Issuu on Google+

" eaOUAN NGON LuAN eUA GIAo HOI pHAT GIAo VI~ NAM THONG NHATTAI NA UY

1~;Pi.. 2001-;-l路 2SS1


phaup aam

GIADO HOM & CADC cm HOM PGVN THOANG NHAÅTNAUY

Co Quan Ngoan Luaan cuua

floa ehæ lieaD lale

GJAUO BOM PBAAT GJAUO ViEÅT NAM lHOÅNG NHAATNAUY

phaUt haønh moai naem 3 SOll vaø eaue baun hn iiaec bieat

Vaen Phoøng Giauo Hoiii - Chuøa Khuoang Vieiit Blystadveien 2, 2006 Løvenstad, Norway - Fax: (47) 67.971905 Tel : (47) 67 .973033 - Nieiin thoaii coang coiing: (47) 67 971905

Chuoa Noan Haliu

Chuu Troong

Sivert Thonstadveien 10-A , 7072 Heimdal - Norge - tel. (47) 72 .602119

GJAUO BOM PBAAT GIAUO ViEÅTNAM lHOÅNG NBAÅTNAUY

Leirvikveien 4, 5179 Godvik - Norge - tel. (47) 53.500878

Chuu nhieam kieam Chuu buut Hoøa ThOOing Thieh Tri Minh Tho Kyu Toøa Soaln Quailng Khai Traan Hoa Noa Chæ Toøa Soaln P.O.Box 224 3051 Mjøndalen, Norway epost: phapam@online .no www.khuongvietlu .com

Trinh Baøy NgoJe - Nhaan ThociHiean Ban Nieau Haønh Giauo Hoai Cuøng SOl f.oung goup cuua Co Phu, Quaung Tam, Quailng Minh, Chaan Tuea, Nan Haø, Mb6øng Giang, Nguyean Phuu ThbU, Song Anh, Tuea Nga, TM Dieam, Traan Trung NaJo , ...

Chuoa Phaup Vuo

Chi Hoiii PGVNTN Oslo & phui caiin

Chi hoiii PGVNTN taii Drammen

Minh Chung Nguyean Vaen Thufiy 0stensjøveien 164, 0656 Oslo Norge tel. 22.786129

Postboks 224, 3051 Mjøndalen

Chi Hoiii PGVNTN taii Moss & Rygge

Chi Hoiii PGVNTN Hedmark

Thiean Maan Cao Hb5u Luaan

Taam Nguyean Tranh Noang

Avangen Terrasse 404, 1536 Moss Norge tel. 69.277096

Fagerlundvegen 16, 2380 Brumunddal Norge tel. 62.343219

Chi Hoiii PGVNTN taii Kristiansand & phuicaiin

Chi Hoiii PGVNTN taii Stavanger &phuicaiin

Minh Phooue VOG Vaen Nieau

Minh Houa Traan Vaen Tiean

Møllevannsveien 83 , 4617 Kristiansand Norge tel. 38.157423

Heidrunveien 9, Norge

Chi Hoiii PGVNTN taii Bergen & phui"caiin

Chi Hoiii PGVNTN taii Porsgrunn & Skien

Nali Noue Thich Viean Taunh Yeiin

Nguyeiin Hyu Nguyean Hong

Leirvikveien 4, Norge

5179 Godvik tel. 958.49751

Chi Hoiii PGVNTN taii Kongsvinger Trondheim & phuicaiin

Norge

Njålsveien 16, Norge

tel. 32.801522

4028 Stavanger tel. 51 .541237

3917 Porsgrunn tel. 35.512601

Chi Hoiii PGVNTN taii

Quafing Minh Nguyeiin Vaen Noang

& phuicaiin Naii Naue Thich Viean Giaue

Ole Smedstadvn . 26, 2211 Kongsvinger Norge tel. 62.816297

S. Thonstadv. 1O-A, 7072 Heimdal Norge tel. 957.03313

Ban Hooung Daan Gia Ninh Phaiit Tou Vieiit Nam Tai"i Na Vy Taam Nguyean Tronh Noang Fagerlundvegen 16,2380 Brumunddal, Norge - tel. (47) 62.343219

Baøi vM iioung goup xin iiaunh mauy , hoaec goui baeng email (dooui baM eou dalng ehoG naøo). Ngoaøi buUt hieau xin vui loøng ghi theam tean thaat, iiaa ehæ, soa iiiean thoaJi iieå hean )jean laJe khi eaan. Baøi khoang iiaeng vi khoang hOJp ehuu trb6ng euua Phaup AAm , xin miean hoaøn trau laJi .


nhånmua

p""

DiN, PL• .2SS1 (.26JI) - .2007 Bon Dieu Hanh Giao HOi PGVNTN tQi No Uy

I

Bon Tri SV cac Chi HOi PGVNTN tQi No Uy va Bon Bien Top Ph6p

Am

thanh tam kinh ehue ehti Ton Hoa Thti(lng, Thti(lng TQa, D~i Due, Tang Ni

Phåp thi khinh an - Hu, etång thuisng chieu aQo quo vien thånh - Chung sanh di etc}

d6ng kinh ehue Quy Ghio H9i, Chi H9i Ph~t Ghio, Cac Gia Blnh Ph~t Tit, toan th~ ddng baa Ph~t tlf, cling quy van thi Sl va

b~n

d<;>c.

Thån tåm thuCfng IQc - E)Qo nghi9P tinh c~n

eung nguy~n eliu the' gilli hoa binh - ehling sanh an h~e va d4e bi~t eiu nguy~n eho dåt nulle Vi~t Nam duC1e tv do dån ehunhån dån Vi~t Nam sdm co nhån quy~n sau 32 nåm dulli ehe' de) de)e tai ee)ng sån,....


Gioi

thi~u:

Informasjon, Ml,le ll,le (2), Thang Bi~p Ph~t Bån 2551 eua Hoa Thu'~ng B~ Tu Tang Th6ng (3)

PhQt ph6p: - y nghIa ngay L~ PMt Bån 2007, Thieh Chan Tu~ (6) - tit bi trong d~o Ph~t la gl?, Hoang Phong (9) - nie't ban, Thieh Bue Thång (14) - Bue L~t Lai Lat Ma, Hoi Bap, Phan Ta'n Håi d~eh (17) - Bue L~t Lai L~t Ma, v~ su giå eua bOa blnh (20)

S6ng t6e & Van hc;>e: - nång d<.>ng san ehiia,

Di~u

Tran (8) - du'ong vao n9i tam, Ni Su' T.N. Tri Håi (33) nhUng van co, Vlnh Håo (50) - hanh hu'dng Thien True, Huynh Trung Chanh (56) - dau ehAng la nha, Huynh Trung Chånh (80) - nång tren sang Neranjara, Di~u Tran (96).

Khao eau: - Xa L~i va du' an Di L~e, Phap Am (23) - ngu'oi Tåy phu'dng de'n voi d~o Ph~t, Kiem f)~t (36) Tin tUe, Linh tinh: - tu'dng ni~m 30.4 t~i Na Vy (41) - h9i XO hQi:

lu~n v~ bOa blnh t~i Oslo, Na Vy (43)

Phan Kie'n Qu6c: quy v~ e6 nghe tai ro khang (61) - bang hoang n6i tie'p bang hoang (64) - Tran Khåi Thanh ThUy: ai Vi~t Nam xu sd mu loa (67) - thu'dng låm Nhån di (69) - Tran Thj H6ng Stidng: da de'n lue yeu nu'oe dn phåi len tie'ng (71) - lam sao khep l~i qua khu (74) - Tran Trung D~o : hai can b~nh tråm kha eua giao dl,le Vi~t Nam: n6i tr~ va n6i Mi (91)

Phap

Am 50 3.2007 - chu de Vu Lan 2007

se phat hanh vao trung tuftn thang 8.2007 bai vb dong gop xin vm long gro trtioc ngay 1.7.2007 Gi60 HQi PGVNTN No Uy va Chua Khuong Vi~t xin thong b60 va kinh mai ehll dQo hCiu PhQt tll eung deng hlldng tham dlj e6e ngo y DQi L~ tQi Chua Khuong Vi~t nhll sau: 1. Khoa An Cli Kiet HQ eua Chll Tang Ni ba th6ng tU ngay 01.06.2007 (16.04. AL) den ngay 28.08.2007 (16.07. AL). 2. Khoa Tu Gieo Duyen eua hang Cli Si PhQt Tli tU thu Bay, ngay 14.07.2007 (01.06.AL) den Chu NhQt, ngo y 22.07.2007 (09.06.2007). 3. L~ Chiem B6i X6 Lc;1i eua PhQt, ehll vi A La H6n va ehll vi Thonh Tang tU ehieu tha Sou, ngo y 20.07.2007 (07.06. AL) den ehieu Chu NhQt, ngay 22.07.2007 (09.07. AL). 4. L~ Cau Nguy~n Gia Tri bang Phop Mon MQt Tong Tay TQng do Chll Ton Dae Tay TQng den tU An DQ ehung minh va gia tri eho ngoi Lien Hoa Bao Thop som thanh tlju vien mon (khoang giCia trung tuan thong 07.2007 den het th6ng 07.2007). 5. DQi L~ Vu Lon tQi Chua vao ngay Chu NhQt 26.8.2007 (14.7 al) va tQi HQi Trllang Ralingen vao ngo y Tha Bay 25.8.2007 (13.7 al). Khi gia quyen eo hCiu slj ean slj trc;1llje eua ehll Tang Ni, xin quy PhQt tll va deng hlldng vui 16ng lien h~ ve Chua quo so di~n thoQi 67.973033.


GIAO He)l PH~T GIAO VIeT NAM rnONG NHAT VIeN H6A DA-O Tharili Minh Thi~n vi~n, 90 Trån Huy Li~u, Phu'CJng 15, Qu~n Phu Nhu~n, TP. H6 Chi Minh Ph~t

ljch 2550

S601IVHDffDIVT A

A

m~®~~~!,

~~~ f>J... ~L. 2,,1 eVA Dve Dt TV T ÅNG THONG GIAo H(n PH! T GIAo VIeT NAM THONG NHAT Nam Mo B6n Su' Thich Ca Mau Ni Ph~t Kinh bc;teh: - Chu' tan Tru'dng Uio - Chu' Hoa Thu'<;1ng, Thu'<;1ng T9a, 8c;ti 8ue Tang Ni. - Cung toan th~ Ph~t tit trong va ngoai nu'de. Horn nay, lc;ti m9t lån nua hoa VA Uu r9 nd, hang tri~u t~m lang ngu'CJi con Ph~t khåp nam ehau b6n bi~n dang han hoan d6n mU'ng ngay ky ni~m 8an Sanh etla d~ng Cha lanh muon loc;ti. Hoa rnlnh eung ni~m vui ehung, hang tri~u ngu'CJi Vi~t nam con PMt tU' thanh tm de'n nong thon, tU' bi~n ca de'n nui eao rU'ng thåm, eling dang no nue d6n nMn ngay vui "Khanh 8an". TU' Tu Vi~n Nguyen Thieu, ndi toi dang bi bue baeh bdi nhieu ehu'dng duyen ngoc;ti tc;ti, kh6 khan di lc;ti, eaeh ly tu eMng d~ tit, xu~t gia tc;ti gia, toi kinh gm de'n Chu' Tan Tru'dng Uio, Chu' Hoa Thu'<;1ng, Thu'<;1ng T9a, 8c;ti 8ue Tang Ni va toan th~ Ph~t tit trong ngoai nu'de ICJi ehue mU'ng t6t dyp nh~t, trong niem han hoan d6n mU'ng PMt 8an l~n thu 255 l. Kinh thu'a quy vL 8i;te bi~t nam nay, d~ dc;ti l~ PMt 8an etla 8U'c Thieh Ca Mau Ni them nhieu y nghIa, ehung ta hay eung nhau md r9ng lang d6n nMn tr9n vyn an due etla Ph~t t6, ehu' dc;ti B6 Tat, li~t vi T6 Su' Tien B6i, ehu' vi H9 Phap thi~n th~n, da day eong hoång phap lam nen tang eho PMt giao Vi~t Nam, vie't nen trang sit oai hung, b~t khu~t ngay nay. Toi tran quy ghi nh~n va tan du'dng eong hc;tnh Chu' Tan Tru'dng Lao, Hoa Thu'<;1ng, Thu'<;1ng T9a, 8c;ti 8ue Tang Ni, Ban dc;ti di~n GHPGVNTN eae 'tinh thanh va t~t ca nam nu Ph~t tit trong ngoai nu'de, tMi gian qua då can dam tham gia, d6ng g6p tich qte vao sl/ nghi~p v~n d9ng ph\le hoc;tt GHPGVNTN, rna phai ehiu nhieu kh6 khan trong dCJi s6ng hang ngay. Toi xin v~n he't tam thanh, d6t nen hu'dng long kinh dang len 8ue The' Tan, nhan ngay 8an Sanh etla Ngai, qua d6, bång m9t tam h6n thanh than, trong sang va dnh giae, eMng ta khåe sau va d(ln lang ve nhung ICJi giao hu~n va di ehue etla Ngai, d~ hoan thanh su m~nh su gia Nhu' Lai. Kinh thu'a quy vj, Chung ta, ldp ngu'CJi s6ng vao nhung giai doc;tn eu6i etla thCJi kY mc;tt phåp, eaeh Ph~t qua xa, eae b~e Hien Thanh ehung dåe dc;to qua Nie't Ban dng hie'm th~y, day eling ta thCJi dc;ti rna nguy ed huy di~t loai ngu'CJi dng lue dng bi de doc;t; ehie'n tranh vi h~n tM sl{e tge, tan giao, vii kbi hc;tt nhan va thien tai dieh b~nh dng lUe dng e6 nguy ed bUng n6; ehinh tU' trong dem t6i kinh hoang etla bc;to ll/e n~y rna nhii'ng ICJi dc;ty khoan dung va hy xa etla 8ue Th1eh Ton trd thanh ngoi sao Båe 8iu, dang djnh hu'dng eho y nghIa t6n t~i etla nhan sinh. Nam ngo ai Lien H<;1p Qu6e eit hanh l~ Ph~t 8an ehung to an du, då bay to ni~m tin sau såe d6i vdi 8ue PMt va Giao Phåp etla Ngåi. Phap

Am Ph~t Dån 2007

3


Nhttng m9t di~u rna chUng ta th!y nghich ly rhng, trong khi anh sang chanh phap ngay cang toa r~ng CJ ben tr<'1i Tay, thl CJ day, ndi rna d~o phåp va dan t9c då tirng hoa h<;1p nhu' mtdc vdi sua d~ t~o thanh gia tri tinh th~n caD d~p va suc s6ng leien cu'<'1ng cua dan t9c, thl ngay nay gia tri d~o duc !y dang bi bång ho~i d~n . Nhii'ng Tt! Vi~n dd S9 mdi du'<;1C dlfng len, nhii'ng nghi l~ kha t6n kem du'<;1C thtt<'1ng xuyen t6 chuc, t!t cå khong che khu!t dtt<;1c st! th~t rhng, ni~m tin ton giao cua un dd khong m!y du'<;1c ton tr(;mg CJ Vi~t Nam. Nhi~u ndi t~i nong thon beo lanh, ndi rna d~i b9 ph~n trong nhi~u th~ h~ då s6ng tr9n v~n vdi nhi~u ni€m tin, vdi gia tri truy~n th6ng an Mn l~c d~o. Nay nhii'ng ndi !y, Vl khong ch6ng n5i nhii'ng tai ho~ va ap buc cua st! ngheo d6i, då khong con giu vii'ng ni~m tin d6i vdi chanh phap, phåi tim ch5 nu'dng tlfa khac vdi ni~m tin mdi, it nh!t ni~m tin !y ding dem l~i cdm ao trong hi~n t~i.

ThuCJ xtta, Buc Thich Ton thi hi~n VaD ch6n cung dlnh, nhttng Ngai då tir bo d<'1i s6ng vu'dng giå caD sang, d~ s6ng CU9C d<'1i b~n han giua nhung ngtt<'1i no l~ cung kh6. Theo g6t Ngai, cac Vttdng Ton Cong Tu, cac B~i Thån Tttdng Soai ding då tir bo dia vi caD sang cua mlnh d~ di d~n t~n nhii'ng ndi bun låy nttdc d9ng, dem l~i ni~m tin trong sang d6i vdi cac gia tri caD d~p cua st! s6ng cho m9i ngu'<'1i. Rdi, hdn m9t ngan nåm sau, thea chån PMt t6, Buc Vua Tr~n Nhan Tong, khi rna st! nghi~p chån dån tri nttdc då ho an thanh, då tir bO Ngai Vang nhtt doi dep rach, rdi bOn ba tir rirng mli d~n ddng que, cung vdi hai ngtt<'1i thi giå tuy tung, dem anh sang tir bi cUu kh6 d~n cho dån lanh. Ngay nay, nhii'ng ndi !y håu h~t Yling b6ng Tång si, thi~u su giå trung leien bttng ng9n den chanh phåp. Phåi chång, d6 la do n9i rna ngo~i chttdng c9ng sinh, khi~n cho hang Ph~t tu khong Mi du nhan duyen th<'1i ti~t, d~ httong httdng vi giao phap vo ngå vi tha. Buc Ph~t d~y, ndi thon x6m hay m1i cao, ndi nao A La Han hi~n di~n, ndi d6 nhan dan s6ng an l~c. Chung ta hi~u l<'1i d~y !y nhtt th~ n~y, ndi nao con nhii'ng ngtt<'1i kh6n kh6, ndi !y PMt phåp chtta dtt<;1c th~ hi~n . Ndi rna PMt ph ap chtta du'<;1c th~ hi~n, hay chtta hi~n hO'u, ndi d6 chung ta chi h9C va tu Ph~t nhtt ngtt<'1i nMm mlit rna di, khong bi~t dtt<'1ng di n~y se dAn v~ dau. Vi th~ chung ta khong th~ khong n5 lt!c tinh t!n, mCJ r9ng t~m mlit, nhln ro moi trtt<'1ng chung quanh, quan chi~u bån ch!t chan th~t cua th~ gidi rna chUng ta dang s6ng trong d6, d~ tt! mlnh th!y dau la chanh d~o dau la ta d~o. Cho nen chUng ta phåi dung månh va yeu thttdng, nttdng VaD anh sang soi dtt<'1ng cua tu~ giac Ph~t Ba, d~ tt! CUu l!y mlnh, duy trl gia tri d~o duc dan t9c, båo trl tinh hoa vån h6a, k~ thira truy~n th6ng tam linh cua t6 tien. IGnh thtta quy vi, Nåm nay mua Ph~t Bån l~i v~ trong hoan cånh nhi~u nhttdng cua d!t nttdc va Ph~t st!. GHPGVNTN bi dan ap nghi~t ngå hdn hai mttdi nåm l~i day. Toi khong dtt<;1c di tai kham chua b~nh, Hoa Thtt<;1ng Quång B9 cilng khong dtt<;1c v€ Blnh Bjnh thåm vi~ng toi. Ban d~i di~n GHPGVNTN cac tinh thanh dang bi tr!n ap va truy buc du d9i. Nhttng vdi t!m long trung leien, nhtt nhtt b!t d9ng; PMt Bån vAn la mua hoa Vo Uu r9 nCJ muon d<'1i ngat hu'dng va b!t di~t, giua dong d<'1i sinh di~t. PMt Bån d~n, Ph~t Bån di rdi Ph~t Bån l~i trCJ v€ theo le tu~n hoan cua vii tfl:l v~n v~t, nhlic nhCJ ngtt<'1i con Ph~t v~ le vo thtt<'1ng, vo ngå d~ cung nhau httdng tdi st! giac ng9 Ni~t Ban. Nghia la c6 kh6 thl c6 phttdng phåp di~t kh6; c6 ly bi~t chia phan thl c6 cach d~ trCJ v€ doan t\1 sum v~y; c6 ngtt<;1c dåi b!t cong thl c6 con dtt<'1ng giåi thoat CU9C d<'1i no l~ d~ tt! do s6ng ngtt<'1i. Chirng nao dan t9c Vi~t Nam chu'a c6 tt! do ton giao, chtta c6 dan chU va nhan quy~n tht!c st!, chirng d6 GHPGVNTN con bj bach h~i gian truan va se ch!p nh~n gian truan khong bl quy~n . Buc PMt d~y : "N~y cac con! Cac con håy len du'<'1ng VI h~nh phuc cua nhan lo~i va chu'thien." Thtta quy vj, DAu rång, d6 la con dtt<'1ng v~n d~m, con dtt<'1ng d~y dAy n9i rna ngo~i chttdng; nhttng chung ta la con Ph~t, lå Mu du~ cua Tri Bja Bd Tåt, cua PhU Låu Na, chung ta då chång s<'1n long nån cm, khong moi m~t u'dn hen; chUng ta då khong s<;1 kh6, s<;1 m9i gian nguy kh6 ct!c, th~m chi c6 th~ phåi hy sinh tanh m~ng; chung

4

Phap Am P~t f)ån 2007


ta da vu'<;1t qua khong bie't bao nhieu chu'dng ng<;ti tit ben trong de'n ben ngoai, trong d6 c6 nhung chu'dng ng<;ti cd h6 nhu' khong th~ vu'<;1t qua du'<;1c. Nhu'ng chung ta da vu'<;1t qua t!t cå, bång y chi kim cu'dng b!t ho<;ti. Kinh thu'a quy vi, MQt trong nhung ngu6n thi~n nu'dc ta la ngu6n thi~n Truc Lam Yen Tu, l!y "cu' tr~n l<;tc d<;to"lam tieu chi. Tit ndi giam ham, co l~p hiu qu<;tnh, o Tu Vi~n Nguyen Thi~u, o Thanh Minh Thi~n Vi~n, toi va Hoa Thu'<;1ng Thich Quång 8Q, v~n dang "cu' tr~n l<;tc d<;to", va xin kinh gui de'n quy vi mong cting d6ng hanh. Cu' tr~n l<;tc d<;to, c6 nghTa la hi~n di~n ndi tr~n the' rna hanh d<;to, vui d<;to, s6ng d<;to, dl/ng d<;to, hu'ng d<;to chu khong xa lanh tr~n the' d~y kh6 nhlJ.C, tlm tM rieng cua bån thån. Hi~n di~n ndi tr~n the', n6i len con du'CJng hanh d<;to CUu nhan dQ the' cua PMt Giao Vi~t Nam. Vi~c !y da

thl/c hi~n, da chung tå, su6t dong qch su 2000 n1tm Ph~t giao. 8~c bi~t du'di cac tri~u d<;ti tl/ chu va dQC l~p, tit thuo Hai Ba Tru'ng cho de'n thCJi hi~n d<;ti. SI/ thanh b<;ti khong dang quan tam cho b~ng y cm kim cu'dng b!t ho<;ti cua ngu'CJi PMt Tu. Y cm d6 con, d<;to Ph~t con. 8<;to PMt con, dan tQc se tru'CJng t6n trong cu'CJng thinh, vinh quang va thai bOa, nhan lo~i se bu'dc vao kY nguyen huynh d~ d~i d6ng. Theo tinh th~n "cu' tdn l~c d~o" nhu' the', ngu'CJi Ph~t Tu mdi båo toan du'<;1c Ph~t tinh con ngu'CJi tren m~t d!t, d6ng luc båo v~ phffm gia d6ng bao va nhan lo~i, cting luc båo v~ sl/ to an vyn tam linh ndi m6i ca nhan. SI/ toan vyn tam linh con ngu'CJi ching khåc gl sl/ toan vyn Hinh th6 mQt qu6c gia. Ne'u ti~n nhan dem mau xu'dng dl/ng nu'dc va giu nu'dc, nay con chåu l<;ti dem lanh th6 qu6c gia hie'n dang cho ngo~i bang, thl con gl la que hu'dng cua t6 tien va dan tQc? Ciing nhu' the', tam linh con ngu'CJi khong th~ khie'p nhu'<;1c va quy hang hay van xin cac the' lI/C nh!t thCJi va l~c h~u . C6 nhu' v~y, cong cUQc ho~ng du'dng chånh phap o thien nien kY thu ba n~y, mdi mo ra sinh IQ CUu nhån dQ the' cua 8<;to Ph~t, trudc nhii'ng phu'dng thuc b~o lI/C va khung bo' mdi, dang c6 ngu y cd dffy nhan lo<;ti vao sl/ huy di~t, tu'dng tan va bai xich Ph~t Tinh ndi m6i ca nhan. Trong chi nguy~n "cu' tr~n l~c d~o" nhu' the', tai keu g9i toan th~ cac c!p Ghio HQi, va nam nu cu' si Ph~t Tu trong va ngo ai nu'dc, g~t bå ra ngoai nhung y kie'n b!t d6ng di bi~t, phit b6 d~ tam, thu'dng yeu va doan ke't, diing manh tie'p tlJ.C v~n dQng phlJ.c ho<;tt GHPGVNTN de'n thanh cong, ho an thanh sl/ nghi~p dQ sanh rna duc The' Ton da khai thi tit 2551 n1tm trudc, va Lich 8<;ti T6 Su', da dem l~i an l~c va chU quy~n cho dan tQc su6t 2000 n1tm qua tren dåi d!t Vi~t Nam. Toi xin gui de'n chu' tOn duc cting toan th~ quy vi ni~m tin tu'ong vo bien vao chi nguy~n n~y. Nam Mo Trung Thien 8i~u Ngl/ B6n Su' Thich Ca Mau Ni Ph~t tac d<;ti chU'ng rninh. Tu Vi~n Nguyen Thi~u, ngay 15 thang 04 n1tm 2007. 8~ Tu T1tng Th6ng GHPGVNTN.

Ty kheo Thich Huyin Quang

(an "Y)

...... St! hinh thanh va t6n t~i ctla Giao H~i Ph{\t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhåt la m~t di~m son, m~t st! ki~n lich sil ctla D~o phap. Vdi båt cu ly do nao, chting ta khong th~ lam sai l~ch tinh thån åy. Duc Ph{\t la Cha chung ctla chung ta, chung ta la nht1ng dua con ctla ngai. D~i h~i nay xac quye't m~t lån mJa st! th{\t å'y. Chi c6 doan ke't chting ta mdi h6 tr«! du'«!c Giao H~i ndi que nha. Cac the' lt!c den t6i mu6n chung ta chia re. Nhu'ng chting ta cu'dng quye't khong bo nhau. Chting ta khong d~ cho xa m~t lam cach long. (trieh tlf EJ~o tlf b€ m~e eua HT. Thieh H9 Giac, trong EJ~i HQi ThttClng t~i Hoa Ky - ngåy 7,8,9 /10-2(05)

Phap Am Ph~t Ban 2007

5


giao ly ctla Ph~t giao, khong phan len nhii'ng diim quan tr9ng nhu sau:

bi~t

tong phai, neu

l) M9i nguoi tren the' gian d~u co thi trd thanh m9t

vi

Ph~t, m9t b~c sang su5t giac ng9, khong phiin bi~t dan

t9c, nam nu, xuåt xu, ding cåp, tre gia, thoi d<;ti, da c6 gia dinh hay chua, ne'u nguoi do bie't phåt tam tim hiiu va tu t~p theo dung Chånh phåp, theo dung bån d6 tu h9C. Do d6, co hhg ha sa s6 cac vi Ph~t, tit qua khu, de'n hi~n t<;ti va vi lai, cM khong phåi chl c6 m9t vi Ph~t duy nhåt. ChuT6 c6 d<;ty : ChUng sanh nhin chu PMt la chung sanh, cho nen phi~n nao kh6 dau . Chu Ph~t nhln chung sanh la chu Ph~t, cho nen nie't ban an lac. NghIa la nhung nguoi pham phu khong bie't mlnh c6 Ph~t Tanh, khong bie't m9i nguoi d~u c6 thi thanh m9t

Ngay

vi Ph~t trong tudng lai, thuong mang tam tr<;tng tl,! ti, hen kem, luon luon mang "ci;lp kie'ng chUng sanh", d6 la c~p kie'ng ky t~, båt blnh ding, cho nen nhln thåy tåt cå m9i nguoi chung quanh d~u la chung sanh nhu mlnh, thuong la t~ hdn mlnh, xåu xa hdn mlnh, cho nen sanh tam chan nån, gMt bO, khinh khi, gi~n tuc, bl,!c d9C, tit d6 phi~n nao kh6 dau båt dån.

Le PhCjt Dan 2007

N6i m9t cach thOng thuong d6 la: suy b~ng ta ra b~ng nguoi. Ngttoi mang ci;lp kie'ng mau den, nhln ch6 nao ding thåy t6i thui, nhln ngttoi nao ding tUdng la rna den thiii!

Ty- Khtiu Thkh-Chtln- Tu~

--000--Nam nay, dudng ijch 2007, Ph~t ijch 2551, nhan l~

kY

ni~m lån thu 2631 Duc Ph~t Thich Ca dån sanh, vao

ngay råm thang tu (15 /4) am l~ch, nhåm ngay 31-52007, chung ta ciing nhau on l<;ti l~ch su va t1m hiiu y nghIa tham tråm Ctla ngay l~ tr9ng d<;ti nay. Duc Ph~t Thich Ca dån sanh t<;ti vuon Låm Ty Ni thu9c xu Ca Ty La V~, du<;1c g9i la Thai tu Tåt D<;tt Da (hay SI Dat Tha), con cua Duc vua T~nh Ph<;tn va Hoang h~u Ma Gia. Ngai lon len trong hoang cung, vang l~nh song than l~p gia dlnh voi Cong chua Gia Du Da La, va h<;t sanh Thai ti! La Hån La. Trong cac chuye'n xuåt cung du ngo<;tn ngoai thanh, Ngai chung kie'n cac cånh: sanh, Hio, b~nh, ti! trong nhiin gian. Tit do, Ngai luon luon tråm tu mi;lc tUdng, mu6n t1m phudng tl,! d9 va CUu giup chUng sanh thoat khoi dnh tråm luan sanh tu, cho nen Ngai Ila bO hoang cung, len duong nm d<;to giåi thoat. Sau 6 nam tu kh6 h<;tnh d ch6n rong gia, va 49 ngay dem ng6i thi~n djnh duoi C9i cay b6 d~, tam tri thanh t~nh, Ngai hoat nhien giac ng9, thanh PMt, thanh b~c vo thU<;1ng chanh ding chanh giac, vao nam Ngai du<;1c 35 tu6i. Sau do, Ngai di khåp ndi thuye't phap, dem chiin ly giac ng9 giåi thoat giång d<;ty cho m9i nguoi trong 45 nam rong ra, va Ngai t~ tich, nh~p nie't ban, nam 80 tu6i t<;ti khu rong Ta la Song th9. Toan b9 lich su ctla Duc Ph~t Thich Ca tit ngay dån sanh, Mn thanh d<;to va nh~p nie't ban, ding nhu toan b9 6

Con chu Ph~t tit nhan t~ chUng sanh, thudng nhln cu9c doi bhg Ph~t nhan, voi tam b6 d~ giac ng9, voi "ci;lp kie'ng blnh ding", cho nen nhln thåy ro rang nguoi nao cling c6 Ph~t Tanh, cling c6 khå nang thanh m9t vi Ph~t, ne'u giac ng9, bie't quay dån huong thi~n, tit bo nghi~p chuong. Trong nha PMt, m9i ngttoi tran qui PMt Tanh ctla nhau, nen thuong cMp tay truoc ngl,!c, cui dån, chao nhau bång cau "Mo Ph~t" hay "A Di Da PMt", ng~ Y rhg "Bup sen xin t~ng nguoi . M9t vi Ph~t tudng lai". Bdi vh cho nen, tu h<;tnh "L~ Kinh Chu PhW, chUng ta t<;to khong bie't bao nhieu phuoc bau, du<;1c khong bie't bao nhieu cong duc, tninh khong bie't bao nhieu phi~n nao kh6 dau. Tit d6 chUng ta s6ng trong sl,! cam thong, tudng kinh, cho nen CU9C doi ctla chUng ta se dU<;1C an l<;tc va he:tnh phUc, khong nghi, dii chUng ta dang s6ng d båt cu ndi dau, trong båt cu hoan cånh nao. Day chinh la

u'U

diim n6i b~c ctla giao ly d<;to Ph~t v~y .

2) Duc Ph~t khong phåi la vi thån linh hay thu<;1ng M tUdng tU<;1ng chuyen ban phuoc ra dn hay giang h9a trong ph<;tt. Cho nen thO l<;ty Duc Ph~t the o tinh thån van xin, du khån m9t cach tieu cl,!c d~u khong d<;tt dU<;1c nhii'ng uoc mu6n nhu y. Trai l<;ti, nhii'ng ngttoi s6ng dung theo tinh thån nhii'ng loi d<;ty ctla Duc Ph~t , dii tai gia hay xuåt gia, cling d~u du<;1c an lac va h<;tnh phUc hi~n Phap Am Ph~ t E>an 2007


thoi, giac ng9 va giåi thoat mai sau. Day chinh la di~m ph6ng khoang cua giao ly d~o Ph~t v~y. 3) Tir trudc thoi Duc Ph~t xuåt hi~n tren the' gian nay, CU9C doi vån thuong dåy dåy nhii'ng sI! dau kh6, båt tråc, diu tranh, lira dåo, cM khong phåi chl c6 thoi hi~n t~i rna thOi. Do d6, giao ly cua d~o PMt thuong dU<;lc vi nhu chie'c thuy~n, g9i la thuy~n bat nM, tuc la thuy~n tir bi tri tu~, giup do con ngu'oi vu<;lt qua b~ kh6, song me, ludt qua bat phong cua CU9C doi, de'n be'n bo giac ng9 va giåi thoat. Duc Ph~t vån s6ng ngay tren the' gian nay, vån g~p baD nhieu kh6 n~n cua CU9C doi, nhu'ng tam tri cua Ngai vån an nhien tI! t~i. Day chinh la c6t tuy da d~o Ph~t v~y.

4) D~o Ph~t la m9t ton giao, cho nen cung c6 nhung hlnh thuc cung kie'n, l~ l~y, du nguy~n, c6t d~ giup do

nhii'ng nguoi dang dau kh6 tren the' gian nay tlm Mn vdi d~o, trong nhii'ng budc ban dh. Ne'u nhu con ngu'oi, du t~i gia hay xuåt gia, Mn vdi d~o PMt nhu'ng chl bie't nhung hlnh thuc cung kie'n, l~ l~y, du nguy~n rna thOi, cu dung CJ d6 bao nhieu nlim trC1i, cho rhg nhu vh la du nSi, khong chju budc tbem budc nua, thl dau kh6 vån hoan kh6 dau, c6 khac chi bao nhieu ngu'C1i khac dau? Budc d6 chinh la: phat tam h9C hOi, tlm hi~u Chanh phap, xem Dt1'c Ph~t d~y nhii'ng gl, d~ c6 th~ ap d~ng trong CU9C s6ng thl!C te' hhg ngay, d~t an l~c va h~nh phuc, tbem nua d~t dU<;lc: giac ng9 va giåi thoat. Day chinh la chanh kie'n va chånh tin cua d~o PMt v~y. 5) Cac bu6i l~ cua Ph~t giao, quan tr9ng nhm la L~ Ph~t Dån, d~u nhåm m~c dich dån dåt con nguoi de'n vdi d<;lo, xoa diu bdt nhii'ng n6i kh6 dau cua CU9C doi. Va m~c dich quan tr9ng hdn he't la: "My budc VaD cll'a d<;lO", chu khong phåi chl budc VaD cll'a chua r6i thOi. Budc VaD cll'a d<;lO nghIa la: phåi bie't tu h9C theo Wi Buc PMt d<;ly trong cac kinh sach, d~ d<;lt giac ng9 va giåi thoat. Day chinh la m~c dich CUu canh cua d<;lo Ph~t

Trong kinh sach, nhii'ng cånh thu~n nghjch cua CU9C dC1i dU<;lC g9i la: båt phong. Bat la tam, phong la ng9n gi6. Bat phong chia lam b6n c~p, m6i c~p g6m hai dnh gioi Mi nghjch, d6la: l<;li va suy, hUy va dl!, xu'ng va cd, kh6 va l;:tc. L<;Ii la nhii'ng di~u thu~n l<;li, dem l<;li 19C, tai l<;li Mn cho con ngu'C1i. Suy la suy tan, suy s~p, dem de'n sI! thua 16, måt mat cho con nguC1i. Huy la huy bång, che bai lam cho tam con ngu'C1i bi d9ng. DI! la danh dlf, khen t~ng "ung lam cho tam con ngu'oi bi d9ng. Ke' Mn la xu'ng va cd, nghIa la xu'ng tån, tan tl,lIlg, n6i t6t, va cd la bai båc, chl trich, n6i xåu. Hai ng9n gi6 nay da cu9c doi d~u lam cho tam cua con ngu'C1i bi xao d9ng. Nhån ngay råm thång tu am lich hAng nlim, khåp ndi tu'ng bU'ng t6 chuc l~ kY ni~m ngay Buc Ph~t dån sanh, d~ ghi nho cong duc cua b~c toan giac tlm ra con dUC1ng cUu d9 chUng sanh du<;lc giac ng9 va giåi thoat khåi phi~n nao kh6 dau va sanh tll' luan h6i. Trong phån nghi l~ ky ni~m ngay Duc Ph~t dån sanh, luon luon c6 tie't m~c tårn PMt. Nghi l~ tårn Ph~t dl!a VaD truy~n thuye't c6 hai vi Long Vu'dng phun hai dong nuoc, m9t dong nuoc l;:tnh va m9t dong nuoc n6ng, tårn cho Thåi tll' Tåt B;:tt Ba trong ngay dån sanh. M9i ngu'C1i d~u hoan hy såp hang, tam ni~m Ph~t, rni~ng ni~m Ph~t, cho de'n phien mlnh tie'n len l~ dai d~ muc nuoc tårn cho ton tu<;lng Buc Ph~t dån sanh. Khi muc gao nuoc dh tien tårn cho vai phåi ton tu<;lng Duc PMt dån sanh nhå nhån, chUng ta tam nguy~n rAng: du tren dC1i c6 g~p thu~n dnh, phåi lang, tam da chung ta vån blnh tInh thån nhien. Khi muc gao nuoc thu hai tårn cho vai trai ton tu<;lng Duc PMt dån sanh nhå nhån, chUng ta tam nguy~n rAng: du tren dC1i c6 g~p nghjch dnh, trai lang, tam cua chung ta vån blnh lInh thån nhien. Vi~c lam nay mang nhi~u y nghIa vi di~u, c6 ich l<;li lOn cho vi~c tu h9c, c6 th~ chuy~n bOa tam tr;:tng cua con ngu'oi tir phi~n nao kh6 dau thanh an l~c va h;:tnh phuc. Iay chinh la y nghIa sau xa cua nghi l~ tårn Ph~t v~y.

v~y.

*** ***

Theo truy~n thuye't, ngay khi Thåi tll' Tåt D'<;It Ba dån sanh, c6 hai vi Long vudng de'n phun hai dang nudc tårn cho Thåi tll'. M9t vi phun dang nudc l<;lnh va m9t vi phun dong nuoc n6ng. Hai dong nuoc l~nh va n6ng tU<;lng tru'ng cho hai dnh gidi thu~n nghjch cua CU9C dC1i, hai dnh gidi vui bu6n, suong kh6 cua CU9C s6ng hhg ngay, rna tåt d m9i nguoi sanh ra tren the' gian nay phåi chju dl!ng. Thåi tll' Tåt D<;It Da da chju dl!ng dU<;lc hai dong nuoc l;:tnh n6ng, cho nen sau nay Ngai trCJ thanh Buc Ph~t Thich Ca. Trong kinh sach, Dt1'c PMt d~y rAng: nguoi nao chju dl,l'ng dU<;lC nhii'ng sI! thu~n nghjch cua CU9C doi, rna tam vån binh thuC1ng, blnh lInh thån nhien, an nhien tI! t;:ti, thi nguC1i d6 se la m9t vi PMt trong tudng lai. Day chinh la y nghIa he't suc thåm sau vi di~u cua d;:to Ph~t v~y.

Phap Am Ph~t Dån 2007

Trong cac bu6i l~ ky ni~m ngay Duc PMt dån sanh, chung ta thuC1ng thåy ho;:tt cånh, ho~c buc tranh ve Buc PMt dån sanh dt1'ng tren d6a hoa sen tM 7, phia sau c6 6 d6a hoa sen khac, m9t tay chl trC1i, m9t tay chl dåt. Buc tranh d6 dU<;lC ve theo truy~n thuye't: Ngay khi dån sanh, Buc PMt buoc tren 7 d6a hoa sen, m9t tay chl trC1i, m9t tay chl dit, va tuyen bO': "Thien thU<;lng thien h;:t duy nga d9C ton". Båy d6a hoa sen tu<;lng tru'ng cho thåt chUng trong d;:to d6 la: Ty khuu, Ty khuu ni, Thuc xoa rna na ni, Sa di, Sa di ni, nam Ph~t Tll' va nu PMt Tll'. N6i chung la toan th~ con ngu'C1i, du t~i gia hay xuåt gia d~u c6 th~ ap d~ng giao ly cua d;:to Ph~t trong CU9C s6ng hAng ngay d~ dU<;lC an l;:tc h;:tnh phUc va giac ng9 giåi thoat. Mu6n dU<;lc nhu v~y, con nguoi phåi cht1'ng dU<;lc bån tam thanh tjnh, duc;1c vi nhu d6a hoa sen, gfrn bun rna chAng hOi tanh mui bun, cho nen vån s6ng trong trån dC1i dåy dåy

Ph~t,

7


eae di~u h~ lin, M't an, ba't tråe, ba't nhu' y, rna ehAng cam thiiy phi~n nao kh6 dau! Khi thanh d~o du'oi e(>i eay b5 d~, Due PMt ng5i tren tham co, nhu'ng trong hlnh ve hay ton tu'<,1ng, Due PMt d~u ng5i tren toa sen, tu'<,1ng tru'ng eho ban tam thanh tinh. Ngai da giae ng(> du'<,1e rhg: ta't ca m<;>i ehUng sanh d~u e6 ban tam thanh 4nh d6, eho nen d~u e6 th~ trd thanh m(>t vi PMt, ne'u bie't thl1e hanh phåp mon tu tam dttang tanh.

Ban tam thanh 4nh trong kinh saeh PMt giao du'<,1e g<;>i vdi nhi~u danh tit khae nhau, ehAng h~n nhu' la: ehan nga, ehan tam, ehan tanh, Ph~t tam, Ph~t Tanh, ban lai dien mue, v.v... Do d6, eau n6i: "Thien thu'<,1ng thien h~ du~ ngå d(>e ton", e6 nghla la trong 6 e6i luan h5i: trC1i, ngu'C1i, atula, dia ngl,!e, ng~ quI, sue sinh, hay n6i g<;>n hdn: tren trC1i du'di da't, ehl e6 ehan nga , tue la bån tam thanh tinh, la dang ton ldnh. Ngu'C1i giae ng(> du'<,1e di~u nay, se giai thoat du'<,1e phi~n nao kh6 dau va sanh tu trong 6 e6i luan Mi, dU'ng tren toa sen thu 7, tue la an tru ndi canh gidi nie't ban: thu'C1ng, l~e, nga, tinh.

** * Mot di~u can ban khae, ehUng ta dn bie't la: PMt lieh lU6n lu6n du'<,1e tinh them 544 nåm VaD du'dng ljeh, k~ tit nam Due Ph~t nh~p di~t, trude e6ng nguyen. Cho nen nåm nay du'dng ljeh 2007, PMt lieh ehinh la nåm 2551 (= 2007 + 544). Tu6i th<;> eua Due Ph~t la 80 tu6i, eho nen nåm Due PMt dan sanh du'<,1e e(>ng them 80 nåm VaD Ph~t ljeh. T6m l~i, nåm nay du'dng ljeh la 2007, Ph~t ljeh la 2551, L~ Ph~t dan 2631 (= 2551 + 80).

Ty khtiu Thich Ch§n

Tu~

nång dQng

san chua Di~u

Tr§n

- Lue sau nay, toi hay bi nhfi'ng eau thd ngån quye'n ru, khi thl b6n eau, khi thl ehl hai eau th6i eling du khie'n toi ngd ngån, nghl suy; ho~e e6 lUe ehAng nghl, ehAng suy gl nhu'ng am hu'dng lC1i thd eu l~ng th~m eu6n hUt, nhu' ehie'e la da rdi xu6ng giong s6ng, kh6ng th~ ettang l~i M khong troi theo con nu'oe.

8 .

Chi~u nay, b6n eau thd mai quån quanh trong toi rna toi l~i kh6ng bie't tae gia! The' moi t(>i 16i ehu. Toi eling kh6ng nhO da d<;>e d dau, lue nao, nhu'ng ta't nhien t6i da titng d<;>e nen thd moi ngd yen ndi tang thUe M bay giC1 thong thii ra ehdi! T~i sao l~i bay giC1 ? Chl e6 trC1i bie't va thd bie't ehU toi lam sao bie't du'<,1e!

ThOi danh. Thd da thue thl toi ehdi v(ji thd xem. Chl xin tae gia d dau d6, My lu'<,1ng thu eho sl,!' lu lån nay. B6n eau thd nhu' sau: Nhln nång d<;>ng san ehUa, Khaeh e6 bie't ma'y lån dau b~? Ung ehuong ngan dån co Ngu'C1i khong hay m(>t thoang vo vi? Chl the' thOi. C6 quy vi nao cam tha'y Mi h5i nhu' t6i kh6ng? Ne'u e6, xin ehia xe vdi t6i nhe! Chl m(>t eau "Nhin ndng dqng san chua" toi da cam tha'y thu'dng qua la thu'dng ! TMt ra eau nay eling e6 ta gl d~e bi~t dau, tia nång ehie'u xu6ng san ehUa thl trong thd vån da titng g~p bie't bao. Nhu'ng eau nay khong ehl mu6n dån ngu'C1i d<;>e toi v~t nång dang lung linh rna ehu "nhin" con ån dl,! b6ng dang ai d6, l~ng le ciing vdi nång md mang. Ai d6, nhln nång r5i bang khuang n6i voi nhung ngu'C1i ehu'a quen bie't: Khaeh e6 bie't ma'y lån dau b~? Chu'a bie't nhau rna "ai d6" l~i an eån tM? Ai d6, hAn phai e6 ta'm lang d(> lu'<,1ng, eoi nhfi'ng ngu'C1i ehu'a bie't nhu' da bie't, nhfi'ng ngu'C1i ehu'a than nhu' d~ than mdi nhåe nM nhu' v~y . Ai d6, dU'ng giua san ehua, nhln tia nång lung linh tren phie'n g~eh va bie't rhg khong bao lau, tia nång d<;>ng ndi san ehUa nay se men len bC1 tu'C1ng, se leo qua hang gi~u, xuyen qua bl,!i ehu6i va r5i se tåt d eu6i vu'C1n rau. Chåe ehån nhu' the'. Tia nång dang e6 day, e6 th~t, nhu'ng tia nång se tan, se ma't, nhu' khong th~t, nhu' edn md. Ai d6 da mu'<,1n hlnh anh nay d~ nhåe nM khaeh du rhg, eu(>e dC1i ta tu'dng la e6 tMt eling qua nhanh, eling d6i thay thoang eh6e the' thoi . Bao lån dau b~ la ba'y nhieu luan h5i, de'n r5i di nhu' gia'e m(>ng. Nhåe khaeh du nhu' the' s<,1 ehu'a du, ai d6 con tit bi khe bao "Bq.n di, IhU ditng lq.i lam giao d9ng, nghe lie'ng chuong ngan Iren dau co, bq.n c6 Ihdy limg Ihanh Ihoar, Ijch linh hay khOng?" Tie'ng ehuong nay e6 dn thl,!'e sl,!' phiii la tie'ng ehuong khong? Hay ehuong day la ehuong dnh thUe trong tam thUe m6i ngu'C1i . Tie'ng ehu6ng d6 bi bao am thanh Mn lo~n eua eu(>e s6ng dua ehen thu'C1ng xuyen åt di. Chl khi nao ditng du'<,1e tham san si thl tam kia mdi e6 th~ bu'oe qua nhfi'ng phan bi~t nga eha'p d~ tie'n Wi ehan nga . Ndi day than da an, tam da l~ng, y da trong, khaeh du e6 th~ rC1i thuy~n, len bC1. Truoe khi hoan l~e bu'de VaD e6i thong dong, ngoanh nhln bC1 ben kia bl,!i mu gi6 16e,

Phap Am PMt Dån 2007


khaeh du e6 thudng eåm eho nhil'ng ai ehua bie't dUng va minh hay khang? Vua Trån Nhan Tang, v~ vua khai sang giong thi~n True-Låm d~ eho h~u the' kinh nghi~m bån than dåt gia eua ngai bling hai eau thd: Mi).e ai tranh hå d6 vu'dng Tråm xin gm l<;ti nåm xudng ehUa nay. M('>t v~ vua e6 san ngai vang, quy~n l\1,'e trong tay, khang eån phåi tranh gianh vdi ai rna con buang bo he't khi nh~n ra le va thuong eua doi nay . Tii"m gudng !dn trude måt nhu v~y nhu'ng nguoi sau vån khang thii"y, vån t~n lue xå than nåm båt b6ng nu'de, nång ehi~u, khi ngay thang l<;tnh lung qua di khang eho, khang d<;1i. Trong van hge H6i-giao e6 m('>t nhan v~t rii"t l<;t lung. Gng ta ten la Nasrudin. Da la nguoi thu('>c gioi van h9C, tii"t nhien khang de'n n6i ngu si, nhu'ng ang thuong c6 nhUng hanh d(mg bii"t blnh thuong, khi thl rii"t tri tu~, lue l<;ti va eung kho kh<;to. Chång h<;tn, c6 lån Mng hii'u eua ang thii"y ang ng6i truoc m('>t dia ot dåy åp. Gng say sua b6e he't trai nay tdi trai kia, nhai, nu6t, nude måt nuoe mtii ehåy rong rong VI eay, mi~ng xuyt xoa vua kh6e, vua me'u. M('>t nguoi thuång tmh ben quat len: - at eay xe luoi, co sao cu an r6i kh6e v~y? Gng Nasrudin vån vua an, vua phiin trån ding: - Tbl tai nghI, the' nao eting phåi e6 m('>t trai ng9t ehu! CUge tranh dua rna eMng ta dang hang ngay tieu pha doi mmh e6 khae ehi thåi d('> ky d~ cua ang Nasrudin kia khang? Moi nghe eau ehuy~n, da s6 eMng ta d~u ke't t('>i ang nay khang khung chilc cling dien. Nhu'ng Nasrudin e6 dien khang, hay ang ehl mu<;1n hanh d('>ng "dien" d6 M nhåe nhd nhii'ng ngu'oi "tinh" nhu' eMng ta r~ng, eMng ta dang tieu phi tUng pMt tUng giay doi mlnh cho s\1,' tranh dua tram cay ngbln dång d~ nm m('>t eMt ng9t ngao hu åo ! Chung ta khang chl men r6 ng6n m9t dia dt VI hy v9ng se e6 trai thåm ngon rna su6t chi).ng ta-ba, cbUng ta da kh6 11,ly bie't bao VI lien t1,lC t\1,' nguy~n ne'm tung tMng, tung v\1,'a dt! Trong kinh Di Giao, Duc PMt co d<;ty m9t eau rling: Tri tUe chi nluJn, tuy ngQa dja thuqng, do vi an 1(lC, Bat tri tuc gid, tuy xu thien dl((tng, di?c btit xUng y. Cau nay t<;tm hi~u la: Ngu'oi bie't the' nao la du thl tuy n~m duoi Mt, ngu'oi d6 eling du<;1e an vui. Trai l<;ti, nguoi khang bie't du, luan eh~t v~t ch<;ty theo uoe v9ng thl du d thien duong eling ehång bao gio to<;ti y. The' nao la du? M6i eMng ta, ne'u quye't tam di thea duong PMt d<;ty, se t\1,' tlm thii"y eau trå loi eho mlnh VI m9i S\1,', m9i vi~e, du vi te' Mn dau cling e6 san m('>t canh clta va hlnh. Canh elta do, kheo nuång theo se md ra khang gian bat ngat Chiin Nhu.. Di~u Trån

Phap Am Ph~t Ban 2007

)<tJ

~

1ib

~

~ :(.

~. ~ ~ ifl. ~~

-tA

TUBI trong D~o

Ph~t

la gi?

Hoang Phong Tu bi la Han d~eh eua ehu Karuna trong kinh sach tie'ng Ph<;tn. Tu la lanh, hi~n tu ; Bi la thuång x6t, thu'ång h<;ti . Trong eae saeh Tåy phuång, vie't bling tie'ng Anh eting nhu' tie'ng Phap, ehu Karuna du'<;1c d~ch la Compassion. CM Compassion co g6c tu tie'ng La-tinh la compassio, e6 nghIa la thuång h<;ti trude su dau kh6 eua ke khae. Trong chu compassion c6 ehu passion, chu nay e6 g6c tu cM patior, m('>t d('>ng tu trong tie'ng La-tinh c6 nghIa la kh6 dau, dau ddn.

Sd di tai m<;tn phep dai dong tren phuång di~n ngti' h9C va d~eh thu~t VI th\1,'e ra rii"t kh6 tlm du'<;1e nhii'ng cM hoan toan tuång d6ng giua cac ngan ngti', nhii"t la nhii'ng chu nay vua co ngu6n g6e khae nhau, l<;ti vua e~u ånh hudng it hay nhi~u eae truy~n th6ng, van hoa, tin nguong eua eae dan tge khae nhau. CM Compassion trong cac saeh Tå y phuång khang phan ånh dung va khang l('>t du'<;1C y nghIa cua chu Karuna trong kinh sach nha Ph~t. May mån da co vai

9


dieh giå va nghien eUu gia Tay phu'dng nh~n tha'y diSu nay, h9 dS nghj nen dung thAng ehu Ph~n la Karuna, gi6ng nhu' truang hdp ra't nhiSu ehu Ph~n khae da du'c;1e dung thAng, ehAng h~n nhu' nhiIng ehu karrna, nirvana, samsara, v.v ... Trong kinh saeh tie'ng Vi~t, ehu Tit bi eling kh6ng 19t he't y nghIa elia ehu Karuna, nhu'ng nho s6 d6ng nhiIng ngu'oi tu hge D~o Phåp da hi~u it nhiSu Tit bi la gl va da quen thuge voi dinh ngrua elia ehu na y, tuy v~ y vftn con m9t s6 ngu'oi khae co th~ hi~u ra't lo mo cM Tit bi trong D~o Ph~t.

y nghIa elia Tit bi trong Ph~t giao th~t s1,i sau xa hdn la y nghIa tit ehu'dng elia ehu nay, tue la hiSn tit va thu'dng xOt. T6i se ehia bai vie't thanh hai phån: phån thu nha't dinh nghIa va giai thieh vS Tit bi theo Kinh di~n, phån thu hai se ban r9ng hdn vS cM nay. Sau he't t6i xin k~ m9l eau ehuy~n vS ngai V6 Truoe d~ thay vao phån ke't luan. 1. TuBi la gl? Nhu' da giai thieh trong phån nh~p dS tren day, Tit bi kh6ng phai von ven la m9t "due tinh" du do la "due tinh tit tam", eling kh6ng phåi la m9t thu "xue cam", say me hay dam me (passion) theo ng6n tit Tay phu'dng. Tit bi eling kh6ng phai la m9t thu "tlnh cam thl,! d9ng" lam ta te li~t truoe kh6 dau elia ehUng sinh, eling kh6ng hAn la m9t "khuynh hu'ong tinh thån" mu6n ehia bot va nh~n ehju kh6 dau elia ke khae. V~y

Karuna hay Tit bi trong

Ph~t

giao la gl ?

Karuna trong Ph~t giao la kha nang nh~n thue rAng m9i sinh linh co giae cam, tit con ngu'oi eho de'n Mn eae sinh v~t khae dSu ganh ehju kh6 dau, khi nao ta't ca eae sinh linh a'y ehu'a du'c;1e Giae ng9 va Giai thoat, thl Tit bi ehinh la u'oe v9ng manh li~t thUe diiy ta phai Giai thoat eho ta't ca m9i ehUng sinh, trong do co ca ta, ra khoi kh6 dau. VI the' Tit bi kh6ng co nghIa ddn giån la "xot thu'dng" ke khae m9t eaeh thl,! d9ng va tieu e1,ie, rna ngu'c;1e l~i Tit bi la m9t sue m~nh tieh e1,ie du'a ta thAng vao hanh d9ng, trong ml,!e dieh lo~i tru m9i th~ d~ng elia kh6 dau va m9i e9i r~ elia kh6 dau.

Khi Ph~t Thieh-ea Mau-ni d~t du'c;1e Giae ng9, quye't tam va phåt nguy~n dåu tien elia Ngai ehinh la Karuna, tue la long Tit bi, Ngai quye't dinh thuye't giang eho ehung ta "Con du'ong du'a Mn eha'm dm kh6 dau" (tue la D~o M, diSu thu tu' trong Tu di~u M). Khia e~nh eao dl'fp elia Tit bi hay Karuna eling la m9t trong nhung ehån ly eao ca hdn he't elia Dao Phåp: kh6 dau kh6ng phåi la m9t dinh m~nh, kh6 dau co th~ tranh khoi, la co th€ t1,i giai thoM du'c;1e, va ta't ca m9i ehung sinh dSu co lh~ th1,ie hi~n du'c;1e s1,i Giai thoal do, kh6ng phai cm rieng co Ph~t rna th6i (day la eae diSu 1,2 va 3 trong Tu di~u M: Kh6 M, T~p de' va Di~t de').

10

Ne'u kh6ng co Tit bi, bie't dau co th~ eling kh6ng co PMt, eling kh6ng co D~o Phap va eling ehAng co Tang doan . VI sao v~y, VI ehinh PMt la Tit bi, ehinh PMt lll.i giång eho ta D~o Phåp elia Tit bi va Tang doan dung ra duy td D~o Phåp. Tit bi ehinh la hi~n thån elia Tam Bao. Co th~ noi Tit bi ehinh lå s1,i Giae ng9 v~y. De'n day, ta co th~ nh~n tha'y Tit bi kh6ng phåi ddn giån cm co s1,i xot thu'dng va ehia xe kh6 dau voi ke khae, du eho di kem voi bo' thi eling the'. Tit bi trong D~o Ph~t eao ca låm, tieh qte låm va månh li~t hdn nMng gl ta hi~u m9l eaeh th6ng thu'ong. Tit bi la m9t sue m~nh thieng lieng, sieu vi~t du'a de'n Tri Tu~ . Nhu'ng Tri Tu~ la gl ? Tri Tu~ la m9t km Cl,! toan nang giup ta xoa bo V6 minh. Xoa bO V6 minh tue la d~t du'c;1e Giae ng9 . Dat du'c;1e Giae ng9 tue la thanh PMt. D6i voi eae truang phåi Ph~t giao Nam t6ng, ehAng h~n nhu' Ph~t giao Theravada, Tit bi ehung th1,ie va bao dam hanh gia la m9t "d~ tu dieh th1,ie" elia Ph~t, m9t "ngu'oi con" elia Ph~t, m9t ngu'oi bie't giu gIn Gioi lu~t, bie't trau d6i m9t tam thUe tkh e1,ie bAng B6n Ph~m Tru (con g9i la Tu V6 lu'c;1ng tam). B6n Ph~m trU a'y la Tit v6 lu'dng (maitry): tam lanh hu'ong vS m<;>i ehUng sinh; Bi v6 1u'c;1ng (karuna): xot thu'dng va eUu giup ta't ca ehung sinh; Hy v6 1u'c;1ng (mudita) : tam thue vui mung va han hoan khi nh~n tha'y nhung dlSu lanh elia ehung sinh; Xa v6 1u'c;1ng (upeksa): bu6ng thå ta't ca nhiIng gl elia ehinh ta eho ehUng sinh (ehu na y du'c;1e giai thieh hdi khae trong eae kinh saeh Tay phu'dng: ehu Upeksa du'c;1e dieh ra tie'ng Phåp la Equanimite, tue tam thue trong sang, blnh dAng kh6ng phan bi~t va kY thj). D~i Tit, D~i Bi, D~i Hy va D~i Xa la b6n liSu thu6c hoa giai eh6ng l~i nhiIng thai d9 sai låm. D~i tit hoa giai y nghI "s6ng ehe't mij.e bay", Dai bi bOa giai y nghI "mij.e k~ h<;> eu dau kh6, ehAng dinh liu gl Mn ta". D~i hy kh6ng eho phep ta cam tha'y "dng thieh thU khi ke khae ganh ehju s1,i dau kh6, dang doi eho h<;>" . D~i xa dem de'n eho ta nhung xue cam trong sang va blnh dAng, hoa giai y ngru "eai nay elia ta, elia gia dlnh ta, elia b~n be ta, kh6ng t9i gl rna bu6ng xa eho ngu'oi du'ng nu'oe la hay VI ke khae" .

PMt giao Tay t~ng thu'ong du'a ra hlnh anh sau day M giai thieh the' nao la long Tit bi va the' nao la m9t eai nhln dung dån . "Ne'u co m9t ngu'oi dm g~y danh ta, ta kh6ng ke't t9i ehie'e g~y da lam eho ta phai dau don, ta eling kh6ng ke't t9i ke da dm gh danh ta,ma ta phåi ke't t9i s1,i nong gi~n dang ehi ph6i, thue diiy va hanh ha ngu'oi dang dm gh danh ta". Ne'u ta bie't ke't t9i s1,i nong gi~n dang giay vo ngu'oi dm g~y, tue la ta phat 19 long Tit bi d6i voi h<;>. Chinh h~n thU va gi~n du dang tan phå h<;> va lam eho h<;> kh6 dau. Tit bi bUge ta phai gi up h<;> trut bo s1,i gi~n du va h~n thu trong long h9 va quen di nhiIng dau don etla ta .

Phap Am Ph~t Ban 2007


Day la mQt cai nhln dung dån, di nhln cua mQt ngltoi con Ph~t. Tir bi la n1n! tht, khong phai don gian la mQt thu tlnh cam xot thuong. Noi chung, Tir bi trong cac tntang pMi Di,li thira la tMi dQ va cai nhln da du<;1c trlnh bay tren day . Do la phffm tfnh caD ca cua nguai B5-tat, la tn:m g tam da sI! Giac ngQ . Tir bi du'<;1c tu<;1ng tntng bai Ph~t A-Di-Da (ph~t giao Nh~t ban g9i la Amiba), va bai B5-tat Quan-ThtAm, titng Phi,ln la Avalokiteshvara, danh hi~u titng Phan da Ngai la Lokesvara. Ph~t giao Tay Ti,lng g9i Quan Tht Am la Tchenrezi, Ph~t giao Trung Hoa g9i la Quan Am (Guanyin), Ph~t giao Nh~t ban g9i la Kannon. Quan Am trong PMt giao Trung Hoa, Nh~t Ban, Vi~t Nam du<;1C tu<;1ng tntng bång mQt nguai ph~ nu. K~ l~ nhu tht d~ ta co th~ hlnh dung Tir bi trong Ph~t giao noi ehung, k~ ca Nam tong va Båe tong, co t~m quan tr9ng nhu tht nao. Tir bi ehång nhii'ng la thuc an nuoi duong nguai B5-tat rna con la sI! bi~u IQ eua Ph~t Hnh, etla Giae ngQ nua . Trong phån thu hai du'oi day ta thii' ban rQng them v~ Tir bi xem sao.

2. Lu~n ban v~ Tu bi Di,lo Ph~t la Di,lo ctla Tri Tu~, vh Tir bi lien h~ nhu tht nao voi Tri Tu~ ? Tru'C1c htt ta dn hi~u Tri tu~ la gl. Tri tu~ hay Tri hu~ con g9i la Hu~, Tu~ rninh, hay la Chitu thay. Tri tu~ con du<;1c g9i la Båt-nM, Båt-li,li -nha, Ban-nha, Ba-li,linM, Bat-trnch-nM V.V.. . do la cac cach dich am khac nhau etla chu Prajna trong titng Phi,ln. V~y Tri tu~ hay Bat-nha khac voi tri Thong rninh nhu tht nao? Ta thay co rat nhi~u ngltai th~t "thOng minh", tam thUc ctla h9 rat linh hOi,lt: nbO gioi, hi~u nhanh. H9 co kha nang ly lu~n vii'ng chåc, sang cht duoc nhi~u thu, ho~c bay ra du<;1C nhi~u vi~c. H9 co kha nang h9C hanh t6t, bitt nhi~u, thi d~u bång cap cao, di~u khi~n gio\Ta co th~ k€ them trong s6 h9 e6 cac tritt gia, cac h9C gia, cac nM khoa h9C V.V... h9 sang su6t va thong rninh gap bQi so voi ehung ta. Trong khi do, cfing c6 mQt s6 nguai khae e6 tam thUc un hon, ch~m chi,lp hon, h9C hanh kho khån hon . Tat ca d~u do noi nghi~p ctla m6i nguai da dua dffy h9 VaD nhii'ng co duyen hi~n ti,li lien doi va anh huong Mn phån tam thUc Ctla h9 . C6 th~ k~ nhii'ng co duyen d6 g5m c6 SI! dinh duong, giao d~c, moi trUong .chång hi,ln. Noi chung ta g9i nhung kha nang tam thuc linh hOi,lt ay ctla tirng nguoi la « tri thOng minh » ctla h9 . Cai "tri thOng minh" do co phai la Bat-nM hay khong? C6 phai la Tri tu~ hay khong? Xin thua la khong. Tri tu~ trong Ph~t giao la mQt thu Tri thuc t6i thu<;1ng, hOlm hao, khang c6 gl caD hon, khong co gl so sanh du<;1c, khong co gl ngang hang (va thu<;1ng, va ty, vo dång) giup ngltai tu h9C nhln thay t.n,rc titp, quan nh~n trlJ'c titp SI! th~t Tuy~t d6i ctla m9i v~t th€ va m9i hi~n tu<;1ng. SI! th~t rna ta thay ehung quanh ta, tren thån xac ta va trong tam thUc ta chl la nhii'ng SI! th~t Tuong d6i, nhii'ng sI! thl!C

Phap Am PM I Elan 2007

nay luon luon bitn dQng, vUong mllc, du<;1C ti,lO tåc bång nhi~u di~u ki~n, lien t~c du<;1C sinh ra, bitn d6i, thoai hoa va bj htly di~t, rbi ll:li titp t~c dU<;1C sinh ra bång nhung di~u ki~n khac trong nhung di,lng th~ hay hlnh tuong khac. Cai "tri thong rninh" ma ta nh~n thay noi m6i nguai, trong s6 d6 k~ ca cac nha khoa h9C, cac nha thong tMi hay cac tritt gia, chl la tri thong rninh dl!a VaD sI! hi€u bitt v~ tht gioi bitn dQng, tuc tht gioi ctla SI! thl!C Tuong Mi. Tri tu~ theo dinh ngrua Ph~t giao khong do ly lu~n rna c6, khong do h9C hOi trong sach va ma co. Tri tu~ hay Båt nha la mQt khå nang sieu vi~t, quan nMn trlJ'C titp du<;1c Tanh Khong Ctla m9i v~t th€ va m9i hi~n tu<;1ng, tuc la nhin tMy du<;1c SI! thl!C Tuy~t d6i va t6i h~u ctla tht gioi hi~n tu<;lng chung quanh ta va trong tam thuc ta. Sau khi da xac dinh tht nao la tri thOng rninh va tht nao la Tri tu~, ta ll:li tro v~ eau hOi da dU<;1C d~t ra tren day: Tl:li saG Tir bi va Tri tu~ ll:li lien h~ voi nhau ? Ta nh~n thay chung quanh ta, ngoai nhung nguai khu kha, eh~m chl:lP, hi~n lanh, cfing co nhung ngltai rat hung du, gian tham, dQc ac, nham hi€m, bi~n l~n, khat mau, tan bi,lo, vo luong tamNhung nguai dQc ac nay chua hån la h9 khong "thOng rninh" . Trai li,li, h9 co th€ rat "thOng rninh", h9 c6 th~ la nhii'ng ten ditm dang, an cAp, bat luong, luang gi,lt, bi~n l~n .. . h9 cfing c6 th~ la nhung nha lanh dl:l0 hOi,lt bat, dc nha bac h9C, cae nha khoa h9C, cac bi,lo chua, cac nha tai phi~t khon ngoan, cac con buon lanh l<;li, cac ngltoi dQi l6t tu hanh V. V... Tam thUc h9 rat linh hOi,lt, tri nbO vu<;lt bl!c, lanh l<;1i khac thuang, trao tro, l~t 19n9, n6i Mi khong ai bitt, noi chung la "cai tri thong rninh" ctla h9 hon hån mQt s6 nguai khac dang phåi ganh chju sI! luang gl:lt, di~u khi~n va kh6ng cht etla h9. Cai tri thong minh nhu vira k€ khong phåi la Tri Tu~, no co th~ pMt tri€n tren bat cu mQt månh dat nao, d~c bi~t rat phil. h<;1p voi nhung månh dat ctla hung du, d6i tra , bi~n l~n hay bat luong. Nglt<;lc l~i, Tri tu~ hay Bat nha chl co th~ phat tri~n trong mQt tam linh an blnh, trong sang, tran ng~p long Tir bi rna thOi. VI v~y Tir bi la månh dat duy nhat rna ta c6 th~ dem gieo hi,lt gi6ng etla Tri tu~, VI Tri tu~ chl c6 th~ nffy m~m va lon len trong månh dat ctla Tir bi. T6m li,li, Tir bi la mQt con duang cho ngltai tu h9C buoc len, mQt phuong ti~n cho h9 xii' d~ng, mQt månh dat cho h9 vun xoi. Con duang dng rQng rai, phuong ti~n dng tinh xåo, månh dat dng phl nhieu thl Tri tu~ li,li dng nffy no va thang titn nhanh hon. Tir bi la di~u ki~n båt bu(k va khong th€ thitu sot ctla Tri tu~. Tir-bi-Tri-tu~ luon luan di dai voi nhau, glln b6 voi nhau, h6 tr<;1 cho nhau. VI v~y, tu t~p trUoe htt pMi khoi dQng long Tir bi trong ta d~ dua ta Mn Tri tu~. Dtn day, ta c6 th€' phan bi~t du<;lC "mQt nguoi hung du va thOng minh", "mQt nguai va tam (fch kY) va thOng

11


minh", "mQt ngU'oi the' nao.

tu bi

va thong minh" khac nhau nhU'

B~ lam nh~ bot phån lu~n ban nghieng v~ ngon

tu va ly

thuye't, ta tM låy mQt vi dl,l ddn gian hdn trong doi s6ng hAng ngay nhU' sau. Ta di ngoai dU'ong ph6 va ta thåy mQt ngU'oi an xin ngheo kh6, ta cho mQt ngan d6ng. Lang ta thåy phdi pMi VI lam dU'<;1C mQt vi~c tu bi. Ta tie'p tl,lc di them mQt d01,ln nua va thåy mQt ti~m pM, th!t tai va th!t chin treo hing lång trong tu kinh, mui pM thdm lUng. Ta cam thåy d6i va bU'oc vao an. Ta g9i mQt to phd loai d~c bi~t, gia hai mU'di ngan d6ng, trong to phd c6 g~u, tai, n1,lm, gan, sl,ln, nU'oc beo, gån d~y du nhii'ng cåu h<;1p cua tu d1,li ndi than xac kh6 dau va vo thU'ong cua con bO. Ta dang thU'dng thuc to phd thl c6 mQt ba gia htng cang bU'oc vao ti~m moi ta mua ve s6. Ba Cl,l g~y 6m, da s1,lm nång, cdi chie'c n6n la va xoe mQt mQt it ve s6 cho ta nhln. Ta thoang thåy ve kh6 dau va ngheo d6i cua ba Cl,l, nhU'ng ta nhln ky hdn vao cac ve s6. Ta thåy c6 mQt ve mang nhung con s6 råt "hen", dt c6 "dm tlnh", chång h1,ln nhU' ngay sinh cua ta, cua ngU'oi yeu cua t1\, nhung con s6 nay thU'ong dem de'n tai l<;1i cho ta. Tie'p theo ta nghT ding VI tu bi mu6n giup da ba cu nen ta quye't d!nh ch9n tO ve s6 nay va mua ngay . Sau day, ta thu quan xet sau xa hdn cau chuy~n vua k~ xem sao. Ne'u ta khong cho ngU'oi an xin mQt ngan d6ng, chU'a chiic ta då bU'oc vao ti~m phd, VI c6 th~: ho~c ta dang lo au trong lang nen khong thåy d6i, ho~c vI le ta mu6n tie't ki~m . NhU'ng khi då cho ngU'oi an xin, ta cam thåy thU' thai, h1,lnh phUc, lU'dng tam khong dn rut, ta nghT då c6 ti~n b6 thi t1,li sao ta khong hU'dng; ho~c ta ding c6 th~ nghl ding cho ngU'oi an xin cling hdi tie'c, VI th6i thU'ong ta råt dn ki~m moi c6 ti~n, v~y ta nen hU'dng d~ bu l1,li hanh dQng b6c d6ng cua ta. Nhii'ng xuc dm d6 hay tU' tU'dng d6 thUc ta bU'ac vao ti~m pM. Sau d6 ta mua mQt tårn ve s6, chU'a hån VI tu bi ma ta mua to ve s6 cua ba Cl,l gia, nhU'ng VI ta vua cho ngU'oi an xin mQt ngan, ta lam dU'<;1C mQt di~u thi~n, ta cho mong cai qua cua di~u thi~n d6 dU'a Wi, ta hy v9ng trong dQc diic nhi~u chl,lc tri~u. C6 th~ ta khong nghT triing ra nhU' the', nhU'ng nhung tU' tU'dng cua ta råt ti~m ån, nåm trong ti~m thUc hay a-l1,li-da-thuc cua ta rna ta khong hay bie't. Ta cling c6 th~ ddn giån nghT ding, ho~c dm thåy rAng, giua to pM thdm lUng va ba Cl,l ngheo d6i, ta nen mua mQt tåm ve s6 M trån an lU'dng tam cua ta. NhU'ng bie't da u ta cling c6 th~ la mQt ngU'oi dån dQn, vo tam, hanh dQng ma khong suy nghT gl d? Cau chuy~n tren day cW la mQt cau chuy~n gia tU'dng dung lam vi d1,l, nhU'ng cling c6 th€ xay ra dU'<;1c. Qua sl:1' nh~n xet v~ cau chuy~n tren day, ta khong thåy c6 mQt hånh dQng nao hay tU' tU'dng nao c6 th��� g9i la tu bi d. Nhung hanh dQng va tU' tU'dng neu len trong cau chuy~n la nhung gl bl kich dQng va thUc dåy, du råt nh~ nhang va ti~m ån, bdi lang tham rna thoi. Tam thuc ta luon luon danh lua ta bAng m9i cåch, du trong cUQc s6ng ddn giån hAng ngay cling v~y. Tårn thUc nuoi dU'Bng lang 12

tham cua ta va lam cho man VO minh cang d~y d~c them trong tam thuc, dUa då'y va hU'ong ta vao nhii'ng hanh dQng va nhii'ng tU' tU'dng d1,li 101,li nhU' the', hay con c6 th~ t~ h1,li hdn nhi~u ne'u hånh vi c6 t~m quan tr9ng hdn. Tu t~p la tlnh thuc, tlnh thUc giup ta luon luon dnh giac M canh chung tam thUc ta. Be'n day toi l1,li xin phep ngU'oi d9C dU'<;1C nhln cau chuy~n tren day dU'oi mQt khia C1,lnh khac nua . Ne'u ta cho ngU'oi an xin, nhU'ng d6ng thoi ta nM Mn loi PMt d1,lY: b6 thi nhU'ng khong bie't b6 thi cai gl, b6 thi cho ai va cling khong bie't mlnh då b6 thi, cW bie't rAng may ra trong lang ta chl can s6t l1,li mQt chut tu bi rna thoi. Khi lam dU'<;1C nhU' the', chU'a chiic ta då bU'oc vao ti~m phd VI khong c6 xuc dm nao, tU' tU'dng nao phåt sinh tu hanh dQng b6 thi kich dQng ta bU'oc vao ti~m pM, va nhU' the' ta cling khong c6 cd duyen mua ve s6 M nuoi nång lang tham trong s6 vai chl,lc tri~u cua ta. NhU'ng cling c6 th~ khi di ngang ti~m pM ta vh ngm thåy mui thdm, nhU'ng khi xem l1,li trong tui, ta chl can nam ngan d6ng, khong du d€ mua mQt to phd 101,li nho, (vI thU'ong nhii'ng ngU'oi giau lang tu bi thll1,li råt ngheo v€ ti~n b1,lc, tie'c thay !). Khong du ti~n bU'oc vao ti~m pM, nhU'ng ta vh c6 th€ g~p ba Cl,l ban ve s6 tren via he. Ba C1,l chla cho ta nhung to ve s6 tren tay . Ta khong nhln ky d~ tlm nhung con s6 « hen » tren cac ve s6, nhung ta l1,li thåy dU'oi chie'c n6n la rach nat, t6c cua ba C1,l då b1,lC trång, da mat nhan nheo, ba C1,l b! chQt mQt måt va rang då fI,lng he't. C6 th€ ta mu6n cho ba C1,l nam ngan. NhU'ng khong, d~ kinh tr9ng nMn phåm cua ba C1,l, ta m6c tui va mua ve s6, mua he't d nam ngan. NhU'ng khi ba C1,l vua bU'oc di, ta cui xu6ng va dU'a t~ng nhung to ve s6 vua moi mua cho mQt dua be dQ chung sau hay bay tu6i dang ng6i ban d~u ph9ng lUQc dl:l'ng trong mQt cai thUng nho ben l~ dU'Clng. Ta nhåt d!nh khong d~ mQt chUt gl c6 th~ nuoi nång lang tham cua ta. Nhln dU'oi khia C1,lnh thu hai cua cau chuy~n, ta se thåy c6 nhii'ng m~m m6ng cua Tu bi phat IQ. Ta tl:1' hOi ta c6 du suc lam dU'<;1c nhung vi~c nho nhoi nhU' the' hay khong ? Trong khi d6 ta c6 nhå rQng M d, quån åo d~p va s1,lch se d€ m~c, an u6ng dU' thua. C6 th€ ta tl:1' cho mlnh la mQt ngU'oi tu PMt, nhU'ng ta c6 båt chU'oc PMt dU'<;1c chUt nao hay khong ? Khi che't, Ph~t nåm dU'oi Mt d€ che't, Ph~t chl c6 hai chie'c ao ca sa, mQt chie'c gåp lam tU' d€ g6i dån, ben c1,lnh chl c6 mQt chie'c blnh bat d€ khåt thl:1'C rna thOi. T6m l1,li, cau chuy~n tren day th~t ddn gian, nhU'ng khi phan lich kY ta thåy sl:1' t1,lO nghi~p la mQt hi~n tU'<;1ng chi ph6i thttClng tn,rc, cung khåp, trong nhay måt cling då dU'a ta de'n nhung tU' duy, nhii'ng hoan dnh va tlnh hu6ng khac nhau. Nghi~p bao va nMn qua khong Mn n6i råc r6i låm dau. V~y, ne'u ta chU'a du suc båt chU'oc cai gU'dng da Ph~t thl ta nen c6 gång dnh giac, du trong nhung hånh vi th~t nhO nhoi cua ta, M canh chung tam thUc ta, it nhåt la khong d€ n6 t~o ra nhung xu hU'ong

Phap Am Ph~t Bån 2007


tieu cl,l'c va nhU'ng tinh hu6ng båt l<;1i cho sl,l' s6ng, dli la t1;lm b<;1, ctla chinh ta. De'n day co le ta cling hi€u them dai cMt the' ~ao la Til' bi. Til' bi co th~ råt nho nhoi nhu' mua m9t to ve s6 (nhttng kh6ng tham tnJng d9C dAc), ho~c råt Wn laD (v6 thu'<;1ng, v6 ty va v6 dång) gi6ng nhu' Tri tu~ vh.

cUu giup thl con ch6 11;li bie'n måt va PMt Di L~c hi~n ra truoc m~t. Theo truy~n thuye't tlll Ph~t Di L~c dån ngai v~ coi Dau-suåt d~ giång cho Ngai v~ D~i thil'a va Tanh kh6ng. Kh6ng bie't c6 th~t nhu' the' hay kh6ng, nhttng tren thl,l'C te' ngai da d~ l~i cho chUng ta hOrn nay m9t kho tang tru'oc tac tMt de} S9 va quan tr9ng.

Sau cau chuy~n tren day, t6i 11;li xin du'<;1c phep trd 11;li vån M ng6n til' va neu len m!)t sai låm khac rna ta thu'ong thåy . Ta vån thu'ong nghe nhii'ng ngu'oi chung quanh noi Mn b6n chU' til' bi hy xå. T6i My thåy nhii'ng ngu'oi nay noi Mn b6n chU' til' bi hy xå khi g~p m9t kho khan nao do, chång h1;ln bj ke khac hanh hung, lu'ong g1;lt v.v... Trong khi h9 kh6ng co th~ lam gl khac hdn, h9 chl bie't th6t len b6n chU' til' bi hy xå d~ tha tbU cho ke gay ra nhU'ng chuy~n nghich y voi h9 . Chång nhU'ng hanh d9ng nay chång co gl la til' bi, cling chång co gl g9i la lich cl,l'c cå rna con hoan toan di ngu'<;1c va I~m dl,lng m9t cach sai låm b6n cM til' bi hy xå trong D1;lo Phap. Til' bi hy xå kh6ng mang y nghIa the o h9 tu'dng.

Tom lu'<;1c m9t d01;ln trong ti~u su ctla ngai V6 Truoc la nhu' the', nhttng c6 nhi~u sach them thåt cau chuy~n nhu' sau. Sau mu'oi hai nam thi~n djnh ngai thåt V9ng va bo di, nhttng khi ra khoi hang 11;li g~p m9t con ch6 ghe Id tMt kinh khie'p, cac ve't thu'dng dåy gioi b9. Ngai tlm cach chlii cac ve't thu'dng cho con ch6, nhttng 11;li thu'dng cac con gioi bj chlii m~nh rna che't, Ngai li~n the htai M lie'm va dåy cac con gioi ra khoi cac ve't thu'dng. Nhttng båt thån con cM bie'n måt va Duc Di qc hi~n ra truoc m~t ngai. V6 truoc li~n cåt tie'ng hoi Duc Di L~c : ''Thu'a Ngai, t~i sao con phåi cho de'n mu'oi hai nam Ngai moi hi~n ra voi con" . Duc Di L~c li~n dap rång: "Ta vån Cl ben c~nh con trong mu'oi hai nam li~n, nhttng VI suc phåt tri€n ctla tam thuc con chu'a dtl M nhln thåy ta rna th6i".

Nhu' da trinh bay trong phån m9t, til' bi hy xå la Tu ph~m tru hay Tu v6 1u'<;1ng tam (brabma-vihåra): Til' v6 lu'<;1ng, Bi v6 1u'<;1ng, Hy v6 1u'<;1ng va Xå v6 lu'<;1ng, tuc b6n duc linh ctla tam thuc rna ta phåi vun xoi bång tu t~p va thi~n djnh lau dai, kh6ng phåi b6n chU' dling d~ tl,l' an tli hay an tli ke khac khi g~p kho khan . Ne'u kh6ng nho Tu v6 lu'<;1ng tam la gl, xin ngu'oi d9C xem 11;li djnh nghIa ctla cac cM nay trong phån m9t.

Ho~mg

Phong, Bures-Sur-Yvette

3. Ket lu~n

thåp len

T6i xin k~ cau chuy~n sau day v~ ngai V6 Truoc (Asanga) d~ thay VaD phån ke't lu~n . Ngai V6 Truoc sinh VaD the' kY thu IV trong vling Tåy Båc An D9 (vling Cachemire ngay nay). Ngai la m9t D1;li lu~n su' PMt giao, sang I~p ra Duy thuc t6ng va cling la anh khac cha ctla The' Than (Vasubandhu), m9t D1;li lu~n su' lil'ng danh khac ctla Ph~t giao. Cå hai con co m9t ngu'oi em cling la m9t vi D1;li su'. Cau chuy~n v~ CU9C doi ctla V6 Truoc nhu' sau. Ngai di tu va du'<;1C thl.l phong ty kheo thea tOng phai Nhåt thie't hii'u b9 (Nam t6ng) . Ngai tu h9C Tam T1;lng Kinh trong nam nam li~n. Suc h9C ctla Ngai råt caD va vi~c h9C råt sang cMi, nhttng Ngai vån khang thåu hi~u he't y nghIa ctla Bat-nha Ba-la-m~t. Nhi~u luc thåt v9ng, ngai th6i chi Mn d9 da c6 y djnh tl,l' tit Sau do ngai g~p du'<;1c m9t vj La hån ten la Pindola, vj nay giåi thich cho Ngai v~ Tånh kh6ng theo Nam t6ng. Ngai vån chu'a thoå man voi 16i giåi thich nay va tlm m9t hang d9ng trong nui Kukktapada, gån thj trån Rajagrha ngay nay, M tl,l' tham thi~n . Ngai thi~n djnh bång cach quan tu'dng Duc Di qc. Hai lån Ngai bo hang ra di VI thåt v9ng, nhttng sau r6t vån trd v~ hang d~ tie'p tl,lc thi~n djnh. T6ng c9ng sau mu'oi hai nam thi~n djnh nhu' the', ngai vån kh6ng thåy Ph~t Di L~c Ung hi~n . Ngai l~i bo hang va ra di, tren du'ong ngai thåy m9t con cM ghe Id khåp than the, gioi b9 nhung nhuc va dang håp h6i. Ngai qua thu'dng x6t con v~t va dang lay hoay tim cach

NgQn Du6c TInh Thtfo'ng

Phap Am Ph~ t Dån 2007

Em di lua Mn til' dau? Til' trong tim lua don dau chåy bIlng Lua san h~n chåy bil'ng bil'ng Ngay dem thieu d6t tam Mn chung sinh. L1;lnh Iling bOng t6i v6 minh Man dem trUm låp dieu linh khilp mi~n Lua sinh tu chåy tri~n mien Lua du mong thilp u'U phi~n kh6n ngu6i. Lua troi dåt mu6n doi chång tåt Lua t1;li tam nay tilt mai con H~n san lam d~ beo hon Nu'oc ngu6n Cam L9 d~p ngan n6i dau. Em di lua Mn til' dau? Til' trong ta lua don dau chåy bIlng Dii'ng san Mn, he't lua bii'ng Con dau thieu d6t, u'U phi~n se tan! D1;lo Vang: nay anh til' quang La sinh 19 CUu muan van chUng sinh Thilp len ng9n du6c tlnh thu'dng Xua tan bong t6i nao nling såu bi.

Nghiem Xuftn C1i<1ng

13


nie't ban Thkh Due Thång

Can cu tren tuyen bO' Ph~t: "M<;>i v~t d~u khong", va'n d~ Nie't-ban, da du'<;1c cac bi.'> phåi neu ra d~t va'n d~ trd l",-i sau khi Ngai qua dai; theo d6 Nie't-ban du'<;1c tdnh bay theo d",-ng sd dåc cua h<;>, va cting tir d6 ill<;>i tranh lu~n v~ n6 cting nhu' cac giao ly khac trd nen gay gåt hdn . Nie't ban, va'n d~ hi~n hii'u hay khong hi~n hii'u, c6 hay khong, t",-i the' gian nay hay vu'<;1t ra khoi the' gian; mi.'>t va'n d~ lam nay sanh ra m<;>i stf tranh lu~n, cang ngay cang gay gåt gifi'a Hii'u bi.'> hay con g<;>i la Nhlit thie't hii'u bi.'> va Kinh bi.'> con g<;>i la Kinh lu'<;1ng bi.'> . Chinh VI phu'dng ti~n Mi tri can cd, nen giao phåp chfi'a b~nh cua Buc Ph~t du'<;1C Ngai n6i ra c6 Mn vo lu'<;1ng d~ chUa tri c6 ngån a'y cd benh do ba di.'>c phi~n nao sinh ra . Yl tfnh cach da d",-ng va phuc t",-p cua con b~nh, nen thuO'c dO'i tri cting tuy thui.'>c vao tinh phuc t",-p da d",-ng cua con b~nh rna cho, giO'ng nhu' con b~nh the' gian (the' gioi) chl cho nam th<;> a'm chång h",-n, ni.'>i trong cach cha'p thu nam th<;> a'm b~nh va cach cho thuO'c cting da la da d",-ng rai. Yl khi muO'm chfi'a con b~nh cha'p thu vao nam th9 a'm, khong hån la chl c6 mi.'>t cach chfi'a tri rna truoc he-t phai xem Mn cach cha'p thu d6 lien h~ cau hii'u Mn di.'>c nao n~ng, Mn di.'>c nao nh~ , trong ba di.'>c hay nhling cau hii'u khac ngoai ba di.'>c, rna tuy theo d6 duc B",-o su' cho thuO'c chU khong phåi chl c6 illi.'>t phu'dng thuO'c duy nha't M tri chling. Cho nen vi~c chfi'a lanh b~nh, giåi thoat m9i dau kh6 cho b~nh nhan, cho b~nh nban ra't nhi~u khia c",-nh, sau khi ngai di~t di.'>, da b~ nhfi'ng ngu'ai di sau ngi.'> nh~n, chl VI nhfi'ng ngu'ai di sau khong hi~u du'<;1C tham y cua ngai, cho nen giao nghIa cua nhling lai day d6 bi xuyen t",-c mi.'>t cach tri~t d~ va c6 h~ thO'ng. H9 da bie'n giao ly phu'dng ti~n rna duc B",-o su' da dung d~ dO'i tri can b~nh hii'u l~u da chling sanh, dang ly se b~ vu'<;1t qua, thanh giao ly CUu canh, va h9 cha'p ch~t vao chling coi nhu' la mi.'>t thtfc hii'u d.n phåi d",-t Mn M thu dk Tu d6 Hii'u-Y o du'<;1C ho bie'n thanh nhfi'ng thU nhan hi~u tuyen truy~n cho l~p tmang cua h9. Qua day, giao ly cua Ngai da bie'n thanh illi.'>t thu lu~n ly nhan quå . Tu d6, h9 tu' dat n~n tång cho mi.'>t CUu canh ngoai ba c6i nay, d.n phåi vu'dn t6i, d6 crunh la mi.'>t thu Nie't-ban thtfc hii'u khong tu'dng. Trong khi crunh Buc Ph~t chu tmdng mi.'>t Nie't-ban khong d ngoai ba c6i, nhu' kinh Rohitassa [l] da d",- y: "Tr;Ii cM nao, bt;leh The' lon, khOng bi sanh, khOng bi gia, khOng bi eltet, khOng co IU bo (bat di~/), 14

khOng co sanh khdi (bal sanlz), ehUng con co 1M den di IMy, di biet, di dt;ll de'n cM lt;1n eung da 1M gicJi khOng ?". Buc PMt trå lai: "Nay hiÆn giå, la luyen bO' rang: lr;Ii cM nao khOng bi sanh, khOng bj gia, khOng bj eltet, khOng co IU bo diJi nay, khOng co khdi diJi khde, IhiJi khOng co 1M di den di IMy, di biet, dl dr;It den cM lt;1n eung eua Ihe' gidi. Nlntng nay Izdn giå, trong edi Iluin dai dQ may Ide nay, vcJi nlzilng tUdng, nhilng lu duy eua no, ta luyen bO' vi Ihe' gicJi tt;1p khdi, the' gicJi dOr;In di~/, vi con duiJng dua den Ihe' gicJi dOr;In di~/", thui.'>c Pali t",-ng. Ya eting tren l~p truang nay, trong kinh 1307 [2] T",-p A Ham thui.'>c Han tang, rna chUng toi se gioi thi~u du'oi day qua bån d~ch cua ngu'ai vie't, cting hi~u-chli cua Thu<;1ng To",Thich Tu~ Sy, se n6i len con duang di dich th~t cua Buc Ph~t da tung di, da tung sO'ng, d~ chl d",-y l",-i cho chling ta, nhling nguai di sau noi theo. Toi nghe nhu våy: Mi.'>t thbi Bue Ph~t Cl vu'an Ca'p Co Bi.'>c, rung cay Ky-da, nu'oc Xa-v~ . Ba'y gio, c6 Thien tU' Xich Ma, tuong m",-o tuy~t vai, vao lUc cuO'i dem, Mn ch6 PMt, dånh l~ sat cMn Ph~t, ngai lui qua mi.'>t ben; tir tban toå anh sang ehie'u khåp vuan Ca'p Co Bi.'>c, rirng cay KY-da. Llic nay Thien tU' Xich Ma [3] kia b",-ch Ph~t: "Thua TM lon! Co tM vu(!t qua bien le' Ihe' gicJi, den cM khOng sinh, khOng gia, khOng eMI ehiing ?" Ph~t dap Xich Ma: "KhOng 1M vu(!t qua bien te' Ihe' gicJi, den cM khOng sinh, khOng gia, khOng eMt duqe." Thien tU' Xich Ma b",-ch Ph~t: "L",thay! The' ton kheo n6i nghIa nay! Nhunhfi'ng gl The' ton da n6i: 'KhOng Ihl vu(!t qua bien te' the' gicJi, den cM khOng sinh, khOng gia, khOng eMt duqe.' VI sao thua The' ton! Yl con ttf nM kie'p tmoc ten la Xich Ma, lam Tien nhdn ngo",-i dao, [4] dåc thån thOng, Ila cac ai d~c . [5] Llic d6, con ttf nghI: 'Ta co tluin tue nhanh ehong nhu vt;1y, giong nhu ki~n si, dung mrli ten nhQn lrang khoånh khde bdn xuyen qua eay da-la, co tM len mQt nui Tu-di va den mQI nui Tu-di, eat bucJe nh~ nhang tu biln Dong den biln Tay'. Llic a'y con ttf nghI: 'Nay la dr;I1 duqe Iluin IL!e nhanh eh6ng nhu vt;1y, hOm nay co 1M lim den bien le' etla Ihe' gicJi duqe ehiing ?' NghI vh rai li~n khdi hanh, chI tru khi an, nghI, d",-i ti~u ti~n, va giåm bot ngu nghI, di mai de'n mi.'>t tram nam, cho t6i khi m",-ng chung, rO't cui.'>c khong th~ vu'<;1t qua bien te' the' gioi, Mn ndi khong sinh, khong gia, khong che't. Ph~t båo Xich Ma: "Nay Ta ehl dung eai IMn mQI lam dl noi vÆ1M gicJi, v~ 1M gicJi lt;1p

Phap Am Ph~t Dan 2007


khiJi, v~ the giai di~t tt;in, v~ con dui'Jng dua den the giai di~t tt;in". Nay Thien tli' Xich Må! The' nao la The' gidi? Ut ehl nam th9 a"m. [6] Nhi.i'ng gl la nam? Ut s~e th9 a"m, th9 th,! a"m, tltdng th,! a"m, hanh th,! a"m, thue th,! a"m, d6 g9i la the' gidi. "The' nao la s~e t~p kMi? Ut tham ai d6i vdi hii'u vj lai eau hii'u vdi tham, hy, me d~m noi nay hay noi leia. [7] B6 g9i la sl1 t~p khdi eua the' gioi. The' nao la the' gioi di~t t~n? Ut tham ai d6i vdi hii'u vj lai eau hii'u voi tham, hy, me dåm noi nay hay noi leia, d~u do~n t~n, xa ly kh6ng con s6t, v6 dl!e, viing l~ng, dm b~t, d6 g9i la sl1 di~t t~n the' gioi. The' nao la con duong dua Mn the' gioi di~t t~n? Ut tam Thanh d~o: ehanh leie'n, ehanh tri, ehanh ngil', ehanh nghi~p, ehanh m~ng, ehanh phuong ti~n, ehanh ni~m, ehanh djnh. B6 g9i la con duong dua Mn sl1 di~t t~n the' gioi. "Nay X[ch Mal Biet ro the giai, dogn It;in Ihe giai; biet ro tM giai tt;ip khiJi, dogn tg,n tM giai It;ip kluJi; biet ro the giai di~t tg,n, clzUng nhg,p tM giai di~1 tg,n; biet ro con dui'Jng dua den the giai di~t tg,n, tu con dui'Jng dua den st! di~t tt;in the giai. Nay X[ch Mal Neu Ty-kheo nao dOI vai kh6 the giai, ho(Jc biet ho(Jc dogn; st! tg,p khiJi the giai, lzo(Jc biet ho(Jc dogn; st! di~t tg,n tM giai, hO(Jc biet ho(Jc chUng; con dui'Jng dua den st! di~t tt;in the giai, hO(Jc biet hO(Jc tu, tht nay X[ch Mal D6 gqi la dgt den bien te the giai, qua khoi di the giai."

Ba"y gio The' t6n n6i k~ l~p l~i: Chua tUng dgo di xa, MO. den bien the giai; Chua den bien Ihe giai, Trqn khOng het bien kh6. Vi v(lY nen Mdu-ni, Biet bien te the giai; Kheo ro bien the giai, Cdc phgm hgnh da l(lp. DOI bien tM giai kia, Ngui'Ji giac tri btnh d&ng; D6 gqi hgnh Hie'n thanh, Qua bo leia the' giOi.

Sau khi Thien tli' xich Ma nghe nhil'ng gl Ph~t n6i, hoan hy, tu)' hy, danh l~ sat ehan Ph~t, li~n bie'n ma"L Qua ban leinh nay da eho ehung ta m/?t eai nhln d~e tntng v~ Nie'tban, v~ the' gioi eua kh6ng sinh, kh6ng gia, kh6ng ehe't, rna m6i nguoi trong ehung kh6ng ai la ngu'oi kh6ng ude ao mong mu6n d~t de'n noi d6. Nhu'ng noi d6 la noi nao? Phåi ehang la noi d ngoai the' gioi ba eoi nay? NhuThien tli' Xieh Må då tung hOi, va då tUng kinh nghi~m, da tUng kinh qua trong qua khu khi hOi v~: 'C6 tM vUC/l qua bien le Ihe giai, den cM khOng sinh, khOng gia, khOng chet chiing?' Khi rna nhil'ng tbåe mAe v~ eu/?e s6ng nhan sinh vil tfl!, lue nao eilng am hh sCJ hai Mi eai kh6 truoe milt mu6n nm eaeh thoat ra n6; nhu'ng qua leinh nghi~m s6ng, qua leinh nghi~m då tung trai, be' tilt vin hoan be' tiit nhu Thien tli' Xich Ma da tUng bO ra m/?t tram nam eh~y d6n eh~y dac e6 vUCJt qua bien te' the' gidi d~ nm Mn noi kh6ng sinh, kh6ng gia, kh6ng ehe't, lue con lam Tien nhon, eu6i eling vin khong thoat khoi bien te' the' gioi Phap Am Ph~t E>ån 2007

nay. ChUng ta ai l~i khong e6 nhi.i'ng tMe måe va nhfi'ng ude mong nhu Thien tli' Xieh Må, nhu'ng nhi.i'ng thAe måe va mong ude leia Thien tli' Xieh Må da tung thl1e hi~n n6 bll.ng nhil'ng hanh d/?ng, nhu'ng nhi.i'ng hanh d/?ng nay vin kh6ng thanh tl1U dUCje ehl VI phuong phap thl1e hanh tren n~n tang co ban då sai låm nhu Bue Ph~t da d~y: "KhOng tM vUC/l qua bien te' the' giai, den cM khOng sinh, khOng gia, khOng chet duC/c." Chl VI ehinh ehung ta då quen ngay de'n sl1 hi~n hii'u eua ehinh ehung ta tren the' gioi nay, rna vong thån hudng ngo~i tlrn du; nhuDg theo dUe Ph~t thl: "Nay Ta chZ dung cdi tMn mqt tam dl n6i v~ the' giai, v~ st! I(lP khiJi the' giai, v~ st! di~t tg,n the giai, va con dtJi'Jng dua den st! di~t tg,n the' giOi." Ngay trong eu/?e s6ng hi~n t~i na y, nga y trong the' gidi na y, ehu khong d da u xa he't. Cl day, Bue Ph~t ehl gidi h~n di thån nay d~ n6i vl! nhan qua the' gian va xua"t the' gian qua tu Thanh de', rna d d6 con ngu'oi dUCje danh gia nhu la m/?t hi~n tUCJng du M e6 th~ hoan thanh m/?t the' gioi qua nam th9 a"m; ehUng dUCJe eoi nhu la m/?t ke't qua, dUCJe hlnh thanh bai nhil'ng t~p khdi da sile dUCJe eau hii'u voi ai, tham, hy d6 phat sinh ra nhil'ng M 11,ly nhi~m trude tr6i bu/?e trong qua khu. Trong hi~n t~i, d6i voi vj lai ne'u nhfi'ng t~p khdi eua sile dUCJe eau hii'u vdi ai, tham, hy d6 phat sinh ra nhil'ng h~ lu):' nhi~m trude tr6i bu/?e va lam nhån t~p khdi eho ehUng trong vj lai, rna hlnh thanh nhan qua the' gian, thl d6 la eaeh hlnh thanh nhån qua the' gian the o ehi~u hm ehuy~n. Va ngu'Cje l~i eling trong eai than nay, d6i vj lai, ne'u sile hi~n t~i kh6ng eau hii'u voi ai, tham, hy d6 phat sinh ra nhil'ng M 11,ly nhi~m truoe tr6i bu/?e, thl da thoat khoi m9i M lu):' nhi~m truoe, då dm s~eh he't m9i thU' v6 rninh phi~n nåo, kh6ng con ham mu6n, dm b~t m9i thu, trd thanh viing l~ng tjeh tjnh, kh6ng con e6 ai, tham, hy hi~n hii'u d day nil'a, d6 la sl1 di~t t~n the' gioi; va M d~t dUCJe tr~ng thai vilng lang tjeh tjnh eua ke't qua nay, thl phuong phap d6 sile khong eau hii'u voi ai, tham, hy nil'a la dn phåi tu t~p tam Thanh d~o, con duong dua Mn sl1 di~t t~n eua the' gidi, ehUng la nhån hi~n t~i d6 dua de'n qua trong vi lai nhu d6:e PMt da d~y. B6 ehinh la sl1 hlnh thanh da nhan qua xua"t the' gian theo ehi~u hoan di~t. Khi ehUng ta då bie't ro the' nao la the' gioi, the' nao la the' gidi t~p khdi eua nhån qua the' gian va, bie't ro the' nao la the' gioi di~t t~n, the' nao la con duong Mn the' gioi di~t t~n eua nhan qua xua"t the' gian. Tie'p Mn, tren nguyen tåe nhan qua nhåm lo~i bO di nhfi'ng di h~i eua sile khi eau hii'u voi ai, tham, hy M r6i phat sinh ra nhung h~ 11,ly nhi~m truoe tr6i bu/?e sau d6. Truoe he't phåi do~n t~n the' gioi va sl1 t~p khdi eua ehUng, sau d6 mu6n ehU'ng d~t Mn tr~ng thai vo dl!e vilng l~ng dm b~t, dm s~eh khong con gl he't, thl phai tu t~p the o con duong d~ dua de'n the' gioi di~t t~n. Nhu'ng Mn day eilng ehl la nhi.i'ng djnh nghIa m/?t eaeh ly thuye't v~ the' gioi qua nam th'! a"m d~ n6i len eai nhan qua ba"t toan e6 th~ thay d6i duCjc bai nhi.i'ng n6111c theo hm chuy~n hay hoan di~t da nhj M rna thoi. Buc PMt d~y tie'p: "Nay X[ch Mal Biet ro

15


Ihe' giai, dOf;ln t~n the' giai: biel ro Ihe' giai t~p khJi, dOf;ln I~n Ihe' giai t~p khJi: biet ro the' giai dift t~n, chUng nh~p Ihe' giai dift t~n: biet ro con duiJng dua de'n the' giai dift t4n, lu con duiJng dua den sI! dift t~n the' giOi. " Bie't ro the' gioi d day chinh la bie't nhu' th~t v~ nåm th9 uii'n, bie't ro v~ nåm th9 uii'n t~p khdi, d~ do~n t~n chUng. Nåm th9 uii'n hi~n hii'u cua m6i chUng ta trong hi~n t~i, n6 la m9t ke't guå tåt ye'u vua mang hlnh thUc bi~u hi~n ctla nhan gua khu, vita lam nhan t6 tlch c1,l'c cho m9t cai guå nao d6 trong tu'dng lai. Nbu' v~y khi chUng ta n6i v~ hi~n hii'u ctla chung la n6i de'n s1,l' lien h~ nhan guå ba doi ctla gua khu - hi~n t~i -tu'dng lai (chUng thu9c d~ng phan do~n sinh tU') . Trong s1,l' hi~n hii'u sinh-tU' nay, chung n6i len du'c;lC lien h~ nhan guå tu sinh de'n tU', giai do~n na y chung ta vua la ngu'oi th9 guå cua gua khu, vua la ke taD nhiin cho vi lai . Va ciing VI le d6 cho nen khi chung ta bie't ro cai guå hi~n t~i ctla nhan gua khu cMng la nåm th9 uii'n, thl ding trong hi~n t~i cMng ta t~o nhan cho vi lai bång cach do~n t~n nåm th9 uii'n v9ng nay d~ kh6ng c6 cai nhiin v9ng cho vi lai nua, nghIa la kh6ng sinh ra guå v9ng cho vi lai; khi guå v9ng vi lai kh6ng sinh, thl nhiin vi lai cling kh6ng sinh, va cu nhu' v~y vong xich nhiin guå v(,mg se bi di~t. De'n day nåm th9 uii'n kh6ng sinh ra nua, khi nåm th9 uii'n da kh6ng sinh, thl c6 gl M di~t, nen kh6ng di~t. V~y Nie't-ban cMng se hi~n hii'u nga y trong coi na y, nga y trong xac thiin na y, ne'u ai giåi th6at du'c;lC m9i tr6i bU9C dau kh6 cua t~p khdi, cua do~n di~t, bång cach kh6ng khdi tam dien dåo, phiin bi~t chåp tru'oc d6i voi CU9C s6ng, thl ngu'oi d6 se d~t du'Qc Nie't ban ngay trong CU9C s6ng nay. Tu nhU'ng ng9 nh~n sai l§m nhu' v~y, cho nen nhU'ng gl Duc Ph~t da phu'dng ti~n d~y cho cMng ta con du'ong di de'n giåi thoat, thl h9 da bie'n cMng tbanh con du'ong n6 l~ tr6i bU9C. Nie't-ban cling the' gian kh6ng c6 ti phiin bi~t The' gian cling Nie'tban cling kh6ng ti phan bi~t. V~ Nåm uii'n nhan duyen, tu'ong cua chung dung v~ m~t d~ng ma n6i, thl chUng la tu'ong sanh di~t bie'n d6i lien t~c gua l~i, va g9i cMng la the' gian. Nhu'ng dUng v~ m~t tanh ma n6i, thl cU'u canh cua cMng la Kh6ng, Tich di~t, kh6ng chåp thU, d6 la Kh6ng tu'ong (nghIa nay da n6i d tren). d day, VI tåt cå dc phap chhg sanh chhg di~t cho nen the' gian cling Nie't-ban kh6ng c6 s1,l' phiin bi~t va ngu'Qc l~i Nie't-ban eling the' gian cling kh6ng c6 s1,l' phiin bi~t nao. L~i nua, Th~t te' cua Nie't-ban, Cling th~t te' the' gian; Cå hai th~t te' d6, Kh6ng måy may sai bi~t. Cå hai th~t te' Nie't-ban va the' gian, kh6ng c6 båt cu måy may sai bi~t nao cå. VI sao? VI khi chung ta tIm kie'm th~t te' cU'u canh cua chung, thl cU'u dnh cua cMng la blnh dhg. Do d6, m9i Hm kie'm d~u kh6ng th~ d~t du'Qc, chl VI chUng kh6ng c6 båt cu rnåy may sai bi~t nao. Th~t

ra trong giao phap cua Ngai, Duc

Ph~t

da phu'dng

ti~n dling hai hlnh thuc Nban guå va Duyen khdi, d~ m9t rn~t d6i trj v~ nhiin guå t9i phu'oc, va m~t khac giåi

ph6ng nhung phu'dng ti~n d6 gua duyen khdi d~ hoan thanh Trung dao giå danh trd v~ Kh6ng tanh. D6 la con

16

du'ong giåi thoat tMt s1,l' nhu' chinh trong kinh Xa d~, h~ Bali da d~y : "CMnh pMp con buong bo huong chi La phi pMp". Nhu'ng d6i voi h9, di~u nay kh6ng guan tr9ng nen da bi h9 bO gua. Trong khi d6, h9 kh6ng bie't rAng chinh h9 da phån b9i l~i duc Ph~t gua l~p tru'ong chåp thU ta kie'n thu9C nhiin guå nhj nguyen. H9 guen di phåp Trung d~o duyen khdi, ma trong su6t CU9C dai, due Ph~t da n6 l1,l'C xi~n du'dng chung. Duc PMt chu'a bao gia chu tru'dng låy Hii'u-V6Iam l~p tru'ong chinh d~ du'a cMng sanh Mn giåi thoat ca, ma ngai chu tru'dng: "MQi VI;it diu khong" (Sarvam slinyam) nhAm phU dinh c6 va kh6ng etla cac phap va xi~n du'dng t1,l' tanh Kh6ng, cling la rnd bay cho m9t hu'ong di vu'c;lt thoat, d6 la Trung d~o gua tu'ong giå danh. Chinh vl Kh6ng nay ma cac nha Ti~u thua sau nay, da guan ni~m sai l§m v~ n6, M de ra rn9t cai t1,l' tanh th1,l'C hii'u nao d6 cua cac phåp, ma phån l~i chinh guan di~m ctla duc Ph~t. Cling chinh VI mu6n kh6i ph~c l~i con du'ong di etla Duc Ph~t, ngai Long Th9 Bo tat moi vie't ra b9 lu~n Trung guan, nhAm xi~n du'dng con du'ong Trung d~o ma dUc Ph~t da tUng di, da tUng s6ng voi n6. Ngai Long Th9 båo cai Kh6ng d day kh6ng phåi lå cai kh6ng cua kh6ng Mi l~p voi di c6, ma la cai KHONG etla: Cac nhan duyen sanh phåp Ta n6i tU'c lå Kh6ng D6 cling lå giå danh, cling lå nghIa Trung d~o. v~t Mu Kh6ng, du'Qc guan ni~m nhu' la m9t cU'u canh d~ pha huy tåt cå m9i guan di~m sai l§rn v~ cac phåp. Qua d6 Bat Båt du'Qc ngai sU' d~ng nhu' la rn9t phtl dinh tuy~t d6i cho phu'dng phåp lu~n ctla ngåi, nhAm tri~t tieu m9i cha'p thU c6-kh6ng (nhj nguyen), vua xay dl,l'ng ly duyen khdi hi~n tu'ong gua Trung d~o giå danh M hi~n Th~ duyen khdi Tanh Kh6ng cua chung nhu' trong bai k~ tren da n6i\. Nguyen bån han kinh 1307 T~p A-ham Quy~n 49 D~i Chanh tan tu t~p Il

d day, m9i

Thi'ch Due Thång

...

Ph~t

Giao chi doi cho ngu'Oi dan du'«1c tl.t do, dQc I~p, lam chu dåt nu'oc va s6ng hoa thu~n nhau trong cQng d6ng xa hQi con ngu'Oi cho ra con ngu'Oi, khong bi cu'ihlg buc lam no I~ hay lam cong C\l cho chinh quy~n, båt k~ t6t hay xåu. Ph~t Giao khong th~ bi xuyen t~c la nhåm tOi quy~n Itlc chinh tri. Xu'a nay chi co cac ong Vua bo ngoi di tu chu khong co nha tu nao nåm gin chinh quy~n ..

Phap Am PMt E>ån 2007


flue flat Lai Lat Ma: Hoi va flap • • Phan Ttn Hai dich

Hoi : Ngai tu' nhln ngai ra sao? Dap: T6i lu6n lu6n t1:l' xem minh nhu' m('>t nha su' Ph~t giao dån giån. T6i cåm tMy nhu' the' moi la t6i th~t. T6i cåm thiiy ding D~t Lai L~t Ma voi cu'ång vj nha dm quy~n the' gian la m('>t dinh che' nhån t~o. Khi nao ngu'oi ta con chiip nMn D~t Lai L~t Ma, he;> se cMp nMn t6i . Nhu'ng, Ja m('>t vj su' la m('>t di~u thu('>c v~ t6i . Kh6ng ai c6 thci thay d6i di~u d6 . T~n sau thåm tam, tai luan lu6n tu' xem minh la m('>t nha su', ngay ca treng cac giiic må c~a tai. The' nen, m('>t cach t1:l' nhien, tai t1:l' cåm thiiy minh nhi~u phån la ngu'oi cua t6n giao hån. Ngay cå trong doi thu'ong cua t6i, t6i co thci noi rAng tai d€ 80% thoi gian cua minh cho cac sinh ho~t tam linh va 20?V cho Tåy T~ng. Doi s6ng tam linh hay t6n giao la dieu rna tai bie't va co quan tam lOn. T6i c6 t1:l' tin trong do, va do vh t6i mu6n tu he;>c nhi~u hån. Con v~ chinh trj, tai kh6ng c6 du'<;1c s1:l' giåo d1:lc hi~n d~i nao, ngo~i tru chUt it kinh nghi~m. D6 la m('>t trach nhi~m lOn Mi voi ngu'oi kh6ng du'<;1c trang bj ky cang. Day khang phåi cang vi~c thi~n nguy~n, nhu'ng la di~u rna tai cåm thiiy t6i p~åi the o du6i VI dan t('>c Tåy T~ng da d~t hy ve;>ng va niem tin VaD t6i . Hoi : Ngai se la vi D~t Lai L~t Ma cu6i cung? Dåp: Viin d~ dinh che' D~t Lai L~t Ma con duy tri hay khang la tuy thu('>c hoan toan VaD u'oc mu6n cua dan Tay T~ng . He;> se quye't djnh. T6i da n~i ro nhu'}he' tit nam 1969. Ngay cå hoi nam 1963, sau bOn nam sang htu vong, chung t6i da so~n bån d1:l' thåo Hie'n Phåp cho m('>t nu'oc Tåy T~ng tu'ång lai d1:l'a VaD che' d('> dan cM. Bån Hie'n Phåp n6i r5 rhg quy~n 11:I'C etla Duc D~t Lai L~t Ma c6 thci bi ga bo bCli ti I~ phie'u hai phån ba cac thanh vien Qu6c Mi. Vao giay phUt hi~n nay thl djnh che' D~t Lai Lat Ma hii'u d1:lng cho van hoa va dan t('>c Tay T~ng. Do v~y, ne'u toi che't ngay VaD horn nay, tai nghI dan Tåy T~ng se che;>n m('>t vj D~t Lai L~t Ma khac. Trong tu'ång lai, ne'u djnh che' D~t Lai L~t Ma kh6ng con lien h~ hay hii'u d1:lng, va tlnh the' hi~n nay thay d6i, thl djnh che' D~t Lai L~t Ma se kh6ng con nua. Bån thån t6i, t6i cam thiiy djnh che' D~t Lai L~t Ma da ph1:lc V1:l du'<;1C m\lc dich. Gån day hån, k€ tit nam 2001, chUng t6i hi~n c6 m(>t Thu tu'ong chinh pM du'<;1c båu len m('>t cach dan chu, vj nay [chUng tai ge;>i] la Kalon Tripa. Vj Kalon Tripa di~u hanh cac vi~c hiing ngay chinh pM chung t6i

Phap

Am Ph~t Dån 2006

va chl huy cå che' chinh trj cua chUng t6i. Nua dua nua tMt, tai u'a noi rAng t6i båy gio da nua phån v~ hlI'U roi. Hoi: Ngai c6 nghI rAng ngai co th€ trCl v~ I~i Tåy T~ng? Dap: C6 cM, tai v~n I~c quan rAng t6i se co thci v~ h.i Tåy T~ng . Trung Qu6c dang trong tie'n trlnh bie'n d6i: Ne'u quy vj so sanh Trung Qu6c hOrn nay voi hoi mu'OI hay hai mu'åi nam truoc, da co thay d6i riit lOn lao. Trung Qu6c kh6ng con bj c6 I~p nua. Bay gio la m('>t phån cua c('>ng dong the' gioi roi. S1:I' tu'ång thu('>c toan du dac biet la v~ mat kinh te' va m6i truong lam cho cac' n~oc !<h6ng th€ ~6 I~p mai du'<;1c. Them nua, tai kh6ng doi hOi ly khai ra khoi Trung Qu6c. Tai _gån ,bo voi phu'ång phåp trung dung rhg Tåy T~ng van nam trong C('>ng hoa Nhan dan Trung Qu6c trong khi du'<;1c hu'Clng muc d('> caD v~ t1:l' trj. T6i tin chilc rAng nhu' the' se co låi chung cho cå ngu'oi Tåy T~ng lån ngrroi Trung Hoa.· ChUng t6i ngu'oi Tåy T~ng se co th€ phåt tri€n Tåy T~ng voi tr<;1 giup cua Trung Qu6c, trong khi cling luc gin giu n~n van hoa d('>c dac cua chUng t6i, k€ cå kho tang tam linh, va m6i truong mong manh cua chUng t6i. Biing cåch giåi quye't than thi~n nhu' the' v~ viin d~ T~y T~ng, Trung Qu6c se co thci dong g6p cho chinh s1:l' 6n djnh va th6ng nhiit cua Trung Qu6c. Hoi : Trung Qu6c moi day noi riing vj D~t Lai L~t Ma ke' tie'p se sinh t~i Tåy T~ng va du'<;1C he;> 11:I'a che;>n. Ngai co gl dci noi v~ di~u nay? Dap: Ne'u tlnh hlnh hi~n nay v~ Tåy T~ng kh6ng d6i, tai se tåi sinh ngoai Tay T~ng, ngoai quy~n kicim soat cua chinh phu Trung Qu6c. Di~u nay h<;1p ly. M1:lc tieu chinh cua m6t su' tai sinh la d€ tie'p t1:lc c6ng vi~c con dCl dang etla ki~p ~ruoc. Do v~y, ne'u tlnh hlnh Tåy T~ng vån chu'a giåi quye't, di~u h<;1p ly la tai se tai sinh htu vong d€ tie'p t1:lc c6ng vi~c dang lam. DI nhien, Trung Qu6c se vån che;>n ra vj D~t Lai L~t Ma rieng cua he;>, va ngu'oi Tåy T~ng chUng t6i se che;>n vi rieng cua chUng t6i theo truy~n th6ng. The' la, se tu'ång t1:l' nhu' tlnh hlnh hi~n nay cua Duc Ban Thi~n Lat Ma. Co m('>t vj Ban Thi~n L~t Ma do Trung Qu6c b6 nhi~m va co vj Ban Thi~n L~t Ma do t6i chon. M6t vi du'åc ph6 truång cho m\lc dich cua ngrroi cM', va vi ki; la Ban Thi~n L~t Ma du'<;1C cMp thu~n trong tim tiit cå me;>i ngu'oi Tay T~ng. Hoi: Cåc vi~c ngai quye't tam lam la gl?

17


Dap: N6i ehung, tei luen luen n6i rling tei e6 ba cam ke't trong dai . Thti' nhåt, v~ m~t m(>t con nguai, cam ke't dh tien cua tei la quång ba eac gia tri nhan bån nhu tit bi, tha thu, khoan dung, sl,l' hoan hy va s5ng tl,l' ehe'. Tåt cå con nguai d~u nhu nhau . ChUng ta d~u mu5n h~nh phue va kheng mu5n dau kh6. Ngay cå nhung nguai kheng tin vao ten giao cling ceng nh~n sl,l' quan tr~mg eua cac gia tri nhan bån trong vi~c lam cho dai s5ng cua h<;> h~nh phue han. Tei vån giu tam nguy~n n6i v~ tårn quan tr<;>ng etla cae gia tri nhan bån nay va crua se chUng voi båt ky ai tei g~p . Thti' nhl, v~ m~t m(>t ngnai tu t~p giao phap, quye't tam thu nhl cua tei la quång ba sl,l' hoa h9P ten giao va cåm theng giua cae truy~n th5ng ten giao khac nhau. Båt k6 cae dj bi~t trie't ly, tåt eå cac ten giao lOn the' gioi d~u e6 ti~m ll,l'e d6 lam eho con ngnai t5t d~p han . Do v~y, di~u quan tr<;>ng cho tåt cå cae truy~n th5ng ten giao la ten tr<;>ng lån nhau va ceng nh~n gia tri da cac truy~n th5ng dang ten kinh da nhau . Thti' ba, tei la m(>t ngnai Tiiy T~ng va mang danh ru~u D~t Lai L~t Ma. Nguai Tay T~ng d~t ni~m tin vao tei. Do vh, cam ke't thu ba eua tei la vån d~ Tay T~ng. Tei e6 traeh nhi~m lam nguai phat ngen tl,l' do cho dan Tiiy T~ng trong cu(>c chie'n doi ceng ly eua h<;> . Cam ke't thu ba nay se ke't thue khi nao e6 m(>t giåi phap hai ben cling e6 19i d~t dU9C giua nguai Tay T~ng va Trung Qu5c. Tuy nhien, hai cam ke't dh cua tei thl tei vån se giu gin eho Wi hoi thd eu5i cling. Hoi : Xin cho bie't eåm xuc dh tien eua ngai khi dU9C ceng nh~n la D~t Lai L~t Ma. Ngai da nghI gl khi ehuy~n d6 xåy toi cho ngai? Dap: Tei råt h~nh phUc. Tei tWeh nhi~u lAm ebO. Ngay cå tmoc khi tei dU9C ceng nh~n, tei thuang n6i voi m~ tei rling tei sAp di Wi Lhasa. Tei vån thuang ki~ng chan eoi nguong eli'a s6 t~i nha ehUng tei, giå va nhu tei dang coi ngua toi Lhasa. Tei lUc d6 la m(>t e~u be, nhu'ng tei nbO nhu the' ro rang. Tei c6 m(>t mong mu5n m~nh me di Wi d6. MQt ehuy~n khac rna tei kheng nMc Wi trong cu5n tu truy~n eua tei la sau khi tei ra dai, mQt e~p ehim qua bay toi h6t tren mai nM chung tei. Chung bay t6i m6i bu6i sang, d l~i mQt khoång va r6i bay di. Day la rnQt di6rn quan tam d~c bi~t VI eae sl,l' ki~n tuong tl,l' da xåy ra vao lue sinh ra dai da eae vi D~t Lai L~t Ma dai thu nhåt, thu båy, thu tam va thu muai hai. Sau khi h9 ra dai, rnQt c~p ehim qu~ bay toi va d l~i. Trong tmang h9P tei, luc dåu, kheng ai ehu y eå. Tuy nruen, gån day, e6 le eaeh nay ba nam, tei n6i ehuy~n vdi m~ tei, va ba nho lai chuy~n d6 . Ba da nh~n thåy chUng toi vao bu6i sang; mQt chut r6i bay di, va r6i sang hOrn sau nua, l~i t6i. Con chuy~n nay nua, vao dem sau km Duc D~t Lai Lat Ma dai thu nhåt ra dai, b9n euop d(>t nh~p vao nha gi~ dinh ngai. Ba rn~ ngai bo ch~y va M c~u be s6t l~i. Horn sau, khi h<;> v~ l~i nha, va ng~c nhien v~ di~u xåy ra cho con h<;>, h<;> thåy e~u be sa sinh d g6e nha. MQt con ehirn qua dung tmoe e~u be, båo v~ c~u . Sau d6, khi Duc Dat Lai Lat Ma tmdng thanh va tie'n bQ trong tu t~p

18

tam linh, ngai da tie'p e~n trl,l'c tie'p trong thi~n djnh voi vi thån he? phap, Mahakala. Luc d6, vi Mahakala n6i voi ngai, "MQt nguai nhu ngai dang he? tri ehånh phåp Ph~t phap dn mQt vi båo v~ nhu tei . Ngay tit ngay rna ngai ra dai , tei da giup ngai". Do v~y ehung ta e6 th6 thåy, tåt nhien e6 lien h~ giua Mahakala, eae con ehim qu~, va cac D~t Lai L~t Ma. MQt chuy~n khac xåy ra, rna rn~ tei nbO råt ro rang, la khi tei moi toi Lhasa, tei n6i rling riing cua tei nlim trong mQt cai hQp t~i mQt ngei nha nao d6 d Norbulinka. Khi h<;> rnd Mp ra, h9 thåy m(>t b(> rang giå nguyen la ctla Due D~t Lai L~t Ma thu 13. Tei chl vao Mp, va n6i rling rang eua tei d trong d6, nhu'ng bay gia thl tei kheng nbO chuy~n d6 cMt nao. Cae kY uc moi trong than nay thl manh me han. Qua khu da trd thanh nbO han, mo h6 pru tei c6 mQt n6 ll,l'c d~c bi~t d6 nho l~i mQt ky han. ue, con tbl tei kheng nho gl.

Tru

Hoi: Ngai c6 nho luc ngai sinh ra dai, hay la luc con nlim trong bao thai? Dap: Vao luc nay, tei kheng nbO. Them nua, tei ciing kheng th6 nho l~i rling vao lUc tei con la mQt c~u be thl tei e6 th6 nbO gl nhu the' kheng (lue ra dai, lue trong thai) . Tuy nruen, c6 le c6 mQt dåu hi~u nho ben ngoai. Tre em thuang ra dai voi dei mAt con nhAm. Tei lai sinh ra dai voi dei mAt da md. D6 c6 th6 la rnQt vai chl dåu nho v~ tr~ng thai tam tjnh quang trong bao thai . Hoi: Trong khoång cac tu6i muai sau va muai tam, sau khi ngai nAm quy~n the' tl,lC, ngai c6 thay d6i kheng? Dap: Vang, tei thay d6i m(>t chUt xiu. Tei trå i qua nhi~u h~nh pMe va dau don. Trong d6 va tit vi~e wdng thanh, h<;>c them kinh nghi9m, tit cac vån d~ sinh khdi va sl,l' dau kM, tei da thay d6i . Ke't quå t5i h~u la nguai dan eng rna b~n thåy bay gia day (cuai). Hoi : Chuy~n ra sao khi ngai moi vao tu6i d~y thl? Nru~u nguai c6 mQt luc kh6 khan d6 tl,l' xem rnlnh nhu

mQt nguai lon. Di~u d6 c6 xåy ra voi ngai? Dap: Kheng. Dai tei nhi~u phån trong mQt l~ thuang. Hai lån rn6i ngay, tei h<;>c. M6i lån, tei h<;>c trong mQt gia, va r6i tei ehoi pMn thai gian con l~i (cuai). Luc d6 vao tu6i 13, tei bAt dh h<;>e trie't h<;>c, dinh nghIa (definitions: c6 th6 ru6u la 'phap nghIa'), tranh lu~n . Chuong tnnh hge tang them, va tei ciing h<;>c thu phap. M<;>i ehuy~n d~u trong mQt l~ thuang, va tei quen nhu the'. Dei khi, e6 nhung ngay nghl . Nhii'ng ngay d6 råt thoåi mai, h~nh phUe. Losang Samten, ngnai anh ke' tei, thuang d tmang, nhu'ng trong nhUng luc d6 thl anh toi tham. M(,! tei cling thlnh thoång toi va mang banh ml d~c bi~t tit tInh nM ehung tei la Amdo. Råt day va ngon. Chinh m~ lam banh ml d6. Hoi: C6 vj ti~n nhi~m nao eua ngai rna ngai c6 quan tam d~c bi~t, hay ngai c6 tuong lien d~c bi~t nao voi vi ti~n nhi~m nao?

Phap Am Ph~ t Dån 2006


Dap: Di,lt Lai Li,lt Ma doi thu 13. Vi nay da cai tie'n nhi~u v~ tieu chuån h9C vån trong cac tu vi~n di,li h9C. Vi nay da khich l~ lOn d6i voi cac h9C gia tMt sl,I'. Ngai da dua tieu chuån d€ nhUng nguoi kh6ng du phåm chåt bi ngan can kh6ng vaD n6i cac chuc sAc t6n giao, kh6ng cho thanh m9t vi~n chU va van van. Ngai råt nghiem ng~t v~ m;:it nay . Ngai cling da cho th9 gioi hang ch1,lc nglill vi su. D6 la hai thanh tl,l'U t6n giao lOn lao cua ngai. Ngai da kh6ng cho nhi~u l~ quan danh, hay cho nhi~u bai di~n thuye't. The' nay, dU'ng v~ m~t qu6c gia, ngai da c6 tu tuong lOn v~ ngM thu~t quan ly Mt nuoc, d~c bi~t v~ cac qu~n huy~n xa x6i beo lanh, v~ cach nen quan ly cac ndi d6 ra sao, va van van. Ngai quan tam råt uhi~u v~ cach quan ly chinh phu hi~u qua hdn. Ngai c6 quan tam lOn v~ bien gioi chUng ra va cac thu tudng tu. Hoi : Trong doi ngai, nhung gl la cac bai h9c ea nhan lOn nhåt hay cac thach thuc n9i tam lon nhåt? Nhung chung ng9 va kinh nghi~m nao da anh huong nhi~u nhåt VaD sl,I' tmong thanh cua ngai trong eudng vi m9t ca nhan? Dap: V~ kinh nghi~m t6n giao, vai hi€u bie't v~ Tånh Kh6ng (emptiness: kh6ng c6 tl,I' nga d9C l~p), vai cam xuc, vai kinh nghi~m, va Mu he't la b6 d~ tam, long vi tha . Kinh nghi~m d6 giup nhi~u lAm. Trong vai cach, bi,ln c6 th€ n6i rAng n6 da bie'n t6i thanh m9t nguoi moi, m9t nguoi dan 6ng moi. T6i vh dang thang tie'n. Dang c6 gAng. N6 cho ban suc manh n9i tam, long can dam, va d~ dang chåp nh~n hoan canh hdn. D6 la m9t trong nhii'ng kinh nghi~m lon. Hoi : Khi ngai tro thanh m9t nguoi ti ni,ln, nhii'ng gl da giup ngai di,lt suc mi,lnh nay? D6 c6 phiii la VI måt di m9t Mt nuoc va vi tri da ngai, sl,I' ki~n rAng m9i nguoi dang dau kh6 quanh ngai? Ngai e6 dU<;1C keu g9i lanh di,lo dan t9c ngai trong m9t cach khac hdn cach ngai da quen thu9C voi? Dap: Lam nguoi ti ni,ln la m9t hoan canh thl,I'C sl,I' nguy hi€m, tuy~t v9ng. Vao lUc d6, m9i ngu'oi d6i ph6 voi thl,I'C ti,li. D6 kh6ng phai luc d€ gia va rAng m9i chuy~n d~u tuy~t voi . D6 la chuy~n dang ngi,li. Bi,ln cam thåy n6i ke't voi thl,I'c tai. Vao thoi blnh, m9i chuy~n tr6i chay em xu6i . Ngay ca ne'u c6 vån d~, ngu'oi ta gia va rAng cac thu d~u t6t dyp. Trong giai dOi,ln nguy hi€m, khi c6 bie'n d6i bi thiim, lUc d6 kh6ng th€ gia va rAng m9i chuy~n d~u tuy~t voi . Bi,ln phiii chåp nh~n rAng t~ hi,li la t~ hi,li . Khi t6i rai Norbulinka, c6 dåy nguy hi€m. ChUng t6i luc d6 di ngang qua dt gh doanh tri,li quan Trung Qu6c. N6 nAm ngay ben bo kia da dong s6ng, d6n ki€m soat cua nguoi Trung Qu6c o d6. Bi,ln thåy, chung t6i da c6 cac thOng tin khoang hai hay ba tuån tmoc khi t6i rai di, rAng nguoi Trung Qu6c da san sang dåy du dS tån c6ng chung t6i. Chl con la chuy~n ngay va gio th6i. Hoi: Con v~ chuy~n ngai la hoa than cua vi B6 tåt Tir bi V6 lu<;1ng, Avalokiteshvara (Quan The' am B6 tat). Ban

Phap Am Ph~ t Dan 2006

than ngai cam thåy gl v~ di~u nay? D6 la di~u rna ngai c6 m9t cai nhlu minh bi,lch o cach nay hay cach khac? Dap: Th~t kh6 eho t6i dS n6i m9t each khång dinh. Tru phi t6i tie'n hanh trong m9t n6 ll,I'C thi~n dinh, thi d1,l nhu nhln ngu'<;1c li,li doi cua mlnh, tirng hdi thO m9t, con thl t6i kh6ng c6 th€ n6i m9t cach chinh xac. ChUng t6i tin rAng c6 b6n IOi,li tai sinh. M9t la IOi,li bluh thuong, khi m9t chUng sinh kh6ng c6 th€ tl,I' quye't djnh dU<;1C ndi nguoi nay tai sinh, rna chl la tai sinh tuy thu9C VaD ban chåt cac vi~c lam qua khu. Tmong h<;1p Mi nghich, la cua m9t vi Ph~t da hoan toan giac ng9, vi nay ddn gian hoa hi~n lam m9t thån v~t ly dS' giup ngu'oi khac . Trong tmong h<;1p nay, ro rang ngu'oi nay la Duc PMt. Tmong h<;1p thu ba la nguai, nho vaD thanh qua tam linh qua khu, c6 th€ ch9n ll,I'a, hay it nhåt c6 th€ anh huong, tdi ndi va hoan canh tai sinh. Tmong h<;1p thu tu la khi m9t nguoi dU<;1e an sung vu'<;1t qua kha nang bluh thuong eua ngu'oi nay dS' thl,I'c hi~n cac chuc nang hUn d1,lng, thi d1,l nhu raD giang t6n giao. D6i voi tmong h<;1p tai sinh cu6i nay, lOi nguy~n da nguoi d6 trong nhi~u kie'p tmoc d€ u'oc mu6n giup ngu'oi khac phiii råt Ja mi,lnh me. H9 di,lt dU<;1c s1,l' gia td [tang lch] nhu' the'. Cho du vai ngu'oi tr6ng t6i c6 ve nhi~u phh hdn nhii'ng ngu'oi khac, t6i kh6ng c6 th€ n6i xac quye't t6i thu9C tmong h<;1p nao. Hoi: Tir di€m nhln vai tro thl,I'e te' rna ngai eu' xu nhu' Quan The' am B6 tåt, ngai cam thåy ra sao v~ chuy~n nay? Chl c6 vai ngu'oi du<;1c t6n kinh, trong cach nay hay cach khae, la b~c linh thanh. Vai tro nay Ja m9t ganh n~ng hay m9t ni~m vui? Dap: N6 råt la hUn dung. Nho vai tro nay, t6i c6 th€ dem li,li l<;1i lch lOn cho ngu'oi khac. T6i thich, VI ly do d6. T6i thåy thoai mai voi vai tro d6. Thåy ro rAng n6 råt hUn kh cho dan chUng, va rAng t6i c6 quan h~ nghi~p ll,I'c d€ giii' vai tro nay. Them nua, cling thåy ro rAng c6 m9t quan h~ nghi~p ll,I'C voi dan t9c Tåy Ti,lng m9t cach d~c bi~t. Bay gio bi,ln thåy, bi,ln c6 th€ xem rAng du'oi hoan canh nhu' the', t6i råt la may mAn. Tuy nhien, phia sau chu may mAn, co nhii'ng ly do va nguyen nhån thl,I'C ti,li . C6 sue mi,lnh nghi~p ll,I'c cua kha nang t6i d€ giu vai tro nay, ciing nhu suc mi,lnh lOi nguy~n cua t6i lam nhu' the'. V~ di~u nay, c6 m9t lai nguy~n trong tac phåm B6 tat hi,lnh cua ngai Shantideva (Tich Thien) vie't la, "Khi vh con hu' kh6ng, khi vh con chUng sinh trong coi luan h6i, t6i nguy~n o li,li coi nay d6 cUu kh6 cho chung sinh". T6i c6 lai nguy~n d6 o kie'p nay, va t6i bie't t6i da c6 lai nguy~n d6 o nhi~u kie'p trUoc. Hoi : Voi m1,lc tieu lOn lao nhu the' lam d9ng ed, lam the' nao ngai c6 th€ d6i ph6 voi cac hUn hi,ln ca nhån da ngai, nhUng hi,ln che' cua ngai nhu' la m9t con nguai? Dap: M9t lh nua, nhu da vie't trong siich eua ngai Shantideva, "Ne'u Duc Ph~t v6 1u'<;1ng an phu'oc kh6ng th€ lam vui cho tåt ca m9i chUng sinh, lam sao t6i c6 th€ lam n6i?" The' dåy, ngay ca m9t b~c di,li giac ng9, voi nang ll,I'c va hi€u bie't v6 t~n va voi lai nguy~n CUu tåt ca 19


chUng sinh ra bi€n kh6, ciing khang th€ xoa bO nghi~p h,tc ca nhan cua titng chUng sinh. Hoi : Co phai My la di~u giii' cho ngai khang bi tran ng~p khi ngai nhln n6i kh6 da 6 tri~u dan Tiiy T~ng, nhii'ng nguoi rna tren m(>t muc d(>, ngai co trach nhi~m voi h9? Bap: B(>ng co da tai la huong v~ ta't ca chung sinh. Du v~y, ta't nhien a m(>t muc d(> thU ohl, tai huong v~ vi~c giup dan Tiiy T~ng. Ne'u m(>t chuy~n co th€ cUu van dU9C, ne'u m(>t tlnh hu6ng rna b~n co th€ lam gl do, thl khang d.n lo au gl. Ne'u chuy~n do khang th€ CUu van gl, thl co lo au cting va kh. The' nen, khang c6 19i gl khi phai lo au v~ ba't cu chuy~n gl. Hoi: Nhi~u nguoi n6i the', nhtrng it ngu'oi thl!C sI! s6ng nhu the'. Ngai co luan luan cam tha'y nhu the', hay ngai da phai h9C di~u do? Bap: No khai len tit tu t~p n(>i tam . Tit m(>t cai nhm r(>ng hon, luan luan la co dau kh6. Tren m(>t muc d(>, b~n bu(>c phai g~p qua tit cac nhan la hanh vi ba't 19i ma cmnh b~n trtroc d6 da lam voi thån, khåu hay y. R6i thl, tu tanh th~t cua b~n c6 phåi thu(>c v~ dau kh6 do? Khang cm m(>t, ma la nhi~u ye'u tO' da cho tai co thai d(> nhu the'. Tit di€m nhln cua m(>t ca th€ tI! gay nghi~p M kh6, nhu tai da n6i, ne'u chuy~n c6 th€ cUu van dU9C, thl khang d.n lo au gl. Ne'u khang, thl c6 lo cting va ich. Tit di€m nhm nhån qua, dau kh6 khai sinh tit hanh vi ba't 19i qua khu ke't t~p bai cmnh mmh, chU khang phåi ai khac. Cac nghi~p qua nay khang va kh dau. Cu6i ciing, tit di€m nhln v~ ban cHt cua cmoh dau kh6, cac uin cua tam va thån co bån cha't tMt cua chUng, la dau kh6. ChUng lam n~n tang cho dau kh6. Khi bl;ln con mang than ngti uin nay, thl bl;ln d~ dang th9 kh6. Tit m(>t di€m nhln tham sau, trong khi chUng tai chua co d(>c I~p, va con phai s6ng tren lanh th6 dan t(>c khac, chUng tai c6 m(>t lo~i dau kh6 nha't dinh, nhtrng khi chUng tai v~ I~i Tiiy Tl;lng va gianh dU9C d(>c I~p, thl se co cac 10l;li kh6 khac . Do v~y, m9i chuy~n n6 cu the'. B~n co th€ nghI ding tai bi quan, nhtrng tai khang bi quan dau. Xuyen qua giao phap va lOi khuyen Ph~t giao, d6 la cach chung tai d6i pM voi cac hoan canh. Khi nam muoi ngan nguoi trong trong dong h9 Shakya bi gie't trong m(>t ngay, Buc Ph~t Tmch Ca Mau Ni, cting la nguoi ciing dong h9 nay, da khang dau kh6 chUt nao. Ngai da dl!a vao m(>t tMn cay, va ngai noi, "Ta c6 m(>t chl1t bu6n ham nay, bai VI nam muoi ngan nguoi trong dong h9 ta bi gie't". Nhtrng ngai, cmoh ngai, khang bi cha o d(>ng. Nhu the' My, bl;ln tha'y (cuoi) . Bo la nMn qua cua cmnh nghi~p cua h9. Ngai khang th€ lam gl dU9C v~ chuy~n do. Nhii'ng cach suy nghI nay lam tai m~nh me hon, tich cl!c hon. Hoan toan khang phai la truong h9P ma't di suc m~nh trong tam hay y cm cua mlnh khi d6i m~t voi bån cha't ph6 quat cua dau kh6. (Dich gia Phan Ta'n Hai con la m(>t nM nghien CUu Ph~t h9C, co lu'u m(>t s6 tac phim noi trang: 20

http://thuvienhoasen.orglindex-tacgia-nguyengiac.htm) Ngu6n: Dich tit bån tie'ng Anh: "Questions & Answers" (Hoi & Bap) tren trang nha chinh thuc cua Buc B~t Lai Ll;lt Ma doi thu 14: http://dalailama.comlpage.54.htm. Bån tie'ng Vi~t såp dang tren Vi~t Bao s6 Xuan 2007. Bån dang truoc tren talawas voi sI! cho phep cua dich gia .O

... NguOi Ph~t tå Vi~t Nam khong th~ d~ cho Ph~t Phap suy tan tren dåt Vi~t, khong th~ chuyen lo cung bai lam cong C\l cho cac hi tulmg thoi d~i, cac t6 chuc the' t\lc. VI Ph~t giao mang tlnh toan cåu va chu dQng trong h~nh nguy~n 86 tat cm. dån, cdu nuttc, cdu nhån lo~i va mQi loa i chung sinh. Hdn nua, cac tu tulmg thOi d~i r6i se qua di, khong mQt t6 chuc, mQt tri~u d~i hay che' dQ nao, du hung tan, do1 g~t de'n dåu, thoat khoi lu~t vo thuOng phe' thai ... (TE> Ph~t Dan 2546 eua HT. Huy~n Quang)

vi sll gid

eua hoa b.nh

Moi day the o cang trlnh nghien CUu ca nhan da giao su Eric Sharp thu(>c Bl;li h9C Sydney, Australia, trong s6 nhii'ng thanh nhan cua the' kY thU 20 nay, c6 ba thanh nhan nguoi chau Å, do la cO' thi håo An B(> Rabindranath Tagore (1861-1941), Thanh Mahatma Ghandi (1869-1948) va m(>t vi hi~n s6ng la Buc B~t Lai Ll;lt Ma thU 14.

Due

D~t

Lai L~t Ma thu 14.

Buc B~t Lai Ll;lt Ma 14, ten tMt la Tenzin Gyatso, la m(>t nha lanh dl;lO the' quy~n va giao quy~n cua nhan dan Tiiy 'Tl;lng. Ngai chåo doi tl;li lang Taktser, viin$ Bang Båc Tiiy T~ng vao ngay 6 thang 7 nam 1935 (At H9i) trong m(>t gia dlnh nang dan. Ngai dU9C thita nh~n la B~t Lai Ll;lt Ma vao nam 2 tu6i theo truy~n th6ng Tiiy T~ng nhu la h6a than cua Buc B~t Lai L~t Ma thU 13, cling la hi~n than da Buc Quan The' Am (Avalokitesvara), m(>t vi B6 tat cua long tit.

Phap Am Ph~t Dan 2006


Theo truych th6ng eua ngu'oi Tay T<;t.ng, Due D<;t.t Lai L<;t.t Ma la hi~n than lang tir eua ehu' PMt va BiS tåt, ngu'oi eh9n eo~ du'ong tai sinh tro I<;t.i kie'p ngu'oi dS eUu giup eMng sanh. D<;t.t Lai L<;t.t Ma, nghIa la "Ngu'oi båo v~ due tin" (Defender of the Faith), "BiSn \(jn eua tri tu~" (Ocean of Wisdom), "Vua eua Chanh Phap" (King of Dharma), Vien båo ehau nhu' y (Wishfulfilling Gem) ..... Due D<;t.t Lai L<;t.t Ma du'<;Ie tån phong tu'oe vi D<;t.t Lai L<;t.t Ma VaD ngay 22 thang 2 nam 1940 t<;t.i Lhasa, thu do eua Tay T<;t.ng, ehinh thue la ngu'oi lanh d<;t.o ehinh tri va ton giao eho 6 tri~u ngu'oi Tay T<;t.ng.

1. Qua trlnh Hm kie'm Duc D~t Lai L~t Ma : Khi Due D<;t.t Lai L<;t.t Ma thU 13 vien tieh VaD nam 1933, ehinh phu Tay T<;t.ng g~p khung hoång trong vi~e tlIn kie'm m(>t ngu'oi thUa ke'. Nam 1935, vi nhie'p ehinh di Mn h6 thieng Lhamo Lhatso o Chokhorgyal, khoång 90 d~m tit thU do Lhasa. Theo truy~n th6ng eua Tay T<;t.ng, ngu'oi ta e6 thS nhin thåy m9i vi~e o tu'dng lai tit hiS thieng (Holy lake) nay. Lue båy gio vi nhie'p ehinh tMy ba ehu Tay T<;t.ng Ah, Ka va Ma hi~n len giua m~t nu'oe trong våt eiia hiS thieng, the o sau ba mfru tl! nay la bue tranh eua m(>t ngoi ehlia ba thg voi mai ng6i mau xanh h:1e va m(>t can nba co ehie'e mang x6i ky l<;t. . Nam 1937, ehinh phu Tay T<;t.ng da goi nhung hInh ånh thieng lieng åy tir hiS thieng Mn eae tinh thanh eua Tay T<;t.ng dS tlm kie'm ndi tai sinh elia Due D<;t.t Lai L<;t.t Ma. M(>t phai doan tlm kie'm tai sanh du'<;Ie tbanh I~p va di v~ hu'ong Dong Båe Tay T<;t.ng, vi tntong phai doan la Lat Ma, Kewtsang Rinpoehe, Tu vi~n tntong Tu vi~n Sera. Khi phai doan Mn lang Amdo, h9 thåy quang canh ndi nay gi6ng y nhu' blnh ånh da thåy du'oi hiS thieng. Lobsang Tsewang eåi trang thanh ngu'oi tru'ong doan, va L<;t.t Ma Kewtsang eåi trang thanh ngu'oi thj giå va h9 VaD tham m(>t can nha voi ehie'e mang x6i ky l<;t. . Båy gio Lat Ma Kewtsang e6 mang m(>t xau ehu6i (rosary) eua Due D<;t.t Lai L<;t.t Ma thu 13 va cM be trong can nba åy da nh~n ra no va yeu d.u du'<;Ie d.m xem. L<;t.t Ma Kewtsang hua se eho ne'u cM doan du'~e ngai la ai . Va ehu be li~n trå lOi ngay bång m(>t lo<;t.i tie'ng long eua dia phu'dng la "Sera aga", nghIa la "L<;t.t Ma o tu vi~n Sera ". Tie'p d6, Ngai hoi ehu be vi tru'ong doan la ai va ehu be da trå lOi dung; cM eling eho bie't ten ehinh xae ten eiia ngu'oi thj giå. Theo sau d6 la m(>t lo<;t.t tråe nghi~m khae dS ehu be eh9n ll!a nhfi'ng diS dung thu'ong ngay elia Due D<;t.t Lai L<;t.t Ma thu 13 va cM be eling nh~n ra tåt eå va n6i: "elia toi, eua toi" . CM be åyehinh la Due D<;t.t Lai L<;t.t Ma hi~n nay. Tir nhUng ke't quå eua eu(>e kiSm tra nay giup h9 doan ehåe rång h9 da tlIn ra h6a than moi va ni~m tin eua h9 eang du'<;Ie vfi'ng m<;t.nh them boi nhfi'ng y nghIa tir ba mfru tl! Tay T<;t.ng da tirng thåy du'oi hiS thieng: Ah la ham ngrua eho dnh ly', Amdo, ndi cM be ehao doi, Ka la ehl eho Tu vi~n Kumburn, m(>t ngoi Tu vi~n lon nhåt voi

Phap Am Ph~t E>ån 2006

ba thg gftn nha elia cM be va Ma la am ehl eho ngoi tu vi~n Karma Rolpai Dorje o tren ng9n nui eua ngoi lang gftn ben. Cu6i eung phai doan quye't dinh cM be åy la h~u than eua Due D<;t.t Lai L<;t.t Ma thU 13. 2. Tu hQc t~i Tay T~ng : Due D<;t.t Lai L<;t.t båt dåu sl! nghi~p hge vån elia mlnh VaD nam 6 tu6i va hoan tåt hge vi eao nhåt eiia PG Tay Tl;lng la Geshe Lharampa, tu'dng du'dng voi Tie'n Sl trie't hge Ph~t giao (Doetorate of Buddhist Philosophy) o tu6i 25 vaD nam 1959. Nam 24 tu6i, Ngai da tham dl! kY thi dåu tien t<;t.i eae d<;t.i hge Ph~t giao Drepung, Sera va Ganden. Ky thi eu6i eling du'<;Ie t6 ehUe t<;t.i Jokhang, thii do Lhasa trong thoi gian le Mi Monlam, thang gieng thea lieh Tay T<;t.ng. Tntoe d6 Ngai phåi hge tåt ca eae mon hge ehinh nhu' Lu~n ly (Logie), van h6a va ngM thu~t Tay T<;t.ng (Culture & Tibetan Art), Ph<;t.n ngu (Sanskrit), Y hge (Medieine), Trie't hge Ph~t giao (Buddhist philosophy). Rieng mon Ph~t hge nay la kho nhåt, du'<;Ie ehia ra lam nam phftn la Bat nha (prajnaparamita), Trung quan lu~n (Madhyamika), GiOi lu~t (Vinaya), Lu~n A Ty D<;t.t Ma (Abidharma) va Nhan rninh lu~n (pramana). Va eae mon hge ph1,l khae la: bi~n lu~n (dialeties), thd ca (poetry), am nh<;t.e (music) va kieh ngh~ (drama), thien van (astrology), van ph<;t.m (metre and phraseing). 3. Vai tro va trach nhi~m Iånh d~o : Vao ngay 17 thang Il nam 1950, Due D<;t.t Lai L<;t.t då khoae len mlnh m(>t tr9ng traeh la ngu'oi lanh d<;t.o the' quy~n eiia ngu'oi dan Tay T<;t.ng (head of the State and Government) sau khi e6 khoång 80.000 quan linh elia Trung Qu6e tån eong VaD Tay T<;t.ng. Nam 1954, Ngai da Mn Båe Kinh dS thu'dng thuye't bOa blnh voi ehU ~eh Mao Tr<;t.eh Dong (Mao Tse-tung) va nhfi'ng nba lanh d<;t.o Trung Hoa khae, giSm Chu Ån Lai (Chou En-lai) va D~ng TiSu Blnh (Deng Xiaoping). Tuy nhien, eae eu(>e dam phan trong ehuye'n di nay khong mang l<;t.i ke't quå, eu6i eung Ngai da quye't dinh mu6n eUu van eho Tay T<;t.ng Ngai phåi ra nu'oe ngoai. 4. Dao thoat khOi Tay T~ng : Voi n6 Il!e mang l<;t.i m(>t giåi pMp hoa blnh elia Ngai eho ngu'oi dan Tay T<;t.ng då bi eån tro boi m(>t ehinh saeh tan b<;t.o eua nha d.m quy~n Båe Kinh, trong khi d6 o rni~n Dong Tay T<;t.ng dan eMng da dU'ng len khang cl! m<;t.nh me d6i voi sl! dan ap eiia Trung Hoa. Sl! khang cl! nay da lan ra tren nhi~u tinh thanh elia Tay T<;t.ng. Vao ngay 10 thang 3 nam 1959, m(>t eu(>e biSu tlnh \(jn nhåt trong ijeh su eua Tay T<;t.ng t<;t.i thU do Lhasa dS keu g9i binh Hnh Trung Qu6c phåi rut khoi Tay T<;t.ng va tai xae dinh rhg Tay T<;t.ng la m(>t qu6e gia d(>e l~p. Cu(>e biSu tlnh on hoa nay da bi be gay m(>t eaeh tan nhån eiia quan d(>i men eu6ng etla Hoa L1,le. Ke't qua elia eu(>e xam lang nay då gie't ehe't bang tri~u ngu'oi Tay T<;t.ng vo t(>i va pM hUy 6 tri~u ehUa ehi~n t<;t.i Mt mtoe nay. DS tlIn con du'ong giåi ph6ng n6i kh6 dau åy, 80.000 ngu'oi dan Tay T<;t.ng eling

21


voi Due D~t Lai L~t Ma vu~t qua day Ry Ma L~p Sdn M Mn ti nan t~i mi~n Båe An D<) VaG nåm 1959.

5) KMi sl,l' thudng thåo ngay v~ quy ehe' tudng lai eua Tiiy T~ng va bang giao giii'a Tiiy T~ng voi Trung Roa.

5. Chfnh phu htu vong t~i Dharamsala, Båe An De. :

Ngay 15 thang 6 nåm 1988, t~i Strasbourg, Phap qu6e, Ngai nhåe l~i Chudng Trinh Roa Einh Nåm Di€m va yeu eåu nha dm quy~n Blie Kinh trao tra J~i n~n d<)e I~p eho Tiiy T~ng. Ngay 9 thång 10 nåm 1991, trong khi phat bi€u t~i d~i hge Yale, Roa Ky, Ngai bay to y dinh mu6n trCJ v~ tham Tiiy T~ng d€ dich thån danh gia tinh hinh ehinh tri ndi a'y. Ngai n6i: 'Toi th~t sl,l' lo Iling vi tlnh canh b~o d<)ng e6 le se bitng n6. Toi mu6n lam eai gi d6 M eh~n dung I~i ... ehuye'n vie'ng tham eua toi se la m<)t cd Mi moi M lam tang them sl,l' cam thong va t~o ra m<)t n~n tang M giai quye't".

Ngay nay, voi hdn 120.000 nguoi Tåy T~ng htu tru t~i vitng dåt Dharamsala, An D<), du~e bie't nhu la m<)t "Lhasa nho", l~p thanh m<)t ehinh quy~n htu vong Tiiy T~ng voi m<)t R<)i D6ng Dån CU'Tåy T~ng (Commission of Tibetan People's Deputies) VaG nåm 1960. Trong nhii'ng nåm dån htu vong, Due D~t Lai L~t Ma da keu g9i Hoa Ky len tie'ng v~ va'n d~ eua Tåy T~ng, ke't qua ba quye't nghi da du~e thong qua t~i R<)i D6ng L~p Phap eua Roa Ky VaG nåm 1959, 1961 va nåm 1965, keu g9i nM dm quy~n Båe Kinh phåi ton tr9ng nMn quy~n eua nguoi Tiiy T~ng va uoe mu6n tu tri eua h9. Voi vi<$e thanh l~p m<)t ehinh phu lltU vong Tiiy Tang, Due D~t Lai L~t Ma tMy ding eong vi<$e khån dp phai lam la eUu ngu y dån ti n~n va n~n vån h6a eua Tay T~ng. Cae IInh vl,l'e nong nghi<$p, kinh te', vån h6a, giao dl,1e da dån du~e lai ho~t d<)ng t~i An D<). Tre em Tiiy T~ng du~e di hge va m<)t Truong d~i hge Tay T~ng du~e thanh l~p t~i An D<). C6 khoång 200 tu vi<$n Tiiy T~ng du~e xa y dl,l'ng t~i An d€ Tang eMng tu hge, duy tri va bao v<$ vån h6a va ton giao eua Tay T~ng. Nåm 1963, Due D~t Lai L~t Ma da ban hanh m<)t hie'n phap dan ehu (democratie eonstitution) hoan toan dl,l'a tren gioi lu~t eua nha Ph~t va bån hie'n ehudng nhan quy~n eua LRQ M bien so~n va ehuån bi eho m<)t mo hlnh dåt nuoe Tiiy T~ng tl,l' do CJ tudng lai. Nåm 1965, Ngai Mn tham dl,l' d~i I~ Ph~t Dan Ph~t lieh 2500 t~i An D<), da g~p du~e Thu tuong An ong Nehru va ong Chu An Lai, dam phan v~ va'n d~ eua Tiiy T~ng. Ngay nay, thanh vien eua qu5c Mi Tiiy T~ng se du~e bån eU' bCJi dan eMng. R<)i d6ng n<)i eae du~e bån eU' Mi qu6e h<)i. Due D~t Lai L~t Ma nha'n m~nh rhg nhi<$m VI,1 ehinh eua ehinh quy~n Tay T~ng la eham lo eho doi s6ng nguoi dan va Ngai eiing n6i them, khi Tiiy T~ng gianh I~i n~n d<)e I~p, Ngai se khong con ng6i CJ vån phong ehinh phu nii'a. Nåm 1987, Due D~t Lai L~t Ma tham dl,l' m<)t Mi nghi nMn quy~n t~i thu do Washington, Roa KY. Ngai d~ xua't m<)t Chudng Trinh Roa Blnh Nåm Di€m (A FivePoint Peaee Plan) bao g6m: 1) Bie'n Tiiy T~ng thanh m<)t khu vl,l'e bOa blnh; 2) Cha'm dffi vi<$e di dan Trung Roa dang de d9a sl,l' t6n t~i eua dan tge Tiiy T~ng; 3) Ton tr9ng eae quy~n dan ehu, tl,l' do va quy~n lam nguoi eua dan Tiiy T~ng; 4) Phl,1e h6i va bao v<$ moi sinh eua Tiiy T~ng va eha'm dffi vi<$e sU' dl,1ng dåt Tay T~ng d€ san xua't vii km nguyen tU' va bo d6 phe' thåi nguyen tU'; va

22

6. Cae giai thu'dng : Tit ehuye'n vie'ng tham phudng Tiiy dån tien eua Ngai VaG nam 1973, m<)t s6 truong d~i hge va vi~n nghien eUu da trao t~ng Ngai nhii'ng Giåi thuCJng v~ Roa binh (peaee Award) va Bhg Tie'n Sl danh dl,l' (honorary Doetorate Degree) d€ tuyen dUdng nhii'ng tae phåm xua't såe eua Ngai vie't v~ trie't hge Ph~t giao, giai phap eho nhii'ng xung d<)t eua qu5c te', va'n d~ nhån quy~n va moi sinh toan du. Trong lån trao giai thuCJng eho Due D~t Lai L~t Ma t~i Dy R<)i Nhan quy~n Raoul Wallenberg, dan bi€u My ong Tom Lantos da n6i: "Sl,l' da'u tranh diing cam eua Due D~t Lai L~t Ma da t~o ra m<)t sl,l' ehu. y d~e bi~t v~ nhan quy~n va bOa binh the' gioi. Sl,l' leien tri dåu tranh eua Ngai M eha'm dffi kh6 dau eho dån t<)e Tay T~ng qua nhii'ng eu<)e dam phan hoa blnh va bOa giai". 7. Giåi thu'dng Nobel Roa Blnh nam 1989: Dy ban Roa Blnh Na Vy quye't dinh trao t~ng Giai thuCJng Nobel Roa Einh (Peaee Prize) eho Ngai VaG nam 1989 sau khi du~e ca the' gioi tan dUdng va tan thanh, ngo~i tru Trung Roa. Trong quye't dinh a'y e6 do~n vie't: "Dy ban mu6n nha'n m~nh rhg Due D~t Lai L~t Ma voi sl,l' da'u tranh eho tl,l' do eho Tåy T~ng vån leien quye't khong sU' dl,1ng bao lue. Ngai da ung h<) giåi phap bOa blnh dl,l'a tren tinh thån khoan dung va ton tr9ng lån nhau M bao v~ lieh sU' va tai sån van h6a eua con nguoi". Vao ngay 10 thang 12 nåm 1989, Due D~t Lai L~t Ma da tie'p nh~n giai thuCJng bOa binh tren tinh thån nhan danh nhii'ng nguoi bi dan ap CJ khlip m9i ndi, ta't ca nhii'ng ai dåu tranh eho tl,l' do va bOa binh the' gioi va d~e bi<$t la nMn dån Tiiy T~ng. Trang loi phåt bi€u t~i bu6i l~ nh~n giåi, Ngai da n6i: "Giåi thuCJng da tai xae nh~n m<)t lån nii'a long quye't tam eua ehu.ng toi ding ehan ly, long diing cam va quye't tårn eua ehu.ng toi nhu la nhii'ng vii km, Tiiy T~ng se du~e tl,l' do. Cu<)e dåu tranh eua eMng toi vån phåi thea du6i duong huong ba't b~o d<)ng va lo~i bO Mn thu" ("The prize reaffirms our conviction that with truth, eourage and determination as our weapons, Tibet will be liberated. Our struggle must remain nonviolent and free of hatred"). O

Phap Am Ph~t Dan 2006


l, Kunstverk fra topp til tå i; Ikk~ ~(e ute~fra vII statuen bh et ,m~o~ e re nde syn. h Inni vII den bh utsmykket med buddhistisk kunst

km~ I Jtatwn rillClmlN! sotnmenlignes med de st.rst~ IUlleOrølene og moskeene.

f ..

, I

oghek~len lil

loppen"" man \/I~buddhl~h!Jo;

kunst

Tit ngay Thu Sau 20 17 Mn ngay Chu Nh~t 22 n 12007 Chlia Khuong Vi~t, Na Vy han h:~lllh se la dia di~m tri~n låm Xa L<;Ii Ph~t va B6 Tåt. Nhan dip nay Phåp Am xin e6 bai vie't t6ng h<;lp dltdi day v~ elie s1,l' ki~n lien quan Mn Xli L<;Ii eling nhlt v~ d1,l' lin Di U~. e eling s1,l' tieh eua Ngai hh e6ng hie'n quy di.k giå .

Innlil", Narmallg.\or~IMM" 1fIflR;"'R('!llllt,"~ln~t",

",'I'II"'~iN~""'tWfle

O)(Ir..lOldt'u,Ih'f RA 11M' l('tbuddlll..h"'tIlu!>fl/m

IJtjisk 11'l'npr1 med en 20

høy ".Jlut 100 000

med

Bi.'> su'u t~p Nge;>e Xli L<;Ii se dlt<;lC cung nghinh v~ ChUa Khuong Vi~t lh nay bao g6m ra't nhi~u Xli L<;Ii eua Due Ph~t Thieh Ca Mau Ni va elic d~ tU' danh tie'ng eua Ngai nhlt B6 tat M1,le Ki~n Lien, Ngai A Nan, Ngai Xli L<;Ii Pha't, ... dng Xli L<;Ii eua nhi~u vi Thlinh Tang va D;;ti sit thui.'>e elie truong phåi Ph~t gilio Trung Hoa va Tay Tang, ... Oie Xli L<;Ii nay g6m c6 nhung h;;tt kim cltdng hinh d;;tng gi6ng nhlt nhung h;;tt chau va nhung månh xltdng thu nhåt tit tro e6t eae Thlinh Tang, va quy D;;ti sit sau l~ tra ty. Trong d6 c6 Xli L<;Ii cua Duc Ph~t Thich Ca Mau Ni (d~c bi~t do Duc D;;tt Lai L~t Ma, Tay T~ng trao t~ng), Huye't Xli L9i eua Due Thieh Ca Mau Ni (dlt<;le vi~n båo tang Xli L<;Ii Meiktila nltdc Mie'n Di~n trao t~ng), Xli L<;Ii tit Borobudur g6m mi.'>t vien Xli L<;Ii to va ba vien Xli L<;Ii nho do mi.'>t v~ Sit truCIng Liio t~i Borobudur, Nam Dltdng - ndi c6 mi.'>t ky quan the' gidi la Dan Trang Båo Thåp eting dItOng) .. . Bi.'> su'u t~p Nge;>c Xli L<;Ii mi.'>t phh dlt<;lc bi m~t la'y di tit nhung håo thlip Cl Tay Tang la ndi an vi eua nhii'ng Xli L<;Ii då e6 tit hang ngan nam trude khi ei.'>ng san Trung qu6c xam lang Tay T;;tng vao nam 1959. Va mi.'>t phh khlic Xli L<;Ii do nhi~u vi~n håo tang, tu vi~n, va quy D~i sit Ph~t gilio con t;;ti the' Cl nhi~u nltde nhlt Mie'n Di~n, Nam Dltdng, Thlii Lan, Tay T;;tng va Dai Loan hie'n

m~t!'

av Matl, ~a

Buddha I b. lr.gn,",~n

vna Sl alllCn ~

s.NTlfl1f' mol",

Cui.'>e tri~n låm lu'u di.'>ng Xli L<;Ii dlt<;le t6 cMe mi~n phi d~ eong cMng e6 cd Mi hån hii'u chiem blii clic bau v~t PMt gilio va vi~c tri~n låm nay då dlt<;lC dlta qua nhi~u qu6e gia trude khi dlt<;lC an v~ t;;ti PMt Tam Båo Di~n cua pho tlt<;lng Ph~t Di L~e d1,l' dinh hoan thanh vao nam 2010.

TtiQ'ng Ph~t Di L~c - la ky quan thu 8 tren the' gim? Duc Ph~t Di L~c thea tie'ng Ph~n la Maitreya, Pali la Metteya, con Tay T;;tng ngu la Jhampa va theo nghla dich la Tit Thi. Ngai he;> Di L~c con chinh ten la A D~t Ba (Aadjita), d~ch la vo Nang Thång. Ngai thui.'>c dong d6i Ba La Mon. Theo kinh Di L~c thl Buc Ph~t Thich Ca the;> k:Y Ngai la vi Ph~t tltong lai Cl c6i ta ba nay va Mi cua Ngai la Hi.'>i Long Hoa. Cho nen khi dånh l~ Ngai, eMng ta thltong xu'n.g "Nam Mo Long Hoa Gilio Chu Di L~c Ton Ph~t" hay "Nam Mo Dltdng Lai H~ Sanh Di L~c Ton Ph~t" .

t~ng .

Maitreya ehuy~n h6a tir chu "Mairi ", c6 nghla la tinh thltdng, lien h~ de'n "Matr" chl eho M~ va "Mitra", b~n. Ngai se la v~ PMt tM nam va la v~ Ph~t eu6i eling trong nåm vi B;;ti B~nh Ph~t dåe quå ehånh dång chlinh gilic trong hi~n kie'p nay. Nam vi Ph~t la :

L~t rna Zopa Rinpoche (Gilim d6c tinh thh d1,l' lin Di

1. TI-lo-gili-na (Vairocana) d~ch la B~i Nh~t, hay con

qc) då ki~m solit dn th~n d~ dåm båo tinh xlic th~t cua nhung Xli L<;Ii nay .

ge;>i la Buc Cau Lltu Ton (Krakuchanda), ngl,l' Cl trung tam vli t[1,1, dling mau trång, thui.'>c hanh kim;

Phap Am Ph~t 8ån 2007

23


2. A-sue-b~ (Aksobhya). tue la Ph~t Cau Na Ham (Cakyamuni). ngl,l' phu'dng Dong. mau xanh d~m. hanh th6; 3. A-di-da phu'dng Tiiy. tue PMt Ca Die'p (Kashyapa). mau vang. hanh thuy; 4. Bao Sanh (Ratnasambhava) hay con g9i la Ph~t Thieh Ca Mau Ni (Cakyamuni)phu'dng Nam. mau vang. hanh hoa; va 5. Bilt Khong (Amoghasiddhi). sau nay la Di L~e (Maitreya). ngl,l' d phu'dng Båe. mau xanh la dy. hanh m('>c. Ca hai ngu6n tu' li~u thul>e ca hai h~ Nguyen Thuy (Nam tang) va D~i thira (Båe tang) d~u d6ng y la Ph~t Di qe hi~n dang tru xu t~i Di~u HI Tue Thien. con g9i la Tri Tue Thien. tue e5i troi Dau Suilt (fusita; T~ng ngu la Ganden) rna eae kinh di€n. nhilt la kinh Di L~e ha sanh thanh Ph~t hay Quan Di L~e b6 tat thu'<;jng sanh Dau Suilt da thien. thu'ong nhåe tOi. d thoi v~ lai. xa. rilt xa. e6 th€ la hang eh1,le ngan nam nua. khi rna giao phap eua Due Ph~t Thieh Ca Mau Ni da di Mn giai do~n eh6t he't da thoi m~t phap. thl Ph~t Di L~e se h~ sanh ndi e5i trån nay va hoa thiln eu6i ciing lam ngu'oi. Ngai se tI! nm thily con du'ong giae ngl> va se ehuy€n phap luan l~n nua d€ h6a dl> troi ngu'oi . Hi~n t~i. ngai dang bao quan låe'p s6 eua the' gioi nay eho de'n khi ngai h~ sanh. Ml>t ph~n nhi~m V1,l bao quan nay eua ngai la thu'ong xuyen xuilt hi~n trong the' gian d€ hu'ong dån eMng sanh di the o dung con du'ong ehanh phap; xuilt hi~n qua eae hlnh tr~ng B6-tat. va du'<;je tan tho lam Di L~e B6-tat. Trong vai tro B6 tat. Di L~e thu'ong eling Van Thli (Man5jusri) viln d~o Due Ph~t Thieh Ca v~ eae khai ni~m D~i thira. Ph~t Di qe du'<;je nMn di~n qua canh tay trai dm ml>t

d6a sen. trong d6 e6 ml>t ngoi bao thap; ho~e tay dm ml>t phap luan bång vang. doi khi dm ml>t linh blnh (kalasha) ehUa cam 16. Nu'oe cam 16 nay la phap nhU rna ml>t ngay nao d6. khi ngai h6a than. se tu'oi mat len toan the' gioi. T~nh blnh ding la ml>t bi€u tu'<;jng la ngai se h6a thiln VaD dong Ba-la-mon. lam con eua qu6e su' Thi~n T~nh. trong khi Due PMt Thieh Ca da h6a thiln VaD dong Sat-de'-ly. Di L~e eling se tir bO vai tro d~o su' Ba-la-mon d€ t~m d~o. ng6i du'oi el>i eay Long Hoa va d~t giae ngl> ehl trong ml>t dem. rna khong dn phai tu kh6 h~nh Mn 6 nam nhu' truang h<;jp Ph~t Thieh Ca. Ngoai ra. Ph~t Di L~e eling du'<;je t~e khåe voi hai tay trong iln khe' ehuy€n phap luan d~t noi trai tim. dm hai canh hoa sen. trong m6i hoa sen e6 banh xe phap. d€ ehl d~nh ngai se la v~ Chuy€n Luan Phap Vu'ong da doi v~ lai . Ben tren Due Di L~e la ml>t bao cai. ml>t trong tam bi€u tu'<;jng eat tu'ong eua Ph~t giao Tay T~ng. d€ n6i len ding Ph~t Di L~e e6 kha nang bao hi> ehUng sanh thoat khoi nhung anh hu'dng bilt thi~n . Tu'<;jng Ph~t Di qe du'<;je mo ta the o ml>t eaeh the' ng6i g9i la bhadrasana. rilt dac bi~t va dl>e dao trong ngh~ thu~t tranh anh Ph~t giao. trang gi6ng nhu' ngai ng6i 24

theo lå€u Tiiy phu'dng. tren ml>t truang kY . Day la dil'u hi~u Di L~e dang ehuån b~ san sang d€ h~ sanh. Trong eaeh the' d~e bi~t nay. ngai du'a ml>t tay len tru'oe m~t. voi ba ng6n tay ehla ra. bi€u tntng eho Tam Bao. M~t ngai hoi eui xu6ng. d€ nhin xu6ng the' gian noi rna ngai se Mn va mang anh sang tir bi eua Ph~t Phap vira du'<;je khai md l~i. d€ ml>t lån nua pha tan man den t6i va minh eua kie'p s6 eMng sanh. eling la ni~m hy V9ng eho tu'ong lai. Tu'<;jng Ph~t Di Ui.e eling thu'ong du'<;je thily tren dlnh dåu e6 bao thap tlt<;1ng tntng sI! tan kinh da ngai d6i voi Ph~t Thieh Ca Mau Ni. m~e dli ngai. thea Thieh Ca. da dåe qua tru'oe. Khi Thieh Ca giang trfro lam ~ Ph~t thu tu' trong doi hi~n the' nay. thl Di L~e eling hOa thiln lam B6 tat. ciing voi Quan The' Åm. Van TM. Ph6 Hi~n. v.v ... . lam mi;>t trong eae d~i B6 tat da Ph~t. d€ hoa di;> ehung sanh. Tranh anh Tiiy T~ng mo ta eanh gioi Ph~t voi Due Thieh Ca ehinh giua. ben trai ngai la Van Thii. bi€u tu'<;jng eho tri tu~. ben m~t la Di L~e. bi€u tu'<;jng eua tu hanh. Ben du'oi Di L~e la Va Truoe va The' Than. hai nha lu~n su' VI d~i eua d~o PMt thul>e lieh su. dån d~u mi;>t lo~t cae trie't hge gia d~i bi€u nhi~u hge phai . Due Ph~t Thieh Ca ngl! d giua. bi€u tntng eho sI! nhilt th6ng va trong dung eua ca hai khuynh hu'ong. d€ ehU tcl mi;>t sI! quan blnh giua hai el!e doan. ho~e tam linh va thån bi rna Di L~e d~ xu'ong. ho~e thui;>e tri tu~ va nhilt tam d€ d~t Mn va nga eua Van TM. Nh~t Ban su ky va Qu6e su kY eua Nh~t .e6 ghi mi;>t thOng tin thU v~ v~ mi;>t pho tu'<;jng B6 tat Di L~e . Vao h~ ban the' ky VI. PMt giao båt dåu anh hu'ong sau d~m VaD van hOa Nh~t ban khie'n nay sanh hai khuynh hu'ong t~i tri~u dlnh Mån D~t (572-586): tie'p nh~n va phån d6i. Cho de'n nam 587. du'oi tri~u d~i D1,Ing Minh (586-588) va nhilt la tri~u nu hoang Thoi C6 (t~i ngoi 593-628) thi phai tie'p nh~n ehie'm u'u the'. va du'oi tai nhie'p ehinh eua Thanh DU'c thai tu (Shotoku Taishi). tu' tu'ong. ngM thu~t va minh trie't Trung Roa eling la PMt giao du'<;je n6ng nhi~t xi€n du'ong. Thanh Due thai tu. ngoai la mi;>t ehanh khaeh d~i tai, con la mi;>t Ph~t tu thufro tin va 16i l~e; ehinh thai tu da di~n thuye't nhi~u lånh di€n Båe tang PMt giao. nhilt la kinh Thång Man. eho nu hoang Thoi C6 nghe va tir d6, du'a PMt giao len hang qu6e giao. Ngai vie't nhi~u lu~n giai. t~o d1!ng nhi~u thi~n du'ong va tI! vi~n. eiing la såe l~nh "Hie'n phap bay di~u" d€ khuye'n khieh va du nh~p VaD Nh~t ban eae nganh ngh~ thu~t. cae saeh phu'ong thu~t. thien van dia ly. va su d1,lng lich Trung Hoa. Du'oi thoi nhie'p ehinh da ngai. nam 603. hai v~ tang Cao Ly (fri~u Tien) Tang Long va Van ThOng de'n. tri~u e6ng mi;>t tu'<;jng B6 tat Di L~e va du'<;je tan thO t~i Quang Long tI!. nay thui;>e viing Tiiy Båe da Dong Kinh. Tu'<;jng nay ngay nay dU<;je dling nhu' khuon mftu d€ t~e phfro lon eae tu'<;jng Ph~t Di L~e tan tho t~i Nh~t Ban.

Phap Am Ph~ t Dan 2007


D~e bi~t. ngh~ thu~t dieu khlie tu'<;Ing B6 tåt Di L~e nay khong gi6ng truång phåi nao trude d6. tue trude the' kY VI. Tu'<;Ing da<;le t(ie bång g6 dan tung. mi,H IO(ii tung thu'ong thåy d Cao Ly. nhu'ng du'ång net tren gu'dng m~t B6 tat khong gi6ng di~n m(io ngu'åi Cao Ly hay Nh~t Biin. ciing khong gi6ng An Di,) hay Trung Hoa. rna l(ii gi6ng ngu'oi Hy L(ip ho~e Ba Tu'. hay mi,)t såe ti,)e nao thui,)e vling Trung Å. Vung nay. xu'a du'<;Ie g<,>i la Gandhara. la dia danh bao g6m Taxila. Peshawar. Gilgit. Hadda. lalalabad. Kabul va Bamiyan (ndi rna hai ton tu'<;Ing Ph~t eao nhåt va e6 xua nhåt the' gioi vi'ta bi My di~t t(ii Afghanistan). nay la Peshawar. thui,)e mi~n Båe Punjab. gån bien gioi giap ranh phia Båe Pakistan va phia Dong Afghanistan .

Gandhara mi,)t thåi la trung tam van h6a thieng heng eua Ph~t giao. lå cai noi eua ngh~ thu~t. die u khåe. van hoa. trie't ly va h<,>e thu~t li'tng danh the' gioi . Nhung di li~u khao e6 tlm thåy t(ii Taxila. Peshawar. Gilgit. Charsadda. Takht Bhai. Hadda. lalalabad. Swat va nhung th(ieh khåe (rock earvings) d<,>e the o Con Du'ång Llla e6 xu'a (Silk Road) Mu la nhung ehU'ng tieh eho lieh su mi,)t thoi ph6n thjnh eua Gandhara . Gandhiira eling ehinh la ndi rna tu' tu'dng Båe tong Ph~t giao båt dån manh nha. phåt tri~n thanh mi,)t truy~n th6ng trie't h<,>e va tu hanh tham sau. ph6ng khoang va ph6 e~p hdn truy~n th6ng Nam tong. do nho sl! hi~n di~n eua eae lu~n su' VI dai nhu'LongTh<,>. The'Than. VoTruoe. v.v ... Sl! tieh Ph~t Di L~e båt dån ti't ngan muon kie'p trude. Vao thOi Due Ph~t Bao Trang e6 mi,)t d~ tu la ty kheo An Hu~ thu'ong hay lo lång eho ehUng sanh hån la lo eho rieng ngai. Vi nay e6 lai nguy~n di,) hoa ehUng sanh tren du'ong tu gidi. dinh va hu~ . Nguy~n ll!e mang an l(ie da ngai vo eung tham sau va lang ti't (Mai tri) eua ngai vo eling sang eh6i Mn di,) ehu' thien ng<;li ca. g<,>i bång "Dång Ti't Thj" (Maitreya). Ph~t Bao Trang ben th<,> ky rång trong tåt eae h6a than lam B6 tat d doi vi l(ii. ty kheo An Hu~ d~u du'<;Ie ton xu'ng nhu' the'. va danh hi~u Ti't Thj se ph6 bie'n khåp ndi.

ca

Ngoai lang ti't. Due Ph~t Di L~e can di~n thuye't 7 ye'u phap tu t~p M phå tru vo minh. di~t tieu phi~n nao. thanh t!nh tam y va huan t~p phu'oe due. ti't d6 d(it giae ngi,); d61a: l. tu Bat ehanh d(io; 2. eung du'ong Ph~t; 3. eung du'ong tMp; 4. quy y Tam Bao. tu thi~n h(inh; 5. tu h<,>e Ph~t Phap; 6. eung du'ong Tang; va 7. th<,> td Bat quan trai giOi.

Khi giao ly eua Due Ph~t Thieh Ca Mau Ni khong can tren the' gian na y nua thl ehUng sinh se trai qua nhi~u dau kh6 båt h(inh khie'n Due PMt Di L~e VI lang ti't bi nen th~ hi~n thanh mi,)t vi d(ii su' than tu'dng trang nghiem t6t dep d(iY ehUng sinh thl!e hanh hanh nhan ai. Tem c6 hlnh ttt.;tng Ngai Nh~U Ban: D~ tu'dng lang kinh Mn Ngai vao ngay

1.11.1967. bu'u di~n NMt Biin da eho pMt hanh ba con tem khae nhau. mi,)t con tem vdi gia ti~n 15 yen. mau xam d~m va vang. in hlnh tu'<;Ing Di qe (tie'ng NMt la Miroku Basatsu) d the' suy tu' (Maytreyasana). CMn trai d~ thang xu6ng dåt (hay tren mi,)t hoa sen). eMn phai d~t nåm ngang va ban ehan phai M tren båp ve' ehan trai. Khuyu tay phai d~ dl!a len dån g6i eMn phai. ban tay phai tl!a nh~ vao ga rna. tay trai d~ gån g6t ban ehan phai . Tu'<;Ing nay e6 ti't thoi Asuka (the' kY thu 7) va hi~n du'<;Ie an vi t(ii ehUa Koryu-ji. thanh pM Kyoto. Nh~t Ban. Ngaai ra mi,)t con tem khae eling in hlnh ngai du'<;Ie phat hanh vao ngay 25 .1.1976 vdi gia ti~n 50 yen. mau xanh la eay theo hlnh tu'<;Ing e6 ti't thoi Asuko. bång g6. eao 1.33 met va hi~n du'<;Ie ton thå t(ii ChUa Chugu-ji. dnh Nara. Nh~t Ban. Dl:li Han: Cling e6 phåt hanh mi,)t bi,) tem e6 in hlnh tu'<;Ing Ngai. Mi,)t con tem voi gia ti~n 100 won. pMt hanh ngay 21.4.1990. mau vang. xam d~m va do; va mi,)t con tem khae eling vdi gia ti~n 100 won, pMt hanh nam 1974 thl e6 mau nau va vang. Rieng con tem voi gia ti~n 1,50 won. du'<;Ie pMt hanh nam 1966 e6 mau xanh la eay d~m . Ca 3 con tem d~u in hlnh ngai ng6i trong the' suy tu hay quan tu'ong. Bhutan: D~ kY ni~m ''Tri~n Lam Bu'u Hoa Qu6c Te''' t(ii An Di,) eling nhu' mi'tng "Nam Mu'di Nam Ngay Di,)e L~p etla An Di,)", vao nam 1997 bu'u di~n Bhutan e6 pMt hanh mi,)t bi,) tem g6m 4 IO(ii. Mi,)t con tem e6 in hlnh Due Ph~t Thieh Ca vdi thu ån Xue Dia; hai con tem in hlnh Thanh Cam Dia Gandhi voi qu6e k:Y etla An Di,). Rieng con tem vdi gia 15 Nu thl in hlnh Due Ph~t Di L~e ng6i. hai ehan d~ tren dai sen. lue nao eling sKn sang d~ di. tue råi eung troi Dau Su åt xu6ng trh gian d~ eUu di,) ehung sanh. Dl! an Di L~c tl:li An D()

Bay ye'u phåp nay du'<;Ie nhile de'n trong kinh Di L~e h(i sanh thanh PMt. Theo Khe' Kinh thl Due PMt Di L~e se giang sinh va ehUng d(io t(ii B6 D~ D(io Trang (Bodhgaya). Båe

An

Phap Am PMt Dån 2007

Di,) ndi Due Ph~t Thieh Ca Mau Ni ehU'ng qua eaeh nay hdn 2500 nam.

B6 D~ D(io Trang la mi,)t trong b6n tMnh tieh rna hang nam e6 hang tram ngan du khaeh. Ph~t tu ti't khilp nåi hanh hu'ång. ehiem bai. B6 D~ D(io Trang la mi,)t dia danh rna khong Ph~t tu nao khong bie't. dia danh nay hi~n co råt nhi~u ngoi Chua tieu bi~u Ph~t Giao etla eae qu6e gia Vi~t Nam, Thai Lan. Nh~t Biin. Mie'n Di~n. Trung Hoa, D(ii Han ... . Va d~ eho m<,>i PMt trr du'<;Ie cd duyen vdi Due PMt Di L~e. Ngai Ll:lt Ma Thubten Yeshe (1935-1984) ngu'åi

25


Tay Tl;lng, eling voi hai dl;li d~ tU' tMnh l~p tu vi~n Kopan gån Kathmandu, thuge xu Nepal. Va nam 1974 l~p Sang Mi Båo t6n Truy~n th6ng B<;li thua. Tam nguy~n eua Ll;lt Ma Yeshe la m9t Dlf an Di L~e trong m9t eong vien r9ng khoång 48 måu va tn;mg tam eua Dlf an Di Lae la thie't l~p m9t pho tu'<;1ng PMt Di qe bAng d6ng eao 500 b9/152 met. VI bån ehåt eua Ph~t Di L~e la tu bi va an ll;le nen tu'<;1ng Ngai se la m9t bi€u tu'<;1ng ehuy€n h6a tam y da m9i ngu'oi tren the' gioi. Pho tu'<;1ng se du'<;1e t9a l<;le Cl Kushinagar, Uttar Pradesh, Båe An B9 gån ndi Ph~t Thieh Ca nh~p Nie't Ban. Tu'<;1ng se du'<;1e thie't ke' thea ki€u m9t thanh tMt PMt giao eho eong ehUng, dlf tru e6 th€ t6n tai it nhåt 1000 nam d€ e6 th€ g6p phån VaG vi~e kie'n tl;lo bOa blnh trong su6t m9t thien ni en kY. B€ e6 th€ dem ll;li l<;1i ieh lOn nhåt Dlf an Di L~e se hi~n thlfe h6a long tu bi bAng caeh ke't h<;1p eling m9t lue eae ti~n nghi tinh thån, Y te' va giao dl,le. M9t eaeh gian tie'p, nhung ti~n nghi nay se tang tie'n nhung ieh l<;1i khae v~ m~t kinh te', xa h9i va dl;lO due eong dan. Råt nhi~u ngu'oi se tlm du<;1e eåm hung va hu'dng an sung khi tham gia VaG nhung hOl;lt d9ng eua Dlf an Di L~e. Dlf an dang tren du'ong xue tie'n thl Ngai vien tieh VaG nam 1984. Nhung sau d6 d~ tU' eua Ngai la L~t Ma Thubten Zopa Rinpoche, sinh d Thami, Nepal nam 1946 va du'<;1e xem nhu' la h6a than eua Ll;lt Ma La wudo. Khi Lat Ma Yeshe vien t~eh, Ll;lt Ma Zopa Rinpoehe trd tMnh v~ giam d6e tinh thån eua Dlf an Di qe va tie'p tue thu'e hi~n dlf an eling nhu' nhung eong tdnh khae eua Ll;lt Ma Yeshe voi slf e9ng tae da Ose I Hita, sinh nam 1985, cha m<:: ngu'oi Ta y Ban Nha, va du'<;1e xae nh~n la h6a than eua Ll;lt Ma Thubten Yeshe. Hi~n nay tMy da tru'dng thanh, tu hge theo eå hai ehu'dng trlnh tu hge Ph~t Giao Tay T<;lng tl;li Tu Vi~n Sera tl;li Nam An va ehu'dng tdnh Tay hge tl;li Au Chau. TMy thOng thl;lo tie'ng Tay Ban Nha, tie'ng Anh va tie'ng Tay Tl;lng. Thåy tmeh m9i ngu'ai g9i thåy la Osel. Thåy Osel hi~n dang theo hge nganh di~n ånh tl;li tru'ang dl;li hge d Au Chau. Dlf an da du'<;1e long tr9ng t6 ebUe U B~t Ba va KMi Cong VaG ngay 20, 21 va 23/3/1996 tl;li Bodhgaya. Be'n tham dlf trong bu6i l~ nay e6 Ph6 T6ng th6ng An ong K. R. Narayanan va Th6ng d6e bang Bihar ong A. R. Kidwai eling khoång 1000 Tang Ni va Ph~t tU' tai gia tren khåp the' gioi. Sau phån di~n van khai ml;le eua Ll;lt Ma Zopa Rinpoehe, v~ ke' nhi~m Ll;lt Ma Thubten Yeshe va giam d6e eong trlnh l~eh sU' nay, la lai phåt bi€u eua eae dl;li di~n tham du' va sau eling la nghi l~ d9ng th6 d~t da råt trang tr9ng. Bu6i l~ con han hl;lnh nh~n bue Thong Bi~p ehue mirng eua T6ng th6ng An va Thu tu'ong An eling nhu' eua Bue Bl;lt Lai Ll;lt Ma. Cae hang thOng tån baG cm va truy~n

26

hlnh quc>c te' tl;li An B9 d~u de'n dlf va du'a tin slf ki~n nay. Ngoi tu'<;1ng eao 152 met nay du'<;1e xem nhu' la m9t trong nhung ngoi tu'<;1ng eao va lOn nhåt tren the' gioi (tu'<;1ng Nu TMn Tlf Do tl;li Nii'u Uoe, Hoa Ky eao 46 met, Ngoi D~n Taj Mahal, An D9 eao 57 met, pho tu'<;1ng Ph~t A Di Da d ngol;li o Tokyo, NMt Ban eao 120 met va Kim Tlf Thåp eao nhåt la Kheops, eao 146, 50 met) va dlf tinh t6n tl;li trong 1000 nam (m9t thien nien ky) du'<;1e xem nhu' la kY quan thu 8 tren the' gioi. Do d6 du' an se du'<;1e sU' dl,lng t6i da eae ky thu~t t6i tan hi~n dl;li nhu'ng khong vu'<;1t xa ånh hu'dng ton giao 1 tam linh Ph~t giao. Tue hlnh dl;lng b~ ngoai eua Ngai Di L~e khong th€ khae du'<;1e. Dåu tien la lam m9t mo hlnh Bue Ph~t Di L~e do hai ngh~ nMn tl;lo måu n6i tie'ng la Peter Griffin va Denise Griffin theo slf hu'ong dån eua Ll;lt Ma Thubten Zopa Rinpoehe. Mo hlnh hoan thanh sau 3 nam. Sau d6 mo hlnh du'<;1e giao eho eae ky su', va kie'n true su' voi nhi~m VlJ. la lam lOn mo hlnh theo kieh thu'oe mong mu6n la ngo i tu'<;1ng eao 152 met trong the' ng6i tren m9t b~ da va bup sen du'oi ehan (xem hlnh ve trang bla sau). SIf emnh xae dn d~e bi~t 1u'U Ydo d6 cae ky su' va kie'n true su' phåi dung eae ky thu~t tan ky hi~n dl;li eua may vi linh d€ sean VaG data the o khong gian 3 ehi~u . Va mo hlnh du'<;1e ehia tMnh 4 phån r6 r~t (dån, mlnh tay, ehan). Voi d9 eao 152 met, va voi slf t6n tl;li theo thOi gian la 1000 nam dn phåi sU' dl,lng eae v~t li~u xay cåt råt doi hOi ehåt 1u'<;1ng eao, eae giå thuye't du'a ra nhu' pho tu'<;1ng e6 th€ xay bAng da, VI da e6 th€ e~u dlfng gi6 va thOi tie't ng~e ngheo trong hang tram nam, nhu'ng nhu' vh e6 th€ eanh tay qua n~ng se b~ gay d khuy tay ... Ne'u pho tu'<;1ng xa y bAng ehåt li~u plast nhu'ng nhu' vh thl pho tu'<;1ng qua nh<:: råt d~ b~ m9t edn bao eu6n måt va voi 1000 nam ehu'a chile plast e6 th€ e~u du'<;1e. Nhu' v~y e6 th€ dling d6ng (kobber) VI eae tu'<;1ng khae eling lam bång d6ng va d6ng khong n~ng låm nhung eling khong nh~, nhu'ng ye'u di€m eua d6ng la sue e~u dlfng trong eå 1000 nam. Sau nhung lån can nhåe ky lu'Ong, eae nM thie't ke', kie'n true, da d6ng y lå tu'<;1ng se xay dlfng bAng m9t h<;1p kim g6m d6ng pha (bronse), k~n (nikkel) va nhom (aluminium) d€ tranh slf ri set, v.v .. . va se dling khoång 2500 tån h<;1p kim nay M tl;le va xay dlfng. Khu vlfe ehung quanh ngoi tu'<;1ng se la eae ngoi vu'an thi~n d~nh voi nhi~u IOl;li hoa, eay an trai, ao sen, voi nu'oe, eae san ehdi eho thie'u nhi, m9t du'ong xe IU'a ehl;ly vong eong vien, nha hang, khu hån d6 lu'u ni~m, trung tam thong tin, tu vi~n va giång du'ang, khu tang pbOng eho ehu' tang thu'ang tru, nM khaeh, ... Rieng tu'<;1ng Di L~e se du'<;1e an v~ tren m9t di ngai khoang 60 met eao va theo kie'n true e6 truy~n eao 17 tång, trong d6 tång 1 se e6 m9t pho tu'<;1ng Di L~e eao 20 Phap Am PMI Dån 2007


met va 100000 (m<:'>t tram ngan) pho tU'<;1ng Di L~e nhO eling d~ng voi pho tU'<;1ng lon. Ke' Mn la thg 2 eling voi 100000 (m<:'>ttram ngan) pho tU'<;1ng nhO. Tilt ca eae pho tU'<;1ng nho nay lam bång da. Ngoai ra tu tAng 3 len Mn gh dlnh tU'<;1ng se la eae khu v\!,e dling tri~n lam eae my thu~t v~ Ph~t giao, phong hge, thi~n dU'ong, v.v .... Pho tU'<;1ng dU'<;1e eong ty kie'n true AROS (anh qu6c) ve. Rieng pho tU'<;1ng d\!, tru t6n khoang 125 tri~u do la. Nhu'ng toan th~ d\!, an Di I~e (tU'<;1ng va eong vien, v.v ... ) co th~ len Mn 200 tri~u do la. Cung voi pho tU'<;1ng d\!, an con xa y dl,l'ng m<:'>t trU'ong hge, m<:'>t b~nh vi~n. Rieng pho tU'<;1ng eling nhU' di~n sU' d~ng trong loan khu V\l'e eling eh phai co it nhilt cå 1000 ngU'oi nhan eong lam vi~e lien t~e trong di~u hanh eling nhu bao tri.

ca

Tilt d1,1' an nay d~u theo tam nguy~n etla Ngai L~l Ma Thubten Yeshe. Theo do U'oe nguy~n etla Ngai la t~p trung eae y nghl PMt giao trong m<:'>t moi trU'ong khoa hge lan tie'n M giam bot s\!' ngheo kh6. D\!, an Di L~e d\!,a theo ni~m tin la m<:'>t Due Ph~t se giang sinh trong lhoi gian toi M dl1t s\!' m9i dau kh6 dang xay ra tren lhe' gioi. M~e dich xay dl,l'ng m<:'>l pho tU'<;1ng kh6ng 15 la khuye'n khieh toan m9i ngU'oi tren the' gioi nen th\!,e hi~n long tU' bi - m<:'>t Yni~m can hån trong giao ly Ph~t giao va ding mang l~i ngu5n l<;1i lo ldn v~ kinh te' eho khu v\!,e, nhU' lU'<;1ng du khaeh tang dem l~i nhi~u eong an vi~e lam eho rilt nhi~u nguoi t~i day, VI bang Bihar, 89 neli d\!, an dU'<;1e xay dt la m<:'>t khu v\!,e ngheo kh6 va kem phåt tri~n. Ngoai ra d\!, an eung thay d6i moi trU'ong sinh s6ng l~i day lU m<:'>t vling dilt hoang vu khong eanh tac, nay se trd thanh m<:'>t trong nhii'ng khu v\!,e d~p, khang trang va khong kem phh trang nghiem cho khu v\!,c.

An

M<:'>t hh hU'dng khac la d\!, an se dem I~i cho khu v\!,c m<:'>t khung cånh an I~c, hoa blnh tranh di cac cu<:,>c xung d9t, b~o l\!,c, chie'n tranh nhU' da tung xay ra t~i day thoi gian trUoc.

An

D\!, an cung khong phåi la Ih dh dU'<;1C ton ·t~o t~i D9. ffinh hh ctla Ngai Di qc da dU'<;1C xuilt hi~n rilt som tren cac tac phii'm ngM thu~t cham tr6 va dieu khåc Ph~l giao lu eu6i the' kY thu I va dh the' ky thU Il sau Cong nguyen. Cac hlnh anh nay da dU'<;1C tlm thily khåp neli tren ti~u l~c d~a An D<:'> nay. Rai nha chiem bai va h9C gia n6i tie'ng ngU'oi Trung Roa, do la cac Ngai phap sU' Ruy~n Trang va phåp sU' Phap Hi~n (the' kY thu IV Mn the' kY thu VII) da nhln thily va mo ta l~i nhii'ng pho tU'<;1ng Di L~c rilt ldn d nhi~u neli tren dilt An. Cac Ngai con ghi nh~n ding da co cac tU'<;1ng Di L~c d Ghazipur, d Bodhgaya va d pilla Nam t~ triln Chola, d~c bi~t la m<:'>t tU'<;1ng Di L~c n6i tie'ng dU'<;1c ton tri dudi chan nui caD d Darel thu<:,>c pilla Båc bang Kashmir.

sV TICH DUC DI L~C BO TÅT

Phap Am Ph~t Dan 2007

Due Di L~e la m<:'>t v~ Ph~t thU nam trong Hi~n kie'p d~ n6i ngoi PMt Tilleh Ca, ra doi rna giao bOa ehUng sanh. Nhu'ng s6 kie'p chua Mn, Ngai con d tren eung Troi Dau Suilt, thU'ong hay hoa than trong muoi phuelng the' gioi rna thuye't phåp d<:'> sanh.

Khi Ngai Ung tkh t~i Song Låm, thl ten eua Ngai la: Pho D~i Si, va lue Ngai hoa than d Nh~e Låm, thl hi~u eua Ngai la: B6 D~i Roa ThU'<;1ng. Cong vi~e hanh tang buoe duong lai khu trong hai khoang ehuy~n sanh ily, nao la loi phltelng ti~n quy~n xao, nao la lOi vi di~u phåp am, lam eho nguoi doi d~u dnh giile m<:'>ng rna quy dh v~ Chånh giao.

* Sl1 tkh lue Ngai h6a tMn lam vi Bo' Dl;li Roa Thlic;ing. DUelng thoi kY nudc LUelng thu<:,>c v~ dC1i Ngu qui, Ngai ung ttch d neli Chau Minh, t~i huy~n Ph~ng Roa, than hlnh khac hein nguoi the' t~c, tran thl nhan, b~ng thl lon, va hlnh voc m~p m~p. Lue do khong ai bie't ten h9 da Ngai, chr thily Ngai thuC1ng mang thea m<:'>t cai tui vai rna thOi, nen nguoi keu la: B6D~i Roa Thu<;1ng. Tanh Ngai hay khoi hai va ch6 an va nåm ngay dem khong co nhl1t d~nh, rna Ngai di dau r5i cung thily trd v~ Chlia Nh~c Låm rna tru ng~. M6i khi di dU'ong, Ngai thuong dm g~y Tkh trU<;1ng va mang eai tui bång vai, khong khi nao roi hai v~t ily ra khoi mlnh, I~i co 18 dua con nit (la l~c can, I~c trh, va I~c thUc) nho thuong deo du6i theo m<:'>t ben rna di~u c<;1t lam cho Ngai tuc cuoi mai mai. Thuong khi Ngai di VaD ch6n thon que hay la neli d5ng ru<:'>ng, h~ ai cho nhii'ng v~t gl, khi Ngai an xong, con du lai bao nhieu d~u bo VaD tui. Luc di toi neli ch<;1 quan, thl Ngai ng5i xu6ng, md tui lily nhung d5 an du dua len, keu mily nguoi dUng xung quanh rna noi rång: "Ca c ngueli xem coi do la cai gl ?". Ngai noi r5i m<:'>t giay lau bo d5 ily vo tui rna mang di. Con co khi Ngai g~p ThAy Sa Mon di ngang qua, Ngai d sau v6 lu'ng m<:'>t cai, lam cho TMy Sa Mon gi\l't mlnh, ngo l~i rna hOi rång: "Roa ThU'<;1ng lam cai gl v~y ?" Ngai li~n giel tay noi: "Ngueli cho Ta xin m<:'>t d5ng ti~n". ThAy Sa Mon thily v~y, ben noi rång: "Ne'u toi hOi m<:'>t di~u rna Roa ThU<;1ng noi d~ng, thl toi cho". Ngai li~n d~ cai tui xu6ng, chilp tay dUng m9t ben, r5i lily tui mang trd l~i rna l~t d~t quay qua di li~n. M<:'>t bUa kia, Ngai di VaD trong dam dong nguoi, co m<:'>t ong Tang hOi Ngai rång: "Roa ThU'<;1ng d trong dam dong nguC1i lam chi do?" Ngai trå lOi rång: 'Ta dUelng d<;1i m<:'>l nguoi Mn" Ong Tang hOi: "Roa ThU'<;1ng d<;1i ai ?"

27


Ngai ben thO tay VaD tui låy m(>t trai quit dua cho 6ng Tang. ang vila giel tay ra låy trai quit, Ngai li~n thl,lc tay I~i rna n6i ding: "Ngueli chång phåi ngu?1i åy". Ll,ii c6 m(>t bua, 6ng Tang ch9t thåy Ngai dUng ben du?1ng giin ch<;j, ben hOi rång: "Hoa Thu<;jng a day lam chi ?" Ngai li~n dap rhg: "Ta di bOa duyen". ang Tang thåy vh moi n6i rhg: "H6a duyen a dau neli nga tu nhu v~ y ?"

åy tI! nhien hoan l~i trong n6i ctla nguoi nang phu. Hai v<;j ch6ng thåy v~y råt kinh, ben cung nhau di kie'm Ngai, r6i I~y Il,lc rna xin sam h6i.

Celm

C6 m(>t khi, dUelng bu6i mua h~, km troi n6ng nuc, Ngai cai quiin ao d~ tren bo rna xu6ng khe t~m. Lii tre khuåy cheli, ben len Il,ii låy ca ao quiin. DUelng luc t~m, Ngai thåy v~y thl I~t d~t d€ mlnh triin tru6ng rna rlt<;jt theo b<;>n con nit. Måy nguoi a tren b?1 xum nhau len coi, thl thåy am tang ctla Ngai nhu tre nhO v~y.

Ngai trå l?1i: "Nga tuchinh la ch6 Ta mu6n bOa duyen".

Giin ch6 d6 c6 ten Ll,lc Sanh, ngh~ ve råt tinh xåo. Nguoi åy thåy Ngai, ben ve m(>t buc tu<;jng in h~t rna dan t~i ChUa, neli vach nM D6ng.

ang Tang vila mu6n hoi chuy~n nua, thl Ngai li~n mang cåi tui våi rbi cu?1i ngåt rna di m(>t heli .

Bua n<;> Ngai di ngang qua ben våch, thåy tu<;jng åy li~n khl,ic nh6 r6i bo di.

C6 m(>t khi, 6ng Bl,ich L(>c Hoa Thu<;jng g~p Ngai, li~n hOi rhg: "The' nao g<;>i la: cai tui viii ?"

Khi Ngai a tl,ii xu Man Trung, co m(>t nguoi cu Sl h<;> Trån, thåy Ngai lam nhi~u vi~c ky thiin, nen dai Ngai råt dn tr<;>ng.

Ngai nghe hOi li~n d~ tui xU6ng, r6i khoanh tay rna dung . ang Bl,ich L(>c Hoa Thu<;jng I~i hoi rång: "C6ng vi~c da di tui våi ra lam sao ?" Ngai li~n mang tui rna di, kh6ng trå Wi chi he't. C6 m(>t bua kia, 6ng Båo Phuoc Hoa Thu<;jng g~p Ngai hoi rhg: "Thua Ngai! Duyen co t~i sao rna xua Duc T6 Su a ben Tåy phUelng qua day la c6 y gl ?" Ngai nghe hoi li~n d~ di tui våi xu6ng, r6i dUng tI! nhien. ang Båo Phuoc Hoa Thu<;jng I~i hoi nua rhg: "Chr nhu vh, hay la con c6 cai gl nua hay kh6ng?" Ngai nghe hoi nhu the', ben låy tui våi mang tra I~i rna di, kh6ng h~ trå lai. Til d6 v~ sau, h~ Ngai di de'n dau, thl nguoi ta tranh nhau rna cMn d6n va niu keo, d~ng m?1i Ngai VaD nM, cho kh6ng cho di lu6n. Bai v~y cho nen trong cac quan rlt<;jU va ti~m ceim , nguoi nguoi tha h6 an u6ng no say, khang c6 chut gl nham chån, VI Ngai VaD dau thl bu6n ban d~t Mn b(>i pMn. Luc nao g~p troi mua, thl tån sang Ngai ngu d~y mang gu6c cao g6t, di ra nåm ngua tren cai du to, co chttn I~i dl,l'ng hai b~p ve' len, thl ngay åy n~ng. Con khi nao tr?1i n~ng, rna Ngai mang d6i dep co di ra ngoai duong, ngay åy troi Il,ii mua. Thuong bua Ngai hay Wi nM m(>t nang phu kia rna an celm . C6 m(>t h6m nguoi v<;j ten åy thåy v~y n6i gi~n rna råy rång: "DueIng luc lo vi~c ru(>ng nuelng r(>n rang kh6ng xie't, mlnh c6 c6ng dau rna nu6i lao Hoa Thu<;jng di en d6 hoai! " Ngai nghe n6i måy lai åy, li~n dem celm d6 duoi g6c cay dau a ben nM r6i bo di.

28

Luc Ngai til gia 6ng Triin cu Sl rna di qua xu Lu'Ong Chie't, 6ng mu6n r6 ten h<;> Ngai, ben hOi rhg: "Thua Hoa Thu<;jng! Xin cho t6i bie't h<;> Ngai la chi, sanh nam nao, thang nao, ngay nao, gio nao, va xuåt gia da bao lau r6i ?" Ngai dap rhg: ''Ta to thi~t cho ngueli r6 rhg Ta chinh la h<;> Ly, sanh ngay mung tam thang hai. Ta chr bi~u hi~u cai tui våi nay rna d~ d(> d?1i d6 th6i. V~y ngUeli cha tie't 1(> cho ai bie't". ang Trån cu Sl nghe n6i nhu v~y, ben thuarhg: "Hoa thu9ng di dau, ne'u c6 ai hoi vi~c chi thl Ngai trå Wi lam sao cho h<;jp ly, cho tuy thu~n the o nguoi thl khang khoi bang nheln dj nghj tie'ng thj phi. Ngai ben dap m(>t bai k~ rhg: Gbet thUelng phåi quåy bie't baD la, Xet net lo luong giu låy ta; Tårn d~ r6ng thOng thuong nhh nhl,lc, Bua hhg thong thå phåi tieu rna; Ne'u nguoi tri kr nen y ph~n, Dh ke oan gia ciing c(>ng hOa; Mi~n tårn long nay kh6ng quai ng~i, TI! nhien chung d~ng "Ll,lc ba la" ang Triin cu sll~i hoi rhg: "B~ch Hoa thu<;jng! Ngai co phap hi~u hay kh6ng ?" Ngai li~n d<;>c bai k~ rna dap rhg: Ta c6 cai tui våi, R6ng rang kh6ng quai ng~i; Ma ra kh~p muoi phuelng, Thiiu VaD Quan tI! t~i . ang Trån cu Sl hoi rhg: "Hoa thu<;jng di day c6 dem d6 Mnh ly hay kh6ng?" Ngai dap bai

k~

:

Phap Am Ph~t Dan 2007


Binh bat cdm ngan nha, Thån chdi muon d~m xa; Milt xanh xe~ ngu'C1i the', May trling hoi du'ong qua . ang Trån cu' Sl thu'a: "B~ td' råt ngu, bie't lam sao cho d~ng thåy tanh Ph~t". Ngai ben dap bai Ph~t

k~:

tuc tam, tam åy Ja Ph~t,

Mu'C1i phu'dng the' gioi la linh v~t; Tung hoanh di~u dung bie't bao nhieu, Ca tMy chång bltng tam chdn th~t. ang Trån cu' Sl thu'a rling: "Hoa thu'<Jng di lån nay nen d ndi chUa, cho ditng d nha the' gian.

Ngai ben dap bai k~ rling: Ta c6 nha Tam Båo, Trong v6n khong slic tu'ong; Chång cao ciing chång de, Khong ngan va khong chu'ong; H<;>c vh kh6 lam bltng, Cåu thl khong thåy dl,1ng; Ngu'C1i tri bie't ro rang, Ngan dC1i khong tl,10 dang; B6n mon b6n quå sanh, Mu'C1i phu'dng d~u cung du'C1ng. ang Trån cu' Sl nghe bai k~ låy lam 11,1, li~n danh I~ Ngai rna thu'a dng: "Xin Hoa thu'<Jng d lllin I~i m<)t dem rna dung cdm chay voi toi, d~ng to dåu d~ td' he't long cung kinh, xin Ngai tit bi rna hl,1 c6". Dem åy Ngai d I~i nha Trån cu' sl. De'n khi di, thl Ngai vie't m<)t bai k~ dan ndi cd'a: Ta c6 m<)t thån PMt, C6 ai d~ng tu'ong tåt; Chång ve ciing chång to, Khong ch~m ciing khong khlic; Chång c6 chut Mt bun, Khong phai mau th€ silc; Th<J ve, ve khong xong, tr<)m, tr<)m chång måt; Th€ tu'ong v6n tI! nhien, Thanh tinh trong vl).c v~c; Tuy la c6 m<)t than, Phan Mn ngan tram uc.

Ke

K.hi Ngai di Mn qu~n Tu Minh, Ngai thu'ong giao du voi

danh I~ Ngai rna n6i rltng: "Hoa thu'<Jng qua la m<)l

vi

Ph~t tai the'''.

Ngai li~n khoat tay båo nbO rltng: "Ngu'di cho n6i tie't 1<). Ta cung ngu'di d voi nhau da ba b6n nam nay, v6n la c6 nhan duyen råt lOn, r6i diiy Ta se tit bi~t ngu'di rna di, v~y ngu'di cbO bu6n råu thu'dng nho ". Ngai n6i r6i, ben v~ nha ong Ma Ha cu' Sl rna hoi rhg: "Y ngu'di c6 mu6n giau sang hay khong?" ang Ma Ha cu' Sl thu'a dng: "SI! giau sang nhu' lum miiy n6i, nhu' giåc chiem bao, c6 cai gl la b~n liiu chåc cMn diiu, nen toi nguy~n lam sao cho con cbau toi dC1i dC1i du'<Jc rnien vih rna thOi". Ngai ben låy cai tui cua Ngai th<;>c tay vao m6c ra mQt cai tui nbO, mQt cai h<)p, va m<)t s<Ji diiy, li~n du'a cho ong Ma Ha cl! Sl rna n6i rhg: "Ta cho ngu'di måy v~t nay rna tit bi~t. Song Ta can dan ngu'di phcii giu gIn cho ky cang rna lam bi€u tin nhung vi~c h~u v~n cua nha ngu'di". ang Ma Ha cl! Sl viing lanh måy m6n åy rna chång ro du'<Jc la y gl. Cach vai bUa sau Ngai trd l~i nha ong rna bOi rltng: "Nha ngu'di c6 hi€u du'<Jc y Ta hay khong?" ang thu'a rltng: "Thl!a Ngai! D~ td' thi~t chång ro". Ngai n6i rling: "D6 la Ta mu6n con cha u nha ngu'di ngay sau cling nhu' måy v~t cua Ta cho d6 v~y". N6i r6i Ngai ben tit gia rna di li~n. De'n sau, qua nhien con chau cua ong Ma Ha cl! Sl du'<Jc vinh hoa phU quy, hu'dng 19C nu'oc doi doi. D6 la måy v~t cua Ngai cho c6 hi~u nghi~m nhl! v~y. Nhåm ngay mung ba tbang ba, nam thU ba, nien hi~u Trjnh Minh, Ngai khong t~t b~nh gl cå, ng6i tren ban th~ch, gån ndi mai chua Nh~c Låm rna nh~p di~t. NMc 11,1 i khi Ngai chu'a nh~p di~t, c6 ong Trån DInh Tntdng thåy Ngai hay khoi hai khong lo sI! gi ca, nen m6i lån gl).p Ngai thl buong IC1i cåu nh1,1c, r6i gil,l't cai tlii vai rna Mt. H~ bua nay d6t r6i, thl qua ngay sau ong Trån DInh Tntdng cling thåy Ngai mang cai tlii åy nhl! cli. ang n6i gi~n Mt cbay fl,li luon Mn ba lån, cling vh thåy Ngai con mang con mang cai tui vai d6.

Tit d6 v~ sau, ong Trån Dlnh Tntdng låy lam 11,1, nen dem long khiim ph1,1c Ngai khang dam khinh d~ nua.

K.hi Ngai nh~p di~t, thl ong Trån DInh Tntdng lo mua

ong Tu'dng Ton Ba m<)t cach råt than m~t, Ngai c6 khuyen bao ong m6i ngay tn ni~m cau chU: "Ma ha bat nM ba la m~t da" . Yl v~y ngu'C1i ta d~u keu ong Tu'dng Ton Ba la: Ma ha cu' Sl.

quan quach rna tån li~m thi hai, la co' y chuQc t<)i 16i cua ang ngay tntoc. Nhu'ng de'n chitng di chon, tbl ngu'C1i khieng råt dong, rna cu cai quan tai len khong n6i.

C6 m<)t ngay n<;>, ong Ma ha cu' Sl cung Ngai d6ng tlim du'oi khe TntC1ng Dinh. K.hi Ngai du'a lu'ng bao ang Ma Ha kY gium, thl ang thåy ndi lu'ng Ngai c6 b6n con måt rI,l'C ro ch6i loa, ben låy lam kinh di va cung. ang li~n

Trong b<;>n åy c6 mQt ngl!C1i h<;> D6ng, ngay thu'C1ng to long ton kinh Ngai m<)t cach råt tr<;>ng Mu, nen thåy vi~c linh hi€n nhl! v~y, li~n v<)i va mua cai quan tai khac, r6i li~m thi hai cua Ngai l~i. De'n khi khieng di, thl s6 ngu'C1i

Phap Am Ph~t Dån 2007

29


ciing båy nhieu d6, rna khieng nh~ phdi phoi nhu' bong. Ai nåy thåy v~y cling d~u kinh S9 va cung kinh. Luc d6 cac ngu'oi trong qu~n thie't l~p ra mQt Mi råt lOn, xay thåp cho Ngai d ndi nui Phong Sdn. Nui åy toan la da ldm chdm, hon cao, hon thåp, trong måy hang da d~u la ch6 di lich cua Ngai con htu truy~n l~i, nao la ch6 dei tich tru<;1ng, nao la ch6 dei blnh bat, v.v.. Nhung ch6 sau, ch6 c~n, ch6 lOn, ch6 nho, hlnh tu'<;1ng gi6ng nhu' cai blnh båt, Mu co nu'oc dåy hoai, dåu cho Troi d~i h~n di nua, thl cling chång co lUc nao kM ki~t. Thi~t la nhi~u vi~c anh linh hiein håch vo cung!

Stf tich Due Di L~e B6 Tat (Dm kh3e) H6i doi L1,lc Tri~u, Duc Di L~c l~i ung tich lam pho D~i SI d t~i ChUa Song Lam mQt thoi ky nua. Khi Ngai ra måt Lu'dng Vo De', vua li~n hOi Ngai rhg: "Xin D~i SI cåt nghla cho quå nhdn nghe lam sao keu la : D~o?"

Ngai li~n b~ch rhg: "Tam thi~t la D~o", toi xin cht1'ng nghi~m nhu' våy, thl b~ h~ du hieiu. Khi b~ h~ chu'a len ngl1 t~i di~n nay, trong tårn luc ban då u chua khdi ni~m, b6n tri vån tu' nhien rna dU<;1C di~u tinh quang huy, sang su6t hi~n bu6i nay, rl,l'c ro Mn thud truoc, va dåy låp tåt Gå coi Thai hu, cai tinh quang åy muon doi khong sanh, vlnh kie'p khong di~t, chång phåi Thånh rna cling chång phåi Pham, khong thUc phu'<;1c rna ciing khong giåi thoat.

D6 la tam thei råt mh nhi~m va råt vång l~ng. Ngoai di tam khong co d~o gl rieng khac, va ngoai d;:to cling khong c6 lam nao pMn bi~t nua, VI the' cho nen moi g9i: "tam la d~o" . Vua Vo De' l;:ti hOi nua ding: "V~y cho D~i SI co tan ai lam Thåy hay khong?" Ngai b;:tch ding: "Thåy thl khong co ai la Thåy cua bån d~o, con tan thl bån d;:to cling khong co tan ai, de'n vi~c

tung sl1, thl cling khong c6 tung sl1 voi ngu'oi nao cå". Vua Vo De' nghe Ngai n6i nhu' v~y, thl bie't la mQt vi B6 Tat lam pham, nen dng tan tr9ng Ngai mQt cach råt d~c bi~t.

Do;:tn Ngai lai thua voi Vua ding: "B~ h;:t ngay nay rna d~ng hu'dng di~u tan vinh nhu våy, nguyen nMn cling la mQt vi B6 Tat h~ trån rna CUu the'. V~y

xin B~ h~ phåi md thong y dia, nen tl1 lu'<;1ng ndi mlnh, lam M cho thanh linh, ditng trltoc nhi~m v~t gl, låy d6 lam can bån, dn nht1't phåi dung ch6 hu' linh lam cd sd, låy sl1 va tu'ong lam nguyen nhdn, nguy~n v9ng cru thanh du cho d~t tOi ch6 Nie't ban rna lam cl1c quå. Ne'u b~ h~ thi th6 nhfi'ng phudng phåp tri quc>c, thl phåi dung chanh phap rna sli'a tri trong the' gian, va thi hanh nhung di~u nhdn duc, dang lam cho le dån cåm hoa.

30

Trong tri~u thl tr9ng d1,lng nhii"ng ngu'oi hi~n tai rna tru khli' måy ke cuu long gian ninh, con ngoai thl thi nhdn chanh Mn ke quan quå, co dQc, bo nhii"ng hlnh ph~t tritng tri n~ng n~, va ban chanh 4nh cho c6 nghiem minh tr~t tl1. Ne'u B~ h;:t tri VI trong thien h;:t, thi nhdn b6 duc du'<;1C nhu' the', thl ke xa ngu'oi gån d~u gQi nhuån dn duc va cung va t~n. Chitng do vi~c can qua phåi dt1't, rna trong dQi ngli l;:ti ninh blnh, thl ngoi troi d\t<;1C hung trang rna an hu'dng cUQc tMi blnh. Ne'u chånh sach thi th6 d\t<;1c cong hi~u nhu the', thl B~ h;:t thien cd da thån di~u, l~i con n6i ngo i qu6c t6 du'<;1C lau dai nua. D6 la bån d;:to hi v9ng sao cho B~ h~ du'<;1C nhu' vh". C6 m9t ngay kia, ang Luu Trung Thita ng6i t;:ti ch6 tr~m dich voi Ngai, tho~t thåy co Thanh giå vita Mn, li~n l~t d~t dt1'ng dh lam l~, con Ngai ng6i yen l~ng mQt ch6. Khi Thånh gia qua khoi r6i, ang Luu Trung Thita ben hOi Ngai ding: 'Theo y toi tu'dng, Ngai chång chju lam toi voi Thien tli', khong mu6n lam b~n voi Chu' hh, co sao rna l;:ti nga m~n nhu' v~y, xin Ngai n6i cho toi ro".

Ngai li~n dap ding: "D~ bån d;:to giåi cho ong ro . Pham vi~c kinh rna bi~u IQ ra hlnh tu'ong, thl khong c6 tanh kinh, con b~ ngoai chång cli' dQng sl1 kinh v~ l~ nghe tham bai, thl thi~t trong tam co frn di~u kinh va giå. Bån d~o thåy Thånh gia rna dQng than, thl phap dia tl1 nhien cling rong dQng. H~ phåp dia rong dQng, thl tåt Gå cac phap cling chång an nhån, ne'u dc phap chång an nhån, tuc la khong c6 kinh, nen bån d~o vån ng6i tl1 nhien la v~y do". Ong Luu Trung Thita nghe Ngai noi nhu' the', thl råt kinh ph1,lc. Vua Lu'dng Vo De' bie't Ngai la mQt vi B6 Tat tai lai, nen thie't l~p mQt ch6 pMp Mi råt nghiem trang, r6i thlnh Ngai len di~n kinh cho bå tanh nghe. Khi trån thie't xong r6i, Ngai len ng6i tren phtip toa, lång l~ng lam thinh du'<;1C giay phut, cho khong n6i mQt lOi chi cå.

Trong dam ngu'oi de'n nghe kinh do, co mQt vi Thai tli' thåy v~y moi hOi Ngai ding: "Thu'a Ngai! Dang le ch6 Chu' Thien nhdn cuu hQi day, Ngai phåi giång giåi cho m9i ngu'oi ro thåu le chdn cMnh cua Ph~t, d~ng nho d6 rna tu h9C moi phåi, co sao Ngai lam thinh rna khong bi~n lu~n nghla ly chi, lai vQi xu6ng phap t9a nhu' v~y ?" Ngai li~n trå lOi ding: "Pbarn vi~c gl noi hay la nin, Mu thuQc v~ Ph~t sl1 cå . Nhu' the' c6 phåi lam dung theo Ph~t ly hay khong? Vh rna ang con bUQc toi n6i nang lam chi nua". TMi tli' nghe måy lOi ben lam thinh, trong long dng kham ph1,lc Ngai va cung. Cach it lau, Ngai ra måt vua, r6i qul xu6ng rna tau ding: "Muon tau b~ h;:t! Bån d~o co nhu' y bii'u cMu va thanh

Phap Am Ph~ t Dån 2007


tinh giai thoat, ehie'u di~u ro r~t Mn muCli phuong. Ne'u B~ h;,t ehiu th9 lanh ma'y v~t a'y, thl co ngay se ehU'ng de'n qua B6 de. Va l;,ti eae phåp ehAng phåi co, rna eling ehång phai khong, pMm v~t gi thuQe v~ hii'u Hnh d6ng quy noi thi~t te'. Cae vi~e trong the' gian d~u la bue tranh huy~n bOa, r6t eUQe r6i hoan v~ eh6 khong, eling vi nhu tram song tuy phiin ra muon dong ngan m;,teh, nhu'ng t6m l;,ti eling ehåy ve bi~n. Phåp The' gian va phap Xua't the' gian eiing ehång qua la ly ehon nhu. VI ly ehon nhu thi~t khong co sanh va khong co di~t, nen khong co Nie't ban, tam the' eling blnh dång, mUCli phuong deu thanh tinh. Ne'u la'y phh thanh tinh blnh dång a'y lam sl.l' nhieu ich eho eae gi6ng hii'u Hnh, thl dU<;1e d6ng len bCl giae ng;,tn. Ne'u eh6 såp d~t phuong phåp d~ng nhu the', thl eUQe tri blnh trong tluen h;,t se bOa ra eanh gioi trang nghiem. Bo la B~ ha dung di~u phap rna te' dQ noi doi, dU<;1e nhu v~y thl cae khae nao nhu mQt vi Tir Bi Vuong tai the''' . Vua Luong Vo Be' nghe ma'y lOi eua Ngai bi~n giåi, dng them ton sung kinh tr9ng hon nua.

Khi Ngai Cl t;,ti ChUa Song Lam, tha'y Kinh t;,tng ehua d~y, Ngai bi~u ma'y d;,to ehung dem tir eu6n rna ta ra. B6n y eua Ngai mu6n khie'n eho ke so dia pMm phu nhO eong due ehuy~n kinh do rna d;,tt toi noi ehånh ehon cua Ph~t. BCli v~y trong thien h;,t, duy co eh6 Song Lam, thl Thien Long thuong ung hQ, nen kinh t;,tng dU<;1e toan b6n rna lu'u truyen doi sau. Tho;,tt mQt ngay kia, co mQt lan dinh quang kim tue da Bue Thieh Ca, mui thom båt ngat, tir phuong dong bay de'n rna nh6m noi mlnh eua Ngai. B6ng nhien co tie'ng xuong dng: "PM B;,ti SI xua't hi~n ra day, la thay the' eho Bue Thieh Ca rna thuye't phåp, ng6i tren eh6 Long Hoa thång hQi rna ehl ro eai b6n nguy~n tir mftn da Bue Van ThU va xi~n duong hu~ t~p ph6 the' eua Bue Quan Am". Ro rang Ngai eling nhu bl,l'C y Vu'ong, d;,ti thi nhii'ng luong phuong di~u t~ rna dieu tri ta't ca binh vo minh phien nao. Thi~t la Ngai co eong phu ra't lon va nhieu phuong phap khai sieu sanh.

tu

C6 m9t bua kia, khi troi nong nl.l'e, Ngai ra ngoai ganh bi~n rna hong mat, dom tha'y du'oi me co mQt vung quanh co theo M, va dan cu t;,ti do ehl lam dU<;1e ruQng mu6i rna thoi. H~ Mn thOi tie't mua thu, thl nuoe bi~n tran len linh lang, khong the' nao rna ngan can cho d~ng. Ngai tha'y v~y, li~n noi voi nhung nguoi b6n xu rhg: "Bån d;,to mu6n lam sao eho ch6 nay thanh ra ruQng t6t, d~ eho bå tanh eay dy d~ng nho d6 rna an eu l;,te nghi~p" .

Phap Am Ph~t San 2007

Dan ehUng nghe ma'y loi a'y, deu euCli rQ len rna n6i rhg: "Ong nay thi~t dien cu6ng! Thud nay thi~n bi~n rna ai lam thanh ruQng eho d~ng bao gi(j 1" Ngai tha'y dan ehUng khong dem long tin, lien la'y bao dl.l'Dg eat dem eha't xay giap vong nhu vach lUy rna bao ng;,tn luon bai eat a'y. L;,t thay! Tr9n mQt vling b(j de cua Ngai lam do, cach it lau eU'ng eling nhu da vh, ngan dU<;1e ng9n nuoe tMy tri~u ngoai bi~n, khong the' nao chåy vo du<;1e nua, nhu'ng h6i Ngai lam d6 co ehia ra ba cMng, d€ ngira khi Troi h;,tn va nuoe h,lt. Be'n sau, nQi trong khu Mt a'y deu tMnh ra ruQng ca, uoe ehirng hon hai ngan måu, thuong nam eay dy d~ng mua luon luon. Dan eu trong xu m6i nam g~t lua r6i, tnch ra mQt phh ba d~ cung dp cho tang d6 trong eae Chua lan e~n, mua ehim ca rna ph6ng sanh, va lam nhieu vi~e phuoe t1U~n khåc nua. Hi~n nay ma'y eai b(j bAng eat eua Ngai lam d6 hång b~n ehåe, khong e6 hu ra ehut nao.

Thi~t la linh cam thay eh6 di tich da bl,l'C B;,ti Thånh

ngay xua! Cho nen dan eu Cl dge theo me bi~n a'y d~u dU<;1C phong y tuc thl.l'e luon luon, eung nhau l~p ChUa tho Ngai va truy t~ng ruQng a'y la "phuae di~n" . . Sau Ngai qua phia Nam nui Phong Son rna chl di~m nhii'ng eh6 ~n tieh noi tham khe eung e6c, r6i ma'y noi a'y lån lh trCl nen phong canh dt thien nhien va net xuan quang b6n mua d~u xua't såc. Bua n9, Ngai di ehoi tdi xu Båe thu<;1ng, eh<;1t tha'y mQt nguoi duong sua so;,tn lam thit loai sue. Ngai l~t d~t eh;,ty l;,ti can rAng: "Bh d;,to xin to eho nM nguoi nghe. Ta't ca loai sue sanh, nguyen nhan eling la nguoi the' gian, cha khong phåi khac dau, VI t;,to ac nghi~p ra't n~ng n~, nen nay phåi ehiu kh6 qua nhu v~y. Thoang nhu mlnh lam dieu phuoe t1U~n rna mQt d(ji chång du<;1c giau sang, thl cling con co ngay trong giåi thoat, cha t;,to nghi~p sat sanh nhu vh, thl ngay sau kh6 tranh khoi luan Mi kh6 thU. Bh d;,to nguy~n sao nha nguoi Mi tam tl,l' lU<;1ng, dem ta'm long nhan tir rna dung thU nhii'ng loai dQng v~t, VI no cling du ca PMt tanh va cling bie't ham s6ng s<;1 ehe't nhu ta v~y. Nhii'ng nguoi co nhon hAng la'y con måt Tir rna quan xet, xem v;,tn v~t voi ta d6ng mQt th~, va muon tU<;1ng vdi ta d6ng mQt g6e. Ne'u ta'm long nhon ai dU<;1e nhu the', thl ehAng nhung tr9n due tir bi l<;1i v~t mQt thua rna thOi, l;,ti nhi~u kie'p dU<;1e tmong th9 la khae nua". Nguoi a'y nghe Ngai phan giai nhu vh, li~n to ngQ va ehung than khong dam sat sanh loai d(>ng v~t nua .

31


L~i c6 mQt khi, Ngai duong di ngoai duong, tlnh co g~p mQt ngu'oi nong phu vua cQt mQt con trau, d~ng tinh b~ lam thit.

Ngai di h6i hå l~i can ding: "Pham Cl doi, c6 nhon thl c6 quå, khong c6 sai ch~y måy nao, d6 la le co' nhien nhu v~y. He gie't loai v~t, thl c6 ngay chUng n6 ciing gie't l~i, v~y rna trong doi c6 ai bie't sej s~t dau, non dao ritng kie'm voi v~c dh Cl ch6n am ty, d~ tritng tri nhung ngltoi t~o ac nghi~p nhu nguoi v~y, thl doi kie'p nao rna trong ph&n giåi thoat cho d~ng" . Ngu'oi nong phu nghe Ngai n6i nhu the', li~n clii dh dånh le va nguy~n tn;>n doi khong dam tai ph~m nua. Ngai thu'ong di choi ngoai dong, bUa nc;> l~i g~p mQt ong Sa di hoi Ngai ding: 'Thua B~i SI! Låm the' nao rna hang ph1,lc dUejc vc;>ng tam cua minh ?" Ngai nghe hoi, li~n trå lai ding: "Tam la v~t gl dau rna ong phåi tim cho u6ng cong phu. Vå l~i vc;>ng tam thi~t khong c6 din bån, he buong n6 ra thl khong thåy dåu tich gi la vc;>ng. Boi bi cac duyen deo du6i lang xling, nen moi thanh ra vc;>ng ni~m nhu v~y . Ne'u nh1i't chon cua ta d~ng yen t!nh roi, thl toan th~ nhu nhu ph6ng ra khåp cå phap gioi va b6n th~ vån tt,t nhien rna r6 r~t. Chung d6, dåu cho b1,li tr&n cåu ciing khong c6 the' nao rna che låp cho dang, thl c6 v~t chi dau rna ngu'oi gc;>i rång di~u ph1,lc". Ong Sa di nghe Ngai bi~n b~ch nhu the', vling to ngQ va ton kinh vo cling, roi diinh le rna tu giå . Cach it lau Ngai di choi, ch<;1t tMy mQt ong Sa mon con nhiem the o t1,lc tr&n, cu khu tfl,lc trong tmong mQng åo. Ngai ben d6n l~i rna chl d1,l rling: "B&n d~o coi ong v6n thi~t la Ph~t. Le nao ong nen tt,t dQ låy mlnh, d~ng mong

c6 ngay chung d~ng quå vo sanh phap nhån, co sao ong l~i con yem trej thea th6i pham linh, danh che låp b6n lai di~n muc nhu vh? Bay gio ong phåi bo cac duyen du tmejc, rna giii s~ch nhung th6i ta phong, rang suc cong phu rna suy lim trong tam th~ vo sanh, thl c6 ngay se d~t Wi ch6 di~u minh chon tanh. Ne'u ong hOi quang phån chie'u cho toan thuy toan chung roi, se d~ng vo ng~i vien thong. Bån d~o ao uoc lam sao cho ong dUejc nhu the', thi c6 khac nao mQt vi La Han xuåt tr&n, ne'u chång v~y thl ciing lam mQt vi Khuåt sat tmejng phu. Cha cach hanh dQng nhu' ong d6, thl då khong c6 1ch cho mlnh, rna l~i u6ng cong xuåt the' hc;>c d~o vo vi, de'n chung quy ciing con lan lQn trong duong L1,lc dao, bie't chung nao rna thoat ra khoi d~ng vong sanh tu. Nhu v~y c6 kh6 hay khong ?" Ong Sa mon nho Ngai di~m h6a, nen li~n to ngQ ly chon thua . Tu d6 v~ sau, ong cång lo tu hc;>c, khong con nhiem nua.

32

Thi~t cach pM te' cua Ngai khong khac nao mQt ong

luong y, då di~u tri khong bie't bao nhieu la chU'ng tråm kha phe' t~t, r6 rang mQt hQt minh cMu c6 th~ chl såt bOa nen vang, mQt lOi phåp ngu c6 th~ d6i nguoi pham tro nen bt,tc Thånh. v~y

cho nen Ngai thu'ong dling nhung phu'ong phap thi~n djnh råt giån dj rna dQ thoat tåt cå chling sanh qua khoi song me b~ kh6, dån d1,l nguoi doi ra khoi nha lua duong mo. Boi

Ngai l~i chång nen st,t cåu nhuc cua the' tinh, cu xen lån trong ch6n trån lao, rna thi hanh nhii'ng st,t leji kh cho h~ng ngltoi con s6ng say thac ngu. Vi v~y cho nen trong tam phuong ho håi, ch6 nao ciing la ch6 vien giac d~o trang cua Ngai the' thac cå. Con Mi voi th~p lo~i chling sanh, thi Ngai cång dem lang quye'n luye'n nhu con mQt cha, nhu' ngu'oi mQt nM, khong phan bi~t nhon ngå, va khong bi~n lu~n Båc Nam, vi tåt cå chUng sanh thåy d~u du chon nhu' di~u tanh nhu' Ngai v~y, nhtrng VI bi man vo minh che låp, nen phåi tri tfl,lC trong vang kh6 håi så u thanh d6 thoi' Ngai thuong d6i voi quån chUng rna n6i rling: "Muon tu'ejng chl bao la, song mQt måy trån chång l~p, nh1i't chon trong phap gioi, tram h~nh d~u phiin van. Tuy v~y cha khong lc;>t ra ngoai vang nhu' nhu' cm ly, cho nen dQng tjnh d~u la phap tham thi~n, ne'u mQt ni~m rna dUejc khe' chon, thl se c6 ngay mau len bo bi ng~n. B6 la lOi phåp ngu cua Ngai phat ra nhii'ng ly mh nhi~m cua thi~n gia, d~ bua khåp ch6n me do, d~ng mo rQng nhung nghIa huy~n ton trong tam dia, truoc la thau th~p nhii'ng nguoi c6 leji can, sau la thUc linh s6 nguoi con dQn tri . Thi~t cong phu cua Ngai Mn vo Iu'ejng vo bien, lang ph6 te' trong doi ciing vo cling vo t~n. Be'n doi Luong, nhåm khoång vua Quan Vu'ong tri VI, nien hi~u Trinh Minh, nam thu hai, ngay mling ba thang ba, Ngai d6i tmoc chling nhon rna n6i rång: "Qua nam toi day, ciing ngay nay va thang nay, thl ta dem trai "Di L~c" rna cling duong cho d~i chUng". Quå nhien qua nam sau, ciing trong ngay åy va thang åy, d~i chUng thåy Ngai ngoi kie't gia tren ban th~ch, gån ben Chua Song Lam rna nMp di~t. Ai nåy thåy d~u kinh dj va than thO vo cung. Trong d~i chUng moi hi~p lt,tc cung nhau ke't kham rna M thi hai cua Ngai, roi lam mQt toa bii'u thap råt ton trc;>ng, ngoai ng~ch bia c6 khåc hi~u la: Dinh Ung Thap. Hi~n nay t~i ch6 bii'u thap åy, tuy tråi måy phen tang thuong bie'n d6i, rna cong trlnh vån con do sQ nhu' xua, thanh tich nguy nga, xa trong vc;>i vc;>i, b6n mua nguoi dan Vi~t toi lui chång ngot, mQt phuong troi chuong tr6ng råt oai nghiem.

Buc Di L~c tuy chua Mn thOi ky xuåt the', nhtrng tårn lang tu bi vo h~n Mi voi tåt cå quån sanh, doi phen tuy

Phap Am Ph~t Dån 2007


theo cd duyen thl,le tMe rna ung tieh ndi doi, d~ng neu bay le eMnh ton dinh hu~, e6 y nhie'p trI nhfi.'ng h~ng nguoi dUdng 'ehlm dåm ndi song ai ha, va ra eong ph6 dQ nhfi.'ng ke bi ehdi vdi giil'a dong kh6 bai . Thi~t

eong due eua Ngai khong e6 bUt ml!e nao rna mo ta ra eho he't d~ng.

Tu fly cm nh~n nay, e6 tren ngan nam rna phude di€n eua Ngai con hm tfl,l eae di~n B~i hUng, thi~n qua v~n con bUa khiip ndi trong the' gidi . Chiing nhil'ng muoi phudng dånh l~ ton sung Ngai rna thoi, eho de'n sau ehil' "Nam Mo Di q.e Ton Ph~t" thl ngttoi thuong mQt lang tri ni~m, ehiing e6 eMt nao bie'n d6i ca. N6i t6m l~i, BU'c Di L~e con nhi€u s6 kie'p nua mdi xuflt hi~n ra doi, d~ n6i ngoi eho Bue Tmeh Ca rna lam mQt

vi Ph~t thu nam trong Hi€n kie'p, d~ng d~i ehuy~n phap luan rna te' dQ muon loa i va ph6 l<;1i trong sa gidi. Nhu'ng ngat VI ehling sanh ehua ro le thi~n ehdn, eu v9ng tuang nhfi.'ng vi~e huy~n ho~e, rna danh ehiu sa ehlm VaG ndi kh6 hai va tI! mlnh ehu6e lfly neo luan h6i. Chu Ph~t tuy då nh~p di~t r6i, song Tam Bao con lu'U tfl,l khåp eoi nhdn gian, ne'u ai he't lang tinh tfln vui theo rna th9 td, thl eung nhuPh~t dUdng tl1,l the' v~y . Tie'e thay! Nguoi doi tri e~n ehudng sau va tQi nhi€u phude it, eho nen d6i di~n ngoi Tam Bao eoi nhu eaeh xa ngan d~m. VI nguye n nhan eua eMng sanh nhu the', nen bflt diie dl Ngai mdi ung lieh nhi€u thoi ky , d~ng h6a dQ eae ke pham lo~i trong nhdn gian d6 thoi .

Tåi

Ii~u

tham khåo:

- Bai vie't dU<;1e dlie ke't dl!a the o eae tai li~u tren trang nha Quång Bue, Thu Vi~n Hoa Sen, Maitreya Projekt, bao Illustrert Vitenskap (Na Vy) va phftn n6i v€ tem la da dh. Trh Thanh Ly (Gia Nå B~i) .

Vua Di Lan Ba hOi: - Bue Ph~t då nh~p Nie't ban e6 nh~n nhfi.'ng sI! eung kinh eling duong hay khong? Ne'u Ngai e6 nh~n thl chung to Ngai ehua giai thoat, v~n con quanh quån dau d6 trong ba eoi. Ne'u Ngai khong nh~n, thl sI! eung kinh eling duong Ngai th~t vo kh. Na Tien dap: - Bue Ph~t la Bflng giiii thoM hoan toan. Ngay khi Ngai con ng6i dudi eQi B6 d~, con than hil'u du, Ngai då khong dn de'n sI! cung kinh eling duong, hu6ng ehi sau khi Ngai da nh~p VO Du Nie't ban. Nhung ehinh VI d~ lam phude di~n eho the' gian, rna khi con t~i the', Ngai da thl,l nh~n nhfi.'ng sI! eung kinh eling duong tuy Ngai khong dn Mn. Nhfi.'ng ngttoi eling duong nho d6 dU<;1C phude due !(jn. Sau khi nh~p Nie't ban eung v~y, m~e du Ngai khong nh~n, nhung nhfi.'ng ke eling duong cung kinh Ngai vån dU<;1C phude baD ldn do nhan lanh fly . Vua Di Lan Ba hOi: - Nhfi.'ng loi Ton giii n6i ehl thuye't phl,lc dU<;1e eae ty kheo d~ tu Ph~t rna thOi. Nhu con d€ caD cha, tro d~ eao thfty, khong du thuye't phl,le ngttoi ngoai. Xin hay neu nhfi.'ng bång eMng el,l th~, khaeh quan thl tr~m mdi tin dU<;1e . Na Tien ty kheo: - Bl,li vu'dng, Bl,li vudng c6 nghI rång dflt bång lang nh~n nhil'ng gl ta gieo xu6ng dflt hay khong? - Bl,leh Ton gia, khong! Nhung Mt lam moi tru'ong eho hl,lt nåy mftm, ddm hoa ke't trai. - Cung v~y, B~i vUdng. Tuy Bue The' ton khong nh~n sI! eung kinh eling du'ong, ngttoi ta vån g~t Mi ke't qua eua sI! eung kinh do nhan duyen eung kinh eling duong PMt. Va nay B~i vudng, nhung con slie v~t hay con nguoi, e6 nh~n cho nhung con vi trimg a trong than mlnh dl,lc khoet cd th~ hay khong? - Khong, thua Ton giii. - The' thl tl,li saG ehling vån bi vi trong dl,le khoet? - Ay la do tu lau xa, ehUng da tl,lO nhfi.'ng di~u ki~n, nhfi.'ng moi tmong eho vi triIng sinh tmang, do ae nghi~p eua eMng. - Cung v~y d6i vdi thi~n nghi~p cling duong eung kinh, m~e du Ph~t khong nh~n, vån e6 quii bao t6t d<rp. Va

nay B~i vudng, Bl,li vudng c6 nghe Nalaka bi Mt ehon s6ng khong?

ehuy~n

con quy

- B~ch Ton giii, e6 nghe.

Thich Nil Tri Håi

eling Ph~t (phong theo mQt do~n vfln dap trong kinh "Di Lan Ba vfln" - Milinda-panha ) Phap Am Ph~t E>ån 2007

- Yl saG quy bi ehOn s6ng? - Bl,lch Ton giå VI quy Nalaka xuc phl,lffi Mn tmang lao Xa L<;1i Phflt llie Ngai dang nh~p dinh.

33


- The' thl trudng Hio Xa L<ji Pha't c6 cha'p nh~n cai vi~c Mt chon s6ng quy Nalaka khong? - Bach Ton gia, khong! Nhu'ng do ac quy t1,l' ruoc la'y qua bao.

nghi~p

cua quy rna

- Cling v~y, nay Dl;!i vudng, m~c du duc Nhu Lai khong nh~n s1,l' cung kinh cung duong, nhu'ng do thi~n nghi~p cung duong cua cMng sanh, se t1,l' c6 qua bao t6t dC;!p. - Hay thay, thua Ton gia, ngol;!i dl;!o se nho nhung vi d\l C\l th~ da Ton gia rna tien tan nhung thanh kie'n trong va'n d~ nay .

Nghj~p

KM Tranh

Thud Ph~t tl;!i the', c6 m9t vi ty kheo s6 phån xui xeo. M~c du thåy tu hanh ra't tinh ta'n, gioi hl;!nh trang nghiem rna khong bao gio dU<jc no du. s6 "con r~p" a'y theo du6i thåy måi cho toi khi man phån, sau khi da dåc qua A La Han. De'n ngay lam chung, nho thån 11,l'C cua Ton gia Xa L<ji Pha't, vi Ton su cua thåy, tMy moi an m9t bua no long truoc khi Ila doi. TMy xui xeo tit khi con trong b\lng mC;!. Chång nhii'ng rieng thåy xui xeo, rna thåy con mang s1,l' ba't hl;!nh Mn cho t~p th~ trong d6 c6 hi~n di~n da mlnh. TMy la con cua m9t gia dinh danh ca d m9t lang ven bi~n c6 1000 hi> khåu. Tit khi thåy nh~p thai, ca lang di bi~n khong danh dU<jc con ca nao su6t ca thang, m9i nguoi phai an rong bi~n cho dB d6i long. H9 båt dån nghi ngo c6 m9t gia dlnh håc am trong lang da dem tai vl;! cho ta't ca. Do d6 h9 co' tlm cho ky du<jc cai gia dinh xui xeo a'y d~ 10l;!i ra khoi t~p th~. Phuong phåp h9 lam la chia s6 h9 khåu trong lang thanh hai nh6m, m6i nh6m 500 gia dlnh d~ lam an rieng, sinh hOl;!t rieng. Ke't qua la m9t nh6m båt dåu kha gia trd l<;ti, m9t nh6m tie'p t\lc s6 ph~n xui xeo. Nh6m nay ll;!i chia hai M bie't di gia dlnh xui xeo a'y nåm d dau. Khi chia thanh hai nh6m nbO cling nhu truoc, 250 gia dinh båt dån kha con 250 gia dinh vån con xui. Ll;!i chia hai lån lu<jt nhu vh d~ bie't gia dlnh xui xeo nåm nh6m nao, cu6i cung h9 kham pM ra gia dlnh da thåy ty kheo n9. Ca gia dlnh thåy bi 10l;!i ra khoi lang, di lang thang nhu nhung nguoi Do thai. Ba mC;! kham pha rhg cmnh tit ngay mang thai tMy, tai h9a moi de'n cho ca lang va cho gia dinh, nen mu6n cho thåy che't di. Tuy nhien, m9t nguoi chl con m9t doi cu6i cung nay la giai thoat (chung qua A La Han, khong con trd lui c6i doi) thi khong ai c6 th~ gie't che't dU<jc tru phi cmnh nghi~p 11,l'c cua vi a'y. Do v~y cu6i cung mC;! tMy vån phai sinh ra thåy, va nuoi cho Mn khi tMy bie't di xin an. Trong thoi gian c6 dua con mang s1,l' xui xeo a'y, ba ra't v~t va kh6n d6n trong vi~c kie'm an. Cho Mn m9t ngay khong chju d1,l'ng dU<jc nua, sau khi dåy tMy van xin an tl;!i m9t nha n9, ba mC;! tåu thoat. Dua tre - vi A La Han tuong lai - ngd ngac khi buoc ra khong tha'y mC;!, cling khong c6 cai gl an, ben di lang 34

- Bl;!ch Ton gia, con la m9t dua mang ll;!i s1,l' xui xeo cho m9i nguoi, nen khong ai chju nuoi con, con phai 6m d6i. - Con c6 mu6n xua't gia trd thanh m9t tu sl khong? - B<;tch Ton gia con mu6n låm cM, nhu'ng ai rna chju chua cha'p con? - Ll;!i day, ta se d9 cho con.

-00000-

Dinh

thang dh duong x6 ch<j lu<jm nhung måu banh nguoi ta vUt ben duong d~ an cho dB d6i. Trong "cu9c lu" d6, dua tre tlnh co g~p Ton gia Xa L<ji Pha't. D9ng loug thudng, Ngai hOi: - Con cai nha ai? Sao gåy s9P the'?

Dua tre vui mitng di thea Ton gia . Ton gia Xa L<ji Pha't dåt v~ vuon Ca'p Co D9c, tårn rii'a sl;!ch se, cho an com va The' phat quy y cho c~u be lam m9t sa di du6i qu<;t [CM thich: "Khu o sa di" la chu ti~u con qua nho chua de'n tu6i th\l gioi - 16 tu6i - chua lam dU<jc vi~c gi ngoai vi~c du6i qUl;! cho cMng khoi lam 6n nao trong gio chu Tang t9a thi~n.] Lon len, Mn tu6i thanh nien, Ton gia cho thåy th9 gioi C\l tuc thanh m9t vi ty kheo. s6 pMn xui xeo vån theo mai chån vi ty kheo su6t ca doi. M6i khi di kha't th1,l'C, nguoi ta vita M van bat cua thfry m9t mu6ng cdm thl tMy bat da dåy tran, lam cho khong ai c6 th~ bO gi them dU<jc nua. Khi thåy v~ tdi chiIa, thl trong båt chl c6 d9c m9t mu6ng cdm M cåm hdi cho thfry khoi che't d6i. CU nhu v~y cho de'n ngay m~nh chung da chU'ng qua A La Han, tMy cling chua bao gio dU<jc m9t bua an no long. Bie't thåy såp man phån d dudng gian, Ton ·gia Xa L<ji Pha't d9ng long thuong x6t nghT: "Losaka (ten cua tMy ty kheo xui xeo) horn nay se m~nh chung. Ta se lam du m9i cach giup vi a'y an m9t bua cho no truoc khi che't." Voi y dinh a'y, Ton gia dån vi ty kheo di van thanh Xa v~ kha't th1,l'c. Nhu'ng VI c6 Losaka, Ton gia khong xin du<jc m6n gi, Ngai danh phåi bao vi a'y trd v~, va di m9t mlnh d~ xin an. Sau khi kha't th1,l'C dåy båt, Ton gia dem v~ cho vi ty kheo. Ngai dU'ng om bat truoc m~t d~ tli' håo: - Con hay an di. Vi ty kheo ngån ngl;!i khong dam an truoc m~t ton su, va nMt la d~ Ngai dm båt, m~c du tMy ra't d6i. Ton gia gil,lc: - Con ditng ngl;!i, ta phai dm båt d~ cha cho con dung bUa cho xong moi du<jc. Vi ne'u khong c6 ta om båt, ta't ca thuc an nay se bie'n ma't, va con se tie'p tl,lc d6i. Vi ty kheo vang loi th9 th1,l'c. Nho tMn 11,l'C cua Ton gia Xa L<ji Pha't, vi a'y an dU<jc m9t bua no long truoc khi xa bao than ch6t cua m9t vi A La Han. Sau khi thfry ty kheo xui xeo qua vang, cac ty kheo khac nh6m h9P tl;!i Di~u PMp duong trong vuon Ca'p Co D9c hoi Duc The' ton nguyen nhan VI sao, voi m9t dl'1i gioi

Phap Am Ph~t Dån 2007


h~nh thanh t~nh, tu hiinh tinh tån, v~ ty kheo b~c phuoc

vh phåi ganh c~u Sl! nii ro suo't doi nhu v~y. PMt d~y: - Nay cac ty kheo, nhii'ng hiinh dl;>ng cua chlnh ~ åy trong ti~n kie'p la nguyen nhan sl! xui xeo hi~n t~i cua y. Trong ti~n kie'p y ciing la ml;>t ty kheo, do long ganh t~, y da cån tro cu Sl cung duong ml;>t ~ ty kheo khac, trong khi ~ nay då chU'ng quå A La Han. Yl ac nghi~p åy cho nen du co tu hanh thanh t~nh, y vh th<;> quå håo thie'u tho'n, xui xeo trong nhi~u doi kie'p, cho Mn khi chU'ng quå .. - 00000-

Roa Sen Gina Bvi

Dm

(Ml;>t mh truy~n Lieu Trai do Hoa thU<;1ng Gia Lam k~) Mac du co ml;>t bil m~ dt thuån thl,lc trong ni~m tin Ph~t, Nh~c Tr<;>ng, dua con ml;>t cua nguoi m~ g6a, vån chdi boi leu 16ng tu tårn be. M~ chiing truong trai, tho Quan Am B6 Tåt; nhu'ng chiing thi cht "thO" ml;>t mon ru<;1u tNt, luon luon cM chen say sua. Ba m~ vi qua yeu con, khong bao gio dm doan ngan cån chiing, hay ep bul;>c chiing theo dUc tin cua minh. Nh~c Tr<;>ng dU<;1C tl! do, nhu'ng ciing råt thudng m~ m~c du duClng ai nåy di co le nhO dU<;1c tI! do, rna chiing cang thudng m~ . Nam åy, chång dU<;1c 30 tu6i, ba m~ thåy minh khong con so'ng lau, muo'n cuoi v<;1 cho chiing d~ khi yen b~ gia thåt, h<;>a may chiing c6 bOt leu 16ng ru<;1u che. Ba hOi y, chång cling bång long cho vua y m~. Nhu'ng vua cuoi v<;1 v~ dU<;1C ml;>t hOrn, chang dam chån ngåy ml;>t cach l~ lung, va xin m~ d~ cho nang dau v~ nha, vi chi\.ng cht muo'n tie'p tl,lc sI! nghi~p ru<;1u tNt rna thOi. Thåy chang nhåt quye't, bil m~ danh chiu long, trå nang dau v~ voi ml;>t lOi xin 16i, va råt nhi~u t~ng phåm. Tu d6 Nh~c Tr<;>ng dU<;1C tI! do tro l~i voi nghi~p an chdi leu 16ng co' hifu cua chang. Ml;>t hOrn, ba m~ ngå b~nh n~ng, håp ho'i VaD luc nua khuya . Do ml;>l ti~n oan nghi~p chuong gi khong bie't, ba b6ng du'ng khao khåt dU<;1c ne'm mui t~t nuong truoc khi nhåm måt, m~c du da truCIng trai måy ch\lc nam. Truoc dnh m~ lan Il;>n tren tu sang, doi tNt nuong, Nh~c Tr<;>ng ben di ra, xeo ngay ml;>t mie'ng tNt tren båp ve' cua minh, bO them tieu hanh nuoc måm nuong len dem dang m~ . Ba m~ vua dU<;1c mie'ng tNt thåm moi thi tåt thO. Nh~c Tr<;>ng chon dt m~ xong, thi g~p luc trong nuoc c6 Il! Mi Vu Lan . Thi~n nam lin nil' h<;>p thiinh doan th~ di dl;! hl;>i, cung M chiem bai ml;>t pho tu<;1ng Quan Am Il;> thien moi khanh thanh o ml;>t ngoi chUa tren nui xa. Nho Mn m~ sinh ti/!n thCl Quan Am B6 Tåt, Nh~c Tr<;>ng ciing thu xe'p len duClng dl! Mi .

Nhu'ng VI suo't dCli chång chua tung tham gia nhii'ng dam ruoc, cling khong h~ lui tOi chUa chi~n, nen Ph~t tu khong ai bie't toi chang, nghI chiing co le la ml;>t ke phå dam nen khong ai cho gia nh~p. Nh~c Tr<;>ng phåi di lui

Phap Am Ph~t E>ån 2007

ra sau xa, ngoai l~ dåm dil!n hiinh. Nhii'ng ke ngoai M åy g6m du h~ng: dan ban ca rem, hån hang rong, dan ghi~n xi ke rna tuy, gai die'm, con m6 coi, tre m6c tui, bl,li dCli .. . Chang phåi di trong b<;>n ngu'Cli nay thea duoi doan lil' hiinh. Chång bao lau, chang ke't n~p du'<;1c ml;>t co gåi lam b~n dUClng, do la ml;>t gai die'm da chån dUClng ong buom, muo'n tlID Mn ml;>t ndi thieng lieng d~ an nghl tam Mn . Cå hai ke b\li doi ke't b~n dt tudng dåc. H<;> keo nhau VaD quan ru<;1u truoc sI! mla mai khinh bl cua m<;>i nguCli trong doan hiinh hUdng. Nhu'ng hai nguCli khong d~ y, cu tI! nhien g<;>i ru<;1u ~t cung nMu nh~t. Trong khi h<;> dam d~o, thl ml;>t dua be m~t mlii sang sua trong dåm tre bl,li dCli de'n chla tay xin ti~n . Thåy thång be khau khlnh, chiing hOi con cai nhii ai thi n6 båo khong bie't, m~ che't, n6 dang di tlID bil con than thich d~ goi tårn thån. VI hy v<;>ng trong dåm Mi toan quo'c nay the' nao cling g~p dU<;1c ba con, nen n6 c6 mang the o buc thu tuy~t m~nh cua m~ n6. N6i xong n6 li~n m6c trong tlii gam kY ml;>t baD thu da nhau, mau ml!c da phai. D<;>c xong bUc thu, Nh~c Tr<;>ng moi te ngil'a nguCli ra : thång be chinh la con cua chang! Chang k~ sd cho co b~n bie't cau chuy~n . Nghe xong co tlnh nguy~n dem dua be v~ o voi hai nguCli. Co se nuoi no cho de'n khi khon lon. Nh~c Tr<;>ng bång long, nhu'ng giao h~n truoc:

- ChUng ta c6 th~ so'ng voi dua be duoi ml;>t mai nha, nhu'ng toi yeu du nang ml;>t di~u la giil'a chUng ta cht c6 tinh b~n . Va ml;>t khi toi uo'ng ru<;1u say thl xin nang hay lanh m~t di ch6 khåc. - Du<;1c r5i. D6 cling la y nguy~n cua toi. Toi cht muo'n nuoi dua be nay lam phuoc, va o voi anh cho c6 b~n rna thoi. Sau khi thoa thu~n, h<;> tie'p t\lC cung nhau len duong, dåt thea dUa be bay gi Cl la con eua h<;>. Gån Mn chUa chl c6 doan hiinh hUdng moi dU<;1c VaD c6ng, nhii'ng ke ngoai doan phåi di'tng buoc o ben ngoai, an nhCl ngii d~u trong cac quan xa ven dUClng. Nhu'ng tu<;1ng Quan Am Il;> thien råt lon, hai nguoi c6 th~ trong thåy tu dang xa. Khi Mn gån, hai nguoi båt giåc S\lP l~y . Chang dånh Il! tu<;1ng, trong long thie't tha nho de'n m~ ngay xua. Nang chiem nguong net blnh an trong sang cua pho tU<;1ng voi canh dudng nhu quet s~ch bao o nhil!m s6ng gi6 trong cul;>c doi . Nang lim tMy ml;>t ni~m blnh an tuy~t do'i, va båt giåc rdi l~. Khi ngång len thi voi chang, tren ngan canh sen c6 ngan hinh anh m~, voi nang, ngan anh måt Tu bi dang nblu suo't tam can: k~ tu day, doi h<;> I:1U<;1C an nght. Sau khi chiem håi tro v/!, h<;> so'ng chung duoi ml;>t mai nha. Ngay ngay co gai, Quynh Hoa, d<;>n d~p nhii cua cbam s6c, d~y d6 dua be, Nh~c Tr<;>ng thi vh tie'p t\lc nhii'ng cul;>c ru<;1u cM, nhu'ng dån dån thua thOt, va chang tro nen tr~m ngam, ua co t~ch. Tråi qua ba mudi nam nhu vh , ml;>t hOrn chang g<;>i Quynh Hoa VaD phbng rieng, ml;>t cu cht chiing chua tung lam, khie'n nang råt

35


d6i ng<;tc nhien. Khi nang vao, Nh<;tc Trc:m g l<;ti con ven dAu g6i cho nang xem rna n6i: - M~ toi såp gc;>i toi v~. Toi mu6n cung nang til' bi~t. di ch6 chang xeo thit cho m~, mc;>c len m9t CI:lC th!t hlnh hoa sen nCl. Quynh Hoa Ia'y tay b6p nhung canh sen l<;ti rna båo: - ChUng ta lam b<;tn voi nhau da 30 nam, anh khong cho toi du(jc sao?

d

N6i xong, nang thu xe'p trd v~ que cfi, ban vuon tU(jc nha cU'a, t~u m9t s6 v6n d~ l<;ti cho dua con etla chang cuoi v(j, r6i trClI<;ti båo chang: - Bay gio, toi da lam xong cong vi~c. Cam on anh da c6 long cha tOi. Chung ta se cung v~ voi Ph~t. M6i nguoi vao phong rieng, ng6i xe'p bång chåp tay ni~m Ph~t vang sinh cung m9t luc. -00000-

Trich til' tuy~n t~p Buong Vao N9i Tam clia Ni SuThich Nu Tri Håi

nguai Toy phudng

den vdi dao Phot • • Hi~n

tlnh Ph~t Giao Tåy Phtidng

Theo nhUng th6ng ke vil'a qua (2007) da c6 hon l o tri~u Ph~t tU' Cl My, 5 tri~u CJ Phap la da bao g6m s6 Ph~t tU' g6c chau Å dang sinh s6ng t<;ti cac nuoc nay. K~ ra th~t kh6 rna xac dinh con s6 nguoi the o d<;to Ph~t Cl nuoc ngoai cfing nhu Cl ngay chinh trong nuoc ta, ne'u chl can cu vao dc con s6 th6ng ke "chung chung". d phuong Ta y, nguoi ta cung dang tranh lu~n : Phåi chang nhU'ng ngu'oi gc;>i la theo d<;to Ph~t d6 tMt st,t la tin d6 Ph~t giao moi Cl phuong Tay ho~c hc;> chl la nhUng nguoi tu t~p hanh thi~n, nhung ke dang tht,tc hanh ffi9t b9 mon du'Ong sinh ki~u thoi thu(jng phuong Bong nao d6? C6 di sau vao sinh hO<;tt tri thuc va tam Iinh Cl phuong Tay ngay nay, nhln ra nhUng cai be' tåc clia xa h9i ky thu~t-v~t cha't Cl day, ta moi nhln tha'y he't khat vc;>ng clia con nguoi hien d<;ti . B6 la lam sao dung hoa dU(jc vi~c duy tri du(jc nhung tMnh tt,tu khoa hc;>c lån ti~n nghi v~t cha't cung voi uoc vc;>ng vuon toi m9t CU9C s6ng tam linh thanh cao. Do h~u quå clia khuynh huong ch6ng giao

36

quy~n va "the' tl:lc h6a tam Iinh", da s6 nguoi phuong Tay ngay nay Mn voi dao Ph~t khong phåi nhu m9t ton giao, tin ngu'Ong rna nhu m9t con duong tri tu~, m9t con duong giåi thoM tårn hnh. Va cfing khac voi phuong Bong, noi rna d<;to Ph~t la m9t ton giao va m9t truy~n th6ng van bOa voi cac trung tårn Ph~t giao dU(jc dinh hlnh til' låu. d phuong Tay, sinh ho<;tt Ph~t giao til' buoc dAu da nghieng v~ chi~u såu, nha'n m<;tnh Mn doi s6ng n9i tårn, nm kie'm nhU'ng gia tri tinh thån, hon la quan tårn de'n tin ly, giao di~u clia ton giao truy~n th6ng.

Do d6, vi~c xay dt,tng cac trung tårn Ph~t giao, tt,t vi~n, thi~n tha't Cl dåy cfing dU(jc quan ni~m m9t dch khac, khong ma'y chu trc;>ng de'n hlnh thuc kie'n truc qui mo mang linh pho di~n, di em dua ki~u dan gian nhu thuong tha'y Cl phuong Bong. Theo toi thl cac chUa PMt ki~u truy~n th6ng clia cac c9ng d6ng nguoi chåu Å Cl phuong Tay thuong khep kin, pha t<;tp me tin di doan, xa l<;t, nen ra't kh6 ha'p dån nguoi phuong Tay va ngay cå Wp nguoi tre va tri thuc . Tuy cfing c6 nguoi phuong Tay xua't gia, thc;> gioi, gia nh~p Tang doan nhu'ng s6 nay khong nhi~u so voi Ph~t tU' t<;ti gia. Do khuynh huong the' tl:lC bOa tårn linh, d<;to Ph~t phuong Tay cho Mn nay chli ye'u Ja clia nhU'ng nguoi cu sl. B<;to Ph~t nh~p the' chu khong phåi m9t d<;to Ph~t xua't the'. Phån lon cac PMt tli' phuong Tay chc;>n It,ta tie'p tl:lc sinh s6ng trong gia dlnh va xa Mi. Nguoi Ph~t tli' phuong Tay thuong khong gia nh~p han vao m9t khuong Mi ho~c phl:l thu9C vao m9t ngoi chua do m9t Tang sl dåy quy~n uy lånh d<;to, rna chl glin ke't voi nhau qua m9t hc;>c h9i, thi~n duong do chinh cac cu sl di~u hanh Ia'y. DI nhien hc;> cfing dU(jc cac thi~n su ho~c tang sl truy~n giång giao phap ho~c huong dån tu t~p . Nhu'ng CJ dåy, nam nu, tang sl, eu sl, ta't cå nhung d~ tU' clia Buc PMt d~u blnh dhg tren mat tårn linh. Toi da nhln tha'y nhU'ng thi~n su phuong Tay t~p hc;>p cac nh6m d~ tU' d~ truy~n d<;ty giao ly cho hc;>, nhu'ng vån cung ng6i tlnh tc;>a va di~n bkh nhu cac d~ tU' clia cac ngai. vå'n d@ ph3t tri~n ngo~i vi cUa Ph~t Giao Cong CU9C nghien CUu clia cac nha tien phong nay mai cho de'n horn nay vån chie'm m9t vi tri quan trc;>ng. Du gap phåi nhung trCl ng<;ti clia hai CU9C the' chie'n va st,t thie'u th6n v~ m~t tai chinh, ca.c hc;>c giå t<;ti dc vi~n nghien CUu va tru'ong d<;ti hc;>c phuong Tay dng ngay dng quan tårn, nghien CUu PG såu såc hon, quy mo hon, d~c bi~t la khi khåo sat nhung c6 thl:l PG til' Sri Lanka Mn Mong C6, til' Gandhara Mn Nh~t Bån. Tren day la nhUng phac hc;>a co bån v~ thoi ky dAu tuc giai dO<;tn chuån b~ quan trc;>ng cho st,t phat tri~n sau nay clia PG t<;ti phuong Tay. Giai dO<;tn thU hai clia PG t<;ti cMu Au dU(jc gc;>i la giai do<;tn "thich Ung ky di~u". Be'n thoi ky nay, PG da trCl thanh m9t tin nguang s6ng d9ng c6 ånh hUClng sau såc d6i voi ra't nhi~u nha van, hc;>a sl, nha nghien CUu va cac vi giao su d<;ti hc;>c. Phap Am PMt Dan 2007


D6i voi gioi tri thUe Due, nhan v~t quan tr9ng da t~o mot buoe ngo~t tir vie;:e nghien eUu PO thuån tuy theo H~h h~lll lam sang huong d~ eao vai tro thue tien la trie't gia Arthur Sehopenhauer. Nåm 1819, Sehopenhauer da xuåt bån kie;:t tae The' gioi la y cm va bi~u tu<;1ng. Vai th~p ky sau d6, k~ tir khi g~p ga, nghi~n ngftm, va nghien eUu eae tai lie;:u PO, ang moi eh<;1t nh~n ra rång eae ti~n d~ trie't hge eiia ang e6 nhii'ng di~m tudng h<;1p ky la d6i voi giao ly Due Ph~t. Trong lån tai bån tae ph§'~ n6i tie'ng tren, ang da b6 sung nhi~u di~u, tron~ d6 e6 mot nhan dinh ding: PO la tan giao hoan håo nhat trong tå; eå ~ae ~on giao tren the' gioi. SI! nguong me;'> eiia ang d6i voi Due Ph~t dU<;1e th~ hie;:n qua vie;:e ang luon mang ben mlnh me;'>t pho tu<;1ng Ph~t nho dmg voi tu<;1ng ban than thån tU<;1ng eiia ang: Immanuel Kant. Bån than Sehopenhauer khong phåi la Ph~t til' nhu'ng cae tae ph§'m eiia ang da t~o me;'>t ånh hudng sau sile d6i voi cae til' tUdng gia ehåu Au sau d6 va dua nhi~u nguoi quay v~ voi d~o Ph~t. C6 it nhåt ba nhan v~t tårn 50 da Mn voi PO qua eae tae ph§'m eiia ang, d61a: nha An De;'> hoc nguoi Bi K.E. Neumann - nguoi da djeh kinh T~ong Be;'>, Trong Be;'> eung eae be;'> kinh khae sang tie'ng Due, va hai nha nghien eUu Oeorge Orimm va Paul Dahlke. Hai nha hge giå nay la hai nhan v~t hang dån trong phong trao e6 xuy PO d Due trong su6t thoi gian dån the' ky xx. Cae tae ph§'m eiia h9 khong ehl ddn thuån phån tieh PO voi thai de;'> khaeh quan, trong thl!: rna con dao sau bån ehåt eiia giao ly giåi thoat nhu the h9 da thåu su6t ng9n ngu6n giao ly vi die;:u nay. D6i voi eae hge giå nguoi Anh, nhan v~t e6 eong thUe dnh eae hge giå phudng Tåy v~ ehån gia tri PO la Edwin Arnold voi thi ph§'m båt hii Anh sang A ehåu. Arnold da mo tå Due Phat . nhu mot vi anh Mng voi nhån cach dåy net tir bi daa dat d6i voi nhan loai va khå nång til' duy råt minh trie't vi tham sau. Hai d~'c Hnh nay råt pM h<;1p voi moi truong tri thUc chau Au dudng thoi va lam My len trong lbng de;'>c giå eiia Arnold me;'>t ni~m tan kinh, nguang me;'> ciia h9 Mi voi Duc PMt va giao ly ciia Ngai. Du ding cae nha båo thii Thien Chua giao cåm thåy bl!C be;'>i trude sI! thanh cong ciia thi ph§'m tren, nhu'ng gioi tri thuc Anh dudng thoi råt han hoan vl h9 da thoat khoi sI! ki~m toa tir loi tuyen b6 ciia Thien Chua giao v~ quy~n sd hil'u de;'>e nhåt Mi voi eMn ly. Phong trao thån tri do Madame Blavatsky va Henry Steel 01cott lanh d~o da mang l~i eho PO me;'>t hlnh ånh moi me hdn Mi voi gioi tri thUe Anh - My. Voi l6i dien dieh moi v~ tri tue;: PO e6 troy~n tir lau bi bao phu trong man sUdng thån bi, eae nha thån tri da mang Mn cho nhii'ng nguoi quan tam de'n PO me;'>t ni~m tin vii'ng chile hdn v~ tan giao nay. "

Tir sI! say me giao ly PO, me;'>t s6 nguoi thich phieu lltU va khong thoa man voi tri thUc sach vd da Mn phudng Dong d~ tlm hi~u ce;'>i ngu6n PO. Trong khi d6, me;'>t s6 eong ehue cMu Au dang lam vie;:c t~i cMu A nhu Childers va Rhys Davids da d~ tam nghien cUu PO. Phap Am Ph~t Dån 2007

Cang ngay eang e6 nhi~u nguoi phudng Tåy de'n eMu A d~ nghien CUu va danh tr9n doi mlnh cho ly tudng giåi thoat ciia PO. Hai nhan v~t tien phong trong trao lltU nay la Ananda Metteya va Nyanatiloka. Nåm 1901, Thu<;1ng t9a Nyanatiloka da dy dl!ng me;'>t tu vie;:n tai Sri Lanka d~ dao t~o cac vi tu Sl phudng Tay. Tai chau Au, vao dån the' kY XX, cac t6 chuc PO båt d~u hlnh thanh va phat tri~n. Bao cm, kinh sach PO dude xuåt bån khåp ndi, eae tai lie;:u Ph~t phåp danh eho gidi blnh dan cling nhu tri thUc ngay dng nhi~u them. pMn lOn cae nha lanh d~o PO ehU tr9ng nhi~u hdn v~ kinh t~ng Pali va PO Nguyen thiiy. C6 th~ n6i trong giai do~n nay PO chau Au thien v~ ly thuye't hdn thl!c hanh. Oiai do~n phat tri~n thU ba eiia PO ehau Au la bilt dån tir nhii'ng nåm 1960 va keo dai eho Mn ngay nay. Oiai doan nay du<;1C g9i la "ph6 c~p PO". Trong giai dO/,ln na~, PO da thu hUt nhi~u nguoi eMu Au thue;'>c m9i thanh phån khac nhau. Con s6 lin d6 PO gia tång nhanh ch6ng. PO dU<;1C xem la me;'>t trao lltU vån h6a pM h<;1p nhåt Mi voi xa he;'>i hie;:n d~i, tan giao nay c6 me;'>t sue cåm h6a råt lOn Mi voi nhi~u thudng gia, cac nha v~t ly h9C, cac l~p trlnh vien, nhii'ng ngltoi ne;'>i tr<;1, eac ngoi ~ao th~ thao, eac di en vien de;:n ånh va nhii'ng ca Sl tieng tårn. Hang tråm ngan nguoi chau Au luon ap dl,mg giao ly PO trong eue;'>e s6ng hang ngay ciia mlnh. Hang ngan dån sach PO du'dc xuåt bån, cac t/,lP cm va thoi bao PO gia tang m6i nåm. PO c6 ånh hudng sau såc Mn m9i khia eanh da xa hOi ehåu Au nhu: trie't hge, sinh thai h9C, ta~ ly hge, y ti, nghe;: thu~t, van chudng va ngay eå thån h9C Thien Chua giao. SI! chuy~n huong eua PO phudng Tåy tir giai do~n Il sang giai dO/,ln hie;:n t/,li xuåt phat tir hai ye'u t6 cmnh: thu nhåt la cong lao hoång phap cua cac vi d~i su PO de'n tir Nh~t Bån, Tåy T~ng eae qu6e gia PO Nguyen tMy; thU hai la sI! trd v~ cua nhii'ng vi cu Sl va tu Sl phudng Tåy sau nhi~u nam tu h9C t/,li cac qu6c gia phudng Dong. Tir nhii'ng nam 1980, me;'>t dåu hie;:u moi cho thåy sI! trudng thanh PO cMu Au, d6 la sI! xuåt hie;:n cac vi giao th9 PO ngltoi phudng Tåy. Me;'>t dac di~m kha n6i b~t eua PO phudng Tåy trong giai dO/,ln nay la cac lin d6 PO huong de'n viec tu tri hdn la ban lu~n tren ly thuye't. Ngay nay, PO du~e xem la me;'>t phudng tie;:n d~ ehuy~n h6a doi s6ng ti~ tMn hil'u hie;:u va thie't thl!c Mi voi da s6 quån chUng phudng Tåy. Nh~n

thue Ghlo ly

Ph~t

Giao etla nglim Tåy Phlidng

Trong su6t 150 nam vU'a qua, t~i cae qu6c gia Tay Phudng da dåy len m6i quan tam sau sile Mn nhii'ng loi d~y da Due Ph~t. f)~o Ph~t ngay eang c6 them nhi~u tin d6 t/,li eMu Au va cMu My, va da trd thanh d6i tu<;1ng nghien CUu v~ m~t h9C thu~t eling nhu van chudng. Vie;:c nay xåy ra trong b6i dnh ijch sil' khi cac khung hoang toan du v~ moi truong va xa Mi ngay dng dang c6 chi~u hudng gia tang. Trong su6t hai the' kY vira qua, dng ngay cang c6 nhi~u nguoi Tåy Phudng 37


dii chuytSn huong tu tu<'1ng sang Ph~t Giao nhAm tlIn ra m9t cau tra lai hihI ly cho nhii'ng cU9C khung hoång v~ xii h9i va moi truang rna xii Mi hi~n dlii dang phåi dUdng dfru . Ph~t Giao c6 thtS cung cåp dU<;1c nMn sinh quan va d9ng h,tc dn thie't dtS d~ c~p Mn nhii'ng vån d~ kh6 khiin va phuc tliP cua the' gioi ben ngoai chua dl!ng nhti'ng vån d~ v~ moi tntang va xii h(>i, cling nhu the' gioi ben trong chua dl,t'ng nhii'ng mau thuh ca nMn rna m6i sinh v~t d~u gl!.p phåi. Bi~u nay dii du<;1C ghi nh~n Mi nhi~u nha liinh dliO n6i tie'ng trong ijch sU' tri thuc cua the' gioi Tåy phudng hi~n dlii. Låy vi d~ nhu Albert Einstein - m9t nMn v~t khå n6i tie'ng va c6 hh hu<'1ng lOn trong gioi khoa h9C.

Khi d~ c~p Mn sl! dn thie't phåi c6 m(>t ton giao chung tren toan du dtS h6 tr<;1 cho vi~c nm hitSu thåu dao v~ khoa h9C hi~n dlii, Einstein dii phåt bitSu: "Ph~t Giao c6 nhil'ng dl!.c tntng da m9t ton giao mang tinh toan du trong tudng lai rna m9i ngu'ai mong dc;li. N6 vuc;lt xa hdn gioi hlin cua vi~c thO cung ca nhan m9t vi thån hay thånh, va tranh dU<;1c cbU nghIa giao di~u hay tMn h9C; n6 bao ham cå liinh vuc tl! nhien va sieu nhien, va n6 dl!a tren m(>t cam nh~n v~ tam linh xuåt phat tir kinh nghi~m tie'p xuc voi m9i v~t, dii mang tinh tl! nhien hay sieu nhien, nhu m9t t6ng thtS c6 y nghIa. Ne'u c6 duc;lc m9t ton giao nao c6 khå nang dap Ung duc;lC nhil'ng nhu du cua khoa h9C hi~n dlii, thl d6 chinh la Ph~t Giao."

Einstein da tlm thåy <'1 Ph~t Giao m(>t quan ditSm v~ the' gioi phil hc;lp voi nhii'ng quan ditSm da khoa h9C, tuy nhien ong da tbem vao d6 m9t chi~u sau ton giao dn thie't M c6 thtS h<;1p nhåt giii'a tl! nhien va sieu nhien. Chi~u sau ton giao nay khong thtS giåi thich duc;lC bhg guan ditSm khoa h9C thuån tuy, tuy nhien n6 c6 thtS di~n tå m9t cach chinh xac nhii'ng vån d~ dn thie't v~ moi truang va xii Mi hi~n dang la nguy cd cho trai Mt. B61a m9t tårn nhln c6 thtS "ke't hc;lp tåt cå m9i v~t - tl! nhien hay sieu nhien - thanh m9t thtS th6ng nhåt c6 y nghIa". Trie't ly Ph~t Giao dem llii m(>t cach nhln sl! v~t theo m9t phudng thuc c6 thtS th6ng nhåt tåt cå sl! v~t va sinh v~t vao m9t t6ng thtS c6 lien quan h6 tudng voi nhau. Båt cu ai chåp nh~n guan ditSm nay d~u se chåm dffi vi~c lam hlii båt cu sinh v~t s6ng nao, hay bUy hOlii moi truang dang h6 tr<;1 cho sl! s6ng cua tåt ca cac sinh v~t. Nhii'ng lai phåt bitSu cua Einstein v~ khoa h9C va ton giao dii phån anh sl! thån phl,1c da ong v~ vi~c Ph~t Giao lam cach nao dtS c6 thtS dem de'n cho m9i nguai long lir bi va dliO duc - hai ye'u tO' råt quan tr9ng trong n~n van h6a Do Thai, ciing nhu m9t quan ditSm logic mang linh phan lich tuy~t d6i - n~n tång cua nhii'ng y lu<'1ng khoa h9C. Ong da tlm thåy <'1 Ph~t Giao m9t h~ th6ng duy nhåt ke't h<;1p du<;1c logic, tir bi, va dliO duc the o m9t phudng cach c6 thtS mang de'n m9t quan ditSm th6ng nhåt v~ the' gioi va vii tfl,!, va phåt huy guy~n l<;1i cho tåt cå m9i nguai. Einstein da phat hi~n ra rhg Ph~t

38

Giao råt phil h<;1p voi khoa h9c hi~n dlii. Tuy nhien, khong gi6ng nhu khoa h9C, Ph~t Giao llii la m9t nguen l<;1i ich va hlinh phUc dang tin ch cho tåt cå m9i nguoi . VI quan ditSm nay xuåt phåt tir m(>t nha khoa h9C n6i tie'ng nhåt, n6 da la m9t d(>ng luc dang ktS trong vi~c thuc dffy cac tri thuc Tåy Phudng nghien CUu va thl!C hanh dliO Ph~t. M9t nha khoa h9C g6c Do Thåi n6i tie'ng khac, 1. Robert Oppenheimer, ciing dii neu ra m9t vai lanh Vl!C råt tudng deng giii'a guan ditSm cua Ph~t Giao va quan ditSm cua khoa h9C hi~n dlii. Vi d~ nhu VI sao nhii'ng thl!C ti~n cd bån khong thtS l Y giåi duc;lc bAng nhii'ng thu~t ngii' hay guy cach pMn lOlii theo dung nhu quy uoc: "Vi d~ nhu, ne'u chung ta dua ra cau hoi la vi tri cua m9t electron c6 cO' dinh khong, cau trå lai se la 'khong'. Ne'u chUng ta dua ra cau hoi la vi tri cua electron c6 thay d6i theo thai gian khong, cau trå lai se la 'khong'. Ne'u chUng ta dua ra cau hoi la electron c6 ngU'ng chuytSn d9ng hay khong, cau trå lai se la 'khong'. Ne'u chUng ta dua ra cau hOi la electron c6 dang chuytSn d9ng khong, cau trå lai se la 'khong' . Buc Ph~t dii dua ra nhii'ng cau trå lOi nhu vh khi c6 nguai hOi Ngai v~ nhii'ng trling thai da cai "Ngii" cua m9t ngu'ai sau khi nguai åy gua dai, nhung d6 khong phåi la nhii'ng cau trå lai guen thu9C Mi voi khoa h9C <'1 the' ky XVII va XVIII." VI Einstein va Oppeinheimer da neu ra rhg h9C thuye't Ph~t Giao luon luon phil h<;1p voi nhii'ng guan ditSm n9i tlii cao nhåt cua khoa h9C hi~n dlii, nen nha tu tudng nMn dliO VI dlii Albert Schweitzer c6 thtS phåt bitSu m9t cach mlinh me v~ quan ditSm dl!.c silc cua PMt Giao v~ Tu Di~u Be' va cac phap gioi. Vi~c xuåt phat tir guan ditSm dliO duc Ph~t Giao c6 thtS giup tlIn ra dU<;1C n~n tång cho nhti'ng giåi phap d6i voi nhii'ng vån d~ cua the' gioi hi~n dlii. Ne'u tuan thu nhii'ng gioi lu~t can bån do Buc Ph~t d~ ra [3], thl xii h9i se dU<;1c hoa h<;1p va se khie'n cho m9i nguai tl! nhien se c6 trach nhi~m d6i voi moi tru'ang sinh s6ng. Schweitzer dii phåt bitSu v~ Buc Ph~t Thich Ca Mau Ni nhu sau: "Nguai dii du'a ra nhii'ng lai di~n giåi cho nhii'ng sl! th~t c6 tinh xac dang tuy~t Mi, va dii thUc dffy sl,t' phat tritSn ctla nhii'ng n~n tång dliO duc khong nhii'ng cho Mt nuoc An B(> rna con cho cå nMn lOlii . Buc Ph~t la m9t trong nhii'ng nM tu tu'dng tai ba 16i llic nhåt dii tU'ng hi~n ti~n tren the' gioi nay." Ne'u Einstein va Oppenhemmer la hai nha tu' tu<'1ng VI dlii cua gioi khoa h9C gia Tåy phu'dng, thl Albert Schweitzer llii la m9t nguai anh hilng van h6a Tåy phudng trong liinh vl!c n~n tång dliO duc va cac hOlit d9ng tir thi~n. Vi~c m6i nMn v~t n6i tie'ng nhu dii neu tren to long than ph~c, ngoai nhii'ng nha khoa h9C va nhii'ng nha tu' tu'dng dliO duc, cac nha tam ly n6i tie'ng cling dii to long than ph~c sau silc d6i voi Buc Ph~t. Nhii'ng ngum di ti~n phong

Phap Am PMt Dan 2007


Nhii'ng tit li~u v~ ngltoi dån tien da mang B~o Ph~t de'n Hoa Ky khong c6 nhi~u. Tuy nhien c6 mi?t s1,l' ki~n dang ghi nho. Nåm 1761, ong M . de Guignes, mi?t h<.>c gia ngltC1i Phap da phien dich va ph6 bie'n mi?t tai li~u trong vån kh6 Trung Qu6c v~ mi?t Ty Kheo ngltC1i Hoa ten la Hwui Shan cling b6n vi sit khac Mn CMu My nåm 458. Be'n nåm 1875, Charles G. Leland xuåt bån cu6n "Fusang on the Discovery of Arnerica by Chinese Buddhist Priests in the Fifth Century" (Fu-sang v~ Vi~c Kham Pha Chau My hOi Cac Tang SI Ph~t Giao Ngttoi Hoa trong The' Ky Thu Nåm) ung hi? quan di~m cua Guignes. Nåm 1885, Edward Payson Vining xuåt ban cu6n "An Inglorious Columbus" (Mi?t Columbus khong dlt<;1C vinh danh) hay "Evidence that Hwui Shan and a Party of Buddhist Monks from Afghanistan Discovered America in the Fifth Century A.D." (Biing CMng v~ Hwui Shan va Cac Tang SI Ph~t Giao tir Afghanistan da Kham Phii Chau My vao The' Ky Thu Nåm sau Cong Nguyen). Titc gia trich dån tai li~u håo cao cua Ty Kheo Hwui Shan voi chi tie't cui?c hanh trlnh Mn Chau My, v~ ne'p s6ng cua dan ban xu, v~ dC1i s6ng ca nMn, gia dlnh, xa Mi, t~p quan, un ngttang va ke't lu~n: "Truoc day qu6c di? nay khong bie't gl v~ Ph~t Giao, nhung vao tri~u nha T6ng nåm 458, c6 nåm vi sit tir nltoc Ki-pin (Kabul, Afghanistan) da du hanh sang nltoc åy, mang the o kinh di~n, hlnh tlt<;1ng va giao h6a dan chUng quy y the o Ph~t, tir bo th6i hit t~t xåu". Ve't uch ctla cong cui?c hoiing phiip nay dlt<;1c tlm thåy nåm 1914 v~ tång da c6 cham hlnh chii' V~n t~i Lakeside Mountains, gån thung Iling San Jacinto, California. Nåm 1953, Gordon Ekholm vie't bai bien khao v~ nhii'ng tltdng d6ng giii'a ngh~ thu~t Ph~t Giao, An Bi? va Mexico nhlt b~ da taa sen, blnh bat, m~t trC1i, r6ng, rån .. Nhii'ng bi~u tlt<;1ng nay xuåt hi~n vao khoang the' k:Y tM nåm, thC1i di~m rna vi sit Trung Hoa c6 m~t tai Tan The' Gioi . Nåm 1826, Eugene Bournouf so~n cu6n Essai sur le Pali (Vån Ph~m Pali), dich Kinh Di~u Phiip Lien Hoa sang tie'ng Phap. HD. Thoreau (1817-1862) dich Kinh Phiip Hoa tir tie'ng Phiip sang tie'ng Anh. Sau d6 llha An Bi? H<.>c ngltC1i Ha Lan, ong Kern, da nghien CUu va dich Kinh Phap Hoa tir nguyen hån tie'ng Sanskrit sang tie'ng Anh. Ngoai ra nhii'ng tac phå'm dich thu~t ctla The Sacred Books of the East (Thiinh Thlt Phltdng Bong) do Max Miller chU bien, da gay nhii'ng ånh hltdng lon trong gioi tri thuc trong vi~c tlm hi~u vån bOa A Bong. H<.>c gia Thomas Rhys Davids - ang la ngltoi n6i tie'ng v~ nhii'ng nghien CUu dich thu~t vån h<.>c Pali. Luc dån c6 m1,lc dich dich cac vån ki~n lu~t l~ ph1,lc V\.l cho chinh quy~n thui?c dia, nhung sau d6 ong da kham phii ra kho tang kinh di~n Pali. ang ta cling la ngltC1i da sang l~p The Pali Text Society (Hi?i Nghien CUu Pali) nam 1881 va Hi?i da phien d!ch toan bi? Tam T~ng Kinh Bi~n Pali sang tie'ng Anh. Nhii'ng tac phå'm nay da anh hltdng sau d~m trong gioi tri tMc, nhåt la trong lanh v1,l'c trie't ly.

Phap Am PMt Dan 2007

Båt dån voi Arthur Schopenhauer (1788-1860) chiu ånh hltdng trie't h<.>c Ph~t Giao v~ D1,lc. Sau d6 la nhii'ng trie't gia khac nhlt Bergson, nha van bOa Helena Blavatsky, Rickert, Jaspers, Wittgenstein, Heidegger... Trong giai do~n nay, Ph~t Giao dlt<;1C chåp nh~n nhlt mi?t ton giao ctla tri tu~ va khoa h<.>c rna s1,l' ra doi ctla thi phå'm Light of Asia (Anh Sang A CMu) nåm 1879 danh dåu s1,l' thanh tl,l'U van h<.>c lOn lao khi Phltdng Tåy båt dån tie'p xuc voi Ph~t Giao va Ph~t Giao trd thanh ngu6n cam hU'ng tam linh phong phU cho ngttoi dltdng thoi. Nhii'ng ho~t di?ng ctla Henry 01cott: ang sinh nåm 1832 t~i New Jersey va måt nåm 1907 t~i Adgar, An Bi? ang la ngltoi c6 cong trong vi~c hoång phiip t~i Hoa Ky, chån hung Ph~t Giao Tich Lan va d6ng g6p nhi~u cong suc trong vi~c ph\1c hung PMt Giao t~i cac nltoc A Chau khac. Nåm 1875 ong cling ba Helena Blavatski thanh l~p Hi?i ThOng Thien H<.>c (The Theosophical Society) d~ h<.>c hOi Ph~t Phap cling cac ton giao khac va khoa h<.>c. Ngay nay Hi?i trd thanh mi?t hi?i qu6c te' voi chi nhånh tren 60 qu6c gia. Nåm 1880 ong cling ba Blavatski sang Tich Lan. Luc d6 chinh quy~n th1,l'C dan Anh dang nm cach kh6ng che' Ph~t Giao va cac doan truy~n giao ngo~i qu6c dang tlm cach Thien ChUa Giao h6a Tich Lan. Truoc tlnh the' d6, ca hai nguy~n se lam cai gl d~ CUu van Ph~t Giao Tich Lan. Nåm 1881 ong va ba Blavatski quy y Tam Bao. Bu6i IS th~t cam di?ng dltoi s1,l' cMng rninh etla hang ngan vi tång. Bi~u nay da h6 tr<;1 tinh thån m~nh me cho dan Tich Lan trong cong cui?c chån hung Ph~t Giao. Sau d6 hai ngttoi da di khåp cac lang que keu g<.>i thanh l~p trltong h<.>c PMt Giao, nha xuåt ban ... ang cling v~n di?ng thanh l~p cac truong h<.>c Ph~t Giao t~i cac nltoc khac nhlt Nh~t Bån, Thiii Lan, Mie'n Bi~n An Bi? .. ang v~n di?ug ph\.lc Mi IS ruoc ki~u Ph~t trong ngay PMt Ban, trung tu chUa chi~n. PMt Giao Tich Lan nho the' da ph1,lc Mi trong thOi gian ngån. Nåm 1891 ong cling B~i Sit Anagarika Dharrnapala thanh l~p Mi Mahabodhi M phl,lc hung Ph~t Giao An Bi? V oi s1,l' h6 tnJ etla nhi~u tri tMc ngttoi Anh, trong d6 c6 thi hao Edwin Arnold, v~n di?ng voi chinh quy~n d~ yeu du tra l~i nhii'ng Ph~t tich. Paul Carus la mi?t Ph~t tu g6c Buc, con ctla mi?t m\1c sit Tin Lanh. Sau khi t6t nghi~p tie'n Sl ngon ngii' h<.>c, ong ta thåt v<.>ng voi truy~n th6ng Cd B6c Giao va måt ni~m tin. ang sang My va s6ng t~i New York, giup vi~c cho mi?t W håo tie'ng Buc. Nåm 1893 t~i B~i Hi?i Ton Giao The' Gioi (The World Parliament of Religions) t6 chuc d Chicago, Paul Carus c6 cd hi?i tie'p xuc h<.>c hoi voi cac cao tång th~c duc Ph~t Giao, 6ng ta da kham phii d~o PMt va tir d6 da ph\1ng s1,l' d;:to Ph~t voi tåt ca lang hang say va nhi~t thanh cua mlnh. Voi ong Ph~t Giao la con dltong dung dån d~ phiit tri~n tam linh, la ton giao d1,l'a vao ly tri, th1,l'C nghi~m va khoa h<.>c. Nåm 1894, Carus sang tac Gospel of Buddha (Phuc Am cua PMt) va Karrna (Nghi~p) voi m\.lc dich hi~n d;:ti h6a d;:to Ph~t va 39


dem d~o Ph~t hoa vao van h6a tu tuong Tay Phuång. V oi 38 tac phifm ong d~u nhåm Mn m1,lc dich chU'ng minh cho nguai Tay phuång tha'y gia tri clia d~o Ph~t trong va'n d~ dap ung nhu du tam linh rna nguai Tay phuång dang dn de'n. Nam 1899, Paul Carus då vie't cho Daniel C. Beard, giao su my thu~t t~i New York, d~ nghi t~c mi)t pho tU9ng Ph~t voi dUc tinh tir bi di) lU9ng clia A Bong va voi d~c tinh gian dL s6ng di)ng da ngh~ thu~t Tay phuång. Ca rus diing am nh~c Victorian d~ so~n k!ch, sam nguy~n Ph~t Giao cho cac bu6i l~ . Carus då khong ngh ng~i su d1,lng nhii'ng hlnh thuc Cå B6c Giao quen thui)c voi nguai Tay phuång d~ chuy~n tai trie't ly va phuång phap tu tri clia d~o Ph~t. Ong nhin tMy ban Hnh Buc Ph~t A Di Ba da Tinh Bi) Tong c6 th~ thay the' hlnh ånh Thu9ng Be' hii'u hlnh: "A Di Ba la tr~t tll' the' gioi, la chan ly tuy~t d6i c6 th~ di~u hanh lu~t tie'n h6a .. ". Trong uoc mu6n ph6 c~p d~o Ph~t voi quh chung Hoa Ky, ong då bao tr9 cho d~i su Dharmapala sang Hoa Ky hoAng phap trong nhi~u nam, ciing nhu h6 tr9 cong cui)c hOAng phåp da thi~n su D.T. Suzuki. Thi~n

su Suzuki Mn My nam 1897, ta tuc

t~i nha Paul

Carus 11 nam. Hai ngltai då h9P tac phien d!ch nhi~u kinh sach sang tie'ng Anh va tie'ng NMt. Gioi thi~u tu tuong Bong phuång va Ph~t giao Mn voi gioi tri tMc phuång Tay. Nam 1911, Suzuki thanh hon voi Beatrice Erskine Lane, hi)i vien Hi)i Thong Thien H9C. Hai v9 ch6ng h9P tac nhau xua't ban d~c san The Eastem Buddhist (ph~t Tu Phuång Bong). Suzuki vie't nhi~u sach v~ Thi~n, phien dich cac kinh di~n B~i Thira. Nhii'ng tac phifm clia ong ta nhu nhii'ng lu6ng gi6 måt, dem l~i nMng sinh kW moi cho gioi tri thuc phuång Tay . Trong the' ky 19, ÅU My bie't nhi~u Mn Ph~t Giao Nam Truy~n nha Sll' phien dich kinh Pali clia Hi)i Pali Text Society, con Sll' hi~u bie't v~ B~i Thira ra't khiem nhuang VI chi c6 vai cu6n kinh dU9C d!ch ra ngon ngii' ÅU Chau rna thoi . Do d6 khi nMng cu6n såch clia Suzuki vie't v~ Thi~n, ciing nhu Ph~t Giao Båc Truy~n då dua tam thuc Tay phuång tie'p xuc voi chan trai menh mong clia B~i Thira . Tinh thh ph6ng khoång, tll' do, vo cha'p, giai thoåt clia Thi ~n då gay hU'ng thU kinh ng~c cho di)c gia ÅU My, giup h9 tim tha'y 16i thoåt trong su khling hoång clia trie't h9C va thh h9C Tay phuång tmoc su phat tri~n clia khoa h9C. NhiIng cu6n sach da Suzuki ra't dU9C m9i giOi tran tr9ng va t~o nen mi)t phong trao h9C Thi~n trong nhiIng th~p nien 50 va 60. Danh tir Zen (fhi~n) dU9C Suzuki gioi thi~u va tro thanh danh tir ph6 bie'n d6ng nghIa voi cM Ph~t Giao VI nguai Tay phuång khi n6i Mn Ph~t Giao nguai ta chi bie't Mn Thi~n. Suzuki giång d~y PMt Phåp va Thi~n t~i Bai H9C Columbia va nhi~u tmang d~i h9C khåc, gay ånh huong ra't m~nh voi Carl Jung, Kaen Honey, Erich Fromm, Martin Heidegger, Thomas Merten, Allen Watts, Jack Kerouac, Allen Ginsberg, Gary Snyder. Lynn White Jr. , m9t su gia, då tan dUång Suzuki la

40

nguai då giup Tay phuång pha vB buc thanh ngan cach, vU9t qua nhii'ng h~n h~p khu Vll'C M ph6ng tårn nhio ra chan trai bao la da the' gioi. Trong giai do~n nay, nguai Tay phuång da tie'p xuc voi PMt Giåo qua kinh di~n. Nhi~u kinh sach Nam Truy~n va Båc Truy~n då dU9C phien dich. NhiIng tu tuong tham sau clia trie't h9C PMt Giao da lam cho nguai Tay phuång sti'ng sa thich thU. Tren phuång di~n tri thuc c6 th~ n6i Ph~t Giåo da ånh huong Mn van h6a Tay phuång tren nhi~u phuång di~n tir van chuång Mn khoa h9C ngh~ thu~t. Ngoai nhiIng trie't gia chiu anh huong tu tuong Ph~t Giåo, cMng ta con tha'y nhiIng tac phifm van h9C da xua't hi~n. Sll' ra dai da tåc phifm van h9C do~t giai thuong Nobel Sidhartha cua Herman Hesse danh Mu anh huong tu tuong Ph~t Giao nhu mi)t ngu6n cam hung cho sang tåc ngh~ thu~t. Ciing trong giai do~n nay, sll' ki~n nhii'ng cong nhan Trung Hoa sang lam duang xe bOa t~i My cho cong ty Central Pacific tir nhiIng nam 1860 da g6p phh khong nho vao cong cui)c hoAng phap t~i day. d~o su Tay T~ng: Ciing trong thai gian d6, Buc Lai L~t Ma clia Tay T~ng da rai thU do Lhasa nam 1959 ciing voi ma'y tram ngan dan Tay T~ng sang ty n~n t~i An B9. Sll' c6 m~t clia Buc B~t Lai L~t Ma va chu tang Tay T~ng da d6ng g6p Hch cll'c cho sll' phat tri~n d~o Ph~t t~i Phudng Tay. Chua bao gid rna nuoc My c6 nhi~u b~c d~o su phuång Bong, nhi~u cao tang thac dUc Ph~t Giao Mn giång d~y nhu giai do~n nay . Cac vi nhu: Buc B~t Lai L~t Ma, Hoa Thu9ng Tuyen H6a, Thi~n Su Thich Nha't H~nh, Thi~n Su Sungsan .. Trong giai do~n nay chU tam nhi~u vao sll' tu t~p. Ra't nhi~u trung tam tu t~p dU9C thie't l~p len khåp nåi voi nhii'ng kh6a tu tir m9t hai ngay de'n hang tuh, hang thang hay nhi~u nam lien t1,lc. Ne'u trong giai do~n tmoc d~o Ph~t dU9C bie't Mn tren phuång di~n kie'n tMc thl giai do~n nay Ph~t tti' My då cM tr9ng vao sll' thll'C t~p. Sll' tu t~p PMt Giao khong nhiIng dem l~i Sll' an vui giai thoat cho mai h~u, va dem l~i an l~c cho cui)c s6ng hi~n t~i. CU9c s6ng t~i My qua ciing thing do d6 nhii'ng kh6a tu då dem l~i Sll' thu giån, quan binh cho ddi s6ng tam ly , con nguai cam tha'y l~c quan hån va dnh tåa hån sau nhii'ng kh6a tu, ciing nhu cam nh~n dU9C nhii'ng ni~m vui sau såc trong lUc thi ~n t~p . VI le d6 rna nhiIng trung tam tu t~p luc nao ciing dong ngudi tham dll'. NhiIng åp d1,lng thi~n t~p vao khoa tam ly tr! li~u dng ngay cang ph6 bie'n va da mang l~i nhiIng ke't qua kha quan. C6 nhii'ng b~nh vi~n da ap d1,lng thi~n t~p d~ chii'a tri nhttng båc Sl khong n6i d6 la thi~n vi mu6n trånh di nhiIng thanh kie'n ton giao tro ng~i cha cong cu9c di~u tr!.

Cåc B~t

Tren n~n tång viIng chåc ban dåu, cong them nhu du tam linh, Ph~t Giåo nhanh ch6ng banh tmong tren toan viing Mt nåy. Kiem

D~t

Phap Am PMt Dan 2007


Me;>t day sdn hå Nam Båc Trung. Ng9n ne'n nåy xin thåp cho cha Barn hai nam xieu l~c que nhå Da c6 chon me;, phån an nghl Hay gdi theo b6ng que' trang tå. Ng9n ne'n nåy xin thåp cho anh Buac .. . sa cd, tuc yudi, khang dånh Lå; co vång quån mlnh tu~n tie't Chi tang b6ng phåch l~c Mn kinh. Ng9n ne'n nåy xin thiip cho me Barn hai nam gi6 thoång sau he Tirng dån con di khang trd l~i Nuoc måt cho, låp lanh sudng che. Ng9n ne'n nåy xin thåp cho con Bao nhieu nam s6ng bi~n ru m~m Doi xuan såc chlm trong lang nuoc Me;,ng an blnh gdi nhti'ng canh chim. Ng9n ne'n nåy xin thåp cho ai Barn hai nam thiim thåm duong dåi Doi b6ng co, chan am thåm buoc Duong que hudng triu n~ng hai vai.

L~

Ttidng Ni~m 30/4, t~i Na Vy

D€ danh dåu 32 nam, 30 thang tu qu6c bie'n, Lien He;>i Nguoi Vi~t Tt! Do t~i Na Uy trang tr<;mg cti' hanh L~ TUdng Ni~m båt dån våo luc 15 gio 20, Chu Nb~t ngåy 29 thång 4 nam 2007, t~i t~ sd Tellus Radio, thue;>c thU da Oslo, Vudng quoc Na Uy.

Ng9n ne'n nåy tai thåp cho tai Barn hai nam me;>t kie'p con nguoi Chan d9 dåm con duong thien ly H6n dån do cung b~c cuoi doi. Ng9n ne'n nåy xin thåp hOrn nay Barn hai nam giåc me;>ng khang dåi Ai con me;,ng, ai chua dnh me;>ng Hay dåp b6i ne'n l~ ditng vdi.

Sau khi dai dien Ban T6 chUc gioi thi~u chudng trinh lå nghi thUc 'cha~ quoc ky vå phUt m~c ni~m d€ tudng nho Mn chie'n Sl vå d6ng båo da hy sinh cho tt! do dan chU vå nhan quy~n cho Vi~t Nam. Ke' Mn lå phån thåp hudng vå ne'n truoc bån tho T6 quoc. Tåt cå nguoi tham dt! d6ng tie'n len truoc bån tho d€ m6i nguoi thåp len ng<;m ne'n x6a tan b6ng toi, khdi sang ni~m tin cung tudng ni~m nhung nguoi da bO mlnh trong quoc n~n. Båi Thåp Ne'n th~t cåm de;>ng dU<Jc di~n d9C trong khi m9i nguoi lh lU<Jt d~t ne'n len bån.

Truoc Mn thieng sang nui Truoc uy linh tien t6 anh hiing Dt!ng m~ch ngu6n lich sti' bon nghln nam Nudng gi6 thoång may thieng v~ Mi t1,l.

Thlip Nen

Cång sau lång, cam hOn them thinh ne;>.

Cay tren nui c6 cånh c6 ce;>i Nuoc duoi sang c6 suoi c6 ngu6n Nguoi thoi dilt nuoc giong dong Ta tit Vi~t di€u Tien R6ng nd ra .

Chuy~n båt dån .. . dån chim Ila t6 Triu canh mang cå me;,t troi bu6n Buoc thien di, ng~m la bua thieng Cung quoc phå thoi bi~t ly ng6i hOt.

T6 quoc ta nhu hoa tram canh M6i lh nghe d~p m~nh bu6ng tim The' thOi wong cånh oan khien Nay xin thåp ne'n khdi mi~n thUy du.

H6t ding:

*** Ng9n ne'n dån thiip cho non sang Khi uy linh khdi thuy vua Hung Noi sang HUdng, sang H6ng, sang Cii'u Phap Am Ph~t Dan 2007

Sau d6 lå båi Van Te'

V~

day nghe dån con thilt thu .

D~o khuc bu6n u u~n måy mudi nam Ap buc d6n, h~n sti' b~t thep gang

Thang tu ngåy åy ai con nho Moi h~n chåt ch6ng cue;>c båy lam Nghi~t nga tro doi, rni~n Nam måt Nuoc Vi~t dau?I!! Minh Chau Troi Dang. Thang tu linh tr~n ng6i b6 goi Sung con day d~n rot ndi nåo

41


mnh mtoc mang theo phån di san U6ng voi nhau lån cu6i chia tay . Ti.'>i nghi~p doi trai chu'a tMa cm Sa tmong dung r6i da phdi thay Tu'ong hung båt khuåt quay v~ dåt H6n vh quanh co giåm 16i gåy. Chi~u chi~u dung ng6ng ngan may n6i Ma kh6c que hu'dng khuåt be'n bo Nhåm khuc quan Mnh ndi chie'n d!a Mi.'>ng khai hoan khep giii'a hu' vo .

Tud6 ...

Ve't thu'dng am i khdi ngu6n Song dau tung m<:tch, su6i bu6n tUng phan Rung hoang l<:t låm dåu chiin Vång trang ti~n sU' måy tång may ehe B6n phu'dng am kW nao n~ Bua li~m quy do lam le mau ngu'oi Thang tu' ng9c vo chåu rdi Bi~n Bong thuy quai say m6i trån gian Mau daa s6ng b<:tc bOa tan Råy dåy tham eanh da vang! Thu'dng di Thang tu' dau don ph~n ngu'oi Barn hai nam vh con tu'di ve't båm. Thang tu' tu å y, ba y lam Mt.: ng6i låm båm tung phån tll!t da B6 dan ehim Vi~t chia xa Båy dan chim Vi~t que nha dAng eay Trai qua mi.'>t giåe mi.'>ng dai Ai ngu'oi oanh li~t bo thåy ehie'n tmong Ai ngu'oi tu ngl:lc tai u'dng Ai ngu'oi lam vd, rna hu'ang phoi pha Ai ngu'ai con tre kh6c cha Ai ngu'ai su6i l~ mt.: gia kh6e con. Ai ngu'oi phan b9i nu'oe non Cam tam dang hie'n linh h6n quy rna V ~ da y pha eU'a hai nha Ph6ng tay gay cui.'>e phong ba nao nung. Oi' Mt.: Vi~t Nam di! C6 gi6ng ehim nao nhu' m9t gi6ng ehim Bay su6t ngan nam khong dung l<:ti Sanh bu'oc cung cha d~m dai md cai S<;I nhiIng dua con l<:tc bu'oc sai du'ang. Lai ru d~n do cho nhiIng dua con Bua da ra di dua con dl<:ti Dua dung oai hung, dua sa låm 16i Nghe lai ru eua mt.: horn nay . Con hdi .. . a di ... Mu6i m~n gung cay Mon moi ngay qua mt.: de'm thang ngay Nu'oe ehay c6 ngu6n, ehim muong e6 t6 N6i l<:ti tlnh ngu'oi ehung mi.'>t vong tay . Con hdi ... a di ... Ngay thang may bay

42

Bao th6i cu(k doi con tren xu l<:t Gi9t mu'a tu troi cay rung thay la Bung quen ndi nay ndi ch6n t<:tm dung Vii'ng bu'oc nghe con, long bot dU'ng dU'ng NhO h<:tt g<:t0 thdm, nho ngu'oi cay dy Tren dåt que hu'dng Tien R6ng mi.'>t day Trong mau tll!t da trong n6i vui mung. Con hdi ... a di ... Ngay åy trong phUng Nghe lOi mt.: chung con tin tu'dng ..... Bern t6i di qua, blnh minh se Wi Du gian nan xin c6 gAng vu'dn mlnh Nhu' nu'oc v~ ngu6n nhu' ngl1a v~ truong Nbu' canh en mang mua xuan de'n tr~. Ta di khAp cac du'ong lOn nM Gom g6p anh em lang b<:tt tram du'ong Xay l<:ti nha tren nhii'ng tang thu'dng Ba loang Id bdi nhii'ng phu'ong phan tråc. Bung tu'dng thoi gian m!t mo xa lAc Vo tlnh troi nhu' nu'oc chay qua du Nhan qua luan h6i - Thien vang khoi khoi La chU'ng tich bao doi nhan loai sU'. Oan nghi~t thang tu' måy lOi tåu r6i Mong h6n thieng song nui chung minh long. Ke' Mn la bai di~n van khai m<:tc eua V! T6ng Thu' ky Lien Hi.'>i Ngu'oi Vi~t Tl1 Do va cling la Tmdng ban T6 ehue l~ Tu'dng ni~m. Qua d6 nhAe lai tbam eanh dau thu'dng eua dan ti.'>c sau thang 4175. Md lai v~ tham tr<:tng nay, ong n6i: "Khong phai ky ni~m nao eling dt.:p va dAng dai trong ky uc nhu' cai dAng cay va tang thu'dng cua ngay 30 thang 4, d~ r6i ngu'oi dan g9i la Thang Tu' Ben, danh dåu ehu6i ngay ngl:le tu trom len ca nu'oc tu khi d6 ...". Ong eling lu'<je ke nhii'ng ti.'>i ae cua nM dm quy~n CSVN trong thoi gian gån day khi tung ehie'n d!eh dan ap nhii'ng ehie'n Sl dan chu trong nu'oe, di~n hlnh ke't an va dm tu Lm Nguy~n Van Ly eung cac ehie'n Sl Dan Chu khae. NhAe Mn sl1 ke't h<jp eua Ci.'>ng d6ng Vi~t t<:ti Na Uy, ong n6i: "Sl1 gAn b6 cua C9ng d6ng la sue m<:tnh uy vii va la di~u eåp thie't d~ e6 th~ ngan ch~n du'<jc sl1 kh6ng ehe' eua t~p doan Vi~t c9ng t<:ti Na Uy ... ". Ke' Mn, V! d<:ti di~n cd sd Vi~t Tan t<:ti Na Uy va eling la Cong tac tmdng cua L~ Tu'dng Ni~m sd lu'de v~ tlnh hlnh dåu tranh d trong nu'oc qua vi~c båt bo cac nha Tranh dåu Dan chU (Linh ml:lc Nguy~n Van Ly, lu~t su' Nguy~n Van Bai, lu~t su' Le Til! Cong Nhiin, ... ). Cling VI su' ki~n nay, eac emnh gioi qu6e te' bAt dh cM y va båt blnh v~ sl1 hanh xU' eua nha dm quy~n CSVN d6i voi dan lanh, di~n hlnh cac nba emnh tri va bao cm t<:ti Na Uy da to ra quan tam råt nhi~u v~ hi~n tlnh Vi~t Nam. Cu6i cung ong eiing keu g9i d6ng hu'dng hay tieh cl1e h6 tr<j cho gia dlnh than nhån eua eae nM dan chu dang g~ p kh6 khan.

hap Am Ph~t Dån 2007


M(>t b1,tn tre trong Ban T6 ehue, voi bai thuye't trlnh: "V~n d(>ng cmnh gioi h6 trc;J eho eae nha Dån CM Vi~t Nam va tdnh bay v~ eu(>e bilu en elia Na Uy vao mua thu, d5ng thoi keu g9i d5ng hudng s6t sång xn d~ng la phie'u elia mlnh. Bai thd elia nha thd Hoang Phong Linh (V6 B1,ti Ton) duc;Je goi tit Ve ehåu, ca ngc;Ji tinh thån Mu tranh elia Lm Nguy~n Van Ly va nhii'ng nha tranh Mu eho Dån CM trong nuoe eung thån ti~ng tu6i tre Vi~t Nam dUc;Je di~n dge nhu sau: M9t ban tay khong ehe n6i Mi!-t Troi Bang sang r9i vao lUdng tri Nhån Lo1,ti . M9t ban tay lam sao b6p tan Tie'ng N6i Bang khdi ngu5n eho bi~n d9ng muon ndi ?! Då thU våy quanh, Nguoi vin yen ng5i Nhu b~e Thi~n Su gilia tram ngbln håo tap. M9t Tie'ng Thet lam quån thU eui r(lp, Long s6i lang run sc;J kinh hoang. Tie'ng Thet elia Cha Dng tit thuo h5ng hoang Khåe len da loi tårn nguy~n dlfng Nuoe. * Clia BAng Giang ngan ehån b(lo nguc;Je Kie'm v1,teh long song, tie'n buoe khong lui. * Clia B6ng Ba, xae gi~e ehOn vui, Tren banh tuc;Jng hao quang thån låm li~t. * Clia Cm Linh, t~ v~ bao hao ki~t Nung thep trong long, såm h!eh r~n vang. * Ola dilu rdi Yen Bai ehAng quy hang Run may ehem, m~t thU xanh hoang sc;J. * Clia bao nguoi lim dån, kho tie'ng tho Tren que hUdng khong manh Mt vui thån. Tu C6ng Troi eum såt mau hoen ehån Trong uåt ngh~n vin gao len Tie'ng Thet. Bao don thu tren thån tu d6i ret Chung rna u da sao mai ganh oan khien ? * Clia dan em thd d6i khM tri~n rnien Thån vang v9t thånh m6n hang mua hån. The' h~ tråm luån, sinh phong dån kho e(ln Boi tudng lai Em eh6ng n1,tng v~ dåu ? Ba mudi hai nam, vin ehl m9t mau Ben tlii nh~e bao trUm len Mt nuoe. M9t ban tay vin nguyen hlnh b1,to nguc;Je Bang bit m5m Cong Ly, b6p quy~n Dån. Nhu'ng H5n Thieng Song Nui tlfa Linh Thån Bang phU trc;J eho Ngu'oi luon vling cm. Bang ke't t~ tu nghln nam hao km Hoa chung thanh m(>t Tie'ng Thet hOrn nay. B1,ti di~n Toan Dån trong b6ng t6i dem ngay Cho Nhån LO(li bitng LUdng Tri, thUe tinh. Bao the' h~ troi Nam, nga':ng eao dåu ehie'm lInh Quy~n Con Nguoi ehung anh sang phudng Bong. Ba tri~u ban tay dåy sAe mau ehuyen Mng (*) Cling khong th~ ehe Mi!-t Troi the' kY. Mi)t Tie'ng Thet rna vang litng Nhån Vj Vuon Tlf Do thdm nh~y no bitng hoa, Nh!p lien hoan Dån CM ban d5ng ca ! (*) - Ba tri~u dang vien C(mg San Vi~t Nam.

Phap Am Ph~t E>ån 2007

ca

Sau gio giai lao la phfrn Mi thåo ngån, qua d6 tåt d~ ra nhii'ng eong vi~e dn lam d~ h6 trc;J eho nhling nha d6i khang t(li Vi~t Nam va eung ban thåo v~ vi~c lam the' nao d~ xåy dlfng mi)t Ci)ng d5ng t1,ti Na Uy them vling m1,tnh. Phim VUc;Jt S6ng elia nha d1,to di~n tre Trån Ham, Hoa Ky dUc;Je trlnh ehie'u sau d6, va bu6i l~ ke't thUe vao 19 gio eung ngay . Thanh phån quan khach tham dlf L~ Tuong Ni~m 30/4 g5m d1,ti di~n eac T6 chUe, H9i doan eung thån hao nhån sl va d5ng hUdng t1,ti Oslo va cae vung ph~ e~n.D

HQi lu(in Quoc te

ve Hoa binh

thong qua

Sl!

Ph6t trien Con ngudi tQ i thu do Oslo «Hi)i lu~n Qu6e te' v~ Hoa blnh thong qua slf PMt tri~n Con nguoi» vita dUc;Je Roa thuc;Jng Tmeh Tri Minh, Vi~n cM ehua Khuong Vi~t va CM tieh Giao H9i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhåt Hai ngo1,ti t(li Na Uy t6 ehue t1,ti Oslo Kongressenter - Youngsgate 11, 0181, thu do Oslo, Na Uy, vao ngay Thu Bay 5.5. vita qua. Di~n gia qu6e te' g6p mi!-t tham lu~n la nhling giao su

d1,ti hge, hge gia, nha nghien eUu, bae sl chuyen khoa, nha hO(lt d9ng xå Mi, nhån quy~n va emnh tri ... Nhu Tie'n sl Vaehaspati Upadhyaya, B1,ti hge New Delhi, An Bi), Tie'n sl Sumana Ratnayaka, Giang su B1,ti hge neh Lan, Tie'n sl Bongkot Sitthipol, Nha hO(lt d9ng xa Mi o Thåi Lan, Tie'n sl Mahinda Deegalle, Giang su B1,ti hge Bath, Anh qu6e, Bae sl Uttam Baura, Giam d5c Nghien eUu b~nh ly t1,ti B~nh vi~n B(li h9C Y khoa Biehat-Claude Bernard, Paris, Cu sl Egil Lothe, Chli tieh Lien doan Ph~t giao Na Uy, v.v ... B~e bi~t con c6 Dån bi~u Dagfinn Hoeybraaten, Qu6e Mi Na Uy, CM 4eh Bang Dån cM Thien ChUa giao, Dng Tom Kleppestoe, B(li di~n Sang Mi Rafto, hå Daniela Rapisarda, Bi~u hc;Jp vien Di~n dan Hoa blnh thuge H9i d5ng Thien ChUa giao Na Uy, va Cu sl V6 Van Ai, B(li di~n PhOng ThOng Tin Ph~t Giao Qu5c Te' c6 ~ so t(li Paris, Phåp qu5c. Va phfrn di~uhc;Jp va xuong ngon do Ch! y Lan - m9t thanh vien trong sang M i Rafto de'n tu Phåp qu6e. Nhln vao h9i truong tham dlf dong daa hang tram quan khåch qu6e te' va Na Uy, con co eac vj thUe giå Vi~t Nam, d1,ti di~n eae t6 ehUe ton giao va C90g d5ng Nguoi Vi~t t1,ti Na Uy, chu Tang Ni PMt giåo Vi~t Nam va ngo(li qu5c o Na Uy, Båe Au va Tåy Au. Bi!-e

43


bi~t con c6 Thu9ng te,>a Thich Phuoc Nhdn, T6ng v~ tntang T6ng v~ Thanh nien, ciing Su co Thich Nu Bao Tntong, dl;li di~n Giao H9i Pb~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nha't tl;li Vc Dl;li L9i va Tan Tay Lan, va Thu9ng te,>a Thich Giac DAng, T6ng ~ tntang T6ng v~ Truy~n thOng, Dl;li di~n Giao H9i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nha't Hai ngol;li tl;li Hoa Ky - Van phong Il Vi~n H6a Dl;lO, va Dl;li duc Thich Hl;lnh Ta'n, Dl;li di~n Giao H9i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nha't Hai ngol;li tl;li Lien bang Duc.

H9i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nha't cua chUng toi la m9t giao Mi c6 lich sii' hai ngblu nam voi 80% dan s6 theo dl;lO Ph~t cling bi che' d9 nay dan ap, khong dU<;lc quy~n tl,l' do sinh hOl;lt ton giao. Da s6 cac bao chi, truy~n thong Tay phudng khi vie't v~ Vi~t Nam cW phie'n di~n n6i len c6ng CU9C pbat tri€n kinh te'. Nhu'ng Il;li quen di khia cl;lnh phåt tri€n con nguoi trong hoa blnh chua dU9C khoi d9ng, sl,l' ton tre,>ng cac quy~n cd bån Con nguoi du'9c cac Cong uoc quc>c te' cua LHQ quy djnh va bao dåm chua dU9C tuan thu tl;li Vi~t Nam.

Ngay H9i lu~n da tl;lo nen khong khi d6i thol;li coi mo, chan tlnh va mo ra m9t tudng lai ke't h9P giua cac ton giao va t6 chUc nhån bån quc>c te'.

"Tntoc "ba c6i khong yen gi6ng nbu nha lii'a" nhu the', con nguoi phåi lam gi, the' gioi phåi lam gl M thay d6i?

Bai Di~n van Khai ml;lc sau day cua Hoa tbu9ng Thich Tri Minh n6i len ly do, duong huong va tinh thån t6 chuc CU9C H9i lu~n Quc>c te' v~ Hoa blnh : "Nam Mo B6n su Thich Ca Mau Ni Ph~t. "Kinh bl;lCh chu vi Cao tang, "Kinh thua chu vi He,>c gia, Nha nghien CUu, Nha hOl;lt d9ng Xa h9i, Nhiin quy~n, Chinh tri, "Kinh thua quy vi Quan khach, quy Ba quy Ong, quy D5ng hUdng va Ph~t tii', "Kinh Phap Hoa, phåm Thi d~, n6i ding "Ba c6i khong yen, gi6ng nhu nM lii'a". "CW n6i rieng vi~c nhi~t d9 trai Mt dang tang cao VI hi~u ung I6ng kInh da lam cho the' gioi b5n cMn lo s9. Lo s9 cho hl;ln ban, lo s9 thie'u nude u6ng, lo s9 khi d9C o nhi~m va m~t nuoc dl;li dUdng dang tran, nam chiiu se chung kie'n dnh thudng hai bie'n vi tang di~n lam ng~p I~t cac thanh ph610n nhuNU'u Voc, Bangkok, v.v ... "Nhu'ng d6 la chuy~n thien tai. Ben cl;lnh thien tai con c6 nhan tai, nghIa la tai he,>a do con nguoi gay ra cho con nguoi. Nhung tai he,>a de'n tu tranh cha'p y thuc M, tu sl,l' va chl;lm giua cac n~n van minh, tu cac che' d9 d9C doan, tham quy~n, la nguyen nhiin cho chie'n tranh va nl;ln khung b6 toan du hi~n nay. "Cho nen, the' gioi chung ta dang s6ng ngay nay qua nhu ng6i nha lii'a. Hi€n nhien va bi~t I~, Na Vy va cac nuoc Båc Au khong la ng6i nM lii'a, nho cac ca'p chinh quy~n va cac nha t6n giao kh6ng ngung lo au chu toan cho doi s6ng tinb thån, v~t cha't va an sinh xa h9i cho me,>i nguoi dan. The' nhu'ng khi chung ta nbln v~ Trung D6ng, v~ cac nuoc d~ tam the' gioi, v~ Å chau, tbl qua thl,l'C cac ndi a'y nhu "ba c6i khong yen". "Ngay nhu tntong h9P nuoc Vi~t Nam nbO be cua chung toi, chie'n tranh cha'm dm tu nam 1975. The' nhu'ng 32 tr6i qua, nguoi dan Vi~t v!n con s6ng trong th6ng kh6, d6i ngheo, khong c6 tl,l' do ; vi che' d9 d9C tai toan tri vån con ngl,l' tri . Che' d9 nay chl nghI Mn d~c quy~n d~c 19i cho dang C9ng sån cua he,>, rna kh6ng nghI de'n hl;lnh phuc, a'm no cho toan dan . Giao

44

"Ban than m9t nuoc nbO nbu Vi~t Nam, chung toi hoan toan tuy~t ve,>ng VI khong c610i dap. "VI v~y, chUng t6i li~n nghI de'n cac nM lanh dl;lO tinh thån trong the' gioi, cac vi he,>c gia, nhiin Sl, cac chinh tri gia quan thOng kim c6, nen ml;lnh dl;ln t6 chUc CU9C H9i thao quc>c te' tl;li tbU d6 Oslo v~ Hoa blnh th6ng qua sl,l' Pbat tri€n Con nguoi h6m nay. "C6 nguoi nghI rhg v~t cha't thay d6i tinh thån, phat tri€n kinh te' tntde, tl,l' do, dan chu, nhan quy~n se Mn sau. Nhu'ng chUng toi khong tin vao quan di€m nay, VI nblu quanh the' gioi chUng t6i chua h~ tha'y quan di€m nay thanh c6ng dem Il;li hl;lnh phUc, åm no cho nhån quån trong båt cu quc>c gia nao. "La m9t Tang Sl Ph~t giao, chUng toi tin ding cån phat tri€n tam linb d€ dåy liii thu linh, dn phåt tri€n con nguoi d€ dem Il;li bOa blnb, giac ng9 cho nhan 10l;li. Do d6, chUng t6i kY ve,>ng CU9C H9i thåo Quc>c te' h6m nay se mang Il;li nhU'ng dap s6 cho vån nl;ln rna con nguoi trong dc quc>c gia ngheo kh6, kh6 dau, bi ap bUc tim kie'm, trong cho. "La m9t Tang Sl Ph~t giao, dU9c s6ng tl;li Na Vy, m9t qu6c gia an Il;lC. Nhåt la tl;li thu do Oslo, ndi c6 II y ban Nobel Hoa blnh n6i danh the' gioi . Nen t6i c6 uoc ve,>ng d~t vien da dån tien trong nam nay xay dl,l'ng Bao thap Lien Hoa d€ vinh danh bOa blnh. Nhu quy vi da bie't, baD thåp ngay xua dU9C xay dl,l'ng tl;li An D9 d€ giu gin tran quy Xli. L9i Duc PMt. Nhu'ng nho sang kie'n cua A D~c vudng VaD the' kY thU ba tntoc Tay lich, Bao thap dU9C dl,l'ng len khåp ndi nhu m9t bi€u tU9ng cua Chanh pbap, bi€u tU9ng cua long Tu Bi, bi€u tU9ng cua Hoa blnh. Bao thåp Lien Hoa se dl,l'ng len trong tinh tbån nhu the' ndi khuon vien chiia Khuong Vi~t o thu do Oslo. Va dci ghi nho CU9C H9i thao Quc>c te' v~ Hoa blnb thOng qua sl,l' Pbat tri€n Con nguoi lån dån tien dU9C t6 chuc h6m nay, chUng toi xin phep dU9c ghi danh ten tu6i chu li~t vi vao Bao thap Lien Hoa M ghi nho mai mai v~ sau.

"Nhån danh Giao H9i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhåt tl;li Na Vy va Tntang ban T6 chUc CU9C H9i thåo Quc>c te' v~ Hoa blnh thong qua sl,l' Phåt tri€n Con ngttoi, toi xin chan thanh cam tl;l sl,l' dap Ung tham gia H9i thao hap Am Ph~t Dan 200~


cua chu' v~ CaD tang, lanh dl:l0 ton giao, hc.>c gia, nhån Sl, nha hOl:lt d9ng tir thi~n hay chinh tI! tir Å chåu Mn Cha u Au vån t~p v~ day, va xin hån hoan chao d6n SI! tham dl! dong dao cua chu' v~ trong Mi truong" .

nhii'ng ngu'oi mang nhii'ng lin ngu'Ong khac nhau. Chung ta cung dU'ng ben nhau bao v~ Nhån quy~n, bao v~ TI! do ton giao. Chung ta cung dung ben nhau Mu tranh cho sI! hoa h<;1p va hoa blnh.

Sau My cac di~n gia Au Å lån 1u'<;1t len may vi am g6p loi tham lu~n.

"C6 s6 nguoi xem ton giao c6 v{n d~ hay ton giao la ngu6n gay tranh ch{p, hån la v~y khi ngu'oi ta su dlJ.ng sai låm ton giao. Toi thl nhlu ton giao nhu' ngu6n g6c cho sI! phåt tri€n con ngu'oi, ton giao la mi)t cui)c d{n thån tinh thån, va tie'p tr<;1 cho tieu di€m xa h9i khong rieng tren lInh Vl1c tang tru'dng kinh te' hay tie'n bi), rna tren binh di~n tinh thån, binh di~n cac gia tri va dl:l0 duc . Th~t la quan trc.>ng, VI day la cd sd n6i ke't con ngu'oi lai voi nhau" .

~ Mi)t tie'ng n6i vira c6 y ngma ton giao vira c6 am hu'dng chinh tri la loi phåt bi€u cua Dlin bi~u Dagfinn Hoeybraaten, Qu6c hi)i Na Uy, ChU t~ch Bang Dan chu Thien Chua giao. Dan bi€u nh{n ml:lnh Mn SI! n6i ke't con ngu'oi d€ tie'p tr<;1 cho tieu di€m xa Mi tren blnh di~n tinh thån va dl:l0 duc :

"SI! tham dl! ca nhan la di~u cån thie't d€ thang tie'n mlJ.c tieu caD quy cho sI! phåt tri€n con ngu'oi, sI! giao dlJ.C va giac ngi). Va toi c6 th€ n6i r!ing, toi r{t ton kinh sI! d6ng g6p caD ca cua PMt giao tir quan di€m de'n thl!c hanh trong lInh vl!c na y. Nhu' cac bl:ln da bie't, toi la Hn d6 clla ChUa Ky To. ChUa Ky To dl:lY r!ing : «Hay lon vinh nhii'ng ke phlJ.c vl,l hoa blnh». Cho nen toi lien minh ch~t che voi cac bl:ln, VI toi bie't r6 tårn quan lrc.>ng to lon rna Ph~t giao d~t d€ trong sI! thånh h6a cu9c s6ng. Toi danh gia caD sI! d6ng g6p cua PMt giao trong cui)c d6i thol:li ton giao tl:li Na Uy cling nhu' tren the' gioi. "Nhu' cac bl:ln da bie't, toi la ChU t!ch Bang Dan chu Thien chua giao d Na Uy . B6i voi toi, cling nhu' d6i voi Bang toi, bao v~ tu' do ton giao la ItU tien t6i thu'<;1ng. TI! do ton giao la quy~n ph6 quat rna mc.>i cong dan phai du'<;1C hu'dng, nen chung toi cung chung bao v~ quy~n nay . Du bl:ln la ai, la mi)t PMt tu, la ngu'oi Thien chUa giao, la H6i giao hay Do Thåi giao, quy~n tI! do lin ngu'ong theo tOn giao cua cac bl:ln phai la quy~n du'<;1C tI! do hanh xu b{t cu d dau tren trai Mt. Dan bi€u Dagfinn Hoeybraaten con n6i len sI! ngu'Ong m9 d6i voi Bl:li lao Hoa thu'<;1ng Thich Quang B9 : "Quy bl:ln d day d~u nghe danh Hoa thu'<;1ng Thich Quang Bi). Khong rieng gl PMt giao d6 tren the' gioi h~u thuh Hoa thu'<;1ng, toi cling ton kinh va Mu thuh Hoa thu'<;1ng. Hoa thu'<;1ng b~ day dc.>a t6ng c9ng 25 nåm trong tu, va cling da nhi~u nam dai b~ quan che'. Nhu'ng tinh thån ml:lnh me cua Hoa thu'<;1ng th~t uy nghi, va gay ngu6n cam hUng, Hoa thu'<;1ng vh tie'p tl,lc d{u tranh. Cac bl:ln cling bie't r!ing nam ngoai Hoa thu'<;1ng du'<;1c Sang hi)i Rafto d c6 do Bergen, Na Uy, trao Giai Rafto sang gia . Toi r{t h~u thuh quye't ~nh nay. Nhu'ng Hoa thu'<;1ng dn du'<;1c h~u thuh va ton kinh hdn nila. Yl ly do d6, toi da su dlJ.ng quy~n hl:ln dl:li bi€u Qu6c hi)i Na Uy cua toi d€ d~ cu Hoa thu'<;1ng Thich Quang Bi) lam ung vien Giai Nobel Hoa blnh nam nay , 2007. Bay khong chl la bi~u to sI! h~u thuån cho m9t ca nhan, rna con la cho t{t ca nhilng ngu'oi Vi~ t Nam d{u tranh on hoa chuy€n h6a nu'oc Vi~t Nam sang n~n dan chu. Bay la ngma cu n6i len sI! ke't doan giila

Phap Am PMt Bån 2007

~ Gilio su' Vachaspati Upadhyaya, Bl:li hc.>c New Delhi, An B9, nh{n ml:lnh Mn tam linh la di~u quan ye'u d~ phåt tri~n con nguC1i :

"Nhii'ng v{n nl:ln de dc.>a doi s6ng tren trai Mt hOrn nay Mn tir t~p th~ loai ngu'oi. Chung anh hu'dng toi t{t ca chung ta . Cho nen chUng ta phåi cung nhau hanh di)ng d€ thay d6i chung. Du chinh tri lam chia re con ngu'C1i, nhu'ng the' gioi vftn la m9t, du chUng ta mu6n hay khong . Va trong the' gioi toan du nay, kha nang dem ll:li bOa blnh va phåt tri€n con ngu'oi tuy thui)c n6 II!C doan ke't cua chung ta. Bay la ly do VI sao horn nay chung ta Mn day tham dl! cU9C H9i lu~n d€ danh len v{n nl:ln sinh tunay" . "Bi~u chUng ta cån phåi c6 hOrn nay la m9t quan d~m tam linh bang bl:lc vli trl,l. Toi tin r!ing su' phat tri€n con ngu'oi khong th€ thu gc.>n ndi blnh di~n v~t ch{t, rna phåi can cu tren lInh vl!c tam linh, xuc cam, tren lInh vl!c tri thuc. Lam kinh te' rna thOi, thl khong th€ phat tri€n con nguoi". ~ Thu'~g tQa Tie'n si Mahinda Deegalle, ngu'oi Tich Lan, Giang su' khoa ton giao, ijch su va van h6a tl:li Bl:li hc.>c Bath, Anh qu6c, trinh bay hoan canh tranh ch{p nghie m trc.>ng tl:li Tich Lan giila mi)t ben la dl:li da s6 Ph~t tu va m9t ben la ngu'oi thi€u s6 Tamil theo An giao. CU9C tranh ch{p la ngu6n gay che't ch6c cho bay mudi nghln nguoi. Ca hai ben d~u n6i tdi bOa blnh, mu6n c6 hoa blnh, nhu'ng ca hai ben d~u s<;1 danh m{t ban såc, quy~n l<;1i, Mt dai cua phe mlnh. Na Uy dung ra can thi~p va d~ xu{t mi)t giai phåp bOa blnh, nhu'ng khong thanh cong. Thu'<;1ng tc.>a nh~ nhang n6i len mi)t suy ngm n~ng nghln can trong tam thuc ngu'oi Ph~t tu ngay nay :

"Quan di€m hoa blnh cua Ph~t giao khdi nguye n la mi)t y ni~m hoa blnh ni)i tam cua sI! bOa ai . cån nhilng n6 II!C ca nhan, nhii'ng chie'n thling n9i tam d€ dl:lt tdi ni~m an ll:lc n9i tam nay. SI! tranh ch{p xay ra horn nay tl:li Tich Lan dang la thåch thuc cho ngu'oi Ph~t tu. Lam sao di~n ta y ni~m bOa blnh n9i tam nay d€ bie'n thanh hanh d9ng giai quye't cac v{n nl:ln, nhu v{n d~ tranh cMp voi gioi ngu'oi thi€u s6 Tamil ? Lam sao ånh

45


huang ngu'oi khac vai thU hoa blnh n9i tam cua mlnh ? Lam san nguoi Ph~t tii' co thi chia se thu hoa ai n9i tam voi nhung nhom qua khich b<:to d9ng di chuyin hoa h<.>? "Ph~t giao co thi nao chl la con duong dån toi sl,l' an

l<:tc cho rieng m6i ca nhan, nhu'ng l<:ti khong la bi~n phåp giai quye't nhung tranh chåp va dem l<:ti hoa blnh cho xa h9i va nhan lo<:ti ?"

.... Ba Daniela Rapisarda, Di~u h<;lp vien Di~n dan Hoa blnh thu9c H9i d5ng Thien ChUa giao Na Uy, lam cU9c phe phån tit goc r~ khi xoay sau van quan diim thån h<.>c lien quan de'n thoi d<:ti thl,l'C dan, tuy qua khu, vån con di h<:ti tai ngay nay : "Chu nghla nhi nguyen chia ciip b~c ton ti blit r~ tU thån hoc Thien Chua giao va trong van hoa phudng Tiiy khong nhUng mang d~c tru'ng cho vi~c phan bi~t doi xii' gioi tinh va khuåt ph1,lc ph1,l nu. No t<:t0 ra cd sa y thuc h~ h~u thuån cho chu nghla thl,l'C dan, chu nghIa phan bi~t chung t9c, khai thac thien nhien va m<.>i h~ thong y ni~m xem ngu'oi da trling nåm tren chot dinh hlnh thap qua nhUng quan M quy~n ll,l'c. Råt nhi~u loi tu duy vån tie'p t1,lC bi cac khai ni~m phan doi ding cåp thu phong ngl,l' tri (tinh thån hdn v~t chåt, Thu<;Ing de' hdn t<:t0 v~t, linh h5n hdn thi xac, con nguoi hdn thien nhien, dan ong hdn dan ba, da trling hdn da den, nguoi giau hån nguoi ngheo, nguoi the' II,l'C hdn nguoi thåt the' (quan hdn dan), trong tam hdn ngo<:ti bien). "Trong CU9C tlm kie'm nhi1'ng can ban tam linh qua n~n van hoa va thl,l'C ti~n ton tr<.>ng m<.>i nguai, chung ta dn dat lai cau hoi v~ sl,l' chinh thong cua nhung ciiu truc dan ap va nhung quan h~ quy~n ll,l'c. Chung ta dn 19t mat n<:t va tu vån v~ nhung ly thuye't, nhung tMn h<.>c va nhung y thuc h~ dang h<;lp phap hoa cho sl,l' tl,l' ton cua giai tinh nay tren giai tinh khac, cua chung t9c nay tren chung t9c kia, da nguoi tren thien nhien, van van va van van ... " ( .. .)

"Hoa blnh doi vai toi tuy thu9C quan h~ giua toi voi nguoi lang gi~ng. Hoa blnh cho nguoi lang gi~ng da toi tuy thu9C a toi cling nhu bOa blnh cua toi tuy thu9C a h<.>. Quan ni~m Shalom - Hoa blnh - mang trong tl,l' than no kich thuoc trao d6i lån nhau, noi ke't nhau, tUdng quan tUång duyen nhau. Day da la truang h<;lp khi moi sinh trai dåt dn dU<;lc quan tam. Hanh tinh chung ta dang tren bo tan va. Chung ta dn giam thiiu tie u th~, ch<.>n cach song ton tr<.>ng moi sinh. Tun kie'm nhUng giai phåp cho cac vån d~ moi sinh tråm tr<.>ng rna chUng ta Mi di~n se la con duong thoat nhåm ngan ch~n nhung tranh chåp tUdng lai. H<:tnh phUc toi va h<:tnh phuc cho m<.>i nguoi hoan toan tUdng quan tUdng duyen voi nhau" . .... Ong Ame Lynngaard, CM tich Sang Mi Rafto, vI ly do båt ngo ngan can van phut chot khong de'n dU<;Ic nen

46

da cii' ong Tom Kleppestoe Mn thay. D<:ti di~n Sang Mi Rafto ong trlnh bay duong huong va chu tru'dng cua Sang Mi trong vån d~ ton vinh, båo v~ nMn quyen trong the' giai nhu uoc v<.>ng va hanh the' cua Giao su Thorolf Rafto h5i con sinh ti~n. Ong cling d~ can nhan v~t Ph~t giao Thich Quang D9 va ki l<:ti chi tie't chuye'n di Vi~t Nam cua ba Therese Jebsen bi cong an Sai Gon hai lån båt di lam vi~e khong eho Mp ga Hoa thu<;Ing Thieh Quang D9 du da d~t ehan van Mn Thanh Minh Thi~n vi~n . Håu he't cac di~n gia khae d~u dung eae lu~n diim ton giao Dong Tiiy di noi len quan diim hoa blnh duy nhåt nhåm ph1,le V1,l con nguai . Va d5ng thanh tudng ung a diim : phat triin kinh te' ehl dong vai tro thu ye'u trong vi~e pMt triin con nguoi, VI v~t chåt va hang hoa khong nang da dU<;le tinh tMn va thang tie'n doi song tam linh con nguai. Thie'u d<:to due kinh te' tra thanh S1,1' dge tai thj tru'ong va bie'n con nguoi thanh hang hoa, thanh no eong. .... Nguoi Vi~t Nam duy nMt gop m~t tham lu~n la Cu Sl V5 Van Ai, d<:ti di~n eho tie'ng noi eua Giao H9i Ph~t

Giao Vi~t Nam Thong Nhåt. Ba vån d~ ehinh ong neu ra Ja sl,l' thåt b<:ti eua nhung phong trao bOa blnh trong the' gioi, phan bae lu~n diim da Nha dm quy~n Ha N9i vu can Giao h9i Ph~t giao Thong nhåt "lam ehinh tri", va n9i ham Ph~t giao mang måm mong dan ehu. ChUng toi xin dang tai duai day nguyen van bai tham lu~n eua Cu Sl Va Van Ai dieh tit ban Anh ngu: Roa tMn : hi hidng chu d~o bOa giiH cac giao di~u va lam thang tien dan chU tren dia citu Kinh thua quy tri gia,

li~t

vi Cao tang, H<.>e giå, Nhan Sl, Chinh

Toi han h<:tnh Mn gop tie'ng horn nay van eUge H9i lu~n Quoe te' v~ d~ tai "Hoa blnh thong qua sl,l' Phåt tri in Con nguai" va xin ngo lai tan thån Hoa thu'<;Ing Thieh Tri Minh, Vi~n ehu ehiia Khuong Vi~t, nguoi t6 ehue eUge thåo lu~n quan tr<.>ng nay . La Nguoi VU<;lt Biin Mn tit Vi~t Nam, Hoa thu<;lng co nhung n6 ll,l'e thån ky di phåt triin t<:ti Na Uy m9t trong tam Ph~t giao Vi~t Nam nang n6 nhåt Au ehau. Toi d~e bi~t xue d9ng dU<;le eåt tie'ng t~i Na Vy, quoe gia dåu tien danh gia eao Ph~t giao Vi~t Nam, khi trao Giai Rafto sang gia vinh danh nMn v~t bao v~ Nhan quy~n, Ja D<:ti lao Hoa thu<;Ing Thieh Quang D9, nguoi vita dU<;Ie d~ eii' lam ung vien Giai Nobel Hoa blnh nam nay . Ca nhan toi eling de'n tit Vi~t Nam, va qua danh xu'ng khiem ton Vi~t Nam, toi xin lam d~ tai phåt biiu hOrn nay . Doi voi da so nguai, Vi~t Nam d5ng nghla voi Chie'n tranh - eUge ehie'n tranh tan phå dua l~i khong bie't cd man nao la ehe't ehoc va huy di~t. Nhu'ng Vi~t Nam eling d5ng nghla vai Hoa blnh - van th~p nien 60, kh§'u hiiu "Hoa blnh eho Vi~t Nam" vang lltng tren hap Am Ph~t Elan 2007


moi hang tri~u thanh nien tran ng~p cac thU do Oslo, Stockholm, Washington, Paris, Rome, Tokyo va khlip m~t dia du . Nho "Phong trao Roa blnh" tren tM' gioi rna chie'n tranh Vi~t Nam chllm dU\: nam 1975. Nhu'ng hoa blnh th~t sI! khong Mn voi nhån dan mtoc toi. No clll mang l~i m9t thU "Roa blnh såu h~n" - thu hOa blnh che dh cho y thUc h~, cho lich sii', m9t thu Roa blnh C9ng sån, hOa blnh cho nhii'ng chinh tq gia. Quå th~t v~y, vo linh hay c6 y, "Phong trao Roa blnh" da thllt b~i t~i Vi~t Nam va tren the' gioi. Trong khi h~u chie'n tranh l~nh thOi lly, m6i phe d~u giudng caD va gianh gi~t thU hoa blnh ciia h9 v~ cho h9. Trong thl!c te', thu hOa blnh lly chi phl,lc VI,I ca.C tham v9ng chinh tq hay y thuc M rieng tu. ThOi lly Lien XO ca ng9i nhung tnii bom h~ch nhån ciia h9 la "Bom Roa blnh", con bom h~ch nhan ciia My la "Bom De' qu6c". M6i phe clll thlly m9t thU "Roa blnh cho rieng mlnh". Chång ai thlly n~n "Roa blnh cho Nguoi khac" hay "Roa blnh tI! than" - m9t n~n hoa blnh ph6 quat cho ca va thien h~ . Thu "Roa blnh såu h~n" rna toi noi tren day dem l~i h~u quå tang thudng cho nhan dan Vi~t Nam. No diy du'a d1lt nuoc chUng toi VaD che' d9 D9C dång, VaD tay Nha nuoc C9ng sån. T~i nuoc chUng toi dång phai d6i l~p khong hi~n hii'u, khong co xa h9i dan sI!, m<.>i ton giao bi d~t ra ngoai vong phap lu~t. Nhan quy~n va nhiIng quy~n tI! do cd bån dU9C LRQ båo dåm d~u bi tuoc doat. Ton giao Idn t~i nuoc toi la Ph~t giao voi ba phån tu tin d6 trong dan s6 84 tri~u nguoi, the' nhu'ng Giao R9i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhllt la giao h9i truy~n th6ng bi dan ap tho b~o . Sau ngay chie'n tranh chllm dU\:, nha dm quy~n dung baD ll!c tieu diet PMt giao. Va khi thllt b~i trong CU9C tieu di~t nay, h<.> li~n dl!ng len m9t Giao Mi Ph~t giao Nha nuoc VaD nam 1981 d€ kh6ng che' Ph~t giao. Ngay nay t~i Vi~t Nam nha dm quy~n chi cong nMn duy nhilt t6 chuc Ph~t giao do h<.> l~p ra, con giao h9i truy~n th6ng la Giao R9i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhllt vh bi lo~i tru. . Ong D6 Trung Hie'u, can b('> caD c1lp ciia Dång va cling la kie'n truc su cho chinh sach ton giao noi tren VaD thoi lly, thl cling chinh ong ta sau nay len tie'ng t6 caD chinh sach "bie'n tuong Ph~t giao Vi~t Nam thanh m('>t t6 chuc bu nbln ciia Dång C9ng sån. Ngay tu dåu, Ra N9i cling da h~n che' sinh ho~t ciia chinh Giao Mi Ph~t giao Nha nuoc ciia h<.>, thu hyp VaD cac nghi thuc tl,lng kinh ni~m Ph~t, nhu'ng khong dU9C tie'p xuc voi quån chUng tin d6 va xa Mi . VI tie't 1('> sI! th~t va ngo lOi phe phan, ong D6 Trung Hie'u da bi blit dm tU. Nhu'ng tai li~u ph6 bie'n ciia ong phdi bay chinh sach m~p mo ciia nha nu'oc giua khoan dung ton giao va dan ap chinh tq, v6n clll la mitti ke' d€ h~n che' t6i da VaD sI! tI! do cung kie'n, nhu'ng ki€m soåt cMt che tI! do ton giao.

Phap Am Ph~t Ban 2007

VI Giao R9i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhllt khu'oc tu gia nh~p Giao h9i Ph~t giao Nha nuoc, nha dm quy~n Ra N('>i tung chie'n dich dan ap quy mo, blit bo, sach nhi~u hang giao phim va cac thanh vien thu('>c Giao Mi. Duc Tang Th6ng Thich Ruy~n Quang va D~i lao Roa thu9ng Thich Quång D9, Vi~n tmang Vi~n Roa D~o, vh con bi quån che' trong hi~n t~i, bi co l~p va hai ngai khong dU9C quy~n thuye't phap cho tin d6. Rai ngai chiu cånh tu t9i su6t ba mudi nam qua VI da on hoa doi hOi tI! do ton giao va nhan quy~n cho dan Vi~t. Nha dm quy~n noi ding h<.> dan ap Giao R('>i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhllt VI giao Mi nay "lam chinh tri". Thl!C te', cu('>c doi hOi on hoa cho tI! do ciia nhi vi Roa thu9ng Thich Ruy~n Quang va Thich Quång D9 chi la m('>t hanh xii' dån thån cUu nguy xa Mi tha hoa. M9t hanh xii' xullt phat tu truy~n th6ng ciia Ph~t giao Vi~t Nam su6t 2000 nam qua, k€ tu khi Ph~t giao du nh~p VaD Vi~t Nam. Truy~n th6ng m('>t d~o PMt dån thån da du'9C ghi trong

kinh sach Ph~t giao Vi~t Nam, vi dl,l nhu Ll,lc d('> t~p kinh xullt hi~n tu the' kY thu Il Tay ijch t~i Giao Chau. Tinh chllt nh~p the' nay noi len tinh thån B6 tåt d~o thOng qua sI! dlln thån ciia m6i ca nhan, rna ngon ngu the' Wc co th€ xem nhu' vi~n kie'n "chinh tri" trong nghIa caD dyp. SI! dån thån nåy b('>c 1('> qua cac cau phåt bi€u trong Ll,lc d9 tap kinh, chång h~n "ChUng sinh dau kh6 la 16i t~i toi", ho~c "B6 tat thlly dan keu ca, do v~y g~t l~ xong VaD ndi chinh tri ha khlic M CUu dan khoi n~n låm than". Ll,lc d9 t~p kinh con phdi bay cå vi~n kie'n Ph~t giao v~ m9t xa Mi ly tuang voi nhii'ng quan di€m hi~n d~i v~ båo v~ moi sinh, blnh ding xa h9i, thUc diy n~n giao dl,lc ph6 thong. Ll,lc d9 t~p kinh toa chie'u tinh thån khai ph6ng trong cu('>c chie'n dllu ch6ng chinh sach ngu dan (giåi ph6ng khoi vo minh), chie'n d1lu cho cong biing xa h('>i (giåi ph6ng khoi kh6 dau) va chie'n d1lu cho n~n d('>c l~p dan t9c (giåi ph6ng khoi ngo~i xam - khong rieng sI! xam lang lanh th6 rna con cå xam .lang tinh thån qua sI! ap d~t y thuc h~ ngo~i lai). Cu('>c tranh d1lu hi~n nay ciia Ph~t giao d6 nhiim båo v~ bån slic van h6a Vi~t Nam ch6ng l~i y thUc M Mac - Lenin bi€u hi~n nguyen tile cd bån nay. Cling nhu' the', cu('>c v~n d9ng cho tI! do ton giao, nhan quy~n va dan chU ciia Giao R9i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhllt blit ngu6n tu nhii'ng quy huong dlln than c6 truy~n th6ng lau doi . Du'oi che' d('> dan ap va d('>c tai hi~n nay t~i Vi~t Nam, tu tuang hOa blnh ciia d~o Ph~ t bi€u trttng qua sI! thl!c chung d~o duc h<.>c Ph~t giao trong sinh ho~t Mng ngay ciia ngu'oi tin Ph~t. Giu gioi va mang long tu bi trong dåu 6c, tuy cd bån, nhu'ng chua dii . Nguoi PMt tii' con phåi thi hi~n long tu bi thOng qua nhii'ng d9ng thai dån thån xa Mi. Th€ hi~n long khoan dung hay sI! thoa thu~n m('>t cach ddn thuån trong y nghI la chua thl!c hanh tr<.>n vyn giao ly d~o

47


tu bi thanh di)ng h,rc, thånh suc song chI d~o cui)c CUu nguy va bao v~ con nguai. Hanh di)ng trong Ph~t giao bao gia cung xuåt Ill~n d6ng thai qua y nghT, bång lai noi va trong cu chI, hånh xu, thu~t ngu g9i la than, khåu, y. TIlle'u mi)t ye'u to chua g9i la Mnh di)ng, VI tllle'u mi)t trong ba ye'u to la con trong du ph6ng, mo M, ne'u khong noi la nhu nhU<;1C, s<;1 hai.

Ph~t. Ngrrai Ph~t tu d.n chuy~n hoa long

Nha d.m quy~n Ha Ni)i khong ngUng to cao cui)c v~n di)ng eho tl,I' do ton giao, nhan quy~n va dan ehu cua Giao Hi)i PMt Giao Vi~t Nam Th5ng Nhåt la "lam chinh tri". Nhu'ng thl,I'c te', cui)c v~n di)ng nay chång lam gl khae hon vi~c ap dl:111g va khuye'n thInh Ph~t giao d6 tuan Mnh Ngu gioi, tue nåm giOi rna gån ba nghln nåm qua gioi Cu Sl Ph~t giao t~i gia chåp hanh. Ngu gioi khong la nhii'ng di~u rån, nhii'ng m~nh I~nh phåi tlll hanh, rna la nhfi'ng nguyen tåc giao d1,lc do duc Ph~t d~ ra d€ huong tie'n con ngrroi song h~nh phUc va tllle't l~p mi)t xå hi)i an blnh, tlll~n håo. Nåm gioi la nhii'ng di~u tl,I' che' : KMng sat sinh, Khong tri)m cuop, Khong ta dam, Khong v9ng ngu (noi d5i), Khong ru<;1u che, rna tuy. Boi voi nguai Ph~t tu Vi~t Nam, xuyen su5t l~ch su hai nghln nåm thl,I'c chung song d~o, giu nåm giOi khong mang nghTa th1,l di)ng tl,I' cbe' ban thiin rna thOi. Ma tich cl,I'c hon, tl,I' thiin khong sat sinh, nhu'ng ngrrai Ph~t tu con phai dån than ngån can sl,I' gie't nguai . Nhu lai thånh Gandhi tUng noi : thåy thång dien d.m daa gie't ngrroi, ta phåi gi~t con daa khoi ban tay thång dien åy ! Giu nåm gioi the o each nay la IN tå ni)i ham tieh cl,I'c cua nguai PMt tu Vi~t Nam, gay anh hudng t5t lanh eho dai song chinh tri Mt nuoc. The' nhu'ng cung VI hanh xu nhu the' rna nhå d.m quy~n Ha Ni)i ra tay dan ap tho b~o Giao Hi)i Ph~t Giao Vi~t Nam Thong Nhåt. Nhii'ng thanh vien thui)c Giao Hi)i Ph~t Giao Vi~t Nam Thong Nhåt phåt nguy~n khong sat sinh. Nhu'ng khi co ehe' di) tan sat nguai dan Vi~t khong gom tay, thl nguoi Ph~t tu quye't tam eMn dung sl,I' thåm sat. Nguoi Ph~t tu Vi~t Nam phat nguy~n khong tri)m cuop, nhu'ng khi Nha nuoc euop do~t dåt dai, tai san cua dan lanh, tuoe do~t tl,I' do va nhan phåm nguoi cong dan, tb! nguoi Ph~t tll' dung len ch~n dUng sl,I' cuop boc d€ båo v~ cae quy~n dan. Nguoi Ph~t tu Vi~t Nam phåt nguy~n khong ta dam, nhu'ng khi nhii'ng can bi) cao cåp Bang va Cong an, Bi) di)i t6 chUc nhii'ng duong day ban dam ph1,l nu va tre nit, xem ph1,l nu, tllle'u nhi nhu suc v~t, thl nguoi PMt tu khong th€ vong tay dung ngo rna phai co hanh di)ng ch~n dung su buon nguoi sang cac nuoc lang gi~ng. Nguoi PMt tu Vi~t Nam phåt nguy~n khong noi d5i, nhu'ng khi nM d.m quy~n Ha Ni)i xuåt bån nhung sach bao chua dl,I'ng nhii'ng ni)i dung khong th~t, bop ngh~t tl,I' do ngon lu~n, khoa mi~ng cac co quan truy~n thong, va båt bo tu nhung ai noi len sl,I' th~t, thl nguoi Ph~t tu dån thiin doi hOi cho tl,I' do ngon lu~n va tl,I' do håo chi. Nguoi Ph~t tu Vi~t Narn phåt 48

nguy~n

khong ru<;1u che, rna tuy, nhu'ng khi t~ nan xl ke, rna tuy, b~nh li~t khang sida phåt tri€n rna ehinh quy~n lam ngo hay khong co bi~n phåp eån kip, thich ung chii'a tri, thl nguoi Ph~t tu phai dån than tlm phuong tri li~u.

Caeh thue Mnh nåm gioi eua nguoi Ph~t tu Vi~t Nam nhu vua trlnh My b~ nM d.m quy~n ci)ng san dan eho nhan Ill~u "lam ehinh tri", va cånh eao truoe ei)ng d6ng quoe te' la Buc Tång Th5ng Thieh Huy~n Quang va B~i låo Hoa thu<;1ng Thieh Quang Bi) "am mu'U I~t d6 chinh quy~n". Bay la di~u khong dung. N~ v~ Hoa thU<;1ng Thich Huy~n Quang va Thieh Quång Bi) ehI thl,I'e Ill~n ngU gioi va khuye'n thInh Ph~t giao d6 giu nåm gioi trong mi)t xå hQi nlll~u nhuong, dåy dåy båt eong d€ eUu Mt nuoc ra khoi nhii'ng t~ n~n Ill€m nguy dån toi n~n b~o hanh va mi)t nhå nuoe khung bo t~i Vi~t Nam. Nåm muoi nåm truoc day, Hi)i ng~ Bandung hop t~i Nam Duong nåm 1955 nhAm ke't n5i eae nuoe A Pill trong sl,I' h<;1p tae va tlm kie'm bOa blnh. Hi)i ng~ 4eh su nay dua ra Nåm Nguyen tåc s5ng ehung hoa blnh - mi)t thu NgU gioi khac - nhAm cung e5 nhung nguyen tåe tu chu va toan v~n giua cae qu5c gia. Bo då la nhii'ng buoe phåt tri~n danh moc quan tr9ng. Nhu'ng ngo~i trU An Bi) eua ThU tuong Nehru, buoe tie'n moi nay b~ ehlm ng~p giua khong kW ellle'n tranh I~nh phan doi the' gioi, lam cho nhung nguyen tåe s5ng ehung hoa blnh åy bie'n thanh vU kW ph1,le v1,l cui)c tranh ehåp y thUc h~. L~i mQt lån nua, chI t~o nen thu "Hoa blnh ph1,le V1,l phe phåi ", chu khong la n~n "Boa blnh tl,I' than", n~n "Hoa blnh eho tha nhan". R6i nhii'ng nguyen tåe khong xam ph~m ehU quy~n nhau ån d~nh t~i Bandung b~ cae quoe gia dQe tai Chau A su d1,lng eho la bai "Gia tri A chiiu" d€ tuyen xu'ng thanh ngo~i I~ Chau A ehong I~i eac quy~n con nguoi co ban va ph6 quat. Hi)i ng~ Bandung xae d~nh nhfi'ng nguyen tåe tu ehu va toan v~n quoe gia. Ngay nay, ehung ta phai tie'n xa hon hi)i ng~ Bandung d€ thie't I~p nhung nguyen tåe hoa blnh va cong ly cho con nguoi tren rni),t Mt. The' gioi ngay nay eua chUng ta b~ rung ehuy€n truoe n~n b~o hanh, khung bo va di)e tai kinh te' t~ truang. Nhii'ng ai trong chUng ta co d~p dge Internet m6i ngay, åt thåy b~ tran ng~p nhung tin tuc khung khie'p va pha ho~i. The' gioi ngay nay chUng kie'n sl,I' toan d.u hoa thu h~n, sl,I' di)ng vien nång ll,I'e con nguoi lam nillen li~u cho tranh ehåp va cllle'n tranh. ChI co nhii'ng sang kie'n chu di)ng toan d.u moi ngån eh~n dU<;1C eUQc dQt kich toan d.u nay rna thoi. B6ng tam quye't cm ehUng ta moi dåy lui ng9n thuy tri~u thU h~n dang dang. Ne'u chUng ta con W thU bang quan, dU'ng yen th1,l di)ng, ehung ta se chU'ng kie'n sl,I' tan pha trai Mt.

d Vi~t Nam,

eUQc dQng vien thU Mn la Il,I'e lU<;1ng ehU

d~o eua cM di). Bang ei)ng san xay dl,I'ng tren thu h~n,

hap Am Ph~t Bån 2007


thong qua chu tru'ång Mu tranh giai cap, va phån h6a xli hi?i thanh ben b'1-n ben tM. Che' di? cong san d'1-Y cho thie'u nhi ki~ l~ sl,l' h~n thii, tie'p thu tM h~n VaD trong cui?c s6ng dC1i thuC1ng. PMt giao thl trai l~i, VI PMt giao xay dl,l'ng tren long tir bi, thOng cåm va yeu me'n. Nhii'ng thanh vien thui?c Giao Ri?i PMt Giao Vi~t Nam Th6ng Nhat dan than dem l'1-i tl,l' do, nhån quy~n va dan chu cho Vi~t Nam, h9 khong lam gl khac hdn vi~c the hi~n long Tir bi. Dån cM kh6ng trai ch6ng vdi d'1-o Ph~t. Trai l'1-i, dan chu båt r~ tir giao ly da Buc PMt th€ hi~n tir tren 2500 nam trU'dc. Dan cM PMt giao båt ngu6n tir Sau ngu yen tåc Roa kinh, g9i tiit Ll:lc bOa, la nhii'ng phuång phap hoa h<;:lp chung s6ng. NhC1 ll,lc bOa rna Tang doan va ci?ng d6ng Ph~t giao chung s6ng bOa h<;:lp, thån ai. Sau nguyen tåc hoa kinh g6m c6 : Thån bOa d6ng tru (s6ng chung thån ai, hoa h<;:lp), Khåu bOa vo tranh (vui tudi hoa h<;:lp, khong clii mång nhau), Y hoa d6ng duy~t (than tlnh chia se quan di€m cho nhau), Gidi bOa d6ng tu (giup nhau giii' gIn gidi h'1-nh), L<;:Ii bOa d6ng quan (l<;:li li?c eung nhau chia d~u, kh6ng nguoi nhi~u ke it), va Kie'n hoa d6ng giåi (chia se sl,l' hi€u bie't, kie'n thuc cho nhau). Sau nguyen tåc bOa kinh lam n~n cho dC1i s6ng dan cM, xuat phat tir y thuc binh ding, ton tr9ng lån nhau de bOa d6ng chung s6ng, giup nhau thang tie'n. Toi g9i sau nguyen tåe nay la n~n "Dan ehu chia se", b6 tuc chu khong mau thuån vdi n~n "Dan chu ngon lu~n" eua Tay phudng trong vi~e båo v~ y kie'n ca nhan va sl,l' ph6 thOng dh phie'u. T6i tin rhg thang tie'n dan cM va xua du6i chuyen ehe' la chla kh6a phiit tri€n con nguC1i. VI chuyen che' la ke thu cua hoa blnh. Dudi che' di? di?c tai toan tri, Nha mtde ki€m soat nMn dan trong m9i ngo ngaeh eua doi s6ng. Nha nudc chl huy tu tudng, tuoc bo tin ngu'Ong, di~u hanh va quy d~nh doi s6ng tam linh quh chUng. Duoi ehe' di? di?e tai toan tri, ehl t~, n~ ~nh, huong dån thay the' cho lu~t phiip. Sl,l' s<;:l hai, d6i khat va lang nhl,lc thay the' cho cong ly va phåm gia. Xli Mi di~u hanh theo m~nh l~nh, de d9a va sl,l' thOi mien. N6i t6m, che' di? di?c tai toan tri th6ng tri dan bhg ngu d6t (vo minh) va åo tudng - hoan toan trai ch6ng vdi d'1-o Ph~t, la con duong dån Mn sl,l' giåi ph6ng, giac ngi? eho m6i ngU'C1i va m9i ngU'C1i. Sl,l' phiit tri€n con ngU'oi se bat thanh khi ehua e6 n6 ll,l'e tM tieu ngheo d6i. Nhi~u qu6c gia di?c doan Å chåu c6 n~n kinh te' tang v9t, va cac qu6c gia nay khång d~nh phat tri€n con nguoi tuy thui?e VaD sl,l' phåt triSn kinh te'. Lu~n diSm nay sai låm. K€ tir khi Vi~t Nam md cU'a "kinh te' t~ trU'ong the o d~nh huong xli hi?i chu ngrua" ngrua la giåi ph6ng kinh te' duoi sl,l' ki€m smit di?e tai thl n'1-n tham nhii'ng d cap di? nha nuoc tran lan, va hO' giau ngheo ngay cang daa sau. Thie'u tie'n trinh dan chu h6a va cåi cach cmnh tri, sl,l' phiit triSn con nguoi

Phap Am PMt Elan 2007

khong th€ nao xåy ra t~i Vi~t Nam. Va thie'u sl,l' phiit triSn con ngU'oi, thl cling khong c6 sl,l' thång hoa tam linh dua tdi giåi thoat, giae ngi? BS ke't lu~n, toi xin c6 loi d~ xuat. Toi tran tr9ng keu g9i eac nhan Sl ehuyen nganh tham dl,l' Mi ng~ hay elIng nhau hlnh thanh mi?t "Vy ban B~o duc" M cung nhau ei?ng tae phl,le Vl,l Roa blnh The' gioi thOng qua sl,l' Phiit trien Con ngU'oi. "Vy ban B'1-o due" nay se ke't h<;:lp thh tri va kinh nghi~m de'n tir nhii'ng n~n tu tudng eao d~p, nhU'ng n~n van minh lon d€ xay dl,l'ng mi?t nMn gian hoa ai, c6ng blnh va h~nh phUc cho loa i nguoi . B6i di~n voi ehie'n tranh, n'1-n khung bO' hoanh hanh va tranh ehap dang lam nghieng ngU'a hanh tinh m6i ngay, Vy ban B~o duc se thuong xuyen len tie'ng, g6p y va dua ra eac giåi phiip giåi quye't cac van n'1-n. Bay se la tie'ng n6i cat len cho hang tri~u con nguoi khong tie'ng n6i VI b~ dan ap, lam v9ng vang ni~m hy v9ng va ngu'Ong v9ng eho kh6i dan thåm l~ng tren d~a du, nhllm dåy lui sl,l' tie'n cong cua b'1-o hanh va chuye'n che'. Toi tin rhg mi?t Vy ban B'1-o duc nhu the' se mang l~i nhi~u ånh hudng. Ngay nay, eae thie't che' qu6c te' dåy quy~n lue va tai ll,l'e nhu Ngan hang The' gioi, Di~n dan Kinh te' The' gioi va Lien Hi~p Qu6c dang tlm kie'm d6i tho~i voi cac nha llinh d'1-o ton giao va rat quan tam m~t thie't toi eae v~ nay, VI h9 nhln thay suc m'1-nh cua ton giao tren dia du. Ban du phuång Tay c6 t6 chUc LRQ lam di~n dan bi?e li? dan cM. NhU'ng d Å chåu, viing dat cua ba phh tu nhan 10'1-i, ehUng ta chua c6 di~n dan nao phan ånh tie'ng n6i quan thie't na y. Trai l'1-i, eae ehe' di? di?c tai Chåu Å dli h9P thanh lien minh va banh trU'ong the' ll,l'c cua chUng tren vii dai the' gioi. Bli Mn luc Å chau va nhU'ng nha hO'1-t di?ng bOa blnh ke't h<;:lp nhau len tie'ng cho mu6n trUng n'1-n nhan. Ba nghln nam truoe, Bue Ph~t, Soerates, Kh6ng tU', Llio tU'.. . xuat hi~n va len tie'ng båo v~ eung thång tie'n phåt tri€n con nguoi. Ngay nay, trong khi cho d<;:li nhU'ng tie'ng n6i moi xuat hi~n, thl Vy ban B'1-o duc hlnh thanh tir Ri?i ng~ Oslo, se la tie'ng Bao hi~u Roa binh, se la Su giå cua tan kY nguyen c6ng ly, tir bi va bOa blnh thOng qua sl,l' phiit tri€n con ngU'oi tren m~t dat. Sau pMn Mi thåo la Chuång Trinh Phl,l Di~n Van t'1-i Oslo Kongressenter Samfunnssalen Arbeidssamfunnets plass 1 - 0181 Oslo g6m nhi~u tie't ml,lc, nhu: Ngh~

• Vii dan ti?e Nauy, Norwegian folk danee, Symra Gruppe;

An

• Tie'ng Kinh du va vii c6 di€n Bi?, Damini Gruppe . Vedic prayer for peace and Indian classieal dance; • T~ng qua lU'U

ni~m

cho quan khaeh;

49


• Vli Quat Moss, Vli Tr6ng, Bergen. Elan Tranh, Oslo; • Vli Truy~n th6ng, Thai traditional dance; • Vli dan tQc, Sri Lankan traditional dance; • Va cu6i cung la Ti~c Chay. Bu6i Mi thåo ngoai cac di~n giå d9C tham lu~n, quan khach con c6 SI! tham dl! ctla tren 100 ngltoi Mn tit nhi~u qu6c gia trong d6 s6 dang la ngltoi Vi~t clt ngl,l t~i Oslo va cac vung phl,l c~n. El~c bi~t trong phh van ngh~ thl s6llt<;1ng tham dl! len de'n 300 ngltoi. Bu6i Mi thåo tuy t6 chuc trong thoi gian råt ngån nhttng qua cac bai tham lu~n c6 gia tri cling la mQt phån d6ng g6p cho cac bu6i Mi thåo trong cung d~ tai v~ sau t~i Na Uy . Rieng bai tham lu~n ctla d~o hU'u clt Sl Va Van Ai ngoai phån tie'ng Anh da c6 pMn trao d6i bång tie'ng Vi~t råt dIt<;1C ngltoi Vi~t tham dl! quan tam. Cu6i cung cac thanh vien Ban T6 Chuc da c6 mQt bu6i trao d6i / dung cdm than m~t tai Chua Khuang Vi~t VaD ngay Chu Nh~t 6.5.2007 Pha p Am duc ke't tit ngu6n tit li~u do Phbng ThOng Tin Ph~t Giao Qu6ic Te' t~i Paris cung cåp.

tItang d~ch phåi chiip tay dåu hang. Vita cang vita thu , ti~n quan h~u quan ph6i h<;1p ch~t cM, cMn danh quan thu tren titng tåc dåt. Luc thl xe phao cang thanh, khi thl t5t ngl!a båt tItang; lUc thl thltdng tie'c quan Sl, båo v~ cå con t6t m9n, khi thl thi m~ng bo ca xe tlt<;1ng dei gin låy chU soai t6i cao. Chång luc nao la kh6ng thU v~ . Nhttng thu nhåt la khi thiing. VI thling thl c6 thei ve, dui danh det mQt cai dei tI! ban thltdng sach llt<;1c chinh d6ng chinh tåy tai ba cua mlnh. Ngoai ra, con la dci ml,lc kich cai dau kh6 ctla ke d~i b~i . Con thua It? 6, que låm. Hai kh6e mi~ng tI! nhien chåy x~ xu6ng, khang sao nhich len n6i . Nhttng cling phåi rang Cltoi, VI khang cltoi thl c6 ve nhlt mu6n m~c nhien thita nh~n mlnh dd rna cling la tI! cang nh~n cai tai gioi cua thång kW d6i phltdng dang gMt dang cltoi hi hii'ng ngay truoc m~t. Ne'u khang cltoi glt<;1ng dlt<;1c thl cling n6i d6i loi vot vat, chång h~n "t~i tui sd ha dei che't måt con xe" ho~c, "t~i tao lo tån cang qua nen quen thU con tItang" . Cltoi khang n6i, n6i khang dlt<;1c, im l~ng cling chång xong thl chl c6 nltoc xach ban co rna d~p cho Mi phltdng mQt tr~n . Anh ru<;1t em, cha du6i con c6 khi cling chl VI thua mQt van co (lam nhlt thei danh co voi anh voi cha thl phåi lam bQ thua hoai v~y!) . SI! thling b~i trong mQt ban co c6 thei lam thay d6i nhi~u thU. Tai khang phåi la ke danh co tItang chuyen nghi~p. Tai chlta M bo cang dei h9C co the'. Tai bie't danh co, v~y thOi . Nhttng, c6 thei n6i la do danh co nhi~u nam rna tai c6 chUt kinh nghi~m trong the' eang cling nhlt the' thU dci bay dlt<;1e nhii'ng van co khang måy t~ . Elanh voi ke eao tay thl du thiing hay b~i tai cling h9C dlt<;1C nhii'ng nltoc hay; con danh voi ke thåp co, tai c6 dlt<;1c cd hQi dci thi nghi~m nhii'ng nltoc co tao b~o rna tai chlta dam ap dl,lng voi ke ngang cd hay tren cd mlnh. Nhttng trong su6t mltoi måy nam, kei tit khi båt dåu t~p danh co - lue mltoi tu6i - chl c6 hai lån dåu co lam tai nho doi . Hai lån d6 d~u la nhii'ng bai h9C y nghIa va thu v~ cho tai. Nhii'ng bai h9C nay khang nåm trong the' co rna nåm d cai tam. Elung, cai tam cua ngltoi danh co.

nhung Van co Vie't t~ng Tårn Quang (em "song sinh" cua tai)

Vinh Hao

Elanh co tItang la mQt tro tie u khiein thU v~ låm. Dan binh bo' tr~n, dlta quan mlnh sang xam lån nltoc ngltoi, danh cho tan tac dQi ngli cua d6i phltdng, danh cho

50

Lån thu nhåt xåy ra VaD nam tai hai mltdi hai tu6i . D6i thu cua tai - phåi song phiing rna g9i nhlt v~y - la mQt v~ Thlt<;1ng t9a lanh d~o giao Mi Ph~t giao c6 tie'ng tam . Trong khi cho d<;1i tMy tai (di vång chlta v~), ang båo tai bay co ra . Nghe danh ang, tai da thåy khop r6i, n6i chi dung tri rna dåu voi ang, du ehl la qua nhii'ng quan co. Nhttng danh thl cu phåi danh . Tr~n dia , ne'u khang bay thl thOi, bay !hl phåi danh va danh thl phåi danh dci thiing, khang thei nltdng tay . Vai nltoc d9 dåm, tai låy dIt<;1C tI! tin r6i tån cang toi tåp. Quan tai 6 ~t sang sang, blit con t6t, chl,lp con xe, pM d~i phåo, khang chita mQt m~ng. Thånh khang eung tr6ng, quan tai ba m~t vay kin, båt bi tltong gia trong tltong phu. Ong cltoi vang, khen ding: "Kha låm, kha låm!" r6i bay van khac. Tai tI! hoi: "Sao l~i c6 thei d~ dang nhlt v~y ? Nghe n6i ang la mQt trong cac vua co rna.. . hay la ang hap Am Ph~l E>an 2007


thå mlnh van dh?". Ngbl v~y, tai de d~t va båt dh hm y cach danh cua ang. Nuoc co cua ang th~t la kY quai. M6i con cb mang ca suc m~nh cua s1,l' im l~ng ch!u du'ng, con tntoc con sau hoa h<Jp nh!p nhang trong m9t kh6i d6ng nhåt nhu'ng l~i da d~ng, bie'n h6a. ang d~ng co trong the' thu, nhu'ng the' thu d6 l~i cmnh la the' c6ng, chat che, ky bi, luc in luc hi~n, khi tån khi th6i, kh6ng nuoc nao rna kh6ng chUa d1,l'ng ti~m 11,l'c cua s1,l' chinh ph~c, cam h6a . The' di cua 6ng nhu' nu'oc chåy, nhu' may tr6i, trong khi 16i danh cua t6i nhu' hra ch~p, nhu' nui d6. Ch~n båt, phU dh, t6i du6i the o 6ng nhu' c<;>p vo r6ng. ang ung dung t1,l' t~i du'a di nhung quan co khoang d~t, bao dung; t6i hUng h6, håo thAng diy toi nhung tinh binh hung t<jn. Va cu6i cung, t6i l~i thång; thång m9t cach kh6ng ngo; thång trong s1,l' ngo ngang, kinh d~ . T6i mu6n nhln l~i the' co tan tntoc m~t nhu'ng 6ng du'a tay x6a di va n6i: "KM låm, con lt:ti thAng tMy r6i!". Nhu'ng, kh6ng thåy c6 dåu hi~u gl tren net m~t 6ng cho tHy 6ng b~ thua hai van. Måt 6ng sang len va 6ng bu6ng m9t trang cu'oi sang khoai y nhu' khi ngu'oi ta vua lam du'<Jc m9t di~u gl dåc y tren doi. T6i lui v~ phOng rieng rna thåt thån, giao d9ng. Kh6ng, t6i kh6ng thång gl ca. T6i nhu' m9t dåu thu quy~n anh dåm VaD hu' kh6ng nhling cu dåm thOi son C1,l'C m~nh; va nhung cu dåm kh6ng c6 d6i tu'<jng d6n nh~n d6 chllam cho ke dåm them m~t nh<;>c, kh6 tha rna th6i. Kh6ng thei d6n bAt du'<JC hu' kh6ng; kh6ng thei thång du'<Jc s1,l' t~ch l~ng biing nhung am thanh th!nh ni;>; kh6ng thei chinh ph~c du'<jc cai kh6ng bao la bång cai c6 nho m<;>n. Va, kh6ng thei thAng du'<jc m9t cai tam r6ng, sang. T6i hh nhu' bo co tu'ong tu luc d6. Nhu'ng b6n nam sau, a trong tu, thoi gio r9ng rai, t6i bAt dh danh co lt:ti cho khuay khoa. Trong phong giam hon sau mu'oi ngu'oi, t6i kh6ng g~p tay co nao ngang suc. T6i ch!u kh6 danh co voi ca nhung nguoi moi t~p choi va d6i khi t6i thua h<;> rna long t6i vlin hUng ho nhu kh6ng. Mi;>t nam sau, t6i moi g~p du'<Jc d6i thU cua t6i. Va day cmnh la lån dåu cC1 thu hai rna t6i nho mai trong dOi. ang ta a VaD tu6i b6n tam hay b6n cmn (c6.ngu'C1i doan la tren nam mu'oi), nhu'ng tr6ng m~t thl con tre låm. ang b~ giam a phong 6, b~ cac bt:tn cung phOng trom m~n danh cho m9t tr~n VI ti;>i lam ang-ten, tuc la ti;>i lam c6ng vi~c båo caD m<;>i sinh hot:tt cua phOng giam cho can bi;> trt:ti. Lå bai ang-ten b~ li;> a phOng 6, 6ng du'<Jc can b9 chuyein qua phong 7 chUng t6i. S1,I' lien lt:tc qua lt:ti giua phong 6 va phOng 7 råt d~ dang, VI v~y, phOng chUng t6i nh~n ra nhanh ch6ng tin hi~u cua m9t cay ang-ten moi. ang du'<jc d6n chao va tie'p xli' m9t cach kh6ng måy thån thi~n cling VI le d6. Tuy nhien, 6ng cling to ra la ke khoe khoang, khoac lac ngay tu nhung ngay dh moi nh~p phOng nen du'<JC d~t cho bi~t danh la 6ng Bo (cai rni~ng n6i bO bo) chu ten th~t cua 6ng la D1,I'. Ngoai bi~t danh Ba, hai ye'u t6 khac lam n6i b~t ca linh cua 6ng la: thu nhåt, Sl quan Quan L1,I'C Vi~t Nam Ci;>ng Hoa, chuc Vl,l thie'u ta, binh chUng kh6ng r6

Phap Am PMt Dan 2007

rang (lUc thl ThUy quan l~c chie'n, luc thl Phao binh, luc thl B9 binh, chång bie't dau rna mo); thu hai, va d~ch co tu'ong cua trt:ti giam B5, Bien Hoa. ang c6 la v6 d~ch cC1 tu'ong cua trt:ti giam hay khang thl phOng 7 nay cling chu'a xac d~nh du<Jc VI ang moi vaD day lån dh; con 6ng c6 la Sl quan thu thi~t hay khang thl chl c6 can bi;> tr~i giam moi r6 rna thOi. T6i thl nh~n tHy måy anh Sl quan Ci;>ng Hoa th1,l'C s1,l' thl it khi nao di raD voi bt:tn dong phOng rång mlnh la Sl quan ca, trU khi g~p ke tam dh y h<Jp. Cho nen chuy~n 6ng la Sl quan nay n<;>, xuåt thån tir dau, chång lam tai quan tam låm. Nhu'ng cmnh cai dt:ti danh "va ~ch cC1 tuong cua trt:ti B5" da cho tai chUt hUng thu dei hm y tOi 6ng ta. Mi;>t cai gl d6 ngu yen trong tai b~ danh thuc d~y . Trong vong måy ngay dh tien VaD phong, 6ng D1,I' da d<;> hoi ngay nhung ai la nguC1i caD CC1 nhåt phong. Ngu'oi ta n6i chl c6 vai caD thu thOi, trong d6 c6 t6i. ang da nm du<jc du co hi;>i dei ra chieu dån m~t nhling caD thU d6 va eling da ehung to eai chue v6 djeh co tuong cua 6ng khang phai la ngoa eho låm. Nhu'ng ang va t6i vån chua c6 dip dåu co voi nhau . Trong khi t6i dang danh co voi ngu'C1i khae, thlnh thoang ang de'n gån, im l~ng quan sat. T6i ehl ngang cC1 voi nhung ke thåp nhåt rna ang chåp ca xe phåo ng1,l'a - c6 le d6 la nh~n xet da ang khie'n ang ehua e6 y ru tai dåu co. Nhling tay caD cC1 it khi eh!u ht:t mlnh hay t6n thl giC1 M danh voi ke moi t~p ehoi vI lam nhu' v~y se hu nu'oc co. Tuy v~y, nhling nguC1i trong phOng vlin eu thua nMn tai la mi;>t eao thU. Bi~u nay khie'n eho nha va d~eh hie'u ky, håo hUc mu6n d<;> tr~n voi tai. Tai båt du<jc cai nan nå, b6n ehOn eua ang trong nhi~u ngay. ang ngbl la tai se nhu' nhung tay choi cC1 khac: uoc mong du'<Je tie'p co voi mi;>t v6 d~ch (M h<;>c hOi them ho~c ne'u may mån, bie't dau lt:ti dOt:tt giai va djeh), nen ang eh!u kh6 ehC1 tai. Nhu'ng ph1ln t6i, tai bie't se c6 luc 6ng t1,l' IDd loi thaeh dåu voi tai . Va tai eu eho d<ji ang. Co Mi d6 Mn VaD d~p Te't. ang D1,I' dung ngoai ga mach nuoc - cho mi;>t Mi thu cua t6i (day la cach dei d<;> nuoe co da tai rna chång thi~t thOi gl cho ang ne'u 10 thua). T6i danh thAng va ngay lue d6, t6i mu6n 6ng dn eau, tai dua voi Mi thU cua mlnh, lam nhu kh6ng bie't e6 ang dung ben et:tnh: - Thåy chu'a, nuoe d6 thång la thång, du c6 Be' Thien Be' Tmeh xu6ng eling go khang n6i n6i ehi nguoi pham! Nghe v~y ang ehen vao, diy Mi thU eua t6i sang ben, n6i voi gi<;>ng ra ve t1,l' nmen: - May dd qua, dei taD danh thU voi 6ng th1ly nay eoi. Roi ang t1,l' di;>ng såp co, måt ehång nhln tai: - ThU vai van dh nam nhe 6ng tMy? Toi ehl euoi va såp co. ang t1,l' y bo mi;>t phao mi;>t ng1,l'a eua ang ra ngoai, ehåp t6i. M9t s1,l' khinh ~eh thai qua . Tai nen båt blnh. Tai bie't ne'u tai danh co voi m9t eai

51


tam dåy tl! ai va tuc gi~n, tai se khang thång dtt<jc ai, tai n6i: - Tai nghT la cM cha'p tai them con xe nua moi ngang co d6 . - Con xe nua? Gion hoai, ang thåy ding thui)c 10l!-i kha, t6i dau dam bo xe. Hay la d~ thli' vai van r6i hay tlnh, nh e' .l Trong phOng, ngu'oi ta tMy ang da'u co voi tai li~n t\,l ll!-i, xåm xl: - Cao thu g~p nhau r6i. Nhi~u ngu'oi can quang cao to hdn:

- De'n coi, de'n coi! Ky phUng d!ch thU. Tranh giai va djch co tuong trl!-i B5. Nho tr6ng phåo ng1!a rna xe ang tie'n nhanh, ta'n cang chop nhoang. Bie't ang sa tmong ndi c~p xe, tai t~p trung hai phao hai ng1!a da mlnh d~ hl!- hai con xe cua ang. ang thua van dåu, ma't ca blnh tTnh. Van ke' tie'p ang cling thua n6t, n6ng nay n6i: - ThOi danh d6ng di, khang cha'p nua! R6i ang lU<jm con phao con ng1!a a ngoai vao. Hai van ke' tie'p danh d6ng rna ang vån cu thua. Ca phOng giam la het c6 vo tai: - ang thåy hl!- va djch co tuong r6i! ang tie'p t\,lC sAp van co khac nhung da Mn gio phåt cdm , phiii nghI. ang mi~n cuong rai ban co d~ di lanh cdm. Bung cdm de'n ch6 tai, vita an ang vita n6i : - Bua nay tai khang dU<jc khoe lAm. Hdn nua tl!-i tai d~ ngudi, khinh djch nen thua . ch6c nua ta ll!-i bay van khac nhe?

- Danh thl danh. Mlnh rånh r6i ma, danh cho do bu6n. Tai cuoi dap ngay, khang suy nghT, khang tit ch6i. ang danh co ra't hay, danh voi ang hao hung lAm. K~ tit nhi ~ u nam r6i, tai it khi nao tha'y cao hll'ng voi co tuong nhu khi du<jc danh voi ang. Tha'y tai d6ng y r6i, ang quay di ch6 khac. Cha ang di r6i cac bl!-n tu quanh tai moi n6i: - ang thåy danh thång tay nghe, cho 6ng bitt m~t. Va djch, hu, k:Y nay cho chita cai t~t n6i trl!-ng n6i d6c. - Phiii cho hån bie't the' nao la phOng 7! - ang thåy rna hl!- dU<jc hAn dai dai thl phOng 7 mlnh dOl!-t chuc va dich B5 d6. - Hl!- r6i , Mi nay hl!- xinh vinh r6i! Tai im l~ng quan sat chfnh n6i lang mlnh. Cai håo thång cua tai chua che't. Cai tai nho m~)ll nay dang c6 ve dAc y voi nhung thång l<ji tåm thuong. Danh dl! cua tai , danh dl! cua phang 7, d6 la cai gl nhI? Nhung, trong van co, khang ai mong d<ji sl! bl!-i tr~n . Da'u la d~ phan djnh sl! cao tha'p, thAng bl!-i. Ngu'oi ta chI c6 th~ vui lang thua trong mi)t tr~n da'u ma chfnh mlnh cho phep

52

va tmong h<jp nay chI c6 th~ xay ra khi he;> thudng hay nhuong nhjn d6i thU, ho~c coi d6i thu nhu mi)t ke tåm thuong khang dang d~ so tai . Nhung d6i voi mi)t d6i thu cao cd, tl! dl!-i, sl! cho phep d6 c6 ve nhu ba't kha . Tai phai thling, d6 la y mu6n tl! nhien. Thång du<jc mi)t ke va dich khoac lac luc nao cling tl! xung mlnh bach chie'n bach thång la di~u nen lam. Tai håu nhu quen ma't mlnh la mi)t tu Sl. Ban co ll!-i du<jc bay ra. Sau mudi ma'y ngu'oi trong phbng giam d~u ung hi) tai, xum xit quanh ban co ho~c t\,lm nam t\,lm ba ban tan, cha d<ji ke't qua . Me;>i sinh hOl!-t khac trong phong giam d~u tro nen thu ye'u . Ta't ca d~u nhu t~p trung vao cui)c de;> suc ly ky tren ban co. ang Dl! tra tbanh mi)t chie'n Sl ca ddn, nhung tai c6 th~ de;>c tha'y sl! quye't tam da ang hi~n ro tren net m~t. Phai cang nh~n la nuoc co cua ang th~t lao luy~n . Khang nuoc nao thita, khang nuoc nao låm lo. Quan ang tie'n nhanh nhu vii bilo gianh the' chu di)ng. Quan co ang vung våy ngang de;>c nhu nhii'ng h6 tuong tan bl!-o, chem gie't chång nudng tay . ang vay ch~t cung ca'm cua tai voi sl! ph6i h<jp tinh di~u da cac canh quiin ll!-nh lung, va cam. Va tai nhln ro, th~t ro , ve sAt mau du t<jn tren nhii'ng quan ca mau do cua ang . ang la mi)t tay tinh tuang v~ co the'. Vita danh ang vita hO to ten nhii'ng the' co y nhu nguoi ta hO khåu l~nh d~ di~u binh ngoai tr~n dia. Di~u nay se ba't l<ji eho ang ne'u tai ciing sanh v~ co the' va binh phåp. Nhung ang bie't ro tai chång am tuong gl v~ n6 ca nen ang dung n6 d~ ap dao tinh thån tai, vita d~ ehll'ng to ang danh e6 bai bån, co kY thu~t chu khang danh mi)t cach tai tli', Id md nhu tai. Tai ching bie't la tai da bay nhung the' tr~n gl. C6 le trong saeh co the' khOng e6 ten ge;>i cho eae nuoe ca da tai. Tuy thea the' eang cua ang rna tai thU, tuy thea ch6 ha eua ang ma tai phan cang. Tai danh trong the' bj di)ng, ll'ng bie'n. Co ang eao thl tai eao theo, co ang tha'p thl tai tha'p theo. VI the', ca ang lån tai d~u khang ngo la dai lUe tai ll!-i e6 nhii'ng nuoe co ky qu~c, Il!- lung nhung uy~n chuy~n va khang kem phån bi hi~m. Tai suc nh~n ra rång tmoe day vj Thu<jng te;>a kia da tUng dem eaeh danh va ehieu thuc nay d~ danh voi tai . Sl! kham phå d6 lam tai thleh thu, hll'ng khai. Nhung chfnh cai hUng khai nay da la'n ap y ni~m hdn thua trong tai. Tai rdi vao trl!-ng thåi m~e tlnh, tha M (nh~m v~n - mi)t thu~t ngu eua Thi ~n he;>e), bO m~c ta't ca voi mi)t eoi lang thenh thang, sang khoai . Tai tha'y trtroc måt mlnh, ehfnh eai ban co voi nhii'ng a vuang ngan chia hai eoi hai nuoc, mi)t eanh d6ng bat ngat ma ra duoi vom troi eao xanh phång pMt nhung s<ji may trång mong. Qua nhii'ng canh la xanh um da hai bang ciiy ehen bong nghieng nga ben bo sang tTnh l~ng, gi6 tit dau keo de'n, dua len mui hUdng ngai ngai em nh~ da ngan hoa ni)i co. Tai thua van co d6. Ca phOng la 6, e6 y traeh tai ch~nh mang. He;> n6i, ly ra tai phiii thAng; tit the' thång tai dli rdi vao eh6 bl!-i mi)t each va ly. ha p Am Ph~ t Dån 2007


Van thU hai cling v~y, såp thång toi l'1-i thua. Dng D1;l' c6 ve dåc y låm nhu'ng vftn chua thoa d'1- . Dng ham ho såp van khiic ni t6i danh tie'p. T6i til' ch5i. Anh tntang phong 7 keo toi l'1-i mQt g6c phong, n6i hanh n6i h~ : - Dng thå y thå hån ta hå? Sao så p thång r6i l'1-i thua? Dng thudng h'1-i hån ta pbai kh6ng? Lam dn lam phuoc danh ding hoang gium toi di. Dng pbai nha ding danh d1;l' phong 7 d~t VaG tay 6ng d6. Danh l'1-i di. Nhi~u nguoi khac cling xum l'1-i, thuc dffy t6i. Ai cling

nhåc Mn danh d1;l' cua phong 7. T6i tro l'1-i ban co. Dng D1;l' vftn con ng6i d6 nhu mu5n t~n huong ni~m vui chie'n thång. Thåy tai tro l'1-i , ang hi~u y ngay va s5t siing såp ban co khac. T6i im l~ng ng6i xU5ng, dm co. Un nay, toi xua quan ao '1-t, mlii tie'n quan nh9c holk nhu dao gam, ch9C thung m9i thanh td, pba tan quan dm v~ , xang VaG blit tuang. MQt van, hai van, ba van, r6i b5n van, t6i d~u thång. Thång ve vang. Thiing VI danh d1;l' cua phOng 7. Cå phOng reG ho tan thuong, ca khuc khai hoan. Dng D1;l' meo m~t dau kh6, rut v~ g6c phOng. T6i ciing im l~ng rut v~ mQt g6c. T1;l' nhien thåy bu6n. Nguoi ta thuong nMn danh t~p th~ nay d~ ap dao, danh b'1-i t~p th~ khac. Nhu'ng th1;l'c ra, t~p th~ chl la mQt danh tir r6ng tue'ch; n6 chl la s1;l' ga hc;1p gUc;1ng g'1-0 cua nhi~u cai ban nga nbO nhen. Nhii'ng bein nga nbO nhen nay VI khang chiu giam mlnh trong cai vo h'1-n h~p, da tu d6ng h6a mlnh VaG cai t~p th~ lOn hdn d~ thoa man nhu du vung våy chie'm hii'u cua cMng. Danh d1;l' cua mQt t~p th~ chl la danh d1;l' cua ca nhan ph6ng d'1-i ra chU khong gl khac . Cho nen, khi chie'n thång hay thåt b'1-i, t~p th~ vån cu la t~p th~, chl c6 til'ng ca nMn rieng le kia mai th9 nh~n duc;1C h'1-nh phuc hay dau kh6 rna thOi . N6i khat khao hay uoc v<;mg cua tai nMn danh mQt t~p th~ vftn cu la khao khat hay uac v9ng cua t6i: mQt s1;l' vudn dh cua ban nga . Tai Mn cM ong D1;l', djnh n6i doi loi gl d6 d~ an ui ang. Nhttng khi Mn r6i, tai chång bie't phai mo loi the' nao Mang khoi hi~u l~m ta tai ch9C tuc, ho~c st! vi~c t6i Mn chl la mu5n duc;1C xac nMn them 'ding t6i da thång til' cmnh mi~ng ang ta . Qua nhien ong åy nghT vh . Dng khang them ng6 toi. Toi h5i h~n la da buac Mn ch6 6ng du la vai thi~n y. Dng vftn chua chiu thua . Dng kh6ng tin rhg 15i danh co rong ru cua tai l'1-i c6 th~ thiing duc;1C ky thu~t tinh vi tntong lop cua ang . Dng n6i: - Chua dau ong th~y '1-. Dng tuong ding qua måy van co d6 ang c6 th~ duc;1c coi la thång toi sao? Chl t'1-i toi chua quen cai 15i danh lung tung kh6ng c6 chU mch, khong hc;1p binh pbap etla ong rna th6i. Danh co nhi~u nam hån 6ng phåi biet rhg khi nguoi ta da quen thuQc nuoc co cua nhau r6i thl s1;l' the' se di~n ra trong mQt ke't cUQc khac hdn chU, pbai khong? Hdn nua, sau lu'ng ong c6 måy ch1,lc ngttoi ung M, c6 va, ap dåo tinh thån tai . - D'1- dung, t6i de'n day d~ n6i vai cM cai Phap Am PMt E>ån 2007

- Khong, khong phåi v~y. Dng den day M duc;1C nghe nhii'ng loi ca ngc;1i cua tai dåy th6i. - CM D1;l' a , cM hi~u lAm r6i. - ang dU'ng n6i nua. T6i n6i 6ng nghe nay, c6 ngon thl t5i nay danh ba van nua. Danh dQ dang hoang. - E>anh dQ? NghTa la sao? - La danh ca d6! Ai thua thl n(>p cho ngttoi thång m(>t g6i thu5c Sarnit va thua r6i thl coi nhu thua su5t doi, kh6ng dn phåi dåu vai nhau nua. Sao, dam kh6ng? - Dau c6 dn thie't pbai lam nhu v~y, thua cM. Chu bie't rna, tu Sl cMng t6i chdi co da la qua tron r6i, dau nghT Mn chuy~n chdi b'1-c nua! - Thåy chua, ong sc;1 r6i. Di~u d6 cho thåy chuy~n 6ng thång t6i c6 ve nhu la may mån, ngap phai ru6i, chu c6 hay ho gl! - Dung, cM ngap pbai ru6i. Ne'u cM cho rling danh co khang phai M giåi tri va chl c6 danh d(> mai pMn duc;1C cao thåp thl toi xin chiu thua v~y. Tai n6i vai gi9ng blnh tTnll, pha m(>t cMt khinh b'1-c trong d6, r6i quay v~. Nhu'ng, ng6i VaG ch6 cua mlnh r6i, t6i moi nghe mau n6ng ch'1-Y trong nguoi. M(>t cai gl d6 bj t6n thudng. Tai t1;l' nhU: - T~m phao! Chuy~n c6 dang gl d~ phai t1;l' ai, b~n tam. Dau c6 dn phåi tranh dua voi nhii'ng tam h6n co b'1-c t~m thuong!. Toi nlim xu5ng djnh ngti, nhu'ng anh tntang phOng l'1-i tro Wi, to nho voi toi: - Nay, ong lam saG rna d~ ong Bo n6i xeo turn lum vh? - K~ ang åy, d~

Ylam gl.

~

~

- Ong n6i gl rna cM ngap phåi ru6i d6. Ong con n6i gl rna VaG chua nghe sai t1,lng kinh, con ra tr~n thl chl nghe tuang chl huy thOi . -

K~

ong, n6i gl cling duc;1c rna.

- Sao rna k~, 6ng con n6i la sau mudi ngttoi Mi d6ng m(>t mlnh 6ng thl thång la phåi r6i.

- fr, la phåi r6i. - Tårn b~y! An thua ngttoi dm co chunguoi ngoai dau c6 linh. - Tinh cling duc;1c, kh6ng linh cling duc;1c. - Kh6ng duc;1C, ang phåi lam cho ro chuy~n nay . Dng chua ph1,lc, phåi lam cho 6ng ph1,lc. Dng n6i 6ng tbach ca dQ rna ong thAy sc;1 khong dam phåi khang? - Tai rna di chdi co bac vai 6ng åy a? Cho la 6ng åy thång di, t6i thua . V~y la xong.

y d6. Rling .. . 53


- Kh6ng, 6ng kh6ng th~ ngu'ng chie'n. Phåi danh cho t6i khi nao d6i phu'dng tam ph~c mCli th6i. D6i phu'dng chu'a ph~c thl cue;;c chie'n chu'a nga ngU." T6i ngl,i b~t d~y: - Hay, n6i hay. Tam nghI ra kla .

ph~c,

tam

ph~c . V~y

rna t6i kh6ng

- ang thå y dl,ng y rl,i hå? T 6i n6i vCli 6ng nghe? - Khoan, M coi l~i da. T6i kh6ng thich danh de;;. - Kh6ng sao, 6ng thåy chl danh co thOi, con t6i danh de;; . - Kh6ng de;; kh6ng du'Qc sao? - Ong n6i kh6ng de;; 6ng kh6ng danh. - Lam nhu' la c6 de;; mCli kich thich du'Qc tinh thån chie'n dåu v~y . - Chu sao! Tlf c6 cm kim, kh6ng cue;;c chie'n nao båy ra rna kh6ng nhåm VaD chie'n lQi phåm cå. - Tru cue;;c chie'n cua thåy tu, t6i turn dm dap. - Nie't ban giåi thoat kh6ng phåi la chie'n lQi phåm cua 6ng thåy sao?" anh trudng phong kh6ng chiu thua . - Anh n6i kheo låm. Th6i du'Qc, t6i nh~n lOi. Anh trudng pbOng hi hd'ng di trao chie'n thu' va såp d~t gio quye't dåu . Giao u'Clc du'Qc tr9ng tai du'a ra la im l~ng dåu co; ngu'oi ngoai kh6ng du'Qc mach nu'Clc hay ho reD c6 vo cho båt cu ben nao; dm quan co nao thl di quan co d6, kh6ng du'Qc d6i quan co khac; nu'Clc co da di rl,i kh6ng du'Qc d6i nu'Clc co khac ; thoi gian t6i da M suy nghT cho m6i nu'Clc co la mu'oi phut; ba van co se phan thång b~i ; thilng hai van lien tie'p coi nhu' da thång, kh6ng phåi danh van thU ba; thång b~i da phiin thl kh6ng vi(!n ly do gl M thåch dåu van khac nila. Bao c~p måt cM m~c ng6 VaD ban co. Kh6ng km trong pbOng giam im l~ng me;;t cach dang sQ. T6i kh6ng ngo cai im l~ng nay l~i kich thich n6i håo thilng va quye't tam chinh ph~c cua mlnh hdn la nhii'ng ho reD åm 1. T6i ch9n quan co mau xanh nhu' m9i khi d~ tå ra t6i xem 6ng Dlf la ke caD hdn mlnh (vI quan co xanh du'Qc quy~n di truClc ngay van dån, thu'ong danh cho nhilng ke thåp co hdn nhu' m9i ngu'oi thu'ong nghT). ang Dlf c6 ve dc,":p long truClc thai de;; l~ phep cua t6i, nhu'ng kh6ng VI vh rna cai ve dAng dAng sat km cua 6ng giåm di . ang tie'n quan thån t6c, chån d6ng d6n tay, nu'Clc nao cUng bi hi~m, de;;c dia. T6i l~i bi rdi VaD the' bi de;;ng, chl bie't ung bie'n theo the' c6ng cua 6ng. Nhu'ng the' co 16i nhu' lo xo, 6ng cang ep m~nh thl n6 cang bung xa, phån ung tuy nghi, bie'n thU thanh c6ng, bie'n nguy cd thanh lQi the', de;;t kich chClp nhoang. T6i thång 6ng ngay van dån . Tran 6ng låm tårn ml, h6i hQt. ang kinh ng~c me;;t luc mCli låy l~i du'Qc blnh tInh d~ såp van cd khac . ang nu6t nu'Clc b9t me;;t cach kh6 khan rl,i di nu'Clc

54

co dåu. Van nay, 6ng cang tMn tr9ng hdn, di nhilng nu'Clc th~t chilc nhu'ng e de va th~ de;;ng. ang thu kin cung thanh cua mlnh khie'n cho the' co cua hai ben c6 ve nhu' dang dlnh chie'n d~ nghi bOa. Ngay luc åy, t6i b6ng thåy rAng kh6ng bao gid, kh6ng baD gio 6ng c6 th~ thång t6i du'Qc. T6i du'a quan mlnh len låi VaD the' tr~n thu thanh cua 6ng, thi cå phåo nglfa d~ md du'ong . Du'ong tr6ng, quan t6i 6 ~t tån vao, khep ch~t hai m~t c6ng kich nhu' hai cåi cang bo c~p; m~t chinh di(!n thl ch9C thUng VaD vCli cai du6i mang dåy n9c de;;c. ang Dlf kinh hai, m~t bie'n såc. Nhu'ng t6i b6ng b~t cu'di len VI thåy ro ch6 sd hd cua mlnh. Ne'u kh6ng c6 cai cu'di d6 c6 le 6ng Dlf da nga rAng 6ng thua rl,i . Nghe t6i cu'oi, 6ng trån tinh, nhln ky l~i co me;;t lUc rl,i måt 6ng sang len, v6 dui me;;t cai, phån c6ng. Thilng. ang thång van d6 . ang thd phao me;;t cai rl,i cu'oi r~ng ra. T6i ch~p vai 6ng, tan thu'dng: - Chu'a c6 nu'Clc nao hay tuy(!t nhu' v~y! ang bang hoang, sd'ng s6t truClc slf tmch y cua t6i . D6i ngu'di 6ng c6 ve che't dung trong vai khåc rl,i lay de;;ng me;;l cMt trong nghi ng~i . Me;;t hu~. Phåi c6 van chung ke't. Van nay se la van quye't dinh. C6 vai tie'ng xl xåm cho rAng t6i va thua M c6 me;;t van chung ke't Mi Mp, gay dn. T6i bie't kh6ng phåi v~y. T6i kh6ng vd thua van d6. T6i chl kh6ng quye't cm thång van d6 rna thOi. Trong me;;t van co rna cå hai ben d~u kh6ng nmch di du'Qc me;;t bu'Clc nao thl hån nhien chl c6 ke da thång du'Qc van truCle; hoac tlf tin VaD suc mlnh mCli dam li~u linh M phå nu'Clc md du'ong rna th6i . T6i kh6ng danh li~u van d6 thl van d6 c6 th~ keo dai hai ba tie'ng dl,ng M vCli me;;t kh6ng km råt chån. Van ch6t nay 6ng Dlf l~i thay d6i the' danh. ang da låy l~i chut tlf tin . Hdn nila, th~ di(!n cua 6ng ciing nhu' slf cå de;; - rna t6i nghe n6i la råt caD - kh6ng cho phep 6ng dån hang . ang tranh the' chU de;;ng, tå xung hii'u de;;t, tung cå me;;t de;;i tinh binh hung Mu tran sang nu'Clc t6i . Nu'Clc co cua 6ng mang dåy cd tam quye't thång. Nhln nhilng quan co cua 6ng, t6i thåy du'Qc cå me;;t de;;i quan quye't td', ho het vang trdi vCli slf h6 trQ cua chie'n xa, phån llfC cd va nhii'ng c6 phåo kh~c ld'a. T6i thåy quan t6i, dan t6i g~c xu6ng, nga xu6ng tUng m~ng me;;l. T6i thåy nu'Clc t6i bi oAn xu6ng theo SUc ep cua ac tam, rl,i bi cay len bdi nhii'ng tan pha kinh Mn cua bom, cua d~n , cua ld'a h~n thU . Nhln l~i the' cd cua minh, t6i thåy chl la nu'Clc. Nu'Clc. Nu'Clc cua me;;t con s6ng em d~m, lilng 10 tr6i di, chåy u6n khuc qua cac lUy tre xanh, chåy tu dåu lang de'n cu6i lang, chåy me;;t cach nhu thu~n, uy~n chuy~n va hi~n hoa, chåy mai rna båt bie'n, båt bie'n nhu'ng kh6ng dUng che't, kh6ng dung che't rna l;:ti da hlnh, da hinh nhu'ng vlin la me;;t. Chl me;;t th~ d6 th6i: chåy, chåy . Cd t6i lån ben nay, tranh ben kia, khi tie'n t6i, luc th6i lui, d~u la d~ tu' v(! va tlf tl,n.

hap Am PMt Dan 2007


Khang ta"n cang nhu'ng kbang to u'dn hen; kbang tranh the' nhu'ng kbang bo the' dU'ng. The' cua n6 la chåy, chay ba"t t~n. V~y rna co tai l~i d5n co ang vao mQt the' bl kbang sao

ga n6i . Chl hai nu'oc co nua thOi la ang phai xe'p giao qui hang. Va d~ thång van nay, tai chl c6 m6i mQt cach danh d~ chie'n thång chu kbang c6 cach nao kbac hdn. Tai chl d.n di sai nu'oc thU nha"t thl hOng nu'ac thu hai; hOng, kbang nhung khang thAng du'<;1C rna con tham b~i nua vl co ang cling dang trong the' tranh thång t6i h~u voi tai. Nu'oc co qua la dQc dac va hi~m h6c Mn n6i chl c6 ang va tai, hai ke trong cUQc, moi nhln tha"y du<;1c rna thai. Tai kbang vQi di co. Tai cling kbang d.n nhln vao ban co nua . Nu'oc thång da qua ro rang . Tai nhln ngåm ang. Trong anh mAt ang, tai d9C du'<;1c SlJ.' xuai tay, tha"t v9ng. Hai ma 6ng x~ xu6ng, d6i m6i ma"p may run dy d~ IQ hai ham rang danh l~p c~p vao nhau. Nuoc da ang tai di mQt cach b~nh ho~n. Con h6 hung t<;1n nay chl con la mQt con tho gia ha"p h6i. Danh dlJ.' da ang, mQt thoi oanh li~t våy Yling da ang bay gio tuy thuQc vao nuoc co quye't dinh cua tai. T6i n6i khe, vua du cho ang nghe du<;1c: - Thång b~i da ro r5i . Loi tai buang ra lam ang xl:li nguoi xu6ng nhu' th~ nay gio ang vån con hy v9ng la tai se khang danh dl1ng du<;1c nuoc co thAng. T6i d.m ca nuoc u6ng mQt hOp thoai mai, xong tai ding hång mQt tie'ng, n6i tie'p: - Cha, kh6 xii' qua ha! Nghe vh , mAt ang sang len tha"y ro . Dng vån con hy v9ng. Cai hy v9ng nay vua III len thl da phat tri~n the o ca"p s6 nMn mQt cach h6i ha d~ bie'n thanh n6i khM khao chie'n thAng vua bi d6n nga trong 6ng. SlJ.' ham ha, ngoan cO' da 6ng b6ng lam nify sinh trong tai mQt chUt nlJ.'c cuoi va mQt chlit ac y. T6i l~i quen t6i la mQt tu sI. Trong t6i cling c6 cai kbM v9ng chie'n thång nhu 6ng v~y. Trong mQt tr~n thu' hung quye't Mu, chl c6 s6ng ho~c che't, thAng ho~c b~i. Cai ban nga cua t6i kbang mu6n b~i tr~n . Va vl n6 bie't truoc n6 se thAng, n6 bu'oc Mn chung cui?c bång nhii'ng bu'oc lUng thii'Iig kieu b~c. N6 cO' y keo dai thoi gian ke't thUc d~ lAng nghe n6i b~p bUng th6ng kboai cua kbat v9ng chinh phl:lC d5ng thoi la M tra ta"n, hanh ha ke chie'n b~i håu thOa man di ac tam hie'u chie'n cua n6. T6i la"y ng6n tay go vao con xe xanh da mlnh - con xe quye't dinh van co n6i ban mi?t cau: - May d6 nghe, dung c6 di bh a . An hay thua cling la may thai d6. Dng Du' xanh m~t va dån ngu'oi ra, r5i lifm bifm n6i the o tai mi?t cach va v9ng: - U, an thua cling la may thai . Ca phOng giam che't l~ng, im phAc. T6i nghe hdi tha dlit do~n va d5n d~p cua 6ng. Tai tu tu nha"c con xe len, to cho ang tha"y la tai khang ch9n con co nao khac nua. Cai hy v9ng cu6i cung con s6t l~i trong ang la tai Phap Am Ph~ t E>ån 2007

di sai con xe d6. Chl mQt na"c xe xich thOi la sai bet ca. Tai b~t cuoi len ha ha, sang khoai nhu' khi mi?t mlnh buoc len dinh nl1i cMt v6t, kham pha cai d~p va ciIng cua Mt troi thd mQng. Trong khi d6, ang DlJ.' khang kim ham du<;1C slJ.' run ba"n cua mlnh. Dng ngu'oc måt nhin tai. Bai mAt l~ lAm: c6 mQt chUt thU h~n va mQt chl1t khifn cfru. Tai tuc kbAc nh~n bie't tai khang th~ thång du<;1C ang bång slJ.' sat ph~t song phång trong tr~n the' giua hai cai hån nga hie'u chie'n va dåy khat v9ng. Tai tu tu d~t con xe xu6ng mQt cach nghiem trang, dn tr9ng, nhu' bu'oc chan dfru tien ch~m nh~ tren n~n da phong reu cua mQt ngai d~n c6. Nhu'ng, d6 la nuoc co sai. Dng DlJ.' chop nhanh dai mAt mQt cai, sii'ng ngu'oi, ngu'oc nhln l~i tai nhu mu6n hOi : "Th~t v~y sao?" R5i 6ng rdm rom nu'oc måt trong mQt ve kinh ng~c kh6 ta . Dng kh6ng tin n6i rAng tai c6 th~ chU dinh mQt nuac co ta"t b~i phi ly nhu' v~y. Dng khie'p hai va b6i r6i trong vai giay r5i ba"t ch9t, n6i sung su'ong tQt di? cua ang bung ra, 6ng het len: - ThAng r5i, t6i thAng r5i! T6i l~ng le tra v~ g6c phong giam. Qua song såt, tai tha"y hoang hOn keo xu6ng th~t nhanh. Ngay Te't da qua. Tu6i doi ch6ng them mQt lop. CUQc s6ng di~n ra tren mQt ban co. C6 ke thång, c6 ke b~i, c6 ngu'oi hdn, c6 ngu'oi thua; nhu'ng, ba"t bie'n hay kh6ng moi la di~u thie't ye'u. Kh6ng. Kh6ng phiii lå mQt van co, kb6ng phåi lå mQt ban co phan ly nhii'ng con nguoi va nhii'ng dong doi mau thuån Mi nghich, rna la cUQC s6ng. CUQc s6ng la slJ.' trai chay cua mi?t dong s6ng em d~m. B6i khi c6 g<;1n s6ng vao nhii'ng chi~u tlm qu~nh que, nhu'ng d6 cling vån la nhung cai gl ta"t ye'u ve nen buc tranh muan thua cua cUQc doi. Dng DlJ.' r6n ren bu'(1c Mn ch6 t6i nhu mQt Hn d5 ti?i 16i mu6n xu'ng tQi . Dng n6i: - Thå Y da tMng t6i. T6i cuoi, n6i: - C6 ai thång dau. VInh Hao, Virginia 1989

Chung nao dan t(>c Vi~t N am chua co tlf do tOn giao, chu'a co dan chu va nhan quy~n thvc sv, chung do GHPGVNTN con bi bach h~i gian truan va se cha'p nh~n gian truan kh6ng bi quy~n. Duc Ph~t d~y: "Nff y cac con! Cac con hay len duong vi h~nh phuc cua nhan lo~i va chu thien." Trich Thang Bi~p Ph~t Ban PL.255 l

55


Thien True Huynh Trung Chanh

Tiiy but då vie't nhåm m~e dieh ehia xe voi ban doe cam nghl trung thl!e eua tae giå trong ehuye'n hanh hu~ng Mt Ph~t. Day khong phåi la mQt tai li~u v~ Phat tieh nen eae cm tie't k~ lai e6 th~ khong ehinh xae. . Huynh Trung CMnh

Voe må mQt ehuye'n vi~n du v~ mi~n Thien True då manh nha trong dh 6e tre thå ngay tu khi toi con la mot hge sinh ti~u hge dam me truy~n Tay Du huy~n ho~~. Toi ding mong du'cje nhu T~ Thien tu luy~n thanh th~e båy muåi hay phep thån thong bie'n h6a thua khå nang pho duong Tam T~ng vu<;lt nui bang rii'ng tieu diet hi rna hh Mn Loi Am tI! thInh kinh v~ nuoe. Lon le~, khong con tin tudng ehuy~n huy~n ho~e, nhung ni~m uoe må v~ ehuye'n Tay Du eua toi ehång nhii'ng khong bi thui ehQt, rna trai I~i då e6 ph~n tham thie't hån: Toi la mot nguoi con Ph~t. . T~y nhien VI sinh sO'ng d viing sa m~e nång ehåy, thie'u

vang tin tue sinh ho~t Ph~t sI! da nguoi Viet tai xu nguoi, nen toi ehång hay bie't gl v~ cae ehu;e'n 'hanh hltång da t6 ehue, giåe må Tay Du eua toi lån lån trd nen vo v9ng. Miia he qua, do mQt nMn duyen dac biet loi, Mn Houston (Texas), tham ehiia Vi~t Nam, n:Si m~y man ghi danh tham dit ehuye'n hanh hltång muoi tam ngay tren Mt Phat do th~y Vi~n ehu huong d&n. Phåi

56

doan da Mn Tan D~ Ly ngay 03.10.98, nhung thay vi len duong cm em bai PMt tfeh ngay, eong ty du lieh I~i ve voi ra ehuye'n vie'ng tham hai nga y t~i viing lang tårn Taj Mahal, eiing eae d~n dai eung di~n Agra Fort va Itmad-u~-Daulah t~i thanh phO' Agra, cO' do eua ho. Nguoi An råt tI! hao v~ di tieh ijeh su n~y va eho rån'g day eling la mQt ky quan the' gioi. DO'i voi hanh khaeh hanh hUång nhu toi, thl eong trlnh d6 tuy vI d~i kieu ky nhung ehI tieu bi~u eho long d~ tan ae etla cae b~e quan vuång da ap bue d~y d9a dan lanh xay dl!ng nhii'ng kie'n trUe to tat ehI nh~m thoa man tham v9ng ngong eu6ng eua h9 rna thoi. Bao nhieu thån xae, bao nhieu m6 hoi nuoe måt, bao nhieu tai sån eua dan da danh d6i eho nhii'ng d~n dai eung di~n vo nghla d6 . VO nghla nhu ehUng toi da phi pham hai ngay qui gia tren Mt Phåt M tham quan mQt ehuy~n khong dau. . Chång bie't eong ty du ijeh t6 ehue nhu the' nao rna Il vi xuåt ngo~i bång Reentry Permit, trong d6 e6 3 Tang Ni: phåi trd I~i thU do di~u ehInh ehie'u khan nh~p nQi va danh bo dd hai dia di~m hanh hUång dh tien. Thanh phån ,con. I~i dU<;le dua Mn thanh phO' Lucknow bång ehuyen dl xe hIa dem gian nan nhu mQt ehuye'n vltcjt bien. Xe bus dua ehung toi di eh~m eh~p tren con IQ !tru thong eån trd bdi doan nguoi hi IUcjt tua ra duong hanh I~ 6n ao, voi nhii'ng tie'ng la het, pha l&n voi tie'ng phao hay tie'ng sung dl diing. De'n nha ga khi troi vua s~p tO'i, Phap Am Ph~t Dån 2007


hltong dån vien cho bie't day la khu v\l'c kem an toan, tåt ca phåi ngoi yen tren xe, man ctla che kln l~i, nen tMn kinh da båt dh cling thAng. The' roi, ca dam cu lAng l~ng cho d<Ji va cho d<Ji hang hai gio hltong dån vien moi lien l~c dlt<Jc toan phu khuan vac hanh ly, do~n thong bao pMi doan chuån bi roi xe bus. Troi toi, chUng toi pMn tan thanh nh6m nho, dåt diu nhau bltdn ba theo phu khuan vac rna thåp tbOm au lo: Vua s<J thåt l~c, vua s<J måt hanh ly, vua s<J ke gian manh dnh r~p d h6c hem nao d6 . Hu hon hU via chUng toi Mn dlt<Jc san ga khong måt nhan m~ng nao. San ga d~y ngltoi, ke b~nh ho~n d6i rach nåm la li~t, khie'n cho cha u Hie'u cam d(mg thltdng ngltoi ngheo kh6 rna nltoc måt d~m dia. De'n day, pMi doan bi tach thanh hai toan nam va nii' rieng re de se len hai toa 11m khac nhau. "Thån ai nåy lo, hon ai (dung ra la hanh ly va passport cua ai) nåy giii''', khi tau vua dUng thl phåi leo len nhanh, keo bi bO Il,li la tieu doi. Cho d<Ji ca gio, chie'c tau bOa moi I~m Il tro tdi. The' la chUng toi phai ua nhau chen chUc len tau, dung låc Ilt chju tr~n. Trang ng6ng them mi?t thoi gian dai nii'a, ngltoi hltong dån moi tlm du cho m6i nguoi mi?t di giltong, lo~i giltong doi "h~p te" trong pbOng bon ngltoi c6 may I~nh va man che. Du v~y toi chAng lam sao ch<Jp måt dlt<Jc, chl e Id la de'n tr~m Lucknow rna chAng hay thl bie't u o keu reo ai day? Cuoi cung vao khoang bon gio sang, tuc la sau 10 tie'ng dong ho qtc nh9c (6 gio cM d<Ji, 4 gio di chuyen) cho mi?t do~n dltong dai "vo t~n" chung 150 d~m, chung tai ciing Mn ndi. Chung toi Il,li ding hO Mi dåt diu nhau tlm Mn dlt<Jc chie'c bus cua cang ty du ijch an toan. Chiem bai

Ky Vien tjnh xa

Phai doan dlt<Jc dlta Mn khach s~n t~m dung cMn doi gio de lin sang va chlnh don I~i dung nhan tan t~, roi tuc toc khai hanh di Mn qu~n Balrampur, mi?t khoang dltong 190 ca y so va Itoc IIt<Jng phai keo dai hdn ba y gio lai xe. Tu d6, chUng tai se di chiem bai tMnh tich dh tien: Ky Vien Tinh Xa. Xe lan banh chOng chenh tren con dltong bl,li b~m nho h~p va loan 16 6 ga, giii'a hai hang cay chhg chjt giay leo, lum bl,li um turn trong hoang d~i rna I~i håp dån I~ lung. Doi khi xe len loi giii'a hai hang cay giao dnh r<Jp b6ng råt thd mi?ng, nhttng låm luc, xe lach sat I~, tan nh§n tuon dam bl,li mu mit vao nhii'ng clin cbOi la trong trai, chAng tie'c thltdng gl dam ngu'oi g~y com dang ngd ngao nhltong måt dau thltdng chju d\l'ng. Diem d~c bi~t la du tup l€u lOn nho nhlt the' nao, mai la ciing che phU bai nhii'ng giay b~u bi tr6 bong vang f\I'c ra, Mi nghjch voi tårn phen vach tret d~y nhii'ng b~t pMn bo in då'u ban tay u am, nen trong vua bi tham vua dlt<Jm net d~ thltdng. D9C hai ben dItang la hai hang mltdng nho nhåp nho nhii'ng kh6m sung khoe khoang nhii'ng chie'c bong trång Phap Am Ph~t Dan 2007

xinh tItdi. tie'p noi bai canh dong rui?ng mong menh, va lac dac day d6 tUng dan co triing thong dong lui tOi. Thlnh thoang, chUng toi ciing thåy xuåt hi~n xa xa nhii'ng kh6m nha ng6i xinh xAn låp 16 sau bl,li tre, bl,li chuoi, cay bItai, cay xoai canh tlt<Jng hao hao nhlt thOn x6m que nha, khie'n toi ch~nh long nho nltoc rna thoang nao nao. Qua trua, xe bus dlta chUng toi de'n khach s~n Travotel Maya de dung cdm va nghl ngdi. Khach s~n nay c6 treo tlt<Jng Ph~t kha d~p ngay phong tie'p tan. Thåy tlt<Jng, ai ciing han hoan, bai le, k~ tu khi d~t chan de'n nltoc An Mn nay c6 bao gio chUng toi l~i dlt<Jc trong tMy båt cu di€u gl dinh dang Mn d~o Ph~t dau. De'n bon gio, chUng toi I~i tie'p tl,lC cui?c hanh tdnh. Xe bus vua roi khu pho leo teo, xuyen qua nhii'ng canh d3ng lua bao la, thl toi li~n thåy xuåt hi~n måy dåm sen tMt lOn, hoa mau hong nhon nhd tltdi thåm. Toi them dlt<Jc ngåm nhm, dlt<Jc hai nhii'ng d6a sen cung Ph~t, nhttng toi von la mi?t doan vien I~ng le bOa h<Jp voi m9i ngu'oi, nen dh lang råt mong muon, rna ng~i ngilng chAng dam chi?n ri?n mo lai. Ch~ng dItang 17 cay so tMt ngAn, chl trong mi?t khåc,

Ky

Vien linh xa da hi~n hi~n r6 rang va nhi~m mau truoc mAt tOi; nhi~m mau VI toi bie't chAc day la S\l' th~t cho chAng la md nii'a. Toi xuc di?ng ngh~n ngao, roi b6ng dttng toi c6 cam giåc l~ lung la vung thanh dia nå y råt than thltdng va da g~n giii quen thui?c voi toi t\l' kie'p nao. C6 kie'p nao d6 toi da hanh hltdng hay sinh song chon n~y? Hay cam giac quen thui?c da båt nguon tu nhii'ng net tltdng dong cua viing rui?ng lua n~y voi mi€n Nam, que hltdng toi? Ho~c gia, ciing c6 th~ VI toi von mi?t lang quy ngu'ang pMp mon Tinh Di?, rna Ky th9 Cåp co Di?c vien chinh la dl,lo trang rna Duc Ph~t da thuye't kinh A Di Da, nen ni€m tha thie't klnh yeu d6 da: sAn åp u trong tam kham toi t\l' bao gio roi?

y thuc r6 r~t chon n~y ngay xlta Duc Ph~t da d~t ve't chan, toi bltoc tUng bltoc th~t ch~m, Itoc mong rhg mlnh se noi då'u cMn Ph~t, khong phåi chl rieng trong ngay hOrn nay, rna tMm nguy~n se trung kien b€n bl "theo dåu cMn cua nguoi" suot kie'p n~y va mai mai v€ sau. Toi tha t~m måt nhm th~t xa, quan sat t6ng quat di~n tich linh xci. Ky Vien ngay xlta qua la mi?t d~o trang khang trang tao nha c6 di€u ki~n dung chua hang ngan tu sl va clt sl quy tl,l v~ tu t~p. Ngay nay, c6 le cMnh phu An vån giii' nguyen di~n tich cii roi tai thie't nhlt mi?t cong vien, voi nhii'ng tham co xanh tItdi, hang bong d9C theo loi di xinh xån, cay ki~ng tltdm tåt dt da, tuy nhien, h9 ciing giii' I~i nhi€u cay c6 thl,l cung vai lum bl,li r~m r~p cho tltdng xll'ng voi n€n g~ch da rong reu, nen ben c~nh ve d~p tan thoi ciing hi~n hi~n dlt<Jc net c6 klnh cua ngan xlta. CbUng toi dUng I~i t~i cay Bo D€ A Nan d~ cMn thanh hanh I~ PMt. Cay Bo De cån c6i nåy do Ngai Ml,lc Ki€n Lien chie't nhanh tu cay Bo De m~ o Bo De D~o Trang

57


v€ tr6ng, theo thinh nguy~n clia Ngai A Nan, hh tu cMng dilOg la di~m t1,l'a huong v€ Duc Ph~t. Theo gUdng ngltoi xua, t6i chiem nguang cay B6 D€ rna tuang tU<jng nhu Duc Ph~t dang hi~n hifu thuye't kinh A Di Da. T6i phil ph\,lc l~ 11l.Y va cam thåy ml)t ni€m vui menh mang tran ng~p. L~ Ph~t xong, cMng t6i tie'p t\,lc chiem bai råt nhi€u n€n m6ng t1,l' vi~n, tang xa, n€n thåp, hl> nuoc, gie'ng nuo« rai rac khAp ndi . Chung t6i mu6n quan sat th~t lau, xåm xoi tung dia di~m ml)t, the' nhung, moi lån quån hdn phan nd'a khu6n vien thl anh dudng bAt då u nhll.t dån . R6i chl trong khoånh khAc, b6ng t6i tran ng~p, kh6ng ngAm nhlu chi dU<jc nua, nen danh llii thUi ra v€. Dem åy, cam giac tie'c nu6i am anh t6i mai, nen vua ch<;lp mAt ngu t6i li€n ch~p chon vao ml)ng. T6i thåy mluh di nhu bay Mn dåm sen bao la, t6i dinh håi ml)t bup sen nhO nhung ngån ngu chua dam t1,l' ti~n. B6ng nhien, ngay lUc d6 t6i thåy c6 ml)t nguoi An quy phai, tu6i trung nien xuåt hi~n, d.m d6a hoa trao t6i, mIm cuoi len ti e'n g: "Bie't con ua thich sen, nen ta danh san con d6a nåy ". T6i li nm cam dn nhung chua k!p hoi han thl nguoi 11l.i n6i: "Con hay di theo ta!" . The' la nguoi nAm tay t6i dån di thoan thAt vao Tinh Xa, Mn cai n€n chua kha lOn nåm v€ prua båc cay B6 D€ A Nan chung nam mudi thuoc r6i bao: "Ngay xua, Duc Ph~t Tinh Xa nåy . Con nen l~ PMt tll.i day''' . T6i vua dang hoa l~ Ph~t xong, thl nguoi An trung nien 11l.i v6 vai t6i, n6i: "Long dll. con chiin thanh' Dang khen lAm!".

a

T6i thåy 6ng ta t6t b\,lng nen råt c6 cam tlnh, nhung 6ng ta tre tu6i hdn t6i rna cu t1,l' coi la b~c tmang thu<jng mai khie'n t6i dam ra kh6 ch!u, nen vl)i dinh chanh: "T6i kh6ng nhO tu6i nhu 6ng tuang dau! T6i da gån sau mudi tu6i r6i d6!" Anh ta cuoi nhu bon c<jt, r6i chång "Mm xia" glloi phån d6i cda t6i, vån tie'p t\,lc gi"mg ke ca : - The' a! V~y thl ta xung hO voi con cach nao cho dung vai ve' da y , T6i chån nan ch1,l'c bo di, nhung th6t nhien, vua nghe tie'p cau ke', t6i li€n thay d6i ngay thai dl) thi~n c~n cua mlnh. - Ha' Ha' Ta ra doi trong ml)t gia dlnh theo truy€n th6ng Ph~t giao Nhåt thie't hifu bl) cach nay hdn 800 nåm tll.i thanh Xa V~ nåy. Thua bluh sinh ta v6n tbie't tha tlm hi~u Ph~t Phåp, nhung dll.0 d6, dll.0 PMt tll.i day da bAt dåu suy d6i, nen ta phai roi que nha de'n thanh VUdng xa, tu vi~n Na Lan Da xin tu h9C. Sau ba thang khao nghi~m thd' thach, ta dlt<jc tmang lao Tu D€ Da La thu nh~n lam xuåt gia d~ td', va cho nh~p vi~n. Nho v~y, ta c6 cd duyen h9C hoi du 101l.i kinh di~n va tu tuang clia m9i t6ng phai Ph~t giao, nhåt la nganh Duy ThUc, nganh rna ta v6n quy tr9ng d~c bi~t. Ml)t hOrn c6 tin du dua v€ tu vien, cho bie't ml)t doan quan sat mau H6i giao do chu soai Mohammed Bakhtiyar Khizi lanh dll.0 dang tie'n v€ VUdng Xa .

58

Nhåm chu tmdng tieu di~t t6n giao khac, doan quan nåy thhg tay d6t pha kinh sach, t1,l' vi~n va gie't sll.ch kh6ng chua ml)t tu Sl PMt giao nao ca. Du v~y, tuan ph\,lc theo loi khuyen dll.i cua Hl)i d6ng Tmang la o: "Chuy~n gl Mn se de'n, ne'u phai che't thl cilng vua dung luc, kh6ng c6 gl phai s<j hai ca", hh he't tang chung thuong tru tren muoi ngan nguoi - d€u giu thåi dl) tråm lInh tu h9C nhu thuong l~. The' nhung, ta cung ml)t s6 råt it nguoi kh6ng tan thanh giai phåp d6. CMng ta vi~n le rång tang Sl cilng c6 d.n phåi s6ng cho Ph~t giao mai sau dU<jc t6n tll.i. Yl v~y, ta da l~ng le cai ao tu Sl, len Mn lang Kolika ån tr6n tll.i ml)t nha n6ng dan, va thåp thOm lo au cho d<ji. Va di~n tie'n da xay ra nhu sd' sach da ghi ro : toan th~ tu Sl bi tan såt mau chay thanh s6ng, tu vi~n bi d~p pha san bång, kinh lu~n bi tbieu huy chay sang rl,l'c ca m9t g6c troi . Sau d6, chung 11l.i dn m~t bUa luoi l\,lc soat ch~t che khAp ndi, kh6ng chua h6c hem thOn x6m hay nui rung nao M båt giu tåt ca s6 tu Sl le te con s6ng s6t dang lån tranh. Ta ciing sa cd trong d<;lt nåy. B9n nhåt gan chung ta dU<jc cbieu d\,l la ne'u chåp nh~n tu bo dll.0 PMt, t~n t\,ly ph\,lc VI,l dll.0 moi thl se toan mll.ng, va do d6, chl tll.m bi t~p trung giam giu d~ thanh 19C tu tuang. S6ng s6t de'n gio pMt nåy ta moi nh~n chan rång tha ch!u che't ngay luc dh, c6 le con d~ ch!u hdn tr6n tranh d~ lanh låy n6i don dau tui nh\,lC nåy. VI v~y ta thfrm th€ s6ng che't voi dll.0' nguy~n se can cuong tu t~p du g~p ngh!ch canh kh6 khan the' nao. Tuy nhien, trll.i tu t~p trung nfry, voi nguoi cung canh ngl) con kh6ng dam hO m6i hu6ng h6 c6 th~ l~ bai, tung ni~m kinh di~h hay hanh thi€n.

a

Do do, ciing nhu m9i nguoi, ta danh ng~m cam nhu he'n d~ de nen n6i dien cu6ng cu ch1,l'c n6 tung. Chång bie't do duyen phuoc nao, rna ta b6ng nbO lai Duc The' T6n dll.Y trong kinh Di:li T~p la trong thOi mll.t phåp, chl cån nudng thea phåp m6n Ni~m Ph~t tu t~p la thoat neo luan h6i. Ta tuc thoi nhåt tam ni~m l\,lc t1,l' Di Da d~ d.u vang sanh v€ coi Tiiy Phudng C1,l'C LlI.c. Ta bie't thoi gio da cåp bach, nen dilt khoat bu6ng bo he't ngoll.i canh ngoll.i duyen, ml)t long ml)t dll. chi thanh ni~m PMt A Di Da ngay dem kh6ng ngdi nghl, rna kh6ng h€ thåy m~t nh9c. De'n ngay thu bay, b9n chung mang ta ra tra vån. Chung v~n hOi ta ba lån rång c6 ch!u bo dll.0 Ph~t chång, rna ta vån im nm rni~t mai ni~m Ph~t kh6ng tra lai, nen cMng gi~n dam ta ml)t nhåt gltdm nga gI,lC. Ta chua che't li€n, nen vån th€u thao tie'p t\,lc ni~m Ph~t voi long thanh thån kh6ng chut h~n thU. The' r6i, b6ng nhien ta thåy Tam Thanh hi~n de'n, moc ra v€ coi C1,l'C LlI.c trung phåm trung sanh. Nho Tam Thånh dåt dlu, chhg bao lau ta diic qua vi båt th6i, tu d6, ta c6 th~ tuy thea bån nguy~n dl) t~n chung sanh, rna th9 hi~n lam da thån vuon Ky Vien d~ bao hl) viIng dåt Ph~t nåy cho cay co them xanh, sen them tMm, va khach hanh hUdng tang tmang dll.0 tam.

Phap Am PMt Dån 2007


T6i quy xu6ng li).i ngu'oi cAu xin sam Mi. Khi dU'ng d~y thl thåy nguoi da tu tu roi buoc, t6i V9i hlp xup chi).y the o Mn dåm sen. Cha o 6i! Li). qua! Cai dåm sen gio day menh m6ng nhu bi€n ca, con hoa sen cfing to lOn va dep de phi thuong. Thåy t6i me mån ngåm nhm, nguoi len tie'ng: "Con thich gi6ng sen nåy kh6ng? Ne'u tillch, con My phat b6 d~ tam gieo hi).t r6i chån thanh tuoi tårn bång tin hi).nh nguy~n, thl lo gl chAng c6 luc no hoa!". DUt: JOi, nguoi bie'n måt, dåm sen mo nhi).t. T6i con dang ngån ngo, thl b6ng nghe tie'ng di~n thoi).i danh thuc reD vang.

Chiem bai vtidn Låm Ty Ni Bung bay gio sang, chung t6i len duong tie'n v~ bien gioi nuoc Nepal, m9t khoang duong dai uoc chung 80 ca y s6 dang o trong tlnh tri).ng hu h6ng tråm tn;lOg. Con duong nhl!a bie'n di).ng nhuong ch6 cho 16 hang ngl! tri. C6 nhUng "6 da di€u" to Mn n6i chie'c bus r6ng len tung Mi ch~t v~t le le't, rna c6 lån tr<;1t len tr<;1t xu6ng vån kh6ng nhuc nruch dU<;1C, the' la hanh khach danh xu6ng xe "cu6c b9" m9t khoang ngån. Bay la co h9i t6t giup t6i c6 ly do chanh dang d€ la ca quan sat sinh hOi).t cua m9t x6m nho rni~n que : M9t IOp h9C khang ban, khang ghe', 16 chuc ngoai troi cho tre con. Dan que ch6n nåy ngheo xac xo, nM cua 16i tan khang lanh l{ln thllam sao c6 du kha nang gåy dl!ng n6i ngai 1rltong tuom tåt. Nhln dam tre tho ngay ao quån lai thOi, khang n6n khang giåy, thie'u th6n but ml!c sach vq ng6i b~p duoi Mt h9C hånh, rna thuong qua la thuong! Chung tai Mn tri).m ki€m soat bien gioi VaD khoang qua trlta, nhltng phai doan thl dang nguoi, rna nhån vien phv trach chie'u khan nh~p n9i li).i xem xet qua u dn th~n, thånh thU chUng tai danh phai cho d<;1i rong ra ba tie'ng d6ng h6 M hoan tåt thU tvc dn thie't. Do d6, mai Mn b6n gio, chung tai moi d{lt chån de'n dU<;1C vuon Lam Ty Ni . Buoc VaD c6ng, thoi).t thåy m9t gian nha lVp xVP tai ngo la nha kho chUa v~t dVng phe' thai, Mn chii'ng tlm hi€u thl moi bie't d6 la noi ti).m lam Mn tho hoang h~u Maya, d~n tho cfi dang dU<;1c trom kin li).i cho tu b6. Pilla trong d~n c6 buc phu dieu c6, net chi).m linh' dong di~n ta dnh hoang h~u dang gio tay v~n canh Va Uu va Buc Ph~t vua dan sanh. T6i ng~m ngui roi ch6n tho phu<;1ng am dam nåy, M di VaD ben trong khu6n vien. Canh v~t o day cfing xo xac di~u hiu kh6ng kem. ai! Lam Ty Ni ngay xua n6i tie'ng la ng6i vlton taD nM, rna ngay nay dieu tan chAng con c6 mot cvm hoa. TfV da A Dvc thl hu' hOi).i måt dlnh, d~n Maya u am phU che, n~n tl! vi~n xua reu rong d6 nat. C6 le, chl c6 h6 nuoc tårn PMt con gång gU<;1ng gii1' dU<;1C net nen tho Mu cay B6 B~ tro tr9i c6 noi soi b6ng. T6i phan van tu hOi: "Ne'u kh6ng th€ kie'n ti).o Lam Ty Ni thanh m9t ng6i vuon xinh xån hoa la xum xue, thl ti).i sao nhUng vi c6 trach nhi~m kh6ng th€ tr6ng n6i m9t cay V6 Uu?" . Sl! hi~n hi1'u cua cay thieng lieng nåy, du

Phap Am Ph~t 8ån 2007

sao cfing g<;1i li).i chUt hlnh anh ngay dan sanh, li).i vua mang li).i mau xanh tudi mat cho ca khu vIton. Roi Lam Ty Ni trong ni~m chua x6t kh6ng ngu6i, chUng t6i håp tåp tlm de'n ng6i cMa Vi~t Nam cua tMy Huy~n Di~u. Tham dU<;1C thåy, han huyen nam ba ca u, chua VaD chua l~ Ph~t thl ngu'oi huong dån da h6i thUc len duong voi ly do la bien gioi se d6ng cua dung 7 gio.

Chiem bai Cåu Thi Na Xe bus dua chUng tai tro li).i An B9, nghl dem ti).i m9t khach si).n råt blnh dan ti).i dnh Gorakpur. Sau m9t dem lam quen voi dan va chuot, chUng t6i v9i va len duong khi troi chua sang. Theo 19 tiinh, xe bus di ngang khu rung cay thu9c thOn Pava d€ chUng t6i thoang nhln dia di€m rna ngay xua Buc PMt nh~n th9 thl!C lån cu6i cung, mot bat chåu nåm heo rii'ng do nguoi d6t than ten Thuh Ba (Chunda) dang cung; r6i tie'p tvc di de'n lang Cau Thi Na (Kushinagar), nghl ngoi ti).i khach si).n Lotus Nikko. Tu day cach thanh tich Buc Ph~t nh~p Nie't Ban chl d9 chii'ng nam tram thuoc, nen chl vai gio sau, chUng t6i da san sang Mn noi d€ khoi dAu cho m9t nga y chiem bai. Khu vuan nåy tuong d6i dU<;1C chåm s6c kha t6t, cay dnh xanh tuoi, ngoai ra m9t ng6i di).i thåp, m9t ng6i chua cfing dU<;1C trling tu thea m6 hlnh xua, nen toan khu6n vien c6 ve d~p vua trang nghiem vua c6 kinh. C6 di~u li)., la canh tuy d~p nhltng bAu kh6ng khi o day lai bu6n tenh am di).m li). lung. C6 le cai bu6n tV' ngan xua vfrn con lån khuåt dau day . Tl! nhien, ai ai cfing tråm l{lng, tung buoc theo nhau VaD chua Nie't Ban d€ hanh l~ va chiem ngu'Ong tU<;1ng Ph~t nMp di~t - tu<;1ng dai 6 thuoc, dAu huong v~ pilla Båc, m{lt nghieng v~ huong Tiiy; day la m9t tuy~t tac dieu khåc tu thOi di).i Gupta, da t6n ti).i m9t cach nhi~m mAu duoi nhi1'ng lop gi).ch

vv n. Tham dV' nghi l~ trang nghiem, chåp tay di nhi~u quanh pho tU<;1ng Ph~t linh d9ng nhu hi~n thl!C, chUng t6i ai cfing xuc d9ng, nhi~u vi da dåm dia gi9t l~. Rai ng6i chua c6 kinh, t6i chiem ngu'Ong ng6i di).i bao thap hUng VI, r6i tråm ngam ngåm hai cay Sa La con s6t li).i ti).i dia di€m Ph~t tb! t!ch ngay xua. Ngay xua ch6n nåy la rii'ng Sa La, VaD thOi Ngai Huy~n Trang chiem bai chl con b6n dy, Mn gio nåy rna vån con t6n ti).i hai cay la quy gia v6 song r6i. Sa La la m9t 10i).i cay mot g6c hai than VI tu m9t thån cay te ra hai nhanh d6ng nhau, tr6ng nhu hai cay m9c sat ben nhau nen g9i la Sa La, d!ch nghIa la Song Th9, d~p nhåt la cay huong B6ng Nam c6 ra hai nhanh råt tuong xU'ng, o xa nhln cu nhu la hai cay. T6i b6ng nbO de'n truy~n thuye't di.ng ngay xua khi Buc Ph~t tb! tjch gii1'a b6n cay Sa La Song Th9, thl b6n cay Sa La nåy mot thån vån tuoi t6t no hoa, con than kia thl kh6 beo tan ti).; than tuoi fVng hoa, thån beo fVng la phU len kim than ctla Ngai . B6n than tuoi tU<;1ng trltng cho thuang li).c nga t!nh va b6n than beo tu<;1ng trltng cho va thuong va li).c v6 nga v6 tjnh. T6i tMm nghI crunh cai v6 59


thuang chuy€n bie'n moi to r~ng nghIa chan thuang, ill ra, tudng t<;1 nhlt cay Sa La thuang la va thuang tuy hai rna me)t, tuy me)t rna hai. Rai thanh tkh Ph~t nh~p Nie't Ban, phai doan ghe tham chua Linh Sdn, do su ca Tri Thu~n tI1,l tn. Bi Mn xu l~, g~p du<;1C chUa Vi~t, noi tie'ng Vi~t "thå dan", l~i du<;1C su ca dåi cho ta ml goi rau mu6ng, nen ai na'y d~u cåm tha'y vui ve hå he. Tu giå chua Linh Sdn, phai doan di chiem bai dja di€m lam l~ tra ty nh~c than Buc Ph~t. Thanh tich du<;1C ngu'ai xua danh Mu bAng me)t ngai thap vI d~i. Ngay nay, tuy phh dlnh då bj thai gian soi mon nhttng thap vån con t6n t~i va du<;1C båo quån thånh me)t cang vien co cånh eay tudi d~p. Phai doan de'n truoc båo thap hånh l~ giil'a cdn nång dien d~i ban trua . Cdn nång choi chang ham a'y c6 le con du<;1C ce)ng them boi suc nong cua lo thieu nåm xua v<;mg l~i nen co de) nong th~t kinh khung, do do, du c6 gAng he't suc, sau hai mudi phut chju dt.tng, tai bAt dåu giåi dåi mong cho chong xong. Ra v~, leo len xe may l~nh tai khoe ra, nhttng tu luc d6 thl ni~m heS th~n cu canh canh ben lang. Trong khi trAn tr()c d6 gia'c ngu, b6ng nhien tai tuong tu<;1ng ra hlnh ånh Buc Ph~t, då u trån, chan Mt, ao mong man4 dang tu t6n buoc tung buoc du'oi cdn nång theu d6t, khang phåi chl me)t gia, me)t ngay, rna då b~n bl lien t~c tu nåm nåy Mn nåm kha<;, cho de'n ngay cu6i cung tren cue)c dai. Oil Buc The' Tan th~t la hy hil'u! Lang nhan tu ctla Buc The' Tan khang ngån me, nen ngu'ai då ch()n dai ngu tru<;1c ac the' cua coi Ta Ba d€ thj hi~n th~ t~p thanh tl,tU d~o quå, r6i l~i cung vi chUng sanh rna chju va vang kheS cl,!'c d€ hOAng hoa CUu de). NghI de'n day, tai vua cåm ph~c, vua thudng tl,!' nhien nuoc mAt b6ng lttng trang. Vie'ng Ty Xa Ly (Vaishali) Rai Cau Thi Na, tren duang di v~ thanh ph6 Patna, phai doan chiem bai tI1,l da vua A D~c t~i Ty Xa Ly. Trong dnh tu<;1ng hoang tan ctla nhil'ng n~n mong chua thap deS nat, tru da A D~c voi tu<;1ng su tti' nguyen v~n tren dInh, vfrn strng sil'ng thach d6 voi thai gian. Sl,!' t6n t~i nåy d6i voi ni~m tin cua tai la me)t sl,!' ki~n nhi~m måu nhåm chuyen cho me)t y nghi~m thieng lieng nao do. TI1,l da A D~c chl d~t o nhil'ng ndi co tårn muc quan tr()ng, nhttng Mn gia chua co tai li~u nao xac djnh du<;1C cMn nåy. Theo me)t tai li~u cho bie't thl ndi Buc Ph~t thuye't phap kinh Duy Ma la me)t cai thåp t()a l~c o ny BAc Ty Xa Ly. Vj tri tI1,l da A D~c cling o ny BAc va kinh Duy Ma co me)t tårn quan tr()ng trong vi~c phat tri€n Ph~t giao dai thua. Nhu v~y hai ndi nåy co phåi la me)t chång? Bay la eau hoi cu lfrn quån trong dåu tai luc do. Tie'p t~c cue)c hånh trinh, phai doan Mn chiem bai thap chua Xa L<;1i Buc Ph~t. Bay la ngai thap do vi lånh d~o Mt nuoc nåy xay dl,!'ng sau khi dudc chia 1/8 Xa L<;1i; phh lOn Xa L<;1i då du<;1C vua A D~c cho l~nh la'y ra chia cho tam mudi b6n ngan thap nho råi rac khAp An Be).

60

Ngay nay, thåp du<;1c båo quån nhu me)t cang vien, cay cånh xin d~p, Xa L<;1i con l~i trong thap cling dU<;1C rao khoa ky, nen chUng tai chl l~ bai tu xa, cM khang th€ chiem nguong du<;1c. o Huynh Trung Chanh

kfnh mirng khanh dån ngay råm thang tu nghe v()ng am tu trai tie'ng sa'm tren cao vang len lai nhå nh'!-c di~u han hoan nhu lai chUc tl.Ing muan dai ngay Ph~t Thich Ca dån sinh cho nhan lo~i. anh sang tren trai cao chie'u di~u vi di~u thåp len cay den tri tu~ rl,I'c ro muan sao mau sAc tinh anh nhuta'm lang nien thie'u sang rl,I'c len muan v~t th€ giil'a trh gian. xoa tan vung tårn t6i che la'p ngu6n tam vuan Lam Ty Ni cay co nhu chuy€n mlnh cung lai nh~c ng<;1i ca cung trai h,!-nh phuc cay va u'U ma'y ngan nåm gia moi treS hoa. th~t di~u ky nhu chua bao gia tha'y du<;1c me)t loai hoa moi no hOrn qua chåo mung ngay tr()ng d~i cua the' gioi ta ba cha d<;1i ngay xoa man va rninh thAp len du6c tu~.

coi låm me bay gia då ng~p tran hoa phåp chie'u r()i chuy€n hoa tam lanh con che la'p boi h~n thU va nhil'ng di~u thj phi c6 cha'p d€ hien ngang dU'ng len lam nguai trh the'. theo got chan Ngu'ai va nh~p chung bån th€ cua chan thi~n my dang neu cao chinh nghIa nudng thuy~n Bat Nhå vu<;1t sang bo ben kia VI ben nay sang vån con nhi~u chuong ng,!-i. r6i som mai chan bOa anh nAng dån buoc huong dån chUng sinh giåi thoM ng~c tu la vlnh vi~n thang hoa tinh thån bi tri dung dem de'n cho nhan lo~i ngu6n s6ng an vui. h~nh phUc bie't bao khi m~t Mt no dåy hoa nhil'ng canh Lien Hoa nhu n~ cuai chånh giac dang phdi phoi vudn len tu nhil'ng tam t6i cho ngay mai han hoan thAng he)i mua xuan.

Nam Ma BeSn Su Thich Ca Mau Ni Ph~t Dan Ha

Phap Am Ph~t Dån 2007


TrENG DAN TRONG Nu'dC quy

vi co nghe

chung toi ro khong? Phan Kie'n Qu6c (tir Sai Gan)

Sang ngåy 1/9/2006 tren dItang den cd quan, chl1ng tai ra"t ngac nhien khi tha"y m9t doan nguai dang bang ngang cong tmang ngay sau lU'ng Nha Tho Buc Ba CJ Sai Gan . Thmtt nhin, chl1ng tai ngo la nhii'ng nguoi di an xin CJ nhung khu dong khach ngo~i qu5c. NhU'ng khong, nhin kY thi h9 dm co do sao vang va hinh nhtt co ngttoi dm bi~u ngu! An xin thi mAc gi dm co? Khang le la m9t cU9C bi~u tinh? Bi~u tinh gl chl U:o tea vai ngttoi rna chång co ti gl khi the. Khang le ... khong le bi~u tlnh ch6ng nha nlt(1c? Ben gån thl qua nhlt the. Tai khang tin tttCJng VaD måt mlnh. Sl,l' ng~c nhien ban dån cua tai dng luc dng l(1n. Trong doan bi~u tinh khoang 30 ngttoi, chl co hai, ba ngltoi la nam, con l~i toan la phl,l nu. H9 tr~c d9 40-50, tMm cm co ca nhUng ngttoi xa"p Xl ll,lc tufrn. Phån J(1n h9 m~c dtJ b9, tay xach gio, tay cfrm nhUng ta"m c~c tong ghi khåu hi~u. Bi dån la la co do va cMn dung ong HtJ Cm Minh dan tren c~c tang va goi b!lng m9t ta"m ni lang tranh mua. d giua la ta"m bi~u ngu viet ngu~ch ngo~c: "Ba dao chu tich dnh Ben Tre tham nhiing". MQt ta"m bi~u ngu thu h~i l(1n hon viet: "Um (ung) h9 d9C l~p, da dao tham nhiing". Boan nguoi co le da di b9 tir toa nha cmnh pM nåm CJ s65 Le Dufin (gfrn SCJ TM), noi rna cach day 5 nam, da co mQt cUQc xu6ng dItang cua hang ngan dtJng baD den tir cac dnh mi~n Nam d~ khieu ki~n v~ Mt dai. CUQc xu6ng dItang nam a"y keo dai vai thang dtt(1i mlta nång, va chl cha"m dm khi nha dm quy~n thång tay dan ap. Tir toa nha nay den Nha Tho Buc Ba chl hon cay s6 rna tai co cam tttCJng nhtt doan bi~u tlnh da m~t låm. Tieng hO hoan ho, da dao cua h9 nhU'ng chim hån VaD tieng xe va loang VaD con dttong Le Dufin menh mang. Bang ngang vang xoay, h9 di nglt<;1c dttong v~ dItang Pa ste ur va trl,l'C chl Dinh Th5ng Nha"t (dinh B9C L~p cii). "H9 t6ng" la ba vien cang an thttong phl,lc, nhU'ng day ehI la nhung nMn vien "ml'a chim nrra n6i" con nhii'ng nhan vien chim 100% thi khang th~ biet dlt<;:le. Quan sat doan nguoi toi co cam tltCJng h9 da di den eu6i eung cua

Phap Am PMt Ban 2007

sl,l' m~t moi. M9t nguoi phl,l nu cMn Cl,lt Wi vira ho:

b~n

vita di

- Hoan hO HtJ Cm Minh - Ba dao tham nhiing. Bap l~i la lea tea vai tieng "Hoan ho, Ba dao" v(1i vai canh tay gid len u~ oai. Ca tieng hO lh tieng dap d~u phai cang tai ra m(1i nghe dlt<;1c, ehung to r!lng h9 hoan toan du6i suc, ca v~ th~ eha"t lh tinh tMn. Khi den dinh Th6ng Nha"t m6i ngltoi tim mQt g6c ca.y, mQt Cl,lC da ng6i nghl cMn, bi~u ngu cQt VaD bi~n chl dItang. Nguoi di dItang to mo dUng nhln, låm båm d9c. Vai nMn vien chim di xe may ra soat xem ai co chl,lp hlnh ho~c lan la VaD doan bi~u tinh d~ can thi~p. Phan Ung cUa nha cam quy~n. Nhin ba mltdi con ngltoi lech tha lech thech ben q.nh cii'a hi~u sang nha"t Såi Gan (Diamond Plaza), nhin 30 di non la nha"p nho nhlt nhung con song dtt(1i hai hang cay thång tAp rna lang tai sot sa. Qua y phl,lC va b9 di~u, m9i nguoi d~u tha"y h9 la nhung nong dan ra"t ngheo cua "Que hltong BtJng KhCJi". Nhii'ng hang chu tren bi~u ngu con cho tha"y h9 la nhung ngltai it dlt<;1C di h9c (sai cmnh ta) . Qua cung cach thi tha"y ro rang day la mQt cUQC bi~u tinh tl,l' phat, co le tl,l' phat sau nhii'ng thang s6ng trong ua"t h~n vi ma"t nha eii'a, ru9ng nltong. Khang m9t cai loa phong thanh, dl,lng Cl,l bi~u tinh chl vai mieng c~c tong viet ngu~ch ngo~c thi lam sao nguoi khac hi~u ml,lc dlch cua mlnh. Khang mung m~n chieu g6i ho~c l~u chong du b~t thi d~ lam the nao co th~ ngli qua dem ho~c Mi pho v(1i nhung khåc nghi~t eua thoi tiet? Ta"t ca nhUng chi tiet a"y nha dm quy~n d~u biet va h9 khong d~i gl thltdng llt<;:lng va l~i dng khong d~i gl dan ap d~ mang tieng. B6i v(1i nhii'ng con ngltoi su6t doi chl biet liiy tre, con trau, biet ao ca thii'a ruQng, chåc chån h9 se gl,lc nga khi keo nhau di khieu ki~n mQt each tl,l' phat nhtt the nay. Va v~ pilla nha dm quy~n Vi~t Nam, d~ Mi ph6 v(1i nhii'ng ngltoi nong dan eMn Mt kia, h9 da co hai vii khi cl,l'e kY hi~u qua : thoi gian va sl,l' s<;1 hai. Chång eån dui cui, h9 ehl cån vai nhan vien quay eai dåm nong dan a"y l~i cha cho den khi h9ki~t suc, con CJ ngoai cho du to mo nhU'ng chång ai dam den hOi han ho~c ehl,lp hinh. Bay ro rang la m9t eUQe ehien khong can sue, va pbfrn thång chåe ehån VaD tay ke m~nh. Tuy nhien, do khong phiii la cach ctt xii' eua mQt nha nlt(1e "cua dan, do dan va VI dan" nhlt h9 thltong xU'ng tl,lng, d6 l(ii cang khong phåi lå cach elt xrr eua nhii'ng "dfry t(1" Mi v(1i nhan dan, d~c bi~t do la nhii'ng nguoi

61


dii tung cu'U mang h'.l trong thoi ky chie'n tranh. CMng ta dung quen nhung nong dan nay Mn tu Be'n Tre.

do thi hoa, dåt nong nghi~p trd thanh Mt xay khu cong nghi~p, khu do thi moi, gia tang ch6ng m~t. Ban dåt,

Nhttng li~u cach cu xu thåt nhan tam nay con c6 th~ d~p tlit lan s6ng phan de>i cua d6ng Mo khlip neli dang Ja n<;tn nhan cua nhung "d~a chU moi".

nhi€u nguoi nong dan sau m(>t dem tra thanh ti phu, va d6ng thoi ciing c6 th€ trd thanh thåt nghi~p : "Hiiy xem phån lOn nhii'ng nguoi tung la nong dan nay dii dting ti€n hån Mt da mlnh M lam gl - m(>t se> thl xay nha, mua xe, khong it nguoi con ue>ng ru<Ju, danh d€ ... Råt it nguoi tai l~p nghi~p du<Jc, h'.l om se> ti€n d6 (ve>n la Mt - m(>t phuelng ti~n sinh nhai truy~n doi) cho Mn khi tie u tan he't cM khong sinh l<Ji them du<Jc gl. Ngoai se> ti€n d6 ra, khong c6 ch6 trong cu(>c se>ng moi khi b~ bUl ra khoi ru(>ng d6ng. Bung Ja, nguoi nong dan c6 ti€n My, nhttng tht!c te' la dang bi måt vi~c lam, va ciing khong it nguoi VI c6 ti€n rna b~ tha hoa di ".

Cao trao <lang dång kh~p ndi. Tu nam 2000 de'n nay, nhung cu(>c bi~u tinh cua nong dan doi Mt dii blit dh gia tang cuong d(> . B~c bi~t tu dh nam 2006, cac cu(>c bi~u tlnh nay b(>c phat m<;tnh hein bao gio he't. Cac d~a di~m nhu vuon hoa Mai Xuan Thuang a Ha N(>i, se> 5 Le Dua a Sai Gon la nhung d~a di~m quen thu(>c cua nguoi dan b~ tuoc do<;tt tai sån, d6 la chua k~ cac uy ban nhan dan xii, phuong, huy~n, tinh a cac d~a phUelng. CMng ta nen nbO rång nhung nguoi dan nay chl len Ha N(>i va Sai Gon la cac trung tam quy~n h,tc trung uelng khi h'.l dii qua moi mon sau nhii'ng thang ngay khie'u ki~n khong ke't quå a dia phUelng. Nhung buc xuc cua nguoi dan n6i chung d~u Mn tu Mt dai nhu'ng c6 th€ phån ra tu nhi~u ly do khac nhau:

1. Trtlng thu <låt danh cho eac khu cong nghi~p. Ngay nay, cong cu(>c hi~n d<;ti h6a dang dån t<;to ra nhUng e>ng kh6i cao vut, nhung cong xuang nha may ngay tren d6ng ru(>ng phI nhieu d m(>t se> d~a phUelng. Ni€m vui åy se tron dåy ne'u nhu khong c6 canh d nhi€u lang xii, nong dan treo dy cu5c len vach rna chua bie't bii t dh cu(>c se>ng tie'p theo nhu the' nao. Ung Lu'U Trung, xii Lu'U Xa, huy~n Yen My (Hu'ng Yen), måt cho dt! an khu do thi da Cong ty Thang Long hein 200 hecta. Cå cai canh d6ng mau mo hOrn nao gio vling tanh vling nglit. Nguoi lang sau khi giao xong ru(>ng cho chU dt,t an dii rut vao lang, nguoi thl bueln tråi tha phUelng kie'm se>ng, nguoi len thanh phe> ch<;t y ch<J "nåm vting", l<;ti doi quang ganh lang thang khlip phe> phuong ban d<;to .. . d huy~n Van Giang ben c<;tnh thl dang ce> dm ct! voi Dt! an khu do thi thuelng m<;ti du l~ch Van Giang. Cai lang Phl,lDg Cong bao doi c6 ngh€ tr6ng cay canh dem v€ st! tru pM, giau c6 cho lang, the' rna bay gio, nong dan danh phåi giao gån he't ru(>ng Mt cho du an do thi cua m(>t cong ty eua Ha N(>i. Truoc mlit, nguoi dan phåi de>i m~t voi dnh måt dåt, thåt nghi~p, con chlnh quy€n dia phUelng dung truoc bao nhieu ap lt,tc ca tu prua nha dh tu lan nong dan. T<;ti Thai Blnh - que hUelng da nhung canh d6ng nam tån, muoi tån khi xua, bay gio l<;ti la nhii'ng canh d6ng khong VJ;1, nhii'ng khu ru(>ng khong mua . Chua bao gio nguoi Thai Blnh l<;ti quay lu'ng voi d6ng dåt que rn1nh. The' rna bay gio h'.l VI phåt tri€n cong nghi~p do thi, dii nhuong he't nhung "bo xoi ru(>ng m~t" cho dnh lam cong nghi~p. Cong nghi~p dau chua thåy, nhu'ng dii thåy hang tram hecta co m'.lc hoang. Nhi€u neli thu Mi Mt xong l<;ti cho thue tr6ng cay nuoi ca . Theo ong Nguy~n Lån Diing, d<;ti bi€u qUe>c h(>i kh6a XI thl cting voi qua tdnh

62.

Vi~c do thi hoa cua crunh quy€n dang di sai duong va

d~ l<;ti Mu quå nghiem tr'.lng. Båt nong nghi~p, nhåt la Mt phI nhieu a hai d6ng bång chau th6 song H6ng va song Crru Long, bao nhieu nghln nam moi du<Jc b6i diip nen. Nhung tåc Mt quy gia d6 dang le khong du<Jc d(>ng toi, phåi giu M canh tac, phåi dU<Jc tang gia t~ bång canh tac, cM khong phåi betong hoa . Båt trong do t~ ta con liing phi råt nhi€u, dang le ngoai khu vt,tc di san kie'n tru c, ta phåi t~n dl,lDg Mt bång cach xay nhung khu nha cao tång, c6 quy hO(,lch dang hoang chu khong phai cao thåp l6n nh6n nhu hi~n nay .

Båt d€ phåt tri€n cong nghi~p hi~n nay ta van con råt nhi~u . B6 la cac vting dåt khong th€ canh tac du<Jc do bi da ong hoa, b~ b<;tc mau, hay nhUng vting Mt ven bi€n mi~n Trung, d6 bao nhieu cong suc ra d€ thau chua, rUa m~n v~y rna trong cay lua van khång khiu ... Rei day se con bie't bao nhieu canh d6ng lUa nua se bi tie'p tJ;1c lån chie'm va bie't bao nong dan triing tay? Theo tai li~u cua H(>i Nong dan Vi~t Nam, m6i nam c6 khoang 200.000 hecta dåt dai b~ thu h6i, keo theo 1,5 tri~u nong dan måt Mt, måt vi~c lam, thu nh~p . Rieng khu vt,tc Ha N(>i, m6i nam c6 tu 12.000 de'n 15.000 lao d(>ng khong c6 vi~c lam, rna phån dong trong se> d6 la nguoi chua qua dao t<;to. d cac thanh phe> lOn, nong dan van con c6 le>i ra bång cac hO<;tt d(>ng d~ch VJ;1, bu on ban nho ... Nhttng de>i voi khu Vt!c nong thon rna måt he't Mt, thl nhi~u vån d€ xii h(>i d~t ra, bUc xuc va lau dai .. . Mat khac, thie'u vi~c lam, thua lao d(>ng dan Mn ngheo d6i, phåt sinh nhi€u t~ n<;tn xii h(>i, va dong chåy dan cu d6 v€ cac do thi lOn se lam cho cac vån d€ xii h(>i dng tra nen nghiem tr'.lng.

2. Trtlng thu <låt danh cho eac khu hli <ljnh co'. Vao thang 7/2000, Chinh phu phe duy~t du an 353 lam duong tu Håi Phbng di B6 Sein. B€ tht!c hi~n dt,t an nay, nMn dan khu VJ;1ng HUelng thu(>c phuong V<;tn HUelng, V<;tn Sein, Ng'.lc Xuyen (Thi Xii B6 Sein) dii chåp hanh nghiem vi~c di chuy€n, giåi ph6ng m~t bång, t<;to di€u ki~n cho cel quan chuc nang xay dung con duong.

Phap Am Ph~t Dan 2007


Dap l~i, chinh quy~n Db Sdn hUa se t~o di~u ki~n thu~n l<;li nhåt trong vi~c ca"p Mt tai d~nh CU cho ba con. Nam 2003, con duong cd bån da lam xong, nhu'ng nhi~u nam da troi qua rna nguoi dan vån chua c6 ndi (j moi, he,> pMi song våt vudng trong nhii'ng khu nha t~m, trong khi d6 chinh quy~n Db Sdn l~i "tai d~nh cu" cho hang lo~t cac quan ehll'c chinh quy~n t~ xa, th~m chi he,> con c6 dåt "bie'u" cho hang lo~t can bQ chu chot cua thanh pho Hai Phong. Trong t6ng so khoång 200 suåt Mt tai d~nh cu (m6i suåt tit 60 m 2-300 m 2), dU<;lC thanh pho quye't d~nh ca"p Mt thl c6 Mn qua nd'a l~i dU<;lc cåp cho nhung v! can bQ cM chot, nguoi nha can bQ, can bQ eua t~ xa va cua thanh pho Hai Phong. Vi ~ e chia chac va bie'u xen dåt dai nay con dU<;lC mQt

et,tu SI quan loi ra anh sang nhu'ng hån than ong ta ding c~u bao tråy tr~t. Du day la mQt s1:l' vi ph~m ranh ranh voi tang v~t va voi muc dQ vo cung tråm tre,>ng VI n6 dU<;IC coi la Vl,l tham nhiing, chia cMc Mt dai di€n hlnh c6 t6 chUc, the' nhu'ng vao ngay 29/8/06, nguoi dan ca nuoc bang hoang khi nghe tin tue truy~n hlnh: Cac b~ cao chl b~ toa tuyen ph~t "canh cao" va m6i ngu'oi chl b~ ph~t 50.000 d6ng! Ro ding la toa an xem du lu~n nhu co rac! Ke't qua phien toa da th6i bung len n6i buc xuc va s1:l' thåt ve,>ng da du lu~n va nguoi dan, nhåt la voi nguoi dan ~ xa D6 Sdn.

3.

va ddn gian Mn: an cti6'p Ctla dån.

Vao nam 2002, Tlnh uy Ca Mau nhln thåy dU<;lC vi~c giao dåt t1:l' tuc cho cac ddn v~ lam kinh te' giong mQt hinh thuc "d~i d~a cM" VI cac ddn v~ nay khong trl:l'c tie'p san xuåt rna cho dan ngheo thue muon l~i nen da ra chl t~ chån chlnh, thu h6i . Chu trudng thu h6i Mt ca"p khoan l~i cho dan ngheo da du<;lC thOng qua . MQt cUQc thanh ly, x6a s6 cac "d~i d~a chu" dU<;lC tie'n hanh råm rQ . Xin nMc l~i, hang ch~c nam qua, nhi~u nong dan ngheo Ca Mau d cac huy~n PM Tan, Cai Nuoc, U Minh ... song lOe'p "ta di~n" lam thue, muon Mt cua nhung "di~n chu" la cac "ddn vi lOnh te' t1:l' tuc". The' nhu'ng phån lon Mt thu Mi l~i du<;lc ca"p cho can bQ tit dnh Mn huy~n, d€ r6i nhung nguoi nay tie'p t~c song tren lu'ng cua nhUng "ta di~n". Nhi~u ta di~n phai thue, mua l~i hoilc lam muon cho cac "d~a cM the' h~ moi" ngay chinh tren manh Mt rna gia dinh mlnh da canh tac truoc day . ChUc Vl,l dng cao, nguoi cang giau c6 thl thau t6m Mt dai dng rQng. MQt can bQ cua xa Nguy~n Vi~t Khai buc xuc: "Dan chUng toi con hang tram hQ ngheo khong c6 Mt san xuåt, Mt t1:l' tue thu l~i thl khong xet giao cho he,> rna ca"p cho nhi~u can bQ tit dnh de'n huy~n, so "can bQ dia chU" nay khong canh tac, giu ritng rna muon ta di~n lam hoilc sang ban hudng l~i hang chl,1c, hang tram tri~u d6ng. Nhi~u l~n d~i bi€u lIDND dnh, d~i bi€u Quoc h9i tie'p xuc cd' tri, dan ngheo bo cong an vi~c lam Mn kln ca

Phåp Am Ph~ t 8 ån 2007

Mi truong. Nhu'ng r6i nguy~n ve,>ng da he,> cu bi cac d~i bi€u hua hyn Wi lui khie'n he,> vo cung thåt ve,>ng". Theo di~u tra sd bQ cua håo Tu6i Tre, xåp Xl 20 can bQ chinh quy~n va Dång bQ d~a phudng chia nhau xau xe hang tram hecta (ha) Mt. Nguoi "heo" nhåt cling dU<;lC 2,5 ha, c6 nhiIng ngu'oi chie'm dU<;lc hdn 10 ha. Milt khac nhUng "d~a cM moi nay" con t1:l' tuc cåp cho vo so can bQ khac, trong khi d6 hang tram hQ dan ngheo khong c6 Mt d d~a phudng l~i cong lu'ng ra lam ta di~n cho can bQ. "Ban dåt cong nhuban mo rau" Tren day la nh~n xet cua Thie'u tuong Tqnh Xuan Thu, Ph6 t6ng c~c trudng T6ng Cl,lC An ninh - BQ Cong an. Theo ong thl dnh nao cling c6 chuy~n chinh quy~n cåp cd sd hån Mt vo tQi V~. Cac ki€u tham nhiing Mt dai thi muon hlnh v~n tr~ng. Chång h~n, cd sd khi quy ho~ch Mt dai thl ke gian. C6 khi dåt ru9ng tot thl håo la Mt c6n bai d€ d~ chuy€n sang ml,lc dich sd' dl,lng khac. Xa tdnh len tren thl tren duy~t k:Y, duy~t ky xong thl bie'n tit Mt ruQng thanh dåt xay d1:l'ng, ban dåt lam nha. De'n day gia tq Mt tang len råt cao. Ne'u duoi xa trlnh len huy~n, huy~n duy~t thl phai "c6 phån" cho huy~n . Con chuy~n Mt giao cho chinh quy~n cd sd quan ly, tuc la c6 mQt ty l~ Mt (cong) nhåt d~nh giao cho cmnh quy~n cd sd quan ly d€ sd' d~ng vao cac ml,lc dich cong. Nhu'ng dnh nao cling c6 chuy~n cåp xa ban Mt vo tQi V~. Ngay giua thU do Ha NQi ciing hån dåt vo tQi V~. Chung toi nh~n dU<;lC nhi~u ddn dan khie'u lO~n li~t ke ro cM t~ch xa ban bao nhieu lo Mt, bån cho ai, bao nhieu met vuong, låy bao nhieu ti~n . Ha NQi, Ha Tay, Tay Ninh, Be'n Tre ... d~u c6 chuy~n nay . R6i chuy~n cmnh quy~n giao Mt cho doanh nghi~p "rna", th~m cm giao dåt cho ngu'oi nha, hoilc giao dåt cho doanh nghi~p d€ doanh nghi~p nhU<;lng l~i cho ngu'oi nha . Nam bQ, Tay Nam bQ, mi~n Trung, Tay nguyen, mi~n Blic ndi nao ciing c6.

es

MQt ki€u nua la låy Mt nong nghi~p cua dan chuy€n d6i ml,lc dich sd' dl,lng. Doanh nghi~p thue Mt, pMt tri€n khu cong nghi~p thl lam d1:l' an dU<;lC pM duy~t dåy du, dU<;lC ca"p dnh quye't dinh giao Mt. Du<;lc giao Mt r6i l~i thuong tim cach chuy€n m~c dich, bån d€ låy ti~n. Råt nhi~u truong h<;lp dan bie't cMc chlin la sau khi dån tu cd sd h~ tftng, gia Mt tang len 100 lån. Dåt åy cua dan nhu'ng ne'u nguoi dan muon dån tu cd sd h~ tång di ban thl khong bao gio dU<;lC, nhu'ng doanh nghi~p (c6 con dåu d6ng vao) thll~i dU<;lc.

* * * Qua nhii'ng bai båo tren ta c6 th€ tMy du<;IC ding tlnh tr~ng cuop Mt da dan cho du duoi nhung danh tit hoa my nhu tai dinh cu, quy ho~ch do t~, quy ho~ch khu cong nghi~p hoilc an cuop mQt cach trling tr<;ln vån dang di~n ra mQt cåch lien Wc, ngang nhien t6n t~i d khlip

63


m9i d!a phudng va trong m9i thU b~c tu xa, huy~n, dnh Mn trung udng. Bi~u nay cho tha'y ca m(>t b(> may tu hanh phap, l~p phap va tu phap d~u r~u ra va hu bOa khong con cach nao chua dU<Jc . Can b(> dang va chinh quy~n khong con coi cai lu~t phap cua chinh h9 ra gi va ngang nhien vi ph~m. Tu ngay B~i Mi x ke't thUc, tu ngay n(>i dc moi thanh l~p, tinh tr~ng khong h~ cåi thi~n rna ngay m(>t td.m tr9ng them. Nong dån ma't ru(>ng vuon, tai sån tie'p tl,1c d6 ra thanh tb! kie'm s6ng keo theo bie't bao phUc t~p, h6 sau cach bi~t gih ngheo ngay dng lon, bUc xuc oan khien ngay dng ch6ng cha't. Trd l~i cu(>c hanh trlnh di tim cong ly da 30 ngu'oi dan ngheo Be'n Tre, long toi khong khoi s6t sa. Ngoai troi gio dang mua nhu trut nuoc, khong bie't h9 b~ dåy vao g6c x6 nao tren con duong Nam Ky Khdi Nghla hoanh trang? Va cu(>c doi khong Mt khong ru(>ng cua h9 se troi gi~t v~ dau trong cai xa h(>i rna phap lu~t luon luon dung v~ phia ke c6 quy~n, c6 ti~n? T6i 2/9/2006, dai truy~n hinh c6 phat lai hinh ånh ong H6 Chi Minh d9C tuyen ngon d Quång truong Ba Binh ngay 2/9/1945 voi cau: "To i n6i d6ng bao nghe ro khong?" Ciing ngay nay nhu'ng sau mudi m6t nam sau, da c6 tie'ng v9ng Mn tu khlip m9i mi~n da't nuoc: "Bång di, Nha nuoc di, Cmnh phu di! Cd cl.l'c qua! Quy v~ c6 nghe chung toi ro khong!?"

bang hoang n6i

ti~p

bang hoang

Phan Kie'n Qu6c (tu Sai Gon)

Trong ky tuy~n sinh d~i h9C nam 2005, du lu~n n6i chung va nganh giao dl,1c n6i rieng thl.l'C sl.l' bang hoang truoc ke't quå cua mon Ljch sU'. Theo th6ng ke cua 4 truong d~i h9C la BH Su ph~m Ha N(>i, BH Ba L~t, BH Su ph~m TP. Sai Gon va BH Su ph~m B6ng Thap cho tha'y ty s6 tren trung binh la 1130' Nhi~u nguoi da th6t len: "chua bao gio di~m tha'p nhu the'!". Ba thang sau m(>t cu(>c h(>i thåo do Vi~n Nghien cUu GD, Truong BH Su ph~m TP. Sai Gon t6 chUc sang 8-11-05 nhåm tim ra nhil'ng giåi phap khlic phl,1c. Bu6i Mi thåo da neu len nhii'ng va'n n~n trong vi~c day va h9C mon sU', cu th~ la: - s61U<Jng gio d~y qua it. - lUdng giao vien qua tha'p. - n(>i dung kho khan. Chua k!p hoan h6n, Mn ky thi nam nay (2006), ba con hli m(>t phen cha'n d(>ng: t~i B~i h9C Ba L~t, tren 17.963

64

thi sinh khlip ndi trong cå nuoc dl.l' thi da c6 Mn 1.022 thi sinh lanh tni'ng 0t (O di~m). Til sU' trong tni<tng hl)c ... Sau nhi~u nam buc xuc voi tinh tr~ng d~y va h9C sU', sau khi phån tich nhii'ng nguyen nhån dua de'n tinh tr~ng "bang hoang" nay, tam tr~ng chung cua m9i nguoi hh nhu la dang d6i dh truoc m(>t bai toan qua kh6 . LUdng tha'p? thi cu tang len! N6i thi d~ nhu'ng thl.l'C hi~n thi de ra vo s6 va'n d~. Tang ludng cho giao vien sU' thi cac giao vien d~a, van, giao dl,1c cong dån, th~m cm cå giao dl,1c th~ cha't d~ dang ng6i yen chllc? Va r6i voi muc lUdng qua tha'p nhu hi~n nay tang bao nhieu cho vua? Thoi lU<Jng it? thi cu tang len! Ai cha, cai nay coi b(> gay dåy . Voi m(>t thoi kh6a bi~u cl.l'c ky n~ng n~ nhu hi~n nay c(>ng voi cac gio h9C them, phl,1 d~o .. . rna ne'u tang tie't nua thi cac em chI c6 che't tudi . Con ne'u phåi hy sinh m(>t s6 mon thi hy sinh mon nao? Toan, Ly H6a va ngo~i ngii' la ba't khå xåm ph~m, chAng le mang Van, B~a, Giao dl,1c cong dån ra te' thån? chlic chlin la khong 6n vi xem ra trinh d(> cua h9C sinh ngay nay mon nao trong ba mon nay ding "bang hoang" cå. N(>i dung kho khan? Lam the' nao M n6 sinh d(>ng khi giao vien khong c6 di~u ki~n v~t cha't M dh tu'? Lam the' nao d~ cu6n hUt h9C sinh voi m(>t thOi lU<Jng qua eo h~p? H9C sU' phån lon la nhung con s6, nhung sl.l' ki~n, trong hoan cånh nhu vh chlic chlin la phåi h9C thu(>c long chU khong th~ nao blit h9C sinh suy di~n ho~c binh lu~n r(>ng ra dU<Jc. Tu hai nam nay, B(> Giao Dl,1c chuy~n huong ra d~ bång cach yeu du thi sinh phåi hi~u va'n d~, phåi bie't phån tfeh, suy lu~n ... nen moi cho ra kEt quå "tha'p khong th~ tha'p hdn" nhu the'. Ne'u khong phåi khåu t6 chuc d~y va h9C thi chlic chlin phåi lu'U tårn Mn n(>i dung. Trong chudng trinh hi~n nay, lop 11 va 12 chI h9C sU' "cach m~ng", nghla la tu khi Vi~t Minh nlim chinh quy~n cho Mn nam 1975. M(>t giai doan rna thea ong Vo Van Ki~t thl vfrn con "c6 hang tri~u nguoi vui rna ding c6 hang tri~u nguoi bu6n" . Va m(>t khi vfrn con hang tri~u gia dinh mang tårn tr~ng a'm uc khi con cai phåi h9C cho bång thu(>c di lo~i sU' "dch m~ng" a'y trong m(>t xa Mi con mang d~m cha't thU hån thi chlic chlin se ånh hudng len sl.l' ha'p thl,1 cua h9C sinh. M(>t y kie'n kha d(>c da o, m~nh d~n d~ c~p thing Mn n(>i dung sach giao khoa. Giao vien Ha Van Th!nh, khoa ijch sU' Truong BH Khoa h9C Hue' cho rång: "dn phåi vie't l~i ijch sU', lam sao d~ ljch sU' d9C cho hay. qch sU' Trung qu5c d9C vao tha'y cai h6n trong d6, c6 sl.l' dan xen giua van bOa va ijch sU', giua truy~n th6ng va long tl.l' hao ra't ro rang. Con minh thi chI m(>t chi~u, luc nao ding chI djch thua ta thAng, d!ch bao gio cling hen nhat, ta bao gio cling cao thu<Jng, dling cåm. M(>t chi~u nhu v~y mai thi h9C sinh cling khong tmch, th~m cm t~o m~c cåm lua d6i". Cling trong chi~u huong nay, tie'n Sl sU' h9C Ph~m Ng9c Tung, giång vien BH Khoa H9C Xa H(>i

Phli p Am Ph~ t Då n 2007


Nhan van Ha N9i cting nh~n xet ding: "ChUng ta dang nhln l~ch sU' dan t9c m9t cach phie'n di~n, chl c6 chie'n tranh cach m:;tng, kh6ng du'a van lich sU' van hie'n, l~ch sU' d1,l'Ilg nu'oc nen kh6ng håp dh du'<;1c ngu'oi he;>c". Nhu'ng c6 le con lau lAm cai che' d9 t*h thu'<;1ng rna ng:;to m:;tn nay moi nhln ra va sU'a sai nhti'ng sai låm tren. Va n6i thea m9t bai van trao phUng thoi sI!, thl ngay åy la ngay Vi~t Nam do:;tt chuc v6 dich World Cup ...

Khi d~ c~p Mn n9i dung, nhi~u ngu'oi hay co khuynh hu'ong gån li~n vi~c he;>c sU' va phåm chåt con ngu'oi. D:;ti M la ".. . Th6ng qua nhti'ng bai he;>c lich sU', giao vien cung he;>c sinh dl!ng l:;ti tirng trang sU' ve vang cua dan ti?c, nhUng bu'oc tie'n cua nhan lo:;ti. Nhung trang sU' hao hung du'<;1c du'a van sach giao khoa kh6ng chl nhåm giup cac em hi~u du'<;1c tie'n tdnh lich sU' cua nhan lo:;ti, da dåt nu'oc rna con co y nghIa to lOn: giup cac em nhln l:;ti qua khu cua dan t9c d~ tu do lam n~n tang tie'p bu'oc tu'ång lai" (GV Nguy~n Thu~n Quy, tmong DH Su'ph:;tm D6ng Thap). Dil!u nay dung nhung cting chl tu'ång d6i thOi. Co bao nhieu thu khoa d:;ti he;>c, bie't bao sinh vien xuåt sAc, c6 bao nhieu ngu'oi thanh d:;tt trong xa Mi co th~ noi dung nam len ng6i cua Le Thanh T6ng ho~c thui?c vai cau trong bai H!ch Tu'ong SI cua Trån Hu'ng D:;to? ChAc it lAm. Nhung di~u do dau c6 lam sUt me cai g6c Vi~t Nam cling nhu' con du'ong thanh d:;tt cua he;>. Ngu'<;1c l:;ti, bie't dau nhti'ng Bui Tie'n Dling, Nguy~n Vi~t Tie'n, Mai Van Dau l:;ti co th~ k~ vanh vach v~ "nhUng sI! ki~n ijch sU' tieu bi~u th~ hi~n tlnh doan ke't chie'n dåu giii'a hai dan t9c Vi~t Nam va Uo trong thoi kY ch6ng Phap va ch6ng Mf'. Trong m9t khia c:;tnh khac, khi n6i de'n tårn quan tre;>ng cua qu6c sU', nha nu'oc thu'ong låy cau noi da H6 Chi Minh: "Dan ta phai bie't sU' ta, Cho tu'ong g6c tich nu'oc nM Vi~t Nam", nhu'ng vi~c lam cua che' di? l:;ti di ngu'<;1C lai 180 di? De'n ngay hOrn nay he;> vh ge;>i 6ng ta la "cha gia da dan t9C". Tu'<;1ng, lang va d~n tho da 6ng ta nhi~u hån båt kY m9t anh hung dan ti?c nao. Ne'u rna n6i v~ ngan quy duy tu thl n6 con gåp tram nghln lån hån. Trong mi?t ng6i chUa n6i tie'ng o Ha Ni?i ngu'oi ta da d~ hlnh tu'<;1ng cua 6ng H6 ngl! tr! o giua gian thO, va "chåu" chung quanh la cac "anh hung" khac trong do sanh vai Truong Chinh va vua Quang Trung! T:;ti Sai Gon, hlnh 6ng H6 cting ng:;to ngh~ ngl! tr! trong gian chinh cua d~n tho Vua Hung trong d~n Vua t:;ti Go våp. Ngay nay ne'u d~t cau hoi voi cac em ding: Nu'oc Vi~t Nam du'<;1C khai sinh ra tu thoi nao? Thl kh6ng it cac em tra loi: tu nam 1945' R6i co bao nhieu ngu'oi khi ra Ha Ni?i da Mn tham lang H6 Chi Minh va bao nhieu ngu'oi da vie'ng D~n Hung ho~c D~n Hai Ba Trung? Ro rang la cach d:;ty sU' trong nha tmong va ngoai CU9C doi hoan toan kh6ng c6 y "cho tu'ong g6c tich nu'oc nM Vi~t Nam". Va sau cung, cMng ta keu gao ding cac em hQc sinh Mt sU', nhung thU' hoi nhii:'ng cay d:;ti thl,l cua lang sU', nhti'ng sU' gia, nhung nghien cUu gia da co ai c6 phan ung gl khi nha nu'oc ci?ng san ban dung Ai Nam Quan cho Trung Phap Am Ph~t Dan 2007

qu6c cling nhu' nhti'ng nhu'<;1ng b9 lanh th6 va lanh hai? Chinh cac ~ moi la nhti'ng nguoi c6 trach nhi~m v€ tr1nh di? sU' cM kh6ng phåi la cac thåy ho~c cac em he;>c sinh.

... de'n sd tniCtng dm Theo m9t SU' gia n6i tie'ng cua che' di? la 6ng Du'ång Trung Qu6c thl "L~ch sU' chI håp dh va tro nen sau silc khi dl!a tren thl!c ti~n doi s6ng xa hi?i. Suc m:;tnh 4ch sU' kh6ng chl nåm trong ca.C sI! ki~n xå cU'ng rna quan tre;>ng la y nghIa xa hi?i cua no ... " Ne'u noi nhu' the' thl c6 le thay VI phåi cho cac em qua trU'ng vit (O di~m) thl phai phat cho m6i em m9t cai bång khen moi dung VI cac em da ap dl,lng sU' van cui?c doi mi?t cach cl!c kY bai ban va chinhxac. SuO't hai nam he;>c 11 va 12 he;>c sinh chl he;>c sU' "cach m:;tng", nghIa la sU' tu ngay c6 Dang, cac em du'<;1c d:;ty d6 rång che' d9 cua ta la m9t che' d9 u'U vi~t, m9t che' di? di len tu chie'n dåu, tu nhung hy sinh to lon cua toan dan. Qua bao nam thang chie'n tranh, dang c9ng san da lanh d:;to nhan dan danh thAng hai ke thU sirng so lå Phap va My, gianh l:;ti di?c l~p cho dåt nu'oc. De'n nhti'ng nam thang kh6 khan, Dang l:;ti lanh d:;to sang su6t c6ng CU9C d6i moi du'a dåt nu'oc ngay dng giau m:;tnh, van van va van van. Nhu'ng ngay khi ng6i ghe' nM truong nhai di nhai l:;ti nhung di~p khuc åy thl cac em da chU'ng kie'n du'<;1c nhti'ng båt c6ng, nhung tieu cl!c, nhti'ng t~ n:;tn dåy r~y trong xli Mi. Bie't baD em da bi lo:;ti oan m~c du ke't quå thi tuy~n råt can chI VI che' di? di~m thu'ong cho cac con em thu'ång binh li~t Sl, gia dlnh c6 c6ng voi cach m:;tng, gia dlnh vung sau vi'lng xa, gia dlnh kho khan (rna thl!C te' he;> chu'a bao gio roi cac thanh ph6 lon nU'a bu'oc, VI chl dn dum til!n la co th~ thay d6i d~ dang ly 4ch bån than); ngay trong he;>c du'ong cac em da t~n mAt chU'ng kie'n nhti'ng an ti€n, dut lot d~ du'<;1c chåm d~u. R6i sau khi phån dåu c~t ll!c d~ c6 du'<;1C manh bång, cac em l:;ti cang thåt ve;>ng hån khi thåy cac cå quan, cac ch6 lam t6t d€u Ie;>t van tay nhung ngu'oi "c6 g6c ", th~m chi d6 chinh la nhti'ng b:;tn be da ch~y di~m khi con la sinh vien. Chinh VI the' trong m9t th6ng ke tren bao Tu6i Tre cach day 3 nam, chl c6 xåp xi 5% sinh vien kie'm du'<;1C ch6 lam tu'ång ung voi kie'n tMc nha truong, chinh VI the' nhan nhån tren tb! tru'ong lao d9ng, cac cU' nhan bOa he;>c di lam ky thu~t vien rap may, kY su' cd km di lam th<;1 ti~n... voi nhti'ng d6ng lu'ång di nhien råt thåp, chl khoång 100 USD/thang. Voi thoi gia sinh ho:;tt hi~n nay, may mAn lAm la nu6i n6i bån than cM dirng noi gl de'n chuy~n l~p gia dlnh, mua nha... Trong khi chung quanh bao ngu'oi chu i be d6i kh6ng bie't nhu'ng nho than quen, nho co Dang qch nen co m9t doi s6ng sung su'ong hån nhi~u.

R6i quan sat ngoai xii hQi cac em thay du'<jc nhung gl ne'u kh6ng phåi la cu hai tuån l:;ti co m9t can bi? b~ du'a ra toa VI tham nhting, VI co b:;tc, VI Ii?ng quy~n . Do la nhti'ng Vl,l lOn nhu' Bui Tie'n Dting, Nguy~n Vi~t Tie'n, 65


Mai Van Dau, Trh Qu6c Tm<Jng, Quach Le Thanh ... chU tårn voc nbO hdn thl hån nhlt hång nga y hång gia, va ch6 nao ciing co. Cac em con thåy gl qua cung cach giao thOng, qua y thuc cong dan, qua ne'p s6ng thltang ngay? Va ne'u nhln ra the' gioi, bao nhieu qu6c gia chlta h~ co nhil'ng v~ lanh d1io "dinh cao tri tu~", chlta h~ co mQt n~n dan chu "tram lån hdn cac nltoc tit bån" ma sao h<;> giau the', sao h<;> van minh the'. Bao nhieu qu6c gia co b~ day ljch sli' chlta dåy trang giåy, rna chhg ai dam xeo da h<;> mQt tåc dåt; Bao nhieu qu6c gia tit ban boc lQt chl bie't lam giau tren xltdng mau nhan dan tai sao che' dQ an sinh xa hQi cua h<;> hoan hao de'n the'? "L~ch sli' chl håp dftn va tf(~ nen sau såc khi dl,l'a tren thltc ti~n dai s6ng xa hQi". V~y voi tåt ca thl,!'c ti~n åy thli' hoi I~ch sli' co con håp dån? R6i "nhil'ng trang sli' hao hung" co giup cho cac em thåy dai s6ng them mau h6ng hay chang?

*** Bie't sli' M bie't ngu6n g6c, nhil'ng giai d01in trong qua khU la di~u t6t - ciing nhlt bie't d~a ly, van h<;>c, giao d~c cong dan ... ciing la nhil'ng di~u t6t cho leie'n thUc cling nhlt cho cach s6ng, cach xli' the', nhu'ng khong ph ai bie't sli' la di~u t6i dn thie't, va 11ii dng khong th€ låy do lam chuån ml,l'c d€ danh gia long yeu nltoc da mQt ca nhan cling nhlt sl,l' thang tie'n, van rninh da mQt dan tQc. Cach day dung mi,)t nam, bao Tu6i Tre tung ra "Di~n dan tu6i hai mItdi" qua hai nhan v~t la Nguy~n Van Th1ic va Bling Thuy Tram voi muc dich kich di,)ng cho mQt cUQc s6ng c6ng hie'n nhlt gltdng cua hai nhan v~t nay. Qua di~n dan, råt nhi~u tie'ng noi da neu len nhil'ng buc xuc trong xa hQi, nhil'ng khao khat da gioi tre, nhil'ng tui nh~c cua mQt qu6c gia t~t Mu ... V~y tM hoi mi,)t nam sau chung ta da rut ra dlt<Jc nhil'ng gl, da lam dlt<Jc nhil'ng gl? Cau tra lOi la chhg co gl ca ngoai s6 ti~n hdn tram tri~u M xay b~nh xa B~ng Thuy Tram. "Nhln ra xa hQi bay gia, chUng ta khong tranh khoi xåu h6: quan chuc tham nhling thui,)c vao hang nhåt nhl chau A; cd sd v~t chåt h1i thg ye'u kem, moi tmang o nhi~m, dItang dåy b~i blim, rac mdi; cong nhan di lao dQng nltoc ngoai b~ tra v~; giao d~c thl nh6i nhet, ch1iY thanh tich, ch1iY di€m, du thU 'co, phe ve'; håu nhlt d dau cling thåy gian I~n ( ... ) Sau cai ph6n vinh gia t1io m6t nay m6t leia, chåt IIt<Jng cui,)c s6ng b~ h1i thåp tham h1ii. Va cay dång la chung ta bie't xåu h6, bie't nglt<Jng nhu'ng vftn cu lam. Len an thl cu len an nhu'ng Iltai bie'ng, du tha, ch1iY di€m, dua h6i IQ vån tie'p t~c . Dån dh nhil'ng cai xåu do bie'n thanh chuy~n blnh thltang, chuy~n 'tlic Iltai' cho qua . M6i ca nhan Mu hi€u ding trong cui,)c dåu tranh ch6ng lai hoan canh, mlnh khong du suc" . Bay la nhil'ng tam sl,l' da dQc gia cach day l nam, va cho Mn horn nay da thay d6i dlt<Jc nhil'ng gl? V~y thl chUng ta da hoc dlt<Jc bai h<;>c gl tu nhil'ng qua khu åy?

66

Bie't sli' M thåy yeu Mt nltoc mlnh hdn, di~u åy dung cling nhlt bie't dja ly, van h<;>c, giao d~c cong dan v~ y. Nhu'ng do phai la cai sli' dlt<Jc m<;>i ngltai chåp nh~n chu khong phai thu sli' "co hang tri~u ngltai vui ma cling co hang tri~u ngltai bu6n". Toi con nM tmoc nam 75, Wp 12 h<;>c v~ the' gioi sli', voi nhil'ng Cui,)c cach m1ing khoa h<;>c kY thu~t ÅU chau hay N~n cong nghi~p Hoa Ky hay L~ch sli' hai cUQc the' chie'n ... co nghIa la nhil'ng bai kho cung va chhg co an nMu gl toi xu mlnh, vh ma hoc sinh vftn "t~ng" mQt cach vo tit, thoai mai va ke'l qua chhg co gl "bang hoang" ca. The' thl vån M d dau ne'u khong phai la mi,)t sl,l' d~ Ung voi dong sli' "cach mang"? hay dung hdn la sl,l' trai nglt<Jc giil'a nhil'ng gl d~p de trong sach vd va xåu xa trong xa hi,)i? Ne'u nhil'ng gl vua xay ra trong ky thi tuy€n sinh dang lam m<;>i ngltai bang hoang, thl m<;>i ngltai se con phai che't dung khi bie't ding trong tåt ca cac tmang d1ii h<;>c, cho du la trltang ky thu~t, sinh vien phai "t~ng" cho du cac mon: CM nghIa xa hQi khoa h<;>c Mac Le, L~ch sli' dang (ci,)ng san) va Tit tltdng H6 Chi Minh. Trong nhil'ng mon h<;>c cl,l'c ky bu6n ngu nay, ngltai ta ra suc thuye't ph~c cac em v~ sl,l' tåt thiing cua chu nghIa xa hQi va sl,!' be' tåc tåt ye'u cua cM nghIa tit ban, ra suc thuye't ph~c ding tit tltdng H6 Chi Minh la ng<;>n den pha cho cach m1ing va cho tltdng lai dåt nltoc! Phån lon sinh vien d~u qua dlt<Jc mon nay nhu'ng thli' hoi cac em con tin ho~c con nbO dlt<Jc gl khi dua nhau di tu nghi~p d cac nltoc tit ban rna dung dån la My, khi cac em dåm d1:lp len nhau d€ nhln cho bång dlt<Jc "chUa trom tit ban" Bill Gates ngay giil'a B1ii hQi 10 cua Bang, va khi ca n\I'oc dang 10 s6t vo khi vftn chlta dlt<Jc vao WTO? Båy, nhil'ng tinh hoa cua Mt mtoc cling båt dån vao dai bång nhil'ng gia d6i va cai gia d6i åy se di su6t sl,!' nghi~p mlnh. Va qua thl,l'C bang hoang n6i tie'p bang hoang. Phan Kie'n Qu6c

Ghi ehu eUa hk giå: Dltoi day la d~ thi tuy€n sinh dai h<;>c mon Ljch Sli', kh6i C (van, sli', ~a) nam 2005, do Bi,) Giao D~c Vi~t Nam s01in thao cho ca nltoc: Cau I (5,0 di€m) l. Hoan canh I~ch sli' va sl,l' phat tri€n da cao trao khang Nh~t CUu nltoc. Y nghIa cua cao trao cach m1ing do d6i voi T6ng khdi nghIa thang 8-l945? 2. H6 Chi Minh, Trung Itdng Bang va T6ng bi,) Vi~t Minh da thl,l'c hi~n nhil'ng cM tmdng gl d€ Vi~t Nam voi tit cach la nltoc dQc l~p don tie'p quan B6ng rninh vao giai giap quan di,)i Nh~t? Cau Il (3,0 di€m)

Phap Am Ph~t Bån 2007


Nhung thång I~i lOn cua quan dan mi~n Nam trong cu('>c Mu tranh chO'ng chien ht~e "Chien tranh d~e bi~t" eua My tit 1961 de'n 1965? Cau III (2,0 di~m) Neu nhi1'ng sI! ki~n lich su tieu bi~u th~ hi~n tlnh doan ket chien Mu giua hai dan tQc Vi~t Nam va Lao trong thoi ky chO'ng PMp va chO'ng My (1945-1975).0

... Ph~t Ghio chi doi cho nglim dån

dliqc bl do, dQc l~p, lam chu dåt nlioc va s6ng hoa thu~n nhau trong cQng d6ng xa hQi con nglioi cho ra con nglioi, khong bi clioog buc lam no l~ hay lam cong Cl) cho chinh quy~n, båt k~ t6t hay xåu. Ph~t Ghio khong th~ bi xuyen t~c la nhåm tOi quy~n Itlc chinh tri. Xlia nay chi co cac ong Vua bo ngoi di tu chu khong co nha tu nao nåm gin chinh quy~n ..

A

Oi Viet Nam •

xu sd

mu loa

Trån Khåi Thanh Thuy

ThOi gian nay, t6i lu6n phåi sO'ng trong hai. trt,lng tMi tlnh cam: yeu thudng, cam gi~n, sung suang va kh6 dau, hai 11m ranh giai ro net. Buac cMn ra cua Ja g~p c6ng an canh ngo. Yl v~y cu mom cho di de'n dau la bong qUt,l m6, di~u hau bau VaD de'n dåy, ngltoi tu te thl ehep mi~ng : "Cai con be sao rna dt,li, viet bai chO'ng dO'i che dQ d~ cho c6ng an no xui dåu ga"u VaD nba pM dam het lan nay lån khae rna con kh6ng dnh ra a? Kh6, noi thång, noi th~t lam gl. Du lanh dt,lo an ti~c, ba con Quang Blnh an giun an de, an nong n<;>e di chiing nua thl ciing m~c cha ehl1ng no, bån tMn mlnh an rau dua d~m bt,lc qua ngay, kh6ng an thit dan nhu lanh dt,lo dang, cling kh6ng phai an du tM m<;>i r~ nhu nguoi dan nhung ndi doi kem la du~c r5i ... Hdi dau rna thudng vay khoc muan, rna 6m dan cho ... d~m dang.

°

R5i :

Phap Am Ph~ t Dån 2007

- DQng den chinh tri, chinh em lam gl, chung no co ehinh quy~n, co b~o Il!e trong tay, mlnh ehl la dan ba, con gai, 1. vil'a bång eai bat up, co phåi Nu Oa - bång ba måu ruQng dau rna doi dQi da va troi? Nhung ke rach chuy~n, sang tai ... dang, diec tai dan lanh thl båo: - TQi gl ehu tQi noi xa"u e~ H5 la ea"m ky. C~ H5 la ngltoi co c6ng vai dan, voi nuac nay, d~c bi~t co c6ng dao t~o ra IOp nguoi ke e~n la dang vien dang cQng san hi~n t~i, ti tu6i dåu no dau co biet ngay xua kh6 nhu the nao? Den cdm kh6ng co rna an, qufin ao kh6ng co rna m~c, trong nha kh6ng co b6ng dang ti vi, nhUng ngoai Mong, ngoai ngo, "ti vi" ch~y dfiy duong, pha"p phoi nhu nhi1'ng canh bu5m do thåm, nau s5ng, den, trång, tim than tren IUng m<;>i nguoi (!) til' lOn, be gia tre du lo~i . Toan "man hlnh" 21 inh, can dai til' vai de'n ga"u ca lu~t. D6i cdm, ret c~t, d~m r~t giua giuong con kh6ng xong. Bay gio cdm an ba bua, quån ao m~e ca ngay, no cdm a"m c~t, d~m d~t m<;>i duong, nao nha hang khach st,ln, nao giuong d~m sa 16ng, r5i ti vi mau, xe may xin, n6 con muO'n gl, doi hoi gl nua? V.V... Ma"y lao cl,l'U .. . chen binh thl båo: - T6i kh6ng dn biet dang nay xa"u xa t5i t~ de'n muc nao, chI dn m6i tMng n6 tra cho t6i 3 tri~u 8, bång muc thu nMp eua nguoi n6ng dan trong mQt nam, la t6i phåi biet dn dang [(Si, gio n6 viet bai doi I~t d6 dang, li~u dang khac len thay the c6 tra n6i t6i tU'ng a"y kh6ng? M~c xac ma"y thAng el,l'U ... cMn binh, no it c6ng lao tbanh tich, kem may mån, kh6ng biet luon I<;>t, dQi ddn, trinh bao, khai lao tbanh tich thl phåi chiu .. . than ai ngltoi a"y lo, b6 ai nguoi a"y euoi, keu gao gl, I~t d6 ai? Nhi1'ng å dan ba thich h<;>p ch~ cung .. . vit hdn thl len gi<;>ng quac quac quac, qu~c qut,lc qut,lc: - Sinh nam 1960 no eling du~c an k~o etla båc H5 r5i My, the k~o a"y kh6ng phai bång duong, bång sua thl bång Mt a? Cai con bO'Iao ... no du~e nhu the nay la nho ai, c6 phai nho dang, nhO båc, nho ch5ng con chUng taD hy sinh ngoai chien truong kh6ng? Va nhu dQng eh~m de'n n6i dau mu6n thuo, h<;> keo de'n t~n cua, ua va t~n nha l6i gfim len: - Ho cai con phån dQng kia? May co phåi ra tr~n ngay nao kh6ng? Phai dm sung ngay nao kh6ng, trong nba may c6 ai la li~t Sl kh6ng. Ma may phu nh~n c6ng lao etla ch5ng, cha, con, anh em chUng tao the hå. May con dam vu cao Bae Ho nao la e6 v~, nao la co con, nao la giet dan, pM nuoc, kh6ng yeu t6 quO'c, d6ng bao ... Bac H5 rna the a? Ca the gioi nguoi ta yeu quy bac Ho, ca Vi~t Nam tho ph~ng båc ... Tho ca eai eua quy etla båe. Chl c6 may ... may .. . ai gioi di, di con phan d9ng kia .. . cai con gioi danh, thanh v~t kia ... May chui til' dau ra hå , may kh6ng phai con chau bac H5 nhu chung taD thl may la con ehau ai hå? Hay may du~c mfty thång hm vong phån dQng n6 tru eho ti ti~n bftn eua de' quO'e My nen may tO'i måt I~i ? May cO' tlnh viet bai n6i xa"u dång, n6i

67


xåu bae, moe ehung n6 v~ d€ ehUng no dQi bom len dfru ehung tao, båt ehUng tao phai ehiu cånh gi~e gia doi kem, VI thåt lll'ng, bUQe b"mg, dem sue ll!e ti~n eua d€ danh l~i ehUng no? Banh danh! Ba con di, danh ehe't m~ no di . Cong an, ehinh quy~n nguC1i ta eho phep dåy danh ehe't me no di, tQi V~ dau da co nha nuoe eQng hoa xa hQi ehu nghla Vi~t Nam ehiu ... danh .. . Qua la mQt tr~n eu6ng phong bao t6, mQt edn ehån thudng trong .. . ti€u sii' eUQe doi 46 nam lam nguoi eua tOi . Cdn bao den gie't hang v~n dan oan tUdng da thl!e sI! ehåm dm sau nhung gi9t nuoe måt ca såu da ong H6 r6i, saG 50 nåm sau vån con bao rot, ho troi? Bang e9ng san Vi~t Nam xem ra vån ehung nao, t~t åy, vån lu'u manh con d6, vån thieh bdm mau den VaG cd th€ dan tge, va nhung nguoi dan thåp e6 be h9ng, nhUng nguC1i ca doi khong ra khoi vang vay da nhung o tem phie'u trong thoi dang tti, hay vang vay eua eu6n s6 ehi tieu trong gia dlnh eh~t h~p, eua dung tieh d~ day: 1200 em3. Ca doi dm dåu xu6ng dåt, up m~t VaG nieu edm, ån trong n6i, ng6i trong bae .... h~ nhae nghe ai noi de'n dang, lanh t~ la S9 xanh xam m~t may, khong may may nghl xem tren the' gioi nguoi ta s6ng nhu the' nao ... C6 ao tu nuoe d9ng nhu o Vi~t Nam khong? ... Chinh sI! khie'p S9 e6 hil'u, ban nang eua h9 ... da vo tmh tie'p nh~n dong mau den da dang mQt eaeh vo tu Il! nhåt nen khong bie't gl v~ thOi eUQe, khong bie't de'n xung quanh, khong nhung ngu si huong .. . båt blnh rna con to ra tue t6i khi co ngu'oi khong ehiu ngu si tmoe nhil'ng eanh ngang trai båt eong do lanh d~o dang va nha nuoe gay ra nhu mlnh. Tmoe kia, nghe loi dang g9i, båt dåu t6 dia ehu, VI dia cM "b6e lQt" nen khong du edm an, ao m~e, nay nghe loi eong an xui, båt dåu t6 "phan dQng" VI phan d9ng nh~n ti~n eua nuoe ngoai, rai tham do moe Bush vao, gay ra eUge ehie'n tranh eh6ng My lån thU 2 (I) Th~t la rni~ng eong an co vu co kh6ng, con dåu dan den

thl vua t6i, vua ngu. Oan nay con m9t, keu e~ H6 len xem, ne'u e~ co ]jnh, khong bi dang eh6n n6i trong eai rna to nhåt nuoe, khong bi dang loi ca ph6i pbeo ruQt gan ra ngoai 6 b~ng d€ dem eh6n ndi khae, ehåe ehån Cl,l se hi~n len, voi hai hang nuoe måt dåm dia l~ tuon, VI tQi da dua cå dan tQe Vi~t Nam tOi ngo e~t, duong eung, khong 16i ra eua ehu nghIa xa Mi , de'n be'n bo eua sI! di~t vong eua the' gioi eQng san, khie'n tråm dan die u dung, nM nM låm than, dung dåu the' gioi v~ du eae t~ n~n xa Mi, o nhi~m moi tmong, dInh eao tri tr~, dInh eao doi ngheo. Ne'u e~ la nguoi co tam, co the', co ly , co le, e~ se phai mång VaG måt lli ehau gian ngoan rna ding: - Cae nguoi th~t la ngu he't eh6 noi, t~i saG l~i phai ton sung, tMn thanh hoa ta cd ehu, ta khi s6ng eling du bay d~e tinh nhu m9i nguoi, nghIa la ai 6, hl nQ, t6t xåu dan eai, sai låm eh6ng ehåt. Thoi tre ta tung md dUge nhu Trån TM B9, l~t d6 nM Ly, dua dåt nuoe VaG trang sii'

68

hi€n haeh eua doi Trån, nhll'ng eai tam ta t6i, eai tai ta vdi, nen da d€ quan tMy 19i d~ng, eoi ta nhu con r6i d€ gi~t day, he't dua dåt nuoe theo Mae xit, Le uin l~i Mao it xåu xa t6i t~, bie'n hang v~n dan oan tMnh de te' tMn tren ban tho dang e9ng san Trung Hoa, ehua du con My dan tQe VaG vang thU h~n, anh em sat ph~t lån nhau, gay eanh n6i da xao thit, r~ d~u dun h~t d~u .. . Boi ta la m9t ehu6i sai låm, ta lua thåy, phan b~n, gie't h~i ca "9 con, eae nguoi khong md måt ra nhln lai con ton tho thån thanh hoa mQt ke sai låm nhu ta u'? Sao cae nguoi khong bie't ding: Thån thanh h6a lanh t~ la eån b~nh eua nhil'ng ke ngu dån. So di: nuoe Nh~t hdn nuOc ta VI h9 khong måe can b~nh nay , VI khi Nh~t Hoang nh~n ehue da di xu6ng t~n eae vung xa xoi heo lanh g~p dan, d€ eho dan bie't Hoang de' eling la nguoi trån, måt thit, eling an, ngu, bai tie't, sinh con de eai nhu nguoi thuong ehu khong phai con troi, khong phai thån ph~t. Hdn nua, da bay eua the' h~ sau bao gio eling eao va xa hdn da bay da the' h~ truoe, nen khi lanh d~o eua the' h~ tmoe da ehe't di, thl di~u t6i ky la khong dUge lam the o di ehue eua nguoi da ehe't, d~e bi~t trong linh vl!e khoa hge, kinh te', eling nhu van hoa, xa Mi . B9n lanh d~o hi~n t~i no ton tho ta VI no eling cd h9i, lu'u manh nhu ta, ehl b9n lu'u manh moi ton tho lanh t~ lu'u manh ... eae nguoi khong bie't rna con dm dåu dm e6 nghe the o ehUng no, bie'n ca tri~u tri~u dan ngoan Vi~t Nam khåp 64 dnh thanh ca nuoe tMnh dan oan Vi~t Nam, dQi ngii di~p di~p trung trung. Boi cha khie'u n~i, doi con t6 ca o, eoi la ddn hdn ca m~ng s6ng? Oan khuåt nhu the' rna eae nguoi con ra tay dan ap, m9t ba Nguy~n Thi Nåm, m9t ong Trinh Van Bo do ta gay ra ehua du hay saG rna lli lanh d~o eae ngu'oi con gieo råe tbem måm m6ng d~i ho~ len dåu ta nua, VaG dam con dån ngbeo kh6 cd el!e trong dam con dån eua ta nua? Cae nguoi hay d6i moi di, My giai ph6ng eho h9 di , M h9 dUge quy~n vung thoat ra khoi thoi d~i H6 Chi Minh ehe't nguoi eua ta, tie'n VaG thoi d~i tri thue, thoi d~i thong tin, vån rninh a eong eua ehinh ban thån h9, dua dåt nuoe ra khoi vling lay tårn t6i, dem giua ban ngay. Nen nho ca the' gioi nay ehl co m9t dåt nuoe m~t troi mge la Nh~t va eling ehl co m9t dåt nuoe m~t troi l~n la Vi~t Nam th6i dåy . Sao eae nguoi khong tI! hOi xem eung la n~n vån rninh dm dlia rna thu nh~p blnh quån tren m6i ngu'oi nh~t Ban hdn Vi~t Nam ca tram lån? Sao h9 la dåt nuoe m~t troi mge, con Vi~t Nam la dåt nuoe m~t troi l~n? Sao h9 tI! do bay to quan di€m, y kie'n eua mlnh, con Vi~t Nam thl tu day, båt bo, xie't h9ng bao ehi, bit mi~ng tMy tu (trong phien toa xii' 30-3 -2007). Ton giao eho con ngu'oi ui~m tin va hy v9ng, d6ng thoi xåy dl!ng eho con ngu'oi e6 d~o due, co tlnh thudng yeu, saG eae ngu'di dan ap ton giao, pha bo tU9ng thO, bo tu eae nha tu Mnh ? Cae ngudi ngu dån, kh6n n~n, bao thu va e6 ehåp nhu v~y I~i dudng dUdng tI! dåe s6ng, ehie'n dåu, laG d9ng va hge t~p thea gudng vI d~i eua ta u'? Gi ehao! Cae nguoi quå la nhung ke thieh dua, ong t6 eua Ezit ne xin ...

Phap Am PMt Dån 2007


Tie'e ding ong ehe't khong toan tMy. ehe't ngoai m9i dv tinh dinh . heu . , di ehUe dan . do eua ong. nen ehång dU<;1e dta tang hayhoa tang rna la nMn tang ... nghTa la bt lU ae nMn ehOn n6i. nen Mn My gio ong khong nhung khong sU'a n6i sai låm khi s6ng rna con oan oan eha"t ehl,ng. hang tri(!u gia dlnh khong x6a d6i giam ngheo n6i VI than xae ang. tu tudng ang. m6i ngay ng6n ca ti dl,ng Vi(!t Nam d~ nuai ca m9t b9 tu l(!nh bao v(! Ung. d~ phong b9n ngheo d6i qua khieh xong vao eudp xae vU't: vao vuon båeh thU. noi nuai du eae lo~i h6. beo. ca sa"u. VI t9i Dang eoi re m~ng s6ng hon m~ng ehe't. eoi ong hon ca vua ehUa quan l~i thoi xua. de'n mue nguoi dan phåi tv tlm eåu tra lOi sau ca vai ehl,le nam ehiem nghi(!m: Van nien la van nien nay Dång dem d6t nat d9a dåy muon dån Tri~u dlnh dge ae muon phh Toan dån gåy e6. mat thån el,l Ho. Ay the' rna m9t nguoi dm but nhu tai lai bt dang ea"m dat but vao nhii'ng va"n d~ bt eoi la "te' nhi". "viing dm". "di~m n6ng" nay. dii xung quanh nhii'ng va"n d~ nay dang trea du ca.e lo~i bang zon. khffu hi(!u. nao la: dan bie't. dån ban. dån ki~m tra. dån hudng thl,l. nao m9t emnh quy~n eho dan va VI dan. nao tham nhUng la qu6e nan eae ehie'n SI tren fatråna båo cm phåi kien quye't bii 'tru te nan tham nhUng v.v .. . va v.v .... a"y the' rna h~ toi huong ngoi bUt eua mlnh vao d6. dang xui båy dang ma-pi-a. dåu ga"u eiing dam quån ehUng it hge VI bt dång nMi so theo ca hai hudng: ngu dån va htu manh hoa d€ xum vlto la 16i. nhu th~ ngoi bUt eua toi la dao m6. toi ehuffn bj gid dao k~ e6 dang. ehge tie't. moi gan. xe thtt dang Mn noi ... M li1 ti~u yeu he't lån nay lån khae kham nhå tteh thu phu'ong ti(!n lam vi(!e. vo ve quanh nha tai ca 6 thang troi ehua du con xui dåu ga"u vao d~ gid lu~t dang. lu~t rirng tritng ph~t tai he't lån nay lån khae. båt toi phai khan ao gi6 dua ra khoi nha. xa eMng. Ila con. I~i tlm nhii'ng eh6n do~n tntong rna di. M9t xu sd rna nguoi dån eoi Internet nhu ke thU. eoi nhii'ng nguoi eiing bge (Bao thai) voi mlnh d hai ngo~i nhu phan d9ng. eoi dang gian manh la b~n. bae Hl, xao quy(!t dam o la cha. eoi mae xit le nin la kim ehI nam. eoi ke la"n ehie'm Mt dai t6 tien da minh la hoang de'. san sang eui dåu phl,le Vl,l. tru d~p nhung nguoi n6i thång n6i th~t nhu ca nhiin toi - m9t phl,l nu khong ta"e såt trong tay. ni).ng ven v~n 45 kY. eao 1.52 VI suy dinh duong ni).ng trong thoi dang tet: "Båt an ml phai an mi. Dang xa hoa ea"m tt bl. keu ca" ... M9t da"t nuoe nhu the' e6 Xll'ng dang vdi ten g9i eua bai vie't: "ai Vi(!t Nam xu xd mu loa ?". Xin sU'a I~i loi tho Che' Lan Vien d~ phu h<;1p voi b6i eanh xa Mi cM nghTa Vi(!t Nam lue nay (ehI thay cM d~p bång cM t(! ho~e cM d~u) : NMng ngay toi s6ng dåy la nhung ngay Mu nha"t VI mai sau doi khang th~ t(! hon Phap Am Ph~t E>ån 2007

Quan Net Due Giang. sau ngay bi Dang euop. Dem 8-4-2007 - TKTT (Tu nMn dv khuye't s6 l da dang e9ng san Vi(!t Nam)

thtidng låm Nhån di! Trån Khåi Thanh ThUy

The' la ehi em ta da xa nhau hon m9t thang. Ngay 4/3. nghT tdi ~hii'ng lån em bi ehUng g9i len dl,n tra va"n. nhung lOi em n6i voi hge vien khi md Wp d~y v~ hie'n phap. v~ quy~n t6i thu<;1ng eua con ngu'oi khi ehUa trai t~o ra (thOng qua co th~ m~ va khi huye't eua cha) - du bie't di~u d6 la ea"m ky. Khi dang dm quy~n bie'n nhung di~u phi ly thånh nguyen tåe. b9n eudp thanh quan toa va nhii'ng ke ngu si. va I~i thånh ang cM. thl di~u du'<;1e phep se trd thanh ea"m doan. d~o ly cha ang se bi gie't ehe't. nhuang cM eho van hoa dang ngV' tri. D6 la tham nhUng. khung b6. dan ap. d6i lua. d~u giL. Thuong em - m9t bang hoa bie't n6i. hon ra"t nhi~u bOng hoa eåm l~ng khae. eh! lam t~ng em bai tho: "Hoa giua rirng guom" dinh bl,lng ehuy~n tdi em nhan ngay qu6c te' phl,l nu. ai ngo 6-3 em bi båt. R6 la li1 ae ngu khong phåi gi6ng nguoi. NMn lo~i trai ma"y nghln nam tam t6i. du e6 dac ae Mn dau ehång nua. eUng bie't r6 ngay 8 thang 3 la ngay eua eh! em phl,l nu ehUng mlnh. Ngay ca nhan lo~i phai nhO tdi. tan tho. nguong v9ng. VI tren dai nay nhu nha tho Hai No (Due) tUng n6i: "Dai thie'u m~ hi~n. khang phl,l nu. Anh hUng. thi SI. hOi con dau?". Phl,l nu tu<;1ng tntng eho phai ye'u. phai d~p. VI v~y. lam nguai. d~e bi(!t la gidi may råu. ai ai eUng phai yeu thuong, giup do h9, don gian VI phai d~p ehI la hai de xuong suan eua ehang Adam khoe m~nh, can trttang. Chiim ngan nuoe ngoai nh~n dinh: "Khang du<;1e phep danh phl,l nu. du ehI bång hoa hl,ng". V~y rna 8 gia 30 phUt ngay 6-3-2007, m9t b9n euop e6 vU trang hiing h6 vao nha dQe l(!nh båt em di. khang eho em du<;1e gap me dan do ti~n biet... Thu hOi ngu nao ngu han. ae nao ae' bå~g? Chung e~~ e6 sung. eong s6 8. dill eui. xich såt trong tay. nen e6 quy~n die'e. lae u ? Bai tho bo vo khang nguoi nh~n. elll b~n dge hi~u them m9t phfrn v~ em thai. Cay dång qua em ai ... Thu nay, eh! mu6n n6i vdi em nhi~u låm, kY ni(!m giua hai eh! em mlnh nua nam qua tuy ehua nhi~u. nhttng tMt dang quy, dang yeu. Lån em md eua bude vao van phOng lu~t su Nguy~n Van Dai, eh! dang ngl,i d ban nude va nh~n ra em ngay. Thu thVe em khang xinh bång tårn anh Mi tre, khi dang tu6i 20. (miia xuån etla eu('>e doi) nhttng gu'ong mi).t em vh toat ra m9t ve dåm thåm dang yeu, ra"t ehi la nu tinh, d~e bi(!t lå dai måt sang,

69


long may ngai, mi~ng tuåi roi r6i 1(> ra ehie'e rang kh6nh duyen dang, khong nhii'ng bi6u hi~n anh euoi vui ve, rna con e6 eong nang th6 hi~n s11 h6m hlnh, giau e6 v~ ngon ngii' giao tie'p. Tu eai nhln dh tien, ehj. em mlnh da nh~n ra nhau, eung nM thåm se sat canh ben nhau trong tr~n dåu tranh m(>t måt, m(>t con truoe b~o quy~n e(>ng sån, voi s11 ngu xuån t(>t eung eua ehUng, khi khu khu giii' s11 d6i ngheo, l~e h~u, t~m b<j, ehåp va, dU<je ehiing hay cha eho Vi~t Nam, ehl eeSt vå dåy tui eMng. Du khong phåi thien tai, sieu vi~t, sieu nhiin, nhltng nhål dinh hai dua - voi phåm ehål eua Hung noi va con ehau ba Trltng, ba Tri~u - se la nhii'ng ehåt xue tae, len men eho lieh sii' dan t(>e trong ehij.ng duong nghi~t nga, dAng eay nay em ~. Horn d6, tuy ehl la lån gij.p mij.t dh tien, nhltng em da erunh thue moi ehj. tham gia Bång Thang Tie'n, trong khi lu~t su Nguy~n Van Bai da dUa ehj. vao khoi 8406, eong doan dge l~p, eung Dy ban Nhan quy~n. Quåy ganh non song nij.ng låm, bie't ro mlnh "da linh" nhltng ... da b~nh, ehj. mim euoi båo: - Cam ån em, le ra phåi lady first, nhu'ng anh Bai da ngo lOi, "dam ngo" truoe. Chj. tuy lOn tu6i, nhU'ng trong eUge da'u tranh nay, I~i "ra sau, nd mU9n" nen danh d6 Bai dij.t dau, ehj. ng5i My thOi, Y Bai la y ehUa mao Voi nguoi tot va ehu dao nhu Bai ehj. se la con ehien ngoan d~o, luon "phl:!e tung" m~nh I~nh toi thu<jng, VI ehj. da t11 nhu: Chl eui dåu truoe tri tu~ va s11 hi6u bie'L Hån nii'a ehj. eiing dang "thiing tie'n" trong tay dång e9ng sån r5i, dång dng mu loa, dge ae, ra don hi6m bao nhieu, ba con håi ngo~i dng bie't ma nang da ehj. båy nhieu. VI v~y, d6 ehj. suy nghl da. Quan tr~>ng la trong eUge Mu lranh nay, ehj. em mlnh luon e6 nhau, nhu lOi bai thå, eau hat: Tu thang ngay ehie'n Mu Ta tr~>n tlnh ben nhau Em åi - nguoi d5ng eru Ng9n co va tlnh thuång ... Chung la nhii'ng ga ehQt, ke mu, nen eu båt loan dan Vi~t Nam phåi mu loa, tam toi d6 dU<je lam vua mai mai. Crunh VI the', nhii'ng nguoi e6 doi måt sang, e6 tam h5n huong thi~n, e6 låm nhln xa, trong r9ng d~u bi dång eoi nhu ke thU, nhu gai mge trong nhii'ng doi måt eh9l eua ehung ... VI hen h~ ehung da båt em, båt Bai, hai con ngu'oi trong ngoi nha dan ehu Ha N9i rna ehj. yeu quy nhåt. NhU'ng thOi, dung bu5n em ~, s11 hy sinh lån nay eua em va Bai vo eung dåt gia, bdi dung nhu em n6i: "Bi båt ehua phåi la di~u t5i t~ nhåt". Tåt eå nhii'ng tu thuong ph~m khae, vao lu e6 nghla la tr~m dung khong loi thoat eua eUge doi, la måt mat, kh6 dau, ng9t ng~t va tie'e nuoi khon eung. Ngu<je l~i tu"erunh tri" nhu ehj. em mlnh, vao tu d6 nhåm nhap them du v! eUge doi, d€ ehiem nghi~m, th6 hi~n I~i. Coi n6i dau don, s11 uåt ke't, tieh tI:! trong nhii'ng

70

nam thang bj giam dm la månh Mt tot tuåi, mau mo, d€ sinh m~nh tu d6 nd thanh hoa. M9t thu hoa mge trong gai, hoa giii'a rung guåm em ~. Kinh nghi~m tu bae Hoang Minh Crunh, cM Vii Thu Rien, ehu Nguy~n Thanh Giang, cM Vii Cao Qu~n, ehU Ha SI Phu va ehj. Duång Thu Huång th€ hi~n ro di~u åy. Vao tu la M mai såe them ngoi bUt, eoi sinh m~nh eUge doi mlnh nhu lu'Oi kie'm sang loa trong tr~n da'u. C9ng sån dang gio giay ehe't, khong giam ham em du<je lau dau, em se trd v~ trong vong tay yeu thuång eua e9ng d5ng ngu'oi Vi~t eå trong va ngoai nuoe. Hay vii'ng tin VI em erunh la ehåt xue tae, gay men eho nhii'ng eUge bi6u tlnh eua e9ng d5ng Håi ngo~i tren toan the' gioi. Ra tu, la ehUng nhan 4eh sii', bie't dau em se vie't tie'p phån con l~i eua dång e9ng Vi~t Nam nhu euon "dem giii'a ban ngay" rna ehu Vii Thu Rien da tung vie't. Khong dn phåi sieu vi~t, ehl dn råi vao hoan eånh dij.e bi~t, trong tlnh huong lieh sii', la nguoi ta e6 th€ thang hoa trong båt h~nh, bi kjeh t~o thien tai, thang tie'n ngay trong s11 mu loa, dge ae, dot nat, t9t eung eua dång. Du ngu xuån, dång eiing du s11 khon ngoan M hi€u rling, khong th6 giii' nguyen hi~n tr~ng da't nuoe khi eå nhan lo~i dang trd mlnh dnh thue, the' gioi dang hQi nh~p toan du, Vi~t Nam dåu e6 la toa tau vet eiing phåi tie'n vao xa IQ r(>ng, ng<.1p, theng thang, såi eanh eå tam h5n dan tge. Khong th€ "ehuyen erunh" mai du<;1e. Nhan åi, than em phåi ng5i tu, du t9i em khong e6, tu6i xuan eua em dang troi di trong song såt nha tU. Canh eii'a eua h~nh pMe va hOn nhiin da vo tlnh khep l~i truoc måt em, l~nh lung, cam nin, khie'n bao nguoi ri mau, dau thuång. Hay song va nho låy - tQi du6i xuan eua em di - la tQi eua erunh dång cQng sån nay, dau phåi "eai tu6i du6i xuan di" nhu dan gian thuong vI. Lii eong an dång dang dåe thAng VI da d5n em vao b6ng toi, ngo el:!t, eling la s11 nguy~n rua, tbaeh thue eua chung: "Do Le Thj. Cong Nhiin låy n6i eh5ng. Ne'u thua, anh em eMng toi ngay I~p tue bo ngh~". Bi~u t5i t~ nay, erunh ehj. da n6i I~i voi em trong lån hai ehj. em mlnh cling di gij.p ph6ng vien Na Vy t~i khaeh s~n 30-4 ngay pho Trån HU'ng f)~o. Chj. tin, ne'u dång khong båt em trong thOi di6m nay, thl chl trong nam nay thoi, chj. va eae nha dan cM, ba con ngu'oi Vi~t tren the' gioi da ehUng kie'n h~nh phUe eua em ben nguoi b~n doi yeu da'u. Du nguoi d6 la ai, trong nuoe hay ngoai nuoe, B~eh Ngge DUång hay ehang Vi~t ki~u Anh, Tbai ... d~u y nghla nhu nhau em ~, quan tr9ng la s11 eåm nh~n va 111a eh9n eua em, la ngu5n h~nh pMe trao ra tu trai tim em ... Gio eoe ru<;1u hOn nhan eua em da bi nhii'ng ban tay eau bån etla dång b6p Vl;m, nhii'ng gi9t ru<;lu mung d6 ra tung toe, trong tie'ng cuoi dilc thång, hå he, eua lii khon, chl månh v1,ln thuy tinh eua vao long em, long ehj., long m<.!, long e9ng d5ng dau don ... Chj. ao uoe se c6 m9t ngay, em va m<.! dung erunh nhii'ng månh va thuy tinh nay, cua nat tim gan chUng ra. Nhii'ng ke dge dja, ae nhiin, rna quy song lai luon nhiin danh eao eå, thanh thån (nhan Phap Am PMl Dan 2007


d~o gåp tri~u lan tu ban), nhung ke dh cd cai che't, bie'n xii Mi Vi~t Nam tbanh m(>t thien duong mu, tbanh m(>t xii Mi den (m6i gia dlnh co trach nhi~m dong gop cho xa h(>i c(>ng san m(>t dua con hu hong), song l~i luon che tårn voan trinh b~ch, diein hlnh la a t~ Ninh. Nhii'ng ke tårn gili, an barn se gie't che't nhii'ng v~t thei rna chUng ky sinh em ~. Ke lch k)i, hieim d(>c, luon tIm m9i cach gie't che't tam huye't cua nhung nguoi nhan h~u, vo tu nhu em. Chung co tlnh dIm chan ly, h~nh phUc va nuoc måt cua toan dan trong coc m9u d(>c tai che't cMc cua chung.

La nguoi con gai can tmong, voi sI! lOn m~nh cua phong trao dan cM, tmoc suc dåu tranh, vudn len khong ngung cua c(>ng d6ng hai ngo~i, nhåt dinh se la "gh ong d~p lu'ng ong" "turn låy thåt lu'ng c(>ng san rna danh "thoi em ~ . Cau khåu hi~u ngay xua chung vh dung trong suot ba cu(>c khang chie'n, gio se la g~y d~p nat tårn lu'ng d(>c tai, Mu gia, dinh m~nh cua chung. Khi do, dam cuoi cua em se tran ng~p hoa tudi va loi chuc, ca tren m~ng internet ciing nhu giua doi thuong.

Hoa nd trong gai, trong anh thep cua gudm khud va xi~ng xlch se b~n thdm mai mai. Em trong ho~n n~n se nh~n dU9C sI! yeu thudng ng9t ngao cua tåt ca cac co, bac, chU dl. Tit hai ngo~i de'n cac nha dan chu trong nuoc, cac ban tre, thanh nien va sinh vien. Bo cmnh la net d~p truy~n thong cua nguoi Vi~t Nam mlnh em ~. Ngu9c hån voi cach banh xii' thO b~o rna dang dang ap dåt cho muon dan. Bdi suy cho cung, chu nghla c(>ng san chAng co gl tot d~p. Chl cuop boc, huy ho~i, nhiing tham va doi lita. Be'n m(>t bOng hoa bie't noi nhu em chUng ciing giam VaD ng~c toi, thii' hOi che' d(> nay con co gl M noi, M bi~n minh cho vi~c lam t6i t~, d(>c ac, ngu xuån cua mlnh? Tåt ca chl con la htai m~m bi~n bach, la tie'ng qu~ quang quac trong canh rong dem tam toi . Du co ca tram Ton Nu T~ Ninh, ca nghln Le Diing chang nua, thl nhung ke thuye't giao nay vh hi~n nguyen hlnh la nhung ke ngu dan va co chåp trong xa Mi van minh, giua lUdng tam nhan lo~i .

Bung bu6n nua Nhan di, mong em My vung 'tin d mlnh, d c(>ng d6ng, d thoi gian, chl trong nam nay la ong gia m~t såt thoi gian se pMn xet tåt ca m9i di~u em ~ . Chl ke nao di ngu9c l~i d~o ly dan t(>c, voi dan cM, tI! do, su d(>c l~p, tI! cM, tI! tr9ng moi dang bi len an. Con bi dang c(>ng san mu loa båt bo, boi nh9, thl do cmnh la di~u tI! bao. Cho du dang c6 ca tram muu nghln ke', ca nha tu va tr~i giam, voi bao nhieu cl!c hlnh, chUng vh thua m(>t nguoi con gai manh mai, trinh trång, dUc d(> nhu em, don gian VI ca nhan lo~i dang dung quanh em. Ca dan t(lc se thang hoa trong båt h~nh, dang c(lng san se suy ye'u trong v~n may . Cai d~p va sI! luong thi~n se CUu r6i the' gian nay, se lam nen 4ch sii' cho nguoi dan nuoc Vi~t.

Tit cai goc vung b~n cua d~o ly cha ong se nd ra nhii'ng bong hoa dan cM thom ngat, cMi loa tlnh nguoi, tI! do

Phap Am PMt 8an 2007

va anh sang. Em cmnh la doi canh cua Mu troi, h~nh phUc, uoc md, ciing la m(>t trong tri~u tri~u nguoi da va dang bie'n c(>ng san thanh ke thU cua nhan lo~i, dn phai bie'n måt tcen m~t Mt. Ba co bao nhieu bai, bao nhieu nguoi vie't v~ em, lOi cua c~ chlla m(>t gi9t l~ trao ra tit coc nuoc dling cay trong hi~n t~i, se len men trong bong toi, dei anh ngay bitng chie'u khåp nhan gian, dei 4ch sii' dang c(>ng san Vi~t Nam mai lui VaD quan tai che't ch6c, dei b~o chua l~i tan. Thudng em låm, Nhan di ... Ha N(>i, dem quoc Mn 161412007, Tran Khåi Thanh

Thuy

... Ngay lue nay day, ehtt Tang va Ni etla Giao HQi Ph{lt Giao Vi~t Nam Th6ng Nhå't hay hie'n than lam ke tien giae; gim nam nu ett si Ph{lt td etla Giao hQi phai la ke tien hanh. Ke tien giae thå'y trtt& nhung vo minh va kh6 n~n etla ehung sinh rna eUu vOt, thue dnh Ph{lt tinh trong ehting sinh va dlu dåt ehting sinh len ngo i Ph{lt. Ke tien hanh khong tlf thtl bang quan, quay Iling vm xa hQi, rna xong xao vao ndi tham tan, lo~n ttt<mg etla xa hQi, d~ tinh dQ hoa nhan sinh va thqe ehU'ng hoa blnh tuy~t doi vao mQi cd eå'u qu6e gia ...

da d~n lue yeu nlioe

thi eån phåi len ti~ng Trån Thj H6ng Slidng

"Mac-Le- Mao da mang de'n tang thudng cho dan t(>c trong Cai Cach Ru(>ng Båt, pM My n~n kinh te' va san sinh tham nhiing cha truy~n con noi t~n dp Trung Udng thl bao v~ n61a phan quoc!" Bh th~p nien 70, la sinh vien, tei tUng c6 cung y tudng nhu Ong Dudng Van Minh dei mong Vi~t Nam c6 dU9C "ba di~u uoc", d6 la hoa blnh, th6ng nhåt va c6 m(>t cMnh pM tot hon. Ong Minh n6i: ''f)ei xem anh em c6 lam gl tot hon mlnh kheng ?". Khi m9i vi~c b(>c 1(> r6,

71


tie'p e~n du<;1e, thl m<;>i thu ehl lå ml)t vd 1geh hu du, ngl,ly t~o, t~ h~i vå "Anh em ehång låm dU<;1C gl t5t ca!" Nuoe My tung kh6ng håi long. Gån dåy Dng Bush eling tnieh lå VNCH thie'u tinh thån ehie'n Mu, eling co ve phe phan kh6ng håi long VNCH. Nhu'ng lå ngu'oi Vi~t Nam, kh6ng phåi My, thl kh6ng VI båt eu ly do gl co th€ khuye'n khieh vi~e bån gie't nhau. Nguoi Vi~t kh6ng nen h5i tie'e, k€ eå sau nåy du<;1e bie't pilla anh em CS hung han da quye't pha tan nat Såi Gon. Nhu'ng nay da Mn lue dn len tie'ng phåi trai, doi l~i eae gia tri bi eh5i bO. Nay Vi~t Nam dang dn My ung hl), VI ba pilla Vi~t Nam eling d~u thåy dn co tv do dån cM nhån quy~n. Nhu'ng co ve My ung hl) ehanh quy~n CSVN VI quy~n l<;1i cua My hdn lå nhån quy~n eho Vi~t Nam. Nbu the' lå kh6ng tkh eve! Båy gio dang lå cd hl)i råt t5t, VI Vi~t Ki~u hi€u kl nuoe My, trong nuoe thl nhln kl CSVN. C huy~n Dng Bush kh6ng håi long thl m~e k~, nhu'ng ehuy~n d5i xU' voi dån mi~n Nam voi linh VNCH voi tU'

Sl VNCH lå kh6ng cbåp nh~n dU<;1e, nhån danh lå ehung

dong mau Vi~t. CSVN tham lam hay noi va doi hoi trach nhi~m tu pilla ben kia con mlnh kh6ng lam gl ca ngoai vi~e lo vun ven ti~n b~e ehue Vl,l . Sau nam 1975, Mi~n Nam bi keo llii v~ 20 nam truoe, eai thoi eling kh6 vua ehe't doi vua ehie'n tranh kh5e li~t 1945-1954. Nam 1975 eae thåy giao noi "thåy giao = thao giay", Il)i blin an bo bo sue v~t, di theo sau ml)t Ha Ne;>i du dån tv håo trong nge;> nh~n va bu6n nhu "phe' tieh" . Ra Mu truong qu5c te' sue dåu må danh må thång, dånh h6 to ''Thjt bo tbilng bobo". Le ra phåi tu thanh t11U thuye't phl,lc eua Sai Gon, sau "nguoi dy co rue;>ng" va " hihi sån hoa dån ngheo" rna tie'n t6i. Nguyen nMn dung la : ''Dung nghe nhii'ng gl el)ng sån noi, rna hay nhm ky nhii'ng gl Ce;>ng sån lam". Truoe 1975 Mi ~ n Nam kh6ng th€ tie'p e~n VI CS thu mlnh sau buc man såt trong ehanh saeh be' m6n toa cang. Dån t~p ke't kh6ng eho nhån tin bie't vi~e gl eua gia dlnh con d I~i mi~n Nam. Mi~n Nam da nhm CS qua lang klnh eua MTGPMN, lam sao rna "nhln kl". Dåu ai co thO d låm thl toi nam 2006, dån Vi~t Nam trong nuoe da nhln kl nhung gl CS lam. Nguoi ta tung mong dång vien t5t, nhom el,I'U khang chie'n co tinh thån qu5c gia, can tru'ong, co kie'n thUe VI co tie'p e~n eae nuoe dån ehU tv do se Mu tranh ch5ng tieu eve va ehuy€n d6i ehanh tri. Nbom nåy cling bi danh tan tac, quån thUe t~i gia! Lieh sU' con duong dån cM, tv do, nhån quy~n eh5ng tham nhling eho Vi~t Nam da vie't me;>t ehudng bi thåm r6i My ... Lieh sU' eling dang vie't nhung dong bång but mau va nuoe måt eho eul)e khung hoång eua sv trudng thånh ehanh tri eho Vi~t Nam. Nguyen do lå noi va bie't rna kh6ng lam, kl kh6ng theo, låm giå tra the o y d6 xåu xa ca nhån . Cho nen nay phåi len tie'ng doi thve hi~n dung nhii'ng gl CSVN da noi, da hua, da kl ke't.

72

Trlnh tv Mu tranh tUng vån d~ ehanh tri gi5ng do sue gio trong edn bao, dp l : giåi thleh d~ xuåt; kh6ng dU<;1C thl chuy€n sang eåp 2: len tie'ng phån d5i trong e6ng lu~n; dp 3: tie'n Mn phån khang co t6 ehuc låu dai; va eåp 4: bi€u tlnh ap Ive; eu5i eling moi la b~o lo~n kh6ng ki€m soat n6i kh6ng tien lu<;1ng dung nhu bao t5 mua då.. ., d6i ben eling thi~t h~i, nhu ehuy~n bi€u tmh co pha ho~i tåi sån da Phap vua qua. Kh6ng th€ lam theo eåm linh hay thi~t h~i ca nhån. Mu5n dung phåi barn våo eae gia tri tuc cac tu duy tien tie'n trong eae van ki~n CSVN da kl ke't voi qu5c te'. Ung M phong trao dån cM VI ngoai doi hoi thue thi va thay d6i bie'n phap lu~t phap, con lu6n phåi khång dinh me;>t di~u : Mu5n bie't eae nM doi dån cM nhån quy~n dung sai, dU<;1e ung he;> hay kh6ng, phåi sau tranh lu~n va bo phie'u; nhu'ng truoe nbåt h<;> xung dang co cd Mi My to c6ng khai eillnh thue quan di€m eua mlnh. T6i ai ng~i khi Dng Va Van Ki~t neu quan di€m khå hay : ''Tranh lu~n d€ d6ng thu~n". Quå tlnh ml,le dich tranh lu~n la tim kie'm d6ng thu~n; nhu'ng tranh lu~n kh6ng lue nao eling di de'n d6ng thu~n, con co khå nang pha sån hay phåi thay d6i . Ne'u chl lim kie'm d6ng thu~n thl bi~n phap se la tang euong tuyen truy~n . Di~u nay sai. Bi~n phap phåi la tang euong n~n tång toan dån, quy~n IVe, e6ng vi~e eho Qu6c he;>i d€ ra bi€u quye't ch<;>n IVa thay eho eU' tri . Truoe 1975 t6i eling nghT, ne'u mi~n Båc th~t sv s5ng va t6n t~i hai long voi cM nghTa CS thl phåi eho h<;> du<;1e s5ng the o y nguy~n do. Nay thl cå mi~n Båc cling kh6ng thåy hai long, thl phåi co thay d6i . Kh6ng th~ bift bUe;>e dån u5n mlnh theo khu6n kh6 co sån, lac Mu rna vh mu5n båt di båt dieh d€ dåm båo l<;1i ieh va d~c quy~n eho rieng dång CSVN. Phåi u5n mlnh theo tu duy tie'n be;> va d~o ly nhån bån eao nhåt. Dång CSVN co traeh nbi~m phåi thay d6i d€ dung ehUa tu duy moi, dang traeh lå h<;> da kh6ng lam the'. Truoe sue y eua tieu eve va d~e quy~n khåp eling trong dång CSVN, nguoi dån dn h<;>c sv kien euong can truong, tudng tv nhu ki€u hånh xU' eua nam h<;>e sinh gai tu6i 13, I~ng le eling nhau che't M lam tie'ng set gU'i thOng di~p doi quy~n dU<;1e t6n tr<;>ng! Sv m6ng mue;>i eua ke co quy~n lam cha lam m~, lam quan, lam lanh d~o khi kh6ng co gl d€ e5ng bie'n, kh6ng chju ban phat, thl ai di, qua eai ehe't eua eac chau nbO, thåy ra ehua, dang ve sat nMn eua sv ich Id d5t nat de;>e tai? T6i ung h9 dån ehu nhån quy~n VI phån Mi vi~e "bie't l<;1i ieh kh6ng lam, bie't thi~t h~i eu lam" eua dång CSVN. C6ng thue l d€ "tan pha" dåt nuoe nhu sau: d5l nat + uy quy~n = pha ho~i

Phap Am Ph~t Dån 2007


Khong phåi toi, rna cmnh d6 la di~u CSVN thuong n6i rieng tu voi nhau; tie'c thay l~i thuong lam the o phuong tnnh sai d6 chu khong phåi thuong treinh. Bau rbi truy~n th6ng Trin Minh kh6 chu6i, Ll,lc Van Tien? Sao rna trong dång diy dåy Trinh Ham ham h~i hi~n tai ? S6 nguoi t6t it oi trong dång CSVN se chl lam dU<jc di~u t6t nhåt la ch6ng tieu ct!c nho le tån m~n, mang tinh di~n hlnh trån an, trong khi dn thie't ke' uy quy~n qu6c gia qua lu~t phap, qua tt! do bao cm, cho toan dan quy~n s6ng trong tt! do dan chu. Dan chU, tt! do, nhan quy~n, da nguyen, cmnh la vån d~ cua xii h9i Viet Nam duong dl!-i, la bån l~ md cll'a ngo cho n~n chanh tri Vi~t Nam. Cong thUc 2 M mang "vong kim co" cho tri thuc la dång thuc sai: Hai Y ta = m9t Bac Sl Dua thea co sd nhu the' thl lam sao danh gia d~ chc:)ll lt!a nguoi ItU tu cho dung? Nguoi c6 khå nang tri tu~ tuc IQ du cao M nåm båt khoa h9C cong ngh~ khong nhi~u, va råi rac trong kh6i dan chung d hang cung ngo hem. Bill Gates n6i tr~n chie'n cl!-nh tranh moi la tr~n chie'n san lung IQ khåp the' gioi, ai c6 dU<jc nguoi tai thl thanh cong. Bi~u ky di~u la IQ hi~n di~n cung khåp chu khong phåi trong m9t giai dp thanh phin xii Mi hay d~a ban nao. Cling crunh di~u d6 la båt hl!-nh khie'n khong it IQ b~ thui ch9t VI st! phan chia giai cåp cua con nguoi. Tri thuc mang m9t the' ye'u la thi~u s6. Nhu'ng cmnh thi~u s6 ItU tu tri thuc moi giup suc ml!-nh da s6 thanh suc ml!-nh c6 l<ji cho dåt nuoc. Cho nen ngay cå trong qu6c Mi thl tuy dl!-i di~n quin chUng ngheo kh6 it h9C nhu'ng d~u phåi la tri thuc hay tri thll'c tuc tay ngh~ kinh nghi~m cao nhåt cua m9t ngh~ nghi~p. Nguoi dan thea cach nguoi thanh cong va nghe the o tie'ng n6i st! phan tich cua tri thUc rna dåu tranh phå'.a dåu cho bån than mlnh. Trong s6 nguoi c6 IQ trung blnh thl gia dlnh giau c6 cd may tie'p c~n giao dl,lc thanh cong nhi~u hdn. Phåi di~u tie't vi~c nay bllng cach ai cling c6 co may tie'p c~n giao dl,lc cao nhåt.

"Tri thuc hoa dan ngheo" qua vi~c tl!-0 di~u ki~n M tie'p c~n h9C vån, chU "quan quy~n hoa dan ngheo dan d6t",

nhu trong Cåi Cach RU9ng Båt va hi~n nay, la bie'n h9 thanh suc ml!-nh mong mU9i, lam "ch6 san", cho an no d~ l<ji dl,lng båo v~ dång. VI khong th~ thanh cong trong vi~c xay nha may sån xuåt thien tai M ai cling c6 khå nang tri tu~ tudng dUdng, nen dång c9ng sån vån con dung chUa st! phan chia dång cåp va giau ngheo. Tl!-o mau thuån bl1ng phan chia giai dp, kich cho dåu da nhau nhu h9C thuye't Mac-Le-Mao. Con chanh sach cao bl1ng thu nh~p båt cong rna Ha N9i dang di theo la lam thui cMt Ycm phån dåu ren luy~n. Vi~t Nam vao

wro nhu'ng khong th~ d~ the' gioi bu vao

khai thac va Vi~t Nam lam no l~ ngay tren dåt nuoc mlnh, VI chua co n~n giao dl,lc dinh cao mui nh9n, khong dao t~o n6i nhan tai. Giao dl,lc Vi~t Nam ll!-i lam thui cMt IQ khi båt h9C bai van mfru cbåp nh~n cac danh gia c6 huong dån, hu du l~ch sll'... Phap Am Ph~t 83n 2007

B~ ch6ng ll!-i thay d6i, thu ll!-i Vi~t Nam va Trung Qu6c

dang cung che' t~o rao truy~n khai ni~m d~ d~ng, mau thuån va khieu khich: "Dan chu trong dång chu khong phåi dan chU tt! do ch6ng dång". Ne'u coi yeu du «thay d6i» la «ch6ng d6i» d~ dan ap thl d6 la VI 6c «con db» con n~ng hdn "thi~n cm». Phåi coi chanh ~ la khoa h9C di~u hanh dåt nuoc. Khi nao c6 cach hay hon thl thay d6i cUdng IInh. Cung khong th~ tan thanh vi~c låy dång lam ml,lc tieu, coi dan chU trong dång la du, la giåi phap ch6ng "hl,lt hång" kie'n thuc lån uy tin trong dan, M dång låy ll!-i v~ the' tien tie'n. Cmnh VI ml,lc tieu dång CSVN khong phåi la ph5n vinh chung cho dåt nuoc cho toan th~ dan chung rna sån sinh the' h~ dång vien tu sån do. Phåi låy ml,lc tieu la con nguoi lam chuån. Qu6c Mi phåi c6 tuyen b6 quy~n l<ji nguoi dan Vi~t Nam dU<jc cuong bach giao dl,lc, båo dåm h9C vån t6i thi~u Mn dau, y te' t6i thi~u du<jc phl,lc Vl,l ra sao? Vi~c h9C hOi he't cac chu thuye't la dn thie't cho nha chanh tri, nhu'ng khong h9C diy du rna låy vi~c tht!c hi~n chU thuye't Mac-Le-Mao lam ml,lc tieu la no l~ tu tudng dang xåu h6 VI thi~n c~n, th~ hi~n trong eau n6i «kien tn Mac-Le va båo v~ cung c6 dång». Mac-LeMao dii mang de'n tang thudng cho dan t9c trong Cåi Cach RU9ng Båt, pha hUy n~n kinh te' va sån sinh tham nhling cha truy~n con n6i t~n dp Trung Uong thl båo v~ n6 la phån qu6c ! B6 la nhfi'ng di~u vo cung tbi t~ du chl moi xet theo long yeu nuoc thong thuong chu chua n6i Mn tu duy nhan bån ... Th~t ra, c6 de'n hai phuong cach chuy~n d6i xa h(>i: m9t

la da dång, hai la khong co dång nao ! Tuy nhien bi~n phap cho cå hai d~u la trao quy~n thie't ke' "thang gia tri xa Mi", chanh sach, nguyen tåc tuy~n dl,lng cong chUc, cho Qu6c H9i. Oie dång trd thanh cac doan th~ xa Mi hOl!-t d9ng theo cach xay dt,tng lu~t phap thay d6i cudng IInh ben cl!-nh Qu6c h9i. Toi cho day moi la cai nbln di truoc, d6n din, VI nuoc My dang tie'n gin Mn d6. Hai dång chanh tri etla My la hai giåi phap giåi quye't m9t vån d~. Hai dång da c6 cd che' lu~t phap M hOl!-t d9ng khong triIm len nhau ap dåo nhau du dång naa dm quy~n. Hai dång moi g9i thuye't phl,lc h<jp tac. Do d6 hai dång c6 th~ lin lU<jt tht!c hi~n tie'n b9 cha dåt nuoc. Hai dång khong con cd che' d~ mang n~ng tinh cach d6i l~p nghieng v~ chl trich "tri~t hl!-" nhau båt k~ dung sai, th~m cm dång vien dång nay c6 th~ tung luc ung h9 y kie'n cua dång kia VI da tang din tinh ke' ho~ch. Tuy khong c6 dång hay hdn, nhu'ng phåi c6 n~n tång la da c6 Mi daan ml!-nh d~u khåp, rna Vi~t Nam chua M c6, nen Vi~t Nam chua th~ lam thea tinh thån nay ! Ngay cå nguoi båa thU tin Mac-Le nbåt la Giaa su Nguy~n Buc Einh, cung d5ng Hnh la da de'n luc dat m9i thu len ban nghi st!. Ng~ quye't 1481 th6ng ke thi~t h~i v~ ngu'oi da chu nghia CS va cha thåy la n6 tan pha n~ng n~ hdn cå Phat Xit. Gin day cac dan bi~u va

73


thu'CJng nghi SI cac nu'oc kl ten ung h9 cac c6 gång doi dan cbu nMn quyen cbo Vi~t Nam. Bu'CJc bie't nay cac nghi SI Dc du' tinh se d6ng kl ten ung h9 phong trao doi t1,l' do, dan chu va nhan quyen cho Vi~t Nam. Phia Vi~t Nam dang phiin Mi quye't li~t. Nhu'ng dang c9ng san Vi~t Nam se phiii dUng tntoc m9t ch9n 11,l'a gay gåt va dau x6t: ho~c la h9 cling dan t9c tie'n ve dan chu, t1,l' do va nhan quyen (la nhii'ng gia tri ph6 quat du'ång d~i), ho~c h9 t1,l' bie'n thanh 11,l'C can cua xa h9i, va se chiu phan xU' da dan t9c va cua 4ch sU'.

Trån Thj H6ng Stidng

lam sao d~

khep l~i qua khli ? Trån Thj H6ng Stidng

Toi c6 ån tu'CJng råt t6t voi bai phåt bieiu tich c1,l'c, thei hi~n tårn long hoa ai mong mu6n dieu t6t dt.!p cho m9i ngu'oi, cling nhu' tang nang 11,l'C cho Båt Nu'oc cua ong V6 Van Ki~t. Toi cling c6 ån tu'CJng t6t VI dng ngay dng c6 nhieu bai bao VN du'<Jc tnch dang i'1 kenh thong tin Nu'oc ngoai va VietNamNet nay dang l~i bai vie't ve CU9C phong vån cua ph6ng vien bao Vi~t Weekly (My). Khi ph6ng vien trong Nu'oc, ngoai Nu'oc d9C bao etla nhau d~n da se c6 tie'ng n6i chung bi'1i s1,l' thu hUt cua chan ly råt m~nh me. Ngoai bai n6i cua ong Ki~t, g~n day toi cling du'CJc d9c m9t bai vie't ve qua trlnh I~p nghi~p cua ong Thånh khong nup du'oi b6ng ram cua ong Le Duå'n khie'n toi tin la ca tinh ong m~nh me . Chl dn ong c6 nh~n djnh dung ngu yen do thåt b~i cua CSVN thl se c6 tac d~ng xa h9i tich c1,l'c. Toi se he't suc tan du'ång kham pb~c, ne'u nhu' Ong Ki~t bay Ong Le Kien Thanh (con Ong Le Duå'n) c6 cai nhln ve Båt nu'oc khach quan hån. Qua khu bao dp khong ngan can VN VaD WTO thl qua khu CS phiii khong ngan can cac vi ung h9 pbong trao dan chu, dUng ve phia Dan.

Cling nhu' VietNamNet, toi quan tam phån ticb cua Ong V6 Van Ki~t ve nguyen do chu'a thanh cong M c6 s1,l' d6ng tam hCJp tac gina VK voi Nha nu'oc CSVN. Nhu'ng y kie'n cua toi c6 nhieu dieim khac. Ngoai vån de doan ke't, con c6 cac vån de ly giai chu'a thong su6t: Bieu 4 Hie'n phap va cach hieiu ve doan ke't dfrn Mn bi~n phap d9C dang va coi dan chu n9i b9 trong BCS la giai phap la hoan toan sai VI vfrn con d~t Dan ra ben le xii h9i; CU9C n9i chie'n 1954 -1975; va chinh BCSVN lien Wc thåt b~i khie'n khong thei c6 quyen d9C quyen t6n t~i dån

74

de'n quan dieim Ba diing chu khong phai la xu hu'ong rna chinh la giai pM p.

Ai c6 cha'p

va ai khOng c6 cha'p?

Voi t1,l'a de: "Ne'u cu c6 chåp vdi nhau, Dan t9c khong IOn m~nh du'<Jc!" VienamNet dang mu6n tuyen truyen dei c6 m9t ke't qua tich c1,l'c hån trong m6i quan h~ "Vi~t kieu - Chånh quyen CSVN". Bån tu' tim hieiu va nghI suy sau r9ng ve vån de th6ng nhåt lang Dan se thåy "c6 chåp" phån IOn xuåt phåt tu sai I~m, djnh kie'n va ca phu'ång phåp tu' duy . Cach bi~n h9 khong khach quan då'y caD len se xuc ph~m vu kh6ng, dån chånh quyen CSVN de'n vi~c khong thåy ra cai sai M sU'a. Trong dCJt CCRB, chanh quyen khong nghe Dan, rna chl khi c6 suc ep chanh tri tu Lien xo mdi chiu sU'a sai. Ban chåt, tu' duy khong thay d6i se dfrn de'n nhieu sai I~m tie'p theo, cho nen lam sai thl phiii xu6ng, khong dem xu'ång mau tai san Dan ra lam v~t thi nghi~m cho cac y tu'i'1ng ca nhån chu'a du'CJc xem xet c~n ke. M/.'>t b9 ph~n Vi~t kieu c6 oan thån nhii'ng cbanh sach tung gay ra dau don che't ch6c, nay vån chu'a du'CJc m9t lOi n6i phai, m9t nhln nh~n rninh b~ch. Nhu'ng chinh s1,l' baD thu, d9C tai, c6 chåp cua CSVN rna 30 nam sau, gia dlnh VK con i'1 I~i VN chu'a c6 CU9C s6ng 6n djnh mdi khie'n cho nhieu VK tang phån xa cach, che trach Mn oan gMt. Dan trong nu'dc con c6 bO ra di, thl VK lam sao rna dam ve h<Jp tac? Chuy~n hCJp tac con dinh Mn CU9C s6ng ca nhan va gia dlnh, råt kh6 quye't djnh t1,l' mang trang vao c6. C~n phiii chåp nh~n m9t th1,l'c te' råt con ngum la khi qua khu qua dau thu'ång, kh6 ai c6 thei quen. Khong ch6ng la t6t r6i, khong thei tay båt m~t mung, chl c6 thei m~nh ai nåy s6ng su6t doi thOi ! Hai vCJ ch6ng tung yeu thu'ång c6 con chung khi ly dj con chAng chiu nhln nhau su6t doi kia rna! D6 la Mu qua khong tranh khoi, phiii bie't tntdc khi xam hai m9t con ngu'oi .

Khi cu c6 chåp to ve chie'n thång åt phiii c6 bi~n giai s1,l' th~t, tbem dån VaD lU'a khåi d~y dau lang. Khi cu th~n

thanh boa tåt c6 phiin bi~n . C6 Le Van Tårn huyen tho~i, ngu'oi khong c6, vi~c khong th~t, thl tåt c6 che trach su' an gian n6i d6i cua DCSVN. Toi bie't Dan khong khoan dung, Nhå nu'oc cling khong nen doi cho Nha nu'dc la ngu'oi thi~t thoi phiii chåp nh~n khong Mi thu'ong khong h6i t6. Dan khong khoan dung nhu' mt.! ch6ng xet net con dau su6t ngan nam v~y d6 . Nhu'ng Dan khong "c6 chåp" nhu' CSVN hay ba mt.! ch6ng cay nghi~t chång thu'ång con dau thu'ång Dan, rna Dan råt sang phång. Dan chUng hai rnien va Vi~t kieu dii c6 s1,l' hoa giai t6t nhu' T6ng th6ng Bush vui mung n6i la con Ong Nguy~n Tån Dling cu'di m9t Vi~t kieu. Voi chånh quyen va c~ thei m9t s6 ngu'oi tie'n hanh chU tntång cay nghi~t thl khac, dii va se khong M du'CJc chåo d6n. Vi~c vinh danh nhii'ng ngu'oi d6 qua låy lam ten

Phap Am Ph~t Dån 2007


thanh ph6, ten duong nhu lam s6ng 11).i qua khu dau kh6, va dily len cac che trach mla mai. Dång vi en t6t ding nhlt tri thuc da va dang cung nhau phåi dfru tu cong suc giåi tn't ng(l nh~n cua cMnh quy~n CSVN. Nh6m cl;l'U khang chie'n truoc dåy va tuong Trh Di,'> sau nay hay C1,l Hoang Minh Chinh va nhom cac nM dån chU nhln thily viln d~ som hdn dån, len tie'ng cånh bao, sao CSVN 11).i khong nghe? Thu 11).i VN ca ong Le Duån la cai dfru trlim ng9n ne'n, nhu'ng toi cho la ong dung vao phia sai cua 4ch sit va d6 cong suc xudng mau dån chung vao chuy~n "nh9c long rna ching nen cong can gl!" nhu da trang xe eat bi~n Bong. T~ hdn la gåy chie'n d~ che giilu di~m sai di~m ye'u khong xåy dØlg n6i lOnh te' Dilt nuoc. Sau 1975 Ha N(li dåu co tl:!' ll:!'c g1).o thoc, va cho Mn nay chua tl:!' ll:!'C ngån sach lOnh phi xåy dl:!'ng ... ! Dan chung khåp troi VN My gio rilt lo lång u hoai, buc xuc Mn tl:!' thieu hay thie'u lin gie't con tl:!' tit. B~ va ch1).m quy~n l<,1i tu Ton giao Mn lOnh te', do dång vien mang oc vua con, quan cha ... Nguoi Dån nay moi hi~u the' nao la cai kM khi s6ng duoi che' d(l CS ng6i x6m tren då u lu~t phap chung cho Dån. Nguoi ta co ly do toi ding båt dfru thich nhiic l~i cåu noi da ang Thi~u, dh da tro thanh dung nhilt: "Dung nghe nhung gl CS noi rna hay nhln ky nhifng gi CS lam!". Toi may miin nhln rilt ky nhUng gl CS lam va nhio vdi tMi di,'> lo liing uc long chu khong phåi VI hi~m thli. ang Ki~t ly giåi: Truoc co ong Bill Clinton va moi dåy la ong Bush. Ne'u d~t l<,1i kh Dån ti,'>c len tren he't, dåu trudc dåy la ke thu cua nhau vån co th~ khep l~i qua khu d~ hoa blnh hifu ng~, d~ cling phat tri~n . Boi v~y khong ly nao ngu'oi Vi~t Nam voi nhau l~i khong th~ khep l~i qua khu. Nen bie't My khong thu Ha N(li, con "n6i vong tay lOn" voi ong HCM ch6ng Nh~t phat xit lOa rna ! My chl cho rhg bie't che' di,'> CS phi nMn, no l~ con nguoi nen My la ke thU tl:!' t~o cua Ha N(li khi HN ch9n ll:!'a sai. ang Bush hoa giåi vdi cMnh quy~n VN VI ca nhan ong "chua thily quan tai chua d6 W', khong tUng co thi~t h~i gl va dang nghT v~ quy~n l<,1i Nuo~ My . Mi~n Nam bie't My giup nhi~u nhu'ng My khong co du<,1C

d5ng thu~n cua dån mi~n Nam v~ ke' h01).ch dåy m~nh chie'n tranh cua My . Cao trao la ch6ng My di,'>i bom Mi~n Båc VI nguy cd sat h1).i Dån thuong. Nhu'ng chuy~n chanh quy~n Di~m tham nhiing, gia dlnh rq, kY t~ ton giao, dån khong th~ ngan du<,1C ang Di~m lån My VI qu6c hi,'>i qua ye'u ot, nhieu tri thUc con ch6ng My sai låm lo~u PMp nua kla ! PMp ch6ng My do My khong cho do hi,'> VN rna VN ch6ng My la sao ho cac v~ trong MTDTGPMN? Noi len y Dån rna cho la d6i l~p chanh quy~n la sai. Day la tlnh canh long Dån m(lt duong y cMnh quy~n m(lt neo, do cMnh quy~n d(lc tai ap che' bilt cong.

VN co "ba di~u udc": th6ng nhilt, hoa blnh va co chånh quy~n t6t hdn. Tie'c thay ngay nay Dån cling khong ngan du<,1C dång vien tham nhling, cha truy~n con n6i vua cha, vua con dåy dåy, an tren ng6i truoc ... va y dån mi,'>t duong y dång mi,'>t neo... CMnh pM l~m quy~n tham nhiing uc hie'p chu Dan chl mu6n yen 6n lam an mu6n cong blnh chu "d6i l~p" lam chi? Cam dn Cong an da giu an ninh tr~t tl:!' triln ap phe nhom bang dång kM t6t nen VN it co t(li ph1).m co t6 chUc lOn nhu Mexico ching h~n. Tuy nhien Cong an lam cong C1,l cho chanh tq trong nhi~u ngi,'> nMn thl nhu dan ong quily nhi~u Dån, khong thuye't ph1,lc ai ! Ca nhan toi, du toi co bUc xuc nghT rång Dån t(lc VN con låu mdi khåc ph1,lc h~u quå sai låm cua DCSVN, toi khong mu6n thily sai låm cu tai di~n, qua ti,'>i nghi~p Dån chUng. Nhu'ng di~u nay khong ngan toi co th~ khep 11).i qua khu, mi,'>t qua khu dau bu5n khong thay d6i du<,1c. Toi lam vi~c nay chl VI toi khong co milt mat sinh m1).ng hay thi~t h1).i lOn trong chie'n tranh, chl b~ kY t~ thi~t thoi. Hdn nua s6ng trong Nudc, m6i quan h~ thån tlnh da co phat tri~n voi ca nMn dång vien t6t, quan h~ thån nhan kha t6t va ch5ng cheo vdi nhiIng nguoi phia CS khie'n toi luon mu6n ai la ngu'oi Vi~t cling du<,1c an lanh. Chanh tq chlla m9t phh cu9c s6ng con ngu'oi. Nguoi CS luon tl:!' noi t6t v~ h9, con toi cho CS chl la phe canh d~ gåy thanh the', gianh quy~n ll:!'c, huong d~c quy~n. Ca nMn dång vien t6t hay nghI Mn cac ng9 nh~n va chinh dång vien khong hi~u v~ dång. Nhu'ng vån co th~ co nhifng viln d~ toi chilp nh~n n6i vong tay lOn thl:!'C hi~n nhu cong vi~c tu thi~n xa h(>i CUu giup nguoi cd nho, tre m6 coi chång h~n ... Toi nhu the' la do hanh trang qua khu d~ budc vao tudng lai khong n~ng nhu'ng nhi~u Vi~t lo~u co tårn sl:!' n~ng n~ va rilt khac VI cå gia dlnh ganh c~u qua nhi~u bilt h~nh che't choc tai h9a tren duong di tån, b~ bO rdi, b~ giam dm Sl nh1,lC do sai låm cua My, cua ang Di~m, ong Thi~u, ang HCM, ong Le Duån, ang D5 Muoi, ang Le Duc Th9 .... CSVN thilt b~i cho du co m9t s6 dång vien t6t la khong thie't ke' ra n6i m9t cd che' di~u hanh dilt nuoc va khong thanh cong trong vi~c bU9c dång vien s6ng va lam vi~c theo lu~t phap tie'n b9. Dång vien moi thl con giu ke, con dong vai t6t ; eling co chUc cao cang hit. Chinh nhiIng dång vien DCSVN låu nlim va t6t ung h(l da dång chu khong chl co Dån hay Vi~t ki~u ... Di~u 4 Hie'n pMp va cach hi~u v~ doan ke't Dilt nuoc

cua Dån chu dåu phåi cua dång? Dåu th~ lam gi6ng Th Thuy Hoang tUng mu6n Dilt nudc cua vua? Cac dång d~u phåi tranh cit, VI sao dång CS du<,1c dudng nhien Hinh d~o? Hay dång rilt bie't minh se gåy bilt cong tac h~i va khong du<,1c ung h9 qua bh cU' nen theo g6t Lien xo thie't ke' di~u lu~t nay?

Cling nhu bao nguoi Dån mi~n Nam thuo ily, toi cling tung mu6n chilm dm chie'n tranh qua thudng lU<,1ng d~ Phap Am Ph~t Ban 2007

75


Cho t6i noi th~t, Mi mdi giåi phong NM mtde eting t1,l' tin llim, eho t6 ehUe bau ehUe vv ; Mn khi dång vien kh6ng h~ d(lt du<;1e da s6 thl... bo bau lu6n, eu b6 nhi~m tit tren xu6ng I Trude day thl e6ng khai thue', bay gio bO lu6n M d~ b~ thao tung giåu ehuy~n ån d~nh thue' thåp eho qu5c doanh eao eho tu nhan ! Sau nay b~ ehe tnieh pM phån, e~u kh6ng n6i bO lu6n t1,l' phe trude Dan. Nbi~u 6ng h~ Mn ngay t1,l' pM la di,'>t ngi,)t b~nh vao vi~n nåm, bo t1,l' phe va eting kh6ng eho phe ... khi vling m~t !

eu

eu

Cho nen t6i kh6ng nghT t6i h<;1p tae vdi Nha nude sau giåi ph6ng la sai, eting nhu bay gio t6i noi th~t rna tMnh ra co y kie'n khae Nha nude ehl VI Nha nude co mon n<;1 vdi Dan r6i l(li noi la t6i sai. T6i ehl e6 gling lam nguoi trung tb1,l'e, lam ng9n håi dang e6 ddn trong dem t6i eting dU<;1e, mi~n la ai do bie't be'n bo blnh an rna Mn. Dang la mi,)t nhåt th€, Quan di,)i la mi,)t nhåt th€ dn th6ng nhåt doan ke't nhåt tri trong mve tieu va phudng phap ehie'n dåu, nhu'ng kh6ng th€ nao ehU'ng minh la xli hi,)i la mi,)t nhåt th€ M tim kie'm s1,l' th6ng nhåt y kie'n ki€u doan ke't d6n vao mi,)t eve nay . Mi,)t qu6e Mi kh6ng bao gio co bi€u quye't 100% nhu VN, co 1()()% VI qu6c Mi VN kh6ng co nhi~m vv d(li di~n Dan rna ehl d(li di~n dång ! Nganh y co Hi,)i y hge, Hi,)i DU<;1e hge va eae quye't d~nh dU<;1e cae Bae Sl th6ng nhåt d~ ra se du<;1e ehåp hanh råt nghiem tue va kY lu~t kh6ng tudng nhU<;1ng. Ne'u eoi Bae Sl va quan nhan la nhåt th€, låy lOi th~ da quan nhan du'di co eho Bae Sl th~ (nhu VN hi~n nay) thl kh6ng th€ dU<;1e. T(li sao kh6ng dU<;1e? Yl linh ehåt e6ng vi~e khae, mi,)t ben quan nhan hge eaeh sat h(li gay thudng tkh, ehie'n diu eho mi,)t ehånh kie'n .. .va khi co hai y kie'n hai phe thl ehua ehlie ai dung ai sai. Thi dV, ai titng nghe theo, lam dung thea CCRD la sai My . Cho nen xli hi,)i dn co kenh di,)e l~p, b~nh vi~n kh6ng co vti khi va kh6ng ai la ti,)i nhan trude mlit Bae sl. Nhi~m vv bae Sl la ehua tq eU'u nguoi båt k€ nguoi do co ehånh kie'n nao. Khffu hi ~ u "doan ke't" eua Ong Ki~t noi thie'u phfrn th6ng nbåt danh gia tlnh hlnh. Dan co e~u eae nh~n d~nh, eae quy d~nh, eaeh lam eua Nha nude dau? Cåi caeh hanh ehanh la sua sai ehu mi,)t bi,) may kh6ng co tinh ehuyen nghi~p, eae ehue vv phåi la dång vien, dang vien l(li it hge kh6ng co tinh ehuyen nghi~p, tham nhting, lam vi~e thllUng tung, ngue nga ngue nglie hanh dan qua d6i I Cae 6ng ba dang vien ca"p nho eting llinh d(lo d~a phudng co khi g6m Bae Sl ky su, tri thUe doanh gia lOn, eho y kie'n du thu ehuy~n tren doi du .. . kh6ng bie't gl he't I Ki€u nhu ehu t~eh xli ru<;1t blit, tranh lu~n quån ly tri thue Mu tranh dan ehu ! Dem dan ra rna x6c tdi cha lui la v6 lUdng tam llim ! Di~u 4 Hie'n phåp gay ra d~ d(lng xli hi,)i nhu the' do . Khi dång sai va tham nhting thl Di~u 4 Hie'n phap lam ao giap eho tham nhfing . Mi,)t dång vita sai vita tham nhting rna co quy~n eu mi,)t mlnh llinh d(lo hoai sao? Lie n X6 ehång nhfi'ng bo di~u 4 rna la dli bO he't.

76

Cho nen khi trong Nude Dan con ki~n Wng, t1,l' thieu thl keu g9i VK lam ebi eho måt e6ng. Kh6ng ai nghe dau, eu thay d6i eho t6t trude di nhu xay ehu6ng d~p, b6 eau tåt t1,l' bay v~. Dåt lanh ehim d~u. Hi~n nay VK v~ VN lam tit thi~n VI VN qua nhi~u nguoi ngheo dn giup va nguoi co ludng hu'U v~ VN d v~t gia re khi Mu åm h<;1p tu6i gia va dan ehUng kh6ng co gl mau thuån vdi VK l(li dU<;1e gh gui ba con d€ eho .. . ehe't, ti~n v~ vdi 6ng ba. Thanh e6ng sau e6 gling kha ldn eua ehl t~ 36 ehl co v~y thOi, rna nho Dan phh lOn VI VK v~ s6ng holl. nh~p trong Dan the o tmh cam gia dlnh ehu ehua VI tin vao ehånh saeh Nha nude. Chia se nhåt tri d6ng tam vdi ehanh quy~n thl khoång eaeh nay con xa llim. Qua khu dli xåu, hi~n t(li kh6ng t6t thllam sao ly le nao rna md loi keu g9i . Ba T6n Nu T~ Ninh noi vdi VK nhu la ke dang d the' m(lnh, the' dung ban d~e an eho VK dli ehl lam eho VK n6i gi~n. Ba eting noi d6i la co th€ giu ehinh kie'n khae trong khi Nha nude VN di,)e dång va truy quet giam dm eae nguoi båt d6ng ehånh kie'n, 6ng D6 Thanh C6ng va nbi~u nguoi VK khae b~ vu kh6ng, nhm biing con mlit hi~m khich, thu dO(ln . VK råt th6ng minh khi hoi l(li ba Ninh: "Lam sao d€ noi ehuy~n vdi ke noi d6i?" Trong dang dn phåi dung evm tit "th6ng nhåt y kie'n doan ke't th1,l'e bi~n" VI la ehU trudng dat da s6. Nhfi'ng pMt bi€u eua Ong Nguy~n Hfi'u Th9 dau co nhåt th€ vdi Dång rna gån vdi eae nha dan ehu bi~n nay. Kh6ng th6ng nhåt y kie'n thllam gl e6 doan ke't. Bi~n phap ke't h<;1p t6 ehUe nhu vi~e th6ng nhåt MTDTGPMN va MTTQVN la eaeh M nlim toan quy~n, tri~nieu y kie'n phån bi~n. V di Dan va eae nh6m xli hi,)i e6 th€ th6ng nhåt y kie'n v~ mi,)t s6 vån d~ M "n6i vong tay lOn th1,l'e bi~n". C6 th€ thåy CSVN va Vi~t ki~u d~u h<;1p tae lam tit thi~n trong khi vån båt d6ng v~ eae ngi,) nh~n eua CSVN v~ nguoi Vi~t mi~n Nam, oan traeh eaeh hanh tan nhån th6 b(lo vdi quan nhan VNCH va ehånh quy~n dan s1,l' VNCH.

xu

Trong kinh te' hai e6ng ty sap nh~p la d€ giåm ehi phi va tang mue h6 tr<;1 ky thu~t t~n dVng cd sd, the' m(lnh eua nhau. Trong ehanh tq vi~e sap nh~p khi hai nMn d~nh con khae nhau la di,)e tai, toan tq, tri~t tieu d6i khang ehU doan ke't n6i gl? Xli Mi la mi,)t dan h<;1p xudng eua nhung nh6m l<;1i kh khae nhau, phåi thåu hi€u va tlm ra phudng eaeh di~u bOa l<;1i kh hay ehuy€n d6i ehu kh6ng th€ bång I~nh eåm. Xin ditng l~p l(li sai låm nhfi'ng nam 1945-1954, 6ng HCM eting nhan danh doan ke't M tru khu nhfi'ng nha ehi Sl dåu tranh eh6ng Phåp nhu'ng eh6ng ca CS du eae nh6m nay nhåt tri eung danh Phåp thea ke' hO(leh ehung. Khae nhau la xay dl,l'ng dåt nude theo hudng nao? Nay khi CS tbåt b(li trong xay d1,l'ng Dåt uude mdi thåy nhung nguoi kh6ng CS b~ gie't la sai, va 6ng HCM la thU ph(lm låm suy thoai nguyen khi qu6e gia va eh6ng l(li su tie'n bi,) eua Dan ti,)e. Nh6m el,l'U khang ehie'n canh båo tham

Phap Am Ph~t Dån 2007


nhling t6 giac cac l~m quy~n be phåi cling b~ cho la måt doan ke't va tri~t h~ . CU h~ c6 y kie'n khac la måt doan ke't thl lam sao rna c6 buoc tie'n b9. Trong khi d6 nhi~m Vl,l lam bao cm la tri~t h~ cac suy nghl cli kY d~ thay b1l.ng suy nghl moi tie'n b9 hdn. V~y nen dm luan cho ti~n?

Trong chanh tri tuy~t d6i khang th~ ng9 nh~n coi vi~c t6m thau quy~n hanh la doan ke't. Mu6n bie't phåi lam tham do y kie'n va tntng du Dan y ... Cho Mn nay chua hoi y Dan v~ nhii'ng quye't d~nh d9ng troi sau day: CCRD lam cho gån 200 ngan nguoi che't, ang Le Du§:n tån cang mi~n Nam voi ly do khang minh bach, ang D6 Muoi lam cho Dåt nuoc muoi nam d6i ngheo ... C6 th~ nao ang Kiet cho nhii'ng chuy~n d6 la nbO? Dan nhu tai va VK cho la lOn thl lam sao rna nhåt tri day? Phåi c6 chu§:n ml,l'c d~ th6ng nbåt? Dång cu n6i "Sai thl sU'a, Dan n6i sai thl xu6ng". Llinh d~o rna sai che't Dan he't ! Le ra ang HCM phåi thOi vi~c ngay, quy §:n til' thua d6 moi khang c6 sai låm tie'p theo la Nhan van - Giai ph§:m ! My khang xam ht<;lc rna con giup VN ch6ng l~i da h9 Phap. My giup VN låy l~i toan b9 quy~n l<;Ii kinh te', My chi khang ung h9 DCSVN. My chi sai låm khi sa vao giåi phap quan sl,l' lam che't nhi~u thuong dan nhu d9i bom mi~n Biic. Ml,lc tieu a VN cua My råt tie'c la kh6ng nhu d Iraq tlm cach di~t cac nhån v~t dåu nao! Ch6ng My cua Ha N9i gi6ng nhu Iraq hi~n nay . Ch6ng My til'ng la la bai kich d9ng dan chung, th~t ra la tranh chåp cua hai phe nh6m nguoi Viet hai mi~n Nam Biic va Iraq la hai dong nguoi Iraq Sun ni va Shia.

a

Ne'u My ung h9 ang HCM thl My da la dan anh thån me'n cua CSVN nhu hi~n nay, til' nU'a the' ky truoc ' D6 la ly do cau ke't cua m9t nM khoa h9C My til'ng n6i voi tai: "Phåi chi ang HCM dil'ng la CS". C6 th~ My cling til'ng danh gia cao ang HCM sau CU9C chie'n 1945 -1954, nhu'ng qua khu nhan vien linh bao CS cua Nga da ngan My khang th~ ch9n ang la nguoi h<;lp tac ! Loi ke't ngiin g9n cua nha khoa h9C My gia d~n hoa nM, th~m cm khang bi~n b~ch, khie'n tai ng~c nhien va phåi tim d9C l~i m9t l~ch su khach quan. Di~u nay giup tai mau ch6ng roi bo cac ng9 nh~n l!ch sU' va nhin ra qua ro cac sai låm tråm tr9ng cua DCSVN. cMc cMn V! tri cao va VI dU<;lC CSVN u'u ai khie'n ang vo Van Ki~t da "n~ng Dång nh~ Dan". Dung v~y, ne'u ang HCM khang chl la nhan vien tlnh bao h9c vån tårn thuong kie'n thUc l~ch VI chi c6 kY nang tlnh Mo, an lUdng nh~n l~nh cua Lien Xa, ne'u khang c6 nghi an ban cv Phan B9i Chåu ... thi My ch9n ang. Sai låm trong CCRD gay cai che't cho gån 200.000 (hai tram ngan ngu'oi) thl,l'C thi vao nhii'ng nam 1953-1956 va nam tram ngan nguoi b~ ånh hudng nen c6 cU9c di cu vao Nam da m9t tri~u nguoi Dan Biic. cs l~i cho la dan chung nghe theo tuyen truy~n "ChUa vao Nam" nen giao dan di theo chu khang phåi do chanh sach da CS. N6i sai l~c nhu v~y lam sao thu phl,lc du<;lc long dan? Phap Am Ph~ t E>8n 2007

Sau khi thu l~i CSVN len tie'ng ki~u d6 thl ang HCM sa vao Vl,l an Nhån van - Giai ph§:m ... . Sau khi T6 Hii'u ca ng<;li chuy~n gie't ngu'oi M thu thue' mau xong ... thi HCM - Le Du§:n gay ra cU9C n9i chie'n. Voi cac chånh sach khiic nghi~t d6, råt xa voi xa h9i dan chu, My tranh ang HCM la c6 ly do cmnh xac r6i. ang Ki~t nghl gl v~ cac vån d~ nay, cho du cMc cMn la ang chua c6 th~ n6i ra ! Tai tin rhg c6 nhi~u ngu'oi CS nghl khac, n6i khac, lamkhac! Ne'u c6 trlnh d9 hdn, it "6c d6ng b6ng VI cu6ng" dån Mn tham v9ng lanh tv qua lOn, lOn hdn cå mong mu6n giii' l~i Hoang gia cua Båo D~i . ang Båo D~i con bie't VI Dan bO Hoang gia nen My ch9n ang la dung. Ne'u ang HCM c6 6c doan ke't nhu ang n6i tru'oc day hay ang Ki~t n6i My gio thi Dåt nuoc dau c6 dieu linh Mn v~y? ang Båo D~i ch!u h<;lp tac voi HCM sau båt d6ng vI ang HCM la CS moi bO di . ang HCM cao ng~o ki~u blnh dan båo thU, khi Båo D~i keu g9i h<;lp tac thl chi gd'i d~i di~n dp thåp Mn dl,l' m9t cach khie'm nha . Cung cach råt thie'u tan tr9ng cua HCM th~ hi~n tårn til' duy thåp kem. Mao Tr~ch Dang cang nh~n cbanh phU cua ang va ang du<;lC lam lanh tv d~ chia hai. Cai My nay da khie'n ang HCM xa roi ly tuang Dan t9c VN rna nhåt nhåt tung phl,lc Trung Nguyen. Ly tuang "the' gioi d~i d6ng" chi la kh§:u hi~u. Cai t9i dån diit Dan ti;>c vao chie'n tranh e ang HCM kh6ng ganh n6i voi l~ch sU'. Ne'u ang chåp nh~n h<;lp tac thl Dan ti;>c khang c6 CU9C ni;>i chie'n che't de'n 3,8 tri~u nguoi. V~y ai la nguoi khang th1,l'c thi doan ke't? Ke' tie'p la n~n kinh te' bao ca'p ~ d~ng va cui;>c lil'a deli h9C t~p M dm tu khie'n c6 tri~u nguoi di tån trong nhii'ng "chuye'n håi hånh li~u che't di lim dåt s6ng"! L~ch sU' nay e khang th~ nhln nh~n theo cach khac hdn va ang Le Du§:n cling khang ganh n6i sl,l' len an cua l!ch sU'. Muoi nam d6i kh6 lam cho VN d vao danh sach Nuoc ngheo nhåt the' gioi, ang DiS Muoi ganh n6i pban xet l~ch sU' khang? Chuy~n ni;>i bi;> sat h~i nhau phe canh ang Le Duc Th9 ganh n6i sao? Che't khang c6 nåm m6 s~ch se åy chU! Nhln l~i vi~c My ch9n ung h9 ang Hoang Båo D~i c6 dåu 6c tie'n bi;> M thie't ke' cbanh quy~n tien tie'n dan chu la dung. Nhu'ng dan chUng gMt Blnh Xuyen la t6 chuc h<;lp phap rna tinh cach la the' ll,l'c den kinh doanh co b~c. Dl,I'a the' cung ti~n cho Båo D~i Blnh Xuyen lam nhi~u vi~c nhu Mafia va h6ng bach uy quy~n gay båt blnh. ang Båo D~i bi Pbap tuoc he't ngu6n l<;li kinh te' phåi dl,l'a vao the' ll,l'c den la nguyen do thåt b~i VI khang c6 uy tin voi Dan. ang Båo D~i c6 l<;li the' nhu'ng sai låm la khang quan tam de'n Dan va ang b! ang Di~m dung tuyen truy~n d~ danh b~i. Sau cac thånh c6ng mang tinh b~o 11,l'c lå tieu di~t he't phe CS con a l~i mi~n Nam va cac nh6m vli trang khang ch!u quy phl,lc thl ang Di~m khang thoM ra du<;lc khung mi;>t ang quan phong kie'n, cling mang 6c "d6ng

77


b6ng VI cu6ng" khong khac ong HCM. Sa VaD lc;1i ich gia dlnh, Dng khong giam sat tham nhling, gay kY thi ton giao, gia dlnh trj . My lo~i trir ong, cling khong c6 gl oan uc. Quå Hnh ngltoi My danh gia dung, cho du Dan VN khong d~ thåu hi~u tlnh hlnh chånh trj 1qp thoi. Ngttoi lam chanh trj c6 th~ lc;1i the' luc nay, nhttng 4ch su se phan xet råt nghiem khåc !

CA Ca Mau g~t ngltoi di tån ban chinh thuc dlta ra khdi bång hai thuy~n, ep d6n VaD m9t thuy~n M låy l~i m9t thuy~n . Co con cho rhg "chåc la chlm che't he't I", va tltdi cltoi phån: "... dang doi !" Toi nhln co rna nhlt thåy ac quy tit di~ nglJ.c len hay la ngltoi ngoai hanh tinh nao khac ! Ngltoi CS c6 cach d6i xu d6, ong Ki~t c6 bie't khong?

Trong tay chanh quy~n CSVN, VN nay t~ hdn chånh quy~n Dng Di~m la tham nhling tran lan. Con Qu6c Mi, lIDND dång vien chie'm da s6 ap dåo dån Mn chuy~n khong dam n6i khac dång cm d~o ; ke nao dam n6i thl bi co l~p, y kie'n bi cåt xen che giåu qua bao CaD v~ tren da dltc;1C ki~m duy~t va to h6ng. M9i thu tråc trd venh l~ch d~u dltc;1c bao cm tuyen truy~n cua dång lam cho em xuoi, nghIa la ngltoi ta ve ra m9t buc tranh doan ke't åo.

Khong c6 dång moi t6t nhåt, Ba dång la giåi phåp tlnh the'

Cu{lc n{li chien 1960 - 1975 Toi nghi ngo m9t eau n6i cho la cua ong Le Duån l~p l~i nhi~u tren internet la: "Ta danh la danh cho Lien XO, danh cho Trung Qu6c ... ", VI la eii u n6i th~ hi~n ... sl,l' phån qu6c to lOn. Nhttng e rhg c6 th~ eau n6i nhlt the' la c6 thl,l'C, VI chinh ong Ki~t cling n6i: truoc kia theo CS VI giac ng9 "the' gioi d~i d6ng" nhttng sau cm hanh d9ng VI Dan t9c. Ngltoi ngoai dång c6 th~ phe phån la "Trung Qu6c danh My de'n ngltoi VN cu6i cung", nhttng m9t T6ng bi thlt CSVN dem nltong quån va d6 mau Dan VaD CU9C chie'n mau lua rna n6i nhlt the' la dang len an truoc Dån t9C. Cau tuyen truy~n "danh My CUu NItoc" va "danh cho Lien XO ... " la mau thuån qua ro. Dng Ki~t va b9 dQi va Dan nghe theo loi hi~u tri~u ki~u d6 tuc la da titng bi lita d6i . Cau n6i he 19 vi~c CSVN bie't ro My khong xam lltc;1c VN nhttng l~i tuyen truy~n sai d~ c6 sl,l' ung M da dån VN. Khong ngttoi Dån nao c6 th~ tit ch6i hy sinh khi bi xam lltc;1C. The' la ngang nhien dim Dan VaD b~ mau, troi lua, vling l~y phdi xac, khi bie'n b9 d9i thanh linh vi~n chinh da Nga Tau, cho m9t the' gioi d~i d6ng ... da tan ra . B9 d9i ben dltoi bi truy~n truy~n "danh My cUu NItoc", da li~u thån nen bi bån re sinh m~ng rna khong bie'l. N6i CU9C chie'n VaD Nam 1960-1975 la n9i chie'n, khong c6 chanh nghIa " ch6ng My CUu NItoc" khong phåi phu nMn cong lao, lam dau long cå ngltoi s6ng lån ngltoi che't rna cm VI d6 la sl,l' th~l. M9t sl,l' th~t dau long kh6 chåp nh~n. Ne'u n6i "ch6ng My CUu Bång" thl dung dåy Cung m9t chuy~n rna tren dltoi hi~u khac nhau la ph6 bie'n. C6 th~ cmnh ong Ki~t cling khong hi~u he't nh6m Trung Itdng nhlt HCM, Le Duån, Le Buc Th9. Hay MTGPMN khong hi~u he't CSVN. Dng Ki~t cling khong hi~u dltc;1c dång vien nghI gl lam gl. ClJ. th~ la chuy~n sau dåy: Khi nghe vi~c di tån hån chanh thuc, cong an d6ng thuy~n, ban blii, dlta dan di M thu vang . Toi hOi mQt can b9 mat tr~n thl ong nay "dåm båo" voi toi la khong bao gio c6 ! R6i chuy~n co can b9 CS k~ voi toi 78

Xå h{li dån s1/ Xa Mi dan sl,l' khong phåi Dan mu6n n6i gl the o cåm linh ca nMn thl n6i, rna råt c6 tr~t tl,l' 6n dinh. Y kie'n phåi c6 suc m~nh la nh6m doan th~ ung h9. V~n d9ng Dan cM nen se khong ai keu g9i d~p bO BCS khi nao con c6 ngltoi tin vao n6 . Quan tr9ng la ngltoi lam chanh trj phåi bie't thay d6i tit duy d~ hi~u la chanh trj la m9t nganh khoa h9C quån tri Båt nltoc. Xay dt,tng m9t xli Mi dan sl,l' d~ chuyen sau ky nang, treo caD tit duy, chie'm lInh dInh caD sang t~o nhi~u lanh vl,l'c chanh tri, kinh te', xa Mi. Nha nltoc nao cling tuyen b6 mlJ.c tieu cua n~n chånh trj qu6c gia la an ninh, van rninh, phåt tri~n d~ cong dan dltc;1C an toan, giau c6, h~nh phuc. M9t Nha nltoc dån chU cong bhg thl m6i ngttoi dan ttu tu chuån hoa caD va c6 6c xa h9i d~u la m9t ung vien Thi Trudng, T6ng th6ng, Dan la c9ng tac vien ctla Nha nltoc . Sau hai nhi~m ky thl roi cac chuc danh chanh quy~n trd v~ doi s6ng dan sl,l'. M9t Nha nltoc måt dan cM cling nhan danh cac di~u chan ly d~ xam h~i quy~n lc;1i ca nhan. VI chanh trj la m9t nganh khoa h9C quån trj Båt nltoc nen cac nganh khoa h9C khac cling phat tri~n va c6 vua cua nganh chuyen mon d6. Chanh trj c6 b9 may Nha nltoc c6 t6ng th6ng thl cac nganh chuyen mon khac c6 H9i doan chuyen nganh co tit duy nen tång c6 nhiem VlJ. mlJ.c tieu va c6 vua khong ngai qua tai sån th~ hi~n sit thanh cong trong nganh chuyen mon. Vua khong ngai thltong giau va ngoi vi Mn hdn cå T6ng th6ng ... Xa h9i dan sl,l' khac xa hdn xa Mi phong kie'n va CS toan trj . Xa h9i dan sl,l', c6 nhi~u vua nhlt Lakshmi Mittal, ong vua thep the' gioi 56 tu6i, dån dAu danh sach voi tai sån 25 ty USD, Aristoteles Onassis vua v~n tåi dltong bi~n, Vua cong ngM thOng tin Bill Gates .. .tåt cå d~u giau hein T6ng th6ng, vua chanh trj. Ne'u phåi ch9n lam Bill nao, thl da s6 tuy~t d6i ch9n lam Bill Gates du Dng Bill Clinton dltc;1C yeu me'n hein. M9t Båt nltoc nhi~u vua nhlt the' dang la ao Itoc thoi d~i .

cltn hi~u Vi~t ki~u ra sao? MQt ban chåp hanh dång, mQt n9i cac cua chanh quy~n va quan chuc lanh d~o c6 th~ c6 cong hay c6 t9i VI c6 nhi~m VlJ. ro rang. s6 nay My da c6 ke' ho~ch mang di truoc 30. 4.1975 he't voi cam ke't ctla CSVN la se khong

Phap Am Ph~t Dån 2007


ngan can. Nbu' v~y thl tren ly thuye't ciing nhu' thl!C te' thl dau con ai d VN sau 30.4 .1975 la nguy h~i? Quan nMn dan chung cang chUc hai phe lam chie'n d VN, chie'n dåu cho hai phu'ång cach phåt tri€n Bilt nu'dc, thl kh6ng th€ n6i ai c6 tQi ca. Nhilt la dan mi~n Nam kh6ng mu6n qu6c te' l<;1i d~ng, khang mu6n nQi chie'n nen c6 vii thu'ång lu'<;1ng. Ong Nguy~n Thåi H<;>c khi ra toa an Phap da n6i: "T6i thilt b~i b~ Mt nhu'ng kh6ng c6 tQi" . Kh6ng c6 tQi danh nao ten g<;>i la "ng~y quan ng~y quy~n" trong van tl! lu~t phåp toan du. Thång tr~n rna chl;lP len dh quan dan can chanh mi~n Nam la ngu}' chung to rhg cUQc thu'ång lu'<;1ng Hi~p d~nh Paris b~ trao trd. Dan chUng mi~n Nam thl mu6n buang vii khi trd v~ cUQc s6ng dan sl!; trudc l<;1i the' d6 rna Ha NQi nghe ai Mn d6i giam giu khåc nghi~t, xuc ph~m, bo d6i ngu'oi ta Mn nhU'ng 20 nam?

y kie'n chånh tq khac khang th€ la tQi, Mi le thånh cang hay thilt b~i phai chung minh bAng thl!C te'. LQ tnnh cua mQt y tu'dng la thuye't minh v~n dQng tranh lu~n d€ tu mdi me Mn c6 da s6 tan thånh. Ngay nay cac nha dan chu n6i tie'ng n6i da Dan. Kh6ng th€ coi "tie'ng n6i da Dan" la "d6i khang". Sl! da d~ng khang th€ coi la d6i khang. NhOm quan sl! ch6ng Nhå nu'dc chU dang chånh tq khac hån. Bang d6i l~p lo chu'di nhau sat h~i nhau nhu' 6ng HCM tung lam phåi cho vao di vang, IL .xu'a nSi. Phåi la phan bi~n c6 chU'ng ly. Hi~n nay dn phåi c6 nhi~u dang d€ c6 th€ phån anh m6i quan tam khac nhau, d~i di~n cho l<;1i ich nh6m Dan khac nhau, c6 ke' ho~ch t~p trung khac, d€ cung c6 gång v~n d9ng thl!C hi~n dng nhi~u, cang nhanh di~u t6t, hai hoa cho cac nh6m Dan c6 l<;1i kh khac nhau . Dan chung ch<;>n ll!a, cac dång kh6ng dn chu'di nhau, vu kh6ng, sat h~i nhau .. . Quan dQi c6ng an phai c6 b6n pMn va trach nhi~m bao v~ m6i truang c~nh tranh nay . Nguyen do milt 6n d~nh chinh la 6c bao thU dQc tai hay quan dQi can thi~p tha bao nhu'Thien An M6n, chUkh6ng phai do keu gc,>i dan cM . Tu cac suy nghi~m nay , c6 th€ n6i ding nhung phåt bi€u da ang Ki~t vua qua da phån anh mQt 'sl! thl!c la BCSVN dang con sai låm qua, Yl: l. Lån lQn giii'a quån ly va lanh d~o . Nguyen do kh6ng c6 tårn lanh d~o nen tranh vi~c quån ly Cl;l tht 2. BCSVN mau thuån, kh6ng thånh y, vua nh~n sai låm vua ke't tQi ngu'oi keu g<;>i c6 nhi~u thånh phån M tranh lu~n , c6 l<;1i cho Bilt nu'dc. 3. Kh6ng lo cho dan, vl lily m~c tieu la Bang va dång

vien . 4. Chinh CSVN khang con tin chU ngma Mac-Le-Mao cii nch nhu'ng vån giu cach v~n hanh bQ may dQc tai toan tri vl quy~n lc;1i phe nh6m.

Phap Am Ph~ t Då n 2007

Cån phai v~n dQng cach ubln nh~n xa Mi mQt cach cMn thl!C cang bAng du dau long ciing phåi lam quen vdi sl! thilt b~i, chilp nh~n "sl! th~t tren tilt ca".

Tdn Thj H6ng Stidng

vftn thtidng mau ao h6ng dao Hoi ta con l~i nhU'ng gl Con nam thang cii ngay di l~ng lo Con nhi~u låm, nhU'ng bai thå B€ ta dem tha sang bo ly tao. Con mau ao phdt h6ng dao Nång h6n nhien ily ngc,>t ngao thd ngay Th6i dem tra he't cho May Nghe chim lånh hOt vui ngay Mi Xuan. Keo may xa, xu6ng cho gAn L~i nghe lang dang gi6 tråm hu'ång bay Con chi cu6i cUQc doi na y Phåi hu'ång trong gi6, phåi may cu6i troi. Phai t6i mily dQ luan h6i Dam cau thå te'u nua voi ngu ngå Mu'oi phltång gi6 d<;1i Mai cha Nua vong mQng huy~n å ho chiem bao. Thå nao thå mily tAng cao Thå nao the o gi6, x~c xao thinh kh6ng B6i bo su'ång trång menh mang Hoa tien ai thao mily dong bu6n tenh. Ai di t1m l~i chinh mlnh Gi<;>t su'ång tren la lung linh såu dai Ma thu'ång v~t nång chi~u phai Thu'ong lai gi6 håt dinh troi bang khuang. Ung våi di b~i h6ng trAn Cho ta con l~i nhU'ng vAn Thå May Em phu'ång ily, C~ phu'ång na y Vang bay mily la vang bay hfi'ng ho. N~ cu'oi nao d~p trong thå Em åi, gom nM thå bo ly tao vån thu'ång mau ao h6ng dao Nhu' thu'ång tilt ca VI sao tren troi Thu'ång Em dåm tMm N~ Cu'oi ... Tu~

Nga

79


th~t thanh klnh rna thOi . Dua Di~p ra eua, vo tlnh tMy

v6 vai ehang d~n do: - Con a! Nguoi Ph~t tu ehl thå'y 16i rnlnh cM khong thffy 16i ngltOi. Cho nen, ne'u phåi phan xet nguoi thl rå't de d~t, tIt hOi ne'u mlnh o trong hoan eanh eua ngltoi thl se hanh dQng nhu the' nao? Di~p la mQt thii'm phån tre phl,le vl,ll~i Toa Sel Thii'm Sai

Gån glii voi b~e d~o due eao tang qua la e6 duyen phue d~e bi~t. Kinh nghi~m do da Mn voi Truelng Cong Di~p, khi ehang såp xa ehua, xa thAy M di nh~m ehUe dnh xa. De'n tit gia thAy, Di~p khong lan xan hOi han nhu thuong l~, rna yen l~ng quan sat d~ thu nh~n tå't ca hlnh anh thån ye u eua b6n su VaG tårn kham. ThAy Thi~n Hoa (*) co le kham pha ngay sIt khae l~ eua nguoi d~ tu, song thAy vån khoan thai rot tra moi ehang d6i ii'm. Di~p eh<;1t nghT ding ehung tra

tit gia phai du<;1e ehang th9 lanh trong mQt su dnh thUe tr9n v<;!n. VI v~y, ehang khong buong long tårn ni~m, rna trang tr9ng nang ehung lra , y thue gio phUt s6ng th\te d~ u6ng tra mQt eanh ehung ehae. Trong khong kW yen l~ng å'm eung do, Di~p cam thå'y nhu tit thån th~ tMy toa ra ni~m an lae lam ehang blnh an va h~nh phue. Cai d~o due vo ha~h nay, truoe dåy, m6i khi tie'p xue voi thAy ehang vån muong tu<;1ng, nhu'ng lån nay, nho yen l~ng dnh thue ehang då d6n nh~n tr9n v<;!n hein. TMy eling ehl rot nuoe u6ng tra blnh thuong, rna sao, trong eu ehl d6 toa ra ehå't li~u nh(,! nhang rna trang tr9ng nhu mQl nghi l~ . Chinh eai nghi l~ phat xuå't tIt nhien d6 da l~o nen phong thai lhi~n vi eho ehu lhi~n su, rna ke pham phu tl,le tu, du co r~p khuon båt ehuoe, eling ehl l~p l~i eae hlnh thUe kho khan ga bo rna lhoi. Di~p l~ng

yen thuong thUe tra va ehiem nguBng phong thai eua lhAy, Mn khi eh<;1t kham pha rhg da qua khuya moi dung d~y eao tit. Di~p ngån ngit, nua mu6n thlnh thAy mQt loi khuyen båo eho ngM nghi~p, nua mu6n giu eai khong kW lhi~n tra nguyen v<;!n , nen xa ehao thAy

80

Gon. Di~p v6n co mQt nang khie'u d~e bi~t phil h<;1p eho nganh thii'm phan. MQt Vl,l an phue t~p, du lu~t su doi ben co tung hOa mu nhu the' nao, ehang eling thå'y ngay di~m din bån dn tranh lu~n, va dua ra nhung ly le vung chile vi~n dån ly do eho phan quye't. Di~u khi~n eUQe tranh lu~n eho phien xu hlnh, Di~p eling ehung eh~e duong hoang, khong l~e 16i theo ehi tie't thita thai, rna khai thae dung mue nhung di~m dn thie't saG eho eae ye'u to' eå'u thanh tQi pham, nhii'ng di~m nghi vå'n, gia tr9ng, giåm khinh d~u dU<;1e phån tieh ky lu'Ong, nho d6, vi~e xet xu lro nen vo tu minh b~eh . Hang say voi ehue VI,l, yeu ngh~, tIt tin v~ kha nang va tu eaeh da mlnh, Di~p vo eung hånh di~n . Chang tIt eho mlnh co thien ehue ban phat eong ly eho nguoi. Hanh xu quy~n nay, Di~p d~t tr9n v<;!n ni~m tin tren lu~t phap eong minh, r6i dung thåm tin eua mlnh d~ dinh an nh~m l<;! luyen xu "phang phang" d~ dang, mQt eaeh vo tu l\t, khong man nghT roi mQt loi tuyen bo' "nhe hiu, d~ elt" da mlnh lai la mQt bie'n co' tr9ng d~i eho n~uoi trong ·euQe. . Nho som thanh eong trong ngh~, Di~p du<;1e thUelng cå'p b6 nhi~m giu ehue Vl,l Chanh An Toa Hoa Giai RQng Quy~n Kie'n Phong. Toa Hoa Giai RQng Quy~n la lo~i toa, v~ quy~n h~n tuelng duelng voi Toa Sel Thii'm, nhu'ng v~ nhån sIt thl ehl e6 mQt thii'm phan duy nhå't giu ehue Vl,l Chanh An, r6i kiem nhi~m ca ehue Vl,l Bi~n Ly va Du Thii'm nua . Lo~i Toa An nay, tren ly lhuye't, trai voi nguyen tåe phån quy~n lam t6n thuelng Mn quy~n l<;1i bi eaa: MQt thii'm ph an vita truy to', di~u tra r6i l~i xet xu, d~ mang tien kie'n lUe sel vå'n nen må't vo tu. M~e khae, t~p trung quy~n hanh thi sanh l~m dl,lng, tha hay ph~t tIt do, rna co "nhåm nhUa" eling khong må'y kh6 khan. Di~u l~ lung d6i voi Di~p, la tuy quy~n hanh dU<;1e gia tang, nhu'ng ni~m tIt tin, ni~m hanh di~n v~ ngh~ nghi~p eu giam dån. Loi khuyen nhu eua b6n su ehang vån t~e d~ khong quen, do d6, khi xet xu Vl,l ki~n hlnh su nao, ehang thuong tIt d~t mlnh VaG hoan canh eua bi eao r6i moi phe phan hanh vi eua hl;> . Tit do, ehang kham pha rhg ngay ca nhung bi eao "ae on" eling ehl la nhung ke tQi nghi~p dang thuelng, th~m ehi, xet eho kY thl duong nhu khong må'y ai tMt sIt dang tQi ca.

Trong mQt phien toa, xu mQt Vl,l gia m~o khai sinh d~ tr6n quan dieh, mQt tQi rå't thOng thuong trong thoi ehie'n, bi eao la nhung ke th~t tha, nhut nhat, dang thUelng. nhu'ng tQi danh r6 rang, nen Di~p ehl thii'm vå'n may m6e eho dung thu tl,le:

Phap Am Ph~t Dån 2007


- Em b~ truy tO', t~i Kie'n Phong ngay thang nam. v~ t9i giå mao gia"y khai sanh M tr6n tranh thi hanh nghIa ~ guan d~ch . Em trå lai sao? -

D~! D~!

Cau hoi thllong vong, rna b~ CaD dang luc sc;J s(!t b6i r6i, kh6ng bie't phåi trå lai saG cho dung, nen bi CaD chl d~ r6i yen l~ng . Di(!p nhåc nhCl: - Em nh~n t9i hay khong - D~ I Con

nh~n

nh~n

t9i ?

t9i!

d6, v~ t9i tham lam tr9m cMt d1nh ti~n com M sinh t6n sao? Ma Cl da"t nuoc nay, tr(lm ciip cling la vi(!c blnh thuang guen thu9C cua m<;>i ngu'ai . Nhung Ong tai to m~t lOn, tu v~ lanh d~o caD nha"t nuoc cho Mn cac V! chl huy dnh, qu~n d~u la nhung tay an dp thuc;Jng th~ng, rna c6 ai dam len an h<;> dau? TMt mia mai khi Toa an, nhan danh cong ly, d~ chl båt n~t dam an ciip l~t v~t, h6i 19 tep riu, cM nao d1,lng duc;Jc "sc;Ji long chan" cua gioi tham o ca m~p. Di(!p cam tha"y th~t xa"u h6, khi nho mlnh da tung tin tuClng tuy(!t d6i VaD can can cong ly va Mnh di(!n v~ chUc nang xli' an clia mlnh.

H6 sd giån di, t9i ph~m r6 rang va bi CaD cling nh~n t9i, nhu' v~ y, Di(!p da c6 th€ tuyen an ph~t bi CaD l thang tit la xong. The' nhu'ng, horn d6 nhln ve m~t h<;>c tro ngd ngac da b~ ca o, b6ng Di(!p nåy sinh long lan mån. Chang mu6n buong m9t lOi an ru: - Sao em dai gua! Mu6n tr6n guan dich thl c6 th€ ch~y theo cac t6 chuc ton giao, VaD canh sat, VaD can b9 xay dl1ng nong thon, h9i vien xa a"p, con kha khao sli'a khai sanh thl d~ phåt giac gua di .

Di(!p g1,lC dån, khong dam nhlu b~ cao, tuycn an nho nM: - Xac nh~n Nguy~n Van Lien ph~m t9i tr9m. Truy~n giao b~ CaD cho Trung Tårn Giao Hoa Thie'u Nbi ThU Buc cho Mn khi 18 tu6i .

Tuy nhien, Di(!p khong th~ cong khai bi~u 19 di~u d6, nen ng~p ngung, r6i hoi m9t eau l~c d~ : - T~i saG em l~i phåi c~o sli'a khai sanh nhu v~y?

Hang thang, hanh xli' chuc V1,l Bi(!n Ly, Di(!p vån thanh tra Trung Tårn Cåi Hua"n Tlnh. Thong l(! Di(!p chl vie'ng phOng giam thuang ph~m da thanh an va chanh tq ph~m thea nguyen tåc thu(lc quy~n quån che' cua B9 N(li V1,l. Kham duang kha r9ng, nhu'ng cling khong du suc chUa s6 t9i nhan chanh tq ngay dng gia tang, nen chi, dem dem tit nhan phåi chen chUc nåm nghieng sat VaD nhau, - doi khi con phai co chan l~i - d~ ngu. Phong giam kln mit, nong bll'c, m6 hoi tit uot d~m d<;>ng thanh viing tren nen xi mang, khong kW ngl)t ng~c hoi ham khie'n cho dem nao, cling co nguai nga"t xlu. Theo lu~t, thl tit nMn thie'u nhi phåi giam giu rieng d~ tranh tiem nhi~m thoi hu t~t xa"u cua ngu'C1i lOn ho~c phong ngit'a vi(!c tre con b~ hanh h~, l~m d1,lng tlnh d1,lc. VI tlnh tr~ng thie'u phong giam, nen thie'u nhi båt bu(lc phåi giam lån 19n voi nguC1i lon. Bo la m6i b~n tam cua Di(!p, nen chang lu'U y tung truang hc;Jp thie'u nhi d~ giåi quye't trå tl1 do th~t nhanh. Do do, dit be Nguy~n Van Lien nay la ph~m nhan thanh an, khong con thul)c quy~n quån ly cua cd quan tu phap, Di(!p vån the o d6i vi(!c chuy~n giao em v~ tr~i giao hoa . Tu do, Di(!p moi kham pha du'c;Jc sl1 th~t phU phång t~i Tr~i Giao Hoa Thie'u Nhi Cl trong tlnh tr~ng tMng dunhån s6 tu låu, nen kh6ng nMn them ml)t thie'u nhi nao nua . BI) Nl)i V1,l im 11m khong thong bao cho cd quan tu pMp tluh tr~ng thl1c te', rna giåi quye't am tMm Ja tie'p t1,lc giam giu trong kham thuang Mi voi tre em co bån an giao hoa . vo tlnh nhi1'ng bån an gCli di giao hoa d~y tlnh thudng l~i trCl thanh nhi1'ng bån an khåc nghi(!t. Nam nam giao hoa bie'n thanh nam nam tit Cl. Bi~u d6 th~t trai long chang. B6 la sl1 phi ly va ba"t cong rna Di(!p da lam VI chång qua ngay thd tin tUClng VaD b(l lu~t thie'u nhi ph~m phap d~y nhan d~o . Can thi(!p voi Toa hanh chanh dnh vo hi(!u, Di(!p thlnh d.u BI) Tu Phap dat va"n d~ voi BI) N(li V1,l thl bi khi~n trach da d~m cMn len quy~n hanh phap. Di(!p thlnh ke' cac vi dan anh trong ngh~, nhu'ng ai cling Hlc dån vo v<;>ng

-

D~! T~i

con thi rot!

Cau trå lOi giån di d6 khie'n Di(!p gi\Il mlnh. Chang nghI may rna mlnh thi d6 lien tie'p nen moi du'c;Jc len hu'dng nhu' ngay nay. Con nhu' ne'u mlnh thi rot nhu' bi cao thl sao? Gia dlnh mlnh thl ngheo chåc khong mua n6i ca"p biing, mua gia"y hoan dich VI ly do suc khoe . C6 le r6i mlnh cling giå m~o khai sanh nhu n6 . N6 hen thl no ng6i ch6 cua mluh. Mlnh xui thl mlnh dll'ng Cl du'oi vanh m6ng ngl1a do . Nhln thiing be dang g1,lC dån h6 th<::n, Di(!p ra"t mong du'c;Jc v6 v~ : - Em di! Tr6n guan dich thl ching co gl xa"u h6! Ai rna chAng mu6n tr6n guan dich. Chl khac Cl di~m ke nhi~u phu'dng ti(!n, may mån thl tr6n guan dich hc;Jp phap, con ke d~i kha, kem may thl tr6n guan dich ba"t hc;Jp phap, v~y thoi . V1,l an khac gay giao d9ng khong it cho Di(!p la tru'ang hc;Jp be Nguy~n Van Lien, 13 tu6i, can t9i moc tui t~i chc;J Cao Liinh. Em Lien la tre b1,li dC1i, khong cha m<::, khong nha cli'a, tung co 3 ti~n an cling v~ t9i tr9m, vi(!c VaD tit ra kham ra"t thu'C1ng tlnh, nen em khong 19 ve gl sc;J s(!t. TruC1ng hc;Jp nay, ne'u Di(!p ph~t Lien 3 thang tit Cl r6i guen phuc di thl cling an 6n tam thån . Nhu'ng Di(!p da co thOi guen, tl1 d~t mlnh VaD hoan canh ngu'ai khac r6i, nen chang cu suy tu låm dm. CCI tu6i d6, ne'u mlnh Cl trong hoan canh khong nha cli'a, khong cha m<:: ba con nu'dng tl1a, thl lam cach nao rna sinh s6ng day, c6 le, danh phåi tr9m ciip vh . Tu nho, mlnh da duc;Jc cha m<::, thåy h9C di!-y bao di~u d~o duc, li!-i th9 tam quy ngli gioi voi b~c caD tang, rna long tham lam cua mlnh co giåm du'c;Jc bao nhieu dau? V~y thl saG mlnh l~i co th~ trach m9t dua tre con, v6n kem may mån khong duc;Jc ai d~y Phap Am PMt Dan 2007

B6 la phan quye't rna Di(!p tin tUClng la hc;Jp ly, VI chang hi v<;>ng be Lien se duc;Jc d~y d6 nen ngu'ai va duc;Jc hua"n ngh(! d~ co tudng lai v~ sau.

81


xu

tntoc nguyen tAc kh6ng th~ xii' I~i vi~c da r6i. Nan ni mai, Di~p duc;1C vi Chudng ly nMn tu, cha'p nh~n dua ne>i V\,l trd ra Toa, ne'u nhu dua be duc;1C me>t cå sd tu thi~n bao lanh va c6 phuc tdnh cua Trung Tam Cai Hua'n la be Lien da cai h6i 16i låm. The' la thU Wc du'c;1c tie'n Mnh khån dp. Vi~n Chudng ly, can cu vao sl,l' ki~n moi, nMn danh quy~n lc;1i cua tre vi tMnh nien, yeu du Toa Kie'n Phong xet trong phong thåm nghi. Di~p mung ro tuyen an ph6ng truch be Lien, sau khi da di~u dlnh voi thåy Chanh dai di~n Ph~t giao dnh nh~n lanh em v~ nu6i na'ng d~y d6.

xu

Kinh nghi~m V\,l be Lien khie'n Di~p dn th~n hån khi thanh sat nM giam. CMng hoi han san s6c tung te>i nhan, k~ ca nhfi'ng nguoi kh6ng do cMng giam giU', nho d6, chang kham pha tntong hc;1p thuång tam cua be Cai . Bi cao Nguy~n Thi A, bi truy tO' v~ te>i thie'n dUång, khi bi Toa giam giU' da mang thai 8 thang. Be Cai duc;1c m<:: sanh ra trong tu, nen em danh s6ng kie'p tu te>i ben m<:: gån 3 nam r6i . Vi Chanh an ti~n nhi~m khi giam ngrroi dan ba, kh6ng ngo da giam lu6n dUa be v6 te>i. Cac vien chuc thue>c Vi~n Chudng ly cling kh6ng ngo (Mu d6, nen thu tuc con rua tu phap keo dai 3 nam r6i, rna h6 så vån chua dua ra Toa d~i hlnh xet xU.å nhU'ng nuoc van minh, Toa an khi giam giU' cha m<:: , c6 nhi~m V1,1 phåi tlm nguoi båo trc;1 cho tre nM. Tre em Vi~t Nam kh6ng c6 may mAn d6 . Di~p th~t x6t xa, khi nghI Mn tu6i tre thå ngay, thay VI duc;1C nu6i na'ng trong båu kh6ng km lanh m~nh, be Cai phåi ch6n vui trong b6n buc tuong u am, chl bie't båu b~n voi lo au, sc;1 hai, b~nh ho~n, d6i rach rna th6i. Die p len vi~n Chudng ly d~ i hlnh gån nha't.

xu

v~n

de>ng dua ne>i V\,l ra phien

xu

d~i hlnh h6m d6 thu hut d6ng daa d6ng bao Phien tham dl,l', me>t phån vi Toa B~i lfrnh long tr<,>ng voi thanh phån an hUng h~u , voi ti~u de>i linh chao kinh uy nghiem. Phån khac, VI V\,l an thie'n dUång la Vl,! an gay x6n xao du lu~n ma'y nam v~ tntoc .

xu

Di~p ng6i ghe' Chanh thåm, ben c~nh la hai vi thåm

phan ph\,l thåm va b6n vi Mi thåm nhan dan. Sau khi xac dinh ly lich bi cao, Toa tuyen bO' xii' kin VI lien h~ Mn thuån phong my t\,lC. Bi cao Nguy~n Thi A khai vc;1 ch6ng thi an d voi nhau duc;1c hai nam thl ngrroi ch6ng båt dåu bo be lang ch~ voi nhfi'ng nguoi dan ba khac. Tlnh tr~ng d6 nga y dng t~ hån, thi ghen tu6ng thl bi ch6ng chui mAng danh d~p, do d6, thi nghI Mn vi~c thie'n ch6ng, d~ y vlnh vi~n la da rieng mlnh. NghI sao lam v~y, cho ch6ng ngu thi dung luoi lam c~o rau th~t sAc, dt phang "cua quf' ch6ng. N~n nhan khai c6 bay buom chl1t dinh, nhrrng kh6ng ngo ne't ghen cua vc;1 qua dU'. Thua luc y ngu, nguoi vc;1 dt Ila "cua quf', y duc;1c 16i x6m chd ngay Mn b~nh vi~n chfi'a tq . Nho phai doan hc;1p tac y te' Hoa Ky lun de>ng Mn Kie'n Phong trong thoi gian nåy may va I~i, ma'y thang sau thl y lanh l~n blnh thuong. Sau d6, y thlnh du Toa an cho ly di voi Nguy~n

82

Thi A, r6i ke't h6n voi nguoi dan ba khac, nen kh6ng th~ lo lAng gl duc;1C cho be Cai. Te>i thie'n dUång nguyen la te>i cO' y gay thuång tkh voi tntong hc;1p gia tr<,>ng la thie'n be> ph~n sanh d\,lc nam giOi. Te>i cO' y gay thuång Hch thuong chlla te>i ti~u hlnh, hlnh ph~t tuång d6i nh<:: . Nhltng voi tntong hc;1p gia tr<,>ng thie'n duång thl hlnh ph~t la kh6 sai chung than. Trong tntong hc;1p na y, dåu duc;1C khoan h6ng t6i da thl hlnh ph~t nh<:: nhå't la 5 nam ca'm cO'. VI v~y, khi ban hlnh nghi an, Di~p tnnb bay v~ hoan canh dang thuång cua be Cai, d~ thuye't ph\,lc m<,>i nguoi chl xac nh~n te>i cO' y gay thuång tich thuong va tra loi kh6ng d6i voi cau Mi ve tntong hc;1p gia tr<,>ng. Nho v~y, Di~p c6 th~ tuyen an vua phai d~ m<:: con Nguy~n Thi A, duc;1c tl,l' do ngay sau phien

xu.

xu

Ke't thUc phien d~i hlnh, Di~p cam tha'y m~t moi, nen lai xe Mn chUa Tlnh He>i Ph~t Giao, hi v<,>ng tlm duc;1C phut giay an nMn thoai mai. Sau phån l~ Ph~t, Di~p dam d~o voi thåy Chånh d~i di~n . Cau chuy~n kh6ng chu de lån lån xoay quanh V\,l an n6ng h6i. Hlnh anh da me>t Ho~n Thu thoi d~i khie'n Di~p lien tudng M cau truyen khåu quen thue>c, nen hoi thåy: - Thua thåy! Ngrroi ta n6i : "Cao Lanh c6 hai dieu n6i tie'ng: ThU nha't dan ba, thU hai ga ch<,>i", y nghIa nhu the' nao? Thua thåy! - Loi phe phån d6 da xua't hi~n lau doi, nhåm d~ cao dU'c Hnh can tntong cha kh6ng chl cho tinh dU' dån ho~c ghen tu6ng . Nguyen ga nbi Cao Lanh duc;1C n6i tie'ng VI gan n, chie'n da'u Mn che't cM khong thua ch~y . Ban ba Cao Lanh vao thoi ngrroi Phåp xua quan danh chie'm ba dnh mien Tay, da sat canh voi ch6ng chie'n dåu ch6ng xam lang trong de>i quan cua Thien He> V6 Duy DUång. Khi Phåp danh chie'm Cao Lanh, nghIa quan bi tan ra phåi rut v~ B6ng Thap. Trong hang ngan xac che't, nguoi ta Mm duc;1c ca tram nU' phåi. Ban ba Cao Lanh da n6i tie'ng tu d6 . - Tinh thån ba't khua't cua ngrroi xua Mn nay con moi duc;1c bie't, th~t la dang tie'c! - C6 vi~c nay, ciing la vi~c ngrroi xua rna toi dl,l' dinh tdnh bay voi Ong Chanh an ma'y lån, nhrrng cu ngån ng~i .

- Xin thåy cu tl,l' nhien. - A! xua c6 me>t nguoi hanh ngh~ ti ti~n duc;1C t6 su t6i cho dt me>t chbi la cu6i rnie'ng da't chUa d~ cu tru . Me>t h6m, nguoi a'y de'n g~p t6 su bao tin sAp Ba trån, nen xin t6 su logiup nhU'ng nguy~n v<,>ng da ghi trong phong thå lon dan kinoT6 su tuy tha'y nguoi c6 thai de> ky I~, nhung vån nh~n loi uy thac, r6i d~n db d~ tu luan phien vie'ng tham theo d6i . Chl hai ngay sau, thl su ph\,l t6i kham pha duc;1C nguoi a'y da che't trong tu the' ng6i tlIien, trong chie'c cMi la. Luc d6, md phong bl ra, d<,>c thå uy thac, thåy t6 moi bi e't ngrroi la me>t vi su, sd h<,>c cao re>ng, de>i

Phåp Am Ph~t Bån 2007


161 cu sl hanh ngh~ ti ti~n M I~p hanh. Ngai d€ h:li mQt s6 ti~n lOn, tnch mQt phitn M hoii tang, phån lOn con h,ti xin M tu b6 ng6i chua. Ngoai ra, nguoi xin t6 su Itru truy~n phong thå con h,ti, cho Mn khi co vi thåm phan h9 Truång de'n tra'n nh~m t~i Cao Lanh thl xin trao I~i dum . Thud do, Cao Lanh chlla qu~n cua Sa .Dec, rna Sa .Dec ciing chua I~p du~c Toa an, nen m9i vi~c tranh t\}ng Mu thuQc thåm quy~n cua Toa Så Thåm Vlnh Long. Di v~t cua nguoi xua truy~n Mn doi t6i la ba doi, t6i ciing kh6ng tin tudng thlic hi~n du~c. Kh6ng ngCl Cao Lanh I~i du~c bie'n di thanh dnh, roi Toa an cling du~c thanh I~p. Va bay gi o, Ong Chanh an l;:ti dung h9 Truång. Nen theo dung di chi cua ngltoi xua t6i xin trao I~i phong thå nay cho Ong Chanh an. Cau chuy~n th~t hoang duong kho tin, Di~p lich sI!, kh6ng bi€u IQ ve nghi ngo, nhu'ng cling ngåa ng~i kh6ng dm phong thå, rna chl hoi : - Thua thåy! Chu nho ngoai phong bl thåy!

y nghla ra sao v~y

- Truång C6ng Tuong tuy~t bUt - Thåy Chanh d~i di~n, vua chl tung chu, vua d9C Di~p kinh s~ Mn r~n nguai . Ong c6 chang chinh ten la

Truång C6ng Tuong, nguoi da di lam cach m~ng ch6ng Phap roi bj ma't tkh, kh6ng ngo nguoi lai vie't chuc thå M I~i cho mlnh. Di~p ha'p ta'p, md phong thå c6 kinh ra, xin thåy d9C va giiii tmch dum nQi dung di do.

*** Truång C6ng Tuong la con tM da c6 lanh binh Truång C6ng .Dinh, vi lanh t\} khang chie'n ch6ng Phap t~i cac vung Tan An, Go C6ng. Khi than ph\} bi ten Vi~t gian Huynh C6ng Ta'n bQi phån huong dån b9n cho san Phap ph\}c kich tu tr~n t~i Ch~ G~o ngay 19.8.1864, thl Tuong moi 18 tu6i, qua nho be kh6ng th€ the o anh la Truång C6ng Hu~, lui quan v~ Tay Ninh tie'p t\}C chie'n da'u. Tuong du~c m~ dua di lån tr6n t~i R~ch Kie'n, roi doi Mn Go .Den, rna vån bi b9n Huynh C6ng Ta'n dnh r~p. Sau dng, m~ con phiii di chuy€n de'n Ba Tri,.nuång nau voi nguoi b~n tham giao cua than ph\} la C\} do Nguy~n .Dlnh Chi€u. Theo h9C voi C\} do gån 10 nam tuy van tai da vuc;lt bl!C, nhu'ng Tuong kh6ng h~ nghl Mn vi~c thi cu thea truy~n th6ng xua vån con t6 chuc t~i Trung va Båc ky d€ vinh than phi gia. Chang chl tam ni~m n6i cm cha dem than m~ng da mlnh d€ trang triii cho da't nuoc. Tuy nhien, Tuong I~i la ngltoi con cm hie'u vang ph\}c m~. C\} ba thuång con ngan ca'm con theo ve't chan cach m~ng hi€m ngheo. Do do, Tuong phåi ch9n ne'p s6ng thOn da ph\}ng du'Ong m~. Roi chang cling phåi I~p gia dlnh, d€ cho nguoi m~ gia tr9n doi kh6 sd hi sinh cho chong con, dltc;lc yen long. Tuy nhien, Tuong vån nga'm ngåm chuån bi con duong cach m;:tng cua mlnh. Chang tli hge ehu qu6e ngu, ehu Phap M nang eao trlnh d9 hi€u bie't, roi lien I~e ke't giao voi nhii'ng nguoi dong cm huong . .De'n nam 1893, C\} ba qua doi. Trong eae nhan

Phap Am PMt Diin 2007

v~t Mn phUng die'u, co ra't nhi~u phitn tu eaeh m~ng, k€ eii Tråa Cao Van, nguoi b~n tre moi vua ra tu, nen m~t tham Phap båt dåu hoai nghi ho~t dQng da TUClng. Sli ki~n do thUc dåy Tuong thoat ly d€ Mn than eho d~i cuQc.

Cung voi Trån Cao Van, Tuong da b6n ba tu Båe cm Nam d€ ke't n~p dong ehi, h9P ban ke' ho~eh khdi nghla. Lue då u, d6i tl!ång eh9n Il!a dong cm lån quån trong gioi sl phu. Lån lån, Tuong nh~n chan ding nho giao suy doi ma't hån vai tro lanh d~o quån ehung, VI ke dåe thoi thl ehl eue eung trong thanh voi mftu qu6e, ke tha't thOi thl c6 dån I~c lang truoc lan s6ng tan hge rQn rip . .D€ tranh sI! dom ngo da chanh quy~n, nhung ngltoi yeu nuoe thuong su d\}ng ehUa ehi~n nhu mQt quan tr9, mQt di€m h~n vua an toan vua mi~n phi. Tu do, nhii'ng ngltoi yeu nuoe kham pha ding ehua ehi~n vån giu vung vai tro huong dån tinh thån quån chung, VI v~y, vi~c t6 chile khang ehie'n eh6ng Phap, ne'u mu6n g~t hai thanh c6ng nha't dinh phåi duc;le h~u thuån da gioi tu sl Ph~t giao. Trån Cao Van, thie'u thoi tu t~i ehua C6 Lam, lang An .Dinh, Quiing Nam, tung lien M voi eae t6 dlnh mi~n Trung, nen duc;lC uy nhi~m moe n6i eae tu sl yeu nuoc. CUge v~n d9ng tie'n hanh the o ehi~u huong thu~n I~i. Trong s6 tu sl duc;le ke't n~p co V6 Tru, d~ tu eua Hoa Thuc;lng .Da B~c, la nguoi yeu nuoe nhi~t thanh, I~i co khii nang lanh d~o, t6 ChIlC, nen da t~o dl!ng duc;lc m9t h~u thuån sau rQng trong quån cMng Phu Yen. Trong m9t phien h9P ca'p lanh d~o dnh nhåm ngay råm thang håy nam .Dinh D~u (1897) t~i chua Tu Quang, nui .Da Trång, S6ng cåu, mQt chuång tdnh hanh d9ng da dltc;le chuån pM cho mQt cUQc n6i d~y dong lo~t khåp Trung kY vao eu6i nam 1899. Theo ke' ho~ch, V6 Tru duc;lc uy thac c6ng tac xay dJ!ng lliC luc;lng dan quan hai dnh Blnh .Dinh va PM Yen. Trån eao Van lanh trach nhi~m Nam Ngai va Truång C6ng Tuong ph\} trach tu Khanh Hoa trd v~ Nam. V6 Tru phat tri€n t6 chile qua nhanh ehong. Can b9, dan quan ke't n~p tUång Mi d~ dai, do do, da IQ vai så hd khie'n m~t tham Phap phat hi~n vai manh m6i d€ phat dQng chie'n dich truy lung cac pMn tu cach m~ng. Trong tlnh the' ta'n th6i lu'Ong nan do, cu6i thang 8 nam 1898, V6 Tru dQt ng9t dån phuång quye't dinh dua dan quan, dan thanh ba m~t ta'n c6ng vao tInh ly. Phl1 Yen. Quye't dinh ha'p ta'p nay, khie'n dan quan cac dnh lan c~n b6i r6i VI kh6ng kip chuån bi nen ba't d9ng, va do do, cUQC n6i d~y t~i Phl1 Yen trd nen dån d9C. Chl trong m9t thoi gian ngån, dan quan quii cam nhu'ng 6 hc;lP, da bi toan linh t~p tinh nhu~ danh tan ra, va tan sat thåm kh6c. Cac nhan v~t lanh d~o, trong do co V6 Tru va hoa thu~ng Tu Quang lån lu~t bi båt giu. .D€ tranh t6 cMc bi pha vo toan di~n, cac cå sd dan quan tInh lan c~n quye't dinh tI! giiii tan. Cac nhan v~t lanh d~o phan tan khåp ndi che Mu tung tfch. Trån Cao Van duc;le d~ tu dua len mi~n Thuc;lng du tr6n trong d9ng Ba Thieng. Tuong V9i va lanh v~ mi~n Nam, nhu'ng tha'y kho thoat man luoi m~t tham bua vay, va nM lai dan do cua su C\}

83


Tu Quang, nen tlm de'n am Linh Quang, nui Tra CU, Phan Thie't d€ mtong nau voi phåp d~ cua su la su Hu~ D~t.

Khi då Mn than lam cach m~ng, Tuong då chåp nh~n cai che't nht! nhang, nhttng tin tuc vv hanh hlnh cac nhan v~t lånh dao "giac thåy chUa", viin khie'n cho Tuong xuc d9ng manh li~t. Tuong lang thang dU'ng ben gh~nh da cheo leo, long r6i ren tram m6i. Tuy~t v9ng VI t6 chuc tan nat, uoc mo khdi nghIa svp d6, thån trai danh nhvc nhå truoc cånh ngo~i bang xam lU<;1t Mt nuoc rna khong lam gl dU<;1C, tåt cå di~u d6 khie'n Tuong måt hån y du sinh t6n, chang mu6n gieo mlnh tl,l' tlY d~n n<;1 nuoc nhu nguoi xua . B6ng dttng hlnh b6ng khå kinh cua su Tu Quang hi~n v~. Hoa thU<;1ng la b~c d~o duc cao tang, bao dung che chd cho cac phh tlY yeu nuoc nen bi anh em l<;1i dVng, bie'n ngoi chua thanh dia di~m Mi h9P, r6i dåy dua su VaG con duong nguy hi~m. Th~t ra, su chu truong tranh dåu båt b~o d9ng, va dI nhien, khong d6ng tlnh voi giåi phåp khoi nghIa vii trang dåm mau kh6 thl,l'c hi~n. Su khuyen lon nan ni måi, nhttng khong ai nghe. M~c du y kie'n båt d6ng, su viin vui ve he't long he't suc d6ng g6p cho t6 chuc, bdi VI "ke tu hanh, d6i voi vi~c phåi thl dem he't than suc mlnh ra phvc vv, c6 che't cling khong tit nan. Tuy nhien, lam rna khong mong du, khong h~ u y, khong d€ tam v9ng d9ng voi th!nh suy, thanh b~i . Thanh cling khong mitng vui kenh ki~u. B~i cling khong chan nån dau bu6n". Tuong b6ng blnh linh trd l~i. Loi n6i cua su ngay xua, gio day Tuong moi hi~u d6 la loi d~n do cho chang trong buoc duong cung tuy~t v9ng. Chang da he't long he't suc mlnh phuc vv cho Mt nuoc la du . Vi~c thåt b~i khong c6 gl dang h6 tht!n, bu6n phi~n nua. Nhln l~i b9 ao thåy tu, rna chang då t~m m~c tit ngay len nui, tu nhien Tuong quye't dinh, du tu båt dåc dl t~m thoi, thi Tuong cling phåi hanh saG cho dang hoang, chUng ch~c, thl moi khong c6 phV long thuong bao la cua hoa thU<;1ng Tit Quang va su Hu~ D~t. The' r6i Tuong båt dh d~ tam h9C PMt. Cang tim hi~u, Tuong cang thåy d~o Ph~t chåt chUa tinh thån blnh dång pha bo giai cåp, l~i d~i tit d~i bi CUu kh6 CUu n~n muon loai, th~t la phu h<;1p voi hoai bao cach m~ng rna chang åp u. Hu6ng chi, Ph~t giao l~i t~o dl,l'ng tinh thån hung anh cho cå nuoc. Trong thOi Ph~t giao httng th!nh Ly Triin, thl Mt nuoc ta oai dling ph~t T6ng, pha Nguyen, blnh Chiem. Khi Ph~t giao suy d6i rna nho giao httng th!nh, thl nhan tam moi ly tan, dåt nuoc liim than. Tu d6, Tuong l~i mang hoai båo dem d~o Ph~t di VaG CU9C doi, xay dl,l'ng phvc httng Ph~t giao tuc la xay dl,l'ng va phvc httng dåt nuoc. Tuong chanh thUc th9 gioi sa di, phap danh Tårn Tjnh, r6i chl hai thang sau th9 cv tuc gioi. Nho san c6 trinh d9 han h9C uyen båc va tinh thh quye't tam du h9C, chång bao lau, Tårn Tjnh då dU<;1c tMy trao troy~n tr9n vt!n sd dåc Ph~t Phap. Du v~y, m6i khi c6 vi ton tuc hoa thU<;1ng nao giång d~y kinh lu~n, su cv Hu~ D~t thuong gdi d~ tlY Mn the o h9C, nho v~y, TåmTinh c6 dip trao d6i them 84

kie'n thuc Bat NM voi Hoa ThU<;1ng Th~p Thap Einh Binh, Duy ThUc voi hoa thU<;1ng Thie'n An Quång Ngåi, Ung Gia voi Hoa Thu<;1ng Phap An Phu Yen. Tu t~p hon dun nam, tu6i ngoai 50, TåmTinh nghI da Mn lUc xå thån phvc vv cho dan t9c va d~o phåp. Su d~ khdi dl,l' an v~n d9ng m9t cao trao cach m~ng giao che', giao sån va giao ly, the o d6, giao Mi th6ng nhåt vi1'ng m~nh quån ly tai sån chung d€ du nang II,l'C hoan thanh su m~ng dao t~o tang tai, huong diin Ph~t tlY tu h9C tren can bån thl,l'C ti~n xa y dl,l'ng xa h9i lam dt!p CU9C doi, d6ng thoi lo~i bo nhi1'ng hU tvc me tin di doan ra khoi co sd Ph~t giao. B~ tie'n hanh uoc mo hoiing duong nay, Tårn Tinh ch9n Phan Thie't lam thi di~m . Thiiy t~m tru voi phåp huynh Tam Khong t~i Long Hoa tl,l', dnh ly Phan Thie'l. Tårn Khong, tuy moi hon 40 tu6i, nhttng da xuåt gia truoc Tårn Tinh gh 10 nam, nen da dy dl,l'ng du<;1c m9t uy the' kha vi1'ng t~i day. Tårn Khong s6t siing huong dån Tårn Tinh lien l~c cac v! trv tri trong dnh d~ trlnh bay vi~n ånh m9t t6 chUc Ph~t giao th6ng nhåt. D6ng thoi, Tårn Tinh cling båt diiu dang Mong thuye't giång Ph~t Phap cho gioi cu sI NhO l6i trlnh bay d~o Ph~t thl,l'C ti~n, su dVng phuong phap nghien CUu tan h9C, d~ hi~u, ro rang, h<;1p voi khoa h9C, nen nhung bai phap da thanh cong rI,l'c ro. Ph~t tu tre tan h9C quy ngu'Ong v€ su' dong då o, t~o thanh m9t phong trao h9C PMt hao hung tai dia phuong. Anh hudng d6 lan r9ng mai, lam gioi ngttoi Phåp cling hie'u ky tim hi~u . Tho~t tien, ang Tåy nha gia y thep (2) Mn quy y voi su, r6i ang ta keo the o ang Kho B~c va ang Truong Ti~n nua . Trong khi åy, viec v~n d9ng v€ m9t t6 chuc giao Mi th6ng nhITt trong gioi tu Sl luc dh pha"n khdi , nhttng ngay cang dlnh tr~ do nhung nguyen nhan tMm kin kh6 md loi. Nguyen Tårn Tinh la mfru nguoi Mn thån cho ly tUdng, tr9n doi dang hie'n cho dan t9c va d~o phap, nen liim tu Sl nao bVng d~ cling nhu mlnh. Th~t ra, tuy cac ngai lUc nao cling d€ cao thuye't vo thuong, vo nga, nhiic nM d~ tu buong xå M khoi dåm nhi~m CU9C s6ng giå t~m, nhttng tam phh dong cac Ngai l~i barn rie't VaG cai chua tu hi1'u, d~ båo v~ "cai ta" th~t lOn, xay dl,l'ng dam d~ tu rieng cua ta th~t trong thanh, nen khong måy ai tan d6ng duong l6i cach m~ng giao sån. Con vi~c me tin cl! doan, tuy sai l~ch giao ly nha PMt, nhttng l~i la phuong ti~n hi1'u hi~u d~ kie'm ti~n bo di th~t la båt ti~n . Ngoai ra, sl,l' ki~n su Tårn Tinh banh trttong the' II,l'C m~nh va nhanh qua l~i sanh phån ung båt l<;1i ngåm ngiim. Ph~t tu khåp noi d6 d6n v€ quy y su r6i lo la voi chiia cli, khie'n cho cac vi tu SI bVng d~ ht!p hOi dam ra ghen ghet. Giin day, Tårn Tinh nh~n thåy duong nhu phap huynh Tårn Khong c6 di€u chi la l~ rna xa lanh mlnh, nen dl,l' dinh tim phap huynh d€ han huyen, d6ng thoi, cling thU d€ ngh! phap huynh ganh vac chuc vu thU quy t~m cho Ban V~n D9ng Th6ng NhITt, hh nh~n giu s6 ti~n cung duong kha to, rna trong cac thoi phap, su da quyen g6p du'<;1c. Su chua Jqp roi phong, thi b6ng c6 nguoi tin nu ten Di~u Buc håp tåp ch~y VaG chua voi ve khii'n tmong, ran rva nuoc måt, låp våp tie'ng dU<;1C tie'ng khong:

Phap Am Ph~t Bån 2007


- Nguy n3i thåy di! Ngu'oi ta a ChUa nay, to cao voi Ong Co M~t tham rhg thåy cmnh th~t ten la Tntdng Cong Tltong, m9t lanh tl:l cua "gi~c thåy chua", gia d~ng lam thåy tu M mltU d6 chånh tti chong Phap. Ch6ng con cho bie't Ong Co da di~n v~ Sai Gon va Phu Yen d~ di~\l tra ly ~ch thåy. CMc r6i se c61~nh båt thåy ngay hOrn nay. Ch6ng cua tin nu Di~u Duc la canh tay mi).t cua vien Co M~t tham nen da cho tin ra't cmnh xac. Tl:lc danh cua sit giu bi m~t, lam sao M~t thåm bie't dlt<;1c, ne'u khong bi to giac tu ke than tlnh. Sit blnh tInh rna tu ch<;m vai v~t tuy than kem theo m9t It M chuii'n bi di ngay. G6i b~c ke't su trong tu, - c6 chang la nguyen nMn khie'n cho long ngltoi thay d6i chiing? - thl sit d~ I~i . Sit da phat nguy~n cung dltong so ti~n nay cho cong CU9C v~n d9ng thong nMt giao Mi, nen hy v(,mg, phap huynh Tårn Khong nghll~i, su dl:lng ti~n dung theo hoai bao rna hai huynh d~ da thao thuc v~ch ra.

ti~n dlin tl1i,

R6i sit Ii).ng le ra di. Sit d6n xe di v~ hltong Phan Rang, nhltng vua de'n MUi Ne thl ghe l~i, tlm ngltoi d~ tu than tln M dung thuy~n danh ca xuoi v~ Ba Ria. Nho dn th~n danh lac hltong b9n Phap, su lån tron v~ Gia Dinh an toan. Do~n sit ch9n ngoi chua Hltng Long t~i x6m Cay Queo vång ve d~ xin ta tuc. Thoi gian nay, Tårn Tinh bi khung hoang tinh thån tråm tr9ng. Sit kh6 dau bUc ruc de'n muc di en lo~n vltri~n v9ng l1!c ra cua cong cu9c v~n d9ng cha'n hltng PMt giao da bi pha huy bai ke gian hi~m, khie'n cho sit vlnh vi~n khong th~ 19 di~n d~ ganh vac ba't cu m9t tr9ng trach cong khai nao cho dan t9c va d~o Phap. Sit khong muon nM nghl tdi rna ta't ca nhung sI! vi~c xlta d~u hi~n v~ M r6i thltdng yeu, vui bu6n, han gi~n, thi nhau du xe tam nao sit. Sit chån nan tu t~p, ghet bo h~nh nguy~n, phl bang tltdng lai mlnh. Th~m cm, sit djnh hoan tl,lc, nhltng hoan tl,lc M lam gl? D~ tra thu chiing? Sit phan van khong hi~u ca chlnh mlnh? Song trong chua la, d~ tranh bi hoai nghi, ben trong tam sit h6n lo~n nhlt m9t bai chie'n tntong, sit ding che gia'u Hng canh b~n r9n d9C tl,lng kinh di~n. Su d9C tl,lng nhu m9t cai may vo tri, bai VI tam cua sit luc nao cling chi lii'n quii'n voi qua khu dau bu6n hay phieu lltU thea tltdng lai vo v9ng rna thoi. M9t hOrn, nMn tl,lng m9t phii'm kinh nbO, nhan M "Kinh ngltoi bie't song m9t mlnh" (3), sit c6 cam giac gl khac I~ nen d9C I~i lån nua: Dung tlm v~ qua kM Dung tItang toi tltdng lai Qua khu da khong con Tltdng lai thl chlta tdi Hay quan chie'u sI! song Trong gio phut hi~n t~i Ke tMc gia an tru Vung chai va thanh thdi Phai tinh tie'n hOrn nay B6ng ngay mai khong kjp. Phap Am Ph~t Dan 2007

Su tuc khåc quan chie'u sI! song trong gio phUt hi~n t~i, va trong khoanh khåc sit an tru du<;1c trong chånh ni~m. Bao nhieu may mo dån dåt v~ qua khu va tltdng lai d~u bi xoa tan, nhlt khi mi).t troi xua't hi~n thl b6ng toi li~n bie'n ma't. Sit blnh LInh rut da dlt<;1C nhung kinh nghi~m tu t~p bån than dåc gia. Thl!C te' la bao nam dai tu ån non cao, sit tI! hao mlnh da di~t dlt<;1C tha't tlnh, khong ngo khi doi di~n voi båy r~p cua xa Mi, thl moi kham pha dlt<;1C rhg cong phu ham du'(jng cua mlnh vån chlta thanh tl!U. Tham san si tron bi~t trong hOe k~t sau thii'm, chl cha du cd duyen la da hoanh hanh du d9i. Te ra, "tu a ch<;1" tuy 6n ao, d~ bi sa nga, nhltng cling giup hanh gia khåo sat dlt<;1C cmnh mlnh. Thåo nao, chlt c6 duc sau khi ng9 d~o, thltong "tbOng tay vao ch<;1" d9 doi d~ lo~i tru vo minh vi te' con s6t I~i . Nghjch duyen t~i Phan Thie't bie't dau chiing la di~u may mån, nMc nha mlnh tu t~p, ne'u khong, say me voi thanh cong lon lao, tham san si se c6 dip tang trltdng, thuc My mlnh hanh d9 ng t6i b~i rna cu tItang la d9 doi. Khong th~ cong khai holing phap, sit quye't tam ch(;m con dltong thi~n djnh M d~t giac ng9, nen båt dån di tham I~ khåp cac tI! vi~n, bai ye't chlt ton tuc hoa thlt<;1ng du phap tham thi~n. Su dlt<;1C hoa thlt<;1ng np Phuoc (Gia Dinh) d~y tham cong an "Vo" (4) etla t6 Tri~u CMu. Sit theo d6 chuyen dn tham crru dem ngay da dlt<;1C 3 nam. Tuy nhien, sit chl an I~c trong thi~n duy~t rna khong khai nghi tlnh du<;1c . C6 dUc d~y: "Nghi lOn ng9 lOn. Nghi nbO ng9 nbO. Khong nghi khong ng9"· Nguyen Tårn Tjnh la b~c h9C cao hi~u r9ng. Kinh di~n nao su cling tinh thong. NgU Il,lc nao sit cling d9C qua. Cong an nao sit chiing tung nghien crru, suy lu~n, tlm hi~u. Sit da nåm vung du<;1C ly nhu huy~n, va dung ly nay nhlt gudm bau don nga ta't cå cong an khong con gl trd ng~i. Di~u d6 chung to sit da c6 kie'n giåi v~ cong an, nhltng ngi) d~o thl chlta dlt<;1c. Sit pMn van mong moi dlt<;1c chlt ton tuc hoa thlt<;1ng chl d~y ch6 be' tå c, nhltng hoa thlt<;1ng T~p Phuoc da qua doi. Su bai kie'n hoa thlt<;1ng Tåy Hltng (Sa Dec) thl ngai d~y tham cong an "Can thl quye't" (S) tuc "Que cUt kho" cua t6 Van Mon. Su dl,lng cong thl cling rdi vao tlnh tr~ng cli. Trong thoi gian nay, Tam Tinh dlt<;1C than c~n voi sit Cm Thanh, ngltoi b~n tre hdn su vai tu6i, nhltng qua phong thai an nhien tI! t~i etla Cm Thanh, Tårn Tjnh thåm hi~u b~n mlnh da c6 sa ngi) di).c bi~t. Cm Thanh khuyen Tårn Tinh tham va'n sit phl,l mlnh la hoa thu<;1ng Phi Lai t~i Chau DOe, d~ dlt<;1C dån dåt. Sit tu t~p t~i chUa Phi Lai hai nam troi rong ra, cong quå cl!c nh9c khong k~ xie't, rna tam khong h~ thoi chuy~n. M9t horn, sit Ia'y he't can dam quy I~y hoa thlt<;1ng M xin ngu'oi chl giao. Hoa thlt<;1ng Phi Lai yen Ii).ng nhln Tårn Tinh do~n phan hoi: - Tåy Hltng d~y ngudi nhung gl?

th~t

lau,

85


- D~ lhu'a! Ngai quye'l" .

d~y

con tham CUu cong an "Cm thl

Hoa lhu'<;Ing b6ng nhien n6i gian, ngu'oi gåm len: - B6 ma't d~yl Sao ngu'oi dam noi voi ta chuy~n do day do . Them que cUt khO thl cu nhåy vao d6ng phan rna ngu'i. Thai d('> ba't ngo cua hoa thu'<;Ing lam Tårn Tinh b6i r6i, chång bie't lam sao cho phåi. Bang chån cho, tbl hoa thu'<;Ing da xua du6i quye't li~t: - CUl mau di l Thång ng6c! Tårn Tinh tha'l v9ng nao n~. Hai nåm tha'p thom d<;li cho M don nh~n thai d('> tan nhån phu phang ngay horn nay . Thåy låm liii Ia'y khån goi ra di. Khi Tårn Tinh vua bu'oc ra de'n c6ng, thl hoa thu'<;Ing b6ng dt tie'ng het th~t to: - Buong xu6ng l

Tie'ng het dinh tai nhUc oc khie'n Tårn Tinh bang hoang lo htng nhu' choi voi giua vung t6i sang h6n t~p. Trong phut giay nghiem tr9ng do, ti~m thuc te li~t cua su' vån gång gi9ng suy tu'. Su' bie't "Buong xu6ng di" (6) la m('>t cong an da t6 Tri~u Chåu, va ciing la lOi Ph~t d~y cho ngu'oi ba la mon ten Mong Tay Ben (7). Tu'dng gl cha di~p khuc nay thl Tårn Tinh da nghien cUu tu'ong t~n va da co san sang dap s6. Nghl Mn do thl Tårn Tinh ch<;lt l!nh I~i . Chang bie't mlnh r6 d~i dem cai suy tu'dng phan bi~t M do Iu'ong cånh gioi giac ng('> la vi~c vo dl;lOg. Tårn Tinh nbln I~i hoa thu'<;Ing, thl tha'y hoa thu'<;Ing låc dån to ve lha't V9ng. Bie't mlnh da bO m('>t co Mi lOn khong th€ CUu van du'<;IC, Tam Tinh qul I~y hoa thu'<;Ing cåm l~ on chl giao, r6i lui thui di trong the Iu'ong åm d~m .

Tårn Tinh don chie'c tau Nam Vang v~ Sai Gon. Ng6i tren tau, vua nhln giong song Cli'u Long em å, Tårn Tinh vua suy tu' v~ tie'ng het da hoa thu'<;Ing Phi Lai. Thåy tit hoi mlnh con dang mang n~ng thu gl rna chu'a co th€ buong xu6ng du'<;IC day? Thåy quan sat d~o h~nh da mlnh. Su' thOng rninh h9C r('>ng, I~i hu'dng tr9n v~n hao quang anh diing cua cha anh, nen tu thud nien thie'u cho Mn khi di lam cach m~ng, su' da du'<;IC m9i ngu'oi qui me'n, kinh tr9ng. Khi su' de'n Linh Quang ti! ån thån ciing du'<;IC hoa thu'<;Ing Hu~ B~t don tie'p nhu' thu'<;Ing khach. R6i sau do, khi su' tho hoa thu'<;Ing låm su' phl;l, thl hoa thu'<;Ing truoc sau vån d6i xU' d~c bi~t, hu'ong dån su' tu h9C nhu' m('>t ngu'oi ban hon la ren d~y d~ tU'. Su' tbi~t thoi VI khong co thoi gian lam cM ti€u kM kh~o M du'<;Ic thåy chåm soc cho nhung bu'oc dån tu t~p ch~p chung. Su' khong bi råy la, trach mång, chju trong ph~t. Su' ciing khong h~ chån trau, ganh nu'oc, che cui, cu6c dåt, na'u com, ciing khong bi båt bu('>c chuyen dn hai lhOi khoa cong phu trong chUa nhu' ngu'oi khac. Su' da tbie'u hån phån tu phu'oc tu'dng nhu' hoi h<;lt, nhu'ng lai co cån bån vung chåc ånh hu'dng su6t doi ke tu l~p . Su' I~i co khuye't di€m la thong minh tai gioi qua. Su' nghien

86

cUu nm hi€u toan nhung giao ly thu'<;Ing thua. Kinh, Lu~t, Lu~n nao su' ciing thOng su6t, nen phap lu cua ba't

cu b~c cao tång nao ciing tårn thu'ong: su' da bie't tu låu r6i, ho~c ciing khong tha'y co gl moi I~. Do do, khong co phap gl du'<;IC su' tran qui, nang niu, om a'p ngay dem rna tri hanh, cho nen, du tu su6t doi thl su' ciing chl la m('>t h9C giå uyen bac, cha khong th€ la m('>t hanh giå chån chinh du'<;Ic. Chinh kie'n thuc bao la cua su' du'<;IC dng cO' bång ni~m tI! hao sau kin, da bie'n thanh m('>t kh6i cung ngåt d€ su' barn cMt vao do, dau co them nh~n them di~u gl nua dau la su' giac ng('> . Hi€u du'<;IC chinh mlnh, su' li~n tim phu'ong phap di~u tri . Tau dung I~i ch<;l Cao Lanh, nen su' ciing ghe ch<;l mua m('>t b('> quån ao cii, d€ giå trang thanh m('>t ngu'oi dan ngheo tårn thu'ong. Su' de'n ngoi chua lang Hoa An, tl;lc danh Mi€u Troi Sanh, d€ xin vi trI;l tri cho ta tuc d mie'ng dåt hoang sau chUa rna tu hanh du'oi 16t cu' sl. R6i su' lån quån t~i lang Hoa An va My Tra M xin lam cong låt våt kie'm s6ng dåp d6i qua ngay. Bay gio thl khong con ai long tr9ng kinh dn: "Båm tMy! Båm dai su'!" nua. Ngu'oi ta g9i su' la CM Nåm, anh Nåm hay lhång Nåm Tinh. Thång Nåm Tinh lh~t tha chån cha't, bi ngu'oi ta b6c I('>t, Iu'ong g~t, mång nhie'c, ciing cu'oi h~nh h~ch, nen du'<;IC gan cho bi danh Nåm KhO. Nåm KM len loi s6ng chung dl;lng voi du h~ng ngu'oi rna I~i lanh h('>i du'<;IC ye'u ly tbi~n tham tråm hon thoi lam m('>t nha su' khå kinh. M('>t horn Nåm Kho dang cu6c dåt lam mu'on cho m('>l gia chu thu('>c xa My Trå, thl tha'y vien Hu'ong Than xån xai di I~i . - E! Nåm Kho! L~i bi€u! - D~ thu'a thåy Hu'ong Thån co di~u chi d~y båo. - Thång Nåm! Måy co chju lam phu d6 thung khong? Co ti~n kha låm! Nguyen ngu'oi phu d6 thung cån tieu cho cac khu ph6 ch<;l Cao Lanh bo di ma't, ban Mi t~ nm ngu'oi thay the' mai rna chu'a du'<;Ic. NgM bån ti~n hOi tMi bi ngu'oi doi te I~nh khinh khi, nen du trå ti~n nhi~u rna chång ai ham. Chr m('>t tuån IS tbie'u phu thung rna cå ch<;l hoi th6i bån thiu khie'n Dng Tay CM Qu~n n6i gi~n gåt åm len. Hu'ong Than sl!c nM de'n Nåm Kho dS dl;l nen moi tim de'n g~ gåm. Tårn Tinh tuy quye't d!nh ch9n ne'p s6ng kham kh6 d€ I~p h~nh, nhu'ng quå th~t khong ngo co ke d~ nghj mlnh hanh ngM phu thung. Su' ngån ngu m('>t cMt, r6i quye't dinh d6ng y. Cong vi~c hång ngay da su' ciing dS thoi. Xe' lrua, ch<;l bua båt dån thu'a thot, su' khdi dån lam vi~c . Su' dåy xe ba gac thung khong de'n tUng day hem sau khu ph6, de'n tung du tieu nha'c thUng dåy phån ra, lau chUi du s~ch se, thay vao thUng khong. Su' gan phan ra xe ba gac. Båy xe thl su' dåy v~ rnie'ng da't cong th6 lang d6 vao håm u phan, cia s~ch thUng, r6i di chuye'n khac . Ph6 ch<;l Cao Lanh leo leo, rna m6i ngay su' chi di Phap Am Ph~t Bån 2007


phiin nii'a khu ph6, nen cling kh6ng qua m~t nh9c. Su cling danh mQt it thoi gio, cåt v~ mQt mo co dem trQ trong håm li phiin, håu phan chong quai. s6 phiin nay su se ban cho nhii'ng nguoi Ti~u, mua v~ d~ trang rau di, dua muop, ban d ch~ Cao Uinh. CMt c~n ba thui tha nay l<;ti bie'n thanh cha"t b6 cho dy trai thdm tho rna nguoi ngu'oi se tieu th1,l. Dau co thU gl dd day, tMi tha mai dau? Tam Tjnh nbO kinh nghi~m cua thang ngay lam c6ng nen khi d6 thiing, dii co kho khiin cling vu~t qua d~ dang. Th~t ra, nhung ngay dåu h6t phiin thUi tha, su cling kho chju, nhung su chl dn t1,lng "Bat NM Tam Kinh" , quan ngli uån kh6ng co tl,l' tanh, va li~n tha"y kh6ng con cl,l'c kh6 nua. Tuong kh6ng cac phap eling v~ y, v6n kh6ng co tl,l' tanh thllam sao co nhd co s<;teh, co thdm co thUi. MQt h6m, trong khi ganh hai thUng phan di v~ h6 11 pha!l, su vita di vua the o doi hdi tM, d~t tung buoc chiin nh~ nhang, ung dung sung suong nhu dang di tren tjnh d<), su b6ng nghe lOi d<;ty da Due Ph~t vang dQng: "Xa l~i Pha"t! Coi nuoe eua Ph~t d~u hi~n ro trang nghiem thanh tjnh. Nhu the' Xa l~i Pha"t! Ne'u tam ngudi thanh tjnh, se tha"y eoi nay e6ng dUc trang nghiem". (9) Trong giay phut do, b6ng su ngQ d<;to. Sum la v<;tn tu~ng bie'n ma"t d~ hi~n bay tr9n v~n kh6i quang minh ehie'u di~u, trong su6t, tr<;tm nhien va viing l~ng. Kh6i quang minh do vua la eoi Cl,I'e L<;te Mt dai bång phång bång båy thU bau, nhung hang cay bau, cung di~n låu cac chau bau, ao sen co 8 c6ng duc, co chim ca loi phap., va cling la e6i ta ba go n6ng, håm h6, ehOng gai, nhd bån thUi tha na y. Su ba"t giac cuoi vang r~n khi tMy truong h~p ngQ dao da mlnh tUång t~ voi t6 Thanh Nguyen Duy Tin ngay xua: "Khi su chua h<,>c thi~n, tha"y cUt la cUt. Khi dl:lllg e6ng hanh thi~n thl tha"y cUt ehång phåi la cUt. Rai nay khi da tha"y chan tam måu nhi~m, thl cUt ding chlla cUt rna th6i". (la) Va cling bdi VI cUt chl la cUt, nen su l<;ti tiep t1,lC ganh phan d6 thUng d~ lam d~p eUQc doi. Va cling Mi VI ehung sanh phiin bi~t mui cUt thUi, nen su ding nghe mui thui. Su thoa dåu ph<,>ng tren tay chan mQt Wp dåy, M miii hOi thUi kh6ng barn ch~t vao da, do do, rua ray & s<;tch se hdn. Chiing bao lau, de'n thang ch<;tp nam Binh Thln (1916), Tam Tjnh bie't cd duyen mlnh d c6i Ta Ba såp hoan man, nen luu l<;ti chuy~n doi mlnh, nho thåy Phap Hoa Mi~u Troi Sanh luu truy~n l<;ti M chuy~n giao cho ngu'oi chau e6, hån t<;to eho ehau ehUt duyen lanh tren con duång tu tam duong tanh.

*** Tie'ng euoi vang r~n da ang lao ganh phan, tuc nQi t6 cua ehang duong nhu vh con am hudng dau day, khie'n

Phap Am Ph~t Ban 2007

Di~p

vua xue dQng vita cåm ph1,lc cUQc doi li~t oanh eua ngu'oi. Giu phong thd di cåo nhu mQt bau v~t, Di~p tMm nguy~n se noi gu'dng ngu'oi rna sii'a d6i tam tinh mlnh. Tuy nhien, eang danh sl,l' nghi~p da Di~p rQng rai thenh thang qua, chang cu mai mi~t theo du6i danh l~i kh6ng bao gio tha"y moi m~t, thanh thii' eling kh6ng danh bao nhieu thoi giD eho vi~e tu t~p. Di~p

kh6ng ngo chang da xay dl,l'ng lau dai c6ng danh tren eat. N~n CQng Hoa nguy nga tudng ehUng vung chåc mu6n doi, de'n nam 1975, b6ng lung lay t~n g6c. Vao nhung ngay eu6i thang 4, tlnh hlnh v6 ciing h6n lo<;tn. TMy mQt s6 Sl quan chl huy quan d<)i då lanh m~t ra nuoc ngoai, Di~p cling vQi va eho gia dlnh di tån theo. Phån ehang, v6n t6n tr<,>ng kY lu~t, Di~p danh tuan l~nh ea"p ehl huy cao ea"p eua nganh tu phap, kh6ng roi nhi~m sd, thanh ra, de'n khi vj nguyen thU t<;tm thOi va eu6i eiing eua qu6c gia tuyen b6 dåu hang thl da qua muQnmang. Di~p bang hoang nh~n ehan du~e eai hu åo cua l~i danh tren cUQc doi v6 nghIa b<,>t beo. Chl ma"y phut tmoe, ehang vh la vj thåm phan uy quy~n, va bay gio, da bie'n thanh ke tQi ph<;tm. TQi ng1,ly quy~n nguy hi~m hdn eui hUi, nen nhung ke truOe kia du c<;tnh ehang, nay lang tranh xa. Du sao Di~p cling la mQt Ph~t tii' thuån thanh, tha"m nhuån giao ly v6 thuong va nga, nen khi cu<)c doi bj dåo lQn cling kh6ng qua lo lång bi ai. Di~p nghI: "Tren doi nay dau co gl bSn vii'ng. Thjnh rai suy. Suy rai thjnh. Tan ehe' dQ rai eling se kh6ng thoat du~e djnh lu~t do". Di~p tha"y ra"t ro diSu nay, nha"t la khi chang nh~n xct rång, ngoai khå nang khoat lat khoe khoang, gioi dm quySn ba"t tai, d6t nat chl bie't sii' d1,lng vli Il,l'C M dan ap hoac thU do<;tn bjp b~m d~ luong g<;tt dan rna thOi.

Dii da t~p d~ xem thjnh suy nh~ nhang nhu gi<,>t sudng rdi dåu canh, (12) nhung Di~p vh la mQt con ngu'oi ye'u hen, nen eling tråi qua d6i lån xuc dQng. Di~p ng~m ngiii hay tin Trung Ta Trudng CUQi, el,l'U qu~n tmdng Kien An, Kien Giang, dua em nu6i eua ehang da ehe't. Ngu'oi ta båt CUQi dua ra Toa an Nhiin dan xct xii'. CUQi bi be rang, ch~t ngon tay, ngon chan, truoc khi lanh phåt d<;tn an hu~. Chang cling bai hoi khi duong C6ng Ly, ndi Phap Dlnh Sai Gon tO<;t l<;tc da d6i ten thanh Nam Ky Khdi NghIa. Kh6ng bie't ai da cam dnh thanh thå: Nam Ky Khoi NghIa tieu C6ng Ly Dong Khdi len rai, ma"t Tl,I' Do (13) C6ng Ly lam sao tan t<;ti khi rna tinh thån thu~ng tOn lu~t phap bi thay the' bdi quan di~m Mn thii giai ca"p, va hanh xii' mu quang bdi nhung dång vien tbie'u h9C, h~p hOi va k:Y thj. May miin la ehl trong vong mQt thang sau thl Di~p di trlnh di~n h<,>e t~p eai t<;to. å tu, eling la mQt di~u hay VI Di~p khoi tha"y nhii'ng di~u trai tai gai måt nua rna nay sanh long san h~n. Cha"p nh~n cai ngbi~p tii cua mlnh,

87


Di~p c6 gAng giii' tam luon luon blnh thån, nh~ nhang.

Chang tl,l' an ui, cho day la co ht)i t6t tu tam, duong tanh, tranh xa cam d6 cua cut)c doi . CU coi nha tu la ngoi chua va mlnh d chUa lam cong quå, an u6ng kham kheS, v~y thoi.

DI nhien, Di~p v6n quen lich sl,l' nho nh~ voi m9i nguoi, rna trong buoc duong tu tt)i bi nhii'ng ke thO 16, an n6i Cl!C suc bach dich, cam hon sai khitn, chiii boi, thl vi~c giii' tam blnh thån ciing kh6 khan. Luc dåu, Di~p phåi quan can binh ct)ng san la nhii'ng thi~n tri thuc hanh h~ mlnh dti nhAc nhd cut)c doi kheS dau kip tinh ta'u tu hanh. V~ sau, Di~p nghl ding, nhii'ng nguoi anh em nay v6n la nhii'ng nong dan d6t nat, ng9ng ng~u . , VI cha't phac nen d~ bi nh6i S9 bång mt)t thu chu nghla vo luong dti khoi d~y su Mn thu va bitn h9 thanh mt)t thU cong Cl! hi sinh xuong mau cho dång. Th~t la tt)i nghi~p! Th~t dang thuong l KM dich lon nhUt d6i voi tu nhån khong phåi la lao dt)ng, rna la gio phUt h9C t~p chanh tri . D6 la lUc tu nhan l~ng yen nghe Xl va v~ cht dt) cii, v~ tt)i ac My ngu):', va cling nghe khoe khoang v~ dinh cao tri tu~, v~ chu nghla xa Mi sieu vi~t. Nhl!c nha ån nhfin chiu dl,l'ng, nhu'ng ma'y ai rna khong dien cu6ng tuc t6i trong long? Di~p da phåi du CUu Mn "chung tra cua thåy Thi~n Hoa" thl tam moi an vui hl xå . Thud sanh thoi c6 lån thåy d~y Di~p: "Thi~n su u6ng tra trong dnh thuc, nen trang tr9ng chiem nguang sll.' s6ng mau nhi(!m trai ra trttoc mAt mlnh. Thi~n su chiem nguang tra, chiem ngttong cånh v~t, chiem ngu'Ong ngttoi, rna tran dåy an I~c . Bitt u6ng mt)t chung tra thi~n, thl c6 du khå nang u6ng ngl!m nuoc b9t trong dnh thuc dti thuong yeu chiem ngu'Ong nguoi d6i di(!n, rna khong phån bi~t nguoi d6 la ai". Di~p thuc t~p, nu6t nuoc b9t, dnh thuc chiem nguang mau troi xanh, rong cay r~m r~p, lan gi6 hiu hiu, dti hudng vai giay phut thoai mai khi h9C t~p cbanh tri; con nhu, chiem ngttong nguoi can bt) len Idp rna an l~c, thl chAc phåi con lau lAm. Di~p da chia xe kinh nghi~m cua mlnh cho vai nguoi b~n than va ai ciing thich tbU. Sau d6, khi nguoi nao ma't chanh ni~m, nghe chii'i mAng rna It) ve khån trttong, thi anh em chl dn n6i nbO "tra thåy Thi~n Hoa", tuc khac nguoi kia mim cuoi tuoi dnh l~i.

Tu Long Thånh, Di~p bi chuytin len tr~i Sa ÅC A (14), mang bi s6 TH6A, r6i du~c phån ph6i vao dt)i Rau Xanh. Con duong di dtn mitng Mt khai hoang lam rfiy khong qua xa, nhu'ng nhii'ng ngay dh chua quen lao dt)ng, rna phåi v~t lt)n voi nhii'ng cay to, r~ sau, canh la chång chit, tu nhån ciing m~t du du. Chuytn v~, trong khi c61e ltt ch~m ch~p tung buoc, b6ng nhien Di~p nM dtn ngay con tho, trong chang ciing buoc chåm ch~m nhutht nay, M kinh hanh ni~m Ph~t. Tu d6, di lao dt)ng hay di ba't cu noi nao, Di~p ciing kinh hanh ni~m Ph~t. Di~p t~p ph6i h~p diu ni(!m Ph~t, voi buoc chån va hoi thd. Ntu c6 thti di ch~m, Di~p thd vao, buoc chån m~t va ni~m "Di Da PhW . Ntu phåi buoc nhanh, Di(!p buoc 88

6 buoc cho "ll!c tl,l' Di Da", nhu'ng hoi thd thl ciing l lån thd vao, l lån thd ra rna thOi. Phuong phap nay ra't h~p voi nhii'ng nguoi Idn tueSi, nen khi du~c Di~p ru thl,l'C hanh, Cl! Luong da g6p y: "ChAng bitt toi c6 du~c vang sanh v~ Tinh dt) hay khong, nhu'ng toi bitt chåc mt)t di~u, la ngay bay gio, khi di kinh hanh ni~m Ph~t, toi cåm tha'y tam mlnh thanh tinh". Di~p ciing tan d6ng quan ditim nay, VI chang khong con tha'y m~t moi trong ngay thang tu day. Khåu phån hang thang cua tu nhan la 15 kilo thl,l'c phåm, rna phån Idn la bo bo, khoai sAn. Lo~i c6 cha't d~m thitu s6t hAn . Do d6, d6i la chung b~nh kinh nien hanh h~ m9i nguoi . Tu nhan, b~ gi an na'y : rau cåi troi, rau sam, rau d~n hoang, d~u t6t, nhu'ng ntu ngan nam mt)t thUd rna bAt du~c tch nhåi, rAn rit, chut)t, thl d6 la d~i ti(!c. Thitu an nen anh em tranh nhau kti lti v~ cac lo~i thuc an cho dd d6i, dd them. Tån "con" la nguoi k€' chuy(!n an u6ng thån sh nha't, anh c6 16i di~n tå dåy du chi titt, Mi hinh, g~i mui vi, khitn cho nguoi nghe nu6t nu'oc mitng ung I,l'c. Tinh tr~ng d6i dai dAng khitn cho nhi~u nguoi, blnh thuong d~o m~o, trd nen uon hen thitu tu cach. Nguoi ta c6 thti chiii boi, hån thU nhau chl VI mt)t mh thit vl!n, mt)t con tom kho. Gia dinh Di~p di tån, Di~p thut)c "di(!n m6 coi" khong c6 thån nhan tham nuoi nen thitu th6n xac xo. Tuy Di~p khong Mn neSi b~n tam Mn m6n an nhu nguoi khac, nhu'ng thlnh thoång, nhii'ng con them kinh khung ciing am ånh chang, lam chang tu heS th~n trong long. Mt)t horn, trong luc di v~ sinh, du tieu t~i tr~i h9c t~p cai t~o la lo~i du tieu thung, Di(!p nhlu tha'y doi luc nbUc ca nu6i dang h6 Mi tranh nhau Cl!C phån cua chang, g~i cho chång lien tUdng Mn diu chuy~n doi dåy ly thU . C6 v! A La Han quan sat tha'y dUa em mlnh, VI qua tham an u6ng rna phåi do~ l~c lam kitp doi va't vUdng, nen xii' dl!ng thån thong M bitn thanh con doi b~n, håu tim phuong CUu dt). Doi A La Han khuyen nhu b~n giam tinh hung hang gianh giu1 dti c6 thti sinh v~ mt)t c6i thu thAng. Trong khi dang hå he nho bon chen du~c mt)t vi tri cao cå nha't trong d6ng phån, rna l~i bi lai nhai vo duyen, chang "Doi Cao Ca" bl,l'C mlnh gay g6: "Thoi dling n6i chuyen ba lap . d day dåy vfiy cao luong my vi beo beS thom phUc khong dau sanh bång. Låm gl c6 c6i nao h~nh phuc, sung suong han c6i nay?" . Cau chuy~n d6 khitn cho b~nh them an cua Di(!p bitn ma't. Chang nghI thUc an sai khac tren c6i ta ba nay, tuy thea nghi(!p lll.'c cua loai th9 lanh rna cam tha'y ngon hay dd. Ta't cå d~u la giå h~p, la huy~n, dau dang gi dti b~n tam. Tht r6i, Di(!p quytt dinh trttong chay d~ nuoi du'Ong h~t gi6ng tu bi . Di~u tro treu, la khi nhu du an u6ng cua Di(!p giam thitiu, thl gia dlnh cua chang t~i Hoa Ky da tlm ra du~c cach chuytin ti~n v~ Vi(!t Nam cho than nhan tham nuoi chang thua thåi. Du thua thl Di(!p san se cho be b~n, phån chång thl Di(!p chl dn chut mu6i me dti an voi rau rling la dåy du lAm r6i.

***

Phap Am PMt Dån 2007


Thoi gian d6i voi tu cåi t~o duong nhu vo nghIa. Khong c6 bån an ro r~t thanh thti' thån ph~n tu c6 thS vai nam, rna cling c6 thS la man kie'p. Tu nhan cu s6ng trong hi v9ng ph~p ph6ng, dS cha dU<Jc trong x6 56 trong nhii'ng d<Jt tha nho giot. Sau hån 4 nam cåi t~o, Tån khong con du nhån n~i cha d<;li nen chuån bi ke' ho~ch dao thoat. Gia dlnh Tån mua chU9C dU<;IC m9t cong an ao vang lai xe Honda dau cåch nong tmong khong xa. Sau bu6i an tma, Tån giå va di v~ sinh, chu6n ra di Sm h~n dS du<Jc ten cong an cung dp b9 quån åo vang, r6i deo nhau bling xe Honda v~ Sai Gon. De'n chi~u khi Quån Giao kiSm diSm nhån 56 kham phå ra v~ tr6n tu, V9i danh keng båo d9ng, thl da qua tr~. Tuy ra't nhi~u b~n be am tuong am muu tr6n tu, nhu'ng chl c6 Di~p va c~ LUång "lanh du" tai ho~, VI cå hai la b~n than nha't, an u6ng chung, ngu va lao d9ng c~nh Tån. Sau khi bi c~t va'n lien tie'p, Di~p va c~ Luång bi quån giao t6ng sang T6 phan tiSu, m9t t6 trung gioi nhåm tri nhii'ng pMn tti' ch6ng d6i. T6 c6 nhi~m v~ Mn Mm u phån, la'y phån dem len tr9n voi tro, m~t cua hay co m~c, r6i cung ca'p cho d9i Rau Xanh. C~ LUång lOn tu6i va gåy ye'u, vua buoc gån håm phan n~ng mui, la da non mti'a Mn nga't nguoi rna khong k~m ham dU<;Ic. Thuång e~, nen Di~p nhuong cu phu traeh vi~e la'y tro, m~t cua va co m~c. Phån ehang, Di~p quye't "an thua du" voi håm phan. Tuy nhien, du e6 Wng "Båt nM Tårn Kinh" lien h6i va quan chi thl quan, nhu'ng dinh lue clia Di~p ye'u ot qua va hoan toan vo hi~u. CUt vån la cUt. TMi tha vån la thui tha. Di~p ngao ngan mu6n quang thUng bo di, r6i ra sao thl ra, nhu'ng cu6i cung eling rang nin thd buoe xu6ng na'e thang th~t nhanh, xuc du 2 thUng phån, eh~y thuc mang ra m9t khoång xa, tha h6 non mtta. Tuy v~y, ehl vai ngay ghe tdm thl Di~p eling quen dån, ehang cha'p nh~n nghi~p cua mlnh blnh thån va khong thd than. Bu6i sang ngay trung gioi thU nam, tren duong di de'n håm u phån, Di~p tha'y m9t co be tu6i ehung 12 ta't tå di v~ huong eua ehang. Chang doan co be la con clia vien giam lhi (15), rna nghe d6n gia dlnh h9 moi vua d9n vua v~ Sa Ac. - CM åi! Xin l6i chu c6 phåi ten la Tmång Cong Di~p khong ~! Thåm khen dua be ngoan, Di~p dU'ng l~i trå lai: - Chåu ten la Cåi. H6i d6 rna ehau bi d tu t~i Cao Lanh.. Di~p nbO ngay nguoi dan ba thie'n cMng. Chang doan trong 3 nam tu t9i gån glii voi tu chånh tri, ba ta da dU<Je m6e n6i ho~t d9ng eho h9, r6i cåi gia voi vi en giam thi nay.

- Å! CM nbO ra r6i! Chau llm cM c6 vi~c ehi khong? - Ma cha u båo gdi ehu hu cha o nay dS an ehay. Ma chåu n6i Mi xua, cM gdi tu'ång chao cho tu ha ram ha! Chu cilng c6 gdi chåu sua nua' - Chu ra't cam ån rna chåu, nhu'ng ehu da dU<;lc tie'p te' dåy du r6i. CM chl nh~n lån nay thOi nhe' Phap Am Ph~t E>an 2007

Di~p dm la'y hu ehao r6i quay m~t di tMt nhanh.

Chang mu6n da'u die'm cam xuc cua mlnh. Di~p ch<;it cåm tha'y bu6n moi m<Ji. Sl! hi~n di~n clia dua be tr~c tu6i dua con dån long, da nhåc nhd Di~p cånh bi~t ly sån tMm eua mlnh. Tån nay man nguy~n r6i, pMn ehang thl bie't Mn khi nao moi rai khoi eh6n nay? N6i nho ni~m thuång day vo khie'n Di~p m~t moi va suy ye'u hån ra, suyt khuyu xu6ng. Di~p c6 gAng buoe tung buoc xu6ng na'e thang trån tr<Jt. Bang lUe tinh thån daa d9ng, Di~p ma't thang bling ehoi voi 19t xu6ng håm phån. Di~p lun tu tu, cho Mn khi ng~p ngung de'n hang moi dung l~i dU<;lc. Chung quanh chang tri~u tri~u con doi lUe nhuc, c6 con da bo nh9t nh~t tren dui chang. Trong phUc giay sii'ng sa d6, Di~p quen nham gom, quen mui thui n6ng nl!e, dS tr6 måt nbln håy doi lan xan trong the' gioi rieng cua chung. Di~p tui thån, thuång ni~m ba't h~nh eua mlnh, va thuång lay 56 kie'p håm hiu eua dan doi då bån. TInh lan mån g<;li Di~p Y nghI rling mlnh lan 19i luan h6i a tang ky kie'p, le nao l~i khong tung d eh6n nay? Di~p b6ng nbO de'n n9i t6 va giao ly "tam tinh thl cilng da thoat ly khoi sanh tti' luan Mi. dau ehång phåi la nha? Dau ehång la linh d9? Ha hu6ng phåi nhge eong må m9ng Mn nuoc nao? De'n the' gioi nao? Trong tu hay ngoai tu?" An nhien va thanh thån, Di~p xue hai thung phan, ganh len vai di tung buoc khinh an va hy l~c. R6i Di~p mlm cuoi, ngam nga nho nho: Thenh thang nåi tu n~c Ai nh6t dU<;lc tam ta? Trong Mm phån Sa-Ae, Anh hi~n b6ng Lang-Gia. B6 d~ va phi~n nao, Chång gån cilng chiing xa. Thån tårn hling thanh linh Tinh d9 eoi ta ba. "Trong ba ngan the' gioi, Bau ehång phåi la nha? (16) Huynh Trung Chånh

Ghi ChU: - TMy Thi~n Roa: Thu<Jng T9a Thieh Thi~n Hoa, Vi~n Tmdng Vi~n H6a B~o Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng NhUt (1966-1973). TMy la m9t tang Sl tai due da dång hie'n doi mlnh eho dån t9c va d~o phap. - Gi~e thåy chUa: CU9C khdi nghIa nam 1898 t~i Phu Yen, do vo Tru ehu xuong, voi sl! tham dl! eua Trån Cao Vån, bi b9n thl!C dån g9i la "gi~c thåy chUa", VI s6 tang Sl Ph~t giåo t~i Phll Yen va Blnh Dinh tham gia th~t dong. - Nba giåy thep: Buu di~n; Kho b~c: Ngån kh6; Tmong Ti~n: Cong chånh.

- Kinh Nguoi Bie't S6ng M9t Mlnh: tuc Bhaddekaratta Sutta do tMy Nha't R~nh dieh, Lå B6i xua't bån.

89


- Cong an "VO": M9t thfry tang hoi t6 Tric$u Chau: "Con ch6 c6 Ph~t tinh khong?" . T6 dap: "Vo"

chAng phai nu'oc. R6i may th€ nh~p ch6n yen vui t~ch dnh y nhien, thåy nui cm la nui, thåy nu'oc cm la nu'oe" .

- Cong an Can thi quye't: (tuc Que cUt kM) M9t tMy tang hoi t6 Van Mon: "Ph~t la gi?". T6 dap: "Que cUt kho"

• Kinh Duy Ma C~t, Phim Van thu su' LI/i, ban ~eh Thieh Huc$ Hu'ng. Ong Duy Ma qt dap: "Vi tåt ca chung sanh b~nh, nen t6i b~nh. Ne'u tåt ca chUng sanh kh6ng b~nh, thi b~nh toi lanh" .

- C6ng an Bu6ng xu6ng di : C6 m9t Ong tang Mn hOi t6 Trjeu Chau: "Kh6ng mang gi he't Mn day thi the' nao?" T6 dap: "Bu6ng xu6ng di" . Ong tang b<:tch l<:ti: "M9t v~t chAng mang theo thi bu6ng xu6ng cai g'i?" Chau n6i: "Bu6ng chAng xu6ng thi do len di". - Ba la m6n M6ng Tay Ben: M9t Thfry Ba la m6n ten la M6ng tay Ben mang de'n cung Ph~t hai cay b6ng nguyen canh r~ kh6ng 16, thfry dung phep thån thOng nAm ch~t m6i tay m9t cay. Ph~t g<;>i ten, tMy li~n d<:t. Ph~t li~n Mo: "Bu6ng xu6ng di" . TMy ba la m6n bo cay hoa trai truoc m~t PMt. Ph~t l<:ti bao bu6ng xu6ng nua . Thfry bo lu6n cay hoa tay m~t. Ph~t l<:ti bao bu6ng nua. Thfry ba la m6n b<:tch: "T6i c6 gi nua dau rna bu6ng bo. Ph~t mu6n d<:ty gi?". Ph~t dåp: "T6i kh6ng M bao thfry buong he't måy cay hoa, t6i bao thfry bo la bo sau can sau trfrn sau thUc . Khi thfry bo he't kh6ng con gi d€ bo, d6 la luc thfry thoat ly tåt ca rang bU9C cua sanh tU' luan h6i". - Båt NM Tam Kinh: B6 tat Quan T\1' T<:ti khi quan ehie'u tham sau bat nha ba la m~t, b6ng soi thåy nam uin d~u khong c6 t\1' tanh. Th\1'c chung di~u åy xong, Ngai vu'9t thoat tåt ca m<;>i kh6 dau ach n<:tn . Nghe day Xa LI/i TU'. SAc chAng khac gi kh6ng. Khong chÅfig khac gi sAc. SAc chinh th\1'c la kh6ng. Kh6ng chinh th\1'c la sAe. Con lai b6n uin kia, cfing d~u nhu' v~y ca . Xa L9i TU' nghe day . Th€ m<;>i phap d~u kh6ng. Kh6ng sanh cfing kh6ng dic$t. Kh6ng nhd cfing khong s<:tch. Kh6ng them efing kh6ng bot. Cho nen trong tanh kh6ng. Kh6ng c6 sAc th<;>, tu'ong, hanh thUc, cfing khong c6 nhan, nhI, ti, thic$t, than, y. Kh6ng c6 sAc, thanh, hu'dng v~, xuc, phåp. Kh6ng c6 18 gioi (tir nhan Mn y thuc) . Kh6ng h~ c6 vo minh, khong c6 he't v6 minh, cho Mn kh6ng lao tU' cfing kh6ng he't lao tU', kh6ng kh6, t~p, dic$t, d<:to, kh6ng tn cfing kh6ng dAc ... (ban d~ch da Thich Nbåt H<:tnh). • Kinh duy rna c~t, ban d~ch Thich Huc$ Hu'ng, phim Ph~t Qu6c: Ph~t bao: "Nay Xå L9i Phåt! C5i nu'ac ta thu'ang thanh t!nh nhu' the'! Nhu'ng vi mu6n d9 nhung ke can cd h<:t lic$t, nen hic$n ra c5i dfry nhd nhop xåu xa båt t~nh d6 th6i . Vi nhu' chu' thien d6ng dung m9t thu båt bhg ng<;>c bau d€ an, nhu'ng tuy phu'oe duc cua m6i v~ rna sAc som c6 khac. Nhu' the', Xa LI/i Phåt! Ne'u tam ngu'di thanh tinh, se thåy c5i nay c6ng duc trang nghiem" . • T6 Thanh Nguyen Duy Tin c6 lai t\1' thu~t nhu' sau: "Sai tai, ba mu'di nam truoc, khi chu'a h<;>c thi~n, thåy nui la nui , thåy nu'oc la nu'oc; Sau nhan the o b~c thic$n tri thuc cm eho eh6 va o, thåy nui chÅfig phai nui, thåy nu'oe

90

- Nhu' gi<;>t su'dng rdi dåu dnh: tnch tir bai kc$ cua V<:tn H<:tnh thi~n su': Nh~m v~n t~nh suy v6 bo' uy T~nh suy nhu' 19 thao dåu ph6

(Sa chi suy

~nh

tren dai

T~nh suy nhu' h<:tt su'dng rdi tren dåu dnh)

(ban dich T.T.M~t Th€) - C6ng Ly va T\1' Do la ten du'ang cfi . Nam Ky Khoi NghIa va B6ng Khoi la ten dirdng moi . - Sa Ac la 1 Trung tam lao d9ng cai t<:t0 t0<:t l<:te t<:ti Xuyen M9C, dnh B6ng Nai . Sa Ac c6 2 tr<:ti A va B. - Giam t~ trong che' d9 c9ng san tu'dng du'dng voi chuc Giam d6c Trung tam cai huån. - Hai cau thd: "Trong ba ngan the' gioi / Bau chång phai la nha" tnch tir bai kc$ cua t6 Thu'ang Chie'u (dai Ly): B<:to ban v6 nhan sAc Tan tien nMt nh~t khoa B<:ti thien sa gioi ngo<:ti Ha xu båt vi gia? (B<:to v6n kh6ng nhan sAc Ma ngay dng gåm hoa Trong ba ngan c5i åy Bau chÅfig phåi la nha?) (ban d~ch cua HT. Thich Nhåt H<:tnh)

Chung ta, JOp ngtfCti sO'ng vao nhtJng giai dOl;ln euoi eUa thm ky ml;lt phap, caeh Ph~t qua xa, eae b~e Hi~n Thanh ehti'ng dåe dl;lO qua Nie't Ban eang hie'm tha'y, day eling la thm dl;li rna nguy cd huy di~t loai ngtfm eang lue eang bi de dOl;l; ehie'n tranh VI h~n thu såe tQe, ton giao, vii khi hl;lt nhan va thien tai dieh b~nh dng lue eang co nguy cd biIng n6; ehinh til trong dem toi kinh hoang etla bl;lO Il,fe nåy rna nhtJng 1m dl;ly khoan dung va hy xa etla Due Thich Ton trd thanh ngoi sao Båe Dåu, dang dinh htfong eho y nghi'a t6n tl;li etla nhån sinh. (trich Thong E>i~p Ph ~ t E>ån p1.2551)

Phåp Am Ph~t Ban 2007


hai can binh tråm kha • cua giåo dt.lc

Vi~t

Nam:

noi tr~ Va noi do1 Trån Trung E>~o Sinh vlen, hge sinh Vi~t Nam vh ngru kh~u hi~u: "VI l<;1i kh mu'oi nam tr6ng cåy, VI l<;1i ich tram nam tr6ng ngu'oi" la nguyen tac båt hU cua 6ng H6. Th~t ra, eau n6i d6 låy Y tir cau "Nhåt nien chi ke', mac nhu' th9 c6c, th~p nien chi ke', m<;lc nhu' th9 mi;>c, bach nien ehi ke', m<;lc nhu' th9 nhan", nghIa la: "Ke' hO<;lch cho mi;>t nam, kh6ng gl bling tr6ng hia, ke' hO<;lch cho mu'oi nam, kh6ng gl bling tr6ng ca y, ke' hO<;lch cho tram nam, kh6ng gl bling tr6ng ngu'oi" trong van hge Trung qu6c. Du sao, sau hon nii'a the' ky tr6ng ngu'oi, n~n giao duc xa hi;>i chU ngrua t<;li Vi~t Nam, ngoai vi~c sinh ra cac ttnh tr<;lng rna Giao Su' Hoang T~y g9i la "nguy Iqch" nhu' ch<;ly theo bling cåp, bling gia, h9C gia, lam lu~n an thue V.V ... , con gay ra hai can binh råt ph6 bie'n trong xii hQi Vi~t Nam, the o t6i, con tråm tr9ng va kh6 chii'a tr! hdn nhi~u, d6 la binh n6i tr~ va n6i d6i. Tre con trung blnh vao khoang hai, ba tu6i la båt dfru t~p n6i. Ne'u de'n b6n tu6i rna chu'a n6i du'<;1C, dua be se bi xem nhu' måc tri~u chU'ng n6i tr~ (Autism Spectrum Disorders). Nghe dau nha bac h9C Albert Einstein cling tirng måc pMi tri~u chung nay. Theo cac tai li~u y khoa, day kh6ng phai la can binh lam che't ngu'oi, nhu'ng vån ta mi;>t m6i lo canh canh ben long cac b~c cha m~ khi ngru Mn vi~e con mlnh kh6ng bie't n6i. ChUng ta kh6ng hi€u du'<;1c n6i long cua dc em be, nhu'ng chåc cac em cling kh6 tam ghe låm khi kh6ng n6i du<;1c mi;>t cach blnh thu'ong nhu' nhii'ng dua tre khac. Ne'u quy vi vao Internet d~ tim cac tai li~u v€; tri~u chung Asperger hay Autism Spectrum Disorders, quy V! se c6 cd hi;>i d9C hang tram cau chuy~n cam di;>ng cua cac ba m~ chia se

Phap Am Ph~t Dån 2007

voi nhau ni€;m vui khi lftn dfru nghe con g9i tie'ng "m~ di" g9n gang, su6ng se. T6i kh6ng bie't Vi~t Nam c6 bao nhieu em be bi måc phai tri~u chU'ng n6i tr~, tuy nhien, phåt bi€u tr~, trong d6 tinh ehung ca n6i va vie't, thl råt d6ng. D6ng Mn n6i, khi c6 mi;>t em phåt bi~u du'<;1C nhii'ng gl em suy nghI, ai nåy d€;u xem d6 nhu' mi;>t hi~n tu'<;1ng l<;l, kh6ng nhii'ng cha m~ em mirng, anh ch! cua em mirng, ba con em mirng, rna tam eh~c tri~u d6ng bao trong nuoc va ca hai tri~u nguoi Vi~t a Mi ngo<;li cling mirng theo. D6 la tru'ong h<;1p eua em Nguy~n Phi Thanh, h9C sinh lop llA18 trll'ong THPT Vi~t Duc, Ha Ni;>i. C6 mi;>t di~m khae nhau gifi'a b!nh Autism Spectrum Disorders va n6i tr~ a Vi~t Nam, trong luc Autism Spectrum Disorders la do s1,l' phåt tri~n eh~m eua khu v1,l'e n6i trong M tMn kinh tre em, binh n6i tr~ a Vi~t Nam la do n€;n giao d~e xii hQi ehu ngrua gay ra va t6n t<;li kh6ng ehl trong tre em rna ca trong nhi~u ngu'oi lOn tu6i. Nh~n xet eua em Phi Thanh v~ d~ thi "Gioi thi~u ve d~p

eua tae ph~m Van Te' NghIa SI Cån Giui;>e" dii du<;1e bao ehi trong va ngoai nu'oe dang tai kha nhi~u, t6i ehl tneh mi;>t doan ngån: Em ngru, dung tru'oe mi;>t tae ph~m van h<;>e bao gio cling e6 y kie'n trai ngu'<;1e khen-ehe, hay-da nhu'ng du'ong nhu' h9C sinh b9n em ehl e6 quy€;n thieh, chl c6 quy~n khen hay rna kh6ng e6 quy~n n6i len ehinh kie'n cua mlnh, va vi~e phe blnh van hge hlnh nhu' chl la vi~e eua eac nha phe blnh. PMi chiing VI tu tuang håo thu nay rna su6t 63 nam qua, van thd eua chUng ta ehua du<;1c "moi" ? Nhln ra, ehl ra di hay eua mi;>t tac ph~m van h9C da kh6, nhu'ng ehl ra cai h<;ln ehe', thie'u s6t cua tae ph~m åy con 91


kh6 hån nii'a, v~y rna chua bao gio b9n em duc;lc to r6 crunh kie'n cua mmh trong mi;>t bai thi ta"t chl vi ap luc di€m s6."

ca,

ca

T<:ti cac qu6c gia tien tie'n, mi;>t h9C sinh lop Il vie't nhii'ng cau nhu the' thi khong c6 gi d~c bi~t. Nam ngoai nåi toi d, mi;>t h9C sinh ding lOp Il chAng nhii'ng vie't rna sau d6 con dua th6ng d6c va Sd Giao Dl,!c ti€u bang ra toa voi ti;>i vi ph<:tm hie'n phap chl vi s61uc;lng h9C sinh trong lOp em h9C dong hån s6 luc;lng rna Bi;> Giao Dl,!c quy djnh. Vi~t Nam thi khac, vie't duc;lc nhu Phi Thanh la mi;>t bie'n c6 Ijch sil', chua til'ng xåy ra, n6i chi Mn chuy~n dua nha nuoc ra toa. H9C sinh Phi Thanh vie't "Em c6 th€ chilc chh ding trong s6 muoi h9C sinh nhu em thi c6 crun nguoi ding khong truch tac phffm nay", di€u d6 ciing c6 nghla em may mån n6i duc;lC con cmn em kia vån con måc phåi tri~u chU'ng n6i tr~.

ca

Su d6ng tlnh cua nhi€u nguai, nhi~u gioi, trong d6 c6 mi;>t s6 nguoi dang lam cong tac giao duc, v~ bai vie't cua em Phi Thanh, chung to sl1 khat khao, cha dc;li cua nguoi dan danh cho mi;>t tie'ng n6i trung thl1C, mi;>t phån ung tich cl1c thay vi r~p khuon mi;>t cach thl,! di;>ng the o da"u chan cua Bång tren con duong mon giao dl,!c xii hi;>i chu nghla nhu nam chl,!c nam qua. B6 la mi;>t Mu hi~u t6t. It ra, m6i ngay c6 them nhi€u nguoi y thUc rång cui;>c v~n hanh da lich sil' la mi;>t chuye'n tau khong bao gio chay nguc;lc va khong dung l<:ti lau d mi;>t san ga nao rna luon huong de'n mQt san ga moi, mang theo hanh khach moi voi hanh trang va uoc v9ng rieng cho thoi d<:ti h<,>, Nhii'ng khai ni~m, ph<:tm tru duc;lc xem nhu la cMn ly cach day nll'a the' kY c6 th€ khong con dung nii'a. Xii hi;>i ngay nay khong phåi la xii hi;>i cua nam muåi nam truoc. Nhii'ng suy tu, tran trd, lo au, uoc v9ng, dam me cua the' h~ tre ngay nay ciing hoan toan khac voi the' h~ cha anh, va VI tM, ml,!c dich lån phuång phap giao dl,!c phåi thay d6i mi;>t dch tmch nghi theo nhu du thoi d<:ti. La"y bai "Van te' nghla Sl ch Giui;>c" lam vi dl,!. Khong ai phu nh~n gia tr! lich sil' cua tac phåm, d~c tinh anh hung cach m<:tng cua nghla Sl ch Giui;>c ciing nhu tinh thh ba"t khua"t cua cl,! Nguy~n Bmh Chi€u, tuy nhien, bui;>c cac em, cac chåu hoc sinh phåi xuc dQng theo cach xuc di;>ng cua ong ba cac em khi d9C nhii'ng cau nhu "Tie'ng phong h<:tc ph~p ph6ng hån muåi thång, trong tin quan nhu troi h<:tn trong mua; mni tinh chien va"y va dii ba nam, ghet th6i m9i nhu nha nong gMt co" ho~c "Chua Tong Th<:tnh nam canh u'ng d6ng lanh, ta"m lang son gll'i l<:ti b6ng trang råm; d6n Lang sa mi;>t khåc d~ng trå han, tui ph~n bac troi theo dong nuoc d6" thi khong dung. Tha"t b<:ti cua h~ th6ng giao dl,!c la khong lam cho dc the' h~ ngay nay rung di;>ng duc;lc cai rung di;>ng cua nguoi xua bAng ngon ngii' cua thoi d<:ti cac em, khong lam My len trong lang the' h~ mang non mQt tmh yeu nuoc trong sang nhu tlnh yeu nuoc trong lang da cac b~c t6 tien, ong ba cac em. Yeu nuoc ngay nay d6ng nghla voi yeu cM nghla xii hi;>i, nhu'ng chu nghla xii hQi la gi, gi6ng ai, hinh dang ra sao, m~p 6m the' nao thi 92

ngay cå ong T6ng bi thu ciing khong hmh dung duc;lc, n6i chi la cac em h9C sinh lOp Il . N~n giao dl,!c V(;!t nhu the' t6n t<:ti trong xii hQi Vi~t Nam til' bao nhieu nam qua dii gie't che't m9i måm m6ng sang t<:t0 tl1 nhien trong con nguai. Toi nho nhii'ng ngay con h9C d B<:ti h9C Kinh te' sau 1975 nhu mi;>t sinh vien che' dQ cii chuy€n sang, ng6i nghe mi;>t can bi;> giång d<:ty tdnh bay v~ toan bi;> lich sil' phat tri€n da nhan lo<:ti til' vuc;ln Mn nguoi khong khac gi mi;>t cau chuy~n khoa h9C giå tudng. Ly do, trong su6t bai giång ong khong dua vao mi;>t ke't quå nghien CUu khoa h9C hay mi;>t cong trinh khåo cUu gia tr! nao, rna chl I~p l<';l i gh nhu nguyen van bai vie't dai chua Mn hai muåi trang, "Qua trinh chuy€n bie'n til' vuc;ln thanh nguai" cua Engels, trong Tuy€n t~p Mac-Engels. Trong von v(;!n hai chl,!c trang sach thoi, Engels dii phåc h9a toan bi;> ngu6n g6c nhan lo<:ti nhu dii chinh måt minh trong tha"y. RAng ngay xll'a ngay xua, c6 mQt båy vuc;ln di kie'm an, vi nhu du thl1c phffm nen phåi leo treo, hai chan truoc vi vay da phat tri€n d€ thich nghi voi vi~c hai nen dh dån bie'n d<';lng ra cai rna chung ta g9i la hai tay. Trong luc hai chan sau vi sil' dl,!ng nhu la nhii'ng di€m tl1a nen vån duc;lC g9i la hai cMn v.v ... Va thuy t6 con nguoi dii hinh thanh khong khac gi mQt cu6n phim hO<';lt h9a the' d6. Tuy nhien, tac phffm nåy, cung voi cac tac phffm kinh di~n khac cua dc liinh tl,! Bång, duc;lC dång vien cac ca"p ton kinh tuy~t d6i, va la n~n tång cua h~ th6ng giao dl,!c t<';li Vi~t Nam. Ba"t cu tac phåm nao vie't v~ ngu6n g6c loai nguoi duc;lC xua"t bån t<:ti cac qu6c gia cQng sån Mu tnch dån hay t~p trung chung quanh cau chuy~n k€ l<';li til' hai chl,!c trang nåy. Ly do la vi Engels vie'l. M~c du khong phåi la nM khåo c6 h9c hay nhån chung h9C, nhu'ng Engels, nguoi b<';ln VI dai va cåm di;>ng da Marx, vie't thi phåi duc;lC xem nhu la chan ly, khong dn thie't phåi chUng minh. Til' nhii'ng nguoi lam cong tac giao dl,!c, nM van, nha bao, cho de'n cac liinh d<';lo dång va nlla nuoc, d~u say me trich dån cac tac phffm cua Marx, Engels, Lenin mi;>t cach cMn thanh va tr!nh tr9ng. Khong mi;>t giao an, giao trinh, di~n van, tham lu~n, tuyen ngon, tuyen cao nao rna khong tnch dån vai cau n6i cua h9. Vån bån nao khong c6 tnch dån nhii'ng "lai d<';lY" cua cac liinh tl,! ci;>ng sån tI-J van bån d6 bj coi nhu khong c6 gia tr! gi. SI1 no I~ tn thUc, VI v~y, nhu la mQt lo<:ti vi trung sinh soi va lan rQng trong tung con nguai, qua nhi~u the' h~, x6i mon va tan pha linh khai ph6ng, lam thui chQt linh sang tao trong con nguai .

Trong luc bjnh n6i tr~ du sao ciing tny truang hc;lp m6i nguai, bjnh n6i d6i la cå mi;>t h~ th6ng, d6i c6 chu truång, d6i c6 sach vd, d6i c6 t6 chuc. B6 chinh la mi;>t h~u quå tai h<:ti khac cua n~n giao dl,!c xii hQi chu nghla t<:ti Vi~t Nam n6i rieng va cac nuoc xii hQi chu nghla n6i chung. Vai vi dl,! v~ h~u quå tai h<;Li cua tinh n6i d6i t<:ti nuoc ci;>ng sån dan anh Trung qu6c. Trong tac phåm Cui;>c Bai Rieng Tu Cua CM Tjch Mao Tr<:tch Bong (The Private Life of Chairman Mao), Bac SI Ly Chi

Phap Am PMt Dan 2007


Thoa k€ ll,\i nhi~u eau ehuy~n v~ binh n6i Mi tl,\i Trung qu6c trong giai dOl,\n Buoe Titn NMy V9t va Cong Xa Nhh Dan. Mi;>t lån, Mao di tham dnh H6 Båe, M ehUng minh dnh mlnh vuc;lt ehl tieu lua ga o, vien bi thu dnh ehl tb! nong dan doi ca nhii'ng thua rui;>ng nåm sau trong lang ra sat duong råy xe lua M gay eho Mao iln tuc;lng la mua mang dang du da. Lua dUc;le doi, nhi~u khi tr6ng qua sat nhau dtn n6i dan dia phudng pMi d~t qUl,\t di~n b6n g6e rui;>ng d€ th6i khong khi vao eho thong, ntu khong lua se ehtt truoe khi xe lua eua Mao ehl,\y ngang. Mi;>t ph~ ta eua Mao n6i rieng voi Bae SI Ly rAng tilt ca eae con s6 th6ng ke lua gl,\o d~u la gia VI khong e6 dilt nao e6 th€ thu hOl,\eh dUc;le m6i miiu hai eh~e hay ba eh~e ngan can thOe. TUdng tt!, san phffm dUc;le san xuilt tu nhiIng nha may luy~n kim eua eong xa rna Bae SI Ly goi mia mai la "lo luy~n kim sau he" d~u vo d~ng. Såt thanh phffm tmh len Mao ehiing qua la såt th~t, mang Mn tu nha may luy~n kim hi~n dl,\i. Khong eån phåi la nha khoa hoc, nM ky thu~t, rna nhii'ng ngu'oi blnh thuong voi mi;>t ehut kitn thue can ban eling bitt rång nhii'ng n6i nieu xoong ehåo du nilu ehåy ra eling khong th€ bitn ehUng trd ll,\i thanh såt thep. Tht nhu'ng eae uy vien trung udng dang, eae uy vien bi;> ehinh tri va gia dlnh ho eling tieh cl,l'e tham gia xay dl,l'ng eae "nha may luyeo sau he," dtn n6i dem nao khu vt!e Trung Nam Hai, ndi d va lam vi~e da Trung uång Dang Ci;>ng San Trung qu6e, eling sang rve vI lua da n6i nilu ehay eae d6 dung bAng thite, kem trong nha. Tilt ca eae lanh W eao eilp d~u khong ai dam blnh lu~n di~u gl. Titng n6i duy nhilt phat ra trong giai dOl,\n nåy la da Mao. Cho Mn mi;>t ngay, ehinh Mao eling cam thily e6 di~u gl d6 bilt 6n dang xay ra va tbåe måe, "Tl,\i sao Anh, My, Lien-Xo phåi xay dl,l'ng nhiIng nha may luy~n kim kh6ng 16 va t6n kem, ehiing le h9 ngu hån dan Trung qu6e?". Th~t ra ehinh Mao moi la ngu'oi ngu va ca nuoe phåi ngu theo. H~u qua eua st! ngu xuffn va d6i tra d6 la canh ehtt d6i oan u6ng eua tren 30 tri~u dan Trung qu6e. VI hoan canh, con nguoi phai lua d6i nhau d€ t6n tl,\i. Di~u d6 doi khi con e6 th€ thOng cam. Tht 'nhu'ng mi;>t tae phffm van hge xay dung tren st! lua d6i va nhåm m~e dieh lua Mi nguoi khae la mi;>t di~u khong th€ ehilp nh~n du'c;le. Rilt tite, vi~e hlnh thanh mi;>t di;>i ngli da nhii'ng oguoi vitt d6i d€ phue v~ eho eht di;>, eling la mi;>t trong nhii'ng d~e di€m eua n~n giao d~e xa Mi cM nghIa. D€ ehung minh eho linh n6i d6i trong van hge Vi~t Nam, toi xin gioi thi~u Mn di;>e gia mi;>t dOl,\n van eua oha van Le Lvu vitt v~ thanh ph6 Boston, nåi toi dang s6ng, trieh trong tae phffm Mi;>t Thoi Um L6i va Trd Ll,\i Nuoe My da ong, do nha xuilt ban Thanh Nien xuilt ban nam 2000. Truoe khi danh may ll;li dOl,\n van eua nha van Le Lvu, toi xin gioi thi~u vai dong v~ Boston, d€ di;>e gia ehua dtn hay ehua bitt nhi~u v~ thanh ph6 lieh su nay eua Phap Am Ph~t Ban 2007

nuoe My, e6 mi;>t khai ni~m t6ng quat v~ thanh ph6. Boston la trung tam lieh su va mi;>t trong nhii'ng thanh ph6 tru pM nHt eua lien bang Hoa KY. Nåi day, tu b6n tram nam truoe da c6 nhii'ng di dan dfru tien tren ehite tau Mayflower giong bu6m titn vao vinh Provincetown, Cape Cod. Ten tu6i va dia danh da nhiIng qu~n nhu Concord, Lexington, Bunker Hill da di vao lieh su ve vang eua eui;>e ehitn tranh gianh di;>e l~p tu tay M qu6e Anh. M6i nam, hang tram ngan nguoi My tu khåp nåi d6 v~ Boston d€ di dge theo con duong vao ngay 18 thang 4 nam 1775, ong Paul Revere da tung eoi ngt!a di qua tu Charlestown Neek dtn Concord, Lineoln, Lexington d€ håo di;>ng "Quan Anh dang Mn !". Boston eling la thanh ph6 ky thu~t lOn, voi hang tram eong ty ky thu~t eao dp nåm hai ben eae xa li;> ehung quanh thanh ph6, va la trung tam giao d~e hang dfru tht gioi voi Dl,\i Hge Harvard, Hge Vi~n Ky Thu~t Massachusetts (MIT), Dl;li Hge Boston, Dl,\i H9C Massachusetts va hang eh~e truong dl,\i hge ten tu6i khae. Theo th60g ke nam 1990 (thoi gian nha van Le Lvu Mn tham), Boston e6 dan s6 la 574.282 nguoi, voi lc;li tue trung blnh eua mi;>t gia dlnh Boston khoang 40 ngan My Kim mi;>t nam. Gi6ng nhu eae thanh ph6lOn khae eua My trong xa Mi tu hån, ben el,\nh st! th!nh vuc;lng da thanh ph6, Boston eling e6 nhii'ng nguoi khong nha. Hai ly do ehinh eua linh trl,\ng khong e6 nåi d (homelessness) la lc;li tue tang eh~m hån ti~n muon nha va gia nha d tl,\i Boston qua eao. M6i nam, tb! trudng Boston eong b6 mi;>t th6ng ke ehinh thue v~ tlnh trl,\ng khong nha eua nguoi dan Boston va eae bi~n phap ngan nglia. Nam 1992, Boston e6 4411 ngu'oi khong e6 nåi rieng d€ d va phai d trong cae khu nha tam tru (shelter) do ehinh phU eung eilp voi di~u ki~n s6ng eh~t ehi;>i va thitu ti~n nghi hån Cl nha rieng. Va sau day la dOl,\n van ta thanh ph6 Boston eua nM van Le Lvu sau ehuytn vitng tham Boston eua nha van vao nam 1989: "Boston, thu do eua n~n van h6a sang tr9ng, lieh lam nhilt nuoe My. Nhln v~ Boston, nguoi My e6 th€ venh vang ngti'a m~t ra b6n phuång rna kieu ngl,\o, rna tu tin ehl dn m~e ehi& quån s06e, ehite ao may o, bilt k€ dan ong hay dan ba c6 th€ nghenh ngang di khåp trai dilt, khong them nhln ai. V~y rna giii'a bao tuytt eua dem mua dong ngoai troi e6 hån 130 ngan nguoi khong eua, khong nha. Cb! Lilien (bl,\n eua nha van va la nguoi lam vi~e d trung tam eUu trc;l nguoi ngheo) n6i: Con s6 nay tt! toi va d6ng nghi~p da toi da di Mm su6t dem. BAng m9i eaeh phån d6i, kitn ngb! len ehinh phu dia phuång, ehinh pM lien bang va keu g9i lang tu thi~n eua nhan dan, Mn nay moi kitm duc;lC ch6 d eho 54 ngan nguoi, con 77.600 nguoi v&n dem dem nåm ll,\i vuon hoa va he ph6. Nhu'ng trong tht!e tt se lOn hån nhi~u so voi 77.600 VI mua dong nam ngoai ehUng toi ehua Mm ll;li." Va trong dOl;ln sau, nM van Le Lvu so sanh Boston va Ha Ni;>i: "d dilt nuoe ta ngheo tung la tht, d thu do c6 s6 dan bång s6 dan Boston, rna da ai trong tHy, da ai Mm

93


dU<;1e con s6 mi,'>t nghln nguoi dem dem lan 16e d le duong, trong d.c vuon hoa Ha Ni,'>i ! SI! giau sang d Ha

N9i khong th~ dem so sanh voi Boston. Ai lam eong vi~e d6 du<;1e eoi nhu ke måe bjnh tam thån, ke dd hdi . Nhu'ng sI! våt vudng elia con nguoi Boston dem so sanh voi Ha N9i eling la giua troi va vl,l'e" .

gia, nhåt la eae em du hge sinh dang the o hge tt,ti Boston. Nhu'ng khong, nha van vån nghI rhg nhung du ki~n lt,t lung d6 la sI! th~t va in lt,ti rna khong dn cåt bo. Ne'u tae phim hay dot,tn van d6 dU<;1e djeh sang tie'ng Anh, dge gia My se nghI sao ve tu eaeh va trlnh d9 kie'n thue ph6 thong elia mi,'>t nM van Vi~t Nam ? CMe eMn h9 se vo eung thåt v9ng. Nguoi My bO tien mua ve may bay eho nM van, lo eh6 an eh6 d, du'a d6n, huong dån tham quan, tie'p xue, thåo lu~n, khong phai d~ nha van ca ng<;1i nuoe My hay eMi cha mång me h9, nhu'ng ehinh la di nha van dU<;1e thåy SI! tMt va mang ve lt,ti Vi~t Nam su th~t etla doi s6ng My, con ngu'oi nuoe My, va qua trung gian nM van, de the' h~ tre Vi~t Nam e6 cd h9i h<)i nh~p vao the' gioi trong tinh thån cam thong va d6i thot,ti. Nha van may mån du<;1e di tham quan nuoe ngoai, le ra nen mang ve lt,ti nM nhiIng tin tue khaeh quan, nhung di moi, eai hay eai d~p dang xay ra pllia ben kia o eU'a da ngoi tmong nho h~p, M giup eho sinh vien hge sinh cd Mi dU<;1e nhm xa hdn, r9ng hdn Mn nhUng ehan troi van minh da nhan lot,ti . Ne'u khong du<;1e nhu Nguy~n Tmong T<), Pht,tm Phu TM, thl nha van eling khong nen dao sau them h~n thu, ganh ghet trong long nguoi dan hai nuoe.

Ne'u nhung du ki~n da nha van Le L1,I'U vie't ra la dung thl Boston, thanh ph6 d~y kieu hanh elia nuoe My, trong mua dong da e6 g~n m<)t phån tu dan s6 phai ehju canh man troi ehie'u Mt. s6 nguoi do ehj Lilien nao d6 va eae ban ehj de'm eao hdn con s6 do thj tmdng Boston eong b6 gåp 30 lån I Con s6 elia ehj Lilien ehl eån dung m9t filta thoi, ehång nhiIng thj tmdng Boston måt ehue, th6ng d6e bang Massachusetts måt ehue, rna ca t6ng th6ng My eling phai tit ehue VI nt,tn d6i nam At D~u d Vi~t Nam hlnh nhu dang tai di~n ngay tt,ti qucJc gia euong thjnh nhåt the' gioi nay . Chj Lilien (tt,tm eho la m<)t nMn v~t e6 th~t), trong tu deh la nguoi lam vi~e eho m<)t cd quan xa h9i va hån nhien am tuong tlnh trt,tng khong nha, dao dau ra con s6 vo eung khling khie'p va phi ly Mn the' ? HInh anh 130 ngan ngu'oi lay låt trong m<)t thanh ph6 voi di~n tieh 125 eay s6 vuong nhu Boston, ngay ca dt,to di~n de phim ehie'n tranh the' gioi, ehåe 1)ge xong tae phim M<)t Thoi Låm L6i va Trd Lt,ti Nuoe eling khong nghI ra. Boston, ne'u qua th~t nhu v~y, My, eae em hge sinh Vi~t Nam e6 thi nghI ding khong khong con la thanh ph6 cang tuy~t voi va ra que hUdng etla John F. Kennedy, George Herbert Walker Bush, ehl Vi~t Nam ngbeo nllll, rna ngay ca mi,'>t sieu euong ca Quiney Adams, John Quiney Adams, Henry Wadsworth My eling dang kh6n d6n VI mie'ng edm manh ao; khong Longfellow, Ralph phai ehl Vi~t Nam e6 nhung ke Waldo Emerson, Emily kh6 raeh ao om, rna nuoe My Dickinson rna la eling d~y nhUng canh dån Rwanda, Bangladesh, duong x6 eh<;1. ... Due Phllt d~y, ndi thon x6m hay nm Ethiopia. eao, ndi nao A La Han hi~n di~n, ndi d6 Thua nha van, thoi dt,ti etla Va eho du ehj Lilien la "trang Trung qu6e tron hdn nhan dan s6ng an I~e. Chung ta hi€u loi nguoi e6 th~t va thieh trang nuoe My, d6ng h6 Lien d~y a'y nhu' the' miy, ndi nao con nhi1ng bja ehuy~n di nua, XO t6t hdn d6ng h6 Th~y SI" da ngu'oi kh6n kh6, ndi a'y Phllt phap ehu'a trong tu eaeh mi,'>t nha qua xa r6i. Hay di eho eae em du'~e th€ hi~n. Ndi rna Phllt phap ehu'a van da vie't nhieu tae e6 cd h<)i dU<;1e thåy nhi1'ng d6i phim, mang quan ham thay ben ngoai Mt nuoe. Khong du'~e th€ hi~n, hay ehu'a hi~n ht1u, ndi d6 dt,ti ta Quan I)<)i Nhan e6 SI! so sanh thl lam sao de ehung ta ehi hQe va tu Phllt nhu' ngu'm Dan, khong phåi lån em bie't n6 ll!e d~ vudn len. nhiim miit rna di, khong bie't du'ong di d~u tien vie'ng tham NM van eling khong dn phai nåy se dån v~ dau. Vi the' ehung ta khong My, nM van Le Lu'u boi den thanh ph6 Ijeh sU' eling nen e6 m9t thai th€ khong n6 Itle tinh ta'n, md rl)ng tårn Boston etla My ehl M ehung d9 nghi ngo du ki~n miit, nhln ro moi tru'<lng ehung quanh, minh eho eai ngheo nhu'ng saeh, dn thie't, m<)t ly tri quan ehie'u ban eha't ehan thllt etla the' raeh nhu'ng thdm elia Ha N<)i tmdng thanh M can giO'i rna ehung ta dang s6ng trong d6, di nhu la "gii1'a troi va Vl!e". Ky nhåe va danh gia nhung thu~t tI! khen mlnh bång deh gl nM van nghe, nha h! minh tha'y dau la ehanh d~o dau la ta beu xåu d6i phudng khong phai van thåy, tmoe khi dm d~o ... tu eaeh etla ID9t nguoi IUdng but vie't lt,ti eau ehuy~n thi~n, va tudng tI!, ha thåp gia (TMng Di~p Ph~t Dån pl.2SS1) va in thanh saeh. Va tri etla tMnh ph6 nha van dang "mi,'>t thoi l~m 10" in tham vie'ng ehl M bi~n h9 eho thanh saeh r6i, khi tai eai m~e cam ngbeo nan etla m9t tMnh ph6 Vi~t Nam bån vao nam 2000, nha van eling nen xet lt,ti nhiIng khong phåi la deh vie't da m<)t nM van tmdng thanh dot,tn vie't d6i qua 16 lang M khoi lam tro euoi eho di,'>e va thai di,'> etla m9t con nguoi ljeh sI!. Ha N9i khong dn

94

Phap Am Ph~t Dan 2007


nM van ca ng<;li hay binh v~c bång phu'dng cach d6. Trong trai tim cua m6i ngu'i'1i Vi~t Nam, du trong nu'oc hay ngoai nu'oc, Ha N9i tuy ngheo, Ha N9i tuy xu'a, Ha N9i tuy cn, nhu'ng Ha N9i vftn uy nghi nhu' m9t trung tam van h6a I~ch sii' b6n nghln nam cua dan t(>c Vi~t Nam. Ne'u ai n6i khac hay khinh thu'i'1ng Ha N(>i, kh6ng d<;li Mn nha van dung ra båo v~ rna tam chl,1c tri~u ngu'i'1i, trong d6 c6 ke vie't bai nay, se lam c6ng vi~c d6. Ca ng<;li Ha N9i nhu' cach da nM van chång khac gl tret bun len m(>t buc tranh tuy~t my. D9C giå se thåc måc, lam the' nao m9t nha van nhu' Dl,li Tå Le L~ Il,li c6 th~ vie't nhii'ng chuy~n xa voi th~c te' nhu' the'. Cau trå loi chiic se danh cho nha van mac du nhii'ng tham lu~n, but kY c6 khå nang gie't ngu'i'1i vftn nhan nhån trong xa Mi c(>ng san, sa chi la chuy~n vai con s6 tuyen truy~n . Voi t6i, cau trå li'1i rdi vao m9t trong hai tru'i'1ng h<;lp, ne'u chi Lilien kh6ng n6i thl chinh nM van da vie't Mi va ne'u chi Lilien kh6ng bie't Mm thl nM van la ngu'oi kh6ng c6 khå nang phan bi~t su' khac nhau giii'a giå d6i va tMnh th~t. Va du tru'ong h<;lp nao, thu phl,lm cu6i cung chiu trach nhi~m cho s1,1' d6i tra vftn la n~n giao dl,1c xa h9i chu nghIa tl,li Viet Nam. Chung ta thu'ong lo au v~ nhii'ng tlnh trl,lng ch~m tie'n v~ khoa h<;>e ky thu~t, ngheo nan Il,lc h~u v~ kinh te', nhu'ng nghI cho cung, cai ngheo d6i tri thUc, ngheo d6i tinh thån, ngheo d6i dl,lo dUc tl,li Vi~t Nam con tråm tn;mg va thuc bach hdn nhi~u. Voi 6c dn cu, thOng minh cua ngu'oi Vi~t va cd Mi h9C hoi khåp nam chåu, chung ta kh6ng phåi qua lo lång v~ m(>t n~n khoa h9C hi~n dl,li, m(>t n~n ky thu~t hi~n dl,li. Di~u dang lo lång nha't vh la lam the' nao M c6 nhii'ng con ngu'oi Vi~t Nam bie't s6ng Iu'dng thi~n va thanh th~t, lam the' nao c6 du'<;IC m9t n~n giao dl,1c bie't dat cd sd tren tinh thån nhan hån, dan t(>c va khai ph6ng th~t s1,1' lam n~n tang cho m9t xa h9i dan chu phap tri tien tie'n trong tu'dng lai. D6 la m(>t cu(>c cåch ml,lng tu' duy va tam thuc Hiu dai. Moi chi nam mu'di nam thOi rna cac giå tri luan ly, dl,lo dUc Viet Nam da suy d6i va bang hOl,li Mn the' nay, ne'u d<;li dung "m9t tram nam tr6ng ngu'oi" xong thl dit nu'oc se ra sao? •

TråD Trung D~o

... Ph~t DaD de'D, Ph~t Dan di r6i Ph~t Dan I~i trO' v~ theo le tuån hoan elia vii trt,I v~n v~t, nhåe nhO' ngum con Ph~t v~ le vo thudng, vo nga d~ eung nhau huang tOi st! giae ngQ Nie't Ban. Nghia la c6 kh6 thl c6 phudng phap di~t kh6; c6 ly bift chia phan th'i e6 eaeh d~ trO' v~ doan tt,I sum våy; c6 ngu9c dai båt cong th. c6 con dU(Jng giai tho3t cUQe dm no If d~ h! do s6ng ngum ... Th6ng Di~p PMt Dan pl. 2551

Phap Am Ph~ t 8ån 2007

B3ng døi thd d~i D~m ngh.n mQng bay. Nui cao tuye't phU dinh dåu Nu'oc may man mac m(>t mau xanh xanh Tie'ng chim riu rit tren canh Gi9t su'dng ng~m co long lanh nång vang Canh hoa xuyen tuye't ben dang Chao xuan troi dit thenh thang ch6n nay. Ta ng6i ngåm ang may bay Nho phu'dng troi cn tran diiy me'n thu'dng Dung day ben Dl,li Tåy Du'dng D6i dong xin gdi que hu'dng xa mo Voi ta ngay thang mong cho Tram nam nu'oc chåy Id thd qua du. Lå non e a'p d9t tråu Trang thanh thdm ngat hoa cau du'<;Im tlnh H6n que huy~n di~u lung linh B6ng doi thd dl,li d~m nghln m(>ng bay. CdPhu

Len ChiJa Len chua, Nång som ddm hoa Su'dng nhu' dinh ng9c tren ta ao bay D6a h6ng nd v(>i, kh6ng hay Canh chim sau nho, v6 dåy m~t thdm Len chUa, Gi6 ngåt tam hu'dng A Di Da Ph~t mltoi phu'dng lien-toa Nghieng vai, Nh y ganh ta-ba Chu6ng c6ng phu di~m, ngan xa u'U phi~n Len chua, Ban dl,lo thån quen Nl,1-cu'oi-Di-L~c,

Bup-sen-ll,1c-hoa Nam M6 B6n Su'Thich Ca Bu'oc chan Cung-Tii' tim cha

rni~t

mai

Len chUa, Tha'y PMt Kh6ng Hai Chung sanh la PMt tu'dng lai se tbanh M9t tram le tam H6ng Danh Trang nghiem c6i PMt, T~nh thanh tam mlnh Len chUa I~y Ph~t nghe kinh Ma-Ha-Ca-Die'p l~ng thinh, Khe cu'oi. Di~u

Tran 95


Di~u

Tr!in

--- 000 ---

Bu6i sang horn do, nång vang rtt d<::p, may xanh trong våt va nhii'ng bong hoa hp.1 do thåm, nd n,tc ro tren con du'ong dh ra bo song Neranjara. Trong khong gian tm ap d6, m9t vi sa-mon nhu' dang c6 gång tie'n v~ be'n song. Nhln than hlnh qua gåy 6m, ti~u t1,1y cua ong, ai ding c6 th€ bie't ding ong la m9t nha tu kh6 hanh nhu' rtt nhi~u nha tu kh6 h~nh khac, dung hlnh thuc ep xac M mong tim s1,1' giai thoat cho tam linh. Vi sa-mon nay da qua ye'u, bu'oc chan khing khiu nghieng nga nhu' khong mang n6i ttm than chl con da b<;>c xu'dng. Nhu'ng bu'de di xieu v<::o cua ong ro rang la c6 chu dich. Ehlng the', sa-mon mu6n xu6ng tårn g9i du'oi song Neranjara, m9t vi~c rna lau nay ong da ching b~n tam lam! Nhu'ng trong bu6i sang nång vang nay thl khac VI ong vua nh~n ra ding than va tam ching th€ rai nhau, trai l~i, than c6 khoe thi tam moi sang, tam c6 sang moi quan chieu s1,1' vat tinh thong. Va ong c6 m9l quye't dinh quan tr<;>ng la xii bo l6i tu kh6 h~nh d€ chuyen tam thi~n d!nh lång sau hdn . Ong se xu6ng song tårn g9i r6i sau d6, se om båt vao lang x6m khtt th1,1'c. Quye't dinh nay ong chu'a kjp n6i cho nam ngu'oi b~n d6ng tu bie't nhu'ng ong t1,1' nhu, nSi se tim h<;> sau, cling khong mu9n. KM nh<;>c låm, r6i vi sa-mon cling lån du'<Jc toi ven song. Neranjara la con song cha y qua ngoi lang nbO Uruvela gån tb! trtn Gaya hu'ong Bong Nam An B9. Ben kia song la lang rna c, d6ng co, ru9ng lua. Ben nay song thl chl c6 rung cay, d~c bi~t la nhii'ng dy pippala tu6i th<;> hang mty tram nam, da khoac len khu rung m9t ve d<::p vua hung trang, vii'ng chai vua diu dang em mat. Khi cha y ngang qua da y, song c6 nhii'ng khuc rtt c~n, tre m1,1c d6ng c6 th€ lua trau qua rung khi trau da an co no ne d bo ben kia M khoi phai canh chi'ing trau dåm dap len rue>ng lua. Nhu'ng cling c6 nhi~u khuc kha sau, nu'oc trong va mat, khach be> hanh du'ong xa moi m~t c6 th€ xu6ng tårn m9t lat la l~i khoe khoån di tie'p. Neranjara, tu' than cm c6 the', chl nhu' muon ngan con song khac, nhu'ng nhan gian da d9i vu'dng mi~n len cho n6 VI crunh ndi khuc song nay, m9t ngu'oi tri tu~ vo song - vu'<Jt len tren muon tri~u ngu'oi - da tung xu6ng tårn. R6i khu rung nii'a, n6 cling chl nhu' bao khu rung khac nhu'ng nhan gian da to phe't hao quang len n6 chl VI du'oi b6ng d~i th1,1 da c6 me>t ngu'oi tri tu~ vo song - vu'<Jt len tren

96

muon tri~u ngu'oi - da tung ng6i thi~n dinh. Giong song d6, khu rung d6 va vi sa-mon quye't khong rai g5c d~i th1,1 ne'u khong nm ra Mang giai thoat, nay, da trd thanh nhii'ng bi€u tu'<Jng te>t cung thieng lieng, te>t cung ton quy deli voi the' nhan. Nhu'ng t1,1' th€, giong song Neranjara khong h~ khac gl hdn sau khi du'<Jc d9i vu'dng mi~n . Khu rung pippala cling the', vh than nhien b6n mua mu'a nång du du'<Jc sdn phe't hao quang; nhu'ng mty ai nh~n ra rling nhii'ng vu'dng mi~n tu'dng la n,tc ro d6, nhii'ng hao quang tu'dng la sang cMi d6 ching c6 me>t chut gia tri nao d6i voi song kia, rirng n<;> rna Cai gia tri vo gia la d nhii'ng phu'dng thU'c giai thoat, ngu'oi d~t d~o da lim ra va n6 chl vo gia voi ai nh~n bie't r6i th1,1'C hanh. Bie't rna khong hanh thl n6 vh chl la vo gia tri. Theo doi bu'de chan ngu'oi d~t d~o d€ thty rling, truoc khi anh sao mai kY di~u hi~n len d canh ba, soi to le vo thu'ong vo nga; truoc khi nåm du'<Jc chla kh6a cua ten cai ngl,lc phi~n nao vo minh, ngu'oi ty cling nhu' bao nhieu sa-mon, d~o­ sy khac, lang thang d6 day kh6 cong tim d~o, vtp vap sai låm ... Chl khac, di dling da ngu'oi tri tu~ la khong chun bu'oc truoc gian kh6, hi€m nguy thti' thach. Ngu'oi d6 chl nhln thing vao m1,1c dich da vach ra. M1,1c d1ch d6 la t1,1' d9 r6i de> tha. Bu'ong di cua nhii'ng ngu'oi chl s6ng VI l<Ji 1ch cMng sanh khong bao gio la nhii'ng con du'ong bling phing, d~ di . Nghe c6 ve ngb!ch ly nhu'ng cm suy nghI m9t cMt thoi n6 se rtt d~ hi€u VI tam the' gian v6n h<::p hOi, kh ky, ganh ghet, del ky , tham san,Lam sao nhii'ng cai tam ty d~ dang M cho nhii'ng ngu'oi t6t lanh, nhan ai, trong s~ch hdn h<;> lam nhii'ng di~u h<;> khong lam du'<Jc ? Du la Ph~t tti' hay khong, chung ta cling da it nhi~u bie't v~ con ngu'oi tri tu~ vo song tung xu6ng tårn tren giong song Neranjara, tung ng6i thi~n trong rirng cay pippala gfrn 2600 nam truoc. Ngu'oi d6 da tlm ra B~o Ca , ngu'oi d6 du'<Jc mon d6 tu chung g<;>i ngai la Ph~t. Ph~t la giac ng9, B~o Ph~t la d~o giac ng9. Du da lim ra chan ly, du da mi~t mai di khåp d6 day giao h6a cho chung sanh cung kh6, du doi s6ng ngai chl VI l<Ji ngu'oi nhu'ng su6t 49 nam holing phap ngai thu'ong xuyen g~p ke ch6ng bang, vu ca o, boi 1<;>, ganh ghet, ty hi~m ... Voi ttt ca bao chu6i ac nghi~p trong trong btt t~n d6 Buc Truch Ca Mau Ni vh blnh tam holing phåp va chl dung hai thU km gioi la Tu Bi va Tri Tu~ d€ chuy€n nghi~p cho

Phap Am Ph~t Elån 2007


ke t<;to nghi~p . va sl! th~t vån la sl! th~t. Trong man dem vo minh, sl,!' th~t la du6e. NgUC1i bie't nuelng du6e rna di se Wi neli mu6n toi. Chl nhii'ng ke tl! bit mlit mlnh moi khong thåy du6e rna thoi . Hay nhu Sujata, Svastika, Rupak, Bal :" nhung dua tre h6n nhien hi~n hoa trong thon Umvela, ehUng eung duong sa-mon Gotarna eung nhu khi dånh I~ Ph~t Thieh Ca ehl eu.ng mQt tam trong su6t. Hay nhu ngu huynh d~ Kondanna, tuy båt d6ng VI khong hi €u r6 nguyen do sa-mon Gotarna ehuy€n phUelng phap tu t~p, nhu'ng khi bie't ra li~n xå bo tl! nga d€ hai hoa. Hay nhu voi Nalagiri, nh~n ra tie'ng hu voi ehUa qua am thanh eua Ph~t la I~p tue ngltng ngay sl! ae dQe hung han rna n6 du<;1e I~nh phåi thi hånh. Hay dung nhu D<;ti Due Devadatta, nem da toan sat hlii Phat ehl vllong ganh ty . Hay dung nhu cae giao phai eh6ng d6i Ph~t thOi Ph~t con t<;ti the', ehl VI tl! ai ghet ghen. Hay, eho Mn r6t ra o, tam the' gian ne'u ehiing th€ nhu hoa tu ai thl xin hay dU<;1e nhu giong song Neranjara, sang khong mitng, hen khong tui VI n6 hi€u rAng sang hen ehlla thuoe do eua nhan gian V~)llg dQng. Neranjara ehl dfeh thue la giong song khi n6 I~ng thinh rna trong su6t, thue ehUng tam d<;to, y doi, mQt ngu6n xuoi ehåy, du gån 2600 nam truoe, vi sa-mon ng6i thi~n trong canh rung ben kia song e6 tung xu6ng tlim hay khong. Hay nhu con nuoe ehåy VUelng buac ehan nguoi qua Nuoe xuoi giong ra bi€n Tam nguoi se thang hoa. Di~u

Trån

... Trong nhimg nam cuo1 the' ky nay, the' giOi dang chti'ng kie'n nhi~u dåu hi~u khich I~. Chie'n tranh, dich b~nh, thien ta i, doi kem, khong con la nhimg vån d~ n~i bQ cua rieng le m6i qu6c gia hay dan tQc. Ndi nao rna mQt ca nhan bi uc hie'p, mQt t~p th~ bi dan ap, thi cac ndi khac tren nam chau d~u n6 It!c can thi~p va ap It!c d6i thay. Nhan phåm con nglim va cac quy~n din ban v~ dan st! va chinh tri då dli.;ic toan cåu hoa. Khong th~ co mQt chinh quy~n nao tren trai dåt nay con dli.;ic thao tting cai tri nhan dan mlnh mQt cach toy ti~n theo mQt h~ tli tlidng nao do do tt! mlnh va phe nhom cua mlnh bay di)t ra ch6ng trai vm long dan ...

vang trang huyen di~u di trang, trang blin tam giao B<;tn tu bao kie'p thud nao Mn nay Luan Mi vay trå, trå vay C6 trang lam b<;tn thang ngay an nhien. Trang diu dang, Iling ItU phi~n Trang tinh thanh, x6a bl,li mi~n phu du Cung trang LInh thue ti~m tu Di~u huy~n trang b<;te, eMn nhu rling ngoi . Trang vao mQng, mQng thånh theli Nem xa M Il,ly quen doi bon ehen di trang em å, trang thi~n MQt vung thanh khie't em d~m trang xanh. La vång trang sang long lanh Md trong tam eåm bue tranh ItU dam Ba ngan the' gioi menh mang V ång trang tri hu~ eung dan ti~n than. Lang lang gi6 nh~ lang lang Dinh troi trang sang mQt vång hu~ quang Mua xuan tueli canh mai vang Duong v~ be'n tjnh thenh thang nling euoi Trang, thel v<;tn kY ngoi ngoi " . Tu~

Nga

Ben tri~n nui, than ngai ng6i d6 C<;tnh dong song, s6ng gi6 åm åm Thuy~n ai xuoi ngu<;1e xa xam G~p eeln giong bao dlim ehlm n6i troi. Cao voi V9i , ngai ng6i til' t<;ti (l) Nuoe menh mong, s6ng tråi tu mua Bao dong song ehåy ao ao Nga til' Mi tl,l d6i mau dl,le trong (2) Nguoi dUelng the' muon long thay d6i Ch6n phong trån nhi~u n6i gian tman Ngai da eUu vot tai nan Thuy~n v~ de'n be'n, be hoan t~n neli. Nho eong due, muon ngu'oi nhlie nhd To eMn Hnh, v<;tn ke d6ng long Xay ehUa t~n dinh eao phong Duong len tram ca'p may 16ng ng9n eay. Neli ehanh di~n hUelng bay kh6i toa Ch6n hoa vien, hoa nd su6i tuong V~ day bao khaeh th~p phUelng ch an the' gioi tlnh thUelng nMn bOa.

Hoang Duy (l) TMn Ph~t Di L~e eao 71 met, t<;te trong vaeh da . (2) Bao con song Ming Giang, Ha Giang, Thanh Giang hoa nuoe eh6 nga til'.

Di,l i Hi o Hoa tht1<;1ng Thich Huy~n Quang ..

Phap Am PMt Dan 2007

97


PHAN UU - PH AN UU - PHAN UU Trong thoi gian qua Giao H9i PGVNTN va Chua Khuong Vi~t Na Uy, nh~n du<jc tin bu6n:

• TMn måu cua d~o ht1u Nguy~n van Thung (Bergen, Na Uy), Cl!tl Chi H9i Truang Chi H9i PGVNTN t1;li Bergen vii nguyen lii Bac Gia Truang GBPT Buc Dl,lc lii

Hu'dng Hnh C... Ba Trån Thj Tanh, phap danh Nguyen Thi~n. Sanh nåm Quy H<ji (1923), da man phiin ngiiy Thu Ba 31.01 .2006 (nhåm ngay 03.01 B1nh Tuåt). Hu'dng thl;) 77 tu6i. B6ng nguy~n cfru hudng linh CI,l Bii som sieu thång tjnh d9 .

- Chll Tång Chuo Khu6ng Vi~t - BDH. GHPGVNTN No Uy - BBT. Phap

Am

* Theo th6ng ke moi nMt th} hi~n nay c6 1075.000.000 nguoi n6i tie'ng Trung Hoa. 514 tri~u nguoi n6i tie'ng Anh dU'ng hiing tM hai . Tie'ng Hindu lii hiing tM ba voi 496. lri~u nguoi sU' dl,lng . BU'ng hiing thu tu lii tie'ng Tiiy ban Nha voi 425 tri~u nguoi vii thu nåm lii tie'ng Nga voi 275 tri~u nguoi sil' d~mg.

* Ngoiii con ca h6i lii I01;li ca bdi ngu<jc v~ ndi n6 da dU<jc sanh ra d€' de trung truoc khi ki~t suc vii che't, cac nhii sinh v~! h9C vua moi phat hi~n them m9t I01;li ml!c 6ng c6 ten Gonatus onyx bo bi€'n California, Hoa Ky cling råt d~c bi~t. VI n6 de khoang tu 2 Mn 3000 tnffig vii tåt trung niiy dl,l'ng trong m9t cai b9C mang truoc rni~ng c6 th€' keo diii

ca

a

trong 9 thang. Vii khi trung du lOn d€' va ra thl ml!c m~ ki~t suc vii che't sau d6 .

* Nha nghien CUu nguoi Hoa Ky, ong Jeff Dukes thu9C vi~n B1;li h9c Utah vua moi tfnh ra m91 con s6 th~t båt ngo. B6 lii phai sil' dl,lng 23,5 tån la dy ung th6i d€' che' ra l (m90 lil xång ch1;ly xe. Con s6 niiy tudng dUdng voi m9t khu ru9ng r9ng 16200 met vuong trong d6la, r~, vii ciinh, than cay d~u dU<jc sU' d~mg.

* Co Xie Qiuping hi~n cu ngl,l t1;li Unh Guangxi, Trung Hoa c6 dåu t6c diii Wi 562,5 cm (tUe 5 met 625) vii dU<jc xem lii nguoi c6 t6c diii nhåt the' giOi. Cac nM nghien CUu cho hay m6i ngiiy c9ng t6c cua con ngltoi dai du<jc 0,35 mm. Vii sI! pha! tri€'n nay khOng anh huang khi ta hot t6c. Vii m6i dfru t6c da con nguoi c6 khoang 100000 s<ji 16c.

www.dinereiser.com d~i ly ban ve may bay - chå't ltifjng cao E-post: post@dinereiser.com Apotekergt. 14, 3187 Horten Tlf: 3304 3553/3304 8900


Odvar solbergsvei 132 0973 Oslo 26. mars 2007

Kinh thU'a qui ct8ng hU'ong. Cong ty k~ tocln NT Regnskap AS thanh li;lp ngay 22 .02.2007 do k~ toan Trån Dlnh Trong , t&t nghi~p nghånh Bachelor revisor t~i trll'ang Trondheim Økonomisk Høyskolen i Sør-Trøndela~ VaD nam 2004 (TØH) . C6 3 nam kinh nghi~m hanh ngh~ hang tll' nhan Nauy va giay phep hanh nghe tlf KreditTilsynet. NT Regnskap AS phl,Jc Vl,J qu f khach thfch (mg theo nhu cåu trong cac ITnh Vl!C kinh t~ cO' xll'ang t~i Nauy. Chu y~u v~ k~ toan va c& van kinh t~ theo quy~n lI,c giay phep hanh ngh~. Djch vl,l:

• • • • • • • • • • •

K~ toan tlf A d~n Z Ke toan ngan khoan chi thu Dich Vl,J chuy~n ti~n tra cho cac hang xll'ang (remittering) Tfnh 11l'0'ng. Khai thue 11l'0'ng b6ng (skattetrekk/ arb.g .avg./lønns- og trekkoppgave) Thue tri gia gia tang. ( MVA. oppgjør) Ki~m tra tai khoan cO' XlJ'ang . (Bank avstemning) Bao caD mva va thu~ 11l'0'ng qua h~ th&ng Altinn T6ng ket cu&i nam Xem xet phll'O'ng cach lam vi~c giay cua hang Thu tl,JC d~ rna cong ty va co sa thuong m~i Cll'ang bach ho an tra. (Inkasso formidling)

ta

Chung toi dung chll'O'ng trlnh k~ toan t&i tan va hi~n d~i Unimicro Enterprise V3 VaD cong vi~c ke toan . Chll'O'ng trlnh nay dll'Q'c phat tri~n tren 20' nam kinh nghi~m va thfch (mg theo lui;lt k~ toan . Kfnh mai quf khach cQng Sl! v&i NT Regnskap AS . Chung toi hy vong se phl,Jc Vl,J quf khach chu dao . Vui lang lien I~c ke toan Trån Dlnh Trong ho~c xem www.ntregnskap .no d~ bi~t them chi tiM

Tran trong kfnh chao . Trån Dinh TrQng Autorisert regnskapsfører


GOl VIET HAM - GOl VIET HAM •• •• "

?

~,.

-'

-.

-.?

GlA CHI BANG DI DONG _ GlA GOl CHO 50 DII;:N 2 _ THO~I _ _

d

NA UY - HA Y GOl 46002260 DE BIET THEM CHI TIET ,

LAMSAO?: - B~n gQi s6 46002260, se c6 sV chr dån, båm s6 b~n mu6n gQi va cu6i eling båm #. Vi dl).: gQi Vit%t Nam xin båm 46002260 0084 8 8234338 # va b~n khong cftn ses PIN nao cå. ~

K'

?

GlA CA THE NAO? - B~n cm trå bAng gia b~n gQi cho ses dit%n tho~i di dQng d Na Vy. Ne'u b~n la khach hang cm trå gia kr. 0,53 m6i phut de gQi d Na Vy thl b~n eling chr trå kr. 0,53 cho m6i phut b~n gQi båt cl1' s6 dit%n tho~i nao b~n muesn qua ses 46002260. MQi chi tie't, xin lien l~c vdi Teletopia qua s6 di~n tho~i 04000 hay VaG trang nha: http://www.freedomofspeech.no

Kontant International by

• •

eea www.teletopia.no


$ phap ant CO' quan ng6n lu~n cua Giao hc)i PGVNTN tc;ti Na Uy

P.O. Box 224 3051 MJØNDALEN - NORWAY Phone : 32 80 15 22/ Fax 32 88 03 12 E-mail : phapam@online.no

Det lutfattige området Kushinagar i delstaten l Uttar Pradesh får et IBh nå, statuen står ferdig • ved utgangen av 2010.


Phap Am 2007 - Phat Dan