Page 1

" "

"

?

,

"

"

1'''

A.'

''ol

CaOUAN NGON LUAN CUA GIAO HOI PHAT GIAO VII;T NAM THONG NHATTAI NA UY

vllon Lam TI Ni - ndi D"c Ph(lt Dan sanh dllQc ton tri tQi HOi Trllong Chua Khuong Vi,t nhan mua Ph(lt Dan Ph(lt Ijch 2629

Kinh Mung Ph~t Dån PHir LltH 2629 - 200S • •


phap dm Cd Quan Ng6n Lu~n eua GIAo HQI PH~T GIAo VI~T NAM THONG NHAT NA UY

GIÅO HQI & CÅC CHI HQI PGVN THONG NHAT NA UY dia chi lien l~c Van Phong Giao HQi - Chua Khuong

phåt hanh m6i nam 4 s6 vao eae thång 2.5. 8 va 12 va eae bån tin d~e bi~t

Chua Don H~u Sivert Thonstadv. 1O-A , 7080 Heimdal- Norge - tel. 90.723559

cM Tnidng GIAO HOI pHAT GIAO VI€T NAM TH6NG NHAT NA Lr(

Chua Phap Vii Leirvikveien 4, 5179 Godvik - Norge - tel. (47) 55. 937183

Chu nhi~m ki~m CM but Thu<Jng T9a Thieh Tri Minh

Chi HQi PGVNTN Oslo & phI). Thu' Ky Toa So~n Quång Khai Trh Hoa Dia Chi Toa

So~n

P.O.Box 224 3051 Mjøndalen, Norway epost: phapam@online.no tel: (47) 32.801522 - fax: (47) 32.880312

Trlnh Bay Ngge - Nhån Thu'~ Hi~n

Quång Tiin. Quång Minh. Cimg st! d6ng g6p eua Blnh Sa. Cd Phu. Dan Ha. Hoang Duy. H6 Dinh. Muong Giang. Song Anh, Trån Trung D;:to, Tu~ Nga, Y Nga... . ...

Vi~t

Blystadveien 2,2006 Løvenstad, Norway - Fax: (47) 67.971905 Tel: (47) 67.973033 - Di~n thol;li cong cQng: (47) 67 971905

e~n

Chi hQi PGVNTN Drammen

Minh Chung Nguy~n Van Thuy

Quång Khai Tr~n Hoa

0stensjøveien 164, 0656 Oslo Norge tel. 22.786129

Kobbervikdalen 118, 3036 Drammen Norge tel. 32.801522

Chi HQi PGVNTN Moss & Rygge

Chi HQi PGVNTN Hedmark

Thic$n M~n Cao HCl'u Lu~n

Tam Nguyc$n Trjnh Dong

Avangen Terrasse 404, 1536 Moss tel. 69.277096 Norge

Kirkeveien 31, 2380 Brumunddal Norge tel. 62.343219

Chi HQi PGVNTN Kristiansand & phI). e~n

Chi HQi PGVNTN Stavanger & phI). e~n

Minh PhLfoc Va Van Di~u

Minh H6a Tr~n Van Ti€n

Møllevannsvn. 83, 4617 Kristiansand S Norge tel. 38.157423

Heidrunveien 9, Norge

Chi HQi PG VNTN - Bergen & phI). e~n

Chi HQi PG VNTN Porsgrunn & Skien

Nguyen Tich Nguy~n Van Thung

Nguyen Hy Nguy~n HLfng Yen

Postboks. 557, Norge

Njålsveien 16, Norge

5884 Bergen tel. 55.930439

4028 Stavanger tel. 51.541237

3917 Porsgrunn tel. 35.512601

Chi HQi PGVNTN Kongsvinger & phI). e~n

Chi HQi PGVNTN Trondheim & phI). e~n

Quång Minh Nguy~n Van D6ng

Minh D(,Ii Nguy~n Van Håi

Ole Smedstadvn. 26, 2211 Kongsvinger tel. 62.816297 Norge

Ole Ryningsveien 7, Norge tel. 72.872879

Ban Hu'O'ng Dån Gia D1nh Ph~t Til' Vi~t Nam t~i Na Uy Tam Nguyc$n Trjnh Dong Kikeveien 31,2380 Brumunddal, Norge - tel. (47) 62.343119

GDPT Thi~n Hoa: Minh Diing Trh Van D<)ng Damsveien 13 , 2380 Brumunddal, Norge - tel. (47) 62.351898

Xin hiu y xin gai v~ toa s0;:tn Phap Am Bai va dong gop xin danh may, ho~e gai biing email (duoi biit eu d;:tng ehu nao). Ngoai bUt hi~u xin vui long ghi them ten tMt, dia ehl, s6 di~n tho~i d€ ti~n lien l;:te khi dn. Bai kh6ng dang VI kh6ng h<;1p ehu tru'dng eua Phåp Am, xin mi~n hoan trå l;:ti

GDPT Thi~n Tam

GDPTDue Dl).e

Nguy~n Thi Lan Phlfdng Fredheimveien 5, 2013 Skjetten Norg~ - email:nlphuong76@hotmail.com

Minh San Hua Båo Lam Olsvikåsen 35, 5183 Olsvik tel. 90.642364

GDPT Chanh Tri

GDPT Due Minh

Thien M~n Cao HCl'u Luan Ava~gen Terrasse 404, 1536 Moss

Minh Tri DLfdng Minh Quy~n

Norge

GDPT

tel. 69.277096 Thi~n H~nh

Quång Minh Nguy~n Van D6ng Ole Smedstadveien 26, 2211 Kongsvinger tel. 62.816297 Norge

Veumveien 50, Norge

GDPT Chanh

4016 Stavanger tel. 51.881036 D~o

Nguy~n Thanh HLfong Ole Ryningsveien 7, 7224 Melhus Norge tel. 72.872879


nhånmua

p""

DøN. Pl. 2S119 (2629) - 200S Bon 8ieu Hanh Gioo HOi PGVNTN t<;li No Uy

I

Bon Tri SV coc Chi HOl PGVNTN tQI No Uy va Bon Bien TOp Phop Åm

thanh tam kinh chuc ehu" Ton Hoa Thu"(jng, Thu"(jng TQa, D~i Duc, Tang Ni

-

,

Phåp the khinh an - Hu~ dang thuong chieu f)Qo quå vien thånh - Chung sanh di de}

d6ngkinh chuc Quy Giao H9i, Chi H9i Ph~t Giao, Cac Gia Dinh Ph~t TU', toan th€ d6ng bao Ph~t tll', cling quy van thi Sl va

b~n

d<)c.

Thån tårn thuong IQc - E)Qo nghh~p tinh can

. cung

nguy~n

the' gidi hoa binh - chting sanh an

ciu IS;lC

va d~c bi~t cåu nguy~n cho dåt nudc Vi~t Nam duqc t11 do dån chu nhån dån Vi~t Nam sdm co nhån quy~n sau 30 nam dudi che' de} de}c tai ce}ng san, •••.


Gidi thi~u:

Informasjon, M1,le 11,le (2), Thong Di~p Ph~t Dån eua Vi~n Tang Th6ng (3); Dl1.0 Tit eua Vi~n H6a Dl1.0 (5);

Ph{Jt phop:

- dl1.0 Ph~t ap d1,lng trong dai s6ng hang ngay, Ht. Thieh Huy~n Quang, Thieh Nhåt Hl1.nh (7) - Y nghla ngay l~ Ph~t Dån 2005, Thieh Chan Tu~ (14) - ly tltdng eua B6 tat hay b6 tat dl1.0. Phl1.m Kim Khanh djeh (16) - mitng ngay Ph~t Dån, Khuye't danb (20) - mitng Dån sanh, Vyen Nblt (21) - hoa sen vai dl1.0 Ph~t, Phan Ba Cfrm (23) - ngay dl1.i l~ muon di~u hoa ca, Quang Tu~ (28) - Hnh ehåt dl1.i thita trong Ph~t Giao Vi~t Nam, Nguy~n The' Dang (29) - nh~n thue dung v~ Nghi~p trong dao Ph~t, Hoang Nguyen (32) - dl1.0 Ph~t trong måt toi (34);

Van hQc, Sang toc : - di~u mua loai ong, Huynh Trung Chanh (40) - edn bao, True Thu (47) - ehie'e ao bae mau, Thieh Thong Ly (49) - thuy~n nglt<;1e be'n khong, Tu~ SI (57) -

Khao c(tu, lai Li~u : - Thanh Minh, tie't thang ba, MItang Giang (59) - tu6i tre ni~m tin va Itae v<;>ng,

Y Thu Am

(67) - eltdng lInh ehinh tri trong tit tltdng Ph~t giao, Hoai Nam (70) - su m~nh eua PGVN trong Ijeh sU:' e~n dl1.i, Phl1.m L~ (72); tin tue PMt s1,1' (105); Phan Uu (106);

30 nom Quoc H{Jn: - nhung di~u trong thåy, Phl1.m Thanh Phltdng (75) - ba mltdi nam Qu6e H~n, H6 Dinh (77) ba mltdi nam nbln 1l1.i ehie'n tranh, Trån Trung Dl1.0 (83) - ba mltdi nam nhln tai, Trån Gia Ph1,lng (89) - lai keu g9i dan ehu, HT. Thieh Quång De.> (97) - Thlt ehue xuan, HT. Thieh Quång De.> (100); nh~n djnh v~ vån M dan ehu da nguyen, Thieh Vien Djnh (102);

lhd:

Voi s1,1' g6p

m~t

elta eae thi Sl, nha thd:

- Blnh Sa - Cd Phu - Dan Ha - Hoang Duy - MItang Giang - Ngo Minh Hång - Nh~t Hl1.nh - Phan NMt Tan - Song Anh - Thång Hoan - Thong Nhå - T6ng H6 Thanh Ky - Trån Ngan Tieu - Tu~ Nga - y Nga-

Phap Am 50 3.2005 - chu

de Vu Lan Bao Hieu

se phat hanh trung tuån thang 8.2005 bai vd d6ng g6p xin vui lang gdi trude ngay 01.07.2005

Phap Am 50 4.2005 - chu de Thanh DQO se phat hanh vao trung tuån thang 11.2005 bai vd d6ng g6p xin vui lang gdi trude ngay 01.09.2005

Phap Am 56 1.2006 - chu de Xudn Binh Tuat-2006 se phat hanh vao trung tuån thang 01.2006 bai vd d6ng g6p xin vui lang gdi trude ngay 01.11.2005

2

Phåp Am Ph~t Dan 2005


GIAo H6r PHA T GIAo vrfn NAM THONG NHAT . 'vr~N TANG THONG

PMt ijeh 2549

S606NTTfIT

"

"

"

?

THONG DIEP PHA• T DAN PL 2549 •

eVA Due Dt TUTANG THONG NAMM6 B6NSUTHicHCAMÅUNIP~T Kinh bf;lCh ChLl ton Tn.lt1ng Ltio, ChLl Hoa thLl(Jng, ThLl(!ng t(Ja, Df;li duc Tang Ni, Cung tiit ca PMt tli trong va ngoai nLlac.

Bong tan, Xuan qua, b6n mua tuh hoao theo dinh lu~t da vU tI't;l. Horn nay ngay trang tron thang Vesakha An Bl?, ngay Bl,li l~ P~t Ban-Ph~t l!eh 2549 - ll,li de'n voi nhung ngu'oi con PMt eMng ta. Tu ndi 4nh tha't dang bi quan ehe' nghiem ng~t, tai than me'n gdi de'n ehu' tOn Tru'dng Hlo, ehu' Hoa thu'<:1ng, Thu'<:1ng tQa, B~i duc Tang Ni cung ta't ca d6ng bao Ph~t hi' cae gioi trong va ngoai nu'oe, lOi tham hOi an dn, lai eMe t6t d~p nha't trong ni~m hån ho an d6n mung Khånh dan clia Bue Tu phl,l B6n su' Th1eh Ca Mau Ni . Kinh thLla

chLlLi~t

vi.

Mung ngay Khånh dan elia Bue Tu phl,l, ehung ta khong th~ quen hån hoai da Ngai, v6n thj hi~n giua the' gian nay voi ml,le tieu CUu eaoh la "Khai thi chUng sanh ngQ nhq.p Phq.t tri kiln" . Nghla la Bue The' Ton ra doi nhAm eW bay eho chUng sanh tha'y ro chån ly elia sl,l' s6ng, gia tri elia t6n tl,li, th~ nh~p tri leie'n elia ehu' PMt. Tri leie'n d6 chinh la tu~ giae, la kha nang nh~n ehån du'<:1c th~t tanh elia vl,ln phåp. Duy ehi nhln thång van sl,l' th~t, tri leie'n sl,l' th~t, moi e6 th~ giai thoat ca nhan m6i ehung sanh, va ca kh6i d~i d6ng sinh lo~i, khoi mQi dau kh6 tri~n mien. Chung nao the' gian con bi bao trnm trong b6ng t6i clia sl,l' d6i tra, con ngu'oi con s<:1 hai, tranh ne sl,l' th~t, con eha'p nh~n than pMn no l~ elia mlnh, ehung d6 the' gioi vån con ehlm ng~p trong h~n thu dien dao. Bue PMt d~y : "Nhilng hi kia khOng bilt nai ddy dang bi huy di~t, nen phi cong tranh chap han thua" . Ngay nay, con ngu'oi cang e6 cam giae v~ nguy cd di~t vong, cang co' barn eh~t tham vQng mu quang, quy~n ll,l'e men daa; barn eMt la'y ehie'e phao vQng tu'dng ngong eu6ng v6n dh de'n tham tan bl,lo ngu'<:1e, M trong hi~n tl,li va tu'dng lai, gieo tham hQa eho mQi ngu'oi, va eho ehinh ban than mlnh.

ca

Buc PMt xua't hi~n nhu' d6a hoa VO VU bung nd giua coi doi ue' tru'<:1c va u'u phi~n. Ngai khong la thu'<:1ng de', khong la thh lioh. Ngai tl,l' xae oh~n ehi la ml?t con ngu'oi . Nhttng la con ngu'oi da tha'y ro sl,l' thl,l'c elia the' gian, tha'y ro the' gioi sioh, the' gioi di~t. Ngai la con ngu'oi ehie'n thång, da ehie'n thång d~o quan hung han elia Ma vu'dng v6n kh6ng ehe' the' gian bAng sl,l' ehe't, sl,l' s<:1 hai, bul?c phai eui dftu khua't phl,le tru'oc sl,l' ehi ph6i elia tham lam, thu Mn va si me. Bue Ph~t xua't hi~n giua the' gian la ml?t baG hi~u, m6i eMng sinh d~u e6 th~ thaoh Ph~t, ne'u tl,l' mlnh bie't vu'dn len thanh sue ml,lnh ehie'n thång ta't ca s<:1 hai bAng tu~ giae. Tu~ giae a'y ehinh la PMt tri leie'n. Ph~t tri leie'n con du'<:1e gQi la Nhu' th~t tri leie'n. Bi~u a'y ehI eMng ta tha'y rAng, ba't eu lue nao va d dau, ngu'oi e6 tri leie'n nhu' th~t ta't e6 kha nang oh~n di~n du'<:1e sl,l' th~t, hanh xU' thea sl,l' th~t va an tru tinh ll,le trong sl,l' th~t.

Lieh sU' hdn 2000 nam tren Mt Vi~t da ehung minh d~o Ph~t luon d6ng hanh eung dan tl?c, da g6p ph~n lam r~ng ro nhung trang sU' oai hung, e6ng hie'n nhung gia tri to lon VaG gia tai van h6a-tinh th~n elia dan tl?c. B6 eh1nh la nho sl,l' soi sang elia tu~ giae nhu' th~t. Va eling ehinh bAng tu~ giae nay, d~o Ph~t Vi~t Nam da: un duc nen ohung con ngu'oi Vi~t Nam hi~n hoa nMn Mu nhu'ng ba't khua't. Dan tl?c Vi~t Nam tie'p oh~n dl,lo Ph~t VI da tlm tha'y d d6 nhung gia tri thie't thl,l'e trong eul?e s6ng hang ngay va nhung phffm eha't eao thu'<:1ng eho doi s6ng tårn linh. B6 la nhung di san tinh thh du'<:1e tie'p n6i qua ohi~u the' h~.

PMp Am Ph~t Dan 2005

3


Kinh thua

ehuli~t

vj,

Ke' thua va pMt huy tinh thffn ily etla lieh d~i t5 su', Giao Hl?i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhilt luon luon khc1ng dinh d6ng Mnh va giln bo vdi v~n m~nh etla dån tl?e, du phåi ehju baD thang trffm va hi~m ngu y etla thdi eul?e. Trong hoan dnh hi~n ~i, toi d~e bi~t quan tårn de'n dilt nu'de, ndi du st! ilm no co gia tang doi phffn thea da pMt tri~n etla thdi d~i, nhu'ng h~nh phUe va an l~e etla ngu'di dån khong VI the' rna tang theo; trai l~i, tu' tu'dng Mn thu, nghi ky, ehia re ngay eang pMt sinh, de d<.>a nen ting d~o due etla xa Mi, lam r~n nUt tinh thffn doan ke't v6n co tu ngan xu'a. Nhung ai co lu'dng tri va traeh nhi~m khong th~ khong dau long trUde tht!e tr~ng nay, khong th~ khong thao thue tlm eaeh ehia xe va giai quye't. Trong tinh thffn do, hOrn nay, ngay B~i l€ Ph~t Ban, toi xin kh5n thie't khuye'n thinh:

1. Nhu' ldi True Låm d~i Sa mon khuyen båo vua Trffn TMi Tong: "Trong nui khOng eo PMt, Ph(# (j t~i tam ... Pham la dang quan vUcJng, hiiy lay Uoe muan eua thien h~ lam UOe muan eua m'inh, ldy tam thien h~ lam tam eua m'inh ... xin B~ h~ eM quen diJu ay." Bång ldi khuyen kh5n thie't etla vi Su' gia s6ng le loi giua mli rong u 4ch, ml?t trieu d~i mdi du'<1e xae l~p, tie'p tl,le vie't them nhung trang sli' ve vang eho dan tl?e. Xin ehu' vi lanh d~o nu'de nM horn nay, hay can dam nhln thc1ng VaD st! th~t eua hi~n tlnh dilt nu'de, neu eao tinh thffn traeh nhi~m eua mlnh trUde nMn dan va lieh sli'; hay d~t quyen l<1i dan tl?e va st! pMt tri~n qu6e gia len tren he't; ehu' v~ hay liing nghe y kie'n, ton tr<.>ng va ehia xe tam tu' nguy~n v<.>ng etla hdn 80 tri~u dan, d~ co th~ ehung sue xay dt!ng dilt nu'de, sdm du'a toan dan thoat khoi dnh ngheo nan, l~e h~u, eh~n dung st! bang ho~i ve tinh thffn va d~o due trong xa Mi rna eong lu~n va cae b~e thue gia da nhieu lffn dnh bao. 2. ehu' vi Ton Bue, Tang Ni eung toan th~ Ph~t tli' hay tinh dn tu h<.>e, n6 lt!e quan ehie'u d~ pMt khdi tu~ giae nhu' th~t ndi m6i ehUng ta d~ thily ro neo ehanh du'dng ta, khong d~ danh l<1i phu phie'm, quyen lt!e the' gian ehi ph6i, danh milt ly tu'dng thu'<1ng du h~ hoa eua ngu'di con Ph~t.

Kinh

b~eh

ehu Tan Due, kinh thua quy

li~t

vi,

Trong nhung nam gffn day, Lien Hi~p Qu6e da eong nhan ngay PMt Ban la ngay I€ ehung eua el?ng d6ng nMn loai VI nhung e6ng hie'n to Idn eua dao Ph~t eho hoa blnh va st! thang hoa nhung gia tri tinh thffn etla nMn lo~i . La ngu'di dån s6ng trong ml?t qu6e dl? rna d~o Ph~t da co anh hu'dng sau xa nhilt trong lieh sli', ehung ta tam nguy~n hay eung nhau lam sao d~ tinh thffn ngay PMt Ban nam nay th~t st! mang de'n bOa blnh, phat tri~n va h~nh phUe an I~e eho dån tl?e Vi~t Nam va the' gidi. Toi xin gdi de'n ehu' Ton Bue eung toan th~ quy vi niem tin tu'dng vo bien VaD tam nguy~n nay. Nam mo Trung thien Giao ehU Bieu ngt! B5n su'Thich Ca Mau Ni Ph~t, tae d~i ehung minh. Tu Vi~n Nguyen Thieu, ngay 10 thang 4 nam 2005. B~ Tu Tang Th6ng GHPGVNTN.

(iln ky) Ty kheo Thich Huy~n Quang

... L!ch su hdn 2000 nåm tren dat Vi~t då chung minh dQo PhOt luan dong hanh cung don tQc, då gop phon lam rQng ro nhang trang su oai hung, cong hien nhang gia tri to lon vao gia tai vån hoa-tinh thon cua don tQc. Do chinh la nho sl! soi sang cua tu~ giac nhu thOt. Va cung chinh bang tu~ giac nay, dQo PhOt Vi~t Nam då un duc nen nhang con nguai Vi~t Nam hh~n hoa nhon hOu nhllng bot khuat. Don tQc Vi~t Nam tiep nhOn dQo PhOt vi då tim thay do nhang gia tri thiet thl!c trong cUQc song hang ngay va nhang ph6m chat cao thuQng cho dai song tom linh. Do la nhang di sån tinh thon dUQc tiep noi qua nhieu the h~ ....

o

4

Phåp Am Ph~t Ban 2005


GIAO He)! PH!T GIAO VIt;T NAM TH6NG NHAT VIt;NHOAD~O

Thanh Minh Thi~n vi~n, 90 TrAn Huy Li~u, Phu'C1ng 15, Qu~n PM Nhu~n, TP. H6 Chl Minh Ph~t

lich 2549

S6031VHD1VT

DAO TUPHAT DÅN 2549 • • etla Hoa thu'f1ng Vi~n tru'dng Vi~n Hoa I>~o Nam Mo B6n Su Thieh Ca Mau Ni PMt Kinh b~eh Chu Ton due Giao ph§m, Haa thU<,1ng, Thu<,1ng tQa, B~i due Tang Ni, Thua toan th~ quy vi Cu si thi~n tri thue, Nam Nu Ph~t tti' trong va ngoai nude, Nhi~m mh thay ngay Ph~t Dån, ngay Chånh pbap ra doi, eDi kham nhån du<,1e giåi thoat, muon loai du<,1c giac ngQ. ThOng di~p hUng trang nha't rna Bue PMt dem l~i eho nhan sinh la ciing mQi nguoi thanh PMt. Tir vo thuy, ehu PMt The' Ton d~u xua't tir nhån gian. Cho nen kinh noi: nhån than nan dåe, dU<,1e lam than nguoi la ra't kh6. Yl trong nam eoi, eoi nguoi la ndi thich h<,1p nha't eho vi~e b§m thl,l PMt phåp, giae ngQ ehån ly, vien thanh ehinh giae.

Bon mirng PMt Bån la tu~ng nhd eong dn eao day etla Bue PMt M ehu5n bi thanh PMt. Thanh PMt la ehung ngQ ehån ly, thl!e hi~n ti! do eho mlnh va eho mQi nguoi. B~i the' PMt Phåp la'y loai nguoi lam g6e trong vi~e eUu dQ eae loai ht1u 11nh. Cm chuyen tam ph6ng sinh ehim ca, rna ehång doai hoai de'n d6ng lo~i dang ren sie't VI doi ngheo, ap bue, la khong dung vdi tinh th~n etla PMt PMp. Vdi tinh thh giåi ph6ng ti! kY va tjnh hoa nhan gi an rna d~o PMt du nh~p Vi~t Nam, dua dan tQe bude len duong van hie'n nhu mQt khl1ng djnh etla tri tu~, tir bi va ti! ehU. ThOi eUQe co th!nh suy, nhttng d~o PMt ehua thang tr~m trong d~i nguy~n eUu kh6, rna eUu kh61a dua nguoi de'n be'n bo ti! do, giåi thoat. Nguoi PMt tli' thl!e hånh d~o PMt eling la dong gop xay dl,l'ng que hUdng. Bay la hai m~t etla mQt th~ th6ngnha't giua Dan tQe va PMt giao, rna lieh sti' da: minh ehung 2000 nam qua. B~i the' khong th~ taeh lla v~n m~nh dan tQe vdi v~n m~nh eMnh pMp. Nha Nho Mau Bae sang Giao Chau lanh n~n eu6i the' kY thu Il sau Tåy ijeh, r6i quy y theo PMt, nh~n d!nh dng: "Bån cMt cUa dr,w Phq.t la a nha co thi dem ma thi! cha mI/, giup mtdc c6 thi dem ma gido h6a dtin, sang m9t minh c6 thi dem ma tri tMn". Ll,le dQ ~p kinh pMt hanh ~ nude ta VaD the' kY thu III sau Tåy ijeh eling co eau: Ba tat tMy dtin keu ca, do vq.y gq.t l~ xong vao ndi chinh tri hil khdc di cUu dem khoi nq.n Mm than.

Cho nen lang tir bi etla B6 tat da: pMt dQng, thl y ehi khong doi d6i, dling tam eUu dQ, ngay eå than m~nh eling khong tie'e. Theo tinh thh a'y rna d~u nam nay khi gti'i L?1i Chue Xuan .de'n qui vi Nhån si, Tri thue, Van NgM si, va B6ng bao trong va ngoai nude, toi xae nh~n rAng: Giao HQi PMt Giao Vi~t Nam Th6ng Nha't va trong eudng vi Tang si, eMng toi khong lam ehinh tQ, khong tham gia ehinh tri. Nhttng eMng toi phåi e6 thai dQ ehinh tri. TMi dQ nay th~ hi~n giao ly n~n tång etla d~o PMt, la eUu eMng sinh ra khåi mQi n~n aeh, kh6 dau d~ ~o di~u ki~n giae ngQ. Tuy khong lam ehinh tQ, nhung Giao HQi tlng hQ mQi n6 ll!e ehinh tQ nhAm båo v~ da't nude, båo v~ truy~n th6ng van minh nai gi6ng, au lo eho m6i con ngu?1i dU<,1e s6ng d?1i no a'm, ti! do, dU<,1e hu~ng trQn eae quy~n con ngu?1i cd bån. Va eung vdi sI! h~u thuån tinh th~n eua Giao HQi, hang nam nu Cu si PMt tli' ~i gia co th~ trl!e tie'p dong gop VaD eong eUQe ehung vdi tinh th~n l<,1i tha blnh dång. Nhln l~i qua khu ijeh sti' nude ta, d~o PMt cm pMt tri~n ~ eae tri~u d~i khong co n~n ngo~i xam, khong e6 sI! ehuyen quy~n, ap bue. Yl v~y, eae thi~n su PMt giao tir th?1i l~p qu6e eho de'n eae tri~u Binh, Le, Ly, Trh, Le g~p lue bie'n, eling tham gia eh6ng d<J tri~u dlnh hay eh5ng ngo~i xam. Vi~e yen va xong gi~e, cae Ngai l~i tr~ v~ ndi thi~n vi~n lo vi~e an tam va giao h6a. Thua qui Li~t vi, Ngay nay eling the', nudng VaD CMnh pMp nhttng phåi y VaD the' gian lam tr<,1 duyen mdi hoan thi~n d~o due. xa: hQi nude ta hi~n ~i sa sut thåm b~i tir tinh thh de'n v~t eha't, quy~n con ngu?1i khong co, tI! do la s5 khong,

PMp Am Ph~tf)ån 2005

5


nen ehu'a th~ lam tr<;1 duyen eho eong eu<)e hoiing pMp l<;1i sinh. Oie qu6e gia van minh tren th€ gioi da thl!e nghi~m nht1ng giai pMp sang su6t va an l~e eho dan t<)e hQ. Con nu'oe ta thl nha dm quyen v~n thi hanh ehinh

saeh dan ap d~ khu' khu' nåm git1 d~e quyen d~e l<;1i eho thj~u s6 dm quy€n, ehång d€m xia d€n 80 tri~u lu'dng dan. Tntoe tham n~n åy, ngu'oi !hl eui d~u cam ehiu, ngu'oi !hl gia eoi nhu' khong e6 vån de. La Tang Sl xuåt gia, hay ngu'oi con PMt t~i gia, ehung ta khong th~ ngoanh m~t lam ngd tru'oe Qu6e n~n va PMp n~n, ngrua la phåi nMn thue kh6 n~n eua dan t<)e va nhan lo~i d~ giai quy€t kh6 n~n åy, du'a nMn sinh d€n b€n bo ti! do, giae ng<). B~o xuåt th€ la bO th€ gioi tr~m luan di VaD th€ gioi giae ng<). Hdn bao gio h€t, ngu'oi Cu' Sl PMt tu khong nht1ng phåi låy thai d<), rna con phåi ho~t d<)ng d~ thi hanh n€n ehinh tri due hoa , n6i k€t sinh m~nh rrllnh voi sinh m~nh dan t<)e rna ding la sinh m~nh da Chanh pM p. Ph~t Ban nam nay la l~n thu ba mu'di Giao H<)i PMt Giao Vi~t Nam Th6ng Nhåt kien trI v~n d<)ng eho tI! do

ton giao, dan ehU va nMn quy€n. Khong e6 tI! do ton giao, dan ehu va nhan quy€n, thl phap n~n eua Giao H<)i khong th~ giai quy€t, d~o Ph~t khong th~ hoång du'dng, qu6c n~n khong th~ giai tru. Lieh su nu'oe ta tu sau mu'di nam qua ehu'a la sI! giai pb6ng con ngu'oi, VI mai me tranh ehåp, Mn thu, nen k€t qua da t~o ra vo van dau thu'dng eho dan t<)e. Toi xin keu gQi ehu' Li~t vi Ton rue eung toan th~ PMt giao d6 trong va ngoai nu'oe hay khai thong sI! b€ tåe va båt ll!e dang de n~ng tren than pMn ngu'oi dan trong nu'oe. I3iing caeh do rna hi€n dang len Bue Th€ Ton long tri an eua eMng ta trong ngay PMt Bån. Thanh Minh Thi€n vi~n - Sai Gon, Mua PMt Bån 2549 Vi~n

tru'ang

Vi~n

Hoa

B~o,

GHPGVNTN

((inky)

Sa mon THfcH QUÅNG BO

... Nhung ai thuong thao thue eho st! giåi thmit eua ehinh rnlnh va st! t6n t(;li mai mai eua D(;lo Ph~t o the' gian, thi vi~e eån ye'u nhat la phåi luan luan tan trQng va nghiem tri tinh gidi. Bttng nguge l(;li, tue la ehinh ehung ta da lam eho Chanh phap bi In mo va bån thån ehung ta bi sa dQa ehu khang phåi do mOt the' lt!e nao co th~ day dQa ehung ta ho~e ba: t ehung ta phåi bo d(;lo .... (Loi etla lIT Thich Don H~u)

... Nen Ph(jt Gi60 Vi.t Nom då co mQt lich sU' ton tQi lau dai tren manh dat nay mo khong mQt nguoi Vi.t Nom nao khong biet den. Voi mQt lich sU' ton tQi lau dal nhu v(jy, Ph(jt Gi60 Vi.t Nom åt hån då co nhang dong gop xung d6ng cho ,

?

dan tQc trong cong cUQc dl!ng riuoc, gia nuoc va ph6t trien dat nuoc suot tren hai ngan nåm quo. Dau an nhang dong gop ay cua Ph(jt Gi60 Vi.t Nom van con ghi d(jm net tren tung di san van hoa cua dan tQc cho den ngay horn nay. Nhllng do la cong duc cua nhang the h. di truoc. Khi chung ta hånh di.n ve hQ, chung ta nghi gi ve vai tro va su m.nh cua the h. chung ta trong boi canh cua dat nuoc Vi.t Nom va nhan 10Qi hi.n tQi? Chung ta dang song trong mQt dat m/oc, mQt the gioi nhu the nao? Chung ta då va dang lam duc;1C gi de gop phon vao vi.c kien tQo an IQc va thinh vUc;1ng? Lich sU' Ph(jt Gi60 Vi.t Nom cho chung ta thay rang, nhang the h. Tang Ni va Ph(jt tU' trong qu6 khu khong bao gio quay Iling IQi voi nhang kh5 dau va tram thong cua dan tQc ....

6

Ph~p

Am Ph~t Dan 2005


D~o Ph~t

ap dl}ng

trong doi s6ng hang ngay Thich Huy~n Quang - Thich Nhi't H,nh

Lai Toa SOQn: -E>qo Ph(lt ap dl,mg trong doi song hang ngay" la cuon sach dLfc;1c Hoa thLfc;1ng Thfch Huyen Quang va Thfch Nhot hQnh viet tU nåm 1972. Cuon sach de c(lp den tat cå cac van de thl,lc te ma chung ta gqp phål trong cUQc song hang ngay, tU ca nhån, gla dlnh, xa hQI. quoc gla, the glal. ... Cuon sach gom 7 chLfc1ng, mol chLfC1ng la mol bal h9C ma mol chung ta can phål trau glol h9C hol d~ gla dlnh, xa hQi. quoc gla ... mol ngay mol tot dE;lp hC1n. Tuy thol glan da quo nhLfng gla tri van con In d(lm, nem Phap Åm xln mQn phep trfch dan cong hlen quy dQc glå ChlJdng 1: E)Qo Ph{Jt Va SI! Son9 dLfal dåy.

D~o Ph{lt

Va St! S6ng

1. DQo Ph(it Vi$t Nom Trong Quå Khll B~o PMt Vi~t Nam trong qua khU då g6p phån xay

dtptg con ngu'oi va xå Mi Vi~t Nam. B~o Ph~t du'<jc du'a vao nu'oc ta vao khoang cu6i tbe' kY thU hai do nhU'ng vi tang Sl va nhti'ng thu'dng gia An Bi,) va Trung A toi Vi~t Nam bång du'ong bi€n An Bi,) Du'dng. nr My toi cu6i the' kY thU sau cac vi tang Sl va thu'dng gia nay lien tl,lC toi Vi~t Nam. Va ci,)ng tac voi h9, dan ta då dtptg chiia, xay thap, tho PMt va d9C kinh. Cac kinh di€n thoi d6 ho~c bång tie'ng Sanskrit ho~c la bång cM Han do nhfi'ng tang Sl An Bi,) dich ra voi s1,l' ci,)ng tac clia nhti'ng ngu'oi Vi~t gioi Han t1,l'. Vao cu6i the' ky thu sau, d thU do Luy Lau clia nu'oc ta då c6 hai mu'di ngoi chiia, hdn nam tram vi tang Sl va mu'oi lam bi,) kinh då du'<jc phien dich va hru hanh. Nu'oc ta hoi fJ.y la mi,)t trung tam Ph~t Giao, til' d6 d~o Ph~t du'<jc truy~n qua Trung Hoa. Cac tang Sl til' An Bi,) sang thu'ong hru tru t~i Giao Chau d€ hoAng h6a mi,)t thoi gian truoc khi di Trung Qu6c. Til' d6 tu Sl Trung Qu6c tren du'ong hanh hu'dng An Bi,) ciing thu'ong ghe qua hru tru t~i Giao Chau. Cu6i the' kY thu sau, mi,)t vi tang Sl An Bi,) ten Ty Ni Ba Lu'U Chi (Vinitaruci) sau khi van du Trung Hoa, toi kinh

Ph~p

Am Ph~t Ban 2005

do Luy Lau d l~i chiia Phåp Van va thanh l~p phåi thi~n tong d~u tien t~i nu'oc ta g9i la phåi Ty Ni Ba Lu'U Chi. Vao dh the' kY thu chin, mi,)t vi thi~n su' Trung Hoa ten la VO Ngon ThOng sang nu'oc ta, tru t~i chiIa Kie'n Sd va thanh l~p phåi thi~n tong thU hai t~i nu'oc ta g9i la phåi Vo Ngon Thong. Gifi'a the' kY thU mu'oi mi,)t cung voi Thiio Bu'ong Thi~n Su', vua Ly Thånh Tong thanh l~p mi,)t phåi thi~n tong thu ba g9i la phåi Thiio Bu'ong. Vao the' kY thu mu'oi ba, vua TrAn Nhån Ton sau khi xufJ.t gia, l~p mi,)t phai thi~n tong thU tu' nti'a g9i la phai Truc Lam yenTti'. Cac phai thi~n tong nay då d6ng g6p råt nhi~u trong cong trlnh xay dtptg n~n di,)c l~p chinh tr! va van h6a clia nu'oc ta. PMi Ty Ni Ba Lu'U Chi då h6 tr<j dåc 11,l'C cho cac tri~u d~i di,)c l~p dh tien d Vi~t Nam la tri~u d~i Binh, Ti~n Le va Ly. Phåp Thu~n Thi~n Su' va V~n H~nh Thi~n Su' la nhti'ng vi cao tang clia pMi nay då ti'tng lam co' vfJ.n van h6a, chinh tti va quan s1,l' cho cac tri~u dlnh Vi~t va dem the' I1,l'C PMt Giao h6 tr<j cho vi~c xay dtptg qu6c gia. Khuong Vi~t Thi~n Su' da pMi VO Ngon ThOng cling då phl,l ta dåc 11,l'C cho vua Binh Tien Hoang trong vi~c dtptg nu'(1c. B~o PMt då dy dtptg cho doi Ly nhU'ng tri~u dlnh c6 kY cu'dng, c6 van h6a, c6 pMp che'. Ky cu'dng, van h6a va phap che' nay da du'<jc xay d1,l'ng tren tinh thån Til' Bi va Khoan Dung. Tri~u Ly c6 th€ g9i la tri~u dlnh til' bi va khoan dung nhfJ.t trong lich sti' Vi~t Nam, va di~u d6 la cong clia d~o PMt. PMi Truc Lam Yen Tti' ra doi t~i Vi~t Nam vao dh tri~u TrAn, la mi,)t tong pMi thi~n Vi~t Nam h<jp nhfJ.t cac truy~n th6ng thi~n da c6 til' truoc. Nhti'ng nha lanh d~o clia phai Truc Lam nhu' TrAn TMi Tong, Tu~ Trung Thu'<jng SI, Bi~u Ngl,l' Giac Hoiing, PMp Loa B~i Su' va Huy~n Quang B~i Su', ... da d6ng g6p rfJ.t nhi~u cho n~n h9C thu~t, tu' tu'dng va van h6a Vi~t Nam. Ph~t Giao tri~u TrAn tie'p n6i PMt Giao tri~u Ly, da giup do phåt huy Nho Giao va sti' dl,lng trie't h9C hanh di,)ng chinh tri clia Nho Giao trong tinh thån vi tha va cdi md clia Ph~t Giao. Do d6 cho nen Ph~t Giao, Nho Giao va Låo Giao da du'<jc hoa dong mi,)t cach rfJ.t t6t d~p trong nhU'ng thoi d~i hu'ng thinh fJ.y clia dfJ.t nu'oc Vi~t Nam. B~o Ph~t da d6ng vai tro di~u h<jp va h6a giai giti'a cac the' l1,l'c tranh chfJ.p, g6p phån xay dtptg tinh thAn dan ti,)c, Mo v~ n~n di,)c l~p qu6c gia. B~o Ph~t da ånh hu'dng toi doi s6ng tlnh cam, tam linh va tri thuc clia con ngu'oi Vi~t Nam, khie'n cho ngu'oi Vi~t tuy ham chui,)ng hoa blnh nhu'ng vån t1,l' 11,l'C t1,l' cu'ong khong d€ cho ai ap che', tuy giti' gln va quy tr9ng gia tai van h6a dan ti,)c nhu'ng vån cdi md d6n chao va thau nh~n nhti'ng tinh hoa clia cac n~n van h6a the' gioi.

2. DQo Ph(it Vi$t Nom Trong Hi$n TQi B~o Ph~t Vi~t Nam trong hi~n t~i tie'p tvc xay dtptg con ngu'oi va xa Mi Vi~t Nam, dong thoi g6p suc vao S1,l' xay dtptg ci,)ng dong nhan lo~i. Cui,)c chie'n tranh keo dai tren hai mu'di nam da tan pM bao nhieu sinh m~ng va

7


tai sån cua qu6c gia Vic%t Nam. Khong nhii'ng tM, cu(>c chie'n tranh con gay cam tM nghi ky giua ngttoi Vic%t voi ngttoi Vic%t. Ph~t Giao Vic%t Nam trong hai mu'di lam nam qua dii d6ng g6p pMn mlnh trong cu(>c tranh dii'u cho chu quy~n dii't nu'oc va bOa blnh dan t(>c va ngttoi Ph~t tu Vic%t Nam dii chiu chung gian lao nguy kh6 voi d6ng bao va Mt mtdc. Be ch6ng l,!-i sl,l' tan pM Mt nu'oc va sl,l' tan pM nhii'ng gia tri con ngu'oi, d'!-o PMt Vic%t Nam dii n6 ll,l'c giu vii'ng ni~m tin da ngttoi Vic%t Nam ndi truy~n th6ng va khå nang t6ng h<;1p van h6a cua truy~n th6ng dan t(>c, giu cho xii Mi khong tan nat VI phiin h6a, hoai nghi va cam tM. Keu g9i m9i ngu'oi trd v~ voi truy~n th6ng van h6a dan t('>c, d'!-o Ph~t Vic%t Nam ch6ng l,!-i m9i mu'U toan ben ngoai mu6n su dl:mg xu'dng mau Vic%t Nam de lam hang rao pbOng thU cua h9. B'!-o PMt Vic%t Nam d6ng thoi cling nhåm Mn sl,l' xay dl,l'ng xii h('>i Vic%t Nam v~ cac phu'dng dic%n kinh te', y te' va giao d1,lC de lam n~n tång vii'ng chclc cho hoa blnh. The' gioi dang bi d~t trong tlnh tr,!-ng hiem nguy: n'!-n nhan miin, n'!-n d6i kem, n'!-n nhi~m d(>c va chie'n tranh nguyen tu dang de d9a s6 ph~n con ngu'oi Vic%t Nam cAn som d,!-t toi bOa blnh va kiem soat du'<;1c v~n mc%nh mlnh de c6 the g6p phftn hii'u hic%u voi cac qu6c gia khac trong vic%c Mi ph6 voi nhii'ng hiem tr,!-ng kia. M(>t c(>ng d6ng nhan lo,!-i trong d6 ngu'oi khong b6c IN ngttoi, ranh gioi giua cac qu6c gia chUng t('>c khong con la ngu6n g6c da tranh chii'p kY thi.

3. ÅP dl,lng DQo PhQt trong dai 50ng mai Ngu'oi PMt tu Vic%t Nam nhln ro thl,l'c t,!-i tam ly, kinh te' va xii h('>i cua thoi d,!-i va ap d1,lng giao ly d'!-o Ph~t m('>t cach thOng minh vao doi s6ng moi, khong bi rang bu('>c bai thanh kie'n va th6i quen. Buc PMt la m('>t bl,l'C B,!-i B'!-o Su'. Thii'u hieu nhii'ng di~u kic%n tam ly, kinh te' va xii Mi con ngttoi da thoi d,!-i ngai, Buc Ph~t dii truy~n d'!-y nhung giao ly thich h<;1p voi con ngttoi cua thoi d,!-i ii'y. Giao ly da Buc Ph~t phil h<;1p voi cac di~u kic%n sinh ho,!-t tam ly, kinh te' va xii Mi cua con ngttoi cho nen du'<;1c g9i la m(>t giao ly KHE cd. Trong su6t ijch su cua PMt giao, ta thii'y xuii't hic%n nhi~u hc% th6ng giao ly moi pMt xuii't tit Ph~t Giao Nguyen ThUy, nhu' giao ly Tinh B('>, giao ly Thi~n, giao ly Duy Thuc, giao ly Thien Thai. Nhii'ng giao ly nay vita khe' h<;1p voi can bån d~o PMt vita khe' h<;1p voi nhung di~u kic%n tam ly va xii h(>i cua con ngttoi du'dng thoi. PMt giao la m(>t ton giao khong bao tM, bie't cdi md va khai ph6ng de md r('>ng chiin troi tu'dng lai. Tuy cdi md, khai ph6ng va tie'p t1,lC du'<;1C truy~n th6ng tit bi, khoan dung, vo uy va giåi thoat. TMi d('> båo thU VI th6i quen VI thanh kie'n va cO' chii'p la m(>t thai d('> trai ngu'<;1c voi tinh tMn cdi md va tie'n b9 cua d'!-o Ph~t. Ngttoi PMt tu khong the nhåm måt lam theo tii't cå nhii'ng di~u rna ngttoi xu'a dii lam, lii'y co "xlia My nay lam". Ngu'oi PMt tu phåi xet xem nhii'ng di~u do ngttoi xu'a bay ra hic%n con c6 gia tri trong hoan cånh hic%n t,!-i hay khong. Ne'u con thl ta viin tie'p t1,lc thi hanh. Nbu'ng ne'u nhii'ng di~u ii'y khong con gia tri

8

nua thl ta phåi bO va tim ra nhii'ng di~u khac thich h<;1p voi ta hdn. Ngay xu'a khi con t,!-i the' Buc PMt va cac mon dc% cilng thoi voi ngai dii ap d1,lng pMp che' khii't thl,l'C chång h,!-n. d cac nu'oc Tay T'!-ng, Trung Roa, NMt Bån, trong su6t mu'oi the' kY, tang Sl it khi thl,l'C hanh pMp che' tri bii't khii't thl,l'c d6, t,!-i VI di~u kic%n phong th6 va t~p quan d cac nu'oc nay khac voi B('> thu'd xu'a. Nbu' the' khong c6 ngma la Ph~t Giao cac nu'oc d6 ch6ng voi Ph~t Giao An B('>. Nbu' the' chl c6 ngma la Ph~t Giao t,!-i cac nu'oc d6 dii bie't chuyen bie'n de khe' h<;1p voi nhii'ng di~u kic%n sinh ho,!-t t,!-i cac nu'oc d6 rna thoi . Lii'y vi d1,l ii'y rna xet thl ne'u ta mu6n cho d'!-o PMt c6 sinh km, ta phåi bie't ap d1,lng d'!-o PMt m('>t cach thong minh vao nhii'ng di~u kic%n sinh ho,!-t tam ly, kinh te' va xii Mi cua doi s6ng chUng ta. B'!-o PMt khong phåi la da rieng clia m('>t s6 ngttoi ffn d~t ndi tu' vic%n. B'!-o Ph~t la clia m9i lop ngttoi: clia thie'u nhi, clia thanh nien, clia ph1,l nu, clia lao d('>ng tri thuc va lao d('>ng chiin tay. B'!-o Ph~t chl c6 sinh ll,l'c khi nao giao ly d'!-o PMt du'<;1C ap d1,lng trong doi s6ng hang ngay, trong cac liinh Vl,l'c giao d1,lc, y te', chinh tri, kinh te', t6 chuc, trong doi s6ng ca nhan cling nhu' trong doi s6ng gia dlnh, qu6c gia va xii h('>i. Ngttoi Ph~t tu phåi d~t nhii'ng cau hOi tu'dng tl,l' nhu' sau day : Trong m('>t xii Mi rna con ngttoi bi loi cu6n theo gu6ng may kinh te' va chinh tri de'n n6i con ngttoi kh6 c6 the båo t6n tl,l' do va nhan tinh clia mlnh, thl d'!-o Ph~t d'!-y con ngttoi ap d1,lng thai d('> nao va hanh d('>ng nhii'ng gl de khoi ph1,lc tl,l' do va nhan tinh ii'y? B6i voi nhii'ng cu(>c chie'n tranh dic%t chUng va tan pM sinh mc%nh va gia tri con ngttoi, d'!-o PMt d'!-y ta hanh d('>ng the' nao? Truoc hiem h9a rna nhan lo,!-i dang phåi du'dng dAu, d'!-o Ph~t d'!-y ta con du'ong nao de c6 the tl,l' CU'u? Ne'u d'!-o PMt khong trå loi du'<;1C nhii'ng cau hOi nhu' the', thl ta khong the n6i ding d'!-o Ph~t la d'!-o clia sl,l' s6ng. Ky thl,l'C, ngu'oi Ph~t tu tin rAng trong d'!-o Ph~t c6 ham chua nhii'ng nguyen ly can bån c6 the trå loi du'<;1c m9i vii'n d~ clia sl,l' s6ng; va do d6, dem nhii'ng nguyen tAc kia ap d1,lng vao doi s6ng ca nhan va xii Mi hic%n t,!-i ta se tim thii'y nhii'ng cau trå loi thich h<;1p. Bån than ta va sl,l' s6ng clia ta chinh lå moi truong thl,l'c nghic%m tit d6 du'<;1c tim ra nhii'ng cau giåi dap, g9i la B'!-o Ph~t Ung D1,lng. Nhii'ng di~u kic%n sinh ho,!-t tam ly, kinh te' va xii Mi luon luon thay d6i cho nen m6i thoi d,!-i va m6i dia phu'dng cAn c6 m('>t d'!-o Ph~t Ung d1,lng thich h<;1p. Thanh kie'n va th6i quen thu'ong khie'ncho ngttoi ta s<;1 hai sl,l' thay d6i va sl,l' sang t,!-o. B'!-o Ph~t la m('>t d'!-o s6ng d('>ng, do d6 cAn sl,l' d6i thay va sang t'!-o lien t1,lc. Ph~t tu dil'ng de cho thanh kie'n va th6i quen b6 bu('>c. PMt tu cAn luon luon nh~n dinh l,!-i v~ sl,l' s6ng de rna thl,l'c hic%n nhii'ng thay d6i va sang t'!-o cAn thie't lam cho d'!-o PMt luon luon la m('>t d'!-o s6ng d('>ng chu khong kho che't trong nhii'ng cai va hlnh thuc va thie'u sinh km.

An

4. Con Ngllai

La Then Chot

B'!-o PMt du'<;1C khai sang bdi con ngttoi de ph1,lC V1,l cho con ngttoi. B'!-o PMt lii'y con ngttoi lam g6c. Tinh thAn

Phåp Am Ph~t Ban 2005


nhan hån eua d~o Ph~t du'<;1e bi€u 1(> khong nhii'ng Cl giåo ly d~o Ph~t mil. con d thåi d(> va hanh d(>ng eua ngu'C1i PMt D~o PMt do con ngu'C1i sang l~p d€ phl:mg sl1 eho con ngu'C1i. Due Ph~t Thieh Ca Mau Ni (Sakya Muni) ngu'C1i sang l~p d~o Ph~t eåeh day 2500 nam khong bao giC1 tl1 eho mlnh la m(>t vj trC1i hay m(>t da'ng thftn linh. Tir ngii' Ph~t (Buddha) elll co nghIa la con ngu'C1i giae ng(>. PMt la m(>t con ngu'C1i da giae ng(> eban ly (tl1 giae) va dem eban ly a'y giåe ng(> eho nhii'ng ke khae (giae tha) d€ mong d~t toi sl1 nghi~p giae ng(> tran dfty (giåe h~nh vien man). Tru'oe khi tu d~o va thanh Ph~t , Due Thieh Ca co ten la Shiddharta, eting da co cha co m~ va da thanh l~p gia dlnh voi eong ehUa Gia Du Da La (Yasodhara) va e6 m(>t ngu'C1i con ten La Hån La (Rahula). Tri tu~ giåe ng(> rna Ph~t d~t du'<;1e khong phåi do ndi m(>t vi thån minh nao trao truy~n rna do ehinh kinh nghi~m tam linh eua Ph~t ehli'ng nh~p.

tu.

Giao ly d~o Ph~t cM tru'dng rhg con ngu'C1i ehiu hoan toan traeh nhi~m v~ bån than mlnh va xa Mi minh, rhg con ngu'C1i co th€ thay d6i du'<;1e bån than va hoan cånh xa Mi thea y mlnh mueSn. Nhii'ng di~u ki~n hi~n t~i eua sl1 seSng, nhii'ng gl da xåy ra, dang xåy ra va se xay ra d~u do hanh d(>ng (nghi~p hay Karma) etla mlnh t~o thanh va thUe diy . Khong co m(>t da'ng thån linh nao co quy~n nling eUu r6i du'<;1e con ngu'C1i. PMt tu, thea lC1i Ph~t d~y, phåi tl1 mlnh thåp ducSc len rna di. Con ngu'C1i phåi tl1 eUu la'y mlnh.

5. Nhon Cåch PhQt Thich Ca Due PMt Tmeh Ca, ngu'C1i thil.nh l~p d~o Ph~t la m(>t ngu'C1i da phåt tri€n nhan eaeh mlnh de'n mue d(> tuy~t håo. Nhan eaeh eua Due PMt Thieh Ca con quan tn;mg hdn eå giao ly ngai dl;ly trang kinh di€n, bCli VI nhan eaeh a'y la giao ly seSng d(>ng do emnh dC1i ngai pho di~n. Chinh nhan eaeh a'y da hang ph1,1e du'<;1e b~o d(>ng, da tl;lo du'<;1e ni~m tin, da gay nen doan ke't. Chinh nhan eaeh a'y da hu'ong dån du'<;1e giao doan ngai lue ngai t~i the' va con tie'p t1,1e hu'ong dån du'<;1e giao doan PMt giao hil.ng ma'y the' kY sau khi ngai tl;l the'. Du'<;1e nhln vao måt Ph~t, du'<;1e seSng ben e~nh ngai va .du'<;1e ehiem ngu'Ong nhan eaeh ngai eMe hån la con hi€u du'<;1e ngai nhi~u hdn la h<?e t~p giao ly ngai qua kho tang kinh di~n. Nhan eaeh etla Ph~t lam sao ta co th~ di~n tå n6i? Tuy v~y , ta eting co th~ can eu tren giåo ly dl;lO PMt d~ noi rhg nhan eaeh etla Ph~t bi~u 1(> m(>t tri tu~ lon, m(>t tlnh thu'dng lOn va m(>t y cm lon. Tmh thu'dng lon a'y g<?i la Dl;li Bi (Mahakaruna) du'<;1e di doi voi tri tu~ lOn g<?i la D~i Tri (Mahaprajna) va y ehi lOn g<?i la D~i Ll1e (Mahabala). D~t de'n mue d(> tuy~t håo eua nban eaeh tue la dl;lt de'n trlnh d(> giae ng(> hoan toan, trlnh d(> Ph~t, trlnh d(> vo thu'<;1ng giae (giae ng(> eao nha't) rna ph~n ngii' g<?i la Anuttara-Samyak-Sam-Bodhi (a n~u lau da la tam rni~u tam bO d~ phien am thea tie'ng Hån Vi~t).

6. Tri Tu•• T" Bi va DQi Ltlc

Phåp Am Ph~t B30 2005

M1,1e dieh eua sl1 thl1e hil.nh d~o PMt, la d~ dl;lt toi nh~n thti'e sang to v~ thl1e t~i (tri), tlnh thu'dng r(>ng lOn voi m<?i ngu'C1i va m<?i loai (bi) va y cm ~n vii'ng M thanh t11U dl;li nguy~n giup dC1i (dting). D~o PMt khong phåi la m(>t ton giao ehuyen thC1 eung du xin eåe vi thån rninh. Dl;lO PMt doi hOi ngu'C1i Ph~t tu thl1e hi~n tri tu~, tlnh thu'dng va y ehi ndi bån than va ngoai xa h(>i. D~o Ph~t dl;li thira trlnh bay nhii'ng nhan v~t gu'dng måu eua sl1 thl1e hi~n d~o Ph~t nhu' bO tat Quan The' Am, 1>6 tat Van Thil Su' L<;1i, 1>6 tat Ph6 Hi~n, va bO tåt Dia T~ng . D6 Ja nhii'ng ngu'C1i PMt tu 16i l~e nha't, nhii'ng ngu'C1i dang thl1e hi~n tu~ giae d~i tri, tlnh thu'dng d~i bi va eong tae d~i hl;lnh. B6 tat (Bodhisattva) e6 nghIa la ngu'C1i dang thl1e hi~n sl1 nghi~p giae ng(> va d(> sinh. B6 Tat Quan The' Am la hlnh ånh etla tlnh thu'dng d~i bi va eong tae d~i h~nh, lång tai nghe tie'ng keu thu'dng eua ke kh6 dau mu'C1i phu'dng rna e6 m~t d~ eUu d(> (kinh Phåp Hoa, phim Ph6 Mon). B6 tat Van Thil Su' L<;1i la hlnh ånh eua tu~ giåe dl;li tri va bi~n tai vo ng~i (kinh Duy Ma). B6 tat Ph6 Hi~n va bO tat Dia T~ng la hlnh ånh eua hanh d(>ng va d~i nguy~n d~ thanh t11U sl1 nghi~p giae ng(> va eUu dC1i (kinh Hoa Nghiem phim Ph6 Hi~n va kinh Dia Tl;lng). T1,1ng d<;>c nhii'ng kinh di~n n6i v~ eae vj B6 Tåt a'y la d~ tbam hi~u v~ d~o PMt qua dC1i seSng, tri tu~ va hl;lnh nguy~n eua eae vj a'y ehU khong phåi d€ du xin k~ l~. Ngu'C1i PMt dn tha'y ndi hlnh ånh da cae vj b6 tåt a'y nhii'ng ta'm gu'dng sang d~ noi theo trong lue h<;>c t~p va thl1e hanh d~o Ph~t. D<;>c kinh suong va tri ni~m danh hi~u suong thl khong dem l~i ehUt l<;1i kh thie't thl1e nao.

tu

7. Nhil'ng DQo Ly Con Bon D~o

ly can bån eua PMt Giao la dl;lO ly duyen khCli, tU di~u de' va båt ehånh dl;lO. Ba dl;lO ly nay la n~n tång eho ta't cå eae tong phåi Ph~t Giao, nguyen thl eting nhu' d~i thira. Giao phåi Theravada hi~n giC1 thinh hanh tl;li eåe nu'oe Tkh Lan, Mie'n Di~n, Thåi Lan, Lao va Campuehia tl1 nh~n la gån voi Ph~t Giao thC1i Ph~t t~i the', g<?i la PMt Giao Nguyen ThUy. Giao phåi dl;li thira hi~n giC1 thinh hanh t~i Tay T~ng, Trung Hoa, Nh~t Bån, Tri~u Tien ciing tl1 nh~n la phil h<;1p voi tinh thftn Ph~t Giao Nguyen ThUy, nhU'ng eho rh'g ta phåi thleh nghi voi nhii'ng di~u ki~n sinh ho~t van h6a va kinh te' eua tirng thC1i dl;li va dia phu'dng thl ta moi e6 th~ nuoi dU:Ong tinh thftn a'y du'<;1e. 0 Vi~t Nam hai giao phåi Theravada va D~i Thira, tir nåm 1964 trd di, da du'<;1e ke't h<;1p eung trong m(>t giao Mi PMt giao, g<?i la Giåo H(>i PMt Giao Vi~t Nam TheSng Nha't. Day eting la m(>t di~m d~e såe eua dl;lo Ph~t Vi~t Nam, Mi Yl ehinh Cl Vi~t Nam hai giåo phåi Theravada va D~i Thira du'<;1e ke't h<;1p dftu tien trong m(>t giao Mi. Theravada nguyen la giao pMi do eae b~e tru'dng lao trang giao Mi nguyen thuy ehu tri, thu(>e v~ thi€u seS, ebn Dl;li Thira pMt sinh tir giåo pMi Mahasanghika g9i la Dl;li Chung B(> tue la giao pMi eua da seS nhii'ng ngu'C1i tre trong Giao H(>i Nguyen ThUy ehU tri, e6 tinh thftn ca'p tie'n va dung h<;1p nhi~u hdn. Dl;li

9


Thita (Mahayana) la con dltong hol[tc ci'> xe lon, chl cho sl,l' hanh dl:l0 va CUu d9 nhlim t6i t~p th~ rna khong phai la ca nhan.

8. Duyen Khdi Bl:l0 ly duyen khai la m9t cai nhin khoa h9C va khach quan v~ the' gioi thl,l'C tl:li . Duyen khai nghIa la sl,l' nltong tl,l'a lån nhau rna sinh thanh va t6n tl:li. Khong nhii'ng cac sl,l' ki~n thui,)c the' gioi nhan sl,l' nhlt thanh, bl:li, th!nh, suy rna tåt ca nhii'ng hi~n tltc;1ng thu9C the' gioi tl,l' nhien nhlt nui, song, hoa, co cilng d~u vang the o lu~t duyen khai rna sinh thanh, t6n tl:li va tieu hOl:li. Duyen (pratyaya) la nhii'ng di~u ki~n. SI,l' sinh thanh cua mi,)t di ban chång hl:ln, tuy thui,)c a nhii'ng di~u ki~n nhlt gi'>, clta, dinh, bua, ngttoi thc;1 mi,)c, van van .. . Vh gi'>, clta, dinh, bUa, ngltoi thc;1 m9c la nhii'ng Duyen dn thie't cho sl,l' phat sinh cua cai hån. SI,l' sinh thanh cua mi,)t dUa be cilng tuy thu9C a nhii'ng Duyen nhlt tinh huye't cua cha m<;!, thoi gian thai nghen, suc åm van van .. . SI,l' sinh thanh cua mi,)t n~n dan chu cilng tuy thui,)c a nhii'ng Duyen nhlt y thuc v~ quy~n lc;1i va b6n ph~n da ngltoi dan, sl,l' tranh thu chinh tri, sl,l' bao v~ hie'n phap, van van .. . Båt cu m9t hi~n tltc;1ng nao trong vil t11,1, tinh thh hay v~t chåt, d~u do sl,l' t~p hc;1p cua cac Duyen rna thanh. SI,l' v~t nltong VaD nhau rna sinh thanh va t6n tl:li, khong c6 sl,l' v~t VaD c6 th~ tl,l' minh sinh ra minh va tl,l' minh t6n tl:li d9C I~p voi nhii'ng sl,l' v~t khac. B6 la ye'u ly duyen khai da dl:l0 Ph~t. C6 b6n lo;,ti Duyen dn dltc;1C phan bi~t. Thu nhåt la NMn Duyen c6 th~ g9i la di~u ki~n gAn gili nhåt, VI nhlt h;,tt lua la nhan duyen da cay lua, gi'> la nhan duyen cua cai hån va Mt set la nhan duyen da cai binh. Thu hai la Tang ThtiØlg Duyen tuc la nhung di~u ki~n trc;1 II,l'C cho nhan duyen, VI nhlt phan b6n va nltoc la tang thltc;1ng duyen cho hl:lt lua tra thanh cay lua, ngltoi thc;1 mi,)c va cay clta la tang thltc;1ng duyen cho khuc gi'> tra thanh cai ban, nltoc va lo g6m la tang thltc;1ng duyen cho dåt set tra thanh cai binh. Thu ba la Sd Duyen Duyen tuc la nhii'ng di~u ki~n lam d6i tltc;1ng cho nh~n thuc, nhlt hlnh slic phat sinh ra cai thåy, am thanh phat sinh ra cai nghe va tit tItang phat sinh ra y 11,l'. Thu tti la Dång VO Gian Duyen tuc la sl,l' lien tl,lc khong gian do;,tn dn thie't cho m9i sl,l' phat sinh, tmang thanh va t6n t;,ti. Lu~t nMn qua dn dltc;1C quan sat va ap dl,lng theo

nguyen tlic duyen sinh moi c6 th~ g9i la lu~t nMn qua dl:l0 Ph~t. Theo d;,to ly duyen sinh, mi,)t NMn don di,)c khong bao gio c6 kha nang sinh ra qua, va m9t Nhan bao gio cilng d6ng vai tro Qua, cho mi,)t Nhan khac. Ta då bie't ding h;,tt lua la Nhan cua cay lua. Nhttng ta ciing då bie't them ding ne'ukhong c6 nhii'ng tang thltc;1ng duyen nhlt Mt, anh sang, nltoc va thoi gian thi h;,tt lua khong bao gio tra nen cay lUa dttc;1c. V~y ta ke't lu~n: mi,)t nhan don di,)c khong bao gio c6 kha nang phat sinh

10

ra qua . Do d6 ta c6 th~ n6i : Vl:ln v~t trong vil t[l,1 nltong nhau rna phat sinh; nen ta khong th~ n6i: (vi dl,l) thai cl,l'c phat sinh ra vil t[l,1. T;,ti sao? Bai VI tMi cl,l'c va thh linh, ne'u la nhii'ng nguyen nhan don d9C, lam saG c6 kM nang pMt sinh ra qua tuc la the' gioi? Do d6, thuye't thai cl,l'c pMt sinh hol[tc thh linh sang t;,to vil t[l,1 di ngltc;1c voi d;,to ly duyen khai . Chång nhii'ng the' rna khi n6i chan nhlt (1) phat sinh v;,tn hii'u , ngltoi Ph~t tli' cilng di ngltc;1c voi d;,to ly duyen khoi, ne'u ngltoi Ph~t tli' nghI ding chan nblt la nguyen nhan don di,)c va dAu tien. C6 nhii'ng trie't gia va thAn h9C gia cho ding thai cl,l'c hol[tc thh linh khong phiii la nguyen nhan dAu tien rna chl la thl,l'C th~ cua hi~n hii'u vltc;1t ngoai thOi gian va khong gian (2), trong tmong hc;1p nay h9 cilng khong di ngltc;1c l;,ti d;,to ly duyen khoi cua d;,to PMt. (1) Chan nhlt (Bhutatahata) la thl,l'c th~ cua v;,tn hii'u.

(2) Nhlt Paul Tillich, nha thh h9C Co B6c n6i danh o Buc Qu6c n6i : "Thu(Jng De' klu5ng phåi la nguyen nlu'in dau lien. Noi "Thltc;1ng Be' la nguyen nhan dAu tie n" cM la mql cach noi ma lhOi" (Paul Tillich, Systematic Theology) Tren thl,l'C te', ta chlta tung thåy m9t nhan don d9c nao c6 th~ sinh ra qua, rna ta cilng chlta tung thåy mi,)t nhan rna khong phai la mi,)t qua cho mi,)t nMn khac. Ne'u ta cho ding chan nhlt hol[tc thai cl,l'c hol[tc tMn linh lam phat sinh ra vil t[l,1 tuc la ta cong nh~n : Mi,)t nhan don di,)c c6 th~ lam philt sinh ra qua . B6 la m9t di~u sai l;,tc. Hon nua, cai nhan don di,)c åy do dau rna c6? Ne'u khong do dau ca thi di~u d6 trai ch6ng voi lu~t nhan qua; nC'u do mi,)t nMn khac sinh ra thll;,ti khong phai la nguyen nhan dAu tien . Cho nen ta thåy nh~n thUc v~ thai cl,l'c va v~ thAn linh nhlt Th~t Th~ Cua Vii T[I,1 VItc;1t Ngoai Khong Gian Va Thoi Gian c6 th~ di doi voi d;,to ly duyen sinh cua Ph~t d;,ty. Trong kinh A Ham, Ph~t d;,ty: "VI d i nay co cha nen cai kia co, vi cai nay klu5ng cha nen cai kia klu5ng, VI cai nay sinh cha nen cai kia sinh, vi cai nay di?' cha nen cai kia di?I". B6 la sl,l' di~n ta don gian va dung mU'c cua d;,to ly duyen khoi. Nh~t thU'c duyen khoi c6 th~ dltc;1C ki~m chung boi båt cu ai, bai vi d6 khong phai la mi,)t lin di~u sieu hlnh, d6 la sl,l' th~t thl,l'C nghi~m, phu h<;1p voi nh~n thuc khoa h9C thl,l'c nghi~m . Phat minh ra d;,to ly duyen khoi, Buc Ph~t soi cho ta thåy r6 bi,) ml[tt cua thl,l'C hii'u, tranh cho ta bao nhieu ngi,) nh~n sai lAm v~ vån d~ nguyen uy vil t[l,1 va giup cho ta thanh d;,tt trong phl:lm vi tri tu~ tu dltong cilng nhlt trong phl:lm vi hanh di,)ng thl,l'C ti~n. Thl,l'c v~y, d;,to ly duyen khoi la dl:l0 ly can ban phil tru vo minh va c6 chåp, d6ng thoi cilng la mi,)t dl:l0 ly can bån cho hanh d<)ng nh~p the'. Ph~t tli' phiii nm hi~u thåu dao v~ d;,to ly duyen khoi d€ ap dt,m g trong vi~c tu hu~ cilng nhlt trong vi~c tu phltoc; nhung di~n bay trong sach nay v~ d;,to ly duyen khoi chång qua chl moi la bltoc dAu rna thoi.

9. Va Thu'ang, Khang va Va Ngå

Phap

Am Ph~t Elan 2005


Trong d~o PMt, ta thu'ong nghe n6i de'n giao ly V 6 Thu'ong, Kh6ng va V6 Nga. Nhii'ng giao ly nay cling phåt sinh tir m(>t din biln voi giao ly duyen khoi. V6 Thu'ong la tinh cach thay d6i kh6ng ngirng cua v~n sl,I' v~n v~t. Kh6ng c6 sl,I' v~t nao nåm yen ba't bie'n, do d6 kh6ng c6 sl,I' v~t nao giu du'<jc tinh cach d6ng nMt tuy(!t d6i cua n6; d6 la V6 Nga. Sl,I' v~t da lu6n lu6n chuy€n bie'n va kh6ng giu du'<jc tinh cach d6ng nha't cua cMng tuc la sl,I' v~t tr6ng r6ng: d61a Kh6ng. Chu Kh6ng o day c6 ngma la tr6ng r6ng, kh6ng chåc tMt, cM kh6ng c6 ngma la kh6ng c6 sl,I' v~t. Sl,I' v~t vh c6, nhu'ng trong long sl,I' v~t ngu'oi ta kh6ng tlm tha'y tlnh cach thu'ong con va d6ng nha't, the' th6i. Theo dt,lo ly duyen khoi, v~n v~t mtdng vao nhau ma sinh khoi, t6n tt,li va tieu ho~i. Nhu the' vt,ln v~t phåi la V6 Thu'ong, hOi VI ne'u kh6ng v6 thu'ong thl vt,ln v~t se ba't sinh ba't di(!t. Vt,ln v~t cling 6 Nga, boi VI m6i v~t la do sl,I' t~p h<jp cUa nhi~u v~t (duyen) ma thanh. Vt,ln v~t cling la Kh6ng, hOi VI da do cac duyen ma thanh, thl trang tl,I' than vt,ln v~t kh6ng c6 m(>t thl,I'C th€ thuong con va d6ng nha't.

10. Tlt Di9U De Giao ly can bån thu hai cUa dt,lo Ph~t la giao ly Tu Di(!u De', tuc la b6n sl,I' th~t Wn. Giao ly nay du<jc di~n tå trang nhi~u kinh di€n, ma kinh di€n dh tien la kinh Chuy€n Phåp Luan. B6n sl,I' th~t lOn la: sl,I' co m~t cua nhii'ng kh6 dau (kh6) , nhii'ng nguyen nhan tt,lO nen kh6 dau (t~p), ni~m an lt,lc khi kh6 dau da di(!t (di(!t) va con duong dt,lt toi ni~m an lt,lc di(!t kh6 (dt,lo) . Giao ly Tu Di(!u De' la nguyen ly hanh dt,lo co tinh cach thl,I'c nghi(!m va Ui li(!u. Ta't cå cac giao ly PMt Giao nguyen thi hay dt,li thira d~u du'<jc di~n bay thea nguyen ly Tu Di(!u De' nay. Cilng nhu giao ly Duyen Khoi, giao ly Tu Di(!u De' kh6ng phåi la nhii'ng tin di~u sieu hlnh ma la m(>t nguyen ly c6 th€ ki€m chU'ng du<jc. Giao ly "Bon SI! TIz(lt UJn" du'<jc can cu tren lu~t nhan quå . Ta tha'y hai c~p nhan quå sau day:

l. Quå: Sl,I' c6 m~t cua kh6 dau (kh6) - NMn: Nhii'ng nguyen nhan t~o thanh kh6 dau (t~p) 2. Qua: Ni~m an lt,lc khi kh6 dau da di(!t (di(!t) - Nhån: Con duong di Wi ni~m an lt,lc di(!t kh6 (dt,lo). CMng ta hay thU ap dl:mg nguyen ly tu di(!u de' vao trang m(>t va'n d~ y khoa. Vi d~ b(!nh lao ph6i la Sl,I' Th~t Thu Nha't: (Kh6). Sl,I' thl,I'c nay ai cilng phåi c6ng nMn, boi VI ai cilng c6 th€ bie't fling b(!nh lao ph6i la m(>t b(!nh co th~t. Ne'u b(!nh lao ph6i co th~t thl nhii'ng ngu yen nhan tt,lO nen b(!nh lao ph6i cling c6 th~t: D6 la VI tIimg Koch, la sl,I' an ngii thie'u di~u d(>, la sl,I' thie'u anh sang va khi troi, van van ... Sl,I' c6 m~t ctla nhii'ng nguyen nhan sinh ra b~nh lao ph6i tuc la Sl,I' TMt Thu Hai (T~p). Kh6ng nhii'ng cac bac si ma ta't cå cMng ta d~u bie't rling b(!nh lao ph6i c6 th~ chii'a lanh du'<jc. S1,l'

Ph~p

Am Ph~t Elan 2005

lanh ~nh O day la Sl,I' Th~t Thu Ba (Di~t). Va mu6n di de'n sl,I' lanh b~nh, ta phåi theo nhii'ng phu'dng phåp chii'a tri khoa h<.>c nhåm 10t,li trU' nhii'ng nguyen nhan lam ra ~nh. Nhii'ng phudng pMp nay, vi d~ sl,I' xii' d~ng thu6c t~ sinh trong lanh van van ... la Sl,I' Th~t TM Tu (f)~o) . Ba't cu va'n d~ nao cua sl,I' s6ng cilng c6 th€ du'<jc chii'a tri theo nguyen ly Tu Di~u De'. Trang ch11ng ta, ai cilng c6ng nh~n rling kh6 dau c6 m~t trong cui;>c doi . Ngheo doi, 6m dau, b(!nh t~t, che't ch6c, tha't v<.>ng, bi(!t ly, ba't dåc cm, dan ap, ba't c6ng, tm nh~c, ... Sl,I' TMt TM Nha't th~t qua r6 rang. Ph~t tii', sau khi nh~n tMc du<jc sl,I' thl,I'c thu nMt, phåi linh tam quan sat d€ Hm ra sl,I' thl,I'c thu hai tuc la nhung nguyen nhan sinh ra dau kh6. Phudng phåp do Ph~t chi dt,ly la phudng phåp quan chie'u dt,lo ly duyen khoi. TInh tam, tam trung y va can cu vao thl,I'c nghi(!m, ta c6 th€ phåt giac ra nhii'ng nguyen nhan xa gAn da t~o ra nhii'ng kh6 dau a'y. Sl,I' Th~t Thu Hai dn du'<jc kham pM mi;>t cach tri~t d€, ne'u ta quå thl,I'C mu6n tlm ra can nguyen dich thl,I'C cua chU'ng b~nh d€ chii'a Ui. Duc Ph~t da huong dh ta nhln vao sl,I' thl,I'c thu hai, nhii'ng nguyen nhan cua dau kh6, va ta dn nu'dng theo nhii'ng hu'ong dh a'y d€ kham pM. Truoc he't, Ph~t dt,ly rling v6 minh la mi;>t nguyen do lOn cua kh6 dau . V6 minh la sl,I' thie'u sang su6t, la nhii'ng nh~n tMc sai lt,lc v~ the' gioi, the' gioi nhan sl,I' ciing nhu the' gioi tl,I' nhien; nhii'ng nh~n tMc di ngu<;1c lt,li voi dt,lo ly duyen khoi. Quan tri(!t dt,lo ly duyen khoi, ta c6 th€ pM bO du<;1C v6 minh: D61a chla khoa cua phudng phap Ph~t h<.>c . Ba't cu m(>t kh6 dau nao cilng co nhii'ng g6c r~ gån va xa cua n6 va ta dn d6i Ui voi nhii'ng g6c r~ a'y, ho~c tren blnh di(!n ca nhan ho~c tren blnh di~n t~p thl Hay la'y vi d~ kh6ng khi ng(>t ng~t trong gia dlnh. Cai kh6ng khi ngi;>t ngt,lt a'y kh6ng th€ tl,I' nhien ma c6; trai lt,li, n6 do nhi~u nguyen nhan sinh khoi. Co th~ la nhii'ng nguyen nhan kinh te', c6 th€ la nhii'ng nguyen nhan tam ly, co th~ la nhii'ng nguyen nhan xa Mi. Sl,I' cau c6 cua nguoi cha sau m(>t ngay lam vi(!c m(!t nh<.>c, tl,I' n6, cilng co nhi~u g6c g~ phi~n pMc. Thåi di;> trach moc ctla ngu'oi V<;1, va sl,I' thie'u hi€u bie't cua nhung nguoi con c6 th~ lam trAm tr<.>ng sl,I' cau c6 kia len. Ne'u ta't cå m<.>i ngu'oi trang gia dlnh d~u bie't tinh tam quan chie'u M tha'y r6 nhii'ng nguyen do xa gAn cua kh6ng khi cang thång ng(>t ngt,lt trong gia dlnh thl tl,I' nhien thai di;> cau co, trach moc va hon d6i tan bie'n, kh6ng khi ngi;>t ng~t se kh6ng tro nen trAm tr<.>ng va m<.>i ngu'oi trong gia dlnh se ci;>ng tac tlm cach xoa bo dAn nhii'ng nguyen nhan gAn xa du'a de'n sl,I' cau c6 cua ngu'oi cha vao bu6i cu6i ngay . Thl,I'c ra thai di;> diu dang, th6ng cåm va hi~u bie't cua ngu'oi mt{ da co th€ lam diu bot n6i cau c6 d6, va sl,I' ci;>ng tac cua ba d~ chia xe nhii'ng u'U tu', bl,I'C bi;>i cua ch6ng se d6ng g6p dt nhi~u trong vi(!c tlm ra va tieu di(!t nhii'ng nguyen nhan cua sl,I' cau c6 kia. Tun ra sl,I' thl,I'C tM hai kh6ng phåi la de dang nhu ta tuong; n6 doi hOi c6ng phu thl,I'c t~p tinh tam thi~n quan hang ngay ctla m6i ngu'oi. Thi€u c6ng phu nay, ta se d~ dang trut sl,I' gi~n dii' va bOn oan len ke khac, tt,li VI ta kh6ng tha'y 11


ro dau la nguyen nhan dich thl!C ctla nhiIng kh6 dau rna ta ch!u dl!ng. V~ m~t xa ht:'>i, sI! vång m~t dc quy~n din ban dan chli

va tI! do cling co nhiIng nguyen nhan sau xa clia no. Nguyen nMn rna nguoi hay nhåc Mn nhfft la mt:'>t cM' dt:'> dt:'>c tai . Nhu'ng do kh6ng phiii la nguyen nhan duy nhfft. Mt:'>t che' dt:'> dt:'>c tai cm co th~ dU'ng viIng dU<;1c khi no dU<;1C h6 tr<;1 bdi mt:'>t ngo~i bang va khi rna dan chUng trong xa ht:'>i ffy kh6ng y thuc dU<;1C quy~n can ban dan chli va tI! do clia mlnh va khong tranh dffu cho nhiIng quy~n ffy. Dan chli va TI! do cling nhu båt cu thU h~nh phuc nao, kh6ng phiii la nhiIng mon qua tit tren troi reli xu6ng; trai l~i, phai t~o dl!ng, b6i dåp va bao vl$ mdi co. NhiIng quy~n dan chli va tI! do kh6ng phiii la nhiIng di~u do mt:'>t chinh quy~n t6t ban b6, nguoi dan phiii bie't h<;>c t~p va sil' dl:m g cac quy~n dan chli tI! do, phai bie't t6n tr<;>ng cac quy~n dan chli tI! do clia ke khac va phai bie't doan ke't vdi nhau d~ bao vl$ va tranh dffu cho nhiIng quy~n kia khi chung b~ de d<;>a. Ne'u ta bie't ro nhiIng nguyen nhan nao da khie'n cho cac quy~n dan chli va tI! do vång m~t, chUng ta cMc cMn se tim ra dU<;1c nhiIng phUelng phap d~ thl!c hil$n cac quy~n nay trong xa ht:'>i clia chung ta. TInh tam va quan sat tim cho ra nhiIng nguyen nMn nay tuc cling la thl!C hanh sI! thl!C thU hai v~y. SI! Th~t Thu Ba la m~c tieu rna ta hudng Mn. Ta phai bie't la ta mu6n gl . Da danh ta co th~ noi ding sI! thl!C thU ba la h~nh phUc, nhu'ng ta kh6ng nen lftm h~nh phUc cMn thl!c vdi nhiIng hlnh thai mdi nhln qua thl trong nhu h~nh phUc rna kY thl!C cm la nhiIng nguyen nhan clia kh6 dau. H~nh phuc chan thl!c dU<;1C di~n ta trong d~o PMt nhu la sI! viing m~t clia nhUng kh6 dau, la sI! giai phong clia con nguoi ra khoi tham d~c, h~n thii va t6i tam, la sI! d~t tdi cac duc vo uy, trftm tinh, d~i hiing, khie'n cho ta khong con la n~n nhan clia sI! s<;1 hai, clia nhiIng thanh b~i dåc thfft tftm thuong. Tren can ban clia sI! giai phong do, cMc chån h~nh phUc phai la chan thl!C va b~n viIng. Suc khoe, tai nang, san nghil$p, tI! do, c6ng blnh, dan chli, van van, .. . cm co th~ trd nen nhiIng hlnh thai h~nh phuc th~t sI! tren n~n tang giai ph6ng do. Nguoi PMt til' phai nh~n thuc ding the o du6i sI! nghil$p giai thoat kh6ng phiii la tit bo m<;>i hanh phuc clia cut:'>c doi, trai l~i chinh la d~ xay dl!ng mt:'>t n~n tang viIng cMi cho h~nh phUc. Ne'u kh6ng d~t tdi can ban giai thoat thl dii co måt cling khong bie't nhm, co tai cling khong bie't nghe, co cut:'>c doi cling kh6ng bie't s6ng, co nhUng di~u kil$n h~nh phUc cling khong bie't h~nh phUc. The' cho nen h<;>c t~p d~ thffy ro m~c tieu rnch thl!C rna mlnh hudng tdi tuc la thl!C hanh sI! thl!C thu ba. Phiii nh~n thUc sI! thl!C thu ba nhu mt:'>t thl!c t~i rna kh6ng phiii mt:'>t mel udc Mo huy~n hay mt:'>t mt:'>ng tudng. SI! an l~c rna chUng ta d~t Mn do thl!C hil$n nhung phuelng phap Ph~t Giao la di~u co th~ ki~m chU'ng dU<;1c. Bfft cu mt:'>t nhan nao gieo xu6ng d~u co th~ dua Mn ke't qua; khong mt:'>t n6 hfc nao clia ta co th~ g<;>i la vo feh. Ne'u chUng ta

12

ki~m di~m d€ nh~n thåy ke't qua va linh cach hiIu hil$u clia nhiIng n6 1l!C hånh d~o hang ngay clia chUng ta, chUng ta se co them duc tin neli sI! thl!C thu ba; ro rang nhu ngu'oi n6ng phu, sau khi ap d~ng nhiIng phuelng phap canh tac khoa h<;>c, g~t hai dU<;1c gffp }}9i va co them duc tin v~ nguyen tåc cåi tie'n n6ng nghil$p.

SI! Th~t Thu Tu la con duong, la phuelng phap hanh dt:'>ng. D~ d~t tdi mt:'>t doi s6ng an l~c h~nh phUc cho ban than va cho xa Mi, ta phiii bie't tim duong, ta phiii bie't phuelng phap hanh dt:'>ng. SI! thl!c thU tu khong phåi la mt:'>t s6 giao di~u ho~c gidi lu~t co th~ h<;>c thut:'>c long, trai l~i la ke't qua clia nhiIng chiem nghil$m sau såc v~ cac sI! thl!c thU nhfft, thu nhl va thu ba cung nhung kinh nghil$m s6ng clia chung ta v~ cac sI! thl!C å y . Trong kinh ta thffy noi tdi ngfi can, ngli ll!c, tam h<;>c, thåt b6 d~, bat chanh d~o van van .. . Do d~u la nhiIng giao ly thut:'>c sI! thl!c thu tu, nhiIng phuelng phap co th~ dem ap d~ng trong doi s6ng d~ tieu dil$t kh6 dau, kie'n t~o an l~c. NhiIng giao ly nay cm co gia tri va hil$u ll!c khi ta bie't dem chung ap d~ng mt:'>t cach thong minh vao sI! s6ng. Trai l~i ne'u ta cm d<;>c t~ng ho~c chiem nghil$m rna khong dem chung ap d~ng vao doi s6ng hang ngay thl sI! b6 ich se kh6ng co dU<;1C bao nhieu. Sau day ta thil' xet qua mt:'>t vi d~ v~ sI! thl!c thu tu: Do la bat chanh d~o.

11. Bot Chanh DQo Bat chanh d~o la con duong clia tam nguyen tåc hanh dt:'>ng chan chinh (Astamaga). Tam nguyen tåc hanh dt:'>ng ffy co lien hl$ nhan qua råt m~t thie't vdi nhau nhu sau: Ne'u ta chiem nghil$m va ap d~ng tam nguyen tåc tren vao cut:'>c s6ng thuong nMt ta se thffy Hnh cach lien hI$ nhan qua giua nhiIng nguyen tåc ffy. Hay thil' xet nguyen tåc thU nhåt la Chinh Kie'n. Ai cling bao ne'u thåy dung thl hanh dt:'>ng mdi dung, do do chinh kie'n la dn thie't cho Chinh Nghil$p. Nhu'ng lam the' nao d~ thffy dung? Theo d~o Ph~t, sI! thffy dung kh6ng phåi chl co th~ d~t dU<;1C do sI! h<;>c hOi trong sach vd hay do sI! suy tu pMn Hch bång tri thuc. SI! thffy dung la ke't qua clia kinh nghil$m s6ng va clia sI! tu chU'ng nua. Ngay xua, trie't gia Vuelng Duelng Minh clia Trung Hoa c6 xudng thuye't Tri Hanh H<;1p Nhfft, co nghIa la Thffy va Hanh Dt:'>ng la mt:'>t. Do Thffy Dung rna Hanh Dt:'>ng Dung, do hanh dt:'>ng dung rna di thffy cang dung; hai di~u Mi dåp cho nhau. Y nghIa clia Chinh Kie'n va Chinh Nghil$p trong d~o PMt cling tuelng t<;1 nhu v~y; nhu'ng trong bat chanh d~o, khong nhiIng cm co chinh kie'n va chinh nghil$p rna con sau nguyen tåc khac nua, tfft ca di~u lien hl$ vdi nhau, Mi dåp cho nhau mt:'>t cach thåm thie't de'n n6i trong tam chi clia bat chanh d~o, m6i chi d~u bao g6m tam chi. Chi nao cling lam nhan va d6ng thoi lam qua cho bay chi kia . Chinh kie'n khong phiii la budc dftu, cling nhu chinh d~nh kh6ng phiii la budc cu6i cung; tam chi clia bat chanh d~o cung dU<;1C ap d~ng mt:'>t lU<;1t,

ca

Phåp Am Ph~t Dån 2005


do d6 nen df;lO PMt g9i day la con du'ong cua Tam Nguyen TAc Hanh B('mg Chiin Chinh.

1. Chinh kiln: Tha'y dung. La cai tha'y v~ sl! thl!c, sl! thl!C bån than cling nhu' sl! thl!C xii h(>i, sl! thl!c tam ly cling nhu' sl! thl!c v~ vii tl1:1. Chinh kie'n c6 nhi~u muc d(> cao tha'p khac nhau tuy theo trinh d(> sinh hOf;lt va tu chll'ng cua con ngUoi. Muc cao danh cua chinh kie'n g9i la vo thu'<;1ng chinh ding chinh giac (Anuttara-samyaksambodhi) tuc la tri giac cao t(>t cua Ph~t. B6i voi ngUoi tu Ph~t, chinh kie'n cån phåi du'<;1c khai md va phat tri~n miii miii bång h9C t~p va thl!c hanh. Quan sat df;lO ly duyen kMi va ap dVng df;lO ly a'y trong m9i liinh vl!c cua sl! s6ng, ta se nang cao dån tAm chinh kie'n cua ta. 2. Chinh bi duy: Nghl dung. Va nghl dung d day c6 nghla la suy tu' phil h<;1p voi df;lO ly duyen kMi. Vi dv nhu' ta mu6n c6 m(>t cai nhln chinh xac v~ Hnh trf;lng xii Mi trong d6 ta dang s6ng. Ta phåi the o nguyen ly duyen khdi rna tlm ra m9i nguyen nhan xa gån, nhii'ng nguyen nhiin hi~n nhien ho~c b~ che da'u, ta moi c6 th~ df;lt du'<;1C toi cai nhln chinh xac a'y . Ne'u ta chl tuy theo th6i quen, thanh kie'n va khuynh hu'ong ddn giån h6a va'n M, ta se khong tha'y du'<;1c dung, va do d6 VI khong c6 chinh tu' duy nen ta khong d<;tt toi du'<;1c chinh kie'n. Ke"t lu~n la ta phåi bie't tu' duy theo nguyen ly duyen sinh. 3. Chinh ngu: N6i dung. Va n6i dung d day c6 nghla la phat bi~u sl! thl!c can cu tren nguyen ly duyen sinh. Ba't cu m(>t phåt bi~u nao cua ta rna khong phil h<;1p voi nguyen ly duyen sinh d~u khong phåi la chinh ngu. Loi n6i la m(>t hlnh thuc da hanh d('mg g9i la khåu nghi~p. Loi n6i la dIJ.ng CIJ. M di~n tå di~u ta tha'y va nghl; ne'u tha'y sai va nghI sai thl n6i ciing sai. Ma khi ta n6i sai, ta gay tac d(>ng låm lf;lC cho chinh ta va cho ngUoi khac. Loi n6i khong nhii'ng dn phåi di~n tå sl! thl!c rna con nhiim Mn sl! xay dlfng; ta phåi tha'y ta't cå Mu quå cua loi ta n6i . Chl khi nao tha'u du'<;1C ly duyen sinh ta moi bie't n6i nhii'ng loi c6 th~ khai ~ sl! thl!C, t<;to nen bOa km, lam tieu tan khong km nghi ky, oan thil va s<;1 hai quanh ta. 4. Chinh nghi~p: Hanh d(>ug dung. d day ciing c6 nghIa la hanh d(>ng phil h<;1p nguyen ly duyen sinh. M(>t hanh d(>ng thu~n theo ly duyen sinh la m(>t hanh d(>ng chiic chiin dem l<;ti ke't qua t6t, m(>t ngu'oi nong dan bie't canh tac theo ly duyen sinh la m(>t ngUoi nong dan thOng rninh, chiic chiin se g~t hai du'<;1C nhi~u hdn nhii'ng ngUoi nong dan khac. Bie't du'<;1c he't m9i du ki~n v~ h<;tt gi6ng, phiin b6n, thoi tie't, tm truong, ngUoi nong dan se c6 nhi~u cd Mi thanh cong. Trong gia dlnh va xii h(>i bie't hanh d(>ng theo nguyen ly duyen sinh, ngUoi Ph~t tu tf;lo du'<;1c hoa km va thu'dng yeu xay dlfng du'<;1c doi s6ng an lf;lC da mlnh rna khong phu'dng h<;ti de'n an l<;tc da ke khac. 5. Chinh m~nh: Phu'dng ti~n mu'u sinh chan chinh. M(>t

nao la m(>t ngM nghi~p lu'dng thi~n? Bi~u nay cling chl c6 th~ tra loi bAng sl! nh~n xet v~ xa h(>i tren nguyen ly duyen sinh. Nhii'ng phu'dng ti~n sinh s6ng khong gay tai h9a va kh6 dau cho ke khac trong hi~n t<;ti cling nhu' trong tu'dng lai. Nhii'ng phu'dng ti~n sinh s6ng thång thiin, khong lira dåo, khong gieo råc lAm l<;tc, khong hOc l(>t ke khac, khong vi phf;lm quy~n tlf do va blnh ding ke khac, khong phå hOf;li moi truong sinh hOf;lt cua con ngUoi: B6 la chinh m~nh . 6. Chinh tinh tiln: cån mån va n6 ll!c chiin chinh. La n6 ll!c chan chinh tuc la sl! c6 gAng khong ngirng tren m9i lanh vlfC tu t~p. Bay cling la m(>t phu'dng di~n cua sl! tu t~p theo nguyen ly duyen sinh. C6 khi nhii'ng n6 ll!c cua ta khong du'<;1c g9i la chinh tinh tie'n, chi vi nhii'ng n6 ll!c a'y khong phai la chinh nghi~p, du'<;1c hu'ong dån bdi chinh kie'n. Nhii'ng n6 ll!c tren hu'ong danh l<;1i, tham lam hay cam thu d~u khong du'<;1C g9i la chinh tinh tie'n, Mi VI ke't qua cua nhii'ng n6 Il!C nay c6 th~ la kh6 dau cho nhii'ng ngUoi khac va do d6 la cho chinh ban thiin mlnh. 7. Chinh ni~m: Y thuc chiin chinh. La sl! nho nghI chan chinh. ChUng ta dirng lAm chinh ni~m voi chinh tu' duy . nf DUY la sl! suy tu'dng trong khi d6 ND;:M la sl! nho nghI, trai voi sl! quen lang. Chinh ni~m la m(>t phu'dng phåp tu luy~n ra't mAu nhi~m. B61a y thuc sang to v~ sl! s6ng cua chinh ban thiin mlnh. NgUoi PMt tu chiin chinh la ngUoi bie't t~p s6ng thu'ong xuyen trong chinh ni~m, nghla la s6ng c6 y thuc, bie't mlnh dang lam gl, nghI gl, n6i gi va do d6 c6 th~ soi sang m9i tu' tiI'dng, ngon ngU va hanh d(>ng mlnh bång nguyen ly duyen sinh. S6ng trong sl! quen lang tlf d~ cho mlnh b~ keo theo nga y thang va hoan canh rna khong tlf cM du'<;1c, khong tha'y du'<;1C mlnh dang s6ng, khong tha'y du'<;1C sl! s6ng la mitu nhi~m, d6 khong phai la s6ng Dua rna la troi lan trong sinh tu. 8. Chinh djnh: Thi~n dinh chiin chinh. Thi~n dinh la sl! t~p trung y d~ d<;tt tdi chinh kie'n tuc la cai tha'y chiin chinh. B~nh d day khong c6 nghla la tu' duy hay suy tu'dng rna la Iihii'ng phu'dng phå p t~ P trung tam y va thi~n quan nhAm phåt khdi tri tu~. Nhii'ng phu'dng phap nay khong nhAm Mn sl! tu luy~n thoi mien, phåp thu~t va trlI'ong sinh, rna nhAm Mn Sl! phåt hi~n tu~ giac giac ng(> nen g9i la chinh d~h.

12.

YChI Cua DQo Ph(jt Nh(jp The

Tren day la d<;ti cu'dng cac d<;to ly duyen sinh, tu di~u de' va båt chånh df;lO. H9C hOi va thl!c t~p cae df;lO ly nay, ngUoi Ph~t tu xay dlfng ban than mlnh v~ ba m~t tri tu~, tlnh thu'dng va y chi. Nhu'ng ca nhan lien h~ m~t thie't voi xii h(>i, do d6 sl! xay dlfDg ban than lien h~ voi sl! dy dlfng gia dlnh, x6m lang, giao Mi, qu6c gia va the' gioi. B6 la y chl da d<;to PMt nh~p the' truy~n th6ng t<;ti Vi~tNam.O

ngh~ nghi~p lu'dng thi~n, d6 la chinh m~nh. Nhu'ng the'

Phåp

Am Ph~t Elan 2005

13


giao ly eua d;,to Ph~t, khong phan len nhi1'ng di~m quan tr9ng nhu sau:

bi~t

tong phai, neu

l) M9i ngu'oi tren the' gian d~u e6 th~ tra thanh m9t vi Ph~t, m9t b~e sang su6t giae ng9, khong phan bi~t nam nu, xuåt xu, dång cåp, tre gia, thoi d;,ti, da e6 gia dlnh hay ehua, ne'u ngu'oi d6 bie't tu t~p the o dung ehanh pbap, theo dung bån d6 tu hge. C6 hång ha sa s6 eae vi Ph~t, tir qua khu, Mn hi~n t;,ti va vj lai, ehU khong phåi ehi e6 m9t vj Ph~t duy nhåt lam giao ehU Ja Due Ph~l Tmeh Ca, con tåt d eae loai ehung sanh khae d~u phåi tho l;,ty theo tinh tMn van xin, du khån m9t deh tieu et!e. Day emnh la u'U di~m n6i b~e eua giao ly d;,to Ph~t v~y .

,.

y Nghia

Ngay L~ Ph~t Dan 2005 Thich Chan

Tu~

Nåm nay dUdng Ijeh 2005, Ph~t Ijeh 2549, nhan I~ ky ni~m Ih thu 2629 Due Ph~t Tmeh Ca dån sanh, VaD ngay råm tbang tu (15. 4) am Ijeh, ehUng ta eung nhau on l;,ti Ijeh sti' va tlm hi~u y ngrua tham trfrm etla ngay I~ tr9ng d;,ti nay.

2) Due Ph~t khong phåi la vj thh linh hay thU<;1ng M tuang tu<;1ng ehuyen ban phuoe ra dn hay giang h9a trirng ph;,tt. Cho nen nhung ai eung kie'n, tin tUClng, lho l;,ty Due Ph~t theo tinh thh van xin, du khån, khån vai , m9t eaeh tieu et!e, du Cl ehua hay Cl nha, d~u khong d;,tt dU<;1e nhung uoe mu6n nhu y. BCli v~y, tin tuang nhi~u thl thåt v9ng nhi~u, eung kie'n nhi~u thl bu6n phi~n nhi~u, xin xo nhi~u thl dau kh6 nhi~u . Trai I~i, nhi1'ng nguoi s6ng dung the o tinh lhh nhi1'ng loi d;,ty eua Due Ph~t, du t~i gia hay xuåt gia , du e6 tho I~y Due Ph~l hay khong, eiing d~u dU<;1e an I~e va h;,tnh phue hi~n lhoi, giae ng9 va giåi thoat mai sau. Day emnh la di~m cm eong vo tu eua giao ly d;,to Ph~t vh. 3) Tir tru'oe lhoi Due PMt xuåt hi~n tren the' gian nay, eUge doi vh thuong dfry dåy nhi1'ng st! dau kh6, båt tråe, dllu tranh, lira då o, ehu khong phåi ehi e6 thoi hi~n t;,ti rna thoi. Do d6, giao ly eua d;,to Ph~t lhuong dU<;1e vi nhu ehie'e lhuy~n, g9i la thuy~n båt nha, giup do con nguoi giae ng9, vu<;1t qua b~ kh6, song me, luot qua båt phong eua eUge doi, Mn be'n bo ben kia, g9i la bo giåi lhoat. Due Ph~t vån s6ng ngay lren the' gi an nay, vh g~p bao nhieu kh6 n;,tn eua eUge doi, nhu'ng tam tri eua Ngai vh an nhien tt! t~i, khong dn phåi d<;1i Mn lue v~ Tay phudng el,te I~e hay thang len nie't ban' Day moi emnh la e6t tuy eua giao ly d;,to Ph~t vay .

Due Ph~t Tmeh Ca dån sanh t;,ti vuon Lam Ty Ni lhuge xuCa Ty La V~, dU<;1e g9i la Thai lti'Tåt D;,tt Da (ha y SI D;,tt Tha), con da Due vua Tjnh Ph;,tn va Hoang h~u Ma Gia. Ngai lOn len trong hoang eung, vang I~nh song than I~p gia dlnh voi Cong ehUa Gia Du Da La, va h;,t sanh Tbai tti' La Hfru La. Trong eae ehuye'n xuåt eung du ngo;,tn ngo;,ti thanh, Ngai ehung kie'n eae dnh: sanh, lao, b~nh, tU' trong nhan gian. Tir d6, Ngai luon luon trfrm tu m~e tuang, mu6n tlm phudng tt! d9 va eUu giup ehung sanh thoat khoi dnh trfrm luan sanh tti', eho nen Ngai Ila bo hoang eung, len duong tlm d;,to giåi thoat. Sau sau nam tu kh6 h;,tnh a eh6n rirng gia, va 49 ngay dem ng6i lhi~n djnh Moi e9i eay b6 d~, tam tri thanh tjnh, Ngai hoM nhien giae ng9, lhanh Ph~t, thanh b~e vo thU<;1ng ehanh dång ehanh giae, VaD nam Ngai dU<;1e 35 tu6i. Sau d6, Ngai di khåp ndi thuye't pbap, dem ehan ly giae ng9 giåi thoat giång d;,ty eho m9i nguoi trong 45 nam rong ra, va Ngai thj f.ieh, nh~p nie't ban, nam 80 tu6i t;,ti khu rirng ta la song th9.

4) D~o Ph~t la m9t ton giao, eho nen eiing e6 nhung hlnh thue eung kie'n, l~ l;,ty, du nguy~n, d~ giup do nhung nguoi dang dau kh6 tren the' gian nay tlm de'n voi d;,to, trong nhung buoe ban dåu . Ne'u nhu nguoi nao de'n voi d;,to Ph~t, du t;,ti gia hay xuåt gia, nhu'ng ehl bie't nhung hlnh thue eung kie'n, I~ l;,ty, du nguy~n rna thoi, eu dU:'ng Cl d6 bao nhieu nam troi, eho rång nhu v~y la du r6i, khong ehju buoe them buoe nua, buoe d6 la : tlm hi~u xem ebanh phap Cl dau, Due Ph~t d;,ty nhi1'ng gl, d~ ap dl:mg trong eUge s6ng hång ngay, thl dau kh6 vh hoan kh6 dau, sao khong eban doi, e6 khae ehi bao nhieu nguoi khae dau? Day ehinh la ebanh kie'n va ehanh tin eua nguoi tu hge the o PMt v~y .

Toan b9 Ijeh sU' da Due Ph~t Tmeh Ca tir ngay dån sanh, de'n thanh d;,to va nh~p nie'l ban, eiing nhu toan b9

5) Cae bu6i l~ eua Ph~t giao, quan tr9ng nhm la L~ Ph~t Dån, d~u nhåm m1,le dich dh dåt con ngu'oi de'n v(1i

14

PMp

Am Ph~ l Elan 2005


d~o, xoa dju Mt nhii'ng n6i kh6 dau cua cul>c dOi. Va

di~u quan tr<;>ng hon he't Hl: m<;>i nguoi nen c6 gång

"btlde vao c!la dqo", chU khong phåi clll buoc vao cti'a chUa, r6i thOi, ngung a d6, hay vin cu di lang thang, long vong ben ngoai, bAng long voi cac hlnh thUc cung kie'n, l~ l~y, cae bu6i vån ngh~ x6 s6, cac cul>c hanh huong thudng m~i, cac cul>c v~n dl>ng in sach du vång sanh hm xa lCJi, keu g<;>i d6ng g6p t~o chUa to tUCJng lOn, rna khong quan tam de'n vi~c tu h<;>c, tu tam du'Ong tanh, va khong bie't de'n chånh phåp la gi? Buoc vao cti'a d~o nghIa la : phåi bie't tu h<;>c dung theo loi Duc Ph~t d~y trong eac kinh sach, phåi c6 chånh kie'n va chånh tln, phåi thong su6t giao ly, d~ d~t giac ngl> va giåi thoat, chU khong phåi chi bie't tu mu, ai båo sao lam v~y, ai n6i sao nghe v~y, ai tuyen truy~n sao tin nhu vh, he't suc me tin dj doan! Day moi crunh la ml,lc dich CUu kinh cua d1;10 PMt v~y.

*** Theo truy~n thuye't, ngay khi Thåi tti' Tåt D1;1t Da dån sanh, c6 hai vj Long vuong de'n phun hai dong nuoc tårn cho Thåi tti'. Ml>t vi phun dong nuoc l1;1nh va ml>t vi phun dong nuoc nong. Hai dong nuoc l1;1nh va nong tUCJng tntng cho hai dnh gioi thu~n va nghjch cua cul>c doi, hai cånh gioi vui bu6n va suong kh6 cua cul>c s6ng hAng ngay, rna tåt cå m<;>i nguoi sanh ra tren the' gian nay phåi chj u dl,l'ng. Thåi tti' Tåt D1;1t Da då chju dl,l'ng duCJc hai dong nuoc l~nh n6ng do, sau nay tra thanh Duc PMt Truch Ca. Trong kinh sach, Duc Ph~t d1;1y rAng: ngu'oi nao chju dl,l'ng duCJc nhung cånh thu~n nghjch etla cul>c doi, rna tam vin binh thuong, binh Hnh thån nhien, an nhien tl,l' t1;1i, thl ngu'oi do se la ml>t vj Ph~t trong tUdng lai. Do la y nghIa he't suc tham tråm vi di~u etla d~o Ph~t. Trong kinh sach, nhii'ng cånh thu~n ngh!ch cua cul>c doi du'CJc g<;>i la: bat phong. Bat la tam, phong la ng<;>n gi6. Bat phong chia lam b6n c~p, m6i c~p g6m hai cånh gioi thu~n nghjch, do la: 19i va suy, My va dl,l', xttng va cd, kh6 va l~c. LCJi la nhung di~u thu~n lCJi, dem lCJi ll>c, tai lCJi de'n cho con nguoi. Suy la suy tan, suy sl,lp, dem Mn sl,l' thua 16, måt mat cho con nguoi. Cå hai di~u nay d~u Utm cho tam cua con nguoi xao dl>ng, båt an. Huy la huy bång, cM bai lam cho tam con nguoi bj dl>ng. Dl,l' la danh dl,l', khen ti!-ng ciing Jam cho tam con nguoi bj dl>ng. Ke' Mn la xttng va co, nghIa la xttng tan, tan tl,lng, n6i t6t, va co bai, bai båc, clll tnch, n6i xåu. Hai ng<;>n gio nay cua cul>c doi ding lam cho tam etla con nguoi bj dl>ng. Cu6i cling cua bat phong la kh6 n~n va l~c thU tren tråD gian. Tren doi nay, dnh kh6 qua nhi~u, sanh låo b~nh tti' la kh6, du mong khong duCJc cting kh6, thuong yeu phåi chju chia ly la kh6, thU gMt gi!-p nhau cting kh6, thiln th~ 6m dau la kh6, tam lo~n dl>ng båt an cting kh6. Con cac di~u kha~, tuy g<;>i la l~c thU tren doi, nhttng cting khong it di~u dua Mn phi~n nåo kh6 dau. Chhg hl,ln tro choi bai bl,lc do den, tuang la vui thU, nhttng thuong dån toi hOlm cånh ti~n måt t~t mang, lang PMp

Am Ph~t Ban 2005

thang tung thie'u, v9 bo con cM, me chi co bl,lc, tan nat cii'a nha! Trong Ph~t giao, thuong co nhi~u hlnh thuc nghi l~, nhAm ml,lc dich truy~n bå giao ly sau rl>ng trong nhan gian, giup do m<;>i ngu'oi xay dl,l'ng cul>c s6ng hi~n doi duCJc an ll,lc va hl,lnh phUc hon. Nhiln ngay råm thång tu am lich hAng nåm, khåp ndi tttng bii'ng t6 chuc l~ ky ni~m ngay Duc Ph~t dån sanh, d~ ghi nho cong duc clia b~c toan giac tim ra con duong cUu dl> chung sanh duCJc giae ngl> va giåi thoat khoi phi~n nåo kh6 dau va sanh tti' luan Mi . Trong phån nghi l~ ky ni~m ngay Duc Ph~t dån sanh, luon luon c6 tie't ml,lc tårn Ph~t. Nghi l~ tårn Ph~t dl,l'a vao truy~n thuye't hai vj Long vudng phun hai dong nuoc, ml>t dong nuoc ll,lnh va ml>t dong nuoc n6ng, tårn cho Thåi tti' Tåt Dl,lt Da trong ngay dån sanh n6i tren. M<;>i ngu'oi d~u hoan hy såp hang, tam ni~m PMt, mi~ng ni~m Ph~t, cho de'n phien mlnh tie'n len l~ dai d~ muc nuoc tårn cho tan tUCJng Duc Ph~t dån sanh. Khi muc gao nuoc dån tien, tårn cho vai phåi etla tan tUCJng Duc PMt dån sanh nM nhån, chung ta tam nguy~n rång: du tren doi co g~p thu~n cånh vua y, tam clia chung ta vh blnh lInh thån nhien. Khi muc gao nuoc thU hai, tårn cho vai trai etla tan tUCJng xinh xiin, chUng ta tam nguy~n rAng: du tren doi co g~p nghjch cånh trai y, tam cua chUng ta vin blnh tinh thån nhien. Vi~c lam nay mang nhi~u y nghIa vi di~u, c6 ich ICJi lOn cho vi~c tu h<;>c, co th~ chuy~n h6a tam trl,lng clia con ngu'oi tu phi~n nåo kh6 dau thånh an ll,lc va hl,lnh phuc. Day crunh la y nghIa sau xa cua nghi l~ tårn PMt va vi~c tu t~p theo dl,lo Ph~t vh .

*** Trong cac bu6i l~ ky ni~m ngay Duc Ph~t dån sanh, chung ta thuong thåy buc tranh ve Duc Ph~t dån sanh dung tren d6a hoa sen thu 7, prua sau c6 6 d6a hoa sen khac, ml>t tay clll troi, ml>t tay clll dåt. Buc tranh do duCJc ve theo truy~n thuye't: Ngay khi dån sanh, Duc Ph~t buoc tren 7 d6a hoa sen, ml>t tay clll troi, ml>t tay clll dåt, va tuyen b6: "Thien thtlC1ng thien hq duy ngii dQc ton". Båy d6a hoa sen tUCJng tntng cho thåt chung trong dl,lo Ph~t, do la : Ty khu'u, Ty khu'u ni, ThUc xoa rna na ni, Sa di, Sa di ni, Ph~t Tti' nam va Ph~t Tti' nu. Noi chung la toan th~ con nguoi, du tl,li gia hay xuåt gia d~u c6 th~ ap dl,lng giao ly clia dl,lo Ph~t trong eul>c s6ng hAng ngay d~ duCJc an ll,lc hl,lnh phuc va giac ngl> giåi thoat. Mu6n duCJc nhu v~y, con ngu'oi pMi chung ngl> dU9C bån tam thanh tinh, duCJc vi nhu' d6a hoa sen, glin bUn rna chång hOi tanh mui bun, cho nen vin s6ng trong trlin doi, vin g~p nhii'ng cånh thu~n nghjch, rna chång cåm thåy phi~n nåo kh6 dau. Khi thanh d1;10 du'oi cl>i cay b6 d~, Duc Ph~t ng6i tren thåm co, nhttng trong hlnh ve hay ton tu'CJng, Duc Ph~t d~u ng6i tren toa sen, tu'CJng tntng cho bån tam thanh tjnh. Ngai då giac ngl> du'9C ding: tåt cå m<;>i chUng sanh d~u co bån tam thanh tjnh do, cho nen d~u co th~ tra thanh ml>t vi Ph~t, ne'u bie't thl,l'C hånh cac phåp mon tu 15


tam duong tanh. Bån tam thanh t~nh, trong kinh sach Ph~t giao, du<;1c g<;>i vdi nhi~u tir ngU' khac nhau, chAng h""n nhu la: Chån nga, Chån tam, Chån tanh, PMt tam, Ph~t tanh, Tanh giac, Bån lai di~n m\lc, v.v .. Do d6, eau n6i: 'Thien thuqng thien hq. duy nga dQc ton", c6 ngma la trong 6 c6i luan Mi: troi, nguoi, atula, d~a ngl,lc, ng"" qui, stic sinh, hay n6i g<;>n la tren troi duoi dåt chi c6 chån nga, tuc bån tam thanh 4nh la dang ton kinh. Nguoi giac ngQ du<;1c di~u nay, se giåi thoat du<;1c phi~n nao kh6 dau va sanh tå luan Mi trong 6 c6i luan Mi, dung tren toa sen thu 7, an tru ndi dnh gidi ni~t ban: thuong l""c nga t~nh.

*** MQt di~u cMng ta dn bi~t: Ph~t Jich luon luon dU<;1c tinh them 544 nåm vao Mdng l~ch, bai vi Duc Ph~t nh~p di~t truoc cong nguyen 544 nåm. Do d6, nåm nay dudng l~ch la 2005, Ph~t l~ch cmnh la nåm 2549 (= 2005 + 544). Tu6i th<;> da Duc Ph~t la 80 tu6i, cho nen L~ PMt dån du<;1C cQng them 80 nåm vao Ph~t l~ch. Bai v~y, nåm nay dudng l~ch 2005, PMt l~ch 2549, chinh la L~ Ph~t Dån lh thU 2629 (= 2549 + 80). O Thich CMn Tu~

ly tuting

cam ni~m ngay Ph~t dan ?

ThOng Nhii Tir qua khu Mn v~ lai vinh cU'u C6i nhån gian con mai b6ng tir bi MQt bu6i sang trong ngan doi hi hU'u Ph~t hi~n than tir tl,l' th~ mau ni. Tam mudi nåm, tir Lumbini ~ hi~n D~n Rusinara t~ t~ch - Ni~t-ban Dong sinh di~t dåu thåy rhg c6 khac Thi Nhu Lai vh khong Mn khong di. vh truy~n rQng d;:to yeu thudng, vo nga M~c thoi gian suy t~nh Mn bao lh vh con d6 nhU'ng tang kinh vo gia Gitip loai nguoi tu h<;>c M thång hoa.O

cam d~ ngay Ph~t dan Nh~lt R~nh

Nhln xu6ng nhån gian thi~u D;:to Su Tir cung D~u Suåt Ph~t tl,l' cu Nh~p thai Hoang h~u Ma Gia thånh Xuåt th~ Ty Ni PMt d;:ti tir C6i dåt cåm hoai rung sau cach Vua troi hoan hy tåu thien thu Tir day Anh D<;to Vang vi di~u TrI,l'c chi mon d6 tanh Nhåt Nhu. O

16

~

,.

cua Bo-Tat hay Bo-Tat dQo Roa Thu'lJng Narada,

Ph~m

Kim Kh3nh djch

Trong giao ly cua Duc Ph~t, c6 ba phudng cach, hay ba con duong M thanh d""t tu~ giac (bodhi). Ngttoi c6 cM nguy~n d""t cho ky du<;1C m\lc tieu phåi -- tuy hån tanh mlnh -- ch<;>n mQt trong ba duong åy la: Thinh Van Giac (Savaka Bodhi), DQc Giac (Pacceka Bodhi), va Toan Giac (Samma Sambodhi). 1. Thinh Van Ghic (Sa vaka Bodhi) la sl,l' giac ngQ cua mQt d~ tu, ciing du<;1c xem la ly tuang A-La-Han hay ALa-Han D""o. Nguoi c6nguy~n v<;>ng di theo duong ALa-Han thuong phåi di tlm sl,l' dh dAt cua mQt d""o su cao thu<;1ng da chUng ngQ d""o quå. D6i voi ngttoi d~ tU:' c6 trlnh dQ tinh thh ti~n bQ dåy du, chi m(>t loi chi giao ddn sd cua v~ chdn su ciing c6 th~ khai thong tri tu~ va dua vao dong thånh d""o. Nhu Duc Xa-L<;1i-Phåt (Sari putta) chAng h""n, chi nghe du<;1c nua bai k~ cua v~ A-La-Han Assaji la da dAc tUng thånh dåu tien. Ba Patacara trong mQt cdn suy Sl,lP tinh thån VI ch6ng, con, cha, m~ va em b~ tå n""n the thåm, du<;1C duyen lanh dua d~n Duc PMt va dAc quå A-La-Han trong khi di rUa chdn duoi bo su6i, ba nhln nhii'ng gi<;>t ml'oc tir chdn gieo

Phåp Am Ph~t mn 2005


diem xu6ng dong. Kisagotami la m('>t ngu'C1i phl,l nu khac, tanh tmh chdn cha't, de'n van nai Duc Ph~t ct1'u s6ng cho dua con ba vita mdi che't; cting dåc quå thanh trong luc quan sat ng<.>n den dang ll,ln dh. Vj ty-khu'U Cula Panthaka, khong the h<,>e thu('>c m('>t cau k~ trong b6n tbang, cting dåc quå A-La-Han khi quan tu'dng de'n bån cha't vo thu'C1ng cua m('>t cai khan lau tay Sl;lch. Sau khi da thanh tØl nguy~n v<.>ng, vj A-La-Han giao tr<.>n khoång thoi gian con ll;li cua doi mlnh de te' d('> nhfi'ng ai mu6n tlIn tjch tjnh, bAng gu'dng lanh va loi giao hua'n. Trudc tien Ngai tl,1' thanh l<.>c, va sau d6, co' gling giup ngu'oi khac g('>i rua b<jn nhd, bAng cach giång dl;ly giao ly ma chinh Ngai da thl,1'C hånh' M('>t vj A-La-Han co du tu' cach de truy~n dl;ly Giao PbaP hon cac vj dl;lO su' phåm tl,lc thu'ong, chu'a cht1'ng ng('> Chdn Ly, vi Ngai dl;lY vdi kinh nghi~m bån thån. Trong ly tu'dng caD qui cua bl,1'c Thanh Van, A-La-Han khong co chi la vj kY bdi vi dl;lO quå A-La-Han chl du'<jc thånh dl;lt sau khi hånh gia tuy~t trir m<.>i hlnh thuc nga cha'p. ÅO kie'n v~ tl,1' nga va long vj kY la nhfi'ng day troi bu('>c ma ngu'C1i c6 chU nguy~n the o con du'ong A-LaHan phåi dt dt1't cho kY du'<jC de tie'n Mn ml,lc tieu ct1'u canh. Nhfi'ng bl,1'c thi~n tri, nam cting nhu' nu, trong thoi Duc Phi).t va v~ sau, da du'<jc duyen lanh g~p cd hQi vang son khai thOng tri tu~ trong kie'p s6ng hi~n ti~n. 2. DOe Giae Ph~t (pacceka Bodhi) la sl,1' khai minh giac ng('> ddn d('>c da m('>t ngu'oi tl,1' Il,1'c co' giing tie'n de'n dl;lO qua, khong nhO m('>t ai dl;ly d6 hay giup do. Yl d~c tinh don d('>c giac ng('>, nen chu' Phi).t D('>c Giac khong dåt dån ai de'n noi giac ng('> bAng 16i d('>c ddn giac ng('> du'<jc. Cac Ngai chl neu gu'dng dUc hl;lnh va tri dting. Hon nua, chu' Ph~t D('>c Giac chl ra dC1i giua luc khong co Phi).t PbaP. s6 Phi).t D('>c Giac khong phåi chl c6 m('>t, trong m('>t thC1i ky rieng bi~t, nhu' tru'ong h<jp cua bl,1'C Tofm-Giac (Samrna Sarnbuddho), nhu' Duc Phi).t Gotama (C6 Dam), m~c d~u da vien tjch lau doi, nhttng bao gio Giao-Pbap cua Ngai con to rl;lng va tinh thuh nhu' luc ban so, thl khong the c6 ffi('>t v! Ph~t D('>c Giac nao ra doi tren the' gian n~ y . Trong bai Khaggavisana Sutta ctla Kinh T~p (Sutta Nipata) c6 nhfi'ng loi dl;lY ctla chu' Phi).t D('>c Giac nhu' sau; S6ng giua chUng sanh' My d~p ll;li m('>t ben, gu'dm dao va cac IOl;li khi gidi. Khong gay t6n thu'dng cho ba't lui).n ai. Khong lam cho ai phai xot dau vi m('>t dua con hay m('>t ngu'oi bl;ln. Nbttng, My ml;lnh dl;ln tie'n bu'dc, nhu' chUa son lam, don d('>c m('>t mlnh. Thån mi).t sanh triu me'n. Do triu me'n c6 u'U phi~n. Hay nhi).n chon ni~m ba't hl;lnh phåt sanh do triu me'n va, nhu' chUa sdn lam, My ml;lnh tie'n, ddn d('>c m('>t mlnh. ChUng ta hay cMc cMn tan du'dng gia tri eua tlnh bAng hfi'u. Hay thån c~n vdi bl,1'c caD nhdn ho~c ngang bång ta.

PMp Am Ph~t Bån 2005

Ne'u khong du'<jc vh, My s6ng dC1i trong Sl;lch, khong dang bj khien trach va nhu' chUa sdn lam, hay ddn d('>c ml;lnh tie'n. Khoai Il;lC vi).t cha't trong dC1i s6ng qua thi).t vo s6 ke, vira em dju vira ng<.>t ngao va quye'n ru. Du'di dtl hlnh thuc, dl,lc Il;lC låm cho long ngu'oi say dåm. Hay nh~n chon hiem h<.>a cua n6 va m('>t mlnh, don d('>c, My vfi'ng tie'n nhu' chUa sdn lam. Trong su'dng tuye't ll;lnh lung va nling chan n6ng buc, khi d6i, luc khat, nao gio, nao m~t troi, nao mu6i mong, rån rit. Hay khåc phl,lc ta't ca va, nhu' chUa sdn lam, m('>t mlnh, ddn d('>c, My ml;lnh dl;ln vfi'ng bu'dc. Nbu' loa i hUm, loai su' tii', khong bj tie'ng d('>ng lam gii).t mlnh run s<j. Nbu' gio thoang qua, khong dinh måc trong man lu'di. Nbu' hoa sen, tit bun nhd nu'dc dl,lt, vu'<jt len, nhttng khong vu'dng b<,1n nhd ctla bUn ctla nu'dc, My ml;lnh dl;ln tie'n bu'dc, ddn d('>c m('>t mlnh. R6i dung luc, dung thoi cd, My trau d6i tam Tit, tam Xa, tam Bi, tam Xua't Gia, tam ID va, khong de the' gian lam hu' hOng, My ml;lnh dl;ln, nhu' chUa son lam, don d('>c tie'n bu'dc. 3. Toan Giae (Samrna Sambodhi) la dInh giac ng('> tol caD ctla m('>t bl,1'C da hoan toan tl,1' tie'n de'n cl,1'c d(> mo mang sang su6t, vo lu'<jng tit bi, thong su6t m<.>i le. Bl,1'c da cht1'ng dl;lO qua t6i thu'<jng sieu vi~t nåy g<.>i la Toan Giac Ph~t hay Cbanh DAng Cbanh Giac, ho~c Cbanh Bie'n Tri. Phl;ln ngu "Samrna Sambuddho" co ngrua la ngu'oi tl,1' mlnh trd nen hoan toan giac ng('>. TI,1' Il,1'c co' gång, khai thong tu~ giac, khong thåy chl dl;ly, cac Da'ng Toan Giac, sau khi cht1'ng qua vo thu'<jng b6 d~ li~n dem ra ph6 c~p trong qu~n sanh, t~n tl,ly hu'dng dån chu' Thien va nhon IOl;li de'n ndi hoan toan trong sl;lch, giai thoat khoi vong quanh vo ti).n etla djnh lui).t tii'-sanh, sanh-tii'. Toan Giac Phi).t chl la da'ng duy nht1't ra dC1i trong m(>t chu ky, nhu' m(>t doa hoa duy nht1't du'<jc tr6 sanh tren m(>t IOl;li cay hi hfi'u.

Ai co' gling tu' øu'Ong tam tinh vdi cm nguy~n dl;lt cho kY du'<jc dl;lO qua Chanh Giae, ngu'oi a'y du'<jc g<.>i la B6-Tat. Trong coi tr~n the' dåy dåy nga cha'p va kh kY nåy, thii' ngru c6 cai chi qui d~p thanh cao bAng hy sinh ta't ca de trau d6i doi mlnh cho trong Sl;lch, Mu mu'U ch hl;lnh phUc cho tha nhon? Trong cu('>c di ba't djnh trong vong luan Mi, nhfi'ng ai phåt tam mu6n phl,lc Vl,l the' gian va tie'n de'n muc toan thi~n d~u du'<jc hoan toan tl,1' do di theo con du'C1ng B6Tat, nhttng khong c6 sl,1' ep bu(>c, thUc dåy ta't ca m<.>i ngu'C1i phåi co' gång thanh dl;lt cho kY du'<.>c dl;lO qua Phi).t. Va ll;li, tren thl,1'c te', d6 la di~u khong the lam du'<jc. Cting c6 IC1i pM blnh rAng B6-Tat Dl;lO la con du'C1ng c6 khuynh hu'dng du'a banh gia ra khoi ne'p s6ng go b6 eh~t h~p, blnh thån, em d~m va ba't d9ng eua nhfi'ng tu vi~n.

17


Lu~n nhu v~y chl to ra mlnh kem hiiu bie't Giao Phap

thuån tuy ctla Buc PMt. Sach Abhisamayalankara-Aloka, m<;lt tac phffm Båc Ph<;tn (Sanskrit) va la m<;lt an cM giai pM blnh Kinh Bat-Nh1i-Ba-La-M~t-Ba (prajna Paramita) co ghi: "Nhii'ng v~ d~i d~ tu (Sravakas) da chUng ng<;l hai h~ng giac (la Thinh Van-Giac, Sravaka; va B<;lc Giac, Pratyeka Buddha) trong khi con va sau khi thån ngU uffn cha"m dm, vfin con tam scj s~t, bdi VI cac Ngai chua d~t dlicjc B~i Bi va Tri Tu~ Cao Thucjng (Uru karuna prajna vaikalyena, V6 Thucjng Bac-Nh1i B~i Bi). Do sl;l' cha"m dm sinh ll;l'c, t~o nen bdi nhung nang ll;l'c trong qua khu, cac Ngai co thi dåc Nie't-Ban. Tuy nhien trong thl;l'c te', (cac ~ Thanh tiiu thita) chl thånh d~t cai gl muong tucjng nhu Nie't-Ban, g9i la Nie't-Ban, gi6ng nhu anh sang b~ d~p tåt. Kh6ng con trd l<;ti tam gioi nua, nhling sau kie'p s6ng trån gian nåy, chu ~ A-La-Han se tai sanh vao c6i thanh t~nh nhm trong canh gioi hoan toan tinh khie't (anasravadhatu), d trong m<;lt tr~ng thai xua"t thån nh~p bOa, md md mang mang, ben trong nhi1'ng canh hoa sen (padmaphutesu jayante). Sau do, Buc Ph~t A-Di-Ba (Amitabha) va cac v~ Ph~t khac gi6ng nhu vitng thai dUdng, se dem cac Ngai len g<;li rUa cho tri tu~ ducjc trong sang (akilishta nana). Tit do chu v~ A-LaHan t~n ll;l'c tie'n de'n Giac Ng<;l T6i Thucjng, va m~c dåu da d<;tt thanh tr<;tng thai giai thoat, cac Ngai ho<;tt d<;lng (trong the' gian hii'u vi), cUng gi6ng nhu cac Ngai di xu6ng d~a ng\lc. R6i, Hch trU dån dån nhi1'ng ye'u tO' dn thie't da d~o qua Chanh Bång Chanh Giac, cac Ngai trd thanh d~o su ctla ta"t ca chung sanh." tu~

Tren day la m<;lt ly lu~n he't suc l~ limg, xa hin tinh thån ctla Ph~t Giao! Nguoi ta con lu~n ding qua A-La-Han la v~ nga, ich ky, va khuyen m6i nguoi phai cO' gång tu hanh cho Mn qua v~ Ph~t, di crru d<;l cMng sanh. Lu~n nhu v~y cUng hii'u ly, nhling thu hoi m\lc tieu ctla Buc Ph~t la gl? Phai chang la dåt dfin nguoi khac Mn d~o qua A-La-Han va crru vot h9? Ne'u qua th~t v~y, thl ta phai m~c nhien ke't lu~n ding chinh Buc Ph~t nu6i duong tinh thån ich ky nua sao? Kh6ng thi ducjc! Trong ba con duong, dl nhien qua Ph~t la cao sieu hdn ca, nhling kh6ng phai ai ai cUng nhm d~nh thanh Ph~t ducjc ta"t ca, cUng nhu kb6ng phai m6i nha khoa h9C d~u ducjc trd thanh Einstein hay Newton. Nhling, m6i khoa h9C gia d~u co thi tuy kha nang Ctla mlnh rna ph\lc V\l nhdn lo<;ti. Danh tit Nam Ph<;tn (Pali) "Bodhisatta", B6-Tat, g6m hai phån. "Bodhi" la tri tu~, hay giac tu~, va "Satta" la gia c6ng di ... hay chuyen chu di ... V~y, Bodhisatta, B6Tat, la nglioi gia c6ng, hay chuyen cM, di thanh d~t tri tu~ hay giac tu~. Bung ra, hlnh thU'c Båc Ph~n (Sanskrit) ctla danh tit Bodhisatta phai la Bodishakta, nhling thuong nguoi ta dung m<;lt danh tit ph6 th6ng la

IS

Bodhisattva, "tri tu~ chung sanh" , nghla la cMng sanh co nguy~n v9ng trd thanh Ph~t. Danh tit nåy thuong dung di chl ba"t lu~n ai, cO' gång thanh d<;tt tu~ giac, nhling theo dung nghla ctla no, Bodhisatva la nguoi co I~p lOi cM nguy~n di theo con duong Chanh Bing Chanh Giac va da co ducjc th9 kY . Hiiu theo m<;lt 16i, ta"t ca m9i chung sanh d~u co kha nang thanh Ph~t, bdi VI d<;to qua Ph~t kh6ng phiii la m<;lt d~c an danh rieng cho h~ng nguoi t6t s6 nao. Nguoi Ph~t tu kh6ng tin ding ben trong ta"t ca m9i nguoi d~u co m<;lt diim linh quang, ducjc thån linh pM cho, rna ta dn phai trau d6i di trd thanh Ph~t. PMt Giao phtl nMn sl;l' hi~n hii'u Ctla m<;lt Thån Linh T~o Hoa hay m<;lt tha Il;l'c bi ffn nao co thi d~t cai diim linh quang a"y vao ben trong ta. Tuy nhien, nguoi Ph~t tit tha"u hiiu va tin tudng vao nhi1'ng kha nang cO' hii'u va nang II;l'C sang t~o da con nguoi . Ph~t Giao cUng pM nh~n m<;lt hnh h6n truong cUu chuyin sinh mai mai, tit kie'p nay sanh kie'p s6ng khlic va, mai måi thau nh~n kinh nghi~m. Thay VI m<;lt linh h6n ba"t bie'n, cai ducjc g9i la tinh hoa da con nguoi, Ph~t Giao cM trudng co m<;lt lu6ng sinh II;l'C lu6n lu6n cu<;ln chay, kh6ng ngitng d6i thay. Chl co tie'n trlnh di~n bie'n la d6ng nhm, truoc cUng nhu sau.

Thai tu SI-B<;tt-Ba (Siddhattha) la m<;lt nguoi. Nho y cm dUng manh, tri tu~ cao sieu va tit bi v6 lucjng, thai tu dåc qua Ph~t, tr~ng thai toan thi~n Mn muc cung t<;lt, va Ngai då v~ch ra cho nhdn lo~i con duong duy nhm d~n Mn ndi cm thi~n a"y . M<;lt d~c diim da Ph~t Giao la ba"t lu~n ai cUng co thi co nguy~n v9ng chinh mlnh trd nen cm thi~n, ne'u kien tri va cO' gång dung muc. Buc Ph~t kh6ng bao giD danh d<;lc quy~n thanh Ph~t. M9i nguoi d~u co kha nang thanh d<;tt, nhling qua Ph~t phiii dlicjc thanh tl;l'U bång cm II;l'C, bång tinh ta"n ctla cmnh mlnh cM kh6ng phiii nho sl;l' h6 trcj nao tit ben ngoai. Buc Ph~t kh6ng bao gio len an, g9i ai la t<;li 16i dång thudng h<;ti, phai måi mai d trong kh6 canh. Thay VI lam nan long hay t<;to m~c cam tl;l' ti cho un d6 va giu rieng cho mlnh d~o qua Ph~t, Buc Ph~t v~ch ra con duong va khuy6n khlch ta"t ca nhung ai hoan hl lång tai nghe, theo Mu chdn Ngai di lam ducjc nhu Ngai, thanh d~t qua V6 Thucjng, Chanh Bing Chanh Giac. B6-Tat kh6ng nhm thie't phai la Ph~t TU. Trong hi~n t<;ti ta c6 thi g~p nhi~u v~ B6-Tat dåy long tit bi, bac ai, m~c dåu co thi cac Ngai kh6ng hay bie't gl v~ lai chtl nguy~n thanh Ph~t ctla mlnh. Cac v~ a"y co thi d trong hang Ph~t tu, ding co thi kh6ng. Ba h~ng B6-Tat: Theo Ph~t Giao, co ba h~ng B6-Tat la : Tri Tu~ B6-Tat (Pannadhika), - Tin Buc B6-Tat (Saddhadhika) va Tinh Ta"n B6-Tat (Viriyadhika).

Ba h~ng tren day tuån tl;l' tudng dudng voi ba h~ng du-da (yoga) trong An-B<;l-Giao: Nana yogi, Bhakti yogi, va Karina yogi . Phap Am Ph~t Dan 2005


1. Tri Tu~ B6-Tat it thien v~ long nhi~t thanh siing d~o nhung m~nh d~n hdn tren du'ong tinh tlln phåt tri€n minh tu~ giai thoat. Tin Bue B6-Tat giau long siing m<.'>, tin tu'dng ndi l~ bai tho phu'<;1ng ma it cM tr<.>ng v~ vi~e trau d6i tam tri va Mi dåp e6ng due vi tha. Tinh Tlln B6-Tat thl t~p trung nang ll;l'e vao tinh tMn phl,le Vl,l. TMt hi hfi'u, ne'u la kh6ng bao gio, ba d~e di€m tren di~u hOa ke't tl,l vao m<.'>t ngu'oi. Bue Ph~t C6-Bam (Gotama) du'<;1e xem la thu<.'>e v~ h~ng tri tu~. Theo kinh saeh, con du'ong elia bl;l'e Tri Tu~ B6-Bat ngån nhm. Tin Bue B6-Tat phai trai qua m<.'>t thoi gian dai hdn va Tinh Tlln B6-Tat, con dili hdn nua. Tri Tu~ B6-Tat cM tr<.>ng phåt tri€n tri tu~ va thl;l'e hanh thi~n dinh nhi~u hdn la nhi~t thanh vdi nhii'ng hlnh thue l~ bai eung du'ong M ngoai. Cae Ngai lu6n tu6n di theo sl;l' hu'ong dån elia ly tri va kh6ng ehllp nh~n di~u gl m<.'>t eaeh mii quang. Kh6ng tl;l' b6 tay qui hang m<.'>t ly thuye't nao, ciing kh6ng lam n6 l~ eho m<.'>t quy€n saeh, m<.'>t b<.'> kinh, hay m<.'>t ca nhdn nao. Tri Tu~ B6-Tat thieh tr~m tlnh yen l~ng d€ trau d6i thi~n dinh. Tir ndi viing ve tieh rnieh lly Ngai rai nhii'ng tu' tu'dng an lanh tuy tr~m l~ng nhung hUng dting, bUa khåp the' gian, M dem l;;ti sl;l' h6 tr<;1 tinh thh eho nhdn lo~i dau kh6. 2. Tln Due B6- Tat d~t tr<.>n ni~m tin tu'dng ndi hi~u ll;l'e da tam thanh. Saddha hay ni~m tin ehdn thanh la d~e di€m ehånh ye'u elia Ngai. Cling vdi saddha (ni~m tin ndi Tam Bao) nhu' ngu'oi b;;tn d6ng hanh trung tin, Ngai thanh tl;l'U ml,le tieu. Tllt ca hlnh thUe el,l th€ v~ l~ bai, tho phu'<;1ng bl,lt tu'<;1ng, la sd truong elia Tin Bue B6-Tat. Tu'<;1ng PMt la m<.'>t ngu6n g<;1i cam quan tr<.>ng d6i voi Ngai. Nen hi€u rhg ngu'oi Ph~t tu kh6ng siing bai pho tu'<;1ng tir thån eai pho tu'<;1ng bång d6ng hay bång ga lly. Ngu'oi Ph~t tu bay to long t6n kinh tinh tMn eao ca rna pho tu'<;1ng tu'<;1ng tru'ng, va suy ni~m v~ phåm h~nh va dn due elia Bue Tir T6n. Cang suy tu'dng de'n Bue Ph~t, eang kinh m<.'> Ngai. B6 la ly do t~i sao Ph~t Giao kh6ng khi nao phli nh~n eae hlnh thue ngu'ong m<.'> M ngoai (amisa puja) m~e dån eae qui tåe thl;l'e hanh (patipatti puja) dang du'<;1e khuye'n khieh hdn va ehåe ehån la b6 kh hdn. Va l~i d€ di de'n nhii'ng ke't qua thOa dang, d6i khi tri thue kh6 khan ciing eh du'<;1e hu'dng eMt hu'dng vi elia Bhakti (due tin). Cting nhu' Bhakti (due tin) qua dang, låm lue eting phåi nho tu~ k~m ham M khoi phai sa vao eu6ng tin.

tn

3. Tinh Tin B6-Tat thllu6n lu6n tim cd h<.'>i d€ phl,le vl,l ke khae. Kh6ng e6 gl lam eho vi Tinh Tlln B6-Tat hoan hl bhg tieh el;l'e phl,le Vl,l. B6i voi Ngai, "lam vi~e la h;;tnh pMe va h~nh pMe la lam vi~e". Kh6ng tieh el;l'e ho~t d<.'>ng thl eae Ngai kh6ng e6 h~nh pMe. Nbu' due vua Sanghabodhi xu Lanka n6i: "Ta mang tllm than b~ng mau va thit nåy la d€ dem l;;ti t6t d~p va h;;tnh phue eho the' gian."

Phåp Am Ph~t Dån 2005

B6-Tat kh6ng ehl s6ng rieng eho minh rna con s6ng eho ke khae nua. Tinh tMn phl,le Vl,l vi tha la due tanh can ban elia tllt ca ehu' vi B6-Tat. Lu6n lu6n ho~t d<.'>ng, lu6n lu6n lam vi~e, kh6ng ngirng, kh6ng bie't m~t, kh6ng ehån, kh6ng phai lam vi~e nhu' ngu'oi n6 l~, ma nhu' m<.'>t ehU nhdn. Oie Ngai kh6ng ham mu6n, kh6ng barn viu vao danh thdm tie'ng t6t. Cae Ngai ehl cM tr<.>ng de'n vi~e lam, Mn sl;l' phl,le VI,l. Ai bie't, ai kh6ng bie't minh lam gl, di~u lly kh6ng quan tr<.>ng. Chlmg mang du'<;1e khen, kh6ng s<;1 bi cM, B6-Tat than nhien truoe loi tan du'dng hay khi€n traeh. B6-Tat quen minh trong khi phl,le VI,l ke khae, e6 khi hi sinh Mn ca m~ng s6ng d€ eUu khoi ehe't eMng sanh khae, nhii'ng ngu'oi b~n d6ng hanh tren bu'oe du'ong dai ding elia vong luan Mi. Mu6n quen mlnh d€ hie'n than eUu m~ng eho m<.'>t ehung sanh khae, B6-Tat phai hanh tam Bi (Karuna) va tam Tir (Metta) Mn mue d~e bi~t eao d<.'>. B6-Tat u'oe mong sl;l' t6t d~p va an lanh elia the' gian. Ngai thu'dng tllt ca ehUng sanh nhu' m<.'>t hå tir måu thu'dng dua con duy nhm elia ba. BiS-Tat hOa mlnh voi tllt ca m<.>i ngu'oi va rllt hoan hl xem tllt ca m<.>i ngu'oi nhu' anh, nhu' ehi. Thu'dng yeu tllt ca nhu' m~, nhu' cha, nhu' b~n, nhu' tM y.

"Tam Bi etla BJ-Tal nhlim Ill/le hi~n lanh edch blnh d6ng giila Ngai va nguiJi khcie (para alma samala) va ciing di/I minh lrang kl khae (para alma parivarlana)." Trang khi Ihl!e hanh nhu w;zy BJ-Tal mÆ dan y ni~m vi eai "Ta" va khOng con IMy sI! khcie bi~1 giila Ngai va nguiJi khcie. Ngai Il! dJng h6a vdi tat eå, My tot trå xau, Ihi~n trå ae, lanh trå dil, giup da lat eå, ehi din nhilng nguiJi cll/ltam h(li mlnh, bai VI BJ-Tat hiiu rdng "ll!e IUCfng etla nguiJi dån d(lo la phcip nhJn. " "Bj nht,æ m(l, nhung khOng nh~e m(l; bj danh d4p nhung klu5ng danh d4p; bj lam phiin nhung klu5ng gay phiin nao. BJ-Tat rn.ql ml!e giil due khoan hJng. Tl!a hJ nhu dat 1TUf tram li/ng, BJ-Tat am tJza'm clzju dl;lng tat eå nhilng IJi Mm etla ke khcie. "O

BAng ly tttltng cao ca, I~p trliOng kien djnh minh b~eh va tinh th§n vi tha vong ky, Tang Ni Ph4t Til' Vi~t Nam trong nlittc ciing nhli ngoai nlitte, muon nglim nhli mQt, håy n6 Itlc ph\Ulg sti d~o pb3p va dan tQc b~ng cach thi hi~n tinh th§n vl) uy, kien tri ehju dtfng, khOng chim blitte trlitte mQi nguy nan thd thaeh, neu eao el)ng ly, thlip sang ngQn den ehanh phap di ehU'ng minh eho lich sil' va the' gitti loa i nglim tha'y rAng, di ehan cai thi~n luon luon la di t6n t~i vinh hAng vm loai nglim tie'n bQ, bie't yeu ehuQng eong bAng va nhån phåm. (trieh Thong E>i~p Xuan At D~u elia HI. E>~ Tu Tang Th6ng)

19


lD.ung ngay Phåt Dan • Khuye't Danh

Hang nåm, vao thång Tu' la eon l~i hån hoan, nao nue eha ngay kY ni~m PMt giang the'. Con mong ehong de'n ngay PMt Dan dS de'n ehUa l~ Ph~t, elmg gia dinh tltdng ni~m The' T6n, ~ Thåy etla ta't ca ehUng sanh bie't ne'm mui D~o phåp, V! Cha lanh etla ehUng sanh eon lån ehlm trong sanh til'. Con pMi quan v~ ngay Ph~t Dan nhlt the' nao dS hiSu v~ d~i nhån duyen nh~p the' etla Due Ph~t Thieh Ca? Truoe khi Due Thieh Ca th! hi~n bång gia thån Thåi til' Ta't D~t Da, ehån ly vån eo, vån sang tå, nhrrng thie'u duyen lanh, nen s6 ehUng sanh tårn Ph~t d~o kh6ng bao nhieu ngltai Mn dlt<;1e be'n Giae Ngl;>. Vl the', Nhlt Lai t~m mlt<;1n gia thån eung ehung sanh d6ng s1,l' dS ehl bay eon dItang giai thoat tit ehinh ndi eon dang d, dang dU'ng, ehu kh6ng phai ml;>t giai phåp vi~n vong, ml;>t eon dItang båt dåu tit ndi khae. Do la duyen lanh lOn nha't etla ehUng sanh, dlt<;1e tha'y viing bUn minh dang d va hoa sen rna mlnh eo thS thanh, nu'dng theo duyen lanh a'y la quy y Tam Bao. Quy y Tam Bao la "Tam" quy eM kh6ng phai "Tuftng", tam då quy y Tam Bao thl hanh tltong quy y se Mn. Bling gia danh bao rling: Tam da quy y thl kh6ng dn tu'ong quy y. Nhfi'ng kli! a'y eMp tltong la th~t eo, nen ehl thieng hltong v~ tam ding la ml;>t tltong khae etla "Ngfi"; eon nhfi'ng ngu'ai ehl eo hanh tltong quy y rna tam thl kh6ng bie't Ph~t, eon My khoan ban lu~n Ph~t Phåp voi h\? Con tu'dng nho Due Thieh Ca Nhlt Lai nhu' tltdng nho ml;>t ngu'ai da ma't th~t la ml;>t sai låm kh6ng sao noi he't. Than Ph~t vån eo dåy, trong m6i lai Ngai d~y, trong m6i ehie'e y rna eon tMy, trong tårn etla m6i hanh gia ehån thanh. Thån Ph~t kh6ng dåu khae ngoai tårn etla eon, tårn xa Ph~t thl ehl eo y la eo Ph~t, ngu'ai dåp y thl d ra't xa; tårn xa Ph~t thl ehl eo lOi noi, ehl eo vån t1,l', ehl eo Ph~t Phåp la eo PMt, eon ngltai noi thl d ra't xa. Tam xa PMt thl du d gfm vån kh6ng tMy PMt, voi nhfi'ng kli! a'y Nhu' Lai la ngu'ai då khua't, nen kh6ng eon Chanh Phåp, kh6ng eo ai phån d!nh ehånh - ta, kh6ng eo nhån

20

qua håo ung.

Ph~t

kh6ng eo sanh va

di~t,

PMt då th!

hi~n eho måt trfm nhln tha'y dS ehUng sanh bie't rling

nhfi'ng ehån ly rna nh1,1e nMn kh6ng thS tha'y moi la ba't di~t. Hi~n t~i, Thieh Ca Nhlt Lai vån dang thuye't phåp, sao måt eon kh6ng nhln tha'y, sao tårn eon kh6ng eam dlt<;1e! Cho nen, ngay PMt Dan la ngay kY ni~m danh eho ehUng sanh, eM kh6ng phåi dång Ph~t. Con My hiSu nhlt the' nay moi la tMt bie't mitng ngay Ph~t Dån. Con mitng ngay Ph~t Dån la ngay Ph~t eo trong tårn eon, ngay eon phåt tårn theo Due PMt vU<;1t bS kh6 trfm gian, do moi ehinh th~t la ngay PMt Dån. Ngay PMt Dån la ngay ehlt Thien, Hl;> Phåp, ehlt PMt, B6 Tåt mltoi phu'dng the' gioi lOn tie'ng ng<;1i khen s1,l' kh6ng thS ngm ban etla Thieh Ca Vån PMt, Ngai da th! hi~n vao dltong sanh til' dS dl;> ehUng sanh the' gioi Ta Ba di Mn quå V! PMt. Chu' D!a thfm eling phåt tårn h9 tr<;1 eho ehung sanh nao quye't tu PMt d~o. Cho nen do eling la ngay trai da't giao hoa, ehUng sanh eh!u h\?a håo trong d!a ng1,1e eling dlt<;1e hao quang thanh due etla Nhlt Lai soi tdi, nen phåt tårn B6 D~ d6ng kh6ng kS xie't, g\?i la ngay "dia ng~c klzai mOn" eling vl the'. D!a ngl,le då he't d6i voi eae ehUng sanh a'y. Trong båu kh6ng km etla ngay Mi do, eon My l~p ngay hl;>i etla eon, eon My eho mlnh ml;>t ngay hoan toan la etla mlnh, g~t bå t{t eå qua khu, ngay hOrn qua, g~t bO ngay mai va nhfi'ng toan tinh v~ tltdng lai khåi tårn tri. Chl eo hi~n t~i, ehl eo ngay hOrn nay, ehl eo Nhu' Lai va eon trong su6t ngay PMt Dån, thl moi th~t la ne'm dlt<;1e Phåp V! eua ngay PMt Dån. Thoi gian ehl la ehltong ng~i khi tårn eon eon ehu'ong ng~i, tårn kh6ng ehltong ng~i thl qua khu kh6ng eo ngma da ma't, vi lai kh6ng eo ngma ehu'a de'n. Nen, ngay l~ kY ni~m Due Thieh Ca hOrn nay kh6ng måy may kem hdn 2600 nåm v~ truoe v~ m~t th1,l'e te', eling nhlt v~ ngma vui mitng. Va tu'dng lai eling kh6ng vl thi'1i gian xa hdn rna Thånh l~ cang xa Due Ph~t. Nhlt M<; tan thån e6ng due v6 llt<;1ng v6 bien eua Nhu' Lai, tit bi v6 llt<;1ng v6 bien eua Nhu' Lai trong ngay Thånh dån, ehlt PMt mltoi phltdng eling d5ng ng<;1i khen nhlt the'. Nhrrng Ph4p Am Ph~t Dån 2005


con c6 d6n ngay ~y vdi tam tr~ng nao thl ngay ~y vån la ngay vui, la ngay vInh vien da tl.1' tach rC1i khoi qua khu, di mai trong thC1i gian, hi~n hii'u mai trong thoi gian. Khi con Mn chiia cling chu' ph~t tU' dånh le Nbu' Lai, thl phåi th~y con da l~p D~o trang ndi tam, da thC1 Ph~t ndi tam, da xay ngoi chiia b~t ho~i bång Tam quy ngii gidi ndi tam d€ phl,lllg thC1 Duc PMt. Va con Mn chiia la d€ thlnh PMt len dai ton nghiem t~i the', chu khong phåi la Mn chiia r6i mdi tim PMt. Ne'u con va t~t cå pMt tu d6ng thlnh Ph~t tfl,l the', sl.1' d6ng tam ~y lam nen m(>t v! Ph~t duy nh~t khong c6 tu'dng phån bi~t, sl.1' d6ng tam ~y la the' gidi d~i d6ng, la PMt tanh, va sl.1' d6ng tam ~y chinh la Ph~t v~y .

Nam Mo B6n su' Thich Ca Mau Ni PMt! D~ tu ngay hOrn nay ng6i du'di Ph~t dai, chiem ngu'Ong ton dung vo tu'dng hi~n thån. Le nay con nguy~n khong tfI,l qua khu, hi~n t~i, vi lai mitng d~i nhan duyen PMt chuy€n Phap luan. Le nay con nguy~n d6ng tam vdi vo lu'CJng chUng sanh trong qua khu, hi~n t~i, v! lai tan than cong dUc khong th€ nghI ban ctla Nbu' Lai, VI chUng con da chuy€n Phap luan. Le nay con nguy~n khong tfl,l qua khu, hi~n t~i, vi lai bao dap thåm an Ngai da chl cho chUng sanh con du'C1ng di~t kh6. Le PMt phåi le bAng tu'dng va bAng tam nhu' the' mdi th~t la kinh le . Con hay vui mitng lam theo d€ tr<;m hu'dng du'CJc khi lanh ngay PMt Dån. 00

kh6 h:;mh låm Day ritng kh6 h~nh kho cAn Cay xd xac la, da nåm ng6n ngang Du'ong len d6c da cån ngan Quanh co m~y b~n, baD lh u6n cong Khach di m~t thd ng~p ngitng Ngu'C1i dan hanh kh~t qua dong ben dang Ban buon mC1i m<;>c r(>n rang Doan ta c6 bu'dc de'n hang mdi ditng N gru v~ Duc PMt kinh thu'dng Sau nam hang da, cd han kim thån Vao hang th6n d(>ng tam can Cui dh bai l~ y, nh<;: nhang bu'dc ra Ng6 mong troi nui bao la Mu'C1i phu'dng c6 th~u lang ta luc nay? .. .

HoangDuy

PMp Am Ph~t BaD 2005

MuuØ f)au Sauh Cach day 2629 nam t~i xu An D(>, vaD m(>t ngay d<;:p troi, tren du'ong tit Kapilavatthu v~ thtl do Ramagama ctla Vu'dng qu6c Koliya, Hoang h~u Maha Maya ditng chån va d~o Vu'C1n Låm-tl-ni. Luc My gio, trong Vu'on muon hoa dua nd, chim ch6c vang ca, th~y cay vo Uu dang nd hoa tren canh, ba bu'dc Mn g~n cay du'a tay hai, ngay khi vita du'a tay hai hoa VO UU, Hoang Mu da h~ sinh Thai tu. Tit d6 nga y trang tron thang tu' ctla xu An D(> da trd thanh ngay tr<;>ng d~i trong ijch su nhan lo~i, m(>t ngay rna muon ngu'C1i d~u hån hoan chao d6n. ChUng ta dli sinh ra trong hoan cånh nao, qu6c d(> nao cling d~u c6 m(>t ngay sinh cho minh de' danh Mu sl.1' c6 m~t trong cu(>c dC1i . Tim hi€u va mitng ngay Dån sanh Duc Ph~t, m(>t b~c xu~t tr~n, m(>t con ngu'oi VI d~i tren bao ngu'C1i VI d~i, chUng ta mdi th~y rAng Duc Ph~t ra doi la VI nguy~n Il.1'c, VI bi nguy~n dem l~i an l~c cho chu' thien va loa i ngu'oi. ChUng ta khong c6 gl d€ dang cung du'ong Ngai cho xli'ng dang nhan ngay Dån sinh ctla Ngai!!? M6i khi nhilc de'n lang bi mån va gidi ~nh ctla Duc PMt luon lam s6ng d~y trong m6i ngu'oi con Ph~t. D6i vdi m(>t ngu'oi tai gioi, chUng ta chl bai ph~c nhu'ng Mi vdi m(>t ngu'C1i duc d(> chUng ta phåi x~p quy. Ne'u khong c6 ngay råm trang tron thang tu' hOrn d6, ne'u khong c6 sl.1' n6 Il.1'c va khåc ph~c tl.1' tam d€ xa lia t~t cå cung vang di~n ng<;>c, vCJ d<;:p con thd, 6 nam tu kh6 h~nh tim du d~o ly va 49 ngay chuyen tam thi~n djnh du'di c(>i B6d~ , thl lam sao tit m(>t con ngu'oi binh thu'ong l~i co th€ trd thanh m(>t vj lanh d~o tinh th~n cho cå coi troi coi ngu'oi nhu' Duc PMt du'CJc. Cå cu(>c doi truy~n d~o ctla Ngai la t~m gu'dng phån linh cho hang d~ tU' va giao phap rna Ngai d€ l~i r(:lng ldn nhu' d~i du'dng, con sl.1' hi€u bie't da con chl la chUt nu'dc d<;>ng l~i trong vo 6c leia; ne'u muc nu'dc d~i du'dng dem so sanh vdi nu'dc trong vo 6c thl sl.1' th<;> tri va h<;>c hoi ctla con con ~n h<;:p. Giao phap nhu' s6 cat d<;>c theo song H!ing, can tanh ctla ke sd tam h<;>c Ph~t nhu' con chlla chut cat dinh du'di de' giay ctla ngu'oi hii'u duyen di ngang qua song HAng. Ngay tr<;>ng d~i nay, hinh nhu'm<;>i le v~t d~u khong co y ngrua, phåm v~t nao r6i cling hu' ho~i thea thoi gian, con chling la con di tam thanh kinh dang len cung du'C1ng Ngai. Dånh le The' Ton nhan ngay PMt Dån, khong phåi ta dang len Ngai hu'dng, hoa, tra, quå trong ngay

21


rAm thång tu'. Mung Dan sinh cua Ngai, chUng ta tu'ong nM Ngai trong m6i ngay, tung ngay va trong tirng tam ni(!m. Ngay qua di chUng ta lam du'<Jc nhi~u di~u b6 1ch cho t\.1' than va m9i ngu'C1i, ml)t ngay qua di cam tha'y c6 gl d6 tie'c nu6i . Ngay d6 d~u la ngay PMt Dan. Duc PMt xua't hi(!n o dC1i, chiic chiin mN di~u la Ngai luon mong u'dc va hy v9ng chUng ta th\.1'C hi(!n nhung gl Ngai d~ l<;ti. D6 la nhung gl tuan theo quy lu~t t\.1' nhien, nhan 10<;ti g9i d6 la Phåp. Duc Ph~t d<;ty than ngu'C1i kh6 du'<Jc, nay du'<Jc than ngu'C1i, sinh ra vdi doi måt o phia trudc d~ luon luon nhln s\.1' vi(!c dang di~n ra, M d9C du'<Jc ta't ca nhi1'ng gl tu cul)c dC1i r6i ghi nh~n, khong nhung M mo mang kie'n thuc rna con d~ nang can tam hem, dung quay l<;ti nhin nhung di~u da qua. Vdi doi tai hai ben, My lång nghe tie'ng n6i cul)c dC1i, tu ca tl,m g, khi~n trach, nh~n IC1i khen ng<Ji, tie'p nh~n IC1i cM bai . Tai ben phai, nghe nhung di~u dung, di~u hay. Tai ben trai M danh nghe nhung IC1i xa'u ac va tie'ng than oan dau kh6 cua cul)c dC1i . DC1i cho chUng ta doi vai rl)ng n6i li~n doi tay, chUng ganh vac ta't ca trach nhi(!m trong cu'dng vi cua mlnh, ml)t tay d~ giup bån than t\.1' hoan thi(!n, ml)t con l<;ti d~ giup da m9i ngu'C1i. ChUng ta sinh ra vdi doi chan d~ di nhi~u ndi, d~ måt du'<Jc quan sat, M tam tri du'<Jc mo rl)ng. BI) 6c nAm du'di hQp s9, chUng ta luon giau c6 VI chång ai c6 th~ la'y clip du'<Jc bl) 6c san sinh ra nhi~u y tu'ong thanh thi(!n, can sieu. Rieng c6 ml)t trai tim nåm sau trong 16ng ng\.1'c, nhåc nho chung ta phåi bie't tran tr9ng va bie't yeu thu'dng cul)c dC1i . Con xin dang he't tam thanh tinh trong s<;tch nay len cling du'C1ng Ngai nhan ngay Ph~t Dan. H9C Phåp d<;ty cho con dirng phl,l lDl)t bua cdm cua ba't cu nha nao. Lang nhan tu cua Ngai toa sang giup con vu'<Jt qua bao chu'dng ng<;ti thj phi . Trong d<;ti th~ phong ba con tlm du'<Jc IC1i hay y d~p. Dem ca than tam quy m<;tng Tam bao mong cha con bOa nh~p van tam Ph~t, mong Ph~t hl) tri cho tam con du'<Jc du duyen lanh hanh thi(!n phåp trong ngay Ph~t Dan.

B6 D~ D~o Trang B6 d~ d<;to trang! B6 d~ d<;to trang! Ngan nam con da'u V <;tn thuo danh vang ... B6n mu'di chin ngay dem tinh lij.ng Ngan dinh tinh toa sang long lanh TrC1i, muon coi ch6i 19i Sa o, v<;tn vlla'p lanh Ml)t ngu'C1i giac ngl) V<;tn ly tinh thOng Chi neo chUng sanh Khoi ch6n me låm Chu' thån chu' thanh chu' thien Nam chau sau coi hoan nghenh cui dftu Mong nghe phåp nhu nhi(!m mftu Thoang vong sanh tU', ba'y lau htu day Vua ghen chua tuc xu6ng tay L(!nh truy~n tr6c g6c, chij.t cay b6 d~ H6i sinh cay l<;ti sum se Canh vu'dn b6ng mat, la che nång trC1i Horn nay Ph~t tlch Mn ndi Long con rung dl)ng chdi vdi tri thån Cui dåu ba l<;ty lam ram Ml)t du t6 qu6c Vi(!t Nam phu cu'C1ng Hai du nhan lo<;ti muon phu'dng An vui no a'm, nhan nhu'C1ng c<;tnh tranh Ba du ta't ca chung sanh Thoåt vong b(!nh Hio, vu'<Jl ganh tU' sinh B6 d~ xao dl)ng lå dnh Gi6 mirng thien nh<;tc, nång tnnh thien van Chi tMnh vay nhi~u ba lån Yen yen tam lij.ng, lang lang coi lang .. . Nhu' bdi nhu' 11)i trong dong Phåp tuy~n tårn måt rua vong såc khong.

Uyen Nlzu.

..... khång djnh ding, GHPGVNTN, trong qua khu, hi~n t~i hay mai sau ding v~y, khong tranh gianh båt eu gia trj the' t\le nao etla båt eu ai ngay eå trong eae thOi ky Ph~t Giao Vi~t Nam etle thjnh nhåt. Giao ht}i ehung ta truoe sau ehi la ke' thiia sti nghi~p giae ngt} giåi thoat etla ehu Ph~t va Ljeh d~i T6 Su; tang si Ph~t giao Vi~t Nam la su giå Nhu Lai, thiia ttl ehanh phap xå than eong b61y tudng Tii Bi Tri Tu~ va Himg Ltle ' etla Due The' Ton de'n voi dan tt}e va loai nguOi ..... (Inch Ihong 8i~p Xuan

22

Hoang Duy

PHANUU Dtt<Jc tin tr~ than phl,l cua Thu'dng T9a Thich Phu'dc Nhdn, Vi(!n Chu ChUa Ph6 Quang t<;ti Båc Perth, Dc chau ra hu'dng linh:

C\l Ong To Dieh, phap danh Thi D~ch, sanh nam M~u Ng9 (1918) va tutrån t<;ti Einh Thu~n, Vi(!t Nam. Hu'ong th9 88 tu6i . Thanh kinh Phan Uu cling Thu'<Jng T9a va du nguy(!n Hu'dng linh CI,l Ong sdm vang sanh C\.1'c L<;tc qu6c. BDH. Giåo Hl)i PGVNTN va Chu'Tang ChUa Khuong Vi(!t - NaUy

At D~u eLIa HT. T. , Huy~n Quang)

PMp

Am Ph~t Elan 2005


hC)a sen vvi daC) Vhat • • Vtidng-Kim PHAN BA

Roa sen, tie'ng Ph~n la Padma (Bat m~). C:5 Thien Truc, sen co b6n thu: l) Uu bat la hoa (Utpala): hoa sen xanh, 2) Cau v~t dAu hoa (Kumuda): hoa sen vang, 3) Ba dAu rna hoa (padma): hoa sen do, 4) Phån da ldi hoa (pundarika): hoa sen trång. Rieng v~ hoa Phån ' da ldi con tuy ba thoi nd cua no rna co ten khac nhau. chua nd g<,>i la Qu~t rna la (Mukula), khi nd rQ mdi cmnh la Phån da l<Ji, con khi nd r6i va såp tan thl g<,>i la Ca rna la (Kamala).

Kin

Roa sen la mQt thu hoa du<;1c doi yeu quf, nha't la trong gidi Ph~t tu, hoa sen du<;1C dung cung duong va lam ch6 ng6i cho chu Ph~t. Chång rieng gl gidi PMt tu qui tr<,>ng hoa sen rna ca trong d~n tho, trong ngM phåm thoi c6, hoa sen con du<;1c dung lam d~ tai trang tri . Nhu d Ai C~p cach nay 5.000 nam, hoa sen la mQt ye'u t6 quan tr<,>ng trong ngM thu~t Mi h<,>a va dieu khåc. Roa sen hån co y nghIa gl sieu thoat låm, nen mdi du'dc ngltoi doi, nha't la dc ton giao, qui tr<,>ng nhu' the'. theo ly le thOng thu'ong rna ngltoi doi neu ra di ca t1,1ng hoa sen chUng ta tha'y no co nhifug duc tinh cao quf sau:

Cu

I. Due tanh eUa hoa sen 1) Tanh KhOng Nhi~m: Cay sen la mQt lo~i cay m<,>c du'di bUn l~y dd bån nhu'ng co tanh khong nhi~m o. Do la mQt duc tanh cao qui khong th€ Hm tha'y d dc lo~i cay khac. The' nen no du'gc ngltoi doi ca tl,mg v~ tanh vo nhi~m a'y, nhu' ca u ca dao rna ta thu'ong nghe: Trong d~m gl dt,!p bllng sen La xanh bong trång l~i che nh1,1y vang Nh1,1y vang bong trång la xanh G~n bun rna chång hOi tanh mui bun. Trong sach Nho, ngltoi quan tu du'dc vi voi vien bach ng<,>c d trong bUn rna khong ho~i såc: con trong nha Ph~t thl tu himh duqc vi voi hoa sen, cling VI di tånh khong nhi~m a'y.

ke

PMp

Am Ph~t Elan 2005

CA

2) Tanh Triing Thanh: Ngoai tanh vo nhi~m, m<,>c trong bUn rna khong nhi~m bUn, cay sen con co duc tanh, h~ m<,>c ndi nao thl lam cho nu'oc d1,1c ndi do long trong. Da khong nhi~m rna l~i con bie'n cåi hoan cånh chung quanh mlnh thl hoa sen co th€ sanh vdi duc tanh cåm bOa cua ngltoi tu hay ngltoi quan tu. 3) Htidng Vi Thuy My': Roa sen co mQt hu'dng vi d~c bi~t khac hdn cac lo~i hoa. Co thu hoa co såc rna khong hudng; co thu hoa co hu'dng rna khong såc. De'n nhu' hoa sen thl hu'dng såc d~u g6m du, nhu'ng v~ hu'dng thl mui thdm ctla hoa sen ra't diu, ra't thuy mi, gay ndi ngltoi ngii'i no mQt tinh thlln cao thu'<;1ng, khac hdn hu'dng hoa hu'ong qua n6ng, hoa d~ ly hu'dng qua gåt, kich tmch nhifug y nghI v~ d1,1c l~c, con v~ såc thl hoa sen d~u dan nha't, ngoai h<;1p nhifug tai hoa ho~c trång hOi!-c h6~g, trang di€m them nhifug nh1,1y vang ra't xinh xån, trong vil.'a kin dao vii'a dAm thåm, nhu' h~nh Ctla ngltoi tu, khong lå ldi hay kheu g<;1i nhu' cac hoa khac. 4) Tanh Tinh Khiet: Trong cac thu hoa, co th€ noi hoa sen la trong s~ch hdn he't, til.' khi hoa nd cho de'n khi hoa tan, chång h~ co bu'dm ong ben mång, khong nhu' hoa hu'ong, hoa lan, hoa cuc, ... ta'p n~p bttdm que'n ong, con thl gifi'a hoa, con thl hUt m~t, lam cho dc tai hoa bån nhd nhifug pha'n b1,1i. Bdi hoa sen tinh khie't nhu' the' nen du'<;1C ngltoi d~c bi~t ch<,>n d€ cung du'ong ngo i Tam Båo.

ru

5) Tanh Cf{ Gång va Kien Nbån: Ngoai dc duc tanh thanh b~ch, vo nhi€m, cay sen con co duc tanh c6 gång va kien nhftn. Ray xem s1,1' sinh thanh ctla cay sen se tha'y, khong gio phut nao sen khong c6 gång va kien nhftn ch!u d1,1'ng m<,>i hoan cånh kho khan.

a) Hq.t gitfng di Illu khOng hu: Trong cac h~t gi6ng, co th€ noi, h~t sen gifi' lau da khong hOl;li rna vftn con duy tri m~m s6ng mai må:i, co le nho cac vo cU'ng ben ngoai bao b<,>c. Nhi~u cUQc thi nghi~m da chU'ng minh d~u a'y. Nhu' til.' nam 1843 de'n nam 1855, ong Bobert Brown, nha

23


tMo m9c h<,>c mtoc Anh da dem uong nhfi'ng h~t sen hai til' 150 nam v~ truoc. Trong 16 h~t co de'n 14 h~t m<,>c måm dam tu<Jc. Nam 1942, Bac Sl J. Bamsbattom dem thS nghi~m nhiIng h~t sen hai til' 237 nam, d~u tha'y ke't quå khong kem . Sau do, bac Sl Icbiroohga nha thåo m9c h<,>c nuoc Nh~t, dem uon nhfi'ng h~t sen d9 400 nam, dao du<Jc o Man Chau, vån tha'y m<,>c len tuoi t6t. NhiIng CU9C thi nghi~m a'y du cho ta tha'y h~t sen, du dS lau vån giiI måm s6ng da no khong ung, co thS VI voi h~t gi6ng (chung tu) da cac nghi~p tang ån trong t~ng thuc, m9t khi gl:iP du nhan duyen thl phat triSn ra't mau. b) Til trollg bUll 11lQC lell: Khac hon nhi~u lo~i ca y, thuong m<,>c tren kho c~n, cay sen m<,>c trong bun, sau duoi day nuoc . Cai måm pha cho du<Jc cai vo cung dS chui ra, da la m9t sl,l' c6 gAng lOn lao va nbi~u kien nhån; nhu'ng khi chui ra dU<Jc r6i, ngo sen con phåi c6 gAng vu<Jt cho he't IOp bUn hoi tanh dS ngoc dån ngoi len trong nuOc.

c) VliQl qua IfJp Illiac sau: Tuy til' bO IOp bun da't nho bån w<Jt len tren ml:it nuoc, nhu'ng cay sen chua la'y the' lam thoa man, no con c6 gAng vu<Jt qua lop nuoc dvc o t~n day dS ngoi len IOp nuoc trong, eling w<Jt len eling lam cho hoan cånh vån d\!c bao b<,>c chung quanh mlnh tro nen trong s~ch a'm ap. d) VliQllell hli khOllg: Ml:ic dån pha vo bao nhieu rang bU9C boi Mt va nuoc dS vu<Jt ra ch6 khoang d~t hu khong, sen ding chua he't c6 gAng. No con c6 ngoc dån va w<Jt len giiIa anh sang ml:it troi . Ke't la'y doa hoa dS r6i m9t horn, khi CU9C tie'n bOa vien man, khoat nhien khai no, khoe mau sAc thanh tuoi va xong huong thc1m tran ng~p trong khong gian.

SI,l' sinh thanh cua cay sen, xem do, la m9t ta'm gu'ong kien nhån va c6 gAng. No ham suc m9t trie't ly caD sieu ve suc s6ng cua con nguoi, tieu biSu duc tanh dn cu va tinh tie'n cua ke tu hanh tie'n tren con duong giåi thoat då y gian lao nguy kh6. Ba lop: da't, nuoc, hu khong rna cay sen da tråi qua, nao co khac ba tr~ng thai cua coi: D\!c gioi, SAc gioi va vo sAc gioi. Til' tr~ng thai c6i D\!c dåy nho bån, ngu'oi tu c6 gAng vu<Jt len tr~ng thai coi SAc, nhu'ng khi d~t Mn cac c6i tbien, boi tMy chua du<Jc giåi thoat, nen c6 gAng w<Jt len tr~ng thai coi VO SAc, va khi d~t Mn coi Phi tuong ciing chua tha'y du<Jc giåi thoat nen con phåi c6 gAng w<Jt len cho de'n ch6 hoan toan giåi thoat tuc la tr~ng thai da tri tu~ triSn khai; nhu doa hoa sen khi no v~y. SI,l' sinh thanh cua cay sen hlnh dung dU<Jc y chi cua nguoi tu giåi thoat. Phåi chang nho g6m du nhfi'ng duc tanh: thanh b~ch, tinh tie'n, kien nhån, cåm hoa ... nhu duc tanh cua ke tu hanh rna hoa sen du<Jc qui tr<,>ng va dung lam d6i tu<Jng tieu biSu nhfi'ng trie't ly mån nhi~m trong d~o PMt. Il. Roa sen vm cae ton giao thm e6

24

Til' ngan xua, hoa sen dU<Jc xem la v~t tbieng lieng d6i voi cac ton giao, vl no la m9t thu hoa tu<Jng tru'ng cho vii trl,l hiIu hlnh va vo hlnh, tu<Jng tru'ng cho suc sang t~o v~t cha't va tinh thån cua v~n v~t. Ngu'oi ta dung no dS cung duong cac Mng thh linh. R6i thoi c6 gi6ng dan A L<Ji A o An-D9, ciing nhu gi6ng dan Ai-C~p va sau d6 nhfi'ng dan t9c tu thea D~o PMt, da bie't kinh tr<,>ng no. D6i voi dan An D9, hoa sen la tu<Jng tru'ng quy~n ll,l'c sang t~o cua Thien nhien, da Lua va Nuoc, tuc la cua tinh thån va v~t cha't. Con d6i voi dan Ai C~p, hoa sen la tu<Jng tru'ng cua thh Orisis va thh Horns d~u la thh Thai du'ong hay Roa thån. å xu Zudee thU9C mi~n c~n Dong o Au CMu khong co hoa sen, nen o da'y ngu'oi theo d~o Thien chUa dung hoa hu~ va kinh tr<,>ng no khong khac tin d6 d~o PMt Mi voi hoa sen v~y. R<,> con cho hoa hu~ la tu<Jng tru'ng da di~m linh Ung. Trong buc h<,>a 'Tlzien flu1n bao fin" co ve tbien thh Gabriel bi~n ra dm noi tay m9t hoa hu~ baD tin la Ba Maria th\! thai. Canh hoa hu~ tieu biSu cho Lua va Nuoc, tuc la y sang t~o va truy~n th6ng, khong khac y nghIa cai hoa sen rna Duc B6 Tat dm tren tay khi de'n bao tin cho Duc Mfru-hoang Ma-gia bie't ngay giang lam cua Ph~t. V ~ hoa sen, ba Blavalsky , nha khoa h<,>c huy~n bi con lu~n giåi rling:

M9t trong nhiIng hlnh thUc tu<Jng tru'ng cua hai quy~n ll,l'c sang t~o trong tbien nhien (v~t cha't va suc ll,l'c tren phuong di~n hiIu hlnh) la hoa sen cua An D9. Roa sen la ke't quå cua suc nong (lua) va nuoc (cMt hoi hay cha't e-te); lua vil'a tieu biSu, trong h~ th6ng trie't ly va ton giao, cå giao ly Co DcSc, cai linh tri da Thån Thanh, cai nguyen tAc d9ng, gi6ng dl,l'C va vil'a tieu biSu cai nguyen tAc gi6ng cai, thV d9ng, ham chua trong vii trl,l . The' cho nen, cha't e-te (dI thai) hay nuoc du<Jc xem la My, thu9c am; con lua du<Jc xem la Cha, thu9c duong. Dng Sir William Zones, va khoa thåo-m9c-h<,>c thai c6 trUoc ong, da chl cho tha'y rling h~t sen, ngay khi chua dem uon, chua san m9t cay sen be ti, dS cho khi phat triSn hoan toan W<Jt ra khoi vo ... vl rling h~t gi6ng cua cac thu cay thu9c lo~i biSn hoa (phanerogames) sinh ra nhiIng hoa chua ng~m san m9t cay non da thanh hlnh. Ngoai ra, hoa sen con la v~t tu<Jng tru'ng ra't c6 cua vii tf\l va con nguoi vlly do ph6 thOng nay: M9t la trong m6i h~t gi6ng da chua ng~m m9t cay sen nho dS tro thanh cay sen v~ lai; di~u do chUng minh rAng m<,>i v~t hiIu hlnh tren the' gian d~u do tr~ng thai tinh thh nguyen so rna ra. Rai la cay sen m<,>c duoi nuoc, r~ ån sau trong bUn, con bOng thl no trong khong kW, tren m~t nuoc. Nbu the' hoa sen la diSn hlnh cua doi s6ng con nguoi va vii tf\l, boi giao ly bi truy~n co d~y rling: Nguyen t6 cua con ngu'<1i va vii tf\l d~u nhu nhau va cå hai d~u phat triSn elIng m9t chi~u huong. R~ sen an sau duoi bun, tieu biSu cho doi s6ng v~t cha't, c<,>ng sen W<Jt ngang qua nuoc, tu<Jng tru'ng cho coi tril'ng gioi, con hoa sen dUng giiIa khong kW ngU'a m~t len tr<1i lå biSu hi~u cua d<1i s6ng tinh thh. (La doctrine secrete. QuySn I). Phåp Am Ph~t Elan 2005


Con theo bae si Allendy thl hoa sen la bieu hi~u eua s1;1' luan Mi. H~t sen nUt m<,>ng dam ng6n duoi bun, lh lh lon len, vu<;1t qua khoi m~t nuoe de vudn minh len hu khong, tr6 hoa ke't trai. Khi hoa tan thl h~t sen kho rdi ra khoi gu'dng, di ngang qua lop nuoe r6i moi Mn Mt, ndi day sen nffy m~m de sanh ra eay sen khae. S1;1' luan h6i eua con nguoi eting nhu v~ y.

ng6i gae mi,'>t chån trai len blfp ve' chån m~t hay gae mi,'>t chån m~t len håp ve' chån trai thl d6 la each ng6i ban gia. Cach truoe c6 ten la Cat tuong t<,>a, con eaeh sau g<,>i la Hang rna t<,>a.

Hoa sen d6i voi ton giao e6 y nghia eao xa nhu the' nen dUc;1e nguoi doi qui tr<,>ng, vi h<,> xem n6 la mi,'>t tUc;1ng tntng thieng lieng. Song ke ra, s1;1' kinh tr<,>ng eua eae ton giao d6i voi hoa sen ehua bllng s1;1' sung ngu'Ong eua tin d6 Ph~t Giao.

Hoa t~ng the' gidi lå danh tit Ph~t h<,>e dung de g<,>i eoi thanh tinh ndi bao than cua chu PMt an trl,l, vi coi a'y do sen bau lam thanh. Nbu coi thanh tinh da Due PMt ADi-Da la coi hoa t~ng rna kinh Hoa nghiem dii n6i, hay cting g<,>i la coi C1;1'c l~c; coi Hoa t~ng cua Duc PMt D~i Nh~t la M~t Nghiem qu6c.

Ill. Roa sen dOI vØi d~o Ph~t D6i voi d~o PMt, hoa sen la mi,'>t v~t qui tr<,>ng ton kinh hdn he't. Khi buoe vao ehUa, ng6 len ngoi Tam båo la tha'y bao nhieu hinh såe eua hoa sen. Truoe he't, d~p m~nh vao thi giae eua m6i nguoi la eh6 ng6i va eh6 dU'ng eua ehu Ph~t d~u lam thanh hlnh mi,'>t d6a hoa sen to tuong ma danh tit Ph~t h<,>e g<,>i la lien toa hay toa sen. Sau d6 la nhil'ng hoa sen tudi ho~e dii na ho~e con bup dang eting truoe m6i ban tho Ph~t. Danh tit Hoa sen (Lien Hoa) con dUc;1e dung vao nhi~u v~t d1,1ng da ehuTang hay nghi thU'e l~ bai. Nhu bi,'> ao ca sa eiia ty-khu'U du<;1e g<,>i la Lien Hoa y hay Lien Hoa ph1,1e, e6 y bieu dUdng eai nghia thanh tinh khong nhi~m tru'oe nhu Hoa sen. Khi ehUng ta l~ Ph~t, hai ban tay eha'p l~i lam thanh hinh Hoa sen con bUp ma nha Ph~t g<,>i la Lien hoa h<;1p ehuang. D6 la hlnh tudng eua mi,'>t eai a'n ma khi hanh l~ ehung ta phåi ke't trude he't. N6 con ph3n ånh eai hlnh hai khi ehUng ta con a trong thai m~. Theo kinh dien, Lien hoa hc;1p ehuang (ehlip tay thanh hinh hoa sen) con ham xue nhi~u y nghia ra't sau xa. N6 bieu thi eho Ly va Tri eung mi,'>t the. Tay trai thui,'>e v~ tinh va khong hay lam vi~e, la bieu thi da Ly con, tay m~t thl nang lam vi~e, eho nen bieu thi eho Tri. Trong kinh Nhie'p vo ng~i e6 n6i: "niim ngon lay Inii gQi la ngu Ir{ ctla Thai I~ng gifJi, con niim ngon lay mtll la ngu Ir[ crla Kim Cl1ång gifJi. Ml1iJi ngon hi~p l~i gQi la Thq.p dq hotlc Thq.p pluip gifJi Izay la TIzq.p c1uin nhl1". v~ th~p

phap gioi thl chia ra nam pham va nam tbanh: Tay trai la tay khong t1;1' t~i thui,'>c v~ nam gioi me cua pham nhu: Dia ng1,1c, Ng~ quy, Suc sinh, Nban va Thien. Con tay m~t la tay t1;1' t~i thui,'>c v~ nam gioi cua Thanh nhu': Thanh van, Duyen giac, B6 tat, quy~n Ph~t va thi~t PMt. Ngoai 16i chåp tay g<,>i la Lien hoa hc;1P chuang, nha PMt con cach ng6i g<,>i la Lien hoa t<,>a (cach ng6i hinh Hoa sen). D6 la 16i ng6i kie't gia, truoc he't gac chån trai len håp ve' chån m~t r6i sau moi gac chån m~t len båp ve' chån trai. Ng6i nhu the' lam thanh hlnh hoa sen, cho nen ng6i kie't gia duc;1c g<,>i la Lien hoa t<,>a . De'n nhu cach

PhlIp Am Ph~t Dan 2005

Chu Ph~t thuong ng6i tren toa sen hay ng6i xe'p chån theo hlnh Hoa sen la la'y theo nghia da Yen hoa t~ng the' gioi, g<,>i tåt la Hoa t~ng the' gioi.

Rieng v~ coi C1;1'c l~c cua Duc PMt A Di Da con dU<;1c g<,>i la Lien bang, coi c6 nhi~u Hoa sen. Do d6, Tinh di,'> tong dUc;1e g<,>i lå Lien tong; b~n d6ng a'u tinh nghi~p duc;1C g<,>i la Lien xii; phan thoi gio de ni~m Ph~t g<,>i la Lien lieu. CU theo cac kinh Tinh di,'> tong thl a coi C1;1'c l~c c6 ra't nhi~u ao sen bau. Quan kinh n6i rång: m6i m6i trong ao c6 60 uc Hoa sen bång båy bau, tron tria vita dung 12 do tuh. M6i hoa sen la m6i cM danh cho nhil'ng ngu'oi viing sinh v~ ga thai, tuy theo cong duc va can cd ma ga vao Thuc;1ng phffm, Trung phffm hay H~ phffm. Hoa sen a coi C1,1'c-l~c c6 du duc tanh vi khie't hdn Hoa sen a cac coi khac.

di~u

va hUdng

Trong Di Da so sao c6 giåi ro nghia vi khie't nhu sau:

di~u

va hUdng

Chu vi c6 bOn nghia: l) R~ n6 ng~m dudi day ao khong trong tMy, d6 la nghia U vi;

2) Khong sanh ndi ga cao Mt day, eung cac hoa khac tranh pMn xinh t6t, d6 la nghia ffn vi; 3) Trong quan kinh n6i: tren m6i la sen c6 tam v~n b6n ngan gan m~ch nhu th<;1 troi kheo ve, d6 la nghia te' vi; 4) Båy bau lam thiinh, qui, l~, d~p, xinh, d6 la nghia tinh VI.

v~ chfi'Di~uc612nghia:

l) Mdi c6 hoa li~n c6 quå, chång d<;1i hoa fl,lng, d6 la nghia: Nban quå d6ng thoi di~u;

2) Nhi~m ma khong nhi~m, khong nhi~m ma nhi~m, d6 la nghIa: ca'u tinh song phi di~u; 3) Mi,'>t hoa bao b<,>c cac Mt, cac Mt slfp hang a trong hoa, do la nghia: T6ng bi~t t~ chudng di~u; 4) Ngay thoi na, dem thOi bUp l~i d6 la nghia: Ån hien tuy nghi di~u; 5) Hoa ldn a gifi'a c6 tram nghin v~n uc boa sen lam quye'n thui,'>c, do la nghia: ChU b~n tUdng than di~u;

25


6) Thu<;1ng, Trung, H:;t phii'm, m6i phii'm phan lam ehin, ehin nMn voi ehin eho de'n vo IU<;1ng, tuy nMn truoe etla m6i nguoi khong h~ lam lån d6 la nghIa: Thång li~t phan minh di~u; 7) Lon m9t do tuh eho de'n lam ngan v:;tn ue do tu~n, d6 la nghIa: Ti€u d:;ti vo dieh di~u; 8) Chång do mua xuan sanh, ehång VI mua thu heo, luon luon thuong moi, d6 la nghIa: Han thli bilt thien di~u; 9) Bo, tia, den, vang, hoi;ie la thån trång hay t:;tp såe t:;tp quang, eling l:;ti nhu vh, d6 la nghIa: Th€ t6 giao huy di~u; 10) Sanh a nuOc kia, tit hu khong bay Mn eoi nay rna tie'p ngu'oi vang sanh, d6 la nghIa: B9ng tInh nhilt nguyen di~u; Il) Chu Ph~t, B6 Tåt ng6i kie't gia trong d6, nhii'ng ehung sinh ni~m Ph~t eling ga thai trong ily, d6 la nghIa: Pbam Thånh kiem thanh di~u; 12) Ngu'oi phuong nay ni~m Ph~t, hoa li~n neu danh, tuoi, kho d~u khae, d6 la nghla: cam ung minh phu di~u. V~ ehu Huong e6 hai nghla:

1) d phuong nay (ra-Ba) sen tu trong bun mge ra; tuy a eh6 nho vån thom tho ngao ngat, d6 la nghIa: d giua ue' rna vån thom; 2) d nuoe kia (Cl!e l:;te) nhu kinh B:;ti ban n6i: mau såe da khae nen mui huong eling khae, thom tho ngao ng:;tt khong th€ k€ he't, eho nen nguoi t~ng bai k~ "Tlzanh lien hoa huang, Bq.ch lien hoa huang", con dU<;1e trong mi~ng bay ra mui huong Hoa sen, han eae thu huong khong sao sanh Igp, d6 Ja nghIa Huong thom han eae thu huong. V~

ehu Khie't eling e6 hai nghla:

1) d phuong nay sen tu trong bun mge ra, dang le bi nho, nhu'ng l:;ti trong s:;teh, d6 la nghIa: S:;teh trong eh6 nho. 2) d nuoe kia, VI g6c sen tu noi eat vang mge len, khae han eoi tru<;1e, sanh trong nuoe eong due khae han nuoe thuong, do eae bau h<;1p tbanh khae han eoi pham; eho nen s:;teh han tilt ca, khong ehi sanh bång, d6 la nghla : s:;teh a trong eh6 saeh. Hoa sen da vi di~u va huong khie't duong ily nen Bue Ph~t Thieh Ca dung n6 lam ten eho ban Di~u Phap Lien Hoa kinh, d€ d~ di~u phap voi Hoa sen.

26

Ma d~ nhu the' la bai Hoa sen, thea ngai Thien Thai da n6i, e6 dtl ba nghIa thu thång nhu sau: 1) Vi lien e6 hoa, nghIa la trong khi hoa na thl sen da phat sanh. 2) Khai hoa lien hi~n, nghIa la sen dom hoa thl uilt trai eung m9t lue. D6 la di~u vi di~u rna hoa khae khong e6. 3) Hoa l:;te lien thanh, nghla la khi hoa I1,lDg thl trai hay con. Ngai Thien Thai dem ba eai nghla vi di~u ily d~ voi ba nghla etla mon Quy~n thl!e va mon Ban tfeh. Ba nghIa etla mon Quy~n thl!e la : 1). Vi thue lill quy~n e6 nghla : "Th(lt " la eai di~u phap etla Ph~t tl! ehung, con "Quyi n" la eai phudng ti~n etla Ph~t h6a d9 ehung sinh. Ph~t tu thl!e phåp D:;ti thua rna phudng ti~n ra vo IU<;1ng quy~n giao khie'n eho tilt ca ehung sinh Mu e6 th€ thanh Ph~t qua. B6 la VI "Th~t" di;it ra "Quyi n", eling d6ng nghla voi "vi lien d /!/Oa". 2). Khai quy~n hi€n thl!e e6 nghla: Ph~t thily eac hang Thanh van kh6ng ro thilu eh6 "vi fhl!c Ihi ql.ty~n" l:;ti tra ehilp eai quy~n phap eho la euu eanh, nen ngai moi rna cai "quyi n Tam Ihua " eho ehling sinh thily ro di "11z~(c phap etla nlullthua". B6 la rna quy~n d€ hi~n cai thl!C eling d6ng nghla voi "Hoa kIwi lien hi~n". Hoa khai la d~ voi khai quy~n, con lien hi~n la d~ voi hi€n thl!e. 3). pM quy~n I~p thl!e e6 nghla: Khi Ph~t da khai eai quy~n giao etla Tam thua thl eai quy~n-giao tl! n6 dii bo, ehl con l:;ti di thl!e giao etla nhilt-thita. The' la Ph~t dem eai quy~n-phap etla Tam-thua gom v~ trong m9t eai "fh~(c " r9ng lOn thl dau con eai "quyin " kia nua. B6 la bo eai "quyi n" rna con l:;ti di "thl;(C", eling d6ng nghla voi "Hoa lc;tc lien fhimh" kia vh. De'n nhu mon Bån Heh eling e6 ba nghla: l) Tung bån thuy tfeh e6 nghla : Tu di g6e (bån) rna r9i l:;ti di Mu (tieh Ph~t dU<;1e thanh-qua ngay nay la tu "hån PIz(lf" da thanh trong mily kie'p qua khu lau r6i, eling nhu trong tuye't thily Mu ehan thl bie't ehåe la e6 g6c etla ehan. B6 la tu g6e r9i Mu l:;ti, eling d6ng nghla voi "Vi lien cf/llOa ". 2) Khai tfeh hi~n ban e6 nghIa: Bay di dilu rna ro eai g6c. Nhu trong phh "fhQ [uC/ng" neu ro eai e~n tleh etla Ph~t xuilt-gia t:;ti thanh Ca-da, M hi€n di Ph~t da c6 tit lau doi . Ne'u kh6ng khai eai "fich" ra eho ro thllam sao

PMp

Am Ph~t Dån 2005


bie't du'<;1e eåi "ban". Do la bay eåi "t{eh" d~ ro eåi "ban"; eling d6ng nghIa vdi "khai hoa lien hi~n". 3) Phe' tleh l~p bån co nghIa: Bo eåi "tfeh" ma con l;,ti eåi "ban ". Khi R('>i Phåp Roa ehu'a md thl ehu'a bie't eåi "ban" va eåi "tfeh" the' nao, de'n khi md r6i thl tMy ra eåi "tfeh" eua Ph~t tue la eåi bån PMt da thanh til' bao nhi~u kie'p trude. Do la bO eåi "tfeh" thl con l;,ti eåi "bdn", eling d6ng nghIa vdi "Roa l.;u: lien thanh" v~y. Tren day la låy ba eåi nghIa eua Roa-sen d~ d1,l eho hi~u ro eåi Bån-d~a eua PMt. The' du thåy Ph~t-phåp råt vi-di~u kho di~n d;,tt eho li~u-nghIa, dn phåi dem eåi nghIa my-di~u trang-nghiem eua Roa-sen mdi d1,l du'<;1e (eåi di~u-phåp eua Ph~t). Ngoai nghIa vi-di~u, Roa-sen con la eåi huy~n-h;l'e nhi~m-måu ma nha PMt hay eåe nha tu Tien thu'C1ng dung lam eau ehån-ngon d~ sai Thh khi~n qui, tru tai di~t n;,tn, xua du6i ta ma. Chång h;,tn nhu' eau ehan ngon: An-ma-ni båt me h5ng (Om mani padme hum), trong do ehU Båt-me (Padme) tue la Roa-sen g<;>i theo tie'ng Ph;,tn. Theo Blavatsky, nha khoa-h<;>e huy~n-bi thl eau ehån ngon nay co nghIa : "O! elu'in linh trong Roa-sen" k~ ra thl hdi t6i nghIa, nhu'ng no ham-sue mN huy~n-h;l'e vo bien khi m('>t tu-sI ni~m de'n no . Blavatsky co giåi rAng: "Theo quan-ni~m bf-truyln thi

cau ay co nghia: O, Ph(lt-tanh! (hay chan-linh) ngtiai a trong ta. Th(lt v~y, trang m6i chung sinh dlu co Ph~t­ tanh. VI chUng sinh da va se thanh Ph~t. Cau nay am eld sI! Izba-Iu;p khOng tlzt clzia lia dti(1c giila con ngtibi va VU-trl:t. Nlzti the; Roa-sen la mqt tti(1ng trling pluJ-tlu3ng vi vu-trl:t, vua la sI! /zoan-toan trQn vf/n, vua IQ c/zannhan /zay ehan-linh etla eon ngtibi tinh-thcJn Izay P/z~t". (La doetrine Seere te. Quy~n IV, trang 180) Quå th~t, Roa-sen co m('>t huy~n-nang vo-bien co th~ dånh tan m<;>i di~u ta ma qul m~. Ai co d<;>e truy~n "Phong Thtin" se thåy: d~ phå tan m<;>i ta-phåp eua phe tri~t-giåo, ehlt Tien ben Xi~n-giao d~u dung phep linh bOa hi~n ra Roa-sen xanh. Nblt eay H;,tnh-huynh-ky eua Khltdng Tu-Nba m6i khi lam tr~n d~u hi~n ra hang tram Hoa-sen tua xu6ng ehd ehe va pha tan eae phap thu~t eua tri~t-giåo. Nguyen-Thl Chån-ton m6i khi lam tr~n, nhC1 ng6i tren ehie'e xe hoa hi~n ra vo s6 Roa-sen xanh bao b<;>e ma blnh an t1,l'-t;,t1. Trong kinh PMt, ta eling thåy trong nhi~u phap Mi, Due Ph~t thltC1ng phong ra hao-quang vo s6 Hoa-sen va trong m6i Roa-sen co m('>t bOa-Ph~t. Nhlt kinh Nhlt Lai t;,tng da ehep: "Bay gib Duc The:Ton trong e/zien-dan iJu

a

eac, dang ng8i elu'fn Dqo-lrang ma hi~n p/zcip-tJzan bien ra Roa-sen ngan canh, 1& nhti banh xe, trang sen h6a ra vj Ph~t, m6i vi Ph~t phong ra va so' tram ngan hao quang".

Phåp

Am Ph~t Dan 2005

Roa-sen da vi di~u nhlt the', cd sao trong lUe qui-tr<;>ng no dem eung dltC1ng ehlt Ph~t, l;,ti con dem no lam cha ng6i eho ehu' PMt phl,l-t<;>a? V~y thl thu sen nao d~ eung dltC1ng, thu sen nao d~ ph1,l-t<;>a va thu sen nao d~ gå thai? Do la eau hOi ma co nhi~u PMt-tu ban-khoan t1,l'vån. K~ ra thl ehlta thåy kinh saeh phan lo;,ti thU sen nao d~ eung dltC1ng, thu nao d~ phu-t<;>a, thu nao d~ lam hoa than, nhu'ng eu låy eai ly ma xet thl m~e dåu trong IC1i noi co eh6 phån bi~t, nhu'ng kY th~t v~ t1,l'-tånh, Roa-sen vån co mc)t, eling nhlt v~ tam-than da Ph~t co phån ra Phåp-than, Båo thån va Ung thån, hay Roa thån, nhu'ng th~t ra vån la mc)t than PMt ma thoi .

The' nen, ta co th~ noi Roa-sen dung eung-dltC1ng la Hoa-sen Phap-thån, Roa-sen dung lam eh6 ng6i ehlt Ph~t la Hoa-sen Bao-thån va Roa-sen dung d~ ga thai la Hoa-sen Roa-thån hay Ung thån. IV. Ke't lui.ln Hoa sen da qui bau dltC1ng åy, the' nen trong saeh Tanh m;,tng khue ehl co bai thd khen ti:ing, dang lam låm gltdng trong sang eho kc tu hanh xem do rna suy nghi~m.

H6ng h5ng b;,teh b;,teh tMy trong lien, Xuåt 6 ne trong siie ehuy~n lien; Ranh tn!e ngåu khong b6ng hl,l'U th1,le, Tu hanh di~u ly khap nhlt nhien T;,tm d~eh: Sen nd trong dåm do triing phdi, Bun nhd khong nhi~m siie them tItdi. Than ngay, ngo rang, gltdng dåy Mt. Cai ly tu hanh eling the' thOi. Th~t the' eay sen, t1,l' bån thån va s1,l' sinh thanh eua n6

Ke

ham sue mc)t trie't ly sieu mftu eao eå . h<;>e d;,to, ne'u bie't låy do lam tårn gltdng tu tie'n thl quå Ph~t ehång phåi la kho dIt<;1e . Ngay nhlt hc)t sen, nao co khae hc)t gi6ng B6 d~ eua ta, mc)t khi da gieo vao tam thUe thl khong bao giC1 måt hay hit ho;,ti . No se nåy nd ne'u co du di~u ki~n v~ nhån duyen; vi bAng khong Mp hoan eånh thu~n ti~n do ae nghi~p gay ra lam trd ng;,ti thl no vån nåm do ehd khong h~ måt hay ung. De'n khi gi:iP du nhan duyen, Mt sen t1,l' pha låy lap vo eU'ng va e6 giing khong ngiYng vlt<;1t len. M<;>e trong bUn dåt hOi tanh nhu'ng no khong M b~ o nhi~m, e6 vlt<;1t eho ra khoi lap bun M ehui len trong nltae, cang vlt<;1t len cang hoan di hoan dnh chung quanh mlnh, bie'n lap nltae vå'n d1,le trd nen trong trco. Nhlt eay åu hay eae lo;,ti tMy thåo, khi vlt<;1t len lap Mt len de'n lap nltae {hl da tr6 bong ke't trai r6i . De'n nhlt eay sen thl khong låy the' lam man nguy~n; no con e6 giing vIt<;1t len eho khoi Wp nltae do . Cling khong nhlt

27


cay bong sung ke't hoa ngay tren m~t mtdc, cay sen vh tie'p tl,1c vu'<;1t len khong tmng, rili khi cu(>c tie'n hoa vien man mdi ke't hoa d€ tu'oi nd du'di anh sang m~t troi, ban råi mui hu'ong ngao ng<;tt khåp noi. Cai ly tu hanh ding nhu' the'. Mu6n c6 cay sen trudc he't phåi c6 Mt gi6ng, ciing nhu' ngu'oi mu6n thanh Ph~t trudc phåi gieo Mt gi6ng Bil d~, va cho du'<;1C u'om hoa ke't trai, cay sen phåi tit du'di bUn m<;>c len, ciing nhu' con ngu'oi phåi tit coi trfrn o tru<;1c rna tu tie'n len thanh Tien thanh Ph~t v~y . M~c dftu m<;>c trong bUn, cay sen khong nhi~m bUn, trai l~i

con hoan cåi nu'dc dl,1c thanh trong, ciing nhu' tu hanh m~c dfru s6ng d coi trftn, chung l(>n vdi kt': tl,1c, the' rna da khong nhi~m trfrn, dåm me Wc 11,1 Y, trai l<;ti con cåm h6a bao nhieu ngu'oi chung quanh mlnh quay dftu hu'dng thi~n, tinh Htn tu hanh. SI,l' sinh thanh cay sen la cå m(>t cu(>c doi kien nhh va c6 giing . N6 phåi Vu'<;1t qua ba Idp: bun, nu'dc va khong khi mdi tr6 hoa, khong khac cong phu kt': tu hanh phåi vu'<;1t qua khoi tam gidi: Dl,1c gidi, såc gidi va vo såc gidi mdi du'<;1c hoan toan giåi thoat. Con gl tu'oi d<::p va thom tho bAng hoa sen khi mdi nd, ciing nhu' kt': tu hanh, oi! con gl tl,l' t~i an vui bAng khi tri tu~ khoat khai la muc r6t rao ctla con du'ong tu tie'n, la ke't quå ctla bao nhieu kie'p c6 gång va kien nhh tu hanh. Do nhung duc tanh sieu mftu hon cac lo~i hoa rna Hoa sen du'<;1c PMt tU' quf tr<;>ng ton kinh.

y ngma da Hoa sen th~t la sau xa cao cå . Vu'ong Kim PHAN BA CAM

Ngay D~i L~ Muon Di~u Roa Ca Trong nhiIng hlnh ånh rI,l'c ra, ky di~u nhilt trong sl,l' ki~n tb! hi~n Ctla Ph~t, d6 la hlnh ånh "Ph(L1 dan sanh ". Bu6i sang sdm da ngay tr<;>ng d~i, trong gi6 c6 mui thom chien dan, trfrm tbUy phå xu6ng tit cac coi troi. Bftu troi trong xanh va sau thåm hon thu'ong ngay . Chim ch6c riu rit reo ca tren cac vom cay ben du'ong, trong vu'on nha va tren mai chUa; chling tiu tit bay v~ dong hon thu'ong l~. Cay la mon man dong du'a trong gi6 lanh. Anh nång d~u em nhu' qua Idp l<;>c. V<;tn v~t cung nhan lo<;ti hån hoan chao d6n ngay kY ni~m d~i l~ Dån sanh ctla duc Tit phl,1 B6n Su' sieu tuy~t ra doi' Thai tU' Tilt D<;tt Da vita Dån sanh t~i vu'on Låm Ty Ni da bu'dc di båy bu'dc vdi nghi dung m(>t tay chllen troi, 28

m(>t tay cW xu6ng dilt, Ngai tuyen b6: "Thien Ihl1qng Ihien hg" duy ngå dQc lon". Ngay luc d6, cmn rilng da phun nu'dc tårn Thai tU'. Coi dilt rong d(>ng sau cach, lau dai ctla rna vu'ong mng chuy€n lien hili nhu' såp d6. Vua cac coi troi cung chu' thien giang h<;t rudi hu'ong hoa, va dan håt nhiIng bån nh<;tc troi tuy~t khuc d€ tan than sl,l' ra doi ctla v~ Bil-tåt vita xuilt hi~n the' gian. SI,l' ki~n cu'oi ldn r6i kh6c to ctla tien A Tu' Da chua dfry y ngma . Tien ong cung kinh du'a hai tay bilng thai tU'. Sau khi chiem ngu'ang ton nhan, tien ong cu'oi Idn, tie'ng cu'oi gion vang bi€u 1(> tam tr~ng tran dfry ni~m hån hoan va long ngu'Bng v<;>ng. SI,l' sung su'dng va h~nh pMc tuy~t cung trong tl,l' tam ong du'<;1C nhan de'n vo h<;tn lu'<;1ng cho khåp cMng sanh, hua h<::n r6i day dilng cha lanh se du'ong cao ng<;>n du6c tri tu~ soi du'ong dh dåt vo lu'<;1ng cMng sanh ra khoi vong vo minh, ai nghi~p. B6ng tien ong l~i kh6c to, tie'ng kh6c ciing vang d(>i lam kinh ng<;tc m<;>i ngu'oi khong kem. Dong l~ nay bOa tr(>n ni~m vui, sl,l' ngu'ang m(>, long yeu kinh vo van nhu' trong doi ong chu'a tUng yeu kinh ai nhu' v~y. SI,l' hi~n di~n rI,l'c ra vita qua. tl,l' tam ong l~i tr6i d~y ni~m h6i tie'c khon nguoi, VI sl,l'c bie't mlnh dftu da b<;tc, rang da long, khong con ~p d<;1i nghe lOi hy hiIu toa ra tit kim kh~u ctla v~ d<;ti D~o Su' cl€' tu h<;>c va chrrng dåc vao cac quå v~ giåi thoat. Tie'ng cu'oi, tie'ng kh6c nay vh con vang v<;>ng mai theo tie'ng håi tri~u va vån mai la ngu6n cåm hrrng vo bien, lam rong d(>ng kinh ng<;tc bie't bao, chång nhung rieng tien ong, rna cho Mu he't nhiIngngu'oi con PMt tit lUc Ngai xuilt hi~n cho de'n bay gio va mai v~ sau.

"". Duy ngå dQc ton-Chdn ngå-Chdn tam-Cluin ly lo! Ihl1qng-Nhl1 Lai-Thien nMn sl1-Ph(Lt". Buc thong di~p ngån g<;>n, dm khoat va sieu tuy~t nhilt, da n6i len b6n danh cung su m<;tng: PMt sinh ra doi VI d~i sl,l' nhån duyen nen mdi xu6ng nha lU'a cii ml,1c nay chl VI sl,l' giac ng(> cho he't thåy chung sanh; "khai-thj-ngQ-nh(Lp tri kiin Ph(Lt" cho he't thåy cMng sanh. B6n mu'oi crna nam n6i phåp, Duc Ph~t thu'ong dung m<;>i phu'ong ti~n cW cho dil cMng rhg: Con la cMng sanh thl phåi pha "ngå". VI "cdi nga" ctla cMng sanh la "ngå" sinh ra tit tam ly, n6 la vo thu'ong, kh6, khong; n6 dfry vo rninh va v<;>ng d(>ng, phåi tu t~p d€ pha d<::p, d6n ng(> t~n cung vo minh dien dåo va d<;tt cho ky du'<;1C Chon thu'ong. Chon l~c , Chon nga va Chon t~nh, tuc la "duy ngå dQc lon ". CMng con thanh kinh v~ nu'ong PMt, dftu m~t l<;ty chån Ngai va dang len lOi tan than: Muon ngan kie'p dung dftu d(>i PMt A tang kY kie'p dung vai mang Ciing khong sao d~n dap thåm an Tam chung con kinh ngu'Bng vo van. Quang

Tu~

Phåp Åm Ph~t Elån 2005


tinh chåt dai thiia • trong

Ph~t

Giao

Vi~t

Nam

Nguy~n The'Dang

B~o PMt tit khi du nh~p phåt tri€n d mtoe ta luon luon co khuynh hu'ong B~i thita ro r~t. Mqt trong nhii'ng khuon m~t dåu tien xi€n du'dng Ph~t Giao d nu'oe ta lå Khu'dng Tang Hqi (the' kY thu 3) voi bån djeh L1,Ie dq t~p kinh (kinh noi v~ 6 h~nh Ba la m~t elia B6 Tat) då noi len khuynh hu'ong do.

trong hanh dqng, con ghi l<;ti nhu' nhfi'ng da'u a'n eua ljeh sti' Vi~t Nam, nhu' Thi~n su' V~n H~nh, ngu'oi sang l~p doi Ly va thli do Thang Long, nhu' vua TrAn Nhan Tong, ngu'oi lam nen dinh eao eua doi TrAn va thi hi~n tr9n v~n y nghia "diJi sang la de,o Ph~t, de,o Ph~ la Mi sang".

Tråi qua gAn 1000 nam phåt tri€n, tinh tMn B~i thita cång n6i b~t va tbanh tØ! d nhfi'ng nhå vua Thi~n su' doi TrAn: TrAn Thåi Tong, TrAn Nhan Tong. PMt giao B~i thita då lam nen bån såe PGVN, lam eho d<;to Ph~t trd thånh d~o Ph~t eua ngu'oi Vi~t, Ung h<;1p voi linh each eua ngu'oi Vi~t, må ro r~t lå TrAn Nhan Tong, ngu'oi l~p nen phåi Thi~n True Låm, pbai Thi~n dåu tien va dqe nha't elia ngu'oi Vi~t Nam trong su6t ljeh sti' Mt nu'oe.

Pbat tam B6 d~, n~n tång eho m9i sl;l' phåt triin nd hoa elia m('>t eu('>e doi PMt Giao du'<;1e nha vua Thi~n su' TrAn Tbai Tong tom g9n trong "Van khuyen phtiJ B8 di tam":

B<;ti thita lå con du'ong d<;tt de'n Tanh Khong d€ giåi thoat, nhu'ng trong lue n6 h,te d€ giåi thoat bån thån, ngu'oi theo B<;ti thUa voi long B<;ti Bi rqng lon, vh khong quen d6ng lo<;ti hifu tmb, rna vh ph6i h<;1p du'<;1e giii'a vi~e tl;l' giåi thoat qua Tanh Khong (tl;l' giae) voi sl;l' eUu giup d6ng lo<;ti dang bj ehe ehu'ong troi lan trong vong sanh tti' (giae tha), d€ co th€ noi rhg cång tl;l' giae Tanh Khong bao nhieu eang giae tha du'<;1e ba'y nhieu, va cång giae tha bao nhieu cång thåm nh~p Tanh Khong ba'y nhieu. Sau day ehUng ta pbat qua nhfi'ng ehU d~ elia B~i thita du'<;1e lam s6ng dqng trong PGVN nhu' the' nao, di co thi noi ding sue s6ng eua PGVN ehinh la sue s6ng elia D~i thita.

1. S\i phat khm B6 c1~ tam: Pbat tam Bo d~ la pbat tam d~t Mn tam giae ngq elIa ehu' Ph~t, d6ng thoi giåi thoat

eho ta't eå ehUng sanh. Tårn giae ngq elia ehu' Ph~t lå Tri Hu~ soi tha'y Tanh Khong r6t rao eua ta't eå eae phåp, g9i la B<;ti Tri. Tårn t1m eåu sl;l' giåi thoat eho ta't eå ehUng sanh la B<;ti Bi. Pbat khdi du'<;1e Tri Hu~ va Tit Bi g9i la phat Bo d~ tam. ChUng ta tha'y eae Thi~n su' Vi~t Nam d~u d~t euqe doi h9 trong sl;l' pbat tam B6 d~ nay, tren du Ph~t d~o, du'oi hoa d('> ehUng sanh. Chinh vi cae vj då d~t euqe doi rnlnh vao trong huong di bao la va himg diing do, rna Mu the' ehling ta då co nhfi'ng ti€u sti' himg vi va bao la, hUng vi trong tlnh thu'dng va bao la PMp Am Ph~t Dån 2005

"Cdi quan trQng cUa than mc,ng con nen bo di du dC!-O Va thuqng B8 dl, huang h8 la vang bc,c cua bau va thuilng mG. Ic,i luyen tiec u? KhOng biet rnqt t{nh vien minh, eld theo 6 can tham dl,lC. Giau sang cho Mm, dau lhi trdnh duqc hai chil va thuilng, cang danh nMt diJi, c1ulng thoat mqt trudng dc,i rnqng.Tranh nhan tranh ngii, rot cuQc thanh khOng, khoe gioi khoe hay, dlu la chitng tlz4t... Khi ay miJi hOt, hqc dC!-O khOng nln. Chi bdng gap rut dam ductng, cM di diJi nay Ia del... Hay dau B8 dl tdnh gidc, nguiJi nguiJi Vien man, Bat nhii can lanh, ai ai san du. Hoi chi dt,li dn tiiu dn, chdng kl tt,li gia xudt gia, khOng ni Tang tl,lC, chi cat ro Tam, ne'u hay chie'u rQi tra Iqi, diu duqc thay tdnh thanh Ph~. Vu(1t len cM chitng tuctng quan gi vm sanh ta, th({u Mi cd vi mG. quy thtin nhin chitng thaY".

Chinh tit trong loi nguy~n goi tr9n ta't eå euqe doi d6, rna: "Trong eoi PMt vo bien Th9 d1,lng låm Ph~t sl;l' . Khie'n ta't eå ehUng sanh B~u phåt tam Bo d~" 2. Tri hu~ soi thå'u th\ic t~i Tanh KhOng: D6 la tri hu~ soi tha'y ta't eå eae pbap d~u do duyen khdi, vo ngå, va tl;l' tanh, nho do rna ta't cå eae phåp danh såe t<;to thanh sanh tti' d~u ma't he't ånh hu'dng. Sanh tti' nhu' hoa d6m d giii'a hu' khong då khong co, tue thl giåi thoat:

Dat, nuoc, gi6, llia, tMc Nguyen lai tal ca KhOng Nhu may triJi tan hqp Ph~t nlz4t chie'u va cUng

29


sdc than cung di~u thi Chdng hqp ding chdng lia Nlu thlliJng hay to ro Trang llia: mQt nhimh sen

Bai long B~i Bi khong h~ voi c~n nay, då d1,l'ng nen mQt cUQc doi nha vua Tr~n Thai Tong hUng vI, ma s1,l' vang v(;mg con tdi the'M ngay nay. Bay la 2 do~n trong 6 bai nguy~n ctla vua Thai Tong:

Thi~n su' B~o Hu~ (måt 1172)

Ba nguy~n gieo xuong VifC du dCl-i phcip Bon nguy~n xong vao Illa di ngq nguyen nMn sau xa Ntim nguy~n dot than bao ctn cong duc PMt Sau nguy~n d(lp xuong lay tuy bao on TluJ.y Båy nguy~n co nguiJi xin d6u cho khOng titc Tam nguy~n co nguiJi khoet lay meit ding xem la tMn

Co thi co tl! måy may KMng thi cå tht gian nay ciing klu5ng Kla trong bong nguy~t dong song Ai hay kMng co, co kMng tht nao Thi~n su'TuB~o H~nh (måt 1112)

Chinh nho tri hu~ soi thåy Tanh Khong ma B6 Tat t1,l' t~i d noi sanh tu hoa d6m, nhu' Tu~ Trung Thu'(jng SI trong bai "Sanh til nhim ma tMi":

Sanh til nguyen lai tl! tanh KMng Huyln hoa IMn nay rti ding di~t Phiin nåo, Bt3 dÆ dl tieu ma Dja ng~c, thien dltiJng tl! kM ki~t

Sanh la vQng sanh, til vQng til Bon dCl-i von khong, tu dau kluJi? Phcip TMn khOng den cang khOng di CMn Tanh kMng phi cang kh6ng thj ..... NgltiJi ngu dien dåo, sq sanh til Ke tri tMy ra, nhan ma tMi T6m l~i ne'u khong c6 tri hu~ soi pha vo minh d~ hi~n IQ Tanh Khong "bgn lai vo nMt v~t" thl ciing khong c6 cUQc doi B6 Tat, bdi the' tri hu~ du'(jc g<;>i la hu~ m~ng, m~ng s6ng ctla ngttoi tu B6 Tat d~o. Tri hu~ d6i voi B6 Tat nhu' con måt M s6ng d doi, khong c6 måt thl s6ng ma ciing nhu' che't, chl c6 tr~m luan, chång th~ nao t1,l' CUu va cUu ngu'oi. C6 th~ n6i, Thi~n tong Vi~t Nam la s1,l' khai thi ngQ nh~p Tanh Khong nay, va mQt v~ Thi~n su' la ngttoi låy "Phcip KMng lam nha" (phap Khong vi toa) nhu'kinhPhap Hoa v~y. 3. Ung D~i Bi hting v~n toan bQ cu('lc d<ti: Long B~i Bi la chåt men lam d~y len cUQc doi B6 Tat. Long B~i Bi la sU'c m~nh khie'n ngu'oi tu hanh n6 11,l'c d~t de'n Tri Hu~ d~ CUu doi, nhu'ng ciing d6ng thoi, khi dng c6 tri hu~, long B~i Bi dng tang trudng. Tri Hu~ dng phåt sang, ngu'oi tu hang dng thåy ro tlnh chåt hu' huy~n, khong th1,l'C, khong t1,l' tanh ctla nam uii'n, va dau long thay, toan th~ the' gian dui mu khong bie't di~u d6, v~n dien daa ngl,lp l~n, t~o nghi~p, s6ng che't trong cai lu'oi chång chit d~t bAng nam uii'n dang phtl chl,lp giam nh6t tåt ca cMng sanh. Chinh nhln the' gian bång con måt tri hu~ nhu' v~y, ngu'oi tu dmg them lOn tam Bi. Nhu' ngttoi c6 måt sang nhln vao doi s6ng l~m lQn, khong th1,l'c da ngttoi mu, long thu'ong x6t dng lon lao, mong mu6n cUu giup ngu'oi kia he't mu du'(jc måt sang d~ khoi dien dao dau kh6 s6ng che't a dOi. Måt sang la tri hu~, va trai tim la B~i Bi v~y.

30

va:

Ba nguy~n bi~n tai tru het me miJ Bon nguy~n thich thuyet phcip dq qu6n sanh Ntim nguYfn chuyin phcip luan vo t~n Sau nguy~n uong trQn dong nUdc phGp Båy nguy~n sOm duqc dCl-i co nllll To? Dqi Ngu Tam nguy~n chong cung Uim Tt het CMn nguy~n luoi dai nhu PMt che In/m MuiJi nguy~n trang sqch nhu triJi xanh MuiJi mqt nguy~n tht gian khong con ng/liJi cam ngQng MuiJi hai nguy~n dja ng~c khOng con {qi luoi bj cay Trong cac bai k~ thi tjch, cac Thi~n su' It nhåc Mn long B~i Bi hon la n6i v~ Tanh Khong, nhu'ng th1,l'c ra toan bQ cUQc doi ctla cac Ngai d~u du'(jc v~n dQng bång nang l1,l'C B~i Bi. Yl B~i Bi ma vua Trh Thai Tong khong len ngoi, tr6n len nui Yen Tu tim d~o CUu doi, va ciing VI B~i Bi ma nha vua nghe theo lOi Qu6c su' Phu Van trd lai doi lam vua vua t~n l1,l'c tu hanh trong doi s6ng thuong nh~t. VI D~i Bi rna vua Trh Nhan Tong ciing khong mu6n lam vua, va lam nhi~m Vl,l mQt ong vua r6i thl xuåt gia di khåp x6m lang giang d~o. VI B~i Bi ma cac nha su' v6n u'a a nui rung tra v~ tri~u lam Qu6c su, nhu' B6 Phap Thu~n, Khuong Vi~t, V~n H~nh ... Yl B~i Bi rna Thi~n su' Phap Thu~n gia lam ngttoi cheo do di tie'p sU' T6ng, VI B~i Bi ma Thi~n su' Vien Chie'u d~ l~i cho doi nhii'ng bai tho van chu'ong d~p de nhåt cho van h<;>c Ph~t Giao. Va trong the' kY nay, VI B~i Bi ma B6 Tat Quang BU'c t1,l' d6t than mlnh lam ng(;m duOc soi sang cho doi, soi sang cho ngttoi b~ cha d~p nhan phii'm lån cho ngu'oi dang cha d~p nMn phii'm ke khac. N6i chung, B~i Bi la ngu6n l1,l'C vo t~n lam sinh dQng PGVN. Ngay nay håu nhu' båt cU' chUa nao thuQc båt cU' he;! phai nao ciing c6 tu'(jng B~i Bi Quan The' Am a truoc chua, th~m du nhi~u nha dan thu'ong ciing thuong thie't di).t tu'(jng B~i Bi Quan The' Am a truoc nha, di~u d6 cho chung ta thåy ngu6n cam hU'ng v~ Tåm B~i Bi ph6 bie'n de'n mU'c nao a nu'oc ta. 4. Phu'dng ti~n thi~n xao: Phu'ong ti~n thie;!n xao la phu'ong cach d~ t1,l' mlnh s6ng du'(jC a doi rna khOng nhi~m O, khong t~o nghie;!p, d6ng thoi la phuong cach t6i u'u d~ h6a dQ cho doi the o dung voi cai nhln Tri Hu~ soi thåy Tanh Khong va long B~i Bi trom khåp muon loh Phu'ong ti~n thi~n xao la dU'a con cua ngu'oi cha la Tri

Ph!lp

Am Ph~t Ban 2005


Hu~

va cua ngu'C1i m~ la B~i bi. Phudng ti~n thi~n xao la di) thoat chUng sanh rna khong tbå'y co chUng sanh nao du<,1C di), lam m<;>i cong vi~c dn ich cho dC1i rna khong tha'y co ai lam, do la "ngttiJi huyln gay lam, rna von khOng lam". ChUng ta tha'y eae Thi~n su d~u co phudng ti~n thi~n xao nay. Nhu Thi~n su V~n H~nh, ngu'C1i da tht!e hi~n lC1i huy~n kY v~ mi)t tri~u d~i Ph~t Giao a Vi~t Nam cua nhii'ng TMy T6 s6ng trude minh de'n 200 nam, d~ l~p ra mi)t dC1i Ly hi~n bach ca d~o lån dC1i. Mi)t kY cong co mi)t khong hai Mi voi l~eh su nhu v~y, nhu'ng voi rieng Ngai, tbl ehuy~n a'y ehI la st! ~nh suy eua nhiIng h~t sudng tren dh ng<;>n co:

H~nh ...

Phåi ehang nhC1 B~i thira rna ehUng ta co nhii'ng nhan v~t tieu bi~u nha't cua 4ch su Vi~t Nam? Va

M ke't

lu~n, co le ehUng ta khong bie't lam gi hdn la

nguy~n du cho sue s6ng B~i thira con tuon trao mai

trong dC1i s6ng clia dan ti)e, d~ dua dan ti)e de'n nhii'ng bC1 be'n mdi cua eui)e tru'C1ng ehinh vo cling da l~eh su. O

Than nhtt anh cMp co r6i khOng Muon v~t xuan IttcJi Ihu Mo hon Tuy v~n Ilzjnlz suy elzi sf! Izai Thjnlz suy sttcJng mOe co ben dttdng Ho~c nhu vua Triin Nhan Tong, ngu'C1i da titng hai liin

ehie'n thling quan Nguyen Mong, nguC1i khai sang ra trung tam Yen Tu, nguC1i da tirng qua Chiem Thanh thudng thuye't dem v~ cho da't nudc hai eMu 6, Ly va st! hoa binh da hai qu6c gia Chiem- Vi~t, con nguC1i l~i la mi)t con nguC1i "vo vi" bie't bao: V~zn sl/ nttdc Iheo nttdc Tram nam lang vfJi lang T1fa 18.u nang SaG ngqc Trang sang day eoi lam

Con nguC1i su6t dC1i ho~t di)ng do, l~i la mi)t nguC1i su6t dC1i khong rC1i khoi thi~n ban b6 doan M nglim nbln the' st!, co r6i khong nhu hoa na r6i Il,lng: Thien hån

b6 doan ngt'im n,mg lu5ng

NhiIng con nguC1i B~i thira nhu the', co th~ la'y mi)t cau noi cua Kh6ng Tu d~ ke't lu~n, do la con nguC1i "vo ky, vo eong, vo danh".

es

tren, chung ta da lU<,1t qua nhiIng di~m can ban t~o nen cui)c dC1i B6 Ta't d~o, nhii'ng ye'u to' lam nen suc s6ng B~i thira. NhiIng Thi~n su Vi~t Nam da s6ng tr<;>n vt;:n dC1i minh theo nhii'ng di~m can bån cua B~i thira nhu v~y, va mi)t khi pMt khai tam B6 de, Tri Hu~ soi tha'y Tanh Khong, long B~i Bi, phudng ti~n tlll~n xåo du<,1c pMt tri~n mi)t cåch tr<;>n vt;:n, da lam nen cåi d~c tru'ng rna chUng ta thuC1ng noi la tinh cach nh~p the' elia PMt Giao Vi~t Nam. Chinh nhC1 B~i thira rna eae v~ vira ra't giåi thoat vtra ra't di vao eui)e dC1i, vira qua d6i vi~n ly vira a ngay trung tam cua cui)c s6ng, vira la nguC1i dlie tam mui)i ehånh d~nh vira la Qu6e su nhu V ~n H~nh, vira la Thi~n su vira la mi)t ong vua nhu Triin Thai Tong, vira "chOng g~y rong ehcJi, M, pln(cJng ngoai phttcJng" vira giao du than m~t voi sang giau huyen nao da tri~u dinh nhuTu~ Trung Thu<,1ng SI, nh~p tha't trong hang nui vira la ong t6 eua ngh~ håt cheo nhu Tir B~o

Phap Am Ph~t Ban 2005

mii'ng ngay Ph~t Dan Ngay Ph~t Dån tin v~ mua kY ni~m Ri)n rang len nguC1i con Ph~t nam chau Nghe ni~m vui mang slic thai nhl~m mau Ni~m tin viIng in sau long th~ nguy~n B~e D~i Giae Ta Ba da xua't hi~n Cliu quiin sanh thoat khoi b~ triim luan PM si me NguC1i ng<;>n du6e dån dUC1ng Thuy~n Bat Nha vudn eao bu6m tri tu~ NgUC1i nMn tha'y triin gian bao the' h~ Phu phang len kie'p no l~ Mm than T~o eho nhau giai ca'p troi bui)e rang B~ kh6ng che' bai quy6n nang khong tuang Cu hy sinh su6t eui)c dC1i va't vuang Trong kh6 dau diiy ae tru'<,1e tri6n ullen Troi xu6ng len vong sanh tu nao phi~n Loi eu6n mai the o vo minh nghi~p bao NguC1i thudng xot li6n rna bay chanh d~o Huong neo eMn lOi d~y båo ro ranh: "Cae con day ehinh la PMt se thanh. D6u binh dång, hay mau len Chanh Giae". Th~t eMn ly va t'inh thudng bang b~c LC1i ng<;>e vang vån ghi t~e lang son Tie'ng Phap am vån vang di)i chuong ngan ChUng con nguy~n buoe theo chan PMt T6 B€ nhd dn b~c TMy giac ngi) GUdng hy sinh Ngu'C1i te' di) triin gian Ngay dån sanh ~ hi~n th~t huy hoang ChUng con nguy~n ke't hoa dang tUC1ng ni~m . Trich Thling Hoan Thi T~p Haa ThU<,1ng Thich Thiing Hoan

31


nh~n

thue dung

" ehu NGHI~P trong

v~

d~o Ph~t

Hoiing Nguyen

Trong eu('>c s6ng, eMng ta kh6ng it lån th6t len: "Di nghi?p tai nclng qua" hay "Au d6 ding IQ nghi?p eua mlnh ". Khi eMng ta n6i Mn ehu nghi~p thl thuong ham y la xiiu, la kh6ng t6t. Bai le, con nguoi ehl y thue sau sAe v~ nghi~p ehl khi con nguoi rai vao m('>t hoan canh bi dat dau thuong, m('>t hoan canh trai ngang, ehua chat, ehu it ai sung suong rna e6 y thUe v~ nghi~p, dii d6 la nghi~p thi~n.

N6i Mn "nghi?p" thl da s6 ai eling bie't, nhu'ng d~ hi~u dung v~ nghi~p thl e6 le kh6ng miiy ai, bai ngay ca nhung nM tri thue, nhung nha lam van h6a vlin e6 eai hi~u kh6ng dung v~ ehu "nghi?p". D~ e~p Mn di~u nay, ehung t6i e6 ehung eu ro rang. Trong eu6n Van bOa Tam Linh, tae gia Nguy~n Bang Duy da vie't: "... D6 Id nhilng le sang Izay, nil/mg eling e6 nhilng le sang khOng Izay rna [au nay la tu PMt giao. D6 la djnh m?nh nghi?p kilp, da mang lay nghi?p VaD than, "doi la b~ kh6 ", khien con nglliJi dl yen pMn, dl cam chju nhJn nh/fc, kJuJng khuyen khich con nguiJi vlIdn len sang tqo". Nh~n dinh tren, nghe qua e6 th~ e6 nhi~u ngltoi g~t gli eho la dung, nhu'ng ne'u hi~u cM "nghi?p" thuån tuy the o Ph~t giao thl ehung ta se e6 eai nhln khae, moi me han, lieh el,l'e han va 111-e quan han. sa di, eMng t6i n6i hi~u cM nghi~p the o thuån tuy PMt giao la VI e6 nhi~u nguoi danh d5ng ehu "nghi?p" voi cM "djnh m?nh", "thien m?nh", "tiin djnh" bay "sa' pMn" eua m('>t vai tu tuang khae, kh6ng phai eua Ph~t giao.

Dinh m~nh hay ti~n dinh la nhii'ng m~nh l~nh thieng lieng nao d6 ap d~t len con nguoi, len tban ph~n con nguoi hay n6i eaeh khae, m6i ngltoi sinh ra tren doi d~u bi qui dinh bai m('>t hoan canh s6ng nao d6, do m('>t vi thån linh nao d6 dinh d011-t. Con nguoi hoan toan biit 11.l'e va thv d('>ng truoe hoan canh, s6 ph~n: "Bdt phong tran phdi phong tran, cho thanh caD mfJi dllqc phan thanh cao". Con nguoi ehU truang thuye't dinh m~nh, tin e6 m('>t nang ll,l'e thieng lieng nao d6 rna h9 kh6ng th~ hi~u n6i, da ehi ph6i eu('>e doi h9. Xuiit phat ti't Ytuang nay, con ngltoi d~ dang bu6ng xu6i doi mlnh, m~e eho doi mlnh ra sao eling dUcje va eling ti't y tuang nay, thuye't dinh m~nh tra thanh di~m tl,l'a eho nhii'ng ngltoi thie'u

32

quye't tam, thie'u nghj ll,l'e va thie'u hån y cm. Dinh m~nh hay ti~n dinh la vh, con nghi~p theo Ph~t giao thl sao? "Nghi?p" theo Ph~t giao la nhii'ng hanh d('>ng e6 tae y. Thl,l'e ra, nhii'ng hanh d('>ng kh6ng tae y kh6ng phåi kh6ng t11-0 thanh nghi~p, nhu'ng mue d('> nghi~p qua eua n6 riit ye'u, e6 khi kh6ng du sue d~ t11-0 thanh nghi~p quå. Han nua, PMt giao riit cM tr9ng de'n y tuang con nguoi. Theo Ph~t giao, y la quan tr9ng, Y lam ehU m9i hanh d('>ng va lOi n6i eua con ngltoi. Cho nen, trong ba nghi~p, y nghi~p la nl).ng nhiit. Dge kinh Phap CU, ta thiiy ehang thU lInh ''f' he't sue t6i eao: "Y dån dau cac pJzap, y lam chu y tqo, nlu vfJi y thanh tjnh, n6i len hay hanh d9ng, an lq.e bllfJc theo sau nhll b6ng khOng riJi hlnh; nlu vfJi y a nhilm, n6i ming hay hanh dqng, kh6 nao bllfJc theo sau, nhll banh xe di theo chan con v~t keo xe". Hanh d('>ng e6 tae y riit quan tr9ng, hoan eanh s6ng eua m6i ngltoi d~u bi quy dinh bai hanh d('>ng e6 tae y eua ehinh mlnh: "La cilng dinh khOng phdi do sanh trllOng, la Ba la mOn khOng phdi do sanh trllOng. Do Izanlz dqng nglliJi nay la cilng dinh, do hanh dqng nglliJi kia Id Bd la mOn". Nhu v~y, "nghi?p", theo PMt giao, t[(ii ngucje voi quan ni~m v~ "thien m?nh", "djnlz m?nh", hay "sa' ph~n" eua m('>t vai hge thuye't khae. Ne'u nhu quan ni~m v~ thien m~nh va dinh m~nh mang tu duy thån quy~n va huy~n bi thl quan ni~m v~ nghi~p eua PMt giao mang tu duy nhan quy~n va cv th~. Ne'u nhu thien m~nh va djnh m~nh khuoe bO m9i n6 11.l'e va traeh nhi~m v~ hoan eånh s6ng eua con nguoi thl nghi~p, theo Ph~t giao, da khleh l~ h9 n6 ll,l'e va d~t h9 vao nhii'ng traeh nhi~m v~ hoan canh s6ng eua h9. Roan eanh s6ng eua m6i ngltoi ra sao thi emnh m6i con ngltoi phåi ehju traeh nhi~m v~ hoan canh s6ng d6 rna kh6ng phåi d6 16i eho biit eu ai, biit eu m('>t quy~n the' nao, m('>t diing t6i eao nao hay m('>t vi qUl thån nao. Roan eanh s6ng eua m6i ngltoi ra sao thl do ehinh m6i nguoi tl,l' t11-0 liiy, hol).e la hanh d('>ng trong qua khu, hol).e la hanh d('>ng trong hi~n t11-i. Hanh d('>ng trong qua khu e6 th~ la nhii'ng hanh d('>ng trong nhi~u kie'p truoe. Tuy nhien, eu('>e s6ng eua con nguoi trong kie'p hi~n t11-i kh6ng hoan toan bi quy dinh bai kie'p truoe, bai ne'u hoan toan bi qui djnh bai kie'p truoe thl nguoi ngu Mt mai mai la ngu Mt, ngltoi

Phåp Am Ph~t Elan 2005


hung ac mai mai la hung ac, ngu'oi ngbeo kh6 mai mai la ngheo kh6, ngu'oi nol~ mai mai la no l~ sao! Hdn nua, nghi~p khong phåi la c6 dinh. N6 c6 th€ d11'<;1c thay d6i tuy theo sl,l' tac d9ng cua nhån duyen. Nhån xa'u cling c6 th€ tr6 d11'<;1c quå t6t va ngu'<;1c l~i, cM khong nha't thi€t la nhån nao phåi la quå na'y, ho~c c6 nhån nhu'ng khong c6 quå. Cho nen, quan ni~m cua nha Ph~t v~ nghi~p la m9t quan ni~m moi me v~ d~o dUc. Quan ni~m moi me nay la m9t CU9C cach m~ng t~ng lop nong no v6n bi de n~ng bdi ban tay cua giai ca'p th6ng tri vin VaD quy~n ll,l'c cua Thån Thanh. Trd l~i thoi Buc PMt, ta tha'y xa Mi An B9 ba'y gio c6 b6n dAng ca'p: Ba la mon, Sat-d€-I<;1i, Ph~-xå va TM da la. Cmnh Buc Ph~t la ng11'oi len an ch€ d9 a'y va keu g9i blnh dång cho con ngu'oi: "La cung dinh khOng phdi do sanh Iruang, la Ba la mon khOng pluli do sanh truang. Do hanh dqng nguiJi nay la cung dinh, do hanh dqng nguiJi kia la Ba la mOn". Buc Ph~t n6i them: "NguiJi nao du Iri dåc Ild nguiJi do lot thdng giua nhan thien". Do v~y, båo rhg PMt giao neu len quan di€m v~ nghi~p la d€ an ui con ng11'oi, khuyen con ngu'oi chiu dl,l'ng la khong dung. Banh ding, trong cU9C s6ng, c6 nhii'ng luc con ngu'oi rdi VaD hoan cånh "lIfC Mt tang ta.m" thl h<;> cling cåm tha'y d~ chiu hdn voi thuy€t nghi~p nay. Tuy nhien, khong phåi vl nhii'ng truong h<;1p ca bi~t nh11' v~y rna cho ding quan di€m v~ nghi~p cua nha Ph~t la tieu cl,l'c. Net cM d~o trong thuy€t nghi~p cua nha PMt luon khich l~ con ngu'oi n6 h,tc v11'dn len, chuy€n h6a hoan cånh, chuy€n h6a doi mlnh, lam cho doi mlnh ngay m9t hoan thi~n hdn. N€u c6 ai d6 VI Ycm y€u kem, khong n6 II,l'C hanh d9ng d€ chuy€n h6a hoan cånh, chuy€n h6a doi mlnh rna cam chiu d6 16i cho nghi~p qua khu, doi truoc thl d6 la 16i t~i h9, chu thuy€t nghi~p cua nha PMt khong d~y h<;> nh11' th€. M9t ng11'oi ngheo kh6, voi sl,l' n6 II,l'C, dn cii lam h,mg cua h9, cling c6 th€ trd nen giau c6. T11'dng tl,l' v~y, m9t ngu'oi it thOng minh nhu'ng voi sl,l' chiim chl h<;>c t~p thl anh ta cling c6 th€ trd nen m9t ngu'oi thOng minh. Ngu'<;1c l~i, m9t ngu'oi giau c6 nhu'ng anh ta s1l6t ngay chdi boi an nMu, co b~c thl cling trd nen ng11'oi ngheo kh6; m9t ilg11'oi sinh ra c6 båm tinh thong minh nhu'ng n€u khong chiu h<;>c t~p, nghien cUu thl cling khong th€ trå nen ngu'oi tai, ng11'oi gioi d11'<;1c. VI th€, nghi~p, theo PMt giao, ta c6 th€ chuy€n h6a d11'<;1c, lam cM d11'<;1c. Ta chuy€n h6a d11'<;1C bång cach phåi n6 II,l'C y cm m~nh me, phåi c6 sl,l' c6 gång m~nh me, do d6, trong sl,l' bao Ung cua nghi~p, sl,l' c6 gång va sl,l' thi€u c6 gång giu m9t vai tro cmnh y€u. C6 th€ n6i, ta't cå nhii'ng ngu'oi thanh cong d~u phåi tråi qua m9t sl,l' c6 gång nha't dinh nao d6, m9t khi c6 quy€t tåm, c6 y cm, c6 sl,l' c6 gång thl nghi~p båt dh thay d6i. Tuy rång c6 nhii'ng truong h<;1p "lIfC bdt tang ta.m" nh11' n6i d tren. d nhii'ng truong h<;1p nay, c6 th€ nghi~p nhan qua lon, c6 dli thC1i gian eho nhan duyen Mi tl,1 d€ tr6 quå, do d6, ngu'C1i th9 lo~i quå bao nay khong dli suc d€ ehuy€n n6 nua, VI qua lon va qua e~n k~ . PMp Am Ph~t Dån 2005

Do d6, ehUng ta phåi luon n6 ll,l'c s6ng h11'ong thi~n khi tu6i con xuån, khi suc con khoe, dirng bao gio d<;1i n11'ac d€n chån moi nhåy, nh11'th€ se khong kip. Khi trong tam c6 sl,l' bao dung, r9ng I11'<;1ng, nhan tir thl du nghi~p quå e6 d€n, sue ånh h11'dng elia n6 len eU9c s6ng elia chUng ta khong dang k€. Ngu'<;1c l~i, trong tåm c6 sl,l' kh kY, xa'u xa, nho m<:)ll thl khi nghi~p quå d€n, du la nghi~p quå nho, eling tac d9ng len cu9c s6ng clia chling ta dang k€. Gi6ng nh11', Buc PMt vi dl,1, eung m9t nåm mu6i, n€u bO VaD trong m9t cMu n11'oe thl n11'<'3e trd nen m~n dang k€, nhu'ng n€u d11'<;1c bO VaD m9t h6 n11'<'3c thl d9 m~n elia mu6i trd nen khong dang k€, n11'<'3e e6 th€ diing u6ng d11'<;1e. Do d6, va'n d~ khieh l~ con ngu'oi la phåi t~o cho mlnh m9t h6 n11'oc bao dung, khoan hoa, r9ng I11'<;1ng va nhan tir. M6i ngu'oi t~o d11'<;1C eho mlnh m9t h6 n11'<'3e khoan dung, r9ng I11'<;1ng, vi tha va nhan tir nh11' th€ thl xa Mi nay se vdi di nghi~p quå kh6 dau, Mt h~nh nhi~u låm. T6m l~i, cM nghi~p, theo PMt giao, la nhii'ng y€u t6 do cmnh con ngu'oi t~o ra va dl nhien, con ngu'oi thira h11'dng, d6i voi nhii'ng hanh d9ng t6t, ho~c chiu la'y, Mi voi nhii'ng hanh d9ng xa'u, k€t quå cua n6. Tuy nhien, con ng11'oi khong hån phåi g~t Mi h€t nhii'ng gl mlnh da t~o ra, bdi nghi~p mang tinh cha't duyen sinh. Yl nghi~p mang tinh cha't duyen sinh cho nen d nghi~p ta khong th€ tlm dåu ra m9t nguyen ly dinh tinh nao eua nghi~p. Con ngu'oi thay d6i thl nghi~p thay d6i, cho nen, Ph~t giao båo tu ta chuy€n nghi~p la vl vh.

Hoang Nguyen.

Chi~u

Que

Chi~u dang d6n gi61iia may, Anh dU'dng gom l~i d€ dy rang vang. B11'ong qu~ m9t bu6i Xuan sang, B6 khoe bl,1i trUc, n<;> vang canh mai.

Ti€ng chim vui h6t ben tai, Dang Xuån phång pha't ngo ngoai, san trong. Ben th~m do xac phåo h6ng, Bang hoang kh6m cue V9i vang tr6 bong. Gi6 d11'a h11'dng r~ ngoai d6ng, Miii thdm g~o m<'3i say long khach xa. Mai tranh kh6i toa tirng nha, Hon Mt, ng<;>n co tMt tha ehån que. Hang cay bOng g6i bO de, Lii'ng Id con n11'<'3e neo v~ la dau? Ti€ng ehuong ai go thOn dh, Tinh me ma'y ke? LC1i du h11'khongL

B1nh Sa, 170305 33


trie't he,>c Tåy phuång luon luon suy tu v~ ton giao. N6i g6t he,> la cac van hao va khoa he,>e gia. He,> phån taeh, che,>n It.ta, pM phan va ph6 bie'n. M9t s6 då e6 vil cho Ph~t giao nhu di~n h1nh duoi day:

(1) Van hao H.G.WELLS (1866 - 1946)

"U/i giång dq.y ean bån etla ngai ca Dam, nghien du IU eqi gfX: ngay nay da IrO nen ro rang, dl hifu va hoan loan phil hqp voi nlulng fu luang lon lien. Do la eong Ir/nh etla mql khOl oe tlzOng minh tuy~t viJi etla the' giOi. Han het mQi ånh hUOng khcie trong l;eh silloai nguiJi, dq.o Ph(it da gir~p nhdu nhot eho buoe tien van minh va van hoa nhon loq.i".

.. ,. ", . . 't ,t ~.

1' .

I

'" 1"

,"',

t. ri

4

. .,tI. ... Sl• .,l . \

J

~

'i

~

daa Phål • • Irang mallili Nguy~n Tii' Doa

Men Dan tge Vi~t Nam dang tt.t edi tr6i va v~n d9ng tt.t edi tr6i, trong d6 e6 PMt giao. VI v~y hoa khi giifa eae tång Wp dan ehUng va eae ton giao trong mtoe va ngoai mtoe la m9t di~u dn thie't, t6i u dn thie't, m9t di~u sinh til' eua ehUng ta. Do d6 thay VI dung tit ngif "dal ngoq.i", ngltoi vie't ehl xin trInh bay "ali nhin etla mlnh vi dq.o Ph(ll". M6i t6 ehue eua con nguoi trong vii tI1,l qua m6i thoi, v~ d;:to eling nhu doi, d~u e6 viln d~ eua mlnh. PMt giao e6 viln d~ da PMt giao. Thien ChUa giao Vatiean ding e6 viln d~ eua mlnh. Giao Hoang, vj ehu ehien ding e6 viln d~ eua Ngai va e6 eai nhm rieng eua Ngai. Ngai dang "/iio, b~nh va 111". Cai nhln eua ke vie't bai nay du<;1e din eu VaD kim ehl nam da Ph~t Thieh Ca: "Suy nghl eho ky, IJza.Y dung rai My Iheo". M9t s6 ly thuye't truu tu<;1ng va kho khan du<;1c eh(;m It.ta, dåi Ie,>c hoi[lc tdnh bay dån gian voi uoc mong b;:tn de,>c di[lc bi~t la nhii'ng b;:tn khong theo d;:to Ph~t va d9C gia thu9C the' h~ tre, nh1n thily viln d~ nhu nguoi vie't då e6 giing tdnh bay m9t eåch khåch quan.

HAI Tåy phuång la nåi phåt xuilt va khai tri~n khoa he,>c. Ngltoi Tay phuång rilt tfe,>ng tinh thån khoa he,>c, luon luon nm kie'm va ph6 bie'n nhifng di~u moi l;:t. Cac nM

34

(2) Sau d6 la van bOa HERMAN HESSE (1877 - 1962) nguoi do;:tt giai van ehuång Nobel. ang då nghien CUu d;:to PMt t~n g6c An B9, suy tu va nh~p the': Ta nh~p the' bling tmh yeu bat ngat Du CU9C doi vån qulin qu;:ti thuång dau ang vie't:

"Bot eu ai, neu elriim eM dQe mqt vai bai IllIlyet phap etla Ph(lt (Thiell Ca) ding se nh(in IJza.Y Sl! nh;p nhang, s~( yen linh etla lom han, sl! eao dlf p vui tuai, sl! qllyetlom khOng måy may lay ehuyfn, lang yeu Ihuang dq.1 dao va Sl.' kien Irl khong biJ ben. NhUng Ihuyet pluip elia PMI eld la mql ph6n s(tdong gop etla Ngai. Nila ean lq.i la diJi sang etla Ngai, diJi sang Ihl!e mO. Ngai da sang .. . mql SI.' ren luy~n linh Iluin eao dq ma ngai da hoan lot va dem ra giång d(ly ... Th(te v(ly, Due Ph(ll da IlOan tat vi~e ren luy~n ehfnlz minh va dem ra ap dlfng eho eae # lil. Ngai da Il!a ehQn ml;le lieu va da dq.1 duqe nhilng ket quå ma eae nha Izanh dqng ehGn ehfnh n6i danh etla Tay pil/tang da phåi nga mu kinh ph(~e" . (3) V~ khoa he,>c, t6i nay ehua ai vu'<;1t qua du<;1C ten tu6i ALBERT EINSTEIN (1879 - 1955). Thien tai khoa he,>c nay då vie't:

"Tan giao etla luang lai se la mql lon giao vu Irl;l (eosmie religion). No cdn vuqf qua mql Tlzuqng De' ea lhe~ Iranh nhilng giao dilu va Iluin hQe. Bao gam Gå Ihien nhien, v(ll ry va tinh Iluin. No ean y eu vao mql y ni~m lon giao vuan len tu kinh nghi~m etla mQi Ilul, kinh nghi~m vi Ihien nhien (v(ll ly) va vllinh Iluin va vuan len lil mql nMtlhf Irim d8y y nghla (meaningful uniIY). PMI giao bao gam eae lhU do& Nel~ eo mql lon giao nao dap Ung duqe yeu cdu etla nln khoa hqc lan lien, lon giao do ehfnh IQ Ph(ll giao", (4) Ngay nay nganh phån tam he,>c thu9C tam ly he,>c phåt di sau VaD Tam Ly chi~u sau (psychologie de profondeur). ang t6 cua nganh nay la bac Sl Carl CJung (1875 - 1961) m9t nguoi nghien eUu rilt sau siic v~ Thi~n he,>c, la b;:tn thån da SUZUKI nguoi n6i danh v~ Thi~n he,>c Nh~t Bån. Bac Sl Carl Clung då vie't: tri~n filt m;:tnh.

Phåp

Am Ph~t Dån 2005


"La mQt nguiJi nghien eUu vi tan giao ty gido, tai tin luang dq.o Ph~1 IQ dq.o hoem loem nhat mil Iht gidi da co. Triet thuyet tien hoa va thuyet luan hai eao d{!p hån bat eu ndm tin nao khde. KhOng phdi ljeh sli lan giao, ciing khang phdi vi~e nghien eUu triet hqe ma ehinh nghl nghi~p y si eua tai dii keo lai Idi lanh vif/:' tu tuang PMI giao. Cang vi~e eua lai IQ ehrla trj st! dau kh6 vi lam Ihan. Chinh ddu nay dii dJy lai IQm quen vdi quan diim va phUång phdp eua b~e IMy vi dq.i eUa nhan loq.i mil dl tai ehinh ye'u la st! troi buqe eua dau kh6. gia yeu, b~nh 14t va eMt eh6c".

(5) V~ toan hge, ngu'ai da dll'a mon hge nay toi dinh eao eh6t v6t etla trie't hge ta nha båe hge BERTRAND RUSSELL (1872 - 1970). Danh nhan nay da vie't:

"Trong eac tan gido lOn eUa loai nguiJi, lai ehqn PMI giao... Dqo Ph4t la st! ph6t hC/p Irier hqe suy eUu (speeulative) va triet ly eua khoa Ilqe. No ap d~ng plludng phdp khoa hqe dl di Idi mQl euu eanlz hC/p ly lrang do eo nhilng eau gidi dap eho nhilng Ihile mile quan Irqng eUa eon nglliJi. Nhu: Tam va V41 la gi? Gii nao quan trqng hån? VU tr~ co tien tdi mqt eUu eanh nao khOng? CUång vi eUa eon nguiJi IQ gi? Co diJi sang nao eao quy kh6ng? Dqo Ph4t gidi dap nhilng dilu ma khoa hqe khOng eo khd nang gidi dap vi khoa hqc bj go bo hai phuång ti~n da no. Dq.o PMt eo khd nang gidi dap nhilng eau hoi lien quan tdi tinh than".

BA Nam danh nhan tren day tieu bi€u eho m9t s6 thue giå Tay phll'dng sau khi di tlIn hi€u d~o Ph~t. H9 da dung ly tri d€ pban taeh, phan doan truoe khi quye't dinh. Ni~m tin etla h9 khong phåi t1,l' nhien rna e6. Kh6i 6e etla h9 mang tinh ehiit duy ly (rationalism). Toi ebåe nhii'ng ngu'ai nay eling ehång de y tdi kinh k~ ho~e toi ehUa l~ PMt. H9 ehi dge saeh, nghi~n ngfrm, suy til' r6i quye't dinh. The' thOi. H9 eling ehAng bao gia ngaD Dga nhll' ehUng ta: "Yet de: yet de: ba la yet de: ba la tang yfr de: b6 dl tat ba hal ". C6 the m9t s6 doi khi tråm til' va ap d\mg lai Ph~t d~y. The' thoi, riit ddn giån va riit th1,l'e te'.Ne'u dem so sanh nhii'ng y tll'Clng etla nam danh nhan Tay phll'dng tren day, ngu'ai vie't xin eh9D Bertrand Russell. Caeh trlnh bay etla ong khue trie't, g9n gang, trong sang nhll' nhii'ng con s6 trong bai giåi dap toan hge. B6ng thai n6 con mang tinh ehiit vita pban taeh vua tBng h<;1p etla m9t bai lu~n van trie't hge. Theo ong, Ph~t giao vita mang tinh eMt trie't kY suy eUu vua mang tinh eMt trie't ly etla khoa hge. ChUng ta e6 quy~n hoai nghi: eaeh day gån 26 the' kY khi Ph~t Thieh Ca t~i the', khoa hge dau da e6, dau da pMt tri€n thllam gi e6 trie't ly etla khoa hge.Rieng ke vie't bai nay khi moi dge "Bat nhii lam kinh" da phåi khl,l'ng l~i vi miiy eau rna dftu:

"Quan It! tq.i b6 tat hanh tham btit-nhii-ba-la-mqt-da, thiJi ehieu kien ngu uJn giai khOng, kh6ng bat dj sile, sile

Phåp Åm Ph~t Elan 2005

tue thj khOng, khOng tue thj sile; thq, tuang, hanh, thue phl:lC nhu Ihi" (B6 tat Quan t1,l' t~i di sau vao båtnha-ba-la-m~t-da, nhm thiiy nam uii'n d~u "khOng", nen Vu'<;1t qua dll'<;1e m9i di~u dau khB, Nay! Ong Xa L<;1i Tu: såe ehång khae "khOng ", "khOng" ehång khae såe, såe tue la "kh6ng", "khOng" tue la såe; th9, tll'Clng, hanh, thue d~u eling nhu' v~y). Bi~u tbåe måe etla toi dll'<;1e giåi toa sau khi bie't dll'<;1e nhung di~u tren day eling la nhii'ng kham pM etla khoa v~t ly hge hi~n d~i. VI v~y Bertrand Russell g9i d6 la trie't ly etla khoa hge. ChUng ta hay nghe Rober J. Oppenheimer, nha v~t ly, cha de ra trai bom nguyen tti' dåu tien etla Hoa Ky vie't: di~e

Vi d\! ne'u hOi am di~n tti' e6 Cl mai m9t vi tri khong, ehUng ta phåi trå lai la khong; ne'u hOi vi tri etla am di~n tti' e6 thay dBi eung voi th<1i gian hay khong, ehUng ta phåi trå lai la khong; ne'u hOi am di~n tti' e6 di d9ng khong, ehUng ta phåi trå lai la khong. Bue PMt eling trå lai nhll' v~y khi dll'<;1e hOi v~ t'inh tr~ng etla bån the con ngll'ai sau khi ehe't. Nhung eau trå l<1i d6 xa l~ d6i voi truy~n th6ng khoa hge the' kY 17 va 18). B~o

hge va khoa hge la hai dua con de etla loa i ngll'<1i .

B~o hge e6 eai nhin ph6ng ehie'u, soi sang dll'<1ng s6ng

eho con ngu'ai . Khoa hge thl di eMm eh~p nhu'ng vung ehåe, lån mo, ehUng minh eai nbln etla d~o hge dung hay sai. Quan ni~m etla B~o Ph~t "sile" (form, matter) ehång khae "khOng ", "khOng" ehång khae sik, khong tue la såe, dang dll'<;1e khoa hge lån mo bll'oe Wi . B6 la lu~t bB tue (eomplementarity) etla Niels Bohr v~ anh sang: anh sang khong la h~t eling khong la s6ng, n6 vua la h~t vua la s6ng, eå hai thu bB tue eho nhau, n6 vita e6, vua la khong. Trong tll'dng lai khi lu~t bB tue etla Bohr dll'<;1e khai tri€n, ebåe ding quan ni~m "sile-sile-kh6ng-kh6ng" etla PMt giao se dll'<;1e trlnh My r6 hdn trong khoa hge. Cho toi nay giao ly etla B~o Ph~t ehll'a e6 di~u nao ngll'<;1e l~i voi khoa hge. VI v~y ehll'a e6 khoa hge gia nao phån Mi d~o Ph~t. Nhung di~u rna m9t s6 ngll'<1i g9i la huy~n bi ehi la nhung di~u ehll'a dll'<;1e khoa hge ehung minh rna thOi, ehll'a ehung minh khong e6 nghIa trai voi khoa hge. BON Ph~t

Thieh Ca Mau Ni khong phåi la nha khoa hge. Nhu'ng Bertrand Russell da nhm thiiy trie't ly khoa hge etla Ngai. Nha khoa hge b~e thåy etla the' kY 20, Albert Einstein l~i di xa hdn nua bång eanh xae quye't la PMt giao ta ton giao dap Ung dll'<;1e nhii'ng yeu du etla n~n khoa hge tan tie'n.

y nghIa tren day e6 the dån ehUng ta Wi lu~n di€m: khi nghien eUu bång suy nghI (suy eUu), thai tti' Tiit B~t Ba da d~t toi m9t h~ th6ng l~p lu~n vung ehåe, khit khao, trong sang, khue ehie't nhll' ngay nay ehl1ng ta tlIn thiiy trong nhii'ng dinh ly v~ khoa hge v~y. Va'n d~ eMng ta dn tOO hi€u: Ngai da ap d\!ng phll'dng pbap nao de d~t toi m\le tieu d6? Truoe khi di tn, y tll'Clng mu6n eUu khB ehUng sanh am ånh thai tu ngay dem, ngay tbl suy til', 35


dem thi trån trc;>c. Sau do no trd thanh m9t va'n d~ båt bU9C phiii c6 giiii dap, ne'u khong, n6 se am iinh lam chang ma't an ma't ngli, n6 day vb, n6 dn xe, n6 nhu dam may den tu chan trai lan r9ng che kin ml:it trai, lam u to'i trai da't. Tai m9t hOrn thai tli' nhin tha'y m9t d~o si cho'ng gh dang ch~m buac, net ml:it binh thiin, khong b<;1n chUt khåc khoai lo au. Chang quye't dinh: ta phiii di tu nhu d~o si nay, ta phiii di tu d~ tam h6n lång xuo'ng, ta phiii di tu d€ dm bo phi~n nao, ta phiii di tu d~ tim ra giiii phap cU'u kh6 chung sinh, trong d6 c6 con ngttai. Thoat ly gia dinh, thai tli' bo di xa, tai m9t vuång qu5c khac. Tuh l~ dån, chang nNn an, thong thii bach b9 trong m9t rung xoai. Un lh nhii'ng th6i quen, nhii'ng kY ni~m nhii'ng hlnh iinh, nhii'ng vuang måc cua 29 nam trai so'ng trong nhung h,Ia du<;1C tu tu g~t bo. Chang hoan toan ll! do trong tam tudng ciing nhu trong cu9c so'ng mai cua m9t nha tu hanh. Cbn l~i m9t va'n d~ duy nha't: suy tu Hm lai giiii dap cho bai toan cU'u kh6. Suy tu bling cach nao cho hUn hi~u? Tim tbi bling cach nao cho chinh xac? Chang da tim tha'y giiii dap: Yoga. Yoga la san phii'm dl:ic bi~t cua dan t9C An D9 co'ng hie'n cho loai nguai. Yoga phat ngu6n tu c6 xua truac khi c6 kinh V~ Da da d~o Balamon. N6 du<;1C truy~n khii'u trong dan gian. Yoga c6 nghIa den la di ach rna nguai dan que khoac vao c6 trau bb hol:ic ngl!a d~ huang dlin no trong vi~c keo xe hol:ic dy bua. Vai con ngttai, yoga la phuång thuc giup ta lam chu xac than va tam linh d€ tie'n tai ch6 giac ng9 va hba h<;1p cung vii tl1,l. Truac khi ap dl,mg yoga nguai hanh giii phiii gi;lt rii'a cho th~t trong s~ch th~ xac va tinh thh qua nåm di~u giai dm va nam di~u lu~t duai day: Nåm (5) giai dm: (1). Ca'm sat sanh; (2) . Ca'm noi do'i; (3). Ca'm tr9m dp; (4). Ca'm dam d1,lc; (5). Ca'm tham lam lch kY. Nåm (5) di~u lu~t: (l). Trong Si;lch th~ xac va tam h6n; (2). An ph~n so'ng an nhien tl! ti;li, di~t bo cai "ta"; (3). Blnh thiin cNu dl!ng mc;>i kh6 h~nh; (4). co' gång tu hanh va luy~n t~p; (5). Tin kinh, sung bai Thu<;1ng de' Isvara cua ton phai Yoga. Trong nam di~u giai dm, ca'm dam d1,lc la di~u quan trc;>ng nha't. Sau khi giac ng9, Thich Ca da noi:

"Ne'u lu pJzep Ihie'n djnh nlntng elulng di~1 Iru lam ham muan ding vi nhl1 mUoYl nau S(,ITI da Ihanh com v~Y. Dau Irai den tram ngan he'p ciing eld gQi la sq.n da nong chti khOng lhi gQi la com dl1qc. Ne'u lay cai lam dam #1 rna du dl1qc di~u quå cUa Ph~l, dau ngt? dl1qc nhi~m mau, cling de'u la dam can. Can bån da la dam lat phåi Irai lt;in trong ba dl1Ctng kh6 I/:lY chti khOng dq.1 dl1qc Idi giåi Ihaal. V~y phåi bo aii dam cUa IMn va lam mdi mang di~u quå dl1qc b6 de' da Ph~I". Rieng di~u lu~t thu 5 (ton kinh, sung bai thu<;1ng de' Isvara) da trd thanh m9t thu ngan can thai tli' Ta't D~t Da thi~n dinh Wi muc giac

36

ng9. Thai tli' cho rling no la m9t chuang ng~i cho vi~c di tim phuång thuc CU'u kh6 loai ngttai. Yl v~y Ngai da cho'i bO khong cha'p nh~n. Sau khi rii'a cua YOGA:

s~ch

than va tam mai Wi 4 giai

do~n

chinh

(l) Che' ngt! giac quan (pRATYAHARA) (2) np trung quan tudng (DHARANA) (3) Thi~n (DRY ANA) (4)

Nh~p

di;li dinh (SAMADHI)

Chinh giai do~n 3 (Thi~n) va 4 (Dinh) da xay dt!ng h~ tho'ng trie't hc;>c suy cU'u va trie't hc;>c khoa hc;>c nhu Bertrand Russell da neu. Thi~n la t~p trung quan tudng vao m9t Yni~m nao do. Thi d1,l quan ni~m v~ sl! kh6 dau cua con ngttai, ngttai hanh giii cM tam suy tu v~ ta't ca cac sl! vi~c lien quan tai kh6: kh6 v~ th€ cha't, kh6 v~ tinh thån, kh6 v~ cai "co", kh6 v~ cai "khOng", kh6 v~ so'ng, kh6 v~ che't, kh6 VI mlnh, kh6 vi ngttai ...

Dinh (Samadhi) la tr~ng thai xua't thån va ba't thån vltdn tam thuc len cao, thoat ra khoi cai "co" va cai "khOng", d~t tai c9i ngu6n ndi phat sinh ra thån Il!C, tinh ll!c, Ph~t Il!C, Ph~t tanh, bat-nhii-ba-la-m~t-da hol:ic ba't cu m9t danh tu nao khac. Nåi do khong co gl ngo~i tru tinh ll!c hol:ic thh Il!C (force divine). D~t dtt<;1c tai do la giac ng9, la SATORI. Thai tli' Ta't D~t Da da tai du<;1c nåi do nen tl! gc;>i mlnh la "ngtJiJi Idi dl1qc Mi do hat;ic ngl1di IU noi dolq.i" (NhuLai). Theo Vivekananda, m9t d~o si n6i tie'ng da An D9 giao thu9c dån the' kY 20 nay, ngttai tu thi~n dinh co th~ khai thOng du<;1c m9t ngu6n tinh Il!C mai d~y nang d9ng vlin ti~m ii'n trong m6i con nguai cMng ta. R~ tho'ng tinh ll!c nay g6m co 7 trung tam chUa dt!ng d~y tinh ll!c cua vii tl1,l. Vai ngttai thuang, h~ tho'ng nay bi be' tåc, nhu'ng nguai tu thi~n dinh co th~ khai thOng n6 d~ dang ne'u du<;1c vi thi~n su co kinh nghi~m ch1 dlin bi quye't. (l) Trung tam thu nha't nåm phia duai chot xuång so'ng. Theo Vivekananda do la nåi tru ng1,l cua con rån lli'a, ngttai Tau dich la Roa Tam MU9i . . (2) Trung tam thU nhi nåm d cuo'i b1,lng duai. (3) Trung tam thU ba nåm d sau ro'n. (4) Trung tam thU tu nåm d ch6 trai tim. (5) Trung tam thU nam nåm d ndi ye't håu. (6) Trung tam thu sau nåm d giii'a hai long may. (7) Trong tam thu biiy nåm d nåi dInh d~u.

Khi trong tam (l) du<;1c khai thong, lu6ng bOa tam mU9i se lan sang cac trong tam ke' tie'p. Khi no lan tai dau c6 th~ bi nong ran tOi do, nhi~u khi måt d6 hao quang; nguai hanh giii ne'u khong du<;1c huang dlin co th~ bi dien khung hol:ic dm m~ch mau trong oc.Vi~c thl!C hanh Roa Tam MU9i (Tumo Yoga) da du<;1c khoa hc;>c Tiiy

Phj\p Am Ph~t Dån 2005


Phu'dng tråe nghi~m. Nåm 1979, khi du'dng kim D;;tt Lai L;;tt Ma Tåy T;;tng tdi thåm Hoa Ky, båe Sl Herbert Benson, khoa tru'C1ng phån khoa y h<;>e hanh xli' (behavoural medicine) t;;ti d;;ti h<,>e Harvard co tdi tham va xin du'<,1e nghien eUu v~ tr;;tng thai sinh ly elia ngu'oi tht,te hi~n thi~n dinh thuQe trlnh dQ eao eåp. Du'<,1e D;;tt Lai L;;tt Ma d6ng y, bae Sl Benson vdi hai ngttoi phl,l ta da dem theo eae may m6e do lu'ong t6i tan de thli' nghi~m måy vi su' Tåy T;;tng hanh thi~n lli'a tam mUQi t;;ti AnDQ . Theo Ph~t giao, tam thue (eonseiousness) elia con ngttoi co nhi~u lop, trong d6 e6 hai ldp ehinh: lop thO sd va Wp vi te'. Ldp thO sd la phh nh~n thUe elia måt, tai, mlii, lttai va thån. Lop vi te' la phh nMn thUe råt sieu vi~t, tinh vi, ehl phat hi~n ra khi con ngttoi såp ehe't. Khi ngttoi hanh giå khai thong 7 trung tam sinh lt,te, h<;> e6 the kiem soat va t;;tm ngttng Wp tam thUe tho sd va di vao sinh ho;;tt tam thue vi te'. Khi nay, than nhi~t elia hanh giå gia tång: båe Sl Benson do du'<,1e n6 eao hdn nhi~t dQ trung blnh tdi 180pahrenheit (hay 10°C). Bae Sl da do eå ngoai da lån trong h~u mon. Nhi~t dQ gia tång nay e6 the lam kho tårn våi nhung nu'oe l;;tnh quån quanh thån the eae nha su' ng6i hanh thi~n du'di khong dQ. Ngay cå khi h<,> ng6i tren tuye't su6t dem, thån nhi~t elia h<;> eling khong giåm; ngoai ra h<;> da giåm thieu s6 1u'<,1ng khi hit vao ph6i, ehl tM ehirng båy hdi trong mQt phUt.Thli' nghi~m tren day la bu'oe dh tien Tåy phu'dng dung phu'dng phap khoa h<;>e de tlm hieu d;;to h<;>e Dong phu'dng. H<;> tlm ra st,t tht,te biing con s6 nhttng khong hiiu t;;ti sao. Yl d6 la eai vi te' elia tam linh. Theo Ph~t giao the' gidi tam linh g6m e6 10 eånh gioi, theo til' du'oi len tren nhu' sau: 10. Phap gioi dia

(Ph~t

gidi)

9. Tieh di~t dia (A la han, B6 tat) 8. Phi-tu'C1ng-phi-phi-tu'C1ng-xu-dinh 7. Vo sC1 hii'u xu dinh. 6. Thue vo bien xu dinh. 5. Khong vo bien xu dinh. 4. Tuthi~n . 3. Tam thi~n . 2. Nb! thi~n. 1. Sd thi~n.

Khi d;;tt tdi eånh gioi 10, Ph~t Thieh Ca khong n6i eåm tu'C1ng Ngai the' nao. Ngai ehl eho bie't nhii'ng gl ngai "nhin" thåy:

"Phljt tanh la trong sq.eh va hoan toan, bao gam tat eå nlutng khOng phan bi~t eai nay vfJi eai khcic. No khOng phåi la eai dau oe gifJi hq.n, khOng phåi Id "khoångkhong-tr6ng-r6ng", khOng phdi la dat, nudc, gio; khOng phdi Id giae quan hay toan cd thi, khOng phdi la edm giae, klu5ng phdi la edm xue, klu5ng phåi liinh vl!C eUa Sl! phan bi~t eua tri thåe, khOng phåi liinh vl!C eUa y thåe Phåp Am Ph~t Elan 2005

tuy thu(x: VaD sl! suy nghi... Bdn chat eua eai tuy~t di~u thOng minh do khOng thuQe vi nhan quå, khOng thuQe vi thien nhien hay hi~n tuqng, khOng thu(x: vi Sl! gut miie cda sinh vt7t hay khang sinh vt7t, khOng thuQe vi eai "khong-e6" hay "khong-khong-e6". Tuy nhien no bao gam ttit cd eae hi~n tuqng". Tdi eu6i the' kY thU 19 mdi c6 ngttoi di€n tå eåm tu'C1ng elia mlnh khi dat tdi mue do eao eh6t elia dai minh. Ngttoi d6 la Ra~akrishna, m~t d;;to su' n6i danh' elia An DQ giao, giao ehU elia d;;to Sl Vivekananda. Ramakrishna da eho vån hao Phap Romain Rolland bie't ong da nh~p d;;ti dinh tdi thg thu 7. Sau day la eåm tu'C1ng elia ong khi tdi måy tång troi eh6t:

"TUdng tI! nhu con voi dqp da hang rao, tam thåe tai bay VaD tang triJi lhå tu. Nhu ngQn duoc, tam Mn tai ehay ngun ng~t. Anh sang toa ra ehung quanh. Ttit eå h/nh nhu eat len tie'ng ca ky Iq. Sau do anh sang lan rQng, sang eMi nhu mQt thai dUdng h~. Do la tang triJi thå nom. Mai te' bao, m8i nhjp dfjp eua tim, mai y nghia diu quy~n ldy hao quang& Bang mQt hOm tam thåe tai dQt nMp vao tang triJi thå sau rai Mi tang triJi thå bay. Ndi day khOng e6 liJi n6i eua loai nguiJi. Linh han tai tri) thanh tI! tq.i, khoae ehie'e man hoan tocm im It;'f.ng, ehan hoa VaD va trl;l ... " Tång troi thu båy elia Ramakrishna eao hdn hay thåp hdn Phap gioi dia elia Ph~t Thieh Ca? Toi khong bie't, khong to mo VI toi khong e6 tham v<,>ng di sau vao Thi~n dinh, nhåt la d;;ti dinh NÅM Sau khi giae ngQ, PMt Thieh Ca danh ra båy ngay di quanh eay hb d~ de såp xe'p tu' tu'C1ng thanh mQt M th6ng suy lu~n khH khao, til' gh tdi xa, til' thåp tdi eao, til' el,l the tdi tril'u tu'<,1ng. Ne'u e6 ai hoi v~ d;;to PMt, ke vie't bai nay vdi st,t hieu bie't nong e;;tn ehl xin du'<,1e t6m 1u'<,1e biing mQt vong tron voi 4 cM: sinh, lao, ~nh, tli'. Ne'u vong tron d6 båt dåu til' dau, xin trå loi: khong båt dh til' dau (vo thliy) . Ne'u hOi tie'p: n6 ehåm dUt C1 dau, xin trå lOi: khong ehåm dUt (vo ehung). Vong tron d6 la vii tr'I,l, la con ngttoi, la v;;tn st,t v;;tn v~t.Con ngttoi va eae sinh v~t khae eling d~u theo lu~t vong tron d6: sinh ra, lon len, gia nua r6i ehe't, r6i l;;ti tai sinh va tie'p tl,le mai nhu' v~y. Sinh, lao, b~nh ai nåy d~u troi qua ho~e da bie't, da nhln thåy. Rieng hlnh eung tir Tli' tdi Sinh Mi voi Ph~t giao la quan tr<;>ng nhåt. PMt giao quan ni~m: ehe't khong phåi la he't VI sau ehe't ehUng ta se tai sinh (reborn) trong mQt the xae khae ho~e mQt hlnh thue khae. Nåm 1992 t;;ti Ha NQi, nha vån tre Trån Huy Quang da vie't mQt truy~n ngån "Am Anh C6 TMt", nQi dung nhll' sau: C6 mQt co gai nong thon ten Thdm eh6ng ehe't sdm VI di bQ dQi. Co g~p m(>t anh linh giåi ngii. Hai ngttoi yeu nhau. Anh bi thll' ehi bQ eQng sån eling yeu co gai nen råt ghen tue, ngåm theo doi. MQt bu6i tOl troi anh

37


linh giai ngu va co Thdm len lut g~p nhau ngoai d6ng. Bi thu' ehi b9 huy dl)ng dån quån lung Mt. Anh linh giai ngii thoat du'~e vang våy. Rieng co Thdm b~ giai v~ trt,I sC1 d~ låy kh~u eung. Co khong nh~n tl)i. Anh bi thu' ehi bl) thet len ra l~nh: "Con di gia m6m! Oie dang chi Iziiy kluim xet no thq.t kY. Co tinh djclz dan ang "trong åy" la no triing mdt ra". B~ Sl nhl,le, co gai ngay dem d6 nhily xuO'ng ao lang tI! tu. Hai nam sau bi thu' ehi bl) "It! nhien hai con milt n6 tung con ngudi ra ngoai. Di klziip ndi khOng clzila khoi ... " bai Mo th~t ngiln g<;>n va thåm thuy . sO' Mo b~ dilng ra l~nh tieh thu ngay. "Nd con ngudi cha triing mdt ra" la eai nghi~p qua do tl)i ac gåy nen. Nghi~p qua do tl)i ae gåy nen du'~e d~i su' An B9 Cu'U Ma La TM p, eaeh dåy 1600 nam dieh trong kinh Kim Cu'dng Bat NM ra tie'ng Trung Hoa la "tQi nghi~p". "Nghi~p" la ml)t danh tl't ph6 bie'n nhåt trong Ph~t giao: nghi~p Mo, nghi~p qua, nghi~p ll!e, thi~n nghi~p, ae nghi~p, tl)i nghi~p. "Nghi~p" la ke't qua t~o nen do y nghT, l<'1i n6i ho~e hanh dl)ng eua ml)t ehUng sinh. Ke't qua d6 e6 th~ tO't ho~e xåu, n6 e6 th~ xiiy ra khi ehung sinh t~o ra n6 con sO'ng ho~e da ehe't. Khi ehUng sanh d6 ehe't, "nghi~p" d6 se nh~p vao ml)t th~ xae khae, trC1 thanh tårn linh eua ehUng sinh d6 trong kie'p sau. Nghi~p du'~e dieh tl't tie'ng Ph~n: Karma . Trie't gia Hoa Ky William James (1842 - 1910) bie't råt it v~ d~o Ph~t nhu'ng eiing d6ng y v~ ly thuye't Nghi~p Qua, Ong da vie't: "I am ignorant of Buddhism, but as I apprehend the buddhistie doetrine of karma, I agree in principle with that. " Sau danh tl't Nghi~p, ph6 quat khong kem la danh tit Kie'p, du'~e dieh tit tie'ng Sanskrit: Samsara. Danh tit Samsara eung da du'~e quO'e te' bOa. Xin eae b~n tre håy dC1 tI! di~n Hoa Ky (båt eu tI! di~n nao) d~ bie't v~ dinh nghIa eua danh tit Samsara (Kie'p). CMng ta da titng nghe danh tit kie'p luån 116i (luån = banh xe, h6i = trC11~i) . B6 la vang tron vo thuy vo ehung rna ta da d~ e~p tren dåy . Cai gl trC11~i? Nghi~p; vl Nghi~p e6 sue d~y vo hlnh eua n6, eung nhu' khi ta nem ml)t han da , tay da buong ra nhu'ng hOn da vån tie'p Wc vang ra xa. Sue d~y da Nghi~p du'~e g<;>i la Nghi~p Ll!e. Nghi~p trC11~i dåu? TrC11~i kie'p sau (Samsara).

C6 kie'p sau hay khong? Thay vl tra l<'1i, xin du'a ra nhån ehung: Bu'dng kim B~t Lai L~t Ma Tåy T~ng va tie'n Sl Alexander Berzin (sinh nam 1944 t~i New Jersey). Bu'dng kim B~t Lai L~t Ma Tåy T~ng sinh nam 1935 t~i dnh Amdo tit pma Bong Båe Tåy t~ng. Nam 1933 B~t Lai L~t Ma thU 13, vi ti~n nhi~m da ngai måt. Måy nam sau ml)t phåp su' nien tru'C1ng da nhm thåy tren m~t 116 C1 pma Nam Tåy T~ng n6i len måy ehu Tåy T~ng Ah, Ka, Ma . Tie'p the o d6 la hlnh ilnh eua m9t tu vi~n ba tång vdi ml)t du'<'1ng mon d~n len d6i. Sau d6 la hlnh anh ml)t can nha nho e6 mang xO'i hlnh d~ng ky el,le. Vi phap su' gia tin ding ehu A ehl dnh Amdo, chu K ehl tu vi~n

38

Kumbum. Cmnh pM li~n eu ml)t phai doan vi hanh len Amdo. H<;> tdi tu vi~n Kumbum. H<;> di nm can nha e6 mang xO'i ky el,le. H<;> dåu kln ml,le meh di tlm kie'm eua h<;>. H<;> ehl xin ngu l~i m9t dem. SuO't tO'i hOrn d6 vi tru'C1ng phåi doan lån la ehdi vdi ehu be nhåt trong nha ehitng 3 tu6i. Chu be tu'di eu'<'1i, la len: "Sera Lama, Sera Lama". M<;>i ngu'ai trong gia dlnh khong ai hi~u . Rieng nhån vien trong phai doan thl trO' måt ng~e nhien va vui mitng vl cM be n6i tie'ng th6 ngu (dia leet) eua thu do Lhasa caeh d6 tdi ba bO'n ngay du'ang. Cåu d6 e6 nghTa la "U;11 ma Sera". SERA emnh la ten tu vi~n eua vi tru'C1ng phai doan.Måy ngay sau phai doan trC1 l~i, dem theo ml)t sO' d6 diing da vi B~t Lai L~t Ma ti~n nhi~m, trl)n lån vdi ml)t sO' d6 v~t trong tu'dng tI! nhu'ng khong phili da ngai. M6i lån m9t v~t nao du'~c du'a ra cM be d~u v6 låy dung v~t eua vi B~t Lai L~t Ma ti~n nhi~m va n6i, "Ola tai.' Ola lai.'''. CUge tråe nghi~m nay ke't thue vi~e ll!a eh<;>n: ehu be du'~e eong nh~n la B~t Lai L~t Ma thu 14, h~u than da B~t Lai L~t Ma thu 13. Chu be d6 la du'dng kim B~t Lai L~t Ma Tåy T~ng .

a

Nhån ehung thU hai la m9t ngu'ai Hoa Ky, tie'n sy Alexander Berzin. Tit nam 1969 khi 25 tu6i, ong da c9ng tae vdi Trung tårn dinh eu' Tåy T~ng t~i An B9, lam thong dich vien eho nhi~u vi thi~n su', trong d6 e6 du'dng kim B<;tt Lai L~t Ma, ong da nghien eUu kinh sach Ph~t giao Tåy T~ng, h<;>e hoi va phOng vån råt nhi~u vi L~t Ma. Theo eh6 ong bie't du'~e e6 ehitng m9t ngan vj L~t Ma da du'~e eong nMn va du'~e ehUng minh da tai sinh. Khi m9t vi L<;tt Ma nao gia che't nhii'ng ngu'ai than thuge di tim kie'm xem vi L~t Ma d6 du'~e tai sinh C1 dau, nhu' tru'ang h~p vita k~ tren dåy v~ du'dng kim B<;tt Lai L<;tt Ma Tåy T<;tng. Tie'n Sl Berzin da vie't v~ tru'ang h~p d~i su' tru'C1ng lao UNG, vi thåy h<;>e, v~ do dån, vi cO' vån eua B~t Lai L<;tt Ma nhu' sau. B<;ti su' luon luon sO'ng gån B<;tt Lai L~t Ma. Nam 1968 khi ngai thC1 hdi thC1 cuO'i eiing, d~i su' vån tie'p tl,le ng6i thi~n dinh, tårn thue vi te'(subtle eonseiousness) vån tie'p tl,le sinh ho~t, keo dai trong hai tuån l~ . Trai tim d<;ti su' da ngitng d~p nhu'ng pilla ngl;l'c ben trai vån åm. Ngay thu 15 khi d~i su' ngu'ng thi~n djnh dån ngai nghieng di, vai gi<;>t mau ehay qua 16 mui . Khi d6 tårn thUe ngai rai khoi xae thån . T<;ti trung tam tY. n<;tng Tåy T<;tng m6i nam e6 chitng vai ba tru'ang h~p tu'dng tl;l'. H6a thån eua d~i su' Ling du'~e tim lhåy qua e~u be 21 thang mdi b~p b~ bie't n6i. Sau khi sinh du'~e måy thang, m~ e~u be ehe't. Nha ngheo, ong bO' phili gii'i hai anh em c~u vao Vi~n m6 eoi. Anh e~u lOn hdn e~u ehitng ba, bO'n tu6i . C~u anh nay thu'ang n6i : "Em lai la mQI vj Lq.1 ma (dc,zi su) do. Di:tng clzOng nghjch em lai. " M9t bua ml)t vi thån e~n da cO' d<;ti su' tru'C1ng lao Ling nåm ml)ng thå)' bOa thån eua ngai. H<;> di tim. H<;> du'a ra eac d6 diing eu ky, ehu be v6 låy nhii'ng thu do lao d<;ti su' da diing lue sinh thai. H<;> du'a ra ml)t trang h~t, ehu Phåp

Am Ph~t Elan 2005


be nh~n la'y bång hai tay va ng6i lh trang eting bAng hai tay nhu' e6 d~i su' da lam. CM du'<je rude v~ can nha eii elia d~i su'. CM nh~n ra du'<je m9i ngu'<1i trong nha. Ngu'<1i ta be' cM len ebie'e ghe' eao. Hai ba ngan ngu'<1i tdi eMe mirng va ehao cM. CM xe'p eban bång tron trong m(>t tie'ng ru'Oi d6ng M, gid hai tay nh~n qua t~ng elia m9i ngu'<1i r6i trao eho ngu'<1i dli'ng phl,1e <ijeh ben e~nh. Cu ehl da cM th~t dang hoiing ehii'ng eh~e nhu' m(>t vi d~i su'. CM ban pbep lanh eho m9i ngu'<1i. Sau d6 B~t Lai L~t Ma diing edm trua vdi cM. Hai ngu'<1i an ehung nhung ra't it n6i, VI cM mdi b~p b~, dang hge n6i. Khi an xong B~t Lai B~t Ma tit bi~t cM. CM nAm la'y åo ngai, kh6e, nhong nheo doi ngai d l~i ... Ba nam sau, cM be da thu(>e lau kinh k~ m(>t eåeh d~ dang.

SAU Tbien su' Hu~ Trung la d~ tu elia Ll,1e t6 Hu~ Nang. Sau khi ngai tu b6n mu'di nam tren nui, vua Bu'<1ng Tue Tong thlnh ngai v~ kinh do lam qu6e su'. M(>t hOrn Tue Tong hOi ngai: - B~eh thAy, tMy da tu ehli'ng tdi mue nao r6i?Tbien su' khong dåp, m<1ivua ra ngoai san ehllen tr<1i, hOi vua: - Xin b~ h~ eho bie't dåm may tren tr<1i kia do dinh dong vao hay do day bu(>e l~i? Ngai ehl trå Wi co v~y. Nhung Vua Tue Tong da nhill tha'y ro: d~o nhu' may bay, kh6ng ehli'ng khong dAc rna vån tl1 do tl1 t~i.Trong khi du hge, ke vie't bai nay eiing vi mlnh nhu' may bay. Nhung khong bay ve Hy Ma L~p Sdn ho~e nui Tbien Thai. Chl mong du'<je Id IUng bay tren day Tru<1ng Sdn than yeu tit Nam tdi Båe, r6i sa xu6ng tham vie'ng ngoi ehiia nho Vii Låm thu(>e dnh Ninh Billh, ndi eåeh day ehirng båy the' kY Vua Trh Nhan Tong da d~ l~i m(>t s6 bai thd tran dfry b6ng tbien na: VuUimednh HQa kdu daa imh tram khe hoanlz NhÆ mq.t ta dUcJng tlllly ngoq.i minh T,ieh tjeh thien scJn lu3ng di~p Iq.e Thf{p van hoa Iq tiJ'ng ehung thanh. T~m

dieh:

lAng d9ng, v9ng d(>ng ehlm xu6ng M s6ng an nhien tl1 t~i nhu' dåm may Id IUng elia thien su' Hu~ Trung. D6i

vdi ngu'<1i vie't, do lå Tbien. Ddn giån the' th6i . Ngu'<1i vie't khong bao gi<1 e6 tham v9ng nh~p d1;li dinh d~ d~t tdi Nhu' Lai. Chl mong theo Nhu' lai d~ tu hge lam ngu'<1i, mong kie'p sau 11;li du'<je lam ngu'<1i, nMt la ngu'<1i Vi~t Nam. Trude khi tl,1llg kinh, tMp nen hu'dng, nhln kh6i bay, long gbi dn Ph~t Thieh Ca, V! hu'dng du'<1ng ehl neo trong quå khu, bi~n t1;li va tu'dng lai. T6i hOrn qua, sau khi tl,1ng kinh, nhln Ph~t Thieh Ca m<1 nhoa trong kh6i toa, long b6ng nh6i dau. Tit ndi xa nghe vang v9ng bai thd rnlnh da dieh: Cui dang Mt atm tu Xin eung duitng Chu Ph(lt The' gian dai h(ln thU Pluim dang tran nulJc milt.

Nguyen bån bai thd vie't bAng ehu Nho, ngu~eh ngo~e vie't tit d trong tii: Ph/:lng tha ng/:le tu phq.m Cung duitng tSi thilng ton The' gian truitng Izuyet h(ln Binh Mt I~ vo ngon.

He giå bai thd la Tu~ Sy, m(>t nM su' mlnh ehu'a g~p nhung tu' tu'dng ra't gh gtii tban yeu . B6ng l~i vang vAng nghe tie'p: PIz6 trua nilng do cO hOng Nguoi yeu eat b/:li diJi khOng Il! tinlz sau tren the' ky dieu linlz Gia'c må hoang daa thu hinh tjeh lieu H(ln tlzu soi giua nilng elziÆu Sang tran. nui lJ nulJc triiu menh mong KIz6i mu kin troi Dong TriJi di tOc trilng ru IOng que elza Con di xao xq.e tie'ng ga Dem dem trong bOng Thien ha bu6n tenlz Doi khOng eat b/:li elzung tinh Nguoi yeu eat b/:li que minlz la dau ?

lt1p

To'i tilt den di ngu. Vaa ndm xuang Mng tlztfy nulJc milt tran ra. O

Cdnh VuUim Ngang suo'ilung linh ngu{/C bOng du Nuoe in diu dju nilng diu hiu Nui im lim, VeD bay IQ Ua Thoimg may dua tiln tie'ng ehuong ehdu.

May bay va tie'ng ehuong thu khong la hlnh b6ng va am thanh gAn b6 vdi tiem thUe d6i vdi ai da s6ng va ldn len ndi thon da Vi~t Nam, trong do e6 ke vie't bai nay. Chinh VI v~y ngu'oi vie't, m6i ngay tntoe khi di ngli dell danh ehirng nua gi<1 d~ tl,1ng kinh va nghe nhii'ng h6i ehu6ng nho nho ngan vang do mlnh t1;lo ra de di sau vao quå khu vang v9ng ndi tiem thue. Tl,1ng kinh M tam tu'

PMp Am Ph~t Elån 2005

Tuy khong lam chinh tri, nhttng Giao hQi Ung hQ mQi n6 It!c chinh tri nhåm bao v~ dåt nuttc, bao v~ truy~n th6ng van minh noi gi6ng, au lo cho m6i con ngum duc;tc s6ng dm no åm, tt! do, duc;tc hUdng trQn cac quy~n ghi trong Cong uttc qu6c te' v~ Cac quy~n Dan st! va Chinh tri rna Vi~t Nam tham gia ky ke't t;;.i LHQ .. 000

o

(trfeh Thu' ChUe Xmin elia Ht. VT VHD) 39


dieu mua I()ili •

()Oll

HUYnh Trung Ch3nh

d

xu Roa Ky nåy, coi b9 thien hl;l chAng ma'y thua c6 dtt<;1c nhii'ng gio pMt nhan nha "Ira du tåu h~u" d€ ban chuYc$n tao lao, nen nhung tin tuc thu9C 10l;li "xe can cha " chAng du'<;1C u'a chu9ng ma'y. Gi~ gan nhu' chuYc$n anh chang Ted Bundy, d~p trai nho nhå, rna låm låm li il tan sat cå tram thie'u nu ngay tho cling chl soi d9ng m9t tuån r6i h:m tan trong quen lång. Du'ong nhu', ngoai nhung tr~n b6ng bh dllc, voi nhung du tM thu'<;1ng th~ng rna "gidi rru? di~u" ton simg nhu' b~c dl;li anh hUng, khong c6 m9t va'n d~ tr~mg dl;li nao dang d€ h<,> quan tam. Do d6, chuyc$n ba tric$u pM Ang Le che't di, di cMc d€ he't tai sån cho chu meo b6n cång, trong khi chi be'p hh hl;l ba ta su6t doi chAng c6 m9t xu ten, cling khong ma'y ai cho la ll;l hay thåc måc ba't man. Tru'ong h<;1p thång Ste ve la m9t ngol;li lc$ d~c bic$t. Steve cam ram ba tric$u pM qua ca, nhu'ng hån ca khia khong phåi vi cåm thu'ong cho s6 pMn håm hiu da ngu'oi dåy to trung thanh, rna chl vi gMt cay dång gi6ng noi nha meo. Steve v6n yeu ch6 n6ng nhic$t, nen chAng ma'y u'a meo. Do d6, hån cM tru'ong ne'u ba tric$u pM kia, d~ he't gia tai sil' sån cho trlJ' ch6 ba vo nao cling h<;1p ly hon cho cM meo vo tkh sil' d6 . Tinh thu'ong ch6 qua khich cua Steve tråm tr<,>ng nen bie'n chling thanh bc$nh, bc$nh khong truy~n nhi~m che't ngu'oi nhu'ng gay phi~n phUc cho be bl;ln vo k~. Steve c6 th~ låi nhåi khong ngitng nhii'ng lOi ca tl:m g tai ba, tinh trong thanh va ngoan ngoan da con Rover, y hc$t nhu' cac ba m~ say su'a ganh dua nhau tan du'ong con di h<,>. Ke nao la m6m khoi chuyc$n ch6, thi hån li~n himg h6 xong vao da'u h6t, nhai di nhai ll;li nhii'ng chuyc$n cli xi, dai nhach v~ cM ch6. Ai dl;li d9t nh~n lOi moi cua Ste ve de'n nha y moi lanh du tai h<,>a. y v6n va chi~u chu9ng cung phllng khach du thU, mi~n la khach phåi chiu kh6 ng5i yen l~ng d~ y khoa tru'ong thanh tich tam dl;li nha ch6. Khach nga't ngu' Steve vån chu'a chiu buong tha, vi tie'p theo d6 ll;li con tie't ml;lc ch6

40

tr6 tai bi~u di~n låm tro: ch6 nåm ngfi'a, ch6 dung hai chån, ch6 nhåy vong, ch6 nh~t banh ... Khach n~ nang khen ng<;1i vai cau, thi Steve n6i hli'ng huenh hoang la ch6 cua y khon ngoan t9t eling, VI n6 bie't cu'oi, bie't kh6c, bie't nhong nheo, bie't n6i nhu' con ngu'oi. Y ra lc$nh cho ch6 cu'oi, va m~c dh y rang he't suc tie'p hoi, meo m6m meo mic$ng hu'ong d§:n, rna chång ai mu'ong tu'<;1ng n6i nil cu'oi pbat ra tir con Rover. TMt ra, khong ma'y ai c6 th~ cåm thong ngon ngfi' ch6 hon Steve. Cling tie'ng "gau gau ang ang" khong khåc gl nhau, nhu'ng Steve c6 th~ giåi thich thanh Mm chuyc$n: khi thi Rover ll;lnh, Rover d6i khåt, Rover xin di choi, doi "j" ... Ngoai Buc, ngu'oi duy nha't bi~u d6ng tinh voi Steve doi cMt, nhung ngu'oi bl;ln d6ng hu'ong cua y ai cling låc dåu nguåy ngu~y, chång them tin tu'ang ti xiu cai thuye't tha'y du'<;1c nl;l cu'oi cua ch6 va hi~u du'<;1c tie'ng ch6 cua y. C6 le chinh vi v~y rna dang la ke n6i tie'ng kY thi ngu'oi Å Bong - y tham thU ta't cå nhii'ng dan t9c nao dinh dang de'n man "Sl!C phan" thit ch6 d6 rna -, Steve b6ng long tr<,>ng coi Buc ta b~c tri am thåm thie't. Tuy thOng cåm voi Ste ve, nhu'ng dung ra, Buc khong hi~u bie't nhi~u v~ gi6ng ch6. V6n la m9t Ph~t tU' thuh thanh tiem nhi~m thuye't luan Mi, Buc nghI rång trong bao ti~n kie'p ngu'<;1c xuoi lan 19n trong II;lC dl;lO, m6i ngu'oi c6 th€ c6 nhii'ng giay lien hc$ bi ån d~c bic$t voi m9t giong song, m9t viing da't, m9t gi6ng dan, m9t loai tM nao d6 ... Steve c6 th~ da cha't chua it nhi~u cMng tU' mang tång s6 tu'ong du'ong voi loai ch6, nen c6 nhii'ng giay lien hc$ m~t thie't voi loai nåy. Chuyc$n y tha'y du'<;1c nl;l cu'oi, hi~u du'<;1C tie'ng sua c6 le khong phåi la chuyc$n hoang du'ong. Chinh Buc chåc cling ngåm chua nhii'ng hl;lt gi6ng rang bU9C mo h6 va kY ll;l voi m9t gi6ng con trong hi~n lanh, rna ten cung cOm Ong Buc da chang tuy vo tinh nhu'ng cling ham ån m9t nhan duyen huy~n bi nao d6. Nha Buc a hem Bili Thi Xuan, nhu'ng giang

PMp Åm Ph~t Båo 2005


san tre thd eua ehang l~i ehlnh la vu'on Tao Ban thd mi;>ng. C6 th~ mi;>t pMn VI tinh tlnh nhut nhat, than th~ ye'u du6i Bue khong ma"y pM h<;lp vdi dam b~n be ngb!eh ng<;lm luon luon hie'p dap Bue va treu gh~o ehang la thu "ong dl!C v6 d~ng ", nen Bue tro nen co ddn, ehl tWeh lang thang mi;>t mlnh trong vu'on Tao Ban, say me nglim nhln tirng canh dy, e<,>ng co, d6a hoa . Chang e6 th~ bO hang gio d~ say su'a theo dai nang nh~n d~t m~ng lu'di, ehlim soe mi;>t con sau do, lång nghe tie'ng de' keu rue rit hay tha h6n theo nhii'ng eanh ehu6n ehu6n, eanh bu'dm bay lu'<;Ing nhon nhd. Tuy nhien e6 le gi6ng con treng glin bo vdi Bue nhUt la loai ong. Tu con ong bån m~p U, ong vo ve rlin roi, eho Mn con ong m~t hi~n lanh, loai nao Bue eling d~u cam tha"y gh giii thu'dng yeu d~e bi~t. NM nhung nam troi quan sat tim hi~u sinh ho~t loai ong, Bue e6 th~ than m~t lam quen, dua giBn, va eling hieu bie't it nhi~u ngon ngii' eua ehUng. ChUng eling bi~u 19 du'<;Ie nhung cam x6.e vui bu6n, thu'dng gMt qua anh måt, e~p rau rong rinh. Ngoai ra, bång 16i vb eanh, nh!p di~u bay, eaeh lu'<;In thanh du'ong ve trong khong gian nhu' mi;>t lin hi~u, ehUng eling khao vdi nhau låm ehuy~n: ehl di~m nhau m9t e~m hoa ng<,>t ngao vii'a no hay ru re nhau "Iitu ngq.o giang ha". Gh glii vdi ehUng, Bue h<,>e M<;Ie ne'p s6ng thu'dng yeu, h<;lp quh ... eling nhu' 16i thu'ong thue hoa tråm l~ng bång khU'u giae. NM v~y khU'u giae ehang tro nen ben nh~y hdn. CWnh nang khie'u d~e bi~t do da hu'dng dftn Bue eh<,>n eh6n dinh eu' t~i Jamestown, mi;>t tb! xa dlu hiu le the khong de'n mi;>t tram dan eu' sinh s6ng nåy. Ma"y tMng trude, tu mi~n Båe My l~nh leo, Bue d\l' dinh xuoi v~ vung Houston nång a"m. Tren xa li;> 190, vua qua khoi tb! xa Jasper, de'n giong song Neches ba"t ngo ehang thoang ngui du'<;Ie hu'dng vi nh~ nhang tinh khie't eua hoa sen. Bue tho~t nghi ngo khU'u giae eua mlnh VI khong tin hoa sen sinh truong eh6n nåy. Du v~y, Bue vh hie'u ky dirng xe I~i, quye't tam truy nguyen dia di~m pMt xua"t hu'dng sen. Giong song Neches t~i di~m tie'p giap vdi du xa li;> 190 b6ng no ri;>ng ra Mn hdn 4 d~m d~ bie'n thanh bi~n h6 bat ngat. Giua h6 xua"t hi~n vai hOn dao nho, co hon trd t~ da, co hon dy la xanh uro. Ngoai ra, l~i e6 r~ng eay n6i blnh b6n'g, - e6 le d6ng eMng lo~i vdi eay måm nu'de nha nhu'ng to hdn -, r~ barn sau t~n day h6 rna vån tru'on mlnh tren m~t nu'de, t~o nen nhii'ng b6ng mat hii'u tlnh eho nhung ehie'c thuy~n con l~e lang. Bo h6 hu'dng Båe du'<;Ie tu b6 thanh m9t eong vien qu&: gia xinh dn, co rirng eay eao r<;lp b6ng, bai co son sd, phån thanh khu dm tr~i, pienie, bdi li;>i .. . du'<;Ie thie't tri dåy du ti~n nghi eho vi~e sinh ho~t ngoai troi . Bue thue thuy~n may lai xuyen qua bC1 hu'dng Nam. Bi hdn nua do~n du'ong, vua vu'<;It khoi r~ng eay n6i, da tha"y lo mo dam la lo nho tren m~t nu'de. Be'n ndi, mdi bie't d6 ehlla mi;>t viing e6n eat ngåm, e~n e<;lt nu'de, pM dåy rau hoang dong du'a theo giong nu'oe lil'ng lo. Tuy ehu'a tim du'<;Ie sen, nhu'ng hu'dng sen bie'n ma't tu 1au båt dåu phang pMt, dii v~y Bue eling phai lai thuy~n ca d~m nua, moi tha'y bong dang eua m9t rirng sen in hi~n xa

Phåp Am Ph~t Elån 2005

xa. Sen ehen ehUe m<,>e d<,>e theo bC1 tran ra M hang tram thu'oe, mi;>t lo~i sen mau vang nh~t, b6.p thon, eanh mong, tinh khie't. Bue tlit may n6. Chang dung dåm bdi. laeh eh~m eh~p nh~ nhang, tranh gay t6n thu'dng hoa va eling tranh tie'ng di;>ng pM tan håu khong kW vång l~ng u t!eh eua eh6n hoang da nåy. Bue khong thuge vao h~ng ngu'oi yeu hoa thea 16i ehie'm do~t, tan sat hoa thu ho~eh ehie'n l<;Ii phim, rna ehl tWeh tråm l~ng hang gio ben hoa d~ ehiem ngu'iJng, nhu' nha ngh~ Sl ehiem ngu'iJng bue tranh thien nhien tuy~t tae. Do d6, dirng thuy~n giua rirng sen, Bue ben Iång long, buong xa ta't eå nhii'ng phi~n toa i long thong eua eui;>e doi d~ hOa mlnh tr<,>n v~n voi thien nhien, s6ng nhu' s6ng th\l'e trong the' gioi loa i sen. Trong the' gioi an blnh do, du la mi;>t con con trilng nho dang nhon nhd sinh ho~t, troi nu'dc mong menh, e<,>ng la eanh hoa: m9t b6.p be bOng sd sinh, b6.p thie'u nu, d6a hoa tru'ong thanh, d6a hoa tan t~ hay m9t dai sen kho heo ~e dån, ta't eå d~u tro nen s6ng d9ng, d~u ehuyen eho nhii'ng y nghIa nhi~m mån. Bue eh<;lt xue cam nho Mn nhii'ng lån ehang da mang "ba 16", b6ng s6.ng Ii;>i tren dåm sen Cai Beo, B6ng Thap ngay truoe, trong khi d~n n6 vang r~n va h~n thu cam dim d6n tren anh måt. Sen nu'de mlnh duyen dang thanh eao, hu'dng vi d~m da tinh khie't bie't ehii'ng nao rna ma'y ai du'<;Ie di~m phUe blnh thån thu'ong thue hoa dau? Bue bm ngiii quen ca hi~n t~i, mai de'n khi nghe tie'ng ong vo ve ben e~nh moi birng dnh d~ y. Chang theo dai hå y ong vii'a xua't hi~n; håy ong th~t d~ thu'dng, d~e bi~t la con dån dan dang da'p to lon, oai nghi rna dai eae nhu' mi;>t nang eong ehUa. Bue mIm eu'oi thu'dng yeu, thån thi~n xoe tay moi m<,>e. C6 le loai v~t cam thOng du'<;Ie bån eha't hi~n hoa eua Bue, nen con ong to bay 1u'<;In quanh ehang vai vong r6i d~n di d~u vao. Ong nhln ngu'oi, va ngu'oi nhln ong, nhu' doi b~n thie't ehia xe nhau thu'ong thue eai d~p eua hoa sen. H6t nhien Bue mIm eu'oi voi con ong, r6i bui;>e mi~ng khen: "Em be duyen dang va dl Ihudng quQ.!". Nang ong ehång bie't e6 hi~u ehi khong rna e l~ ehop måt, r6i lu6ng eu6ng bay quanh quin ben ehie'e thuy~n eua Bue, nhu' ehång nB taeh roi.

Khi Bue quay thuy~n tro v~ ill troi da s~p t6i, nen danh nghl dem t~i tb! xa Jasper. Bern d6,. d<,>e bao dia phu'dng tha'y eong ty khai tMe lam san JW eorp. tuy~n ehån th<;l may, Bue d~ ddn tM thoi v~n khong ngo may mlin du'<;Ie eMp nh~n ngay. The' la Bue dirng ehån l~p nghi~p eh6n nåy . Chang l~i du'<;Ie Steve gioi thi~u thue mi;>t can nha vua y t~i Jamestown, tuy ehl eaeh so lam ehU'ng 5 d~m, nhu'ng l~i t<,>a l~e o ven rU'ng thong vling ve, h<;lp voi ke tWeh in thån eh6n thien nhien vling l~ng. ChU nhan can nha b~n biu eong an vi~e lam t~i Tyler, thinh thoang moi v~ nen mong e6 ngu'oi eu' n~ san s6e hdn la d~ hoang phe', do d6, ehlla'y ti~n thue gia tu'<;Ing tru'ng. Bue thuong lang thang d khu rU'ng sau nha, thå Mn phieu lang theo nhil'ng ang may trling Mnh b6ng tren dlnh d6i thOng xinh tu'di thång ta'p. RU'ng khong thU to, nhu'ng co ra't nhi~u tho, soe, ehim eh6c, ga rirng ... , nen

41


sanh sao bAng hoa phong lan khong khi luon luon s6ng d('>ng rna khong 6n ao nao canh budm, huong vi thanh thoat nh~ nhang hon! nhi~t. Dudi chiin cay phong gia [(;ip b6ng, chång treo m('>t budn chung mqt n6i Phong lan hoa nhu canh cai v6ng dong dua d<,>c sach. budm lå lo~i cay chiim gCli Ngttng d<,>c sach thl Eh1c lo Ba muoi nam, cu('>c b~ dau deo ben nhanh cay d6i di~n dång nhln Mu troi xanh, quan Crue'n crunh kh6i hia nhu('>m mau que huong vdi t6 ong sau nha, Duc thlnh sat nhii'ng canh chu6n chu6n, Mau co ua dilt tan thuong thoång du<;1c may mån thuClng canh budm bay lu<;1n vån vo, Tå tdi nghi~t nga the luong kinh hoang thuc huong V! l{y lam thich hay theo d6i dam ong th<;1 Sii'ng so cay dU'ng rii'ng hoang thU, khong ngo co be n~y nho tranh dua nhau l{y m~t mang Crum keu roi t6 Ila dan xa khoi. tu6i rna cting am tuong, th~t v~ t6 l~p ngay tren canh cay la m('>t w~u l~ lung. Ba muoi nam, cu('>c d6i doi phong n~y . Bu6i cru~u mat Thång Tunam {y m('>t thoi khlic gru - Nh~n xet clia co dung låm! me, Duc thuong danh thoi gio N6i lang ke Cl nguoi di Nhttng .. . d~ chi1m s6c vtton hoa san Ng~m ngni bao cånh crua ly ngh~n ngao trudc: hai cay tuong vi dom Co be lie'ng thoang cuoi, M~ nhln con m~ lao dao d~y nhii'ng chum bong mau khoat tay r6i cudp loi: Dua xuoi ra bi~n, dua vao rii'ng sau. tim hoa ca tuoi mat, m{y c\lm - Ha hå! Loai hoa thu<;1ng Ba muoi nam, b~c mai dh hoa h6ng I1!c ro va m('>t dan d~ th~ng da ong, co le la loa i Titng dem trIu n~ng n6i sh nudc non ly xanh uro. Duc d1;1' trU se hoa d~i m<,>c tren viing nudc V di ta lang slit d~ son tr6ng them vai b\li cuc, muoi slnh l~y d<,>c bo Nam song H6n trueng song nui vån con dau day cay pensee M vån c6 hoa nCl Neches chd gi? Hoa d6 Thuong nhau tay nåm ban tay vao luc sang thu. Dang ti mi huong V! thanh cao, tinh khie't Bu6n chung m('>t n6i thang ngay weu linh. dt da dnh la thii'a cho b\li lam sao {y! h6ng mau do thåm, Duc nghe CdPhu Duc khong th~ tuClng tu<;1ng tie'ng chan ch~y tren duong, n6i Cl xu n~y l~i c6 ke tri am nen ngång d~u chao nhu d6ng di~u th{u ro ru('>t gan minh trong ngM thu~t thuong l~: "Chiw co". Co be My tu6i chitng doi tam, thuClng thUc huong hoa. Chång b6ng sinh lang cåm me'n månh de duyen dang, thlnh thoång ch~y th~ d\lc tren co gai, nen thiin m~t len tie'ng: duong, Duc da g~p vai lh, va luc nao ciing 4ch s1;1' chao Kham ph\lc! Kham ph\lc! Hoa do khong phåi hoa d~i nhau crue'u l~. Un n~y, b6ng nruen co be ditng l~i, to dau! Ngu'oi Vi~t Nam g<,>i la hoa sen hay lien hoa, tie'ng mo hoi: Anh la lotus. Nguoi nudc toi thich hoa sen vi huong vi - Chåo Ong! Xin 16i, Ong la nguoi Å Dong? thanh cao tinh khie't, ve d~p doan trang thanh thoat, va - Vang! Toi la ngu'oi Vi~t Nam. Ten toi la Duc Ong. nhm la d~c tinh hoa Cl ch6n bUn l~y rna chång nhi~m o Ong c6 nghIa la con Bee d6! mui bun. Do d~c tinh thii thång do, trong PMt giao, hoa sen dU<;1c ton vinh nhu la bi~u tu<;1ng clia s1;1' trong s~ch - Ng('> qua hå! H<,> toi cting la Bee. Ten toi la Linda thanh t!nh. Vi v~y co phåp mon tu t~p d~ giu thiin tam Queen Bee!, co be cuoi khanh khach. thanh t!nh, t~o duyen d~ du<;1C vang sinh v~ coi dilt thanh Ngru la co be b!a ten giå bOn c<;1t mlnh, nhttng Duc vån t!nh, tuc Lien hoa qu6c. l!ch s1;1': - L~ qua hen! Khong ngo loai hoa do l~i c6 m('>t gia tri - Han h~nh du<;1C bie't co! tin nguang cao quy nhu v~y! - Ong co ve la ngu'oi ua thich truen nruen. Ong thich - D6i vdi ngu'oi binh dan nudc toi, thl sen con du<;1c tuong vi låm phåi khong? chu('>ng vi gia tq th1;1'C d\lng nua. Lå sen dung d~ thay gi{y g6i, cac ba n('>i tr<;1 che' bie'n d~ g6i com, g6i chå - Tuong vi nCl r('> m('>t mau I1!c ro cå vung, quå th~t r{t dem h{p ho~c nudng d~ tang them V! ngon; h('>t sen, ng6 d~p, nhttng tham tam toi chi thich loai hoa co huong vi sen, cli sen d~u la nhii'ng thUc an qui gia. Ngay nhu nh! kia. sen, cai m~m xanh xanh giua h('>t sen, cting c6 nguoi - V~y thlong thich hoa d~ ly r6i! ch!u kh6 gom g6p d~ cham nudc u6ng thay tra, V! n6 - Khong hån v~y! d~ ly huong V! gåt gao n6ng n~c qua! dång nhttng h~u l~i ng<,>t, giup cho than tam tuoi dnh va di~t d\lC. - The' thi toi bie't y ong r6i! chåc la hoa h6ng, rna phåi la lo~i h6ng nhung do thå~ thl hu'ong thom mdi em d!u phåi khong? nhttng hoa h6ng tuy dai cac kieu sa rna

42

- Thich qua nhi! The' rna ngu'oi nudc n~y lo la coi nhu hoang d~i khong ng6 ngang gi tdi! Tie'c oi la tie'c!

Phåp

Am Ph~t Elån 2005


Nh~n tMy Linda clJ.!u nghe, clJ.!u um hi~u hoa sen, Duc r(>n rang m<1i m9c: - Toi c6 stru t~p tranh ånh hoa sen nhi~u lo~i, dl!.e bi~t c6 sen Tåy Vrj.e la to nhu' cai l(>ng. Ne'u co u'a thieh, xin m<1i co VaD nha vita u6ng lo~i tra u'dp sen, an bånh nhu'n sen, vita thu'Ong thue tranh ånh hoa sen thl mdi hU'ng thU .

- DI nhien lå toi thich låm ehd! Co be nhanh nh~u dap, r6i n6i g6t theo Duc. Due vita mO cll'a, thl b6ng tMy co gai lo~ng eho~ng bu'dc lui trO ra, ml!.t may xanh xao, nhu' såp te qui, Due hoång h6t: - Oi! co co sao khong? - Toi hoi xay x~m . Toi v6n bi phån ung boi eMi h6a h9C nen eåm tMy ng(>p tM. - Xin 16i co! Toi mdi xit thu6c tru dan bu6i chi~u, nen khong khi trong nhå con n6ng n~c qua! Duc lUng tUng giåi thich. - d! the' rna toi ngo Ong thu'ong me'n thien nhien va v~n v~t m9i loai kia cM!, loi le co gai hoi gay gåt kh6 clJ.!u. Nhu' m(>t nha d~o duc giå bi l(>t ml!.t n~, Duc thyn thUng giåi thich: - Toi v6n thu'ong sinh v~t, nhu'ng rieng loai dan thl khong bie't do oan nghi~p tit kie'p nao toi l~i khong u'a chUng n6i. Gay nghi~p sat r6i toi ffy nay vo cung, nghI ding trong kie'p nao d6, mlnh ciing la con dan hoi barn, ciing chui VaD thuc an ngu'oi tim s6ng, rna sao gio n~y mlnh l~i khong dung thu chUng du'<;1c? - O! Ong c6 th~ tin n6i chuy~n loai v~t chuy~n kie'p thanh loa i ngu'oi sao?, Linda vui ve trOl~i. - Toi theo PMt giao nen tin tu'Ong VaD thuye't luan Mi, theo d6, tuy the o nghi~p quå rna chUng sanh phåi ll!.n hl:lp trong sau du'ong: troi, ngu'oi, a tu la, dja ngl:le, ng<,l quy, suc sanh. Nhu' vh thl thU tie'n b(> thanh ngu'oi va ngu'oi eiing c6 th~ bi d9a thånh thU . - d! sao o nu'de n~y ngu'oi ta cm cM trttong luan Mi tie'n h6a, thea nghIa loai v~t tie'n b(> thånh ngu'oi chd ngu'<1i khong bi thoai h6a thånh thu v~t du'<;1e. - TMt ra, dl,l'a vao hoiing nguy~n d(> sanh vo bien eua ehu' Ph~t, ehu' B6 Tat va thuye't "chUng sanh Ja PIz(lt se thanh", ta nh~n thffy ye'u t6 tie'n h6a trong luan Mi rfft ro r~t. Tuy nhien, tie'n h6a khong th~ hi~u giån don nhu' m(>t con du'ong thing tlip suong se, VI ke l~m l~c t<,lO nhan ae thl nghi~p h!e e6 th~ dån dåt Mn eoi thffp hon, nen vi~e thoai h6a t~m thoi eiing e6 th~ xåy ra, di~u do tu'ong t<;1 nhu' phåi di con du'<1ng vong, du'ong gay, du'ong tron 6c .. . d~ d~t Mn ml:lc dich. Trong kinh di~n Ph~t tmnh thoång vån nhlic nho Mn nhii'ng tru'ong h<;1p d9a l~c, nhu' chuy~n ba Thanh D~ bi sa d9a thanh quy d6i, chuy~n ID<)t ke giau bh ti~n tie'c cua tai sanh lam kie'p ch6 d~ båo v~ tai sån trttdc kia. Tuy nhien, chuy~n luan h6i lam ly nhfft co le la chuy~n tu'dng tu'<;1ng v~ ti~n tban, Mu kie'p cua ba hoang h~u Hy Thj. Nguyen vua

PMp Am Ph~t Elan 2005

Lu'ong VO De', nu'dc Trung Hoa, m(>t dem nåm ngli thffy hoang h~u Hy TlJ.!, che't khong bao lau v~ båo m(>ng rAng ba da bi d9a thånh con mang xa hOi thUi rfft la kh6 sd, nen kh6c 16c xin cMng tim phu'ong giåi cUu. Hoang M ben du CUu bOa thu'<;1ng Chi Cong, m(>t dåc d~o caD tang du'ong thoi . Hoa thu'<;1ng h<;1p tang chUng so~n b(> Lu'ong Hoang Sam, l~p dan tran tl:lng kinh sieu d(> cho hoang h~u thoat kie'p mang d. Nhan dip n~y bOa thu'<;1ng giåi thich ti~n can cua hoang h~u la m(>t con M, s6ng trong ch~u ki~ng trttdc ngoi chua c6. Me'n chu(>ng ne'p s6ng tu hånh d~o duc t~i day, con de' pbat tam thieh nghe tl:lng ni~m va pMt nguy~n m6i ngay trttdc gi<1 cong phu sang se c6 suc gay th~t to danh thuc tang chung. Khong may, trong chUa co chU ti~u bie'ng nhae, brj.c mlnh vl bi tie'ng M lam mfft giffc ngu ngon, nen le n dung que dam che't. Con de' c6 nhi~u eong dUc nen du'<;1C tai sanh lam co gai dyp tuy~t trh, r6i trd thånh hoang h~u du'<;1C vua d~c bi~t sung ai. Tuy nhien, hoang h~u d6i xll' vdi cung nu tan nhh, va do nhii'ng am ånh Mi kie'p de', - y~m tr<;1 tang Sl l~i bi chinh gidi tang Sl h<,li m<,lng, - nen thU gMt tu Sl, pba ho~i vi~e hoång du'ong Ph~t Pbap. Nghi~p quå d6 da du'a ba Mn kie'p mang xa kh6n kh6. ( I ) - De' thånh ngu'<1i. Ngu'oi thanh rlin. Thich nhl! R6i b6ng du'ng Linda cu'oi tUrn lim, ra ve tinh quai hoi Duc: - Xin 16i, Ong c6 tl:lng kinh bu6i sang khong? Duc hoi ng~c nhien vl khong hi~u co gai hOi nhåm ml:lc dich gl, nhu'ng vh thånh th~t trå loi: - Khong co~! Toi bie'ng nbac llim! - Ne'u Ong Wng kinh thl hay cho toi qua! Toi se ra ng Mn day bffm chuong nhåc nhd hang ngay, r6i bie't dau kie'p sau toi ehing thånh m9t ba Vua dyp de! Dm l<1i, Linda cu'oi ngfft, do~n v(>i va chåo tit gia , r6i ch~y ph6ng di mfft d~ng. The' r6i, nhan nhii'ng lUc ch~y th~ dl:lc bu6i chi€u, tmnh thoång Linda ditng l~i liu lo n6i chuy~n . Co be con tre, chuy~n giå tra trong cu(>c doi du'<1ng nhu' mo mit, rna the' gidi thien nhien thl co hi~u bie't sau r(>ng nhu' m(>t nhå båe hge. Kie'n thue v€ hoa eua Linda quå dang phl:le. Khong m(>t loai hoa nao, du lå lo~i t~m thu'<1ng vo danh nho be li ti rna co khong ranh re . Tuy nhien, tu'ong t<;1 nhu' Duc, co dl!.t tr9ng tam nm hi~u nhi~u v~ hu'ong vi hon la mau sAc loe 10yt cua muon hoa . Sd truch phu h<;1p, hån huyen tu'ong dlie, khie'n cho ehång thanh nie n v6n trueh co don hiu qu~nh dam ra thffp thOm mong d<;1i b6ng hlnh giai nhan. The' nhu'ng Duc cu lh qua, da than m~t tro ehuy~n vdi Linda g~n hai tbang tr<1i, rna Due vån mu tit v€ nang. Chang 4ch sl,l' nen c6 nhii'ng vffn d~ Linda tranh ne thl khong c6 tim hi~u, vå chang, Duc c6 cM d(>ng du'<;1c dau . Cm nghe tie'ng n6i, gi9ng eu'oi don tan cua nang, thl Mn via chang bay mfft, nang mu6n lai sang d€ tai nao ciing nu nu xuoi theo. Do d6, Duc cm

43


mang mang hi~u la Linda lai giong mau th6 dan, chiu nhi~u rang bUQc trach nhi~m cua tinh thån bQ Il;lC, va chung sO'ng voi dl;li gia dlnh d cuO'i con duC1ng lang. Di~m d~c bi~t la tuy vui ve voi Duc nhu'ng Linda ll;li kh6ng thich lien Il;lC quen bie't voi båt cu ai, nhåt la ngu'C1i da trång. Vao ngay l~ Tl;l dn, ne'p sO'ng tråm l~ng blnh di cua Duc b6ng bi xao trQn khi gia åmh ngu'C1i cM, nhan dip v~ nha cha me:; h9P m~t hang nam, da tl;lt sang ng6i nha cho thue tham chang. Thång Gusta vo, dua con trai duy nhåt cua h9, tu6i chii:'ng 15, m~t may b~m tr~n, l';li venh vao m~c bQ d6 tac chie'n vån v~n, vo trang nhu linh thU thi~t bång dao gam va sung san. Vita xuO'ng xe thl hån ta da hiing h6 ph6ng nhanh ra sau rii:'ng, la het can quet "djch qulin ". Khach chI htu ll;li c6 ba giC1 rna bai "chitn tTltiJng" sau nha da the ludng tham h';li. Måy b1,li lan dåt bi dåm nat, cay li~u td trO'c g6c, cay cO'i bi cMt pha canh la rdi fl,lng khåp ndi. Duoi chån tuC1ng la xac nat nhit da con chim xanh, va ben gO'c tråc ba, chU s6c cuC1m dang nåm thoi th6p. Hoan canh da t6 ong ben canh phong ll;li cling tan t~. T6 ong bi bån, bi d~p rdi xuO'ng dåt va thanh manh v1,ln, m~t chay nhåy nh1,la tri,'m lån voi xac ong non, nhQng ong ... trong khi dam ong sO'ng s6t quån quit, lan xan trong tuy~t v9ng. Duc d9n de:;p cay la, ch6n xac chim va s6c, nhu'ng ngån ngit chång bie't giai quye't t6 ong cach nao. Chang cling dau lang va tuy~t v9ng nhu chUng, thl dau na lang nao quang ca nhffng con ong non con sO'ng s6t vao s9t rac. Gi6 thu l';lnh buO't, trC1i S1,lp tO'i tMt nhanh. Duc trd vao nha rna giang giang sfru muQn. Nhu'ng lUc nåy Duc mong c6 Linda ben c';lnh d~ tam s1,1' cho vdi n6i b1,1'C d9C trong lang. Vita nho de'n Linda thl da nghe tie'ng chu6ng reo vang. Duc håp tåp md cli'a, r6i sli'ng sC1 truoc m('>t Linda m~t may xanh xao, xay xat, chån tay run råy.Duc cuO'ng quit da nang r6i hOi d6n d~p: - TrC1i di! em lam sao vh Linda? - Em ... tr~t chån te tråy trl,la th6i ... Anh di! me:; em bi tai n';ln Ila dC1i r6i ... , nang kh6c suot muot th~t la the tbam. - Linda! Anh c6 th~ giup gl em kh6ng? Linda låc diiu: - H9 hang em lo m9i d1,1' dam anh a!

vi~c .

H9 kh6ng thich ngu'C1i ll;l

m~t

Kh6c 16c kha lau, b6ng Linda ngång dåu cåt tie'ng: - Luc nay d ngoai em nghe tie'ng ong bay 10';ln Xl;l ll;l lung qua! Linda dang dau lang tang me:; rna vån nho de'n an nguy loa i v~t khie'n Duc v6 cung cam ph1,lc, chang dap: - Thång quy su con 6ng cM nha, n6 bån nat t6 ong. Ong b~ t6 trong luc l';lnh lea nhu the' nåy thl chI bie't quanh quån chC1 che't, cha bie't bay v~ dau? - Sao anh kh6ng tlm phudng CUu chUng?

44

- Anh nghI he't cach r6i! dang

bOl rO'i thl em de'n d6.

- Hay la mlnh thli' tlm cai tMng kh6ng lam cai t6 t';lm d~ gom mo t6 Vl,ln nat con nhU'ng ong con, nhQng sO'ng s6t. NhU'ng con ong lon thåy c6 t6 se quay quiln ll;li, thl may ra giup da chUng phån nao.

-y

kie'n hay qua v~y rna anh kh6ng nghI ra!

The' r6i Duc tuc tO'c ra sau vu'C1n gom mo t6 ong v1,ln v~t cho vao tMng mang vao nha d~t ben trong lo sudi. Dan ong sO'ng s6t t1,1' dQng ua bay theo, bu quanh. NhU'ng con cMm ch';lp cling bie't tlm cach vao nha qua nga O'ng kh6i lo sudi nua. Sau d6, Duc khuåy nuoc dUC1ng, r6i t1,1' hua ngay mai se mua m~t v~ d~ cl;lnh d6 hiiu ong th~ c6 th~ khai thac cåp thC1i lam thuc an cho dam ong con. såp xe'p cho dan ong xong, Duc moi cam thåy nhe:; nhang. Linda cling nhC1 cham chI san s6c båy ong rna mO'i såu tang me:; cling ngu6i ngoai. Sau bie'n cO' thudng dau, co gai ngay thd nhi nhanh ngay nao b6ng trd nen dam chieu xa vång. Net u bu6n khie'n nang tang them phån duyen dang va s1,1' trudng thanh. Linda cling thuC1ng de'n nha Duc, va cling d l';li khuya hdn. Hai ngu'C1i han huyen tam s1,1' du m9i d~ tai, r6i cling k~ c~n ben nhau san s6c båy ong khO'n kh6. Duc vO'n la con nguC1i dUng dån, nhu'ng giin giii than m~t lau ngay voi ngu'C1i con gai dang xuan, thl "flia glin rClm fliu ngay cling ben", nen tlnh ai båt dilu nhen nht1m. D6i khi Duc cling rang de nen cdn them muO'n, nhu'ng cang cO' de nen thl l';li d~ vu'ong vit trong long, r6i thl than hlnh n6ng nang kheu g~i cua Linda cu nhu cMp chC1n truOc m~t. NghI ng~i vån vd, b6ng Duc nho ra la con gai xu nily qua u ph6ng khoang chuy~n tlnh d1,lc, v~y ne'u chang kh6ng m';lnh d';ln chie'm dO';lt than th~ nang, bie't dau ll;li bi che la cu Mn ch~m tie'n. The' r6i Duc am thåm chC1 d~i cd Mi tie'n hanh uoc md cua mlnh. MQt hOrn, me mån nhln lan da trång ngiln cua Linda I6 IQ trong chie'c ao hd c6, cdn sO't d1,lc tlnh bii:'ng d~y thuc gi1,lC Duc cui xuO'ng h6n 6t nang. Linda rong mlnh. Duc thoang nghI dung la nang thu~n tlnh r6i, nen kh6ng con uy ky gl nua, chang 6m choang Linda mttu ehuy~n gO'i ehan. Båt ngC1, Linda x6 nhe:; ehang ra va h6n h~n n6i: - Dii:'ng anh! ChUng mlnh di eMng kh6ng th~ la v~ ch6ng du~c dau anh! Due bang hoang h6i dnh edn me. Chang bie't v~ eh6ng khae bi~t van h6a kh6 c6 h';lnh phUe nen ehua bao giC1 nghI de'n vi~e ke't hOn Linda. Chang ehI them muO'n tlnh d1,le thåp hen, rna ll;li nai ep nang trong khi nang dang dau bu6n tang me:;, k~ ra thl qua t~. Due vO'n t1,1' tr9ng nen cam thåy e1,1'e kY xåu h6 v~ hanh vi eua mlnh, ehang t1,1' hUa kh6ng d~ nhU'ng YnghI xåu xa lang vang nua. Tit d6, Due ngay cang lttu y de'n tu eaeh cua Linda. Chang nh~n thåy nang nhu ml dåm thåm nhu c6 gai

PMp Am Ph~t Bh 2005


phu'dng Bong, ra't h9P v(1i tinh tlnh ehang, nen tlnh yeu ehan th~t båt dh nåy nd. Mua xuan vita trd l~i thl v~n v~t li~n tu'ng birng s6ng d~y . Cay la nay mAm xanh tu'di. Chim keu riu rit va My ong ciing r(m rip di di v~ v~. Linda dåt tay Bue tung tang trong rirng, hai ngu'C1i dirng ehan du'(1i eay phong gia, b6i Mi nh(1 l~i tham eanh mua thu qua. Tha'y thC1i cd thu~n 19i eho vi~e ngo lC1i du hOn, Bue ng9t ngao: - Em eu'ng di! Linda nga dAu nhln Bue, rdm r(1m mt(1e måt, r6i b6ng nhien om eMm la'y ehang, d~t nl,l hOn tren moi. NI,l hOn th~t ngon, ng9t 4m nhu' m~t... khie'n Bue nga't ngay nhu' l~e vaD edn me phieu lang. R6i Bue Id md nghe tie'ng nang th6n thue: - Anh Bue di! em ehl mu6n d ben anh hoai ha! Kh6 n6i em con traeh nhi~m v(1i gi6ng noi eua em anh a! Em phai ra di! Bue e6 gång u (1 len tie'ng ma khong dnh du'ge . Chang ehl mang mang nghe am thanh rh r(> nhu' tie'ng quan di, r6i e6 ke l~ len tie'ng: - Khai båm nu vu'dng! Ba Mn giC1 hoiing d~o, xin nu vu'dng len du'C1ng. -

M~e

ta! Ngu'di lui ra!,

Linda nghiem nghi tra lC1i ngu'C1i l~, do~n hon mai t6e ehang, tho the: - Cam dn anh eUu dan em va eho ta tue mua dong! Xin vInh bi~t! VInh bi~t nhe anh! .. . Bue h6t hoang ehoang måt d~y, b6ng Linda eh~p ehC1n trtt(1e måt b6ng mC1 dh, tan bie'n dAn ... , r6i ehl con hi~n ro hlnh dang eua con ong, con ong dAu dan ma ehang da e6 duyen Mi ng(>i t~i dAm sen song Neches ngay trtt(1e. Con ong lu'9n m(>t vang nhu' tir gia, r6i bay vt1t di, keo thea ca My ong nhu' m(>t doan xe hra dai ngoAn ngoeo den nghit. Bue v(>i va ph6ng eh~y theo, g9i ten nang di (1i, nhu'ng dan ong vh tie'p tl,le bay xa, bay tMt xa, r6i lh lh ma't d~ng . Ngu'C1i di khong hyn ngay tr~ l~i , nhu'ng Bue vh tu'dng ng6ng d9i cM. Khong tin ca måt mlnh, Bue vån hy v9ng Mi ng(> v(1i Linda bång xu'dng bAng thit, ehang truy tAm tham hOi tung tfeh eua nang khåp vu.ng Jamestown, nhu'ng khong m(>t ai nghe n6i gl de'n giang h9 Queen Bee, ciing nhu' ve't tieh eua b(> l~e th6 dan nao. Chang l~i sl,le s~o khåp ndi tlm eho ra dan ong eay phong eilng ehång tha'y tam hdi. Thång ngay nhung nh(1 vo v9ng khie'n Bue sanh ehli'ng mu'9n rtt9u giai sh, r6i lai xe lang thang day d6, eh(1 ehång thie't v~ nha d~ phai tMy l~i da'u ve't eua nhii'ng kY ni~m kh6 quen. M(>t dem, sau khi nMu m~m moi t~i Beaumont, va m~e dh b~n be ngan can, Bue vh khang khang len xe lai di . Bu'(1e ra xe, ehan cam tha'y run, nhu'ng Bue tin tu'dng mlnh vh tinh tao. Hdn m(>t nam nay, ehang da bao lAn nh~u say m~m, ma e6 di~u gl

Ph<1p Am Ph~t Dan 2005

dang tie'e xay ra dau. Bem khuya vång ve, du'C1ng sa tr6ng trdn. Bue len xa 1(> lOE thenh thang m(>t minh, dap lut ga xang, xe V9t nhu' bay. Bue md M nhu' e6 tie'ng ai g9i ten minh, r6i b6ng nghe tie'ng "bl:lp" d kie'ng trtt(1e. Phan li'ng tt,t nhien khie'n Bue giam t6c lt,te, r6i nhln kY tha'y m(>t con ong dang oAn o~i du'(1i eay dn qu~t nu'(1e. Tlnh thu'dng ong e6 hii'u thue gil,le ehang eh~y eMm sat l~, d~u xe eh6 danh eho trttC1ng h9P khån ca'p. Chiing tåt den, tåt may xe, eht,te md eti'a thl ngu'ng l~i. Chang cam tha'y mlnh låm dm ngu mu(>i qua! Con ong ~ gi eilng ehe't r6i, ehang dirng xe, hay lam eaeh nao eilng ehång eUu n6 du'ge. Bang ngh ngir, eh9t Bue tha'y anh den eh6i ehang trtt(1e måt. Nam bay ehie'e xe tir hu'(1ng ngu'9C ehi~u ph6ng sat ben xe ehang. L~ lung qua! Bue nhln qua ben kia du'C1ng, r6i ba't giae run len, S9 die'ng ngu'C1i, t6e tai d1,l'ng dli'ng. Khong bie't say rtt9u nhu' the' nao, ehang da len xa 1(> bAng 16i ra, r6i eu ph6ng xe phom phom tren du'C1ng ngu'ge ehi~u . Ne'u khong nhC1 vo tlnh thu'dng con ong dirng xe l~i , thl ehang da dl,lng xe trt,te di~n tan xae r6i. Bue l~ng le bu'(1e ra ngoai ga con ong khoi qu~t nu'oc mang vaD xe, v~n den nhln kY m~t an nhån. Bue b6ng ru len: "TrOi di! ", r6i kh6c nue nd nhu' m(>t dua tre con. B6 la xae con ong dh dan, tue Linda Queen Bee, d6 la nang. BAng linh cam nao, nang bie't Bue dang lam nguy d~ xa than nhåe nhd ehang dirng xe l~i .

Bue mai tang Linda ben hB Nam song Neches, e~nh rirng sen, r6i rC1i bO Jamestown nhu' eh~y tr6n. Chang v~ Houston tfeh et,te tham gia eae sinh ho~t eua e(>ng d6ng ngu'C1i Vi~t d~ tim quen. Tlnh eC1, trong eong tae giup do hu'(1ng dh d6ng bao m(1i djnh eu', Bue g~p ga Mai, r6i hai ngu'C1i di de'n hOn nhan sau m(>t thC1i gian ngån tim hi~u. Nam ke', thl dua con gai dh long ra dC1i. Tu'dng nh(1 ngu'C1i xu'a, Bue d~t ten con la Ong Thiiy Linh. Be Linh la ngu6n h~nh phUe ng9t ngao eua e~p v9 eMng son. Hai v9 eMng tranh nhau lo lång, san s6e con. Con be Mm rie't thea cha, nhong nheo, voi vInh du thU. Va Bue eilng eu'ng con t(>t bt,te, Mn n6i Mai phai cAn nhAn la ehang eu ehi~u ehu9ng th6i hu' t~t xa'u eua con. Cai g9i la "th6i hu t(# xa'u" d6, ehinh la eai ne't khong thieh ehdi bUp be, m~e quh ao dyp, lån quån trong phOng 6c a'm eung s~eh se, ma ehl thieh ra ngoai trC1i, le le't tren bai co, trii'ng gion v(1i ong bu'(1m, ngåm eay la, hay say dåm ngti'i hu'dng hoa. Bi~m kY l~ la be Linh e6 kha nang d~e bi~t thu hUt loai ong, be d ndi nao thl du'C1ng nhu' nhii'ng con ong eilng mon men tim de'n. Cang l(1n, tinh thieh thien nhien eua be Linh cang tang, nen hang tuh Bue d~u du'a con di de'n eong vien ehdi gion. B~ mirng sinh nht,tt be Linh 5 tu6i. Bue t6 ehue ehuye'n du ngo~n xa t~i eong vien sang Neches, d~ v9 con e6 d!p thu'dng thue du'ge hu'dng sen xu ngu'C1i. Chu'a de'n eong vien rna be Linh da mirng reD nhu' trd v~ ndi quen bie't, em lan xan n6i eu'C1i ehl ehO huyen thuyen ra ehi~u thieh thU. Bue tim cM d~u xe, be Linh khong ehiu d d6, ma nAng n~e ehl v~ hu'(1ng bC1 song ben kia. The' la Bue thue

45


thuy~n may ph6ng thAng Mn rirng sen. Cånh xu'a khong måy d6i thay . Sen banh tntang r('mg hdn, chen chUc hon, nhu'ng l~i du'9m ve tan t~ tieu di~u bdi thOi tie't thåt thu'<'1ng. Be Linh mirng ra reD vang. Em v6c nu'oc thå tren chie'c la xanh trdn tr9t, man me dai sen, tang tiu tirng bUp con con. He't ngifm d6a hoa nåy, em l~i doi cha Mng di ngifm hoa khac, khong bie't chan. Mai v6n khong thich h9P voi thU sinh ho~t ngoai tr<'1i, nhu'ng cånh dåm sen c6 cai gl g9i Mn Mt nu'oc thån yeu, khie'n nang vita nao nuc, vita Mi Mi nhung nho. Nang thO the: "Minh chju kh6 hai gudng IMt nhdu dem vi chia cha bq.n be mOn quo. que hUdng låy Ihdo! anh nM!".

Thlnh llnh c6 tie'ng het to: "E! Il;I.i da vang! len day!". Buc git1t mlnh, nhln len b<'1 thåy mC,'lt ten caD lOn, m~t tret son mau vAn v~n, an m~c theo 16i linh tac chie'n rirng r~m, vo trang bång dao gam va sung ngån. Hån cWa sung ra l~nh v9 cMng Buc len b<'1, va h9 danh nu nu tuan theo. Ten con d6 c6 net quen quen, nghI mai, Buc moi gi1;ll mlnh nh~n di~n hån chinh la thång Gustavo ng6 ngao con ngu'<'1i chu nha ngay tntoc. Nho de'n Hnh Hnh hung hån, ac dC,'lc cua y rna Buc rong mlnh. Hån båt Buc nåm xåp xu6ng Mt, hai tay up len gay. Hån tr6i Mai VaD thån cay, do~n tr6i thUc ke chan va tay chang sie't l~i voi nhau tMt dau don, da cho nåm nghieng mC,'lt ben. Sau d6, hån moi thung dung h,lc 19i låy he't ti~n b~c, nu trang va cå the Hn d~ng nua . Båy gi <'1, ten con d6 trirng måt dåo mC,'lt vong nhln cac n~n nhan, nhu' såp an tu'oi nu6t s6ng h9. V<'1n m6i xong, hån moi l~nh lung låy daa gam cMm råi r~ch lu'ng Buc tirng nhat mC,'lt. Lu'<Ji daa ben ng6t, r<'1n r9n, dau rat thåu xu'dng, rna trong the' bi tr6i thUc ke khong nhuc nmch du'9c, Buc cW con c6 cach keu gao thåm thie't. Hån cu'<'1i hang håc khoai cm, låy cat tåp VaD ve't thu'dng cho Buc oån oi,!.i dau don hon nua. Sau d6, hån tit tit xay qua Mai, xe to~t ao nang, lie'c dao d9a n~t. Hån cu'<'1i ho h6 thu'dng thuc n6i khie'p dåm cua n~n nhan, r6i moi thong thå r~ch vai lån dao tren ngu'c naug. Mai dåy d~a, ren ri, keu la ... thl y caug hå he khoai tra. Hån l~i ch~p be Linh. Buc nan ni xin hån hanh h~ mlnh va tha con, nhu'ng Wi van nai du'<'1ng nhu' cW khie'n thu Hnh hån them soi s~c rna thoi . Hån hiing h6 dd hOng be Linh, dm dao nhu' dinh xi en ngang h9ng, khie'n con be kinh hoang hoat rni~ng la, rna nhu' bi nghf(n ngao chång chUt am vang. Trong hoan cånh tuy~t v9ng d6, b6ng nhien, mC,'lt My ong dC,'lc den ngh!t tit dau bay de'n. Båy ong båt ng<'1 bu Idn gå hung d6, hån keu thet nhu' heo bi th9c huye't, n6 sung vang tr<'1i, ch~y th~c m~ng, r6i ph6ng nhao xu6ng nu'oc chlm lim. Trong khoånh khåc dan ong quay l~i , Buc lo ng~i chung se tån cong gia dlnh mlnh, ng<'1 dau båy ong vh vii quanh be Linh, bay theo mQt du'<'1ng 16i nh!p nhilng nhu' vii di~u chao mitng. Be Linh ding v~y, em nhu' trong tr~ng thai xuåt thh, xoay quanh mua may nhUn nh~y voi chUng.

46

Sau khi dan ong keo nhau di, be Linh trd l~i tlnh tr~ng blnh thu'<'1ng . Buc li~n cW dh con 1u'9m dao gam cua ten con d6 rot l~i, cåt day tr6i, r6i tuc t6c du'a gia dlnh trd v~ cong vien, baD cho dnh sat nC,'li V~ . Cå nha du'9C chuy~n khån cåp Mn b~nh vi~n d~ san s6c nhii'ng ve't thu'ong tuy khong nguy hi~m de'n Hnh m~ng, nhu'ng ciing dau ddn vo ngån. Ba ngay sau dnh sat Mn bao tin då Hm thåy tu thi day d~c ve't ong d6t eua ten con d6 n6i l~nh b~nh tren song. H9 to ve vo cung ng~c nhien VI khong hi~u n6i nguyen nhan nao då khie'n loai ong l~i ch9n dung gå con d6 M cW tån cong ten nåy rna thOi . C6 le h9 se ngi,!.c nhien hon nua, ne'u h9 chung kie'n du'9C di~u mua loai ong ciing nhu' tie'ng het tåt nghf(n eua be Linh. Tie'ng het åy, Bue tin tu'dng nhu' la mC,'lt thu sieu am tu'ong Ung voi loa i ong, rna be Linh, trong con khung khie'p ti~m thUc då tl,l' dC,'lng tlm ve voi ti~n than ong chUa, d~ dC,'lt ngC,'lt phat ra hh keu g9i d6ng lo~i de'n cUu nguy kip thOi"! Thang 12. 1990

Ghi cM: Theo Thu'9ng T9a Tn Quang trong pMn ti~u d~n bC,'l Lu'ong Hoang Sam thl Lu'ong Vo Be' khi h~ chie'u tWnh du so~n sam då ghi ro m~c dich la VI dan VI nu'dc, cM khong c6 khoång nao nhåe de'n ba Hy Th! cå. Do d6, truy~n thuye't rång hoang h~u la nguyen nhan cua vi~c so~n sam, ding nhu' nhii'ng ehuy~n huyen ho~c v~ tien nhan, h~u kie'p cua ba c6 le cW la ehuy~n hI'dng tu'9ng cua ngu'<'1i d<'1i sau rna thOi . (l)

(2)

Truy~n ngån "Di~u mua ladi ang" hi~n nhien la

chuy~n lieu trai huyen ho~c, tuy nhien chuy~n hoang

du'<'1ng d6 då du'9C g9i y tit mC,'lt chuy~n c6 ve tMt dang tren bao Weekly News, t6m 1u'9C nhu' sau: Gia dlnh cua anh Jose Villareal, g6m v9 Maria va 2 con: b6n va tam tu6i dang vui hu'dng picnic c~nh b<'1 song Menaro, gån Portobelo, Panama thl c6 ten con d6 ten Gustavo Trelles, vo trang sung l~e va daa gam, uy hie'p h9. Ten con d6 cC,'lt dan ba va tre con VaD than ca y, tr6i thUc ke ngu'<'1i ch6ng, vo vet ti~n b~c, nu trang, r6i hanh h~ hai v9 cMng bång cach dung dao r~ch nat thån th~ h9. Khi Y vita d~nh hanh hi,!. Mn 2 dua tre con, thl b6ng c6 båy ong dC,'lc bay Mn d6t y cho de'n che't. Båy ong vh tie'p t~c vån vii d d6 hAng nua gi<'1 moi bay di, nhu'ng khong he d~ng ch~m ehi Mn gia dlnh n~n nhån. O

Trudc nhl1ng kh6 ni;lll ... thl con dttong khai rnd tri tu~, tht!c hi~n tir bi, s6ng vdi th~ nguy~n cUu kh6 cho rnlnh va ngttoi cua dC;lO Ph~t chl1c chl1n la rnQt giåi phap ki€n hi~u cho que httdng Vi~t Nam va toan the nhan IOC;li ....

PMp Am Ph~ t Dan 2005


(tie'p theo Phap

Am Xuan At Di)u 2005 - phån ke't thuc)

Chi~u nay Thao ciing vai ngu'oi khac c6 bua ti~c nho de' d6n m(>t anh bi;ln ciIng tau til' Roa Ky sang thlim. Bi;ln be dang huyen thuyen thl di~n thoi;li reo len nho nho. Thao md ra nghe: - A lo?

qua. Sao khong v~ nM nghl? Til' ngay dl du'<;1ng lily nhau, hOrn nay du'<;1ng moi dm li;li tay chåu. Sao du'<;1ng h~p hbi chi v~y? tri;li ty ni;ln, trong nha chl c6 2 ngu'oi, rna du'<;1ng cling khong h~ ngo toi chåu. Le ra chau phai h~n du'<;1ng låm. Nhu'ng cang h~n thl cang thu'dng.

Tie'ng cua dua con gai dang d nha: - Ba! Ba v~ li~n di! Chi Chiiu lam con s<;1 qua.

Bay gio du'<;1ng ng6i day. Yen l~ng say ngd . Chåu khong doi hOi gl nua. ft ra du'<;1ng cling då co nghI de'n chåu. Nhu'ng cai gl d6 khie'n cho du'<;1ng khong the' di xa hdn. Cam dn du'<;1ng. Le ra til' lau chåu phåi hie'u rllng, nen bllng long voi nhii'ng gl dang c6, va dii'ng u'oc md mong mu(>i. Nhii'ng cai dang c6, m9t ngay d6 se khong con. Ne'u khong tran tr9ng thl su6t doi ching co gl de' tI! cho mlnh ca.

Thåo lu6ng cu6ng: - Chi lam sao? - Chi Chiiu tr<;1n måt, mioc mie'ng trao ra. GM låm. - Ba v~ li~n. Anh cup di~n thoi;li, h6i hå kie'u til' m9i ngu'oi. Tren du'ong ra xe, Thao di~n cho trung tam cilp cUu. Ry v9ng båc Sl se Mn 14p. Anh phOng doan, c61e Chåu qua kfch d(>ng nen mu6n ke't thUc cu(>c doi bllng nhi~u vien thu5c cam. 000

Chau dnh d~y. Dau n~ng nhu' deo da. Canh v~t lo mo khong ro r~t. Toan thiin ra roi. Ru(>t gan dau don de'n dng cl!c nhu' co ai dm dao cåt ra tii'ng dOi;ln. Ng(>t ngi;lt kh6 tM. M6i tan lily hdi, nang li;li c6 cam giac non mua, khie'n ru(>t thåt li;li dau bu6t Mn t~n 6c. Nang c6 Mi tu'dng li;li xem mlnh dang d dau. 30 vien Paracet du'<;1c u6ng voi m(>t ly nu'oc li;lnh kh6ng 16. Nhi~u nu'oc qua, nang da 6i ra he't m9t it. R6i dh 6c quay cu6ng. Con Ki~u kh6c 16c. Tie'ng coi cUu thu'dng Yling ving. Sau ding chl lå nhii'ng cam giac dau don khong the' djnh nghIa.

es

Du'<;1ng bie't khong, khi chie'c thuy~n vu'<;1t bien da mlnh vu'<;1t qua bao nhieu bao t6, chung ta da de'n du'<;1c be'n bo tI! do. Nhu'ng long cua chåu m(>t cdn Mo moi li;li båt dh n6i d~y. M6i ngay nhln thå'y du'<;1ng ra vao, dau don kh6 sd Mi dl chåu khong con; m6i bu6i sang thily du'<;1ng di lu'<;1m tan thu5c hUt cho qua cdn ghi~n; m6i chi~u mu'a nhln du'<;1ng ng6i u ru du'oi g5c xoai ti~m ca pM Ty Ni;ln nghe 16m nhung bai nhi;lc que hu'dng, long chåu khong chl x6t xa, ma con My len m(>t tM tlnh quai li;l. Nhu'ng chåu li;li phai chie'n dilu voi cmnh mlnh d~ d~p tåt cai tinh cam ily, VI n6 khong du'<;1C phep hi~n hii'u. Du'<;1ng di, con chim tren canh con du'<;1c tI! do bay nhay co doi . Sao chåu ching the' bay to dnh cam cua mlnh voi ngu'oi mlnh thu'dng, ha du'<;1ng? Gio chåu nllm day. Tu tban chu'a mu6n båt di. Chau moi hi~u ra rling long du'<;1ng khong hin chai da nhu' chåu

nghI. Cam dn Troi chau nua.

Ph~t.

Til' nay mong du'<;1ng dil'ng bo

The' la mlnh chu'a che't ·du'<;1c. Nh~n djnh dh tien cua Chau nhu' v~y. Doi båt nang phåi con s6ng de' chiu tMm bao n6i dau kh6 nua? Toan la nhii'ng milt mat. Cha m~ che't tren du'ong vu'<;1t bien. Khi tru'dng thanh thl khong lily du'<;1C ngu'oi mlnh yeu. Luc da c6 gia dlnh thl ch6ng con d~u che't ca. Cu(>c s6ng Mi voi nang qua la vo vj, ne'u kh6ng mu6n noi la tan nhån.

D9t nhien cdn ho til' dau keo de'n lam Chau s~c s1J.a. Thao th6'c giilc, cåt dm dong tu' tu'dng pMc ti;lP ndi nang. Thily Chau da dnh, anh mil'ng mu6n khoc. Gi9ng noi khong dilu du'<;1C sI! xuc d(>ng: - Tinh li;li di Chiiu! Chåu lam du'<;1ng s<;1 qua, Chau di . Lo chau c6 m~nh h~ nao, du'<;1ng lam sao .. . lam sao .. .

Cha u md måt nhln quanh. Cånh v~t lo mo. Co le då v~ dem. Nang cam giac du'<;1C ban tay mlnh co ai nåm lily. M(>t ngu'oi dan ong nga dh trong chie'c ghe' dl!a d~t sat ben giu'ong. Dang ve m~t moi. Du'<;1ng di! Du'<;1ng m~t

Anh khong noi du'<;1c nua. C6 h9ng day u nhii'ng thu'dng xot, lo au cMng chilt. Thao gd kie'ng, lily tay cMm nu'oc måt. Til' ngay Mn Na Uy, hOrn nay Chåu moi thily anh khoc.

ph.4p

Am Ph~t Elan 2005

47


Nang thåo chVP du'Ong khi, kh6 nh<,>c n6i voi Thåo: - Du'<.1ng di'tng kh6c. Chau con s6ng rna. Thåo vån giu tay Chau, n6i nhu' nai ni: - Du hoan cånh ra sao, chau dIng phåi c6 gång rna s6ng. Chåu khe låc dAu: - NhU'ng s6ng d€ lam gl? S6ng voi ai båy gio, hC1 du'<.1ng? Nhii'ng ngu'oi than yeu d~u Mn lu'<.1t bo chåu ra di. Thåo nghe tim nh6i dau. Ngu'oi con gåi vån måi åm vao cu(k doi anh. Kien tri. Dai ding. Thåo phåi lien tvc chie'n dåu d€ xua du6i tlnh cåm d~ thu'dng åy. Um luc m~t moi, anh mu6n xuoi tay bo cu<)c. M<,>i thu b6ng trC1 nen d~ ch!u l~ lung. Anh bie't mlnh såp ngå gI,lC.

Ng6i d6, r6i ngåm nghI cu<)c doi mlnh trang måy nam qua. Thåo mu6n xuoi tay bO m~c cho d!nh m~nh du'a dåy de'n dau dIng du'<.1c. Bie't dau d6 lå s6 kie'p! NhU'ng anh l~i e rAng ngay nao d6 Quy se v~ tim Chau. The' nen, truoc måt la t~o ni~m tin cho Chåu hy v<,>ng d€ s6ng. Thåo gi~t mlnh dnh giåc. C6 ngu'oi vira lay anh d~y. Anh thåY mlnh vån con ng6i cha C1 ngoai hanh lang b!nh vi~n . M<)t ngu'oi trang chie'c åo blue trAng, c6 mang phone khåm b!nh, c6 le la båc Sl, n6i voi Thåo: - Co åy då qua cdn nguy hi€m. ChUng toi då bdm he't thu6c ra ngoai. Hi~n con me man. Anh c6 th€ vao tham. NhU'ng di'tng lay co åy dh.D

- M<)t ngay nao d6 gia dlnh cua chåu se trC1 v~ doan tv .

Het - True Thu

Nu'Oc måt Chåu trao ra . - Du'<.1ng nghI nhu' v~y

th~t

sao?

- Con s6ng la con hy v<,>ng. Chåu b~t len kh6c: - N6i ra chåc du'<.1ng khong tin. Chåu då g~p thAng Vinh, thång Sang. NhU'ng anh Quy thl khong. Thåo råt l~ lung, cho rAng Chau dang khung hoång tinh tMn tr~m tr<,>ng. - G~p C1 dau? H6i nao? - Luc nåy, khi ngåm thu5c ... H6n v~t vo våt WC1ng tim ch6ng, tim con. Ch<.1t nghe tie'ng g<,>i quen thu<)c, chau thåy thång Vinh, thång Sang mlnh måy u'ot d~m, xanh d<.1t nhu' lå chu6i. ChUng than d6i va l~nh låm VI khong ai cho an u6ng. Chåu hOi anh Quy dau. ChUng båo ånh con s6ng, nhU'ng phåi thåt l~c m<)t thoi gian. Chåu thu'dng con quå, mu6n de'n om chUng, thl b! ai d6 d~p vao bvng te nhao dau don. Chirng hoan h6n thl bie't la nha thu'dng då bdm ru<)t CUu s6ng mlnh. Thåo n6i gai 6c d~y mlnh. NhU'ng vån c6 an ui: - C6 le chå u nho con quå nen sinh ra åo tu'C1ng nhu' v~ y. Chåu kh6c du d<)i hdn: - Khong phåi dau du'<.1ng di. Cbau bie't chåc la chUng n6 då che't r6i. Tvi n6 d6i va l~nh låm. Lam m~ nhu' cbau tMt la tan nhån. Tie'ng kh6c dan ba Vi~t Nam giua khuya nghe ro m6n m<)t trang nha thu'dng. Thåo dåm cå quye't rAng tren the' gian n~y khong m<)t thu am thanh nao c6 th€ mang ra d€ sånh voi tie'ng nuc nC1 bi ai d6 . Nghe nhu' mu6n va cå l6ng ngl,l'c. Xoåy vao t~n ti'tng te' håo cua cd th€. Nen du b!t tay nhåm måt, tie'ng kh6c 16c åy vån co th€ tir trong long con ngu'oi di trC1 ra ngoai . Co y tå vao phong khuyen Thåo nen d€ cho Chåu yen nghl . Anh l~ng le di xu6ng bai d~u xe. Då quå m<)t gio khuya . St! m~t moi cå ngay d6n xu6ng thån th€, loi keo anh l~i bang ghe' g~n dåy . 48

dtic1i dåi sen long lanh su'dng som blnh rninh, mi'tng ngay Ph~t Dån gi6 lanh ngåt hu'dng. b~c d~i giåc, då mC1 du'ong, quang rninh chån ly lam gu'dng cho doi. chUng sinh trong bi€n luan h6i, nghi~p sau chu'ong n~ng chdi vdi tne mo. be tir CUu d<) nguy cd, cho ngu'oi hu'ong thi~n Mn bo an nhien. lH PMt t6 dång d~i hi~n, chUng con quy trUoc dai sen nguy~n du. du xin b6n bi€n, nam chåu, d~o vang sång to nhi~m m~u the' gian. troi menh mang ... gi6 chien dan, mi'tng mua Khånh Dån hån hoan muon nha. nam mo Mn su' Thich Ca, tlnh thu'dng th€ hi~n an hoa nhan si~. O

hill vong chi~u nay trong nång tha phu'dng, ch<.1t nghe am hu'C1ng gi6 que hu'dng mlnh. cay da, be'n cu, rnie'u dlnh, nhC1n nhd nhii'ng bu'oc chån xinh du'ong lang. ta gio thanh ke lang thang, chi~u hm vong nho x6m lang tban yeu. loi thu'dng thoi gC1i gi6 chi~u, gi6 di! cM he't thu'dng yeu nay v~. du'ong trh ai l~c be'n me, rieng ta h6n vån m<)ng v~ que xu'a. O

pMp Am Ph~t ElaD 2005


chiic ao bac mau • Thkh ThOng

Ly

Mua he thång tu', khi h~u ndi nay th~t la khåe nghi~t nhu' mu6n thieu Mt ta't eå nhii'ng lo~i co eay, hoa la xanh tu'di t~i Thanh d!a nay. Hie'm tha'y m('>t b6ng ngu'oi qua l~i ben du'ong, thlnh thoång ehl e6 vai con eh6 ritng len loi eh~y du'di nhii'ng blli co tranh du'(,1e nhul)m nång ml)t mau vang anh va eå nhii'ng cM nai rlrng eh~y loanh quanh ben nhii'ng d6ng co kh6 ehåy M kie'm an. Thoang xa xa sau nhii'ng bl:1i tre dU'ng trd tr9i du'di anh nling gay gåt, ml)t hlnh dang eua ngoi Gia lam da hi~n ra, Il) ve uy nghiem, nhu'ng dåy e6 kinh. Nhii'ng bay ehim tit phu'dng xa l~i keo v~ n6p du'di nhii'ng hang eay xung quanh ChUa di mong thoat khoi anh nång m~t troi m6i ngay ml)t hitng hl!e, cMi chang rat ca m~t ngu'oi. Ndi ng6i Gia lam nay, ngay ngay cM Sa di Tu~ Vi~n va TM y da cM thu'ong dU'ng ben me ritng di tr6ng coi ml)t d6i chim H6ng h~c dang xa y t6 a'm du'di canh d6ng hoang. Vdi cåi 6ng dom trong tay rna TMy cM cho cach day kha lau, cM Tu~ Vi~n dU'ng nglim nhln doi chim H6ng h~c va nhii'ng cånh v~t xung quanh ml)t cach d~ dang. CM Tu~ Vi~n ra't thich va luon xem n6 nhu' ml)t bao v~t quy nha't trong cul)c doi cua cM. CM da giu gin n6 dt kY lu'Ong va m6i ngay cM da lau s~ch tUng h~t bl:1i hay c<;mg eat tren n6. M6i khi du'(,1c TMy dh di dau, cM Tu~ Vi~n cling d~u mang n6 theo ben mlnh, nho n6 rna cM Tu~ Vi~n da san s6c d6i H6ng h~c he't ngay nay

Ph~p

Am Ph~t Elan 2005

qua thång n9. CM da yeu thu'dng va lu6n xem n6 nhu' ml)t ngu'oi b~n. Tit ngoi Gia lam cach x6m lang khoång dl) nam ho~c sau dy s6, nen cånh tri d day tMt la yen t!nh va tråm l~ng. Trong ngoi ChUa chl c6 hai TMy tro sdm hOrn rau mu6i, nhu'ng cM Tu~ Vi~n cåm tha'y ra't an vui vdi cul)c s6ng cua ngu'oi dt ai ly gia. CM Tu~ Vi~n con e6 eå chie'c ao b~c mau rna ngay ngay cM thu'ong m~c m6i khi di Mt kY ndi nao. CM cu'ng quy chie'c ao a'y låm. Chinh chie'c åo nay da theo cM Tu~ Vi~n su6t eå doi tu, tit thång na y qua nam n9, he't h~ sang thu rna n6 vån khong hu'rach. CM Tu~ Vi~n nam nay chl dl) 15 ho~c 16 tu6i, nhu'ng cM c6 ve ra't dInh d~e, khoi ngo va con e6 cha't hi~n tit luon lu6n hi~n tren net m~t. CM da xa cach gia dlnh theo TMy h9C d~o khi cM vita tron 10 tu6i. Gia dlnh eua cM ra't ngheo, nåm t~i ml)t ng6i lang gån biin. Trong gia dlnh, cM la ngu'oi con thU tu'. Ba My ra't thu'dng yeu cM, VI bån tånh hi~n lanh, lai c6 hie'u vdi BO' My va thu'dng me'n dum b9C eac anh em cua cM. Nhu'ng tit khi cM Tu~ Vi~n bu'de chån ra di Mn xu ngu'oi, cånh nha cM trd nen vling l~ng, VI thie'u di gi9ng n6i, tie'ng cu'oi eua cM. Nhd l~i nhii'ng ngay cM tit gia BO' My ra di, Ba My cM du ra't thu'dng me'n cM, nhu'ng cO' gu'(,1ng cu'oi, lau hang nu'dc måt di ti~n bi~t cM di. Con cM thl b!n r!n c6i dåu l~y tit bi~t BO' My va anh em. Bao ngay thång troi qua du'(,1c s6ng gån Thåy ben ng6i Gia lam nay, cM Tu~ Vi~n da quen dån 16i s6ng d~o h~nh cua ngu'oi xua't gia, tit tit nhii'ng kY ni~m v~ mai a'm gia dlnh, the' tl:1c da phai mo trong tri ue cua cM. CM Tu~ Vi~n bay gio da thl!c sl! trd thanh ml)t cM Sa di ph~m h~nh vdi ehie'c ao b~c mau tren ngu'oi. TMy cM, Ngu'oi ra't thu'dng me'n cM. Ndi mai Gia lam xa x6i, m6i ngay cM Tu~ Vi~n ehl bie't lam b~n vdi n6i ritng, cay co va ehim thu, nhu'ng tam Mn cM luon eåm tha'y thanh thoat, vl the' nen it bao gio cM cåm tMy bu6n hay nhd que hu'dng cua cM. TMy cM ra't lo lång m6i khi ngu'oi di xa di lo c6ng tae Ph~t sl!. Tit ngay cM Tu~ Vi~n bu'dc ehån de'n ngoi Gia lam nay, Thåy cM, Ngu'oi luon lu6n kem sat ben c~nh cM, vl s(,1 rhg vdi bån tanh b6ng bl)t, tMt tha va cha't phåt cua cM d~ b! inua ehul)e bdi nhii'ng h9n tre d6ng trang lua hay nhii'ng ngu'oi vdi tam khong t6t. Cu vao m6i bu6i sang, khi m~t troi vita 16 r~ng, TMy cua cM Tu~ Vi~n thu'ong dh cM len nglim anh blnh minh d t~n chån troi. Xaxa t~n ben kia d6i la nhii'ng day n6i tuye't trång xoa Hy Ma hUng vI, du'(,1c phån ehie'u ml)t mau vang r1!e sang Mi ånh nling bu6i sång tMt ll)ng låy. Ngu'oi thu'ong t~p cho cM Tu~ Vi~n cåch s6ng M hoa nh~p vdi thien nhien nhåm t~o eho tam h6n ml)t sl! an l~c. CM Tu~ Vi~n thich låm. Yl thud thie'u thoi, cM xua't thån tit ml)t gia åmh ngheo kh6. Cha My cM phåi lo tUng di an, eai m~c, nen cM khong du'(,1e may mlin di thu'dng thue va s6ng thå h6n vao cånh thien nhien nhu' bay giO. C6 lån, Thåy cM Tu~ Vi~n, Ngu'oi da d~y cM rling:

49


- Khi con ngåm nhln cånh v~t, thien nhien, troi xanh may la, con phåi nhln ehung bhg doi måt trong lanh va thudng yeu. Con phåi thudng yeu tåt eå m9i loai nhu thudng yeu ndi ehinh bån thån con. Tuy nhung eånh v~t khong co y thue nhu con nguoi, nhu'ng d eMng luon co m9t linh thudng va m9t mai åm gia dinh. Nhln eMng, con phåi nhln bhg tåt eå tam h6n va bhg Sl,l' thudng yeu eua con, thl con mdi co th~ eåm nh~n dU<;1e m9i eånh v~t xung quanh con tMt d~p va Mn nhien, trong sang. Mu6n dU<;1e nhu the', tam eua con phåi th~t blnh thån va lång d9ng. Thåy thuong giao cM Tu~ Vi~n nhifug eong vi~e trong tftm khå nang eua cM, nhu hUdng dang hay ehåm soe nhii'ng vuon hoa trong khuong vien Chua. VI ehl co hai TMy tro trong eånh t6i lli'a tåt den, nen cM thuong ehåm nom quan xuye'n m91 vi~e trong ehiia m6i khi Thfty cM di vång. Thfty eua cM Tu~ Vi~n, nam nay Nguoi d9 tu6i kha eao, nen sue khoe eua Nguoi co pMn suy giåm råt nhi~u. Nguoi ciing ehl co duy nhåt m9t ehie'e ao mau da, rna da 30 nam nay, no vån luon sat eanh ben Nguoi. Vdi thoi gian nam tbang, dån dftn tu mau da no da bie'n thanh mau trång b~e. Nhln thåy Thfty mlnh nhu v~y, nen cM Tu~ Vi~n it co bao gio dam xai phi, lam tieu hao de'n d6 v~t da Chiia. M6i ngay, vdi eai 6ng dom trong tay, ehu Tu~ Vi~n thuong eh~y ra khoi eong vien Chua d~ ngåm nhin doi H6ng h~e dang san soe eho hai con eua mlnh. Khi nhln thåy mai åm gia dinh da eMng h~nh pMe, cM Tu~ Vi~n thuong dung euoi m9t mlnh nhu hoa vdi ni~m vui eua H~e. CM luon luon ao ude doi H6ng h~e kia se mai mai dUQe h~nh pMe dai lau rna khong bi h~i bdi nhii'ng lo~i ngu'oi vo tam hay nhung con v~t hung du. Thåy cM Tu~ Vi~n, Nguoi ciing råt yeu thudng tM v~t, d~e bi~t la lo~i H6ng h~e quy hie'm nay . Lien quan v~ eau ehuy~n eua doi ehim H6ng h~e rna ehu da nghe dUQe tu Thfty ehu, Nguoi thuong hay k~ eho m9t s6 PMt tli' tu phudng xa de'n tham Chua nhu sau: - Thuong thl lo~i ehim nay, ehung råt thuy ehung va thuong giup do lån nhau, ehung ehl de co hai trong . Nhu'ng m6i lån åp trong, thlnh thoång con H~e tr6ng thuong åp the' eho con mai, d~ eho con H~e mai di kie'm m6i. Khi nude thuy tri~u dang eao, con H~e tr6ng da tlm tung e9ng rdm M nang 6 len eao, de'n khi nao rna nude khong th~ ng~p tdi . Ne'u nhu ehång may , m9t trong hai con ehe't, thl con H~e kia se la khoe thåm thie't m9t thoi gian khong lau se ehe't theo ... Chu Tu~ Vi~n råt thieh d€ Bing nghe Nguoi k~ eau ehuy~n nay låm. Vao m9t bua n9, Thfty eua cM Tu~ Vi~n, Nguoi phåi b~n di lo eong vi~e Ph~t sl,l' khoång dam mudi ngay, nhu'ng Nguoi råt lo lång v~ sl,l' an toan da doi ehim H~e eling nhu khong an tam måy v~ nguoi hge tro eua

50

Nguoi. Ngu'oi da g9i cM Tu~ Vi~n de'n va can d~n cM råt kY lu'Ong rhg: - Khi TMy di r6i, con phåi nM m6i ngay thuong xuyen ra ngoai d6ng eanh ehitng ehim H~e va eham nom Chiia, ben trong eling nhu ben ngoai, dung bao gio theo eMng b~n ham ehdi d~ nguoi l~ hay thu du de'n uy hie'p hay tån eong ehim H~e . Chinh VI v~y rna cM Sa di Tu~ Vi~n ngay dem råt lo lång v~ sl,l' an toan eua doi ehim H~e dang thudng nay, VI cM Tu~ Vi~n da hUa vdi Thfty mlnh trude khi Ngu'oi ra di . Cu m6i bu6i sang sau thoi eong phu xong, cM Tuc$ Vi~n thuong quen eå di~m tam sang, eh~y li~n ra ngoai d6ng hudng v~ phia doi ehim H~e d~ eanh ehung. DU'ng xa xa, cM eu ehiim ehiim luon nhln thång v~ 6 ehim H~e . Doi khi, cM Tu~ Vi~n thuong ehåp tay theo ki~u bup sen VaD long ngl,l'e eua ehu d~ du nguy~n eho mai åm gia dlnh eua H~e luon luon dUQe blnh an de'n khi Thfty ehu trd v~. Caeh ngoi Gia lam khong xa låm, l~i co m9t gia dlnh hang xom, h9 thuge dong h9 Thieh Ca thud xua con sot l~i t~i xu Nepal. Ong ba co duy nhåt m9t ngu'oi con trai , d9 tu6i bång cM Tu~ Vi~n . Ten ehu la Govinda, b~n ehdi råt thån vdi cM Sa di Tu~ Vi~n, VI hai cM råt hQp nhau v~ tanh tlnh eling nhu ca tinh. Thlnh thoång, ehu Govinda lua dan trau di ehan, cM thuong ghe l~i Chua d~ tham Thfty eling nhu cM Tu~ Vi~n. M9t horn n9 sau khi thå dan trau eho an co t~n tit d me rong gftn con song ndi rna thud xua giong h9 Thieh Ca da bi sat h~i bdi hai b9 tge da tranh nhau eting m9t dong nude . Sau do, ehu Govinda da eh~y thång Mn Chtia M tham cM Tu~ Vi~n, nhu'ng tlm mai rna khong thåy b~n mlnh dau eå! Chu Govinda V9i vang eh~y ngay ra eanh d6ng ndi hai ehu H~e dang sinh s6ng. B6ng nhien, cM da g~p cM Tu~ Vi~n dang ngåm nghia trong 6ng dom v~ hudng doi ehim H~e. Vui mitng qua! CM da g9i to: - CM Tu~ Vi~n di I CM Tu~ Vi~n nghe tie'ng nguoi g9i ten mlnh li~n gilJ'l mlnh quay l~i, thi da thåy b~n minh dang dU'ng sau lu'ng. Chu Tu~ Vi~n VI sQ nhung ehim H~e hoång h6t bay di . CM li~n dua tay ra hi~u eho b~n mlnh im l~ng . Hi€u y ehu Tu~ Vi~n, cM Govinda lam thinh nh~ nhang tu tu bude tdi ng6i ben e~nh b~n. Hai cM eting nhau the o d6i mai åm eua gia dinh ehim H~e trong say me va thieh thu. Troi da båt dåu nga bong v~ ehi~u rna hai cM vån con mai me ehåm nom ehim H~e . B6ng dau tu dång xa co tie'ng ehim H~e keu la inh oi, lam nao d9ng eå m9t Yting. Hai cM lung tung, vi khong bie't ehuy~n gl da xåy ra ndi ehim H~e. Cae cM ru nhau eh~y dåo quanh m9t vong gftn sat ehim H~e d€ quan sat. O! thl hoa ra, m9t cM rån th~t to dang rlnh r~p nhu mu6n tån eong va uy hie'p mai åm gia dlnh ehim H~e . Trong th~t qua t9i

Ph~p

Am Ph~t Dan 2005


nghi~p! Chung vita mu6n bay di, nhu'ng vita mu6n O l~i

d~ bao v~ eho hai con eua mlnh. 6i! loai v~t, tlnh m~

con eMng ehång khae ehi con nguoi, VI con mlnh rna sÅn sang eMi thay d~ bao v~ sl;!' an toan eho con. Hai cM nhln tha'y eanh tlt<;1ng nhu v~y, cam dl.)ng nhu mu6n kh6e. Lue d6, cM Sa di Tu~ Vi~n VI nhdl~i loi d~n da Thiiy mlnh truoe khi Nguoi ra di , nen cM cam tha'y b6i r6i va hoång h6t, kh6ng bie't lam gl d~ e6 th~ du6i cM rån a'y di . Ne'u nhu lo H6ng h~e kia e6 b~ nao, ehåe eMn ehu Tu~ Vi~n se bi ThAy cM ph~t n~ng. Trong lue, tam tu da cM dang bi dao dl.)ng, cM Govinda li~n nghi ra ml.)t ke' d~ giup b~n mlnh rna eUu d6i H6ng h~e kia thoat n~n . CM li~n eh~y tim du<;le ml.)t el,le da th~t to gAn bAng ca hai nåm tay eua cM d~ nem eho con rån a'y ehe't di. Vi s<;l bi ph~m tl.)i sat sanh, cM Sa di Tu~ Vi~n li~n nglin hanh dl.)ng eua b~n mlnh bAng eau n6i: - B~n ditng nen gie't n6 rna mang t(>i.

Thiiy cM, tit suy nghi de'n hanh di.'>ng, ciing eillnh VI the' ma cM Tu~ Vi~n ra't s<;l va kh6ng bao gio d~ eho sai ph~m. Chu Govinda eling ng~e nhien kh6ng kem, li~n hOi cM Tu~ Vi~n rAng: - T~i sao ThAy eua b~n hay v~y? CM Sa di Tu~ Vi~n li~n k~ eho b~n mlnh mi.'>t vai eau ehuy~n e6lien quan de'n Thiiy cM .

C6 Ih, ehu Tu~ Vi~n dang ngoi thi~n tren ehie'e ghe' tre du<;le d~t gh e~nh eay ehu6i O g6e Chiia. B6ng nhien, nhUng v<;mg ni~m eu phiit khoi trong dilu cM rna kh6ng sao cM dinh tam dU<;le . CM da nghi mien man du thu ehuy~n v~ gia dlnh cM va nhUng vi Thiiy ma trude d6 eae Ngai da te' di.'> eho cM quy y eling nhu xua't gia. Va eu ngay nay qua ngay kia, cM lu6n lu6n trong tam tr~ng bu6n phi~n. Va nhUng v~mg tuOng khae I~i tie'p xua't hi~n, cM nghi rAng kh6ng bie't vi Thiiy rna cM dang nudng tl;!'a hi~n gio e6 con thudng cM Ngay lue a'y, cM Tu~ Vi~n li~n nua kh6ng? va ehu e6 th~ O day bao nho l~i nhUng loi d~y eua Thiiy cM lau? ThAy cM, Nguoi e6 gOi ehu de'n d~n rAng: mi.'>t ndi khae tu hoc kh6ng? M6i khi le n - Khu ritng nay e6 ra't nhi~u rån . Chanh Bi~n tl,lng Kinh, cM Tu~ Vie n hoa mua Khanh Dan Truoe khi, Thiiy de'n day, thl trong thuong e6 cam giae buon, tl,lng eau trUde vuon Chiia mlnh da e6 ca hang nguoi tit mi~n gi6 bi~n l~i li.'>n eau sau. Vao bu6i sang n9, mi.'>t tram con rån, lon e6, nho e6. Khi de'n tham xu hoa vang mlnh dang ngoi tren ehie'e ghe' may. nao g~p eMng, con ditng nen da bao mua bi~t xu B6ng dau, Thily ehu tit am tha't eua hoang h6t rna hay eha'p tay ni~m tlnh que hudng mang mang. Nguoi, sau thoi Kinh sang va thoi to~ PMt va du nguy~n eho eMng di thi~n, da tit tit eh~m rai tie'n v~ cM Sa tra tao phung thdm ngat thl eMng se di ngay . di Tu~ Vi~n dang ngoi . Khi quay nhln long huong anh tit quang CM Tu~ Vi~n li~n eha'p tay the o I~i, cM da hoiing h6t, v'i tha'y Thily mlnh nhu hoa mua Khanh Ban ki~u bUp sen len ngl;!'e d~ ni~m da dung gh sat e~nh ben ehu tu hoi nao bUt tudi vh han hoan . roi . Chu li~n v(>i vang eha'p tay bup sen Ph~t. CM Govinda ra't ng~e nhien, dong thoi gian vut eanh VI kh6ng hi~u b~n mlnh dang lam xa ehao Thiiy, nhu'ng net m~t eua ehu con s6ng buon ehia nhanh vån kh6ng sao gia'u dU<;le n6i u buon. CU gl? Nhu'ng cM ciing båt ehuoe rna vån mong troi quang t~nh m6i bu6i sang, cM Tu~ Vi~n thuong eha'p tay trong im l~ng. Khoång nång vang tren que hUdng. thue d~y th~t som d~ pha eho Thiiy ehu m(>t lat sau, l~ thay! Cae cM kh6ng con nghe tMy m(>t tie'ng d(>ng nao mi.'>t a'm tra n6ng dU<;le d~t san tren ban, ba mi~n que mO h(>i va TMy cM, Nguoi thuong ghe I~i ban ca . Hai cM da vi.'>i vang mO måt ra, thd thåm dong yeu thudng nay d~ u6ng tra va eling dong thoi d ~y nghieng mlnh v~ pilla e~p Hong san truong e a tre eho ehu Tu~ Vi~n m9i vi~e, tit e6ng h~e . ni~m vui ri.'>n ph6 phuong. vi~e ben ngoai eho de'n sl;!' tu t~p ha ng O! hay thay! hoa ra t6 a'm eua d6i ta say men tai ngi.'> ngay eua cM Tu~ Vi~n lam sao gi up ehim H~e vån dU<;le blnh an, v6 sl;!' eung nhung nguoi thån thudng ehu e6 th~ do~n tru ba di.'>e, tham; san; rna cM rån to tuong kia da bie'n kh6ng phåi tren da't I~ si, ditng eho phiit khoi trong tam eua ma't trong dam bl,li co tranh tit lau. rna giua troi que hudng. nguoi hge tro m'inh. Lue d6, cM Tu ~ Cae ehu dua måt nhln nhau trong Vi~n da vi.'>i vang nh~ tay r6t eho Thily Tu~ Nga n6i vui mitng kh6n xie't. CM Tu~ ehu taeh tra n6ng va hai tay nang ly tra Vi en thilm nghi rAng: M tWnh Nguoi u6ng tra . Sau khi u6ng xong taeh tra, - NhUng loi dH eua Thily mlnh tMt la hi~u nghi~m. Nguoi d~y eho cM Tu~ Vi~n ngoi ben e~nh Nguoi. M6i V~y ma tit trUoe de'n gio, cM eu nghi rAng TMy cM e6 khi du<;le ng6i gh ben TMy, cM cam tha'y a'm ap va eai gl d6, nU'a hu, nU'a th~t. Chu kh6ng sao hi~u du<;le t~i h~nh pMe tuy~t di~u d~ cM y liing nghe nhung loi d~y sao lo~i tM l~i e6 giae linh hi~u du<;le tie'ng nguoi? B6i quy Mo tit vi Thiiy khå kinh da ehu. Nhu'ng Ih nay, lue, cM eling cam tha'y ThAy cM e6 eiii gl d6 khiie tam tu eua cM bi dao d(>ng, ba't an rna vån e6 gång to thuong låm. VI e6 nhUng lue, Nguoi thuong hay d6an ve vui euoi trude ThAy cM. Tuy Nguoi kh6ng n6i, bie't trUde du<;le sl;!' vi~e. Trong eu(>e s6ng sinh ho~t t~i nhu'ng Ngu"oi dii hi~u ta't eå nhung v9ng ni~m dang phiit Chiia, kh6ng e6 di~u gl rna cM Tu~ Vi~n qua m~t dU<;le khoi trong tam eua d~ tU' mlnh. Sang hOrn nay, ThAy eua

Phåp Am Ph~t Ban 2005

51


cM khong d'!-y cho cM Tu~ Vi~n nhum<;>i lån rna NgUC1i chl d~ c~p tam tu cua cM Tu~ Vi~n hi~n giC1. NgUC1i n6i ding: - Trong khi ng6i thi~n, Thåy da tba'y dU9C sI! v<;>ng tam cua con. Con dang lo nghI vå'n vd, phåi khong con? CM Tu~ Vi~n vi b~ Thåy ray, nen da cui dh rna b,!-ch ding: - Kinh b,!-ch Thåy! Con khong c6 nghI gi cå. Thåy chu da mlm cuC1i nhu'ng net m~t vh giu thåi dQ tMt nghiem ng~. TMy cM on t6n n6i ding: - Ba la nguC1i xua't gia, la d~ tit cua Ph~t, con da th<;> muC1i gioi Sa di. TUdng lai, con cling se la su giå cua Nbu Lai. T,!-i sao con I,!-i n6i v<;>ng ngfi' voi TMy? Con c6 bie't la con dang n6i d6i voi Thåy khong? Sau khi Thåy cM n6i vua dm lC1i, chu Tu~ Vi~n cåm tha'y da't trC1i dUC1ng nhu tam t6i va net m~t chu Ii~n d6i såc, tai xanh. Vi bie't c6 16i voi TMy, nen chu da quy xu6ng truoc Thåy, cui dh xin sam h6i. CM da b,!-ch voi TM y cM rhg: - Kinh b,!-ch Thåy! Horn nay, con da b~ rna chuong lam me ho~c than tam, nen khong lam chU dU9C minh va da v<;>ng ngu voi TMy. Kinh mong Thåy tu bi chl d'!-y cho con.

giac. Ne'u khong nghe lC1i TMy d,!-y, tI! Y cai ThAy, sau nay con se h6i h~n khong Iqp d6. Ngay bay giC1, con phåi nen dn th~n titng lai an, tie'ng n6i, phåi n6i nhung lC1i chan tMt. B~c bi~t la con phåi Ia'y h,!-nh nhån nh~c lam dh. Voi ngu'ai xa'u ac, con phåi nen tranh xa khong nen ke't b'!-n voi h<;>. Ne'u h<;> c6 danh cMi mång con hay sl nh~c de'n danh dl! cua con, con khong vi the' rna bi~n b,!-ch cho mlnh hay tim cach trå tM h<;> rna con phåi nen cha'p tay ni~m PMt d~ du nguy~n cho h<;> giåm bOt long san h~n. Mu6n the', con phåi s6ng cho th~t dnh giac va xa lia ngii d~c, I~c trån. Ngu'C1i con d'!-y cho cM Tu~ Vi~n them ding: - Con phåi rang ghi nho nhling lC1i TMy d~n, ditng cai lC1i ThAy. Ne'u sau nay, con c6 b~ sa chan trong ngli d~c, I~c trån, Thåy dii c6 thudng con bao nhieu chång nua, cling khong th~ cUu vot con dU9C rna chl c6 con moi tI! cUu Ia'y mlnh. Con phåi nen sam h6i m6i ngay theo Kinh, d~ con c6 th~ nho rna ditng cho sai ph,!-m. V å I,!-i, nghi~p chuong cua con con n~ng låm, c6 th~ nhC1 sam h6i rna n6 se mau tieu trU, tri cang them tang trudng. Nhfi'ng lai TMy cM d'!-y lam cho cM cåm tha'y tba'm tma vo ciing. CM Tu~ Vi~n da phåi cui dåu, cha'p tay y giao sI! ran d'!-y cua Nguai va hua se c6 gång khong d~ cho sai ph,!-m v~ sau.

NgUC1i li~n cho pbep cM ng6i d~y va n~ cuC1i da hi~n tren net m~t, trong th~t khå kinh va bao dung! Thåy cua cM da d'!-y cho cM tung cau, titng lC1i mQt cach ttr t6n, khoang dung nhu'ng ciing ra't dm khoat. Nguai n6i: - Tam da con bay gia dang suy nghI v~ tudng lai, VI con s9 ding TMy se khong con thudng con nhu truac day nua va con dang lo lång la ngay mai nay, TMy se dua con de'n mQt ndi khac d~ tu h<;>c, phåi khong?

Vtra ke't tMc cau chuy~n, hai cM nhin I,!-i thl trC1i da mC1 t6i . CM Govinda Ii~n h6t hoång la len: - Che't! Minh phåi di liia dan trau, keo Mt;! mlnh se danh don.

Sau khi TMy cM n6i xong, cM Tu~ Vi~n nhu nguC1i ttr tren trC1i vtra rdi xu6ng, vita kinh cling vua s9 va tI! hoi long mlnh: - T,!-i sao TMy I,!-i bie't r6 nhfi'ng v<;>ng ni~m cua mlnh? Thåy cling la nguai bhg da, bhg t~t nhu bao nhieu nguC1i khac rna thOi.

Hai cM ciing dåt tay nhau ch,!-y mie't mQt m'!-ch Mn t~n ben bC1 song gån dam ruQng d~ liia dan trau v~. Khi vita v~ Mn nha chu Govinda, thi dung 8 giC1 t6i. CM Govinda da b~ Mt;! chu la cho mQt h6i va con doi danh don cM nua. Vi thudng b'!-n minh, cM Tu~ Vi~n da buoc Mn xin 16i va nh~n khuye't w~m v~ phån mlnh,

Chu Tu~ Vi~n xuc dQng nhu mu6n ch,!-y Mn om Ia'y Nguai rna kh6c, nhu'ng VI s9 mang tQi ba't kinh.

- T,!-i Tu~ Vi~n rna cM Govinda mdi v~ nha tr~!

TMy ben d'!-y cM tie'p: - TMy da titng d'!-y con. Nguai xua't gia, con nen cM tam vao hi~n t,!-i, ditng nghI vå'n vd trong qua khu hay md tudng de'n nhfi'ng chuy~n d tudng lai. Con nen d~ tam vao t~p trung h<;>c Kinh, Lu~t va Lu~n. Hdn nua, tu6i dC1i cling nhu tu6i d'!-o cua con cling con qua tre, ra't d~ sa nga trong ngii d~c, I~c trån. Nbung tM a'y sau nay se lam cho tam cua con wen då o, lam ma't di tu~ giac cua nguai xua't gia. Buc Ph~t c6 d'!-y: "CM co bu6ng lung tri tU?, My h9 tri chan de; My lam sung miin hu? xd, My tu hqc tjch tjnh". Con khong nen huong tam v<;>ng dQng huong ngo,!-i du huy~n, khong nen tim leie'm ba't cu thu gi d ben ngoai. Con cån phåi s6ng tMt dnh

52

Sau khi nghe cM Tu~ Vi~n k~ xong cau chuy~n, cM Govinda, tam ra't pha'n khdi, vi da h<;>c phAn nao bai h9C quy bao cua ThAy cM Tu~ Vi~n .

Vi cåm dQng tinh nghIa b'!-n be cua doi b'!-n tre, nen Mt;! cua cM Govinda da giåm bdt cdn gi~n va sau d6, Ba da Ia'y tay xoa dh cM Tu~ Vi~n va con trai Ba vdi ni~m vw IQ tren net m~t. Khi tha'y Mt;! cua cM Govinda khong con gi~n nua, cM Tu~ Vi~n ben cha'p tay xci chåo t'!-m bi~t Mt;! cua Govinda va cM trd l,!-i ngoi CMa cua mlnh. Khi cM Tu~ Vi~n vita v~ Mn CMa thl man dem da v~ khuya. CM Tu~ Vi~n vQi vang rua tay m~t va budc len Bi~n Ph~t d~ thåp nhang den. T6i nay, cM khong t~ng Kinh nhu m<;>i ngay rna chll,!-y Ph~t ba I'!-Y r6i di nghl som, VI cM cåm tha'y cå ngu'C1i moi m~t su6t cå ngay phåi d ngoai d6ng. Nbu'ng vita budc len gu'ang ngu, cM li~n sl!c nhdl,!-i lai d~n do cua TMy trudc khi N gUC1i ra di,

PMp Åm Ph~t Dån 2005


- Truoc khi di ngli, con phåi nho di Kinh hanh 3 vong xung quanh Chiia d~ quan sat xem c6 d(>ng tjnh gl c6 th~ xay ra trong dem. Tuy khong c6 m~t TMy cM a d6, dii råt m~t moi, nhu'ng chu Tu~ Vi~n ding rang tinh tån, tay dm den pin nhc:: nhang thå b(> Kinh hanh trong dem khuya. Vira di cM vira ni~m Ph~t, nhu'ng doi måt cM luon daa quanh khu Vl,l'c trong Chiia. Thlnh thoång, cM l~i nghe co tie'ng ve keu trong dem va mtoc chåy r6c rach nhjp nhang nhu nhii'ng bån nh~c tir nhii'ng canh gioi xa xam nao do nghe th~t du dUdng. Ben ngoai, nhii'ng cM cM rung doi khi l~i M len nghe th~t rong n;1n. Bi kinh hanh såp he't vong thu ba, chu Tu~ Vi~n li~n dirng l~i ng6i nghl tren ghe' may ma TMy cM da lam cho khach cach day kha lau låm r6i . Vao nhii'ng dem trang thanh viing nhu the' nay, TMy cM thuong dh chu di Kinh hanh. Vira di Nguoi vira k~ cho cM Tu~ Vi~n nghe thoi nien thie'u cua Nguai. Ngu'oi phåi trai qua khong bie't bao nhieu la cay difng, chong gai, nhu'ng Ngu'oi vån c6 gu'<;1ng s6ng trong am tMm chju dt,tng voi nhii'ng kh6 dau luon luon de do~ va rlnh r~p ben Ngu'oi, cling nho y cm va nghj h.tc nen Nguoi da vu'<;1t qua du<;1c nhil'ng song gio cua cu(>c doi . Tåt ca d~u nho a st.t kham nhh, chju dt.tng va duc tinh hiing lt.tc cua Ngu'oi da phåi siin sang don nh~n tåt ca nhil'ng kh6 dau hay cay diing Mn voi Nguoi tir cu(>c doi . Nguoi da tirng noi voi d~ tu cua mlnh ding: - TMy khong dU<;1c may mån nhu con hi~n gio. Dii sao ben con cling con co Th~y va bao nhieu ngu'oi thudng me'n con, da siin sang ung he? va nang da cho con m6i khi con bj våp nga giil'a s6ng gi6 cua cu(>c doi. Con TMy luc xua cling hru l~c tha phudng ndi xu ngu'oi ma khong co m(>t ngu'oi than, b~n be hay TMy t6. M6i lån våp nga, TMy phåi tt.t rnlnh dU'ng d~y bhg Ycm, bhg tam Mn, trai tim va ca doi chån cua Th~y. TMy con nM luc ThAy buoc chan ra di, Su Phl,l cua ThAy, Ngu'oi da cho TMy nhii'ng cau dm nang ma cMng co th~ giup Th~y thoat qua du<;1c nhii'ng hi ~m nguy, gian kh6 ma ThAy khong th~ vu<;1t qua dU<;1c. Ngu'oi con d~n do cM Tu~ Vi~n them rhg: - Cu(>c doi nay co råt nhi~u c~m båy va cling råt nhi~u h~ng nguoi co th~ giup mlnh ma cling co th~ h~i rnlnh. Ne'u con khong dn tMn trong loi an tie'ng n6i, khong s6ng tri tuc, thl con se d~ bj måc vao luoi båy cua h<,>. Con phåi nen de d~t, dirng bao gio s6ng hOi h<;1t ho~c tin tuang h<,> m(>t cach tuy~t d6i. Con cling dn t~p s6ng trong ddn d(>c su6t cu(>c hanh trinh ma con dang va se di qua . Dii sao ben c~nh con vån con co TMy va bao nhieu ngu'oi than, nen con dirng bao gio s<;1 rAng con se co ddn. Nhu'ng dii co co ddn, con cang phåi c6 giing, VI som mu(>n gl TMy cling nhu tåt ca ngu'oi thån cua con se ra di . VI the', My gio con phåi t~p s6ng trong ni~m co d(>c, tMm l~ng tren con duong giac ng(> va con cling nen d6i di~n voi nhii'ng ni~m dau kh6 hay nhii'ng cay dång chOng gai. Vi chlnh ndi åy con moi nh~n ra dU<;1C con nguoi th~t cua con va canh cua giai thoat ma con cån phåi d~t

Ph~p

AmPh~ t Elån 2005

du<;1c. Trong nhii'ng dem thanh vAng nhu the' nay, con ha y ng6i duoi anh trang dem m(>t mlnh d~ suy tu trong thAm l~ng, d~ hi~u ro the' nao la cu(>c doi? The' nao la long ganh gMt, tj hi~m, lira dao cua tro doi trong cai 16i bjp b<;1m cua danh l<;1i, hdn thua ma ngu'oi voi ngu'Cli tranh gianh cåu xe lh nhau, c6 khi con phåi h~i nhau d~ danh phån thång v~ mlnh. Con di! TMy se khong bao giCl s6ng gån ben con mai dau. Con dirng bao giCl c6 y nghI s6ng y l~i ndi TMy ma hay tt.t mlnh n6 lt.tc trong cong phu tu t~p. M(>t khi, TMy con s6ng gAn ben con, co nghIa la TM y con che chd va diim b<,>e cho con. Nhu'ng m(>t khi TMy da ra di r6i, con hay tt.t lo låy ma vu'dn len bAng y cm cua mlnh, dirng nen phl,l long ThAy va tåt ca nhii'ng nguoi thån luan thudng yeu con, va d~t ni~m tin vao con." CM Tu~ Vi~n da nM l~i nhii'ng lCli d~y eua TMy va cam d(>ng, nen doi dong nuoc måt cua cM ru'ng ru'ng. CM da nho l~i tirng cau, tirng loi cua Ngu'oi nhu on l~i nhii'ng bai h<,>c va long khi con s6ng gAn ben Cha, Mc::. CU m6i dem, VI ham me ngli, Mc:: cM da tirng danh cM thUc giåc, d~y d~ on l~i bai cli. CM con nho nam cM chl moi 5, 6 tu6i ma da bO nha ra di tu khong bie't bao nhieu lån. Vi thudng cM con qua nho d~i, phåi s6ng cu(>c doi kh6 h~nh, Mc::, Cha cM thuong båt cM trd l~i nha voi doi hang nuoc mAt. Mc:: cM tuy gia ye'u låm, nhu'ng nguoi vån thuong thuc khuya, d~y som c~m cl,li be'p nuc va chåm nom dan heo. Ngu'Cli cmnh la m(>t ba Mc:: Vi~t Nam chju kh6, chju kh6 voi gia dlnh con cai, nhu'ng Ngu'oi vh luon giil' dU<;1C nl,l cuCli va net tudi vui hi~n tren hai go ma gAy 6m dAy m6 hoi va nuoc måt. Con Cha cua cM, voi dang ngu'oi ciing gi6ng nhu ThAy cM hi~n gio, Ngu'oi luon l~n hl,lp voi song gi6, mua bao ngoai bi~n khdi d~ gianh låy st.t s6ng cho gia dlnh v<;1 con thoat qua du<;1C canh bAn han tung thie'u. CM Tu~ Vi~n con nho l~i ba N(>i va hai Co cua cM. Trong dan chåu con, cM Tu~ Vi~n luon la ngu'oi dU<;1c st.t cu'ng chlu cua N(>i va cac Co. M6i khi di dau, cac Co thuong dh chu Tu~ Vi~n theo ben Ngu'oi ca. sa dI, cM Tu~ Vi~n bie't du<;1c Ph~t Phåp som, la cling nhCl Co Cmn, Ngu'oi da dh cM Tu~ Vi~n de'n Chiia khi cM chl moi vira tron 4 tu6i. NghI l~i, cM Tu~ Vi~n cling dU<;1c t6t phuoc va may mAn hdn ai he't. Doi luc, cM cam thåy råt h~nh pMc, VI ong Troi da ban cho cM nhii'ng vj TMy th~t kha kinh va d~o h~nh. Cac Ngai da thay the' cho Cha, Mc:: cM d~ dåt diu cM trong cu9c doi thang tr~m, phong ba, bao tap nay . CM Tu~ Vi~n con nho l~i tirng tie'ng cuoi, gi<,>ng n6i cua ThAy cM thua nao ma cM cam thåy åm ap va h~nh pMc hdn bao gio he't. Duoi anh trang dem cua ngay 18, anh sang cua trang sao da to xuyen qua nhii'ng bl,li truc trong vu'on Chiia khuye'n cM cam thåy d~ chju va thich thu va ciing. Tuy chu da di xong kinh hanh, nhu'ng vh con mu6n m(>t rnlnh dua gian duoi anh trang khuya. Luc xua, t~i que nha, cM Tu~ Vi~n cling c6 m(>t ngu'oi b~n råt thån va h<;1p tanh tlnh nhau Mm. CM luon md uoc them s6ng l~i nhii'ng chu6i ngay ma

53


doi b~n thån th11'ång dua gion d11'di anh trang dem tren bai bi~n tMt d~p. R6i ngay thång qua mau. doi b~n thån l~i phåi chia tay nhau. VI m6i ngu'åi phåi tl;t ch9n m9t con d11'ång cho ly t11'dng rieng ctla mlnh. CM cam tbå'y CU9C dåi tMt la vo th11'ång. VI n6 ngån ngdi qua. Kie'p ngu'åi h~p tan. tan h~p trong vii tI1,l thanh; tI1,l; ho~i; khong nay. ThInh thoång. cM Tu~ ViSn l~i bu6n nhd nhii'ng ngu'åi thån ctla cM. Nhung khi nhd l~i nhii'ng låi d~y da Th~y cM thud nao v~ cong h~nh ctla Ton giå La H~u La. - Tuy tu6i Ngai con ra't tre hdn con nhi~u. rna Ngai vån tir bO ta't cå d~ tlm cho mlnh chån ly. giåi thoat khoi nhung xi~ng xich ctla CU9C dåi. Khi nghI de'n dåy. nhii'ng v9ng t11'dng bu6n nhd trong dh cM Tu~ ViSn d11'ong nh11' bie'n ma't. CM Tu~ ViSn sau d6 da lll-ng le trong man dem. åm th~m trd l~i can phong rna tårn t11' vftn con nh11' luye'n tie'c m9t khung cånh tuy~t di~u ctla dem trang tron nay.

V~y rna khi co a'y di r6i. chu ngay dem thu'dng nhd. khong sao quen du'~c hlnh bong my rni~u ctla co gai d6. Ngay nao. cM cling thån tM thu'dng nhd nhu' ngu'oi ma't cå tårn tri . Khi nhln tha'y ngu'oi h(JC tro mlnh nhu' v~Y . Th~y cM da d6n bie't du'~c chuy~n ba't 6n da xåy ra cho ong h9C tro ctla mlnh. Khi Ngu'åi hOi ra thl mdi bie't cM dang thu'dng tr9m. nhd th~m m9t co thie'u nu ch9C gh~o cM hOrn qua. Th~y li~n g9i cM Mn va giång cho cM nghe v~ tai h~i ctla nu sik Ngu'oi n6i: - Con nen bie't. ne'u tren the' gian nay c6 h1;li nu såc nhu' the'. thl kho co ai thanh B1;lo du'~c låm. Thåy d~y con dirng bao gio va ch1;lm hay tie'p xuc vdi h9. Ne'u m9t khi con tha'y h9. con phåi cui dåu. cha'p tay ni~m Ph~t. khong nen nhln thAng vao doi måt hay khuon m~t ctla h9 holl-c nåm tay. nåm toc dua gion vdi h9. ra't nguy cho con du'ong tu hanh ctla con hi~n t1;li cling nhu' mai sau. Ta't ca tai. mlii. måt. mi~ng ctla h9 tuy d~p. nhung de'n khi gia ye'u. ta't cå nhii'ng thu a'y d~u nhiin nheo. xa'u xi dang s~ . Ne'u h9 che't di. d~ khoång nam ba ngay. thån xac hOi th6i. con cang phåi dang s~ hdn nua.

Tir må sang. cM Tu~ ViSn da thuc d~y th~t sdm the o nhung tie'ng keng Mo hi~u ctla nhung ngoi ChUa ben Khi Thåy cM giång Mn dåy. cM Tu~ ViSn cåm tha'y c~nh. Trudc khi b11'dc chån tren doi khong co gi quy bling d~o xu6ng gi11'ong. cM da ng6i kie't h~nh giåi thoat. Nhung v9ng ni~m luye'n ai da tan bie'n trong tu' tu'dng gia. hai tay dll-t len nhau va im lll-ng d~ suy tu'. quan tu'dng ctla cM. Thåy con d~y cM m6i trong vai pMt d6ng M. thl da ngay phåi rang th9 tri Kinh Lang ru trQn glac dal de'n gio cM phåi sua s01;ln len Nghiem. Cling cmnh vi the' rna cM Chånh Bi~n cong phu. B6i vdi Tu~ ViSn ra't sieng nang. tinh ta'n Ngay toi di tu'dng xanh mau hy v9ng cM Sa di Tu~ ViSn. bai kinh trong vi~c tri tl:lng Kinh nay vao Mai dem v~ lam qua tll-ng que hu'dng Lang Nghiem ra't quan tr9ng m6i bu6i sang. Nhung de'n xu ngu'oi lao vao CU9C s6ng trong CU9C doi tu hanh ctla cM. Vftn nhu' dang chlm dåm c6i vo thu'ong. Sau khi xong thoi Kinh. cM da nh~ Thåy cM thu'ong d1;ly cho cM nhang d~t quy~n Kinh m9t cach Nhi~u khi dU'ng ngong v~ que di~u v~i ding: trang tr9ng du'di k~ va di m9t vong vån trung xa nen n6i nhd phieu b6ng - Cling nho bai Kinh Lang d~ tåo s1;lch ta't cå bl:li b~m barn Nghe cdn dau bu6t n6i long mong d~i Nghiem nay. Ngai Ton giå Axung quanh di~n PMt. VI theo TMy Chut yen blnh cho gia'c ngd hling mong. Nan mdi thoat khoi såc dl:lc da låu. nen chu ra't ranh re v~ cong ctla rna Lang gia . Du sao tu6i Khi m9ng u'dc con dång len tran ng~p vi~c lau d9n trong ngoai cling nhu' ctla con ra't tre. con phåi nen Long bang khuång rdi khåp cå 16i v~ cach såp xe'p cac thu m9t cach ngan ein tMn. d~ phOng bdi såc Bu'ong qua r9ng nen u'dc md chu'a g~p nåp. M6i khi c6 Thåy cM d ChUa. dl:lc." Ni~m ban khoan 11;lc giua neo låm me. Ngu'oi thu'ong d1;ly cM ra't ti ml Trong ngoi Gia lam nay chl trong cong vi~c nay . Båy gio c6 Båu tlm tha'y C9i ngu6n xu'a måy nu'dc duy nha't c6 hai Thåy tro. Th~y Thåy cling nhu' khong co Thåy. chu Nhung cu6i ngan måy vftn se bay v~ da cM. Ngu'åi thu'ong hay di da quen m9i vi~c va luon luon lam Nhu' b6ng sang chua dåy ndi tårn thuc vång lo cong tac Ph~t sl;t. con trong chanh ni~m. Trong m9i vi~c. vån muon doi toa anh dån du'ong di . cM chl dn Ld dSnh m9t cMt la 11;li chl m9t mlnh cM. Thu'ong Con ni~m tin nguy~n giu lam gia sån Thåy chu bie't ngay. Thåy thu'ong ngay. khach TMp ph11'dng tu Båi thi~n lanh chån chanh se khong sai xu Mn vie'ng ChUa dt dong. d~y chu rling: Gom bao dung lam gia tai nhån bån - Lam tuc la Tu rna Tu cling cmnh c6 cå nhung co thie'u nu ao Lam hanh trang M s6ng vdi tu'dng lai. la lam. con dirng bao gio xem xanh. ao do. ao Hm va ao Mng. trong co nao cling xinh thu'ong vi~c nho. VI 16 nho co th~ Dh htu 11;lc nhung tha'y doi khong l~c lam dåm thuy~n. " d~p cå . C6 m9t Mn n9. cM Sa Yl con dåy nhii'ng u'dc v9ng muon dåi di Tu~ ViSn da giap m~t ID9t Dång låi nguy~n len lam loi m~ håt Bdi the'. cM Tu~ Vi~n ra't dnh giac co thie'u nu ngu'oi Nepal. co a'y B~ khuya toi ru gia'c m9ng muon doi . trong m9i cong vi~c tir vi~c nho cho co ve lå ldi hoa bu'dm låm. da de'n vi~c ldn. Thåy cM ra't hai long. Dan Ha gh~o cM Tu~ ViSn do cå m~t.

54

Phåp

Am Ph~t Ban 2005


Khi vii'a xong vi~c ChUa, cM da nho m<)t cM, ngttoi Nepal, m<)t mlnh cM da ch~y thAng ra canh d6ng d~ xem chirng doi chim H6ng h~c. Khi Mn ndi d6, cM g~p ngay cM Govinda dang lua dan trau di v~ httong cM. Hai cM vii'a g~p l~i nhau rii"t la vui mirng. CM Govinda li~n lii"y phh an sang cna mlnh ma M<; cM da g6i san cho cM sang nay. D6 la nhii'ng cn ml. CM v<)i chia cho b~n mlnh 2 cn, con pMn mlnh 2 cn ml. CM Govinda da treo len coi m<)t con trau va cM ding dtta cho cM Tue Vi(!n coi m<)t con trau di v~ httong doi chim Hac. Vira giua dttong, t~n tit dl1ng xa ngoai d6ng ru<)ng, hai cM da nhln tHy m<)t cM co trång dang bi måc båy. CM Govinda rii"t vui ve, li~n coi trau ch~y ngay de'n con co dang nåm va nåm båt lii"y cM co trong tay. Vui mirng hon M, cM de'n ben b~n mlnh khoe rhg: - Chi~u nay, mlnh se c6 m<)t n6i canh thit co th~t ngon ma M<; mlnh se nii"u cho rnlnh.

di

CM Tu(! Vi~n li~n cåt ngang gi<;mg n6i cna ban mlnh: - B~n dirng nen bao gio gie't n6 ma hay ctfu lii"y m~ng s6ng cna n6. Trong n6 t<)i nghi(!p låm, ban di! Ne'u ban gie't n6, thl Cha, M<; cna n6 c6 le dau l~ng låm VI nbo thttdng con. Cling gi6ng nhtt cMng ta, ne'u la co ai hai cMng ta, thl M<; b~n va TMy minh chåc chiin se da'u long låm. CM Tu(! Vi~n con k~ cho cM Govinda nghe v~ m<)t cau chuy(!n ma cM d<.>c tir cu6n sach n6i v~ 'cuOc diJi cua Dac PMI' do m<)t co Ph~t tli' da t~ng cho ch6. cach day da lau låm r6i. CM k~ ding: - Thuo xa xtta, khi Duc Ph~t con t~i the', luc ii"y, Ngai moi la Thåi Tu Tii"t D~t Da. Cha Ngai la vua Tinh Phan va M<; Ngai la hoang Mu Ma Gia. M<)t hOm n<.>: dang di trong hoang cung, Ngai da nhin thii"y m<)t con co trång tir tren Mu t~oi xanh da tir tir rdi xu6ng m~t dii"t. Ngai v<)i li~n da lay con chim ii"y vao long, vu6t ve trong ni~m thttdng me'n vo h~n. VI con co da bi ten, nen mau ra that nhi~u, Ngai nh<; nhang rut mlii ten ii"y ra va bang b6 v€t thttdng cho n6. B6ng dau, ong D~ Ba Dat Da xuii"t hien truoc m~t Thåi Tli'. Ong la ngttoi luon l~on ti hi~m ~a ganh ghet voi Thåi Tu Tii"t D~t Da. Vi bii"t cu ~huy~n gl Tbåi tli' cling d~u hdn ong cå. Khi nhln thii"y Tbåi Tli' dang om con chim do cmnh tay ong bån trong long cna Ngai. Ong doi Thåi Tli' phåi trå n6 l~i cho ong, vi n6 rdi xu~ng la ,do cong cna ong bån, nhu'ng Tbåi Tli', Ngai nhat quyet khong giao con chim ii"y cho D~ Ba Dat Da. Cu6i cung sl,I' vi~c dtt<;1C dtta Mn cac truong lao phån xii'. Voi nhung lOi hUng bi~n kheo leo h<;1p tlnh, h<;1p ly da Thåi tli' Tii"t D~t Da, Ngai dtt<;1c quy~n san s6c con chim ii"y. Sau khi con co khoe m~nh, Tbåi tli' da thå con co bay v~ voi t6 ii"m cna n6 ." Qua cau chuy(!n nay, cM Govinda cåm thii"y h6i tie'c v~ hanh d<)ng cna mlnh va xin 'l6i cM Sa di Tue Vi~n . CM d6ng y voi cM Tu~ Vi~n la tlm cach cUu co~ chim thoål n~n va sau d6 thå n6 tro v~ voi cha, me va ban be cua n6. CM Tu~ Vi~n con k~ cho cM Govinda rii"t ~~u eau

Phåp Am Ph~t Elan 2005

chuy(!n v~ ti~n tban cna Duc PMt. CM Govinda ding rii"t u'ng y d~ Iling tai nghe m<)t cach cbam cM. Khoång hai ngay sau d6, cM Govinda vi bi dau n~ng, nen khong th~ lua dan trau di cban nhtt m<.>i ngay. M6i Hin ra canh d6ng, cM Tu~ Vi~n ddi ban mlnh mai ma vån khong thii"y tam hdi cua b~n minh dau cå, CM li~n bå c~p H~c va di Mn nha cM Govinda. Nhu'ng khong may, giua dttong, cM da g~p phåi nhii'ng b<.>n tre cung trang lua voi cM. H<.> da dU'ng bao quanh ndi cM va n6i nhii'ng loi ngon le ng<.>t d~ dl,l cM theo ho. Ho da n6i voi cM rhg, c6 m<)t ndi rii"t la sang tr<.>ng, 'du ~<.>i thu cua ngon v~t l~, ti~n tai, danh v<.>ng. Cu6i cung long tham dåm cua cM Tu~ Vi~n n6i len va cM da d6ng y theo h<.>. CM Tu~ Vi~n luon nghT rhg: - Ne'u minh dtt<;1c giau c6, ti~n tai, danh v<.>ng, minh se giup Thåy minh xay l~i ngo i ChUa vån con dang dang do. VI thii"y Thåy mlnh di lam hoai rna vån khong du ti~n d~ xay dl,I'ng ngoi ChUa va nhung can phOng cho kha<;h th~p phttdng hå tanh khåp ndi dirng cban, minh muon giup TMy mlnh khåi phåi vii"t vå kh6 cl,I'c nua . Cmnh VI the' rna cM Tu(! Vi~n da sa vao ngli duc luc trh. CM khong con nho Mn loi d~y da Thå; ~~ nam xtta va cling quen hån ngttoi b~n than nhii"t cua chu dang nåm tren gittong b~nh va cå doi chim H6ng h~e dang thttdng nua. C6 le, day la nghi~p h,tc eua chu phåi trå trong doi nay, nen rna ehttong n6i len h6i nao eM khong bie't dtt<;1e. Sau khi h<.> da dl,l cM Mn ndi ii"y va khai tbåc cM du di~u v~ ngoi ChiIa va vi Thåy dang kinh eua eM. CM da bi h<.> du6i chu ra khåi ndi ii"y. CM da lang thang tro l~i ngoi Chua. Hoi oi! Tii"t cå d6 dac quy gia trong Chua da bi h<.> lii"y s~ch va cå c~p H6~g h~c dang thttdng da bi h<.> båt di dau mii"t. CM Tue Vi~n nhtt ngttoi quftn tri khong con lam chU lii"y mlnh. CM da mii"t dh bån tanh h6n nhien eua eM Tu~ Vi~n ngay xtta n:a cM ~a bttoc chiin de'n voi TMy chu. Vi khong eh!u no~ t<)i loi voi Thåy, b~n va cå doi h6ng h~c, eM Tu(! Vien da tl,I' y bå ChUa ra di rna khong m<)t loi gia bi ~t eung Thåy eM. Nhu'ng di dtt<;1e m<)t quang dttong th~t xa, vi Mi h~n va kinh nM Thåy, nen cM da tro lai ChUa. Khi Thåy eM, Ngttoi vira di lam mdi v~ cM T~e Vi~n da y <lo quy dttoi ehiin TMy d~ t~ t<)i s;m h6i vi eM eling da thu~t l~i tii"t cå m<.>i chuy~n do chu tao ra. Sau khi l~y Ngttoi 3 l~y, eM da eui dåu xin TM~ eho phep eM ra di. TMy cua eM Tu(! Vi~n nhln thii"y h<.>c tro minh ma Ngttoi cåm thii"y x6t xa va dau don thii"u tan My long. Ngttoi ehl bie't tM dai voi hai hang nttoc ~åt tren hai go ma dåy m6 hOi. Ngttoi ehl th6t len dttdc mot eau trong ngh<;n ngao: . . - Con bay di di! Luc nay, cM Tu~ Vi~n eåm thii"y khong th~ xa Thåy dtt<;1e nua. CM khffn du Thåy cho pbep cM o l~i voi Ngttoi. Nhu'ng tii"t eå d~u da mu<)n mang. Thåy cM li~n nghiem såc m~t va n6i voi cM bhg gi<.>ng n6i tMt dm khoat:

55


- Ngu'di xuåt gia, con ch phåi nen giu chUTin, noi di la di va o la o. Con nen vao ben trong såp xe'p hanh ly va di ngay. Yl kh6ng con hy v~mg nao dS xin thil.y o l~i hil.u Ngu'di, nen cM da lau mtdc måt l~ng le vao ben trong chuii'n b! d6 d~c dS len dudng. D~c bi~t la co chie'c ao da b~c mau rna Thil.y cM cho da lau. Co le, no la ngu'di b~n sau cung dS cling cM di su6t cUQc hanh trlnh rna chu såp se di qua. No se nhåc nho cM m6i khi cM sa nga hay nhd no cM se cåm thåy giåm Mt phil.n nao n6i thudng nhd Thil.y trong nhfi'ng ngay lang thang, phieu b~t ndi dåt khach que ngu'di. Chu da m~c no vao mlnh va l~ng le ra tir bi~t ThiI. y. Trudc luc xa cach ngudi h9C tro thudng me'n, Th~y con d~n cM Tu~ Vi~n rAng: - Con My nhd båo tr9ng tren IQ trlnh rna con såp di qua. Th~y se kh6ng con o ben c~nh con M nhåc nho cho con m6i khi con våp nga. Con nen tim de'n mQt ndi thanh vång dS t!nh tam tu hanh. Con cling nhd dirng bao gid giao du hay thån c~n vdi b~n xåu ac, VI h9 co thS h~i con båt cu luc nao. Day la s6 ti~n con My giu lam IQ phi di dudng. Khi tir bi~t Th~y ra di, trong tam cM lu6n nghl rAng: - T~i sao Thil.y mlnh qua nghiem khåc v~y? Mlnh da bie't 16i va da t~ tQi vdi Thil.y, v~y rna Thil.y nhåt quye't viin kh6ng cho mlnh o l~i.

CM Tu~ Vi~n ra di nhu'ng trong long viin con Mn gi~n Th~y, nhu'ng cM co bie't dau, Th~y chu con dau kh6 hdn cM gåp tram nghln lh, VI thåy h9C tro mlnh ra di rna viin kh6ng giup du~c thl con dau kh6 nao hdn nua. Ngu'di mu6n cM phåi ra di theo udc nguy~n ban dh cua cM va cfing t~p cho cM thåy rAng tårn long cua nguoi Thil.y tMt la bao la va rQng mo, vi Ngu'oi kh6ng mu6n båt ep d~ tli" Ngu'oi phåi o l~i vdi Ngu'oi, du thåm tam Ngu'oi råt thudng me'n. Di~u do cling noi len du~c tårn long V! tha v6 bd be'n va s1,( giåi thocH t1,( t~i cua v! Thfry dang ldnh åy. Hdn nua, Ngu'oi mu6n t~p cho d~ tli" mlnh phåi giu chu Tin vdi Ngu'oi va vdi tåt cå m9i ngu'oi. CM Tu~ Vi~n co bie't dåu, cM ra di nhu v~y la M l~i cho Th~y cM nhfi'ng n6i kh6 khan kh6n cung tir nhfi'ng loi n6i v6 y cua cM. R6i dåy, Th~y cM se phåi d6i ph6 kh6ng bie't bao nhieu ngh!ch cånh bUa låy quanh Ngu'oi. H~u quå rna cM Tu~ Vi~n dS l~i cho Thfry cM co khi la mQt tai ho~ kh6n ludng de'n s1,( nghi~p hanh D~o cua Nguoi. CM Tu~ Vi~n ra di nhu the' cling la giåi phap tuy~t di~u nhåt rna Thil.y cM da såp d~t cho cM. Du sao di nua, cM Tu~ Vi~n viin con råt tre kh6ng chl v~ thS xac rna cå tam h6n non d~i nua. Vdi bån tanh hi~n hoa va chåt phat cua cM thllam sao co thS dUdng dAu n6i vdi nhung gl cM da t~o ra va vdi nhfi'ng con ngu'oi lu6n lu6n la mlii nh9n cua ThAy cM va cM. Chl c6 ThAy cua chu, Ngu'oi mdi co d~y du bån lanh dS dUdng dh vdi nhUng song gi6 lu6n lu6n ~p Mn cho Ngu'di.

56

Trong su6t thdi gian, cM Tu~ Vi~n da lang thang khåp d6 da y. Yl thudng me'n ThAy v6 h~n, nen cM da cang si me, tam t6i, tin ngu'oi dS r6i phåi lun sau them vao tQi 16i va lam ånh huong kha nhi~u de'n V! Thil.y da cM. Nhu'ng tir do v~ sau, ngu'oi ta kh6ng con nghe thåy am vang hay hlnh b6ng cua cM Tu~ Vi~n dau nua cå. C6 le, VI nh~n ra 16i lAm qua sau n~ng, nen cM da ii'n tlch ch6n nui non dS tu hanh va dS sam h6i cho tQi 16i da mlnh. Con Thil.y da cM Tu~ Vi~n, c6 le, Ngu'di råt dau long khi nhln tHy ngu'oi d~ tli" mlnh da lun sau l~i cang lun sau vao con duong tam t6i hdn nua. Day cling la Mu quå cua vi~c cai loi Thil.y d~y. Ngu'oi vie't lu6n nghl rAng eon tQi hay he't tQi, tåt eå d~u tuy thuQc ndi cM Tu~ Vi~n c6 th1,(C s1,( dS sam h6i vdi chinh minh hay kh6ng. Du Thil.y cM, Ngu'oi c6 thudng cM Mn ma'y di nua, Ngu'di v~n b6 tay dt1'ng nhln, VI h(,)C tro cua Ngu'di kh6ng nghe ldi d~y cua Ngu'di. Ndi ng6i Gia lam xa x6i heo lanh, V! ThAy, mQt hlnh bOng tir bi va duc dQ, m6i ngay tr6ng cM ngu'di d~ tli" da minh th1,(C s1,( tro thanh mQt eM Tu~ Vi~n ngay xua da Mn vdi Ngu'oi, vdi tårn Mn trong sang va v6 tu. Co le, Ngu'oi eling råt dau long th~m l~ng trong su6t nhfi'ng chu6i ngay song gio ndi xu ngu'di. D6i vdi hang Tang, Ni Sa di tre tu6i nhu cM Tu~ Vi~n, day eling la bai h<;>c quy gia nhåt dS cMng ta c6 thS thue dnh rna nghi~m l~i chinh mlnh. Kh6ng nen VI tanh Mng bQt, non d~i rna cai l~i nhfi'ng V! Thil.y dang ldnh nhåt cua cMng ta. Du cMng ta co h<;>c rQng hiSu sau, nhu'ng duc dQ va d~o h~nh cua cMng ·ta vån con råt khiem cung. Chl dn mQt hanh dQng nho hay ldi n6i v6 y e6 thS dua cMng ta lun sau vao tQi 16i nhu cau chuy~n tren dåy v~ cM Tu~ Vi~n. Nguoi vie't th~t låy lam dang tie'c cho mQt cM Sa di VI suy nghI n6ng qn rna phåi låm vao mQt hoan eånh dang thudng nhuthe'. Ngudi vie't xin eHp tay du nguy~n Chu PMt muoi phudng gia h9 cho cM Tu~ Vi~n than tam se du~c sang su6t rninh mån, sdm nh~n ra con dudng rna cM dn di va by v9ng tudng lai, eM se tro thanh mQt v! Sa m6n D~o h~nh dS xt1'ng dang vdi ude mong cua Thil.y cM va nhfi'ng ngu'oi lu6n lu6n lo lång cho eM. Thil.y cua cM, Ngu'di se vui cUdi, khi nhln thåy d~ tli" mlnh th~t s1,( truong thilnh vdi thoi gian nam thang rna Ngu'di lu6n kY c6ng mong d~i. Vie't t~i Dharamsala, ngay 13 thang 11 nam 2001

... L!ch sli Phc)t Gloo Vltt Nam cho chung ta thay rang, nhang the ht Tang NI va Phc)t tli trong quo khlt khong bao gla quay lung IQI v~1 nhang kho dau va tråm thong cua dan tOc ...

Phåp Am Ph~t Dån 2005


thuy~n

ng1i"c be'n khong Tu~Si

Duoi hien mua viing h6n khua nuoc Tha chie'c thuy~n con ngu'<;Ic be'n khang Thd Vien Linh, TbUy me) quan Tai sinh ra thl the' chie'n Il dang Mi ke't thuc. Lon len cMt nua, khi bie't nghe vil hiiu, nhfi'ng chuy~n van ngu'oi lon v~ vi~c danh nhau dau d6, luc nao d6, baD gio ding ha"p dån nhu chuy~n c6 Hch. Ma hlnh nhu d6 lai lil nhung chuy~n ma tu6i con nlt cua tai du<;lc nghe niu~u hd~ lil ~huy~n c6 Hch. Trong gia dlnh tai, thlnh thoang thåy vang di me)t ngu'oi lon. R6i l~i nghe nhfi'ng diu chuy~n thl tMm. Ma"y cM, ma"y anh lon, da tirng åm b~ng tai, b6ng ch6c h9 tri'1 thilnh nhan v~t trong truy~n ca Hch. Cach mil ngu'oi lon k~ chuy~n, l~i lilm cho khang khi cua chuy~n c6 Hch a"y cang tri'1 thanh huy~n bi. Cho Mn khi lai rai d9c du<;lc tie'ng nuoc ngoili, chuy~n ki v~ chie'n tranh b6ng thilnh hoili ni~m; hay chl hlnh nhu lil hoili ni~m thai, VI da"y la qua khu ma mlnh khang tha"y, khang nghe. C6 di~u, hoai ni~m a"y khang lilm sao mo di du<;lc. Yl n6 da tre)n lån qua khu voi hi~n t~i. Qua khu a"y, khi ch<;lt bie't, n6 da c6 qua nhi~u ma"t mat. Yl nhfi'ng ngu'oi da di, chua thå'y ai tri'1 l~i. R6i ca nhfi'ng n~oi dIng trang lua cling HIn lU<;lt ra di. Mmh thl may man dU<;lc i'1 l~i . Nhln quanh, bang den, lop h9C, san truong. S1,l' s6ng vån bang bang lai ngu'oi di toi, voi nhfi'ng c~nh tranh va"t va. Chie'n tranh, tM h~n, va dau d6, tit sau thåm cua khåt khao, tlnh yeu va s1,l' che't la n6i am anh, va nhu cha"t li~u cho y thuc sinh t6n. C6 me)t c6i thi ca rieng bi~t nhu v~y. Danh cho nhfi'ng tam h6n nh~y cam. Nhln con chitn giay che't trong tranh ma ngd ngån, bilng hoang. Nhu'ng ngan ngu cua n6 ding bie'n hlnh. Tmh yeu, tha"t v9ng, dam me, nhu nhfi'ng con s6ng n6ng nhi~t tren m~t nuoc, ma duoi day sau ai bie't ån chua nhfi'ng gl. Nuoc xa cu6n cue)n ra khdi Sau trong tam th~ c6 dai gi9t g~n (Du t~p, TbUy me) quan) Nhfi'ng cau thd nhu v~y th~t hie'm hoi cho mat doi hån re)n. Khang b~n re)n sao du<;lC, khi quanh mlnh ~fi'ng b~n be trang lua tAn lu<;lt ra di. Me)t s6 ngu'oi vu'<;1t su6i, vo rirng. Di theo tie'ng g9i cua h~n thu, mau hra, trong tråi

Phåp Am Ph~t Dan 2005

tim dang b6c cMy bi'1i cbU ngma anh hung. Di l~i cho thanh ph6 khuc Mt "Nglldi da di, di Iren non caD ... " Mat s6 khåc ra di, d~ l~i tie'ng kh6c ngh~n ngao, dien lo~~: "Ngay mai di nhqn xac cMng. Say di di lhily minh khOng la minh." Tmh yeu, thu Mn, b6ng tri'1 thanh mau thuån bi~n chU'ng. Ma"y chl,lc nam sau, mc)t the' h~ dang lon, nhu nAng trUa xich d~o che lu anh du6c qua khu l~p loe cua mlnh; thlnh thoang tai di tlm l~i me)t vai cau thd dau d6, ma cling khang d~ gl tlm du<;lc, d~ cho hoai ni~m quay l~i me)t thoi, trong d6 mlnh da s6ng, da suy ngm, u'U phi~n, va ca de'n nhfi'ng d~i de)t ngang cu6ng eua tu6i tre. Trong tlnh tr~ng ma ngu'oi eli lanh xa, VI hi~m nguy rlnh r~p md h6, thl ehuy~n bi~n re)ng sang dai ehl e6 trong tranh, va trong tri nho. L~i vån di~p khue hoai ni~m bang qud. Toi khong doån du<;1e b~n tre yeu thd ngay nay, ne'u tlnh co dge du<;1e Mn eau thd duoi day 'se g<;li len a"n tu<;1ng gl. Nhu'ng ngu'oi da sinh ra va lon len trong ehie'n tranh, ma tlnh yeu vil tM Mn la nhii'ng xung de)t, khåe khoai trong long, nhfi'ng eau thd a"y g<;1i nho me)t thoi, hay dung hdn la me)t a"n tu<;1ng, e6 th~ thoang qua eh6e lat: Chi~u v~ tren me)t nhånh song Ben tai con nuoe do long quanh co Nuoe loang duoi dåy troi do Bu6n tai thanh th6t tren lo nhån sinh

(Me)t Nhånh Sang,

DuT~p,

TbUy Me) Quan)

D6 lil me)t eMt hdi thi'1 tan sinh, nhu b6ng nång la da tren m~t nuoe, khong e6 nhii'ng tr~m m~e thlim thåm trong long d~i dUdng. Me)t nhum co xanh nhi'1n nhd tren eanh d6ng kha cM y. Nhu'ng ai e6 th~ pM blnh nhum co va tlnh? An tu<;lng eua me)t ngu'oi dge thd tit trong bUy di~t b~o tan eua ehie'n tranh la nhu the'. R6i Mt nuoe bOa blnh, dan te)e dang tri'1 mlnh tir trong kh6i hra, d~ eho h~n thu h6a thån thilnh tlnh yeu. Va eling lil lue båt d~u me)t the' h~ dm bUt bi khuoe tit. Yl da khang th~ nh~n thue tlnh yeu theo ngma eua b~~n ehU'ng. Trong d6, tlnh yeu ehl e6 th~ trUi'1ng thanh bang Mn tM va bUy di~t. "Mau cua nglldi dem l(li linh thllcJng. "

ctinh

57


Ng6i tren dInh d6i Tr~i thuy, giua thanh ph6 Nha Trang, nhln xu6ng ben du'di, tir trong lang keo ra m9t doan thitu nhi Ti~u h9C, hO vang khåu hi~u chao mii'ng cach m~ng, da dao van h6a giao d1,lc phan d9ng, d6i trl,ly. Toi bitt mlnh dang bi ch6i bO. Va bi ch6i bO th~t. Tir cM la thanh phån an bam, r6i trd thanh phh tu nguy hi~m, va du'<Jc li~t xu6ng hang c~n ba xa h9i, t~m tha t9i chtt d~ du'<Jc an hu~ khoan Mng s6ng htt kitp s6ng thii'a. L~i m9t lh nua, nhung ngu'oi cii cua toi theo nhau lh 1u'<Jt ra di. Thoi chitn tranh, m9t ldp b~n len ritng. Thoi hoa blnh, m9t Idp b~n xu6ng bi~n. Dan t9c ch<Jt quay trd I~i vdi huy~n tho~i md nu'dc. Nhii'ng ngu'oi con theo Mtf, da c6 luc khinh gMt anh em mlnh, bO len ritng. M9t thoi gian sau, nhii'ng ngu'oi con theo Mtf len ritng nay quay trd v~ do thi. L~i nhung ngu'oi anh em khac s<J hai, V9i bo tr6n theo, tlm v~ bi~n: Vua g~p Au Cd luc thUy du Cung nang rung d9ng nu'dc thien thu Duyen tan nang båt con v~ nui Nhung dua theo cha kh6 dtn gio ([huy M9 Quan) Ba ch1,lc nam, m9t nua theo Cha, m9t nua the o Mtf. Nhu'ng huyen tho~i da nha thd nay vån con quen m9t s6 anh em trd thanh coi cut. Cha thl d dau khong tha'y, ma tl,l' than thl bi ru6ng råy bai chfnh anh em mlnh ngay tren da't Mtf . Khong Cha, ciing khong Mtf, ta di tlm dåu ttch Truong Sdn, "Que ngu()i Iren dinh TruCJng Sdr!. Cho la giJi mQI nJi hCJn Ihien Ihu . .. (fhd Tu~ SY). Toi khong n6i Mn h~n thii. Nhu'ng m9t n6i oan khien nao d6, khitn cho loi n6i cua mlnh nhu' trong cdn me sang. B~n cii d quanh day thoi, vån gh nhu' nhii'ng ngay nao, m9t thoi bu6n vui. C6 le b~n cii ng~i ngung, ng~i nghe nhii'ng di~u du'<Jc gia thitt la toi se n6i. TMt sl,l', toi chAng du'<Jc pMp n6i gl ca. vån du'<Jc chl dinh phai dll'ng ben te xa h9i dang h9i nh~p van minh. Con nhii'ng b~n khac, hay g9i la c6 nhan, ba'y gio m6i ke m9t phu'dng troi. Toi chång bitt h9 dang lam gl, dang nghl gl. M6i ngu'oi m9t phong cach, trong m9t tht gidi md r9ng, da van h6a. Toi nghe n6i nhu' v~y. Du d phu'dng nay hay phu'dng kia, du c6 hay khong c6 hai tr~n tuytn van chu'dng cung chung lo~i hlnh ngon ngu cua Mtf, vån con hang v~n nåm xu'dng du'oi long bi~n:

Lu'U vl,l'c dieu tan d Bi~n Bong Xu'dng båy nhu' thU chay rii'ng hoang Nhu'ng ritng khong chay nao dau thu Ngu'oi chtt thån chlm Thuy M9 Quan. (Vien Linh, ThUy m9 quan) H~n thii c6 th~ x6a du'<Jc d8 dang thoi, nhu'ng u uån clia nhii'ng Mn oan day bi~n vån am anh tam tu'. Ngu'oi s6ng vån mang mai an tlnh clia ngu'oi da chtt, du tren ritng hay du'oi bi~n, VI oan nghi~t rieng tu' hay VI tlnh chung

58

dan t9C. Xu'a Nguy8n Du da lam "van li tlu,lp lot;li chUng sinh"; khong chl la m6n n<J van chu'dng cho ngu'oi da chtt, ma d6 con la tlnh tl,l' thitt tha tir coi chtt V9ng ve. Toi d9C bai "Gqi 11I5n" trong ThUy m9 quan ciing voi tam tr~ng tu'dng t<J: Tren Huytt Hai thuyen tr6i ve m9t chitc Chi~u Mm den troi rl,l'c ra dau thu'dng Thån chlm xu6ng bang tuyen gio t~n bi~t S6ng b~c dån h6i ha phu triing du'dng. (... ) Trong reu xanh ngan ng~t b6ng sdn ha Lu'dt hai ph~n v~ du'oi troi c6 qu6c. ( ... ) Bai thd khong mang titt nhip gay cam xuc bang hoang tuc khåc, nhu'ng nhung a'n tu'<Jng rai rac trong ca t~p ThUy m9 quan lam cho bai thd phang pha't n6i kinh s<J, rong mlnh: Trinh nu tråm oan n6i giua dong Thån bang ngan hai ly v~ song Xung quanh khong m9t ngu'oi than kh6c Chl ca trong du'dng theo h9 tang. Du sao thl da't nu'oc ciing dang h6i sinh. Nhung ngu'oi ra di, lån 1u'<Jt keo nhau v~. Ay tht, hon gi~n giua anh em vån con la ytt thu'dng nhuc nh6i . Van chu'dng bay gio vån la m9t ll,l'a ch9n, ho~c m9t nhån cach. Thi ngon cm. Thien c6 van chu'dng thien dia tam . Trong t~n day sau tam kham, m6i nha thd vån chung m9t tlnh tl,l' nghln doi, du bi~u hi~n c6 Mn thii cay nghi~t. Toi mong du'<Jc nhu' loi Vien Linh n6i: Sinh d dau ma gi~t b6n phu'dng Tram con cu'oi n6i titng tram giong Ngay mai ntu trd ve que cii Hy v9ng ta con titng kh6c chung. Tu~

Sy, Saigon, dong 2004

PHANUU Bu'<Jc H9a Duy

Hu~

va nha van Mu'ong Giang tir Hoa

Ky thOng bao cho bitt: Ca Nh~c si NHA, T TRUONG TRAN THltN THANH da qua doi luc 1.05 gio tru'a (gio Cali) ngay thu sau 13/512005 t~i tu' gia d Little Saigon, Orange County, USA, sau m9t thoi gian b~o b~nh. Hu'dng th9 62 tu6i. Xin thanh kinh chia bu6n cung tang quytn t~i Hoa Ky va Bao L9C (Vi~t Nam) d6ng nguy~n du cho hu'dng linh Ca Sl - Nh~c Sl Nh~t Truong Trh Thi~n Thanh du'<Jc som sieu thoat. Thanh Kinh Phån Uu M9t nh6m than hihJ va d~ng hLfdng Phan Thitt t<;ti NaUy

Phåp Åm Ph~t Ban 2005


ThanhMinh trong ti~t thang ba m1i<tng giang

Tbang ba tren da't Båe, tie't troi nhu' vfrn con xuan. Khåp ndi, eay co hoa la d~u dam eMi nay lt,)e, nhu' khoe hu'dng såe n,te ro non nu'ong. T6 Nhu' tien sinh Nguy~n Du, khi sang tae Bo~n Truong Tan Thanh, m~e du e6t truy(!n va b6i cånh hoan toan mu'<,1n eua Trung Hoa nhu'ng ehAe ehAn ong da rung dt,)ng truoe cånh troi quang may t~nh, non nu'oe hifu tlnh, tren que hu'dng da'u yeu tran quy, nen da h~ bUt vie't: co non xanh r<,1n ehån troi, cånh le trång di~m mt,)t vai bOng hoa thanh minh trong tie't tbang ba l~ la tåo mt,), Mi la d~p thanh. M~e du t~p quan eua ngu'oi Vi(!t Nam ba mi~n co di bi(!t nhu'ng rieng l~ Thanh Minh, thl cå nu'oe gh nhu' d~u gi6ng nhau, tir phong eaeh eho toi t~p t\,le. Su6t ngay l~, m<;>i ngu'oi d~u ru nhau di tåo mt,) va eung te' nhung ngu'oi thån da khua't m~t. Ngoai ra t~i eae Han Låm sa ndi bai tha rna, d~u co t6 ehue eung t~p th~ nhii'ng oan Mn u6ng tii', ti~n b~e ehi pm d~u do hå tanh ung M . Nhu'ng r6i gi~e v~, ngu'oi s6ng con nat eii'a nha tan Mn n6i mu'oi phu'dng ly tan, nen ai dau con (ijp, M san soe mt,) phAn da than quye'n, nhu' thua thanh blnh. Va eling ehång rieng gl nhii'ng nghIa trang quan dt,)i eua VNCH, rna gh nhu' m<;>i ndi tir Quång Tri eho toi Ha Tien, va moi day VaD ngay 15.12.2004, hdn 10.000 ngo i mt,), pMn lOn moi ehOn, t~i Mu Ong Hoang-PM Hai, thanh ph6 Phan Thie't, bi b6c h6t day m6. N6i tang thu'dng hoang phe' eua kie'p ngu'oi s6ng du'oi gong eum tan dt,)e, lam eho ke ngo~i eUt,)e nhln va o, ehAe eling khong th~ dm n6i nu'oe mAt. Kie'p doi bi thu'dng tan ua do, dau co khae gl than ph~n beo b<;>t eua nang B~m Tien, trong truy(!n Ki~u:

se se nåm da't ben du'ong, rh rAu ng<;>n co, nd'a vang nii'a xanh

PMp Am Ph~t Dån 2005

ding nay trong tie't Thanh Minh, rna sao hu'dng khoi vång tanh the' nay? l. Titt Thanh Minh:

Thanh Minh la tie't thu nam trang hai mu'di b6n tie't trong nam theo am lieh. L~ Mi nay tuy khong quan tr<;>ng bång nhii'ng ngay Nguyen Ban dh nam nhu'ng eling du'<,1e eae dan tt,)e theo tam giao (ph~t, Lao, Nho), eoi nhu' mt,)t trong nhii'ng l~ te't, thu'ong de'n VaD tbang ba am heh. Theo tir nguyen, thl Thanh co nghIa la km trong, con Minh la sang sua. Nen thu'ong hOrn do, bh troi ra't la trang veD sang diu, mu'a xuan gAll nhu' da dilt nhu'ng eånh v~t vfrn xanh tu'di dAm a'm, co th~ noi la thoi gian d~p nMt trang nam. Nhan do, ngu'oi Å Bong nMt la Trung Hoa va Vi(!t Nam, dua nhau di tåo mt,) gia tien . Con nam thanh nu tu thl rna Mi d~p thanh (di d~o tren co non). T~i eae bai tha rna quanh nam su6t tbang hoang viing co tieh, ngay hOrn do b6ng tra nen nao nhi(!t tu'ng birng. Khiip ndi m<;>i ngu'oi lli lu'<,1t keo nhau di day rna, sd'a sang mt,) phh. B6n hu'ong dau dau eling nghi ngut khoi hu'dng, thdm n6ng mui hoa qua . Hh nhu' ai eling pMn khai, yeu doi, th~t la: 'd(lp diu lai lå giai nhan. ngl!a xe nhti ntifJc ao quan nitti nem ... ' Tom l~i, a dau eling d~u co l~ Mi Thanh Minh VaD thang ba am heh. Tuy nmen eling co vai dia phu'dng nhu' vung Thi ch, Bap Ch (Vinh-PMe Yen), Sai Gon-Ch<,1 Lon, m<;>i ngu'oi thu'ong cd' hilnh l~ tao mt,) VaD nhii'ng ngay Nguyen Ban. Rieng vung trung ehåu, thut,)e h~ hm song H6ng nhu' Ha Bong, Ha Nam (Båe Vi(!t), da't tha'p vao mua mu'a la ng~p nu'oe. Bai v~y l~ tåo mt,) hång nam phiii t6 chile VaD mua kho, khi nu'oe da rut he't vao thang emn am heh. T~i Phan Thie't, ngay Mi Thanh Minh du'<,1e t6 chile ra't la tr<;>ng th~ va d~e bi(!t, tir ba tram nam qua, du'<,1e ngu'oi bån dia eoi nhu' la mt,)t my t\,le eua dnh Blnh Thu~n . T~i 59


day, hång nam co hai phien ch<;1 dem, m9t VaD nhii'ng ngay cu6i nam am lich. Phien thu hai dU<;1c nhom trude ngay Thanh Minh. Bem do, m<;>i ngu<'1i ru nhau di ch<;1 mua banh trai, hoa qua, huong den va nha't ta mon d~c bi~t khong th~ thie'u dU<;1c, trong l~ tao m9: Bo la heo quay, banh hoi. L~ v~t tren vira d~ cung gia tien, quye'n thu9C då khua't tl,li nha cling nhu noi phh m9.

2. M~t vai ~p t\lC rna chay tren the' giro: Khåp the' gioi, tir nhii'ng dan t9c van rninh cho toi cac b9 ll,lc ban khai, hh nhu d~u chung m9t nh~n thuc, quan ni~m v~ sI! che't, coi do chlla m9t buoc chuy~n tie'p, tir m9t the' gioi nay sang m9t the' gioi khac. Tom ll,li chl khi nao trai Mt bi My di~t, tir do CU9C d<'1i va kie'p ngu'<'1i moi th~t sI! ke't thuc. Do do nhan 10l,li ngay nay khong cha'p nMn c6i hu vo. VI v~y the o t~p tl,lC, ngu<'1i s6ng phåi giup ngu<'1i che't, vU<;1t qua cai giai dOl,ln kho khan nay. Voi cac tin d6 Thien Chua Giao, l~ xuc dh thånh lh cu6i cung, dU<;1c xem nhu la m9t thu gia'y thong hilnh, dp cho ngu'<'1i che't, toi Toa An Thien Bu<'1ng , ch<'1 quye't dinh cu6i cung. Ngu'<'1i thea dl,lo Zorpastra Cl Ba Tu va An B9, thl d<;>c kinh du nguy~n, d~ mong linh h6n ngu<'1i che't luon thu<'1ng tntC hi~n di~n voi gia dlnh, du th~ xac th~t sI! då trCl v~ voi cat bl,li. Tl,li Ghana, ngu<'1i che't truoc khi Ila d<'1i, dU<;1C cho u6ng ra't nhi~u nuoc, d~ cho h<;> co du suc leo toi dich cua ng<;>n d6i Vlnh Hång. Con ngu<'1i Tau, Nh~t, Cao Ly, Vi~t Nam ... khi che't, dU<;1c than nhån bO nhi~u vang bl,lc, ti~n gia'y VaD quan tai luc tån li~m, d~ cho h<;> co du 19 phi toi rni~n am pM. Do sI! che't se lam bie'n dl,lng th~ xac cua ngu'<'1i qua c6. Bi~u nay dU<;1C coi nhu m9t sI! o ue', VI vh thån nhan phåi luon tlm cach lam cho tinh khie't, trong sl,lch ngu'<'1i då khua't. T~p tl,lc tåm ni'a, m~c quh ao moi, deo nhii'ng d6 trang suc d~p nha't cho ngu<'1i che't khi nh~p quan cling khong ngoai y ngma tren. (fop xac tl,li cac qu6c gia H6i giao, hay tiem VaD xac che't nhii'ng cha't IOng d~ khu trung va giu nguyen tu thi trong vai tuh l~ Cl cac nuoc phuong tay ho~c t~p tl,lc håa tang tu thi ngu'<'1i che't, theo truy~n th6ng dl,lo Hindu (An B9) ... cling khong ngoai quan ni~m ton kinh ngu'<'1i che't. Ngay nay, håu nhu m<;>i ton giao lon tren hoan du, d~u cha'p nMn duy tri sI! lien h~ giua ngu'<'1i s6ng, ke che't sau tang l~. Yl v~y, ngu'<'1i Thien ChUa Giao cling co l~ Thanh Minh VaD ngay 2 thång 11 Duong Lich hång nam. Truoc CU9C Cach Ml,lng Phåp nam 1789, ngu'<'1i che't sau khi dU<;1C chon dt, coi nhu la he't va bi thån nhån quen lång. M<;>i SI! d~u giao pM cho nha th<'11a don vi quan tI! cac ngma trang. Ngay nay t~p tl,lc do då 16i th<'1i va m<;>i ngu<'1i ai cling tI! lo lång chåm soc m9 phh cho than nhån mlnh, nha't la VaD dip Thanh Minh. Tl,li M~ Tåy Co, ngay l~ tren cling la qu6c l~ cua nuoc nay. Trong ngay nay, m<;>i ngu<'1i d6t lua hay th3:p ne'n, M dån du<'1ng cho linh h6n ngu<'1i che't v~ ll,li voi gia dlnh. H<;> cling mang d6 cung de'n ngma trang, d~ an c6 voi than quye'n då khua't noi m9 phh.

60

Tom ll,li du co theo m9t ton giåo nao chång nua, nhan the' vån c6 thåt htng bU9C bl,lng, cam ch!u doi råch, d~ lo lång toan v~n cho ngu'<'1i qua c6 co dU<;1c m9t chUt hanh ly tren du<'1ng v~ c6i vlnh hång. Th~t ra quan ni~m v~ the' gioi thu hai, då co tir th<'1i ti~n su. Th<'1i do t6 tien ta då phai eAt xen thuc an kie'm dU<;1c, danh m9t s6 lOn v~t ngon cua ll,l M cung cåc vi thh linh va ngu'<'1i che't. R6i theo th<'1i gian, t~p tl,lC ma chay tir don gian bie'n thanh linh dlnh, vo cung hao t6n uoc l~. Trong l~ ma chay, ngoai nhii'ng hi~n v~t quy giå nhu vang ng<;>c, quh ao, to ll,la phai chOn theo ngu'<'1i che't, con co nhi~u mon khac ra't quy cling dU<;1C Mt theo. Måi toi ngay nay, tl,lC Mt vang må vån con tin tUClng tri~t d~ tl,li Trung C9ng va Cam B6t, k~ ca Vi~t Nam xå ngma. Hång nam, m<;>i ngu<'1i thieu d6t m9t IU<;1ng gia'y ti~n, vang bl,lc, d6 th<;1 ma... g<;>i la gUi sang the' gidi ben kia cho thån nhan tieu dung, voi t6n kem ca ty do la My. Voi cåc b9 ll,lc con ban khai Cl A-Phi, SI! tin tUClng VaD thuye't linh Mn, SI! dh thai vaD the' gioi ben kia con månh li~t ga'p nhi~u lh, so voi ngu'<'1i van minh hi~n thl!c. Do do, ngu'<'1i Chiov Cl thu<;1ng du Mie'n Bi~n, håu nhu då danh m9t phh lOn thuc an kie'm dU<;1C cua mlnh, M dang cung thh thånh va vong linh cua ngu'<'1i khua't trong gia dlnh. Rieng cac b9 ll,lc Cl Bengale, thu9C vilng dong Båc An B6, ll,li co tI,lc cung ngu<'1i che't hång ngay. Tuy nhien t6n kem va ru<'1m ra nha't, cling v~n la cac b9 t9c con bån khai tl,li Chau Phi. ChAng hl,ln nhu ngu'<'1i Pambara Cl rni~n Trung, khi trong nha co ngu'<'1i qua d<'1i, thl dem lam th!t he't ga vit, k~ ca ngii c6c dl! tru, d~ lam c6 cung. Con ngu<'1i Poneo va Pahovina tl,li Xich Bl,lo, thl Mt bO ta't ca nhii'ng v~t dl,lng, k~ ca nha cua, co lien M tdi ke mån phh. Nhii'ng tM b! tri~t pM nay, dU<;1c di chuy~n tdi phån m9 ngu'<'1i che't, noi la danh cho h<;> tie'p tl,lc dung Cl pilla ben kia the' gioi. Cling tl,li Phi Chåu, nhi~u noi con co phong tl,lc keo dai dåm tang ngay nay qua ngay khac. B~ lam ti~c, h<;> gie't nhi~u gia suc k~ ca trau bO ngl!a. B6ng th<'1i cling u6ng råt nhi~u ru<;1u. Nhu'ng cac dam tang nay dU<;1c t6 cMc lon hay nho, ciing tu)' theo sI! thu hOl,lch cua mua mang. Do tren, nhii'ng ngu'<'1i Guerzea Cl Guinee då phåi quang tu thi cua thån nhan mlnh, trong nhi~u nåm, M d<;1i toi khi kie'm dU<;1C nhi~u ti~n, mdi t6 chuc ti~c tang ra't la tr<;>ng tht Ngu'<'1i che't nay vån Cl trong nha va dU<;1c uop xåc, d~ giu tu thi khoi bi ml,lc ni'a voi th<'1i gian. Tl,li cac nuoc Madagascar, Lybia, Å Rl,lp Th6ng Nha't, Nepal... cling co ngay L~ Fandorana hlnh thuc gån gi6ng nhu ngay Thanh Minh Cl A Bong, nhu'ng trong ngay nay, h<;> ll,li gie't ra't nhi~u trau bo de, ga vit... d~ lam c6 ban. Nuoc Nga truoc kia co tl,lc nem ti~n vang VaD huy~t cua ngu<'1i che't. R6i qua th<'1i gian, nhi~u vilng då thay ti~n bång v6 so, giup thån nhan då khua't co v6n l~p nghi~p. Nhi~u dan t9c, con thuong cho than nhan mlnh, bi doi ll,lnh co don noi c6i quan tåi muon trilng, nen trong luc tån li~m, h<;> chOn theo th~t nhi~u quån ao vai v6c. B9 t9c Samoyedes va Ostiaks Cl Båc CI!C, nen bO theo xac PhlIp

Am Ph~t Elan 2005


che't nhi~u m~n bOng va qu!n ao l~nh. Cac dan t(k Phi Chåu nhu Congo, Bambaras, Dougas, Cameroun, Fali, Madagascar .. . da s6 khong du quh ao d€ m~c hång ngay VI ngheo cl,1'c nhU'ng Mi voi ngu'oi che't, h<.> l!,li mua sil:m tMt nhi~u våi voc, quh ao moi d~p, d€ thån nhan mang theo co du diing ndi ch6n su6i vang. Noi chung, tren the' gioi co ra't nhi~u phong tlJ,C kY l!,l, trong va'n d~ mai tang ngu'oi che't. T!,li Madagascar, co tlJ,C dao xoi nhi~u l!n xac che't, d€ sua d6i the' nåm cua tu thi trong quan tai, sao cho thoåi mai. Ngu'oi theo d!,lo Hindu t~i An Be), khi bie't truoc mlnh sil:p che't, the' nao ciing phåi nil:m cho duc;lC duoi bO l!n chOt. Co vh linh h6n h<.> moi tdi duc;lC coi thien dang. V di cac dan te)c theo Thien CMa Giao La Må Au Chåu, cac b~nh nhan truoc khi sil:p lam chung, d~u dU<;1c he)i kie'n voi cac v~ Cha sa, d€ tM te)i . T~p tlJ,C nay duc;lC g<.>i la Sacrement du Pardon. Co nhu v~y , linh h6n cua nguoi che't mdi ra di duc;lc blnh an, sieu thoat. Con nhii'ng tin d6 H6i Giao, thl pMt cu6i doi, luon hudng v~ ngoi d~n thieng a La Mecque ben Å R~p Th6ng Nha't, t~n mi~n Ti€u ATe' A. 3. Vai phlidng cach an tang nglim che't: Nhån IO!,li då hi~n hfi'u tren dia du nhi~u tri~u nåm nhU'ng theo su li~u thl mdi bie't an tang ngu'oi che't vao khoång ma'y ngan nåm tra l!,li, d€ mong h<.> an gia'c nghln thu. Trong lånh VI,1'c nay, qua tit ngu c6 La Må nhu Requiem ho~c chU' Churchyard cua Anh va ro rang nha't la nhii'ng loi du nguy~n cho nguoi che't, ndi trang kinh thånh 'Requiem Aeternam Dona Eis Domine' ... ta't cå d~u mang chung y nghla chuyen cha loi du nguy~n Thuc;lng Be', giup cho linh Mn ngu'oi che't duc;lc tdi ch6n an nghl cu6i ciing. Sinh Icy-tu quy, day la me)t d~nh lu~t khong bao gio doi d6i clia kie'p ngu'oi . NhU'ng ciing tit do, con ngu'oi då bay d~t ra nhi~u nghi l~ th~t phuc t~p, tl,1'U trung ciing clll quanh quån vi~c giup cho nguoi che't, duc;lc an gia'c nghln thu. Theo khåo c6 h<.>c, thl chinh nguoi Neanderthal la dan te)c d!u tien, nghl ra phong tlJ,c chOn ca't ngu'oi che't. Tit do v~ sau, d!n Mi vi~c mai tang bie'n chuy€n theo cac quy lu~t ton giao ciing nhu t~p quan bån d~a. Ciing tit do, nhU'ng lin d6 PMt giao, H6i giao, Ba La Mon va g~n day ngu'oi theo Thien CMa Giao, ciing diing phudng thuc bOa tang voi long tin lua se tåy s!,lch linh Mn cua nguoi qua c6 khi Ila doi. T~i An Be), co me)t s6 Hn d6 d~o Hindu, l~i theo 16i thUy tang, bång cach dem xac nguoi d~t tren be, r6i thå troi tren dong song Hång, duc;lc xem nhu linh thieng nha't trong nuoc. Me)t s6 viing a Tåy T!,lng, An Be), Ba Tu.. . thl quång xac che't cho ken ken, di~u qu!,l ciing cac IO!,li ac di€u khac, phanh thay tiing xeo tu thi, rna h<.> g<.>i la Bi€u Tang. Tom l!,li vi~c an tang nguoi che't, tråi qua bao doi, vån thue)c v~ ph~m trU cua trie't h<.>c hay liinh vl,1'c huy~n bi thue)c tam linh, cho nen chua ai dinh nghla duc;lc. Tom l~i d€ giup cho ngu'oi che't duc;lc an gia'c nghln thu, nhan lo~i toi nay vån theo cac PMp Am Ph~t Elan 2005

phudng phåp då c6 tit lau doi nhu dia tang, hoa tang, thdy tang, di€u tang, thien tang, huy~n tang va tUc;lng tang. Moi day t~i Hoa Ky va me)t vai nudc Au Chåu, con phåt minh ra phudng phåp lam dong l!,lnh tu thi cua ngu'oi che't, noi la cho ngay tai sinh.

* Huy@n Tang: La 16i chOn ngu'oi che't Id IUng tren khong trung. Phudng phåp chOn ca't nay, hi~n nay vån duc;lc cac 1>9 t9c Dogona t!,li nuoc Mali (phi Chåu) thl,1'c hanh. d day, xac che't sau khi duc;lc tån li~m xong, se duc;lC dem an tang trong nhung me) huy~t, do gia åmh då dao san tren vach nui cao, d€ tranh cac tM du khong xuc ph~m toi cac tU thi cua thån nhan mlnh. Th~t ra huy~n tang la 16i chOn ea't d~c bi~t cua ngu'oi

B~c, la m9t dan t9c thi€u s6 s6ng trong viing Tay Nam

dnh Tu Xuyen (frung Hoa), då co truy~n th6ng tit thoi thuc;lng c6. Theo Chie'n Qu6c Sach, thl B~c Nhan la me)t dan te)c de)c nha't vo ~, bie't thl,1'c hanh phong cach 'quan nhi bale: tri nhtt, tri chtt cao nhal " nghla la co quan tai rna khong dn phåi chOn duoi da't, rna d~t Id IUng tren vach nui cao. Ngay xua lånh th6 cua ngu'oi B~c a Xuyen Nam, bao g6m cac Huy~n HU'ng Van, Quan Lieu, Nghi Tan nhU'ng t~p trung dong dåo nha't a Viing Be, thue)c Ma Buong Ba, thon L!,lc Bi€u, Ciing Huy~n. Do do nghla trang cua h<.> duc;lc dl;l'ng len a viing Be Ma Buong Ba, con co ten la B~c Xuyen cau. Bay la viing nui non cao nga't triing di~p, d~a · the' vo ciing hi€m tra nhU'ng phong cånh l!,li hilng VI, thanh tu hfi'u tlnh. Cac vach nui bao b<,>c khu cl,1'c Ma Buong Ba d~u dl;l'ng dU'ng, khong th€ tlm duc;lC me)t 16i nao d€ len hay xu6ng. V~y rna cac nha khåo c6 moi day, då tlm tha'y tren 22 vach mli dl;l'ng dU'ng trong viing nay, co 16 c6 quan tai cua nguoi B~c. Bay la me)t di~u kY di~u rna ciing co th€ g<.>i la me)t kY quan eua nhån lo~i thua d6. TlID hi€u nguyen nhån t!,li sao ngu'oi B~c l!,li chOn cach chOn ca't kY l~ .va nguy hi€m nay . Cac nha khåo c6 ciing nhu su h<.>c doi nay, d~u cho rång, day la va'n d~ nhan bån. Treo tu thi tren me)t vach nui cao, vita trong s!,lch l!,li phil hc;lP voi ye'u t6 phong thuy . Tit do linh Mn ngu'oi qua c6 duc;lc ung dung thanh thån, b!,ln voi non xanh nll bie'c, tl,1' do du sdn ngo~n thuy, trong khoånh troi da't mang menh vo t~n. Ngoai ra theo quan ni~m s6ng cua dan te)c B~c, dem treo quan tai ngu'oi qua c6 tren vach nui, la me)t di~u d!,li cat, d~i hie'u, trong d!,lo lam ngu'oi.

Theo sl,1' nghien cUu cua cac nha bien khåo, mu6n thl,1'C hi~n huy~n tang, d!u tien phåi ch<.>n vi tri thich hc;lp tren cac vach nll cao. Buoc ke' la phåi c6 ngu'oi thi~n ngh~ leo nui gioi, diing day may lam thang, toi thånh dia dao huy~t va chOn vao d6 nhii'ng thie't me)c vi, gi6ng nhu ta lam kim unh bång g~ch khi di~ tang. Sau d6 thån nhan diing day, d€ chuy€n quan tai tit duoi da't len vach nll eao va d~t vao huy~t va eac thie't m9c VI vita moi lam.

61


V~ cach thie't tri, ngu'C1i B~c thu'C1ng chOn chung nhii'ng ngu'C1i trong gia dlnh, gia tl,'>c VaD mQt vach mii. Nhii'ng ngu'oi co vai ve' ldn, quan tr<?ng thl treo tren vi tri caD nha't. V ~ cach t§n li~m, ciing co sl;l' cl! bi~t. Qua mu'<'1i c6 quan tai dl;l'<;1c du'a tir vach nui caD xu6ng, co c6 du'<;1c chl,lm tr6 råt tinh vi, trai ll,li co c6 ddn sd giån ti~n. Ngu'C1i che't cling phån bi~t ro rang, co ngu'<'1i du'<;1c chOn theo nhi~u cua cåi quy gia, co ngu'C1i chl t§n li~m sd sai blnh dan. Rieng cac c6 quan tai du'<;1C tl,lc bång mQt IOl,li g6 råt d~c bi~t, co th~ trd gan ding tue' nguy~t, g<?i la Ma Tang MQc. Hi~n nay dan tQc B~c da bi ngu'<'1i Han di~t cMng, con g6 quy kia cling kh6ng con. Tåt cå chl con trd ll,li nhii'ng chie'c quan tai huy~n tang, d6i m~t vdi tMi gian su6t måy ngan nam qua, nhu' mQt nhån chUng con sot ll,li trong dong lich sU' cua nhan IOl,li.

* Thien Tang:

bi l~y, VI cho rhg linh Mn ngu'<'1i qua d<'1i se kh6ng du'<;1c sieu thoat. Trong Ph~t giao, chl c6 ngu'C1i Tay Tl,lng theo Kim Cu'dng Thira, mdi ch<?n l6i mai tang dQc nhåt v6 nh! nay. Hi~n khåp nu'dc c6 chirng 1000 thien tang dai. Tåt ca d~u du'<;1C thie't tri gh gi6ng nhau nhu'ng du'<;1c coi la linh thieng nhåt, la dai Motrucungkha, VI (j d6 luc nao cling lu6n co m~t mQt båy chim u'ng d6ng dåo tren 300 con, chl;l'c cM phanh thay an th!t ngu'<'1i. Bai nay thien tang luon tU' thi tir Lhasa, Sdn Nam, Na Khuc, Lam Chi ... du'a tdi. Tuy nhien tru danh nhåt tren dåt Tiiy Tl,lng, pMi noi tdi dai thien tang tren Bl,lt MQc Tl;l' tl,li Nhi~t Tiiy, VI tåt ca d~u du'<;1C xay dl;l'ng tir nhung chie'c s<? ngu'oi.

* TuØlg Tang: Bay la phu'dng thUc mai tang dQc dao da Vi~t Nam c6 tir the' kY XVII nhu'ng chl mdi du'<;1c phåt hi~n gån day tl,li chila B~u, pM Thu'C1ng Tin, dnh Ha B6ng (Båc Vi~t) . Theo nien giam du'<;1C ghi tren bia Du'dng Hoa l~p nam 1639, cho bie't ngoi chua tren da c6 tir th<'1i H~u Ly (the' kY thu XI-XII). Trong chua hi~n con hm lai thi th~ cua hai Thi~n Su' Vii Khåc Minh va Vii Khåc Tru<'1ng, tuy da tråi qua nhi~u the' kY nhu'ng vån con nguyen v~n hlnh hai, nh<'1 du'<;1C tu'<;1ng tang.

Co le Tay Tl,lng la mQt qu<>c gia co phong t~c ch6n cåt ngu'<'1i che't kY ll,l nhåt the' gidi. Qu<>c gia nay nåm chot vot tren day Hy Ma Ll,lp Sdn, du'<;1c coi nhu' la noc nM cua dia du. d day quanh nam su6t thang bang gia tuye't pM khåp m~t Mt, kh6ng th~ tr6ng tr<?t du'<;1c gl, can n6i chi c6 dåt cat d~ chOn ngu'<'1i che't. Cmnh VI hoan cånh cl;l'c kY hi~m h6c d6, nen mdi phåt sinh ra phu'dng phåp thien tang kY ll,l nhåt, rna tdi nay ngu'<'1i ta cling chu'a tlID Theo nghien CUu cua cac nha khoa h<?c trong va ngoai hi~u n6i. Th~t ra (j Tay Tl,lng, khong phåi chl c6 thien nu'dc, thl ky thu~t tu'<;1ng tang da ngu'oi Vi~t hoan toan tang la phu'dng phåp duy nhåt, rna con co d!a tang, hOa khac hån vdi u'dp xac cua c6 Ai qp hay mdi day cua tang, thuy tang cå huy~n tang. Tom Lien X6 va Trung CQng, ll,li m6i cach tang ngu'<'1i che't, d~u tuy qua vi~c u'dp xac H6 Cm the o hoan canh tl,li Mt nu'dc nay. Vdi Minh, quan tl,li Ba Dlnh Buc Ll,lt Ma va cac Bl,lt Ma, khi che't (Ha NQi). nao Ibng canh d~p, mie'ng ngon du'<;1c hOa tang. Nhii'ng ngu'<'1i miic Tu'<;1ng tang cua Vi~t Namn b~nh truy~n nhiem nan y, luc che't Anh a! Mu'a vån la mu'a theo cac ky thu~t sau day . du'<;1c dia tang. Con tMy tang danh Nång vang nhu' the' nhu'ng chu'a c6 ... Nha Trudc tien la giu cho cac tU' cho nl,ln nhan chie'n cUQc hay tU' nl,ln . Nhåc mlnh qu<>c pha d6 rna! thi kh6ng bie'n th~ bång Rieng ngu'<'1i thi~u s6 Luaba thl ch<?n Nhllc mlnh nhd mai vån "gia vong" kla! cach dung cac chåt b6i l6i huy~n tang. "Thåt phu hii'u trach" thl chia g6m Mt set ga m6i min, Nhu'ng thien tang vån la mQt hlnh Cui dån sao du'<;1c! Ben Kia vån tu trQn vdi sdn s6ng, mun cu'a thuc ph6 bie'n nhåt tl,li Tay Tl,lng, tir Xin dn Tru'ng, Tri~u dQ phil min va giåy hån giå nhO. xu'a tdi nay. Theo phu'dng thuc nay, H6n thd dån thie'u, chu du' nhåc mlnh Ke' tie'p la mQt ldp sdn mau tU' thi du'<;1C tårn gQi sl,lch se bhg Ren tam, cm såc nhu' dinh canh gian va ngoai cung nu'dc thdm c6 pha cac IOl,li hu'dng B6ng dau nåm My, ke't tmh Vi~t-Nam! mdi tdi Idp sdn dån . Khi li~u. Sau d6 xac che't bi be g~p ll,li pho tu'<;1ng tang da kh6 sdn, Anh a! Trang vån khuye't, råm lam d6i, dån du'<;1C k~p giua hai dån dung da mai nhan. Thie'u dom dom sang, am-tMm dem soi g6i, d~ ti~n du'a len Thien Tang Bai, Quåt them cho bu6t lan roi Ngoai ra, tl,li chUa Ph~t trUdc luc rl,lng d6ng. Sau phh te' le, Vl;l'C nhau dnh thUc, h<?c hoai sU' thdm Tich Båc Ninh, cling tlID tU' thi du'<;1C phanh ra tirng månh nho, du'<;1c mQt pho tu'<;1ng tang dem trQn vdi bQt ml va vo thanh Anh a! Du då cMn cdm nhu'ng VI chie'n tranh tan vien, r6i nem cho My chim u'ng an. Bao nhieu hl,lt ng<?c, lu'ng khom båy ngu'oi phå, nen kh6ng con giu B~c bi~t trong th<'1i gian xay ra thien cåy dy chån nu'dc, dån tr<'1i du'<;1c nguyen v~n nhu' hai tang, tuy~t nhien than nhan ngu'<'1i Quanh nam våt-va, baD ngu'<'1i Mo-hon pho tu'<;1ng tang tl,li Chila che't kh6ng M phåt ra mQt tie'ng Thu'dng ngu'<'1i, con chUt lang son B~u. kh6c thu'dng. Trai ll,li ne'u chim u'ng GU'i v~ chia-se, mie'ng ngon ... nao lang kh6ng tdi an th!t ngu'<'1i che't hay bo Bay chl la ke't lu~n cua cac y Nga, 12.12.2003 s6t xu'dng th!t ke qua c6, chirng d6 nha nghien CUu khi thåy nhii'ng ngu'<'1i s6ng mdi IQ ve dau kh6 62

Phåp Am Ph~t Dån 2005


eae v~t th~ ben ngoai cM khong bie't du~e nhii'ng huy~n nång eua thi~n quiL Bdi VI khong rieng gl Vi~t Nam rna d Trung qu6e, Thai Lan, Cåm B6t, ... eling e6 nh1,le than eua eae vj thi~n su khae con nguyen v~n lau dai tren ngan nåm rna di~n hlnh va nh1,le than eua Hu~ Nång L1,le T6. Va l~i, eo kh~u truy~n tl! baD dCli eua eu dan quanh ehiia B~u thl ldp v~t th~ n6i tren du~e phe't len sau khi hai V! thi~n su qeh rå't lau, do eae d~ tti' thå'y nh1,le than eua TM y b! nhån nhfun va teo l~i, rna dem ehOn thl trai vdi di huå'n eua TM y mlnh (*) 3. OH gia phåi trå cho gHlc ngu nghln thu:

Ai eling nghI rhg ehe't la he't. Th~t ra ehe't ehua phåi ta dm n~ h6ng trh, VI eai th~ xae pMm t1,le vån con hi~n di~n ndi eoi the'. Cho de'n khi nao than nhan dem eai tu thi kia dja tang, bOa tang, tbUy tang, di~u tang ... tdi lue d6 ngttCli ehe't mai e6 th~ g9i la du~e an giå'e nghln thu th~t sl!... Nhu'ng ne'u th6 tang, thl khong ai dam ehåe la mlnh se du~e yen 6n m9 pMn sau khi nhåm måt. qeh su da ehU:ng minh ro rang, eho tdi nay, gh he't eae V! de' vu'dng, nu hoang ... dong tay kim e6 ... tit Ai qp, Trung Hoa, Lien XO, Vi~t Nam d~u b! dfry m6, xdi må, d1,l'ng xae trd l~i. M1,le dieh trå thU, eudp m9 hay n6i m9t eaeh vån h6a hdn la khåo e6. Hdn he't la tmh hlnh the' gidi hi~n nay rå't xo b6, phfrn ldn d~u do n~n nhan man gay nen. T~i eae do tb! ldn, ngttCli s6ng gidi ngheo, da s6 eå gia dlnh nhi~u ngttoi, phåi ehen ehUe trong eae din nha ca h9p. Do tren, ehii'ng nao mai tdi phien ngttCli ehe't e6 du~e eh6n m6 yen rna å'm? Ngo~i tru gioi quy tge, thu~ng hm, quan quy~n va b<;>n nha giau e6 nhi~u ti~n b~e. T~i Hy L~p, ehl e6 gidi tren mai dam båo dåm, than xae da h9 du~e vInh vien nåm yen m9t eh6. Con tå't eå, gi6ng nhu m9t vai tMnh ph6 Idn eua Hoa Ky, nguoi ehe't ehl du~e t<,tm tru trong dåt eua nghIa trang thoi h~n ba nam. Sau d6, ne'u ngttoi ehe't con may mån e6 than nhan lo lång, thl månh hlnh hai con s6t l~i, se du~e doi sang m9t nghIa d!a khae vdi ti~n muon dåt re hdn. Hay la dem mo xUdng tan thu ven du~e, eho VaD m9t ehie'c h9P thie'e dai 0,60 m, r6i gm VaD khu ehua Mi e6t t~p th~ g9i la Ossuary. Theo thoi gia hi~n nay, t~i thu do Athens eua Hy L~p, ti~n muon m9t lo dåt t<,ti nghIa trang, d~ ehOn ta 1000 bång Anh trong thCli h~n 3 nam. Con ne'u mu6n du~e an giåe vInh vien, phåi trå 21.000 bång Anh. Trong khi d6 mue lUdng trung blnh eua m9t eong nhan, vien ehue Hy L<,tp ehl e6 150 bång Anh, m9t tuh. Tuy khong phåi la m9t qu6e gia dge tai dång tri nhu'ng Hy L~p l~i bj ehi ph6i eMt ehe, qua eae lu~t l~ khe khåt eua H9i B6ng T6i Cao Chinh Th6ng Giao. La Mt nuoe e6 di~n tieh nho be nay, tren bo Håe Håi, luon b! Mnh h~ VI n~n do tb.! h6a, nhan man, s1,l' banh tru6ng dan s6. Bdi v~y ehinh pM yeu eh ngttoi dan bOa tang, thi th~ eua than nhan mlnh, d~ giåi quye't n~n khan hie'm då't t~i eae nghIa trang. Nhu'ng yeu eliu elia ehinh phU da g~p phåi s1,l' eh6ng Mi eua H9i B6ng Chinh Th6ng Giao, qua

PMp Am Ph~t Elan 2005

lu~n thuye't: Hoa tang la d6ng ngma voi t~n di~t, lam eho linh h6n nguoi ehe't khong du~e len nuoe thien dang. Sau d6 h9 dua d~ ngb.!, xay ngma trang nhi~u thg t~i ngma trang va mu6n ehOn dU:ng tu thi.

T6m l~i d dau eling v~y, k~ eå sieu euong My, ehI e6 ngttoi ngheo mdi lanh du bå't h<,tnh, ehång nhii'ng lue s6ng rna con om theo khi da nhåm måt Ila doi.

4. S\i An Gia'c Nghln Thu trong Thien Bang Xii Nghia Vi~t Nam: Sau ngay 30.4.1975, nbO eaeh m~ng d6i doi va sl! th6ng nhå't hai mi~n dåt nuoe, ngttoi dan mi~n Nam mai bie't du~e eling nhu ehinh mlnh phåi Mi m~t voi eai gia phåi trå, khi mu6n du~e an giå'e nghln thu, ndi thien dang xa nghIa. Theo Biii Tin vie't trong tae ph~m 'SI!Th~', thl t~i mi~n Båe, eae can b9 eao cåp trong dång, ngoai sl! bay mu'U kie'm ke' d~ xam lang eu'Ong ehie'm eho du~e VNCH, con lån xå VaD nhau tranh gianh quy~n l~i, ehue tuoe, eai an va quan tr9ng nhå't la lam sao eling phåi kie'm eho du~e m9t eh6 nåm, d~ du'~e an giå'e nghln thu, trong ngrna trang 'Mai Djch' t~i Ha N9i, thay VI phåi VaD ehung eh<,t vdi thuong dan, ngttoi ngheo t<,ti ngrna d!a Van Bi~n a ngo~i o.

** Nghia Trang t~i Båc Vi~t: Tit truoe toi nay, Ha N9i co nhi~u nghIa trang Idn va them 100 bai tha rna nbO khae, nåm råi rae khåp ndi trong tMnh ph6 va eae vling ngo~i o nhu ngrna trang e<,tnh eong vien TM Le, hai eai khae a th! trå'n NghIa Tan va duong Minh Khai. Nam 1954 C9ng sån VaD Ha N9i va da ra l~nh giåi toa tåt eå eae nghIa trang eli trong tMnh ph6, di ehuy~n ra t~n eae viing ngo<,ti o xa xoi. Cae khu TbU Le, Ngma Tan va Minh Khai tra tMnh eong vien hay khu ph6. Hi~n Ha N9i ehl con duy nhåt ngrna trang Mai Djeh nåm trong n9i tMnh, danh rieng eho eae can b9 va quan ehue eao eåp dång e6 quy~n the'. Ngoai ra e6 m9t nghIa trang Idn a phia Nam la Van Bi~n, eling hai nghIa trang mai tan l~p ta Thanh Tuoe (Me Linh-PhUe Yen) va Ba VI (Bå't B~t-Sdn Tay). Cling theo Biii Tin qua saeh d~n tren, thl eae can b9 e6 quy~n the' t<,ti Båe B9 Phu, da tranh danh nhau quye't li~t, d~ khi v~ ehh t6 Mae-Le, du~e VaD nåm a Mai Djeh. Cling VI vh nhi~u can b9 eao cåp eu6i doi bj thåt sung måt ehue, da phåi VaD nåm ehung voi dan thuong a Van Bi~n. B6 la than ph~n eua eae tuong VC Chu Van Tån, B~ng Kim Quang, Trån Tu Blnh... K~ cå nhii'ng nha khoa bång, nM van n6i tie'ng eua Båe Ha nhu Phan Khoi, Bao Duy Anh, Vli Ngge Phan, Nguyen Cong Hoan, Nguyen H6ng, Nguyen Tuan, Lu'U Quang Vli, BUi Xuan PMi, Nguyen Gia Tri ... eue eung t~n tu):' eho dång, eu6i eling eling b! di Vån Bi~n. Th~t ra thl khu nghIa trang nay, eling ehång c6 gl quy

bau va trang tr9ng, ngoai vi~c du~c nåm giua cae cd

63


quan nba mtdc nhu Cu xa Boan Van Cong, Tntong Bl,li H<;>c Su Phl,lm va Thuong Nghi~p. Cmnh VI v~y, nen cac ngay nghi va dem khuya thanh vång, trai gai thuong ni nhau tirng c~p, ra d6 vita giai quye't bh tam sl;l' ding nhu nhii'ng å'n uc tmh cam. Theo tin mdi da y, ngu'oi Ha Nl)i VI cam gMt ten Le Buc Th<;>, c~p bip bai treng vdi Kissinger, trong cai g<;>i la hi~p dinh ngu'ng bån Ba Le 1973, nen ni nhau VaD ph6ng ue' tren lang cua y trong Mai Dich. Vi khong lam gl du<;!c ai, cu6i cung than nhan ten dl,li ac phåi tuc t6c b6c ml) Th<;>, dem v~ que tl,li Nam Binh ch6n, d€ tranh sl;l' xa'u h6 va mi~ng doi hOi bac hAng ngay. Rieng Van Bi€n tdi nay tren 30 tu6i va la ml)t dia danh thån quen tren dh moi ch6t luoi cua ngu'oi Ha Tbanh. Vdi cac c~ gia såp theo chåu tien t6, thl VI von g<;>i mlnh la 'mflm non cUa Van EJiin'. Bao tin ngu'oi qua c6, qua doi, mdi che't... thl g<;>i la 'di Van EJiin'. Ta't ca sl;l' trao phUng VI von tren, m~c dich ding chi d€ quång caD Van Bi€n la noi ch6n, rna ngu'oi Ha Nl)i dn d€ dang kY M khå'u noi mi~n am canh. Theo tai li~u, thl ngrua trang Van Bi€n nåm v~ pma Nam Ha Nl)i, giii'a hai con song nho To Lich va Kim Ngu'u. Vung nay c6 ra't nhi~u ao h6 va d6ng rul)ng, ding la khu ngol,li thanh, phåt tri€n VI nl,ln tang dan s6 tl,li tbU do tit nhi~u nam qua, nha't la sau thoi kY Vi~t Nam mo cii'a. Theo bao cm thl vung nay du<;!c coi la do bå'n, dl)c dia va bi o nhi~m nha't nuC3c. Nguyen nhan VI su6t ma'y ch~c nam qua, da phåi hU'ng ch!u ma'y ch~c ngan ta'n phån bUy, tit tii' thi ngu'oi ch6n dudi Mt, nga'm qua cac ngu6n nudc quanh Van Bi€n, tdi cac gie'ng nudc dung an u6ng, ao nuoi ca va cac Vu'on rau xanh. Van Bi€n hi~n nay da qua tai, he't Mt, nen dång cho ap d~ng nguyen tåc, chi ca'p M khå'u cho ngu'oi che't ba mam. Qua thoi hl,ln tren, ne'u ba't cu ml)t ly do gl rna thån nhan chua k!p h6t c6t len ngrua dia Me Linh hay Ba Vi. Nhii'ng ngoi ml) d6 l~p tuc se bi xe cåy tdi dåy m6, d€ c6 ch6 cho cu dan khac Wi tl,lm tru. Dudi che' dl) xa ngrua, m<;>i vi~c d~u lam theo ki€u chie'u l~, chi cån c6 bao caD dåy du tren cong van gia'y to, la yen chuy~n. Bai v~y tl,li ngrua trang Van Bi€n, du rång c6 ban quan ly nhu'ng tit c6ng budc vao, noi nao ding la li~t nhii'ng vai li~m, van mong, d6 tå'n tang va ca xuong v~n. Nhii'ng thu nay sau d6 VaD mua mua, se bie'n tbanh ml)t ldp bun den d~c quanh, gay n6i kinh hoang khung khie'p, cho nhii'ng ai nho VI båt bul)c, phåi budc VaD ngrua trang. Ma'y luc gån day, can bl) dång ll,li c6 pMp rna tbem dich ~ rua cac bai c6t khi bi b6c ml). Nudc rua xuong tit cac ~ xi mang, du<;!c ph6ng VaD cac c6ng ranh, thong vao cac ao rl,lch, song h6 quanh vilng. Bay cmnh la ngu6n nudc rna ngu'oi dan s6ng quanh vilng Van Bi€n hång ngay, dung d€ an u6ng va tudi cac Vu'on rau xanh.

** Nghia Trang Blnh Rting Roa t~i Blnh Chanh, Gia

Bu<;!c thanh l~p tru'dc nam 1975, ngrua trang Blnh Hu'ng Hoa c6 di~n tich tren 40 måu tay, t<;>a Il,lC tl,li qu~n Blnh Chånh, dnh Gia Binh. Vi ngrua dia nay nåm sat thanh ph6, nen dem ngay ding rl)n rip thea sinh hOl,lt cua ngu'oi s6ng, chu khong hoang vAng ll,lnh leo nhu cac noi khac. Trudc day Blnh Hu'ng Hoa du<;!c phan chia tbanh tirng khu Vl;l'c rieng bi~t, can cu thea Hn ngu'Ong ton giao. Sau ngay 30.4.1975, ta't ca d~u d6i doi nen hh nhu khong ai con dam ngru tdi nhii'ng gl mlnh da c6 giii' tru'& kia, thea truy~n th6ng luan ly xa Mi. Ta't ca chi con bie't barn VlU VaD doi, d€ s6ng du<;!c phut nao hay phUt d6. Cho nen cai khong khi trån t~c cling du<;!c con ngu'oi, mang tit ngoai xa hl)i xo b6 VaD trong cai the' gidi co tich cua c6i am, lam phi~n long nhu'ng ngu'oi dang nghm thu an gia'c.

Tit sau nam 1979, trong Blnh Hu'ng Hoa da c6 them lo thieu va nhii'ng bang dang thh, lo vi~c mai tang va xay cac phån ml). M6i nh6m c6 ml)t khu Vl;l'c rieng bi~t, du<;!c chia phån ngåm bång nhii'ng lu~t l~ ba't thanh van nhu'ng chåc hon dinh d6ng cl)t. DI nhien phån t6t, beo lX1 phåi la khu Vl;l'c cua cac dl,li ca, c6 the' Il;l'C vdi cong an dia phuong, c6 thl!C ll;l'c ml,lnh. es day danh cho gidi quan quy~n, nba giau, nen ch6 nåm ra't t6t, hl,lp vdi phong th6 dia ly, sat duong Il) chinh. Nhii'ng ngu'oi ngbeo kh6, khong c6 ti~n hay nhi~u ti~n, cam pMn hAm hiu noi t~n cung, chång khac gl s6 kie'p cua h<;> luc s6ng. Cho nen giii'a ch6n am am duong duong nay, gån nhu khong c6 sl! phån bi~t dau la m6 cua ngu'oi che't, hay ch6n a cua ngu'oi c6i trån. Th~t v~y, xuyen su6t con duong Mt do dån VaD ngrua trang, a dau cling tha'y xen ke Wp ldp ml) cm treng treng va nhii'ng hang quan an u6ng, ti~m d6ng hOrn, khu ban v~t d~ng xay ca't, duc bia da, d6 tå'n li~m, k€ ca cac l~u tl,lm b<;! to bAng hai ngoi rna, cua cac ba chuyen moi gidi nhii'ng lien h~ tdi sl;l' che't. Ngoai ra day cling la noi cay caD b6ng mat, ch6n thien duong d€ ngu'oi dia phuong vao tranh cai n6ng che't ngu'oi, trong nhii'ng can nha ca hl)p da h<;> a ben ngoai. CU tuang sl;l' phån chia giai ca'p, canh giau ngheo chi c6 a ch6n pham t~c nhu'ng dau ngo no vån tie'n nhanh tie'n ml,lnh ml)t cach vii'ng chåc ngay trong ngrua dia. Cu nhln nhii'ng ngoi ml) lat da hoa cuong, nhii'ng nba m6 lh, con hon ca lang tå'm cua vu~ chUa nga y xua, chung quanh c6 tuong gl,lch, raD sa't caD va c6ng son son thie'p vang d6ng kin, VI a trong d6 c6 ca gia dlnh ngu'oi s6ng du<;!c mudn d€ san soc va canh giii' ml) dem ngay. T6m ll,li a day khong thie'u nhii'ng ngoi ml) to d~p rna thoi gia len tdi ca tram tri~u ti~n H6. Tuy nhien tuy~t dl,li da s6 m6 rna a day, c6 nhi~u cai re tdi muc khong con gi re hon. B6 la nhii'ng na'm da't se se lan 16c ben v~ duong, c6 cai tro tr<;>i khong bia, c6 ngoi hoang tjeh Mn n6i co con khong m<;>c n6i, da y la m6 ngu'oi ngbeo, che't r6i khong ai ch6n nen du<;!c m<;>i ngu'oi vili lam phudc.

Dinh: 64

PMp Am Ph~t Elån 2005


Trong nghIa trang Blnh Hu'ng Hoa, ngoai cånh s6ng chung bOa blnh, "bOa h<Jp hoa giåi" giua hai the' gioi am am du'dng du'dng, b6n ai na'y bie't, m~ng ngu'C1i nao thl ke a'y lo, l~i con c6 ra't nhi~u con ma s6ng. Chung gi6ng nhu' nhii'ng hlnh n9m v~t VC1, thu'C1ng vao day de hUt cmch va tlm da l~. Ma s6ng nhi~u qua, gh nhu' ndi nao cfing tha'y bi~n di~n, qua canh tu'<,>ng nhii'ng 6ng tiem cmch, nåm ng6n ngang bita bai. Nbi~u kim cmch con nguyen nhii'ng gi<,>t mau tu'di, chll'ng to ma s6ng vita moi thang dau d6.

d day cfing khong khac gl nghIa trang Van Dien tren Mt Båc. D6 ta ngu6n nu'oc ma ngu'C1i d~a phu'dng trong vung, dung de an u6ng da b~ nbi~m d9c m9t cach tr~m tr<,>ng nguy biem, du cac gie'ng nu'oc da khoan sau qua 30 met, vån c6 mui bUn. Bai vh nu'dc du da dun soi va pha tra, nhu'ng mui thl khong thay d6i, l~i kh6 u6ng. The' nhu'ng VI hoan cånh, khong u6ng nu'oc nay, khong s6ng a day, thl u6ng va s6ng cM nao ndi tbien dang xa nghIa?

** Nghia Trang Qu6c Gia VNCR t~i Bien Roa: Ngu'C1i My, du thu9c tbanh phftn hay the' h~ nao, trong tham tam ai cfing ao u'dc du'<Jc m9t lh tdi chiem ngu'Ong NghIa Trang Qu5c Gia Hoa Ky t~i Arlington, de bie't dn ta'm long hy sinh cao quy cua nhii'ng anh hUng da xå thån hy sinh cho qu5c gia ga'm v5c. Truoc tbang 4.1975, mi~n Nam Vi~t Nam cfing c6 m9t nghIa trang Qu6c Gia t~i Bien Hoa, la ch6n an gia'c nghln thu cua hiing v~n chie'n si QL VNCH, da hy sinh bån than, gia dlnh mlnh, dS ngan ch6ng l~i cU9C xam lang cua C9ng sån d~ tam qu5c te'. Ta't cå muon dC1i trong dong Jich su Vi~t, nhung cbie'n binh 'vi qu6c vang tMn', con ai xll'ng dang hdn h<,>? Du'<Jc thanh I~p vao nam 1965, tren m9t khu Mt r9ng, tren m9t ng<,>n d6i tha'p, khoang giua xa 19 Bien Hoa-Sai Gon. Khi VNCH b~ cu'Ong cbie'm, trong nghIa trang c6 hdn 30.000 m9 phh, g6m du tu'dng lanh (D~i tu'dng De, Cao Tri), si quan, h~ si quan, binh sL. du cac quan binh chUng. NghIa trang du'<Jc tbie't ke' theo mo hlnh con ong. Truoc c6ng ngay 16i vao c6 tbie't ke' pho tu'<Jng hlnh m9t ngu'C1i Iinh tr~n cao 5 met, ng6i tren m9t b~ cao 3 met, ta't ca biing d6ng den. Pho tu'<Jng mang ten la 'titc thlictng', vdi ngl,l y la chl co ngu'C1i linh, mdi bie't thu'dng cho thån ph~n cua cmnh mlnh va cac chie'n hii'u d6ng d9i, giua m9t cai the' gioi b~c den vong an b~c nghIa cua ngu'C1i mi~n Nam luc do. Truoc khi vao khu Yl;l'c nghIa trang, m<,>i ngu'C1i phåi qua m9t c6ng tam quan, phåi de'n trUoc D~n ThC1 Li~t Si, dl;l'ng tren m9t ng<,>n d6i tha'p. Tit do con du'C1ng cmnh du'<Jc cbia tbanh hai 16i va chH vong khåp khu vl,l'c, g~p nhau a phh 19 cu6i cung. Cfing tren ng<,>n d6i nay, con c6 NghIa Dfing Dai, ben tren du'<Jc xay m9t bia kY c6 hlnh lu'åi le. Ngoai cac tu'ong lanh khi man phh voi ba't cu ly do gl, du'<Jc an gia'c trong m9t

Phåp Am Ph~t Dån 2005

khu Yl;l'c rieng ke' Dai. Con ta't ca cbie'n si QL VNCH, khong phån bi~t quan binh chUng, ca'p b~c. NghIa trang QD Bien Hoa du'<Jc hoan thanh qua sl,l' ph6i h<Jp cua nhi~u ddn vj g6m c6: B9 Cong Chanh, TruC1ng Ky Thu~t PhU Th<,>, CI,lC Cong Binh, Lien Doan 5 Cong Binh Kie'n T~o ... Rieng DD541 thu9c TD54CBKT 12 ddn vj trl,l'c tie'p thl,l'c bi~n xay dl;l'ng. Khai cong tit thang 11.1967 va dl,l' trU hoan ta't vao ngay Quan Ll,l'c 19.6.1975. Theo tai li~u, thl NghIa Trang Quan D9i Bien Hoa cbie'm m9t di~n tich 125 betta, c6 the ch6n du'<Jc 30.000 phftn m9, chia thanh nhii'ng vong cung, voi nhii'ng m9 phh mang danh hi~u nhu' Al, A2 .. , Bl, B2... Tinh Mn thang 4.1975 da c6 hdn 16.000 cbie'n si QLVNCH cac ca'p an gia'c t~i day, trong s6 nay hdn 8.000 ngoi m9, du ca'p b~c, da xay ca't hoan toan ra't d~p va trang tr<,>ng. Cong tr'inh xay ca't nghIa trang du'<Jc dlf trU se khai cong tie'p giai do~n 2, voi ngan khoan len toi 100 tri~u ti~n VNCH nam 1973, do Dieu Khåc Su' Le Van M~u phl,l trach trong 6 nam, de thl,l'C hi~n m9t tac phåm ngh~ thu~t vi d~i, tren cbie'c vanh khan tang, tren NghIa Dfing Dai. Tåc phåm ngh~ thu~t nay, se gbi l~i nhii'ng trang Jich su huy hoang nha't trong dong Vi~t Su, g6m 16 giai do~n quan tr<,>ng nha't, tit bu6i blnh minh cac T6 Hung dl;l'ng nu'oc Van Lang... cho tdi cac thanh quå ngan ch6ng xam lang C9ng sån cua QLVNCH. M9t cong tr'inh Jich su vi d~i, tie'c thay da chlm theo gia'c quang phl,lC va th6ng nha't da't nu'dc, khi gi~c H6 tran vao.

md

Sau ngay ma't nu'oc, Vi~t c9ng thAng tay trå thU ngu'C1i s6ng lån ke che't. H~u he't cac nghIa trang quan d9i t~i mi~n Nam tit Quång Te! vao Ha Tien, trong d6 c6 NghIa Trang Qu5c Gia Bien Hoa, d~u b~ d~y m6, tan pM d6ng thC1i ngan ca'm gia dlnh than nhan linh de'n tbam vie'ng sua sang m9 phftn. Nam 1978 em cu9t Le Duc Th<,> la Mai Chl Th<,>, luc d6 lam thanh uy Sai Gon, da cung vdi trUm cong an Mu'C1i Hu'dng, ra l~nh giåi toa NghIa Trang M~c Dlnh Cbi nåm giua hai con ~u'C1ng Hi~n Vu'dng va Phan Thanh Giån. N6i cho van chu'dng la giåi toa de la'y Mt lam Cung Tbie'u Nbi Le Van Tårn, nhu'ng theo Bui Tin, thl m~t th~t la cu'op m9. Ai cfing bie't nghIa trang nay tuy chl c6 khoang 300 ngoi m9 nhu'ng l~i toan la thanh phftn thu'<Jng hm giau co cuami~n Nam luc d6. Theo phong tl,lC cua ngu'C1i Vi~t Nam, nen d6 tån li~m trong quan tai, c6 ra't nhi~u chåu bau vang ng<,>c vo cung quy gia. NhC1 v~y, Mai Cm Th<,> cung Mu'C1i Hu'dng da h6t cua ngu'C1i che't ra't nhi~u vang ti~n. T6m l~i tit sau CU9C d6i dC1i toi nay, cai gia ma ngu'C1i Vi~t Nam phåi trå, de xin du'<Jc m9t gia'c ng-ii ngan nam t~i tbien du'C1ng xa nghIa, tMt vo cung dåt, g~n nhu' khong the thl,l'C hi~n du'<Jc. Khåp nu'dc Jinh vua thua l~ lang, nen dan chUng ngay nay khong bie't dau ma mo. D~i da s6 tuy lam trai ngu'c,1c voi phong tl,lC t~p quan cua t6 tien, khi dem xac cua than nhån di bOa tang. Nhu'ng 65


bie't lam sao hdn, vl ngu'<1i s6ng con khong s6ng yen m(>t chå, thl cåi sl;l' d<1i ngma trang, dy ma .. ngu'di che't la m(>t sl;l' vi~c råt blnh thu'dng. Cho nen thieu xac than nhan, r6i dem tro c6t gii'i vao chUa, dlnh, nha thdla h~p ly nha't, VI nhu' v~y, ngu'<1i che't mdi con ng6i yen du'~c m(>t chå tren ban tM.

- Roa Xuyen Tuye't clia Thånh Tin, - M~t Th~t ctla Thånh Tin, - Ngma Trang Quån B(>i Bien Hoa, tai Håi Ngo~i, - Ngma Dling Bai - Tu Ca o, - Cac sach håo trang va ngoai nu'dc.

Ngay 15.12.2004 vlra qua, håo Ngu'<1i Lao B(>ng trong nu'dc da vie't: 'Ha NQi chua duy~t dl! an, quyet dinh thu

Ph~ CM:

h6i ddt ciing khOng han hilnh, nh/Jng tin 19i loan tren dai pMt thanh va truy~n hinh dia phUdng, lam cd thanh phO' Phan Thiet hån logn vi l~nh diJi rrui dy m6, di IQy dat han cho Vi~1 Kdu va Tu hdn nuOc ngaoi xay khcich sgn, khu du lich'. Cling theo håo tren vie't ding, nha nu'dc låy Mt lam gl thl ai dau bie't, ngu'di dan dia phu'dng chl nh~n l~nh tren dai, phåi ch~y di ddi må than nhan. Bay khong phåi la lh dh, lam M luy de'n con chåu ddi sau VI ngu'di che't cu b! dåy m6 lien t~c. T~i day co hdn 10.000 ngoi m(>, da co til' trUdc nam 1975, nhi~u rna mdi chOn m(>t vai thång. Tuy Bong va Tåy co nhi~u di~m d! bi~t nhu'ng cling da cåm thong vdi nhau, trong quan ni~m ton vinh va cham soc ngu'di che't. Do tren nhi~u qu6c gia cach xa hAng v~n d~m nhu'ng l~i co nhi~u t~p t~c gi6ng nhau trong tang l~. Vi~t Nam va Phåp co t~p t~c khong cho d6ng h6 trea tu'dng go nh!P, con man cua thl keo len, khi quan tai con quan trong nha . Låm nhu' v~y d~ linh h6n ngu'di che't du'~c tl;l' do bay b6ng len coi thien dang. Trang thoi gian co tang che', tåt cå thau dJ!ng nu'dc, gu'dng soi m~t d~u dåu kin, khong cho ngu'<1i che't nhln ro dung m~o da thay d6i clia mlnh. Luc du'a quan tai ra cua, chan di trudc dh di sau, d€ ngu'di che't dirng hm luye'n Diu keo ke than khac trong gia dlnh che't thea h<;>. V di til' tam do, da noi len long thu'dng xot ke qua ddi m(>t cach vo h~n, dung nhu' ldi d~y ctla thånh hi~n: 'nghia lå la nghia I~n', che't coi nhu' he't thil Mn va xi xoa tåt cå n~ nån rna ngu'oi do luc s6ng da gay ra . Nhu'ng C(>ng sån thl che't vftn chu'a he't, vftn phåi trå thU, trå n~. Nen n6i Bong Tåy vftn co th~ g~p nhau la m(>t chan ly. Con C9ng sån va qu6c dån Vi~t Nam, thl vInh vi~n khong bao gid c6 th~ bOa h~p, hoa giåi du'~c. Bai m(>t dång c6 tim 6c tlnh ngu'di, con m(>t prua thl khong tim oc va da måt di nhån Hnh, khi trot b! cM thuye't vo thh Le-Mac-Mao-R6 dåu d(>c, khong con thu6c thang gi cUu du'~c, ngo~i trU' til' bO hin d(>c tai, d9C dång, d9C tI! va sl;l' thil Mn d6ng lo~i, d6ng Mo, d~ tra v~ vdi truy~n th6ng ngan ddi clia dan t(>c Vi~t.

(*)

li~u

clia KBC

Phån ph~ cM clia Phåp Am.

Hueyeu Toi yeu Hue' nång, Hue' mu'a Toi yeu Hue' vdi sdm trua d~p dlu Toi yeu Gia H(>i yeu ki~u Toi yeu Thien M~ chuong chi~u v<;mg du'a Toi yeu Thanh N(>i cung vua Toi yeu lang tårn thånh xu'a lu'U truy~n Toi yeu måy nh!p Trang Ti~n Toi yeu B~p Ba gi<;>ng quen g<;>i do Toi yeu B6nh Khanh måy o Toi yeu chie'c n6n bai thd to tlnh Toi yeu Qu6c H<;>c trUdng mlnh Toi yeu måy nw Ngl;I' Blnh bay ngang Toi yeu Vy D~ dem trang Toi yeu nång h~ hai hång phu'~ng rdi Toi yeu mu'a m~c m6ng tdi Toi yeu ho dåy lå ldi mai nhl Toi yeu bao l~t thu'ong khi Toi yeu cdm he'n, nem bl Bong Ba Toi yeu gi<;>ng Hue' kieu sa Toi yeu Thu'~ng Tu thu'dt tha d6n chåo Toi yeu du'dng d6c Nam Giao Toi yeu H6 tinh ng~t ngao hu'dng sen Toi yeu dang li~u trang dem Toi yeu lang m~n tren thuy~n song Hu'dng Toi yeu he't cå con du'ang Toi yeu luon cå tai u'dng t(>i tlnh Toi yeu Hue' nh~c Hue' vinh Toi yeu yeu låm que mlnh Hue' di! T6ng

H6 Thanh Ky

mai, ne'u co cU9c d6i ddi lh nua ta xin danh phh: dang håo, phan u'U d6ng d(>i xu'a da che't tr~n, che't til thåm thie't qua nhU'ng h6n ma våt wang ... Xom C6n-Thång 3.2005, Mu'dng Giang

Tåi Li~u Tham Khåo: 66

Ph<ip

Am Ph~t Bån 2005


tu6i tre - ni~m tin va liae vQng YThuAm C6 b~n tre ngbI rAng, (j tren the' gian nay chl co ngu'oi l<'1n m<'1i thuong xuyen Mi m~t v<'1i nhtfug nan d~ ctla CUI?C s6ng, con tu6i tre thl s6ng Mn nhien, vui tudi! Sl,l' tMt co pbai v~y chling? C!n thua ngay rAng day kh6ng phåi la ml?t viln n~n mang tinh tieu cl,l'c. Khi neu len cau hOi nay, ngu'oi vie't chl mu6n c6 dU<;1c ml?t khoång kh6ng gian va thoi gian de dnh tåo nhln ro viln d~ hdn. Th~t

ra, the' h~ nao eung e6 nhtfug nan d~ etla h9. Nguoi l<'1n c6 n6i kh6 cua ngu'oi l<'1n. Tu6i tre co kho khan cua tu6i tre. C6 di~u la tu6i tre VI ehua co nhtfug m6i tudng quan lien h~ trong cae trach nhi~m va giao te' n~ng n~ Mi v<'1i bån than, gia dlnh va xa Mi, nen it co cd Mi d6i m~t v<'1i nhtfug viln d~ kh6 khan phUc t~p. Tuy nhien, tlnh hlnh xa Mi dang ngay cang bie'n d6i, tren blnh di~n tu6i tre ctla the' gi<'1i hi~n nay, nhan lo~i da va dang g~p phåi nhtfug nan d~ gay nhi~u dau long va bUe thie't: N~n xuc ph~m va bu6n hån tlnh d1,1c tu6i tre V! thanh nien, sl,l' lan tran dang quan ng~i ctla chU'ng b~nh AIDS do thie'u hieu bie't v~ viln d~ tlnh d1,1c trong gi<'1i tre, n~n cu'Ong bUc lao dl?ng d6i v<'1i tu6i tre, n~n b~o hanh va bang dång ngay cang gia tang trong tu6i tre, n~n thie'u dinh du'Ong va giao d1,1c cho tre em t~i nhtfug mi~n ngheo doi tren the' gi<'1i, tlnh tr~ng xao lang dån de'n danh milt ni~m tin vao cUI?C s6ng tam linh cling la ml?t hiem h9a khac cho the' M tre hi~n nay, v.v ... HAng ngay, åt hån cac b~n cling da nghe ho~c chU'ng kie'n nhi~u thåm dnh dau long: Tren duong ph6, ngoai g6e ch<;1, trong cac quan an lu6n lu6n xuilt hi~n hlnh ånh ctla nhtfug em be xin an m~t may lem lu6t, quh ao tå tdi; ban dem (j cac bai rae c6ng cl?ng kh6ng thie'u bOng dang ctla cac em be tu6i con mang non khom mlnh 11,1c 19i de kie'm titng cai ve chai, titng bao nylon, v.v ... Th~t kho ma co the n6i dung va he't dU<;1c cac can nguyen va trach nhi~m ctla nhii'ng thåm h9a kia Mi v<'1i

tu6i tre. B(ji VI no kh6ng hån la 16i ctla ca nhan, gia dlnh ho~c xa Mi, d6i khi no }dl6ng phåi la do sl,l' c6 tlnh t~o ra. Chång h~n, Mi v<'1i tlnh tr~ng thie'u dinh du'Ong eho tre em t~i cac mi~n ngheo doi tren the' gi<'1i, ngu'oi ta kh6ng the noi rAng d6 la tråch nhi~m ctla ca nhan, gia dlnh hay xa Mi, VI kh6ng ml?t thanh phh nao trong s6 do mu6n tlnh tr~ng nhu v~y xåy ra, ngay cå cl?ng d6ng the' gi<'1i cling vftn chua giåi quye't dU<;1c t~n g6c thåm n~n nay du phåi dau long chU'ng kie'n m6i ngay va n6 h,tc giåi cU'u. Nhu'ng, trong ~6 nhtfug thåm n~n ily, chung ta c6 the khång quye't ma kh6ng s<;1 nMm lån ding, ne'u ca nhan, gia dlnh va xa hQi bie't kien nhh va ne, ll,l'c cung nhau h6 tudng lam vi~c cåi thi~n thl se it nhilt la Ph~p

Am Ph~t Dan 2005

co the kh6ng che' dU<;1c tlnh tr~ng lan tran nguy h~i. D~c bi~t, ne'u xay dl,l'ng dU<;1c ml?t n~n giao d1,1c co phffm chilt va kie'n hi~u thl chUng ta co the khåc ph1,1c dU<;1C pMn nao cac thåm n~n nhu ~nh AIDS, b~o hanh va bang dång, cu'Ong buc lao dl?ng, milt ni~m tin va ly tu(jng, v.v .. . N6i nhu v~y kh6ng c6 ngbIa la nhtfug can nguyen va trach nhi~m etla cac thåm n~n do kh6ng c6 tUdng quan gl de'n tu6i tre. Khi nhtfug tbam n~n xåy ra tren chinh than ph~n ctla mlnh thl tru'<'1c he't tu6i tre phåi la ngu'oi t1,1' dU'ng len ganh lily trach nhi~m, thu Mn, ngu'oi ta kh6ng the phtl nMn rAng nhii'ng can nguyen gay ra thåm n~n co ml?t phh båt ngu6n til' tu6i tre. Chinh tam ly tieu c1,1'c, thai dl? ye'u hen, ly tri mu quang, hanh d(>ng bu6ng lung ctla tu6i tre da dån Mn nhii'ng thåm n~n cho doi mlnh. T~i sao rna nen c<'1 s1,1' ily? Do la Mi VI tu6i tre da danh

milt ni~m tin va u<'1c v9ng. Cac b~n tre xin dil'ng v(>i cM trach t6i len gi<;mg d~y doi. Xin ditng ngbI nhu v~y, b(ji VI ne'u cac b~n ngbI nhu v~y thl ngay bay gio va (j day, chUng ta se danh milt cai cd hl?i quy gia trong cu(>c doi di cung nhau ng6i l~i, trao d6i, lång nghe, suy nghi~m va tim ra hu<'1ng di. Ne'u cai cd hl?i de kien nhån va lång nghe ma chUng ta cling danh milt thl xem nhu chUng ta kh6ng con co cd Mi nao khac de lam thay d6i, de chuyen bOa cu(>c doi mlnh. Cac b~n co th~t s1,1' cam tam chiing? T6i tin la kh6ng ml?t ai trong chUng ta co the nhftn tam Mi v<'1i chinh cu(>c doi mlnh nhu the'. Khi nghe t6i nhåc Mn "ndm lin", c6 le cac b~n nghI rAng t6i mu6n am chl de'n ni~m tin theo the di~u tin nguong hay t6n giao nhan gian. Cac b~n cling se tie'p t1,1c suy nghI rAng lo~i ni~m tin ily chl danh cho nhii'ng nguoi sung d~o, cho nhtfug ke cu6ng tin theo giao di~u, tin di~u. Cac b~n tMy no que mua va c6 16 Sl låm! Cac b~n da suy ngbI qua m6ng lung r6i, b(ji VI tMt ra t6i kh6ng co y gi<'1i thi~u Mn cae b~n lo~i ni~m tin ily. Chinh VI quan ni~m nhu v~y, cho nen, cac b~n thuong thily mlnh kh6ng thich h<;1p, thily mlnh xa l~, l~c long trong nhtfug luc theo cha m~ ho~c b~n be, ngu'oi than Mn chUa. Duong nhu Mi v<'1i cac b~n, nhi1'ng ngu'oi di chUa d~u la nhii'ng nguoi c6 ni~m tin theo thi di~u tin ngu'Ong va t6n giao nhan gian. H9 xem Duc Ph~t va chu B6 tat nhu thh linh. S1,1' th~t kh6ng hoan toan dung nhu v~y dau. Kh6ng phåi ai de'n ehUa cling d~u co cung m(>t ni~m tin nhu the'. Duc Ph~t d~y nguoi PMt tu phåi co chanh tin, co ngbIa la ni~m tin dung, ni~m tin co tri tu~

67


nh~n ,thue dU<;1e st,t th~t, ni~m tin vao ehinh kM nang

ehuyen h6a eut)e di'1i mlnh tir tham trl;lng kh6 dau vU'dn len eanh gidi giae ngt) va giai thoat. Ni~m tin elia ehUng ta Mn tir nhi~u cd duyen. C6 ni~m

tin de'n do trt,te nh~n elia ngii quan, nhu khi mAt nhln thåy con voi thl bie't va tin rAng My la con voi, e6 con voi d d6; htai ne'm v~ eay thl cam nh~n va tin rAng e6 vi eay, d6 la v~ eay. C6 ni~m tin Mn do nh~n thue elia l; tri suy lu~n, nhu khi thåy kh6i thl suy lu~n ra va tin rAng d d6 ehAe e6 hia; khi nghe ngui'1i ta tui'1ng thu~t v~ nhii.'ng st,t ki~n da xay ra trong mt)t Vl:l an ml;lng nao d6, ehUng ta e6 th~ suy lu~n va tin rAng day la mt)t Vl:l an eudp da gie't ngU'i'1i hay la Vl:l an bang dang thanh toan nhau. C6 ni~m tin de'n do b6i eanh da truy~n th6ng van h6a, giao dl,le va dl;lO due, nhu ehUng ta d~u tin rAng be th6ng giao dl,le la hfi'u kh eho con em elia mlnh; e6 ngU'i'1i sinh ra trong gia dlnh di'1i di'1i theo Phåt thl tu nhien tin va theo PMt; nhu Mi vdi li'1i dl;ly elia ~uy Thå~ thl ngU'i'1i PMt tii' d~u tin tUdng VI bie't rAng d6 lå mh ngU'i'1i e6 gidi hl;lnh va dl;lO due; khae biet v~ van h6a eiing dån de'n ni~m tin khae nhau, nhu ngU'i'1i Tåy phudng tin rAng nl,l hon eho nhau khi g~p m~t la bi~u thi elia st,t thudng me'n va quy tr~>ng, ngU'i'1i A Dong khong tin nhu v~y. C6 ni~m tin de'n la do tht,te ngbi~m, do cam ngbi~m dU<;1e trong eut)e s6ng, nhu lue tre nghe nhii.'ng ngU'i'1i ldn n6i v~ gia thl st,t hOl;lt dt)ng se khong M<;1e linh hOl;lt nua, lue åy ehUng ta khong th~t st,t bi~u va tin, nhU'ng khi ehUng ta ldn tu6i, tirng trai qua qua trlnh lao h6a cd th~, ehUng ta se bi~u va tin; nhu Due PMt dl;ly hay xa bO tham san si thl dUde s6ng an lae di~u nay dn phai du<;1e tht,te ngbi~m irong di'1i s6~g: nghla la ehUng ta phai tht,te t~p xa bo tham san si, thl ehUng ta mdi bi~u va tin la Due Ph~t n6i dung.

thl

TMt ra lam ngU'i'1i ai ma khong e6 ni~m tin va ude v<;mg, tin ndi ehinh mlnh, tin ndi ngU'i'1i khae, ude v<,>ng euQc di'1i se nhu the' nay ho~e nhu the' n<,>. Con ngU'i'1i ma danh måt ni~m tin va ude v<,>ng thl se khong con thåy dU<;1e y nghla elia eut)e di'1i nua. Danh måt ni~m tin va ude v<,>ng thl ngU'i'1i ta g<,>i la tuy~t v<,>ng, khong con mt)t ehUt hy v<,>ng gl ca d6i vdi eut)e di'1i nay. Cho nen, khi ehUng ta lam di~u gl d6 ma tha"t bl;li thl ehUng ta thui'1ng hay e6 thåi dt) tuy~t v<,>ng, måt ni~m tin vao ehinh mlnh. Trude va dang khi ehUng ta lam di~u gl d6, ehUng ta tu tin va ude v<,>ng rAng di~u mlnh dang lam se thånh tt,tu, do v~y, khi eong vi~e thåt bl;li thl ehUng ta thåt v<,>ng, bi quan, ehån nan. Bdi vh, trong di'1i s6ng thui'1ng nhat, khi lam ba't eu ~~u gl ehling ta eiing e6 ni~m tin va ' ude v<,>ng. Trong so nhii.'ng ni~m tin va ude v<,>ng åy, e6 mt)t ni~m tin va ude v<,>ng råt ldn, råt manh li~t, d6 la ni~m tin va ude v<,>ng vao eut)e s6ng, vao st,t bi~n hii'u gia tri eua mlnh ~en the' gian. Chinh ni~m tin va ude v<,>n~ vao eut)e song nay da dån dAt ehUng ta di su6t quang dui'1ng di'1i dai bay tam mudi nam. Yl the', ne'u ehUng ta thie't d~t ni~m tin va ude v<,>ng khong ehinh dang thl euQc di'1i eua ehUng ta se b~ hudng theo nga re sai lim, hu hOng.

68

Tuy nhien, xae ~nh dU<;1e ni~m tin dung theo nh~n thUe thui'1ng ngbi~m elia the' gian la m9t vån d~ khong ddn gian. Mt)t di~n hlnh el,l th~ la hh nhu tåt ca ehUng ta d~u e6 ni~m tin vao st,t xae dang elia kie'n thue khoa hoc bi~n dl;li. NhU'ng, ehinh khoa hoc bien dai thl tu ~6 khong nhu la nhii.'ng gl ehUng ta tin tU'dng. 'C ae n~yen ly, eae ly thuye't khoa h<,>e ma mt)t thi'1i dude eho la ehån ly d~u khong dli tt,t dam bao gia tq xae dång vinh vi~n. Trong s6 nhii'ng nguyen ly, ly thuye't khoa h<,>e åy da e6 nhi~u di~u dU<;1e eho la khong xae dang, khong thieh h<;1p, khong toan v~n tir thi'1i nay sang de'n thi'1i no. ChAng hl;ln thuye't tudng Mi md rt)ng (General Theo~ of Relativity) elia Albert Einstein bi~n nay da dU<;1e xem nhu la khong du toan v~n d~ giai thieh eae bi~n tU'<;1ng vii tfl,l, eho nen, nha v~t ly Stephen Hawking da phai p~6i h<;1p thuye't cd h<,>e lu<;1ng tii' (Meeanique quantique) de hiu md ra mt)t quan kie'n mdi eho khoa hoc nhln vao vii tfl,l. Ngay ca ly thuye't cd ban v~ nguye~ tii' (Atom) eiing dU<;1e giai thieh khae nhau theo m6i thi'1i dai ma khoa h<,>e tie'n bt). Quan ni~m v~ quark (hl;lt di~n tii') bi~n nay da gin nhu x6a mi'1 bien gidi eua cd eåu våt eha't ~nh hlnh va tie'n dh vao eanh gidi tam linh vo ·tudng. NgU'<;1e ll;li, ni~m tin ma ehUng ta g<,>i la Un ngu'Ong va ton giao nhan gian thl råt gh va th~t d6i vdi nhii'ng ngU'i'1i blnh pham da t6n tl;li qua bao the' h~ . C6 nhii'ng ngU'i'1i trd thanh eu6ng tin d6i vdi cM thuye't nao d6 ma mot thi'1i t?ao tae tren the' gidi nay, r6i eu6i elIng ll;li phåt hl~n ra rang d6 ehi la mt)t thu ly thuye't khong tUdng, huy~n ho~e gåp ngan Mn hdn ni~m tin tin ngu'Ong ton giao nhan gian kia. N6i nhu the' khong e6 nghla la ngU'i'1i vie't cM tam bai xieh n~n van minh khoa hoc bien dai. Tåt nhien la khong, bdi vi n~n van minh khoa h~e å; dU<;1e xay dt,tng tren nhii'ng nguyen tAe ngbiem tue, khaeh quan, tht,te ngbi~m va ly tri, hdn nua eae thanh qua hfi'u ieh ma n~n van minh åy mang ll;li eho loai ngui'1i thl th~t la khong k~ xie't. N6i the' ehi d~ eho ehUng ta tha'y rAng ban ehåt elia eut)e di'1i, elia tam va tri thui'1ng ngbi~m la tudng d6i, khong phai hoan toan ehån th~t ba't hu, e6 th~ bie'n d6i, vo thui'1ng va sai ll;le. C~ ngU'i'1i se khong d6ng y eaeh n6i tren, VI eho rAng neu nhu v~y thl ni~m tin phai d~t d dau? ChAng le ehUng ta pM nMn, dl;lP d6 he't m<,>i ni~m tin? Xin dirng q~a ban khoan! TMt ra, ne'u blnh tam suy ngbi~m thl van d~ khong nhii'ng khong bi quan ma con ll;le quan va sang slia hdn trude. Khi nh~n thue dU<;1e ban ehåt vo thui'1ng, tudng d6i elia eut)e di'1i, elia tam va tri thui'1ng ngbi~m thl ehUng ta khong phai dl;lP d6 he't m<,>i ni~m tin dau, ma da tt,t trang bi eho mlnh mt)t nt)i lue vU'dt thoat len tren nhii'ng tr6i bUge va e6 eha"p elia ta~ thu~ eu6ng un vao ni~m tin. Tir day, tåt ca m<,>i ni~m tin ma ehUng ta kie'n tl;lo d~u dU<;1e soi sang bdi tri tu~ quan sat va tam lU<;1ng rt)ng md khong b6 but)e. Ni~m tin vån con d6, con vdi mt)t sAe thai mdi, sAe thai khong tri~n phU<;1e, khong nhi~m o, gi6ng nhu mt)t Xl;l ti~n su khi da dl;lt de'n trl;lng thåi vU'<;1t thoat len tren m<,>i gidi hl;ln elia nga va nga sd, dU'ng trUde b(1 vt,te thåm eua sanh tii' ma vån an nhien tt,t PMp Åm Ph4t BaD 2005


t;;ti d~ vu'dn eung nhllm dich rna bån ra. Hdn the' nua, khi nh~n thUe ra dUc;1e bån ehåt mang manh va bie'n dieh khong ngitng etla eae phap the' gian, con ngu'<1i mdi båt dh md tårn va tri ra M hudng v~ ehån tr<1i giae ng(> va giåi thoat, d~t ni~m tin ndi m1,le dich t6i thuc;1ng etla d<1i ngu<1i: Thanh tt,tu tu~ giae vien mån. C6 le eae b;;tn dang nghI rhng ehuy~n thanh PMt dåu e6 lien quan gl Mn tu5i tre? Ne'u ngu'<1i vie't hi~u khong låm thl dU<1ng nhu eae b;;tn dang nghI de'n hlnh ånh etla m(>t Due Ph~t vdi thån tudng trang nghiem, dåy dtl ba mUdi hai tudng t6t, hao quang fl,l'e ro, e6 eå tam b9 ehUng tr<1i ngu<1i våy quanh. Ne'u ehUng ta rna dUc;1e nhu v~y thl con phude bao nao hdn? Nhu'ng, trong d<1i thu<1ng ding e6 nhfi'ng hlnh ånh etla eae vi B6-tat råt blnh dån giån di nhu ThuC1ng Båt Khinh B6-tåt, Tri Dia B6-tat, Quan The' Am B6-tat, v.v ... nhfi'ng vi B6-tat nay thån tudng råt blnh pham, nhu ngai Tri Dia thl lue nao eiing ehån låm tay bun di sua sang dU<1ng xa, du e6ng d~ eho ti~n lc;1i vi~e htu thOng, d6 khong phåi la hlnh ånh etla nhfi'ng ky su hay sao, khae ehång la d eh6 eao r(>ng etla tårn va tri . Trang lieh su Vi~t Nam tit ngan xua de'n nay , e6 bie't bao hlnh ånh eao d~p da nhfi'ng hi~n thån B6-tåt nhu vua Ly Thai T5, tue Ly Cong Uån, dUc;1e huån d1,le trang eh6n Thi~n mon tit tårn be, då dem tinh thån tit bi tri tu~ etla d;;to Ph~t d~ lånh d;;to Mt nude; nhu vua Trån Nhån Tong la vi sd t5 etla \ Thi~n phåi True Låm, trang lue d t;;ti vi eiing då dem giao phap etla Due PMt d~ ph5 nhie'p nhån dån; nhu Tu~ Trung Thuc;1ng SI la m(>t tudng tai etla tri~u nha Trån rna tårn va tri thl sieu vi~t len tren the' gidi tudng dåi etla danh ngon huy~n tudng; nhu danh thån Nguy~n Trai etla tri~u nha Le ung xu va tri nude trong dUe khoan dung etla tit bi, trang sI! sang su6t tinh m~t etla tri tu~; con nhi~u va nhi~u låm khong lam saG k~ he't nhUng con ngu'C1i hlnh tudng thl blnh pham nhu'ng tårn va tri thl dUc;1e thåm nhuån trang giao phåp nhi~m måu etla Due PMt d~ hanh xu trang dC1i thuC1ng nhu nhfi'ng vi B6 tat vo danh ehuyen lam lc;1i ich eho nhån quån xå Mi, s6ng eu9c dC1i vdi ni~m tin va ude v<,>ng menh mong eao eå. Nhu con ehim vdi thån hlnh nha be va doi eanh ngl\n mang manh thl khong th~ nao bay eao va xa tit b<1 song ben nay sang bC1 song ben kia. Con ngu'C1i eiing v~y, vdi tårn va tri nha h~p, vdi ni~m tin va ude v<,>ng be bOng thl ehl bie't s6ng quanh quån eho eai bån nga vi kY d trong ba eoi sau dU<1ng. Tu5i tre la thC1i di~m thieh hc;1P nhåt d~ kie'n t;;to ni~m tin va ude v<,>ng hudng eu(>e dC1i de'n m1,le tieu ehi thuc;1ng. Xin eae b;;tn ditng quen rhng ehung quanh ehUng ta con bie't baG tu5i tre båt h;;tnh khong e6 låy m(>t cd Mi mang manh d~ thång hoa eu(>e dC1i. Hay ehiem nghi~m di~u nay nhu m~e ni~m eho n6i dau thudng th6ng kh5 etla the' h~ d~ quye't tårn xåy dJ!ng ni~m tin va ude v<,>ng eao eå håu g6p phån vao vi~e giåi eUu kh5 nl;ln eho d6ng lo;;ti.

d dåu e6 th~ giup tu5i tre

h<,>e eaeh xåy dJ!ng ni~m tin va ude v<,>ng ehån ehånh? Hay de'n vdi d;;to PMt qua sinh

Phåp Am Ph~t Dån 2005

ho;;tt t;;ti eae ngoi ehiia eae b;;tn se tlm thåy nhi~u di~u hfi'u ieh. C6 th~ eae b;;tn tre se khong tan d6ng d~ nghi nay. Cae b;;tn eho rhng de'n ehiia khong e6 gl vui, håp dån, lc;1i ieb, ehl thåy toan la nhfi'ng ngu'<1i gia nua tu5i tae vdi nhfi'ng sinh ho;;tt qua thuån tuy l~ nghi ton giao. Ngu'C1i vie't råt ton tr<,>ng va eåm thOng eåm nghI etla eae b;;tn. Nhu'ng VI ehiia la ndi dap Ung nhu du tåm linh eho nhi~u thi.i.nh phån etla xa Mi, eho nen khong th~ khong e6 nhfi'ng hlnh thue l~ nghi ton giao. Th~t ra, tren dåt nude ta, ehiia v6n la nhfi'ng trung tåm van h6a va giao d1,le. Ngay xua khi Mt nude ehua e6 M th6ng giao d1,le eong l~p thl ehiia ehinh la ndi dao t;;tO nhån tai eho Mt nude. Chinh VI vh, trang dong Jieh su van h<,>e Vi~t Nam då'u tieh etla eae Thi~n su d6ng g6p trong lånh VJ!e van h6a vån con hi~n hi~n. Nhu'ng ngoai di~u d6 ra, ehiia eling la ndi quy t1,l etla gidi tre nhu eae em tham gia sinh ho;;tt trong Gia Dlnh PMt Tu ehing h;;tn, hi~n nay tren toan qu6e e6 le da e6 de'n nua tri~u doan sinh Gia Dlnh Ph~t Tu. C6 th~ trong s6 eae b;;tn dåy e6 ngu'C1i khong thåy thieh hc;1p vdi hlnh thai sinh hO;;tt nhu v~y. T;;ti saG eae b;;tn l;;ti khong thu d~ nghi vdi vi thåy Tru tri v~ m(>t mo thue sinh ho;;tt khae ma eae b;;tn eåm nh~n la thieh hc;1P hdn vdi mlnh? NguC1i vie't xin neu ra m(>t vai gc;1i y nhu sau: Cae b;;tn e6 th~ xin thåy Tru tri t5 ehUe m(>t nh6m tre vdi eae sinh ho;;tt thieh hc;1p eho mlnh hdn tuy thea nhu du etla eae b;;tn, nhu h<,>e PMt phåp, nghien eUu va h(>i thåo nhfi'ng cM d~ v~ Ph~t h<,>e, v~ m6i tudng quan tudng duyen giua eae lanh VJ!e ehuyen mon vdi giao ly d;;to Ph~t, nh6m sinh ho;;tt v~ h(>i h<,>a, v~ åm nh;;te, v~ thi van; ho~e la t5 ehUe nh6m tre di xåy dJ!ng ni~m tin va ude v<,>ng bång nhfi'ng hanh d(>ng e1,l th~ nhu l;;te quyen tai ehånh, d6 d;;te v~t d1,lng, md eae ldp tlnh nguy~n trc;1 huån d~ giup eae em ngbeo v~ m~t v~t ehåt lån cd Mi h<,>e t~p, v.v ... Ngu'C1i vie't e6 eåm nh~n rhng ehitng nhu eae b;;tn v~n con ngån ng;;ti v~ di~u gl d6. C6 th~ eae b;;tn nghI rhng ne'u Mn ehiia h<,>e Ph~t phåp r6i trd thanh m(>t Ph~t tu thuån thanh thl ehl xåy dJ!ng dUc;1e ni~m tin ton giao nhu bao nhieu ngu'<1i Ph~t tu khae lam saG e6 dUc;1e ni~m tin va ude v<,>ng ldn lao? Suy nghI nhu v~y khong hin la hoan toan sai dåu. Bdi VI ne'u nhln vao hlnh thue M ngoai, d~e bi~t la hlnh ånh sinh ho;;tt etla da phån gidi Ph~t tu låu nay, ngu'C1i ta khong th~ lo;;ti bO såe thåi tin di~u trong dl;lO Ph~t. Tuy nhien, di~u nay ehUng ta khong th~ d5 16i eho båt eu ai, Mi VI dåy ehinh la san phåm xå Mi khi d;;to Ph~t trd thanh ph5 e~p trong nhån gian. M(>t ton giao ph5 e~p trong nhån gian thl åt phåi bi tha h6a di phån nao Mi tåm thue da quån ehUng, va tuy thu9c VaG Mi cånh van h6a truy~n th6ng t;;ti m6i khu VJ!e rna såe thai tiD di~u e6 khae nhau. Nhu'ng ne'u eae bl;ln tre ehiu kh6 kien nhån va n6 1l!C h<,>e hOi, nghien eUu va thl!C nghi~m giao phåp etla Due PMt, ehlle ehån eae b;;tn se e6 eai nhln khae. M(>t bAng ehUng ro rang d~ thåy la khi d;;to PMt dUc;1e 69


bie't de'n t~i cac nt1dc Tay phu'dng phån Idn d~u di qua nga thanh pMn d~i tri th«c. d d6 cac giao su' d~i h<;>c, trie't gia, båc Sl, nha viin, nha thd la nhii'ng ngu'C1i hi~u du'<Jc d~o P~t trudc r6i truy~n ba cho ngu'C1i khac sau. B«c P~t da tU'ng d~y rång Ngai de'n the' gidi nay la M dl:l'Dg l~i nhii'ng d6 va, khong phai de'n d~ pha ho~i. Ngai ding da tU'ng d~y rhg khong nen tin V9i båt c« di~u gl rna di~u åy dil du'<Jc phåt xuåt tit båt c« ngu'oi nao, k~ ca Ngai, båt c« truy~n thc>ng nao, k~ ca d~o Ph~t. Hay v~n d~ng tri tu~ cua chinh mlnh d~ suy nghi~m va th1,l'C hanh, khi thåy dung va hii'u kh thl mdi tin va tie'p t~c lam theo. Oic b~n quan ni(:m nhu' the' nao v~ m9t ni~m tin va u'dc v<;>ng Idn lao? Phai chang tro thanh båc Sl, ky su', giao su' tie'n Sl, tri~u pM, ty pM, t6ng giam Mc, b9 truong, t6ng thc>ng la hoan thanh du'<Jc ni~m tin va u'dc v<;>ng Idn lao? C6 phai tåt ca nhii'ng ngu'oi d cac dia vi vita k~ tren d~u c6 ni~m tin va u'dc v<;>ng Idn? Cho dil cMng ta ng6i d dia vi caD nhu' the' nao trong xa hl)i di chang Dua rna sc>ng vdi Him va tri nho h~p, vi ky, cC> chåp, khcp kin thl chung ta ding th~t s1,I' khong c6 ni~m tin va u'dc v<;>ng Idn . Bdi VI ni~m tin va u'dc vong Idn lao chinh la tin va u'dc v<;>ng thang hoa CU9C sc>ng tit tham tr~ng kh6 dau vu'dn len th1,l'C tr~ng an l~c va giai thoat, thoM ra tit canh gidi h~n c~c cua ban nga vi ky de'n the' gidi rl)ng md thenh thang cua vo chåp vo nga , trai Him tu bi va soi sang tri tu~ de'n hang cilng ngo hem cua chc>n kh6 da u d~ ban vui va c«U kh6 cho d6ng lo~i, cho chUng sinh. N6i nhu' vh khang phai ngu'oi vie't co thai dl) chc>ng d6i cac dia vi nhu' bac Sl, ky su', v.v ... trong xa h9i . N6i nhu' v~y chl M cho chung ta c6 cd h9i d~t l~i viln d~ ni~m tin va u'dc v<;>ng m9t cach nghiem tuc M tit d6 nhln tMy m9t cach rninh b~ch hdn y nghIa va gia tri cua ni~m tin va u'dc v<;>ng ldn lao. Bac Sl, ky su' ne'u c6 ni~m tin va u'dc v<;>ng Idn lao thl se mang l~i bie't bao l<Ji l~c cho bån than va xa h9i. M9t bac Sl co ni~m tin va u'dc v<;>ng cMn chinh va Idn lao se v~n d~ng tai ngh~ cua mlnh d~ lam tron ph~n s1,I' m9t lu'dng y, d~ n6 11,I'C c«U te' cho nhung ngu'oi kh6 n~n. Trong doi thu'ong, dia vi cang caD thl bån ngii , l<Ji danh cang Idn . M9t khi ban nga, l<Ji danh Idn thl se lam cho tam va tri nbO h~p l~i. Tam va tri rna nho h~p thl ni~m tin va u'dc v<;>ng lam sao cMn crunh, quång d~i? Cho nen tu6i tre trudc he't phai h<;>c cach md tam va tri. Khi tam va tri da du'<Jc khai md thl ni~m tin va u'dc v<;>ng chan crunh, ldn lao se nåy mam vu'dn len. Chila la liinh dia cd sd va giao phap cua B«c Ph~t la phu'dng ti~n thi~n xao nhilt M trui luy(:n, M hun duc, d~ khai md tam va tri . Xin cac b~n ditng hoang phi tu6i tre , hay thu'ong tr1,l'c suy nghi(!m ding d ngoai doi kia co bie't bao nhie n tre em vi thanh nien dang dc>t chay tu6i tre quy gia cua mlnh tren lo doi dau thu'dng va tui nhl,lc'D

y Thu Am

70

ClIdng Linh Chinh Tri Trong TlI TlIdng Ph(Jt Giao Hoai Nam Tit ngii' du'oc d~t ra d~ t~o phu'dng ti(':n tmy6n tin cho nMn loai. The' nhu'ng n6 trd ngu'<Jc lam khnon kh6 dinh do~t phu'ong sach hoat d9ng cho con ngu'oi . Noi mi.}t cach khac, tu ngu va tlnh da trd tMnh mi.}t chic'c gong kh6a ch~t tay cMn va nao bQ cua con ngu'oi vo phu'ong thåo ga, r6i tit d6 m9t vai tMnh pMn rna giao l<Ji dl,lng tit ngii' d~ nåm quy6n sinh såt, thao tung muan dan. M~c dich cua bai vie't nay nhåm phan anh ml)t vai net chinh tri dang quy trong PMt giao. Yl, BU'c PMt, m9t nM cach mang 16i I~c da hoa giai su' pMn giai dp, chia ranh gidi, su' thc>ng tri d9C quy~n hAng t6n t(,li trong dh 6c c6 hu cua con ngu'oi cacb day hon 25 the' kY, nhu'ng nay håu nhu' da s6 PMt tti' chUng ta lang quen .. .

Danh tit "chinh tri", theo s1,l' hi~u bie't cua d~i da s6 quan chung, la tranh gianh quy~n 11,I'C, cbuc tu'dc, dia vi, va di håo tri cbo m9t chinh quy~n cbuyen chinh bAng km gidi, quan 11,1'c . Sc>ng trong m9t xa b9i qua nhi~u nhu'dng, tranb giai cilp, chia d~ tri, con ngu'oi da tie'p nMn nhi~u cU9c xung kicb thanh toan l§n nbau lien tie'p tu thoi nay de'n thoi khac . Nhi~u CU9C xua quan xam lang cac nu'dc lang gi~ng ; nhi~u tr~n dåo chinb r6i vlnb vi~n nåm toan quy~n thc>ng tri ; nhi~u cU9C dåu tranb d~ do~t l<ji, chia 19c bAng dao g~y , sung d~n gay ra tbu'ong tich , che't ch6c. da in sau trong tam thuc cua m6i ngu'oi dan . Cho nen, b~ ngbe n6i Mn DAU TRANH la ngu'oi ta lien tu'dng de'n CHfNH TR~, r6i ri tai nbau , tmy~n d~t cho nhau ding ang TMy d6 lam chinh tri, vi Tu Sl kia lam chinb tri v.v.... fl ai nghI de'n "lAm chinlz tri" th1,l'c chåtla cai bie'n m9t hi(!n tr~ng ba khåc d~ mang l(,li canh quc>c thai , dan an, t1,l' tri, nban ban cbo chUng sanb nban lo~i ... Cach da y tren 25 the ky, t~i sao Duc P~t khong tb.! hi~n t~i cac nu'dc khac, rna Ngai l~i ch<;>n dåt An d€ tlI! hi~n ? Bay la m9t s1,l' bOa hi~n tlnh co hay chu y? Neu la cM y thl Duc Thich Ca mu6n gl ? Phai chang day la ml)t thOng di~p chinb tri rna Ngai muc>n hoa giai s1,l' pMn bi ~t gi ai dp, ap buc da hi~n hii'u t~i Trung An? Rilt d~ thily : Thud åy, An B9 la m9t quc>c gia thu9c l<;>ai ky thi dung bang dh the' gidi, rna trong d6 bao g6m 4 giai dp khac nhau: Ba La Mon, Sat Be Li , TI xa va TM

Phåp Am Ph~t f)an 2005


Ba La. Trong ~y, TM Ba La la giai e~p no l~ t~ nh~t, luon lam no l~ va ehiu Sl;l" sai khie'n, phl,le djeh h~ ti~n eho eae giai dp tren, su6t dC1i khong bao giC1 ng6e dAu len dU<;1e. Do v~y, vdi cM trudng blnh dång h6a eae giai e~p, Bue PMt da thi hi~n t~i Trung An d~ h6a giai sl;l" ehia re vå ph6ng canh no l~ thC1i b~y giC1. Ngåi da n6i: "Khi m!Ji sinh ra, con nguiJi v6n khOng co giai cap. Ai ding mang dong nulU cung då, giQI nuOc mdt cung rn.iJn nhu nhau." Ch6 nåo khong e6 kh6 dau, ehia re, k~m k~p, b~t eong thl eh6 d6 khong e6 B~o Ph~t xu~t hi~n. Chfnh v~y rna eaeh dåy hdn hai mUdi låm the' kY, Bue Ph~t da gdi eho nhån lo~i mi.'>t ThOng Bi~p. B6 la thOng di~p blnh ding nhån lo~i tir th~ xae de'n tinh tMn, b~t phån giai dp, khong e6 no l~, khong e6 giai dp di.'>e quy~n th6ng tri va ciing ehAng e6 giai dp cam ehiu bi tri. Khong t6n t~i sl;l" khinh khi giua giåu - ngheo, sang - hen, tri - ngu. Khong e6 sl;l" khae bi~t giua mlnh va ngu'C1i. Vå, ciing ehinh VI v~y rna Bue PMt da th! hi~n ehl giao. The' thl m6i khi e6 sl;l" ap bUe xciy ra, e6 sl;l" ehenh l~eh xu~t hi~n thl ehUng ta phåi lam gl? Bue PMt ehl ro: Phåi dåu tranh. B~u tranh d~ t6n t~i, dåu tranh d~ phat huy, vå dåu tranh d~ cai thi~n. SI;I" d~u tranh nåy Bue PMt da ehU'ng minh eho ehUng ta th~y ngay t~i dudi g6c B6 B~ rna Ngåi da quye't li~t d~ tMng Ma vUdng. B6 eiing la d~e di~m thåm thuy vå thuiln nh~t Bi-Tri-Diing trong giao ly PMt Bå. Bi lå eU'u kh6, Tri la sl;l" sang su6t d~ nh~n di~n ehån ly, Diing la sue m;;tnh khong bao giC1 ehiu khu~t phl,le Ma vu'dng. Thie'u mi.'>t trong ba ye'u t6 nåy, tinh thiln PMt giao t~t nhien bi tbie'u vång. Thie'u Bi tue m~t Hnh thuiln tuy etla B~o Ph~t. Thie'u Tri tue hanh di.'>ng theo ehi~u hudng tå d~o . Va, thie'u Diing t~t d~ bi tieu vong. ThOng di~p d6 eiing lå eUdng linh ehinh tri trong Ph~t giao. Vå, chinh VI cudng linh chinh tri d6 må trai qua bao nhieu the' kY t;;ti Vi~t Nam, k~ tit khi d~o Ph~t truy~n vao d~t Vi~t cho Mn cac thC1i d~i Binh Le Ly Triln ... , t6 tien da ta da diing tinh thån Ph~t giao må dl;l"ng nude va giu nude, danh tan quån xåm lU<;1e d~

PhlIp

Am Ph~t Dan 2005

th6ng nMt giang sdn, d~p quån b;;to tån d~ eU'u nguy hå tanh. Ph~t giao khong cM trudng l~m dl,lng ehinh tri d~ tranh quy~n, do;;tt ngoi, eudp vj. B;;to Ph~t chl la B~o CU'u Kh6 ... ChUng ta khong ai mu6n s6ng tha hUdng, ai ciing thudng cha nhd m~, yeu T6 qu6e, thudng Dån ti.'>c, mu6n s6ng theo tlnh nghIa khån khit "Ta v~ la tdm ao ta, du trong du dl!C ao nha vån JufrI ", nhu'ng CSVN ep bui.'>c ehung ta phai s6ng xa que hUdng xu sd; d6 lå Ai bi~t ly kh6 - Yeu thudng nhu'ng phai xa eaeh. The' gidi da nhåm ehan cM thuye't 16i thC1i ctla Cac Mac nen nguC1i ta da vm di . Rieng t~i Vi~t Nam, Ci.'>ng san eu khu khu om l~y n6; bO PMt, bO ChUa, bo ong bå M thC1 n6. Dån Vi ~t ehan ghet ghe tdm tit cM thuye't vo thiln eho de'n b9n gian thi hånh cM thuye't ~y; nguC1i nguC1i thU gMt tit b9n tay sai eong an h;;t c~p eho de'n nhung ten dAu so trong udng, nhu'ng phai s6ng ehung vdi nhau tren eiing dåt nude. B6 lå Oan tång Mi kh6. Chl ddn thuån suy xet v~ våi cai kh6 tren, ta da th~y d6 la trach nhi~m Idn lao etla B;;to PMt r6i. Hu6ng ehi xet v~ quang d;;ti quån chllng, thl d6 lå ChUng sanh ci.'>ng kh6. B~y la kh6 n~n rna che' di.'> di.'>c tai, chinh saeh ac nghi~t da Ci.'>ng san Vi~t Nam d6 len dAu len e6 81 tri~u dån trong su6t 30 nam qua khong ngitng nghl. The' thl t~t ca quy chu Ton tUe lanh d;;to Ph~t giao phåi lanh d~o sao, vå m6i mi.'>t Ph~t tli' phåi lam gl trude n~n di~t eMng, di~t tong nay d~ khoi th~n vdi long mlnh la mang danh theo B~o CU'u Kh6? Ay con chua n6i Mn "Qu6c gia hling vong, tJult plzu hau trach ".

Ba la B~o CU'u kh6 thl B~o Ph~t khong th~ ng6i nhln Kh6 rna khong cU'u. Ba la B;;to CU'u kh6 thl khong th~ da chU'ng kie'n t~n måt canh gåo than th6ng thie't ctla quAn sinh rna no bO qua. VI B~o CU'u kh6 nen Ll,lC Bi.'> np Kinh da chl ro rang: Cac vj B6 Tat, d trong tMi blnh thl lo tu tie'n, khi th~y dån keu ca kh6 nao thl phåi "dan than vao ndi canlz clzinlz trj ha khdc di cuu mu6n dan ra klzåi canlz /dm than. " Hdn nua, Kinh Mi Tien ciing da ehl ro: "TM du khOng thi nu6i, nguiJi ac khOng thi Mm vua ... Ntu nguiJi nclO khOng co tai nang, khOng d(fo duc, khOng ph(f1n h(fnh, khOng xllng dang la vua, nlu tt! mlnh t6n xling la vua hay nguiJi Idnh d(fo voi nhdu quy~n It!c, thi nguiJi ay bj nguyen rua va tritng ph(ft hOi dan chung, bai nguiJi ay, VI khOng xllng dang va khOng tai nang, dd tt! d(it mlnh mqt cach v6 ly VaD vj tri cua ngl.(iJi /dnh d(fo. NguiJi Idnh d(fo cung nhu nht1ng nguiJi dd vi ph(fm nht1ng nguyen tdc d(fo duc va gioi lu~t can ban cua xd hqi loai nguiJi, se bj tritng phø nlzu bao nhieu nguiJi kJU2C, nM/la dol voi nht1ng nguiJi Idnh d(fo an cdp tai san cua dan chung ". Kinh B6n Sanh ciing c6 d~ c~p de'n vai tro etla ngu'C1i lanh d;;to: khong thien vj, khong kh kY, khong quan lieu ... Lå mi.'>t qu6c trudng, thl phåi tritng ph~t ngu'C1i ph~m t9i va kh6ng nen tritng ph~t nguC1i va t9i. Ne'u ngU<;1C l~i (bao che nguC1i c6 ti.'>i nhu'ng tritng ph~t ngu'C1i va ti.'>i), qu6c 71


tmang åy khong Xll'ng dang lanh d~o dåt mtdc. Båy nrueu di~u tren, trong dang C<;mg san Vi~t Nam c6 ten nao xll'ng du<;1c ml;>t di~u chua? Hay tit tren xu6ng duoi, chUng chl la ml;>t lil an cuop? Chung bao che lån nhau, dl;>c quy~n th6ng tri, an dp cua dån, ha rue'p dån lanh, dm tu dån tl;>c, tieu di~t gi6ng noi, ac hdn thU v~t? ... Dån se tritng

ph~t

chUng cach nao dåy?

Dån thån vao lanh vl!c cmnh tri a dåy la dåu tranh cho Tl! do, Nhan quy~n va Dån chU. Tranh dåu cho sl! s6ng con cua Dan tl;>c. Tranh dåu cho sl! ton t~i cua n~n van minh, d~o duc, thuån phong my tl,lc do cha ong ngan d<'1i gay dl!ng rna nay dang bi huy ho~i trong tay b<;m con do. Giudng cao ng<;>n c<'1 cmnh nghIa d~ khuyen b<;>n khuy~n rna nen Mi låm chuy~n y, buong dao do t~ l~p dia thanh PMI.

hOi nh<;> bdi cM thuye't Mac-Le, thåy dU<;1e hang ngii chu Tang Ni trong Giao Mi bi phån h6a vi ban tay phU thuy Cl;>ng san, nghIa la nh~n thue dU<;1c PMt giao dang tren da bi di~t vong. The' thl chUng ta phai lam gi d~ cUu låy Ph~t giao??? B6ng dem no l~ la ke't qua cua sl! sli' dt,J.ng quy~n ll!e cua ml;>t dang phåi gian manh d~ tai d~ dan ap, thon tinh, tan pha, hOi nh<;>, ch6m gie't, quan ehe', giam dm, tu tl;>i. Dåy la dang C('>ng san Vi~t Nam. Va l~i, tie'ng ehuong "pM lan xiing xich ctla bOng dem nO [f" åy eua Duc Thieh Ca eu vang v<;>ng mai eho de'n muon d<'1i muon kie'p v~ sau, nhu'ng kh6 n6i la long ngu'<'1i it dnh thuc!O

Sd m~nh etla Phat . Giao Vi~tNam

trong ljeh sti' nul lUng gi<;>t mau dao cua dan tl;>c. Do la hanh dl;>ng an cuop! Chinh vi Cl;>ng san Båc Vi~t co tham v<;>ng, lhem thuong, lin cuop å y, rna chung suy bl:lDg ta ra bt,J.ng ngu'<'1i, nen chling s<;1 toan dån n6i dh mang dua be'p danh vao dåu chling. Do do, chUng tung ra crueu bai "Ph4J lil khOng nen lam chinh Ir;" d~ diiu dl;>c 80% dån s6 Ph~t tli' Vi~t Nam. Cho du PMt tli' co lam cmnh tri chling nua, do cung la di~u tåt nruen vi åy la ni~m ao uoc "Dq.o-DiJi chung hqp". Ljch sli' da ehung minh di~u do. Trai qua bao nrueu tri~u d~i, nhii'ng vi Su PMt giao da vi dåt nuoe, dån ll;>e nen dån thån tren con du'<'1ng bao v~ T6 qu6e va eai tri nhan dån rna da lao vao lanh vl!c "chinh Ir;" d€ lam quån su eho Vua, t~o eho ba tanh khclp ndi vui hUdng an li,le, thai binh. Di~m son sang eMi nay - tieu bi~u nhåt d b6n th<'1i d~i Dinh, Le, Ly, Trån - da lam ri,lng ra lieh sli' tri dan eua nhii'ng vi vua quan Ph~t tli'. CUdng IInh eua Ph~t giao la "VI diin mO. lam chinh Ir; dl mang vui, cUu kh6"; vi eu<'1ng b~o eua quan xåm lang rna phai lao vao eh6n binh dao M cUu dån ra khoi eanh tang thudng che't ehoe, mang l~i thai blnh cho giang sdn gåm voe. Ph~t giao hoan toan khong co ml;>t tham v<;>ng v~ quy~n binh nao. Ph~t giao mang n~ng tinh tMn vi tha, hy sinh eho tha nhan trong tinh tMn vo Uy. Hi~u dU<;1e thOng di~p chinh tri trong PMt giao, bie't du<;1C con thuy~n eua Giao Mi PMt giao dang bi euong

phong

72

nh~n

ehlm, nghe du<;1e Giao ly PMt Da dang

b~

can . dai . Ph\lm L~, Dec 03, 2004 "M~c lieu ctla PhqJ GiGa Vi~1 Nam hi~n nay la lam Ihe' nao dl dem lq.i Sl! an binh, dan chu va Il! do cho lon gido Iq.i Vi~1 Nam.

"Plu{lt Gido Hoa binh.

Vi~1

Nam n6i chung luan luon chu IrQng Itli

"PhqJ Gido Vi~1 Nam mi} dau cho ky nguyen nhan quyin, clujng lq.i Sl! hG. kJuic phe' bå sl! di}c lai.

Sau Di,li Hl;>i Ph~t Giao qu6c nl;>i ti,li Nguyen Thi~u va tie'p theo do la D~i H('>i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng NMt hai ngoi,li t~i Ve, sau Di,li H('>i PMt Giao khoang d~i kY thu 3 eua Giao Hl;>i PMt Giao Vi~t Nam Th6ng Nhåt vita qua ti,li Nam Cali, ml;>t D~i Hl;>i PMt Giao Vi~t Nam khae vita h<;>p xong va da be' mi,le do Giao Hl;>i PMt Giao Vi~t Nam Tren The' Gioi t6 ehuc t~i thanh ph6 Anaheim mi~n Nam California. Hdn hai tram ton tUc chu Tang Ni hi~n di~n cung vOi gån 4 ngan Ph~t tli' khclp ndi d6 v~ tham dl! va pho Mi. Hanh dl;>ng nay da noi len sl!: "E>OÅN KIJ:T eVA

KH61 PH~ T GIAO TRONG

vÅ NGOÅI NUOc LÅ

M(n." Sl! v~n hanh doi hOi dån cM, tl! do ton giao cho eac ton giao noi chung va PMt Giao noi rieng a trong nuoc la nhii'ng tie'ng vang thanh qua rna ngu'<'1i Vi~t Nam con

Phåp Am Ph~t Bån 2005


Ph~t da th~ hi~n tlnh yeu thu'dng d6ng lOl;li dung nhu' l<1i

Duc Ph~t da dl;ly cMng ta. Lich su pMt Giao Vi~t Nam luon luon y thuc va dinh li~n vdi giong thåc lich su cua dan t('>c. Trai qua su6t dong lich su cu khi nao PMt Giao bi bUc bach thi lich su Vi~t Nam co s\,1' bUc bach. Vi m6i ca nhan, t~p th~, doan th~ d~u co nghi~p rieng va nghi~p chung. Trudc hi~n tinh dang xay ra s\,1' dan ap ton giao cMng ta pMi bie't doan ke't d~ giai trU Phåp Nl;ln khong chl rieng gi cho Ph~t giao, ma do con la Phåp Nl;ln cho toan th~ cac ton giao noi chung trudc s\,1' dan ap va de;'>c tai cua nha c~m quy~n Cl)ng san Vi~t Nam. Xu'a kia khi Thi~n Su' V l;ln Hl;lnh dmg vdi Dao Cam Ml)c cung cae quan trong tri~u eh6ng l~i s\,1' ha khife eua nha Le l~p len che' dl) nha Ly, da't nu'dc eMng ta da tMt s\,1' th!nh tti su6t ma'y tram nam va d~o phåp cua Ph~t Giao da chan bOa Mn dan eMng trong tinh thh edi md d~y tinh thu'dng. D6i vdi qu6c gia dan tl)c nha't la di~n tie'n doi hOi nhan quy~n, Ph~t Giao Vi~t Nam noi chung la t6 chuc ton giao d~u tien dung len Ch6ng Cl)ng ml)t each ro rang va quye't li~t. BAng chung 22 tMy d ch Thd da bi~u hi~n ngay th<1i gian d~u va cu nhu' the' con s61en de'n 26 v! da t\,1' thieu d~ ch6ng ll;li b~o quy~n Cl)ng San da'u tranh cho s\,1' t\,1' do ton giao t~i Vi~t Nam. S\,1' da'u tranh hi~n nay khac vdi giai dOl;ln 1963 trong qua khu, lue trude PMt Giao quan ni~m do chl la dilu tranh giua bl;ln va bl;ln ma thoi, khong pMi la d6i l~p tieu di~t lån nhau nhu' hi~n nay Cl)ng San dang ap dl;mg du'<1ng 16i tri~t tieu eae sinh ho~t ton giao qua Ngh! Quye't 36 nhu' cMng ta da tha'y . D~ chU'ng minh di~u da vie't d tren nhu' eMng ta da tha'y

s\,1' da'u tranh dan quy~n t\,1' do eho ton giao thi PMt Giao Vi~t Nam da co eong di d~u va v~n dang di tie'p qua

hinh anh va hanh dl)ng bi~u tu'~ng nhu' Due Tang Th6ng D~ Tu Thich Huy~n Quang va Hoa Thu'~ng Vi~n Trudng Vi~n Hoa Dl;lO Thich Quang De;'> m~e du dang bi kim ham. Do la nhii'ng chU'ng tlch ra't ro rang. Vi Ph~t Giao Vi~t Nam ngoai vi~e tu hge thea ehånh phåp cua Duc Tir Phl,l Thich Ca Mau Ni la ni~m PMt la ni~m cho ngu'<1i ngheo kh6 thoåt canh kh6. Phl,lng s\,1' Dl;lO cua PMt 13 phl,lng s\,1' cMng sinh, nha't la th\,1'C hi~n hl;lnh B6 Tåt ma md dh la hl;lnh hu'dng dån cMng sinh qua hl;lnh tu eua B6 Tat nhu' Ngai Khu'dng Tang Hl)i khi xu'a da dem "Lt)C DQ TAP KINH" ra giang phåp lam n~n tang eho ml)t ban Hie'n Phåp d~y cho cMng ta cach thUe sinh ho~t chlnh tti qua PMt S\,1'.

Thllc th~ Ph~t Ghlo Vi~t Nam Tnictc Lich SU' Ri~n nay. Trude eau hoi eua nhi~u ngu'<1i Hl)i d6ng Lanh d~o PMt Giao Vi~t Nam trong va ngoai nu'(1c dn phåi lam gl trude hi~n tlnh?

Phllp

Am Ph~t Dan 2005

Cae Giao He;'>i PMt Giao Vi~t . Nam Th6ng Nha't trong nu'dc ding nhu' t~i Hai NgOl;li va Giao Hl)i Ph~t Giao Vi~t Nam Tren The' Gidi va me;'>t s6 giao Mi khac tuy khae v~ t6 ehue giao Mi nhU'ng la ml)t. Ta't ca d~u hu'dng v~ me;'>t ml,le tieu ehung la da'u tranh cho s\,1' t\,1' do ton giao, nhan quy~n eh6ng ll;li s\,1' de;'>c tai dang tti cua Ce;'>ng San Vi~t Nam hi~n nay. N6i b~t nha't la Giao Hl)i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nha't va Giao Hl)i PMt Giao Vi~t Nam Tren The' Gidi dang du'~c th\,1'c hi~n tl;li Mi ngol;li d~ tie'p tay vdi cac giao Mi trong nu'dc qua vai tro lanh dl;lO cua ngai Dl;li Lao Hoa Thu'~ng Thich Tårn CMu la D~ Nha't ChU'ng Minh D~o Su' eho Giao Hl)i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nha't va eiing la Thu'~ng TM cua Giao Hl)i Ph~t Giao Vi~t Nam Tren The' Gidi. Ngai Phåp Su' Nien Trudng Thieh Giae Duc du'dng kim PM CM Tich Hl)i D6ng Thu'<1ng VI,l Van Phong Il va ciing la PM CM Tich Ke' HOl;lCh cua Vi~n Hoa Dl;lo dang c6 gifng th\,1'c hi~n nhii'ng v~n de;'>ng ch6ng ll;li d('>c tai C(>ng San trong nu'dc d~ dem ll;li T\,1' Do Tin Ngllijng cho toan dan va tu Sl eac ton giao khong rieng gi eho Ph~t giao. Du'<1ng 16i nay khong c6 hl;li cho ba't cu ml)t ton giao bl;ln nao, s\,1' c6 g!ng cua gidi lanh dl;lO Ph~t Giao n6i ehung tl;li Mi ngo~i la ngoai vi~c v~n dl)ng cac qu6c gia tren the' gidi ung M vi~c da'u tranh chinh nghIa cua Ph~t Giao, con pMi tuy s\,1' y~m tr~ eua eae d~o hii'u d ben trong va s\,1' tie'p tay y~m tr~ cac nhan Sl noi chung tir ben ngoai giao Mi. "D()c tri båt nhu ch6ng tri": Chung ta c~n pMi la'y Y kie'n eua nhi~u ngu'<1i thi eMng ta se tim ra du'<1ng di eho cong cul)c da'u tranh doi hOi s\,1' t\,1' do ton giao cua cMng ta hi~n nay. PMt Giao du'~e may mifn ehia se traeh nhi~m va ph~n dong g6p cua minh. Tuy nhien trach nhi~m a'y tuy hoan canh cho phep. Ne'u trong hoan canh eo hc,=:p thi eMng ta sinh ho~t theo eo hc,=:p, con nhu' e6 hoan canh thu~n duyen eMng ta e6 th~ ehuy~n xa'u thanh t6t hdn d~ cong vi~e da'u tranh doi hoi t\,1' do ton giao va nhan quy~n eho dilt nu'de trong eae t\,1' do can hån eua con ngu'<1i giua cMng ta va nha dm quy~n cl)ng san hi~n nay. M6i ngu'<1i cMng ta c6 m(>t trach nhi~m va phl;lIn tru rieng d~ cung nhau di de'n thanh cong trong vi~c doi hoi cua cMng' ta trUdc b~o quy~n cl)ng san Vi~t Nam. Vai Tro Cua Roa Th1!~g Thtch Tri Quang Trong C6ng Cu(k mlu Tranh Ciia KMi Ph{lt Giao

y kie'n eua Phåp Su' Nien Trudng Ph6 CM Tich Hl)i D6ng Thu'<1ng VI,l van pbOng Il Vi~n Hoa D~o, va ciing la PM CM Tieh Ke' Ho~eh t~i Hoa Ky thi m6i ngu'<1i tu Sl d~u c6 trach nhi~m va ph~m trU rieng trong cong vi~c phl,lc ho~t sinh ho~t t\,1' do ton giao trong M th6ng Ph~t Giao Vi~t Nam. Doi khi noi eiing co l~i ho~c im l~ng nhu' hoa Thu'~ng Thieh Tri Quang c6 th~ ciing c6 l~i hdn. Rieng v~ Hoa Thu'~ng Tri Quang, toi (phåp su' Trneh Giae Due) co dip lam vi~e råt gAn gni vdi Ngai. Bao nhieu nam nay xa cach chu'a c6 dip lien l~c d~ n6i

73


ehuy~n, hh ehuy~n ding Ngai. Ne'u e6 bie't du'<Je m('>t

s6 sinh hOl;lt eua Ngai la do eae bån bao eao. Bi~n hinh khi su' huynh eua toi la Ngai Hoa thu'<Jng Thieh Quång B('> bi giam dm bao nhieu låu khi mdi du'<Je tl;lm ra ben ngoai Hoa Thu'<Jng Tri Quang e6 vie't bue li~n t~ng eho Hoa Thu'<Jng Quång B('> vdi Mn cM "CHANH pHAp TRUNG TRAN". Qua hanh d('>ng khong n6i nang ma ehl dem bUe li~n de'n t~ng ding la hanh d('>ng el,l th~ bi~u d6ng tlnh eua Ngai Tri Quang Mi vdi eong vi~e dilu tranh eua Hoa Thu'<Jng Quång B('> v~y.

Khi Bl;li H('>i Ph~t Giao d Nguyen Thi~u trude dåy g~p qua nhi~u kh6 khan, kh6 e6 th~ tie'n hanh dl;li h('>i, thl e6 ngu'<'1i nhån tin vo d~ hOi YHoa Thu'<Jng Tri Quang. Ngai da eho y kie'n rieng va ban ehinh thue la "TRONG KHUNG CÅNH ~N NA Y THI cHth CUNG PRÅI LAM" nhu' v~y sl! yen l~ng eua Ngai Tri Quang trong hoan eånh hi~n nay khong e6 nghIa la dh hang trtu'de bl;lO h,te eua e('>ng sån, ma eling khong e6 nghIa la thOa hi~p vdi h<.>. Bån tinh eua Ngai Tri Quang rilt kien eu'<'1ng nam 1964 Ngai da n6i qua t<'1 bao Chånh BI;lO d Vi~t Nam "ChUng la khong co Iht lin VM ngl10i cqng sdn dl1qc, nhÆ la ngl10i cqng sdn khOng 1M va klu5ng muon bao dung ai neu ngl1iJi d6 khOng phdi la hQ". Hdn nua thån mfru cua Ngai Tri Quang da Mu t6 Mn ehe't trong qua khu.

bi c('>ng sån

Tuy nhien toi cling khong th~ ke't lu~n du'<Je Hoa Thu'<Jng Tri Quang la ngu'<'1i ch6ng c('>ng hay thiin c('>ng. C6 m('>t di~u toi bie't Hoa Thu'<Jng Tri Quang la con ngu'<'1i eung eoi, cl!c doan dån t('>c va bai ngol;li. Toi cling ngl;le nhien va khong hi~u tl;li sao bao nhieu nam nay Ngai l~ng yen. Trong luc Hoa Thu'<Jng Tang Th6ng Thich Huy~n Quang va Hoa Thu'<Jng Vi~n Trudng Vi~n H6a BI;lO Thich Quång B('> da len tie'ng du bao nhieu nam tu day el!c kh6, nhu'ng hai vi cao tang nay vfrn ehu'a M moi m~t va ehUn bu'dc trudc bl;lO ll!c c('>ng sån Vi~t Nam. Yl v~y toi eling nhu' m<.>i ngu'<'1i khae mong di.ng Hoa Thu'<Jng Tri Quang e6 vai y kie'n. Tuy nhien ehUng toi ehu'a bao gi<'1 nh~n du'<Jc y kie'n tr1!e tie'p. Bily la di~u ma chUng ta thlie måe. Hy v<.>ng rång trong tu'dng lai gh dåy ehUng ta se bie't ro m('>t eaeh chAe chiin nhu' the' nao A:..... .. ve VH;!e nay.

NHifNG CHUYEN BIEN CHiNH TRI GIÅI TOA AP qfc LEN GIAO Hen PH~T GIAO VItT NAM THONGNHAT. Båy la du'<'1ng 16i gåy ap Il!C cho gidi dm quy~n c('>ng sån d Vi~t Nam d~ viln d~ nhiin quy~n va tl! do ton giao khoi bi thiit eh~t them, cM chu'a md du'<Jc. Qua sl! chinh pM Hoa Ky d~t Vi~t Nam trong cac qu6e gia dn theo doi trong viln d~ tl! do tinngu'Ong va dan ap ton giao. C('>ng sån Vi~t Nam da phåi ndi r('>ng sl! giam dm eae tu

Trong khi d6 trong th<'1i gian Bl;li H('>i PMt Giao Vi~t Nam tren The' Gidi dang di~n ra thl Bl;li su Micheal Marine cua Hoa Ky tl;li Vi~t Nam da de'n viln an Hoa Thu'<Jng Tang Th6ng Thieh Huy~n Quang va T6ng Lanh Sl! Hoa Ky tl;li Sai Gon da eung ba Elizabeth cua b9 ngol;li giao HK da de'n viln an Hoa Thu'<Jng Thich Quång B('> - Vi~n Trudng Vi~n Hoa BI;lO tl;li Thanh Minh Thi~n Vi~n .

Toa BI;lCh Oe da vi dl;li su Micheal Marine cua HK nhu' la m('>t dl;li su Cabologe Junior. Tu'dng eling nen nhlie Il;li v~ ong dl;li su vua dåo ehånh eua HK trudc dåy tl;li cac nu'dc thu('>c vilng Bong Nam A vao th~p nien 1960, v~y y nghI ehinh hi hi~n nay lam thay d6i du'<'1ng 16i etla e('>ng sån con tuy thu('>c vao thai d('> va phån Ung cua ehinh quy~n c('>ng sån Vi~t Nam. Ne'u chUng ta bie't v~n d('>ng dån cM eho tl! do ton giao d Vi~t Nam m('>t cach dung muc, ehiin chinh, ehUng ta se nh~n ra vai tro tr<.>ng dl;li nay cua kh6i Ph~t Giao Vi~t Nam trong vi~e Mu tranh vdi e('>ng sån hi~n nay .O

Thång Tu

Ve Tam SV Cung Con

Thång Tu' v~ tåm sl! cung con Mily chl,le nam troi, Mn vfrn con DI vang khong phai theo mai t6e Ni~m dau ehilt chua tl!a thanh non . Ne'u lo m('>t mai nhoa tri nhd Xin con giii' h9 x6t xa nay Mong con vfrn n6i cung ngon ngu B~ ro ngu6n edn tl! bilY na Y. Con e6 hi~u eho m('>t n6i dau Khong thua ma bl;li bdi VI då u Tuye'n dh th<.> dieh ai ng<'1 bl;ln Ll;li ehem sau lu'ng m('>t nhat såu! Con c6 hi~u cho n6i diing eay Hung binh mily vl;ln ll;li buong tay Clin rang li~ng sung ehim Ila bl;ln Song nu'de nao troi he't nhl,le nay? Nam thang qu~n dau n6i nhd que Thåm tåm tMm nhu se quay v~ NM khi mu6i bi~n pha man I~ Chång mu6n len thuy~n vfrn phåi di. Ngan eaeh muon trung thu'dng ke d Xa xam ngan d~m x6t ngu'<'1i di Tim ta nhu' vo ra tram månh Chång thång Tu' v~ vfrn tai te.

Trån Ngan Ti~u

sl...

74

Phåp Am Ph~t Dan 2005


Tu'dng Ni~m 30 Nåm Quffc H~n 30.04.1975 - 30.04.2005 LM TQa Soan: Thoi gian nhu b6ng cau qua cii'a, moi do rna da 30 nam (30.04.1975 - 30.04.2005) k~ tir ngay Mt nuOc than yeu di vao khuc quanh lich sii', khi lan song C<.'mg sån phi nhan pM ch1,lp len toan th~ dan t9c, tung hoanh phong tay d6 t~, cung phå sån toan b9 tinh tMn van h6a thieng lieng rna hdn b6n ngan nam ti~n nhan da day cong gay dl;l'ng. Noi nhu the' khong co ngbIa la cuong di~u hoa d~ dao sau t9i ac, rna la minh h<,>a l~i m9t th1,1'e th~ tang thudng vo ti~n khoang Mu, trong d6 ng~p dåy mau, nuOe måt, ehe't Ch6e, tu day .... , lam cha'n d9ng ludng tam nhan lo~i va khie'n eho m9t dan tge v6n n~ng tinh voi ndi ehon nhau cåt run, phåi lia bO e9i ngu6n, dem sinh m~ng danh d6ng voi ngan can treo s<ji t6e. N6i nhu the' d~ eae the' h~ v~ sau muong tu<;lng du<;le it nhi~u eai dia ngl,le trån gian rna cha ong g~p phåi, va hi~u du<;le eai ly do rna m<,>i nguoi phåi Mn buoe tren con duong th~p tii' nha't sinh, ..... Ba mudi nam, thOi gian eiing qua du d~ toan dan Vi~t Nam kien nhftn ehju dl;l'ng. Bay gio eiing emnh la lue m<,>i ngu'oi phåi dnh thUe d~ nh~n di~n vi the' eua emnh mlnh va co m9t thåi d9 tich e1,1'e hdn, ehln ehån hdn eho tien d6 eua Mt nuoe. CMng ta My can dåm len, My tlm v~ long t1,1' bao eua ijeh sii' bang ngan nam d~ lam eli'u eanh eho hi~n t~i. Xin ta't eå nhii'ng ngu'oi Vi~t Nam d khåp m<,>i mi~n tren the' gioi, Mycung m9t long Mu tranh eho que hudng dan tge bAng ta't eå ta'm long yeu nuoc va s1,1' sang su6t, di eung nhau gianh l~i t1,1' do, dan cM va nhan quy~n eho toan dan. Phåp Am trong khuon kh6 hii'u h~n xin du<;lc trlnh My m9t s6 tam tu, nh~n dinh, .... cua m9t s6 nhan Sl v~ 30 nam qu6e h~n Moi day d~ dge giå tuong lam.

nhung di~u trong thåy QUOC H~N 30/4 Ph~m

Thanh Phtidng

Ba 30 nam troi qua, m9i lån thång tu Mn d~u g<;Ii l~i eho tam h6n ngu'oi dan mi~n Nam Vi~t Nam tren toan the' gioi, ta't eå nhii'ng hlnh ånh dau thudng, tan tae eua ngay ke't tMe m9t trang ehie'n sii' bi hung. Ta't eå dang trd v~ nhu m9t eu6n phim tai li~u vlnh eii'u trong tam h6n eua ba't eu ngu'oi dan Vi~t Nam nao con bie't ngbI de'n que hUdng, dan tge. N6i de'n ngay Qu6e H~n, ngu'oi ta khong th~ quen nhii'ng tie'ng d~n phåo kich bii.'a bai elia C9ng Quan tren thanh ph6, nhii'ng titng gao thet tlm nhau trong lii'a d~n, nhii'ng viing mau con tudi tren khåp cae neo duong Mt

Phåp Am Ph~t ElaD 2005

nuoe. Va hlnh ånh nguoi linh VNCH voi nhii'ng buoe ehan råm r~p v9i vang, nhii'ng khuon m~it dam chieu khong m~t moi, eudng quye't, hao hUng. Ml;ie du, h<,> da phåi ehie'n Mu lien t1,le trong thie'u th6n, trong co ddn, eho de'n lue co l~nh bU9C h<,> phåi buong sung. Khi ehie'e T54 clia C9ng Quan ui s~p m9t ben e6ng Dinh Bge L~p, la lue ti~n d6n eh6ng e9ng eu6i eung elia Bong Nam A bi x6a ten, m9t nii'a Mt nuoe dang s6ng trong t1,1' do, dan cM, phåi ehlm dåm trong g6ng xi~ng xieh såt elia C9ng sån. Trong gio pMt bi thudng a'y, da bie't bao nhieu anh hung theo g6t ti~n nhan Va Tanh, Phan Thanh Giån, h<,> da tuftn tie't d~ båo toan, liem si va danh d1,1' nhu Le Van Hu'ng, Nguy~n Khoa Nam, Le Nguyen Vy, Trån Van Hai, Ph~m Van PM, v,v ....

MQt budi thu vi, loang bong gi(Ic, Que ngheo taJ tuJi, nm tin yeu, Non sang tang t6c, trim uaJ Mn, Hoa Ja, co cay cung tieu diiu.

Tir d6, nhii'ng trang sii' oai hUng voi hdn 4000 nam van hitn da du<;lC khep l~i m9t eaeh tue tUdi, d~ nhuong ll;li cho m9t trang sii' moi dåy phån b9i va xåo tra voi ta't cå

75


dau thu'dng kh6n cling ctla dan t('lc. M('lt trang sU' d~y mu'a mau gi6 tanh va h~n thli. M('lt trang sU' ben nhu'<;1C, die'm nh\lC ctla que hu'dng ma C('lng san da va dang vie't len voi bie't bao nhieu canh kh6n khB, blii hUng. Con måt cha, v<;1 måt cb6ng, anh em måt nhau, tan tåc va htu l~c khåp Nam Chau B6n Bei. Hang lo~t ngu'C1i da bO xac trong long d~i du'dng, ndi ri'mg sau, nu'oc d('lc, va ciing bie't bao nhieu mau xu'dng cling nu'oc måt du'<;1c lam chåt li~u vun b6n cho cay ri'mg them xanh t6t trong nhii'ng tr~i t~p trong voi my tu "cåi tCfO". C6 le trong l!ch sU' the' gioi, chu'a c6 m('lt sl! tra thU nao da man va ghe gom nhu' the'. Ngay trong D~ Nbi The' Chie'n, Hitler c6 tan nhån måy di chang nua, thl hån ciing chl dam gie't nhii'ng ngu'C1i khac dong mau. N6 khong gi6ng nhu' CSVN chl bie't say mau voi chinh dan t('lc minh, con d6i voi ngo~i nhan, thl chUng l~i san sang cui d~u qliy ph\lc nhu' nhii'ng ten no l~. Sau ngay 30-4-1975, ngu'C1i dan Vi~t Nam da måt tåt ca, h<;> phai tl! d6i long dei trong mong vao m('lt kY tkh nao d6, hy v<;>ng nhii'ng con ngu'C1i C('lng san may ra con d<;>ng l~i m('lt chUt lu'dng tri nhan ban, dei chUng c6 thei bie't thu'dng yeu dan t('lc va tai t~o Giang Sdn, sau khi da cu'Ong chie'm du'<;1c hoan toan lanh thB. Nbu'ng da 30 nam troi qua voi nhii'ng cdn ac m('lng tri~n mien trong long dan t('lc, tåt ca nhii'ng hy v<;mg råt ddn sd åy vån chlla ao v<;mg, dei hOm nay Mt nu'oc cang ngay cang kh6n khB tan hoang va tra thanh m('lt "nhO, tu vi dCfi" khong cU'a sB, lanh thB ctla ti~n nhan dei l~i m6i ngay m('lt thu h~p, con dan bi d~y åi di lam no l~ tu phu'dng. Nbu' the', thU' hOi, tren dong l!ch sU' kieu hUng Vi~t Nam, c6 giai do~n nao dåt nu'oc kh6n kh5, die'm nh\lC nhu' thoi C('lng san khong??? Da ba mu'di nam troi qua, thC1i gian ciing qua dtl dei toan dan Vi~t Nam kien nhån cbiu dJ!ng. Bay gio ciing chinh la luc m<;>i ngu'oi phåi dnh thuc dei nh~n di~n vi the' ctla chinh minh va c6 m('lt thai d('l tich cl!c hdn, chin chån hdn cho tien d6 Ctla Mt nu'dc. Chung ta bliy nhln l~i l!ch sU', m('lt ngan nam bi no l~ gi~c T~u va m('lt tram nam bi do h9 Mi gi~c Tay, cha ong ta chu'a bao giC1 khuåt ph\lc truoc båt cu cu'C1ng quy~n nao, ma ngu'<;1c l~i da bao phen oai diing dån dåt con dan di tu dem den ra binh minh va dei l~i cho chUng ta hai chu Vi~t Nam ctla hOm nay. ChUng ta bliy can dåm len, bliy tim v~ long tl! hao ctla lich sU' dei lam cUu canh cho hi~n t~i tren con tranh dåu giåi trU C('lng san, quang ph\lc que hu'dng. ChUng ta khong thei dei Mt nu'dc va dan t('lc phai tie'p t\lc tr~m luan va giang sdn måt dh trong tay ngo~i bang. Xin tåt ca nhii'ng ngu'C1i Vi~t Nam a khåp m<;>i mi~n tren the' gioi, bliy cling m('lt long dåu tranh cho que hu'dng dan tt)c bång tåt ca tåm long yeu nu'dc va sl! sang su6t, dei cling nhau gianh l~i tåt ca tl! do, dan chU va nhan quy~n cho toan dan.

Titng thet oai linh con reo gQi, M6u diJi, sdc t6c nhuflm may, sI/ang, Dtn nay, cuQc chitn con dang da, 76

CUQn sang tin yeu, nÆ dOCfn trl/iJng. Ky ni~m ngay Qu6c H~n 30-4 nam nay, chUng ta hay cling nhau tu'ang ni~m qua khu va dirng bao giC1 quay quåt voi chinh n6. Hay suy gåm nhu' m('lt kinh nghi~m xu'dng måu, g6p nh~t tåt ca nhii'ng uåt h~n, tbu'dng dau, lam hanh trang hi~n t~i dei tranh Mu, di tim m('lt tu'dng lai t6t d~p hdn cho dåt nu'&:. O

th6ng h.t den, xin thdp nen hlldng tlldng ni9m nhung

vi anh hung

HO NgQcC6n Quye't chie'n cling dan giu dnh nha Trå thU, gi~c C('lng båt ong ra C~n Thd bit måt dem hanh quye't "Cu gitt nhltng ditng bit milt ta "Dl ta nhin mtiJc, dan Mn cuÆ" Anh hUng muon thua sU' Mng ca!

Le Nguyen Vy Binh Long. anh diing g6p tai naug Låm tu'ong nhu' 6ng, måy ke bAng Qu6c si d~u bang sao du'<;1c gi~c San cC1 Tu' L~nh, anh sao bang!!!

Nguyen Khoa Nom Duc d('l tai nang da ro rang Bao d~n n<;1 nu'oc, Nguy~n Khoa Nam Nui song bUc tU' vao tay gi~c Tha che't yinh danh, chång nh\lC hang!

Le Van Hung Anh hUng An Lt)c da danh vang chåp ~n lam sao du'<;1c l~nh bang Yl nu'dc, tu'dng hiing, long tie't khi Ch<;>n du'C1ng oanh li~t, che't vinh quang

Trån Van Hal Tu' L~nh Su' Doan 7 B('l Binh Yeu dan, yeu linh tru'&: yeu minh Que hu'dng buc tU' vao tay gi~c Tha che't cho tron cåi che't vinh! Ng6 Minh HAng

PMp Am Ph~t Bån 2005


Ba Ml/di Nåm Quoc HOn

(1975-2005),

.

nho lai . n6i båt hanh eua Quan Ll1e Vi~t Nam CQng Hoa HODINH

Loi Toa So:,tn: Bai nay eua tae gia H6 Dinh rå't dåy du ehi tie't, nhttng trong khuon kh6 h:,tn h~p eua Phåp Am, eMng toi xin ehl trieh dang nhii'ng do:,tn th~t quan tr~mg .. . Va d€ ti~n trinh båy, mi)t s6 d~ ml,le då co it nhi~u thay d6i. Rå't mong tae gia eling nhu' b:,tn d<;>e thOng cam va thu 16i. pAm. Tl! ngån xu'a, quan dQi Vi~t Nam då n6i tie'ng kieu hung, nen då d:,tt du'~e nhi~u ehie'n eong hi€n håeh, trong su6t dong lieh su eua dan tQe, qua eae eui)e blnh Chiem, phå T6ng-Nguyen-Minh-Thanh, khie'n eae nu'oe lån bang Lao, Mien va ca Xiem La phai kinh h6n b:,tt via. La con ehåu da T6 Tien H6ng-L:,te, eMng ta du du'~e sinh vaD the' M nao ehiing nua, ra doi trong nu'oe hay ndi hai ngo:,ti, v§n luon ng~ng mQ va hanh di~n, v~ eong due VI d:,ti eua ti~n nhiin, trong do mien vi~n quan di)i bao doi, vh la thanh phån tran quy nhå't, qua sl! nghi~p bao v~ Mt nu'oe va sinh m~nh eua d6ng bao.Voi y nghla thieng lieng va eao quy tren, Quan Ll!e Vi~t Nam CQng Hoa, du'~e hlnh thanh trong giai do:,tn Mt nu'oe t:,tm ehia (1955-1975), eh6ng l:,ti eUQe xam lang bång quan st!, eua kh6i eQng san d~ tam qu6e te', do Vi~t CQng Båe Vi~t dam nh~n. DA Y LÅ M(H CUQC CmEN SINH-TU, eua quan dQi MrEN NAM, ehiSng l:,ti eui)e xam lang eua bQ di)i MrEN BÅC, d€ giu l:,ti phiin nua gå'm voe giang sdn eua Ti~n-Nhiin, khong l<;>t vaD gong eum no l~ eua gi~e do.

A. QUAN qJc VItT NAM CONG HOA: Lånh th6 VNCH du'~e ehia thanh b6n viing ehie'n thu~t va mi)t bi~t khu thu do. Tinh tdi ngay kY Hi~p Dinh Phåp

Am Ph~t Elan 2005

ngttng bån thång 2-1973 t:,ti Paris, QL.VNCH co 220.000 ehU ll!e quan, g6m mu'oi mQt (11) Su' Doan Bi) Binh, mang s61, 2, 3, 5, 7, 9,18, 21, 22 va 25. Ngoai ra con co hai (2) Su' Doan T6ng Tru Bi la SD Nhay Du va SD Thuy Quan Ll,le Chie'n, mu'oi lam (15) Lien Doan Bi~t Di)ng Quan (quan s6 tu'dng du'dng voi mQt Trung Doan BQ Binh, g6m 3 Ti€u Doan va mi)t D:,ti Di)i Trinh sat) va Lien Dban 81 Bi~t Caeh Nhay Du thuQe Binh ChUng Lt!e Lu'~ng D~e Bi~t. Rieng eae quån binh ehUng y€m tr~ g6meo:

* Ph30 Binh: G6m 66 Ti€u Doan va 164 Trung Di)i Phåo Bi~t L~p, voi 1.492 khåu phåo du lo:,ti (105-155175 ly) va bay Ti€u Doan Phåo Binh Phong Khong. * Thie't Giap: G6m 22 Thie't Doan va 51 Chi Doan Thie't Giap Bi~t L~p, su dl,lng 2074 Xe B<;>e Såt du lo:,ti nhu'M1l3,114 Thie't V~n Xa va Chie'n Xa M41, 48 . * KMng Quån: Co 6 Su' Doan Chie'n Thu~t voi quan s6 cd hUll tren 41.000 ngu'oi, du'~e phiin ph6i nhu' sau: Su' Doan 1 Khong Quan (I Da Nång, Su' Doan 2 Khong Quan (I Nha Trang, Su' Doan 3 Khong Quan (I Bien Hoa, Su' Doan 4 Khong Quan t:,ti Cån Thd, Su' Doan 5 Khong Quån (I Sai Gon va Su' Doan 6 Khong Quan-Pleiku. Khong Quan co 66 Phi Doan g6m 22 Phi Doan Chie'n Då'u voi 510 Phi Cd du lo:,ti, trong s6 nay co 30 ehie'e Phån Lt!e Cd t6i tan F.5E. Ngoai ra con 25 Phi Doan TrJ!e Thiing Va Trang voi 900 ehie'e, nam Phi Doan V~n Tåi voi 80 phi cd tit C47, Dakota, C123, C130 va mu'oi b6n (14) Phi Doan Trinh Sat voi 360 Trinh Sat Cd. Binh ChUng Khong Quan co Trung Tårn Huin Luy~n SI Quan Khong Quan t:,ti Nha Trang, råt n6i tie'ng. Sau ngay 77


30.4.1975. ehl co 172 phi cd du lo~i eua KQ.VNCH bay sang du'<;1e Thåi Lan va m(>t s6 it tn,te thiing. bay ra eae ehie'n h~m My d Biin Bong.

* Håi Quån: Tinh de'n nam 1975. quan s61en tdi 39.000 ngu'Cfi. g6m 1611 tau thuyen du lo~i. du'<;1e phån thanh 5 Viing Duyen Hai. Hai Viing Song Ngoi va Mi,}t H~m B(>i Tuån Duyen co 83 Chie'n H~m du lo~i. Hai quan co b6n Ll,l'e Lu'<;1ng B~e Nhi~m. thui,}e Hanh Quan Lu'U B(>ng Song: Ll,l'e Lu'<;1ng 211 ThUy B(>. Ll,l'e Lu'<;1ng 212 Tuån Thåm. Ll,l'e lu'<;1ng 214 Trung Udng va Ll,l'e Lu'<;1ng 99 B~e Nhi~m. Ngoai ra con co Ll,l'e Lu'<;1ng 213 Duyen Phong. Lien Boan Tuh Giang. 28 Duyen Boan. 20 Giang Boan Xung Phong. 3 Trung Tam Huån Luy~n Hai Quan. trong do Trung Tam Huån Luy~n Nha Trang danh eho eae SI Quan Hai Quan

* Cd cå'u Tie'p V~n: G6m nam B(> Chl Huy Tie'p V~n t~i eae Quan Khu. rieng Viing Il co 2 cd eåu tie'p v~n. BCH2 dong t~i Qui Nhdn va BCH5 dong t~i Nha Trang. sau do dCfi ve ban dao Cam Ranh. khi My rut ve nu'oe. T6ng C~e Tie'p V~n dong t~i Sai Gan. g6m eae cd du nhu' C~e Quan Y. Quan V~n. Quan C~. Truyen Tin. Quan Bu'U va Cong Binh. Tåt ca co nhi~m v~ yim tr<;1 tn,te tie'p eho eae quan binh ehung ding nhu' eae Tiiu Khu. Quan Tru'Cfng. Ngoai eae ll,l'e lu'<;1ng ehinh quy tren. con co them 140.000 B~a Phu'dng Quan. du'<;1e t6 ehue thånh 367 Tiiu Boan va 85 B~i B(>i Bi~t Up. Tåt ca eae ddn vi B~a Phu'dng Quan du'<;1e d~t du'oi quyen su d~ng eua Tiiu Khu Tru'dng. Chi Khu Tru'dng. Til' sau Te't M~u Thån 1968. nhieu quan nhan Bi,} Binh eling nhu' eae ddn vi t6ng tru bi. du'<;1e thuyen ehuyin vI ly do gia eanh ve nguyen quan. Do do. nhieu Tiiu Boan BPQ t~i Quang Nam. Blnh Thu~n. Long Khanh. H~u Ngrna. Long An .... da ehie'n dåu låeu dling. hao hiing khong thua kem båt eumi,}t ddn v~ nao eua QL.VNCH.

B. CAC QUAN TRUONG V A NHUNG DON TIENG CirA VNCH:

Yl NOI

* Sti Doan Nhåy Du: Lå m(>t trong nhii'ng d~i ddn ~ hang dh va låeu hiing eua QL.VNCH. Binh ehUng Nhay Dii råt co ky lu~t. kY eu'dng nen du'<;1e sl,l' me'n mi,} eua d6ng bao Mien Nam trong su6t eu(>e ehie'n. Bdn ~ nay ehinh thue du'<;1e thånh l~p ngay 29.9.1954. khi Phåp giao l~i eho Quan B(>i VNCH, Chie'n Boan 3 Nhay Dii (6A-P3). g6m eae Tiiu Boan 1. 3.4.5.6. 7 do Thie'u Ta B6 Cao Tri lam Chl Huy Tru'dng. Ngay khi trd thånh ddn v~ ehie'n dåu nong e6t eua VNCH. Nhåy Dii da nh~p eui,}e. danh tan ll,l'e lu'<;1ng phan lo~n eua Blnh Xuyen t~i Sai Gon-Ch<;1 Lon. eu6i eiing tieu di~t ehUng t~i sao huy~t Cl t~n RU'ng Sat (phu'oe Tuy). Ngay 26.10.1959. Nhay Dii du'<;1e nang til' Lien Boan len Lu Boan va do Trung Ta Nguy~n Chånh Thi. lam Lu Boan Tru'dng. Do nhu du eui,}e ehie'n cang lue cang soi di,}ng va leo thang. ki til'ngay 1.2.1965.1h nua Nhay Diil~i du'<;1e nang len 78

dp Su' Boan. voi dåy du eae cd eåu tn,te thui,}e. til' ddn v~ tae ehie'n toi yim tr<;1. Su' Boan co ba Lu Boan tae ehie'n. ba Tiiu Boan Phåo Binh Dii. M(>t Tiiu Boan Cong Binh. M(>t Tiiu Boan Quan Y. Cae B~i B(>i Trinh Sat. Bi~n Tu. Ky Thu~t. Til' nam 1965 toi 1972. Trung Tu'ong Du' Qu6e B6ng la Tu' L~nh Nhay Dii. 1972 toi eu6i thång 4.1975. Tu' l~nh Nhay Dii la Chuån Tu'dng Le Quang Lu'Ong. Vao nhung ngay thång 4.1975. Su' Boan Du thanh l~p them Lu Boan 4 Nhåy Dii. do Trung Ta Le Minh Ngge lam Lu Boan Tru'dng. Chinh Bdn V~ nay, da eung vdi Chie'n Boan 3. Lien Boan 81 Bi~t Caeh Du. danh nhUng tr~n eu6i eung t~i viing ven do va ngay trong thånh ph6 Sai Gan. gi6ng nhu' eae ehie'n Sl eua SB18BB t~i Xuan Li,}e. lam va m~t quan xam lang Båe Vi~t. tru'de khi Mien Nam b~ s~p d6.

* Sti Doan Thuy Quån L\lc Chie'n: Til' ngay thånh l~p eho toi khi ra ngu. binh ehUng TQLC da eiing voi Nhay Dii. Bi~t Caeh va Bi~t B(>ng Quan. vfty viing khåp b6n viing ehie'n thu~t va m~t tr~n ngo~i bien. Chinh cae di~ danh Båm Ddi (An Xuyen), Thanh ph6 Hue'. qu6e 1(> 9 va nhåt la C6 Thanh Binh Cong Trang (Quang TrD ... da du'a ten tu6i ngu'Cfi linh TQLC/VN vao quan su, hanh di~n dung ngang hang voi eae quan binh ehung thi~n ehie'n nbåt tren the' gidi. Binh ehUng TQLC du'<;1e ehinh thue thånh l~p vao thång 10.1954, voi quan s6 n6ng e6t du'<;1e tuyin eh9n til' m9i binh ehUng nhu' Hai quan. B(> binh va Bi~t kieh. Voi quan s6 ban dh ehil'ng 2400 ngu'Cfi. TQLC thanh l~p Tiiu Boan l va cae B~i Bi,}i Bi~t L~p. Chinh Tiiu Boan lffQLC vao nam 1959. khi du'<;1e T6ng Th6ng Ngo Blnh Di~m, giao eho tr9ng traeh. trån giu quh dao Hoang Sa. NhCf v~y ddn v~ nay moi co cd Mi danh du6i Hai Quan Trung C(>ng toi ehie'm quh dao tren. khi H6 Chi Minh va Ph~m Van B6ng, ky ban lanh th6 Vi~t Nam eho Tau vao nam 1958. Til' dh nam 1961. TQLC du'<;1e tang quan s6 len 3321 ngu'Cfi, ehia thanh b6n Ti~u Boan va eae ddn ~ y~m tr<;1. tn,te thu(>e B(> T6ng Tham Mu'U. Ngay 1.1.1962 du'<;1e nang thanh Lu Boan. co quan s6 5483 ngu'Cfi. Trong d~p Vi~t Nam hoa ehie'n tranh. TQLC du'<;1e nang thånh Su' Boan hdn 11 .000 ngu'Cfi. til' nam 1969 tdi khi tan hang. Tu' l~nh eu6i eung eua binh ehung nay la Thie'u tu'ong Bui The' Lan.

* Bi~t D{lng Quån: Trong eae ddn ~ t6ng tru b~ eua QL.VNCH, binh ehung Bi~t B(>ng Quan b~ thi~t thOi nhåt. til' cd cåu t6 ehue eho tdi vån de bi~t phåi xu d~ng. Nguyen do VI BBQ khong co B(> Tu' L~nh rna ehl co B(> Chl Huy. qua eae vj Chl Huy Tru'Clng nhu' Thie'u Ta Phan Tr9ng Chinh. B~i Ta Lam Sdn. B~i Ta Phan Xuan Nhu~n. B~i Ta Trh Van Hai. B~i Ta Trh Cong Li~u va Thie'u Tu'dng B6 Ke' Giai. Nhung ngay eu6i eiing thang tu' den. BBQ du'<;1e nang thanh Su' Boan Bi~t Bi,}ng Quan. BBQ du'<;1e thanh l~p nam 1960. la mi,}t binh ehUng bi~t d(>ng cam tUt nen du'<;1e su d~ng t6i da trong Phap Am Ph~t Dan 2005


eae eu(>e hanh quan trl,l'e thling v~n, nhåy vaD t~n sao huy~t eua VC, tC;li elin eu h~u dn va m~t khu, khåp b6n viing ehie'n thu~t. Tit ngay thanh l~p tdi khi ra ngn, BDQ e6 15 Lien Doan g6m 45 ID ehie'n dåu. BDQ e6 hai trung tam huiln luy~n tC;li Trung Hoa (Cu Chi-H~u NghIa) va Dl,le My (Khanh Hoa). Day ehinh la lo luy~n tbep, huiln luy~n tan binh eling vdi eae Khoa h<;>e v~ RUng Nut Slnh LAy-Bi~t D(>ng, eho eae eilp H~ SI quan va Si QuanlQL.VNCH. Trong su6t eu(>e ehie'n Dong Du'ong lh thU hai (1960-1975), dan ehUng s6ng aVling 4 Chie'n Thu~t, khong ai la khong bie't tOi uy danh lUng låy da nhii'ng Con C<;>p, thu(>e eae Ti8'u Doan 41, 42, 43 va 44 BDQ. Nam 1967, Ti8'u Doan 37 BDQ la don vi duy nhilt eua QL. VNCH, du'<;1e bi~t phai eho Hoa Ky, d8' triln giu can eu Khe Sanh. Trong su6t thoi gian ehie'n dilu, ID nay da giu vii'ng pbOng tuye'n, dli bi båt lam ti~n d6n va bi e(>ng sån tiln eong bi8'n ngu'oi. S1,l' ki~n tren, da lam eho eae quan nhan Hoa Ky them kinh n8' QL.VNCH. Ngoai ra, hai Ti8'u Doan 21 va 39 BDQ thu(>e Lien Doan l/BDQ eung la nhii'ng don vi thi~n ehie'n nhilt da binh ehling, lam rl;lng ra mau mu nau, trong eu(>e banh quan Lam Son 719 va t~i m~t tr~n Sa Huynh (Quång Ngai) nam 1973. Rieng ID 43 BDQ la don vi eu6i eling, tu thli tl;li Trung Tam Huiln Luy~n Quang Trung, toi trua 30.4.1975, moi buong sung ra ngu khi e6 l~nh båt dAu bang. Tit nam1966, binh ehling BDQ eåi t6 va thanh l~p eae Lien Doan, d~t trl,l'e thu(>e Quan Doan. Ngay nay khi nho v~ binh eMng, nhii'ng quan nhan eae cap elia BDQ luon hånh di~n VI då lam xong traeh nhi~m doi trai. Nhi~u cap ehl huy etla binh ehiing, då di VaD quan su nhu' Chuin Tu'ong Trh Van Hai, Dl;li Ta H6 Ng<;>e Cin, Trung Ta V6 Vang, Thie'u Ta Trh Dlnh T1,l'....

La m(>t binh ehiing d~e bi~t trong ehie'n tranh qui u'de, nen quan s6 LLDB då e6 lue len tdi 36.000 ngu'oi, bao g6m 66 Tr~i L1,l'e Lu'<;1ng D~e Bi~t, nåm råi rae d<;>e theo bien gioi Vi~t-Lao-Mien. Day ehinh la thang tlf ••• nhii'ng ehu'ong ngl;li v~t elia e(>ng sån Båe Vi~t, tren du'ong xam nh~p VaD nhilng eau hoi lånh th6 VNCH. Vi v~y tit nam 1965 v~ sau, nhi~u tr~n danh dåm mau giua b(> C6 bao nhieu gia dlnh d(>i Ha N(>i va LLDB tl;li Pleiku, Ben Sau thang tu' tan nat Het, Due Cd, Dakto, D6ng Xoai, L(>e Thang båt dAu "bOa blnh" Ninh, T6ng Le Chlin, Katum, Be'n Soi. .. Doi t1,l'-do... d6i khat? Båt dh tit nam 1970, cae trC;li LLDB t~i C6 baD nhieu ngu'oi v<;1 viing bien gidi bi giåi tan, nen Bi~t Kich Då mon-moi eho eh6ng Quan tl;li day du'<;1C chuy8'n sang Bi~t Trong n6i ni~m lo s<;1 D(>ng Quan Bien PhOng. Rieng quan s6 che't ding voi eiim gong? elia Trung Tam Huiln Luy~n Hanh Quan Delta va Ti8'u Doan 81 Bi~t Caeh C6 bao nhieu ngu'oi con Du, du'<;1e nh~p ehung tbanh Lien Doan Theo ong ba ra Båc 81 Bi~t Cach Du, tIl!c thU(>C PhOng 3 B(> Thiim cha råt gåy mon TIM. Chuy~n nha khong dam nhåc?

C6 bao nhieu ngu'oi m~ Che't theo con triing du'dng Chuye'n håi trlnh rilt nh~: Chång con ai viln vu'dng C6 bao nhieu thuy~n nhan Quen du'<;1e di~u oan nhl,lc Då ganh chiu VaD than Ngay xa Ila bOa ngl,lc? C6 bao nhieu ehie'n-sI M(>t doi VI nu'oc non Gu'dng anh hUng bilt tu Trach-nhi~m luon giu tron?

AmPh~t Ban 2005

Nhii'ng ngay cu6i thang 4.75 elia dilt nu'oe, Chie'n Doan 3 elia LD81 BCD v~ båo v~ B(> TIM, då tieu di~t nhi~u tang phao clia Båc Vi~t tl;li Ngå Tu' Båy Hi~n, B~nh Vi~n Vi Dan, Lang Cha Cå Sai Gon. Hai cau thd bilt hU clia m(>t co giao, bi k~t ll;li trong M~t Tr~n An L(>c VaD nam 1972, då n6i len tinh thh quye't chie'n va s1,l' hy sinh t(>t cung clia ngu'oi ehie'n Sl L1,l'C Lu'<;1ng D~e Bi~t:

An L(x: Dja - Så ghi chie'n lich Bi~r Cach Du - Vi Quoc vang rJziin.

* TniO'ng VO Bi Qu6c Gia Da L~t: Chinh thuc du'<;1C thanh l~p tl;li Hue' nam 1948, voi nhi~m Vl;l dao tC;lo eae Sl quan trung d(>i truang. Nam 1950, truong di ehuy8'n len caD nguyen Da L~t va d6i ten la Truong V6 Bi Lien Quan. Ngay 29.7.1959, B(> Qu6e Phong ban bang Nghi Dinh s6 3l7, eåi t6 co sa huiln luy~n tren thanh m(>t Truong Cao Dång ehuyen nghi~p. Theo d6 cac Sl quan t6t nghi~p, ngoai can bån quan s1,l' vii'ng chåc, con e6 trlnh d(> van h6a tu'dng du'dng voi b~e dl;li h<;>c. Nhung dii ly thuye't la thoi gian thl,l huiln phåi du b6n nam va trinh d(> sinh vien du'<;1c nh~p kh6a, phåi c6 ehUng chl Tu Tai Phh 2-ban A-B, nhung th1,l'e te' cac kh6a h<;>c, eling khong d6ng nhilt va hoan toan tuy theo

C6! Xin thu'a rilt nhi~u Ba mu'di nam giao di~u Ban tay dång do mau T(>i dan toi! Bao nhieu!!! YNga

* LI/C LUQng D~c Bift: Chinh thUc thanh l~ p tit nam 1957 eho toi nga y 1.1.1963, binh ehiing LLDB thu(>e sa Lien L~c PM T6ng Th6ng, g6m ba co cau: sa Båc (sau d6i thanh Nha Ky Thu~t), sa Nam (sau d6i tbanh sa Lien L~c) va Cac Toan L1,l'C Lu'<;1ng D~c Bi~t. Sd Bilc d~e traeh ehie'n ht<;1e Hnh bao ngoai lånh th6 VNCH. Sd Nam trach nhi~m linh Mo trong nu'dc. Cac Toan LLDB con du'<;1c g<;>i Bi~t Kich hay Bi~t PMp

Caeh. Day la nhii'ng don vi eåm tu, ehuyen hOC;lt d(>ng sau trong vong dieh d6ng, khong du'<;1e quan bC;ln y8'm tr<;1, nen m<;>i tru'ong h<;1p nguy cap, ngu'oi Biet Kieh Quan, phåi t1,l' mu'U sinh d8' s6ng con. Tit nam 1966, Hoa Ky ehuy8'n giao toan b(> l1,l'e lu'<;1ng Dan S1,l' Chie'n Dilu (Mike Forces) eho B(> Tu'L~nh LLDBNN.

79


holm canh. Do d6, tir kh6a 1 toi kh6a 11 ph1,l, thoi gian h9C chl tren m(>t nam. Tir kh6a 12 tdi kh6a 22A nam 1965, thoi gian th1,l huån tir 1 nam ntoi - 3 nam. Båt dåu kh6a 22B (20-11-1965) cho tdi kh6a 27, thoi gian th1,l huån dling 4 nam. Kh6a 28 chl h9C 3 nam ntOi. Kh6a 29 h9C 2 nam ntOi. Khoa 30 cu6i cung, nh~p h9C ngay 31.1.1974, tdi dåu thang4.1975, di tan v8 h9c chung voi Tntong B(> Binh TM Duc, dU<;1C di chuy~n toi Long Thanh (Bien Hoa) va tan hang. CbI Huy Tntong dAu tien da Tntong Va B~ la Trung Tå Chaix (1949) va cu6i cung la Thie'u Tuong Lam Quang Thd. T9a l:;tc tren day d6i hung VI clia cao nguyen Lam Vien, ngåt ngu'Ong giua troi xanh l(>ng gi6, Tntong Va B~ Qu6c Gia Da L:;tt b8 the', voi 16i leie'n truc tan ky, g6m du cac phOng 6c, thu vi~n va phOng thi nghi~m. Tåt ca do nha thåu Hoa Ky dam trach, dua ngoi tntong len d~a ~ ngang hang voi cac quan tntong n6i tie'ng nhåt vung Dong Nam Å, ciing nhu tntong Va B~ West Point cua My. Nhung thanh nien thoi d:;ti cua Mi8n Nam Vi~t Nam trong cdn ly lo:;tn, ai nåy d8u ao uoc dU<;1C tro thanh SI Quan Da L:;tt, nhttng m(>t s6 khong to:;ti nguy~n VI sau nay, di8u ki~n nh~p h9C råt kh6 khan. Sinh vien ngoai vi~c phai c6 chUng cW Tli ni Phån 2-AB, con phai qua m(>t ky thi tuy~n. Voi cac thie'u nu Vi~t Nam, thl råt hiinh di~n khi dU<;1c s6ng doi voi nguoi yeu, trong b(> 16 ph1,lc Gabardine mua dong, c6 mau Jasper voi huy hi~u clia Tntong, tren du vai do va n6n leet. Tir nam 1948 cho tdi khi Mi8n Nam bi SI~P d6, Tntong Va B~ da dao t:;to dU<;1C 4600 Sl quan. Nhi8u nguoi du<;1c thang cåp tuong, giu cac chUc V1,l then ch6t trong quan d(>i ciing nhu cac cd cåu cua chinh phli.

* Tni<mg BQ Binh ThU Due: Tir thang 10.1951, d~ dap Ung nhu du chie'n tntong, hai trung tam dao t:;to Sl quan tru bi dU<;1C thanh l~p t:;ti Nam Dinh (Båc Phån) va TM Duc (Nam Phån). Chinh kh6a 1 SQTB da dU<;1c khai giang ca hai ndi k~ tren. D~ th6ng nhåt vi~c giang d:;ty, dAu nam 1952, trung tam Nam Dinh du<;1c sap nh~p vao Thli Duc. Ngoi tntong t9a l:;tc tren day d6i thåp thu(>c xa Tang Nhdn PM, qu~n TM Duc, dnh Gia Dinh. Tir d6 tntong lien t1,lc dU<;1C xay dt va cWnh trang, tro thanh m(>t trong nhii'ng tntong Va BL d<;!p va lon nhåt vung DongNam Å. Cu6i nam 1955, tntong B(> Binh Thu Duc tro thanh Lien Tntong Va Khoa TM Duc, vira dao t:;to SI Quan Tru Bi B(> Binh, vita huån luy~n chuyen mon cho cac binh cMng nhu Thie't Giap, Phao Binh, Cong Binh, Truy8n Tin , Quan Nhu, Quan C1,I va Quan V~n. Tir sau thang 10.1961, phån lOn cac tntong chuyen mon dU<;1C doi tdi cac dia di~m moi nhttng danh xttng Lien Tntong, vfrn con dU<;1C xii.' d1,lng, VI t:;ti Trung vån c6 ba tntong hi~n di~n: Tntong B(> Binh-Tntong Thie't Giap -Tntong Va Thu~t Th~ Dl,lc Quan S\,t. Chudng trlnh huån luy~n cho sinh vi en Sl quan TM Duc g6m hai giai do:;tn. Båt dåu tir kh6a 6 tro v8 sau, sinh vien t6t nghi~p mang dp b~c Chu~n uy tru b~. Tir thang 2.1969 cho tdi ngay 80

30.4.1975, trung tam tro l:;ti danh xttng cii 'Tntitng BQ Binh Thit Due'. Sau 24 nam ho:;tt d(>ng, tntong da dao t:;to dU<;1C 69 kh6a SI Quan trU Bi, voi 80.000 SI Quan. Trong s6 nay nhi8u nguoi da tro thanh tuong lanh råt c6 ten tu6i nhu Trung Tuong Ngo Quang Tntong (Tu L~nh QDl), Thie'u Tuong Nguy6n Khoa Nam (TuL~nh QD4), Thie'u Tuong Bm The' Lan (Tu L~nh TQLC, Thie'u Tuong Nguy~n Ng9c Loan (T6ng Giam D6c CSQG) ..... Ngay 27.4.1975, tntong tir Long Thanh doi v8 TM Duc, t:;ti dia di~m cii o d6i Tang Nhdn PM. Sang 30.4.1975, xe tang T54 cua c(>g san Båc Vi~t tån cong tntong nhttng ca 4 chie'c d8u b~ sinh vien Sl quan tieu di~t bång d:;ti bac 105 bån trJ,tc x:;t ciing nhu M72 va lJ,tU d:;tn lan tinh.

* Trung Tårn Uuån Luy~n Uåi Quån Nha Trang: T9a l:;tc t:;ti duong Duy Tan Nha Trang, chinh thuc khai giang tir thang 8.1952 nhttng phåi toi thång 7.1955, tntong moi thu(>c cM quy8n hoan toan cua VNCH. Mu6n du<;1c theo h9C, cac sinh vien Håi Quan phåi c6 ChUng chl Tli ni 2-Ban B. Thoi gian th1,l huån la 2 nam, v8 van h6a sinh vien c6 tnnh d(> tudng dUdng b~c d:;ti h9C. Ra tntong, t6t nghi~p mang cåp b~c Thie'u Uy Håi Quan. Do nhu du chie'n tntong, tir nam 1962-1%8, sinh vieu HQ chl h9C 18 thang. Båt dåu kh6a 18 cho toi kh6a cu6i cling la 26, sinh vien h9C du 2 nam. Su6t thoi gian ho:;tt d(>ng, tntong da dao t:;to dU<;1C 2538 SI Quan Håi Quan va 15.050 Chuyen vien Nganh HQ. Chl Huy Tntong cu6i cung cua tntong la Ph6 D8 D6c Nguy~n Thanh Chau (16.1.1973 toi 1.4.1975).

* Lien Doan Ngtim

Nhai: Ne'u tren b(> c6 Bi~t KichBi~t Cach, thl duoi nuoc c6 Ngu'oi Nhai. H9 la nhii'ng thanh nien thoi d:;ti, s6ng bång ly tuong nen xem cåi che't nh<;! t\,ta long h6ng, khi dU<;1C giao ph6 nhUng nhi~m v1,l dl:ic bi~t, vo cling nguy hi~m nhu ngan ch6ng l:;ti D~c Cong TMy cua Båc Vi~t, vot mm, go thuy loi, CUu tu binh.. Du<;1C thanh l~p tir nam 1961, voi danh xttng la 'Lien DQi NguiJi Nhcii', du<;1c huån luy~n t:;ti Dai Loan. Båt dåu tit thang 10.1962, Ngu'oi Nhåi My (Seal West Coast), ph1,l trach huån luy~n cho Ngu'oi Nhåi VNCH, t:;ti cac Trung Tam Cåt Lai, Nha Trang, Cam Ranh va Viing Tau. Mu6n tro thanh Bi~t Håi, Nguoi Nhåi .. cåc quan nhan phåi tråi qua nhi8u kh6a huån luy~n gian kh6, gi6ng nhu s\,t dao t:;to m(>t Di~p Vien Ngo:;ti H:;tng, trong chie'n tranh nha ngh8. Do d6 Ngu'oi Nhai bie't sii.' d1,lng tåt cå cac lo:;ti vii kW cua Tay Phudng ciing nhu Kh6i C(>ng San, bie't cach hO:;tt d(>ng, mu'U sinh ciing nhu dao thoåt, VI dia ban ho:;tt d(>ng bao gio ciing nåm sau trong dåt d~ch, khong c6 quan b:;tn va y~m tr<;1. Thoi gian huån luy~n clia Nguoi Nhåi la 16 tuAn, k~ ca 10 tuån l~ D~a Ng1,Ic. Tir nam 1972 v8 sau, quan s6 Ngu'oi Nhai tang len 600 nguoi va tro thanh Lien Doan Nguoi Nhai, g6m cac Toan Hai Kich, Bi~t Hai, Thao Ga D:;tn DU<;1C, Tf1,Ic Vot, PhOng TM Hai Cang. C6 tåt cå 6 Kh6a Huån Phåp Am Ph~t E>ån 2005


Luy~n Nguoi Nhai va Ddn vi Tntong eu6i elIng eua

ma khong M Mt b(1 hay gåy kh6 khan eho quån nhån eae nu(1e Due-Y-~t.... Nam 1920, Lanh t1:l khang ehie'n quån Libya la Tu(1ng Mukhta, bi ngu'oi Y Mt va tti' * Cae Vi Tlid'ng Lanh Ciia QL.VNCH: Ttr ngay thanh hlnh. Nhu'ng ehinh T6ng Tu L~nh Y t~i B~e Phi, la l~p eho t(1i khi S1:lP d6, QL.VNCH e6 hdn 100 vi tu(1n~ ngu'oi da o l~i phap trUong, dS lo l~ng h~u s1,l' e~o vi anh Hinh. Ngu'oi e6 dlp b~e eao nha't trong quån d(ii la Co hUng dån t(le Libya, v6n la ke thU eua ngu'oi Y lue d6 . Th6ng Tu(1ng Le Van Ty, T6ng Tham Mw Tntong Tai Vi~t Nam, khi th1,l'e dån Phap danh ehie'm ba dnh QD.VNCH. Nhi~u tu(1ng lanh da tU tr~n trU(1e ngay mi~n Tåy Nam PhAn nam 1867, sau d6 la thanh Ha N(ii 30.4.1975 nhu c6 D~i Tu(1ng D6 Cao Tri, tu(1ng Nguy~n nam 1873. Cae tu(1ng lanh thu thanh dudng thoi la Phan Vie't Thanh, Nguy~n Ba Lien, Tntdng Quang An, Le Thanh Gian, Nguy~n Tri Phudng, Hoang Di~u ... da oanh Due D~t, Nguy~n Van Hie'u. Ngay 30.4.1975, khi TT. liet tti' tie't theo thanh ma't va du<;1e ke thU la ngu'oi Phap, Dudng Van Minh ra l~nh dh hang, eae tu(1ng lanh to~ kinh mae niem nhu ehinh eae tu(1ng lanh eua h<;>. Sau Ph~m Van PM, Nguy~n Khoa Nam, Le Van Hu'ng, TrAn r6t la s6 ph~n eda 500.000 quån nhån My da tham ehie'n Van Hai, Le Nguyen Vy .... da lAn lu'<;1t t1,l' sat dS Mo tai Vi~t Nam, trong s6 nay hdn 50.000 ngu'oi tU tr~n. toan danh d1,l' quån d(ii va khi tie't etla ke sl. Cae tu(1ng Ngay nay eae ehie'n Sl tren da dU<;1e qu6e dån Hoa Ky Ly Tong Ba, Nguy~n VInh Nghi, Ph~m Van Sang, Tr~n tra lai eong ly va danh d1,l', dS h<;> hien ngang uan ngl,l'e, Van Cim ... bi sa cd giua tr~n, con D~i Ta H6 Ng<;>e Cån, eling nhu an gia'e nghln thu, ben e~nh ong cha, m(lt doi TInh Tntong Chudng Thi~n, bi vc hanh quye't t~i CAn liet Sl. Ta't ca da ehe't eho ly tuong qu6e gia, s6ng vinh Thd vao ngay 1.5.1975 VI khong tuån l~nh dAu hang. q~ang va yen nghl trong danh dl;1'. Ngu'oi linh VNCH Sau d6 hdn phån nti'a eae tu(1ng lanh khong bO eh~y, d~u trong su6t hai mudi nam binh lti'a eling v~y, da phdi gan bi båt di tu t~i eae tr~i giam kh6 sai tir Nam ra Båe, t~n trai måt dS Mo ve eho da't nu(1e va m~ng s6ng eua d6ng bien gi(1i Viet-Lao-Hoa. Chiu canh til t(ii gAn 17 nam, Mo, e(ing san' qu6e te' B~e Vi~t xåm lang gie't h~i~ låu nha't la eae tu(1ng Le Minh Dao, TrAn Quang Khoi, T6m l~i gAn he't eu(ie ehie'n, o dåu e6 e(ing san khung ~ D6 Ke' Giai, Le Van Thån va TrAn Ba Di. eu(1p b6e gie't h~i dån lanh, la o d6 e6 s1,l' di~n eua ngu'ol linh Mi~n Nam. å dåu e6 b6ng co C. N(H BAT H~NH CUA vang ba s<;>e do, la o d6 ngu'oi dån QL.VNCH: trong viing ehie'n n~n, tlm du m<;>i Hai mudi nam ehinh chie'n, eaeh tr6n thoat s1,l' k~m k~p eua nguoi Linh VNCH da e6 nei buon thang h.t gi~e e(ing, dS tro v~ viing qu6e 250.000 quån nhån g1:le nga gia, nho ehe cM dum b<;>c. Ai e6 trU(1c d~n thil va nti'a tri~u Thang Tu Mt nat troi tan lam linh tae ehie'n hay ngu'oi can thudng binh ehiu doi ba't h~nh Mau ngu'oi loang do la ngan, nu(1e s6ng bO ao den Blnh Dinh Nong Thon, VI m(it phAn cd thS da gID l~i Lua khong m<;>e o eanh d6ng Cån B(i Xa H(ii .." m(1i bie't dU<;1e sa tntong. Hi~n nay Chinh PbU the' nao la n6i th6ng kh6, tren de Ma xudng trång l~i eha't eMng thanh non eling nhu QL.VNCH khong Thang Tu sting tUi, gu'dm hon du(1i bUa, ca nåm giua dao th&, con nua, nhu'ng trong tåm tu ngu'oi dån tay khong hU'ng hai lån Song dau tirng m~eh, nui bu6n tirng phån eua m<;>i ngu'oi du<;1e s6ng s6t Rirng hoang l~ l§:m da'u ehån d~n b~n thu, eua ngu'oi Vi~t Nam qua cu(ie d6i doi m~t kie'p, thl VAng trang ti~n sti' ma'y tAng måy ehe trong thoi ly lo~n. C6 la ngu'oi dån ly tuong va danh d1,l' cua Ngu'oi B6n phudng åm khi nao n~ bi k~t trong viing xoi d~u, lti'a kh6i Linh, cang du<;1C sang to, trong Ng<;>n roi quy do tai te Mn nguoi bom dan . , m(1i tha'u hiSu doi ngu'oi ni~m hanh di~n ehung eua Thang Tung<;>e va, chåu rdi linh gian kh6 ehe't eh6c muon quån-dån Mi~n Nam. Lich sti' trilng. C6 la' ngu'oi dån quen, BiSn dong tbUy quai say m6i trAn gian eua m(it qu6e gia la nhii'ng gl ngbeo s6ng doi eay e1,l'e, m(1i Mau dao, s6ng b~e, bOa tan trung th1,l'e, ma ngu'oi dån etla Ai gåy thåm canh da vang?! Thudng di! thudng x6t eho cånh ba d6ng, ba nu(1e d6 da ghi cbep khong h~ Thang Tu dau don pMn ngu'oi e(le, eua kie'p linh Mi~n Nam. them b(1t. Nho v~y ta m(1i bie't Ba mudi nam vh con tudi ve't bAm!!! D. V Ål NGUYEN NHAN DUA du<;1e v~ eu(ie n(ii ehie'n eua Ng6 Minh HAng Hoa Ky, xay ra tir nam 1861DEN THAT B~I CUA 1865, eung v(1i thai d(i eua dån QL.VNCH: cMng va ehinh quy~n nu(1c Båt dh ttr ngay 13.5.1968, My va B~e Vi~t da len lut di My t~i Mi~n Båc la ke thång tr~n, da khong h~ len an, dem v(1i nhau tai Paris, dS fun eaeh d6i ehae tren than bO tu hay tra thU nhii'ng nguoi Mi~n Nam b~i tr~n. Da xae eua VNCH." Nhu'ng ke cåp g~p ba gia, nen du hång v~y, Hoa Ky con ghi dn ta't ca nhii'ng ehie'n Sl cua hai tuAn e6 g~p nhau, Kissinger va Le Due Th<;> vån khong mien vita nåm xu6ng trong cUQc ehie'n, vI ly tudng rieng dat dude mot thOa thu~n nao. Theo tie't IQ m(1i dåy eua eua ho. The' ehie'n 2 ke't tMe, Toa Ån qu6e te' Kissin~er, ~ong Mi kY 'The Kissinger TranscripIs', Nuremburg, ehl ke't t(ii nhii'ng DAu So trong phe Trv-e, trong d6 da ghi ebep dAy du v~ m<;>i manh l(1i, thu thu~t Ngu'oi Nhai la Hai Quån Trung Ta Trinh Hoa

Hi~p.

bi

Phllp Åm Ph~t Ban 2005

81


eua My di ve van Trung C9ng, eh6ng l~i Lien XO VaD di nhien My phai dem d8ng minh VNCH ra Mn dling, di thang 1.1972. Cling theo saeh dån ehU'ng tren, thl din dn CUu mq.ng'. Ngoai viln d~ pMi tay t~i Nam Vi~t Kissinger da lam du m9i thu do~n, di d~t eho dU<;1e m1:1c Nam sau khi då dem du<;1c tu binh va bai c6t quån My dich. Trong cu9c, VNCH la con v~t te' thh, ma e~p v~, qu6e h9i Hoa Ky con b{>i Itoc, khi lien t1:1e bi~u Nixon va Kissinger då xli' d1:1ng, nen eu6i eung dån toi quye't eae d~o lu~t ngån dm can thi~p bång quån SI! cua sI! cMp nh~n nhii'ng di~u ki~n phi ly, ma Hoa Ky dung My t~i Nam Vi~t Nam, dt giam dån quån vi~n, khong bUa vi~n tr<;1, ep bu9c VNCH phåi kY ke't trong bån hi~p chiu hoan d6i quån trang quån d1:1ng, nhlt cae tbOa Itoe dinh ngu'ng b1{n nåm 1973. Rieng Mi voi B1{c Vi~t, m~t da kY ke't. SI! bilt cong vo ly, de'n d6i Tuy Vien Quån SI! tMt cling dåu c6 hiinh di~n gl hdn VNCH, trong cudng (DAG), t~i Nam Vi~t Nam, då phåi vie't 'NguiJi Linh vi lam dåy to Nga-Tau. Bdi vh, khi Lien xo tMy My VNCH do do, da phåi cMp nh(ln s6ng wJi nhilng nhu va Trung C9ng då lien ke't voi nhau, eMc cMn Tau du, dum muc blnh thuiJng, lam cho tinh Iluin nguiJi C9ng se theo My, Mt VC ngttng Mn c6 di~u ki~n. Bdi chien si xuang tMp, VI bi hq.n cht CQc phUdng lien ngan ch6ng gii;ic'. Chr c6 Robert S McNamara, cl;l'U b9 trltdng v~y, m9t m~t LX vi~n tr<;1 t6i da cho Ha N9i, d6ng tMi qu5c phOng thoi IT. John Kenedy, thl vån ngoan c6 d~ ra l~nh cho VC md he't m~t tr~n nay toi chie'n dieh khae, ch~y t9i, quen he't trach nhi~m da mlnh, trong tac phå'm ma Mn cu6i cung la ngay qu6e h~n 30.4.1975, dua ca nuoe Vi~t Nam trong ba mltdi nåm d1{m ehlm trong canh 'In Retrospect : The Tragedy and Lessons Of VN', beu ngheo d6i, låm than, Mn thU VI viing bun o ue' cua eai xilu va d6 he't traeh nhi~m lam milt nltoc eho g9i la thien dang xå Mi cM nghIa. Ngltoi My da kY ke't QL.VNCH. SI! tMt, khi vie't v~ Quån Ll!e VNCH, hh he't eac nba quan su tren the' gioi cling nhlt eac Su Gia hi~p dinh ngu'ng bån Ba Le, ehl voi m1:1e dieh rut quan va dem tu binh v~ nltoc, di Nixon dåe cii' them m9t hi~n t~i cua Vi~t Nam nhlt Nguy~n Khåc Ngu, Chanh nhi~m ky t6ng th6ng My va Dao, Phan Nh~t Nam, Trh D~i Sy, Kissinger tie'p t1:1c giu chuc Ph~m Huiln, Nguy~n Duc Phudng, lon trong chinh quy~n Hoa Ph~m Phong Dinh, Trån Gia Ph1:1ng, Nguy~n Ly Tltdng ... d~u dU'ng chung KY. Ngoai m1:1e dfch tren, Quen Sao Dticjc, ngltoi My khong dn de'm tren quan di~m ca t1:1ng tinh thh hy xia gl tdi tltdng lai cling nhu sinh va traeh nhi~m eua ngltoi llnh Thang Tti Den Mau L~ VNCH, d6i voi dilt nuoc va d6ng s6 ph~n da ngltoi Vi~t, nltoc Vi~t. Sau nay, khi bao. Nho thi~n ehie'n, e6 kY lu~t mu<tng giang nghiem minh, bie't b6n ph~n, nen VNCH då s1:1P d6, nhi~u nhiin v~t qu5c te' lien quan trong su6t CU9C chie'n hai mltdi nåm, xin kh6e gium eho que hUdng yeu dilu toi eU9c ehie'n Vi~t Nam, du lUe nao VNCH ding bi Båe Vi~t ba mltdi nåm, vlin tang t6e nh1:1e hen d~u pM blnh sI! tåc trach tå"n eong len nhltTe't M~u Thiin 1968, d6i la, phåi edm a6 bon ehen dan eua Hoa Ky, khi dlfng len Mua He 1972... nhttng H9 då can dang beo ph~ tren ngai vang ng~p xae truong l~t nglt<;1c hoan canh. Hh he't eai quai thai hi~p dinh ngu'ng bh, di ban dU'ng llnh va cac dp chr huy ngoai ehie'n trltong, då quye't tu trong gio thU 25, d6ng minh eua mlnh. Chinh thang tu den, nuoe non hon tan nat IT. Nixon cling då xac toi khi dlt<;1e l~nh båt buong sung eua thang tu bu6n, mau l~ ua troi eao nh~n 16i låm da mlnh trong Dltdng Vån Minh, moi ehiu rå ngu. ta d day, rna Mn vuong ndi nao? tac phå'm 'No More khi d6i di~n voi ehia ly d6t rui;>t. Moi dåy e6 nhi~u tae phå'm dlt<;1e VietNam' rång toi då thily cong b6 nhlt The Pategon Papers, nhii'ng viln d~ nan giai eua hi~p dinh Ba Le nhttng quan Fires In The Lake cua Franees Fitzgeral, The Best and tr9ng nhilt trong tbOa ude nay la då khong Mt bUge Ha The Brightest cua Halberstam va nhå"t la cac h6i ky da N9i rut he't b9 d9i da xåm nh~p v~ Båe. Con M. Gauvin, Kissinger... d~u cho thily til' khdi dh cu9c ehi~n, de'n d~i su Canada t~i Hy Lap, nguyen cM tich uy Mi ki~m khi tan eU9c, cho thå"y ngltoi My luon luon la d~o di~n soat qu6c te' (CICCS) t~i Vi~t Nam, då tuyen b6 'VNCH chinh trong tham kieh Vi~t Nam. Trong luc e9ng san bi s~p d6 hoem toan do 'quyel tam bo rdi cua Hoa KY. Båc Vi~t, dIt<;1C T~p Doan C9ng San Qu5c Te' ca Lien Rieng cdi hi~p djnh ngl1ng Mn ky keI tq.i Ba Le niim Hi~p Qu6c, vi~n tr<;1 quan sI! tha dan, thl QL.VNCH bi 1973, da khOng phån ånh duqc y muan va nguy~n vQng Hoa Ky qua Vi~n Tr<;1, ehen ep b1{t b6 tay, nen phåi cua nguiti dan miin Nam, la mu6n s6ng hoa blnh va ehie'n dilu trong nghi~t ngå d~ sinh t6n. Theo Harry H khOng bao giiJ chap nh(in chu nghia c(Jng sån .. Nhttng Noyes, qua tac phå'm 'Herdic Allies', voi tu cach la m9t pM blnh m9t cach thing tMn, la Sir RThompson 'SI! Sl quan eao eilp cua My, då ehie'n dilu nhi~u nåm ngoai sang con cua Nam Vi~t Nam, da bi nguiJi My lufJc doq.t m~t tr~n, ben c~nh QL VNCH, nen då c6 nhii'ng nh~n hay n6i IhtIng la Mn dling. C6lam nhu v(ly, Hoa Ky rruJi dinh rilt thiing thån, trai nglt<;1e voi m6m mep mi~ng lltoi trdnh cho nufJc mlnh khoi bi sau xe lan mit. M(JI diiu b9n nha bao va chinh tri con buon My va Tåy phudng. nghich 1-y kluie la cQng san Bite Vi~/, bi b6 bu(x: 1m bem Theo tac gia tren, thl thai d9 beu xilu hay b6p meo sI! hQi nghi, khOng phai di cUu hQ, ma Ja CUu nufJc My. Nen th~t, nhåm VaD QL.VNCH, ehång qua chl la sI! ky thi 82

PMp Am Ph~t Ban 2005


eMng tc;>e thu'C1ng tha'y da hQn da tri1:ng, lue nao eting tl;l' xem mlnh la van minh, dUng tren eae dån tl)e khae. Ml)t di~u quan tr<;>ng khae, la su6t euc;>e ehie'n d~m mau t1;li Nam Vi~t Nam, da s6 dån Tåy phu'dng va Hoa Ky, da b~ di~p vien etla khol el)ng san, eting nhu' KGB etla Lien xo, mua ehuc;>e hay tuyen truy~n . Do d6 lue nao h<;> eting e6 eam Onh voi Bi1:e Vi~t, nen eu b6p meo sl;l' th~t, d~ khinh bl VNCH. Bao rhug QL.VNCH khong ehju ehie'n da'u, tr6n traeh nhi~m, ehI mu6n khoan tri1:ng eho quån dl)i My, k~ ea sl;l' oanh t1;le Mi~n Bi1:e, la ml)t ngang ngu'<Je va phi ly. D~ tra Wi, nhi~u ngu'C1i da hOi ngu'<Je 11;li ngu'C1i My rllng 'V/;Zy thi ta ndm 1955-1965 va CUOl ndm 1971-4/1975. khoang tMi gian do. nguiJi My hoi!c chua tai hay da riJi. Vift Nam. V/;Zy ai da chien da.u vm bQ dQi Eik Vift?'. Con v~ va'n d~ oanh t1;le mi~n Båe, tir dh toi eu6i e6 khi nao Hoa Ky giao traeh nhi~m eho Kbong Quån VNCH, eting nhu' ehju eung ea'p eho h<;> eae IOl,li phi ed ehie'n da'u t6i tån, d~ ehie'n da'u eho e6 hi~u qua . Ml)t bi m~t khae, la ngu'C1i My danh dl)e quy~n oanh t1;le Mi~n Bi1:e, d~ thi hanh l~nh etla Hoa 'I'hjnh D6n, la dem gh he't s6 bom d6 xu6ng bi~n hay nui rirng khong phai la mv.e tieu quån sl;l' dn tieu di~t. Bdi v~y lam sao dåm giao nhi~m eho KQ.VNCH? Con trong thC1i gian My tham ehie'n t1;li Vi~t Nam, md eae euc;>e hanh quån tieu di~t ec;>ng san. Ta't ca d~u la HÅNH QUÅN HON H</P, giii'a quån D6ng Minh-Hoa Ky va VNCH, tieu bi~u nhlt HQ Cedar Faees t1;li Vung Tam Giae SAt (Blnh DltdngH~u NgbIa), dh tMng 1.1967, tie'p thea la HQ Toledo, mv.e dfch ean quet Chie'n Kbu C va Cl,le R, do Ll;l'e LIt<Jng blin h<Jp, g6m Lii' Doan 173 Nhay Du-Hoa Ky eung 2 Ti~u Doan 33-35IBi~t Dl)ng QuånNNCH dam traeh. D~e bi~t tl,li Di~n Bien PM KRE SANH eu6i nam 1967, vån e6 quån VNCH tham dl;l' d6 la ID37-BDQ, thul)e Lien Doan llBDQ etla Quån Doan I. Sau ba mltdi nam s6ng trong b1;lo quy~n Cl)ng san, ngu'C1i ta moi tha'm thia eanh d6i dC1i oan nghi~t. Moi hi~u ro: xlta ngu'C1i linh ehie'n da'u anh dting trong kh6i lti'a d~ bao qu6e an dån, va nay nhii'ng ngltC1i linh gia con x6t 11;li eung Wp h~u du~ eua linh nam nao, da va dang tie'p tl,le tranh da'u khong ngirng eho mc;>t ngay quang phl,le que hltdng dlt<Je s6ng tMt voi tl;l' do, dån cM ...... .. tl)i nghi~p, dC1i trai ehlta thOa cm sa truC1ng dung ru6i da phdi tM Y doan quån hilng li~t nay v~ da't h6n vån quanh co giåm 16i g~y ehi~u ehi~u dUng ng6ng ngan måy n6i rna kh6e que hltdng khua't be'n bC1 nM lue Mt rirng ndi ehie'n d~a mc;mg hoang hoa, khep giii'a hit vo .. D

X6mC6n Mua Qu6e H~n, 4-2005-H6 Dinh

TAl LItU TRAM KRÅO:

- Quån Sti' VNCH etla Bc;> TIM - Ngay Cu6i Cung etla Nguy~n Kbåe NgU' - Quån Sti' etla eae Sti' Gia CMnh D1;lo, Phan

Nh~t

Nam.

Nguy~n Due Phu'dng, TrAn D1;li SY. Ph1;lm Phong Dinh,

Trh Gia Phl,lng, Ph1;lm Kim Vinh, Nguy~n Ly TIt(fng .. .. - Bao Cm

Vi~t

Nam t1;li Hai Ng01;li

- Trang Web Doan Ke't, L~eh Sti' Vi~t Nam, Con Ong, Vi~t Nam Nh~t Bao.

30nam nhin lai chien tranh Tran Trung D~o ThInh thoang toi d<;>e trong Internet ml)t vai la thlt e6 nc;>i dung bay to tMi dl) khong d6ng y etla ngu'C1i vie't Mi voi s6 emnh såeh etla dang va nha nltoe, dlt<Je gdi ra tir trong nltoe. Cae tae gia etla nhii'ng la thlt d6 tuy khae nhau (f ten h<;>, dja ehl, nhung thltC1ng ky ehung dltoi ml)t ten g<;>i la "cQc cifU clzien binlz Uio thanh". Nhii'ng lå thlt nhlt the' ehåe khong phai dlt<Je vie't bllng may vi tinh hi~n d1;li nhlt toi dang sti' dl,lng rna e6 le bllng nhii'ng eåy vie't e6 ruc;>t eao su m~m, bdm ml;l'e bllng tay dlt<Je dt giii' kr lu'Ong tir låu låm. Nhln vao ten tu6i va ehUe VI,l, t6i bie't eae el,l thul)e the' M Di~n Bien va kh6ng it la ngltC1i etla thC1i mua thu 1945 con 11;li. D~a ehI etla cae cv. tuy khae nhau nhung gi6ng nhlt lå thlt t~p th~, ph~n d6ng s6ng trong eae kbu nha eting e6 ten ehung la Kbu T~p Th~.

- Bao Cm Qu6e Te'

PhlIp Am Ph~t Dån 2005

83


Trong sucSt båy, tam muoi nam eua doi mlnh, eae el,l scSng, lam vi~e va du<je ren luy~n de thita hanh ehI thi eua cå'p tren ehu khong quen d~t va'n d~, eae el,l t~p ehiu dl,l'Ilg dau don cM khong du<je phep ren la. Va VI the', vie't m9t la thu da la m9t vi~e kh6 khan, gdi la thu d6 de'n eae cå'p dång va nha nuoe trong uong la m9t can dåm ehu'a titng nghI Mn va ph6 bie'n la thu r9ng rai ngoai quh ehUng quå tMt la m9t hanh d9ng phi thuong. So voi vi~e om ng<;>n t~m vong v6t nh<;>n lao VaD phOng tuye'n thl!e dan trong nhii'ng ngay con trai tre, hanh d9ng vie't la thu' gdi len trong uong dång ngay nay e6 the con nguy hiem hon nhi~u. Nhii'ng ke ma eae el,l lo s<j se trå thU, dem pha, nghi ky khong phåi b<;>n thl!e dan måt xanh, mlii 16 d~ phån bi~t ma la nhii'ng ngu'oi eling t6 ehue, eling dång, eling g<;>i nhau la d6ng cm va ngay eå nhii'ng ke con thuge hang con ehåu eae el,l. Toi hinh dung eai dem eae el,l t~p trong nhau d nha m9t nguoi nao d6 trong nh6m de thåo la thu, ehåe phåi bi m~t, h6i h9p hon eå gio ra tr~n va xue d9ng hon eå dem eucSi eling ben e~nh v<j con truoe ngay len duong di Lai Chau, Ha Nam, Ha Båe khong bie't e6 ngay trd l~i, eua ma'y ehl,le nam v~ truOc. Cae el,llo s<jla phåi. Nhii'ng ke rna eae el,l ehcSng dcSi ngay nay, khong nhii'ng bie't r6 noi an ehcSn d ma con la ngu'oi quye't d~nh eae ehI tieu lu'dng thl!e, thl!e phåm, ti~n hu'U tri, phl,l ea'p nha d eua eae el,l. Nhii'ng ke d6 khong nhii'ng nåm quy~n sinh sat eho do~n doi ngån ngiii con l~i eua cae el,l ma eling e6 luon eå quy~n x6a bO qua khu ma eae el,l vo eling tran quy . Toi nghI de'n eae el,l va thu'dng eae el,l ra't nhi~u. Khong phåi sau khi d<;>e nhii'ng la thu du<je gdi tit eae khu nha t~p the, khong phåi sau khi da ra du'<je nu'oe ngoai ma ngay eå tit thoi moi lon t~i mi~n Nam truoe 1975, hlnh ånh eae el,l vån ra't d~p trong long toi. Toi ehua baD gio nghI ta't eå nhii'ng nguoi Vi~t Nam scSng ben kia song Be'n Håi la e9ng sån, trai l~i tin rAng ån khua't sau dam may den dge tai dång t~ d6 vån e6 nhii'ng ta'm gu'dng sang eua long yeu nuoe ehån thanh. Dan tge nao tren the' gioi eling yeu thu'dng va glin b6 voi da't nu'oe eua h<;>, nhu'ng tai vån e6 m9t ni~m tin ehu quan rAng con ngu'oi Vi~t Nam n~ng long voi que hudng da't nuoe nhi~u hdn eae gicSng dan khae. Bdi vi khong e6 m9t da't nu'oe nao, d d6, m6i ng<;>n nui, m6i dong sang, m6i con du'ong da du'<je gin gift' bång m9t gia dlit nhu ong ba ehUng ta da phåi hy sinh trong sucSt dong ijeh sd'. Nhii'ng ngay con d trong h<;>e, toi h<;>e thuge long bai thd "NhO. lai" eua Yen Thao va "Ben kia sang Duong" eua Hoang C~m. Cå hai bai thd du'<je dang trong t~p cm Bach Khoa d Sai Gon, trong d6 e6 nhii'ng eau lam toi rdi nuoe måt: Bem buang xucSng dong song BucSng - Con la ai? - Con d dau v~? He m9t eanh lie'p - Con VaD day bcSn pma tuong ehe

84

Ld'a den lea let soi tinh m~ Khuon m~t bitng len nhu' dl,l'Ilg giang Ng~m nglii t6e trlfng dang th~m ke Nhii'ng ehuy~n muon doi khong n6i nang. ("Ben ha sang Duang", Hoang C~m) hay la: Bem nay tai trd v~ lanh l~nh Song sau bu6n la'p lanh sao lua thua Ong quh nau da va ml,ln giang h6 chåp tay sung toi md v~ Nguy~n Hu~ Ung toi da'y ben tr~i thU qu~nh que Nåm im lim nhu m9t nåm m6 ma C6 con kh6ng! Em hai m9t m~ gia? Nhii'ng ngu'oi thån yeu kh6c bu6i t6i xa. ("NhO. tai", Yen Thao) T6i thu'ong tI! nhu, ne'u du'<je sinh ra ciing thoi voi eae el,l va e6 du can dåm, con du'ong d~p nha't ma t6i eh<;>n e6 le eling la con duong rna eae el,l da di: Ngu'oi ra di d~u kh6ng ngoånh l~i Sau lu'ng th~m nhg la rdi d~y ("Dat nttfJc", Nguy~n Binh Thi)

Sau 1975, nghe bai håt "Tam ao chien si T1U! va niim xua" eua nh~e Sl Nguy~n Van Ty vie't trong thoi ehcSng Phåp, toi eling v6 eung dm d9ng: 'Tiim ao ay My [au nay con quy hdn cdm gq.o, nguiJi T1U! ngheo trong ao rach, ao rach nen thudng, cac con ra di da. 1114y chien truiJng, mang theo cd tinh thudng cUa T1U!." Trong hinh ånh ngheo nan, dau x6t d6 da toat len m9t ve d~p thieng lieng eua tinh m~ va tinh Mt nuoe. Nam ngoai, trong m9t bu6i thåo lu~n voi eae b~n tre, tinh co trong h<jp voi thoi gian Vi~t Nam dang kY ni~m 50 nam tr~n Bi~n Bien PM, m9t b~n da hOi eåm tu'dng eua t6i Mi voi nhii'ng ngu'oi nga xucSng tren phong tuye'n Bi~n Bien PM tren duong ta'n e6ng VaD sao huy~t eua tuong De Castries. Toi da trå loi ngu'<'1i b~n tre rång t6i ra't e6 eåm linh va kinh tr<;>ng nhii'ng ngu'<'1i ehe't tren du<'1ng danh vao b9 ehI huy eua tuong De Catries. Trå lOi nhu v~ y kh6ng phåi vi t6i ehua suy nghI kY. Th~t ra, tit khi bie't nghI v~ Mt nuoe, t6i da suy nghI v~ eai ehe't etla nhii'ng ngu'<'1i Vi~t Nam d6 ra't nhi~u. Khi n6i eåm tinh voi nhii'ng ngu'<'1i ehe't khi ta'n e6ng VaD Bi~n Bien PM kh6ng phåi t6i kh6ng bie't rAng trong th<'1i

di~m d6 da e6 m~t m9t emnh phu khae, hinh thanh nhu ke't quå eua hi~p uoe H~ Long 1948 va sau d6 trong hi~p uoe k:Y ke't t~i di~n Elysee gift'a Båo B~i va T6ng ThcSng Phap Vincent Auriol nam 1949. Theo n9i dung emnh eua eå hai hi~p uoe, Phåp e6ng nh~n "nin dQc [~p" eua Vi~t Nam. TMt ra, d6 ehI la ehie'e hanh ve ma dan Vi~t Nam ehAng th~ nao an du<je. Sd' gia P~m Van Sdn d mi~n Nam da vie't trong Vi~t sd' toan thu: "Nhung sau 80 ndm s6ng dufJi quy~n Phtip, nhiin dan Vi~t Nam

PMp Am Ph~t BaD 2005


da hiiu ro ngt/iJi PhOp qW2 nhdu, lqi nhin vao Bdo lJqi nhu'ng du'<;1c hun duc bAng xu'dng mau tir nhi~u ngan nam va thanh phtln ehinh eua ehinh phu Bdo lJqi, nhiin dan ijch su, 18n len trong loi d~y båo cua cha va lCJi ru ctla ding het tin tt/iJng, vi v~y rna eay bai qu6c gia tUe eay m~. bai Bdo lJqi khOng co hi~u qud". La mi>t Sl quan cåp d~i Trong cui>c phOng vån ngay 26 thang 2 nam 2005 cua ta, phl,1 trach phOng quan su thui>c Bi> T6ng tham mu'U dai BBC, nha thd Hoang Cåm cting dli xac nh~n : "LiIc quan di>i Vi~t Nam Ci>ng Hoa, le ra ong phåi vie't khac dy lai can Ire (då tu tai ndm di cho thich h<;1p v8i b6i cånh r - - - - - - - - - - - - - - - - - - - " l 1940), tham gia eaeh mqng la chinh tri Vi~t Nam sau hi~p vi tinh than yeu nt/(Jc eht1 eling dinh Geneve, nhu'ng khong, su khOng biet gi vi eae ehu gia Ph~m Van Sdn dli c6 mi>t tei, nhang ngay cuoi ... nghia. T8i vitt eac va kjeh cai nhln sang su6t. Dng vie't tir mang chat ljeh så, xuÆ pMt trai tim yeu mt8c va vie't cho TMng tu', ngay åy em con nh8? tit lang yeu nt/(Jc". Mi>t ngu'oi hang tram nam sau chu khong Thoang dli qua r6i ba mu'di(*) nam nhu' nha thd Hoang Cåm, c6 phåi de thoå mlin cac nhu du Sai Gon buc tu, mi~n N am måt bhg tu tai, mi>t trinh di> giao chinh tri nhåt thoi. B~i ta Nu'8c Vi~t nao minh cMu troi Bong! duc du'dc xem la cåp caD ctla Pham Van Sdn, ngu'oi dli che't thoi y gio, vån khong bie't Toi len Song Ph6 sang hai tam trong tri;li tu Vlnh PM nam gl v~ cM nghIa Mac-Le th1 Xao xuye'n trong long gio giång van 1980, dli VI cac n6 h,tc cua thl,l'c hang ngan, hang V~lll, hang N gd ngftn tM y tro Mi tr6ng l~ng dan nhAm tieu di~t long yeu tri~u tam h6n nong dan chdn Chia tay tir åy tru'ong Khie't Tårn .. mt8c b~n bi cua nhan dan Vi~t chåt Vi~t Nam khac lam sao Toi qay v~ nhi~m sd DI An Nam ching khac gl la vi~c hieu du'<;1c the' nao la duy v~t TMng tu' hang phu'<;1ng gi6 mien man "dm dao ehem nt/de ", chång ijch su, duy v~t bi~n chUng, NI,1 hoa trong nAng vu'dng mau mau the nao che du'<;1c long yeu gia tri th~ng du', thoi kY qua H6i tr6ng dåu gio dli tAt ngang. nu'8c cua ngu'oi Vi~t Nam. d9 va h9 chAc cUng chång quan tam de'n cac ong Cac Qua ph6 ch<;1 toi v~ Sai Gon Khi n6i cåm tlnh v8i nhU'ng Mac rau x6m hay ong Le-nin Quan ca pM ngli ba Ca y Ldn ngu'oi linh che't tren du'ong tån tran h6i la ai. ThIl BU'c, Go Du'a xuoi Blnh Tri~u cong VaD Bi~n Bien Phil khong Phi truong ben song r~n pMo bom. c6 ngrua toi khong bie't rhg Toi tin tuy~t d~i da s6 nhU'ng ong H6 Chi Minh la m9t can ngu'oi .dli che't trong CU9C Toi lang thang tir du chu Y b9 cua B~ tam Qu6c te' C9ng chie'n ch6ng thl,l'C dan la Nång quai chi~u hai crun cMm di sån va nhU'ng ngu'oi llinh d~o nhU'ng ngu'CJi hy sinh cho d9c Trl,l'c thang rdi du'ong Ly TMi T6 phong trao Vi~t Minh pMn 18n l~p, tl,l' do dung ngma. H9 ngli Ngli Båy nao cUng ngli chia ly. la dång vien caD ca'p cua Bång xu6ng cho thanh blnh sdm Toi sang ba mu'di md truy~n hlnh Ci>ng sån Bong Du'dng. Lenin du'<;1C vlin Mi tren que hu'dng Bai ca nao xe nat tam linh dli khång dinh cU9c cach m~ng kh6 dau va Mt h~nh Vi~t "Giåi ph6ng mi~n Nam, ... (*) quye't tie'n bu'dc" ch6ng thl,l'C dan la m9t bi> ph~n Nam. H9 ngli xu6ng trong nl,1 L~nh dåu hang tir gi9ng nha binh. cua cach m~ng xli h9i cM cu'oi, bai vi ngay cå khi nhAm ngrua tren phi;lm vi toan the' Sang ba mu'di, troi dåt nhu' thu'ong mAt Ila doi h9 vån tin rAng h9 gi8i va cUng chinh Lenin cho Ma doi ngu'oi bao n6i nhi~u nhu'dng dang che't cho t6 qu6c, dang ding cac nu'8c thu9c d~a l~c ÅO tr~n, giay dinh vung våi khAp che't cho tu'dng lai dån t9c nhu' h~u c6 khå nang nhåy v9t len Tang thu'dng nao chu'a titng tang thu'dng. t6 tien h9 dli che't tren song cM ngrua xli hi>i rna khong dn B~ch BAng, tren btn Chu'dng Toi rieng nhU'ng ngay cu6i tMng tu' thOng qua giai do~n pMt trien Du'dng, trong dåm D~ Tr~ch, Chung dong su m~nh, cMng du'ong hu' ctla cM ngma tu' bån. Ngay tir giua nui rirng Yen The'. H9 Nha giao, nha binh, nha thd .. thftn ngay thanh l~p Bång C9ng sån che't di trong giåc md tuy~t Am tMm d9C l~i c6 hu'dng thu'. Bong Du'dng, tu' wdng d6 luon d~p v~ m9t dåt nu'dc tu'dng luon la tu' tu'dng chl d~o cho TMng Tu' ngay cu6i båy gio toi lai, m9t Mt nu'dc ctla Hung CU9C cach m~ng xli Mi cM Bi dau, v~ dau cUng the' thOi Vu'dng thu'dng yeu va giau ngma t~i Vi~t Nam. Hang cay non la xuan vita chin m~nh. Tuy~t d~i da s6, ne'u Nu'dng nau vung Cham v8i dåt troi khong mu6n n6i rAng tåt cå, Toi kInh tr9ng va quy me'n d~u tin nhu' the'. nhU'ng ngu'oi dli ngli xu6ng, Song Anh ddn giån bdi VI h9 la nhU'ng Toi khong tin m(>t ngu'C1i Vi~t ngu'C1i yeu nu'oc. TInh yeu h9 danh cho ndi chOn nhau Nam nao c6 the låy thån m~ng mlnh låp VaD <5 sung thl,l'C cAt r6n la m9t tlnh yeu thuftn khie't va vo cung trong dan hay låy thån mlnh lam don ke de kMu pMo khoi sang. Long yeu nu'8c ctla h9 khong nh~p tir dau cå rdi xu6ng h6 sau chl de mong m9t ngay dåt nu'dc Vi~t

bi

PhlIp Am Ph~t Elan 2005

85


Nam se bie'n thanh m(>t thien duong, d do con ngu'oi lam theo nang 11;l'e hUdng theo nhu du, mu6n gl co nåy nhu dli khång d!nh trong kinh di~n Mae-Le. Kh6ng! Nhii'ng n6ng dån Vi~t Nam yeu nude til' bO ru(>ng Vu'on ra di theo tie'ng g<;>i etla non s6ng nhu m(>t thoi vang v<;>ng til' Cm Linh, Lam Sdn, B~eh DAng, til' b6n ngan nam lieh sU'. H<;> dli til'ng 6m låy nhau ma bat "VI nt/<Jc, rUQng nt/ång anh di vq anh cay, gian nha Iranh m4c k~ gi6 [ung [ay ... Ao anh rach vai, quan lai c6 hai milng va, mi~ng con ciliJi buat gia chiin khOng giay, Ihllång nhau, la ndm [ay han lay". Kh6ng ai gAn giii vdi Mt nude hdn la n6ng dån va eling kh6ng ai yeu dåt nude hdn ngu'oi n6ng dån. Cå doi h<;> gAn li~n vdi bo ao, ru(>ng lua. H<;> danh Hy eW VI m(>t ly do ddn giån, d~ dU<:1e s6ng thanh blnh, tI! do trong can nha tranh, ben bo ao thU'a ru(>ng eua h<;>. y nghla da que hUdng trong long ngu'oi n6ng dån trong sang nhu the' d6. Va eho du nhii'ng ngu'oi n6ng dån ao våi th6 do co tham gia vao dång e(>ng sån di nua, vi~e tham gia eua h<;> eling cM ye'u la d~ dlt<:1e t6 ehU'e bOa nhåm ml,le dfch h<:1p d6ng ehie'n dåu, d~t de'n ehie'n thAng d~ dang hdn ma thOi. Ne'u h<;> sinh ra d Quång Nam h<;> se gia nh~p Vi~t Nam Qu6e dån Dång, sinh ra d Quång Tri h<;> se gia nh~p D~i Vi~t, sinh ra d Ch Thd, Vlnh Long h<;> se gia nh~p Dån Xli Dång. Do la tr<;>ng di~m eua eae dång pbai eh6ng Pbap trong nhii'ng th~p nien dh eua the' kY 20. Trong y thue ddn sd da ngu'oi dån Vi~t, eae t6 ehue eh6ng thl!e dån la nhii'ng ehie'e phao h<;> bam d~ sang bo d(>e l~p. Ngu'oi dån hi~n lanh ngay do lam sao bie't dU<:1e con duong h<;> di khong dån de'n d(>e l~p, tI! do, h~nh phUe ma dån de'n ngheo nan, l~e h~u, d(>e tai va lam sao bie't dU<:1e ehie'e phao h<;> bam eling la ehie'c båy bu(>e eh~t eu(>e doi h<;> eho de'n ngay nay. T6i sinh ra va ldn len d rni~n Nam nhu'ng t6i nhln lieh sU' til' hudng con tim va bång ly tri ehu kh6ng nhlu til' di~n Kremlin, White House, khu Trung Nam Håi BAe Kinh hay bAng nhii'ng kie'n thue va ly lu~n m(>t ehi~u . T6i h<;>e M hi~u rång eu(>e ehie'n tranh eh6ng th1;l'e dån Pbap la eu(>e ehie'n tranh emnh nghla. Do la eu(>e ehie'n giua dån t(>e Vi~t Nam bi tri eh6ng l~i thl!e dan Pbap hOc l(>t va n6 l~ Mt nude ehUng ta. Cu(>e ehie'n do båt dh khi tie'ng d~i bae eua tudng thl!e dan Rigault de Genouilly bån vao Da Nang nam 1859 emnh thue pbat d(>ng eu(>e ehie'n tranh xåm lU<:1e eho de'n khi ehUng rut ra khoi Vi~t Nam vao nam 1954. Trang gAn mQt tram nam do, mau eua bang tri~u ngu'oi Vi~t Nam da d6 xu6ng khåp ba rni~n, til' ru(>ng lua Ti~n Giang de'n ehiiu th6 s6ng H6ng, til' C6n Dåo de'n Reunion, til' dåi Tntong Sdn trong di~p de'n nui ril'ng am u Vi~t Båe. Ben tai t6i nhu vån con nghe tie'ng hO "Vi~1 Nam Vl;zn lul " eua Nguy~n Thai H<;>e, loi dl),n do da Phan Chu Trinh, tie'ng gao th6ng thie't eua Nguy~n An Ninh, la thu vie't bAng mau eua Phan B(>i Chau, gi<;>ng thd hiing trang eua Ly D6ng A, tie'ng song Chiiu Giang v6 vao thiin xae eua Ph~m H6ng Tbai. Nguoi yeu nude bång tlnh yeu trong sang, kh6ng

86

danh thue, danh mudn eho m(>t cM nghla, m(>t y thue M ngo~i lai vong bån hay eho m(>t quy~n l<:1i de' qu6e nao

se kh6ng bao gio ehe't, kh6ng bao gio bi lang quen . Khoång eaeh giua thudng nude va h~i nude kh6ng phåi la m(>t ehie'e eAu dai ma trai l~i, råt ngån va mong nhu s<:1i toe. Chie'e du nMn thue do ngån de'n n6i ne'u eW bude them m(>t bude nua, mQt nguoi yeu nude se tue khAe trd thanh ke ban nude. Do la thl!e ehåt eua eUQe ehie'n g<;>i la "eMng My cUu nll<Jc" sau 1954 de'n 30 tbang 4 nam 1975. Nhi~u ngu'oi ubln eu(>e ehie'n Vi~t Nam nhu nhln vao mau nude bi~n. Tuy thea thoi gian va eh6 dU'ng eua m6i nguoi, nudc bi~n co m(>t mau sAe khae nhau. Nhu'ng mau th~t sI! da gi<;>t nude kh6ng thay d6i du sang, trua, ehi~u, t6i, trong bo hay ngoai khdi. TUdng tI!, eu(>e ehie'n Vi~t Nam da dU<:1e g<;>i bång nhi~u ten g<;>i : n(>i ehie'n, eh6ng de' qu6e, uy nhi~m, danh thue V.V. , nhu'ng bån ehåt eua eu(>e ehie'n vån eW la m(>t ma thOi . Nhu v~y, bån ehåt eua eu(>e ehie'n til' 1954 de'n 1975 la gl?

Trong eae dinh nghla v~ ehie'n tranh, t6i vån d6ng y vdi dinh nghIa da Karl von Clausewitz nhåt, "chien tranh Ja sI! litp I~C cua chinh Irj bdng nhilng phlldng li~n khcic " (War is the eontinuation of polities by other means) . Va til' dinh nghla do, nhln l~i eUQe ehie'n Vi~t Nam, thay VI di Hm nhan hi~u qu6e gia nao tren til'ng vo d~n, tren m6i ehie'n xa hay thU' nghi~m DNA, mau da, ehung t(>e da titng xae ehe't, co le ehUng ta phåi tlm hi~u nguyen nhiin va ml,le dieh eua eUQe ehie'n da xåy ra tren Mt nude mlnh, khong phåi trong thoi ehie'n rna ngay eå trude va sau eUQe ehie'n. Noi v~ ml,le dieh ehie'n tranh, khoång nam 1970, t6i co d<;>e mQt eu6n saeh eua giao su Nguy~n Van Trung. T6i kh6ng nhd emnh xae ten eua tae ph§m nhu'ng nhd råt r6 giao su da danh nguyen trang dh d~ vie't m6i m(>t eau: "N6i cho cung, cUQc chien Vi~1 Nam van [a cUQc chiln tranh y IhLtc h~". Cau noi do kieh tmeh sI! tlm hi~u eua t6i råt nhi~u v~ bån ehåt va ml,le dich eua eu(>e ehie'n Vi~t Nam ma eae ben tham dl! dang nhåm de'n.

d rni~n Nam, ehUng t6i ldn len vdi nhi~u eau hOi

va råt it eau trå loi, trong khi do, the' h~ tre rni~n Båe ldn len co tåt eå eau trå loi eho san ma kh6ng eh d<:1i hOi . Ne'u ai hOi mQt tram em, hay th~m cm m(>t ngan em h<;>e sinh Vi~t Nam t6t nghi~p ph6 thOng v~ ly do etla eu(>e ehie'n tranh dlt<:1e m~nh danh la "gidi pJz6ng mii n Nam", t6i tin nguoi hOi se nh~n v~ nhii'ng eåu trå lOi gi6ng h~t nhau, do la "chOng git;'lc My xam [IIqc di thOng nJzat dat nll(fc ". Gi l), c My xam lU<:1e? Phåi ehång VI "git;'lc My xam [IIqc " Nam Han, Nh~t Bå n, Dai Loan, Hy Due nen ngay nay eae qu6e gia nay mdi trd nen nhii'ng nude giau co nhåt ubl tren the' gidi. Th6ng nhåt dåt nude? Vang, kh6ng m(>t nguoi Vi~t Nam nao mu6n eåt di phh da th!t eua mlnh hay mu6n Mt nudc mlnh phåi ehia d6i, ehia ba, nhu'ng ne'u d~ d6i sI! th6ng nhåt bAng sinh m~ng nhi~u tri~u ngu'oi dan v6 t(>i, nhi~u tram ngan ngu'oi Vi~t Nam PMp Am Ph~t Ban 2005


vån con dang ma't tich, hang v~n co gai Truong Sdn da danh ma't tu6i xuan trong ritng sau nui thåm, mQt n~n kinh te' di sau nhan lo~i hang the' kY, phåi chang la mQt gia nen d6i? D9c ac nhu Kim Nh~t Thanh nhu'ng sau cUQc thii' lii'a 1950 da khong con nuoi gia'c mQng xam chie'm Nam Han Mn nua. B~o chUa co Erich Honecker ciing chua bao gio dam nghI chuy~n phieu hm th6ng nha't nudc Duc bAng con duong v6 h,rc.

eiing la mQt bi€u hi~n hilng Mn etla ly tUdng tt,t do va cM quy~n. Chie'e du la huye't m~eh kinh te' etla lang, la ~e giao thOng ehinh ctla lang, la ve d~p etla lang, va båo v~ chie'e du la nhi~m Vl,l s6ng con ma ngu'oi linh ngbIa quan phåi lam eho bång dU<;1e. Ly tUdng tt,t do etla mQt dan tQc du thieng lieng VI d~i bao nhieu eiing båt ngu6n til' nhfi'ng hlnh ånh nho nhoi nhu'ng dåy Y ngma do.

Trudc 1975, toi nghe ra't Trong su6t 20 nam til' sau 1954, nhån nhi~u v~ qu6e gia, eQng sån dan mi~n Nam, khong co mQt con nhu'ng ai eiing b~n danh duong nao khac hdn la phåi ehie'n Mu nhau, chång baD nhieu M båo v~ quy~n dU<;1e s6ng trong mQt Ba MlIdi Thång TlI Thåp Nen ngu'oi danh thoi gian nghien xa hQi h9 da ch9n lt,ta. Phat xua't til' cUu ky di.ng va ph6 bie'n ehinh saeh ehia d€ tq etla tht,te dan va Phan Nh~t Tån rQng rai v~ the' nao la qu6e holin cånh trudng thanh, khong it nhli Ng9n ne'n nay con thåp eho cha gia va the' nao la eQng sån. lanh d;;to rni~n Nam da båt dh cUQe Ba mUdi nam xieu l;;tc que nhli MQt s6 khong it cac nha doi ehinh tri hay binh nghi~p trong Noi gl ch6n mQ phån cha nghl hang ngii Phap, nhu'ng gi6ng nhu hang lanh d~o rni~n Nam tii'ng la Dånh gdi theo nång xe' trang ta . Sl quan trong quan dQi Pha p tri~u nguoi dan mi~n Nam khae, h9 da hay da ph1,le V1,l trong ehinh ehung lu'ng nhau chie'n da'u d€ båo v~ Ng9n ne'n nliy toi thifp eho anh quy~n thuQe d~a Phap nen quy~n dU<;1e noi nhung di~u h9 ngm, Ba mudi nam troi d;;tt khong danh eiing khong thich nghe qua quy~n M<;1e s6ng ndi h9 mu6n s6ng, Ng9n co vang qua'n mlnh tuån tie't nhi~u nhfi'ng mliu ehuy~n quy~n di nha tho, di chua h9 eh9n, PhUt lam chung phach l~ng h6n kinh. khdi d~y long yeu nude quy~n dU<;1e hat bai hat h9 thieh. Du Ng9n ne'n nay toi thifp cho em eh6ng tht,te dan va h9 eiing qua khu khae nhau nhu'ng h9 d~u nga Ba mudi nam song bi€n ru m~m xu6ng nhu nhfi'ng nguoi yeu nuoe. khong d~t n~ng vi~e xay Doi xuan såc ehlm trong long nude dt,tng mQt h~ y thuc qu6e gia Trong trai tim etla nhan dan Vi~t Nam, MQng thanh binh gm nhung eanh ehim. dan tQe nao hoan ehlnh. Ph~m H6ng Thai, LUdng Ngge Quye'n hay DQi Ca'n, DQi Cung d~u la nhii'ng MQt s6 nguoi dU<;1e g9i la tri Ng9n ne'n nay toi thåp eho ai thUe trong xa Mi rni~n Nam anh hUng dan tQe. Dii'ng quen, nhfi'ng Ba mUdi nam tham thÅm duong dai thl xem vi~e ch6ng ehinh nguoi b~ g9i la "Ngl:ty", la "theo Tay", D6i bOng co dem am tMm buoc pM, eh6ng My la mQt thoi "theo MY" kia khong ehl phåi båo v~ Duong que hUdng trIu n~ng hai vai. trang, ml).e du nhi~u trong mi~n Nam rna con phåi ehie'n Mu Ng<;m ne'n nay con thåp eho me s6 h9 an lUdng My. Xa Mi trong di~u ki~n vo eung kho khan d€ Ba mudi nam giD thoång sau he rni~n Nam trude 1975 hån giu til'ng cu lao, tii'ng khoång khong Tii'ng dan con di di khong trd l;;ti nhien khong phåi la mQt xa gian da vilng troi, tii'ng håi ly etla Måt me bu6n la'p long sudng ehe. Mi ly tudng. Mi~n Nam co viing bi€n Vi~t Nam. Hi,it eat Hoang tham nhiing, co e~y quy~n, Sa vån con do mau mau ctla h9. Ng9n ne'n nay toi thåp eho toi co liing do~n, co dQe tai, co Ba mudi nam mQt kie'p con nguoi The' nhu'ng, s6 pMn eae qu6e gia tham o, co lang phi, noi Chan phieu b;;tt con duong thien ly nhu<;1e ti€u thl d dau va thoi nao eiing chung co dtl cac bie'n chU'ng H6n bang khuang nhung ang may troi. v~y, ne'u tudng h<;1p vdi quy~n l<;1i da tieu ct,tc etla mQt Mt nude de' qu6e thl s6ng va ngu<;1e l;;ti thl ehe't. Ng9n ne'n nay toi thåp hOrn nay vil'a thoat ra khoi aeh phong Bdi VI m1,le dich ctla Dång CQng sån Ba mudi nam gia'c mQng khong dai kie'n va tht,tc dan. Nhu'ng Vi~t Nam ra't tUdng h<;1p voi quy~n l<;1i Ai con mQng, ai dang Mi tinh d6ng thoi rni~n Nam oiing etla Lien-Xo va Trung Qu6e nen "vinh Ba mUdi nam ne'n l~ ehua vdi. O co eae di~u ki~n va nhan t6 quang nay thuQc v~ lJdng Lao dQng eån thie't d€ xay dt,tng mQt pnt, 30/4105 Vi~t Nam" nhu Le Dulin noi, trong lue xa Mi dan cM phap tq. nhi~u ea'p lanh d;;to mi~n Nam phåi tt,t Gi6ng nhu vi~c tr6ng eay an sat hay såp hang di VaD tu bdi VI quy~n l<;1i etla nhan dan trai, nhfi'ng h;;tt måm dan ehtl ding phåi M<;1e gieo, phån rni~n Nam (ehie'n Mu d€ båo v~ va xay dt,tng eae n~n bOn, tudi nudc, e~u dt,tng nång mua, gio bao, trude khi mong tt,t do dan cM rieng d rni~n Nam) khong con tudng dam eMi, nliy 19c, ddm hoa va ke't trai. M~e du dang h<;1p vdi saeh lU<;1c the' gioi da t6ng th6ng Richard eh~p chfi'ng tren hanh trlnh dan cM hoa nhu the', khong Nixon. TMt ra, khong phåi d<;1i de'n khi t6ng th6ng co ngbIa la hang tri~u ngu'oi linh mi~n Nam ehie'n da'u Nixon thay d6i duong 16i chie'n tranh moi dån de'n st,t khong ly tudng. MQt nguoi Hnh ngbIa quan gae ehie'c S1,lp d6 etla rni~n Nam, ehinh saeh etla My t~i Vi~t Nam du d dh lång d€ ma'y anh du kieh khoi v~ git,tt s~p PMp

Am Ph~t Elan 2005

87


da thilt b~i ngay tit trong tn1'ng. Banh nhau voi ba mtoc tien phong va hUng h6 nhilt trong kh6i c9ng sån qu6c te' (Vi~t Nam, Trung Qu6c, Lien XO) rna chl nhåm båo v~ mi€n Nam Vi~t Nam thl sI! tha't b~i la viln d€ thoi gian rna thOi. Danh tll'ong Buc Erwin Rommel chång titng vie't "PhOng thrlla tI! sat" d6 sao. Trong chie'n tranh B~i Han, ne'u quan d9i d6ng minh khong d6 b9 Ichon, giåi ph6ng Seoul, vu'<jt vI tuye'n 38, chie'm cå tM do Blnh Nhu'Ong cua Båc Han, rna chllo phOng tM mi€n Nam thl s6 pMn Nam Han chua bie't se ra sao. Sau 1975, chinh ong bi thll' thu nhilt Le Duån da xac dinh cu9c chie'n tit sau 1954 de'n 1975 la chie'n tranh y thuc h~ giua c9ng sån va tI! do. Trong di~n van chao mitng chie'n thång vao d~u thang 5 nam 1975, ong Le Duån khong con che giilu tham v9ng nhu9m do cå nuoc Vi~t Nam khi tuyen bo': "Vinh quang nay thuQc vi Dång Lao dqng Vi~t Nam quang vinh. nguiJi lånh dq.o crla giai cap cong nh6.n. giai cap tdn phong trong sI! nghi~p giåi ph6ng dan tqc va dua cå nudc tie'n nhanh. tie'n mq.nh. tien vilng chilc len chu nghia xå Mi." Cau n6i "tien nhanh. tien mq.nh. tien vilng chdc ... " da tn"1 thanh m9t trong nhung cau khåu hi~u ph6 bie'n nha't trong thoi kY do. Cau khåu hi~u dai lang thong nay da lam t6n nhi€u våi va ml!c nhilt trong nhung nam rna nguoi dan khong co ao m~c sau 1975. Ngoai ra, trong tac phåm du<jc xem nhu la kinh di€n, Dll'oi la co ve vang cua Bång, ong Le Duån cnng nhi€u lån khång dinh m~c dich cu6i ciing etla cach m~ng t~i Vi~t Nam la dua dilt nuoc tie'n len cM ngma xa h9i hi~n d~i (cong nghi~p, nong nghi~p va khoa h9C kY thu~t), t~o di€u ki~n vung chåc cho cM ngma c9ng sån khoa h9C trong tll'dng lai. Noi chung, Bång C9ng sån Vi~t Nam tit khi thanh l~p vao nam 1930 cho de'n nay, tuy khac nhau v€ chie'n lu<jc cua m6i thoi kY va ho~t d9ng duoi nhi€u ten g9i (Bång C9ng sån Bong Dudng, H9i nghien CUu cM ngma Mac CJ Bong Dudng, Bång Lao d9ng Vi~t Nam, Bång Nhan dan Cach m~ng CJ mi€n Nam, Bång C9ng sån Vi~t Nam) nhu'ng hoan toan nhilt quan v~ tu tuCJng va m~c dich chinh tri. Nguoi d9C se thåc måc, the' thl cong suc cua Bång C9ng sån trong cu9c chie'n dilu ch6ng thl!c dan Phap d~y gian kh6 nhu'ng cnng rilt vinh quang do la gi? Xin thua, tit nho toi du<jc d~y rhg khi giup do ai thl ditng du dn phll'oc, VI giup nguoi chl d€ mu'u c~u l<ji 19c rieng tll' thl khong phåi giup nguoi rna chl la m9t hanh d9ng d~u tll' tren sI! kh6 dau cua ke khac rna thoi. Tit khi thanh l~p Bång C9ng sån Bong Dudng cho de'n 1954, 88

gioi lanh d~o c9ng sån da chie'n dilu trong hang ngfi nguoi Vi~t yeu nll'oc, vang, nhu'ng m~c dich cu6i eling cua h9 khong phåi la d9C l~p dan t9c hay th6ng nhilt dilt nuoc. Ba mudi nam, k€ tit 1975, m9t khoång thoi gian du dai va m9t ve't chem du dau d€ nhan dan Vi~t Nam y thuc ra rhg th6ng nhilt dilt nuOc chlla di~u ki~n ti~n d~ cho m~c dich c9ng sån h6a toan coi Vi~t Nam. Hanh d9ng d6t sach vCJ m9t caeh khong phan bi~t, x6a bO m9i tan tich van h6a en, d6i ti~n nam båy lll'<jt, bO til hang tram ngan nguoi, day di'kinh te' moi hang tri~u d6ng bao la nhfi'ng bhg ehU'ng hi€n nhien de'n mue khong ai con co th€ ch6i cai du<jc. Ne'u chl danh My d€ gianh d9C l~p dan t9c va th6ng nhilt dilt nuoe, t~i sao h9 da thi hanh eac bi~n phap d~y d9a, tritng ph~t, tåy nao vo eilng thilt nhan tam nhu da lam sau 1975 d6i voi ehinh d6ng bao mau mu etla mlnh? Trong quan di€m d6, Bång C9ng sån khong c6 cong tr~ng hay dn nghIa gl voi dan t9c Vi~t Nam eå. H9 ehl la nhfi'ng nguoi eho vay lily lai n~ng bång mau xll'dng cua bao nhieu the' h~ Vi~t Nam. Hay so sanh each s6ng cua nhfi'ng uy vi en B9 Chinh tri, uy vien trung ll'dng dång va eU9c doi eua nhfi'ng nguoi du<jc g9i la cM nhan dilt nuoe dang lay Mt duoi g~m c~u Long Bien d€ thily eai mue lai rna dan tge ta phåi trå eho Bång C9ng sån Vi~t Nam eao de'n bilO nhieu. Bilt eu nguoi Vi~t Nam e6 m9t ehUt kie'n thue kinh te', ehinh tri va nhln ijeh sU' m9t caeh khaeh quan phåi eong nh~n rång, ne'u khong c6 y thuc h~ e9ng sån, Vi~t Nam khong nhfi'ng vån la m9t dan t9c th6ng nhilt rna con co doi s6ng tI! do, dan cM, nhan bån va giau m~nh gilp tram l~n hdn hOrn nay.O

.... Giao HQi Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhåt xin keu gQi chu vi thuc gia, d6ng bao cac gim, khong phån bi~t chlnh kiln hay ton giao, di,ic bi~t chu Ton giao phAm, cac cåp Giao hQi trong va ngoai nu8c, quy nam nu Cu si Ph~t til', hay klt lien vm Giao hQi trong n6 It/c hQi tho~i va biln tåm tu thanh hanh dQng di cho dem dai kh6 ach Vi~t Nam chåm dUt, r~ng dong cua ky nguyen mm chilu sang tren dai dåt hinh chu S nay .• (trieh L<'1i Keu G<;>i Dan ehu eua Ht. T. Quång E>Q)

Phllp Am Ph~t Bån 2005


ba mlldi nåm - nhin fai Tr~n Gia Ph\lllg

KS tir khi Vi~t Nam Dan CM Ci;>ng Hoa (VNDCCH) chie'm du<jc Vi~t Nam Ci;>ng Hoa (VNCH) nam 1975 cho de'n nay, vita tron 30 nam. Nhi~u ngu'oi da vie't bai nhln lui, nhln l<;li. Nay cMng ta thii' d~t vån d~ nhln tdi, sau 30 nam chåm dm chie'n tranh. 1. BIEN CHUYEN TRONG TRANH CHAP QUOC CQNG Trong khi tranh dåu ch6ng th1,l'C dan Phåp, tir dån the'kY 20, giua ni;>i bi;> cua nguoi Vi~t Nam, da tach ra hai khuynh hudng chinh tri ro net: do la khuynh hudng Qu6c gia truy~n th6ng va khuynh hudng Qu6c te' ci;>ng sån. Vi~c tach ra thanh hai khuynh hudng chinh tri n~y båt dån tir khi ong H6 Chi Minh (dudi ten Ly Thl,!Y) vang l~nh E>~ tam Qu6c te', tir Lien X6 de'n Trung Hoa hO<;lt di;>ng Mn dån vao cu6i nam 1924, vdi tu cach ta th6ng ng6n thu(>c phåi bi;> Borodin cua Lien X6, giUp Trung Hoa trong giai dO<;ln qu6c ci;>ng lien hi~p lån thu nhåt. Vira co m~t d Quång Chåu, H6 Chi Minh li~n h<jp tac vdi Lam Duc Thl,! hån tin cho Phåp, dS Phåp båt Phan B(>i Chåu nam 1925 t<;li Thu<jng Håi. (Tudng Vlnh Kinh, Nhåt ca Vi~t Nam dan ti;>c cM ngrua dkh ngl,ly trang giå , bån d~ch cua Thu<jng Huy~n, H6 Chi Minh t<;li Trung qu6c, Nxb. Van NgM, California, tt. 84-85). H6 Chi Minh hån Phan Bi;>i Chåu vita dS co ti~n hO<;lt di;>ng, vita gianh låy vai tro lanh d<;lo cach m<;lng Vi~t Nam cua cl,! Phan, va gianh lu6n cac t6 cM'c ding nhu nhii'ng ngu'oi Vi~t Nam yeu nudc ch6ng Phåp dang hO<;lt di;>ng d Trung Hoa. Nåm 1930, theo l~nh D~ tam Qu6c te', H6 Chi Minh thanh l~p dång Ci;>ng Sån Vi~t Nam (CSVN), r6i d6i thanh l~p dång Ci;>ng Sån D6ng DUdng (CSDD) do Trån PM lam t6ng bi thu dh tien. Tir do, dång CSDD lu6n lu6n tim cach tieu di~t cac dång phåi va cac Hinh tl,! Qu6c gia mi;>t cach tan b<;lo. Vi dl,! khi Nguy~n Thåi H9C quye't ~nh khdi nghIa nam

Phlip

AmPh~t Elan 2005

1930, dång CSDD dii råi truy~n ddn to' cao cho Phåp bie't d1,l' tinh bi m~t cua Vi~t Nam Qu6c Dan E>ång, dS cho Phåp cMn båt cac lanh tl,! VNQDD. (Hoang Van Dao, Vi~t Nam Qu6c Dan Dång, Sai Gon 1970, tro 108). De'n nåm 1945, ngay khi vU'a c~m quy~n, CSDD li~n båt gie't va tM tieu tåt cå nhii'ng nha chinh tri kh6ng d6ng chinh kie'n va nhii'ng nha liinh d<;lo cac dång phåi khac d tåt cå cac cåp, tir cåp qu6c gia de'n cåp dnh, va xu6ng cå cåp huy~n xii. Hi~n nay, d trong nudc, CSVN tie'p tl,!C quåy nhi~u, ngu'<jc dai, båt bd, giam c~m, day åi, tåt cå nhii'ng ai kh6ng d6ng chinh kie'n vdi CSVN, tir nhii'ng nha hO<;lt d(>ng dan cM, Mn nhii'ng tu Sl doi t1,l' do t6n giao, nhii'ng nha van, nhii'ng nha thd di;>c l~p, vl h9 dam c6ng khai tranh dåu båt b<;lo d(>ng theo phudng thuc dån cM Tåy phudng.

Tåt cå nhii'ng di~u n~y nMc cho cMng ta nhd ding CSVN kh6ng bao gio chåp nh~n cung t6n t<;li vdi cac dång phåi chinh tri khac, ma CSVN lu6n lu6n mu6n tieu di~t cac dång khac, tieu di~t cac nha chinh tri kh6ng ci;>ng sån, dS di;>c t6n quy~Ii 11,l'c, trU tru'ong h<jp dång CS ye'u the', ho~c dn l<ji dl,!ng ngu'oi khac dS phl,!c Vl,I quy~n l<ji cua dång CS. Vi v~y, cac dång khac phåi lu6n lu6n d tu' the' d~ phong va tranh dåu ch6ng ci;>ng M t6n t<;li . Trong cui;>c tudng tranh Qu6c Ci;>ng, dång CSVN theo y thuc M Mac-xit, va du<jc s1,l' ySm tr{,1 cua kh6i Ci;>ng sån Qu6c te', tir Lien X6, Trung Ci;>ng de'n cac nudc Dong Au. Trong the' blit bui;>c t1,l' båo v~, cac khuynh hudng Qu6c gia phåi lien ke't vdi Phåp, r6i vdi Hoa Ky dS ch6ng cS. Do d6, cui;>c tranh cMp Qu6c-Ci;>ng dU<jc dåy len t~m v6c qu6c te', nhåt la khi cac nu&: Au My dua ra khåu hi~u Vi~t Nam la ti~n d6n ch6ng c9ng. Ngu'oi Qu6c gia phåi chie'n dåu dS sinh t6n, dS khoi bj c9ng sån tieu di~t, cM' ngu'oi Qu6c gia kh6ng nh~n s1,l' uy 89


nhi~m clia Mt cu cu'C1ng qu6c nao, nen khong tM g<;>i cac CU9C chie'n vlra qua la "CU9c chie'n uy nhi~m".

Be'n nam 1975, sau khi chie'n CU9C chåm d6:t, CSVN ap d~t che' d9 d9C tai dang tri tren toan qu6c. Bieu 4 chu'dng l Hie'n phap nam 1992 da che' d9 hi~n nay trong nu'dc khång dinh nhu' sau: "Bang C9ng Sån Vi~t Nam, d9i tien phong clia giai cåp cong nhan Vi~t Nam, dl;li bi~u trung thanh quy~n l<;li clia giai ca'p cong nhan, nhan dan lao d9ng va clia ca dan t9c, theo cM nghIa Mac-Lenin va tu' tu'i'1ng H6 Cm Minh, la h:l'C lu'<;Ing liinh dl;lO NM nu'oc va xii h9i. M(Ji t6 chUc cua ddng hoq.t dQng trong khuon kh6 hien phdp va phdp lurlJ . .. Bieu 4 nåy dii d~t dang CSVN dU'ng tren hie'n phap, va m<;>i quyen hanh trong nu'oc deu nåm trong tay dang CSVN VI "la II/C IUf/ng lanh dq.o Nha nufJc va xii. hQi". Khong rieng gl dang CSVN, ma vdi tåt ca cac nu'oc khac tren the' gidi, d9C tai d9C dång, khong sinh hOl;lt dan cM, luon luon dua de'n chuyen che', ap buc, vi phl;lm dan quyen va nhan quyen. Do d6, mu6n cho dan t9c hui'1ng du'<;IC t1;1' do dan cM, thl ngu'oi Vi~t Qu6c gia pbai tie'p tl,lc tranh dåu i'1 trong nudc cling nhu i'1 bai ngol;li, d~ ch6ng ll;li nen d9c dang, doi hOi da dång da nguyen, nen CU9C tranh chåp QU6C-C9ng vh con tie'p di~n, khong con i'1 dl;lng sung 6ng chie'n tranh, nhu'ng chuy~n d6i qua tranh dåu cmnh tri. M9t kinh nghi~m 4ch sti' dn ghi nh~n i'1 day la tu nam 1945 cho de'n nam 1975, dång CSVN, voi nhieu ten g<;>i khac nhau trong nhieu giai dOl;ln khac nhau, dii kY ke't nhieu hi~p u'oc, nhu'ng dång CSVN khong bao gio ton tr<;>ng nhii'ng hi~p u'oc h<;> kY ke't. B6i voi dang CSVN, nhii'ng hi~p uoc nåy chång qua d~ giup h<;> tl;lm thoi nghl ngdi, dttang suc, 10l;li bOt nhii'ng chuong ngl;li ve pma d6i phudng, r6i khi du dieu ki~n, ll;li tie'p tl,lc con Mong cua dang, båt k~ nhii'ng dieu h<;> cam ke't. ,

.s

2. VlNH QUANG VA CAY DANG Khi th5'm djnh gia tri cua m9t bie'n c6 l~ch sti', nhåt la m9t CU9C dao chånh, hay cach ml;lng, ngu'C1i ta thuC1ng d1;1'a vao tlnh trl;lng xay ra tie'p theo sau bie'n c6 d6, hay CU9C cach ml;lng d6. Vi dl,l trong l~ch sti' Vi~t Nam, nhieu CU9C dao chånh cung dlnh xay ra. C6 nhii'ng CU9C dao chånh du'<;IC khen ng<;li, nhu'ng c6 nhii'ng CU9C dao chånh b~ che bai. CU9C dao chånh cua nha Trån (l~t d6 nM Ly nam 1225) du<;lc khen ng<;li, dåu Trån TM B9 dii hanh d9ng råt tan bl;lO Mi voi nha Ly, VI sau d6 nha Trån dii giii' vii'ng giang sdn ch6ng ngol;li xam, va lam cho dan giau nuoc ml;lnh m9t thC1i gian. Ngu'<;IC ll;li, cU9C daa chanh cua nha Ml;lC (l~t d6 nha Le trung hu'ng nam 1527) b~ cM trach, VI b~ mang tie'ng cåt dåt cho nha Minh ..

Bie'n c6 ngay 30.4.1975 danh da'u s1;1' thanh cong cua VNDCCH d6i vdi VNCH. Tuy nhien, sau khi m9t mlnh cai tri tren toan qu6c, voi cmnh sach kinh te' chl huy 16i tMi, dång CSVN dii dua dåt nudc de'n ch6 ngheo d6i,

90

cMm tie'n. Gån day, bai thuye't trlnh clia tie'n Sl Le Bang Doanh trong CU9C h<;>p ngay 2.11.2004 da B9 cmnh tri Trung udng dång CSVN cho thåy ro dieu nåy. Tie'n Sl Le Bang Doanh, nguyen la vi~n trtti'1ng Vi~n Nghien CUu Quån ly kinh te' Trung udng, m9t chuyen gia kinh te' cåp cao cua nha nuoc Vi~t Nam hi~n nay, dii tii'ng lam c6 vån cho cac liinh tl,l CSVN nhu Phl;lm Van B6ng, Nguy~n Van Linh, B6 Muoi, .. . Bai thuye't trlnh cua ong Le Bang Doanh dii du<;lc dua len ml;lng luoi thong tin qu6c te' trong nhii'ng ngay gån day, du<;lc råt nhieu ngu'C1i d<;>c, nen xin mi~n nhåc ll;li i'1 day. C6 th~ n6i bai nåy la loi t1;1' thu cua m9t nha liinh dl;lO kinh te' Vi~t Nam ve th1;1'C trl;lng clia m9t nudc hoa blnh tu 30 nam qua, t1;1' cho la 6n djnh cmnh tri, ma muc thau nh~p blnh quan dåu nguoi nam 2004 chl khoång bAng 2/3 clia muc ngheo d6i do Lien Hi~p Qu6c quy djnh la 735 My kim. Nhii'ng bai nghien CUu ve che' d9 CSVN hi~n nay kha nhieu, nhu'ng da s6 deu do ngu'oi nuoc ngoai, ho~c do ngu'oi Vi~t Nam ngoai nuoc vie't, nen c6 th~ bj mang tie'ng la tuyen truyen xuyen tl;lc. Trong khi do, ong Le Bang Doanh la m9t nhan v~t co th5'm quyen i'1 trong nuoc, n6i chuy~n b9C trl;l'c trUoc B9 cmnh tri dång CSVN la nhii'ng nha liinh dl;lO cao cåp nhåt cua dang CSVN, nen c6 m9t gia tri rieng cua bai vie't. Ong Le Bang Doanh tån ml;ln trong nhieu liinh vl,l'c khae nhau, nhu'ng ong dl,l'a tren nhii'ng con s6 th6ng ke emnh thue eua nha nuoe CSVN lau nay du<;le giåu kin, dii phdi bay ro rang thl,l'c trl;lng eua ehe' d9 CSVN hi~n nay, tham nhiing, th6i nat, eti'a quyen, dan ehung ngheo doi, .., Bai nåy dii du<;le dua len ml;lng luoi thOng tin qu6e te' ca thång nay, rna ong Le Bang Doanh khong dinh ehånh e6 nghIa la dung bai eua ong, ehu khong pbai bai ngl,ly tl;lO. Ong Le Bang Doanh co nhåe Mn ap ll,l'c Trung Qu6c, nhu'ng ong Doanh khong noi Mn vi~e dang CSVN nhu<;lng eho Trung Qu6c thae Bån Gi6e, vilng deo ai Nam Quan va khoång 10% di~n tieh vjnh Båe phån. Hanh d9ng nåy da dång CSVN t~ hl;li hdn ca hanh d9ng Ml;le Bang Dung nam 1540. L~eh sti' dii len an Ml;le Bang Dung, thl ehife ehifn sau nåy, ljeh sti' se len an dång CSVN. M9t kinh nghi~m ljeh sti' khae con cho thåy khi ngu'oi Mong C6 hay nguoi Miin Chåu vao ehie'm Trung Hoa, thl emnh ngu'oi Mong C6 va ngu'oi Miin Chau bj Trung Hoa d6ng bOa va dån dån bj tri~t tieu. Trttong h<;lp Vi~t Nam nam 1975 eiing v~y. Båe Vi~t vao xam lang Nam Vi~t, nhu'ng eu6i eilng Båe Vi~t bj d6ng bOa theo Nam Vi~t. Bång ehUng la sau khi vao mien Nam nam 1975, nguoi CS bo dep rau, bo n6n e6i, bO dl;li can, M theo y phl,lc mien Nam; bO nhii'ng bai håt eo eo lanh liinh theo lan di~u Båe Kinh, d~ nghe nhl;le mien Nam; bo nhii'ng bai "thd" T6 Hii'u d~ d<;>e thd Bili Giang; va co ngu'C1i bO ca dång CSVN d~ doi hOi t1;1' do dan cM nhu' mien Nam.

PMp Am Ph~t Bån 2005


Cut.'>c d6ng h6a nAy cang ngay cang mo rt.'>ng va hi~n dang con tie'p di~n .. . Qua nhii'ng ke't quå trong cong cut.'>c cai tIi cua dång CSVN sau nam 1975, ne'u dång CSVN tl,l' cho rAng cut.'>c chie'n tMng nam 1975 la vinh quang, thl vinh quang nAy da dång CSVN då dem nbi~u cay dång e cM cho dån tt.'>c Vi~t, va måi de'n ngay hOm nay ngu'CJi Vi~t Nam vån con dtt V! dång cay do tlnh tr1;lng xå ht.'>i bi dat hi~n nay o trong nttdc. Khong bie't kbi kY ni~m chie'n tMng mi~n Nam, CSVN co kY ni~m luon thanh tich då dtta Vi~t Nam, mt.'>t nttdc giau c6 o Dong Nam Å, vdi mt.'>t dån tt.'>c thong minh, dn cu, chl d1;lt dtt<Jc muc s6ng bAng '2J3 ngu'CJi ngheo tren the' gidi hay khong? Ngoai ra, Quån dt.'>i Nhån dån Vi~t Nam, tuc bt.'> dt.'>i ct.'>ng sån Båc Vi~t, nhii'ng ngu'CJi thttCJng tl,l' håo då dem l~i vinh quang cho t6 qu5c trong chie'n tranh, cåm thå'y cay dång va tui h6 hdn ai he't va hdn bao giCJ cå, VI sl,l' sai lAm cua dång CSVN då dtta bt.'> dt.'>i tie'n danh mi~n Nam, "ch6ng My cUu nttdc ", kbie'n khoång hdn mt.'>t tri~u d6ng dt.'>i ctla h9 då vlnh vi~n nåm xu6ng, nay cting chfnh dång CSVN l~i "rttdc My cUu nttdc".

ngu'CJi tu n1;ln tren bttdc dttCJng vu'<Jt bien, khong tb~ th6ng ke chfnh xac dtt<Jc. Ngu'CJi ta phång chitng c6 khoång tit 400,000 Mn 500,000 thuy~n nhån bo mlnh tren bi~n cå hay b! håi t~c Mt gie't. Chfnh sl,l' ra di 6 1;lt bå't chå'p m1;lng s6ng d~ tlm tl,l' do va nhii'ng thåm d nh tren dttCJng vtt<Jt bien då danh dt.'>ng lttdng tåm the' gidi, kbie'n nbi~u nttdc mo rt.'>ng canh cua d6n nh~n ngu'CJi Vi~t ty n1;ln de'n d!nh ctt. Ngoai ra con c6 nhii'ng ngu'CJi ra khoi nttdc chfnh thuc b1lng dttCJng hang khong theo nbi~u chttdng trlnh khac nhau, nhtt "Chttdng trinh ra di co tr~t tl,l''' (Orderly Departure Program vie't tåt O . D . P.), "Chttdng trlnh HO" (The Special Released Reeducation Center Detainee Resettlement Program tuc Chttdng trinh tai d!nh ctt cl,l'U tu di t1;lo dtt<Jc ph6ng thfch). Cu6i cung, trong s6 nhii'ng ngu'CJi di the o chttdng trmh xuå't khffu laD dt.'>ng qua Dong Au cua nha nttdc CSVN, c6 mt.'>t s6 ngu'CJi då tit bo cM nghIa CS, tit bO dång CSVN, vu'<Jt thoat qua Tåy Au sau kbi cac nttoc cs Dong Au va Lien XO S1:lP d6.

Khoc NgttOi Day Bi~n

3. CAY f)ANG

vA

VINH

QUANG

Bie'n c6 ngay 30.4.1975 gåy thå't v~mg va dau thttdng cho ngttCJi Vi~t Qu6c gia. Ngay sau bie'n c6 nAy va vai thång ke' tie'p, khoång 150,000 ngu'CJi bO nttdc ra di, trong d6 130,000 qua Hoa Ky, 20,000 Mn cac nttdc Au Chåu va cac nttdc khac. Tit d6 nbi~u d<Jt vu'<Jt bien tie'p di~n . Theo tai li~u dtt<Jc dtta ra nam 2000 cua Cao Uy Ty N1;ln Lien Hi~p Qu6c (United Nations High Commissioner for Refugees), s6 ngu'CJi ra di bAng dttCJng bi~n va dttCJng bt.'> tit nam 1975 de'n nam 1995, de'n t1;lm ctt cac nttdc tM ba va dtt<Jc di d!nh ctt len Mn 989,100 ngttCJi. ("Giao Chl, "L!ch su 30 nam d!nh ctt ty n1;ln 19752005", nh~t bao Ngu'CJi Vi~t On line, ngay 1.4.2005). D6 la chtta k~ nhii'ng ngu'CJj Mn dtt<Jc cac nttdc thu ba ma b! trå, v~ va chtta k~ nhung

Phap Am Ph~t Dan 2005

(Viet d~ kh6c cho minh vacho nhGng thuyen nhån kem may m6n tren dLlon VLl<;lt bi~n tim Tl,J Do sau 1975)

Thång Ttt ra bi~n kh6c ngttCJi Oan Mn hOi, da y trung khdi, xin v~ Bi~n chi~u vang anh ta huy Dai tay s6ng ruu bttdc di vo Mn DU'ng tren bCJ da co ddn Kh6c ngttCJi biing tie'ng thd bu6n x6t xa Ai hay day bi~n la nha Mau pha l~ h~n chan bOa d1;li dttdng Th!t da mit dttdi b1;lo cu6ng Ngan trang huye't su ben dttCJng tu sinh! Mlit bu6n nhln s6ng bi~n xanh Thfy sttdng kh6i vån vo tmh kh6i sttdng Ma lang doai d01;ln dau thttdng X6t ngu'CJi day bi~n d01;ln trttCJng chtta nguoi Thång Ttt ra bi~n kh6c ngttCJi Hi~n linh,chU'ng giam doi lCJi tbd dau Toi vi~n xu, ngu'CJi bi~n såu Chung Mn lttu l~c, chung sh que httdng Ngu'CJi tren s6ng nttdc triing dttdng Toi khung cua h~p, dau thttdng kie'p tU . B6c tCJ l!ch. L~i Thång Ttt! Dau tmh sang mli lam thd kh6c ngu'CJi Ngu'CJi vui xttdng trång bi~n khdi Con tai s6ng kie'p dan HCJi VI ai? Ngo Minh H1lng

D~i da s6 nhung ngu'CJi Vi~t ra

nttdc ngoai sau nam 1975 da h9P thanh Ct.'>ng d6ng ngttCJi Vi~t Qu6c gia håi ngo1;li (CDNVQGHN), theo nhi~ u khuynh httdng chfnh tri khac nhau, nbi~u dång phai chfnh tri khac nhau, VI d6 la d~c Hnh sinh ho~t dån cM, nhung tå't cå d~u dl,l'a tren n~n tång tinh tMn dån tt.'>c, dån chu va ton tr<;mg sl,l' khac bi~t cua nhau. Ngoai ra, cting c6 mt.'>t tbi~u s6 VI nhUng lien h~ rieng ttt, ho~c VI nhung h<Jp tac lam lin, di v~ kinh doanh trong nttdc, nen khong to ro l~p trttCJng chfnh tri VI s<J b~ CSVN tru d~p .

Nam 1975, CSVN co th~ du6i ngttCJi Vi~t ra khoi nttdc Vi~t Nam, nhung CSVN khang th~ du5i nttdc Vi~t Nam ra khoi trai tim va kh6i 6c cua ngu'CJi Vi~t. VI v~y, sau kbi t1;lm 5n d!nh cut.'>c s6ng, CDNVQGHN 11;li quay nhln v~ c6 httdng, va tie'p t1:lc cut.'>c tranh då'u ch6ng che' dt.'> dt.'>c tai dang thao tung då't nttOc. Trong cut.'>c tranh Mu nAy, dai kbi cting c6 nhii'ng hi~n ttt<Jng chia re, qmi khfch, lam h1;li cho sl,I' doan ke't trong ct.'>ng d6ng, nhung mt.'>t d~c di~m n5i b~t rå't d~ thå'y la kbi xuå't hi~n nhii'ng

91


bi~u hi~n da CSVN, thll~p tue CDNVQGHN ra"t doan ke't d~ cimg nhau eh6ng eQng. Vi dl,l ro net gh day lå sI! thånh eong ngo~n ml,le etla CQng D6ng Ngu'C1i Vi~t TI! Do De Chau trong eUQe tranh Mu doi hOi eMm dm ehudng trlnh truy~n hlnh "ThC1i sI!" etla dai truy~n hlnh VTV4 etla CSVN tren dai SBS-TV etla De Chau eu6i nam 2003.

Voi bån lånh sein e6 etla ngu'C1i Vi~t, l~i du<je thU thaeh khåe nghi~t tren buoe duC1ng vu<jt bien, va nhii'ng e6 gång khong ngitng khi xay dl!ng dC1i s6ng moi t~i xu ngu'C1i, CDNVQGHN då hQi nh~p thanh eong vao xå Mi moi d nhii'ng nuoe dinh eu, va då d6ng g6p tieh el!e d~ trå an eho nhii'ng nuoe då eho mlnh dung than. Nhi~u ca nhan xua"t såe Vi~t Nam xua"t hi~n trong m9i lånh vl!e, m9i nganh ngM khåp noi tren the' gioi, tir thudng m~i, kY ngh~, khoa hge, van bOa, va de'n eå nhii'ng ho~t dQng ehinh tri ehinh dong t~i dia phudng. SI! thånh eong n~y dU<je ghi nh~n el,l th~ trong ehie'n dieh CC1 vang hi~n dang tie'p di~n t~i Hoa KY. Nhi~u thånh ph6, qu~n h~t, ti~u bang då ra nghi quye't eong nh~n CC1 vang ba Sge do etla nguC1i Vi~t Qu6e gia la bi~u tu<jng ehinh ngma etla CQng d6ng ngu'C1i Vi~t håi ngo~i. Båt d~u tir thanh ph6 Westminster d California voi nghi quye't s6 3750 ngay 19.2.2003, eho de'n nay (thång 5.2005), bi~u tu<jng ehinh ngma da ngu'C1i Vi~t Qu6e gia då du<je thU'a nh~n t~i 8 ti~u bang (Louisiana, Hawaii, New Jersey, Virginia, Colora'do, Florida, Texas va Oklahoma), 3 qu~n h~t (Santa Clara d California, Fairfax d Virginia, Pieree d Washington State), khoång 70 thanh ph6 d 25 ti~u bang Hoa KY. Sau day la nghi quye't di~n hlnh trong ehie'n dieh CC1 vang do Hi.'>i d6ng thanh ph6 San Jose (California) moi eong b6 ehi~u 19.4.2005: Xet RAng: Ba mudi nam truoe, sau khi ehie'n eui.'>e Vi~t Nam ke't tMe, nhung nguC1i ty n~n va di dan Vi~t Nam då de'n Hoa Ky dinh eu thanh nhii'ng ngu'C1i My g6e Vi~t tI! do dU<je vinh danh va ghi nho bai nhii'ng hy sinh etla h9 eho tI! do, nhan quy~n va nhii'ng d6ng g6p tie'p tl,le eho xå Mi dan cM etla eMng ta; va Xet RAng: Tir nam 1975, San Jose då la ndi eu ngl,l ctla mi.'>t trong nhung cQng d6ng ngu'C1i My g6c Vi~t lon nha"t t~i Hoa Ky va cQng d6ng nay då trd thånh mQt ye'u t6 dang k~ trong n~n van h6a da d~ng, phong pM rna ta"t cå cu dan ctla toan th~ cQng d6ng eMng ta; va Xet RAng: Lå eC1 ctla Vi~t Nam truoc day, g6m ba S9C do tren n~n vang, bi~u tu<jng cho ijch su va van bOa dai lau etla Vi~t Nam, va ra"t nhi~u ngu'C1i My g6c Vi~t Nam vån tie'p tl,lc ghi nho va vinh danh la cC1 nay nhu la bi~u tu<jng da ngu'C1i Vi~t tI! do va cUQc ehie'n da"u da h9; va Xet RAng: CMng ta tudng nho ba th~p kY nhii'ng thanh d~t etla nguC1i My g6c Vi~t d Hoa Ky va d San Jose, va d6n mU'ng nhii'ng d6ng g6p då lam tang suc m~nh ctla 92

cQng d6ng eMng ta va ca ng<ji sI! quye't tam etla h9 vao nhii'ng nguyen tåe dan cM, cong ly, va khoan dung, nhii'ng nguyen tåc n~n tång rna da"t nude cMng ta då dU<jc xa y dJ!ng; NAY, DO D6, toi, Ron Gonzales, Thi Trudng ctla San Jose, eung voi PbO Thi Trudng Cindy Chavez, cac Nghi Vien Nancy Pyle va Chuck Reed cung vdi eae b~n d6ng vi~n trong HQi D6ng Thånh ph6, trong ngay 19 thång Tu 2005, d6ng qlLye't nghi tuyen duong cQng d6ng ngu'C1i My g6c Vi~t vdi thanh quå 30 Nlim Thånh D~t d Hoa Ky va d San Jose, va hon nua Thanh Ph6 San Jose cong nh~n la cC1 trUdc day ctla Vi~t Nam la bi~u tU<jng ctla Vi~t Nam tI! do etla ra"t nhi~u cu dan ctla eMng ta. [D6ng kY ten] ([nch Vietnam News Network, ngay 20.4.2005). 4. THE ll,lC E>OI KHÅNG Val CHE E>Q TRONG NUaC Hi~n nay, CDNVQGHN len de'n tren 2 tri~u ngu'C1i. Luc d!u, ngay sau nlim 1975, CSVN då m~t sat nhii'ng nguC1i vU<jt bien la "ch~y theo My ngl,ly, rna co, di die'm". Ngay nay CSVN d6i am di~u la "khue ruQt ngan d~m". Di~u n~y chU'ng to CSVN m~c nhien xac nh~n suc m~nh thl!c te' ctla ngu'C1i Vi~t Qu6e gia håi ngo~i. Ciing vi lo ng~i sue m~nh ctla CDNVQGHN, BQ chinh tri dång CSVN då ra Nghi quye't 36INQ-TW ngay 26.3.2004 d~ danh lira ngu'C1i Vi~t d nudc ngoai v~ h<jp tac. Yl khong t6 chuc thanh mQt kh6i th6ng nha"t nhu mi.'>t dång phåi chinh tri, suc m~nh CDNVQGHN kh6 nh~n bie't el,l th~ du<jc phåt xua"t tir dau, c6 th~ n6i gAn nhu la vo hlnh vo tu'ong, nhungsuc m~nh nAy c6 tMt, khong th~ pM nh~n, va sue m~nh nAy du<jc th~ hi~n ro qua nhii'ng thanh quå kinh te', van bOa, giao dl,le, va chinh tri ctla CDNVQGHN. V~

kinh te', ngay tir khi moi de'n dinh cu xu ngu'C1i, ngu'C1i

Vi~t håi ngo~i då he't suc giup do d6ng bao ruQt thit d

que nha. Rieng tir dAu the' kY 21 de'n nay, m6i nam ngu'C1i Vi~t håi ngo~i gdi v~ khoång tren 2 ty My kim M y~m tr<j gia dlnh (con s6 ctla nha nudc Ha NQi). Gia dlnh la don v~ clin bån trong xå Mi Vi~t Nam, nen giup do gia dlnh d6ng ngma vdi giup do xå hQi. Thu hai, ngu'C1i Vi~t Qu6c gia håi ngo~i ra"t thanh cong trong ho~t dQng van bOa giao dl,lc. NM moi truC1ng thich h<jp, s6 lu<jng khoa h9C gia, båc sl, chuyen vien kY thu~t Vi~t Nam t~i eae nuoc dinh cu eang ngay dng nhi~u, tir d6 lam tang uy the' CDNVQGHN trong xå Mi nhii'ng nude dinh cu va tren the' gioi. Ho~t dQng båo 1u'U van bOa dan tQc d håi ngo~i ctla ngu'C1i Vi~t ra"t da d~ng va phong pM, nhC1 tI! do ngon lu~n, tI! do båo chi, tI! do tu tudng dU<jc tri~t d~ ton tr9ng t~i cac nudc dinh cu. Van bOa, giao dl,le, khoa hge kY thu~t la ehla kh6a M tie'n bQ. Nuoc nao eiing quy tr9ng cha"t xam, trU' CSVN, ehl ch nhii'ng ngu'C1i bie't vang IC1i hon la bie't suy ngm. Thu ba, v~ chinh tri, khi moi ra nuoe ngoai, nhi~u t6 ehuc phl,le quoc mu6n trd v~ quang phl,lc que huong

PMp Am Ph~t Dån 2005


bång vo ll!c, nhung ra"t tie'c khong thanh cong. Sau d6, CDNVQGHN chuyin hu'dng hOl;lt dl?ng, khong con nghI de'n chuy~n vo trang ch6ng CSVN, va t~p trong v~n dl?ng cmnh tri, tie'p t1,lc thea doi ty my tin tuc chinh tri trong nu'dc, giln nhu' giam sat hOl;lt dl?ng cua che' dl? CSVN. Ap ll!c qu6c te' Mi vdi CSVN thu'ong båt ngu6n til' sI! len tie'ng cua CDNVQGHN. SI! len tie'ng o ngoai nu'dc con giup thong håo ngu'cJc ll;li tin tuc cho dån cMng O trong nu'dc. Trong nu'dc. hi~n nay håo cm bi b6p ngh~t, khong du'cJc dang tai nhii'ng tin tuc cmnh tri ba"t lcJi cho che' dl? cl?ng san. Nho sI! thOng tin til' hai ngol;li, dån cMng trong nu'dc c6 thi nghe qua cac dai BBC, VOA. RFA, RFI, ho~c theo doi ml;lng lu'di thOng tin qu6c te' (Internet). Vi d1,l vi~c CSVN nhu'cJng Mt nhu'cJng biin cho Trung Qu6c vao cu6i the' kY qua la ml?t tl?i 16i lich sli' "troi khong dung, da"t khong tha" (til' ngii' cua CSVN), rna trong nu'dc it ai bie't. De'n khi nhii'ng thOng tin til' trong nu'dc 19t ra ngoai, CDVNQGHN len tie'ng pban Ung ml;lnh me khåp the' gioi, truy~n thanh truy~n hlnb, håo cm di~n tli' rl?ng rai, tbl dl;li da s6 dån cMng trong nu'oc moi bie't du'cJc. De'n dåy, cMng ta thli' so sanh vdi ml?t nu'oc c6 hoan canh hdi gi6ng nu'oc ta la Tri~u Tien. Tri~u Tien bi chia hai nam 1953. Pma båc do dang Cl?ng San cai tri, pma nam theo thi che' dån cM tI! do. Ngu'oi Tri~u Tien bai ngol;li d~u theo khuynh hu'dng tI! do dån cM, nen cW hu'ong v~ Nam Tri~u Tien. Båc Tri~u Tien cl?ng san Mu nhu' khong c6 cl?ng d6ng o bai ngol;li. Vi khong co cl?ng d6ng a hai ngol;li, nen khong co ai tie'p te' cho dån cMng Båc Tri~u Tien, va Båc Tri~u Tien da låm vao nl;ln d6i trilm tr9ng vao dh the' kY 21 nily. Trong truong hcJp Vi~t Nam, ne'u khong co CDNVQGHN tie'p te' til' nam 1975 cho Mn nay, tbl cbåc chån dån cMng Vi~t Nam se khong thoat khoi nl;ln d6i nhu' Båc Tri~u Tien, VI khi he't chie'n tranh, cac nu'oc cl?ng san tren the' gioi chång nhii'ng ngung vi~n trcJ cho CSVN, rna con dbi CSVN pbai tra ncJ da vay trong thoi kY chie'n tranh. Cmnh VI pbai dem gl;l0 tra ncJ chie'n tranh cho Trong Cl?ng sau nam 1975 rna Vi~t Nam, ml?t trong nhii'ng nu'oc san xua"t gl;l0 nhi~u nha"t the' gidi, xay ra nl;ln thie'u gl;lo trilm tr9ng, khie'n dån cMng pbai an bo bo, ml?t thoi gian khoang 10 nam (1975-1985), con bl?t ml do cac t6 chuc nhån dl;lO qu6c te' cUn trcJ tbl CSVN dem ra hån cho dån cMng. Til' th~p nien 80, Lien XO du'a ra cmnh sach d6i moi. Båc Tri~u Tien nåm sat Lien XO, nhung ong Kim Nh~t Tbanh (Kim Il Sung, 1912-1994) vån kh6a ch~t thong tin, d6ng cli'a kin mit, nen mdi duy to du'<Jc che' dl? dl?c tai toan tri cha truy~n con n6i trong thoi dl;li dån cM nily. Tl;li Vi~t Nam, dång CSVN ciing mu6n bung bit, d6ng cli'a di d(>c tai nhu' cha con ong Kim Nh~t Thanh, nhung CSVN khong lam du'cJc, VI canh cli'a thOng tin cua æNVQGHN.

PhlIp Am Ph~t Ban 2005

So sanh nhu' the' di tha"y ro tuy khong trtfc tie'p hOl;lt d9ng trong nu'dc, khong t6 chuc II!C lu'cJng vo trang di ch6ng CSVN, va khong t6 cMc thanh ml?t dång pbai cmnh tri duy nha"t nhu' CSVN, nhung CDNVQGHN ånh hu'ang ml;lnh de'n nhii'ng sinh hOl;lt trong nu'oc, til' van bOa, chinh tri, kinh te', Mn dC1i s6ng, va tra thanh ml?t the' II!C cmnh tri d6i khang vdi CSVN. Ngay nay, lå cC1 cmnh ngma cua CDNVQGHN tung bay ngl;lo ngh~ khåp nam chåu, trong khi la cC1 do cua CSVN khep nep nåm im trong cac toa dl;li su hay lanh SI! cua che' dl? nily rna thOi. Cl?ng d6ng ngu'oi Vi~t Qu6c gia håi ngol;li con lå h~u cu khuye'n khich, b6 trcJ nhii'ng nha hOl;lt dl?ng dån cbU trong nu'dc doi bOi CSVN phåi thay d6i cmnh tri. Th~t sI! rna noi, ne'u khong c6 sI! len tie'ng, h6 trcJ, v~n dl?ng cua CDNVQGHN, tbl nhii'ng nha v~n dl?ng dån cM trong nu'dc dt de bi CSVN b6p ngh~t, VI trong nu'dc khong c6 tI! do håo cm, nen hh nhu' khong ai bie't de'n nhii'ng hOl;lt dl?ng cua h9. 5. TH~N TRQNG TRUOe NHUNG THA y

061 eUA

eSVN

Roan cånh ngay nay c6 nhi~u diim khac vdi cac giai dOl;ln trudc dåy. Thu nha"t, phu'dng ti~n truy~n thOng ngay nay ra"t tie'n b9, nen CSVN kh6 bung bit banh d(>ng cua h9. Yl kh6 bung bit nen CSVN kh6 tuyen truy~n xuyen tl;lc hdn, kh6 dl?c tai hdn. Ba"t cu ml?t bie'n d(>ng cmnh tri nao xåy ra O trong nu'dc tbl ngay l~p tuc, cå the' gioi bie't ngay . N6i nhu' the' khong c6 nghIa la dång CSVN til' bO ban tay såt cua h9. Ky thu~t banh xli' d(>c tai cua CSVN thay d6i tinh vi hdn tru'dc. Vi d1,l ngay nay h9 khong tbU tieu kiiu nam 1945, nhung h9 dan xe'p nhii'ng tai nl;ln gåy tli' vong cho nhii'ng ngu'C1i rna h9 ch tieu di~t, nhu' Yl,l tai nl;ln ni su' Thich Tri Råi trong nam vil'a qua. TM hai, sau nhii'ng tha"t bl;li cua cmnh sach kinh te' cW huy, CSVN mO cua v~ kinh te' di tI! cUn nguy, dh vIn giii' "dinh hu'ong xli Mi cM ngma" va vån giii' che' dQ dQc tai dQc dång. Til' th~p nien 90, nu'oc Vi~t Nam thay d6i hån bQ m~t ben ngoai. Thanh ph6 pbat triin, xe cQ dong duc, du'ong sa sua sang, mQt "tdp tu' sån mdi, nha"t la "tu' bån do" xua"t hi~n . Lop "tu' bån do" va tu' sån mdi du'<,1C hu'ong nhi~u d~c quy~n d~c l<,1i, thao tung toan b9 cac sinh hOl;lt kinh te'. . Do d6, hlnh thuc M ngoai O Vi~t Nam hi~n nay xem ra kha ph6n vinh, nhung dåy cW la "ph6n vinh giå tl;lO" (til' ngii' cua CSVN). Nhi~u ngu'C1i Mm tu'Ong CSVN da noi rl?ng tI! do, nhung thl!c cha"t CSVN vån giii' d(>c tai dang tri di CSVN nåm d(>c quy~n b6c ll?t, tham nhiing, h6i IQ, d9C quy~n chia cbac tai sån nha nu'dc nhu' dilu bOa, Mt dai. Hi~n nay, cac ca"p lanh dl;lO cao ca"p CSVN chia nhau phh lon lcJi tuc dh hoa, va la"y da"t dai, nha"t la Mt o cac thanh ph6 lon, trå cong cho dang vien va b9 dQi nong c6t. (Ne'u nhii'ng can b9 nlty khong c6 ti~n xåy d\fng nha cli'a, tbl hån ll;li ho~c chia c6 phitn voi cac 93


cong ty mtdc ngoai d~ xay dl!ng ... ) Ngoai ra, tham nhling va h6i le) la qu6c sach cua CSVN d~ nuoi duong va mua chue)c can b9. Trong khi d6, d~i da s6 dan cMng, nhå't la dan cMng nong thOn, vftn ngheo kh6, lCJi tuc thå'p, muc s6ng thå'p. Cach bi~t giau ngheo giua nhil'ng ngu'C1i dan trong thanh ph6, giua dan thanh ph6 va dan nong thOn len rå't cao. Nam 2004, l~i tuc trung blnh hang nam cua CHXHCNVN khoång 450 My kim d~u ngu'C1i, so vdi muc thu nh~p thå'p (tuc ngheo d6i) do Lien Hi~p Qu6c quy djnh la 735 My kim. Cd quan Phåt tri~n Lien Hi~p Qu6c (UNDP) cho bie't nam 2003, l~i tuc blnh quan cua ngu'C1i Vi~t chI bllng 1/2 ngu'C1i Trung Qu6c, 1110 ngu'C1i Chi LCJi (Chile) va 11100 ngu'C1i Na Vy (Norway). (philip Taylor rUc], "NMn djnh v~ bå't blnh dång d Vi~t Nam", BBC-Vietnamese, 4-4-2005.) G~n day, me)t s6 ngu'C1i Vi~t d håi ngo~i trd v~ nu'dc,

nhå't la me)t s6 thanh nien chu'a bie't kinh nghi~m ce)ng sån, chI thåm vie'ng cac thanh ph6 ldn, du ljch nhung danh lam thiing dnh, theo ki~u "cdi ngl!a xem hoa" , nhln thii'y nhil'ng thay d6i bi~u kie'n M ngoai cua cac thanh ph6Vi~t Nam, cho ding Mt nu'dc da "tie'n be)", va ngay nay Ce)ng Sån khong con la Ce)ng Sån nua. C6 le nhung ngu'C1i n~y khong v~ nong thOn d~ nh~n thå'y sI! ngheo cl!c xd xac cua dan cMng nong thOn. T~i thanh ph6, h9 cling khong cM y rllng n~n thii't nghi~p tran d~y; n~n giao dl,lc, can bån xay dl!ng tu'dng lai Mt nu'dc, dang xu6ng dp the thåm. Hi~n nay tren må'y tram tC1 Mo d trong nu'dc d~u la Mo "qu6c doanh" du'di sI! "chI d~o" cua cac cd quan nha nu'dc, nghIa Ja chu'a c6 tI! do ngon lu~n; cac cue)c bån cii' xem ra dung theo tM tl,lc dan cM, nhu'ng hoan toan do M~t tr~n T6 qu6c (me)t t6 chUc v~ tinh cua dång CSVN) d~o di~n, nghIa la chu'a c6 tI! do chinh tri; khong c6 m('>t Mi doan hay dång phåi tu' nMn du'~c thanh l~p, nghIa la khong c6 tI! do sinh ho~t, l~p he)i; cac ton giao bi dan ap, cac tu Sl bj båt bd, quån che', giam lang, nghIa la chu'a c6 tI! do ton giao ... D6 la ly do rna m('>t s6 ngu'C1i ca tl,lng Vi~t Nam ngay nay "tie'n b9", nhu'ng khong ai dam v~ s6ng hån d Vi~t Nam cå. N6i t6m

l~i, hi~n

nay, dång CSVN dang

t~o

cho xa h('>i

Vi~t Nam c6 b('> m~t tI! do b~ ngoai, nhung th~t ra la chI

la nhung tI! do xa xi khong dn thie't nhu' tI! do h6i le), tI! do tham nhling, tI! do di die'm, tI! do thå't nghi~p, tI! do an nh~u ... trong khi dan cMng dang dn nhil'ng tI! do thie't ye'u nhu' tI! do ton giao, tI! do ngon lu~n, tI! do chinh tri, tI! do tu' tu'dng, tI! do van h6a ... tbl khong c6, nhu' m('>t nu sinh vien d San Diego (California) da rii't l~ phep thu'a vdi ba Ton Nu Thj Ninh, khi ba xuii't hi~n du thuye't t~i vi~n d~i h9C thanh ph6 n~y vao nam 2004.

6. CLldNG QUYET TlEP Tl)C TRANH flAU CHO n,I DO DÅN CHU

94

Ngay 21.3.2005, d~i su Marine, d~i di~n chinh pM Roa Ky da cånh cao ngu'C1i My g6c Vi~t khong nen v~ nu'dc ho~t d('>ng ch6ng che' d('> Ra Ne)i, VI ne'u bj båt thl chinh pM Roa Ky khong can thi~p. LC1i n6i n~y chång qua d~ cMn dU'ng nhil'ng ho~t d('>ng ca nhan ngu'C1i My g6c Vi~t c6 th~ cån trd, phå r6i cong vi~c bang giao cung c6 l~i giua hai ben, va nhå't la trå'n an nha dm quy~n Ra Ne)i, rllng chinh pM Lien bang Hoa Ky khong y~m tr~ nhil'ng phong trao d6i khang d ngoai nu'dc, sau chie'n dich CC1 vang dng ngay dng tung bay khåp cac ti~u bang Roa KY. Khong phåi VI lC1i n6i cua ong d~i su Michael W. Marine du'a ra t~i San Francisco ngay 21 .3.2005, rna ngu'C1i Vi~t håi ngo~i lo s~ va khong ch6ng c('>ng. Trudc day, bie't bao nhieu anh hUng ch6ng ce)ng dau c6 mong du'CJc nu'dc ngoai can thi~p. Hi~n nay d ngoai nu'dc ding nhu' trong nu'dc, bie't bao nhieu ngu'C1i doi hOi tI! do dan cM cling khong phåi VI Yl~i vao sI! giup do cua ngu'C1i nu'dc ngoai. Ngu'C1i Vi~t Qu6c gia ch6ng d('>c tai ce)ng sån khong phåi VI h~n thU, rna VI lu'dng tam thoi tMc, khong th~ chå'p nh~n m('>t che' d('> d('>c tai chI dem l~i chie'n tranh, b~o hanh, tu day, ngheo d6i, I~c h~u cho Mt nu'dc. Tuy nhien, ngay nay, Mu nhu' ai ding d6ng y hai di~m: Thu nhii't nhil'ng ho~t d('>ng vo trang khong con hCJp thC1i . ThU hai, tu'dng lai cua nu'dc Vi~t do nhung ngu'C1i Vi~t trong nu'dc quye't dinh. Ljch sti' cho thii'y m('>t cue)c cach m~ng bllng vo II!C bung n6, se lam cho thay d6i nhanh ch6ng cue)c di~n chinh tri. Trai l~i nhil'ng v~n d('>ng chinh tri on hoa bii't b~o d('>ng, se rii't ch~m ch~p VI phåi sti'a so~n du' lu~n d€ chuy~n d6i xa h('>i tit tit. Vi dl,l cu('>c tranh Mu bii't b~o d('>ng cua Phan CMu Trinh d Vi~t Nam. hay cua Gandhi d An 8('>. Hi~n nay, trong hoan cånh mdi, cac ho~t d('>ng vo trang khong hCJp thC1i, nhung ngu'C1i Vi~t Qu6c gia vftn phåi nuoi du'ong ti~m II!C, va kien nhån nu'dng theo tlnh hlnh mdi, tie'p tl,lc v~n de)ng tI! do dan cM cho t6 qu6c Vi~t Nam, tie'p tl,lc t~n dl,lng t6i da phu'dng ti~n truy~n thOng tan tie'n, tie'p tl,lc hl> tr~ nhil'ng nha v~n d('>ng dan cM trong nu'dc, va tie'p tl,lc duy td ap II!C cmnh tri bAng du'C1ng 16i dan cM va on bOa. Tranh Mu on bOa bllng phu'dng thUc dan chu, khong b~o de)ng, khong phåi la khong hi~u nghi~m . BAng chUng tit nam 1975 cho de'n nay, CSVN da phåi thay d6i the o doi hOi cua quån chung trong nu'dc VI ap ll!c cua CDNVQGHN. D~ lam ch~m sI! doi hai tI! do dan chu cua ngu'C1i Vi~t, Mu mong ch~y t('>i vdi qu6c dan, hi~n CSVN dang xay dl!ng buc tu'C1ng lti'a d~ ngan ch~n m~ng lu'di thOng tin qu6c te' (Internet) va tuy~t d6i dm nh~p cång vao nu'dc cac sach bao cua ngu'C1i Vi~t d håi ngo~i . c6 giing n~y cua CSVN chI lam giåm Mt lan s6ng truy~n thOng chu khong lam tåt du'CJc tie'ng n6i tit håi ngo~i truy~n vao nu'dc.

Phåp Am Ph~t Bau 2005


C6 m(>t ye'u t6 tieh el;1'e la hi~n nay dn cM y. Dåu mu6n dåu khong, trong xu the' toan du h6a, Vi~t Nam dang dån dån Mi nh~p vao sinh h01;lt the' gidi. Trong bå't eu sinh h01;lt the' gidi nao, dh khong phåi la sinh h01;lt ehinh tti, rna ehI la sinh h01;lt kinh te', hay sinh h01;lt th~ thao, van h6a, nguyen tåe dån cM, blnh dAng giua ngu'C1i vdi ngu'C1i, giua t6 ehUe vdi t6 ehUe, giua mide nåy vdi mide khae, luon luon dU<;1e di! eao. Hi~n nay, Vi~t Nam dang mu6n gia nh~p T6 ehue M~u dieh The' gidi (WfO), thl eung phåi eåi t6 cd ehe' theo dUC1ng 16i dån cM. Xin hay ciing theo d6i lC1i phåt bi~u eua ong Mike Moore, el;1'U t6ng giam d6C wro, va la el;1'U thu tudng nude New Zealand trong eu9c phOng vå'n eua phåi vien dai BBC vi! vi~e Vi~t Nam xin gia nh~p WTO, dU<;1e phåt di ngay 12-4-2005: "The' eho nen khia qnh ehinh tri khong ånh huang gl nhii!u. Tuy nhien tå't eå m9i dii!u di!u lien quan tdi nhau. Ke't quå dam phån song phudng se phåi du<;1e Qu6e Mi eae nude tham gia thOng qua va lue do vå'n di! ehinh tti e6 th~ se du<;1e dl:it ra d~ can nhåe tuy ti'tng qu6e gia. Toi mu6n noi tbem rAng la kinh nghi~m eua toi eho thå'y thanh eong trong linh VI;1'e kinh te' co th~ dån tdi thay d6i trong xå Mi m(>t eaeh ldn hdn ngu'C1i ta tuang. Tm d1,l thl;1'e te' då xåy ra t1;li Nh~t Bån, t1;li Nam Han, t1;li Dai Loan. T1;li nhii'ng nude d6, dii!u kY di~u vi! kinh te' då khie'n eho eae linh VI;1'e nhan quyi!n, lao d(>ng ... du<;1e eåi thi~n. "

K~T LU~N T6m 11;li, do tham v~mg d(>e ton quyi!n h,te, dång CSVN luon luon kie'm eaeh tieu di~t tå't eå nhii'ng ai khong ehå'p nh~n cM ngma e(>ng sån, nen ngu'C1i Vi~t Qu6e gia phåi thuC1ng xuyen tranh Mu d~ t6n t1;li. Trong eu(>e tudng tranh Qu6e C(>ng, bie'n e6 nam 1975 tuang ehung da nh~n ehlm con thuyi!n Qu6e gia. Ngu'C1i Vi~t Qu6e gia hm vong ra nude ngoai båt dh tu con s6 khong (O), ngo1;li trU hlnh ånh gia dlnh yeu quy va t6 qu6e Vi~t Nam thieng lieng trong trai tim minh, då phåi ng~m dång nu6t eay d~ e6 gl1ng vU'dn len a håi ngo1;li, va då tung bude thanh eong a nhii'ng qu6e gia d~ eu. Hi~n nay, CDNVQGHN eang ngay eang dong due va phåt tri~n m1;lnh me, nhU'ng khong ke't h<;1p tbanh m(>t t6 ehUe th6ng nhå't eh~t ehe, rna 11;li theo nhii!u khuynh hudng ehinh tti khae nhau, VI do la dl:ie Hnh eua sinh h01;lt tl;1' do dån cM. Trong khi a trong nude, vdi "tii!n rung b1;le bi~n" tren toan qu6c, dång CSVN m(>t mlnh nåm quyi!n lånh d1;lo då't nude, då dua dån eMng Vi~t Nam de'n eh6 dudi mue ngheo d6i do LHQ quy dinh.

Dh Hoa Ky va eae nude tren the' gidi, theo emnh saeh rieng eua h9, VI quyi!n l<;1i rieng eua h9, då de'n Vi~t Nam dån tu, va ngay eå lien ke't d6ng minh vdi CSVN, ngu'C1i Vi~t Qu6e gia vån tl;1' mlnh tie'p t1,le tie'n bude tren con duong eua mlnh. Day la eon duong blnh thuong, blnh thuC1ng de'n d(> tårn thuC1ng, khong b1;lo di?ng, khong trie't ly eao xa, ehl doi hOi tl;1' do, dan cM, blnh dAng, da dång, da nguyen, la nhii'ng quyi!n can bån quy dinh

PhlIp Am Ph~t Dan 2005

trong Tuyen ngon Qu6e te' Nhån quyi!n LHQ (10-121948), va la con dUC1ng h<;1p vdi tl;1' nhien, h<;1p vdi long ngu'oi, VI ai sinh ra tren e6i dC1i nåy eung thieh tl;1' do, blnh dång, d(>e l~p. Cho de'n nay, ba mudi nam sau ehie'n tranh, co m(>t s6 ngu'C1i mu6n tha thu nhii'ng t(>i 16i CSVN då ph1;lm phåi, thl do la quyi!n rieng eua ngu'oi do. Chl xin di'tng bao gio quen nhii'ng eui?e tan sat dåm mau trong su6t lieh su eua dång nåy, nhå't la vao eae nam 1945, 1954, 1968, 1975, nhåm di'tng d~ eho 4eh su tai di~n. Cung dung quen rång CSVN khong bao gio ehå'p nh~n s6ng chung vdi ngu'oi khae ehinh kie'n, khae dång phåi, rna CSVN ehl ehl;1'e eho cd hQi d~ nu6t s6ng, d~ tieu di~t nhung ngu'C1i khong ehå'p nh~n e(>ng sån. Va eung xin di'tng quen dii!u nåy nua, hi~n nay trong nude CSVN vån con dan ap, giam dm båt bd nhfi'ng tu nhån ludng tam, nhii'ng nha emnh tti dan cM, nhii'ng tu Sl eae ton giao, nhii'ng nha van, nha håo trong tinh tMn bå't b;:to d9ng, ehl dua ra nhung y kie'n yeu du thl;1'e hi~n tl;1' do dan cM eho dan eMng, ehu khong phåi eho rieng h9. Do nhii'ng kinh nghi~m do, nguC1i Vi~t Qu6e gia du khong nuoi du'Ong Mn thU, nhU'ng dli't khoat khong hoa giåi bOa h<;1p vdi nguC1i e(>ng sån, vdi dång CSVN. Con dUC1ng duy nhå't ngu'oi Vi~t Qu6e gia tie'n tdi la tie'p t1,le tranh då'u d~ giåi th~ ehe' di? e(>ng sån trong nude. Mi?t e6 may eai tti 16i tMi eh phåi g1;lt bo VI quy~n l<;1i ehung eua dån ti?e. CM ngma Mae-Le då tra tbanh d6 phe' li(!u ngay t1;li Lien bang Nga, nen eau khffu hi(!u ehie'n lu<;1e eua CSVN la "Chu ngrua Mae-Le bach ehie'n bach thång" nay khong con gia tti, do do CSVN mdi bay ra eai g9i Ja "tu tuang H6 Chi Minh", d~ lam n~n tång eho h(! tu tuang eua ehe' d(>, nhU'ng ehiie ehån s6 ph~n "tu tuang H6 Chi Minh", ehå't thåi eua phe' li~u Mae-Le, se di theo vdi s6 pMn da cM ngma Mae-Le a Lien xo, nhu ude v9ng trong di ehUe eua ong H6 trude khi qua doi, mu6n di "gl:iP e1,l Cae Mae, e1,l Lenin, va eae vi dan anh khae, ... " (nguyen van eua ong H6). Ba muoi nam trUde, khi CSVN dl:it n~n th6ng tti di?e tai tren toan qu6c, va nhung ngu'C1i Vi~t lU'u vong ngo ngae dl:it chån Mn xu ngu'C1i, thl khong ai ngo co dU<;1e ngay hom nay, a trong eung nhu ngoai nuoe. Nhung thay d6i a trong nude do di sån van h6a dan tge ndi nguC1i Qu6e gia mi~n Nam tae d(>ng, eung voi sl;1' tie'p tay eua CDNVQGHN. Nhii'ng thanh eong a ngoai nude do ehinh trai tim va kh6i 6e eua CDNVQGHN då tl;1' mlnh day eong gåy dl;1'ng nen. Do d6, ba mudi nam sau bie'n e6 1975, ngay nay nhln tdi tudng lai, nguC1i Vi(!t co quyi!n tin tuang rhg r6i dåy Mt nude eMng ta se tra 11;li tl;1' do, dån cM, da van h6a, da dång da nguyen rna ngu'C1i Vi~t luon luon md ude. Hy v<;mg ngay do se khong con bao xa!

Trån Gia Ph\lIlg

95


anh hung vo danh MQt nen ht.t<1ng tt.tdng ni~m vi anh himg vo danh trong l.j.ch så. Xin cåm on mQt ngttOi b(!.ll då M l~ eau chuy~n thl1<1ng tam nhlJllg håo hUng nay cUa ngttOi dån ba Vi~t Nam, Vf! mQt vi Trung sl cUa quån llfC VNCH. Ba då sat canh vm. ch6ng d~ chie'n da'u chang l~ cuQc tan cong xfun lt.tf!c kh6C li~t ctla CSVN ~ mQt eim ca å Pht.tcrc Tuy. Va chinh ba cfing la ngtJO:i pM la Cd Vång len thi th~ ctla cMng, sau khi vi anh himg då tu~n tie't VI khong chiu theo l~nh d~u hang ngay 30/4/1975. Trong giai do(!.ll l.j.ch så nay, chilc chån dåy chlla mQt trtJdng hf!p trong nhi~u trtJdng hf!p tt.tong ti! rna chUng ta khong bie't he't vi khong c6 ngt.tOi M l~. Mong rång bai thcr nho be nay la mQt bOng Mng, la nhftng lOi ton vinh cUa tac gia gåi Mn ngt.tOi phl,l nil Vi~t Nam can dåm kha kfnh hi~n d vimg dat nao d6 tren qua di~ c~u. Hai tay nang månh khan tang Tram nam thOi vlnh bi~t Chitng til' day! Yl dau de'n mtoc non nity L~nh kia sao l~i tr6i tay anh hUng? Truoc hon buc til' non s6ng Thien thu dau le th~n ciing co cay!? Mit mii b6n pilla troi may Tie'ng gåm d~i båc, tie'ng city xe tang PMt giay oan nghi~t båt bAng Gi~n cdn h6ng thuy cu6n phang sdn hit Am thåm, Chang bO l~i ta ... Giua tram ngitn n6i x6t xa ngh~n ngito! Ky diti, co ru tren cao Ngo ngitng nghe l~nh chie'n hito bO kh6ng Bau thu'dng, nhin l~i xac cMng Chitng di thea mtoc, em kh6ng trach Chitng! Xe manh ao, quån khan tang Len dåu con tre, hai hang l~ rdi Xa nhau! ... Vinh bi~t nhau r6i ... Mit kh6ng n6i du'<Jc m<)t loi til' ly! Måt thiln chång khep litn mi M<)t dong mau do, tu chi l~nh dh Om ch6ng, than nga vito than Tu b~ phåo gi~c xa gån åm vang Hai tay nang la co vitng PhU len cho åm long Chang, long ta! Ten Chitng dii chAng sil' hoa Nhu'ng Mn Chitng da nh~ p hoa DIll s6ng. VO DANH V ~N THUd ANH HUNG!!! Ng6 Minh HAng

håy ndm tay nhau gia vang

ca vang

Hay nåm tay nhau giu viIng co M~c ngu'oi d6i d~ ch~y nhi nh6 Co ta phåt pbdi bay trong gi6 Cillnh nghIa ngitn nam se chAng mo. Hay nåm tay nhau d~ slit son Dii cho bi~n qn mli kia mon Kh6ng cong lu'ng di~n tro nhd nhop Thi xa gl dau cM måt con. Hay nåm tay nhau cM nån long ch chi nhU'ng ke tl;l'a citnh cong ch gl nhU'ng tårn than tårn gUi CMng se tr6i di o cu6i giong. Ta giu co ta phåt phoi bay Ba mu'di nam da ... vån con day Ba mu'di nam nua dii dau bi Que m~ co ta phåt c6 ngit y. Trlln Ngån Tieu

håy md clta ng\Jc Tii trong, anh k~ chuy~n ngu'oi Che't nAm, chu<)t khoet: måt roi xac than ... S6ng doi tii, d6i bao lh Che't thu'dng dau the', ngu'oi trån c6 no? Tii ngoiti, em kh6 v6 bO K~ anh nghe chuy~n xac-xd cua doi· Tii nhan an.. . chu<)t, bu6n loi Thuy~n nhån che't thåm anh thoi bu6n kh6ng? M<)t khi trang sil' nhu<)m "h6ng" Anh di! Kh6 cå tii trong, tii ngoiti Bu6n rieng cån phåi nhåc hoiti Thii chung n~c mo, ta doi tl;l' do! YNga

30 nåm då qua - nav tuang nitm - xin khan nguytn: - cho ccc chien si då hy sinh ngoai mQt trOn, trong tu tQi .... tat ca dOng bao då phai vui thåy trong bifn ca - df chung ta va con chau mai sau duc;1C dOn chu, hl do, hc;mh phuc .... 96

PMp Åm Ph~t Ban 2005


LOi Toa So~n: D~ huong Ung cao trao tranh Mu Tl! Do, Dan CM cho da't nudc Vi~t Nam sau 30 nam s6ng dudi che' d9 d9C tai d9C dang - C9ng san - m9t che' d9 ma cac nudc d~u nåo, khai sinh d~n d~n lo~i hå VI khong con tmch hcJp vdi da tie'n bOa cua con ngU'oi trong thien nien kY mdi. The' nhU'ng då 30 nam k~ tiY ngay da't nudc Vi~t Nam hoan toan b~ cai ~ theo cM thuye't ngo~i lai nay, ngU'oi dan vån s6ng trong ciIng cl!c, Mt nudc rdi vao m9t tlnh tr~ng ma't di cac gia ~ d~o duc truy~n th6ng - m9t gia ~ ra't dn thie't M Mt nuoc phåt tri~n dem l~i tMt sl! Tl! Do, Dan CM a'm no, h~nh phUc cho ngU'oi dan ..... . Phåp Am xin ducJc dang l~i m9t s6 bai da Hf. Tmch Quang D9, Vi~n Truong Vi~n Hoa D~o Giao H9i PMt Giao Vi~t Nam Th6ng Nha't Vi~t Nam lien quan de'n va'n d~ d~ d9C gia tuong låm. PhåpÅm GlAO H(n PH~T GlAO VIET NAM THONG NHAT VIENH6AD~o

Thanh Minh Thi~n vi~n, 90 Tr~n Huy Li~u, Phuong 15, Qu~n PhU Nhu~n, TP. H6 Cm Minh PMt 4ch 2544

S6:02NHDNT

...

A

A ?

A

LOI KEU GOl . CHO DAN CHU VIET . NAM ?

.,

"

A

.,

eVA GIAO HOI PH~T GIAO

A.

VI~T

,,"

'"

NAM THONG NHAT nhan chudn bi ky ni~m Qu6c t6 Hung Vudng lån thd 4880 va nam The' gim don chao thit~n nien ky thd III

D~o Ph~t ra doi d~ CUu kh6 cho muon loai. Day la buoc tie'n VI d~i trong tu tuong cling nhu trong hanh d9ng t~i xå h9i An D9 noi rieng, va cho loai ngU'oi n6i chung, cach day 2544 nam. Giai pbOng con ngU'oi khoi vo minh, khoi sl! scJ hai va no l~ thån linh hay cac lu6ng y thuc M cu6ng tin, giai ph6ng con ngU'oi khoi sl! ha khåc va ba't cong cua

m9i h~ th6ng xå Mi. Vao thoi Duc Ph~t t~i the', giao ly d~o PMt danh d6 m9i h9C phåi thån quy~n, m9i chu nghIa hu vo, duy v~t, hoai nghi, d~nh m~nh, dua CON NGUOI vao v~ the' trung tam giua troi da't d~ giii thoat tl! thån va giai ph6ng tha nhan. Khong M c6 nhifng ye'u t6 phi xå Mi trong giao ly d~o Ph~t, VI the' ngU'oi PMt tu luon ton tr9ng va dudng dh bao v~ con ngU'oi, ch6ng l~i nhifng ba't cong hay ba't blnh dång xå h9i, v6n la nguyen nhan cha d~p quy~n s6ng cua ludng dan, ngan can h~nh nguy~n tu h9C d~ tie'n thu, ngan can sl! thl!c hanh TiY, Bi, Tri, Ll!C, theo cm nguy~n B6 tat CUu doi, ngan can sl! hi~n thl!c Giac Ng9.

TiY nguyen tllc chI d~o CUu kh6 a'y, D~o Ph~t Vi~t Nam phåt tri~n them nhi~u nhan t6 tich cl!c trong CU9C da'n than bao v~ nhan dan va Mt nuoc. L~ch su Ph~t giao Vi~t, I6ng trong ijch su dan t9c tren hai nghln nam qua, då bao lh minh chUng rhg HO DAN, HO QUOC va HO PH AP bOa quy~n trong nhau lam kim chI nam cho ne'p s6ng va hanh d9ng cua nguoi Ph~t tu Vi~t Nam. M9t trong nhifng b9 kinh cua PMt giao do v~ Cao tang Vi~t Nam Khudng Tang H9i phien d~ch ra't som, la L~ dq t~p kinh, xua't hi~n vao the' kY Il Tåy ijch; c6 nhifng cau vie't th~ hi~n tinh th~n nay: «Bli tat tM{y dan Tæu ca, do v(iy g{lt l? xong vao ndi chinh tri ha khtlc di cdu dan khOi. nf!n !d.m tham~. Dol vdi nhifng cmnh quy~n ha khllc, ap buc dan, thl ~ dq t~p kinh canh bao: «Loiii lang sOi khOng thi nu8i, ngu'iJi ac khOng thi lam vua». Mau Tu, tac gia sach Ly horlc lu~n, hoan thanh t~i Giao Chau cu6i the' kY Il Tåy ijch, d~ cao d~o PMt Vi~t, ch6ng l~i cac lu6ng van hoa no ~ch cua phudng Båc, då khång d~nh: «Bån cMi d{lO Ph(it la lJ nha co thi dem ma thil cha mf!, giup nzlfJc co thi dem mil gitio h6a dan, song mQt minh co thi dem mil tri tMn». Nh~n

thUc tren day v6n la tu tuong chI d~o cac CU9C khang chie'n ch6ng ngo~i xam, ch6ng cac lu6ng y thuc M ngo~i lai, d~ bao v~ cM quy~n va van bOa dan t9c, bao v~ tl! do, no a'm va h~nh PhUC cho nhan dan, ma su sach con ghi danh Hai Ba TrU'ng (nam 40 TL.); 9 cU9C khang chie'n cua Khu Lien, Chu D~t, LUdng Long, Kh6ng Chi va TfI:l Thien tuong quan (su6t the' kY Il TL.); anh em ba Tri~u T~ Trinh (nam 248 TL.); Ly Nam De' dt!Dg len nhii nudc d9C l~p V~n Xuan (nam 544 TL.), v.v ... t~o ti~n d~ cho sl! kie'n l~p huy hoang da qu6c gia Vi~t Nam qua cac tri~u d~i Dinh, Le, Ly, Tr~n, ... The' rna ngay nay, trong khi cac nuoc trong the' gioi ra cong phåt tri~n ngay ciing cuong th!nh, tl! do, dan chU, thl nudc ta ngay cang b~i li~t, nghi:o kh6n, nhan dan bi bUc bach, cha d~p. ThOng Di~p Xuan Di L~c nam nay ctla D~i låo Hoa thucJng Tmch Huy~n Quang, XU ly Thuong V\l Vi~n Tang th6ng, då t6ng ke't ngån g<,>n hi~n tr~ng nay trong m9t

Phåp

Am Ph~t 9an 2005

97


cau: «Tråi qua 35 Dam cbiSn traDb, r6i 25 Dåm khong c6 nhan quy~n va tl! do ton giao»! ThS la dli 60 Dam tang thltdng, u am, be' tåc khong 16i ra. Thåm h<,>a riy cu keo dai, nuoi du'Ong boi ba sl! tr~ng: 1.

M9t chinh quy~n tl! t.h!, brit chrip y kiSn cua ngnoi khac, dua tdi xu thS d9C dång chuyen quy~n;

2.

M9t chinh quy~n ly khai dan, brit chrip nhung dbi håi thiSt tha cho nhån quy~n va dan quy~n, dua Wi chS d9 d9c tai ac li~t;

3.

M9t chinh quy~n l~ thui,'>c nltde ngoai, tit y thuc h~ Mn cd criu t6 chuc bi,'> may nha nltdc, lam dåo 19n xli Mi va nhan van Vi~t, ma h~u quå dfty dan vao trong ach no l~ tinh thån va v~t chrit, lam suy thoai d~o duc va suy li~t qu6c gia.

Giao H()i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhåt kS thita truy~n th6ng giao ly va phudng phåp hanh di,'>ng cua d~o Ph~t Vi~t Nam, m9t truy~n th6ng tråi dai qua hdn hai mudi thS ky d1!Dg nudc va giu nudc, khong th~ t\1 thU bang quan trudc thoi cui,'>c nbiSu nhudng, khung hoång tr~m tr<,>ng, nhan dan l~m than, mrit tl! do, mrit quy~n lam nguoi. Nen tam thanh dt loi keu g<,>i chu vi thUc giå, d6ng Mo cac gidi, khong phån bi~t chinh kiSn hay ton giao, cac dp Giao hi,'>i va nam nu Clt Sl Ph~t tu v~n d\1ng m<,>i khå nang hi~n c6 cua mlnh - kSt doan l~i - M thay d6i hi~n tr~ng t6i tam va nguy kich cua drit nudc. Giao H()i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhåt nh~n dinh ding: er B~ d6i

tri xu thS di,'>c dång va chuyen

quy~n, dn hlnh thanh mi,'>t lien minh dan ti,'>c bao g6m m<,>i khuynh hudng

chinh tq va ton giao lam n~n tång cho mi,'>t chinh quy~n dan chU da nguyen. C\1 th~ la bO di~u 4 tren HiSn Phåp hh xac dinh vi tri t6i thu~ng cua van bOa va tu tuong Vi~t khoi phåt tit thoi d~i cac Vua Hiing, d6ng luc t~o cd so cho sl! hlnh thanh va ra doi cua lien minh dan ti,'>c nay; er B~ Mi tq chS d9 di,'>c tai toan tq, dn thl!C thi toan vyn nhfi'ng cong udc qu6c tS lien h~ Mn nMn quy~n , dSn cac

quy~n dan sl! va chinh tri, rna Vi~t Nam dli kY kSt, tham gia. C\1 th~ la ban hanh tl! do l~p h9i khong thong qua M~t tr~n T6 qu6c, mi,'>t cong C\1 tay sai cua dång Ci,'>ng sån; tl! do ngon lu~n khong thOng qua ly lu~n hay tu duy toan th6ng Mac - Le ; tl! do bao chi do tu nhan di~u hanh va d9C l~p vdi dång C9ng sån; tl! do nghi~p doan d~ båo v~ quy~n l<;1i nguoi lao d9ng. Cac tl! do can bån nay la n~n tång båo dåm cho sl! phåt bi ~u cac ngu'Ong v<,>ng va quy~n s6ng da

nhan dan; er B~ d6i tq xu hudng v<,>ng ngo~i, tit y thuc h~ Mn cac cd du t6 chuc xli hi,'>i , dn phåt huy n~n van minh truy~n th6ng Vi~t Nam, mi,'>t n~n van minh biSt tiSp thu va dung h6a tinh hoa cua cac lu6ng van h6a nhan lo~i .

Tit ba nh~n dinh va ba phudng phåp Mi tri tren day, Giao H()i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhåt mong du, v~n di,'>ng, va h~u thuftn cho brit cu ca nhan, doan th~ nao thl!c hi~n du<;1c sach lu<;1C 8 di~m CUu nguy Mt nudc sau day : 1.

Xay d1!Dg m9t xli hi,'>i khoan dung, an l~c, da nguyen, blnh dång, khong chu chiSn gay thU, di~u hanh bång th~ chS dan chU da dång;

2.

X6a bO m<,>i cd chS phån dan cM nhu ly lich, h9 khftu, cong an khu Vl!C. Bh l~i mi,'>t Qu6c hi,'>i thl!C sl! d~i di~n qu6c dan, dttdi quy~n giam sat cua Lien Hi~p Qu6c, vdi sl! tl! do bh cu cua toan dan, va tham gia ung cu cua m<,>i ca nhan, dång phåi thui,'>c m<,>i khuynh hudng ngoai dång Ci,'>ng sån. ThiSt l~p mi,'>t Nha nudc tam quy~n phan l~p, mi,'>t NM nudc phåp quy~n theo tinh thån bån Tuyen ngon Qu6c tS Nhån quy~n va Cong udc Qu6c tS v~ cac Quy~n Dan sl! va Chinh tri;

3.

B6ng cua vlnh viSn cac Tr~i t~p trung cåi t~o. Trå tl! do cho trit cå tii nhan chinh tri va tii nhan vlludng thuc, bi giam giu t~i mi~n Båc sau Hi~p dinh Geneve nam 1954, t~i mi~n Nam sau nam 1975. Thlnh moi cac nhån tai, chuyen vien trong s6 tii nhan nay tham gia kiSn qu6c. B6ng luc tWnh moi gidi chuyen gia ky thu~t, tri tht1'c, h<,>c giå, m<,>i ca nhån, doan th~ o håi ngo~i, vu<;1t bi~n ra di sau nam 1975, dem cac kinh ngbi~m va h<,>c thu~t thu tMp o cac nudc tien tiSn v~ xay d1!Dg que hudng. Huy bO cac d~o lu~t hay nghi dinh c6 tinh khung b6 tren IInh vl!c ton giao va quån chS hanh chinh;

4.

Båo dåm quy~n tu hfi'u; båo dåm quy~n tl! do kinh doanh; båo dåm quy~n tl! do ngbi~p doan. Ban hanh chinh sach khftn trltdng giup do cong nghi~p bOa canh tac va nang cao doi s6ng nong dan, la ti~m ll!c da d~i kh6i dan ti,'>c. Chrim dm n~n kinh tS thi trltong theo dinh hudng Xli Mi chU nghIa . VI «n~n kinh tS thi trttong the o dinh hudng xli hi,'>i chU nghIa» dli 16i thoi va brit ll!c hlnh thanh mi,'>t giåi phåp cho nhan sinh sau 74 nam thi nghi~m cua NM nudc Lien bang XO ViSt, mi,'>t nha nudc thU dich vdi quång d~i nhån dan nen dli bi x6a bO dh tMp nien 90. Xay dl!ng n~n kinh tS thi trttong phii h<;1p vdi xli h9i Vi~t Nam va phåt huy theo duong hudng cua n~n kinh tS

98

Phap

Am Ph~( Dån 2005


tri thuc va kinh te' sinh thai. Lien h~ voi cong CU9C toan-ch-h6a thea xu the' van minh ctla nhan lo~i d~ pMt tri~n ky thu~t, båo v~ hba blnh va an ninh the' gioi, ch6ng l~i cac tMch thUc nghiem tr<;mg ctla khuynh hu(1ng toan-du-h6a no l~ do gioi tai phi~t lien 11,lc d!a cM suy. T~n h,tc x6a bO he> ngan cach giau ngheo dang tha h6a con ngU'C1i va phån li~t xa Mi nuoc ta; 5.

Båo v~ toan v~n lanh th6 qu6c gia. Tach Ila cmnh tri khoi quan d9i va cac cd quan cong an, m~t Vl,l . Giåi gioi binh Sl xu6ng muc qu6c phbng blnh thuC1ng thea tieu chuå'n cac qu6c gia O th(1i blnh, M chia sot ngan quy qu6c phang thai qua cho ngan quy giao d1,lc va ngan quy y te' qu6c dan. v~ giao d1,lc, cå'p t6c dao t~o nhan tai va chuyen gia ph1,lc httng xu sO, dao luy~n m9t tM' M tre chuy~n ti€p dang bi mai m9t, VI the' h~ lanh d~o gia thl mi~t mai cM chie'n, gay tM theo cM trU'dng v<;mg ng9ai dåu-tranh- giai-cå'p lam phan h6a va te li~t c9ng d6ng dan t9c, the' h~ dang len thl bi cu6n hUt theo chtl ngma kim ti~n VI sinh ke' buc bach. V~ y te', giåi quye't u'u tien n~n thie'u nhi suy dinh dttang va bi~n pMp phbng b~nh O nong thon;

6.

Bai trU van h6a ngo~i lai d6i tfl,ly ho~c cac y thuc h~ phi dan t9c lam xao tr9n finh ngrua va d~o ly Vi~t Nam. PMt huy n~n van h6a truy~n th6ng Vi~t trong tinh tMn khai ph6ng, sang t~o va dung h6a voi m9i n~n van minh nhån lo~i. B~ caD ba gia tri tinh thån Nhan, Tri, Dling ctla t6 tien. ThI,l'C hi~n cong biing xa Mi, nam nu blnh quyC;n, blnh ding ton giao, ton tr9ng quyC;n tl,l' tri va dlj.c tM van h6a ctla cac dan t9c it ngttoi cu ng1,l tren lanh th6 nuoe ta. Båo v~ quy~n l<;1i ngo~i ki~u sinh s6ng lam an O Vi~t Nam thea lu~t dinh va tinh than h6 tudng qu6c te'. Båo dåm quyC;n l<;li va nhån phå'm ctla ngttoi Vi~t s6ng håi ngo~i;

o

7.

Ton tr9ng lanh th6 cac nuoc lang giC;ng. CM trttdng hba thån, d6i tho~i va c9ng tac blnh ding v(1i cac nuoc lan bang tren m9i IInh Vl,l'c kinh te', van h6a, ton giao, xa h9i. Chung suc båo v~ hba blnh, an ninh va thinh W<;lng t~i cac qu6c gia Bong Nam A. Chung suc voi cac qu6c gia trong viing pMt huy tinh nhan van Bong phudng, nhu m9t B~o trang, hh ngan ch~n cac Thi trttong bie'n ngttoi lao d9ng thanh no cong, hang h6a;

8.

Th~ hi~n tinh thån hba hie'u truyC;n th6ng va sach IU<;lC tam cong trong cmnh sach ngo~i giao voi m9i qu6c gia

tren the' gioi, d~ t~o the' d6i tho~i, c9ng tac, tudng tr<;l, doi ben dIng c6 l<;li nhttng khong danh mft qu6c th~ va cM quyC;n qu6c gia. Biing phudng lu<;lc nay, t~o cd Mi va diC;u ki~n dåy nhanh cong CU9C pMt tri~n kinh te', phiit tri~n cong nghi~p song song voi thang tie'n xa Mi, Mu kip buoc theo xu the' van minh, tien tie'n, cuong thinh t~i cac qu6c gia dan cM, giau m~nh trong the' gioi VaD dau the' kY XXI. B~ t~o diC;u ki~n va cd sO cho ba nh~n dinh, ba phudng pMp Mi day bie'n thanh thl,l'c t~i,

tri,

va sach IU<;lC tam di~m CUu nguy dan t9c tren

Giao H~i Ph{it Giao Vi~t Nam Th6ng Nha't xin keu g9i chu vi thuc giå, d6ng bao cac gioi, khong phån bi~t cmnh kie'n hay ton giao, dlj.c bi~t ehu Ton giao phåm, cac cå'p Giao h9i trong va ngoai nuoc, quy nam nu Cu Sl PMt tu, hay ke't lien voi Giao h9i trong n6 II,l'C Mi tho~i va bie'n tam tu thanh hånh d9ng d~ cho dem dai kh6 ach Vi~t Nam chfm dilt, r~ng dong etla kY nguyen moi chie'u sang tren dåi dft hlnh cM S nay . Giao H~i Ph{it Giao Vi~t Nam Th6ng Nha't cling thie't tha keu g9i nhan dan yeu chu9ng cong ly, dan cM tren dia cau, cac Chinh pM, cac Trung tam quyC;n ll,l'c qu6c te', cac t6 chuc Nhan quy~n, Dan chtl, cac t6 chuc Cong doan khAp nam chåu h6 tr<;l va Mu thuån cho ke' ho~ch Dan eM h6a tren day som hi~n thl,l'c t~i Vi~t Nam. Thira l~nh H9i d6ng Lttang Vi~n Giao H9i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhft, nay tuyen cao. PMt 4ch 2544 Thanh Minh ThiC;n vi~n, Sai Gan ngay 21 thang 2 nam 2001 Vi~n

trttOng

Vi~n

H6a B~o,

(ky len va d6ng dli'u)

Sa m6n THicH QUÅNG

DO

Giao HQi Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhåt xin keu gQi chu vi thuc gia, ddng bao cac gicti, khong phan bi~t chfnh kie'n hay ton ghio, d~c bi~t chu Ton giao phåm, cac ca'p Giao hQi trong va ngoai nu.tc, quy nam m1 Cu si Ph~t tO', hay klt lien vcti Giao hQi trong n6 hfc hQi tho~i va bie'n tårn tu thanh hanh dQng d€ cho dem dai kh6 ach Vi~t Nam chåm dti't, r~ng dong cua ky nguyen mcti chie'u sang tren dai dåt hinh chu S nay.

Phlip

Am Ph~t Dan 2005

99


GIAO He)} PH~T GIAO VIeT NAM THONG NHAT VIeN HOA D.:\O

Thanh Minh Thi~n vi~n, 90 Trån Huy Li~u, Phuong IS, Qu~n PM Nhu~n, T.P. H6 Chi Minh Ph~t

sa' 01JVHD1VT

ljch 2548

THU CHUC XUAN Kinh gIli qui vj Nhcm si, TrE thltc, Van Ngh~ si, va D6ng bilo trong va ngoai mtdc Thua qui

Li~t

vi,

Duc D~ tu Tang ThO'ng Thich Huy~n Quang vita gili Thong Di~p Xuan At D~u, dudng ijch 2005, cMc mirng Chu Ton Hoa thU<;1ng, ThU<;1ng t<.>a, D~i Duc Tang Ni, va toan th~ Ph~t tu cac gidi trong va ngoai nudc. Phån toi nhan dip Xuan v~, thay m~t Vi~n Hoa D~o, Giao H('>i Ph~t Giao Vi~t Nam ThO'ng Nhå't, xin kinh loi Chuc Xuan va Mirng Tu6i qui Li~t vi. Må'y ch1,lc nam nay, toi va hang giao ph~m Giao H('>i lam cånh til day, r6i quån che' khåc khe, nen dii khong con hoan dnh thu~n duyen, thu thåi va t1,l' do nbu trudc nam 1975, d~ thu~n hoa trong truy~n thO'ng thiim hOi chuc Xuan cbu li~t vi Nban SI, Tri thUc, Van Ngh~ SI cilng D6ng bao trong va ngoai nudc. ch chuc qui Li~t vi cung båo quye'n m('>t nam moi an lanh, thanb cong nhu y nguy~n. Kem theo loi ChUc Xuan, chUng toi mong dU<;1C noi len doi lOi u'U tu tam huye't v~ ti~n d6 que hudng Vi~t. Ngu'oi ta thuong noi: då't co tuån, dan co v~n. V~n nuoc tuån hoan di r6i l~i l~i. S1,l' tuån hoan nhu the' xac dinh m<.>i s1,l' tren the' gioi d~u chuy~n bie'n, thay d6i khong ngitng, chång co gl t6n t~i vInh vi~n . D~o PMt cMng toi g<.>i le å'y la vo thuong. Nho vo thuong, rna con nguoi co th~ tham d1,l', nbu tac nban, d~ chuy~n hoa nghjch cånh: h~nh phUc co th~ tai t~o, t1,l' do co th~ thie't l~p, no l~ co th~ chå'm d6t. Cho nen ke SI phu theo thoi rna th6ng bie'n. Lich su nuoc ta tråi dai nhi~u nghln nam cho thå'y SI phu la gioi hi~u thoi Vl,l, nho hi~u thoi Vl,l rna ra tay chuy~n bOa thoi d~i lam cho que hudng thoat cdn luan hi~m, sinh dan du<;1c an l~c . Sau cu('>c chie'n Mu gianh d('>c l~p dan't('>c, cac the' quy~n dii thU nghi~m nhU'ng phudng thUc xii Mi khac nhau. Nhu'ng quång d~i nban dan chua no å'm, h~nh pMc. So voi cac nuoc lang gi~ng trong khu Vl,l'c, thl nuoc Vi~t ngay cang t1,lt h~u. Lam sao day? Chung toi nghI ding, xua cfing nhu nay, då't nuoc phåi c~y nho gidi Sl phu dåm dudng trach nhi~m. Båy mudi nam thu nghi~m y thuc b~ Mac-Le khong dem l~i cho nhan sinh t1,l' do va no å'm. Nen dh th~p kY 90, Lien XO va toan b('> phe Xii h('>i cM nghIa d Dong Au S1,lp d6, cha-m d6t chie'n tranh l~nh pban doi the' gioi.

Nay ta nen lam gl? Xu the' dia du ngay nay, khåp nam cbau n6i len y 11,l'c h<;1p tac, chia se, dO'i tho~i, qua phong trao Toan du hoa Kinh te' va Toan du bOa Dan cM . ChUng toi suy nghI tit bån than qua hang ch1,lc nam 1u'U day, tu ngl,lc va quån che', thl thå'y khong con con duong nao khac ngoai con duong dan cM da nguyen d~ tai thie't Mt nuoc. Le giån cl! la nhi~u y kie'n vån hdn m('>t y ni~m d('>c ton, nhi~u thanh phån chinh kie'n, ton giao, xii h('>i, d6ng tam hi~p 11,l'c xay dl:l'Dg que hUdng, vån hdn m('>t dång pbai d('>c quy~n bao cå'p quån ly. NMn thUc tren day muO'n thanh hi~n th1,l'c, doi hOi s1,l' len tie'ng va tham gia clia qui v! nhan sI,tri thuc, van ngh~ Sl cung d6ng bao cho tie'n trlnb dan cM bOa då't nuoc trong nam At D~u nay . Dh nam 2001, chUng toi dii co dip d~ xuå't Loi Keu G<.>i cho Dan CM Vi~t Nam qua m('>t chudng trlnh 8 di~m. VI Loi Keu G<.>i nay chUng toi bi quån che' hanh chinh hai nam. Hy v<.>ng rhg, tlnh hlnh khach quan nam nay, qui V! se co nhi~u thu~n duyen, may mån hdn, khi cå't tie'ng keu g<.>i va ho~t d('>ng cho tie'n trlnh dan cM bOa Vi~t Nam. Nen khong con chån cho du<;1c nua. Giao H('>i PMt Giao Vi~t Nam ThO'ng Nhå't va trong cudng vi Tang Sl, chUng toi khong lam chinh tr!, khong tham gia chinh tr!o Nhu'ng chUng toi phåi co thai d('> chinh tr!o Thai d('> nay th~ hi~n giao ly n~n tång clia d~o PMt, la CUu cMng sinh ra khoi m<.>i n~n ach, kh6 dau d~ t~o di~u ki~n giac ng('>. Hån nhien tbai d('> å'y tuy thu('>c cac chinh sach clia Nha nudc co ph1,lc Vl,l quång d~i quån chUng nhan dan hay khong. Trong kinh sach PMt giao, Duc PMt khong lam chinh tri, nhu'ng Ngai khong ngirng cO' vå'n, khuye'n thlnh cac v! vua phåi co chinh sach dung dån d~ ph1,lc Vl,l quån chUng. Ngai cfing co nhU'ng loi khuyen båo thich dang cho quån cMng PMt tu v~ cung cach lam an kinh te' sao cho thu d~t l<;1i nhu~n, gay cd sd v~t chå't lam ti~n d~ cho s1,l' pbat tri~n doi sO'ng tam linh.

100

PMp Am Ph~t Dan 2005


d mtoc ta, cac qu6c su' PMt giao du'oi cac tri~u Binh, Le, Ly, Tr~n, Le da hanh hOl;lt theo gu'dng Buc PMt. G~p luc bie'n, cac thi~n su' ciing tham gia ch6ng ngol;li xam. Bu6i xong gi~c, cac Ngai ll;li tro v~ ndi thi~n vi~n lo vi~c an tam va giaobOa. Gh ba nghln nam trUoc, Giao H9i PMt Giao du'e;!c Buc Ph~t tbie't l~p tren tu chUng, bao g6m hai chUng nam nu xua't gia g<,>i la ty kheo va ty kheo ni, va hai chUng tl;li gia nam nu Cu' Sl Ph~t tu. Hai chUng nam nu Tang Sl khong tham gia chinh tri. Nhung hai chUng nam nu Cu' Sl s6ng giua xa Mi co toan quy~n tham gia va dong gop tren m<,>i IInh Vl,l'c cua d<1i s6ng nhu' kinh te', van bOa, xa Mi, khoa h<,>c, ky thu~t, chinh tri, v.v .. . Tuy khong lam chinh tri, nhung Giao H9i ung M m<,>i n6 l~c chinh tri nhåm bao v~ da't nu'oc, bao v~ truy~n th6ng van minh noi gi6ng, au lo cho m6i con ngu'<1i du'<;1c s6ng d<1i no a'm, t~ do, du'<;1C hu'ong tr<,>n cac quy~n gbi trong Cong u'oc QU6c te' v~ Cac quy~n Dan s~ va Chinh tri rna Vi~t Nam tham gia kY ke't tl;li LHQ tit nam 1982. Va cling voi s~ Mu thuån tinh tMn cua Giao Hi)i, bang nam nu Cu' Sl Ph~t tu tl;li gia co th€ ~c tie'p dong gop vao cong cui)c chung voi tinh tMn l<;1i tha blnh dång. Trong cui)c tra l<1i phOng va'n Bai nu'oc ngoai g~n day, toi co ngo l<1i d~ nghj Nha nu'oc Vi~t Nam khong nen se;! bai. Chl s<;1 mlnh khong co chinh ngma, khong th~t s~ co tam huye't voi dan ti)c thoi. CM s<;1 gi ma't quy~n. Bil'ng se;! co t~ do, dan cM la mlnh ma't quy~n. Khong dau. Ngu'<1i dan My gi<1 tinh tu'<1ng låm. Ai co cong, ai th~t s~ VI dan, VI nu'oc, ngu'<1i ta bie't. Hay xem gu'dng cac Bang ci)ng san (j cac nu'oc Bong Au cli My gi<1 d~u cha'p nh~n da dang. The' rna (j Ba Lan, Ti~p Khelc, v.v ... dan chUng vån co ngu'<1i bO pbie'u cho dang Ci)ng san, thl co ma't gl dau. Mien la m<,>i dang phåi khac ciing du'e;!c quy~n tham d~ d€ cho dan co cd so so sanh, l~a ch<,>n, cac dang phai co cd so tranh dua ph~c ~ t6 qu6c. BU'ng s<;1 nbi~u dang 10l;ln quy~n . Chl s<;1 dan tri bj klm barn trong cM ngma ngu dan thoi. Ma da ngu dan, thl mi)t dang cling sinh 101;ln. B6i canh nu'oc ta ngay nay, theo toi, khong dn co vai ch~c dang moi thie't l~p du'<;1c dan cM. Chl dn m9t dang ta khuynh, mi)t dang hii'u khuynh, mi)t dang trung bOa dl;li di~n cho cac dong suy nghI chinh hm. Tuy nbien vi~c nay con tliy thui)c y nguy~n cua nbi~u ngu'<1i . Nhung trai ll;li, phai co nbi~u xa Mi cong dan t~ do xua't bi~n voi m<,>i quy~n con ngu'<1i cd ban, åt vi~c nu'oc se hanh thOng, qu6c gia se thjnh tri. Bi~u ki~n tien quye't mu6n du'e;!c nhu' v~y la phai co t~ do, dan cM tMt s~ d€ m6i ngu'<1i va m<,>i thanh pMn xa hi)i du'e;!c blnh ding tham gia vi~c nu'oc. Khong sung su'ong gl bång, khong hl;lnh phUc gl bång, kbi nhil'ng ngu'<1i lam chinh tri du'e;!c chinh ngu'<1i dan tin tu'ong giao quy~n cho. B<1i s6ng nhan dan cac nu'oc dan cM o Båc Au la mo thuc kha hoan hao v~ s~ an II;lC va t~ do cua ngu'<1i dan rna chUng ta co th€ h<,>c hOi, ngbien cUu, dung bOa, ap d~ng vao b6i cånh Vi~t Nam. Phai co dan cM da nguyen thl moi giai quye't m<,>i va'n nl;ln be' tåc tit ba mu'di nam qua tren da't nu'&:. Phåp nl;ln cua Giao Hi)i chUng toi cling tliy thui)c cong cui)c dan cM bOa nay d€ du'<;1c giai trU. No la giai phåp thay the', rna muon dan trong de;!i . TM tr~m dnh nghI xem, co phai la dao chinh bång la phie'u dan cM vån hdn la nhung cui)c dao chinh bång bl;lO 101;ln? S6ng trong cånh hu6ng ngay nay, ngu'<1i co long dl;l va u'U tu' d~u bj då'y vao tam trl;lng cM tuc nu'&: vo b<1. The' thl sao khong ch<,>n con du'<1ng nhan ngma cua truy~n th6ng cha ong d€ nu'oc cM thuy~n thay VI nu'oc l~t thuy~n? Chång nen nghI rång h~ co cong an cho dong, nha tU cho nbi~u, va quan di)i hling ml;lnh la se giu du'<;1c quy~n binh mai mai. Ch6 d~a viIng chiic nha't cua mi)t che' di) chinh tri la long dan. Khong la chinh tri gia, chUng toi chl co vai y kie'n tho thi€n keu g<,>i quy vj nhan Sl, tri thuc, van 'ngh~ Sl va d6ng bilo la nhung ngu'<1i nhl;ly cam voi cui)c s6ng. Lam sao cho mi)t cai g~t dh hay låc dh cua l~c lu'e;!ng tri tu~ mang ye'u t6 quye't dinh thay d6i th<1i cd. Xin qui vj bay ra tay ch~n ngan cac neo du, giong len tie'ng chuong canh tlnh, danh len Mi tr6ng dl;li hUng khai mo Bu'<1ng Lanh trong nam At D~u, 2005, nay . Bu'<1ng Lanh a'y la con du'<1ng dan cM da nguyen du'a toi s~ 6n dinh, phat tri€n va an II;lC. An II;lC cho quh chu.ng chl co y nghIa dich th~c kbi bao dam du'e;!c quy~n t~ cM qu6c gia va nhil'ng quy~n t~ do, dan cM can ban cua toan dan trong sinh hOl;lt ci)ng d6ng the' gioi. Lam sao cho xuan qua r6i rna hoa vån barn tie'u, ngu'<1i Mn ben dy rU'ng rna chim khong kinh s<;1 bay xa: Xuan khtl hoa Jwan h{lm, Nhfin lai ditu bai kinh. Thu' da dai rna y chu'a he't. Chu'a gID di nhung long da trong de;!i . Xin chu' Li~t vj nh~n ndi day l<1i ChUc Xuan chån thanh va ni~m hy v<,>ng da tai. Ph~t 4ch 2548 - Thanh Minh Thi~n vi~n Såi Gan ngåy giap T~'t At D~u, 3.2.2005 Vi~n tntdng Vi~n H6a 81,10, GHPGVNTN Sa mon Thich Quång 89 (An ky) Ph:lp Am Ph~t Dan 2005

101


"

NH~N

~

~,,?

K

"

BJNH VE VAN BE DAN CHU BA NGUYEN Thlch Vieo Dioh

Nam At D~u 1945, Dc$ nhi the' chie'n chåm dm, cac mI'oc thuQc dia, cac mI'oc nhuCJc tiiu nhu An-DQ, Indonesia, Mii-Lai, Philippines ... dll'ng len gianh dQc l~p, tai l~p hoa blnh, canh Hin Mt nuoc. Rieng Vic$t-Nam bi vu'ong vao cbU thuye't Mac-Lenin, nen l;:ti tie'p tvc mQt cUQc chie'n khac, cUQc chie'n y thuc hc$, lam cho non s6ng chia dt, huynh dc$ tudng tan, n6i da xao th!t, miii de'n nam 1975, bOa blnh moi tai l~p. Phe Mac-Lenin thång tr~n, hO vang khåu hic$u: "Tien nhanh, lien mq.nh, lien vilng chcic len Xii h(Ji Chu nghia". Marx cho ding, sa dI co hOc lQt, VI co tu hfi'u cac tu lic$u san xuåt nhu ruQng Mt, nha may. Mu6n he't boc lQt, pMi qu6c hfi'u hoa tåt ca. Nhan dan pMi v6 san, chl di lam c6ng cho nha nuoc, nen kh6ng con giau ngheo, kh6ng co c;:tnh tranh, lam theo nang II!C, huang theo nhu du, thl kh6ng con ai hOc lQt ai nua. Til' 1975-1985, ap dvng duong 16i chuyen cmnh v6 san, a n6ng thOn, nha nuoc dii qu6c hfi'u hoa ruQng Mt cho vao hCJp tac xii, a thanh tb! thl danh tu san, tiiu thudng. Tåt ca d~u vao qu6c doanh til' nha may de'n cii'a hang bu6n hån nbO. Toan dan d~u di lam c6ng låy diim. Tåt cå tra thanh v6 san, lam cho dan tQc vil'a thoat khoi chie'n tranh, li~n rdi vao cånh doi ngheo, kic$t quc$, cdm kh6ng du an, ao kh6ng du m~c, nMn dan dau kh6 kh6n cimg nhung kh6ng ai dam noi. Co mQt nha giao a rni~n Trung, doi kh6 qua, than tha: Chiiu ba mUdi let, Ihtiy gitio l/uio giay ra clu! han, Sang rru5ng mQl gitio clUÆ dU! c/zao don milng xuan.

Rui thay, loi than tM cua anh 19t vao tai cmnh quy~n, nghe noi anh bi båt lam kiim diim 3 thang troi. Nha nuoc ap dl,mg chu ngrua v6 san, tuy kh6ng con ke giau, nguoi ngheo, kh6ng con ai boc lQt ai nua, nhung l;:ti rdi vao cånh "cha chung khang ai kh6c", "Mm sdi klzOng ai dong ctla c1u:ta". Ai ding chl di lam låy co, xay ra nhi~u chuyc$n bu6n cuoi nhu chuYc$n tre con ch9C cac Cl,l gia tr6ng cay låy diim a mi~n Båc: Hoan ho cac C/:llrang diy, Muoi cay cMI chin, m(J1 cay gq.1 gu.

Cac Cl,l dap l;:ti: Cac c/zau co mill nhu mu, Muoi cay cMt MI, gq.1 gu

adau?

(tnch sach Nh~n dinh ... cuaHf Quang-DQ) Kh6ng ngo, he't thl!C dan, Mt nuoc ta l;:ti rdi vao che' dQ Mac-Lenin, tranh vo dua l;:ti g~p vo dil'a. Khie'n cho dan tQc dieu linh, non s6ng tan nat, tlnh ngu'oi d6 va, lang

102

xom chia Ila, ke len nui, nguoi xu6ng biin. Chie'n tranh ding che't, hoa blnh ding che't. Xac nguoi rai rac khåp ndi, tren nui rU'ng, ndi d6ng ruQng, duoi s6ng, duoi biin, trong tr;:ti cai t;:to, trong nha tu, cå trong bl,lng ca. Che't do Mi t~c ding co, do thuy~n hu che't may cling co, do biio to', he't ludng thl!C, che't doi, che't khat cling co, tlnh canh th~t la dau xot thudng tam:

a

Luu v/fC dieu Irm Biin Bong Xuong My nhu Ihu c1uiy rilng /wang Nhung rilng khOng c/zay nao dau 1M Nguoi cMIIMn chim Thuy M(J Quan. Trinh nil Iram oan n& giila dong TMn bang ngan hdi ry vi sang Xung quanh khOng m(J1 nguoi Ihan kh6c Chi ca Irung dUdng Iheo lzQ lang.

Vien Linh ([bUy MQ Quan) CU tinh xem s6 nguoi vuCJt bien Mn duCJc be'n bo tI! do bao nhieu thl s6 ngu'oi che't du'oi biin cling gån båy nhieu. Th~t la dau don, hån nhu gia dlnh nao cling co nguoi che't, ngu'oi måt tich, nguoi di xa, bie't bao thudng binh, goa phl,l, c6 nhi, bie't bao tang toc, chia Ila, nhil'ng nguoi may mån s6ng sot nay duCJc don tie'p g9i la Vic$t ki~u yeu nuoc, con nhung nguoi xåu s6 dii vui xac du'oi biin thl sao?

De'n nay, nam 2005, trai qua 60 nam, du dii bOa blnh, dan tQc vh tie'p tl,lC bi pMn bOa, båt bOa, chia re, måt doan ke't, nen kh6ng v~n dl,lng duCJc tåt cå tai nang, suc Il!c, di cung nhau han gån nhil'ng d6 vB, måt mat, xay dJ!ng l;:ti xu sa que hudng. Tåt ca d~u do chu thuye't Mac-Lenin cbU trltdng b;:to dQng dåu tranh giai cåp rna ra. Ngru l;:ti, Vic$t Nam ta voi 4.000 nam van hie'n, voi lu tuang nMn ngrua, hoa ai, dung hCJp, da nguyen lam cbU d;:to, moi dJ!ng nuoc, giil' nuoc, rna mang bo c6i til' ai Nam Quan Mn mlii Ca Mau. MQt dai non s6ng tudi d<::p, voi dan tlnh hi~n h~u, doan ke't, yeu thudng, nay l;:ti bi lay nhiSm cai cbU ngrua ngo;:ti lai cl!c doan, dåu tranh b;:to dQng, gay ra bie't bao d6 vB. CbU thuye't duy v~t va thån do, dii lam bang ho;:ti xii hQi Vic$t Nam, khie'n cho van bOa, d;:to duc suy d6i, giao dl,lc xu6ng cåp, kinh te' kic$t quc$, tlnh nguoi tan nat, tu6i tre hoang mang. Mac-Lenin cbU trltdng dåu tranh giai cåp b;:to dQng di cuop cmnh quy~n. Sau khi nåm cmnh quy~n r6i, thl!C hic$n chuyen cmnh va san. Nåm giu cmnh quy~n bång dQc tai, dQc dang, bång sung d;:tn, lttai le va nha tu. Ho~c bång cac thU do;:tn de d9a, khiing bo', d6i g;:tt,

Phåp

Am Ph~t Dån 2005


tuyen truy~n, bång Mt cu phuong ti~n nao, vdi båt cu gia nao. Nhung sau hon 70 nam thi nghi~m, cM thuye't MacLenin då thåt hl;li, tan rå. Til' nam 1989 de'n nam 1991, cac nudc Lien-Xo va Bong-Åu da dm khoM til' bO cM nghia II;lC Mu nay, ngay nay chl con s6t ll;li 4 nudc, trong d6 c6 Vi~t Nam. Sau 10 nam thi nghi~m, ap dl,lng chuyen chinh vo sån tir nam 1975 de'n nam 1985, Vi~t Nam ciing da thåt hl;li, låm ki~t qu~ dåt nudc. Ne'u khong d6i mdi la che't, nen nam 1986, Vi~t Nam båt chudc Trung c(mg, lam an theo kinh te' thi truong tu hån. Nhung da 20 nam r6i, VI khong d6i mdi chinh Ui, nen n~n kinh te' khong dt d~u len n6i, Yl v~y, Vi~t Nam vån con la mt,'>t trong muoi mtdc ngheo nhåt the' gidi, thu nh~p hlnh quån m6i nguoi mt,'>t ngay chl c6 hon mt,'>t do la, thua TMi Lan Mn 5 lån Hnh theo s6li~u di~u tra cua Qu6c ht,'>i Chåu ÅU nam 2003. Trong khi CJ tMp nien 1950, Vi~t Nam la nuoc giau nhåt nhl chåu Å, hon cå Nh~t Bån. Theo kinh te' thi truong tuc la chåp nh~n c6 tu sån, khong vo sån nua. Nhu v~y, Vi~t Nam då bO di mt,'>t ml'a cM thuye't Mac-Lenin r6i, nhung vån con giu ll;li ml'a kia la dt,'>c tai, dt,'>c dång, duy tIl chanh quy~n bång suc ml;lnh, khong c6 tt! do. Tl;li sao da the o kinh te' thi truong, rna ll;li khong chiu bO hån dt,'>c tai, dt,'>c dång, khong cho dån chUng dU<Jc tt! do, ll;li chl d6i mdi nua chirng, mt,'>t cach kh~p khi€ng nhu v~y? Nen nhd, khi Vi~t Nam chiu d6i mdi, thl kinh te' kha len ngay, dan da bdt d6i. Nhung VI khong chiu d6i moi chinh tri nen da 20 nam, dåt nudc vån con ngheo, khong giau len dU<Jc. Hay xem Nh~t Bån, sau khi hi thåt bl;li a the' chie'n hai, h9 chu tårn cåi cach dåt nudc thea kinh te' thi truong tt! do, da nguyen da dång, nen chl sau 20 nam, tir 1945 de'n 1965, Nh~t tra thanh cuong qu6c kinh te' nhåt nhl the' gidi. Ba chffp nh~n c6 tu hii'u, c6 c~nh tranh, c6 giau ngheo, rna khong chåp nh~n Tt! do, Dån cM, l~i cung c6 dt,'>c tai, dt,'>c dång, thl d6 la moi truong thu~n l<Ji t~o ra nhi~u t~ n~n nhu: tham nhfing, h6i It,'>, quan he u, cua quy~n, h6ng Mch va råt nhi~u th6i hu, t~t xåu, lam cho cac nha dh tu, cfing nhu dan chUng d~u cMn nån, dåt nuoc khong th€ pMt tri€n nhanh M<Jc. Mu6n cMn dung nhii'ng t~ n~n, d€ pMt tri€n dåt nuoc, thl vån d~ tien quye't la phåi c6 dån cM, phåi tuån theo cac cong uoc qu6c te' v~ tt! do, nhan quy~n rna Vi~t Nam da kY ke't. PMi c6 tt! do håo chi, tt! do ngon lu~n, d€ ngu'oi dån cung g6p y, tru bO nhii'ng t~ n~n tren. Dh vI ly do kinh te' pMt tri€n, nhung phåi hy sinh tt! do, dån cM, nhån quy~n la khong dU<Jc, va d6 cling khong phåi la con duong duy nhåt. Con ngu'oi s6ng khong phåi chl c6 v~t chåt la du rna cbn phåi c6 cå tinh thån. V~t cha't la cdm ao, g~o ti~n, con tinh thån la tt! do, dån chu, nhån quy~n, d~o duc, ton giao. Khong phåi chlan la du, rna con phåi tha mdi s6ng dU<Jc. Dan Vi~t Nam s6ng rna Phåp Am Ph~t Elan 2005

khong dam tha, c6 mi~ng an rna khong c6 mi~ng n6i. Mu6n n6i gl phåi nhln chung quanh, xem c6 ai nghe len hay khong, mdi dam n6i. Ne'u c6 nguoi nao gan d~, dam n6i, nhtf thl cfing hi de d9a, quån thuc, n~ng thl hi bo tU. Nhung du c6 ai n6i dU<Jc, cling chl mlnh n6i, mlnh nghe, cM dau c6 phuong ti~n håo chi, truy~n thanh, truy~n hlnh gl d€ cho ngu'oi khac nghe du'<Jc? Nhln ra the' gidi chung quanh, cac nudc Mn mua bh cu råt s6ng dt,'>ng, toan dån d~u rt,'>n rang, vui ve, hang Mi, lt!a ch9n ngu'oi sang su6t, tim ra t6 cMc, dång phai c6 nhi~u Itu di€m nhåt, d€ dU'ng ra lanh d~o, nM v~y rna dåt nu'dc ngu'oi ta, m6i ngay m6i phat tri€n. Nhin l~i Vi~t Nam minh khong gi6ng ai d, nhån dån im l~ng, thl,l dt,'>ng, e de, s<J s~t nhu chUng ta dang s6ng trong mt,'>t x6 xlnh nao a the' gioi khac, trong mt,'>t thoi d~i c6 16 man so nao khac. Dån khong hie't ai la ngu'oi lanh d~o dåt nudc, khong c6 quy~n lt!a ch9n, khong c6 st! lt!a ch9n nao. Måy mu'oi nam cling the': mt,'>t chinh pM, mt,'>t dång dm quy~n, chång c6 gl thay d6i, vån tIl tr~ , bu6n cMn, da du'<Ji, hoi h<Jt, tho o, nhu' chuy~n da r6i. Tuy M ngoai cfing c6 chinh phU, cfing c6 qu6c ht,'>i, cling c6 toa an, nhung tuy ha rna mt,'>t, VI tåt cå d~u do dång vien Ct,'>ng-sån di~u hanh. Nbu' Qu6c ht,'>i la co quan dån cu, rna tuy~t d~i da s6 la dång vien, nen Qu6c ht,)i Vi~t Nam dt it dan bi€u, rna chl toan la dång bi€u. VI v~y, lu~t nao dång mu6n la xong ngay, dån c6 mu6n cåi cfing khong du'<Jc. M~c tlnh, dång mu6n thi nghi~m the' nao cfing dU<Jc, ngu'oi dan chl con bie't nhåm måt dua chån. Dåu cho nhån lo~i van-minh, tie'n bt,'>, Vi~t Nam vftn tn tr~, mt,'>t mlnh, l~c long, le loi. The' gidi ngay nay da thån tlnh gh gfii ben nhau, rna nu'oc ta cu cach bi~t dUng a t~n dåu dau. Lam sao de'n the' ky thu 21 r6i, vao nam At D~u 2005, rna Vi~t Nam vån con cånh cMn du'ong, båt bd, quån thUc cac tu sy ton giao; vån con c6 ngu'oi mdi d~ c~p de'n vån d~ Dån chu, Nhån quy~n, Tt! do thl phåi hi ng6i tu? Båt nu'oc bOa blnh då 30 nam r6i rna luc nao, noi nao, chinh quy~n cfing vån cho la con c6 ke thU am mltu l~t d6? Co che' nhu' the' nao l~i c6 chuy~n åm mu'U l~t d6, rna khong th€ ra ung cu, tranh cu tt! do, cong hång nhu' a cac nu'dc van minh? Ngay nay cac nu'dc ct!U thu, da båt tay, bang giao lam an voi Vi~t Nam r6i. V~y ke thU la ai? Bao gio moi he't ke thu? Ba 60 nam troi qua, nhung Vi~t Nam vån chu'a giåi quye't du'<Jc vån d~ cua mlnh. Trong khi cac nu'oc nhu' Lien-Xo va Bong-Åu cfi, h9 da m~nh d~n chffp nh~n tir bO nhung quy~n l<Ji rieng tu' cua ca nhån, dång pMi nhåt thoi, d€ vll<Ji ich chung cua cå qu6c gia, dån tt,'>c, nen da vInh vi~n lo~i bO du'<Jc can b~nh nMc nh6i cua the' kY 20 tren dåt nu'dc h9. C6 le do chUng ta chu'a ro can nguyen cua va'n d~, chu'a dinh ro hinh, chu'a cho dung thu6c? M6i ngu'oi m6i y, ai cfing nhan danh dån tt,'>c, ai

103


ding nhan danh yeu m1'Oc. Cang nhan danh cang lam cho nhan dan dau kh6 tri~n mien trong su6t 60 nam qua. Co nhii'ng ngu'oi. nhii'ng doan th~. t6 chUc. VI quy~n lCJi rieng h1'. nen vo tmh hay c6 y ung hi,'> di,'>c tai khi n~i ly do dn an ninh. 6n dinh. d~ lam kinh te' tmoc. con va'n d~ t1,1' do. nhan quy~n se tinh sau. Ho~c co ngu'oi khac. t6 chUc khac. an noi co ve dju dang. d~o duc hdn. dudng nhien cling nhan danh yeu mtoc. keu g9i xoa bo thU xua. ditng nen san h~n nua. hay thudng yeu. om ta't cå vao lang. Nhu'ng y tuang l~i chung chung. md M. khong ro rang. khong dITt khoat. dong dua ru ngu.. H~ng ngu'oi nay vo tlnh mang lCJi cho di,'>c tai ne'u khong noi la d5ng loa. rna chhg dua ra giåi pbap gl c~ th~ d~ giåi quye't t~n g6c r~ cui,'>c khung hoang tråm tr9ng cua dan ti,'>c. Phiii dinh b~nh rna cho thu6c. Khong phåi luc nao. thu6c nao tri b~nh gl cling dttCJc. Ngay ca thu6c b6 rna dung khong dung luc. khong dung b~nh cling co th~ lam che't nguoi. Trong PMt giao g9i la khe' thoi. khe' cd moi di,'> duCJc ngu'oi. Trong mi,'>t xii hi,'>i. mi,'>t t~p th~ s6ng chung. co nhi~u mau thuån. rlic r6i. tuy dung tlnh cåm la t6t. nhu'ng tlnh cåm thOi cling chua th~ giåi quye't he't m9i s1,1'. Mu6n bOa hCJp. thån yeu. doan ke't. pbat tri~n. thl cac xå hi,'>i. cac t6 chUc. cac doan th~ d~u phåi tuan thU lu~t pbap. cong bAng. dan chu. moi giåi quye't tbOa dang m9i va'n d~. Phåi co giåi phap dung difn va dITt khoat moi duCJc.

.

Båu nam At D~u. 2005. m~c du trong cudng vi mi,'>t tu sy. Ngai khong lam chinh tri. nhu'ng trUoc hoan cånh kho khan cua Mt nuoc. ch co thai di,'>. l~p tmong chinh tri. nen Hoa thuCJng Thich Quång-Bi,'>. Vi~n tmang Vi~n­ Hoa-B~o. Giao Hi,'>i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nha't. då gli Thu ChUc Xuan de'n cac nhan sy. tri thUc. van ngh~ sy va d5ng båo va Ph~t tli' trong va ngoai nuoc. rna cling la loi keu g9i v~n di,'>ng Dan chu Ba nguyen Ba dang cho Vi~t Nam. Bay la mi,'>t giåi pbap sang su6t. dung difn. t6i ItU. mi,'>t nhu du thich hCJp voi trao hm. khuynh huong chung da the' gioi van minh. nhåm giåi quye't cui,'>c khung hoång cho Vi~t Nam hi~n nay. Ngai då th~ hi~n tinh cach d~c thU cua thi~n su V ~n H~nh. cua Buc Bi~u Ngl,l' Giac Hoang Trån Nhan Tong. tri li~u dung thu6c cho con b~nh va cUu dån di,'> the'. Buong huong. l~p tmong da Hoa-ThuCJng th~ hi~n dåy du duc Hnh Bi-Tri-Dling. lam ta'm gu'dng sang cho m9i ngu'oi. Bo moi la tlnh yeu que hudng chan tMt. Loi Keu G9i nay eling la y tuang rna trUoe day. Giao Hi,'>i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nha't voi d~i di~n la Buc Tang Th6ng. Hoa thuCJng Thieh Huy~n Quang. Hoa thuCJng Thieh Quång Bi,'>. eae ThuCJng t9a Tu~-SY. Khong-Tanh. Thi~n-Minh; d~o Thien chUa co cac linh m~e Chån Tin. Nguy~n Ng9c Lan. cac d~o Tin Lanh, Hoa-Håo. Cao-Bai ... eling d~u co d~i di~n. va dong dåo nha't la gioi sy phu Thang Long Blic ba. cung nhi~u tri thue. van ngh~ sy nhu båe sy Nguy~n-Ban Que'. cae e~ Hoang Minh Chinh. Hoang Tie'n. Nguy~n Thanh Giang.

104

Ha-Sy Phu. v.v .... gioi tri thuc tre nhu båc sy Ph~m H5ng Sdn. lu~t su Le Chi Quang. nha giao Nguy~n Khlie Toan. nha båo Nguy~n Vli Blnh. nha van Phudng Nam cling då len tie'ng v~n di,'>ng Dan chU Ba nguyen cho Vi~t Nam. V~ phia ehinh quy~n hlnh nhu h9 eling dang chu~n bi tinh thån cho dan chUng v~ va'n d~ quan tr9ng nay. nen vii'a qua. trong eui,'>e bh eli' t6ng th6ng My. d5ng lo~t cac båo. dai. truy~n thanh, truy~n hlnh tren cå nuoc d~u nha't t~ thong tint blnh lu~n mi,'>t cach rom rå ba't ngo. Khie'n cho khong km cå nuoc nong len. tinh thån dan chUng cling ri,'>n rå. Mi hi,'>p. hang bai theo s1,1' blnh lu~n hAng ngay. hAng gio eua eac ph6ng vien. pbat thanh vien eac båo. dai tren ca nuoc. Dan ehUng. ngu'oi ung hi,'> phe nay. nguoi ung hi,'> phe kia. eung trong dCJi ke't quå ra't la nhi,'>n nhjp. Ai ai eling d~u mong uoc Vi~t Nam mlnh nhanh ch6ng c6 bh cli' t1,1' do. da dång nhu the'. St,t bOa nh~P. ph6 bie'n. blnh lu~n. thong tin eui,'>e bh eli' Hoa-kY mi,'>t cach råm ri,'> vii'a qua. eMc eMn khong phåi ehl la chuy~n cho dan giåi tri blnh thuong. VI va'n d~ da nguyen. da dång la va'n d~ nh~y cåm cua chinh quy~n Vi~t Nam hi~n nay.

a

Cu6i cung. du la tå khuynh. hay hfi'u khuynh. du t6t. du xa'u. ai ai eling d~u la ngu'oi Vi~t Nam. ehUng ta dudng nhien phåi cha'p nh~n ta't cå. khong th~ khinh sua't bo di dau duCJc. Cho nen. cha kY thj khuynh tå. khuynh hfi'u. trung dung. trong nuoc. ngoai nuoe. ngu'oi gia, ngu'oi tre. cha phan bi~t ton giao, dång pbai, sifc ti,'>c. ta't cå då la ngu'oi Vi~t Nam, d~u phåi e6 trach nhi~m, voi da't nuoe, voi dan ti,'>c Vi~t Nam. M9i quy~n lCJi, trach nhi~m d~u la eua chung, khong phåi cua rieng ai eå. Ta't cå m9i nguoi. håy doan ke't l~i, håy m~nh d~n cung nhau sli'a ehfi'a nhii'ng sai låm trong qua khu, hay bie't hy sinh nhii'ng quy~n lCJi rieng tu cua ca nhan, eua dång pbai, d~ ehung sue chung long, theo Loi Keu G9i eua HoaThuCJng Thich Quång Bi,'>, rna efing la uoc v9ng ehung cua cå dan ti,'>c. Håy cung nhau blit tay xay dt,tng l~i da't nuoc cho phU cuong, d~ sanh vai voi cac nuoc tien tie'n trong khu vt,te va tren the' gioi. Sai-gon, Xuan At D~u.Thich VieR Djnh

Ke't Quå x6 s6 Gåy Quy Xåy Thap Vao Ngay LO f>QC f>åc:

ehu Nh~t 20.02.2005 2099.

LO HQng Nhi: 3783. LO HQng Ba: LO HQng TU':

..

LO An Ui:

va 4625. 0877 va 1994. 3187

0092,0695,0943, 1975,

2210,2240,2415,2954,3220,4305. PMp Am Ph~t Dån 2005


liN n1c PHÅl GIÅO - TlN SINH HO~l

56ng Thon t(li eåe nu'de ehau Å. Sau phån t6ng ke't d<Jt dåu cU'u tr<J kr. 114119 kr, ma Giåo H9i da h6 tr<J cilng voi sl,l' dong gop ctla Ph~t Tu vao tMng 1.2005 vita qua, Chi H9i PGVNTN t~i Bergen cling da pMt d9ng l~c quyen, s6 ti~n va phu'dng danh Ph~t tu nhu' sau:

Thien Tai. Co nhu' v~y, Ban Di~u Hanh Giåo H9i moi Iqp thoi dåp Ung cåc nhu cåu cU'u tr<J trong tu'dng lai - A Di Ba Ph~t. 0 0

THU PHAP - THU PHAP

er

Nguy~n Thi Hu'dng (500), Le Thi Anh (200), Ph~m Van

Sen (500), Bi,ing Van Nhien (200), Nguy~n Van Qui (500), Bi,ing Van ThOng (500), Nguy~n Ng9c Van (500), Nguy~n Van Yem (200), Bi,ing Van Thien (500), Bm Van Song (500), Bi,ing Van Kim (500), Ph~m Van Vinh (500), Nguy~n TInh (100), Chu Thi Chtlc (500), Ly Thi Tuye't Mai (600), Boan Ng9c T. Tien (200), Vli Thi Ng9c Tuy~n (400), Nguy~n Bang Sdn (500), Trån Van Buc (200), Bili Van Dling (100), Ph~m Van H~nh (300), Nguy~n Thanh Cat (2000), Lam Thi Xa (200), Nguy~n Ng9c Blnh (500), Bili Van Nga (200), Nguy~n Thi Mili (200), Nguy~n Thi Kim Sa (500), Nguy~n Van Nam (300), Nguy~n Van Nghi~p (200), Ph~m Hbng Thiii (400), Vu'dng Khåi Minh (100), Nguy~n Nhu' Hoa (200), Du'ong Thi Thu Van (500), Hb Thi Thln (200), Nguy~n Thi Kim HAng (700), Nguy~n Van Thung (500), Nguy~n Thi Chu'dng (400), Nguy~n Qu6c Linh (100), Nguy~n Van Thanh (200), Nguy~n Van Låo (200), Hb Trung H~u (100), TråD Van Uoc (100), Hua Minh Chau (200), Hua Ngan Khånh (200), Hua My Hoang (100), Tru'dng Thi H~nh (500), Nguy~n Van Mu'oi (150), Nguy~n David Ninh (100), Trån Nhu'Tutn (100), Trån Hi1'u Hie'u (100), Nguy~n Le Ki~u Di~m (100); Tru'dng Blnh Luan (100), Le Thi Khånh (150), TråD Van Båo (300), Bao Thi Cuc (100), Nguy~n Van Buc (100), Nguy~n Thång (100), Nguy~n L<Ji (50), Ph~m Van Trung (100), Nguy~n Thi Nay (200), Nguy~n Thi Cuc (1000), TråD Van Nho (100), Lieu M;inh Quang (250), Bong Lieu (200), Nguy~n Anh Tutn (200), Lieu Lai (200), TråD Thi B~ch Tuye't (200), Hua Ngu'dn Vinh (200), Lam Ng9c Anh (200), Trån Minh Hoang (100), Nguy~n Van Th9 (100), Le Van Thoi (200), Le Buc Th9 (300), Nguy~n Thi Phu'dng (100), Tru'dng Thanh ThUy (60), Nguy~n Qu6c Nam (300), Hb Thi Månh (300), Nguy~n Thanh Truc (200), Chi H9i PGVNTN t~i Bergen (10000). Va Chi H9i PGVN t~i Porsgrun va Skien cling pMt d9ng l~c quyen va tinh tai thu du'<Jc la kr. 5100,Tuy Thien Tai S6ng Thån dii qua di nhu'ng tac h~i con l~i rtt nhi~u chu'a sao giåi quye't he't. Trong do vftn con hang tram ngan cu' dan thie'u th6n v~ m9i mi,it. B€ co th€ CU'u Tr<J Iqp thoi cac cong tac Tit Thi~n Xii H9i khåc trong tu'dng lai, Giåo H9i rtt mong sl,l' hu'dng Ung ctla chu' d~o hi1'u Ph~t Tu xa gåD. Tru'dng ml,lc quy vi chuy€n

B<;tn muo'n hQc Thu' Phap - mQt cach vitt chl1, thd mdi, dyp, tao nha ....

Khoa hQc danh cho Thanh Thie'u Nien Vi~t Nam, va ho an to an Mi~n Phi. Ntu c6 thåc måc va muo'n bitt them chi titt, xin vui lang VaG trang nha: www.riverside.no (Trung Tam Riverside ) hay lien l<;tc vdi Phan Tli Anh (phananh202@yahoo.com). PHANUU Bu'<Jc tin than mftu anh Nguy~n Van Båm, (CI,l'U H9i Tru'dng H9i Than Hi1'u Ngu'oi Vi~t Ti N~n t~i Na Uy), va na y dinh cu' t~i Sidney, Uc cha u, la:

Htidng Linh C\l Ba Nguy~n Thi Xinh. Sanh nam Canh Tban (1920). Thtt 19C t~i Sidney, (rc chau ngay Thu Båy 30.04.2005 (nhAm ngay 22.03. At D~u). Thu'<Jng th9 86 tu6i. Chung toi m9t s6 gia dlnh va than hi1'u thanh kinh Phan Uu voi anh Ng. Van Båm va tang quye'n cilng nguy~n cåu hu'dng linh Cl,l Ba som tieu dieu rni~n Cl,l'c L~c . Gia dlnh: Trån Quang Kim eVc Cha u), Ban Bi~u Hanh GHPGVNTN Na Uy, Trån Hoa (Na Uy).

PHANUU CQng d6ng Ph~t Tii' va Ban Trj S1/ Chi HQi Ph~t Giao Vitt Nam t~i Porsgrunn, Skien dtil1e tin bu6n: - hi~n the d~o hUn D6 Tårn, phap danh Hut Tårn la: Htidng Linh Mai Thi Thu, phap'danh Hut TtiCtng sanh ngay 15.08.1967 va t~ the' ngay 15.04.2005 (nhAm ngay 07.03 At D~u) t~i Porsgrunn. Hu'dng th9 39 tu6i. Tang l~ du'<Jc cu hanh t~i Long Khånh, Vi~t Nam.

- tMn måu cHa quyanh H6 Thang, H6 Dang Huy, H6 Dang Anh (Porsgrunn) la: C\l Ba Trtidng Thj Hoang, phap danh Tårn Hl,lc. Sanh nam 1916 va thtt 19c t~i Hue' ngay 24.04.2005 (nhAm ngay 16.04 At D~u) . Thu'<Jng th9 90 tu6i . Thanh kinh Phan Uu cilng quy anh va tang quye'n, d6ng nguy~n du Chu' Hu'dng Linh som tieu dieu rni~n Cl,l'c L~c.

vao la DNB, 50 7068.66.09241, va xin d~ CU'u Tr<J PMp Am Ph~t Dan 2005

105


PHAN lJu - PH AN lJu - PHAN lJu Trong thCti gian qua Giao HQi PGVNTN va Chtia Khuang Vi~t Na Uy, nh~n dlf<:1c tin bu6n: Than phI,! clia ~o hli'u Lam H6ng Huyoh (Oslo, Na Vy) la : Htidllg Linh C\l Ong Lam Ng~u Då tha't IQc t~i Vi~t Nam VaD ngay Tht1 Båy 20.11.2004 (nMm ngiiy 9 thang10 At Diju), Hlfltng thQ 79 tuSi. - Than m~u clia d~o hli'u Ly Xtidllg Quy (Oslo) la : Hlfdllg Linh C\l Ba Ly Hue. Sanh nam Dinh Ty'. Då tha't IQc VaD ngay 05.01.2005 (nMm ngiiy 25.11 Giap TMn). Httltng thQ 88 tuSi. - Than phI,! clia d~o hli'u Tran Toan (Langhus, Na Vy) la : Httdllg Linh C\l Ong Tran Xich. Sanh niim Ky Ty', 1929. Då tha't IQc vao ngay 12.01.2005 (nMm ngiiy 3.12 Giap Tnan). Httltng thQ 76 tuSi. - Than phI,! clia

d~o

hli'u Lam NgQc Tu van (Na Vy) la :

Httdllg Linh Lam NgQc Sdll. Sanh nam Quy Mtii , 1943. Då tha't IQc vao ngay Tht1Hai 31.01.2005 (nhdm ngiiy 22.12 Giap TMn) . Httltng thQ 63 tuSi. - Con gai clia ~o hli'u Dl) Van Thl.lch va Se Quyoh Chi (Oslo, Na Vy) , la : Httdllg linh Dl) Quyoh Lan, ph3p danh Nhtt PhUc Sanh nam Quy Mill 2003. Då til'tcin ngay Tht1 Hai 07.03 .2005 (nMm ngiiy 27.01 At D4u). Httltng dttdllg 2 tuSi. - Ch6ng clIa d~o hli'u Nguy~n Thj Thl.lch (Moss, Na Vy) la : Httdllg Linh DI.lO hl1u Tran Van Thuc, phap danh Nhtt TInh Sanh nam M~u Than, 1968 - T~ tht ngay Chll Nh~t 13.03.2005 (nhdm ngiiy 04.02 At D(IU). Httltng thQ 38 tuSi. - Than m~u clIa D~i Duc Thfch Vien NgQ (Chua Khuong Vi~t, Na Vy), la Httdllg Linh Nguy~n Thj Hl.lnh, phap danh Nguyen Tl'i'n Sanh nam Canh D<1n, 1950 - Då til' tcin t~i Vi~t Nam ngay Thå Ba 15.03 .2005 (nMm ngiiy 06.02 At D4u). Httltng thQ 56 tuSi. - Hi~n the clIa ~o hli'u Dl) Tam, phap danh Hu~ Tam (Porsgrunn, Na Vy) la : Httdllg linh Mai Thj Thu, phap danh Hu~ Tttilng. Sanh ngay 15.08.1967, Dinh Mtii. Då til'tcin ngay Thå Sau 15.04.2005 (nMm ngiiy 07.03 At D4u). Htiltng thQ 39 tuSi. - Than m~u clIa d~o hli'u Vii Duc Phtt8c, phap danh Minh Tu~ (Oslo, Na Vy) la : Htidllg linh C\l Ba Nguy~n Thj Xuye'n. Sanh niim Binh Thln, 1916. Då tha't IQc 4i Vi~t Nam ngay Tht1Ba 19.04.2005 (nMm ngiiy 11 .03 At Dqu). Thtt9Jtg thQ 90 tuSi. - Than m~u clia quy anh H6 Tbling, H6 Dang Huy, H6 Dang Anh (Porsgrunn, Na Vy) la : Httdllg linh C\l Ba Trttdllg Thj Hoang, phap danh Tam Hl.lc. Sanh niim Binh Thln, 1916. Då tha't IQc 4i Hut, Vi~t Nam ngay 24.04.2005 (nMm ngiiy 16.03 At Dqu). Thtt9Jtg thQ 90 tuSi. .

- Than m~u clIa d~o hli'u Nguy~n Van Dam (Sidney,

Ve Cluiu ) la :

Httdllg linh C\l Ba Nguy~n Thj Xinh Sanh nam Canh Than, 1920. Då tha't I~)c 4i Sidney, Vc chau ngay 30.04.2005 (nhdm ngiiy 22.03 At D4u). Httltng thQ 86 tuSi. - Than m~u clIa d~o hli'u Tran Dl.lt Vinh, phap danh Tuye't Quang - Chung Ph6 NQi VI,! Ban Di~u H<:1p Chung B6 Tat, NaUy la : Httdllg linh C\l Ba Ng6 Thj Nganh Sanh nam Tan Mtii, 1931. Då tha't IQc 4i Oslo, Na Uy ngay Thå Sau 06.05.2005 (nMm ngiiy 28.03 At Dqu). Httltng thQ 75 tuSi. Chung tai xin thanh kinh d6ng phan tfU cting ta't cl cac gia dlnh quy d~o hli'u / Ph~t Tlf neu tren va tang quytn. D6ng nguy~n c<1u ta't cl chlf hlfdng linh (Ong (Nam) / Ba (Nu)) s&n sieu thiing tinh dQ. - Chu' TOng Chuo KhuOng Vi~t - BDH. GHPGVNTN No Uy - BBT. Ph6p Åm

106

PhlIp

Am Ph~t Elan 2005


LlCH TRINH CAC NGÅ y D~I LE CVA GlA O Hen PGVNTN NA VY TUMUA PH!T DÅN - 2005 NH!P H~ V Å TV GlE O DVYEN: tu Thu Sau, ngay 08.07.200S de'n Chu Nh~t 17.07.200S - D~I LE VV LAN BAO HIEV t:)i Chua vaD ngay Thu Bay 20.08.200S va t<;ti Hi)i Trui1ng Rælingen Skole vaD ngay Thu Bay 3.9.200S (nhftm ngay 30 thang 7 am ijch) - CHUONG TRINH NH~C Hen ASOKA, KY 2, vm st! gop m~t cUa nu Ca si Khanh Ly tir Hoa Ky vaD ngay Thu Bay 22.1O.200S (nhftm ngay 20.09 am }ich) PHAP Hen A DI DÅ, H~ NGVYEN: tungay Thu Sau 18.11.200S de'n Chu Nh~t 20.11.200S t~i Chlia Khuong Vi~t - KHOA TV HOC PH!T PHAP MUA DONG 2005: tu ngay Thu Nåm 23. 12.200S cho de'n he't ngay Thu Sau 30.12.200S. Ngoai ra t<;ti ChUa con co eae Ngay THO BAT QVAN TRAI vaD cae ngay Thu Bay cu6i thang dn'dng }ieh nhn' sau: 28.0S, 2S.06, 27.08, 24.09, 29.10 va 26.11 va eac Ngay HVAN TVIBOTATtheodn'dng}ieh: 12.06, 14.08,11.09,16.10,13.11 va 11.12. Kinh xin thong bao de'n toan th~ Ph~t Tlf h~u co' gång thu xe'p thoi gian eling v~ tham dlf, va tu t~p. Mi)t S6H'mh Anh Sinh Ho:)t cUa Giao Hi)i PGVNTN Na Vy trong nam 2004


$ pllap

am

CO' quan ng6n lu~n eua

Giao hoi PGVNTN tGii Na Uy

P.O. Box 224 3051 MJØNDALEN - NORWAY Phone: 32 80 15 22/ Fax 32 88 03 12 E-mail : phapam@online.no

mQt 50 hinh anh sinh hOQt eua Glao HQi PGVNTN tQi Na Uy ndm 2004

Phap Am 2005 - Phat Dan  

vllon Lam TI Ni -ndi D"c Ph(lt Dan sanh dllQc ton tri tQi HOi Trllong Chua Khuong Vi,t nhan mua Ph(lt Dan Ph(lt Ijch 2629 • • CaOUAN NGON LU...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you