسەلەکە پاک دەکاتەوە بە کۆکردنەوەی‬ ‫ئەم مندااڵنە بۆ گرتووخانەکان و گرتنی‬ ‫وثیقە لە بنە مالەیان لە بەرانبەر ئازاد‬ ‫کردنی ئەم مندااڵنە و ئەگەر بنەماڵە یان‬ ‫نەبێت لە گرتووخانەکان زۆر ئازاریان‬ ‫دەدات و بەشی لەم مندااڵنە هەڵدێن و‬ ‫دووبارە بۆ بژیوی ژیانیان پەنا بۆ کاری‬ ‫ناو شەقامەکان دەبەن و کاری ڕەش دەکەن‬ ‫مندااڵنی کار وەکوو هەموو مندااڵنی جیهان‬ ‫مافی ژیانیان هەیە و دەبێت لە دونیای‬ ‫منداڵی خۆیان بن و بەشدار بن لە خۆێندن‬ ‫و پەروەردە ‪ ،‬لەشی ناسکی و جوان ئەوان‬ ‫بۆ کاری رەشی سەرمایەداری دروست‬ ‫نکراوە بەڵکوو وەکوو ئینسانێک دەبێت‬ ‫ژیان بکەن ‪.‬‬


‫‪Dwaroj@komala.com‬‬

‫سەرنوسەر‪:‬‬

‫رەزا کەعبی‬

‫بەڕێوەبەری نوسین‪:‬‬

‫فۆئاد شێربەیگی‬

‫بۆ خوێندنه‌وه‌ی دواڕۆژ له‌سه‌ر تۆڕی ئینتێرنێت‬ ‫سه‌ردانی ‪ www.komala.com‬بکه‌ ‌ن‬ ‫پەیوەندی ‪dwaroj@komala.com‬‬

‫حجابی زۆرەملی‪ ،‬ئامراز یا ئامانج‬ ‫ئا‪ :‬دواڕۆژ‬ ‫کۆماری ئیسالمی لە ئێران لە کاتی‬ ‫دامەزرانییەوە ڕوانگەیەکی ئایینی‌و تایبەتی‬ ‫بۆ ژنان هەبووە‌و نارەزایەتی ‪٨‬ی مارسی‬ ‫‪ ١٩٧٩‬یەکەم نارەزایەتی دەربڕینی بەرباڵوی‬ ‫ژنانی ئێران بە بارودۆخە تازەیەی رژیم‬ ‫بوو کە ئەوکات سەرکەوتوو بوو و رژیم‬ ‫لە ڕواڵەتدا پاشەکشەی کرد بەاڵم بە‬ ‫جێگیربوونی دەسەاڵتەکەی ‌و سەرکووتی‬ ‫نەیاران توانی دواکەوتوترین یاساکانی دژەژن‬ ‫لە کۆماری ئیسالمییەکەی لە ئێران پەسەند‬ ‫بکا و بەسەر کۆمەڵگادا بیسەپێنێت‪.‬‬ ‫یاسای‬ ‫زۆر‬ ‫ئیسالمی‬ ‫کۆماری‬ ‫کۆنەپەرەستانەی‌تری هەبووە‌و بەرەبەرە‬ ‫دەستی لێهەڵگرتوون‌ و کەمێک لە پشگۆی‬ ‫خستوون بەاڵم یاساکانی دژە‌ژن بەتووندترین‬ ‫شێوە بەڕێوە دەچێت‌و نەرم‌و نیانییەکیان‬ ‫تێدا بەدیناکرێت‪.‬‬ ‫یەکێک لەو یاسایانە حجابی زۆرە مڵییە کە‬ ‫بە تووندترین شێوە بەڕێوە دەچێت و رژیم بۆ‬ ‫بەڕێوەبردنەکەی تێچوویەکی زۆریش دەکا‪،‬‬ ‫لە زەختی یاسایی‌و پڕوپاگەندە‌وە بگرە تا‬ ‫بەشی پەروەردە کە هەموو دامودەزگاکانی‬ ‫رژیم گرینگییەکی یەکجار زۆری پێدەدەن‪.‬‬ ‫ڕەنگبێت ئەو تێچووە زۆرە‌ بەالی‬ ‫زۆرکەسەوە سەیر بێت ‌‌و لە الیەنگرانی‬ ‫کۆماری ئیسالمیش پێیانوابێت پێویست‬ ‫ناکات‪ ،‬کەسانێکیش ڕەخنە بگرن کێشەی‬ ‫ژنان تەنیا حجابی زۆرەملی نییە ئەو باسە‬ ‫دابەزاندنی ئاستی داواکری ژنانە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫دڵنیاتان دەکەمەوە هەردووک الیەن لە هەڵە‬ ‫دان‌‪ ،‬بابەتەکە لەوە گرینگترە ئاوا چاوی‬ ‫لێبکەی‪.‬‬ ‫الیەنگرانی رژیم پێیان وایە ئامانجی‬ ‫کۆماری ئیسالمی لە دانانی وەها یاسایەک‬ ‫دروستکردنی کۆمەڵگایەکی ئیسالمییە‌و‬ ‫کۆمەڵگای ئیسالمی پێویست دەکا‬ ‫ڕواڵەتێکی ئیسالمی هەبێت‌ و یەکێک‬ ‫لەو تایبەتمەندییانەش بوونی حجاب لە‬ ‫کۆمەڵگاکەدایە‌‌و بەو پێیەش حجابیان‬

‫یەکێک لە کچانی شەقامی ئینقالب‬ ‫بەالوە وەکوو ئامانجی کۆمەڵگای ئیسالمی‬ ‫دەردەکەوێت ‌و رەنگبێت لەسەر چۆنییەتی‬ ‫حجابەکە رای جیاوازیان هەبێت‪.‬‬ ‫بەشێکیش لە نەیارانی کۆماری ئیسالمی‬ ‫باسی حجابی زۆرەملیان بەالوە زیاتر‬ ‫وەکوو ئامانجێکی بزوتنەوەی ژنان بۆ‬ ‫ئازادی جۆری دەرکەوتن دیتە بەرچاو‌و بەو‬ ‫هۆیەشەوە پێیان وایە لە کاتێکدا کە یاسای‬ ‫دژە ژنی زۆر گرینگتر هەیە پێویست ناکا‬ ‫باسی حجابی زۆرەملی بکردرێت‌ و لە پێشدا‬ ‫با بچینە سەر داخوازییەکانی‌تر‌و بە هۆی‬ ‫کولتوری کۆمەڵگا خۆ لەو بابەتە نەدەین‌و‬ ‫ئەوە کێشەی کەمینەیەکە‌‪.‬‬ ‫بەاڵم ئەگەر لە ڕوانگەی پێناسەوە کۆماری‬ ‫ئیسالمی وەکوو نیزامێکی ئایدیۆلۆژیک‬ ‫چاولێبکەین کە دەیهەوێت بە سەپاندنی‬ ‫هێژمونی خۆی بەسەر کۆمەڵگادا کۆنترۆلی‬ ‫بارودۆخەکە بکات‌‪ ،‬شتێکی جیاوازمان بۆ‬ ‫دەر دەکەوێت کە بۆ کۆماری ئیسالمی لە‬

‫ئێران حجاب تەنیا ئامرازێکی کارامەیە بۆ‬ ‫کۆنترۆلی زەینیی جەماوەر‌و کۆمەڵگا بە‬ ‫مەبەستی سەپاندنی هێژمونی خۆی‪ ،‬نەوەک‬ ‫ئامانجێک بۆ بەدیهاتنی تایبەتمەندییەکی‬ ‫کۆمەڵگای ئیسالمی‪.‬‬ ‫هەموو نیزامێکی تۆتالیتێر بۆ مانەوەو‬ ‫جێخستنی ئایدیۆلۆژییەکەی پێویستی بەوەیە‬ ‫بە کەڵک وەرگرتن لە هەموو ئامرازەکانی‬ ‫کاریگەر لەسەر بیرکردنەوەی جەماوەر‬ ‫کۆنترۆلی زەینی خەڵک بکات تا بتوانێت‬ ‫کردەوەی خوازراوی خۆی لێیان ببینیت‌و‬ ‫ئەوەش بە کەڵک وەرگرتن لە نوسراوەو‬ ‫کتێب‌و دەزگای ڕاگەیاندن‌ و سەرچاوەکانی‬ ‫بەرهەمهێنانی بەرهەمە کولتورییەکانەوە‬ ‫دەکرێت تا بەدەستەوەگرتنی سیستمی‬ ‫پەروەردە‪ ،‬بەاڵم بابەتێکی گرینگتر هەیە‬ ‫کە زیاترین کاریگەری لەسەر زۆرترین کەس‬ ‫دەبێت ئەویش کەڵک وەرگرتن لە هێماکانی‬ ‫بااڵدەستی دەسەاڵتە لە ئاستێکی بەرباڵودا‬

‫کە دەتوانێت کاریگەرییەکی زۆری لەسەر‬ ‫زەینیی ناوشیار مرۆڤ هەبێت ‌و بە‬ ‫کەمترین تێچوو لە چاو ئامرازەکانیتر‬ ‫زیاترین کاریگەری هەبێت‪.‬‬ ‫کەڵ وەرگرتن لەو هێمایانە لە هەموو‬ ‫سیستمێکی تۆتالیتێردا دەبیندرێت ‌و‬ ‫بەرچاوترینیان سەردەمی نازییەکان‬ ‫لەئەلمان‌و فاشیستەکان لە ئیتالیایە‪،‬‬ ‫کە ئەم ئەزموونەیان سەرکەوتوانە بەکار‬ ‫هێناوە‪.‬‬ ‫ئەم هێمایانە دەتوانێت ئااڵ‪ ،‬دروشم‪،‬‬ ‫سرود‪ ،‬کتێب‪ ،‬فیلم‌‌ و دەیان شتیتر‬ ‫بێت بەاڵم کاتێک بەکار‌هێنانی ‌هێماکان‬ ‫بە ئێرادەی ئازادی کەسەکان بێت زۆر‬ ‫کاریگەرتر دەبێت لەو هێمایانەی کە‬ ‫ڕووبەدەرەوە بە گشتی باڵو دەبێتەوە‬ ‫وەکوو خاچی شکاوی نازییەکان کە‬ ‫لەو سەردەمدا دوای بەدەستەوە گرتنی‬ ‫دەسەاڵت لە الیەن هیتلێرەوە کەس نەبوو‬

‫هێزی پێشمەرگەی کۆمەڵە باڵی چەکداری بزوتنەوەی کوردستانە‬

‫هێمایەکی نازییەکانی لەبەرچاوی خەلک‬ ‫دانە نەنابێت‌ و هەر ئەوە ببووە یەکێک‬ ‫لە سەرچاوە سەرەکییەکانی کۆنترۆڵی‬ ‫زەینیی کۆمەڵگای ئەلمان‪.‬‬ ‫کۆماری ئیسالمیش ئەو بابەتانەی چاک‬ ‫دەزانی‌ و لەسەرەتای دامەزارانییەوە کەڵکی‬ ‫لێوەرگرتووە‌و لە وێنەی خومەینییەوە‬ ‫بگرە کە هەموو کەسێک بە ناچار دەبوو‬ ‫هەڵیواسیبا ‌و لە هەموو شوینێک یەکێک‬ ‫لە هێماکانی دەسەاڵتدارێت دەبیندرا‌‬ ‫‪،‬تا جۆری جل‌وبەرگی خەڵک کە وەکوو‬ ‫هێمایەک بەکاریان دەهێنا‌و حجاب‬ ‫بەرچاوترین ‌و گرینگترینی ئەو هێمایانەیە‬ ‫کە کۆماری ئیسالمی بەکاری هێناوە‪.‬‬ ‫حجاب بە پێی یاسای ئیسالمیش شێوازی‬ ‫جۆراوجۆری هەیە بە پێی کولتور‌و جۆری‬ ‫ژیانی خەڵک دەگۆڕدرێ‌و لەوەش زیاتر‬ ‫ئامانج لە دانانی وەها یاسایەک بە پێی‬ ‫ئایات قورئانیش جیاکردنەوەی ژنانی‬ ‫موسوڵمان بووە بۆ خەڵک نەک گۆڕینی‬ ‫شێوازی پێچەی کۆمەڵگا‪.‬‬ ‫دەبینین کە کۆماری ئیسالمی بە دژی یاسای‬ ‫ئیسالمیش یاسای حجاب بەڕێوەدەبات‌ و‬ ‫بە یەکدەست کردنی جۆری جڵ‌وبەرگی‬ ‫ژنان بەدوای مەبەستێکی ترەوەیە کە‬ ‫پەیوەندی بە ئیسالم و کۆمەڵگای‬ ‫ئیسالمییەوە نییە‌و تەنیا وەکوو ئامرازی‬ ‫سەرەکی نیشاندانی بااڵدەستی خۆی‬ ‫لە کۆمەڵگا کەڵکی لێوەردەگرێت ‌و بەو‬ ‫پێیەش دەبێ ببێتە یەکێک لە سەرەکیترین‬ ‫ئامانجەکانی بزوتنەوەکانی دژی دەسەاڵتی‬ ‫کۆماری ئیسالمی‌ و پشتگری لێبکرێت‬ ‫هەروەها گرینگییەکی‌تری ئەم بابەتە لە‬ ‫بزەتنەوەی مافخوازانەی ژناندایە کە بە‬ ‫بێ‌ نەمانی ئەم یاسایە قەلغانی رژیم بۆ‬ ‫تەسلیم بوون لە بەرامبەر داواکارییەکانیان‬ ‫قایمە‌و بە کەڵک وەرگرتن لە کولتوری‬ ‫پشت ئەو یاسایە کە شاردنەوەی ژن ‌و‬ ‫موڵکایەتی ژنە‪ ،‬ناکرێت چاوەڕوان بیت‬ ‫زۆرینەی کۆمەڵگا لەگەڵ خۆت ڕێکبخەیت‬ ‫‌و تەنانەت مێشکی زۆربەی ژنەکانیش‬ ‫هەڵگری مافە سەرەتاییەکانی ژنان نابێت‪.‬‬


Issuu converts static files into: digital portfolios, online yearbooks, online catalogs, digital photo albums and more. Sign up and create your flipbook.