Issuu on Google+

ru eaOUAN NGON LuAN eUA GIAo HOI pHAT GIAo VI~T NAM THONG NHAT TAl NA UY

y U L

A N 2 () () ()

Mua Bao Hieu pl. 2544 504&5.2000


.tllil.t il III

GlAo H(n

&

CAC cm H(n PGVNTN - NA UY Dia c hi li e n lae

Ca quan ngån lu$n cua

Va n Ph o ng Giao !-I0i - C hua Khu a ng Vi e t

GIÅO HOI PH,!..T GIÅO VI t;:T NAM THONG NHAT NA UY

Bl ystad vc ic n 2.2006 Løvenstad.

o rway - Fax: 6797 19 05

Tc l: 67 97 30 33 - Di e n thoai eang eang : 67 97 19 05

Phåt hanh mål nam 4 s6 vao cåc thång 2, 5, 8 va 12 va cåc bån tin d~c bi(jt

Chi Hqi PGVN

up.

Oslo &

Minh C ha nh Ng uyell Chu tru'Ong GIÅO HOI PH,!..T GIÅO VIt;:T NAM THONG NHAT NA UY

Chu nhi~m kiem chu but Thu'Qllg toa Thich Tri Minh

ph~ c~

am

Chi Hqi PGVN

up.

Drammen

Qmin g Kh a i Tri n Hoa

Gra nstan ge n 28-A . 105 1 Oslo

Bl åklokk ev n . 8. 3050 Mjøndal c n

Norge

No rge

tc l. 22.326034

Chi Hqi PGVN

up.

Moss & Rygge

te l. 32.875207

Chi Hqi PGVN

up.

Arendal

Thi e n Mall Cao Hu'u Lu a n

Minh Tu Lliu Kim Thoan

Carl Sibbe rn svn . 5- F. 1598 Moss

Se ljc bakkc n 2 , 4844 Are nda l

No rge

Norge

tc l. 69 .250497

te l. 37 .02830 2

ThU' ky Toa sOi;m Quång Khai Tran Hoa

Toa sOi;m 1'.0 . Box 224

305 1 MJ0LDALEN - NORWAY Postg iro: 0824-0506735 Phonc: 32875207/ Fax 32875873 E- post : phapam @o nlin c. no Homc pagc www. phapam.no Trinh bay Ngoc Nhån

Thl)'C hi~n Quång Tan , Quång Minh, L(j Hang , Di(ju Phuc,Nguyern Dinh Thuan , Hong Van

Chi Hqi PGVN & phI! c~

Bia trU'oc : Tranh Nguye-n Thi Hop

Xin IU'U Y Tien b<;lc ung hQ, thu' tu', bai VCJ dång gåp xin g6; ve toa sO<;ln Phåp Åm . Bai go; dang xin dånh måy hav viet tren mQt m~t giay ho~c g6; bang E-mail. Ngoai but hi(ju xin ghi them ten th$t, dia chl va s6 di(jn tho<;li neu cå de toa SO<;ln ti(jn lien l<;lc khi can . Bai khång dang du'Q'C vi khång hop chu truong cua Phåp Åm , Phåp Åm xin mie-n hoan trå bån thåo .

Kristiansand

Chi Hqi PGVN & ph~ c~

up.

Stavanger

Minh Phu'6c Va Va n Di e u

Minh !-loa Tr[fn Va n TiEn

M lI evann sv n. 83, 461 7 Kri sti a nsand

Hc idrun vn . 9 , 40 28 Stava nge r

te l. 38. 157423

o rge

Chi Hqi PGVN & phI! c~

up.

No rgc

Bergen

Ng uyen Tfe h Ng uyfn Va n Thun g Norge

up.

Kongsvinger

Dong

Ol e Smedstad vn. 26, 2000 Kongsv inge r te l. 628 16297

No rge

Ng uye n Hy Ng uyell Hlin g Ye n No rgc

Quan g Minh Nguy{n Vb

up. Porsgrunn

jå lsv n. 16, 39 17 Po rsg runn

te l. 55.937 183

Chi Hqi PGVN & phI! c~

tc l. 5 1.54 1237

Chi Hqi PGVN & Skien

Postbok s. 557. 5884 Bc rgc n

Cung Sl)' dong gop Hoang Duy, Tran Trung D<;lo, Huy Giang , Dan Ha, Phi Ngoc Håi , Thåi Van Kiem, Suong Mai , VG Nam , Tu(j Nga, Vien NgQ , Van NU'ang , Cu' Phu , Nguye-n Thuong Que, Nguye-n Phuc Blru T$p , Di(ju Thuan , MQng Tuyet, Phu Van ... .

Bia sau: Hoa Thu'QTlgThich Huyen Quang

up.

Chi Hqi PGVN & ph~ c~

up.

Trondheim

Minh D'.li Ng uyell Va n H.ii Ol e Rynin gsv n . 7, 7224 Me lhu s No rge

ChUa Don

tc l. 35.5 1260 I

te l. 72 .872879

H~u

Si ve rt Tho nstad v . lO-A. 7080 He imda l - Norge te l. 90 .723559

Ban Huoog Dan Gia DInh Ph~ Tå Vi~t Nam T<;ri Na Uy T a m Doa n Ng uyen Va n C li Sundhaga vn . 2- B, 2008 Fje rding by. Norge 63.836393 Thi~n

GDPT

Minh

GDPT Dac DI!C

Nhat Quan g Cao Thi Båy

Minh Sa n Hua B.io Uim

Mågev n . 49. 484 7 Are ndal

Ob vik åsc n 35, 5 183 Olsv ik

No rge

te l. 37 .025529

No rge

GDPT

Thi~n

GDPT Dac Minh

Hiplh

te l. 90.642364

Nhu' Phu'O'e Da ng trQng Due

Minh Trf Dlio ng Va n Ma u

Grås purvv n 42. 22 11 Ko ngsv in ger

Ve um vn . 50 . 401 6 Stavange r

Norge

Norgc

te l. 62.8 16297

te l. 5 1.88 103 6 D~

GDPT Ch3nh Tri

GDPT Ch3nh

Thi ~ n Mill l Cao Hu'u Lua n

Nh at Hi ~n Tri n Thi Tu yEt S u'ong

Ca rl S ibbe rn sv n . 5-F. 1598 Moss

Myrsnipev n , 24. 70 82 Kattc m

No rge

No rgc

te l. 69.250497

GGDPT

Thi~n

Tårn

Dom

tc l. 72 .847385

TNSVPT Oslo

Ng uyen Tran g Ng uyen Thi Tu y PhliQng

Minh Hu y~n Ng uyell ngQe ThLJ y Vy

Bl åstje rnev n . 26 . 1475 Finstadj o rde t

tn sv pt @yahoo. no

No rge te l. 67 .974952

Norgc


nhånmua VU LAN BAO HIEU J)L~ ~a44 Ban Dieu Hcmh Giåo HQi PGVNTN tQi Na Uy, Ban Tri

SV cåc Chi HQi PGVNTN tQi Na Uy

va Ban Bien TQp Phåp Am thanh tam kinh chuc Chu Ton Hoa ThuQng, ThuQng TQa, B~i

Bue, Tang Ni

])Iuip l/'l k/'ln/' an - +tuj ~ang l/'tldng e/'liu 7J~ø ~uJ olin

l/'dn/' - C/'ling san/' ~i ~~

d6ng kinh chuc Quy Giao HQi, Chi HQi

Ph~t

Giao

Cac Gia Blnh Ph~t Tå tO~lll th~ d6ng bao Ph~t tå

cling quy van thi si va

b~n

dQC

q/'an lam l/'tldnU l~e 7J~ø

ng/'ljp Un/' edn

Vu t..an l/'i4 l/'Jng eting nguy~n eåu the gidi hoa binh ehung sanh an

l~e


Glal thl~u:

Informasjon, Ml;lC Il;lC (2), Lå thtt toa so~n (3), Thang B~ch Vu Lan cua HT. Quång DQ (4) - tin Wc lien quan Mn GHPGVNTN (41) - Ki€n Nghi cua Tang Doån Thua Thien Hu€ (57) - Tham lu~n cua TT. Tu~ Sy (62) - Tin Wc Ph~t sI! (l32) - Tårn Thtt keu gQi ung h9 Phap Am (141).

PhQt phap: nghi~p, TT. Nhåt Chan (5) - Mn phap dtta Mn h~nh phuc, HT. Thi~n Sieu (9) - Trach nhi~m thuQc v~ b~n, K. Sri Dhamnananda, Dttong V'rnh Hung dich (11) - tu bi, ti! nga, E>~t Lai L~t Ma (19) -

phttdc bau, Chinh Tnfc (24) - thi~n stt Cttu Ma La Th~p, Trån Chung NgQc (31) - cUQc song vå nhung giao ly elin bån cua Ph~t Giao, Nhtt Phan (35) - nhan cach thang bAng, Robert Bogoda, Blnh An Son (37) - nam chac trong tay mQt di gl, Nhtt Nh~t (39) - tråm tit v~ con ngttoi hi~n d~i, Thich Phttoc D~t (40).

Vu Lan:

kinh bao an cha my, HT. Tri Quang (64) - thang 7 vdi Ngåi Dia T~ng, T~ Duy Cha u (66) - råm thang 7, Thich Thi~n Sieu (69) - Ml;lc Lien bån h~nh, Hoång Xuan Han (73) - tinh my, HT. HQ Giac (76)L~ Vu Lan ngu6n muan h~nh lånh, Hi€u Nguyen Nguy~n Cao Thanh (78) - chu Hi€u trong d~o Ph~t, Vttong Thuy Nga (81) - Vu Lan vå Dia Ngl;lc, Vttdng ThUy Nga (82) - my lå bi~u tIt<;1ng, TN. Thanh Tårn (83) - nhån mua Vu Lan, con ngttoi dn hi€u khong? HT. Tuyen H6a - Vu Lan nghI gl v~ da'ng sanh thånh, TT. Tin NghIa (85) - Hi€u thåo lå b6n ph~n (Thi~n Minh) - thuoc dang da t~t (89) - tlnh hfi'u nghi ton giao, Xuan Ngan (90) - vlnh bi~t my hi~n , Thai Tu H~p (115) - qua dang my mua Vu Lan, Nam Dao (117) - tlnh my bao la, Til' Di~m (119).

Khao cuu & Van hQC: - Cac th~ nh~c PGVN, Nguy~n Thuy€t Phong (92) - trå d~o Vi~t Nam, Phan QuOc Sdn (96) - trang dU'ng ngiin ngd, Thanh Tri Cao (102) - chUa nui Tå CU, Minh Khanh (104) - TT. Tu~ Sy, Tri Sieu - thien tåi PG, Thich Nguyen Sieu (106) - uåt khuc thang ttt, Nguy~n NQi Hå (1l3) - Con pho cii, Van Nttdng (121) - ngoåi Tam Quan con ra Cl ~m, Nguy~n Van Cttong (124) - tlm l~i tu6i thd, Dan Hå (125) - Hoa rU'ng sao bi~n, Van Nttdng (129).

Thd:

Voi sI! g6p m~t cua dc thi Sl, nhå thd: - Tårn Nguy~t - Dan Hå - Van Nttdng - Tu~ Nga - Nguy~n Thttdng Que - Huy Giang - Sttdng Mai Trån Lu Vii - Cd Phu - Uy~n Httdng - Hoång Duy - Thanh Lan - Tuy Anh - Vii Hoi - Di~u Thai - H6 Quoc D~t - N.T. - Cat Bång - Til' Di~m.

Phap

Am 50 6.2000 - chu de Thanh DQO Se phat hanh vao dåu thang 12.2000

bai vd d6ng g6p xin vui lang gdi truoe ngay 1.10.2000

Pha p

Am 50 1&2.200 1 - c hu de Xudn

se phat hanh vao trung tuån thang 1.2001 bai vd d6ng g6p xin vui lang gdi truoe ngay 1.12.2000


la thli toa soan •

Mua Vu Lan thång Mi PL2544 l~i trå v~ v6'i hang tri~u tri~u nhO'ng nguai con Ph~t å khåp nam chau b6n bi@n noi rieng, cho v~n lo~ ham linh noi chung. Så dl noi thång Mi la vi m9t dip hiem co va la han het, Mi ngay råm thang båy vua la ngay chu Ph~t ho an hl ph6 d9 chung sanh trong cac duang kh6, vlia nhåc nhå nhii'ng ngliai con chau cån tang tån hC1n hay quyet tam tht!c hanh hieu h~nh d6i vai m~ cha, ong ba tien t6 ... . Ngay rna hang Ph~t til t~i gia hay xuåt gia d6ng råp long tin thQ phl,mg hanh, ba thang an cu kiet h~, tung h~, gieo nhan duyen tu t~p cong dåc, cåu mong ca nhan, CU9C dai muon v~n lo~, trong ba c6i sau duang d6ng thoat vong vo minh, d~t Mi dinh giac ng9 giåi thoat, giåi thoat tri kien. Nhan dip nay, ngliai Ph~t til chung ta nhåt tam tu hQc thg hi~n duqc tinh thån cua giao ph ap Ph~t da vo thuqng th~m tham, va cac h~nh lanh, dåy du tri sang su6t, tranh cac vi~c ac, lam mQi vi~c lanh. N6 lt!c phat huy du6c tU bi cåu kh6 ban vui chinh mlnh cung tha nhan, bång dåc khiem cung kham nhån tU ru, khoan dung va d91uqng ... Lam duqc nhu the, chinh la mlnh da danh trQn tam lt!c vao mua Vu Lan Mo hieu hång nam, M d~n dap b6n C1n ni[tng - C1n cha m~ , C1n thåy b~n , chung sanh, C1n t6 qu5c non song va C1n Tam Båo. Va, do cl1ng la n~n tång d~o dåc can bån - cua Ph~t Giao Vi~t Nam, da ngan dai tU chu Ph~t, chu T6 ll1u truy~n .

Mua bao hieu khOng chi h~n h~p trong hi~n dai vai cha m~ con s6ng hay da chet khOng thOi, rna con cho cå v~n lo~i ham linh tU hau hinh cho tai vo hinh, tråi qua nhi~u dai nhi~u kiep nO'a. Tuång nha va tht!c hi~n duqc nhi~u h~nh lanh, di~u d~p quy, lqi nguai lqi v~t , do cl1ng la m9t cach hoa giåi hoi[tc bao dap nhii'ng an oan, nhii'ng oan gia nhi~u dai nhi~u kiep, chinh chung ta da t~o gay ra tU than mi~ng y, rna d9ng Wc chu yeu g5c å tam tham, san, si. Bång vao nguy~n lt!c tU bi, tri tu~ vai tam luqng hy xå; xoa bO mQi thu oan trong qua khå, hoi[tc oan CUu vai nhii'ng ke con ngliai che"t, då dang ket chi[tc thanh oan gia khOng dling. R6i tU do, gieo ket r9ng rru nhii'ng thi~n nhan duyen, bien cåi tåt cå trå thanh la b~n 10' hi~n dai d6ng tu hanh, tranh ac lam lanh, tai sanh se cung nhau hOa nhip, tien tai giåi thoat, quyet d~t tai quå vt B6 B~. Nhin vao tht!C te truac nhii'ng thanh quå th~t khiem nhuang cua Tang Ni, tin d6 Giao H9i PGVNTN-Na Dy da lam nhu: cuu trq ng,n Mo llJt 7 tlnh mi~n Trung vua qua, daa tg,o Tang N i; trang nghiem Gida H{)i, cung c6 tu t(Jp tang truång giai duc cho chling xuåt gia - tg,i gia, trong vi~c må ki€t hg, an cu, tung hg" tu gieo duyen, thQ bat quan trai, kh6a tu hQc ngdn hg,n, dai hg,n, d6 dtiy thuy€t gidng, hodng ph6p, chung minh chu l~ hanh hog,t cdc vi~c hi€u hy, tang t€o .. Nhåt la nam nay c6 han 80 PhCj,t til di tham dl! kh6a tu hQc Ph(Jt phap Au chtiu ky 12 tg,i Amiens Phap qu6c, m{)t ky llJc chua tung c6. Ba tU lau nay Ph ap Am vån s6ng con va tiep tyc lam nhi~m vy trq duyen hoång phap, la ca quan ngon lu~n cho Giao H9i PGVNTN Na Dy, phåi noi la, nha vao cong dåc tU M cua chu Ton Båc Tang Ni, nhåt la d~o tam Ph~t til vua viet bru, ph6 bien, trq giup tinh tai cl1ng nhu phan ph6i ... Mong duqc st! l1u ru, va tich ct!c tiep tyc ung h9 kien cuang hC1n nO'a! Cong dåc do th~t la vo luqng. Sau cung, thay mi[tt toa so~n va to an th@ Ban Bien T~p vo cung kinh ngliang vai bao n6i han hoan, khi chu Tang Ni duqc tang m9t tu6i h~, truång duang d~o h~nh , vua lqi d~o ich dai, vua trang nghiem Giao H9i va cl1ng nhu nhii'ng hång tam hång sån cua chu d~o tam Ph~t til gån xa gop phån .. . Tåt cå th~t quy hoa! Nguy~n dem c6ng duc do, Mi huang den ph ap giai ham linh con ma.'t d~u huan triem lqi l~c va d6ng nguy~n cho The Giai, cho Vi~t Nam, Dan T9C va B~o Phap sam duqc Thanh Binh Tt! Do H~nh PhUc dru lau. - Phap Am

Phåp

Am Vu Lan

2000

3


Giao Hi)i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nha't Vi~n Hoa I)~o PMt lich 2544

So: Ol VlIDNTffB Vi~n

Tnidng Vi~n Hoa

I)~o

THONGBACH . Nam M6 B6n Sti Thich Ca Mau Ni Ph~t Kfnh bqch Chu Tan Haa Thuqng, Chu ThuqT!g TQa, D(Ji Dac Tdng Ni Kfnh thua toan thl d6ng bila Phq.t fli trong va ngoai nUdc.

Phl:mg hanh Ph~t che', va ke' thira ne'p T6, Tang gia Vi~t Nam såp sti'a hoan man ba thang an ctt kie't h~; d~o nghi~p cua ngttoi xuåt gia them mQt bttdc tie'n tu; PMt tti' t~i gia them mQt c4p tåi b6i phttdc qua, d€ Mi httong de'n cii'u huy~n thåt t5, ghi nhd cong dåc cua ti~n nhan, bao dap an sau sinh thanh dttong d\lc. Nhan dip nay, thay m~t Chtt ton Tntdng lao HQi d6ng Lttong vi~n, toi kinh gdi de'n Chtt Hoa thtte;!ng, Thttc;lng t9a, B~i duc, Tang Ni, loi chuc mirng, bay to ni~m tin trong sang Mi vdi m~ng m~ch cua Chanh phap, kien tri sl! nghi~p hoång phap lc;li sinh, hang ph\lc rna quan, thanh tlfU så m~ng Nhtt Lai så gia . Cling nhan dip na y, toi xin gdi Mn toan th€ Ph~ t tti' ~i gia tam ni~m tuy hy cong dåc, tan than no Il!C tinh tån tu h9C, th€ hi~n giao phap d~i bi cU'u kh6, tir ai va khoan dung, cua Båc B~i Giac The' Ton ngay giua long cUQc song dåy dåy rna chttdng. Theo t~p l\IC c5 truy~n, Ph~t tU' Vi~t Nam dang bttdc vao mua bao hie'u. NhU'ng ngttoi con thao cam thåy dn phai danh tr9n khoang thoi gian nay d€ tttdng nhd cong cha, nghIa m~, on thåy, tlnh bång hau. Tinh cam d6 la ban chåt, rna cling la n~n tang cua d~o ly nhan thira, la Sc;li day noi ke't giua ngttoi voi ngttoi trong mQt tr~t l1! hai hoa, giu cho xa hQi nhan luan khong bi d6i tr\Iy, phå'm gia con ngttoi khong bi re rong. Tir d6 tie'n Mn tu t~p d~o ly Tam thira giai thoat. Tttdng nhd cong on, thl!C hånh hie'u h~nh, khong phai chi lå nhU'ng tam ttt, tlnh cam trong gid i h~n gia dlnh, than tQc. Du la ngttoi than thuQc, du la ke oan thu, nhung ngttoi dang song va nhU'ng ngttoi da che't, d~u c6 nhU'ng se;!i day rang bUQc nhi~u doi do cQng nghi~p, khie'n cho an oan xoay vh trong dong kh6 dau båt t~n. Cho nen, mua bao hie'u cling la thoi gian rna ngttoi Ph~t tti' tu t~p tir bi bo tru d€ x6a bo h~n thu qua khå, h6a giåi nhU'ng m6n ne;! ho~c an tlnh ho~c oan khien giua ngttoi song va ke che't, gieo tr6ng thi~n duyen d€ trong nhi~u kie'p tai sinh se lå nhU'ng thi~n tri thåc ho tre;! nhau tren con dttong cru thi~n. Dan tQc Vi~t Nam, do vi tri thien nhien, do di~u ki~n lich sti', qua nghln nam song trong no l~ cam han, qua bao nhieu dc;lt chie'n tranh n6i da xao fuit, an nghIa rang bUQc nhau da nhi~u, rna h~n thu ch6ng chåt cling khong it. Vi v~y, moi nam vao dip Vu Lan, vao "Thdng Bay Ngay Rdm Xli TQi Vang Nhan", håu he't m9i ngttoi Vi~t da quy y Tam Båo hay khong quy y d~u c6 l~ cung tru co h6n, tltdng nhd Mn nhU'ng ngttoi da che't rna khi song thl d9a day uåt åc, khi che't thl chåt chåa oan thu, lang thang vo dinh trong toi tam co kh5. B6 la mQt phong t\lC tot d~p, th€ hi~n tinh thh nhan ai, bao dung va d6 cling la sl! th€ hi~n cua giao ly tir bi hy xa dtte;!c chan hoa thanh mQt th€ trong tam h6n dan Vi~t. Ngay nay Mt nttoc tuy con ngheo nan l~c h~u, nhttng nhU'ng t~ n~n xa hQi cua doi song xa hoa v~t chåt con t~ h~i hon cac nttoc ph6n vinh kinh te'. Tham nhling, hoi IQ, buon ngttoi, buon rna my, dh dQC tre nho, nhU'ng ho~t dQng dttc;lc che chd trong vong tay cua cac t~p doan phi nhan dang ke't d~t vao m~ng lttdi tQi ac toan du. B6 la thåm h9a chtta tirng c6 cua Mt nttdc, la nguy co bang ho~i cua cac gia tri tinh thån truy~n thong, la tr~ng thai vong ban va no l~ cua dan tQc. Ph~t tU' Vi~t Nam l1! thåy c6 trach nhi~m ke' thira va phat tri€n di san tinh thh, thl vao dip Vu Lan thång hQi, vao mua bao hie'u, dn phai t~p trung ttt duy vao y nghIa bao dap bon on, md rQng tårn lang nhan ai, tu ~p va phat tri€n tam tir bi rQng lOn, d€ song vdi tinh thh khoan dung, bie't thttong yeu va tha thå. Tir d6, tir cQi ngu6n dan tQc, tir nhU'ng giao huån cua Båc B~o stt, tren månh Mt tårn linh trU phu rna Thåy T6 da day cong khai khå'n, Ph~t tti' Vi~t Nam gieo h~t giong B6 B~, Giac NgQ, vun tr6ng goc r~ thi~n, d€ thåp sang ng9n den B~i Tri, B~i Bi, soi to ni~m lin

vao le song cho nhung ngttoi co don cung kh5 trong b6ng toi d9a day, ap buc. Nay, nhan mua Vu Lan thång hQi, ngay hoan hy cua mttoi phttong Chtt Ph~t, ngay tttdng ni~m bon an trong ba cDi, cua he't thåy cac hang xuåt gia va Ph~t tti' t~i gia, tåt ca chUng ta hay cung nhåt tam chu nguy~n, h6i httdng tåt ca 4

Phap

Am Vu Lan

2000


phuoe båo da lam va dang lam, nguy~n eho n~n tang nhan thi'!a du<;1e thie't l~p vii'ng chile, tr~t tI! nhan luan du<;1e duy trl, di san tinh thh eua T6 tien du<;1e ke' thi'!a va phat huy xan l~n. Nguy~n du eho Mt nuoe thanh blnh, ehung sinh an l~e.

Nam Mo D~i Hie'u M~c Ki~n Lien B6 Tat Thanh Minh Thi~n Vi~n, Ngay 30 thang 7 nam 2000

Viin Tntllng Sa Mon Thich Quång Di)

nghi~p

- karma Thich Nhå't Chån

Nghi~p la dieh nghla ti'! Ph~n ngu "Karman ". Karman nghIa nam na la "vi~c lam", hoi).e "hanh dQng", "tga tek" v.v .. . Ho~t dQng hay hanh dQng d day trUoe tien khOng phai la mQt y ni~m tri'tu tU'<;1ng, rna la sI! v~n dQng hay tae dQng cl,! th€ eua than, khåu va y. Ho~t dQng hay hanh dQng cl,! th€ nay eua than, khåu, y eling khang phai la eae ho~t dQng trong sinh hOl).t thuong nh~t eua con nguoi nhu di, dt1ng, nåm, ng6i, hay trong eae sinh ho~t ngh~ nghi~p eua con nguoi nhu lai xe, danh may, ca hat, van ngh~ , th€ thao V.V ... , rna ehl e6 cae hanh dQng thi~n hay ae eua than, khåu, y moi dU<;1e gQi la " nghi~p".

Hanh dQng n6i ehung eua con nguoi qua ba phudng di~n than, khåu, y, du<;1e phan lam ba phåm eha't: thi~n, ae va va ky (tue kh6ng thi$n kh6ng oe). Trong ba phåm eha't nay ehl e6 cae hanh dQng voi phåm eha't hoi).e thi~n hoi).e ae moi du<;1e gQi la "nghi~p". Cae hanh dQng di dU'ng nåm ng6i eling nhu eae hanh dQng thuQe vS ngh~ nghi~p eang an vi~e lam trong doi sO'ng hang ngay la eae hanh dQng va ky khang thi~n khang ae, the' nen khang M<;1e gQi la nghi~p. Tl).i sao v~y? Bdi VI cae hanh dQng va ky eua than, khåu, y khang e6 du eang nang M ehieu cam qua bao. MQt hanh dQng phai e6 M<;1e eang nang dem ll).i mQt ke't qua moi dU<;1e gQi la "nghi~p". Cae hanh dQng thi~n va ae dUQe gQi la "nghi~p" VI ehUng e6 eang nang dua l~i qua bao. Nhu v~y, the' nao la hanh dQng thi~n hay ae? Truoe tien hanh dQng la mQt lien h~ . C6 hai eh6 d€ lien h~ la erunh rnlnh va tha nhan. Tht1 Mn phai la mQt hanh dQng e6 ehu tam, ehu y. Hanh dQng rna ehl lien h~ Mn ehinh rnlnh thl khang phai la mQt hanh dQng thi~n hay ae. Hanh dQng phai lien h~ Mn tha nhan, voi mQt ehu y dua ll).i kh l<;1i hay lam hl).i eho tha nhan, moi la hanh dQng thi~n hay ae. Tru dl,! nhu tai di ngu thl d6 ehl la hanh dQng va ky khang thi~n khang ae. NhU'ng ne'u mQt nguoi khae bi ma't ngu m~t moi, tai ru eho nguoi a'y ngu voi ehu tam lam eho nguoi a'y du<;1e thoai mai khoe m~nh, thl day lå. mot hanh dong thi~n. Ne'u tai ru bang caeh ca hat, thl day la mQt hanh dQng thi~n thuQe "khåu", ne'u

Phåp

Am Vu Lan 2000

tai ru bang eaeh keo vang, xoa dåu v.v ... thi day la mot hanh dQng thi~n thuoe "tMn", va eai y muO'n giup ieh eho nguoi ngu ngon la mQt hanh dong thi~n thuQe "y" . Bång ngu<;1e ll).i, ne'u tai pha gia'e ngu eua mQt nguoi khae voi ae y muO'n lam kh6 hQ, thl day la mQt hanh dQng ae. Hanh dQng ae nay eling dU<;1e th€ hi~n ra qua ba phudng ti~n than, khåu va y. MQt hanh dQng nhu the' muO'n la thi~n hay ae thl båt bUQe phai e6 ml,le tieu la lam l<;1i kh hay t6n hai eho tha nhan . Vi~e lam l<;1i hay lam hl).i nay e6 th€ trlJ'e tie'p hay gian tie'p. Ne'u tai muO'n lam eho bO' my dU<;1e vui long, nen tai di ngu som d€ giu gIn st1e khoe thl du eho tai di ngu eho tai, nhU'ng hanh dQng nay gian tie'p gay kh l<;1i eho bO' my, the' nen n6 la mQt hanh dQng thi~n thuQe than va y. Ngu<;1e l~i ne'u ghet mQt nguoi nao d6, tuy tai khang dl,lng Mn hQ, song tai di dOt ehay nha eua hQ, thl day la mQt hanh dQng ae thuQe than va y. Hoi).e tai di n6i xa'u nguoi d6 voi eae nguoi khae, thi day la hanh dQng ae thuQe khåu va y. Yl v~y eho du gian tie'p lam l<;1i hay lam hl).i eho tha nhan, vån dU<;1e k€ la thi~n hay ae: nhu dilp duong eho nguoi ta di la thi~n, an dp ti~n eua gay dau kh6 eho nguoi ta la ae, v.v ... MQt hanh dQng da n6i la thi~n hay ae thl chile ehån phai dua Mn ke't qua. Ne'u nhu the', v~y e6 phåi ehang mQi hanh dQng thi~n hay ae dem Il). i ke't quå d~u gQi la nghi~p ? E>€ trå lOi ca u hoi na y, ehung ta thit nh~n xet eae truang h<;1p nhu sau: l. MQt hQe sinh eham ehl hQe hanh nen da thanh tai trd thanh båe sl. 2. MQt nguoi tO't ehuyen bO' thi giup do eae nguoi ngheo nen dU<;1e mQi nguoi tan trQng, ca ng<;1i va thudng me'n . 3. MQt ke gian dam nguoi euop eua bi båt bo tU .

Ca ba truong h<;1p hanh dQng tren Song trUong h<;1p hanh dQng eham vi ehl hanh dong eho ehinh rnlnh, dQng va ky , du e6 dem ll).i ke't quå

dSu dem Il).i ke't quå . hQe eua em hQe sinh, the' nen la mQt hanh la thanh bae SI di nua

5


eling khong du<;>e g<;>i la "nghi~p", vi n6 khong lien h~ Mn sl,1' kh l<;li hay tai h~i gl he't eho tha nhan. Ne'u em vi muon eUu giup nguC1i b~nh ho~n rna eham h<;>e thi hanh dQng ehåm h<;>e nay mdi trd thanh thi~n. Ne'u em vi muon h<;>e gioi d€ h~ nhl,le hay khinh bi mQt ai d6, thi hanh dQng eham h<;>e se trd thanh ae. Con nhu hai trltC1ng h<;lp sau, vi e6 lien h~ Mn tha nhan nen dU<;le eoi la thi~n hay ae, va e6 dua Mn ke't qua la du<;le nguC1i ta kinh tr<;>ng ca ng<;li va bi båt bo tu, nen phai ehang dU<;le eoi la "nghi~p"?

Tuy nhien lå the', song eai ke't qua rna "nghi~p" dem l~i d da y khong phai cm la mQt thanh qua ca nhan eua em h<;>e sinh, eling khong phai la danh thdm tie'ng tot trong xa hQi, hay la mQt h~u qua theo lu~t phap eua xa hQi. Ke't qua eua "nghi~p" d day thuC1ng du<;le g<;>i lå "Mo" hay "quå Mo", "nghi~p Mo", tue sl,1' tl,1'U thanh mQt dC1i song ke' tie'p dC1i song hi~n t~i rna ta thuC1ng g<;>i la "tdi sinh". Nbu vh, ne'u mQt hanh dQng nao cm dua l~i mQt ke't qua nao d6 trong dC1i song hi~n t~i, rna khong dua Mn sl,1' tai sinh thanh dC1i song kie'p sau, thi khong du<;le g<;>i la "nghi~p". Nhu hanh dQng tu hanh eua Ngai Xa L<;Ii Pha't e6 th€ dua Mn ke't qua la m<;>i nguC1i d~u ca ng<;li ton kinh Ngai, d6 la mQt hanh dQng thi~n. Song hanh dQng thi~n nay eua Ngai khong dua Mn mQt sl,1' tai sinh trong kie'p tudng lai, the' nen khong dU<;le eoi nhu la mQt "nghi~p", rna du<;le g<;>i la "dC!o" (marga). Theo d6, mQt hanh dQng vo ky eling e6 th€ dua Mn mQt ke't qua nao d6, nhu toi ngu d~y tha'y khoe. Va mQt hanh dQng thi~n thuQe "dC!o", nhu tu t~p ni~m xu, tl1 ehInh du v.v ... eGng dua Mn ke't qua lå du<;le m<;>i nguC1i ton kinh. Song hai lo~i hanh dQng nay khong du<;le g<;>i la "nghi~p", vi hanh dQng vo ky thi khong du nang 1l,1'e dua Mn tai sinh va hanh dQng thuQe "dC!o n thi l~i eha'm dm sl,1' tai sinh. Ca hai d~u khong ehieu cam" quå bdo" trong kie'p sau the' nen khong phai la "nghi~p". Nhu v~y, phai ehang cm eae hanh dQng thi~n thuQe the' gian (tuc kh6ng thuQc v~ "dQO") va ta't ca eae hanh dQng ae mdi dang g<;>i la nnghi~p"? Cling ehua hån la v~y . Bdi vi eae hanh dQng thi~n ae eua than khåu y ehung ta trong dC1i song hang ngay ra't eh~p ehi:tng, long lea va tuy "hUng". Chung ta e6 th€ vua n6i tot d6 la da n6i xa'u nSi, vua låm ae d6 lue sau da lam thi~n l~i nSi . Ta't ca eae

6

hanh dQng thi~n ae thuQe lo~i "tuy hUng " nay se khong tae thanh du<;le mQt qua baD d~e bi~t nao he't trong kie'p sau, ehUng ta khong du tu caeh d€ g<;>i lå "nghi~p". Do d6 muon dU<;le lå "nghi~p" ehung phai e6 them cae di~u ki~n nhu sau:

1.

Ho~e

dU<;le huan

t~p,

tue eae hanh dQng

thi~n

ae

dU<;le l~p di l~p l~i nhi~u lån 2. Hoij.e vu<;lt qua gidi h~n binh thuC1ng, tl1e eae hanh dQng el,1'e thi~n el,1'e ae 3. Hoij.e bång mQt Y1l,1'e m~nh me rna hanh dQng, tl1e hånh dQng vdi mQt tam nguy~n dm khoat. MQt hanh dQng ae du nho nhij.t thoi, nhu n6i Wi tho thao, ne'u el1 du<;le l~p di l~p l~i mai, thi hanh dQng ae nay se trd thanh "nghi~p", nghIa la se trd thanh "nhan" e6 e6ng nang ehieu cam qua bao trong dC1i sau. NgU<;le l~i hanh dQng thi~n eling v~y. MQt hanh dQng el,1'e ae nhu nåm tQi nghieh, thi khong dn phai l~p di l~p l~i nhi~u lån, rna cm dn mQt lån th6i eling du tae thanh nhan ehung M ehieu cam qua bao xa'u trong dC1i sau. NgU<;le l~i hanh dQng el,1'e thi~n nhu bo thi ta't ca gia san hay sinh m~ng rna khong h~ tie'e nuoi, eGng se cam qua tot li~n v~ dC1i sau. Nen day la eae "nghi~p" ae va thi~n .

Con hanh dQng thi~n ae vdi mQt y 1l,1'e m~nh me hay tam nguy~n dm khoat tl1c la eae gidi lu~t, dU<;le g<;>i la thi~n lu~t nghi hay ba't thi~n lu~t nghi. T6m l~i "nghi~p" la cae hanh dQng eua than, khåu, y ho~e thi~n ho~e ae, nhåm t~o kh l<;li hay gay t6n h~i eho hG'u tlnh, khie'n phai cam qua bao trong dC1i sau. Song theo eae di~u ki~n vua neu tren, thi "nghi~p" con phai dU<;le dinh nghIa dai dong hdn nii'a. Tuy nhien, khi n6i Mn "nghi~p" thi d~o Ph~t thuC1ng quen ehi eho cae hanh dQng thi~n ae thuQe gidi lu~t. Hanh dQng l~p di l~p l~i nhi~u lån duqe nhin thea khia qnh huan t~p ehung tti', va du<;le Duy Thue H<;>e phat tri€n m~nh me. Con hanh dQng el,1'e thi~n du<;le nhin thea khia qnh e6ng dl1e, el,1'e ae theo khIa e~nh tQi l6i. Thi~n ae "tuy hling" hang ngay du<;le eoi nhu thi~n ae the' gian. Rot eUQe cm con eae hanh dQng thi~n ae thuQe gidi lu~t mdi th~t sl,1' dU<;le g<;>i la "nghi~p". V~y, the' nao la hanh dQng thi~n ae thuQe gidi lu~t? MQt eaeh t6ng quat, khi toi lam mQt hånh dQng thi~n hay ae vi "tuy hUng", vi tlnh cam nha't thC1i, vi ban tinh "triJi sinh", vi hua theo, vi bl ep bUQe v.v ... thi day lå mQt hanh dQng thi~n ae thuQe the' gian. Nhttng khi t6i lam hanh dQng thi~n ae nay bång mQt sl,1' tl,1' nguy~n vii'ng ehåe kien quye't, thi hanh dQng thi~n ae nay trd thanh gidi lu~t.

Phåp

Am Vu Lan 2000


The' nao la tI! nguy~n mQt cach vfi'ng chlic va kien quye't? E>~ trå lC1i diu hoi nay, chung ta dn thie't phåi khåo sat v~ tinh chåt cua "nghifp", ding nhu sI! lien h~ giua nghi~p va bao, va sI! lien h~ giua ba nghi~p than kh~u

y.

"Nghifp" va cm duy "nghifp" mdi chieu cåm quå bao, the' nen "nghifp" chinh la nhan. SCI di chung ta c6 m~t ndi dåy d~ dU<;1c hUCIng di~u nay hay phåi chiu bi di~u kia, thl sI! co m~t nay cua chung ta la mQt quå bao. Quå baD la mQt ke't "quå", "bao" Ung l~i tudng xUng vdi "nhG.n" cua chinh no. "NhG.n" day la gl? Lå mQt vi thu<;1ng M chang? Lå cha m~ chang? Lå hu vo chang? Ne'u nhan la the', thl chung ta ho~c la thU<;1ng M, ho~c la cha m~, ho~c la hu vo, VI quå phåi båo dap l~i tUdng xung voi nhan v~y. Do d6 ne'u chung ta suong thl nhan phåi la sudng, ne'u chung ta kh6 thl nhan phåi la kh6. Ne'u khi quå sudng la chinh mlnh sudng, thl khi la nhan cling chinh mlnh phåi la nhan. Ngu<;1C l~i quå kh6 la chinh mlnh kh6, thl nhan kh6 kia cling phåi lå chinh mlnh gieo cai kh6 åy.

N6i "nhG.n " va "quå" la thea thi dl} rna noi, thea thl!C te' rna n6i thl chinh la "nghifp " va "bao ". Nhan va quå lien h~ ch~t che vdi nhau, khOng c6 nhan lå khong c6 quå, va chinh nhan nay l~i dU<;1C ke't tinh ngay trong quå, cho nen khong c6 quå se khong c6 nhan. Do do quå hoan toan bi l~ thuQc v~ nhan va do nhan quy dinh, song ngu<;1c l~i quå khong chåm dm thea nhan rna l~i c6 dU<;1C cong nang ke't tinh thanh nhan mdi. The' nen nhan quå lå mQt lien h~ vang tron khong dåu khong duoi, khong baD gio chåm dm. Nhan c6 th~ la mQt rna quå thl råt nhi~u, nhan c6 th~ nho va quå thl to. Do d6 v~ hlnh tudng va se lU<;1ng nhan va quå c6 th~ khac nhau, song v~ tinh chåt chinh thl nhan va quå phåi tudng xung hoan toan. Nhan ngQt thl quå phåi ngQt, nhan dling thl quå phåi dling . Y nghia cua nghi~p va baD cling y nhu v~y: nghi~p ac thl bao ac, nghi~p thi~n thl bao thi~n . V~y "nghifp " th~t sI! la nhu the' nao? Nghi~p dU<;1C phan

lam ba lo~i la than kh~u va y. Tuy nhien than nghi~p va kh~u nghi~p cling khong ngoai y nghi~p. Y nghi~p la nang ll!c phat dQng than va kh~u ho~t dQng. Y nghi~p chinh ye'u la gl? Y nghi~p chinh la y muen thuQc v~ tam, dU<;1C gQi la "tu" (cetana). "Tu" la mQt tam sCl (caittaka), tuc mQt ho~t dQng thuQc tam thuc. "Tu" la mong muen d~t dU<;1C, nghia la mong muen hanh dQng cach nao d6 d~ d~t Mn mQt ml}c tieu hay ke't quå. Do VI co "tu" nay nen than kh~u mdi phåi ho~t dQng . Cac ho~t dQng cua than kh~u nay khong ra khoi y mue n cua "tu", va cling chi d€ phl}c Vl} cho y muen nay . Do do "nghifp" th~t sI! la "tu" tam SCl, tUc y muen hay y chi. Do c6 y muen nen tam phåi suy nghi, gQi la y nghi~p ; suy nghi r6i blit than kh~u phåi ho~t dQng, gQi la than nghi~p va kh~u nghi~p, d€ d~t Mn ml}c dich nham thoa man y muen åy . Khi Y muen dU<;1C thoa man, thl y muen chåm dm. Y muen chåm dm thl than kh~u y he't ho~t dQng. Do d6 sI! ho~t

Phåp

Am Vu Lan 2000

dQng cua than kh~u y chi la sI! ho~t dQng cua "tu" tam sCl rna thoi. "Tu" moi th~t sI! la "nghifp" . N6i cach khac "nghifp" la y muen. Ne'u y muen nay hoi h<;1t, lang Ieo, nhåt thoi, tliy hung v.v ... thl y muen råt d~ d6i thay hay råt d~ thoa man. Thi dl} toi hdi khat va nhåt thoi nåy y muen ueng nudc, toi dinh di xueng be'p ueng nuoc, ch<;1t nghe anh toi keu ra vuon chdi råt vui, toi c6 th~ bo y muen di ueng nudc rna chuy~n thanh y muen ra vuon chåi ngay. Ho~c thåy mQi nguoi dong g6p vaD mQt cUQC l~c quyen, toi ch<;1t thåy hung thu, ben cling d6ng g6p VaD mQt it, v~y thoi la du thoa man r6i, toi khong cam thåy phåi d6ng gop them lån thu hai, thu ba, hay d6ng gop them nhi~u hdn nua. Cac ki~u y muen nay thuong di~n ra hang ngay . ChUng phat dQng va di~u khi~n than kh~u y cua chung ta thanh ra sI! sinh ho~t thuong ngay cua chung ta . Y muen nhåt thoi va hay thay d6i nhu the' se khong th~ t~o nen mQt nang 1l!C Idn dU<;1c. Khong co dU<;1c nang 1l!C Idn thl se khong cam quå dU<;1c . Ne'u toi co mQt Ymuen thi~n, va toi muen t~o thanh mQt nang ll!c thi~n vung chlic d~ d~t Mn mQt ke't quå thi~n tet d~p thl di Ymuen thi~n cua toi phåi th~t kien quye't va b~n bi. Muen v~y toi phåi bie'n y muen nay trCl thanh mQt th~ nguy~n . Th~ nguy~n la mQt Y muen blit bUQc phåi hoan thanh cho bang dU<;1C, khOng chiu chuy~n hudng thea cac y muen khac, khong chiu llii budc trudc cac trCl ng~i . Vi nhu toi muen khong an dp, song g~p luc qua ti~n va dei tU<;1ng qua håp dån, thl toi c6 th~ se an dp. E>~ giu cho y muen khong an dp vung chilc, toi phåi tI! nguy~n la nhåt dinh che't seng gl cling khong chiu an dp . Khi nguy~n nhu the' thl Y muen khong an dp trCl thanh mQt "gioi" rna toi phåi giu cho Mn cling. y muen nay khong con lang leo, nhåt thoi hay tiiy hung d~ d6i thay nua, nho the' y muen nay trCl thanh mQt nang ll!c vfi'ng chlic, dU<;1c gQi la "nghi~p nhG.n", nghia la no se dua l~i mQt thi~n quå trong tUång lai. Song "tl! nguy~n" Cl day khong h~ phåi la toi tI! phat th~ nguy~n, va roi tI! chung låy lai th~ nguy~n åy cua toi . Ma "tl! nguy~n" Cl day la toi tI! nguy~n qui y va thQ nh~n låy gid i phap cuaE>uc Ph~t. Ne'u toi khong qui y Tam Båo, ne'u toi khong thQ nh~n nam gidi phap cua Ph~t, rna cm ti! nguy~n lam thi~n thea y thich cua mlnh, thl sI! tI! nguy~n nay khong th~ dU<;1c coi la gioi dU<;1c. Thi dl} khi toi n6i "toi nguyfn la. khOng an hiip ke yiu dUal " , thl day chi la mQt di~u thi~n cua the' gian, chu khong phåi la "gioi" . Hanh dQng thi~n cua gidi dm khoat chi la hanh dQng tam qui va thQ nam gidi, tam giOi (båt quan trai), muoi gidi (Sa Di), va hai tram nam mudi gioi (gioi Ty kheo). Ngoai ra trong lu~t con k~ them cå th~p thi~n, con thl tåt cå mQi di~u thi~n khac chi dU<;1C coi la gidi theo khuon kh6 "nhitp thifn phdp gioi" thuQc ba tl} tinh gidi cua B6 Tat rna thoi. Gioi kh6ng th€ tI! mlnh d~t ra du<;1C, rna phåi ti! nguy~n thQ nh~n tir E>uc Ph~t. BCli vl mQt hanh dQng thi~n hay ac

7


luon luon du'<;1C nh~n bie't qua hai phu'dng di~n, mQt la tu'dng, hai la th6. Phån hanh dQng qua than khåu lien M Mn sl! kh l<;1i hay t6n hl).i cho ke khac la "tzMng". Phån tam nguy~n tlf th~ la "thl" . Chång hl).n toi nguy~n khong an dp, thl nguy~n nay la "thl", toi thl!c hanh vi~c khong an dp la "t/.lang" . Song VI can bån clia tam tOi v6n la tham, san, si, va ngå chip, tam thuc clia toi luon bi qui dinh bai cac nghi~p tham san si va ngå chip nay, the' nen tit cå mQi hOl).t dQng clia n6, dli la thi~n di nua, lu6n luon la 6 nhi€m. Du no co tlf nguy~n quye't tam thi~n di nua, thl tlf nguy~n nay vån khong phåi la bån "thl" thanh tinh. Do d6 sl! tlf nguy~n nay kh6ng th6 coi la "girJi" du'<;1c. Gidi du'<;1c coi la thanh 4nh bai vi gidi thanh 4nh h6a cac tham san si va ngå chip o nhi€m, va gidi du'a Mn sl! chim dm tai sinh, tUc luan h6i. Cac di~u thi~n clia chung ta, kh6ng dm tri'! du'<;1c bån ngå , khong gl).t bo du'<;1C tham san si, kh6ng du'a Mn Nie't Ban thoat ly sinh tti'. Do do chung khong du'<;1c coi la thanh 4nh, nen khong sao du'<;1c gQi la giOi. Yl v~y ne'u chung ta tlf nguy~n lam ac, thl sl! tlf nguy~n nay c6 th6 tro thanh "girJi thl" cua ac phap du'<;1c. Nhu'ng ne'u chung ta tlf nguy~n lam thi~n, thl sl! tlf nguy~n nay vftn khong th6 tro thanh "girJi thl" clia thi~n phap du'<;1c. Ngay cho du chung ta c6 tlf nguy~n khong sat sinh, khong trQm dl p.. . dli nam gioi eim, thl chung ta vftn khong co du'<;1C "girJi thl", hu6ng gl chung ta tlf nguy~n lam cac vi~c thi~n ngoai nam gidi iy . 86 co du'<;1C "girJi thl", tuc mQt tam nguy~n ml).nh me va thanh 4nh, båt bUQc chung ta phåi d~t ll).i can bån cho tam mlnh, mQt can bån thanh 4nh tuy~t d6i, thay VI can bån o nhi€m tham san si. Chung ta liy Tam Båo thay cho Tam 8Qc, liy Ph~t thay cho Ngå, liy B6 Tat thay cho 80i S6ng The' Gian clia mlnh. Sl! thay d6i can bån nay chinh la y nghla clia Tam Qui. Do d6 Tam Qui chinh la "girJi thl" thanh 4nh. Ne'u t6i khong chiu tam qui, thl du toi c6 tlf nguy~n giu nam gidi, thl sl! tlf nguy~n nay cling khong tac thanh du'<;1c "girJi thl" va do d6 nam di~u kia se khong th6 du'<;1C coi la "girJi t/.lrJng", ma cm con la nam di~u thi~n ma thoi. The' nen nguyen tåc clia thQ gidi, tuc tl).O nen mQt nghi~p thi~n dung nghIa nhit, la phåi qui y Tam Båo tru'dc tien M dåc "girJi thi". Sau do r6i moi thQ nh~n "girJi t/.lrJng" tuc nam gidi M rna thl!C hanh. Do d6 nghi~p thi~n thl!C sl! c6 dli c6ng nang th~t sl! M du'a ll).i quå bao thi~n th~t sl!, chinh la hanh dQng tlf nguy~n chi thanh dm khoat quye't tam qui y Tam Båo. Vdi tam nguy~n ch6i tir mQi gia tri clia bån ngå va tham san si du'a ra lien h~ Mn the' gian nay, va dm khoat quay v~ tin tu'ong nu'dng tlfa vao Tam Båo, liy do lam can bån chan th~t va thanh 4nh cua mlnh, vdi y nghi~p thanh 4nh nhu' the', toi qul tru'dc Tam Båo, tuc than nghi~p thanh 4nh, va th6t len ba loi tam qui va tam ke't theo gidi su' chi dl).y, tUc khåu nghi~p thanh 4nh. Thl ngay khi vira ke't thuc xong tam ke't, ba nghi~p than khåu y cua toi tlfU thanh "girJi thl" thanh 4nh. Tuc ba nghi~p clia toi gieo du'<;1c mQt hl).t måm hoan 8

toan thanh 4nh, d6 trong tu'dng lai se chieu cåm liy ke't quå thanh 4nh, tUc giåi thoat va Nie't Ban. V~y "nghi~p " o day se du'<;1C dinh nghIa ll).i thea dung dl).o Ph~t thl g6m c6 nghi~p thi~n va ac. Nghi~p thi~n, tUc nghi~p thi~n thuQc gidi la cac hanh dQng du'a Mn ke't quå giåi thoat, nghi~p ac la cac hanh dQng du'a Mn ke't quå tåi sinh trong luan h6i. Trong nghi~p ac nay ll).i phan lam hai g6m cac nghi~p thi~n the' gian, tuc cac vi~c thi~n thuQc the' gian rna khOng du'a ll).i sl! giåi thoat khoi luan h6i, va cac nghi~p ac dung nghIa thea the' gian chip nh~n. V~ m~t tu'dng thl "nghi~p thi~n thuQc girJi " va "nghi~p thi~n the' gian" la mQt, song v~ m~t th6 thl cm co thl "nghi~p thi~n thuQC girJi" moi thanh 4nh dung nghIa, con "nghi~p thi~n the' gian" thl hoan toan o nhi€m va thuQC v~ luan h6i .

T6m ll).i, cai tam nguy~n xå bo the' gian quay v~ nu'dng tlfa vao Tam Båo trong thoi hl).n la su6t cUQc s6ng nay, tam nguy~n iy tac thanh mQt chling th6 thanh 4nh. Chling tti' nay tro thanh ch6 qui ke't v~, hay ch6 thanh quå cho tit cå cac nghi~p thi~n khac clia the' gian. Nhu' hl).t gi6ng lam cho Mt, nu'dc, chit b6n va cong laD se khong tro nen vo dl:mg. Cling v~y, nho c6 chling tti' thanh 4nh clia tam nguy~n tam qui kia, nen dit la tam clia chUng ta, nu'dc la nam gidi tu'dng, chit bon la cac di~u thi~n the' gian va c6ng lao ngu'oi tr6ng la sl! thl!C hanh tri gidi qua ba nghi~p than khåu y se chilc chån c6 du'<;1C thanh quå giåi thoat Nie't Ban. Thie'u chling tti' thanh 4nh iy, mQi n6 ll!c lam thi~n clia bån ngå mlnh cm du'a Mn sl! vo thu'ong hOl).i di~t trong ba cDi luan h6i . The' nen "girJi thl" mdi dung la thi~n nghi~p. Va tam qui chinh la gioi th6. Tam Båo la n~n tång clia tam qui. N6i cho cling, chinh Tam Båo mdi dung la bån th6 clia gidi, la lånh vl!c tuy~t Mi thanh 4nh, tuy~t d6i giåi thoH, la lånh vl!c tuy~t Mi thu'ong hång, bit dQng, b~n chilc nhu' kim cu'dng. Vdi Tam Båo lam n~n tång, lam bån th6, mQi hanh dQng than khåu y clia chUng ta d~u tro nen hi~n tu'dng clia thanh 4nh, tUc cac gidi tu'dng dung nghIa v~y.

O

vån thdgm m~ Them mQt lån trong doi Them b6i h6i tlnh mc:: Them ngQt ngao bo moi Them tlnh yeu trao Mc:: Them mQt lån ngay l€ Them tran quy vo ngån Them bang khuang vo k6 Them quye'n luye'n bQi phån ... Yl doi con c6 .. . M~

ru Di~m - May 6, 2000 Phap

Am Vu Lan

2000


/

B6n Phap dua de'n

H~nh

Phuc

Hoa Thut;tng Thich Thi~n Sieu Cae vi gioi til,

Horn nay quy vl Mn day d~ lanh d~o giao phap eua Ph~t. B6 lå mQt vi~e lam e6 y nghIa råt quan tn;mg. Nho st! thQ gioi rna chung ta trd thanh mQt Ph~t tli' chan crnnh, lQi mlnh, lQi ngu'oi, lQi tåt d chung sinh, va lam cho Ph~t giao mien tru'ong giua the' gian. Yl le d6 quy vl nen Iling he't tam thanh d~ lanh thQ nhung lai PMt d~y qua st! giao giOi cua Chu' Tang. Ngay nay, Ph~t tli' Mn voi giao phap cua Ph~t la cot um mQt phu'c1ng phap giåi thoar an l~c, cting nhu' ngay xu'a khi Ph~t con t~i the', cac vi cu Sl cting di Mn voi Ngai M du mong st! cm giao nc1i Ngai, hftu dem l~i cho hQ mQt cUQc song h~nh phUc an vui. Kinh Tang Chi BQ IIIA ghi l~i rång, mQt horn, mQt cu Sl t~i gia d~ tli' ten la Dighajanu (dau g6i da i) di Mn The' Ton, dånh l€ va b~ch r:tng: - B~ch Buc The' Ton, chung con la nhU'ng nguoi gia ehu, con hudng thQ cac dl,lc, song h~ phuQc voi vQ con, diing cac thu hUc1ng hoa, phån sap, thQ lanh vang b~e . B~ch The' Ton, xin The' Ton hay thuye't phap cho nhung nguoi nhu chung con, thuye't nhu the' nao d~ nhU'ng phap åy dem de'n eho chung con h~nh phuc an l~e ngay trong hi~n t~i va h~nh phuc an l~c trong tUc1ng lai. Ngay nay, cac Ph~t tli' t~i gia Mn day, dii khong n6i r6 trong tam tu nhttng c6 le cting om åp mQt hoai Mo tuc1ng tt!, åy la lam the' nao d~, voi tu cach mQt t~i gia cu Sl con thQ hudng dl,lc l~c, c6 dUQc mQt doi song h~nh phue an l~e ngay trong hi~n t~i va cå v~ tuc1ng lai. M~c dii vl thuc1ng gia nfty song voi dl,lc l~c the' gian, ong nh~n thåy nhU'ng tai sån v~t chåt cm giup cho ong song chu khong giup cho ong an l~c. (j giua quye'n thuQc vQ con dfty du, danh vQng tran tr~, tai sån sung tuc, nhttng ne'u tam tu con trIu n~ng au lo, sQ hai, tham lam, thii h~n, them khat, thl dl nhien sv song d6 chua phåi la st! song an l~c. Cftu mong Ph~t ban cho mQt phu'c1ng phap dem l~i eho ong h~nh phuc lau dai. Ong cu Sl åy con nhån m~nh, trong khi vlin thl,l hudng dl,lc l~c chu khong phåi qo t6c xuåt gia song doi thoat Wc nhu nhung vl TY-kheo. B6 la mQt lai hoi råt chån thanh tha thiet, d6ng thoi, cting la mQt vien da thli' vang. B~o Ph~t, dii cao sieu vi di~u th~t nhttng li~u c6 kh lQi gl cho cai tuy~t d~i da so nguoi con lan l6c trong the gian hay khong? Hay muon the o Ph~t thl phåi ly gia dt ai? Cau trå lai cua Ph~t d~e bi~t chu trQng Mn doi song cua t~i gia cu Sl bie't la duong nao.

Ph~t d~y nguoi åy dng:

Phap Am Vu Lan 2000

- Nay cu sl, c6 bon phap nay dua Mn h~nh phuc hi~n t~i, an l~c hi~n t~i cho thi~n nam tli'. The nao la bon? B61a: 1. Bfty du st! thao vac. 2. Bfty du sV phong hQ. 3. Låm b~n voi thi~n. 4. Song thang bång di~u hoa.

1. The' nao la dåy du sr! thao vac? "Day du sl! theio vae" nghla la, t~i gia cu Sl dii lam ngh~ nghi~p gl, cting dn phåi tinh xåo, sieng nang khong biet

moi m~t, biet suy tlf, hi~u phuc1ng ti~n, vl:!a du M tv lam va di~u khi~n ngu'oi khac lam. 2. The' nao la dåy du sr! phong hQ? "Day du Sl! phong hQ" nghla la, nhung tai sån da do thao vac sieng nang rna thu ho~ch dUQc, do m6 hoi d6 ra dung phap kie'm dUQc, phåi kheo giu gIn phong hQ, d€ cho khoi bl vua mang di, bi trQm cuop mang di, bllli'a dot, bi nuoc troi, bi con hu hong pha tan. Bay la nhung lai d~y råt thie't thve. Yl hang t~i gia khong nhu xuåt gia khåt tht!c d€ song rna con phåi c6 nhi~u b6n ph~n doi voi cha mt::, vQ con quye'n thuQc, cho nen dn phåi c6 mQt ngh~ nghi~p chanh dang M lam ra cua di. Muon the dn phåi sieng nang, tinh xåo trong cong vi~c, ngh~ nghi~p cua mlnh. Ne'u khong sieng nang thao vac, thl da blloi cuon vao nhU'ng vi~c båt chinh d€ kiem ti~n. MQt khi m~ng song khong chinh dang nhu v~y, cua di lam dUQc do ngh~ nghi~p båt lUc1ng se bi vua chua 4ch thau . V~y cach giu gin cua di khoi bl vua mang di la phåi e6 ngh~ nghi~p crnnh dang. Nhttng tai sån da do m6 hoi kie'm dUQc mQt cach kh6 khan nhu the' dn phåi d~ phong cac tai n~n nuoc, lli'a, trQm va nhåt la con hu pha tan. Bay la lai d~y råt thie't tht!c. C6 nhi~u nha giau c6, VI qua thuc1ng con rna d~ chUng xai phi cua di khong tie'c vao nhung cUQc co b~c rUQu che say sua nhu v~y la dung duong nhung ke båt lUc1ng pha eua, h~i cho gia dlnh, xa hQi va quoe gia . Yl khi n6 da pM cua cha mt:: het r6i se di pha hang x6m lang gi~ng h~i d mQi nguai. Bdi the', Ph~t d~y c6 ti~n dn phåi phong hQ, dUng d€ lQt vao tay nhU'ng dua con hu hong. NghIa la ngoai vi~c lam giau dn nen giao dl,lc con cai cho dn th~n nua.

3. The' nao la lam b~n vm thi~n? "Lam bq.n voi thi~n" nghla la, t~i nc1i mlnh song, hay thi trån, rna c6 nhung nguoi gia chu hay con trai chu c6 giOi duc dfty du long tin, bo thi, tri tu~, thl nen lam quen n6i chuy~n, thåo lu~n voi hQ. Tl:! nhung nguoi dfty du long tin hay hQc t~p long tin. Tl:! nhU'ng nguoi dfty du gioi duc 9


/ h9C t~p gidi duc. Tit nhfi'ng ngu'oi dfty du b6 thi, h9C t~p b6 thl. Tit nhii'ng ngu'oi dfty du tri tu<$, h9C t~p tri tu<$. Bay la lam b'!-n vdi thi<$n. Hai lai d'!-y dåu la d'!-y lam ra cua cåi v~t chilt va gifi' gin n6. Be'n di~u thU ba nay la d'!-y v~ Phap tai tUC cua cai tinh thån, tam linh, d6 the' gian khoi che cu'oi la nha giau c6 cua rna vo lu'dng tam. V~y, ngu'oi t,!-i gia phai trau d6i Ph~t phap d6 c6 nhii'ng ngon ngu hanh dQng, y nghT phu h<;lp vdi giao ly, d~ trd thanh mQt nhan cach cao thu'<;Ing.

4. The' nao la s6ng thang bång di~u hoa? "Sang lhiing bdng di€u haa": Sau khi lam ra cua cåi dn phai chi dung mQt cach thich U'ng, nghTa la khong qua phung phi rna cling khong qua bon xen. Ne'u s6 xuilt qua s6 nh~p la ngu'oi tieu pha qua rQng rai, thl d€ bi pha san va con hong milt ca tam tu'. Ngu'<;IC l,!-i, qua bon xen khong dam tieu ti~n thl trd thanh no 1<$ cho cua cai. Ngu'oi lam chu cua cai v~t chilt thl s6ng an l,!-c, rna bi v~t chilt lam chu thl d6 la ngu'oi no 1<$, kh6 sd. Låm chu v~t chilt la dn phai tieu dung thl cu tieu dung, khong dn tieu dung thl giu l,!-i. Ngu'oi bi cua cai lam chu thl c6 ti~n cu gifi' bo bo, tieu dung cho bån than cling khong dam n6i gi de'n gia quye'n v<;l con va b6 thi cho ngu'oi ngoai. Nhu' v~y, s6ng thang bhg c6 nghTa la, khong phung phi cling khong ha ti<$n. Ph~t d'!-y Mn b6n nguyen tl(c d~ s6ng di~u hoa la phåi d6ng b6n cU'a ngo cho tai sån khoi di ra : MQt la dam me sl(c d\,lc, hai la dam me rI.J'<;Iu che, ba la dam me co b,!-c, va b6n la giao du ke ac. Ne'u d6ng b6n cU'a ily l,!-i thl tai sån kh6ng bi thilt thoM vo kh, gia chu se du'<;Ic s6ng h,!-nh phuc an l,!-c. Khi Ph~t d'!-y lam b'!-n vdi thi<$n d~ trau d6i long tin, gidi duc, b6 thl va tri tu<$, chinh la b6n di~u d~ s6ng an l'!-c trong tu'dng lai. PMt tU' quy y Tam Båo la thl!C hi<$n dfty du long tin. Horn nay quy PMt tU' Mn th9 gidi chinh la thl!c hi<$n råm thang bay

dl:lng rilt Idn lao . (Co ngLlai lam khi chl mQt

nhilt la md rQng long, md rQng tam tu'. Ne'u cm bie't thu rna khong bie't xuilt thl ngu'oi ily la mQt ngu'oi bon xen, kh kY. Xa hQi rna g6m nhii'ng ngu'oi nhu' v~y, thl kh6ng h,!-nh phuc. MQt gia dlnh ai cling chi nghT cho bån than thl gia dlnh ily khong h,!-nh phuc. B6 thi tru'dc he't la d~ dm long tham, dm tinh bon xen va dm long ganh 4. C6 cua, c6 quy~n, c6 danh, d~u nen b6 thi san se. B6 thi, san se danh dl! nhu' the' nao? Khi du'<;IC ngu'Cli tran tr9ng, rna minh Mi l,!-i bhg khiem cung thl d6 chinh la b6 thi danh dl! cua minh, nhu' vh chhg nhii'ng t'!-o du'<;Ic h,!-nh phUc cho mlnh, rna con dem l,!-i an vui h,!-nh phuc cho ngu'Cli. Bdi the', nen khOng phåi cm c6 ti~n cua mdi b6 thl, rna h€ c6 than, c6 tam la c6 th6 b6 thi du'<;Ic ca. Ne'u trong tam m9i ngu'oi d~u luon luon nghT Mn b6 thl, thl sI! dua tranh, ganh 4 se giåm Mt rilt nhi~u.

Di€u thå III la day du Iri lu f Ngu'Cli Ph~t tU' lå con Bilng B,!-i Giac. Ngai da chung ngQ du'<;IC tilt cå vli tfI:l, tam tanh chung sinh, nen d'!-y giao phap phu h<;lp vdi can cd trlnh dQ d~ chung sinh nM d6 nuoi Idn tam h6n. Lå con Bilng Giac NgQ rna u me thl th~t khong xU'ng, nen dn phåi trau d6i tri tu<$ . Ph~t d'!-y: "MQi Sl! IUan hoan trang nMn duyen nMn quå". Nghe nhu' v~y, chung ta dn phåi suy xet ra nhu' the' nao? Nghe la van tu<$, suy xet la tu' tu<$ . Nhu'ng nghe cho dung, c6 dftu c6 du6i ro rang mdi la van tu<$ . C6 ngu'oi di nghe phap v~, c6 ai hoi cm bie't trå lai: "Hay [eim, ma khOng nhO gi cd". V~y, dn phai ghi nM m6i khi mQt it, d6 tu' duy r6i tu t~p thea d6, tue la tu tu<$. C6 thl!c hanh giao ly bang kinh nghi<$m ban than thl mdi hi~u thilu lai Ph~t d,!-y.

diJu thå hai: Day du giai dl1c. Lå Ph~t tU' rna khong gifi' gin gidi h,!-nh, hanh dQng tå vh khong xU'ng dang lai d'!-y cua duc The' Ton, thl du c6 Xu'ng la Ph~t tU' cling khong phai Ph~t tU'. Cho nen c6 dfty du gidi duc mdi xU'ng dang la con

Nhii'ng ngay r~m thang bay nam xu'a Ba di cho cac con doa hoa h6ng thl(m do. Ba rilt vui va tlnh ba r'!-ng ro:

"ChUc mung con co

m~

nl,J cLlai, ma

ngLlai ta cOng ngan IQi kh6ng cho no mo ra!) B6 thi cao

atren diJi."

Mu'oi mily nam con xa nha, bi<$t xu Thu' cua ba vlin tai but mQt lai

" Rdm lhang båy cai hoa h8ng då nhe Di mUng con, con co m~, con (fi!"

Nhu' ngay xu'a, c6 lftn Ph~t di giua d6ng ruQng. C6 Ton-giå A-Nan thea hftu . B6ng Ngai du'a tay cm vao mQt bl:li r~m båo: "DQc xa, ANan!" Ton-giå A-Nan nhln va o, cling n6i: "Dq.i dQc xa, The' Tan!" TInh co mQt nong phu di sau lu'ng nghe len, ben vao xem la cai gl, anh ta kham pha mQt hu dfty vang rong, vo cung mitng ro, båo thftm:

"Nghe d8n The' Tan la bq.c nMt Ihie'1 Iri, cdi gi cling biet", v~ y rna vang day, "6ng" l,!-i båo la rl(n

dQC! Anh li~n khieng vang v~, t'!-o mai nha cU'a, ruQng dilt, xe ngl!a ... B6 thl la h,!-nh dftu tien rna Nhu'ng da nam lån ram tbang bay troi qua, X6m gi~ng thily anh lau nay Buc Ph~t d'!-y cho tilt cå nhii'ng M6i khi con cai d6a hoa h6ng thl(m do ngheo kie't xac, an bua horn lo ai Mn vdi Ngai, vi long tham Con ch<;lt thily mQt ni~m dau nh6i ro bua mai, nay b6ng du'ng phat phu, o dU'ng dåu m9i t<$ ac dn phai c6 hoa nao bay to n6i milt cha? Bie't thl khong khoi nghi ngo, len trlnh du'<;IC di~u phl:lC bang h,!-nh b6 quan. Quan g9i len tra hOi va v~ thl. B6 thi la san se v~t chilt, Nhtidng Nguy~n nha ll:lc xet, lily he't vang b'!-c khå nang, cong ll!c, hi~u bie't, chau bau va bl(t anh bo tU. Ng6i tinh cåm, giao ly v.v ... tilt cå trong ngl:lc t6i, anh mdi thilm thia lai Ph~t d,!-y . Anh nhii'ng gi minh c6 rna ngu'Cli khac khong c6. MQt n\,l cu'Cli tu'dng la tit nay se du'<;IC an cao lu'dng my vi, thl ngu'<;Ic l,!-i voi ngu'oi dang s<;l hai cling la sI! b6 thl, doi khi c6 tac Ph~t. Thå ba, day du bO' thi.

10

Phap A.m Vu Lan 2000


/

bi

tu~ dS dU'c;1C hl).nh phUc trong hi~n tl).i va Wong lai.

giam doi. Anh Wang tir nay Mc;1C a nha caD cU'a !dn, hoa ra ll).i n~m trong ngl!c. Cåm khich anh ta keu to: "Doc xa, A-Nan! D(li doc xa, TMTan!" Quan giii' ngl,le nghe, hoi ly do, anh ta kS dåu duoi cau chuy~n r6i ke't lu~n : "Gia pMt nay

Tom ll).i, Ph~t dl).y cho ngU'oi tl).i gia b6n phap an ll).c eho hi~n tl).i la: Thao vae, phOng h9 eua cåi då kie'm dUc;1e bång ngh~ chan chinh, lam bl).n vdi thi~n va s6ng di~u hoa thang bång. Va b6n phap tl).o hl).nh phuc eho tU'ong lai, dCli sau la: long tin, gidi duc, b6 tru va tri tu~. C6 dli tam di~u nhU'v~y, thl giCl phut nao, a dau, chUng ta cling Xll'ng dang la Ph~t tU', khong nhii'ng lc;1i kh cho emnh mlnh rna con cho nhi~u ngU'Cli khae. Ne'u khong c6 tri tu~ hi~u r6 ehanh phap chung ta se di l~c vao dU'Clng ta . NhU' m9t Ph~t giao, rna khong bie't baD nhieu la hlnh thuc, ne'u Ph~t tU' khong nh~n thue, thie'u tri tu~ thl khong th~ bie't dU'c;1C chan giå. Cho nen, c6 tri tu~ la di~u cån thie't d~ h9 tri chanh phap.

a

trong tu, con moi tinh ngo, tin hiiu lai PMt d(lY th4t sau xa va cung".

Khong d€ gl ngay nay, Ph~t tU' chUng ta då tinh ngQ, tin thea lCli dl).y eua The' Ton. Giå sU' mQt sdm mai d~p trCli, di giii'a dU'Clng g~p thoi vang nhU' v~y , chung ta co mang v~ khong? Chitc cling mang v~. Cho nen litm lue ngU'oi ta båo PMt dl).y khong thl!e te', vi€n vong. Nhttng hang Ph~t tU' cån nh~n thuc cho r6 co phåi lCli Ph~t la cm ly hay khong? Chång qua, vllong tham cua chung ta con qmi n~ng, nen khong lam ngo dU'c;1C. Nhttng khi chU'a nghe lCIi Ph~t dl).y thl chung ta sU' dl,lng vang mQt cach khac. Khi då nghe, sU' dl,lng cach khac. NghIa la, phåi bie't bitt ritn the' nao cho no khoi dno da y, la dltng vi ky, VI tåt cå vi~c lam vi ky d~u xåu, vi tha d~u t61. Ne'u dem vang v~ rna lam vi~e lc;1i tha thl d6 la bie't cach bitt ritn, khong bi dn dno Khong nhii'ng vang, rna m<;>i chuy~n khac d~u nhU' v~y. Ne'u thie'u tri tu~, thl chung ta lam sao hiSu r6 lCIi dl).y tham thuy va hl).nh phuc rna lCli dl).y åy se mang ll).i cho ta? Vang rna båo la ritn d9C, thl cling khong khac gl noi "Dai la dau kh6" . Ne'u khong c6 tri tu~, ehUng ta cling se båo, nhU' anh nong phu kia, rång: "TMt la vi€n vang! Nao xi-ne, nao heit bQi, nao cåi

XU'a, hi~n trie't Socrate då hoi va då dU'c;1c mQt thanh nien trå lCIi ranh r<;>t cac noi d~y may ao, d6ng giay, lam mli n6n, nhttng Mn khi nha hi~n trie't hoi anh e6 bie't dau dl).y lam ngU'Cli khong, thl anh ta ngo ngac . ÅO, giay, mli n6n th~t sang tr<;>ng nhttng no khong phåi la ngU'Cli! Ne'u khong bie't cach lam ngU'Cli thl du c6 mang dåy cac thU d6 eling khong thS lam ngU'Cli dU'c;1c. Ne'u chung ta hQc dU'c;1C d~o lam ngU'oi thl giay åy, mli n6n åy, y phl,lc åy mdi gQi la cua ngU'Cli.

a

a

Horn nay quy vi Mn th<;> gidi cling lå d~ hQe cai d~o låm ngU'Cli, elin bån cua tåt cå thanh vi, d~o åy g6m trong ba duc Bi, Tri, Dling, nen E>uc Ph~t dU'c;1c ton xttng lå dång E>~i Hung, E>~i Ll!c, E>l).i Ttt Bi.

luang ... bao nhieu chuy~n vui nhu v4Y ma l(li noi la dau kh6! Co tri tu~ la co nMn thUc, bitt duqc SI{ vi~c truOc khi no xåy dtn chli khOng phåi cha no xåy ra r6i moi bitt. Tri tI{ giac la mot ngQn lua sang tu trong tam khitn cho chu Ph4t va B6-Tat, T6 su tMy ngay duqc cMn ly khOng can tMy d(ly, do ding la va su tri, va su tI{ ngo hay tI{ giac theinh tri. Nhung do cling la do cang phu lau Mi lau kitp moi co duqc.

Mong rång quy vi se dem he't tårn thanh M lånh thQ giao phap. Cu6i eung xin nhitc ll).i cau cua d~o hii'u Tårn Minh, mQt vi cU' Sl c6 cong ldn Mi vdi sl! phl,lc httng Ph~t giao Vi~t Nam d~ quy vi tinh tie'n thea d6 tu hQc:

Vui theo tham d~c vui la kh6 Kh6 di tu hanh kh6 hoa vui

Ne'u la Ph~t tU' rna låy ta lam ehanh, khong bie't phan

ChUa Giå Lam 10-1982 - PL 2526 HT. Thich Thi~n Sieu (Trich "Cltdng YEu Gidi Lu~t", Såi Gbn ,

bi~t phåi trai hay da thl khong phåi c6 tri tu~, va d€ tra

thanh me lin, di doan, tin thea ta sU' ta dl).O . Do d6, di~u thu w Ph~t dl).y cho cac PMt tU' tl).i gia la phåi trau d6i tri

1996)

trach nhi~m thuQc V~ b~n Hoa thuqng K. Sri Dhammananda, DU'ong VInh Hung dich Tåt cå ehUng ta it nhi~u d~u e6 khuynh hU'dng d6 lai len nhung ngU'Cli khac cho nhii'ng thie'u s6t va rui ro clia chinh mlnh. Bl).n c6 bao giCI nghI rång cmnh bl).n då c6 th~ c6 tnich nhi~m v~ nhii'ng vån d~ elia mlnh chU'a? NlH dau bu6n cua b~n khong lien quan gl Mn lCIi nguy~n rua tren gia tQc ho~c tQi 16i clia t6 tien. N6 cling khong do Phåp

Am Vu Lan 2000

thån thanh hOi).e rna quy nåo gay ra. Nai dau bu6n eua bl).n la do cmnh bl).n tl).O ra . Vi the' cho nen b~n la ngU'oi cåm giii' va giåi thoat cua ehinh bl).n. Cling mQt luc, bl).n t<1-0 ra dia ngl,le va thien dang clia chinh b~n. B~n e6 ti~m nang tra thanh mQt vi thanh ho~c mQt ke c6 tQi .

11


/ Kh6ng ngu'C1i nao khac co th€ ~o dJ!ng b~n thanh ml?t vi thanh ho~c ml?t ke co tl?i.

phåi la cai gl sai voi the' gidi, rna la cai gl sai voi tå t cå chung ta.

B~n phåi ~p ganh vac trach nhi~m cua chlnh cul?c dC1i

Phai Co Trach Nhi~m ThOng Cam Lån Nhau

b~n . B~n phåi t~p thi'ta nh~n khuy8t di€m cua crunh minh rna kh6ng quåy råy ho~c d6 16i len nhung ngu'C1i khac. Hay nho cau ng~n ngu xu'a : "Nguoi ngu si luan d6 16i eha nguoi khde, nguoi bitt khOn ehl d616i eha ehinh hQ va nguoi thi~n tri tMe khOng d616i eha bitt ca ai" .

Khi båt cu vån de nao nåy sinh, la ngu'C1i co hi€u bi8t, chung ta phåi c6 g~ng tI! phat hi~n 16i låm rna kh6ng d6 16i cho båt cu ai. N8u ai ciing c6 g~ng såa mlnh, se kh6ng co båt cu phien toai ho~c xung dl?t nao trong th8 gioi nay . Nhu'ng con ngu'C1i thu'C1ng kh6ng c6 g~ng trau gi6i sl! hi€u bi8t bhg cach hanh xå ml?t cach khach quan. HQ truch tlm nhung sl! bao chua. HQ tlm ki8m cho du'<;IC ngu6n g6c cua nhii'ng phien toai bdi vl hQ can lu'ang Il! trong vi~c thi'ta nh~n khuye't di€m cua crunh hQ . Tri kh6n cua con ngu'C1i thu'C1ng du'<;IC ph6i h<;lp voi sl! tl! d6i minh t~ h~i Mn n6i hQ se c6 gång ki8m co M bi~n minh hanh dl?ng cua minh nhåm t~o ra ml?t sl! li'ta d6i rhg hQ v6 tl?i . Duc Ph~t n6i: "R(it dl thily 16i etla nguoi khde; thity 16i etla ehinh minh tMt la qua kho" .

Hay nhO rhg båt lu~n dieu gl xåy ra, b~n se kh6ng bi t6n thu'c1ng ne'u b~n bie't duy tri sl! can bång ve cam xuc . Cm c6 nhung nh~n thuc cua b~n ve b~n va nhii'ng ngu'C1i khac moi co th6 lam b~n t6n thu'c1ng . N8u b~n bi6u IQ lang thu'c1ng ngu'C1i, b~n se nh~n du'<;IC tlnh thu'c1ng. Ne'u b~n bi6u Il? sl! cam thu, b~n ch~c ch~n se chu6c låy dim thu. Ngu'C1i san thd ra chåt dl?c, va hQ lam t6n h~i Mn crunh hQ nhieu hc1n d8n crunh ngu'C1i khac.

Ml?t ngu'C1i san hay la 16i, quåt thao ngu'C1i khac se kh6ng th6 thåy du'<;Ic sl! vi~c trong ml?t cai nhln truch h<;lp tl!a nhu' kh6i che trUoc m~t hQ . Båt lu~n ai bi8t kh6n, kh6ng san se kh6ng bi t6n thu'c1ng. Hay lu6n lu6n nhO rång cm c6 b~n la ngu'C1i duy nhåy tråi du'C1ng cho ngu'C1i khac di Mn ch6 lam b~n t6n thu'c1ng. N8u b~n tuan theo Phap (phLlong cach sang ngay th6ng chfnh trl,lc), Phap se båo v~ b~n. Duc Ph~t co noi: "Bar luq.n ai ham h(li ngl10i hiin, tQi ae se tae h(li tra l(li ke ae do nhl1 b~i tung nguqe gio" .

sang mQt ni~m tin

D€ che giåu nhii'ng khuy8t di€m cua mlnh bhg cach kh6ng nh~n 16i, nhieu ngu'C1i to thai dQ hung hang Mi voi ngu'C1i khac cho rång nhu' the' hQ c6 th€ tranh du'<;Ic sl! 6 nh~c va nguyen nhan cua nhii'ng phan nan ve hQ. HQ kh6ng nh~n thuc rång ml?t thai dl? nhu' v~y cm ~o them nhieu phien phuc cho chinh hQ ben qnh sl! khc1i dQng m6i båt hoa. B~n phåi thi'ta nh~n m6i khi b~n sai. Di'tng lu6n lu6n d6

16i cho ngu'C1i khac theo cach cua ngu'C1i "ngu". Duc Ph~t n6i them rhg: "Ngl1oi ngu khOng ehtip nMn minh ngu, la ngl10i thl/e Sl/ ngu si. Va nguoi ngu ehtip nMn minh ngu la bitt khOn ngay trong tinh huong do " . Dau bu5n Mn voi b~n la do trach nhi~m d b~n . Khi b~n M nhii'ng sl! ki~n nho quåy råy va cha o dåo tam tri cua b~n, crunh dieu do se sinh ra sl! dau bu6n cho b~n. B~n phåi hi6u ding n6 kh6ng

12

Ånh sang di~t tri't tam t6i ngu'C1i ngu'C1i vui s6ng trong lang the' ky hai mu'c1i m6t trai Mt quay banh xe Crunh Phap vån xoay md du'C1ng khai 16i mu6n hoa don chao v~n hl?i moi co nhii'ng doan ngu'C1i gop gio vC1n may lOn len nhu' mtoc trao dåy m~t nhln mi!-t tay nåm tay lang nhu lang tin tu'dng ngC1i len anh måt hQ trao nhau trQn tlnh nui s6ng dång di!-c ... .. anh mQt trai tim tai mQt trai tim" chung ta, tri~u ngu'C1i nhu' ml?t ghep van låm thuyen .. diu nhau qua nhilng ngay dai laa khO?" cho anh d~o them sau hdi ngan sao sang to nhi~m måu . Ånh n~ng bi'tng len "giua d~i du'c1ng ml?t som mai h5ng" nhu' mi!-t trC1i xuåt hi~n d phu'c1ng d6ng cung nhau ng<;li ca cUQc dC1i Tin Yeu chan th~t.

Hoa Thllqng Thich Dllc Nhu~n

N8u b~n khc1i dl?ng cai san cua ngu'oi khac, b~n phåi chiu låy cai phån Ung no ~o ra . Bång sl! bi6u Il? cai thai dl? hung hang, b~n se cm thoa man u'oc vQng cua ke thu .

Diing D6 L6i Cho NgttOi Khac N8u b~n t~p cach che chd cai tam dung muc, ngo~i canh se kh6ng th6 ånh hu'dng Mn b~n. B~n kh6ng du'<;Ic d6 thi'ta vao tlnh hu6ng khi nhii'ng båt 6n xåy ra. B~n kh6ng du'<;Ic cho la b~n kem may m~n, rhg b~n la n~n nhån cua s6 m~nh, hoi!-c ngu'C1i nao d6 da ngu yen rua b~n hOi!-c "thu em" b~n. Båt lu~n ly do nao b~n co, b~n kh6ng du'<;IC tr6n tranh trach nhi~m cho nhung hanh dl?ng cua minh. Hay c6 g~ng giåi quye't vån de cua b~n rna kh6ng phåi hC1n d6i su'ng sia. Hay c6 g~ng haa giåi vui ve trong båt cu mQi trUC1ng h<;lp co th6 c6 gång du'<;Ic Hay can dåm d6i di~n voi tåt ca sl! thay d6i nao tl! nhien va cån thie't; ti't do co du quå cam d6 chåp nh~n nhung gl b~n kh6ng th6 tranhkhoi. Hay co du kh6n kheo M hi6u rång sl! dC1i kh6ng ch~c ch~n, va no lu6n ånh hu'dng Mn mQi ngu'C1i. Yl th8 cho nen, b~n phåi phat huy la ng can dåm d6 Mi ph6 voi nhung thå t vQng va phie n phuc rna kh6ng cam thåy Phåp

Am Vu

Lan 2000


/ min lang. Kh6 khan dåy dfty trong cUQc dC1i. Chung ta phåi dung cåm d6i di~n n6 . Neu bll-n biet cach khik phl,lc no rna kh6ng tll-O them va'n d~ khac, bll-n då th~t sI! kh6n kheo. Nhung ai co' gång phl,lc Vl,l nguC1i khac d~u co va'n d~ d~ d6i ph6. HQ ngay d gij.p phåi nhi~u che trach hon nhfi'ng nguC1i khong cån phåi phl,lc VI,l nguC1i khac. Bll-n khong nen nån cm; thay VI the, håy ghi nh~n rång sI! phl,lC VI,l vi tha cu6i cung cmnh no se mang Ill-i cai phån thudng hll-nh phuc. Trong sI! giup da nguC1i khac, phåi co sI! hi~u biet. Bertrand Russell, mQt triet gia nguC1i Anh noi: "Tinh yeu

khOng co Sl! hiiu bilt va sl! hiiu biet khOng co tinh yeu khOng thi tq.o 14p mQt diJi sang tat".

Trach Nhi~m V~ Sl1 An L~c N~i T~i La Tuy Ndi B~n Bll-n phåi hQc cach båo v~ sI! an Ill-c va thanh thån trong tam. D~ giu sI! an Ill-c nQi tam, bll-n phåi bie't giåm thi~u mij.c dm tI! ton, W di sI! tI! phl,l, che ngl! cai bån ngå låm Wdng cua mlnh, bll-n biet luc nao phåi bo tinh uong buong va luc nao phåi thl!c t~p sI! nhån nll-i. Ditng cho phep ba't lu~n ai tuoc dOll-t sI! an Ill-c nQi tam cua rnlnh. Bll-n c6 th~ båo toan sI! an Ill-c nQi tam neu bll-n bie't hanh xtr khon kheo. Tri tuc$ aen qua sI! nh~n thuc. "Con nguoi khOng phåi La

mQt thien tMn bj sa dQa, ma la mQt sinh v4t huong thuqng biet vuon len". Hå Y dung toan v~n n6 Il!c cua rnlnh voi ni~m tin vung chlfc d~ thl!C hi~n nhfi'ng phuong cham cua bll-n mQt cach cuong quyet va tir t6n. D6ng thC1i, håy khiem t6n cho sI! an Ill-c va khoan dung M tranh nhfi'ng xung dQt va hung bll-o. Låm nhu v~y bll-n se chAng ma't mat di~u gl. Thay VI the, bll-n Ill-i du<;lC cuQc.

Lam The'Nao D~ D6i Pho Vm Nhilng Chi Trich Bll-n phåi hQC cach båo v~ cmnh rnlnh ch6ng Ill-i nhfi'ng cm trich ba't cong va v~n dl,lng nhung y kien xay dJ!ng mQt cach h<;lp ly . Bll-n phåi luon nhln vao nhfi'ng cm trich mQt cach khach quan. Neu Wi chi trich nhlfm VaD bll-n mQt cach ba't cong, vo can cu, voi nhi~u y xa'u, bll-n khong nen nhut nhat dåu hang lang tI! trQng cua bll-n. Neu bll-n tha'y khong c6 sI! ay nay trong tam, thai dQ cua bll-n la dung va du<;lc ghi nh~n bdi mQi nguC1i, thl bll-n khong cån phåi lo v~ Wi cm trkh vo can cu d6. SI! nh~n thuc cua bll-n v~ nhung IC1i cm trich thie'u xay dJ!ng va d Wi phe binh co tinh cach xay dJ!ng ra't la quan trQng M cmnh Mn Ill-i dC1i s6ng cua bll-n trong ba't cu xå hQi nao. Duc Ph~t noi: "KhOng co ai khOng bi cM trdch trong the'

gioi nay" .

DUng Hy VQng fl Di~u Gl Ca Va B~n Se Kh6ng Tha't VQng Bll-n c6 th~ tranh du<;lC nhung tha't vQng bhg cach khong giu la'y ba't cu hy vQng nao cho vi~c lam cua rnlnh . Neu bll-n khong mong d<;1i gl cå, thl khong gl c6 th~ lam bll-n tha't vQng. Håy lam mQt di~u gl d6 vll<;1i kh cua nhii'ng nguC1i khac M giåm bot dau kh6. Neu bll-n c6 th~ lam

Phåp

Am Vu Lan 2000

di~u d6 rna khong mong d<;li ba't cu mQt phån thudng

nao, bll-n se khong c6 ly do nao cho sI! tha't vQng d . Bll-n se dU<;lc vua lang! Hll-nh phuc cmnh n6 la mQt phån thudng lOn phat sinh trong tam ta ngay sau khi ta låm mQt di~u lanh. Hll-nh phuc d6 tll-O ra sI! tOll-i nguy~n IllthuC1ng trong cUQc dC1i bll-n. Khi trong chC1 vao sI! d~n bu, bll-n khong nhfi'ng cm danh ma't hll-nh phUc, rna thuC1ng bll-n can chiu dJ!ng nhfi'ng tha't vQng cay dlfng. C6 le, bim sinh bll-n c6 th~ la mQt nguC1i hi~n luong . Tuy vh bll-n vån bi che trach du cho lam vi~c thi~n . R6i bll-n c6 th~ hoi: "Nlu nhilng diiu tat mang lq.i tat, xåu mang

lq.i xau, thi tq.i saG toi phåi chju dau kh6 trong khi toi hoan toan ludng thi~n? Tq.i saG toi phåi chju dl!ng qud nhiiu kho khan? Tq.i saG toi phåi chju reic rai lai thOi voi qud nhiiu phiin todi? Tq.i saG toi phåi chju cM trach mc;'ic du då lam nhilng vi~c tat?". Cau trå Wi don giån la khi bll-n lam nhung di~u lanh bll-n co th~ vo dnh ch6ng Ill-i nhfi'ng the II!C ac dQc cua vu tfI,l nay . Nhfi'ng quy~n nang ac dQc nay thuC1ng gay dn trd nhfi'ng cong quå t6t. Hoij.c hi~n tll-i bll-n dang gij.t hai cai nghi~p quå cua nhfi'ng di~u xa'u (karma) dang chin mu6i . Bång cach tiep tI,lc lam di~u lånh voi thic$n tam cua rnlnh, cu6i cling bll-n se thoat du<;1C nhfi'ng phi~n tru'<;Ic d6 . Tu ch6 bll-n la nguoi khdi sI! ll!-o ra nhung tha't vQng, di~u d6 ra't h<;1p ly rång cm c6 bll-n lå nguoi c6 th~ khåc phl,lc dtt<;lC chung - bång cach nMn thuc dtt<;lC cai chan thl!C tll-i cua dC1i s6ng trån tI,lc. "Bdng Sl! båo v~ nguoi, bq.n båo v~

minh. Bdng Sl! båo v~ chinh minh, bq.n bao v~ nguai". Nhi~u sI! dC1i vtt<;1t qua sI! ki~m soat cua chung ta. Nhung

thay d6i ba't ngo, nhfi'ng ånh httdng da dll-ng va nhfi'ng di~u khong chåc chlfn xåy ra lam chung ta tha't vQng. D6

la ly do tll-i sao ra't kh6 lam dtt<;lC vi~c t6t trong nhfi'ng tru'C1ng h<;1p luon bien dQng. Neu con ngttC1i chu y aen Wi khuyen nay cua Duc Ph~t, mQi ngttC1i då co th~ d6ng g6p mQt phån nao d6 cho sI! båo v~ lån nhau.

Long Tri An La M~t Duc H~nh Hie'm Co Duc PMt då dll-Y sI! biet on la mQt duc tinh caD cå . Dung, di~u do ra't thl!C va duc tinh nay ra't la hiem c6 trong ba't lu~n xå hQi nao. Khong phåi luc nao bll-n cung c6 th~ hy vQng ngttoi khac phåi biet on cho nhfi'ng gl bll-n då lam.

Con nguoi co khuynh httong hay quen nha't la luc phåi nbd Ill-i nhung an phttoc rnlnh då nh~n trong qua khu. Neu hQ quen bay to lang biet on, bll-n phåi hQc cach cha'p nh~n nhtt v~y - c6 nhtt the bll-n moi co th~ tranh dtt<;lC sI! tha't vQng. Cho du hQ c6 to lang biet on Mi voi nhfi'ng giup da va sI! ttr te cua bll-n hay khong, bll-n vån c6 th~ vui; bll-n cm cån nghI va dm tha'y tOll-i nguy~n rhg bll-n då lam b6n ph~n thanh caD cua mQt con nguoi d6i voi d6ng 10ll-i.

DUng So Sanh Mlnh Vm Ngudi Kh3c

13


/ B'!-n c6 th~ tåy tru nhfi'ng phi~n trU<;Ic vo co ddn gian bAng cach khong so sanh mlnh voi ngttoi khac. Chirng nao b'!-n con cho ngttoi khac "bdng", "hCln" hOi!-c "thua" b,!-n, thl b'!-n vån con b6n ch6n va chtta c6 dtt<;lc sI! khoan dung. Ne'u b'!-n khong co mQt thai dQ nhtt the', b'!-n khong phai lo ng'!-i gl ca. Ne'u b'!-n nghi b'!-n hdn ngttoi ta, b'!-n co th~ trd thanh tI! man. Ne'u b'!-n nghi b'!-n khong thua ai ca, ngttoi khac co hk se cong kich b,!-n. Ne'u b'!-n nghi b'!-n thua kem h<;>, b'!-n c6 th~ milt sI! tI! tin . Rilt kho rna che' ngl! dtt<;lc long tI! hao d6i voi da s6 chung ta. Chung ta nen t~p giam bot long tV hao. Ne'u b'!-n bo dtt<;lc long tV hao, b'!-n se co dtt<;lC sI! an l'!-c nQi t,!-i. B'!-n c6 th~ hoa giai gifi'a b'!-n va m<;>i ngttoi d~ co dtt<;lC an l'!-c va h,!-nh phuc. Cai nao quan tr<;>ng hdn - duy tri sI! tI! hao hay sI! an l'!-c trong tam?

Hay nho ding cWnh sI! nh~n thuc cua b'!-n bao v~ b'!-n tu ke thu va cho phep b'!-n httong dån h<;> tro nen t6t. Ne'u ngttoi khac VI hi~u låm hoi!-c VI vo minh lam di~u gl sai d6i voi b,!-n, do Hi lue thu~n ti~n nhilt d~ b'!-n bi~u IQ sI! am hi~u v~ d'!-o ly, sI! ren luy~n va sI! khon ngoan cua b,!-n. v6n h<;>c hoi va kie'n thuc v~ d'!-o ly cua b'!-n d€ lam gl ne'u b'!-n chtta c~u h<;>c t~p cach hanh xii' nhtt mQt nguoi hoa nha nhilt la nhfi'ng lue phai phan xet, phan xii'? Khi ngttoi khac c6 16i voi b,!-n, ban phai ghi nh~n hanh dQng cua h<;> la mQt cd h9i d€ phat huy long kien nhån va st! thong cam cua b,!-n.

St! nhån n'!-i la mQt trong nhfi'ng nhan each tieu bi~u ma m<;>i ngttoi dn phai trau d6i. B'!-n dng thl!e hanh duc h,!-nh do nhi~u, b'!-n dng c6 kha nang duy tri phåm h,!-nh eua b,!-n. B'!-n phai bie't cach v~n dl,lng kie'n thuc va Hay c6 geing nh~n thuc rAng sI! bAng nhau, hdn va thua nhfi'ng phttdng cham cua b'!-n M dttdng dåu voi nhii'ng ngttoi co khuynh httong cam ghet b,!-n. Khong som thl tilt ca d~u Hi nhfi'ng tr,!-ng thai tttdng Mi: bay giD b'!-n c6 th~ ngheo nhttng r6i co luc b'!-n cung co mUQn, h<;> se nh~n thuc dtt<;lC sI! ngu Xin ditng bO rdi toi xuån va tu d6 se thay d6i luon thai th~ giau. Horn nay b'!-n c6 th~ ngu si, sau nay b'!-n co th~ trd nen khon. Horn nay dQ thu ng~ch do. Boi khi, co ngttoi Xin dung bo rdi toi b'!-n co th~ dau va bu6n nhttng mQt luc l,!-i l<;li dl,lng long kien nhån va sI! Trong nhfi'ng ngay kh6n kho khoan dung cua b'!-n lam nhii'ng ch6 nao d6 b'!-n se cheic chein khoe m'!-nh tro Nh<;>c nhån vån con day sd ho. D6 la luc b'!-n phai hanh l,!-i. Tuy v~y, co nhi~u nhan phåm md h6 Ni~m dau xtta con do dQng khon kheo d€ khong bie'n da dtt<;lC cho la di san ke' thua cua nhan Ngttoi di v~ httong Dong thanh n'!-n nhan cua nhfi'ng con lo,!-i nhtt - nhan quy~n, phåm h,!-nh, d~a v~ H6n toi treo ng<;>n song con ngttoi, van van ... Khong ai khac co ngttoi xao quy~t do. "Due hCJnh Trong day mQ menh mong phdi duqe thl!e himh mQt eaeh khan quy~n tttoc do,!-t lily cua b,!-n. "Ne'u bCJn Xac than toi l,!-nh cong tat voi ehinh minh, bCJn tat voi nguai kheo". khae. Ne'u bCJn tat voi nguai khde, bCJn tat Xin dung bo rdi toi St! tå te', thanh th~t va long kien voi ehinh minh" . Trong giD dang hilp h6i nhån la nhfi'ng n~n tang thu~n l<;li Toi nhtt ng<;>n den khuya eho nhfi'ng con ngttoi xao quy~t c6 Um The' Nåo Di Xii' Ly Nhilng Gi Gåy Nh,!-t mo trong dem t6i hanh vi ac dQc d6i voi nhfi'ng n'!-n Phi~n Nhi~u Ngttoi di v~ httong Tiiy nhan nao co dtt<;lC nhfi'ng duc hanh B'!-n phai nMn thuc dtt<;lc rång b'!-n co th~ H6n toi may vi~n xu d6. da gop phån, du cho c6 y hay vo tlnh, Mau ri dttoi chan toi Nen Tha Thti'Vå Quen Di VaD vi~e dem l,!-i nhfi'ng phi~n phuc va Got chan doi lfi' thu kh6 khan cho cWnh b,!-n. Bie't dtt<;lC b'!-n Tra thu nhfi'ng ngttoi gay st! chi t'!-o Xin dirng bo rdi toi phai lam gl d~ kheie phl,lc nhfi'ng kho them nhfi'ng r6i lo'!-n va phi~n phuc. Loi nguy~n rdi nttoc meit khan Mn voi b'!-n tu m<;>i ndi cung rilt la B'!-n phai nMn thuc rAng nhfi'ng Toi nhtt nhanh song chia quan tr<;>ng . Ne'u sI! nh~n thuc eua b'!-n du cam tinh tieu cl!c va nhii'ng hanh Hai bo dau ngan cach sau seic M ly tttong h6a sI! tI! c~u trach dQng thu hån chi co th~ dem l,!-i sI! Nguoi di v~ httong Nam nhi~m v~ vi~c gay ra viln d~ hi~n t,!-i, thi~t h,!-i va kh6 dau cho ca b'!-n va Toi ng6i on qua khu b'!-n chåc chein se c6 dtt<;le y ni~m v~ cach gay sI!. D~ hanh dQng tra ngttoi Gi than th~ cua toi t6t nhilt M giai quye't no . dua, b'!-n phai ilp u m6i thu hån Loa 16 va dau nhuc manh li~t trong long. M6i thu hån R6i b'!-n se bie't cach xii' ly nhfi'ng gl gay Xin dung bo rdi toi nay tt!a nhtt thu6c dQc. Tu ch6 ra phi~n nhi~u va ca Mi phttdng. Nhfi'ng Bao nhieu r6i milt mat thu6c dQc o ben trong b,!-n, chåc ngttoi ch6ng d6i b,!-n, ai cung co nhan Chtta thily du hay sao chein no se lam h,!-i b'!-n trttoc khi n6 tam. Yl the' hoa giai voi h<;> chång co gl la Nhfi'ng dieu tan d6 nat co th~ lam h,!-i ngttoi khac . Trttoe kh6 ca; hay phat huy tlnh b'!-n thay VI co Xin dung bo rdi toi khi b'!-n co th~ nem thanh så t nung l~p h<;> . Ne'u b'!-n co du ng~ ll!c d~ Mi Sao ngttoi bo rdi toi VaD ngttoi khac, b'!-n phai b! Mt khang cai quan di~m sai cua h<;>, thl Xin dung bo rdi toi trUoc. Hanh dQng eua b'!-n cm chung khong co ly do nao phai tranh ne giao Sao ngttoi bo rdi toi. minh dtt<;lC rAng khong co sI! khac tie'p voi h<;>. Qua sI! giao tie'p voi nhfi'ng nhau can ban nao gifi'a b'!-n va ke ngttoi nhtt the', b'!-n c6 th~ phat huy anh Trl'in Trung D~o httong cua b'!-n tren sI! cai thi~n cua h<;>. 14

Phåp

Am Vu Lan 2000


/ chong dOi. Bång cach dim ghet nguoi kMc, b~n cm cho hQ them suc m~nh. B~n khong giåi quye't dU<;1C vln d~ ciia b~n . Ne'u b~n gi~n du vdi mQt nguoi cm mim cuoi l~i vdi b~n, thl b~n se cåm thly thua cUQC va kh6 sa. Ti'! cha hQ kh6ng cQng tac vdi b~n trong vi~c lam thoa man udc muon cua b~n, hQ chinh la nguoi chie'n thång. Duc Ph~t d~y chung ta song mQt cach vui ve khi tn!c .di~n vdi nhii'ng quly råy. "CU vui ve song khOng Mn thu giila nhilng ke hay thu hqn. Rai trang tM gidi thu Mn, ehUng ta se song nhl1 khOng co hqn thu" (Phap CU). Chung ta co theS song h~nh phuc rna kh6ng phåi th6i bung nhung dam hia h~n thu. B~n c6 theS kh6ng du nghi h,tc d€ ndi rQng long ti'! bi Mn ke thu; nhttng vl h~nh phUc, suc khoe va l<;1i kh cua b~n cling nhu cua mQi nguoi khac, it nhlt b~n phåi hQc cach tha thu va bo qua. Bång cach kh6ng thu ghet va cha d~p nguoi gay sl,!', b~n hanh dQng nhu mQt nguoi hoa nha. Hanh dQng trong cach cu xli' nay, b~n phåi hieSu rång nguoi kia da b~ me mUQi bai sl,!' tuc gi~n, ganh ghet va v6 rninh . Yl the' rna hQ nhu bao nhieu nguoi khac da co lån b~ låm duong l~c loi vi nhii'ng tam tr~ng tieu cl,!'c. Duc Ph~t noi: "Ngl1iJi de khOng phåi de dQc VI bån chat. HQ gay ra tQi lai la VI dm va minh ". Yl the' cho nen hQ dn sl,!' huong dån. Chung ta kh6ng nen nguy~n rua hQ. Noi rång hQ dang bi ke't tQi phåi chiu dl,J'ng dau kh6 mu6n doi la kh6ng chanh dang vi chung ta vån con sli'a chua hQ ~p thoi. Chung ta dn co gång giåi thich va thuye't phl}C deS hQ thly dU<;1C cai sai. Vdi sl,!' thong cåm nay, b~n co theS xli' ly ke ac nhu b~n chua tri mQt b~nh nhan dau kh6 vi mQt can b~nh dang dn dU<;1c di~u tri. Khi can b~nh da dU<;1c chua lanh cå b~nh nhan va mQi nguoi kMc d~u cåm thly an vui va lanh m~nh. Nguoi kh6n ngoan phåi bie't dån dåt ke ngu si. "DiJi song tot nåy sinh tit lang thl10ng va dl1qc dan ddt Mi SI! hilu biet". Ne'u mQt nguoi låm lai vdi b~n do vo rninh hoi.j.c hieSu låm, thi do chinh la luc b~n nen bQc IQ long ti'! bi cua minh vdi ke lam di~u ac. MQt ngay kia, hQ se nh~n thuc dU<;1C nhii'ng ngu xuån cua chinh hQ va se thuyen giåm nhung t~t xlu. Nhu v~y tot hein nen cho hQ mQt cel hQi d€ cåi thi~n. SI,!' an nan v~ nhii'ng låm lo trong qua khu se chuy6n hoa h<;> thanh nhung con nguoi tot hein va cuoi cling hQ se thl,!'C sl,!' hieSu du<;1c thi~n tam cua b~n. Duc Ti'! Phl} da co lån khuyen: "Hqn thu khOng xod bo dl1qc Mn thu; ehl co tlnh thl10ng mdi xod bo dl1qc hqn thu. Day la mQt dinh luqt muon dm" Ne'u b~n c6 th6 bQc IQ long ti'! bi, se kh6ng c6 sl,!' thi~t h~i nao Mn vdi b~n. Di~u nay se giup b~n co dU<;1C sl,!' lanh m~nh v~ th6 xac va tinh thån. Doi song co sl,!' nhip nhang cua chinh no. Khi b~n mlt cai nay, b~n l~i dU<;1C cai kia. Nhii'ng ai kh6ng hi6u nguyen tåc nay thuong gi.j.p phåi nhung dc roi va kh6 khan trong cUQc song.

Phåp

Am Vu Lan 2000

Ne'u mQt nguoi cu låm 16i vdi b~n nhi~u lån, b~n phåi hånh xli' th~t khon kheo trong vi~c sli'a chua hQ m6i lån hQ låm lai. B~n nen co gång he't khå nang cua minh d€ noi thea gUelng sang cua Duc PMt, ngay cå do kh6ng phåi la mQt di~u d6 thl,!'c hi~n. R6i co luc b~n se bie't dng cuoi cung di~u do co theS thl,!'c hi~n dU<;1c. PhUelng cham cua Duc Ph~t trong trU'ong h<;1p nhu the' co theS dU<;1C tom tåt la: "Cang gt;"ip phåi nhiiu diiu oan trdi, Ta eang bQc IQ nhiiu diiu lanh" . Nhi~u nguoi nghT dng lly an trå min la mQt di~u kh6ng

thl,!'C te'. Hay thli' no va thly cho chinh b~n. Ne'u b~n thly kho rna lly an trå oan, thi b~n vån co theS giup da chinh b~n va nhii'ng nguoi khac bång cach di'!ng bao gio lly oan trå oan. "Khi lam lai, nhilng ngl1iJi kem hilu bitt can sI! quan tam tit di"

ChUng Ta D~u Lå Ngu'm MQi nguoi d~u co nhii'ng khuye't dieSm va vi the' rlt d6 låm 16i. Ai cling d~u co tham, san va si. Nhii'ng ye'u dieSm nay rlt ph6 bie'n trong tlt cå chUng ta vdi nhii'ng mrrc dQ khac nhau. Tri'! khi b~n hoan thi~n hoi.j.c la A-LaHan, kh6ng c6 truong h<;1p ngo~i l~ . Bån chlt tri thuc cua con nguoi dU<;1C goi gem va bi6u IQ trong ca u ng~n ngu sau day: "Con ngl1iJi khOng thoå miin vdi chinh diJi sang eua hQ va se khOng bao giiJ am thli'y m~e dieh eua Mi s6ng ngay eå sau khi co dl1qc cå tht gidi nay" ChUng ta hay nhin ky hein vao mQt nguoi dang b~ bao trilm trong v6 rninh. Tårn tri cua hQ bi che mo bai nhii'ng roi lo~n, han dQn va sl,!' u tOi. Yl v6 rninh, con nguoi t~o ra nhii'ng mi ro cho chinh minh va cå nhung nguoi xung quanh. Håu he't nhung lo au va kh6 sa d~u do sl,!' doi lu6n bie'n dQng va do chinh con nguoi luon them khat nhii'ng l~c thu trån t1;lC, nhung gi thea tinh kh ky cua hQ, phåi tie'p di6n mai mai. SI,!' thlt vQng va nhii'ng dl}C vQng kh6ng theS thoa man dU<;1c, phat sinh ti'! nhung sl,!' thay d6i kh6ng ngo dU<;1C, t~o ra moi lo au. Yl the' cho nen b~n phåi c6 trach nhi~m cho sl,!' lo au . Kh6ng ai thl,!'C sl,!' hoan thi~n trong the' gidi nay; mQi nguoi ai cling co luc låm 16i hoi.j.c vi ph~m nhii'ng di~u ac. Nhu vh lam sao b~n c6 th6 tranh dU<;1c nhii'ng lai låm va nhii'ng di~u oan trai? V6 rninh la nguyen nhan chinh da nu6i dU'ang sl,!' th6i thuc cua nhl}c dl}c phat sinh moi lo au. "Khi va minh bi day lui Mi sI! hilu biet, sq hiii va lo au se tan bitn" . Ne'u b~n c6 theS ghi nh~n dU<;1c nhii'ng ye'u dieSm hi~n di~n trong tam tri cua con nguoi thea cach nay, kh6ng co ly do gi b~n phåi cau ldnh vdi nhii'ng vln d~ cua chinh b~n . B~n phåi co sl,!' can dåm deS dOi di~n vdi chung. Tårn tri cua con nguoi chiu trach nhi~m cho sl,!' h~nh phuc lån ni~m dau. Carl Jung, mQt tam ly gia n6i tie'ng co n6i: "KhOng co gi xdy ra cha con ngl1iJi ma khOng dl1qe tiim an ben trang hQ"

Trach Nhi~m Clia B~c Cha M~.

15


/ Ban dn c6 trach nhic$m cho sl! nuoi na'ng va h~nh phuc c~a con di . Ne'u con ctla b~n trd thånh m9t ngu'oi cong dån lanh m~nh va hU'u dl:mg, d6 la cai ke't quå ctla sl! co gl{ng ctla b~n . Ne'u con ctla b~n trd thanh m9t ke ph~m phap, b~n chinh la ngu'oi phåi chiu trach nhic$m. Bi'tng bao gio d6 lai len nhii'ng ngu'oi khac. Låm cha m~, nghIa Vl,l ctla lu'ong tam la hu'dng dån dlu dl{t con cai theo m9t hu'dng di thkh h<;1p. M~c dåu c6 m9t vai thie'u nien ph~m phap trong nhii'ng tru'dng h<;1p khong th€ sU'a chua, du'<;1c, song la b~c cha m~, b~n phåi chiu trach nhic$m ve hanh vi cua con cai. Tre con dang d tu6i d~ bi ånh hu'dng dn tlnh thu'ong, sl! cham s6c, au ye'm va nhii'ng chu y cua b~c cha m~. Khong c6 sl! hu'dng dån va tlnh thu'ong cua cha m~, tre con se bi thiet thoi nghiem tr<;mg v6 m~t cåm xuc va se tha'y ml~h nbu' dang song trong m9t the' gidi rl{c roi dåy hoang mang. Cha m~ ban trao tlnh thu'ong khong c6 nghIa la co thoa man ta't cå nhung yeu du cua con, du cho c6 ly hay khong. Sl! nuong chlu qua muc th~t ra se lam tre con hu' hong. Trong sl! th€ hic$n tlnh thu'ong va sl! dum b<;>c, ngu'di m~ dn nghiem khl{c va cling rl{n nhu'ng khong du'<;1C qua khl{c nghic$t qua dch xU' ly sl! gi~n du, cau kinh cua tre con. Hay bi€u 19 tlnh thu'ong cua b~n trong khuon kh6 cua ky lu~t - r6i tre con se hi€u. Tie'c thay, ta't cå tlnh thu'ong cha m~ thu'ong bi thie'u hl,lt tråm tr<;>ng trong xa h9i ngay nay. Sl! hoi hå ch~y theo nhu du v~t cha't va nguYc$n v<;>ng c6 du'<;1C sl! blnh ding v6 gidi tinh, khie'n nhi6u ba m~ da cung vdi ch6ng rnlnh tham gia vao CU9C d!u tranh sinh t6n. Nhii'ng ba m~ pha'n d!u duy tri Sl dic$n gia dlnh va dia vi cua h<;> trong xa Mi bang dch lam vi~c trong cac van phong ho~c cU'a hic$u, thay vi d nha trong nom nhu du cua con cai. Nhung tre tho gU'i nho vao sl! cham s6c ctla nhii'ng ngu'oi than ho~c nhung ngu'oi giup vi~c, ciing nhu' nhii'ng dua be bi "bo ngo" m~c cho chung t1! xoay xd, thu'dng bi t\J'dc doat ma't su' cham s6c va tlnh måu tU'. Ngu'oi m~, VI cåm thiy ay na~ v6 sl! thie'u cM y cua rnlnh, se co gl{ng nuong chlu con b~ng cach thoa man ta't cå nhung yeu du cua chung. Nhii'ng hanh d9ng nhu' the' chi lam con mlnh dam ra hu' hong. Cung ca'p cho con mlnh nhii'ng d6 choi cao ca'p hic$n d~i nhu' xe tang, d~i lien, sung ll,lc, dao kie'm va nhung thu tu'ong tl! la m9t di6u khong lanh m~nh v6 m~t tam ly va chi c6 tac h~i Mn sl! hlnh thanh bån tinh cua chung. Tre con vo tlnh du'<;1c d~y M tha thu sl! huy ho~i thay VI du'<;1C d~y phåi tU' te', bie't giup da va thu'ong ngu'oi. M9t dua tre nhu' the' se phat tri€n khuynh hu'dng hung ac khi ldn len. Cho con nhung d6 chdi nhu' the' khong thay the' du'<;1C sl! au ye'm cua tlnh måu tå. Båc cha m~ thu'ong bi d~t trong tru'ong h<;1p kh6 xU'. Hoi hå v6 nha sau m9t ngay lam vic$c mc$t nh<;>c, cha m~ con c6 nhii'ng cong vi~c n9i tr<;1 dang cho h<;> . Khi cO,ng vic$c trong ngay da du'<;1C lam xong, d6 la luc an chieu, xem TV va håu nhu' thl gio con l~i khong du d€ cham lo con 16

cai theo dung b6n pMn cua tlnh thu'ong va sl! au ye'm cua cha m~ . Bap l~i sl! keu g<;>i cua phong trao giåi ph6ng phl,l nu, nhi6u phl,l nu c6 khuynh hu'dng nghI rang giåi phap cua va'n d6 la thi dua vdi dan ong ben ngoai ph~m vi gia dlnh. Nhii'ng ngu'oi phl,l nu nhu' the' dn phåi can nhl{c ky lu'ong vic$c nen c6 con hay khong. Mang m9t doi song vao the' gidi nay r6i "bo rdi" n6 la m9t sl! vo trach nhic$m . B~n phåi chiu trach nhic$m cho nhii'ng gl b~n t~o ra . Tre con c6 quy6n du'<;1C thoa man v6 v~t cha't, nhu'ng quan tr<;>ng hon he't lå v6 m~t tam ly va tinh thån. Sl! cung ca'p nhii'ng tic$n nghi v~t cha't chi la thu ye'u so vdi su' ban trao tlnh thu'ong va sl! chu y cua cha m~. Chung t~ bie't nhi6u ngu'oi ngheo vdi m9t l<;1i tuc khiem ton vån c6 th€ nuoi na'ng con cai tot vdi ta't cå tlnh thu'ong. Ngu'<;1c l~i, nhi6u ngu'oi giau c6 da cung ca'p m<;>i ti~n nghi v6 v~t cha't cho con rnlnh, nhu'ng vi thie'u tlnh thu'ong cha m~, nhung dua tre nay khi lOn len se c6 nhii'ng khuye't t~t v6 phu'ong dic$n d~o duc va tam ly . M9t so phl,l nu cho rång sl! khuyen båo h<;> ~p trun~ vao su' cham s6c gia dlnh la m9t di6u thoai bie'n va dieu d6 phån anh sl! suy nghI cua nhii'ng ngu'oi gia va båo thU. Bung rång trong qua khu phl,l nu da ti'tng bi ngu'<;1c dai, nhu'ng di6u nay la do vo rninh cua ngu'oi nam nhan hon la nhu'oc di€m von c6 cua ngu'oi phl,l nu. "Gruhini " la tie'ng Ph~n danh cho ngu'oi n9i tr<;1, m9t cach chinh xac c6 nghIa la "gia tr!lang" . Ro rang la n6 khong am chi rång phl,l nu la tha'p kem. Hon the' nua n6 con c6 nghIa la m9t sl! phan cong, chia xe trach nhic$m giua nam gidi va nu gidi. Trong m9t so quoc gia, nhi6u ong ch6ng giao ta't cå ti6n kie'm du'<;1C cho v<;1 mlnh d€ lo lic$u cong vic$c trong gia dinh. Bi6u nay d€ h<;> du'<;1C rånh tri t~p trung vao lam nhung vi~c khac tot hon. Tlf cha h<;> bie't ro rang b6n ph~n cua ngu'oi kia la gl, khong c6 sl! xung d9t giua h<;> vdi nhau . Khong khi gia dlnh du'<;1c vui ve va an nhien va nho v~y tre con c6 di6u kic$n phat tri€n tot. Co nhien, ngu'oi ch6ng phåi tha'y rång ngu'oi b~n doi cua mlnh dn du'oc san s6c chu dao, rang ngu'oi v<;1 luon luon du'<;1C hoi y be'n cho mai quye't dinh trong gia dinh, rång vo mlnh c6 du tl! do M ren luy~n nhan cach, c6 du thl gi'o rånh M the o du6i nhii'ng sd thich rieng. Trong di nghIa nay, v<;1 ch6ng d6u c6 trach nhic$m nhu'nhau cho sl! phuc l<;1i cua gia dlnh. H<;> khong tranh dua vdi nhau. Ngu'oi m~ cftn can nhl{c ky htong xem h<;> c6 nen tie'p tl,lC di låm va cha'p nh~n m<;>i kh6 khan kem theo ho~c nhu' m9t ngu'oi n9i tr<;1 he't long cham lo nuoi na'ng con :ai. Mot di6u kha ky l~ la m9t so phl,l nu ngay nay, nhat la tro~g nhii'ng quoc gia vdi che' d9 quan dich dang du'ong dåu vdi sl! thie'u hl,lt v6 nhan Il!C, dang du'<;1c hua'n luyc$n cach sU' dl,lng sung ong va nhung vil khi gie't ngu'oi trong

Phap

Am Vu Lan 2000


/ luc dang ly hQ phåi dang vu6t ve, au ye'm con cai va d'!-y d6 chung thanh cong dan t5t.

Theo PMt Giao, b'!-n la mQt phån cua the' gioi t6n t,!-i dt!a tren nhii'ng st! chung dt,mg.

Quan di€m ngay nay cua cac ba my phåi di lam c6 khuynh huong danh ma't dån lang hie'u thåo truy€n th5ng rna con cai cua hQ c6 b6n pMn phåi duy tri. St! thay the' sua my bång sua chai trong vi~c cho con bu la mQt nguyen nhan khac. Cho de'n nay, cac ba my khi cho con bU bång sua my va om a'p chung trong vang tay cua minh, dnh mfru tå au ye'm d!u dang dng trd nen gån bo hein. MQt nguai my nhu the' qua bån nang lam my thuang co du<;1c mQt st! hai lang lOn, nr st! nh~n bie't mlnh dang chu ca'p cho con, thea quy lu~t cua tt! nhien, mQt phån nao d6 cua chinh minh rna khong ai khac co th€ cho. ånh hUdng nguai my c6 du<;1C d5i voi con nhu v~y nåy nd va trd thanh r6 r~t hein. Duoi nhung trttang h<;1p nhu the', st! hie'u thåo, giuang m5i gia dlnh va st! vang lOi luon luon

Ne'u b'!-n c6 nhii'ng khat vQng kh ky manh li~t ve st! hi~n hii'u va nhii'ng giae quan, b'!-n se phåi trå mQt gia ra't dAtnlH kh6 tinh thån phåi sinh t6n voi mQt quan di€m lQn xQn v€ the' giOi. Ni€m tin dt!a vao uoe mu6n, nbi khit khao eho st! vinh eti'u va st! barn viu vao nhung cam tinh vi dl,l nhu eai "Tai " kho ki€m soat cm lam meo mo cai tam thai va y nghia eua no ve thOi gian. Nhii'ng dl,le vQng khong th€ thåa man dU<;1C 1'!-0 ra ke't quå eua nhii'ng tranh cha'p, CQ sat, nhii'ng tha't b,!-i ve giao tie'p, s<;1 hai, lo au, st! co deln va n6i ban khoan. Khong co st! thåa man nao rna kh6ng phåi trå mQt gia dåt ho~c khong phåi ganh eb!u ta't cå nhii'ng h~u quå .

hi~n di~n .

Nhung ca tinh thuQC v€ truy€n th6ng nay t5t cho h'l-nh phuc cua tre con. N6 tuy vao b~c cha my, nha't la nguai my chu ca'p cho con minh tlnh thUelng, st! san soc va st! au ye'm nhu nhung b6n ph~n thkh dang. Nguai my phåi c6 trach nhi ~ m du cho con minh co trd nen t5t ho~c uelng buong. Nguai my nhu v~y c6 th€ lam giåm bot nhung trttang h<;1p ph'l-m phap cua thie'u nhi! Tu cho c6 mQt suy nghi bao quat, b'!-n c6 th€ tha'y mQi vi~c khong phåi thea b'!-n rna nhIn nh~n mQi vi~c nhu no dang la (nhLl thl,lC tri kien). R6i b'!-n bie't b'!-n c6 trach nhi~m d5i voi mQi vi~c. "Nhilng ai sang nguqc voi quy lu~t cua tq,o hoa, ne'u khOng chuoc lily h~u qud vi tM xac thi eling chuoc lay h~u qud vi tinh th6n" .

Låm The' Nito D~ Giam Bat Nhilng Th6ng Kh6 V~ Tinh Thån Khi nhung kh6 khan va trd ng'!-i phit sinh, b'!-n phåi quye't tam giåm bOt nhung th6ng kh6 v~ tinh thån. Dåu tien, b'!-n phåi c5 gång hi€u r6 bån cha't cua cUQc dai. B'!-n khong nen hy vQng mQi thU' tren dai du<;1C hoan håo va suong se . Truang dai khong phåi lUc nao cling thu~n ti~n cho b,!-n. Khong co the' giOi va dai s5ng nao khong co va'n de. Nhung hi~n tu<;1ng ti! nhien nhu anh sang m~t trai, mua, gio va anh trang c6 th€ du<;1c ua thich va c6 ich d5i voi nhi€u nguai, tuy v~y cling co luc l,!-i gay ra phi~n toai cho nhii'ng nguai khac. Tht!c ra khong c6 cai gl hoan toan xa'u ho~c hoan toan t5t trong the' gioi nay bdi VI ngay nhung thU' dlf<;1c ung hQ bdi mQt nhom nguai co th€ bi ghet bå bdi mQt nh6m nguai khac. Yl the' cho nen, chung ta dinh nghia t6t hay xa'u tily theo nhu du cua chung ta. Bån cha't cua st! th€ kh6ng t5t cling kh6ng xa'u.

PMp

Am Vu Lan 2000

Ne'u b'!-n UOC vQng tffy tru du<;1C n6i kh6 tinh thån, b'!-n phåi ehinh phl,lc dU<;1c nhung khat vQng ieh kY. Hanh trInh cua eUQc dai dang d ngå ba duang. B'!-n phåi lt!a ehQn con duang dung va phit tri€n tam linh eua b'!-n d€ thao gd nhii'ng eang thång eua dai s6ng trån tl,le, ho~e b'!-n tie'p tl,lC mua vui trong nhung nhl,le dl,le du<;1e di kem bdi nhung eh5ng d5i eua ehung. MQt caeh lam giåm bOt nbi kh6 tinh thån cua b'!-n la hi€u dU<;1e va so sanh mU'e dQ cua nhii'ng nbi kh6 va nhung kho khan eua ehinh b'!-n va cua nhii'ng nguai khae. Khi b'!-n kh6ng vui, b'!-n thuang eåm tha'y the' giOi nhu dang eh6ng l,!-i b,!-n. B'!-n nghi mQi v~t quanh b'!-n gån nhu såp såa SI,lP d6. B'!-n cam tha'y dng dlfang cung da gån k€ . Tuy v~y, ne'u b'!-n hru tam de'n mQi thU' xung quanh b'!-n va nh~n ra nhung phuc lanh cua b,!-n, mQt cach ng'!-c nhien, b'!-n se tha'y dng b'!-n tht!c st! may mAn hein ra't nhi€u nguai khae. Chåe b'l-n da nghe ai d6 noi: "Tai då phim nan keu ca ding tai khOng co giay den khi tai gtJp mQt nguoi khOng co duqc ban chan nao" . MQt eaeh t6m tåt, b'!-n da lu6n phong d'l-i nhii'ng kho khan va va'n d€ eua b'!-n mQt eaeh qua dang. Co va'n d~ th~t. Nhttng b'!-n dn co' gAng giåi quye't n6 thay VI ehi lo au va t'!-o ra st! th6ng kh6 v~ tinh thån eho minh. Nguai Trung Hoa co eau ng'!-n ngu ra't thie't tht!e v~ giåi quye't nhung va'n d€ nhu sau: "Neu bq,n co mQt van di lOn, håy gidm no xuang thanh mQt van di nho. Ne'u bq,n co mQt van di nho, håy tieu gidm no thanh khang con van di gi cd" MQt caeh lam giåm va'n d~ eua b'!-n la t6m tåt li,li nhung gl bi,ln da tråi qua truoc day, duoi nhung trttang h<;1p tuelng tt! ho~e ngay ca t~ h'l-i hein; va qua st! kien nhfrn, ehu dQng va e5 gång eua chinh b'l-n, lam the' nao bi,ln co th€ khåe phl,le dU<;1e nhung kh6 khan duang nhu da khong th€ vu<;1t qua lue dåu. Cm bång eaeh do, bi,ln se khong eho phep nhii'ng va'n d€ hi~n t,!-i "nh~n chim bq,n ". Ngu<;1e li,li, bång caeh nhln dai tu mQt g6c dQ khae, b'l-n 17


/ se e6 th~ giåi quye't båt lu~n nhii'ng vån d€ gl b~n e6 th~ Mi di~n trong hi~n ~i.

va ehli'ng minh nhu' då d€ ra trong quy~n sach nay båo v~ låy b~n .

B~n phåi nMn thli'e rång b~n då tråi qua nhi€u linh

hu5ng t~ h~i hån tntde day va b~n ehuffn bi d~ tn!e di~n båt eli' di€u gl Mn mQt eaeh trung thl!e. Vdi sI! nh~n thli'e nay, b~n se nhanh eh6ng låy l~i sI! tI! tin til' mQt eu'ång vi t5t hån d~ giåi quye't båt eli' vån d€ gl b~n dang e6. Ne'u b~n dang Mi di~n vdi mQt vån d€, ehlie ehlin phåi e6 phu'ång thli'e d~ vu'<;It qua n6 . Nhu' v~y ~i sao phåi lo au? M~t khae, ngay ca ne'u khong e6 giåi phap eho vån d€ eua b~n, b~n eling khong dn phåi lo au bu6n phi€n bdi VI eai phi€n tnt<;le eua b~n khong th~ g6p phån vao vi~e giåi quye't vån d€ eua b~n . KhOng Ph ai Tåt Ca Ai Cting T6t Nhtt Nhau Doi khi, e6 nhii'ng phan nan til' nhii'ng ngu'C1i ehu'a bao gid gay phi€n phli'e eho ngu'C1i khae va tuy vh hQ trd thanh nhii'ng n~n nhan vo tQi elia nhii'ng thli do~n va mu'u d6 eua nhii'ng ngu'C1i khae. HQ cam thåy nån long mi!-e dåu hQ då s5ng mQt eUQe dC1i lu'ång thi~n. HQ cam thåy mlnh bi håm h~i mQt caeh vo tQi v~. Trong nhii'ng tntC1ng h<;lp nhu' the', nhii'ng n~n nhan vo tQi phåi nh~n thli'e du'<;Ie rhg e6 tåt eå nhii'ng lo~i ngu'C1i trong the' gWi nay - ngu'oi t5t va ngu'oi khong t5t, ngu'oi xåu va ngu'oi khong xåu, vdi tåt ca nhii'ng tinh caeh khae thu'ong då låm nen the' gidi eua ehung ta. N~n nhan vo tQi e6 th~ an lii erunh mlnh bhg eaeh eho rång hQ thuQe vao nh6m ngu'C1i t5t trong khi nhii'ng ngu'oi hay gay ra xao trQn tdi sI! an lånh thuQe vao nh6m ngu'C1i xåu, va trong nhii'ng tntong h<;lp nao d6, hQ se vfrn phåi ehiu dl!ng mQt eaeh kien nhfrn nhii'ng di€u ae elia nhii'ng ngu'oi xåu. Chung ta låy VI dl,1, tru'C1ng h<;lp eua mQt "nguai lai xe gioi va ctln th(ln" va mQt "nguai lai xe liiu linh thiiu kinh nghi~m". Ngu'oi lai xe gioi va dn th~n luon d€ phong va cM y lai xe mQt caeh th~n trQng nhu'ng tuy vh ong ta då gi!-p phåi mQt tai n~n, khong phåi 16i eua ong ta - rna do 16i eua mQt ngu'C1i tai xe' thie'u kinh nghi~m va sI! th~n trQng. Nhu' v~y ehung ta e6 th~ thåy, ngu'oi t5t e6 th~ phåi ehiu dau kh6 båt k~ sI! hi€n lu'ång eua hQ, bdi VI e6 ke xåu va båt dn xung quanh ta. The' gWi khong t5t eling khong xåu. N6 sån sinh nhii'ng ke tQi ph~m va eå nhii'ng vi thanh, nhii'ng ke ngu si va eå nhii'ng ngu'oi giae ngQ. Cling nhu' til' mQt el,1e Mt set gi5ng nhau, nhii'ng v~t th~ d~p va xåu, hii'u dl,1ng va vo dl,1ng e6 th~ du'<;Ie låm ra. Chåt 1u'<;Ing eua d6 g5m t5t phl,1 thuQe vao ngu'oi th<;l g5m ehli' khong phåi Mt set. Ngu'oi th<;l g5m erunh la b~n . SI! u5n nan eua h~nh phue ho~e bu6n rau la do ban tay eua b~n. B~n

Co Dttqc Nhilng Gi B~n Tun Kie'm

Ne'u b~n c5 gling vdi he't khå nang cua mlnh d~ khlie phl,1c nhii'ng kh6 khan bång cach thl!c hanh nhii'ng loi khuyen trong quy~n sach nay, chlic chlin b~n se lim thåy sI! an l~c, h~nh phuc va sI! hai hoa b~n dang lim kie'm. Håy lam theo nhii'ng phu'ång cham då du'<;Ic thli' nghi~m 18

Dttdng Vinh Hung dich

M

Vi~t

("You are responsible", Venerable K. Sri Dhammananda Mahathera)

co toi ben n6i bu6n anh (de chia

se n6i bu6n vdi b~n hi~n HT)

C6 toi ben n6i bu6n anh D~ nghe su'ång kh6i xay thanh, con dau Ham lam nam ehång thåy nhau Ma nay Ngu'oi då qua du tli' sinh! Li!-ng yen trong bu6i du kinh Am hao giQt l~ thåy mlnh le loi N6i dau thåm kin khon nguoi Ng~m ngili tren c6i bu6n toi h~n th€ Con anh, mQt dnh mu'oi me Bao nam u'dc mQt ngay v€, vfrn khong! Cam bång md canh hu' khong D6n tam vo nhi€m, rudc long vo u'u! Cling danh xin vdi thien thu Ni!-ng ån cll'u r6i, mit mil vong than MQt toi nhu5m bl,1i h6ng trån Då nghe mon moi bu'dc chan thu'ång h6 Ma thoi! nli'a tinh, nli'a må Nli'a thu'ång, nli'a nM, nli'a ngo, nli'a tin N6i dau x6t dQng trai tim, N6i bu6n xin giii' im lim rieng lau! cåu xin trong c6i nhi~m måu C6i dau chlm lang, e6i såu lång quen Slit son trong e6i nhan duyen Kinh du ru s~ch u'u phi€n the' gian! Tuy Anh (trong bu6i kinh du h6n cho linh h6n than phl,l anh Huynh Thoång, 05-06.06.2000)

BI;m elin co trach nhi~m cho sl/. nuoi nång va hf,lnh phtic elia con caio Ne'u con elia bf,ln trd thanh mc}t nglidi cong dån lanh mf,lnh va hilu dlplg, do la cai ke't quå elia sl/. cC; gdng elia bf,lno Ne'u con elia bf,ln trd thanh mc}t ke phf,lm phap, bf,ln chinh la nglidi phåi chju trach nhi~mo Ditng bao gid d6 16i len nh11ng nglidi khaco Lam cha m~, nghia ~ elia htdng tårn la hu'dng dån diu ddt con cai theo mc}t hu'dng di thich hQpo 00

00

Ph ap

Am Vu Lan 2000


til bi & tl! nga Due

D~t

Lai L~t Ma - Thieh Nguyen T~ng (djeh)

LOI GIdI Tm'tu Buc Bl,lt Lai Ll,lt Ma thu 14, sinh nam 1935, tl,li sdn thon Takster, mi~n Bong Bik Tåy Tl,lng, du'<;1c nhan dan Tåy Tl,lng sung bai nhu' mQt v~ PMt s6ng, h6a than cua B6 Tat Quan The' Åm. B6i vdi ngu'C1i Tåy Tl,lng thl Ngai sinh ra M lam Ph~t vu'dng va lanh dl,lO t6i caD v~ the' quy~n va giao quy~n o dat nu'dc nay . Ngai du'<;1c cong nh~n la h~u thån cua Buc Bl,lt Lai Ll,lt Ma tM 13 (vien tich VaD nom 1933) va ngay sau d6 du'<;1C tan phong lam Dalai Lama thu 14, cm lue mdi len b6n tu6i. Tuy nhien ngai da thira ke' tu'dc v~ Dalai Lama o trong mQt giai dOl,ln bilp benh nhilt cua toan bQ l~ch sit cua danh hi~u eao quy nay, VI Trung CQng da cu'Bng chie'm Tåy Tl,lng va ngai da Mn ty. nl,ln O ti~u bang Dharamsala, mi~n Bl{c nu'de An BQ tir nam 1959. Tir d6, ngai da ung hl? tri~t M cho ehinh sach bilt dQng, ngay cå nhung luc Mi dåu vdi nhi1ng cUQc tiln cong khung khie'p nhilt. Chinh VI the' rna nam 1989, ngai du'<;1c trao giåi thu'ong Nobel v~ haa binh va hi~n nay, ciing trong th~n ph~n ngu'C1i ty. nl,ln, Ngai thu'C1ng xuyen Mn va di tren nhi~u phån dat cua the' gidi M keu gQi haa binh, va khi c6 th~ Ngai n6i len tie'ng n6i tt! do giåi ph6ng cho dan tQc Tåy Tl,lng. Trong nhi1ng bai giång va nhi1ng lån di vang quanh the' gidi, Ngai da lam cho mQi ngu'C1i cåm me'n va ldnh phl:lC, Ngai da vu'<;1t qua nhi1ng ngan each cua d~a ly, ton giao va chinh tq bång dl,lo phong oai nghiem, giån d~, sau sl{c va giau lang tir bi cua Ngai . Bai vie't sau day, Ngai da giåi thich ro rang va chi ly t~i sao lang tu bi khong th~ tach rC1i khoi con ngu'C1i va cUQC s6ng. Va hdn luc nao he't la chinh luc nay, chUng ta rilt dn sit dl,mg Mn va phat tri~n duc tinh tt,t nhien nay va n6 dang ti~m ån trong m6i con ngu'C1i cua chung ta .

MVC DicH CVA CUQC SONG MQt cau hoi ldn vftn hit;n hi1u trong cUQc s6ng, cho du chUng ta c6 suy nghT v~ n6 mQt cach c6 y thuc hay khong, d6 la "M~c dich cua cUQC sang la gi?". Toi da tirng tråi va mu6n chia xe nhi1ng suy nghT cua toi v~ viln d~ nay cho cae b~n dang tim hi~u ml:le dkh eua cUQc s6ng, vdi hy vQng n6 se la st! hu'dng dån hi1u kh thie't tht!c . Toi tin rång ml:lc dich cua cUQc s6ng la dl,lt du'<;1C hl,lnh phuc. Tir lUc mdi sinh ra, mQi ngu'C1i ai ciing mu6n du'<;1C hl,lnh phUc va khong mu6n kh6 dau. Bi~u d6 khong phåi

Phåp

Am Vu Lan 2000

do di~u kit;n xa hQi, giao dl:lc hay y thuc ht; ånh hu'ang, rna tir trong ti~m thuc cua con ngu'C1i, chung ta chi ddn giån khao khat du'<;1C st! thoa man. Toi khong bie't vii trl,l bao la vdi vo s6 day thien ha, trang, sao va cac hanh tinh kia c6 mQt YnghTa sau xa nao khong, nhu'ng c6 mQt di~u chl{c chl{n rång, it nhilt con ngu'C1i dang hit;n hi1u tren quå ~a du phåi du'dng dåu vdi bao thit thach trong vi~c tl,lO ra m<)t cUQc s6ng hl,lnh phuc cho chinh minh. Vi the', di~u d6 rilt quan trQng d~ khai pha nhi1ng gi c6 th~ dem ll,li hl,lnh phuc dai lau eho bån than minh va mQi ngu'C1i.

LÅM THE NÅO DE D~ T DU(jC H~NH PHUC Trudc he't, chUng ta c6 th~ chia hl,lnh phuc va kh6 dau thanh hai IOl,li: tinh thån va th~ chilt. Trong hai ph~m tru nay thl tinh thån (tåm) tl,lO st! ånh hu'ong nhi~u nhilt d6i vdi mQi sinh hOl,lt trong dC1i s6ng cua chUng ta. Trong khi di~u kit;n th~ chilt cm d6ng vai tra thu ye'u trU' khi chUng ta bt;nh nij.ng hoij.c b~ tu'dc di nhi1ng nhu du cd bån nhilt. Khi ta thoa man cac nhu du v~ th~ chilt, thl ta thu'C1ng lang quen nhi1ng nhu du v~ tinh thån. Tårn thuc ta se ghi nh~n tilt d mQi st! ki~n trong dC1i s6ng, du vi~c d6 nho Mn bao nhieu. Ciing VI the' rna chung ta dn phåi n6 lt!c he't suc minh d~ c6 th~ dem ll,li st! blnh yen cho tam h6n. Tir kinh nghit;m cua bån than, toi nMn thily rång cång quan tam de'n hl,lnh phUc cua ngu'C1i khac thl bån than minh cång dm thily hl,lnh phuc nhi~u hdn, bai chinh n6 da nuoi du'Bng lang nhit;t thanh, than thit;n d6i vdi ngu'C1i khac, di~u d6 giup tam h6n tra nen nh y nhang, thanh thån. Tht!c hanh tam tir bi nhu' v~y , chung ta se chuy~n h6a he't mQi n6i bilt an hay s<;1 hai nao xåy Mn cho dC1i s6ng va chung ta se dl,lt du'<;1C mQt suc ml,lnh tam linh M e6 th~ d6i mij.t vdi mQi chu'dng ngl,li nao. B6 la ye'u tO' cd bån d~ thanh cong trong cUQc s6ng. S6ng trong coi dai nay, nhilt d~nh m6i chung ta d~u phåi gij.p nhi1ng kh6 khan rieng. Trong nhi1ng tru'C1ng h<;1p nhu' v~y, ne'u ta milt he't hy vQng va chan nån thl ta se milt di khå nang v6n c6 cua minh d~ ch6ng chQi ll,li vdi nhi1ng kh6 khan ily. Ngu'<;1C ll,li, ta nen bie't rång khong phåi rieng chung ta rna tilt cå mQi ngu'C1i d~u phåi c~u kh6 dau nhu' the'. B6 lå mQt tri~n vQng tru'dc ml{t M giup ta c6 them quye't tam d~ vu'<;1t qua ng~ch dnh. Quå th~t vh, vdi thai dQ nay, m6i chu'dng duyen mdi xåy ra lå mQt cd hQi quy gia d~ giup ta phat tri~n tam linh . Tir d6, chung ta cO' gl{ng dån dån phat tri~n lang tir nhi~u hdn. Chung ta khong nhi1ng dm thong mQt cach chan

19


thanh vdi nhU'ng n6i dau clia hQ rna con giup hQ lo~i bo nhU'ng kh6 dau ffy . Ke't quå , chung ta se d~t dttQc nhy nhång, thanh thån va tang them suc m~nh clia nQi tam.

cho bån than minh. Yl the', ngay tir luc thQ thai, finh thuång eua cha my da gå n eh~t Mn tie'n trlnh ~ o ra dua con.

cAu CVA CHUNG TA LÅ LONG TUBI

Hån the' nua, ehUng ta hoan toan tuy thuQc vao sI! cham s6c eua cha my tir nhU'ng giai do~n dåu cua sI! tru'dng thanh. Theo mQt s6 nha khoa hQe, tr~ng thai tinh thån cua phI,! nu c6 mang, vui hay bu6n d~u ånh hUdng trl,fc tie'p Mn thai nhi cua hQ.

NHU

N6i mQt cach r6t rao, ly do nao long tir bi l~i dem Mn h~nh phuc va an l~c cho con nguai, dån giån cm vi long tir bi cua chung ta vUQt thång he't tfft d mQi thu khac. Tren tinh thån d6, nhu du long thuång chinh ye'u luon dUQc s6ng con trong sl! hi~n hfi'u cua loai nguai. Nhu du ffy phat ngu6n tir sl! phI,! thuQc h6 tuång hfi'u cå vdi nhau giua con nguoi va con nguai. Dli khå nang va kie'n thuc cua mQt ca nhan e6 hoan my Mn dau, nhU'ng ne'u hQ s6ng taeh bi~t, dQc l~p thl ca nhan ffy se khong t6n t~i . Ciing v~y, mQt con nguoi khoe m~nh va giau c6 thl c6 eåm giae dng mlnh s6ng khong c6 dn Mn ai, tuy nhien Mn km nga b~nh, du hQ la ai, gia hay tre, eiing d~u dn Mn sl! giup do san s6c cua nguoi khae. co' nhien, sl! l~ thuQc lån nhau lå quy lu~t eå bån cua tl! nhien, khong cm d6i vdi sinh v~t caD cffp nhu con nguoi rna cå nhung loai con trilng thffp kem nhfft eiing dang mang tlnh xa hQi. Dli khong c6 giao dl,!c lu~t phap hay ton giao, chung sanh vån t6n t~i trong sl! ho tuång tren n~n tång nh~n thue båm sinh lien h~ lån nhau eua ehung. Ngay d hi~n tUQng v~t ehfft eiing bi sl! phI,! thuQc lån nhau nay ånh hudng. Moi truang s6ng xung quanh ta nhu d~i dUång, may, rong nui va co hoa, tfft d d~u phat tri€n l~ thuQc vao nhau trong mQt d~ng nang IUQng vi te' hQp nhfft. Ne'u khong c6 sl! tuång tac thich hQp nay, ehung se tI! tan ra va tieu di~t. Ciing vi loai nguoi t6n t~i l~ thuQc vao sI! giup do eua nhau, cho nen nhu du long tir bi trd thanh mQt n~n tång bfft khå phan ly eua chUng ta. Yl v~y, ehung ta dn phåi e6 traeh nhi~m quan tårn th~t sI! de'n long tir va sI! an lanh eua nguoi khac. Chung ta dn phåi xem xet v~ mQt nghi vffn: Loai nguoi th~t sI! la gi?, chung ta khong gi6ng nhu cac lo~i may m6c nhan t~o. NhU'ng ne'u chung ta cm la thl!e th€ may m6c li~u chung e6 th€ lam giåm Mt noi kh6 dau cua ta va dap Ung nhU'ng nhu du cho ta khong? Tuy nhien, ehung ta khong phåi la may m6c va th~t la låm lån M di fim kie'm nhung nhu du va h~nh phue d ben ngoai. Thay vao d6, chung ta phåi quay v~ ngu6n cQi va bån tam cua mlnh M kham pM nhU'ng nhu du thl!c sI! rna ehung ta dn Mn. Gac l~i nhU'ng vffn d~ phuc t~p v~ sI! t~o h6a va tie'n h6a cua vii trI,l, it nhfft chung ta c6 th€ d6ng y voi nhau dng moi chung ta d~u la sån phåm eae b~e cha my. N6i ehung, sI! hi~n di~n chung ta khong phåi d trong b6i cånh ham mu6n nhl,!e dl,!c rna båt dåu tir sI! ao udc va quye't dinh e6 mQt dua tre cua cha my . SI! quye't dinh d6 dUQe dl!a tren finh thuång va b6n pMn trach nhi~m . TInh thuång baD la ffy cua cha my da th€ hi~n qua vi~e nuoi nffng dua con tir luc chao dåi cho Mn km n6 bie't tI! lo

20

Bay to finh thuång la mQt di~ u vo cling quan trQng trong thoi gian sanh con, vi vi~e dåu tien cua chung ta la bu sua my , ti! nhien ehung ta eåm thffy gån giii voi my va nguoi my eiing c6 eåm nh~n gi6ng nhu ta qua vi~e nguoi d~t ta nåm bu cho thich hQP. Ne'u nguoi my gi~n du va bu6n phi~n, thl dong sua thieng lieng ffy se khong con tuåi mat va ngQt ngao nua . Ke' Mn la giai do~n quan trQng trong vi~c phat tri€n tri nao eua dua tre, tir lue mdi sanh ra cho de'n it nhfft la ba ho~c b6n tu6i. Trong mQt thoi gian dai nhu v~y, eil' cm yeu thuång, cham s6c va vu6t ve than fu€ con cua nguoi my la ye'u to' quan trQng eho sI! phat tri€n t6t eho dua tre. Ne'u dua tre khong dttQc chåm s6c, mån trdn, om ffp va yeu thuång, thl sI! phat tri€n cua n6 se bi t6n thuång va na o bQ eua n6 se khong Wn m~nh hoan håo dUQc. MQt dua tre khong th€ Wn dUQe ne'u thie'u su chåm s6c eua nguoi khac. Cho nen finh thuång la ehfft dinh duong quan trQng nhfft cho dua tre. Ni~m h~nh phuc thoi thå ffu, giåm thi€u t6i da sI! khie'p sQ va sl! phat tri€n m~nh me v~ long ti! tin eua dua tre, d~u my thuQe trl,fe tie'p vao finh yeu thuång . Ngay nay c6 nhi~u tre em lOn len trong nhU'ng gia dinh khong dUQe h~nh phue. Ne'u dua tre khong tie'p nh~n dUQc finh thuång thl!e sI! va nuoi du'Ong phu hQp, khi tru'dng thanh chung kh6 rna thuång kinh cha my cua chung va co' nhien, chUng se kh6 rna thuång yeu bfft cu nguoi nao khac. D6 la mQt sI! th~t dang bu6n. Khi dUa tre de'n tu6i di hQc, nhu du cua chung la sI! quan tam giup do cua thåy co giao. Bdi vi, thåy co giao khong cm d~y hQe d tru'ong, rna con e6 trach nhi~m ehuån bi hanh trang cho dua tre buoc vao doi . Nho v~y , rna nguoi hQe tro moi dm thffy tin tUdng va kinh trQng. NhU'ng gi dUQc thåy co giao d~y do se d€ l~i trong dua tre nhU'ng ffn tUQng kh6 phai nhoa. NguQc l~i, nhU'ng bai giång cua thåy co giao khong cho thffy sl! quan tam dung muc Mn tu'ång lai h~nh phuc cua hQc tro thl nhU'ng lOi d~y eua hQ cm dUQC xem la t~m thoi va se bi lang quen theo nam thang. TUång tI!, mQt nguoi b~nh va dang dUQC di~u tri 'trong b~nh vi~n bdi mQt bac Sl c6 tffm long nhan h~u . Vi bac Sl nay luon bay to finh dm, san s6c t~n tl,!y va mong mu6n cho b~nh nhan mau ch6ng blnh phl,!e, thl nguoi b~ nh ffy se cåm thffy dttQc an ui va d~ chiu. D6 chinh la phuång phap chua b~nh hi~ u quå nhfft rna khong dn Mn khå nang hay ky thu~t caD eua nguoi bac si NguQc l~i , ne'u

Phåp

Am Vu Lan 2000


mQt bae Sl thie'u tlnh cam, to ra khong than thi~n, n6ng tanh va thie'u sl! quan tårn, b~nh nhan å'y se eåm thå'y kh6 ehiu va sh lo, m~e dii <16 la mQt båe Sl gioi, b~nh <1a <1uc;1e ehii'n <1oan va thu6c <1a <1uc;1e ke toa hc;1P ly. Ch~e eh~n cam giae yen blnh va sl! h6i phl,1e hoan toan eua b~nh nhan nay phåi khae hån so vdi nguoi kia.

gidi ehung ta khong phåi la mQt ndi rna long tin ve sue m~nh eua tit bi e6 ånh hudng hay n6 e6 mQt sue m~nh th~t sl!. HQ tuyen bO" rlng bån ehå't eua gi~n du va thii hån e6 qua nhieu trong tam eua con nguoi <1e'n n6i thi~n tårn eua hQ bi n6 kh6ng ehe'. Toi khong <16ng y ve dieu d6 .

Ngay eå trong <1oi s6ng hång ngay, ehung ta tham gia vao eae eUQe n6i ehuy~n, ne'u nguoi n6i e6 thai <1Q hoa nha, ehan thanh, tlnh eåm, ehung ta se thieh nghe va <16i <1ap mQt eaeh vui ve. Cau ehuy~n se trd nen soi n6i, eho dii de tai n6i ehuy~n khong må'y gl hå'p dån. Trai l~i, ne'u nguoi n6i e6 thai <1Q l~nh liing va tho 16 thl tUe kh~e ta cam thå'y kh6 ehiu va mu6n nhanh eh6ng ehå'm dth eau ehuy~n. Tit vi~e nho nhu the' eho <1e'n vi~e quan tr<:mg kMe, tlnh thudng va sl! ton tr<:mg nguoi khae rå't dn thie't eho <1oi s6ng h~nh phUe eua con nguoi. chån tåm to bay

Chung ta bie't rång loai nguoi da hi~n hfi'u khoång mQt tram ngan nam nay. Toi tin rang, trong su6t thoi gian å'y, ne'u long nguoi bi h~n thii ehe' ngl! thl le ra dan s6 the' gid i khong gia tang. Tuy nhien hi~n nay, dii e6 ehie'n tranh, ehUng ta vån thå'y dan s6 the' gidi tang vQt hdn bao gio he't. Bieu nay da eho thå'y r6 rang long tit bi luon trQi hdn nhfi'ng thu khae tren the' gidi. Va ly do ~i sao sl! vi~e khong vita y l~i la "nhilng diiu ly fhU", eae sinh ho~t mang tinh tit bi la mQt phh quan trQng trong doi s6ng hång ngay, de'n n6i ehung da trd thanh tl! nhien va blnh thuong rna ehung ta hoan toan lang quen ehung.

oh <1ay, toi e6 dl! mQt eUQe hQi thåo vdi mQt nh6m khoa hQe gia t~i Hoa KY. HQ eho bie't rång ty s6 nguoi b~nh tam thån ~i xu sd nay <1ang gia tang rå't eao - khoång muoi hai phh tram dan s6. Ro rang trong su6t bu6i hQi thåo å'y, nhieu y kie'n eho rhg nguyen nhiin ernnh eua b~nh tam thh khOng phåi do thie'u th6n <1ieu ki~n v~t ehå't rna ernnh la do må't mat tlnh thudng yeu tit nguoi khae. Yl the', nhu toi <1a n6i tit lue <1h, dii ehung ta e6 y thue ve n6 hay khong, tit khi moi sinh ra, nhu du tlnh thudng da e6 san trong huye't quån eua m6i ehung ta . Ngay eå con thu hay ke thii <1i ehang nua deu bi tlnh yeu thudng ehi ph6i va eu6n hut mQt caeh tl! nhien.

Ta ng6i tam v~ng I~ng Khong mQng d tudng lai Khong tlm l~i qua khu Nu6i tie'e ehi tan ph ai Ta ng6i tam tl! t~i Khong mQt eling khong hai Boa hoa khong phien mUQn Ngu6n thien tl! tri€n khai Chan khong v6n nhi~m måu Nie't Ban th€ yen vui Tårn blnh hoa vli trI,I Thuyen doi di em xuoi Ta ng6i yen tieh rnieh Bi€n I~ng trang lung linh VO minh bitng tinh giå'e Tie'ng su6i tl,1ng tam kinh Bude ehan ve lfi'ng thfi'ng Nguoi Mn tl!a ang may TInh thudng thå y ehi 16i Chan tam con to bay Klnh I~ y due tit phl,1 Nguoi rå't giau yeu thudng Niem tin con dang trQn PMt PMp khlfp muoi phudng

Toi tin rång, khong e6 ai sinh ra rna khong dn Mn tlnh thudng. Va dieu d6 da rninh ehling rang, con nguoi khong th€ gioi h~n trong khuon kh6 thuh v~t ehå't, dii eae Thanh Tri Cao wong pMi trie't hQe, tu tUdng hi~n d~i da co' g~ng ehung rninh tinh ddn thuån v~t ehå't eua con nguoi. Khong e6 mQt Mi tuc;1ng v~t ehå't nao, du dyp de bao nhieu va e6 gia tri Mn mue nao eling giup ta eåm nh~n duc;1e niem yeu thudng. Bdi VI eQi ngu6n yeu thudng sau xa va bån ehå't ehan th~t eua ehung ta da nåm san trong tl! tanh ehu th~ eua tårn.

PHAT TRIEN U)NG TU BI MQt vai nguoi b~n eua toi da n6i rang tlnh thudng va tit bi lå t6t <1yp va tuy~t voi, nhttng ehung khong th~t st! lien quan Mn doi s6ng eua ehung ta . HQ båo rang the'

Phåp

Am Vu Lan 2000

Tren day toi ehinh ye'u ehi n6i Mn sl! lc;1i ich tinh thh eua long tit, tuy nruen, e6 n6 ding g6p phh dang k€ eho th€ ehå't eua ehung ta. Theo kinh nghi~m eua bån than toi, sl! 6n dinh tinh thån va sl! khoe m~nh th€ ehå't deu e6 lien M m~t thie't vdi nhau. Khong dn phåi thlfe mlfe, ernnh sl! kieh dQng eua gi~n du va såu mUQn se lam eho ta them b~nh ho~n. Nguc;1e I~i, ne'u tam ta thanh thån va an I~e, than th€ eua ta khong d~ rdi vao tr~ng thai b~nh dau.

Tuy nhien, eling e6 mQt sl! th~t rang tå't eå ehung ta deu e6 bån tanh bii'm sinh tl! eho mlnh la trung tam, ernnh n6 da ngan eån long tit eua ta Mi vdi nguoi kMe. Do v~y, ne'u ta mu6n e6 h~nh phUe thl!e sl! thl phåi d~t <1uc;1e tårn tieh tInh va tam tieh tInh nay ehi nåy sinh tit thai dQ eua yeu thudng rna thOi. Nhttng lam the' nao M phat tri€n dUc;1e long tit? Ro rang th~t khong du khi ehUng ta ehi nghI ve sl! t6t dyp eua long tit rna ernnh ehung ta dn phåi n6 Il!e quan tam hdn nua d€ pbat tri€n n6, ehung ta phåi lc;1i dl,1ng nhfi'ng sinh ho~t trong doi s6ng hhg ngay d€ ehuy€n h6a n6 vao trong suy nghI va hanh dQng eua ehung ta.

Trude he't, ehung ta dn phåi tlm hi€u y nghIa eua long tit bi la gl? C6 nhieu hlnh thue ve long tit bi xen lån voi ham mu6n va luye'n ai. Chång h~n nhu, tlnh thudng yeu cha my danh eho con eai thuong lien ke't m~nh me vdi nhu du tlnh eåm rieng tu. Yl the', n6 khong phåi la long tit bi hoan toan. L~i nua, trong hon nhan, tlnh yeu giua vc;1 eh6ng, <1~e bi~t la thUd ban dfru, khi moi yeu nhau m6i nguoi ehua ro tanh tlnh sau kin eua nhau, nen dng

21


l~ thui?e VaD luye'n ai hon la dnh yeu ehan th~t. Long ham mu6n eua ta qua m~nh de'n neSi ehUng ta xem nh11ng ai rna ta yeu thttong la d~u ngttCli t6t eå, trong khi nh11ng ngttCli ffy e6 th€ e6 nhi~u tanh xffu. Them nua, ehung ta thttClng e6 khuynh httdng nghI t6t v~ ngttCli mlnh thttong yeu mi?t eaeh thai qua . Do v~y, mi?t khi thai di? eua ngttCli minh thttong thay d6i thl ta dm thffy thfft vQng, kh6 dau va eling thay d6i caeh nhln eua minh. Di~u nay da ehling minh rAng tlnh yeu ffy do nhu du ca nhan thue d1,1e nhi~u hon la bång thai di? quan tam thl,fe sl,f Mn ngttCli khae.

Lang tu bi thl,fe sl,f kh6ng ehi la sl,f phån hoi tinh eåm rna con la sl,f t~n t1,1y m~nh me dl,fa tren ly tri. Yl the', thai di? tu bi ehan thanh d6i vdi ngttCli khae kh6ng h~ bi d6i thay th~m cm ngttCli kia ett xli' trai ngtt<;1e. co' nhien, phat tri€n lang tir bi nay kh6ng phåi la vi~e d€ dang. D€ båt dåu, ehUng ta hay xem x6t mffy di~u sau day: Quan thffy rång ngttCli d€ thttong va than thi~n hay ngttCli kh6 tta va h~n thu, n6i eho eung hQ eling la con ngttCli gi6ng nhu' minh, hQ eling mu6n h~nh phue va kh6ng mu6n kh6 dau. Hon the' nua, hQ can e6 khå nang vtt<;1t qua kh6 dau va d~t dtt<;1e h~nh phue nhtt ehung ta. De'n day b~n nMn ra rång tfft eå ehung sanh d~u blnh ding v~ ttdc nguy~n h~nh phue va e6 quy~n d€ d~t dtt<;1e n6, t1,1' nhien b~n nh~n ra sl,f dong dm va gån glii vdi mQi ngttCli. Bång eaeh t~p lam quen tam vi tha eua b~n d6i vdi tfft d mQi ngttCli, b~n se phat tri€n tinh thån traeh nhi~m Mi voi ngttCli khae: vdi ttde nguy~n giup hQ mi?t eaeh lieh el,fe M vtt<;1t qua nhung kM khan trong eui?e s6ng. Di~u nay dtt<;1e ap d1,1ng blnh ding eho mQi ngttCli, kh6ng e6 y ehQn ll,fa bfft ky Mi ttt<;1ng nao, mi€n sao hQ eling la nhung ngttCli tirng dm nh~n dtt<;1e h~nh phue va kh6 dau nhtt ehung ta. Kh6ng e6 mi?t n~n tång ly lu~n nao d€ phan bi~t voi hQ, hoii-e thay d6i sl,f quan tam eua minh Mi voi hQ khi hQ e6 thai di? tieu el,fe. T6i xin nhffn m~nh rång vi~e phat tri€n lang tU hoan toan nåm trong khå nang eua ehung ta, mi€n sao ta e6 thCli gian va ehiu kien nhån. Tfft nhien, thai di? tI,f eho minh la trung tam di€m, sl,f tham ai phan bic$t v~ eåm giae di?e t6n, sl,f hi~n hii'u "tl! ngii", da ngan eån m~nh me sl,f phat tri€n eua lang tu bi. Trong thl,fe te', lang tu bi ehan ehanh cm e6 th€ hi~n bay khi eae lo~i ai ehffp tren bi lo~i bo. Nhttng di~u nay kh6ng e6 nghIa la ehung ta kh6ng th€ båt dåu va phat khdi long tu ngay bay giCl dtt<;1e.

LÅM SAO DE PRAT KR<1I LONG Tir BI Chung ta nen båt dåu bång caeh edi bo nhung ehttong ng~i ldn nhfft eua lang tu la san Mn va oan gh6t. Nhtt ehung ta da bie't, san h~n va oan thu lå nhung eåm xue v6 eung manh li~t va ehung lffn at toan tam eua ta . Tuy nhien, ehung ta e6 th€ di~u ph1,1e ehUng. Ne'u kh6ng, nhung dm xue tieu el,fe nay se gay phi~n nhi€u eho ta .

22

Ne'u kh6ng neS ll,fe lo~i bo ehung, ehung se eån trd sl,f dm kie'm h~nh phue eua ehung ta . Khdi dåu, th~t e6 l<;1i eho ta khi ki€m tra l~i con gi~n du e6 gia tri hay kh6ng. Trong mi?t lue nao d6, ehung ta dm thffy nån lang bdi mi?t dnh dnh kh6 xli' thl dttClng nhtt san h~n rfft e6 kh, mang l~i eho ta nhi~u nang ll,fe, sl,f tl,f tin va linh quye't doan hon. day, ehung ta nen khåo s,H tr~ng thai tinh thån eua minh mi?t eaeh dn th~n. Rång emnh san h~n e6 eho ta them nang ll,fe, nhttng ne'u ta ki€m tra l~i bån ehfft cua nang ll,fe nay, ehung ta se kham pha ra d6 la nang ll,fc mu quang. Chung ta kh6ng th€ ehåc ehån rång h~u quå eua n6 t6t hay xffu. Bdi VI emnh con gi~n du da ehe khufft di phån quan trQng nhfft trong nao bi? eua ta, d6 la phån ly tri. Yl v~y, nang ll,fe eua san h~n kh6ng dang tin e~y trong mQi trltClng h<;1p. N6 e6 th€ gay ra t6n thttong ldn va thai di? ett xli' sai quffy. Hon nua, ne'u con gi~n gia tang de'n el,fe di€m, con ngttCli ta se trd nen dien lo~n , hanh di?ng theo httong lam t6n h~i eho minh ding nhtt eho ngttCli khae.

d

Tuy nhien, ehung ta e6 th€ phat tri€n mi?t d~ng nang ll,fe m~nh me tttong dttong, nhttng d6 la d~ng nang 1l,fC ehe' ngl,f d€ Mi ph6 nhung dnh hu6ng kh6 khan. Nang ll,fe ehe' ngl,f nay kh6ng ehi xufft phat tu thai di? tu bi rna can phat khdi tu ly tri va lang kien nhh . Day la loa i thu6e giåi di?c m~nh nhfft M d6i tri san h~n . Rui thay , nhi~u ngttoi da phan quye't mi?t eaeh sai låm rång nh11ng phåm ehfft nay eling gi6ng nhtt nhung dffu hi~u eua sl,f ye'u du6i. T6i tin rAng di~u trai ngtt<;1e nay la sl,f th~t: rAng ehung la nh11ng dffu hi~u th~t Sl,f eua suc m~nh ni?i ~i . Bdi VI linh ehfft eua long tu v6n nhu hoa, yen blnh, dm th6ng nhttng rfft m~nh me. Cmnh nhung ngttCli thie'u lang nhh n<!-i la nhung ngttoi mfft ni~m tin va bfft an. The' thl, theo t6i, d€ n6i gi~n la mi?t dffu hi~u r6 rang eua sl,f ye'u du6i. Yl the', khi xåy ra vffn d~ gl, ehung ta hay co' gång tu t6n, giu thai di? ehan thanh va nghI rång ke't quå d6 la e6ng bång. co' nhien, nhi~u ngttCli da e6 th€ l<;1i d1,1ng b<!-n va ne'u thai di? thCl o eua b<!-n v6 dnh khuye'n khkh nhung ap ll,fe bfft e6ng, thl b~n phåi e6 l~p trttClng hay quan di€m eung rån . Tuy nhien, di~u nay nen dtt<;1e hanh xli' voi tu tam va ne'u dn thie't, b<!-n nen bay to quan di€m eua b<!-n eling nhtt dung bic$n phap Mi ph6 m<!-nh me, nhttng kh6ng nen gi~n du va to ra e6 ae y . B~n nen bie't rång, du ke thu dttong nhtt mu6n h<!-i b<!-n, nhttng eu6i eung nhung hanh di?ng tieu el,fe ffy chi lam h<!-i eho emnh hQ rna th6i. D€ ki€m soat linh kh ky, va trå thu eua minh, b~n nen nhd l<!-i sl,f khao khat mu6n thl,fe hanh lang tU va tinh thån traeh nhi~m eua b<!-n nhåm giup ngttoi khae tranh kh6 dau do hanh nghi~p eua hQ da t~o ra . Nhtt v~y, phttong phap b<!-n dang sli' d1,1ng da dtt<;1e ehQn lQe mi?t caeh dn th~n, se e6 hi~u quå hon, emnh xae

Ph ap

Am Vu Lan 2000


hdn va ml).nh me hdn. SI! trå thu dl!a tren nang ll!c gi~n du mu quang hiSm khi danh tning vao ml,!c tieu xoa bo thU h~n.

ganh ty va tranh dua cang thiing kh6ng? T6i kh6ng nghT nhu thS. Chi voi lang yeu thudng moi co thti dem ll).i cho chUng ta nhii'ng nguoi bl).n than thi~n va chan th~t nhåt.

B~NVÅ TlID

Trong xa hQi v~t chåt ngay nay, nSu bl).n co tien bl).C va quySn ll!c, duong nhu bl).n co nhieu bl).n be. Nhttng hQ kh6ng phåi la bl).n be tMt sI! cua bl).n rna la be bl).n cua tien bl).c va quyen II!C cua bl).n rna thoi. MQt khi tien bl).c va st! ånh hUdng cua bl).n kh6ng can nua, bl).n se thåy råt kho khan M dm ra da'u ve't cua nhung nguoi bl).n thåp kem nay .

MQt lh nii'a, t6i muo'n nhån ml).nh vi~c suy nghT vS lang tir, ly tri va sI! kien nhh la diS u råt to't nhttng chua du M phat tritin chUng. Chung ta phåi cho dQi nhii'ng kho khan nåy sinh r6i n6 ll!c thl!c hanh chUng.

Ai lå nglim t~o ra cd hQi

do cho ta?

Tåt nhien, kh6ng phåi la bl).n be cua ta rna do chinh la ke thU cua ta . HQ la nhii'ng nguoi gay ra nhieu trd ngl).i nhåt cho ta . Yl v~y, nSu chung ta muo'n hQc hoi, chung ta nen xem ke thu kia la nguoi thåy to't nhåt cua mlnh. Do'i voi nguoi muo'n nu6i du'ang lang tir bi, thl!c hanh lang khoan dung la dn thiSt va ke thu la nguoi khOng thti thiSu dUQc. Yl v~y, chUng ta nen biSt dn ke thu cua chung ta, VI chinh hQ la nguoi co thti giup da phåt tritin tam tich tInh an ll).c cua mlnh. Cfing co nhii'ng tru'ong hQp trong doi so'ng ca nhan hay cQng d6ng, do hoan cånh d6i thay ke thu da trd thanh be bl).n. Yl san h~n va oan thu la nhung cåm xuc lu6n luon co hl).i, va nSu ta kh6ng luy~n t~p tam mlnh va co' gång lam giåm Mt nhii'ng nang II!C xåu åy thl chung se tiSp tl,!C gay trd ngl).i va lam ro'i IOl).n cac n6 II!C phat tritin tam an ll).c cua ta. Do do, tam san h~n moi la ke thu dlch thl!C cua ta . Do'i voi nhung nang II!C nay, chung ta dn phåi dUdng dh va danh bl).i chung VI chung kh6ng phåi la ke thu tl).m thoi trong doi so'ng cua chung ta . Tåt nhien, thea bån chåt tI! nhien, tåt cå chung ta deu thich co bl).n. T6i thuong dua ding nSu bl).n th~t st! råt kh ky thl chinh bl).n phåi råt vi tha . Bl).n nen cham soc nguoi khac, quan tam Mn sI! blnh an cua ho, giup da hQ, phl,!c Vl,! hQ, kSt bl).n nhieu hdn, cuoi nhieu hdn. KSt quå ra sao? DSn khi bl).n dn Mn sI! giup da, bl).n se co nhieu nguoi khac Mn voi bl).n. NguQc Il). i, nSu bl).n quen di hl).nh phUc cua nguoi khac, thea thoi gian do, chinh bl).n se la nguoi måt mat. Va co thti nao tlnh bl).n Il). i phat sinh tir nhii'ng cUQc cai va va gi~n hon, Phåp Åm Vu Lan 2000

Cai trd ngl).i d day chinh la mQi vi~c tren doi nay deu dii!n ra to't d~p, nen ta qua tI! tin dng mlnh co khå nang giåi quySt dUQc mQi vi~c va cåm thåy khong dn bl).n be, nhttng khi suc khoe va dia vi suy tan, chung ta chQt dnh, la ta da sai låm Mn muc nao. Chinh lUc åy, ta moi biSt ai la nguuoi giup da ta thl!c st! va ai la nguoi va dl,!og hoan toan. Yl the M chuån bi cho giay phUt d6, dti co nhii'ng nguoi bl).n chan thanh, nhii'ng nguoi th~t sI! giup da ta khi ta dn, chung ta phåi trao d6i lang vi tha nhan ai Mi voi tåt cå mQi nguoi ngay tir horn nay. M~c du, co thti se co nguoi cuoi toi khi toi noi ding chinh bån than toi råt thkh co th~t nhieu bl).n. Toi råt thich nhung nl,! cuoi than thudng. Yl dieu nay rna tOi phåi hQc cach co dUQc nhieu bl).n va lam thS nao d~ co dUQc nhiSu nl,! cuoi hdn va d~c bi~t la nhung nl,! cuoi chan thanh th~t st!. Th~t ra co nhieu kitiu cuoi, nhu cuoi rrua mai, cuoi giå tl).O hay cuoi xa giao. Co nhiSu nl,! cuoi khong dem ll).i dm giac hai long va doi khi chung con tl).O ra sI! nghi ngo va sQ hai nua. Nhii'ng nl,! cuoi åy co phåi la nl,! cuoi th~t sI! khong? Nl,! cuoi th~t sI! se mang ll).i chUng ta cåm giac tudi mat va di! cmu. Toi tin tUdng do la nl,! cuoi duy nhåt cua loai nguoi. NSu do la nl,! cuoi cua chung ra muo'n, chung ta hay tl).O ra nhung ly do M cho chung xuåt hi~n.

LONG TU BI V Å CUQC SONG Dti kSt lu~n, toi xin md rQng vai y ngoai de tai cua bai viSt nay dti tr'inh bay quan ditim rQng hdn : hl).nh phUc cua ca nhan co thti gop phån vao sI! cåi thi~n cua toan cQng d6ng nhan IOl).i mQt cach co hi~u quå va co chiSu sau. Bdi VI tåt d chung ta deu chia xe mot nhu du tlnh thudng yeu nhu nhau, nen co thti chung ta cåm nh~n dng mQi nguoi rna chung ta g~p, trong båt cu hoan cånh nao deu la anh cm em cua ta. Du cho co sI! khac bi~t giua nhii'ng khuon m~t moi, quh ao hay cli chi, vin khong co sI! khac bi~t nao cå giua chung ta voi nguoi åy. Th~t la kho dl).i, M dl!a vao nhii'ng khac bi~t d be ngoai, VI bån chåt cd bån cua chung ta deu gio'ng nhau . Cuo'i cung, nhan lOl).i la mQt va hanh tinh nho be nay la ngo i nha duy nhåt cua chUng ta. NSu chUng ta muo'n båo v~ ngoi nha nay thl mQi nguoi chung ta dn phåi biet y nghTa s6ng dong cua tlnh thudng yeu bao la, long tir bi. Chi voi thai dQ nay, chung ta moi co thti chuytin hoa 23


dtt<,1c nhii'ng dqng cd kh ky lam cho con ngttoi Mi g'!-t va l'!-m d\lng lån nhau. Ne'u b'!-n c6 mqt tam lang rqng md va chan thanh, h! nhien b'!-n cåm thåy tI! tin va c6 gia tri, va ding khong låm cho ngttoi khac s<,1 hai. Toi tin rang, d moi tång Wp trong xa hQi, tlr gia dinh, chung tqc, qu6c gia va the' giai, chia kh6a cho mqt the' giOi h,!-nh phuc hdn va thanh cong hdn la lam phat tri~n lang tir bi. Chung ta khong dn thea mqt ton giao, cling khong dn ch,!-y theo mqt y thuc h~ nao. Di€u dn thie't la tåt cå chung ta phåi tI! phat tri~n nhan cach to't d~p

cua bån than minh. Toi da co' g~ng tie'p don båt cu ngttoi nao rna toi co dip g~p nhtt la mqt ngttoi b'!-n cli. Di€u nay mang l,!-i cho toi mqt cåm giac h,!-nh phUc th~t sI!. D6 la mqt trong nhii'ng phttdng phap d~ thl!c hanh lang tlr O Dich tir "Compassion and the Individual", Tenzin Gyatso the Fourteen Dalai Lama, Wisdorn publication, Boston, USA, 1994. (OOy la lon tåi bon thu ba voi 15.000 cuon; lon thu hai nåm 1992 voi 46.000 cuon va lon thu nh6t nåm 1991 voi 10.000 cuon d~ phåt kh6ng cho ngLloi dQc)

ClI-si Chinh Tn/c

Trong cuqc so'ng hang ngay chung ta thttong nghe n6i : Ngttoi nay "co phuoc" qua, cho nen moi dtt<,1c vlra giau sang, vlra h9C gioi, vlra d~p de, vlra m'!-nh khoe, vlra rnay mån, du con dtt<,1C con, du cua dtt<,1C cua, v'!-n sI! nhtt y, ruy tam man nguy~n. Ho~c cling co khi chung ta nghe n6i: Ngttoi nay "bq.c phuoc" qua, cho nen lam chuy~n gl cling thua lo, tinh toan vi~c gi cling hong, rnuo'n gl cling khong nen, du gl cling chång dtt<,1c, tai h9a xåy ra tai tå'p, g~p xui xeo lien rnien! Khi dtt<,1C may mån, khi dtt<,1C sung sttang, khi dtt<,1c nhii'ng sI! nhtt y, khi dtt<,1C tåt cå nhii'ng di€u g9i la "co phuOc", ngttoi doi thttong nghi rang, cho ding: mlnh co phLlOC båu nhLl VQY la do troi thLlc:Jng . tro i ban cho mlnh!

Nhii'ng ngttoi do khong chiu tim hi~u them: TQi sao 6ng troi IQi thLlc:Jng mlnh va ban cho mlnh phLloc båu nhLl vQy. ma kh6ng ban cho biet bao nhieu ngLloi khåc? Nhtt v~y co phåi la båt cong chang? Nhtt v~y c6 dung chang? T,!-i sao con ngttoi l,!-i c6 y nghi nhtt v~y?

Sd di con ngttoi c6 y nghi nhtt v~y la do tam kh ky nhi€u doi, do t~p kW tham lam bon sen, do tanh ganh ti do' ky. rna ra . Con ngttoi khi dtt<,1C sung sttang, thi rn~c k~ ngttoi khac ra sao, chång b~n tam doai hoai, d6 la tårn kh kY. Con ngttoi khi dtt<,1C to'!-i nguy~n, rnuo'n gi dtt<,1C nåy, thi m~c k~ ngttoi khac ra sao, th~m cW trong lang can chång muo'n ai khac dtt<,1C nhtt v~y, do la t~p kW tham lam bon sen. Con ngttoi khi dtt<,1c thanh cong th~ng l<,1i, thi m~c k~ ngttoi khac ra sao, chång muo'n ai khac biing rninh hay hdn rninh, d6 la tanh ganh ti do' ky. v~y . Thl!C ra, khong c6 ong troi, thtt<,1ng M, hay da'ng t'!-o h6a nao lam nhii'ng chuy~n båt cong, thien vi nhtt v~y. Nhii'ng "phuOc bau" chung ta da httdng, dang httdng, va se httdng, chinh do chung ta da t'!-o trong nhi€u kie'p

24

trttdc va ngay trong kie'p nay. "Minh lam minh chju. minh lam minh hudng" mdi la le cong biing tuy~t do'i

vh· Cling khong it ngttoi th~c m~c: Låm sao bie't minh "co phuoc" hay khong? Låm sao d~ t'!-o phttdc? D5ng thoi chung ta cling dn nen bie't: the' nao la "phuOc hilu l~u" va the' nao la "phuoc va l~u"? Va khi lam phttdc giup da ai di€u gi, minh nen nguy~n nhtt the' nao?

*** Tren the' gian nay, ne'u ngttdc nhin len chung ta se thåy khong bie't bao nhieu ngttoi giau sang hdn minh, h9C thuc hdn rninh, khoe m'!-nh hdn minh, sung sttdng hdn mlnh, d~p de hdn rninh, dia vi hdn minh, quy€n the' hdn minh, may mån hdn minh, nhan nha hdn minh, binh yen hdn minh, thong rninh hdn minh, sang suo't hdn minh, nhUt la thåy khong bie't bao nhieu ngttoi tu t~p giac ngq hdn rninh, dtt<,1C an l'!-c va h,!-nh phuc hdn mlnh. Nhii'ng ngttoi nhtt v~y cWnh la nhii'ng ngttoi "co phuoc" hdn rninh. Trai l,!-i, khi nhin xuo'ng chung ta se thåy khong bie't bao nhieu ngttoi ngheo hen hdn minh, do't nat hdn rninh, ye'u duo'i hdn rninh, kh6 sd hdn rninh xåu xi hdn minh, thåp kem hdn rninh, co the' hdn rninh, xui xeo hdn rninh, cl!c kh6 hdn mlnh, ho'!-n n'!-n hdn minh, dån dqn hdn rninh, to'i tam hdn rninh, nhUt la thåy khong bie't bao hhieu ngttoi khong dtt<,1C so'ng an I'!-c va h,!-nh phuc nhtt rninh. Nhii'ng ngttoi nhtt vh chinh la nhii'ng ngttoi "bq.c phuOc" hdn rninh. Nhtt v~y, ro rang chung ta dtt<,1c g9i la "co phuoc" , ne'u nhtt chung ta co du tay, chan, måt, mlii v~n toan, c6 du

Phåp

Am Vu Lan 2000


celm an ao m~c, khoe m<,tnh it dau om, co tri tu~ blnh thuC1ng, co cUQc song tuelng doi dåy du, co h<,tnh phuc gia dlnh, co cUQc dC1i tuelng Mi blnh yen, khong g~p ho<,tn n<,tn, khong g~p nguy bie'n, khong Mp cånh chie'n tranh, khong b~ doi khat, khong g~p ke thu nguy hi~m, khOng g~p thien tai, hoa ho<,tn, dQng Mt, bao 11,1t, ho~c cuang phong. Tren mot chuye'n may bay, mot chuye'n tau thuy hay mot chuye'n xe lli'a g~p tai n<,tn, hAng tram nguC1i tli' vong, thuelng tich, nhung nguC1i du<;lc song sot chinh lå nhung nguC1i "dq,i phuOc" vh. HQ la nhung nguC1i theo du mQi thu ton giao, thuoc du mQi silc dan, thuoc du mQi thanh phån trong xa hoi, gam du mQi lua tu6i, nhu'ng di~m quan trQng la chinh hQ dii "tu nhOn tich phuOc" nhi~u dC1i nhi~u kie'p trUdc, mdi dU<;lC song con nhu v~y, chu khong phai do hQ du nguy~n van xin thanh thån thien dia gl cå, du la chi thanh va khån thie't låm, trong luc ngo n<,tn, rna dU<;lC da u! Chung ta thli' suy nghI: trong kili lam n<,tn, nguC1i thl du Duc My cUu giup, nguoi thl du Ba Tat Quan Am CUu tai, cUu kh6, cUu n<,tn. V~y, kili ca hai nguC1i ciing thoat du<;lC n<,tn, v~ nao thl!C sI! da te' do hQ? Thl!C sI! chinh "phuOc bciu" cua m6i nguC1i da CUu chinh hQ rna thoi. NguC1i co "phuoc bau" Wn hein, thoat n<,tn mot cach an 6n hein. NguC1i co "phuOc bau" it hein, thoat n<,tn vdi mot chut xay xat. NguC1i he't phudc bau, khong phudc bau, thl da vong m<,tng! Th~m chi trong so nhii'ng nguC1i tit vong trong cac tai

n<,tn, nhi~u trUC1ng h<;lp co cå cac chuc silc thuoc cac ton giao, co ca nhung ngu'C1i da tung d<,ti di~n thU<;lng de' tha toi cho nhi~u nguC1i khac! Con chinh hQ co toi nghi~p, de'n luc phai tra, vlln phai d~n tra nhu' mQi nguC1i khac v~y!

Chung ta dQc baD cling thåy co nhung chuye'n hanh huelng du nguy~n cua cac ton giao, b~ l~t xe tren duC1ng di ho~c tren duC1ng v~, g~p n<,tn hoa ho<,tn t<,ti thanh d~a, t<,ti khu vl!c hanh l~, khie'n cho hang tram nguC1i, hang ngan ngu'C1i tli' vong, thUelng tich. Di~u nay giup cho chung ta nh~n d~nh råt ro rang rAng: con nguC1i t<,to nghi~p bao, dii vo tlnh hay co y, cho de'n luc qua bao chin muai l<,ti khong co phudc bau che cha, thl du nguy~n, van xin cling chång kh l<;li gl, chång co hi~u qua

gl. Trong Kinh Phap CU, Duc Ph~t co d<,ty: "Du len non, xu6ng biin, VaD hang, nghi~p bao van theo con nguiJi nhu hinh voi bong, khOng thi nao tranh duqc" . NghIa la ne'u nhu' con nguC1i khong bie't tu nhon tich phudc, chi lo t<,to toi, t<,to nghi~p trong cuoc song Mu tranh, gianh gil,l't hAng ngay, cho de'n khi qua bao thuån thl,lc, khong ai c6 th~ tranh du'<;IC, dii cho ngu'C1i d6 la båt cu ai trong the' gian nay, khong phan bi~t vua quan, chuc quy~n hay thuC1ng dan, giau sang hay ngheo hen, hQc thuc hay blnh dan, nam phl,llao åu, tin da hay chuc silc!

Phap

Am Vu Lan 2000

*** Chung ta da hi~u qua the' nao la "co phuOc" va cong nang cua "phuOc bau" . Ba y giCI chung ta thli' um hi~u vån d~: trong cuoc song hAng ngay, nhii'ng phuong cach nao, phap mon nao, nhii'ng vi~c lam nao, nhung hanh dQng nao, nhii'ng lC1i noi nao hay nhii'ng y nghI nao co th~ t<,to "phuoc bciu" va um hi~u them kh l<;li cua "phuOc bau" nhu the' nao?

la

1. Trtt8c tien Bo' Thi. H<,tnh bo thi la n~n tang cua tåt cå cac h<,tnh lanh, la can ban cua vi~c thl!c hanh giao phap, luon luon dU<;lc d~ c~p de'n trong Ph~t giao. Ban chåt cua con nguC1i the' gian la luon luon muon co, muon them, muon nua, khOng bao giC1 thåy du, khong baD giC1 thoa man vdi nhung gl mlnh dang co. Cho nen, ne'u dU<;Ic len thien dang, ne'u du<;lc v~ coi tay phuelng, rna vån giu long tham nhu v~y, co nguC1i con gQi la "Mi nghi~p viing sanh", thl con nguC1i vån thåy kh6 dau nhu hi~n dC1i v~y thoi. D<,to Ph~t d<,ty h<,tnh bo thi d~ giup con nguC1i dyp long tham lam ham muon, kh ky hyp hoi, gam co tham ti~n tai, tham silc dyp, tham danh vQng, ham an ham uong, ham ngu ham nghi . D<,to Ph~t d<,ty h<,tnh bo thi d€ dem l<,ti an l<,tc va h<,tnh phuc cho ngu'C1i dC1i. T<,ti sao v~y ? Bai VI vdi long tham ngli dl,lc, tai silc danh thl!C thiiy, n6i tren, con nguC1i tren the' gian phai Mu tranh, gianh gil,l't, phai diing mQi thu do<,tn d€ thoa man, båt chåp sI! dau kh6 cua ke khac, båt chåp sI! an nguy cua chinh bån than, vdi båt cu gia nao cling phai do<,tt cho bAng du<;lc sI! nhu y! Khong dU<;lC thoa man, con nguC1i d~ n6i long san h~n, thu dC1i ghet nguC1i, oan trC1i trach Mt! H<,tnh bo thi giup con ngu'C1i hi€u du<;lC it nhi~u sI! an lanh thie't thl!c cua ngu'C1i va cua chinh mlnh nhu the' nao. Cai gl mlnh tieu xai thl da qua måt rai. Cai gl mlnh dang co chua chilc giu dU<;lC lau da i, nhu'ng chåc chån rAng se d€ l<,ti khi qua dC1i. Chi co nhii'ng gl mlnh da bo thi, da cho ra, mdi thl!c sI! la "etla minh", mdi thl!C sI! la "phuOc bciu" va se de'n vdi mlnh qua d<,tng "binh yen may man", "tai qua nq,n khåi", "cdu gi duqc ni/y" trong cuoc song hAng ngay cua chung ta. Trong khi thl!c hanh h<,tnh bo thi, chUng ta dung nen thåc måc: ne'u mlnh quyen gop ti~n b<,tc cho mot ngu'C1i hay mot t6 chuc nao do, d€ lam vi~c tu thi~n, nhu'ng hQ khong lam dung nhu lC1i hQ n6i, th~m chi hQ con l<;li dl,mg long tot cua nhi~u nguC1i d€ thu l<;li, lam vi~c sai trai, thl mlnh co dU<;Ic "phuOc bciu" hay khong? T<,ti sao v~y ? Bai VI khi chung ta tI! nguy~n, tiiy tam tiiy hy, dong gop 4nh tai cho mot vi~c tu thi~n, cUu nguC1i giup dC1i, voi tam vi tha båt v~ ky, VI muon giup nguC1i, khOng VI phuoc bau cho mlnh, thl chung ta da c6 "phuOc bciu" ngay t<,ti ch6 do rai, ngay tu luc phat tam tu bi nhu v~y d6. Con chuy~n ngu'C1i d6, chiia d6, t6 chuc do co lam dung hay kh6ng, tQi nghi~p hQ t<,to, quå baD hQ se tI! nh~n. Nhan nao quå nåy. Chung ta khong dn phåi b~n tam!

25


Chung ta cling du'Qc hi~u the' nao la "phuOc die'n" caD thu'Qng nhlh, dem l;,ti nhieu "phuoc bau" nhlh, khi hånh dQng t;,to phu'd'c cua chung ta hu'd'ng de'n. Cling vi nhu' ngu'Cli nong dan hi~u bie't dam ruQng nao phI nhieu, se cho nang suat caD nhlh. B6 chinh la bon on n~ng, hay tU' trQng an, g6m c6: on cha my, on thåy b;,tn, on quoc gia xa hQi, on tam bao. H;,tnh bo thi du la tåi thi, phap thi hay vo uy tru, deu dem l;,ti "phuOc bau" vo lu'Qng vo bien, ne'u nhu' mlnh låm h;,tnh bo thi vd'i thi~n tam, 1n!c tam va b6 de tam. NghTa lå, t;,to du'Qc bao nhieu "phuoc bau" do h;,tnh bo tru, chung ta deu nen phåt tam "h6i huong" cho toan th~ chung sanh trong phap gid'i d6ng thQ hu'ong. C6 nhu' the', qua baD phu'd'c dU'c sau nay, con gQi la phu'd'c bao, md'i thl!C sI! to ld'n. T;,ti sao v~y? Bai VI kh6ng giu rieng cho mlnh, du la "phuoc bau" do chinh mlnh t;,to nen, c6 nghTa lå mlnh da di~t du'Qc lang tham. K.hi long tham da di~t du'Qc, sI! giai thoat md'i hoan toan, phu'd'c baD md'i vo lu'Qng vo bien vh .

***

trong hi~n t;,ti. Hi~n t;,ti rat quan trQng doi vd'i ngu'Cli bie't song trong tinh thU'c, bie't quan sat nQi tam, bie't giu gIn gid'i h;,tnh. Qua khU' da troi qua, nM nhung tie'c nuoi chi phi ph;,tm thCli giCl, chång nhii'ng dien r6, rna doi khi con t;,to nghi~p xau, VI nhung chuy~n tU'c gi~n, thu h~n da qua. Trong khi d6, tu'ong lai chi la vi€n anh mo h6, khong c6 gl co d~nh, khong c6 gl chåc chån. Ngu'Cli nao hyn M de'n khi c6 tu6i r6i, moi qo dåu VaD chua båt dåu tu, cling la ngu'Cli dang song trong mo. T;,ti sao v~y? Bai VI c6 ai bie't du'Qc chåc chan mlnh song Mn baD lau? Trong khi d6, chung ta c6 th~ t;,to "phuoc bau" bllng cach tu tam du'ong tanh, ngay hi~n t;,ti, trong cu(lc song hllng ngay, dirng dQi Mn ngay nao ca. Tu tam du'ong tanh du'Qc ngay nao, chung ta hu'ong "phuoc bau" ngay ngay d6, thl t;,ti sao phai hyn? Va l;,ti tu tam du'ong tanh dau phai la vi~c danh rieng cho cac tu Sl, ho~c dau phai qo dåu VaD chua moi gQi la tu! Cac b~c ton tuc thu'ong nhåc nho chung ta: "tu mau keo tri" va "tu trang mQi hocm cånh" , chinh la nghTa d6 v~ y. Ching h;,tn nhu' truoc day, chung ta thkh ban chuy~n t~ phi, phai quay, tot xau, thich xen VaD chuy~n cua thien h;,t the' nhan, cho nen låm khi g~p råc roi, tranh cai, doi co, mlch long, c6 khi dån td'i chuy~n ki~n tl,!ng loi thOi. Bay giCl chung ta hi~u du'<;Jc giao ly d;,to Ph~t, bie't ding tu tam du'ong tanh dem l;,ti nhieu "phuOc bau" hi~n doi, c6 th~ thl!c hanh trong mQi hoan canh, chUng ta quye't tam dirng ngay, chira bo tat ca, thl cu(lc song se an l;,tc va h;,tnh phuc, khong con phien nao va kh6 dau nua.

noi danh sen trång 2. Thd hai lå Tri GiOi. Tri gid'i la nghiem chinh an o viet gLJi mQt ngLloi ten Lien theo dung gid'i lu~t cua PMt ra nLloc ngoai lao dQng bi tr(,Jc xuat ve Tu, du la cu Sl t;,ti gia hay tu Vi$t Nam. Sl xuat gia. Nho d6 trong vån tho båt g~p phia trCli xa cUQc song, chung ta khong tam sI! mang mang net ml!c nhoa lam t6n nhon, h;,ti v~t, trong moi bie't hi1u duyen nen h;,tnh ngQ khi t;,to kh lQi cho mlnh. B6 dåu rhg thien ly vån dung hoa la cach t;,to "phuOc bau" vo noi danh sen trång ghi trang trQng cung vo t~n, khong th~ nghT nu'oc dl,1c bun nho ha nhi€m pha ban. Thi dl,1 nhu' chung ta tri chu hie'u chu trung gin giu nhe gid'i khong n6i doi, khong chAng dau bång song chon que nha . n6i lCIi xuyen t;,tc, them bd't, vu cao, d~ bUQC t(li, vu oan ngu'oi ve dat t6 que cha cho ke khac phai c~u nhieu chuc eau thu'Qng IQ an hoa tuong lai 3. Thd ba lå nhån ohin. C6 ngu'Cli dau kh6, cho thoa man long gui lCIi tham hoi nhung ai quan ni~m: nh~n thl nhl,!c, cl,!' thl dl,!c. cam tU'c cua chung ta doi dllu khong quen cling hlnh hai Vi~t Nam HQ cho ding ne'u n~n du'<;Jc dång voi ngu'oi d6, du cho d6 la vån dong nui Linh song Lam chan, chung se lan dång dåu, dU<;JC ke mlnh khong u'a cling v~y. bon nghln nam su ve vang giong nai nu'd'c lån nay chung se lam toi lån sau, Thi dl,! nhu' ngu'Cli tu Sl Ph~t thu'ong ai tir thuo nåm noi n~n hoai chung se cho la mlnh ngu, giao co gång giu gIn gioi tr6t sinh VaD bu6i d6i dCli nhi€u nhu'ong cho la mlnh hen, lam sao n~n n6i, tll-i h;,tnh trong sll-ch, cUQc song my hien cha vii'ng ky cu'ong sao phai nh~n chU'? Quan ni~m nhu thanh 4nh, cham lo tu hQc, tam h6n ai vån kien cu'ong hu'ong len v~y khie'n cho cUQc doi luon luon dåy khong tham gia ho;,tt dQng du xin dat nu'd'c blnh yen dlly nhii'ng tranh chap, cai va, hon the' sI!, khong lo chuy~n the' d(l cho con chau xay nen TI! Do. thua, ki~n tl,!ng, dau tranh, cho nen gian, kh6ng ham danh van thu'ong dån Mn phien nao va kh6 dau. Vån Nttdng Sl, thi Sl, tie'n Sl gl gl d6 voi Thl,!'C ra, chinh VI con ngu'oi khOng th€ doi, thl v~ tu Sl d6 dem Ill-i thl!C hanh du'Qc "hqnh nhJn nhjn" cho nen md'i c6 quan bie't baD nhieu "phuoc bau" cho chinh bån than, cho ni~m nhu' tren. Ngu'Cli ta mång mlnh mQt tie'ng, mlnh tra d6ng bao Ph~t Tu va cho dll-O phap. Ill-i mQt rnie'ng, c6 khi nhieu hon, thl d€ dang qua. Ngu'oi BUQc nhu'v~y, khong dn dQi Mn kie'p mai sau, rna ngay ta c6 hanh dQng khong tot voi mlnh, mlnh lien dap l€, tra hi~n tll-i, tren cu(lc dCli nay, o tll-i noi day, trong kie'p song dlia n~ng ne hon, cho ha gi~n, cho da nu, thl d€ dang nay, chung ta c6 th~ thQ hu'ong "phuOc bau" cua mQt qua. Nhu'ng tie'p the o sau d6 thl sao? Cau chuy~n bie't ne'p song gioi hll-nh . LQi kh cua gid'i dU'c phat sanh ngay

***

26

Phåp

Am Vu Lan

2000


nhu vh baD gio moi ehilm dU'!: va ehilm dU'!: nhu the' nao? Nguoi ta lB sai låm, ph~m tQi ae, mlnh lien doi hoi trirng ph~t xUng dang, doi bo tu 11,Ie xUång, doi phanh thay xe thit, doi trea e6 ban bo, doi d~p xu6ng dia ng\le, rua xå ehll'i mang tUng bitng, thl thll' nghI: ai tan ae hån ai? C6 mily nguoi tren the' gian nay da xin an xli eho ke da gie't nguoi than eua mlnh, boi VI nguoi d6 da nghI Mn dnh milt nguoi than dau kh6 nhu the' nao, nen khong mu6n gia dlnh ph~m nhan lam VaD dnh ngQ bi thuång d6 . ChUng ta dQe bao thily thl!e sI! co nhfi'ng nguoi nhu v~y, nhU'ng rilt hie'm hoi! Trong Kinh Phåp CU, Due Ph~t co d~y: "Layon bao oan, oan nghifp tieu tan" Nguoi ta mang mlnh mQt tie'ng, mlnh nmn duc;1e, khong trå mie'ng, moi thl!e la khO . Nguoi ta co hanh dQng khong t6t voi mlnh, mlnh khong hanh dQng gi6ng nhu v~y, moi thl!e la khO. Tråi l~i, ne'u nguoi ta gij.p kh6 khan, ho~n nl).n, mlnh san sang giup dB hQ, l~i cang kho hån nua. Ne'u lam dUc;1e nhu v~y, thl mQi vic$e se blnh yen tie'p thea sau do . Cau ehuyc$n thu oan se ehilm dU'!: mQt eaeh em dyp, nhy nhang va de dang. Trong Kinh Phap CU, Due PMt co d~y: "Thiing V/;m quan khOng bdng tI! thiing minh. Tl! thiing minh la ddu cao qui nhlh". NghIa la ti! kem ehe' bån than, tI! kem ehe' hanh dQng, ti! kem ehe' ngon ngu, ti! kem ehe' y nghI eua ehinh mlnh, moi thl!e la kho. Con nguoi thuong bi tam tham lam, tam san h~n va tam si me sai khie'n, dieu khi~n, eho nen eUQe doi moi gij.p nhieu phien nåo va kh6 dau. Khi tam tham khoi len, khi tam san khoi len, khi tam si khoi len, nguoi nao bie't tinh thue, ti! kem ehe' dUc;1e, thl eUQe s6ng se an l~e va h~nh phUe. Chie'n thang dUc;1e tam tham lam, san h~n, si me eua ehinh mlnh, moi thl!e sI! gQi la "c6 phlfOC" , moi thl!e sI! dem l~i an ll).e va hl).nh phue eho eUQe Mi mlnh. Khi ehie'n thang dUc;1e tam tham ehång h~n, khong di an trQm, khong ehom ehIa d6, khong luong g~t nguoi khae, con nguoi khoi gij.p rae r6i voi phap lu~t. Khi ehie'n thang duc;1e tam san ehång hl).n, khong ehll'i mang, kh6ng danh d~p, khong trå thu nguoi khae, con nguoi khong gay them phien nao, khong tl).O them ke thu, khong ehu6e them oan hon, khong lam nhfi'ng ehuyc$n can do. Khi ehie'n thang dUc;1e tam si ehång hl).n, con nguoi khong me tln di doan, khong u6ng nuoe song, nuoe su6i kem vc$ sinh eho la nuoe thanh, khong tin ehuyc$n huyen hoij.e vo can eu, thl tam tri dUc;1e blnh tInh, sang su6t. Nho do, con nguoi se an dUc;1e ngon, ngu dUc;1e yen. Saeh co eau: "An dlfqc ngu dlfqc la tien". D6 la "phlfOc bau" do ehinh mlnh tl).O nen. Cho nen e6 nhan co dl).Y: "MQt sl! nhjn, chin sl! lanh" ehinh la nghIa do v~y .

*** 4. Thu to' lå Tinh tån. Tinh tiln nghIa la sieng nang, dn mån tu tam duBng tanh trong mQi hoan dnh, trong mQi

Phåp

Am Vu Lan 2000

dQng tae, di, dUng, nåm, ng6i, M ngan eh~n ba nghic$p, khong tl).O them tQi loi, nghic$p baD moi. Khong phåi dc;1i Mn lue quy trUoe ban Ph~t, hay di Mn ehua, hoij.e dl! eae khoa tu, moi gQi la tu! Tu nhu v~y it qua, mQt thang moi co mQt khoa tu, mQt tuån moi Mn ehua mQt lån, mQt ngay nic$m hUång trUoe ban tho, hay ng6i thien, ehitng mQt tie'ng d6ng h6, 23 tie'ng con ll).i, tha h6 M tam tri giong ru6i theo nhfi'ng y nghI t'!-p nhl).p, thuång nguoi nay, ghet nguoi khae, thi phi phåi quily, tam tri bilt dinh. De'n khi ngmeh eånh xå y Mn, ehung ta khong du nang ll!e d~ Mi pho, tam tri eua ehung ta se xao trQn, bilt an, dUång nhien dlln Mn kh6 dau va than troi traeh dilt. ChUng ta tinh tiln lam tilt d cae dieu thic$n, eUu nguoi giup doi, lam cho eUQe s6ng eua ehinh mlnh va eua nhfi'ng nguoi ehung quanh e6 y nghIa hån, an l'!-e hån va h,!-nh phue hån. Chung ta tinh tiln dic$t tri't nhfi'ng t~p nic$m, vQng tuong, thuong xui gi\le ehung ta tl).O them nghic$p bao xilu, d~ eho ehinh mlnh va nhung nguoi ehung quanh bot lo au, phien mUQn VI nhfi'ng hanh dQng sai khie'n boi tam tham, tam san va tam si eua mlnh. ChUng ta thll' nghI thl!e hanh hl).nh tinh tiln nhu v~y, e6 phåi ehung ta dU'c;1e vo IUc;1ng vo bien "phlfOc bau " ehang? Va nho hl).nh tinh tiln, ehung ta khong nan long tren duong tu t~p eae hl).nh lånh, du gij.p bie't baD nhieu nghieh dnh. Cho nen trong dl).o Ph~t, h,!-nh tinh tiln dUc;1e tU'c;1ng trU'ng boi B6 Tat Dl).i Ll!e Dl).i The' Chi, nghIa la vi B6 Tat co nang ll!e tinh t1ln lOn lao, e6 y ehi sieu xuilt the' gian, diing manh tie'n buoe khong lui trUde mQi nghieh dnh.

*** 5. Thd nam lå Thi~n Dinh. Thien dinh nghIa la trau d6i tam tanh eho dUc;1e tI! t~i, eho dUc;1e blnh tInh, thån nhien, trUoe mQi hoan dnh eua eUQe s6ng. Trong eUQe s6ng hång ngay, ehUng ta thuong gij.p nhfi'ng buoe thang tråm, nhung s6ng gi6 eua eUQe doi, ehång hl).n nhu lue thinh lue suy, lue dUc;1e danh dl! lUe bi huy bang, lue dUc;1e khen tij.ng lue bi eru trieh, lue dUc;1e sung suong lue bi kh6 dau. Trong kinh saeh gQi do la "bat phong" , thuong lam eho tam tri eua ehung ta bi bilt an, ehao dåo, dao dQng, xao xuye'n, xao trQn. Cho nen dl).o Ph~t d~y nhieu phuång phåp d~ hang ph\le va an t11,I tam, tuy the o can cå, trlnh dQ, hoan dnh, so thieh, tam nguYc$n eua moi nguoi, gQi la voluc;1ng phåp mon . Chång hl).n nhu phap mon 4nh dQ dl).y ehung ta t\lng kinh, nic$m Ph~t d~ dinh tam. Khi ehung ta t\lng kinh, than ng6i ngay ngan, nghiem trang, mic$ng dQe lOi Ph~t dl).y trong kinh, tam ehu y VaD loi kinh va tie'ng ehuong mo, nen khong COn nghI ngc;1i linh tinh lang tang, tu tuong khong con eh~y lung tung nua . Nhu v~y c6 nghIa la tam nghic$p, g6m than, khå'u, y eua ehung ta, deu dUc;1e thanh 4nh. Co eau: "Tam nghi~p hdng thanh tjnh. Dang PhtJt viing tay phlfong" . NghIa lå : khi ba nghic$p eua ehung ta luon

27


lu6n thanh tinh, kh6ng con t~o nghi~p nua, thl "phu'dc bau" v6 lu'<;1ng v6 bien, chUng ta cung chu' Ph~t s6ng trong c6i tinh dQ tåy phu'ong. Hoi).c khi tårn tr~ng bi hoang mang, lo llfng, s<;1 s~t, x6n xao, chung ta dung cau ni~m Ph~t M djnh tårn, d~ trån ap nhii'ng tårn tr~ng båt an vira ke.

å day, dn bie't them rång kh6ng phåi chUng ta t\,Ing kinh d~ cho Bue Ph~t nghe! Cling kh6ng phåi ehung ta ni~m Ph~t M eho Bue Ph~t tlnh s6, eoi ehung ta ni~m du'<;1C bao nhieu eau, bao nhieu ehu6i m6i ngay! Kinh di~n ghi

l~i lOi d~y eua Bue Ph~t e6t d~ hu'dng dån ehUng ta tu tårn du'Ong tanh, di8u tri tam b~nh cua ehung sanh, vi nhu' toa thu6c cua bac Sl d~ di8u tri than b~nh, ehu kh6ng phåi d~ d<;>c di, d<;>e l~i eho bac Sl nghe!

Ml,lc dich ehung ta t\,Ing kinh, ni~m Ph~t la M hang phl,lc va an trI,I tårn, chuy~n hoa tir ke pham phu t\,Ic tå, tråm luan dau kh6, thanh ngu'oi tri tu~, giae ngQ va giåi thoat. Hang phl,le va an trI,I du'<;1e tam, chung ta mdi c6 du'<;1C eUQe s6ng an l~c va h~nh phuc.

*** Cling vai ml,le dich hang phl,lc va an trI,I du'Qe tam, thi8n t6ng d~ y ehung ta "tu oai nghi thiin". NghIa la trong b6n oai nghi, gom c6 di, dung, nåm, ngoi, trong eUQc s6ng hång ngay, ehUng ta lu6n lu6n giu gin tam du'Qe ehanh ni~m, kh6ng lo~n tu'<'1ng, kh6ng t~p ni~m, nhu' vb se du'Qe chanh dinh. Cho nen m6i khi 4p ni~m, v<;>ng tu'<'1ng kh<'1i len, ehUng ta li8n bie't ngay va dii'ng l~i, kh6ng bi luong tu' tu'C/ng lang xang lQn xQn d6 dån di. Tru dl,l nhu' khi dang ngo i ehoi, b6ng dttng ehung ta nbO tdi ehuy~n thu oan nam xu'a, tam tri li8n xao xuye'n vai y nghI trå thu phl,le h~n! Ne'u ehung ta khong thuc tinh dii'ng l~i ngay, thlluong tu' tu'C/ng nay se tie'p t\,Ic dån ehung ta di tai y nghI um caeh nao d~ trå thu, cho dang doi ke da h~i minh, da thu'a gåi minh ra toa, da vu oan gia h<;>a eho minh, da eao gian minh, va h~u quå la ehung ta t~o them nghi~p håo! CUQe doi chlfc ehlfn se gi).p nhi8u kh6 dau! Trong Kinh Kim Cang, Bue Ph~t co d~y : "Qua kM tam Mt khd dde. Hi~n tq.i tam Mt khd ddc. Vi lai tam Mt khd dde". NghIa la: Chuy~n quo khu qua rei dung luyen Mc, dung nho nghi lam gi cho bQn tåm, chr gieo thåm nghi~p chLlong chu chång fch l<;Ii gi. Chuy~n hi~n tQi rei cOng qua mau, c6 nfu keo cOng chång dLl<;lc, c6 lo åu, phien mUQn cOng chång fch l<;Ii gi. Chuy~n tLldng lai chLla den, lo lang, Llu tLl, sau mUQn cOng chång giup fch dLl<;lc gi. Chi bång chung ta giu gin tårn tri du'Qc nhu' nhu, binh tInh, thån nhien, c6 phåi khoe hon kh6ng? Chuy~n gi tdi n6 se tdi, lo sQ eling chång ngan eån dUQC dau. T6t nhlh ehUng ta dii'ng t~o them nghi~p bao mdi, thi khoi phåi lo sQ quå håo se Mn! Trong Kinh Phap CU, Buc Ph~t c6 d~y: "L/ly oan bao oan, oan nghi~p eh~p ehung. Lily dr! bao oan, oan nghi~p tieu tan". NghIa la: chuy~n oon thu trong quo khu chr nen cai ma, kh6ng nen ket chQt thåm. Tru dl,l nhu' trong gia dinh trUde kia co ehuy~n båt hoa, tranh ehåp, ehung 28

ta ben bo nha di xa. Khi c6 dip trO v8 que huong vie'ng tham, ehung ta mang theo qua cap vdi tårn long tir bi hy xå, quen he't chuy~n kh6ng vui trong qua khu, thl m<;>i chuy~n se em dyp, vui ve . Tårn eua chung ta se an l~c hon, eUQc doi se h~nh phuc hon.

å day, dn bie't them dng kh6ng phåi thi8n tong d~y chung ta t<;>a thi8n nhu' con e6e, tir gio nay sang gio khae, ehång hi~u ml,lC dich d~ lam gi? Chinh thi8n t6ng d~y chung ta ngoi thi8n d~ "ehiin trau", d~ thuc li~m than tårn, tUe la dyp trU t~p ni~m va v<;>ng tu'C/ng, vdi ml,lc dich hang phl,lc va an trI,I tam. Hon the' nua, kh6ng phåi cm e6 luc ngoi thi8n mdi dyp trU t~p ni~m va v<;>ng tu'Ong rna thOi. Trong doi s6ng hång ngay, lUe tie'p xuc vdi ngo~i eånh, lue thåy hinh slfc, luc nghe am thanh, lue ngåi mui, lue ne'm vi, luc xuc eh~m, ne'u ehung ta giu gln tårn tri du'Qc blnh tInh, thån nhien, kh6ng xao xuye'n, kh6ng lo~n dQng, ne'u e6 "la" n6i lo~n, kh<'1i 4p ni~m, ehUng ta li8n bie't ngay va dii'ng l~i kjp thoi, thl d6 chinh la thi8n djnh v~y.

T6 Bi8u Ngt! Giac Hoang, tuc la Vua Trån Nhan Ton di tu thanh so t6 True Låm, co d~y rång:

CII trdn lq.e dq.o thd tuy duyen Co tde xan h~ khan tde mien Gia trung htlu bdo hllU tdm mieh DOI ednh vo tam mq.e van thiin. NghIa la: Du s6ng tren tran doL mu6n dLl<;lC vui theo dQo ly, håV dung chap chQt, tuy duyen mo hanh sV, tuy hoan canh mo ung xlI. Chång h~n nhu' d6i de'n thl an, m~t ngu kho. Chång e6 gi doi hoi, ehång e6 gi b~n tam, ehång e6 gi u'U phi8n. Trong m6i con ngu'oi ehung ta, ai ai eling co "Clla bau", d6 chinh la "con nglloi eMn th~t" eua ehung ta. Cho nen chång dn eh~y vao chua, hay len non, len nui, tlm kie'm lam gi cho måt cong, nh<;>c suc vo ich. Trong eUQc s6ng hi~n nay, Mi vai eae eånh trån doi, chung ta dii'ng khC/i v<;>ng tårn lang xang lQn xQn, thuong thuong ghet ghet, phåi qully ~ phi, tranh dua hon thua . Lue do ehinh la lUe ehung ta d~t du'Qc thi8n dinh, hieu du'Qe "eon nglloi eMn th~t" eua ehinh minh. Bo ehinh la ml,lc dich cUu kinh eua d~o Ph~t vb.

*** 6. Thd sau lå Tri tu~. Tri tu~ trong d~o PMt khong phåi tri thuc eua the' gian. å the' gian, ngu'oi tri thuc la nguoi h<;>c eao, hi~u rQng, c6 bång ca'p eac nganh. Tri tu~ trong d~o Ph~t la st! nh~n thue sang su6t, kh6ng nMn giå lam ehan, khOng ehåp chi).t thanh kie'n. Nguoi c6 tri tu~ lå nguoi e6 ehanh kie'n, nghIa la nh~n thåy, hieu bi€t m<;>i vi~c "dung nhll thl!e", kh6ng dien dåo. Chång h~n nhu khi thåy vi~e gi xåy Mn eho minh hay eho ngu'oi, chUng ta bie't ngay rång do la ke't quå hay h~u quå cua mQt vi~c hay nhi8u vi~e da lam trUde day . Kh6ng bao gio "tl! nhien" e6 khoi rna khong do låa phat

Phåp

Am Vu Lan 2000


sanh. Khong baD giD "IL! nhien" co song trong khi giD lij.ng yen. Khong baD giD "IL! nhien" co cai cay mQc len, må khong c6 hl!-t gi6ng trong Mt tntdc do. Nho do, chUng ta khong ngl!-c nhien khi co chuy~n may man den, cling khong dau kh6 khi c6 chuy~n xui xeo xåy ra. Trong Kinh Hoa Nghiem, I)uc Ph~t c6 dl!-Y: "Chu phap lung duyen sanh. Chu phtip lung duyen di~I". NghIa lå mQi vi$c mu6n sl.,! tren the gian nav tuy theo nhån duyen ma sanh ra, cOng tuy theo nhån duyen ma di$t di. Kh6ng c6 vi$c gl xay ra ma kh6ng c6 nguyen nhån. Khong c6

cai gi, v~t gi,

v~t

gi, vi~c gi "IL! nhien" sanh ra. ~ong co cai,gi, gi do "ang Irdi", do "Ihuqng de" sanh ra ca.

theo lOi Ph~t dl!-y dtt<;1c? Do do con ngttoi s6ng mai trong vo minh, mo t6i, si me, baD giD mdi giac ngQ vå giåi thoat dtt<;1c? Chung ta dn phåi phat tam hQc Ph~t Phap, ne'u mu6n co dtt<;1c tri tu~ "dung nhu IhL!c", con gQi lå "Irl tu~ bat nhii". 1)6 lå "phuClc btiu" t6i thtt<;1ng. Ngttoi c6 tri tu~ bat nha, chie'u kie'n ngli uffn gi ai khong, dQ nhm thie't kh6 ach. NghIa lå con ngttoi mu6n dtt<;1c tI! tl!-i, mu6n khong s<;1 hai, mu6n qua mQi kh6 ach, thl phåi co "Iri IU~ bal nhii", thåy tåt cå cac phap d~u khong thl!C, khong t6n tl!-i vlnh vi~n, khong co' dinh.

vi~c

Oii than ngli uffn cua chung ta cling lå mQt trong cac Chång hl!-n nhtt mQt con mtta do hQi du nhan duyen må phap tren the' gian, cho nen cling se bie'n hOl!-i sau mQt c6, chu låm gi co "ang than mua", "ang Ihan sam ser", thoi gian tl!-i the', khong c6 gi dang luye'n tie'c, than th<'1, "ang Ihan gi6", "ang IMn sang", "ang hii bti", nhttngttoi kh6 dau. Chi c6 "con ngudi chan Ihq.t" mdi lå CUu kinh xtta tin ttt<'1ng, khi khoa h<;>c chtta phat tri~n. Bay giD con må thoi. 1)0 lå nhii'ng lOi dl!-y vo elIng qui bau cua I)uc ngttoi con c6 khå nang låm mtta nhan tl!-O <'1 båt cu noi Ph~t, do lå bån d6 httdng dan chung ta dl!-t dtt<;1C cUQc nåo . Tl!-i sao "Ihuqng de" låm ra cu6ng phong, bao to', lii s6ng an ll!-c vå hl!-nh phuc, tie'n den ch6 giåi thoat vå giac lut, dQng Mt, M gie't hl!-i con ngttoi? "Thuqng de" vån ngQ . con n6i con thinh no, n6i con san h~n, M giang hQa trung phl!-t con ngttoi ngoan co', khOng nghe song nga bay v~ trån gian Tom ll!-i, trong cUQc s6ng hång ngåy, co theo, khong låm theo, råt nhi~u co hQi, co råt nhi~u cach, c6 thi c6 khac gl nhii'ng Thien nga tu ch6n Dao Tri råt nhi~u phttong phap, deS cho con ke phåm phu tl,lC tU' <'1 Giang doi canh rQng bay v~ trån gian ngttoi låm phttdc, tl!-O phttdc, kie'm tren doi nåy, hay n6i ÅO bong trang mttdt tuye't ngån phttdc. Du lå phttdc hii'u l~u hay vo l~u, san, khi gij.p chuy~n Ben dttong råi Mu l6i nång My Chau d~u co cong nang giup con ngttC1i co khong vua y? Mai sau con mai mai sau cUQc s6ng blnh yen, it dau kh6, bdt Co ngttoi TrQng Thuy ngo håu gij.p nhau phi~n nao, M tie'n Wi ch6 giåi thoat khoi Chång hl!-n nhtt khi Gij.p nhau gie'ng mat b~ sau vang sanh tU' luan h6i. thåy mQt toa nhå sl,lP Muon nghln con song nhi~m måu dang len d6, mQt tlnh bl!-n ke't Phttdc hii'u l~u do nhii'ng vi~c låm tl!-O sI! Ngåy kia duyen n<;1 chtta b~n thuc, chung ta hi~u an vui thoåi mai, c6 kh l<;1i cho nguai, Ngåy nay hay dan den rni~n trang sao ngay phåi co nguyen da ngttoi lUc gij.p kh6 khan v~ v~t giup Nttong cung nhl!-C gi6 rl!-t råo nhan vå cling hi~u chåt hay tinh thån. Phttoc hii'u I~u co Cung nhin hoa tham, cung våo Rung Yeu khong co chuy~n gl nang dem ll!-i sl,l' may man, tai qua cong Rung yeu låu cac my rni~u tren doi t6n tl!-i vTnh nl!-n khOi, chuy~n lOn hoa nho, chuy~n Tram nam ngån thuc thåy d~u hie'n dang vi~n. Nho d6, chung nho hoa khong, bot oan trai, giåm Mua he h6 quy trong ngån ta co th~ giii' gin dtt<;1C nghi~p bao. Ngttoi låm phttdc voi ttoc Song nga ni'a canh phan van neo dttong tam tri blnh anh, thån mong dtt<;1c htt<'1ng phttoc v~ sau, d6 lå Chim troi dung b6ng ng~p ngung nhien khi mQi chuy~n hii'u l~u, con trong vang sanh tU' phttdc 1)6ng hoa xao dQng httong lUng thoång bay tang thttong, bie'n d6i luan h6i. Dnh duyen di~m tuy~t xtta nay xåy ra trong cUQc doi. I)yp trang thi ånh, dyp may non (son) dåu Phttoc vo l~u do nhii'ng vi~c låm co kh Ne'u chi dQc giao ly Dnh duyen di~m tuy~t ngån sau l<;1i cho ngttoi, nhttng d6ng thoi cling cua dl!-o Ph~t vå chi Con tri~u bi~n rQng mai såu giåy tinh. chuyeSn hoa dtt<;1C con ngttoi crunh mlnh, bie't Ph~t giao qua ly tru dl,l nhtt bo' tru, cung dttong, tI,Ing kinh Mua he 2000. Hoang Duy thuye't thl at khong ni~m Ph~t, thi~n quan, tu tam dttang du. Khong h<;>c hi~u tanh. Ngttoi låm phttdc vdi tam tU bi hy xå, khong du giao ly, khong thl!C sI! bie't Ph~t giao nhtt the' nå o, chi mong dtt<;1C htt<'1ng phttdc v~ sau, chi co' gang tu hQc deS nham mat låm theo nhii'ng t~p tl,lC c6 truy~n mQt cach tie'n dån den ch6 giac ngQ vå giåi thoat, d6 lå phttoc vo may m6c, tU'c nhien lå sai låm vå thie'u s6t nij.ng n~. H<;>c l~u, vtt<;1t khoi vong sanh tU' luan h6i. Trong luc thl,l'C hi~n må khong hånh thl khac nåo cai tu sach. Hånh må khong hånh dQng tl!-O phttdc, khong nghI ding mlnh dang låm hoc hi~u khac nåo nguoi di trong dem t6i! TrQng PMt phttdc, giup da ngttoi khac VI tlnh thttong, do lang t6t tl,l' ~å khong nghe Phap thl chtta phåi lå d~ tU' chon chanh nhien, voi tam båt VI,I l<;1i, VI ngttoi quen mlnh, do lå hånh cua I)uc Ph~t. Yl khong nghe Phap thllåm sao thl!c hånh

***

Phåp

Am Vu Lan 2000

29


dQng t'!-o phttdc caD thtt<;1ng nhU't, dem l,!-i "phuoc bau" vo ltt<;1ng vo bien, khong theS nghI ban.

tQi nghi~p da gay nen, tu nhi~u doi nhi~u kie'p trttdc kia . "Chl co phuOc bao moi co thi gidm thiiu nghi~p bao ma thOi" . Chung ta nen ghi nhd låi Buc Ph~t da d,!-y .

Phttdc hfi'u l~u vi nhtt ti~n tie't ki~m, c6 khå nang giup con ngttåi giau sang, sung sttdng, may ml{n, blnh yen. Httdng phttdc nay c6 ngay cling c'!-n. Khi d6, con ngttåi se phåi d~n trå nhii'ng nghi~p baD trttdc kia. Chung ta da tirng thily cac ong vua, cac ba hoang, cac hoang tii', cac cong chua, cac nha giau c6, quy~n qui, caD sang, danh v<;mg, cac lanh tI,! cmnh tri, cac lanh ti,! ton giao, khi httdng he't phttdc baD hfi'u l~u, h<;> phåi chiu nhi~u tai n'!-n, kh6 ach, tan gia b,!-i sån, than b,!-i danh li~t, th~m cm c6 theS milt m'!-ng the thåm, khong ch6 chon than!

B<;>c l~ch sii' chUng ta cling da nh~n thily, ngay cUQc dåi cua Buc Ph~t cling nhtt cac v~ giao chu khac, vån b~ ngttoi doi giem pha, vu kh6ng, m'!- ly', chii'i Mi, am sat, xet xii', giam dm. Ne'u la b~c "phuOc tu~ luiJng toan " nhtt Buc Ph~t, nghIa la "phuOc bau" va "Iri IU~" dåy du , thl m<;>i chuy~n trd ng'!-i tren the' gian nay r6i cling qua, cUQc dåi ke't thuc mQt cach em d~m, blnh an, tI! t,!-i. Ne'u khong c6 du phttdc bao thl bilt cu ai cling se b~ xii' che't mQt cach the thåm!

Trong Kinh A Ham, Buc Ph~t c6 d'!-y : "PhuOc bao con nguoi dang hu!mg vi nhu miii ten ban len khOng trung, dln khi het trOn, rOt tro xu(J'ng dat rat nhanh", cmnh la nghIa d6 v~y.

Khi Buc Ph~t con t,!-i the', c6 ngttoi ngo,!-i d'!-o Mn hoi Buc Ph~t: Ngai c6 kinh dieSn nao dem d<;>c tl,!ng, c6 theS giup cho d~ tii' cua Ngai vang sanh Nie't Ban dtt<;1c khong? Buc PMt trå Wi ro rang: KHONG! T,!-i sao v~y?

***

Bdi VI con ngttoi hi~n thi~n, bitt tu tam dttOng tanh khi con sinh thoi, tam ttt thanh thån, nhy nhång, thl nhU't d~nh kie'p sau se sinh d coi lanh. Con ngttåi hung ac, luon luon lam vi~c l<;1i mlnh h,!-i ngttåi, bilt chilp thu do,!-n, bilt keS sI! phi~n nao kh6 dau cua tilt cå m<;>i ngttåi, thl nhU't d~nh kie'p sau se sinh VaD tam d6 ac d,!-o. Tm dl,! nhtt dåu nhy hon nttdc thl n6i tren m~t nttdc, da n~ng hon nttdc thl chlm dttdi day nttdc, khong nghi ngo gl cå, khong theS nao khåc hon dtt<;1c. B6 la chan ly cong bång tuy~t d6i

Bi~u di nhien ai ai cling c6 theS hieSu dtt<;1C la: tilt cå

nhii'ng hanh dQng nao, nhii'ng Wi n6i nao, nhii'ng y nghI nao, ngtt<;1c l,!-i vdi vi~c t'!-o "phuoc bau", cmnh lå hanh dQng, Wi n6i, y nghI, t'!-o "tQi 16i", t'!-o "nghi~p bao" xilu v~y! TQi 16i lå hanh dQng, låi n6i hay y nghI lam cho mlnh, cho ngttåi khåc dau kh6 trong hi~n t,!-i va v~ lai, du vo tlnh hay c6 y. Trong Kinh A Ham, Buc Ph~t c6 d'!-y : "Chl co phuOc bao moi co thi gidm thiiu nghi~p bao ma thOi". Con ngttoi t'!-o tQi nghi~p tu trttdc, Mn lUc phåi d~n trå quå bao, nh y thl b~ chii'i ml{ng, dau ye'u, n~ng thl g~p tai n'!-n, th~m cm milt m,!-ng. TQi nghi~p do con ngttoi t'!-o dtt<;1C vi nhtt mQt nl{m mu6i. Ne'u phåi b~ nu6t nl{m mu6i d6 thl con ngttåi se dau kh6 bie't lå dttång nao. Nhttng ne'u c6 theS bo nl{m mu6i d6 VaD trong mQt to nttdc r6i u6ng, thl c6 le se d€ chiu hon mQt chut. Ne'u c6 theS bo nl{m mu6i d6 VaD trong mQt lu nttdc r6i u6ng, thl chl{c se d€ chiu hon mQt chM nua. Ne'u bo nl{m mu6i d6 VaD trong mQt h6 nttdc ldn, r6i tir tir u6ng, thl chuy~n se khong con thanh viln d~. To nttdc, lu nttdc, h6 nttdc ttt<;1ng trttng cho "phuOc bau", do cmnh chung ta t'!-o dtt<;1c it hay nhi~u, se giup chung ta tai qua n'!-n khoi, chiu dl,l'ng dtt<;1C quå bao, do tQi nghi~p da t'!-o trttdc day. Chuy~n ldn se h6a nho, chuy~n nho se h6a khong, chuy~n kh6 se h6a d€. Chu khong phåi chung ta t'!-o tQi nghi~p dåy dåy trong cUQc doi, gay dau kh6 cho khong bie't baD nhieu ngttoi than ke thu, du cho nhan danh cong ly, le phåi gl gl di nua, r6i Mn luc giØ mlnh thuc tinh, ben dem tilt cå tQi 16i da t'!-o, giao cho Troi Ph~t ganh gium, chiu tQi the' cho mlnh, bhg cach di chua cung kie'n, di nha tho xttng tQi, "thl ma la" t1lt cå tQi 16i d6 tieu tan he't dau? Con ngttoi thttong c6 th6i quen "qujt nq", cho nen mdi c6 y nghI nhtt v~y! Lu~t nhan quå khong baD gio sai ch,!-y, du cho con ngttoi tu hanh dl{c thanh quå, vån phåi chiu quå baD do nhii'ng

30

v~y .

o

bai thd nång mm Bai tho låm, chu nh~t btt6n Bai tho ai vie't do'!-n trttong dåy voi Bai tho dau bieSn d6i doi Kh6 dau chinh chie'n mQt thoi låm than . Bai tho khl{c chu Vi~t Nam Chu Nhan, chu NghIa n'!-m vang d6 em Bai tho anh ml{t than quen Bai tho tie'ng khe, g<;>i em .. tie'ng thåm. Bai tho såu, nM tri am BieSn xanh chi~u ily, bang khuang chi~u nay MQng doi vM canh xa bay Ai gom hoa nl{ng chilt dåy khoang tho. Ma xem nttdc chåy lii'ng W Nttdc non ngan d~m bai tho NghIa Dnh Nl{ng h6ng tren t6c em xinh Hoa Tuung Tli nuy trabng cat':rnh Hoat':ri Thuung. Bai tho khl{c chu Yeu Thttong Bai tho khl{c chu Que Httong Muon Bai May h6ng trong ml{t em toi Bat':ri Thu Nabng MfiUi , Naang Trut':ri Vie6t Nam. Tu~Nga

Phåp

Am

Vu Lan 2000


Thi~n Sti etiu Ma La Th~p

(Kumarajiva)

va Phap D~i Thua Trån Chung NgQc

Kinh Di~u Phap Lien Hoa, thuong dU<;1c gQi ngån gQn la Kinh Phap Hoa, la b('> Kinh B~i Thil'a quan trQng va n6i tie'ng cua PMt Giao, VI chu ye'u cua Kinh khång dinh, qua cai tha'y bie't cua Båc Ph~t, st! ki~n la mQi nguoi chung ta, ai cling co th~ thanh PM t, va chu man cua Kinh kh6ng ngoai cai hoai bao cua Båc Ph~t khi thanh B~o ; bay to cho chung sinh tha'y, nh~n va nh~p vao di tha'y, bie't cua Ph~t. Kinh nguyen bån bång tie'ng Ph~n . Co it nha't la ba bån dich sang tie'ng Trung Hoa, nhttng cm co bån dich cua Thi~n su Kamarajiva (Cuu-Ma-La-ThQP) la dU<;1c truy~n tl,lng r('>ng rai. ThU<;1ng tQa Thich Tri Tinh da dl/a vao bån nay de dich sang tie'ng Vi~t. Ti~u så cua Thi&n su Kumarajiva ra't d~c bi~t. Chung ta co th~ rut tia nhi&u di~u hay trong do. Cho nen, trUoc he't t6i xin tom lU<;1C ti~u så cua Ngai d~ c6ng hie'n quy d('> c giå, Wang khOng phåi la chuy~n v6 ich. Kumarajiva sinh nam 344. Cha la Kumarayana, con m('>t vien chåc cao ca'p An B('>. Vi m('> d~o nen Kumarayana til' bo doi s6ng gia dlnh lim thåy hQc d~o, chång bao lau n6i tie'ng va dU<;1C mQi nguoi kinh trQng. Khi di toi Kucha, m('>t nuoc o viIng Trung Å khoång giua An B('> va Trung Hoa, Vua nuoc nay ra t~n bien gioi don va moi lam Qu6c Su. Vua co nguoi em gai tre dyp ten la Jiva, tu6i vil'a d6i mucli. Til' nho Jiva da n6i tie'ng th6ng rninh. Lon len nang kh6ng d~ måt toi chang trai nao trong nuoc, nhttng khi g~p Kumarayana, nang cåm tha'y yeu ngay, va thåm mong uoc la'y Kumarayana. Vua bie't y, ngo lOi gå Jiva cho Kumarayana . Kumarayana kh6ng til' ch6i.

it lau sau Jiva th\! thai . Truoc do, Jiva thuong toi chua trong vung nghe cac cao Tang thuye't phap tuy nang kh6ng hi~u ma'y. Nhttng til' khi co mang Kumarajiva ti! nhien nang th6ng hi~u Ph~t Phap va tri tu~ mo mang nhanh chong. M('>t vi A-La-Han Mclng thoi nh~n xet: dåa con trong b\!ng Jiva kh6ng phåi la m('>t dåa tre thuong, rna se la m('>t b~c d~i tri, co th~ se gi6ng nhu Xa L<;1i Tå, d~ tå d~i tri cua BU'c Ph~t. (Truong hem nav tUdng ty nhU truong hqp cua ba mEi! Xc L<;1i Tv: khi co mang Xå Lqi Tv, ba luen luen thong trong nhQng cUQc tranh IUQn PhQt Phåp cung ngLioi anh , mQc dau truoc d6 lån nao cOng thua. TCN).

Phåp Am Vu Lan 2000

Sanh Kumarajiva du<;1c it lau, ba Jiva ngo y mu6n xua't gia, nhttng Kamarayana kh6ng ttng thu~n . Vai nam sau, ba sanh them m('>t trai. Khi Kumarajiva 7 tu6i, va da til' lau tha'u hi~u nhii'ng chan ly v& Kh6, V6 Nga, V6 Thuong va Tanh Kh6ng cua v~n Phap, ba Jiva quye't dinh til' bo doi s6ng gia dlnh. Kumarayana trUoc cling co y dinh di tu, nhttng til' khi du<;1c v<;1 dyp, chU'c cao, nen bo y dinh tren. Kh6ng nhii'ng the', 6ng can ngan cån y mu6 n tu hanh cua v<;1. Ba Jiva ben l~p nguy~n : neu kh6ng duqc di tu thi chet. va ba bot dau tuy$t thyc. Moi då u, Kumarayana kh6ng d~ y, nhttng khi tha'y v<;1 qua ye'u sau 6 ngay nhin an, 6ng håa: "muan xuat gia eang duqe, nhLlng hay an dl ph,!-e hai sue khåe da". S<;1 ch6ng l~i d6i y, ba Jiva noi: "Hay moi Phdp Su den xuang toe eho ba truac". Kh6ng bie't lam sao, Kumarayana danh phåi moi vi Phuclng trU<;1ng cua Chua rna Jiva thuong tdi nghe thuye't phap Mn the' phat cho ba . To~i nguy~n r6i, ba Jiva chuyen tam tu hQc Ph~t Phap voi ta'm lang chan thanh, chång bao lau sau dåc quå A-La-Han. Vi la em Vua nen ba du<;1c nhi&u nguoi cung duong dåy du mQi v~t. Kh6ng mu6n s6ng trong ti~n nghi v~t cha't, thanh tam trau d6i Ph~t Phap, ba dåt Kumarajiva lang thang hanh d~o, du ch6ng ba kh6ng d6ng y. Ba thuong d1l.n con Mn chua nghe Phap va l~ PMt. Tuy moi 7 tu6i, Kumarajiva tha'y mQi nguoi thåp huclng l~ Ph~t cling thåp huclng l~ Ph~t. Nam Kumarajiva 9 tu6i, ba Jiva dua con Mn hQc d~o voi mot Phap Su the o Ti~u Thil'a (PhQt Giåo Nguyen Thuy) n6i tie'ng ten la Bandhudatta. Kumarajiva hQc ra't cham, bu6i sang hQc va chep Kinh, bu6i chi~u tl,lng l~i thea tri nhd nhii'ng Kinh chep bu6i sang. Nåm Kumarajiva 12 tu6i, hai my con tro v~ Kucha . Khi qua rni&n nui phia Båc Kusan, mot vi A-La-Han xem tuong Kumarajiva va noi : "Hay san soe ehang Sa-Di nay

edn tMn; ntu tai 35 tudi ma Mn khOng phd giai thi Mn se hodng dUClng Chcinh Phdp, eUu dq va s6' ehUng sinh nhu TU Td Upagupta ben in DQ". Tren duong v~, hai my con ngltng o Kashgar, trong m('>t ng6i Chua. T~i day, Kumarajiva dU<;1C Phuclng trU<;1ng giång Phap va ngo dU<;1c y V~n Phap Qui Nha't, mQi sl,!' v~t deu do sl,!' bie'n hi~n cua Tårn. Kumarajiva o l~i Kashgar d~ hQc v~ lu~n A-Ty-B~t-Ma, va cling chinh t~i day Kumarajiva du<;1C tie'p xuc voi Giao Phap B~i Thil'a va nh~n thåc dU<;1c 31


rhg: Tuy Ti€u Thua tuyc$t dic$u nhu'ng DlJ.i Thua llJ.i la di tuyc$t dic$u trong eae tuyc$t dic$u. Vua xu Kueha phai su giå den tric$u h6i hai my con ba liva tro v€ Kueha. Nåm 20 tu6i, Kumarajiva ehinh thue lam l€ xua't gia trong eung Vua va hQe dlJ.O vdi Vimalaksha, mQt vi eao Tang n6i tie'ng v€ hlJ.nh giii'a gidi lu~t, tu Kashmir tdi. Trude khi di An DQ d€ dttc,1c a'n chU'ng dåc qua A-La-Han b~e ba (B6t h6i). Ba liva tha'y con c6 duyen vdi Trung Hoa nen n6i: "Gido Phdp Phliong f)ång (noi Ti~u Thua voi ElQi Thua) rat tham thUy, et5n dliqc truy€n ba rQng råi a Trung Hoa. Con co khå nang lam vi~c do, nhling ca nhan con se khOng dliqc gi. Con nghi sao?". Kumarajiva tra l<'1i: "Ht;mh nguy~n cua B6 Tat la quen minh, lqi ngliiJi. Ne'u con co tM truy€n dt;w giac ngQ chUng sanh thi du phåi nhåy VaG VQC ddu con ding khOng ngQi". Kumarajiva o Kueha hai nåm, ehu tam hQc hanh dc Kinh DlJ.i Thua. Vua xu Kueha, nguyen la bae eua Kumarajiva, eho lam mQt di ngai stt tti' biing vang d€ Kumarajiva ng6i thuye't phap. Nhu'ng Kumarajiva llJ.i e6 y mu6n r<'1i Kueha, VI mu6n truy€n Phap DlJ.i Thira cho thåy eli eua rnlnh la Bandhudatta. Di€u nay lam Vua pMt y VI cho rång Kumarajiva khong dap llJ.i st! dai ngQ cua Vua. Tlnh e<'1, Bandhudatta de'n bien gidi xu Kucha. Vua va Kumarajiva ra t~n ndi d6n. Vua hoi: "Vz duyen co gi ma Ngai tit noi xa xoi roi day?" Bandhudatta dap: "TrIiOc he't, Mn Tang nghe tin # til cua bdn Tang då dQi giac; tM de'n, Mn Tang nghe tin b~ hQ tich qtc holing dliong f)Qo Phdp nen Mn Tang muon dliqc yet he'n". Kumarajiva rat vui mirng dU<;IC gij.p thåy cli, ben thuye't Phap Dl1-i Thira cho thåy nghe. Nghe xong, Bandhudatta hoi: "So voi Tiiu Thita thi f)Qi Thita co lqi lch dele bi~t gi?" Kumarajiva dap: "f)Qi Thita ehu trliang vQn Phdp d€u KhOng, Tiiu Thita eon Chap VaG Danh TlilJng". Bandhudatta bae: "f)Qi Thita noi v€ KhOng, nhling KhOng chlla KhOng, KhOng co gi eå. Ne'u mQi vt;it d€u Klu)ng thi hQc eai KhOng di lam gi?". Kumarajiva giang: "Trang eai KhOng eo eai Co, trang Chan KhOng eo Di~u Hrlu, trong Di~u Hrlu eo Chan KhOng. f)Qi Thita la Giao Phdp rot rao, khOng nhli Tiiu Thita bo bUQe trang khuon kh6 danh tI! vi vt;iy ma khOng dan toi giåi thoat hoan toan ". Bandhudatta n6i: Ta c6 mQt thi dl.! v€ di Khong eua Dl1-i Thira: MQt ngu<'1i dien yeu du ngu<'1i th<;l dc$t, dc$t eho mQt ta'm ll.!a. Ngtt<'1i dien che ta'm ll.!a thu nhat khong du<;lC tinh xao, che ta'm ll.!a thu hai van con tho, va tie'p Wc che den khi ngu<'1i thc,1 dc$t ehiu khong n6i, den vdi tay khong, dang hai tay va n6i: "f)ay la tam l~a tinh xåo nhat". Ngu<'1i dien n6i: "Nhling ehång co gi trang do eå". Th<;l dc$t n6i: "Tam l~a nay tinh xåo de'n ehlnh toi la thq d~t kheo ma eling khOng nhin thay no". Ngu<'1i dien hai long va h~u dai ngu<'1i th<;l dc$t. Nhi€u th<;l dc$t khac båt chude lira ngu<'1i dien la'y ti€n. Giao Phap DlJ.i Thira cling v~y: "Nglioi noi trang eai KhOng eo cai Co, nhling ehdng ai thay eai Co do a dau eå". Kamarajiva dap: "KhOng phåi vt;iy, khOng phåi vt;iy". Va tie'p tl.!C giang v€ di 32

Khong va Dic$u Hii'u trong Chan Khong, hån mQt thang sau mdi thuye't phl.!C dtt<;lC Bandhudatta. Sau cung Bandhudatta n6i: "Ta muorz Il nglioi lam thdy". Kamarajiva dap: "Ngai lam the' saG dliqc. f)~ til då Il tkdy lam tkdy r6i, saG thdy eo thi Il d~ til lam thdy dliqe". Bandhudatta n6i: "Van d€ do khOng dang di y. Ta la thdy Tiiu Thita eua nglioi, nglioi la thdy f)Qi Thita eua ta. Nhli vt;iy eå hai d€u eo Tiiu Thita va f)Qi Thita di theo". Kamarajiva ben nh~n Bandhudatta lam dc$ tll'. Danh tie'ng Kamarajiva cång ngay cång n6i. Nåm 384, Ngai dtt<;lC m<'1i tai Trung Hoa, o tl1-i mi€n Båc nttdc nay hoiing dUdng dl1-o Phap. Nåm 402, Vua m<'1i Ngai v€ kinh do Trang An va phong chuc Qu6c Su. Ngay ngay, hang ngan Tang Ni tdi nghe Ngai thuye't Phap. Trong hdn 10 nåm o Trang An, Ngai dich 72 tae phå'm Ph~t Giao tir tie'ng Phl1-n sang tie'ng Trung Hoa. Nåm 413, Ngai 4eh, thQ 69 tu6i. Tren day la sd ltt<;lc ti€u sti' Kamarajiva, vi caD Tang e6 cong dich ra't nhi€u Kinh di€n PMt Giao sang tie'ng Trung Hoa, nh<'1 d6 rna Vic$t Nam chUng ta eling gian tie'p dtt<;lC huong di gia tai quy bau tren. DQc ti€u sti' Ngai, ehung ta e6 th€ rut ua vai di€u nhtt sau: Nhu du<;le vie't trong Kinh 42 Chudng: "Rat kho Bo' Thl khi ngheo, rat kho hQe f)Qo khi giau ". Cha eua Kamarajiva trltae da e6 y dinh xua't gia tu hanh, nhu'ng khi du<;le v<;l dyp, ehue eao, ben quen he't ca. Di€u nay cho tha'y, khong phai ai cling c6 th€ tu hanh. Chi nhii'ng ngu<'1i c6 can tri dij.c bic$t mai c6 th€ thea dU<;le con du<'1ng "tri hanh hqp nhat". Bie't rna khong tht!c hanh du<;lC eling khong bie't VI ta't ca cm la di bie't vay mu<;ln. Nhii'ng ai tt! eho rnlnh bie't nhi~u v€ Ph~t Giao hay tt! dij.t eho rnlnh mQt eau hoi: "Trå IQi eai biet eua ta eho saeh va, tai nghe, milt thay, ta eon IQi cai gi ?". Ngoai ra, ne'u hang ctt Sl chUng ta c6 thay vi tu Sl nao pha gidi VI khong cttang dU<;le nhii'ng st! cam do v~t cha't o ngoai d<'1i thl cling dirng nen kh6 chiu VI d6 la the' gian thu<'1ng tlnh. Nhu'ng di~u nay khong c6 nghIa la chUng ta eha'p nh~n va dung dttang nhii'ng tae phong trai ngttc,1e vai tieu ehuå'n tu hanh cua eae tu Sl trong PMt Giao. Chung ta d~u bie't, trong Ph~t Giao va'n d~ tae phong dl1-0 duc, giai hlJ.nh cua cae tu Sl dU'ng hang dåu. Vai tro hQ Phap cua gidi ett Sl baD g6m nhi~u phudng dic$n dij.c bic$t la giup phttdng tic$n v~t cha't d€ cae b~c tu hanh yen tam tu hanh Chanh Qua . Nhu'ng ne'u b~c tu hanh nao ll1-i ehlm dåm trong nhii'ng cam do v~t eha't thl b6n pMn cua hang eu Sl la phai khuye'n caD va tlm bic$n phap cha'm dm st! ehlm dåm a'y. Khong ai c6 th€ ehe cu<'1i nhii'ng ngu<'1i VI ly do nay hay ly do khac, hoan tl.!C s6ng mQt eUQe d<'1i bInh thu<'1ng . Nhu'ng khong ai c6 th€ eha'p nh~n va dung dttang nhii'ng ngu<'1i tu hanh rna tac phong va dlJ.o dUe ton giao trai ngu<;lc vdi gidi hl1-nh cua doan th€ Tang Gia. Kinh Phap CU, cau 9, n6i ro ding: "Mije ao ea sa ma khOng riJi bå nhilng

O

Phap

Am Vu Lan

2000


kY,

Khong la thu~t ngu PMt Giao gQi la Dic$u HUll trong Chiin Khong. Quan nic$m tren e6 th~ t6m uh nhtt sau:

liva quå la mot ba m~ tuy~t voi, co ånh httClng khong it tren thanh quå elia Kamarajiva. Ba tu t~p vdi tlm long ehiin thanh va ettdng quye't, nhii'ng diau ki~n tlt ye'u M dl,lt dtt<;le ke't quå trong vln d~ tu t~p. Biiy ehinh la eai ding trong Ph~t Giao.

"Hanh giå phåi tu tq.p di co dl/qe tri tu~ Bat Nha, nghia la tri tu~ dl/a toi sI! nMn thUe sau siie vi thl!e tl/fJng eua mQi Sl! SI! vq.t vq.t. Thl!e tl/ong eua mQi SI! vq.t ehinh la tinh KhOng, va SI! thau suat tinh KhOng nay (do hQe Bl,lo) se tQo thanh mQt sue sinh hOQt, hOQt dQng tI! do, khOng bi ngan ngQi (di hanh DQo) ".

diiu ut tn/qe (tham d~e), khOng thimh tMt khiie tha ehdng mile con hon ". O

Kamarajiva tuy thong minh nhttng ding hQe Ph~t rlt eham. Bi~u nay eho thly tri thong minh ding vdi sl! eham ehi se dtta tdi thanh eong trong blt e6' Hinh vl!e nao, khong ehi gidi hl,ln trong vic$e hQe Ph~t.

O

T6' T6 Upagupta tu t~p trong mot hang da, nhttng ngttoi Mn hQe Bl,lo rilt dong. M6i khi do dtt<;le mot ngttoi, Ngåi ll,li be mot que tre M trong hang. V~ sau hang co dåy nhung que tre ehU'ng to Ngai da do dtt<;le vo s6 ngttoi. Biau nay eh6'ng to nhii'ng ngo i Chiia nguy nga trang 11$ khong hån la di~u kic$n tilt ye'u d~ truy~n ba Bl,lo Phap ho~e do ehung sanh.

O

O

Hi~n nhien ngttoi xtta eoi eai Ta rilt nh~, va sl!

hi~u bie't elia eae b~e eao Tang lå sl! hi~u bie't ehiin thl!e. Ngttoi xtta eoi Bl,lo lam thåy, g~p Bl,lo eao hdn la co th~ eui ll,ly lam thåy va khong h~ quan tam Mn eh6'e tttoe, dia vi. Ne'u khong, Bandhudatta khong bao gio ll,li ton M td' lam thåy Bl,li Thua elia mlnh.

BQe ti~u sd' Kamarajiva, co mot di~m dn phåi tri~n khai. Ne'u khong, viln d~ khong dtt<;le r6 rang. Toi chile ding, se co nhi~u ngttoi thile mile: "Kamarajiva giång thuytt nhilng gi ma mai hon mQt thang sau moi thuyet ph~e thay eil la Bandhudatta theo DQi Thiia?". Toi phåi noi ngay lå toi khong dli khå nang M giåi dap thoa dang thilc mile nåy, VI dQe ti~u sd' elia Tam Tl,lng Phap Stt Kamarajiva tOi ehi bie't t6ng quat nhtt tren cM khong bie't them ehi tie't nao khae. Tuy nhien, it ra, ehung ta eling co th~ bie't chile dtt<;le r?ing, Kamarajiva da thuye't giång nhii'ng Kinh Bl,li Thua va ehli d~ giång thuye't elia Kamarajiva eho Bandhudatta la CHAN KHONG mtu HiJu, n~n tång elia ta't ttt tttClng Bl,li Thua. Theo y toi, thoi gian hdn mot thang khong phåi mdi co th~ lanh hOi dtt<;le tinh ye'u elia ttt tlfClng Chiin Khong Dic$u HUll trong mot thoi gian ngån nhtt the'. Sau diiy, toi xin ml,lO muOi khai tri~n ehli d~ nay M ehung ta ding nhau hQe hoi mot giao thuye't co th~ noi la eao sieu, khue mile nhilt elia Ph~t Giao.

ca

Båy

la

I~p

tru<tng Chån Kh6ng

Di~u

Hilu eua Kinh

BatNhii. Tim hieu quan nic$m v~ Chiin Khong hay tinh Khong trong Ph~t Giao, ehung ta vilp phåi mot trCl ngl,li. B6 lå : Thily dtt<;lc Tinh Khong elia mQi sl! v~t thl tttdng dttdng vdi thily dtt<;lC Ph~t Tånh. Nhttng Ph~t Tånh thl ehi e6 th~ thl!e ehU'ng ch6' khong the nghI ban, do do, ngttoi ta khong th~ dinh nghI Tinh Khong, bCli VI lam nhtt the' la d~t Tinh Khong vao mot gidi hl,ln, trong khi thl!C th~ elia Khong sieu vic$t mQi ngon ngu, gidi hl,ln. Tuy nhien th~ dinh nghIa dtt<;lC Tinh Khong, nhttng cac vi eao Tang dåe Bl,lo (da thl!e chU'ng dtt<;lc Tinh Khong elia mQi sl! v~t), VI mu6n dån dåt ehung sanh tren con dttong giåi thoat (chuyen cåi Kh6ng thanh cåi C6 ky di$u), da bilt buoc phåi diing ngon ngu ttt thong thttong d~ mo tå phån nåo Tinh Khong. Trong phttdng dic$n mo tå nay, tuy khong th~ khång dinh the' nao la Khong, nhttng ehUng ta e6 th~ khång dinh nhii'ng gl khong phåi lå Khong.

"KhOng" trong Ph~t Giao khong e6 nghIa lå khong o c6 thl!e, thi dl,l nhtt long rua, sii'ng tho. o "KhOng" eling khong phåi la "khOng viing" hay hliy dic$t, nghIa lå tr6ng r6ng hay trttoc e6 biiy gio khong con nua, thi dl,l nhtt: trong phong nay trUoe co nhi~u d5 dl,le biiy giO tr6ng trdn, khOng e6 gl, hay ong A, ba B, trttde s6ng nay ehe't di r5i, khong con nua . V~y thl Ph~t Giao mu6n n6i gl khi båo mQi sl! v~t la

"KhOng"? Toi xin dtta ra diiy vai 16i giåi thieh nhttng se khong di vao ly lu~n ehi tie't M giåi thich nhii'ng lOi giåi thich ily.

ca

trong • Yl mQi sl! v~t luon luon thay d6i, ngay khoång thoi gian ngiln nhilt rna ehUng ta e6 th~ tttClng ttt<;lng dtt<;le, nen ehung lå Khong. (j diiy, Khong d5ng nghIa voi quan nic$m "Va Thl/iJng" trong Ph~t Giao Nguyen Thliy.

Ttt tttClng Chiin Khong Dic$u HUll båt ngu5n tu Kinh Bat Nha, bo Kinh t6i e6 vå can bån elia Bl,li Thua, vå sau do, eae Kinh, Lu~n nhtt Hoa Nghiem, Thli Lang Nghiem, Phap Hoa, Duy Ma qt, Bl,li Thua KhCli Tin v.v ... d~u dån dån khai tri~n phttdng dic$n Dic$u HUll trong Chiin Kh6ng.

• Yl mQi sl! v~t d~u do duyen sinh nen ehung la Khong. Khong Cl diiy e6 nghIa la khong co tl! tinh, nghTa la tinh tl! tue, tl! t5n tl,li, doe l~p, khong tiJy thuQe våo bilt e6' eai gl khae. Khong e6 tl! tinh trong Kinh Bat Nha ehi la sl! mCl rong elia thuye't "Va Nga" trong Ph~t Giao Nguyen Thliy.

Mu6n tlm hi~u quan nic$m Chiin Khong Dic$u HUll trUde he't ehung ta dn hieu the' nao la Chiin Khong trong Ph~t Giao, r5i tu do tie'n Mn vic$e tlm hieu eai Co trong di

• Yl the' gioi Ta Ba ehi lå t6ng th6 elia Cong Nghic$p va la dl! phong elia Tam, ehiu the o lu~t bie'n hi~n nen mQi sl! v~t la Khang. Bay la lu~n c6' clia Duy Th6'c Tang theo do mQi v~t ehi hic$n hUll Mi vdi nhii'ng sinh

Phåp

Am Vu Lan

2000

33


v~t s6ng trong cling mQt cånh gi<'1i, danh tu khoa hQc gQi lå c6 cling tftn s6 giao cåm (do cQng nghi~p).

Nhii'ng lC1i giåi thich tren chi cho chung ta mQt y ni~m kMi quat v~ t4i saG mQi sI! v~t la Kh6ng chu kh6ng cho chung ta bie't cai Kh6ng lå gl. Cho nen chung ta kh6ng th~ chåp VaD cai Kh6ng nay rna coi Kh6ng nhtt la mQt di gl d6, bång cach nao d6, xuåt hi~n CJ dau d6. N6i mQt cach kMc, chung ta phåi phu nh~n ngay cå chinh di Kh6ng nay, VI ne'u chUng ta nh~n rång c6 cai Kh6ng, chUng ta da ti! mau thuån v<'1i chinh nhii'ng di~u giåi thich tren v~ tinh Kh6ng. Chinh cai Kh6ng cua Kh6ng nay mdi tlfdng dttdng vdi ehan ly ehung eling eua mQi sI! sI! v~t v~t. Bay ehinh la quan ni~m Chan Kh6ng Tuy~t B6i, sI! sieu vi~t r6t rao, vu'<::It khoi mQi PMp va mQi Yni~m rna PMt Giao thttong eho la: kh6ng th~ n6i ra hay kh6ng th~ nghT ban (bot kha thuyet hoy bot kha tLl nghj: Kinh Duy Mo).

MQt eau hoi dttl1e d~t ra la ne'u Kh6ng kh6ng th~ nghT ban thl cai C6 CJ dau ra rna gQi la Di~u Hii'u? Bay c6 le la di~m kh6 hi~u va khuc måe nhåt trong thuye't Chan Kh6ng Di~u Hii'u cua PMt Giao. BCJi le, thea nguyen tåc, hanh giå phåi thl!C ehung dttl1e eai C6 gQi la Di~u Hii'u. Tuy nhien, ehung ta eling e6 nhi~u eaeh ly lu~n d~ trinh bay quan ni~m Di~u Hii'u trong Chan Kh6ng. Ly lu~n theo khoa hQc, ehUng ta e6 th~ n6i rång: Hii'u CJ ngay trong Chan Kh6ng va ehtta baD gio roi cai Kh6ng. Th~t v~y, hai phu dinh lien tie'p cho ra mQt xae dinh: VI ehinh eai Kh6ng eling la Kh6ng nen Kh6ng Kh6ng trd thanh C6. •

Di~u

• Theo trie't ly v~ Nhi Be' etla B6 Tat Long ThQ thi : Chinh vi Kh6ng rna mQi sI! v~t (VQn Phap) e6 th~ thanh l~p dttl1e. Bi~u nay c6 nghia la: VI mQi v~t la Kh6ng nen ehung mdi e6 th~ hi~n hii'u. BCJi le, ne'u ehung kh6ng phåi la Kh6ng, nghTa la e6 tI! tinh, tinh co' dinh, dQC l~p v.v ... thl kh6ng th~ e6 båt eu sI! thay d6i nao, kh6ng c6 gl e6 th~ sinh ra, kh6ng e6 gl e6 th~ tie'n bQ, mQi co' gång se trd nen v6 ich. Do d6, quan ni~m Chan Kh6ng eua Ba t Nha la ke't quå eua sI! quan chie'u B~ Nhåt NghTa Be' (Chån De) va dttl1e eoi la ehan ly ehung eling. Nhttng ehinh di Kh6ng eling la Kh6ng r6i, vh thl trCJ I,!-i eai the' gioi giå danh (Tl,IC De) d~ di~u hii'u h6a n6, nghTa la nåm giii' dttl1e Chan Be' nhttng kh6ng quen sI! hi~n hii'u eua Tl,le Be'. Va day ehinh la Trung B,!-o.

o Chan Kh6ng la ke't lu~n cua vQng tårn duyen sinh quan. Di~u Hii'u la eånh gidi da di~t trU vQng tårn, lam sang to th~ tlfdng eua tinh tam. o

Chan Kh6ng lå: Tren du d'!-o B6 B~ (Kinh PhOp

Hoo: ThLlong Bot Khinh BO Tat, DLlc;1c VLlang Bo Tat), Di~u

Hii'u la: Dttdi h6a dQ chung sanh (Kinh Phap Hoo: Quan The Am Bo Tat).

o Kinh Duy C~t: TIm B'!-o Giac NgQ (Chån Kh6ng) ngay trong phi~n nao (Di~u Huu). o

E>'!-o B6 Tat ehu ye'u låy sinh ho,!-t t,!-i gia (Di~u

Huu) lam cd sd tu h,!-nh B6 B~ (Chån Kh6ng).

o Ll,lc BQ Ba La M~ t la phttdng ti~n di tdi Tri Tu~ Bat NM (Chån Kh6ng), va la ye'u to' kh6ng th~ thie'u M t'!-o thanh the' gidi (Di~u Huu). o

Bat Nha xay dl,fng tren cd sa Tårn V6 sa Båe M hoan thanh eac vi~e d'!-o duc xa hQi

(Chån Kh6ng) (Di~u

Huu).

T6i da vie't kM nhi~u v~ Chan Kh6ng Di~u Hii'u rna thl!C ra la kh6ng vie't gl cå. Bdi VI, c6t luy eua tlf tttdng Chan Kh6ng Di~u Hii'u trong Ph~t Giao kh6ng phåi la nhii'ng ly lu~n vii'n vd thuån tri thue . Then eh6t cua vån d~ la nhii'ng quan ni~m, trie't ly hay chu thuye't rna la nhii'ng d~ tai Thi~n Quan, c6 ml,le dich giåi thoat con ngttoi khoi sI! ehåp v~ mQt nga th~ giåi tttCJng, ngu6n g6e eua nhii'ng tham mu6n dtta Wi sI! kh6 dau va hoang mang. Chi khi nao ehung ta nh~n thuc dttl1e doi s6ng th~t la di~u dl,lng tuy bån th~ eua n6 la Kh6ng ehung ta mdi c6 th~ tI! do hanh dQng theo nhii'ng ehi~u httong phl;!c Vl;! ehUng sanh, t6i eho rång day ehinh la ml,le dieh ho,!-t dQng eua Giao Bi~m . Mong ding mQi ho,!-t dQng da PMt tU' ehung ta d~u httdng thea ml,le dich nay nh11m Wi sI! he; trl1 eho ni~m tin lå: sau eling mQi ngttoi tren the' gian nay d~u s6ng trong eånh an l'!-e va h,!-nh phue.

o

Trån Chung NgQc

• Nhii'ng ly lu~n trie't ly nhtt tren thttong la tri'tu tlfl1ng, kh6 hi~u. B~ b'!-n dQc c6 mQt khai ni~m v~ mQt khia e'!-nh nao d6 etla Chan Kh6ng Di~u Hii'u t6i xin Ittl1e ke VaD såc thai eua Chan Kh6ng Di~u Hii'u: o Chan Kh6ng la tåt cå mQi sI! sI! v~t v~t d~u kh6ng c6 ti! tinh, Di~u Hii'u la sI! t6n t,!-i eua V'!-n Phap dli v'!-n Phap d6 kh6ng e6 tI! tinh.

34

Phap

Am

Vu Lan 2000


~1JD~~ ~~nn~

va nh11ng giao ly can hån ~lill~ IFllD$lt CGfi~® NhltPhan D~ e~p de'n ton giao, con ngttC1i thttC1ng nghi Mn vån d~

tin ngu'Ong, hai thu~t ngu nay thttC1ng di doi vdi nhau. Tuy nhien khong phai ton giao nao ding e6 nhii'ng quan ni~m tin ngu'Ong nhtt nhau. Vdi d<,to PMt, tin ngttong baD ham y nghia due tin, va due tin å day khong phai lå giao di~u , mang tinh ap di).t trong qua trlnh hge va hanh d<,to . Due tin (j d<,to Ph~t bao ham y nghia tri tu~ va phai dttQe ehling thlfe qua qua trlnh kinh nghi~m. Danh tit Ph~t phap nhtt ehung ta da bitt, d6 la eaeh thue, phttdng phap, con dttC1ng M d<,tt Mn "Ph~t", mQt thu~t ngu cm co the ra dC1i khi D<,to stt Gotama da ehling ngQ tren dttC1ng hanh d<,to. Yl v~y, Ph~t phap khong phai la mQt hge thuye't mang tinh ly lu~n, rna la tåt nhii'ng gl thlfe ti~n con ngttC1i e6 the v~n dl,mg mQt eaeh linh ho<,tt trong dC1i s6ng hång ngay . Di~u nay the hi~n r6 qua hlnh anh "bdnh xe phdp luan" . Day ehinh la bieu tttQng eua tie'n trlnh hanh dQng de khång dinh, ehling thlfe nhii'ng di~u Ph~t d<,ty qua nhlin deh s6ng, va h~ th6ng kinh dien Ngai de l<,ti sau ngay

nttdng tlfa vao nhau de t5n t<,ti, khong e6 slf v~t nao tlf mlnh sinh ra, dQe l~p t5n t<,ti. Giao ly duyen kh(ji dttQe trien khai thanh b6n lo<,ti duyen can ban: O

Nhån duy~n: Duyen gån giii nhåt, di~u ki~n gån giii nhåt, lam cd så, eai nay la ti~n d~ de sinh ra di khae. Chc1ng h'.ln nguyen heu va sån phåm, h'.lt lUa va eiiy lua, tårn van va eai ban ..

O

Tang thltC1Ilg duy~n: Cai trQ llfe eho nhiin duyen nhtt nttde, phlin b6n eho eliy lua, ngttC1i thQ va dl,m g Cl.! de t<,to tit nguyen h~u tårn van thanh eai ban.

o Sd

eho qua trlnh nMn thue, tue la di e6, eai eai ban, eiiy lua .

ca

nh~p di~t.

Nghien eUu giao ly d<,to Ph~t ngttC1i ta thttC1ng eho rång giao ly Ph~t giao mang tinh khe' cd. Di~u nay khong phai ngllu nhien ho~e khong e6 cd så. N~n tang vii'ng ehai eho nh~n dinh tren la tinh thlfe ti~n va ling dl,mg eua Mn bQ tam thue va hanh dQng httdng nQi rna m9i ngttC1i e6 the ti! mlnh thlfe hanh. Th~t v~y, toan bQ giao ly Ph~t giao la kh6i lttQng Idn

nhii'ng phttdng phap linh ho<,tt, thieh hQp vdi nhi~u m~t, nhi~u lue, nhi~u ndi, va nhåt la nhung can tanh khae nhau eua con ngttC1i e6 the di tit ti! giae, giae tha va eu6i eling d<,tt de'n giae h<,tnh vien man. Qua giao ly mang tinh khe' cd eua d<,to Ph~t, ehUng ta thåy khong e61C1i d<,ty nao eua Ngai rna khong baD ham hai diem Idn: "Xay #ng tren din bån eua con nglioi" va "Dan din gide ngQ tOl thliqng eho m6i nglioi ". l . Duyen kh(ji - 2. Tu thanh M 3. Bat ehanh d<,to l. Duy~n kbm:

Giao ly can ban hang dåu eua Ph~t giao, the hi~n vii trI,1 quan, the' gidi quan, nhiin sinh quan. Duyen kh(ji la Slf nttdng tlfa VaD nhau rna hlnh thanh, phat trien, t5n t<,ti llin huy di~t. Qua trlnh åy, duyen la ti~n d~,la di~u ki~n tien quye't. Båt eu hi~n tttQng nao trong vii trI,1, v~t ehåt hay tinh thån d~u do t~p hQp eae nhlin duyen rna thanh,

Phåp Am Vu Lan 2000

duy~n duy~n: Nhii'ng di~u ki~n lam Mi tttQng

O

hi~n

hii'u:

VG ghin duy~n: SIf khong gian do<,tn dn thie't eho mQi phåt trien, trttång thanh va t&n t<,ti eua v~t ehåt, vii trI,1, nhlin sinh.

Kinh A Ham, Ph~t d<,ty: "Vi edi nay eD nen edi kia eD, VI edi nay khOng nen edi kia khOng, VI edi nay sinh nen edi kia sinh, VI edi nay di~t nen edi kia di~t". Lu~t nhiin quå trong quan niem d<,to Ph~t eiing dttQe quan sat thea g6e dQ nguyen tile duyen sinh vita neu tren.

2. Tå thanh de': La giao ly can bån thu hai eua d<,to Ph~t, d~ e~p trong nhi~u kinh dien, nhåt la trong kinh Chuyen Phap Lulin. Giao ly nay dttQe xae l~p tren cd så nhlin quå vdi hlnh thue song doi trong qua trlnh bi~n ehling tae thanh eua n6. TIm hieu Tu Di~u de' ehung ta thåy n6i b~t hai phttdng di~n Idn:

- SIf hi~n di~n kh6 dau va nguyen nhan t<,to thanh dau kh6. - Ni~m an l<,te khi kh6 dau da di~t va con dttC1ng dån Mn an l<,te. Theo lu~t nhan quå eua d<,to PMt, 4 eMn ly: Kh6, T~p, Di~t, D<,to kh6ng phai la giao di~u, sieu hlnh, rna la mQt nguyen ly co the kiem nghi~m trong båt eu trttC1ng hQp nao - ho~e eånh ngQ rieng ttt xay ra trong thlfe te' dC1i thttong eua eUQe s6ng. Chång h<,tn d6i ngheo va nguyen nhan eua d6i ngheo, ni~m vui khi eUQe s6ng h<,tnh phue, du dåy va con dttC1ng d<,tt Mn ni~m vui åy. Trong lån thuye't giang dåu tien t<,ti vttC1n LQc Vyen nhAm dQ nam vi Ty kheo, Ph~t d<,ty: "Dliy la kh6 elin phåi bitt. Day la 35


tq.p cdn phåi doq.n. Day ta di~t cdn phåi ehling. Day la dq.o cdn phåi tu" . Loi d~y tren tåt ye'u phåi dUQc triin khai chi tie't, Cl,) thi va diim xuåt phat elia n6 cling dUQe xay dt,tng tren co sd Bat Chånh d~o, rna ehånh tri kie'n la l trong 8 nguyen tåe eua hanh dQng chan emnh. Tham hiiu Tu M bång tri thuc, con nguoi se xae dtrIh eho mlnh mQt quan diim s6ng. V~ m~t nay, con nguoi khong nen tl! eho phep tam mlnh dån dåt hanh dQng trong mo h5 eua the' gidi ly lu~n suong, rna phåi d~t tam Mi dic$n vdi sI! thl!c di do~n tru eai nguyen nhan kh6 dau bång con duong tl,) t~p CdQo), nham di,lt de'n ml,)e dich t6i h~u - giåi thoat. 3. Bat chanh

ehtu traeh nhic$m v~ bån than va xa hQi mlnh dang s6ng, va e6 thi thay d6i v~ ban than va hoan canh s6ng thea y mu6n . Bue Ph~t d~y : "Con nglioi phåi tI! euu lay minh ", va con duong tI! eUu la ''Tl! minh thiip du&: len ma di". Thl!e hanh d~o Ph~t la thl!c hanh v~ nhan each s6ng va tham hiiu kinh diin, giao ly, nhåm d~t Mn nh~n thue d.1y du nhii'ng di~u trong doi s6ng thl!e ~i, xay dt,tng cho mlnh mQt 16i s6ng t6t d~p låy tlnh thuong lam nguyen tåe caD nhåt elia d~o lam nguoi, va eu6i cilng ren luyc$n y cm di thanh tl,l'U d~i nguYc$n giup doi, xåy dt,tng Mt nude.O

NhttPhan

d~o:

Giao ly can bån thu ba eua Ph~t giao. B6 la con duong eua 8 nguyen tåe hanh dQng chan cmnh, 8 nguyen tåe nay t5n t~i trong m6i quan he;: nMn qua va gån b6 m~t thie't voi doi s6ng tu t~p hång ngay: l. Thåy dung. 2. NghI dung. 3. N6i dung. 4. Hanh dQng dung. 5. S6ng ngh~ nghic$p ehan emnh. 6. cån mån va n6 ll!e ehan emnh. 7. KMi nic$m chan chinh. 8. Thi~n dinh ehan emnh.

Ne'u dem 8 nguyen tåc hanh dQng chan cmnh tren v~n dl,)ng VaD doi s6ng hang ngay, chUng ta thåy dUQe xae l~p tren co sd lu~t nhan qua, h6 tltong; nguyen tåc nay viYa lå ke't qua, d5ng thoi la nguyen nhan ~o nen nguyen tåc khae. Bi~u quan trQng nhåt khi tlm hiiu giao ly nay, la lam the' nao di thong hiiu n6 - tUe la nh~n bie't dUQe di "dung", di "chan ehfnh" clia m6i mQt nguyen tåe. Theo lOi Ph~t d~y: Tat eå khOng phåi chl co thl dq.t dliqc tren mt;'it ly thuyet, sach va, hay phliang phcip suy lu4n bdng tri thUe von co, ma cdn phåi thl!c hanh trang qua trinh sang v~m toan etla chil tam. Ba d~o ly can bån elia d~o PMt dUQe clnh lUQe eho tåt ca tong phai Ph~t giao nguyen thuy eling nhu B~i thiYa d Vic$t Nam, eling nhu cae nuoe tren the' gioi. C6 thi xem d6 la e6 xe Idn dån duong cho qua trlnh hanh dQng va CUu dQ bån than va ke khae. Xay dt,tng bån than tl! giac ngQ chan ly, dem chan ly åy giae ngQ eho ke khae, va eu6i cilng d~t Mn sI! nghic$p giac ngQ tran d.1y . Vic$e lam åy phil hQp vdi tinh thån d~o Ph~t - låy con nguoi lam g6c, m9i n6 ll!c phån Mu d~u nhåm d~t tdi ml,)e dich eu6i eling phl,)e Vl,) doi s6ng v~t ehåt va tinh thån elia con nguoi. B9C nhii'ng m§u ehuyc$n ti~n than cua Buc Ph~t, ehung ta tlm v~ vdi con nguoi tr.1n the' eua Ngai, va se hiiu hon v~ ngu5n cQi. Sinh thoi Ngai khong baD gio tI! eho mlnh la Mng thån minh, hay mQt vi eUu tinh sieu pham nao, rna chi lå con nguoi trån the' don thu.1n da giae ngQ. Cmnh nhan eaeh s6ng trong cUQc doi trån the' eua Ngai con quan trQng hon ca di~u Ngai d~y trong kinh diin . B~o Ph~t ehu trltong: Con nguoi hoan toan

36

xin hay nho (thon tQng ece bQn tre)

C6 bao giD em nghI de'n tltong lai Cho nga y v~ que Cha, dåt M~ Hay e6 baD gio em nghI toi ngay mai Xay que huong vdi nhic$t tlnh tu6i tre? Em quen lang hay la khong mu6n nbO MQt dong song om åp tu6i tuoi muoi MQt truong lang, ng5i e a saeh vd D~y cho em, hQe bie't d~o låm nguai . Em da quen hay lå em khong nho Bå m~ giå tirng thue trång dem thau Ben d.1u giuong, lo em tirng hoi thd T6e m~ b~e them thea nhung nguYc$n du! Em e6 khi nao ngtii dUQC huong eau? C6i. noi the noo d~ eho em hi~u!) Anh me huong cau nhu khong thi thie'u Long M~ - tlnh Cha - Mn lUc Ila doi Anh mu6n xin em. chi mQt lån thoi Hay nbO que huong nhu ehim nbO t6. Phan Thie't - Vic$tNam ne'u em khong nbO S6ng Mn tram nam cling ehång nen Nguoi. Quang Ngon L@ Ngil

Phap

Am Vu Lan

2000


trong the' gian, e6 quye't dinh dung dån v~ ml,!e tieu, va dm mot con du'C1ng dung dån di tie'n Mn ml,le tieu d6 . Ngu'C1i an l'!-e va thang bång la ngu'C1i e6 mot ml,!e dich eao thu'<;Ing trong dC1i s6ng, e6 mot du'C1ng 16i t6t di di theo, va e6 mot trie't ly s6ng giån don nhu'ng dåy y nghIa di dån du'C1ng. "Trilt ty" o day la mot u'de vl?ng hu'dng thi~n di thong hiiu bån tanh va tu'ong lai eua con ngu'C1i trong vli trl,1. Khong e6 trie't ly nhu' v~y thl dC1i s6ng tro nen te nh,!-t, bu6n ehan, vo ieh, va vo nghIa. Trie't ly d6 giup con ngu'C1i s6ng hai hoa vdi the' gidi va d6ng lo,!-i trong mot tie'n trinh thang hoa dl!a theo eae tri thue chan ehanh.

nhån cach thång bdng Robert Bogoda Ph~t Phap khong phåi la saeh tiiu thuye't di dl?e r6i quen di. Ph~t Phap e6 lien quan Mn dC1i s6ng -- mot dC1i s6ng thl!e, mot dC1i s6ng rna bC).n va toi tråi qua hång ngay . Gia tri eua dC1i s6ng nåy se gia tang dang ki khi PMt Phap du'<;Ie di~n dieh ra hanh dong, va tha'm nh~p VaG tanh dnh eua ehung ta qua eac n6 ll!e thu'C1ng xuyen, qua eae thl!e t~p m6i ngay .

Ml,le dich t6i h~u eua Ph~t Phap la Nie't Ban -- vu'ot thoat khoi hoC).n kh6. Ml,le dich tru'de måt la giup ta hiiu r6 va giåi quye't cae va'n d~ trl!e di~n vdi ta trong dC1i s6ng hång ngay, giup ta tro thanh nhii'ng con ngu'C1i s6ng an lC).e, thånh thoi va thang bång, s6ng hoa h<;lp voi moi tru'C1ng ehung quanh va nhung ngu'C1i d6ng 10C).i. Tuy the', sI! thang bång nåy eling khong d~ thl!e hi~n, nMt la trong the' gidi ngay nay vdi nhi~u gia tri åo tu'ong va eae thanh kie'n hu' ngl,lY. Khae hån vdi eae gia tri tu'ong Mi -- va e6 khi la giå tC).o -- trong thC1i dC).i eua ehung ta, Wi dC).y eua Due Ph~t lå mot sI! khåi hi~n cae gia tri ehan th~t va tuy~t dOi. Chan Phap d6 cån phåi du'<;IC m6i ngu'C1i tI! thi nghi~m. Ph~t giao d'!-y v~ sI! tu' duy r6 rang, sI! tI! ehe', va nuoi du'Bng tam y nhu' la cac phu'ong ti~n di tha'u d,!-t Chan Phap. Ngu'C1i eu' sl nao bie't xay dl!ng euoe s6ng hång ngay tren can bån vung ehåe eua tri thUe giåi thoat vdi cae ly tu'ong r6 rang thl ngu'C1i a'y du'<;Ie båo dåm eae tie'n bo va thanh eong trong dC1i s6ng t,!-i gia eua minh. Do d6, Ph~t Phap la cae hu'dng dån trong dC1i s6ng hång ngay eua ta, va eae nguyen tåe can bån eua dC).o Ph~t e6 nhii'ng gia tri thl!e ti~n trong ngh~ thu~t s6ng tren dC1i. Ngu'C1i eu' sl t,!-i gia, trong khi phåi Mn than VaG xa hQi VI eu'U mang eae traeh nhi~m trong dC1i s6ng, se khong bao gW quen ml,le dich t6i h~u eua hl? lå Nie't Ban giåi thoat. Ngu'C1i a'y lue nao eling nen xem rång dC1i s6ng eua minh cm la mot bai t~p, di såa so'!-n tie'n de'n thl!e chU'ng ml,!c dich t6i h~u a'y. Kinh DC).i H,!-nh Phue (Maha-Mangala Sutta) e6 n6i rhg cac phu'de h,!-nh tMt sI! eua dC1i s6ng la e6 du'<;Ie

tam

y co

djnh hlldng dung"

"mQt

(atta-samma-panidhi).

C6 nghIa la ta phåi nh~n thue dung dån vi tri eua minh

Phåp

Am Vu Lan 2000

Trong dC).o PMt, tam y baG trUm v~t eha't. Mot net dac thu eua tam y la y dinh. Di så dl,lng t6t euoe dC1i ~a nghi~p ke' thira eua minh, ta phåi bie't ehl?n mot ml,!e tieu hu'dng thu'<;Ing va thl!e ti~n trong dC1i s6ng va t'!-o ra mot ke' ho,!-eh di di Mn d6. Cht1ng ta se tro nen nhung gl rna ta mong mu6n du'<;Ie nhu' v~ y. Khi ta eang thong hiiu bån than -- qua hanh tri tI! quan sat va tI! phan tieh -- ta se eang e6 nhi~u khå nang M tI! cåi tie'n va phat triin. Them vaG d6, ta nen tI! hoi rång minh se tie'n va tie'n de'n ca'p do nao trong vi~e tu tam di minh tro nen do lu'<;Ing, an blnh, ti! tC).i, diu dang, thong eåm, ehan th~t, hi~n lanh, eha't phat, cån th~n, tinh ta'n, cån mån, nhån n,!-i, baG dung, va khOn kheo. D6 la eac due tinh eao quy eua mot Ph~t tå bie't s6ng h<;lp thC1i. Ta phåi cO' gång tI! cåi thi~n m6i khi e6 co hOi -- m6i ngay mot ehut. Ta nen hiiu rång m6i khi minh thu'e hien mot hanh dong hu'dng thi~n, dån dån n6 du'<;Ie hUftn t~~ tha~h mot th6i quen t6t. Tir cae th6i quen t6t d6, ehung se tha'm nh~p tC).o thanh eae d~e tinh eao thu'<;Ing cho bån than. Chanh ni~m (Sati) lå mot sI! tinh giae quan trl?ng. Chanh ni~m la cach nhln sI! v~t mot eaeh khaeh quan, lot bo ml?i u'a gMt, thanh kie'n va thien vi. Day la eaeh nhln ml?i sI! v~t theo bån thi chan th~t eua chung -- cae sI! ki~n lot trån. Khå nang lam du'<;Ie di~u nåy danh Mu sI! tru'ong thanh trong Ph~t Phap. Nguyen tåe quan sat vo tu' phåi du'<;Ie ap dl,lng r6t rao trong eae tu' duy hång ngay. Tir d6, sI! suy tu' eua ta se du'<;Ie r6 rang, trong sang hon va ta se s6ng hu'dng thi~n hon, lam giåm thiiu eae ånh hu'ong xa'u xa tae dong VaG minh, tir cae phu'ong ti~n truyen thong quång eao tieu thl,! v~t eha't, va ke't quå la ta e6 du'<;Ie eae tang tru'ong v~ eae quan h~ t6t giua con ngu'C1i vdi con ngu'C1i. Yl v~y, mot PMt tå e6 nhan eaeh thang bång la ngu'C1i phåi bie't tI! ehu, tI! quye't djnh, tI! t'!-o ra eae y kie'n va ke't lu~n khi phåi Mi ph6 vdi eae kh6 khan trong euoc s6ng, dl!a VaG eae nguyen tåe co bån etla Ph~t Phap. Ngu'oi a'y e6 mot tri thue va luan ly dling manh. Ngu'C1i a'y san sang dU'ng mot minh, the o du6i mot con du'ong s6ng eua minh, eho du ngu'C1i khae e6 thi hiiu låm va di nghi . DI nhien la ngu'oi PMt tå a'y phåi bie't d6n nMn eae y kie'n d6ng g6p va cO' va'n etla ngu'C1i khae -- bai VI

37


vi~e thu nh~n eae y kien xay dl!Ilg tir nhii'ng ngu'oi e6 kien thue va kinh nghi~m thl khong phu'dng h~i gl den s\f tlf do ehQn l\fa eua mlnh -- nhu'ng euo'i eling r6i thl phåi tlf mlnh e6 nhii'ng quyet dinh eho doi mlnh.

Thåy du'Qe s\f quan h~ giua long tham d\le va s\f kh6 dau, ehung ta phåi luon luon gin giu mQt mue dQ xå ly, thoat khåi eae rang bUQe qua dang eua the t\le. Chung ta phåi biet di~u ehlnh doi so'ng eua mlnh trong ky eu'dng eua nam gidi lu~t eu' si (ngO gioi). Tir d6, ta båo v~ du'Qe s\f an lanh eua ta, trong hi~n t~i va tu'dng lai, qua eaeh so'ng thu~n hoa vdi eae quy lu~t ph6 quåt da PMt Phap ap d\lng vao doi so'ng tinh thån va d~o due eua mlnh. Phat tri€n d~e tinh luan ly va d~o due (Sila - tri gioi) nåy la mQt di~u ki~n tien quyet d€ huan t~p tam y va tir d6, låm n~n tång t~o tri tu~ (Panna) cån thiet d€ th\fe ehU'ng Niet Ban. Doi so'ng la vo thu'ong, lue nao ding e6 nhi~u thay d6i. Cae tai hQa ho~e nhii'ng vi~e båt u'ng y e6 th€ se xåy ra eho ta, va khi d6, ta phåi biet tr\fe di~n ehung mQt eaeh blnh thån va thang bAng. Neu lam du'Qe nhu' the thl ehung tå ta da co s\f hi€u biet ehan emnh, biet nhln r6 rang s\f ki~n xåy ra theo lu~t nhan quå, do nhan duyen hQp thanh, va biet ding ehinh ta la ngu'oi gieo nhan va ehiu traeh nhi~m g~ t quå -- neu khong trong doi so'ng nåy thl eling la tir nhi~u kiep trudc. Ta se vu'Qt qua de n6i sQ hai va lo au thai qua, khong e6 cd sd va khong e6 lu~n ly, bdi VI ta biet ehe ng\f eae dm tinh eua mlnh. Tir d6, nhii'ng ngQ nh~n, nhii'ng båt eong trong doi, nhung u såu VI tu'dng rAng mlnh bi do'i xti tan t~ se du'Qe ta thong hi€u r6 rang va d6n nh~n nhf; nhang hdn, VI ta da hi€u du'Qe e~p nguyen ly nghi~p quå va tai sinh. Con mQt ly do nua d€ ngu'oi PMt tå gIn giu tie phong triet ly eua mlnh. Ngu'oi åy e6 uy l\fe bilt ngu6n tir eae ngu6n l\fe vo hlnh kMe -- kho tieh trU eae hanh dQng toan thi~n, eae due tinh eua tlf than, eae h~nh phuc e6 du'Qe trong lue t~p hanh thi~n, tåt d de ngu6n l\fe nåy hoan toan dQe l~p vdi eua eåi v~t ehåt. Nhu' the, ngu'oi åy la ehu nhan eua mQt tam y t\f l\fe va tlf tue. Ngu'oi åy biet so'ng ddn gian, khong e6 nhi~u nhu du. Cua di v~t ehåt Mi vdi ngu'oi åy ehi la nhung dåy tå, khong phåi la nhii'ng ehu nhan ong. Ngu'oi åy hoan toan tlf do, khong bi l~ thuQe vao s\f sai khie'n eua de s\f v~t ben ngoai. Ngu'oi åy nMn thue du'Qe rAng de s\f v~t thåy du'Qe thl ehl la t~m bQ va thay d6i luon. T6m l~i, ngu'oi åy e6 du'Qe mQt tårn y blnh thån, ehirng m\fe, va tri rue. Tri tue, nhu' loi Ph~t d~y, la mQt ngu6n tai sån Wn nhåt, la mQt trong bo'n ngu6n h~nh phue: KhOng b~nh la Iqi tOl thllqng Tri tue la eua tOl thllqng Thanh tin Id bQ-n tOl thllqng Nitt Ban la IQ-e tOl thllqng (Ph6p CU , 204)

Khi da thong hi€u nhu' the', ngu'oi Ph~t tå d6 se hQe du'Qc eaeh tmeh nghi vdi nhii'ng hoan eånh d6i thay rna khong bao gio såu kh6 than van hay eay dilng. Ne'u ta e6 Chanh Tin (Saddha), nghIa la e6 ni~m tin ndi Ph~t Phap d\fa tren s\f hi€u bie't, ta phåi co' g.Ing th\fe hanh . M6i Ph~t tti chan emnh phåi th\fe hanh lien t\le bo'n di~u tinh tån -- Tu Chanh cån -- vo'n la ehi tha sau eua Båt Chanh D~o . D6 la : tinh tån Vu'Qt qua va tinh tån ngan eh~n eae phap båt thi~n nhu' la eae y tu'dng san h~n; tinh tån phat tri€n va tinh tå'n nuoi du'ong eae phap thi~n trong tam y nhu' la eae y tu'dng tu bi. Cae tam y nåy ehång nhung se båo v~ bån than ta, rna tu d6 eling se giup du'Qe eae ngu'oi khae ehung quanh ta . Ta phåi t~p e6 th6i quen suy xet v~ ca.e tu' tu'dng va hanh dQng eua emnh mlnh d€ xem ehung e6 ehan th~t hay khong, bdi VI ehån tMt vdi cmnh mlnh la mQt con du'ong chile ehiln du'a Mn tam y toan thi~n. Them vao d6, chung ta phåi bie't danh thi gio m6i ngay d€ tInh l~ng t\f quan soi hay la hanh thi~n, d€ on l~i de vi~c lam trong ngay, va d€ suy xet xem ta e6 di ngu'Qe l~i vdi eae ngu yen tik can bån rna Dång Tu Ph\l eua chung ta da tung khuyen d~y , d€ rna sam ho'i va tranh ph~m de l6i låm d6 trong tu'dng lai. M6i ngay ta eling nen dQe mQt dOl).n kinh tu cae bai giång cua Due Ph~t. Th6i quen hii'u ich nåy giup chUng ta phat tri€n tam y thi~n, lam giam di eae u såu, phi~n mUQn, va giup du'a doi so'ng eua ta di vao con du'ong ehiin cmnh. Qua eae eaeh thue neu tren, la nhii'ng eu' si dc$ tti cua Due Ph~t, ehung ta se luon tang tru'dng trong anh sang nhi~m måu eua Chanh Phap, luon luon uo'n niln nhan eaeh eua mlnh, ren luy~n tam thue, huan t~p eae dm tinh, va tang eu'ong y cm dling manh M t~o eae lQi ich phu'de bao liiu dai eho bån than va eho ngu'oi khae . Nguyen toe : Robert Bogoda, 1996. The Balanced Personality. In: Buddhist Culture, The Cultured Buddhist. Bodhi Leaves No. 139. Buddhist Publication Society , Sri Lanka - Blnh Anson h.J<;1C dich

" .. Trong qua khU', Ph~t giao chting toi da tiing trai qua qua nhi~u canh dau thlidng, tui nhQc, tan nat bm cac am mliu chia re, phan h6a ... ho~c tiing bi chQp mo la ke nay, ke nQ do c3C the'lttc chinh tri phi Dan TQc. Ngay nay, s6ng dlim mQt dåt nlidc DQc L~p, Tlf Do, chting toi tha thie't lidc mong sam thåy nhang canh thlidng tam kia khong con mla! Dlidng nhien, nhang lidc vQng åy ph ai trong c~y råt nhi~u vao llidng tam va thi~n chi cua c3C vi dang lanh d~o dåt nlidc ... " D~i

38

Due Thieh Håi T~ng

Phåp

Am Vu Lan 2000


,

,

nam chac trong tay mQt cai gi ... NhtiNh~t

"Ndm ehde trong tay mQt edi gi trllOc khi tMn hQai mt;zng ehung nhll eui tim llia tdt". E>6 lå eau kinh rilt n6i tie'ng trong kinh van nguyen thi. Cau kinh nay nhåm thuc gil;lc nguoi tu t~p phåi khon h6n bie't di gl la to'i ye'u phåi låm hång luc trong ngay. Cau kinh nay CI;I th€ hoa sI! tinh sang cua tam y, hanh dQng. N~m ch~c la luon luon tuong nhd Mn, rna kinh van Han tl).ng dlch la H~ Ni~m nghIa la bUQc, cQt tam y minh vao d~ ml;lc tu t~p. Khi tam y da c6 ch6 nuong nau vi1ng ch~ e thl nam giae quan ~t eling phåi qul mQP, phu phl;lC theo . Trai ll).i, khOng e6 do'i tU'<;1ng tinh sang eho tam y thl tam y ph6ng d~t. N6 nhu dam hQe tro vo tr~t tI! nhay ph6ng til' elia s6 rna ra khi tan hQe. Tårn y vo'n da quen eQng tae vdi 5 giae quan hay do'i tu<;1ng eua 5 giac quan rna ph6ng tung ra ngoai, r6i chl).y thea do'i tU'<;1ng ily, barn VIU deo nIu vung ml).nh, tl).O thanh th6i quen eua nghi~p thli'e ham ho' mai mai va m6i lån nhu the' thl n6 dng d6 be tong vi1ng go'e vao kho tang A ll).i da. Til' d6 nghi~p ll!e ngay eang du<;1e xay d\fng kien co' thea hudng ham ho' duong trån. Khi nh~m m~t lia doi thl n6 ehlnh la S<;1i Day Nghi~p Thli'e sie't e6 ta, bUQe eh~t ta vao e6 xe luan h6i tai sinh, di tlm than khae doi sau rna tie'p tI;le dQng tae eli lå thoa man ham thlch eho 5 giae quan . Til' d6 ll).i quay mong nhu eo'i xay lua, quay mai trong tay quay eua luan h6i. - Tu t~p e6 ehl nguy~n lam mdi ll).i tam h6n m6i ngay thl ta khong th€ khong canh giu tam y . Til' dåu phåi kien th~ vdi chlnh minh, nhu nguoi tu dl).o Thien Chua khiln dong . C6 nguoi khiln dong anh em hen mQn, e6 cm khiln dong ti€u muQi. Nhi1ng nguoi nay nguy~n lam mQi eong vi~e hen mQn nhilt d€ phl;lng sI! Chua . Ta tI! khiln vdi mQt eong an, thea du6i cong an d6 suo't kie'p, eoi n6 la bån nga ehan ehlnh cua ta. CI;I th€ hon va gån glii vdi tu nguyen thi la ta giu ni~m Vi~n Ly . Vi~n ly d6ng nghIa vdi vo nhi€m, vo nhi€m la khong M tam y minh bl nhuQm trong thiing thuo'e nhuQm nua. Thiing thuo'e nhuQm la 5 dl;le, la mQi ham ho' duong trån. Tårn y ta tI! hång ty kie'p tai sinh da an mau qua l~m. Gio day ta khong nhuQm them nua, rna la go tam y ra, gi~t sl).ch n6 bång nude Chanh phap. Ta co' n~m eh~e ni~m vi~n ly va thao tae ky thu~t n~m eh~e n6 eho thanh thl).o til' trong phån ll'ng 5 giae quan. Uu ngay n6 thanh bån nga eua ta th~t sI! thl mQi ham ho' eli, khong du<;1e nh~e Mn, l~p ll).i, trd thanh xa Il).. Nhu v~y la sI! Dl;lng Cong tu ~p clia ta c6 b6 the', c6 eh6 dli'ng trong dong Thanh quå. Nåm eh~ e

Phap

Am Vu Lan

2000

trang tay ni~m vi~n ly bilt eli' o dau va khi nao thl ta e6 eh6 qui hudng vi1ng ehåi. Vi~c vi~n ly phåi låm ngay day va bay gio VI d<;1i eho mQt ngay mai, mQt ngay mai nua thoi thl con lli ll;lt vo thuong ehe't eh6c, huy di~t da tran tdi euo'n phang ta di r6i. Nåm eh~e ni~m vi~n ly la ta bie't noi rnlnh de'n sau khi bo ml).ng nay . Ne'u khong ehuin bl ky eang boi ni~m vi~n ly thl khi s~p Ila doi, ta b6ng biln 10l).n, hoang mang d\fng nen bo'n phla, duong v6 phla trUde dåy mang mang, troi n6i ... Boi the' eau kinh tren n6i dm gQn la Trude Khi Than HOl).i Ml).ng Chung ... the' e6 nghIa la tu ~p la tu t~p giåi thoat phai dU<;1e eåm nh~n til' bay gio, ngay day trong eh6 sau thi m eua tam h6n. Khong phåi tho o lo d~nh d€ eho va cho khi tu6i gia mdi båt dåu . Con lii ll;lt eua huy di~t khong bao giO n6i trUde gio hanh dQng elia n6, rna thuong khi Mn bilt eh<;1t. E><;1i eho la ta thua 16 trQn kie'p oan u6ng, VI eru e6 kie'p nguoi nay, ta mdi e6 du di6u ki~n to'i U'U duy nhilt eho eong eUQe vI dl).i eua doi ta la cha o vlnh bi~t luan h6i. The' nen vi~e n~m ehåc ni~m vi~n ly phåi lam the o thu Wc khin eilp lien tl;le, vdi quye't tam trong tl).nh nhu troi he . Bi~n phap eung co' hU'u hi~u eho ni~m vi~n ly hiing ml).nh la nho o quan ehie'u, suy tu mai mai v6 tinh chilt bilp benh clia mQi thli', nho o eh6 thilu ngQ ehilt huy~n mQng trong mQi thli' dUdng trån. Bie't ehåc rång ta khong bao gio o mai ke't hon mai vdi mQi thli' hU'u vi nay, rna la phai ra di. Ra di e6 eh6 Mn ehlnh la e6 ni~m vi~n ly ily. Tren ehi6u dai vo t~n eua thoi gian thl mQi thli' th€ ehe', son ha dl).i dla nay eru lå van co nay bay mai x6a rna thoi . C6 nhi1ng eai rna ta eli' tuong la vi1ng b6n, nhttng thlnh llnh mQt edn dQng dilt n6i len vai giay la tan hoang thåm nao. Than, tam, hoan eånh, eoi bo va mQi thli' d6u troi, trong tI! the', thea dong bie'n dQng khong hång con. Bie't tinh ehilt huy~n mQng, vo thuong khong h6 la mi?t eai bie't dua Mn ehan va nan, rna la bie't, M khong dl).i kho y y, khong lo tu t~p hang hai. Thåp sang eai bie't ily la mQt dl;lng cong Idn, la ngQ le vo thuong, til' d6 cåt du<;1e mQi day r€ ham ho'. Til' d6 rna lo chuy€n h6a tam h6n, eoi vi~e ehuy€n h6a ily la eong vi~e ehlnh ehån eua Gå doi rnlnh. Låm mQi eong vi~e eho mQi nguoi dem kh l<;1i an ll).e eho quån sinh nhttng lUe nao eling bie't mi?t eaeh Thanh trie't dng ehlnh ta, ta phåi e6 ngu6n an ll).e, giåi thoat trUdc, mdi e6 khå nang dem an ll).c, giåi thoat eho ke khae, nguoi xung quanh. Ne'u quen nguyen tåe can bån ily thl ta tI! quen minh, ta blloi di trong ham ho' deo nIu tråm luan; thua 16 mQt doi . Khi da nåm ehåe ni~m vi~n ly, vo nhi€m thl ta lam mQi l<;1i ll).c quån sinh, ta khong con bl vudng bån nga rnlnh vao mQi ke't qua . E>6 la hanh dQng vo eilu, vo dl;le, eao quy bie't bao. Khi da go minh ra khOi mQi ham ho' rna lam hl).nh l<;1i tha thl mdi dl).t ke't quå Idn . T6m ll).i, tu t~p ehan ehlnh la phåi thåp sang mai mai ni~m vi~n ly, eho ehae an. E>6 la ch6 , la quy6n nang ell'u vdt e6 gia tel nhilt eho doi ta. o NhtiNh~t

39


h~u nhu' du'<;1C con ngu'oi quy chie'u bhg thu'dc do d6ng ti~n. Thai dQ "chap thu" clia tUng ca nhan da len t~n

dinh di€m, thay VI phai "xa ly", hQ l~i tI! troi mlnh bhg gong dim trong hi~n hii'u. Th~t ra, cac phap hi~n hii'u giua cUQc doi chi t6n ~i khi duyen Mn va måt di khi duyen di~t. Buc PMt tUng tuyen bo' khuye'n cao mQi ngu'oi cach day hdn 2600 nam: "Cai nay khOng phai la ra, cua ta, va tI! ngil cua ta" .

Thich Phtt8c D~t Giua cdn bie'n dQng xa hQi d~y lqch tinh clia the' ky 20, M "con nguiJi hi~n dq.i" d~t du'<;1C sI! binh an nQi t~i, giåi thoat mQi kh6 dau dang de n~ng len than pMn con ngu'oi.

"tlt bie't mlnh" chinh la di~u tien quye't

Thl!c te', con ngu'oi clia muon kie'p xa xu'a vån nhu' con ngu'oi horn nay, bdi VI mQi ngu'oi du'<;1C sinh ra, lOn len, tru'dng thanh va che't di trong mQt doi ngu'oi. MQt quan ni~m v~ h~nh phuc "mai " du'<;1C thie't l~p tren cd sd åo giac rhg d~y dli v~ v~t chåt va ti~n b~c c6 th€ chi pho'i toan bQ doi so'ng con ngu'oi . Eric Fromm - nha Tårn ly hQc xa hQi My th~t c6 ly khi ong nh~n dinh: "Tuy co sl! tiing trudng san xuat va ti~n nghi; con nguiJi ngay cang danh mat y thuc vi ban than, cam thay cUQc sang cua minh ngay cang va nghia, mifc dau cam giac do pMn lan khang duqc biet den" (In spite of increasing production anf comfort, man loses more and more the sense of self, feels that his life is meaningless, even though such feeling is largely unconscious).

Con ngu'oi phåi so'ng trong tam tr~ng kh6 dau d~y mau thuån; giua ca nhan vdi ca nhan, ca nhan vdi moi tru'ong, ca nhan vdi gia dlnh, xa hQi. Cho nen, thl!c tr~ng vån d~ vån la hQ dang trd thanh nhfi'ng con ngu'oi chuy€n dQng trong sI! v~n hanh clia may m6c d€ nSi chinh hQ phåi than van: "Trang thi /ry 20, van di la con nguiJi dil chit" (In the 20th century. the problem is that man is dead). Bay chinh la ke't qua sI! xao lang v~ doi so'ng nQi tam, dån Mn mQt cUQc khling hoang tam linh tr~m trQng rna d~o Ph~t co th€ hoa giåi. Buc PMt tUng khuye'n cao mQi ngu'oi: "Hily trd vi nuang tl!a hOn daa cua chinh minh; hily tI! minh thiip du&: Len ma di" xuyen qua con du'ong "Trung dq.o" rna Buc Ph~t da chting nghi~m va tuyen thuye't trong baD thuye't phap dåu tien sau khi Ngai thanh d~o du'di go'c dy B6 d~. Con du'ong nay chinh la con du'ong tranh xa hai cl!c doan: Ep xac kho hQnh va dOm say dl,Jc IQc v(:Jt ch6t. Thie't nghI, con ngu'oi hi~n d~i horn nay khong con rdi vao con du'ong "Ep xac kh6 hq.nh" qua dau ddn rna dang laD vao the' gid i "D,!-c lq.c V/;lt chat" d~y hu'dng thl:l. MQt bang gia tri

40

Khi con ngu'oi da nh~n thuc du'<;1c nhu' v~y, thl chinh hQ mdi thl!C sI! nh~n thuc v~ ngu6n go'c kh6 dau . Ne'u cUQc cach m~ng khoa hQc ky thu~t cong nghi~p h6a co gia tri lam thay d6i moi tru'ong so'ng v~ ti~n nghi v~t chåt thl day chi la "phuang ti~n" M phl:lC Vl:l cho con ngu'oi, chu khong phai "m'!-c dich" to'i h~u clia con ngu'oi. Cfrn phåi co thai dQ nh~n thuc dung diln trong vån d~ nay M thoat ra tlnh tr~ng nghich ly d~y mau thuån va xung dQt tu trong tam tu'dng cho Mn sI! bi€u IQ hanh vi ben ngoai. MQt the' gidi co mQt doi so'ng van minh v~t chåt dng cao baD nhieu thl the' gidi do c6 chi~u hu'dng dån dilt con ngu'oi di VaD con du'ong khling hoang tam linh båy nhieu. Bhg chting la khi con ngu'oi co' tam khai thac t~n qn tai nguyen thien nhien thl con ngu'oi tI! phai ganh chiu nhung h~u quå kh6 dau tlf muon phia dem Ill-i. Bo lå sI! pha vB can bång sinh thai, sI! o nhi~m moi sinh, sI! bang ho~i v~ d~o dUc, keo theo sI! hliy di~t cac gia tri truy~n tho'ng. Tåt ca d~u du'<;1c phat xuåt tu long tham dl:lc vo t~n clia con ngu'oi . Con ngu'oi hi~n d~i hOrn nay it nhi~u da ti! danh måt phåm chåt caD quy clia mlnh d€ ch~y the o hi~u nang va so'1u'<;1ng ky thu~t doi hoi, ch~y thea l<;1i nhu~n, måu rna du'di sI! gao thet clia cong ngh~ dich Vl:l quang cao. Trong khi do, Buc Ph~t la ngu'oi tUng chli tru'dng so'ng hoa di~u vdi thien nhien trong tinh th~n tI! do, sang t~o clia m6i ca nhan. Lich sti Buc Ph~t Thich Ca la lich sti clia mQt con ngu'oi, tu khi xuåt gia, thanh d~o cho de'n luc nh~p nie't ban bao gio Ngai cling tham thi~n, tQa l~c du'di go'c dy B6 d~ ho~c dy Sala. Buc Ph~t tUng tuyen bo': "Con nguiJi la chu nhan ang cua nghi~p, la nguiJi thita tI! nghi~p" hay "Hily trd vi nuang tl!a phtip", "Hily tI! minh thiip du&: len ma di". Bay la mQt thai dQ giao dl:lc mang tinh tich cl!c, sang t~o, dan chli trong tinh th~n vo nga, co gia tri xuyen suo't thoi gian, khong gian, co khå nang hoa giai tåt ca cac can b~nh clia thoi d~i . B6 cling la con du'ong thoat kh6 du'<;1C thl!C thi bhg con du'ong Thanh d~o tam nganh da dtt<;1C Buc Ph~t ki€m chting baD g6m: "chtinh kien, chtinh tu duy, chtinh ngil, chanh nghi~p, chtinh mq.ng, chtinh tinh tan, chtinh ni~m, chtinh djnh". Bi VaD IQ trlnh na y la di VaD IQ trlnh tu t~p. "Giai - EJjnh - Tur th€ hi~n ne'p so'ng d~o duc PMt giao, con ngu'oi hi~n d~i se la ngu'oi tI! chie'n thilng mlnh trudc sI! cam d6 clia cUQc doi: Dau t{li båi chitn tn/ilng

Thting v{ln ngan d;ch quiin KhOng bdng tlf chitn thting minh Thting minh thting tlfi thU(fng

Thich Phtt8c D~t Phåp

Am Vu

Lan 2000


,,?

"

,,'

TIN TONG HQP LIEN QUAN DEN GIAo HOI P~T GIAo VI~T NAM THONG NHAT LTS: Trong ml1U da tri~t tieu PMt Giao, Ci)ng san Ra Ni)i ngay cang sii dl,mg nhi~u thU do~n tMt thåm di)c. Trong may thang vua qua, mi)t m~t b~o quy~n Ci)ng san då can thi~p mi)t cach thO b~o vao ni)i bi) mi)t s6 chUa chi~n, m~t khac l~i xui xii cac bi) may tay sai tht!c thi nhiJng chieu bai co tinh cach gay lung do~n tinh cam va ni~m tin gii1a nha chUa va PMt Tii qu~n chUng. Tuy nhien, v6"i d~o ly sang ngai cung tinh tMn dung månh cua Chu Tang va PMt Tii, tat ca nhiJng am ml1U den t6i nay d~u bi be gåy va pho'i båy tru6"c du lu4n trong cung nhu ngoai nu6"c. B€ di)c gia dugc thau tuang, Phap Am xin trinh båy mi)t s6 st! ki~n cung phån Ung cua Chu Tang va PMt Tii qua cac van Mn dugc ga-i ra tU trong nu6"c du6"i ddy .

• Boa Thu'c;1ng Buy~n Quang - Nha Su' Co Ddn Nhå't Nu'dc Roa ThU'<;Ing Thieh Ruyen Quang lå nha sU' co dån nhilt t~i Vi~t Nam, thea ghi nh~n elia d~e phai vien Vi~t Bao. Ngai hi~n dang bi an tri trong mQt ngoi nha, nhin qua ben kia la mQt ngo i ehua khong ngU'oi t~i Quang Ngai. Chua nay tdi ngay l~ mdi mO eiia. Moi bu6i sang, vån e6 mQt so ba cl,! lieu m~ng mang theo rau qua tdi dang eung, va nilu eåm eho Ngai, r6i tdi ehi~u thi rut di. Tuy~t nhien khong mQt ngU'oi dan ong hay thanh nien nao dam Wi gån Ngai, VI eong an vay rilt eh~t ehe va h~eh saeh du dQi nhii'ng ngU'oi g~p Ngai. Theo lai mQt so ngU'oi thinh thoang tdi tham Roa ThU'<;Ing Ruyen Quang, ngU'oi ta S<;Ila dem horn b~nh t~t, Ngai e6 th€ g~p bilt tråe gl rna khong ai bie't, VI Ngai O dån dQe trong mQt dnh d6ng Mi di~n Chua, va ngay trong ngo i Chua nay eung khong mQt ai dU'<;Ie phep eU' ngl,!, va ehung quanh d6 la nhii'ng eanh d6ng ngan eaeh x6m lang. E>~e phai vien Vi~t Bao da dem dU'<;Ie mQt vai tilm anh ehl,!p RT Ruy~n Quang ra hai ngo~i, tilt ca d~u ehl,!p trong de dip L~ Te't khi e6 nhieu phI,! nu va tre em Wi tham Ngai. E>~e bi~t, de anh nay eho thily du trong mQt ngay l~ thang gieng dåu nam, khi eae phI,! nu dån tre em tdi g~p Ngai; vån khong thily b6ng mQt dan ong nao trong hinh, du d6 la ngay l~ . Mdi gån day, eae TrU'Ong Phong eong an Tinh va Ban Ton Giao da tdi tra viln Ngai mQt caeh hon hao. Roa ThU'<;Ing Ruy~n Quang va nåi O la doi tU'<;Ing eho nhung VI,! ll,!e soat bilt ngo. E>6ng bao hai ngo~i vån thU'ong giii qua t~ng Ngai qua nhii'ng ngU'oi t~i Vi~t Nam, nhU'ng Ngai luon luon t~ng he't eho de tre em va ngU'oi ngheo trong lang. Ngai e6 nhån giii lai ra hai ngo~i, nguyen van la "xin tham hoi tat cå tit vj Tan Tuc cao nhiit la Haa Thllqng Tam Chiiu cha Mi em be nho nhiit trang Gia Dinh Phq.t Tå va mang moi mQi nglliJi hen tam giil gin gidi luq.t trang nghiem. tu hanh tinh tan ... " va r~ng tilt ca "ChIl Tang Ni va Ph4t Til ale chua trang nlldc diu rat dau

Phåp

Am Vu Lan 2000

lang khi nghe fin co nhilng vj nao Cl håi tieng ... " E>~e

ngo~i

gifp fai

phai vien nay eling mang theo thU' Ngai giii Wi Bue

E>~t Lai L~t Ma cam ån ve nhii'ng m6n qua do ehinh phli

Tay T~ng hm vong va E>ue E>~t Lai Roa ThU'<;Ing Ruyen Quang mdi day.

L~t

Ma trao

t~ng

• Qu6c Te' vie't v~ Boa Thu'c;1ng Quång DQ Ngu'Oi Gil1 LU'a T~p ehi Asia Week so ra ngay 30.6.2000 e6 mQt bai

nhan de "Keeper of the Flame" (Nguoi GiQ LUa) tU'ong trinh d~e bi~t ve Roa ThU'<;Ing Thieh Quang E>Q. Bai nay do ky gia Ken Stier vie't tu Sai Gon, va dU'<;Ie lU'<;Ie dieh nhU' sau:

d mQt nU'de Vi~t Nam kha

hån, Roa ThU'<;Ing Quang E>Q se e6 rieng mQt ehU'ång trinh TV, giong h~t nhU' eae eao Tang khae O Thai Lan, hay eae giao ph~m R6i Giao O Ma Lai. Lå mQt hQe gia, hung bi~n va quye'n ru, vdi tlnh hai hU'de y nm, Roa ThU'<;Ing Quang E>Q e6 th€ d~ dang dieu khi€n ehU'ång trinh TV rieng elia Ngai klnh vdi eae ehU'ång trinh nh~t nheo elia TV nha nU'dc. Khong ehi eung Ung giai phap eho mQt xa hQi suy Sl,!p tam linh mot eaeh h~ thong, Ngai eling e6 th€ k€ l~i eau ehuy~n vån con giu bi m~t ve nhii'ng eUQe dan ap PMt Giao Vi~t Nam trong hån niia the' ky qua - tilt ca deu tu kinh nghi~m ca nhan. Cae ehinh khaeh Båe My va Au Cha u da de eli' Ngai vaD Giai Nobel Roa Blnh nam nay. NhU'ng trong Vi~t Nam ngay nay, Roa ThU'<;Ing Quang E>Q, 72 tu6i, r6 rang khong thieh h<;lp vdi gio eao di€m . viln de: Ngai e6 håi ehong CQng. Va khong l~ gl. Thåy elia Ngai da bi xii tli' boi quan CS trUde måt Ngai nam 1945. Ngai k€ l~i: "HQ noi. Thtiy la kiJ phån quoc". Sau mQt thoi ky eU' tru 7 nam O An E>Q, Tich Lan va mQt so de quoe gia Ph~t Giao khae O A Chau, Ngai trO ve Sai Gon, nåi Ngai d~y Trie't RQe Ph~t Giao de nam 1960 va 1970. Tu khi CS eU'Ong ehie'm mien Nam nam 1975, Ngai e6 gån 15 nam trong tu hay bi "quån thUc trang chua". Ly do: ehong l~i st! tan pM Giao RQi Ph~t Giao Vi~t Nam Thong Nha't, eå quan trU'de kia d~i di~n gån nhU' tilt ca de tu Sl (20,000 Tang Ni) va cae eU' Sl tln d6

41


mi~n Nam Vi~t Nam. Giao He'?i da bi thay the' boi Giao He'?i Ph~t Giao Vi~t Nam eua nha mtoe, ki6m soat boi Bång CSVN. Vi~t Nam hai thien nien ky truoe, Ph~t Giao luon luon dU'ng ngoai vong ki6m soat eua erunh phu ho tr<;1 erunh phu trong nhii'ng khi clln thie't, thU'ong can thi~p khi erunh phu tro thanh tham nhiing hay qua de'?e tai. B'!-o PMt thU'ong xuyen bi ap bue boi eae ehe' de'? phong kie'n, thue'?e dia, quan phi~t va CS. Kinh nghi~m ca nhan da thuye't phl,le Hoa ThU'<;1ng Quång Be'? rång CSVN la t~ h,!-i nha't. "Tai tUng Sorlg thOi thuQc dia Phap, thOi Båo Dq.i, tat cå cac thOi Vi~t Nam CQng Hoa", Ngai n6i: "Nhung khOng thOi nao t~ nhu che' dQ dQc tai CS".

Tll khi VaD

Hoa ThU'<;1ng Quång Be'? n6i, sau khi dåy ngU'oi Pbap khoi mi~n Båe nam 1954, CSVN bhg mQi gia tuy~t di~t ton giao, d~c bi~t Ph~t Giao. Tåt cå tu t~p bi dm, chua bi 4ch thu hay pha huy . Cae sU' tre bi dU'a di lao de'?ng t~p th6. Ngay cå bay gio, c6 råt it sU' - hay la e6 kbai ni~m nao v~ tam linh - t,!-i mi~n Båe. Sau 1975, m(>t ke' ho,!-ch tU'ong tl! båt dåu o mi~n Nam nhU'ng n6 mau eh6ng bi tro ng,!-i . BU'<;1e hlnh thanh xuyen qua thoi dåu tranh eh6ng che' de'? TT. Ngo Blnh Di~m, Ph~t TIi' mi~n Nam e6 t6 chue t6t hon va quye't tam hon cae sU' mi~n Båc. Trong hanh d(>ng phån Mi dåu tien, eu6i nam 1975, c6 12 sU' va ni t,!-i 1 tu vi~n da tl! thieu t~p th6. Vao thang 4.1977, Hoa ThU'<;1ng Quång Be'? bi tu va VaD 1981, Ngai va Hoa ThU'<;1ng Huy~n Quang da bi !tru day toi eae ehua xa rna khong xet xli'. Ap ll!c qu6c te' da giup Hoa ThU'<;1ng Quång Be'? dU'<;1C tl! do VaD thang 9.1998, sau 3 nam bi tu VI t6 chuc cUu tr<;1 båt h<;1p phap eho n'!-n nhan bao ll,lt. Bay gio Ngai cU' tru o Thanh Minh Thi~n Vi~n o Sai Gon, va hi~n Ngai vån ehU'a dU'<;1e hoan toan tl! do. Cae ehu ti6u bi eåm toi gh Hoa ThU'<;1ng Quång Be'? va Ngai bi dm thuye't giång. Ngai n6i va eU'oi: "HQ muan ca lqp tai nhu tM tai la mQt b~nh truyin nhilm". K.hi cong an ngan cån m(>t vien chue ton giao LHQ khong dU'<;1e tham tu vi~n, Hoa ThU'<;1ng Quång B(> da cåm on hQ VI erunh hQ da bi6u di~n man thie'u vång tl! do ton giao m'!-nh me hon båt eu nhii'ng gl Ngai c6 th6 n6i hay lam. Båt chåp cång thång, Ngai, nhan v~t thU nhl cua GHPGVNTN, vie't thU' eho CSVN va dU'<;1e luan !tru toan cllu xuyen qua van phong giao he'?i o Paris, Phong Thong Tin Ph~t Giao Qu6e Te'. Vai månh thong tin d(>i tro l,!-i Vi~t Nam, qua m'!-ng Internet hay eae dai phat thanh Vi~t Ngu eua Tiiy phU'ong. Ngai ch,!-m ye'u huy~t eua CSVN khi thue gil,lc dp vi~n phU'ong Tiiy tie'p tl,le vi~n tr<;1 Vi~t Nam voi di~u ki~n nhan quy~n. Nha nU'oe n6i gi~n . Ngai bi thåm vån nhi~u gio va bi de dQa la vi ph,!-m an ninh qu6e gia - t(>i e6 th6 tli' hlnh. M~c du Ngai thU nMn e6 vai quan ng'!-i v~ m(>t man nha nU'oe dan dl!ng tai n'!-n d6 am sat, nhU'ng o tu thl se e6 thoi gian eho Ngai ehiem nghi~m v~ chie'n lU'<;1e Mi ph6 vdi nha nU'oc. 42

NhU'ng nhii'ng ngay o til eua Ngai dU'ong nhU' da qua.

"Ngai la miii gai ben suiJn cua hQ, nhung hQ khOng xem Ngai nhu mal de dQa lan", thea loi 1 nha ngo,!-i giao t,!-i Ha Ne'?i. "Ne'u khOng thi hQ c6 tM ca lq.p Ngai hoan toan. Them nila, hQ khOng tM tran ap Ngai ma khOng gay thi~t hq.i tai hinh ånh cua hQ tren tM giai". Chie'c du erunh tri d6 ngay cång lOn them, m~e du Mi voi Hoa ThU'<;1ng Quång Be'? d6 lå m(>t vinh dl! bi hai khi n6i tie'ng o håi ngo,!-i nhi~u hon la o que nha . Vi~c Ngai dU'<;1e d~ cli' moi nhåt eho Giåi Hoa Blnh Nobel nay la lån thU ba. Va khi me'?t dan bi6u My moi day tham Ngai, Ha N(>i l~p tue cm trleh d6lå me'?t "hanh vi thie'u hilu nghi" . Crunh phu tlm eaeh bae bo Ngai, va vai ehl,le nha sU' khae eong khai ho,!-t d(>ng eho Giao H(>i cua Ngai, nhU' la khong dinh dang gl boi VI giao h(>i d6 kMng erunh thuc hi~n hii'u. Le Blnh Hi~t, me'?t vien ehue ton giao, n6i :

"DQ chOng lq.i khuynh huang thOng nhat va luq.t nha nuOc, ciing nhu luq.t l~ cua Giao HQi PGVN, the' nen ang ta c6 cac hoq.t dQng Mt hqp phap". Ha N(>i khoe la e6 sl! trung thanh eua eae tu Sl Ph~t Giao, con s6 bay gio U'dc lU'<;1ng 28,000 Tang Ni . Tuy nhien, Hoa ThU'<;1ng Quång BO n6i rhg håu he't Tang Ni bi m~t ho tr<;1 Giao HOi eua Ngai, du hQ khong du can dåm dung ra . Hoa ThU'<;1ng Nhåt H,!-nh, ngU'oi roi que hU'ång thoi chie'n, e6 le lå m(>t nha sU' o Tiiy phU'ång dU'<;1C bie't nhi~u sau Bue B,!-t Lai L,!-t Ma. Hoa ThU'<;1ng Nhåt H,!-nh n6i v~ Hoa ThU'<;1ng Quång Be'?: "NM nuOc lim cach caD bUQc va

xå Hoa Thuqng Quång DQ nhu mQt tu hinh SI!, nguoi pha hoq.i an ninh quac gia. Nhung tq.n tham tam, hQ vJn kfnh trQng Hoa Thuqng Quång DQ nhu mQt nhan cach phi thuiJng, nguoi c6 dq.o duc va can dåm n6i bq.t nhu diin hinh cho nguoi dUdng thoi. D6 la Sl! ghen ti cua liinh dq.o chfnh tri". Ong Va Van Ai, ngU'oi di~u hanh Phong Thong Tin Ph~t Giao Qu6e Te' o Paris, n6i rång: "Dång CSVN dang dung

cd quan tan giao do nha nuOc båo trq di dua sinh hoq.t tan giao cM con la kinh du , thiin dinh va nhjn d6i. The' la bien tan giao thanh di doan tra hinh". NhU'ng Ha Ne'?i dang dh dån thu nh~n rång gu6ng may bi tran ng~p VI t~ n'!-n xa he'?i. Hoa ThU'<;1ng Quång B(> d~ nghi cung eåp eae Ph~t TIi' ho,!-t dong xa hoi them - ne'u m'!-ng lU'oi b~nh vi~n, truong hQe, tr,!-i m6 eoi, trung tam xa hoi va me'?t D,!-i HQc eua Gino Hoi dU'<;1e trao trå eho Giao H(>i. Trong me'?t mi~n Nam tie'n be'? hån, eae can bo dang l~ng le thli' nghi~m vdi cae tr<;1 giup d6, m~e du dU'oi ho tr<;1 eua nha nU'de. Hoa ThU'<;1ng Quång Bo n6i: "Trang 25 niim, chUng tai chju dl/ng tran ap lien t~c.

Nhung chUng toi tin chdc rdng chUng tai se duqc tI! do hoan toan, khOng sOm thi mUQn ". Va lue d6 thl Ngai se e6 th6 n6i vdi d6ng bao eua Ngai trong gio caD di6m.

• Nhi! dm quy~n doi tr\1C xuå't DD. Tam Kien ra khoi ChiIa MQt CQt Phap

Am Vu Lan 2000


Phong Thong Tin Ph~t Giao Qu6e Te' vira nh~n dUQe mQt h6 sd do PMt giao d6 d Ha NQi ehuyen de'n Hoa ThuQng Thieh Quång DQ, Vi~n Trudng Vi~n H6a D'!-o, nho can thi~p. SI! V\;l xliy ra nhu sau: - Ba Nguyen Thi Vinh, Ph6 ehu 4eh Dy ban Nhan dan qu~n Ba Dlnh ky van thu mang s6 177/UB-VP, ngay

10.4.2000, gUi Hoa ThuQng trI;l tri Thieh Thanh KMnh yeu saeh trI;le xuåt D,!-i Dac Thieh Tårn Kien, the' danh Nguy~n Vii Cuong, ra khoi ehua MQt CQt, h'!-n eh6t vao ngay 30.4.2000. Ly do dua ra la Thanh hQi Ph~t giao thanh ph6 Ha NQi (thuQc Giåo HQi Ph(lt Giåo NhO NLloc) yeu du thl!e hi~n. Khie'n quån ehung Ph~t tli' d Ha NQi vo eung båt man. H<;> dijt eau hoi: T,!-i sao vi~e eua nQi bQ Ph~t giao khong do PMt giao giåi quye't rna l,!-i mUQn tay ehinh quy€n can thi~p? Day la lån thu- ba vi~e bU-c bach tai dien. Giii'a nam 1999, Dy ban Nhan dan qu~n Ba Dinh ra Quye't dinh s6 927/QD-UB do ba Nguyen Thanh Hien, Ph6 ehu 4eh, ky ngay 26.7.99, ti! ehuyen thong bao vi~e d€ eli' "ang Thieh Thanh PhUe, TruOng ban FJr,zi di~n Phq.t giao quq.n Ba EJinh, vi tr/!. tri ehua MQt CQt" thay "C/!. Thieh Thanh KMnh ", khong h€ hoi y kien tntoe eiing khong eho bie't ly do . Ngay 4.10.99, UBND qu~n Ba Dinh I,!-i ra Cong van s6 689/CN trI;le xuåt D,!-i Dac Thich Tårn Kien ra khoi ehua MQt CQt vi ly do "vi phr,zm dr,zo hr,znh lam hoen o' noi ella ehua". Ngay 5.10.99 Dy ban Nhan dan Ha NQi h<;>p voi Thuong trl!e Thanh hQi Ph~t giao Ha NQi ra Thong bao giåi thieh ly do "dua su Thieh Thanh PhUe v€ trang nom quån lychua thay C/!. Thieh Thanh KMnh gia ye'u, meit kem", va trI;le xuåt "ang Cuifng (88. Thfch Tam Kien) ra khoi ehua". HT. Thieh Thanh KMnh da vie't "FJan khie'u nr,zi" d€ ngay 27.7.99 gUi eae cd quan Dång va Nha nuoe tuyen bo' bae bo khong tuan thu Cong van s6 927/QD-UB, vi theo Hoa thuQng: "Hie'n ehuang eua Trung uang Giao hQi co ghi ro: Chua thuQe San mon nao thi do San mon do quån ly. Ma Cong van 921/QFJ-VB la eua ehinh quy€n quq.n Ba EJinh, nhu vt;iy da dung luq.t pMp ehua?". Truoe tlnh tr,!-ng phi ly va dan ap tI! do ton giao nhu the, Ph~t tii' Chua MQt CQt vo eung phån nQ, nen viet kie'n nghi gli'i UBND qu~n Ba Dinh, Thanh hQi Phåt giao Ha NQi va eae Cd quan ngon lu~n, bao ehi to' cao vi~e nay. Kie'n nghi bae bo tåt eå lu~n eu- eua nha dm quy€n Ha NQi. H<;> eho r~ng tåt eå Quye't dinh, Cong van eua nha dm quy€n la "trai pMp lut;it va kem van hoa ". H<;> ly lu~n : "Can ca ddu 21 Nghj djnh 26/NFJCP, 19.4.99, eua Chinh phu v€ vi~e hor,zt dQng tan giao, VBND ehl duqe ehåp thut;in (vi~c b6 nhi~m nhO tu hanh) cha dau eho phep VBND ra Quye't djnh b6 nhi~m nguifi tr/!. tri ehua? Va Chu tjeh moi co quy€n Jry, sao day lr,zi la Pho ehu tjeh Jry?". R6i h<;> ehåt vån: "Vi~e lam nay eua VBND qut;in Ba EJinh co thl xem la biiu thj tMi dQ clla quy€n dal voi dr,zo Pht;it khOng? (. .. ) Va xin phep hoi MiJt trq.n T6 quO(: co

Phåp

Am Vu Lan 2000

ehae nang va quy€n hr,zn the' nao trong vi~e b6 nhi~m nguiJi tr/!. tri tan giao?"

Truoe day, ehUa do Hoa ThuQng Thieh Tårn clin lam trI;l tri. Do tu6i eao, b~nh nijng, Hoa ThuQng vien 4eh eu6i nam 1996. Vao thang 4 nam åy, bie't mlnh såp v€ eoi PMt, Hoa ThuQng eho moi HT. Thieh Thanh KMnh Mn can dijn nho ke' t\;le lam trI;l tri Chua MQt CQt, lo vi~e h~u sI! (tang le), va huong dån tu h<;>e eho nguoi d~ tli' duy nhåt eua Hoa ThuQng la D,!-i DU-c Thieh Tårn Kien (the danh Nguyen VG eLIang).

De eong khai hao sI! vi~e, Hoa ThuQng md hQi nghi ban giao eong vi~e vao lue 14 gio ngay 15.7.1996 t,!-i hQi tntong Mijt tr~n T6 qu6c qu~n Ba Dinh, voi st! hi~n di~n eua Dy ban Nhan dan, Mijt tr~n T6 qu6e, Ban Ph~t giao thuQe qu~n Ba Dinh va phuong DQi Cån, eung ehu Tang trong Sdn mon phap phai eua Chua MQt CQt. HQi nghi ban v€ vi~e tang le va nguoi ke' dang (thay the). Bien bån eua hQi nghi ghi ro nguoi ke' dang trI;l tri ehua MQt CQt la HT. Thieh Thanh KMnh "ehju traeh nh~m hoan toan voi ddy du tu eaeh pMp nhan (ki~m tra, giåm såt, d6i nQi, d6i ngoQi)". Con D,!-i DU-c Thich Tårn Kien "co traeh nhi~m trang co i, håo quån lai sån va mQi eong vi~e eua ehua". Bien bån dUQe ong Nguyen Dinh Khiem, D,!-i di~n Dy ban Nhan dan phuong DQi Cån, TT. Thieh Thanh Phue, D,!-i di~n Ban Ph~t giao qu~n, va ba Nguy€n Thi Nhieu, D,!-i di~n Mijt tr~n T6 qu6e qu~n ky ten va d6ng dåu xae nh~n. The' nhttng nha dm quy€n Ha NQi da di nguQe lOi di huån eua co' HT. Thieh Tårn cån de do,!-t ehie'm Chua MQt CQt eho nhii'ng m\;le tieu phi ton giao. Vao cae nam 1986 - 87, nha dm quy€n md ehie'n dieh "dor,zl til", ehie'm d\;lng hay pha ho,!-i eae ehua d Ha NQi, nhu V\;l pha ho,!-i chua Trang Tin, va ehu tntdng bien Chua MQt CQt lam Båo tang H6 Chi Minh. Nhttng quån ehUng PMt tli' da phån ang m,!-nh. Nho the' ehua con dU'Qe ton nghiem tho ti! eho Mn nay. Tir st! ki~n Hoa ThuQng Thieh Thanh Khanh, trI;l tri Chua MQt CQt, phån Mi va khong tuan thu I~nh trI;le xuåt eua nha dm quy€n. Tiep den vi~e Ph~t tli' Chua MQt CQt d6ng thanh ky ten dijt vån d€ ton giao va ehinh tri. Day la dåu hi~u moi eua Ph~t giao d6 Båe Ha dang eh6i d~y doi quy€n s6ng trong tt! do ton giao, sau thoi gian im lijng tri€n mien 45 nam. Khi dUQe tin, Dy Ban Båo V~ Quy€n Låm Nguoi Vi~t Nam, e6 trI;l sd t,!-i Paris, da Wc thoi ehuyen h6 sd Chua MQt CQt Mn Dy ban Nhan quy€n LHQ d Geneve yeu du can thi~p . LHQ da ehinh thu-e gli'i van thu v€ Ha NQi ehåt vån. Hy v<;>ng voi ap ll!e eua LHQ va st! dåu tranh båo v~ Chanh phap eua Ph~t giao d6 Thang Long, Nha dm quy€n Ha NQi phåi trå l,!-i quy€n tt! do sinh ho,!-t ton giao eho Chua MQt CQt. Chua MQt CQt con g<;>i Chua Nhåt TfI;l la bieu tU'Qng van h6a va tinh thfrn eua Thang Long / Ha NQi. DUQe xay

43


dl,l'ng tir nam 1049, mang ten ehua Dien HØl. Nhan vua Ly TMi Tong n~m mQng tha'y Ph~t Ba Quan Am ng5i tren toa sen dm tay dån vua len toa. Thue d~y vua k€ eho ba quan nghe. Nhi~u nguoi eho la di~m ehAng lånh. Thi~n su Thi~n Tu~ ben khuyen vua xay mQt ngo i ehua dl,l'ng tren eQt da lam toa sen nhu da tha'y trong mQng, r5i nho ehu Tang trI ehu kinh hanh quanh ehua du eho vua tu5i th9 . Yl v~y rna e6 ten Dien HØl, nghia la keo dai tu5i tho. Nam 1105, vua Ly Nhan Tong eho dao h6 quanh eQt da, dc!.t ten h6 Linh Chi6u. Cånh quan ehUa MQt Ci?t ngay nay lå kie'n true d6 ll,li tir thoi Ly, du tråi qua nhi~u l~n tOn tl,lO, httng eong.

• Khung bo' tioh thån Tang Ni va sach nhi~u cac chua vi~n d mi~n Nam. Sau Vl,! d1l'u to Thu<;1ng tOl,l Thleh Khong Tånh tl,li Thu Bue, saeh nhi~u, kham xet Thanh Minh Thi~n Vi~n d Såi Gon, vå ehua Giå Lam d Go Va'p, nhå dm quy~n tie'p tl,!e eUQe khung bo tinh th~n Tang Ni vå eae ehua vi~n tn!e thuQe Giao HQi Ph~t Giao Vi~t Nam Thong Nha't tl,li eae tinh rni~n Trung (Blnh E)jnh, Quång Ngai, Quång Nom, f)å Nång, Quång Tri) vå d6ng b~ng song CU'u Long. Truong h<;1p tieu bi6u vå IQ li~u nha't e6 th6 tha'y qua vi~e doi dyp W<;1ng Quan The' Am vå trl,Ie xua't Su co Thleh Nu Nhu Hie'u ra khoi Tinh tha't Vien Thånh. Ngoi ehiia nåy lå co sd eua ThU<;1ng T9a Thleh Bue Chon tl,lO l~p tir nam 1990 tl,li xa PM Ri~ng, huy~n Phude Long, tinh Song Be. Muoi nam qua vån sinh hOl,lt ton giao blnh thuong. B6ng nhien ngay 28.2.2000, ong Trån Bue Thuy, Chu tieh Oy ban Nhan dan Huy~n Phude Long, ra Quye't dinh mang so 293/QB-UB truy~n l~nh "Dinh chi mQi hoql dQng mang linh 1M cting Ph(jl giao", va "buQc SLl co Nguyln Thj My Yen (PhOp donh NhLl Hieu) da ban Tjnh TMt Vien Thimh IU ngay 24.2.2000 den hit ngay 29.2.2000 phai xong (... ) Ntu qua IMi hqn Iren SLl co NhLl Hitu khOng Ihl{c hifn, Vy ban NMn dan xii PM Ring phOz hqp cung Cong an Huyfn t6 chllc dong da niem phong can nM nay di thi hanh tot phap Iw#". Hån nhien Su co Nhu Hie'u khong thi hanh mQt m~nh l~nh phi phap vå dån ap tl! do tin nguong nhu the'. Ban HQ Tl! eiing quån ehung nam nu Ph~t tti xa Phu Ri~ng dUng len phån Mi quye't li~t d6 båo v~ Chiia vå Chanh Phap. Trude ap ll!e eua quån ehung nhan dan, nhå dm quy~n khong thl!e hi~n M<;1e Quye't dinh ban d~u, danh lui mQt bude d6 ehuin bi tie'n len ba bude nhu thu thu~t thuong l~, eling nhu dang ap dl,!ng tl,li ehua MQt CQt d Hå NQi. Ngay 3.4.2000, ong Tr~n Bl1e Thuy ll,li ra Van thu mang so 87/UB-TG, ra l~nh eho Su co Nhu Hie'u phåi "lien hanh Ihue mLlOn nMn cong di chuyin båc ILlqng Quan Am IQ Ihien IrLlOe nha VaG lrang nM. TMi gian Ihl{c hifn IU 5.4.2000 den het ngay 10.4.2000 phai xong (. .. ) Neu qua IMi hqn Iren ba Nguyln Ihi My Yen (tUe SLl e6 NhLl Hieu) chLla Ihl{C hifn xong, UBND xii can ra quyet djnh CLliJng che: Ihue nMn cang lhao da, di diti va

a

44

xli ly hanh chinh. (. .. ) Tuyfl doz khOng dLlqc Iqi dr,m g vifc di difi di quay phim, ch/!-p anh luyen Iruyin xuyen Iqc chrl IrLlClng crla Dang, NM nLlOe vi va'n di lon giao".

Trude hi~n trl,lng ngU<;1e dai va dån ap Ph~t giao quy mo vå e6 h~ thong nhu the', d~ tti eua Co Hoa thU<;1ng Thleh Tri Thu, nguyen Chu tieh HQi d6ng Tri sl! Giao hQi Ph~t giao Vi~t Nam (Nho nLloe), lå ThU<;1ng tOl,l Thleh Bl1e Chon da vie't mQt bl1e thu tir ehiia Giå Lam ngay 6.4.2000 bao tin sl! trl,lng phi phap eho eae Ban HQ Tl! vå toån th6 Cu Sl nam nu Ph~t tti tl,li eae ehua Phap Tinh, Phap Ll,le, Thanh Tri, Long Httng, Phude Son, Long Son, Phue H~u vå Quang Minh (j Huy~n Phuoe Long. TT. Thleh Bl1e Chon khång dinh: "Chfnh quyin huyfn PhLlOC Lang dan ap PhtJ-t giao, khOng co tI{ do lin ngLliJng! Tqi saG Tjnh IMt Vien Thanh sinh hoql 10 nam qua La hqp phap, nay cho la Mt hqp phap di d{!p chua va dq.p pha tLlqng PhtJ-t. NhLl vtJ-y la m/!-c dich gi?". R6i Thu<;1ng tOl,l keu g9i: "Toi lhi quyet hy sinh linh mqng di bao vf Chua, bao vf ILlqng Ph(jl, bao vf TI{ do lin ngLlang. Nay loi keu gQi loan lhi PhtJ-111i PhLlOe Lang, Binh PhLlOe hiiy doan ket cung loi bao vf Chanh Phap. Neu khOng bao vf dLlqc Tinh tMt Vien Thanh, cac chua khdc se I&n ILlqt bi Irifl hq mQI cach dau dOn va nh/!-c nhii. Chinh quyin huyfn PhLlOe Lang dii vi phqm Il{ do lin ngLliJng, vi phqm nMn quyin! ".

• chinh quy~n cc}ng sån då kich Chua Long Quang Båi truy~n hlnh nhå nude CSVN ll:li Hue' mdi day da md d<;1t då kleh ehiia Long Quang, mQt mai ehiia lau doi ll:li huy~n Phong Bi~n . Nhå dm quy~n dia phuong tung nhi~u d<;1t hl,leh hoi vi Hoa Thu<;1ng trl,I trI, r6i e6 l~nh baD vay, co l~p ngo i ehiia. Nhttng trong dip Ph~t Bån vira qua, hång ngan Ph~t tti vån vU<;1t m9i trd ngl,li M Mn ehiia. Chi tie't vi~e mQt ngo i ehiia bi nhå nude då kleh, hl,leh hoi dU<;1e k6 ll,li sau day trong båi "ThLlClng mQI cQng d6ng, thLlClng mQI mdi chua" do ong Le Cong Ch, mQt Huynh trUdng Gia Blnh Ph~t Tti, Ph6 Thu Ky Ban Hu'dng Dån GBPT Thira Thien. Bai vie't sau day da dU<;1e tae giå gdi tn!e tie'p tdi: - Oy Ban, Ban Ton Giao, Mij.t Tr~n T5 Quoe tinh Thira Thien Hue' - Oy Ban, Ban Ton Giao, Mc!.t Tr~n T5 Quoe Huy~n Huong Trå - Oy Ban va Mc!.t Tr~n T5 Quoe Tm Tra'n TI1 Hl,l - Anh em huynh trUdng da quan tam tham hoi. Sau day lå bai vie'l: Toi ngåy 28 vå trUa ngåy 29/6/2000, Båi Truy~n Hlnh Hue' da dua tin Chiia Long Quang La'n Ba't La'n Song tren ehuyen ml,!e "CuQC sang quanh la". Sau d6 ra't nhi~u huynh trUdng ll:li eae dia phuong da di~n thol,li v~ eho toi d6 tham hoi tlnh hlnh. Bap ll,li sl! quan tårn eua anh em Mi vdi On, vdi Chiia eling nhu' g6p them tu' li~u d6 ehlnh Phap

Am Vu Lan 2000


cau. Tai xin vie't bån phan tich sau day. Cho du sau nay Chinh quy~n c6 giåi quye't the' nao di nua thl dong sang que tai, mai chUa que tai, tai cung hiiu ro hdn ai he't.

quy~n nghien

Co le ehinh quy~n da qu~n qua khd eua song B6 ... Trong thoi gian gån day, kMch vang lai qua l~i cåu An L6, khi nhln len thU<;1ng ngu6n Sang B6, ben ngai chua Long Quang c6 kinh thåy nha ra mot du da kien co, c6 khen On Nhu Dat chiu thuelng chiu kh6 co cang xay dt,tng di båo v~ chua, di båo v~ bo sang. Cung c6 nguoi cho On lån Mt lån sang lam l<;1i cho rieng mlnh. Dung sai tai chua vOi n6i, cru n6i len nh~n xet cua mlnh mong mQi nguoi cung suy nghI. Tai sinh ra va lOn len d lang Phu GC, ben dong sang B6. Bo sang keo dai tlf cuoi lang Lai Thanh cho Mn dåu lang Van Xa, c6 mot bi~n tre day xanh ngåt bon mua. Tir dåu lang cho Mn giua lang con c6 mot bai cat vang rong rai r6i moi Mn dong mtoc trong xanh. Bi~n tre åy, bai cat åy chung tai da tirng da banh, dm tr~i, chan trau, na dua nhii'ng ngay con thel åu cho Mn he't tu6i hQc tro . R6i chie'n tranh ~p Mn, cay cåu An Lo båt qua sang B6 da nhi~u lån bi Cach m~ng danh s~p M ngan ch~n buoc tie'n quan thu. Di khai thang Quoc Lo So l, nguoi My da dl,l'ng len mot cay du g6 rna nhii'ng cot du san sat da ngan dong chåy Sang B6 trong nhung mua mua lu. Dong chåy bi dn trd, sU'c nuoc trd l~i tan pM hai ben bo. Tir d6 bi~n tre que tai da Sl,lt Id hoan toan, bai cat que tai da dån trai di khOng con nhu cU. Con duong lang r<;1p b6ng ngay xua, qua nhi~u do~n phåi di vao vuon dan chung. Bo sang Chua Long Quang cung cung chung s6 ph~n. Bi~n tre bai eat nay con dau nua. Cung dn n6i them dng, Chua Long Quang la mot ngai chua tir do Ong ba Bac SI Thai Quang Khie't mua Mt t~o I~p . Khi tu6i gia b6ng xe', ba D6c Khie't da cung ngai Chua nay cho Giao Hoi. Tudng truy~n rhg ki tir ngay c6 Ngai Chua Long Quang uy nghi ngl,l' tIi d dåu lang, dan cu que tai du<;1c mua thu~n gi6 hoa, an cu l~c nghi~p. Tråi qua hai cuoc chie'n tranh chua c6 mot tr~n giao chie'n nao xåy ra trong lang. Trai trang len dttong tr~n m~c cung råt it nguoi phåi hy sinh than m~ng. Neli day con la diim t~m tru cho dan chung nhii'ng vung måt an ninh trong thoi chie'n tranh, nhåt la trong dip Te't M~u Than 1968. On Nhtt D~t du<;1c cti' v~ trI,I tri Long Quang vao khoång nam 56 hay 58 tai khang nM ro. Ngay åy Ngai la mot Tang Sl tre dåy nhi~t huye't. Ngoai vi~c lo kinh te' cho nha Chua, xay dt,tng kie'n thie't Ngai Tam Båo uy nghi nhu ngay ham nay. Ngai da c6 cang lOn trong vi~c Giao Dl,lc t~i dia phuelng. Ngay åy con em dan ngheo thuoc 3 huy~n Hudng Tra, Phong Di~n, Quång E>i~n ne'u khang thi d6 vao lop 6 trlI'ong Cong L~p thl phåi chiu thåt hQc VI cha m~ khong du sU'c dai thQ cho cac em VaD Hue' hQC tu. Thåy da md trlI'ong B6 E>~ Long Quang cho hang

Phåp Åm Vu Lan 2000

ngan hQC sinh c6 cd hQi hQc hanh chu dao. Sau nam 1975 ngai trlI'ong åy khang con nua nhttng dåu tich eua n6 vån con. E>i~u tai mu6n n6i (j day la sau lttng Trttong e6 san eheli rong rai cua hQe sinh r6i moi Mn bo tre bai eat. San eheli åy gio day da Sl,lt Id hoan toan, bo tre bai eat ngay nao nay nåm dau? Bay gio nhii'ng ngttoi lam ngh~ cat s~n thinh thoång vftn gij.p nhii'ng goe tre gia du'oi day sang each bo vai met. Phåi ehang d6 la dåu tieh eua mot dåi bo sang va Mt ehua da ehlm theo dong nuoe. Tai n6i dai dong nhtt v~y M ehUng ta thåy rång eho du Chua Long Quang c6 lån ra sang vai met di nua cung la lån tren vung Mt Chua cu da bi måt, rna thl,l'C te' vftn chua khai phl,lc l~i du Mt chua, ehua khai phl,le l~i du<;1C bo sang nhu eu ehU' dirng n6i Mn lån ehie'm long sang. Hein nua thanh th~t rna n6i: ne'u dung so ti~n dl,l'ng ke da mua l~i Mt dan lang quanh chua, di~n tich Mt con lOn gåp hai ba lån bo ke da. V~y thl Thåy lån Mt lam gl eho n6 kh6 ne'u khang VI ml,le dich BÅO ~ CHUA, BÅO ~B(jSONG.

Ghi cM: Hlnh nhtt nam 1981, PhOng nha Mt Huy~n HUelng E>i~n e6 tie'n hanh do d~e dåt chua. Nhttng khi åy eae anh eru do d~t Mt hi~n hii'u con phån Mt da Sl,lt Id cae anh dau e6 do dU<;1e. Hein nua nhii'ng nguoi do d~t d~u xuåt than la Ph~t tti' dia phuelng eho nen VI dm tlnh Chua, hQ do nhi~u ghi it M Chua bot nghIa VI,I thue' rna . Thoi baD eåp d dau rna ehång the'. Sau day la "d6i chut tam t/nh": C6 nhii'ng nguoi tai xin tran trQng nhåe de'n trong bån phan tich nay voi mot ni~m tin sau såe nhu Anh H6 Xuan Man (?), Ph6 bi thu tinh uy. Chåe anh eung d6ng y voi nhung nh~n xet neu tren eua tai bdi VI anh eung nhu tai d~u sinh ra va lOn len ben dong sang B6, du anh ben kia sang, tai ben nay sang. Nhttng Chua Long Quang Mi voi ehUng ta råt than thudng va gån gui. Vi~e xay ke dåp sang da måy nam r6i dau phåi moi ham nay. Cung xin gdi Mn hai nguoi råt than thie't d6 la Anh Le Xuan Kinh (Bf thLl thi tr6n W HQ), sang mlnh ehua mlnh, chåc cac anh eung thåy nhu tai va con hdn tai nua VI eae anh da tirng hQc Truong B6 E>~ Long Quang tirng dU<;1e Thåy d~y d6 su6t thoi trung hQc. Bil song B6 vån Id, traeh nhi~m thuQc v~ ai? Chua Long Quang khang lån ehie'm long sang, bo ke Long Quang khang phåi nguyen nhan gay Sl,lt Id sang B6, v~y sang B6 tan nat VI dau. Truoe nam 1975, sang B6 la ngu6n eung eåp eat s~n d6i dao eho nhu du xay dt,tng. Sau nam 1975 Mt nuoe dU<;1e th6ng nhåt, eae eel quan khu t~p thi, eang trlI'ong, nha may dau dau eung dU<;1e thl,l'e hi~n khlin trlI'elng do d6 eat s~n sang B6 du<;1e khai thae tri~t di. Nhii'ng nam gån day nho VaD cd che' thi trlI'ong, cUQc s6ng cua nhan dan dån dån 6n dinh. Vi~e xay nha sti'a eti'a di€n ra ch6ng mij.t.

45


Long s6ng B6 cång du'c;le dåo xdi tan tånh. T6i nM trong th?1i ky xay dl!ng nhå may xi mang Van Xa, mqt lån ve tham nhå t6i då ehll'ng kie'n ngu'?1i dan xå Th6ng An t~p trung kh6ng eho khai thae bira bai. Må th~t the', vi~e khai thae dåo xdi long s6ng thånh nhii'ng h6 sau lut cå dy cåo, nhii'ng dl,m eat ehi qn ngang dåu g6i. Long s6ng bi bie'n d~ng, dong ehay trd thånh h6n dqn m6i mua mu'a lii. B?1 s6ng Id loi qua nhieu nhu' lång B6ng D~ då tr6i di gån he't. L~i nua då co nhieu em be tl(m s6ng, dang lqi tren eae

vung nu'de qn b6ng hl,lt ehan ehdi vdi. Bao nhieu eai ehe't the tham do eat s~n s6ng B6 . Th~t

lå nghieh ly: khi nhå ehua lo xay dl!ng bao v~ b?1 s6ng thl b~ len an lå ph~m phap, con vi~e dåo bdi gay h~u qua nghiem trQng pha ho~i long s6ng thl eho lå hc;lP phap.

Bai truy~n hinh Hue' då lam sai chinh sach B?1 s6ng B6 phia Ta ng~n ehay qua Phong Sdn, Phong An, Quang Phu, Hu'dng Phong r6i ra bi~n. Phia hii'u ng~n ehay qua Bdn C6ng, L~i Bång.

L~i Thånh, Phu Oe, Tt1 H~, Hu'dng Xuan, Hu'dng Toån dån dån b?1 s6ng eilng Sl,lt Id do~n ngl(n do~n dåi. Chinh quyen co dli v~t eha't vå st1e m~nh nhu'ng ma'y do~n b?1 s6ng du'c;le xay ehl(n, dl(p ke nha't lå mua mu'a lil nam nåo sl(p sii'a trd ve . Trong lUe do On Nhu' D~t vå Tang ehUng ehua Long Quang då ehiu nhi€u thieu th6n, va't va nam nåy qua nam khae xay du'c;le mqt b?1 ke kien e6 d~p de kh6ng nhii'ng bao v~ ehua lå ndi tu hQe elia Ph~t tii' ba huy~n Hu'dng Phong Quang må con bao v~ dåu lång Phu Oe, mqt la ehl(n quan trQng elia thi tra'n Tt1 H~, huy~n Hu'dng Trå. Theo t6i, vi~e dung sai d~u co phap lu~t, khi må toa an ehu'a phan quyet thl kh6ng ai co quy~n b6i nhQ bi cao, nha't lå ngu'?1i b~ eao buqe l~i lå mqt v~ eao Tang elia PMt giao, ehinh quy~n då t~o di~u ki~n eho Dåi truy~n hlnh Hue' låm trai ehli tru'dng ehinh saeh. Co hai st! ki~n cån ghi nM: •

Dåi truy~n hlnh gQi xaeh me On Nhu' D~t la D~i Dt1e trong khi ai eilng bie't 6n nam nay eilng tren 70 tu6i, då tren du'di 50 h~ l~p, då du'c;le tt1 ehung t6n xu'ng Hoa Thu'c;lng tir lau. ang Trån Duy Tie'n (Ph6 ehu tieh huy$n HVC1ng Tro) trong khi lam vi~e thl lam vi~e vdi trI,l tri Long Quang rna l~i gQi Thåy lå 6ng Le Nhu' D~t. Nhu' v~y 6ng Tie'n då tu'de ma't eht1e Vl,l trI,l tri va eu'dng v~ Gia M6n elia Thåy ma't r6i.

Sd dl t6i neu len nhu' v~y d~ tha'y rång nhii'ng thai dq thie'u t6n trQng nhu' tren då bi~u Iq mqt st! thieu thi~n ehi trong e6ng tae d~i doan ket dan tqe.

46

St! phan hoa ctla Ph~t Giao Vi~t Nam t~i Thlra ThienHue' Tntde nam 1981, Hoa Thu'c;lng Nhu' D~t la ehanh d~i di~n Giao Hqi Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nha't t~i huy~n Phong Dien. Khi Giao Hqi Ph~t Giao Vi~t Nam hi~n t~i du'c;le thanh l~p, Ngai då tham gia mqt eaeh tleh et!e, nhu'ng nhii'ng dong gop thiet tht!e elia Ngai d~ xay dl!ng mqt Giao Hqi lanh m~nh khOng du'c;le ngu'?1i ta eha'p nh~n va Ngai då b~ lo~i ra khåi Giao Hqi mqt eaeh phli phang. Ke tir do Giao Hqi cång ngay cång di den eh6 thl,l dQng: Vi mQi vi~e då e6 ban Ton Giao Chinh phli lo, ban Ton giao ehiu traeh nhi~m . Ban T6n Giao lam vi~e vdi tlnh eaeh CHi DAO sl,! Vl,! . Ph~t giao ehi thi hanh. (T6i vh3"t theo tham lu<';ln eua Giao sv Minh Chi thOng 10 nom 98) Tir eh6 thl,l dqng, Giao Hqi cång ngay cång danh ma't Giao quyen va di den eh6 vi ph~m Hien Chu'dng Giao Hqi Ph~t Giao Vi~t Nam. T6i xin dån ehung mqt vi~e ta'n phong Hoa Thu'c;lng thOi, la ehung ta nhln tha'y r6 : Mu6n len Hoa Thu'c;lng thl phai lam ddn va du'c;le thli tu'dng xet duy~t (theo nghl dlnh 20 eua thu tvang ehinh phu). V~y lå cae b~e T6n tue elia PMt Giao mu6n len Hoa Thu'c;lng thl phai du'c;le mqt s6 ngu'?1i ngo~i d~o eha'p thu~n . Th~t la mqt ni~m dau eho Ph~t Giao d6 må e6 kim ehu'a tlrng e6. C6 mqt di~u rna t6i cån neu r6 Cl day la trong eae tlnh eha't d~e thu elia Ph~t Giao co mqt di~u quan trQng la SA MON BAT BÅl QUÅN VVdNG. Nh?1 di~u nay rna trong su6t 2,500 nam qua Ph~t Giao lu6n lu6n la d~o elia blnh dång, elia Tir Bi va Tri Tu~ kh6ng l~ thuqe hay ehi ph6i bdi the quy~n . Gån day m6i lån eae tu' gia PMt tii', hay eae ehua ehi€n cae Khu6n Hqi co l€ lu'c;lt thl ddn xin phep ehinh quy~n d~a phu'dng de t6 eht1e thu'?1ng b~ ehinh quy~n båt bUQe phai m?1i thåy nay, thåy nQ . T6i nghI day lå mQt st! vi ph~m Tt! Do Tin Ngu'ong tråm trQng, du'a dan ehung vao mqt euqe s6ng tam linb ba't an. D6i vdi t6 eht1e Gia Dlnh Ph~t Tii' elia ehUng toi eilng the: cae ddn vi thu'?1ng b~ M~t Tr~n dia phu'dng va Giao Hqi d~a phu'dng buqe phai sinh ho~t vdi ban hu'dng dån elia 6ng Nguy€n Thång Nhu . Trong khi do Ban Hu'dng Dån nay kh6ng du'c;le D~i Hqi Huynh TntCing båu len nhu' trong nqi qui elia Gia Dlnh PMt Tii' qui d~nh rna l~i do Ban Tq St! ap d~t. Trong d6 co nhi€u nhan v~t ph~m Phap, ph~m Tam qui Ngil gidi. Nhi~u nhan v~t kh6ng phai la Huynh Tntdng du'c;le m?1i vao ng6i va phong ca'p 6 ~t. T6i n6i dai dong nhu' v~y de tba'y rång On Nhu' D~t kh6ng eha'p nh~n mqt Giao Hqi nhu' the, cilng nhu' ehung t6i kh6ng eha'p nMn mqt kie u Gia Dlnh Ph~t Tii' nhu' the. Chung t6i tam nguy~n lå phai giu truy~n th6ng Ph~t Giao, phai giii' truy~ n th6ng e6 t6 eht1e nhu' ngu'?1i Vi~ t

Phap

Am Vu Lan 2000


Nam ta phai giu gln ban såc van h6a dan tOc. C6 le VI the' rna g~p nhi~u kM khan cay dång.

chu "tra tån", nhu'ng cac hlnh ånh vå dien bie'n då g<;1i cho ngu'oi dQc thåy tham cånh tho b~o nay .

G~n day nhåt la trong B~i Le PMt Ban p1.2544, Th~y Tårn ThQ (ChClnh E)Qi Di~n Huy~n HL/ang Tro) elIng vdi M~t Tr~n huy~n då khuye'n cao cac chua la khong du'<;1c quan h~ vdi th~y Nbu' B~t. Cac Gia Blnh Ph~t TIi' khong dang ky sinh ho~t vdi Ban Hu'dng Dån cua ong Nguyen Thång Nhu thl khong du'<;1C dm tr~i, khong du'<;1C van

Du'di day lå toån van buc thu' khftn thong bao nay:

ngh~ (theo bao cao cua Huynh TrL/ong huy~n HL/ang

Kfnh gdi: - Ban Hu'dng Dån Gia E>lnh Ph~t TIi' cac Tinh -Thi. - Ban B~i Di~n, Gia E>lnh Ph~ t TIi' tr1,I'c thuoc Trung Vang.

Tro). Them vao d6 la vi~c Th~y Lu'U Hoa (Chanh E)Qi Di~n Phong f)i~n) vao l~p mot le dai PMt Ban t~i Chua B6 Bi~n ngay ben hOng Chua Long Quang. Theo du' lu~n cua quån chung thlle dai nay nhåm ngan ch~n Ph~t tli' Phong Bi~n va Quang Bi~n d6 v~ Long Quang VI mot s6 cac don vi mu6n v~ Long Quang thl phai di qua le dai nay.

Nbu'ng chUng ta thåy gl?

ca

1. Ngay PMt Ban chua Long Quang vån c6 ngan ngu'oi. Ne'u chua Long Quang lån song xay ke c6 ngu y co lam troi nha hQ, chåc hQ se råt thu Th~y, thu Chua. V~y sao ngay Ph~t Ban hQ l~i v~ Long Quang dong the'. 2. C6 nhi~u don vi thue do qua song d~ Mn vdi Long Quang, hQ tranh khong di qua le dai B6 Bi~n. 3. Hang thang vao ngay 18 am lich, hang tram PMt tli' v~ Long Quang tu hQc du'di sl! chU'ng minh cua Th~y. 4. M6i nam vao ngay 23 thang 10 am lich ngay gi6 thanh ph6 than sinh cua Th~y, PMt tli' ba huy~n va då v~ day le bai ngu'oi då sinh ra mot vi th~y khå kinh.

ca

N6i th~t thl måt lang, nhu'ng khong n6i th~t lå khong xay d1,l'ng nhåt la trong the' ky 21 nay cua Haa Blnh va lien ke't thl phåi n6i th~t. B6 lå ly do thoi thuc toi vie't bån phan tich na y . Nam Mo Thu'ong Hoan Hy B6 Tat Ma Ha Tat. Hue' 10 thang 6 nam 2000

Le CongC~u • Dan ap Gia Dinh Ph~t TO' Cong an Ba L~t då "moi" mot huynh tru'dng Gia E>lnh Ph~t TIi' len "lam vi~c trang ba ngay lien t'!-c", va ke't quå

la vi huynh tru'dng nay då "suy s'!-p suc khoe hoan toan" va du'<;1C gia dlnh chd våo phang dp CUu B~nh Vi~n Ba Khoa Da Ll;\ t. Bij.c phcii vien Vi~t Bao til' Såi Gan då c6 du'<;1C mot ph6 bån van thu' s6 2023 cua Ban Hu'dng Dån Trung Vang Gia E>lnh Ph~t TIi' Vi~t Nam, trong d6 vdi lOi le råt te' nhi, trQng phap, gm cho tåt cå cac don vi tren toan qu6c, trong d6 "kh6n thOng bao cha tat cå cac cap Gia Dlnh PMt TIl håy t6 chUc Il cdu an" cho huynh tru'dng Nguyen TiD. NghIa la Onh hlnh suc khoe huynh tru'dng nay sau khi bi cong an thftm vån lien tlJC 3 ngay då trd thanh råt ml!c mong manh. Trong bån van khong dung

Phåp

Am Vu Lan 2000

GlA alNH PH~T Ti! VIET NAM BI-TRI-DUNG BAN mJåNG DAN TRUNG lfdNG

SG: 2023IHDTVNP

Trich Ye'u: vi! Hnh tr~ng sue khoe eua Anh Nguyen Tin, Trttdng Ban Ban Httcmg Dån Trung Udng Gia Dinh Ph~t Tti Vi~t Nam. Ban Hu'dng Dån Trung Uong kinh thong bao Mn quy Ban Hu'dng Dån va cac cåp Gia Blnh Ph~t TIi'. Trong nhii'ng ngåy til' 31105 Mn 02/0612000 (03 ngoy lien tl,Jc) Anh Nguyen Tin då bi Cong an Tinh Lam B6ng va Thanh ph6 Ba L~t moi len tflJ sd Cong an Phu'ong d~ lam vi~c v~ "nQi dung ma Ban HI10ng DJn Trung UcJng

då thl/C hi~n trang Il Hi~p Ky' Gia Dlnh PMt TIl Vi~t Nam ngay 07103 Canh Thin vua qua t~i Tu Vi~n Quång Hl1dng Gia Lam vi van di: ThQ cåp - Khai Kh6a Tr~i Huån Luy~n vien". Cu6i cung Cong an l~p bien ban Anh Nguyen Tin vi ph~m hanh chanh VI t6 chuc khong thong qua Giao Hoi vå khong xin phep Chinh quy~n. Sau d<;1t lam vi~c nay, Onh trl;\ng suc khoe cua Anh Tru'dng Ban suy sl,lP hoan toån, gia dlnh phåi du'a Anh vao di~u tri ~i B~nh Vi~n y HQc Dan Toc Ba Lat, sau thoi gian 5 ngay khong thåy thuyen giåm, gia dlnh l~i phåi chuy~n anh qua b~nh vi~n Ba Khoa Ba L~t. Vå Anh hi~n dang nåm phong cåp cUu. Til' lau nay, sl! ki~n sinh ho~t cua Gia E>lnh Ph~t TIi' Vi~t Nam då du'<;1C Ban Hu'dng Dån Trung Vang nhi~u lån d~ d~t len Giao Hoi Ph~t Giao Trung Vang giåi quye't. B~c bi~t trong Khang Nghi Thu' d~ ngay 03/12/1998 gdi len Giao Hoi, Ban Hu'dng Dån Trung Vang cfing då gdi bao trlnh len Bo Chinh Tri Trung Vang Bång Dy Ban Thu'ong VlJ Qu6c Hoi, Thu Tu'dng Chinh Phu, Dy Ban M~t Tr~n T6 Qu6c Vi~t Nam d~ xin thftm xet va cfing då du'<;1c Ban Thanh Tra Nhå nu'dc phat hoan vdi phie'u hu'dng dån s6 21966IHDIXKT ngay 16/12/1998 vdi noi dung "vi~c giåi quyet van di la trach nhi~m ctla Giao HQi". Qua vi~c lam nay, chU'ng to Ban Hu'dng Dån Trung Vang: Trong B~o då th~ hi~n dung chcinh phap, tinh ton trQng giao quy~n, cac b~c Su' tru'dng; Ngoåi xå hoi då th~ hi~n sl! ton trQng Hie'n phcip, thl!c hi~n dung quy~n tl! do tin ngu'ong rna lu~t phcip qu6c gia quy dinh. Mij.c du the', trong thoi gian qua cfing nhu' hi~n tl;\i, mot s6 cac Anh, Chi trong Ban Hu'dng Dån Trung Vang cfing

47


nhu' dia phu'dng, cung ml)t s6 Ddn vj gia dlnh vån gij.p nhi~u kh6 khan trong vi~c sinh hOl).t tu hQc thu'ong nh~t.

V~y nay Ban Hu'dng Dån Trung Udng khln thong bao Mn cac ca'p Ddn vj Gia Dlnh Ph~t Tti' tren toan qu6c tuy nghi s~p xe'p thoi gian t6 chl1c L6 cåu An cho Anh TntClng Ban sdm blnh ph1,lc deS cung chung lo Ph~t sl!.

Kinh cha o tinh ta'n. PMt lich 2.544 TP. H6 Chi Minh, ngay 25 thang 06 nam 2000 TM. BAN HUåNG DAN TRUNG UONG PH6 TRUdNG BAN Nhu Th~t Nguy~n Cong Minh

• Bi H~ch Sach, Vi C6 Lien H~ Voi PGHH, 1 Vi Sti Tt! Thieu å Dan Cong An Ngu6n vi'ta nh~n du'<;1c ti't Giao Hl)i Trung Udng PGHH tl).i Vi~t Nam vao luc 11 gio 15 phut t6i ngay 19.07.00 (gio Hoa Thjnh DOn).

Dl).i dl1c Thich Hu~ Quang t1,lc danh Nguy6n The' Hung Cl Ph6 Minh Tl! 18/27 Phu'ong 15 Qu~n Tan Blnh, thanh ph6 Sai Gon, thu'ong tir Sai Gon v~ vung Tha't Sdn tlm kie'm thu6c Nam tri b~nh cl1u ngu'oi. Khi Cl Sai Gon, Dl).i f>l1c Thich Hu~ Quang thu'ong xuyen tdi lui tham vie'ng C1,l Le Quang Liem (PGHH) tl).i tu' gia. Khi v~ Tha't Sdn tlm kie'm thu6c, f>l).i f>l1c thu'ong di chung vdi Tu SI Nguy6n Van f>i~n, Ph6 Hl)i TntClng kiem T6ng V1,I Hoång Phap Giao Hl)i Trung Udng PGHH tl).i Vi~t Nam nen f>l).i f>l1c bi cong an thea doi . Vao luc 10 gio sang ngay 17.07.2000 (gio Sai Gon), tren du'ong ti't Tha't Sdn v~ ll).i Sai Gon, f>l).i f>l1c Thich Hu~ Quang bi cong an Qu~n Binh Minh tinh VInh Long ch~n b~t. Cong an Qu~n Blnh Minh b~t f>l).i f>l1c lam tO tu'ong trlnh v~ sl! lien h~ vdi C1,I Le Quang Liem, Tu Sl Nguy6n Van f>i~n va lam to cam ke't tir ray v~ sau se khong lien h~ vdi C1,I Le Quang Liem, Tu SI Nguy6n Van f>i~n nua . f>l).i f>l1c Thich Hu~ Quang khong chiu lam tO tu'ong trlnh va to cam ke't nen bi cong an cau 1u'U. Vao luc 9 gio sang ngay 18.07.2000, f>l).i f>l1c xin vdi cong an cho f>l).i f>l1c du'<;1C di mua xling deS cham vao xe, r6i se lam to tu'ong trlnh va cam ke't sau. Cong an d6ng y cho f>l).i f>l1c di mua xang. f>l).i f>l1c di mua 10 lit xang, v~ de'n d6n cong an ti! tay d6 xling vao ngu'oi ti! thieu. Sl! vi~c xåy ra vao luc 11 gio sang ngay 18.07.2000 va f>l).i dl1c Thich Hu~ Quang t~t thCl ngay tl).i cha.

Nam khi keu gQi d~ cti' Hoa thu'<;1ng lam I1ng vien Giåi Nobel Hoa blnh Phong Thong tin Ph~t giao Qu6c te' vi'ta nh~n du'<;1C bån tu'ong trlnh cua Van phong Vi~n Tang Th6ng, do Ban f>l).i Di~n GHPGVNTN Quång Nam - f>a Nang chuyeSn de'n Paris, v~ cul)c thlm va'n vi'ta qua cua Cong an Quång Ngåi. Nl)i dung sl! vi~c nhu' sau: 7 gio 45 sang ngay 5.7.2000 Cong an va Ban Ton Giao Quång Ngåi de'n qu~n NghIa Hanh thlm va'n f>l).i låo Hoa thu'<;1ng Thich Huy~n Quang, Xti' ly Thu'ong v1,l Vi~n Tang Th6ng, Giao Hl)i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nha't (GHPGVNTN). Ta't cå g6m 6 ngu'oi, ong Thanh, TntClng ban Ton giao tinh Quång Ngåi ; ang Thl1c, TntClng phong Cong an PA 38 ; Bi thu' Cong an qu~n NghIa Hanh; ml)t thu' ky; ml)t ngu'oi nhie'p ånh; va ml)t cong an dl1ng gac ben ngoai. Cung cach thlm va'n, theo loi Hoa thu'<;1ng Thich Huy~n Quang, la "nqt nq, cqc cdn, hung han, tran ap, va Il". Con nl)i dung cul)c thlm va'n xoay quanh bl1c thu' Hoa thu'<;1ng Huy~n Quang gti'i f>ång va NM nu'dc nhan ngay 30.4.2000, yeu du f>ång va NM nu'dc "sam hOL nhtlng lai Mm" phl).m phåi qua Cåi Cach Rul)ng f>a't, cul)c t6ng tie'n cong M~u Than dij.c bi~t Cl Hue', trong chie'n tranh va trong cac Trl).i Cåi Tl).o; yeu du ph1,lc h6i quy~n sinh hOl).t cua GHPGVNTN; yeu du f>ång va Nha nu'dc la'y ngay 30 thang Tu' lam "Ngay Sam hOL va Chuc sinh toan quoc" rna trQng tam theS hi~n "Linh quyin cho nguiJi chet va Nhdn quyin cho nguiJi sang". Ngu'oi che't la cac thu'dng binh tti' Sl thul)c hai rni~n Nam B~c; ngu'oi s6ng la tuy~t dl).i da s6 nhan dan vdi nhung thanh phån xå hl)i, chinh tri, ton giao khac nhau. Thai dl) thie'u van h6a va tra'n ap cua cul)c thlm va'n c6 theS nMn ro qua ml)t vai cau hOi dap sau day: Cong an: Vi'ta r6i "ang" c6 vie't ml)t bån van gCli Chinh phu phåi khong? Hoa thuqng Huy@n Quang: C6. Cong an: "6ng" vie't hay ai vie't cho "ang"? HT Huy@n Quang: Y kie'n trong thu' la cua toi va Giao Hl)i chung toi, c6t n6i len nguy~n vQng cua quån chung n6i chung, Ph~t giao d6 n6i rieng. Cong an (nQt nq): Ngoai "ang" con ai giup va tan phat van bån?

vi~c

thl!c

hi~n

Cong an chå't vå'n va khung bO'HT. Thich Huy~n Quang

HT Huy@n Quang: Cac anh cl1 cong tay t6i dån v~ d6n, toi se khai bao nhu' ml)t bi can. d day khong la phong tra va'n.

Yl vie't thu' yeu du f>ång va Nha nu'dc la'y ngay 30.4 lam "Ngay Sam hOL va ChUc sinh toan quoc", Cong an Quång Ngåi Mn cha't va'n va khung b6 tinh thån f>l).i låo HT. Thich Huy~n Quang - HT. Thich Quång f>l) gti'i thu' cåm dn cac vi Nhan Sl, cac f>oan theS trong Cl)ng d6ng Ngu'oi Vi~t Håi ngol).i då v~n dl)ng cho Nhan quy~ n Vi~ t

Cong an: "6ng" Cl ndi x6 g6c nay, chång bu'dc cl~an ra khåi cti'a. Bie't gl v~ tlnh blnh rna vie't lung tung? "6ng " co bie't rhg Mt nu'dc ta dang ti'tng ngay di len? f>oi s6ng nhan dan ngay cång tie'n bl) r6 net. Ai d6i ngheo dau rna "ang" båo la nhan dan ngheo d6i? "6ng" mu6n sach dl)ng nhan dan chl1 gl?

48

Phap

Am Vu Lan 2000


HT Huy~n Quang: Dång va Nha mtdc ke u gQi va vie't dåy wong: "Dan bitt, dan lam, dan bem, dan kiim tra " nghIa la gl cac ong giåi thich toi nghe thii. Lu~t nao dm toi phat bi~u, cac ong n6i toi nghe thii. Chinh Nha mtdc ke u gQi "Xoa doi giam ngheo" tren Ti vi, tren radio, tren baD chi kia rna . Khong d6i sao rna x6a? Khong ngheo sao rna giåm, hå cac anh? Ngay cha quån thuc toi day, ngay nao ciing c6 nguoi tdi xin ti~n, xin gll-0, khong d6i sao hQ Ill-i di xin? Cac anh giång toi nghe coi. Cong an (lam thinh khong tra loi, r6i hoi tiep): Lam gl c6 chuy~n 300.000 bQ dQi måt nch chua fim thåy mQ phån? "ang" Ill-i con mu6n chUng toi h6t xac cua Ngl,!y quan VaD chon chung trong nghIa trang Li~t si phåi khong? Chon nhu v~y Li~t si hQ c6 cmu khong? HT. Huy~n Quang: Con s6 300.000 bQ dQi måt nch tll-i mi~n Nam cho Wi nay chua fim thåy mQ phån la con s6 do Nha nudc cong bO' d6 cac anh. Vi~c chon chung trong nghIa trang U'? Chuy~n d6 khong dn thie't, chon d dau cung dU'<;1c. Cai quan trQng la phåi tri~t tieu di thu tu tuCJng phan chia thu, bll-n ; phåi quan tam kie'm fim bQ dQi va binh si hai rni~n Nam Båc måt nch phl,!c Vl,! hang tri~u gia dlnh tii si, nhu da va dang kie'm fim binh si My måt nch phl,!c Vl,! cho nhan dan va chinh phu Hoa KY. Måy ong li~t si c6 dQi m6 len rna phån Mi dau . Cac ong cha lo chuy~n d6 . Cac ong rna cu phån bi~t d6i xii thl hoa binh tht!c st! chång bao gib Mn giua long nguoi .. . Cong an: "ang" lam nhi~u vi~c sai låm låm. Chång hll-n My di r6i rna "ang" con mu6n keo trdlll-i ... HT. Huy~n Quang: Toi keo Ill-i nhu the' nao? Cong an: "Ong"loi Ill-i cai chuy~n Sdn My thud xua lam måt long hQ. HT. Huy~n Quang: A, te ra la v~y . Toi c6 nhåc chuy~n d6 la n6i cho dan cM chång n6i gi cho toi. Toi nhåc chuy~n Dång va NM nuoc Ill-Y ll,!c cui bai voi ke ct!U thu, la My, trong khi åy Ill-i chång cmu hoa giåi vdi dan, voi mQi thanh phån dan tQc. Cac anh bo rdi dan, chll-Y theo d6ng ti~n. Khong le VI hQ c6 ti~n nen cac anh chll-Y theo, quen he't mQi kh6 dau, d6i ngheo, uc che' cua dan rnlnh? Cong an (lam thinh khong dap. nhllng lon tieng danh treng ICing): "ang" lam nhu chung toi khong bie't. Nam

ngoai cac ong chåp tay di Ill-Y thång My r6i hån moi cho t6 chuc Dll-i HQi (y nhdc DQi hQi VIII thang 5.99 tQi Nam California. pnPGQT chu). R6i con chåp tay di Ill-Y thång Clinton M hån vie't thu chuc mitng Dll-i HQi. Tudng lam nhu vh la t6t, cac ong khong bie't xåu h6 a? HT. Huy~n Quang: DU<;1C r6i, toi se vie't thu qua hoi Giao HQi chung toi ben d6 . Ne-u Giao HQi chung toi khong Ill-Y ai cå, thi chinh cac anh da vu caD va xuc phll-m Giao hQi chung toi. Cong an: "ang" kh6 cmu låm. "ang" låm dm låm. "ang" cu li~u cai mll-ng gia cua "ang" d~ n6i cang, vie't cang nhu v ~y mai sao?

Phåp

Am Vu Lan

2000

HT. Huy~n Quang: Toi låm dm cha nao? Toi an n6i dang hoang, 4ch st!, toi n6i c6 dåu c6 duoi, c6 du chU'ng ly , s6 li~u, st! ki~n chinh xac. Toi låm dm thl sao cac anh con Wi day "lam vi~c" vdi toi? Cac anh n6i toi "li€u mq,ng gia" la cac anh xuc phll-m toi. Toi gia nhung toi khong n6i b~y, khong n6i la o, n6i lita, n6i vu kh6ng . Toi gia nhung toi n6i chuy~n chinh dang, c6 st! tMt ranh ranh trUdc måt chU'ng rninh. Dång cac anh mu6n c6 nguoi li~u mll-ng båo v~ Dång, thi Giao HQi chung toi cung c6 råt nhi~u nguoi can cuong, båt khuåt, båo v~ Dll-o, rna toi la mQt trong nhifng nguoi san sang hy sinh than mll-ng d~ båo v~ Dll-o pbap va Dan tQc. Nhung toi n6i cho cac anh bie't, Vi~t Nam la dan tQc hie'u bOa, ton trQng l~ nghIa . Horn nay cac anh Mn "lam vi~c" voi toi mi?t cach ci?c cån, hung han, thie'u van h6a va l~ di? Cac anh mu6n chQc tuc d~ toi dQng nao rna che't cha gl? Cac anh låm r6i. Cac anh chua hi~u dU<;1C long dan, thi lam sao hi~u bie't du<;1C nguoi tu hanh. Ditng n6i them chi nua, cac anh v~ trlnh voi Dång cac anh dua toi ra toa di, r6i se cung nhau d6i chåt cong khai. Ndi thon lang heo lanh, cac anh mu6n n6i ngU<;1C n6i xuoi gl khong dU<;1c! Sau cui?c thåm v1ln, Cong an vie't bien bån va båt Dll-i lao Hoa thu<;1ng Thich Huy~n Quang ky nMn. Hoa thu<;1ng dQc xong trå lOi: "Bien ban chi ghi liIi cac anh vu

eaa, dau co lili cua toi ma bilu toi kY? ". Cong an nan ni VI vån d~ thu tl,!C xin kY giup cho. Hoa thu<;1ng li~n phe VaD bien bån mi?t eau: "can dua Giao

HQi Phq.t Giaa Vi~t Nam ThOng NM! ra toa dllilm giay khai tti no" va ky ten phia duoi .

• Vi~c du6i Stt ong t~i chua MQt CQt trd nen quye't Ii~t Truoc day, VaD ngay 16.5.2000, Phong Thong Tin Ph~t Giao Qu6c Te' da ra Thong Cao bao di?ng vi~c nha dm quy~n Ha NQi doi tn,Jc xuåt Dll-i duc Thich Tam Kien ra khoi Chua MQt CQt va khong cho Thu<;1ng tQa Thich Thanh Khanh lam tn,J tri. Hll-n ch6t DD. Tam Kien phåi roi chua la ngay 30.4.2000. Qua baG hiiu thånh Qua da'm Cong vi~c tudng da yen lång do st! phån Mi quye't li~ t cua Ph~t tii Ha NQi cung voi st! can thi~p cua Dy Ban Nhiin Quy~n LHQ d Geneve. Nhung st! Vl,! trd nen tråm trQng dU<;1C trinh bay qua "Ddn To' cao" cua DD. Thich Tam Kien vie't tit Ha Ni?i ngay 29.6.2000 giii Mn Hoa thu<;1ng Thich Quång Di?, Vi~n trUdng Vi~n H6a Dll-o, Giao HQi Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhåt (GHPGVNTN). Theo bUc thu yeu du HT. Thich Quång DQ "can thi~p giup di} baa vf" d~ Dll-i duc "duqc yen tam tu hanh tq,i chua MQI CQt", thl Dll-i duc the' danh Nguy~n Vu Cuong,

49


phap danh Tmeh Tam Kien, sinh nam 1969. Theo lai D~i due sl! V\l xify ra nhu sau :

15 giCl, ngay 28/6/2000, Thåy tai (Thuqng tQa Thich Thanh Khanh) va tai theo giåy mCli eua UBND Qu~n Ba Dinh de'n phong h<;>p 304 trl;l sd Vy ban Nhan dan (UBND) Qu~n de h<;>p giåi quye't "Don trlnh båy va d~ nghi, giåi quye't t6n t~i dang xåy ra t~i ehua MQt CQt. Sau khi ang Duong Ng<;>e Dl) - Chu tich UBND Qu~n Ba Binh, tuyen b6 ly do va gioi thic%u thanh phån tham dl!, ang Bl) n6i t6m t1l:t tlnh hlnh ehua va hoi Thåy tai co nhfi'ng nguyc%n v<;>ng gl. Thåy tai trå lai: Tai co 3 nguy~n v<;>ng nhu da d~ d~t voi ang Nguy~n Qu6c Tri~u - Ph6 Chu tich UBND Thanh ph6, la: 1. Nhanh eh6ng b6 nhi~m Tf\! tri emnh thue eho tai; 2. Bai mi~n nhfi'ng eang van sai trai eua UBND Qu~n Ba Dinh; 3. T~o m<;>i di~u ki~n thu~n l<;Ii eho d~ tU' tai la su ang Thich Tårn Kien dU<;le ehuyen sinh ho~t v~ Ph~t giao Ha NQi . Nay tai eting xin d~ d~t len hQi nghi nhu v~y. Sau khi ghi nh~n nhung y kie'n d6, ang Bl) co n6i I~i eho Thåy tai nghe I~i va giåi thleh tUng vi~e mQt, Mn nQi dung eang van 255 ky ngay 12/8/1999, ang Bl) thira nh~n la co "nham ehii, sai eau" trong van bån do. Tie'p Mn nQi dung la du6i tai ra khoi ehua MQt CQt. Lue nay tai xin phep dlt<;le co y kie'n nhltng ang Bl) va ba Hien d~u eh~n I~i khang eho tai n6i va eho ra ly do VI tai khang phåi thanh vien eua hQi nghi. Lue nay thai dQ eua ba Hien råt gay g1l:t voi tai. Sau d6 tai co noi voi ba Hien la "Ba eo sq bi quå bao khOng?". Ba Hien n6i: "Ong la su mO. noi nhu vt;iy hå!". Toi n6i: "Quå beio tlie ta nhiin quå ding nhu bong vai hinh, tam tot hUdng tot lam eie thi g(ip eie thOi". Sau d6 ba Hien eåm toi khOng du<;le noi va ghe tai thl thåm voi ong Bl) . Toi n6i them ne'u khong noi d day thl toi Mn nha ba, ta eung n6i ehuy~n . Ba Hien tuyen b6: "To i khOng them g(ip ong. Toi se eho ean toi deinh ong va deii vaa milt ong". Cau n6i eua ba Hien råt to va hung h6n. Tåt cå hQi nghi d~u nghe thåy . Lue d6 toi råt bl!e va toi n6i se ki~n ba Hien va ba ta hien nhien thaeh <16 toi eu di rna kic%n. M~c du Thåy toi khong d6ng y nhltng ong Bl) - Chu 4eh Qu~n, vån khang khang ke't lu~n la phåi dua toi ra khoi chua MQt CQt vI la chua Qu6c gia. Toi Iden quye't tra 1m khong bao giit ra khOi chua trit khi la xac khong h6n. Xin thua cung quy Ngai, voi euong vi Chu 4ch Vy ban M~t tr~n Qu~n Ba Dinh la kh6i d~i doan ke't toan dan, v~y ICli tuyen b6 eua ba Nguy~n Thanh Hi6n la "eha eon deinh toi va deii VaD milt toi" trong khi tie'p dan nhu v~y c6 phåi la chu trltong eua Bång va Nha nuoc eting nhu eua M~t tr~n T6 qu6c Vic%t Nam khong ? ( ... ) Sau khi ra v~ voi tårn tr~ng lo s<;l bi danh, toi da g<;>i di~n tdi an ninh ton giao yeu du giup do båo vc% . V~y toi Iam don nay t6 eao hanh vi de d<;>a toi cua ba

Nguy~n Thanh Hi6n tai quy Ngai lanh d~o trung uong va eac dp c6 thifm quy~n, cac co quan ngon lu~n bao

50

cm M can thi~p giup do båo vc% M toi dU<;lC yen tam tu hanh t~i chua MQt CQt cho t6t dCli d~p d~o. BB. Thich Tårn Kien dU'ng Bon T6 caD cung vai chu ky cua ThU<;lng t<;>a Tmeh Thanh Khanh nhu "Nguoi lam ehling". • B~i ta Ph~m Que' Du'dng, la mQt Ph~t td titng tham gia ch6ng do1 bie'n Chiaa MQt CQt thanh Bao tang H6 Chi Minh, vie't ddn ki~n Tru'dng ti~u ban Ton giao - Ban Dån v~n Trung u'dng Bang CSVN nhån V\I dan ap Chiaa MQt CQt Qua Bon ki~n vie't t~i Ha NQi ngay 15.6.2000 gU'i Vi~n Ki6m sat Nhan dan T6i cao va Toa an Nhan dan T6i cao, nguoi ta du<;lc bie't B~i ta Ph~m Que' Duong la mQt Ph~t tU' tham gia tu h<;>c d Chua MQt CQt cu6i nhung nam 80. Båu nam ngoai, 1999, thea ong vie't: "Ngay 6/1/1999, khi duqe biit tuang Tran fJQ vi nhilng kiin nghj day tam huyet va eUClng trI/e eua minh doi hoi quy€n dan ehu eho nhiin dan, di ngh; nhilng bifn phtip kien quyet chOng b{)n quan lq.i ci)ng sån iin cl/Up, iin ctip cUa dan mO. bi khai tra khoi fJång thi toi trå ngay the fJång va huy hi~u fJång ngay ehdu hOm do. (Toi VaD fJång CQng sån Vi~t Nam 9/8/1948). Måi 6 thang sau, 6/1999, toi bi fJång eap tren ra quyit dinh khai tra t6i mile dau da s6' ehi bQ khOng tein thanh khai tra toi". Cting qua don nay, nguCli ta mai ro B~i ta Ph~m Que' Duong la mQt trong nhfi'ng Ph~t tU' B1I:c Ha tham gia tich el!e trong cUQc v~n dQng ch6ng vi~c Nha nuac bie'n Chua MQt CQt thanh Båo tang H6 Cm Minh VaD nam 1986. Ong thanh cong thuye't ph\lc ong Le Van Sang, T6ng eong trinh su rna eting la Thu trudng BQ Xa y dl!ng, dU'ng v~ phe Ph~t giao d6 Ha NQi båo v~ Chua . B~i ta eting da len tie'ng benh vl!e chåm dm vi~c pha hai eay B6 B~ trong san ehua MQt CQt. Nhfi'ng sl! V\l soi n6i trong cUQc dan ap Ph~t giao t~i Ha NQi noi chung, va tri~t pha chua MQt CQt noi rieng trong 14 nam qua, håu nhu it ai du'<;Ie to tuClng . B6 giåi thong sl! V\l, Phong Thong Tin Ph~t Giao Qu6c Te' xin dang nguyen van Bon ki~n cua B~i ta Ph~m Que' Duong du'oi day nhu' mQt chung tir hung bi~n: CONG HOA XA HOI CHU NGHiA VltT NAM Dl)c L4p - Tt! Do - H~nh PhUc

Ha NQi, ngay 15 thang 6 nam 2000

Ong To Minh Bue - Tru'dng Ti6u Ban Cong Teic Ton Giao Ban Dan V~n Trung Vong Bång CQng Sån Vi~t Nam v~ tQi vu kh6ng

ca nhån toi

Kinh goi: - Vi~n Ki6m Sat Nhan Dan T6i Cao - Toa An Nhan Dan T6i Cao

Phåp

Am Vu Lan

2000


Toi ten lå Ph'!-m Que' Du'dng, sinh nam 1931 , D,!-i ta Quan dQi Nhan dan Vi~t Nam, nguyen T6ng bien t~p T~p ehi Lieh sU' Quan dQi, då ngm hu'U, dang eu' tru t~i 37 Ly Nam De' - Hå NQi (E)T: 8231372), xin gm ddn lei~n ong To Minh Due - Tntang Ti~u Ban Cong tae Ton giao - Ban Dan v~n Trung u'dng Dång CQng sån Vi~t Nam då vu kh6ng ca nhan tOi. St! vi~e nhu' sau: T6i 26n11999 (14 thång 6 Ky Mao), toi Mn ehiia Dien Hl,l'U - MQt CQt th1(p hu'dng ngåy l~ gi6 Thu'<;1ng t9a Thieh Tårn C§'n, thly eae su' tang co ve lo Mng, tran tro di~u gl. Toi hOi thl du'<;1e bie't ehiia vira nh~n du'<;1e eong van eua UBND qu~n Ba E>lnh, 26n11999, do Pho Chu tieh Qu~n ky: di~u ong Thieh Thanh PhUe v~ ~ tri ehiia Dien Hl,l'U - MQt CQt thay e\l Thieh Thanh Khanh (van bon chr 99i la cl,! va 6ng). Vå quye't dinh co hi~u h,te k~ tir ngåy kY. Toi xin du'<;1e xem quye't dinh. Dge van ban toi thly st! qua vo ly eua hånh dQng nåy . Toi hoi nhå ehiia lå eae PMt tU' då bie't vi~e nåy ehu'a vå y leie'n the' nå o? Chiia eho bie't: Sang nay, Mn dt! l~ gi6 Thu'<;1ng t9a nhi~u ngu'oi då bie't, khong d6ng tlnh, nhu'ng ehu'a bie't låm ddn keu vdi ai! Toi d~ nghi ehiia eu ehu§'n bi tht!e hi~n quye't dinh nghiem ehinh vå toi hoi danh saeh vå dia cm d~i di~n Ban An L,!-e. Ngay dem d6, toi thåo ddn hl? bå con ph~t tU' vå tlm g~p bå Khau Thi Loan - Tru'ong ban eiing bå Nguy~n Thi Vii - Thu quy Ban An L~e, xin y leie'n. Hai bå eho bie't vi~e ehiia vdi UBND qu~n Ba Dlnh då e6 ehuy~n tir lau vå du'a cho toi xem ddn tir 10/4/1997. Hai bå nhlt tri vdi bån thåo ddn eua toi thao giup bå con. (xin kem theo quyet dinh tren va ddn). Sau nåy, toi mdi bie't, Thu'<;1ng t9a Thieh Thanh Khanh eiing co ddn bae bo Quye't dinh 927/QD-UB , 26n11999 eua UBND qu~n Ba Dlnh, (xin kem theo ddn). St! vi~e Mng di. Dip Råm Thang Tam (24/9/1999) di l~ ehiia, du'<;1e bie't st! vi~e t~m 6n. Toi eiing mirng. Song, it 1au sau, l~i du'<;1e xem eong van s6 689/UB-VP, 04/10/1999 do Pho Chu tich UBND qu~n Ba E>lnh kY. NQi dung: Thu'<;1ng t9a Thieh Thanh Khanh t~m thoi o l~i ehiia Nhlt Tf\! (MQt CQt). Phåi du'a chu Nguy~n Vii Cu'ong ra khoi ehiia MQt CQt vå khong du'<;1e ehuy~n ehu Nguy~n Vii Cu'ong v~ ehiia Hoe Nhai. (xin kem theo Quyet dinh).

tieng noi Crla Dång". Dang då le n tie'ng thl vi~e gl phai lo nua!. Dåu nam 2000, thlnh thoång l~ ehiia thly an tinh. Phln khoi! Ch1(e lå tren då n1(m du'<;1e tlnh hlnh, ehiia då du'<;1e yen. Khong ngo! Giua lue dang ehu§'n bi ky ni~m 25 nam Ngåy Th6ng nhlt Dlt nu'de, l~i phåi dge eong van s6 117/UB-VP, 10/4/2000, eua Ph6 Chu tieh UBND qu~n Ba Dlnh ky : "KhOng di ong Nguyin va Cuong Cl chua MQt CQt kl tu ngay 30/4/2000. Ntu sau ngay d6 ong Nguyin va CuiJng va.n cu tru tffi chua MQt CQt, VBND qUQn Ba Dinh giao cac co quan c6 chåc niing thl!c hi~n bi~n phtip dua ong Nguyin va CuiJng ra khOi chua MQt CQt". Nhu' v~y lå van bån eua Ph6 Chu tieh UBND qu~n Ba Dlnh - vån g9i D,!-i due Thieh Tårn Kien lå ong Nguy~n Vii Cu'ong tUc la khOng cong nhijn la s1l va cling co thi coi la khai tril Vi S1I nay ra khOi gido d1litng Phijt gido u ?! Vå 20 ngåy sau van bån nåy ne'u Vi Su' nåy vån tu o ehiia se giao eho cd quan ehue nang thl!e hi~n bi~n phap du'a Vi Su' d6 ra khoi ehiia. Toi trQm nghI tinh thiin CQng sån Crla PM Chu t;ch nay con triit di Cach m~ng hdn vi trliflc nhie'u va biin khoiin khOng biet vi nay se giao cho cd quan chuc niing la Cong an Nhiin dan hay Quiin dQi Nhan dan Viit Nam di du6i s1l ?! Vå bi~n phap du6i su' lå bi~n phap gl? Tran tro nhu'ng thly bay gio khong cm Ph~t tU' len tie'ng må con nhi~u ehiia eiing khie'u n'!-i nen ciing l,!-i hy v9ng ehan ly se du'<;1e sang to (xin kem theo ddn thLl khieu nQi cua nhieu chua).

Khong ngo, toi l~i vira du'<;1e xem eong van khong s6, ngåy 30 thang 5 nam 2000 do ong To Minh Due Tru'ong Ti~u Ban Cong Tae Ton Giao thuQe Ban Dan V~n Trung u'dng - Dang CQng san Vi~t Nam, ky kinh gU'i Lanh d'!-o Ban Dan V~n Trung Vdng . Cong van bao cao v~ sI! vi~e ehiia MQt CQt. Nhu'ng l,!-i e6 do'!-n vie't: "Vi~c c~ Thich Thanh Khtinh va Nguyin va CuiJng gåi don ki~n di cac noi duqc ong Phq,m Qut Duong - nguyen Dq,i ta, ph6 Ban bien tQP Tq,p chi Ljch så Dang da nghl huu, bi khai tru khåi Dång VI c6 nhllng biiu hi~n tuyen truyin chOng lq,i duiJng 101 cua Dång. C6 khå niing ong Duong cang la nguoi dua chuy~n nay ra phuong ti~n thOng tin nuac ngoai". "Di nghj co quan cong an phOl hqp vai chinh quyin dja phuong theo d5i quån li va nhdc nhCt ong Phq,m Qut Duong vi vi~c can thi~p qua sau VaD cong vi~c nQi bQ cua ton giao khOng dung" (Xin kem theo van

Hoi ra thl bie't ehu Nguy~n Vii Cu'ong lå D,!-i due Thieh Tårn Kien, e6 ehU'ng nh~n eua HQi d6ng Tri st! Ph~t giao Vi~t Nam (xin kem theo bon sao chung nh(ln cua E)Qi bon). duc). L,!- th~t! Toi bie't D,!-i Due Thieh Tårn Kien vie't Kinh thu'a Quy Vi~n , Quy Toa, ddn thu' khie'u n'!-i gU'i nhi~u ndi nen nhii'ng lån g~p go toi thu'ong an ui vå khi hoi toi di~u gl v~ lu~t phap toi eiing Toi xin låm ddn lei~n nåy yeu du quy Vi~n, quy Toa xli' thå nh tam g6p y. Giua lue ly du'<;1e dge båi "Nhllng ' ly vi~e ong To Minh Due då vu kh6ng ca nhan tOi. Ong vuang meic Cl Chua MQt CQt (Ha NQI) can duqc quan tam To Minh Due då vi ph,!-m m\le b di~u 117 TQi vu kh6ng gidi quytt" eua bao Tu6i Tre Thu Do, s640, 8/1111999, eua BO lu~t Hlnh sI! eua Nu'de Cong Hoa Xii HOi Chu k~ ti mi sI! vi~e eua ehiia (xin kem theo bai ba o). Rlt vui, NghIa Vi~t Nam. Di~u 117 TOi vu kh6ng neu r6 nhu' sau : yen tam! Theo Lu~t Bao Chi Vi~t Nam thl "Bao chi la

Phåp

Am Vu Lan 2000

51


1/ Ng11'C1i nao e6 mQt trong eae hanh vi sau day thl bi dnh ca o, eai ~o khOng giam giU' de'n mQt nam hoij.e bi ph~t tii tIY ba thang Mn hai nåm;

ph~t

a) .....

b) Bia dij.t la ng11'C1i khae ph~m tQi va tO' eao hq trlfde cd quan Nha n11'de. 2/ . ....

Toi kinh mong quy Vic$n, quy Toa xti' eong khai vic$e vu kh6ng eua ong To Minh BU'e Mi voi ca nhan toi : 1/ Quye't dinh eua UBND qu~n Ba E>lnh la vi ph~m di~u 21 Nghi dinh 26/CP, 19/4/1999 do Thu t11'dng Cmnh phu Phan Van Khai va di~u 40 NQi quy va Quye't dinh eua HQi d6ng Tri sl/ Giao HQi Ph~t Giao Vic$t Nam (xin kam theo van bon). Vic$e toi gi up ba con ph~t tå khie'u n~i va sau d6 toi eiing eh11'a l~n nao gij.p l~i cae vi trong Ban An L~e. Vh toi ph~m tQi gl d6i voi Vl;l vic$e ehiia Dien HI/U - MQt CQt? 2/ Cung eåp bllng ehU'ng toi "co khd ndng la nguiJi dua chuyfn nay ra phuang tifn thOng tin nurJc ngoai" . 3/ Toi da e6 hanh vi gl rna ong To Minh BU'e da tO' eao toi can thic$p qua sau vao eong vic$e nQi bQ eua Ton giao khong dung?

4/ Ong To Minh BU'e khong nhii'ng da vu kh6ng toi rna con voi ehU'e nång eua mQt cd quan Trung 11'dng eua Bang CQng san Vic$t Nam d~ nghi eong an thea d6i quån ly toi tU'e la ong To Minh BU'e da xem toi nh11' la mQt ph~n tti' phan dQng hoij.e eh6ng d6i r6i ehang? Kinh thua quy Vifn, quy Toa, Toi råt thong cam voi van phong sai trai ngU' phap ngon ngU' Vic$t Nam eua ong To Minh BU'e trong van ban eua ong ta. Song, di~u toi n6i v~ than the' toi, ong To Minh BU'e vie't eiing sai: - Toi lå B~i ta Quan dQi Nhan dan Vic$t Nam khong phai la B~i ta Cong an Nhan dan. Khong th~ ehi n6i ham ca'p B~i ta rna khong n6i nganh nao. Bay giC1 toi vån la B~i ta ehU' khong phai la nguyen B~i ta. Phai phan bic$t ham eåp va ehU'e Vl;l. Ham eåp thl nghi hu'U vån giU' ham eåp d6 triY khi bi t11'Oe bo. ChU'e Vl;l khi thay the' mOi them ehU' nguyen. Vi dl;l: B~i t11'Ong V6 Nguyen Giap bay giC1 da nghi hu'U nhu'ng vån la B~i t11'ong. Con trlfoe B~i t11'Ong da tiYng giU' ehU'e Vl;l T6ng T11' lc$nh Cae LI/c 111'c;1ng Vii trang Nhan dan Vic$t Nam d 2 eUQe khang ehie'n va mQt thC1i kiem pM Thu t11'ong thl bay giC1 phai e6 ehU' nguyen trlfde ehU'e Vl;l åy. V~ toi thl phai vie't la B~i ta Quan dQi Nhan dan Vic$t Nam, nguyen T6ng bien ~p dåu tien eua T~p cm Lieh sti' Quan sl/ giU' ehU'e Vl;l nay gh ehl;le nam. Toi e6 lam ph6 Ban bien t~p T~p ehi Lieh sti' Bang baD giC1 dau?

a

- Ngay 6/1/1999, khi d11'c;1e bie't t11'Ong Tr~n BQ VI nhU'ng kie'n nghi d~y tam huye't va e11'dng trl/e eua mlnh doi hoi

52

quy~n dan ehu eho nhan dan, di ngh; nhilng bifn phtip kien quyet chifng b{m quan lQ.i cQng sån an cl/Up, an cdp cUa diln rna bi khai triY khoi Bang thl toi tra ngay the Bang va huy hic$u Bang ngay ehi~u horn d6. (T6i vao E)ong CQng san Vi~t Nom 9/8/1948). Mai 6 thang sau, 6/1999, toi bi Bang eåp tren ra quye't dinh khai triY toi mij.e dåu da s6 ehi bQ khong tan thanh khai triY toi. Toi e6 bi quy tQi "co nhllng bi/u hifn tuyen truyin chOng lQi duitng lÆ cua Ddng" nh11' van ban eua ong To Minh BU'c dau!

Kinh thua Quy Vifn, quy Toa, C6 th~ Vl;l vic$e nay con bi am ånh eua mQt vai sl/ vic$e eua toi voi ehiia Dien HI/U - MQt CQt nen thanh ehuyc$n. Cu6i nhii'ng nåm 80 toi mOi e6 quan hc$ voi ehiia Dien HI/U - MQt CQt. Khi d6 ehiia b~t dåu bi pha rai M lam Bao tang H6 Cm Minh. Lue d6, toi eiing mQt s6 nha sti' hqe, nha bao da kien quye't eh6ng l~i quye't dinh tren. Toi d11'c;1e nhii'ng ng11'ai thanh tam giao nhic$m Vl;l trl/e tie'p Mi tho~i vOi nhU'ng ng11'ai ehu tri, ehi huy pM ehiia. Khi åy, toi d11'dng ehU'e T6ng bien t~p T~p cm Lieh sti' quan sl/ va ong Le Van Sang - lue d6 la ThU' trlfang BQ Xay dlfng - T6ng eong trinh s11' xay dlfng Bao tang H6 Cm Minh, trl/e tie'p ehi huy vic$c pha rC1i ehiia. CUQe Mi d~u, eai va nhi~u l~n kha quye't lic$t ngay t~i ehiia. May rna, ong Sang lue d~u eang thing nhu'ng sau l~i ung hQ vic$e bao vc$ di tieh nen mOi giU' d11'c;1e ehiia. Thang 8/1996 edn baD lOn da lam d6 2 eay b6 d~ eua ehiia. Cay T6ng Th6ng An BQ tij.ng Bae H6, 1958, d11'c;1e tr&ng l~i ngay. Chung toi råt hoan nghenh. Nhu'ng eay e6 thl;l måy tram nam khong tr6ng l~i. Hoi, dltc;1e nha ehiia eho bie't : O tren bao "Cily gia qua r6i di cMt di". Va hq da b~t dåu e11'a dt dnh ngqn lam go eui. L~ th~t! Cay dng gia eang quy ehU'. Toi vQi ehl;lp ånh eay va vie't th11' eho ong Tr~n Hoan - BQ tmang BQ Van h6a - Thong tin va ong Nguy~n Vinh Cat - Giam d6e Sa Van h6a Thong tin Thanh ph6 Ha NQi. Khong d11'c;1e trå IC1i. L~i phai th11' tIY tie'p tl;le, n6i eång voi nhau va nhC1 cae nha bao giup do - 2 baD Ti~n Phong Chu nh~t va Th~ thao Van h6a, 16, 17/11/1996 da dang bai "Ai phåi ch;u trach nhifm cUu nhilng cily M di eiia chrla MQt CQt" va "Hiiy cUu lily cily M di cd thl!- ben chrla MQt CQt" (xin kam theo thl1 onh va bai båo). May qua, eay b6 d~ d11'c;1e dlfng l~i tuy bi dt el;lt eae dnh ngqn nhu'ng nay s6ng d~p, b~t d~u ra eanh la xanh tlfdi. Tuy nhien, hq hU'a tra ti~n eong dlfng eay do ehiia t~m ti'ng rna nay da ai trå eho ehiia dau!? Nhan ehti'ng eua Vl;l vic$e nay la nhi~u nhå bao, sti' rna di~n hlnh la ong D11'dng Trung Qu6e - T6ng th11' ky HQi Khoa hqe Lieh sti' Vic$t Nam kiem T6ng bien t~p T~p cm X11'a va Nay. Xin eung ca'p them tlf lic$u d~ quy Vic$n, quy Toa xem xet. Kinh thua quy Vifn, quy Toa,

Phap

Am Vu Lan 2000


T6m l(;li, toi kinh mong quy Vi~n, quy Toa se xet xå V\,l ki~n eua toi vdi ong To Minh Due M tht!e hi~n dung dån khiu hi~u eua mtde ta luon eoi tn;mg Hien phap va Lu~t phap. Va eting xin phep kinh gåi eae co quan thong tin d(;li ehUng eung pMt tå ehua Dien HI,fU - Mot Cot thong tin nay mong du'<;1e st! giup do eua ngon lu~n va du' lu~n eung låm sang to Vl,l vi~e . Xin tran trQng cam on. Xin kem theo eae bån sao eae tai li~u : l . 3 Quyet dinh eua UBND qu~n Ba E>lnh. 2. Don khieu n(;li eua Ph~t tå, 27nJ1999, kem thea Bien bån "HQi nghj ban mQt sd vi~c vi chua Nhft1 Trl/' va Don d~ nghi xem xet l(;li eua Ph~t tå, 10/4/1997. 3. Don khieu n(;li eua Thu'<;1ng tQa Thkh Thanh KMnh. Don eua nhi~u ehua, ChU'ng di~p thQ gidi eua D(;li due Thieh Tårn Kien . 4. Bai bao s6 40 Tu6i Tre Thu Do "NhlJng vuong mde (} chua MQt CQt (Ha NQi) cdn duqc giåi quyit". 5. Nghi dinh 26/CP eua Chinh Phu v~ eae hO(;lt dong ton giao. Trich Noi quy va Quyet dinh Hoi d6ng Tri st! Hoi PMt giao Vi~t Nam. 6. Bai bao Th€ thao - Van h6a, s6 53 "Ai phåi chju trach nhi~m Cllu nhlJng diy b6 di cua chua MQt CQt?" va ånh cay b6 d~ d6 1996 va 2000. 7. Cong van ngay 30/5/2000 elia ong To Minh Due. Rat kinh, PH~M QUE olJdNG (DT: 8.231.372)

• Cong an Thanh ph6 Hel Chi Minh vån tie'p tl}C lu~n di~u vu kh6ng va m~ ly. Giao HQi Ph~t Giao Vi~t Nam

Th6ng Nha't qua hai cUQc thå'm va'n ThU'«1Dg tQa Thich Tam Dinh va ThU'«1Dg tQa Thich Qming Hu~ D(;li hoi VIII eua Giao Hoi Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhat t6 ehue thanh eong n,te ro VaD thang 5 nam ngoai da gay st! philn kieh va tin tu'dng eho toan th€ Tang tin d6 trong nu'de. Du bi bo buoe phåi tru'ong bång hi~u Giao HOi Ph~t Giao Nha Nu'de tru'de ehua vi~n, co sd PMt giao, nhu'ng trong tham tam ai ai eting hu'dng v~ Vi~n Hoa D(;lo, Giao HOi Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nbat. Tir mot nam qua, Tang lin d6 da ehuy€n tir th~m l~ng sang eong khai tham gia VaD cae eong tae Ph~t st!, CU'u tr<;1 lti l\,lt va Tir thi~n xa hoi eua Vi~n Hoa D(;lo. Khong rieng gl C1 mi~n Nam eti, rna ngay ca Tang lin d6 C1 mi~n Båe eting the. Noi V\,l ehua Mot Cot C1 Ha Noi vira qua la mot lin hi~u eho thay st! th6ng nhat tMt st! da tai hi~n trong tht!e t(;li, du phap ly eong sån khong eong nMn. St! th6ng nhilt eua n~n Ph~t giao dan toe khdi tir euoe v~n dong ehan hu'ng VaD nhii'ng nam 20 d~u the ky xx eh6ng l(;li ehinh saeh ehia d€ tri eua tht!e dan Phap, ehinh saeh thuoe dja xem PMt giao nhu' mot hOi doan ehu khong la mot Giao HOi e6 truy~n th6ng 20 the kY. Cuoe v~n dong nay da tht!e st! th6ng nhat nhan tam PMt giao

Phap

Am Vu Lan 2000

giii'a ba mi~n Nam Trung Båe VaD nam 1951, va hoan tat du'di danh xu'ng Giao Hoi Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhat VaD d~u nam 1964 t(;li thu do Sai Gon, rna h~ th6ng cm d(;lO va di~u hanh xuyen qua hai co eau Vi~n Tang Th6ng va Vi~n H6a D(;lo. D(;li hoi VIII nam ngoai nhåm b6 sung nhan st! VaD Hoi d6ng Lu'ong vi~n (Vi~n Tang Th6ng va Vi~n H6a D(;lo) va ki~n toan eae co sd ta trong nu'de ra den håi ngo(;li. St! ki~n nong bong va lieh så ay lam eho nha dm quy~n eong sån lo s<;1. Yl v~y, ta mot nam qua cae co quan Cong an khong ngtrng saeh nhi8u hang Giao phim trung u'ong eting nhu' eae Tang Ni khåp eae dnh thanh toan qu6e to long eong khai trd v~ vdi Giao Hoi Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nbat. Trong mQi euoe thim van, van d~ D(;li hQi VIII du'<;1e dem ra d€ vu kh6ng va m(;l ly. Nbu' Cong an dnh Quång Ngai "lam vi~c" vdi D(;li lao Hea thu'<;1ng Thieh Huy~n Quang, Xå ly Thu'ong vl,J Vi~n Tang Th6ng, horn 5 thang 7 vaa qua . Ngoai ra, mot s6 vi ehue såe trong h~ th6ng Ph~t giao Nha nu'de (mo quan chung blnh dån trong mJoc gQi la PhQt gioo Quoc doanh) viet bai hay eho phong viln tren eae baD ehu'ong Ph~t giao Nha nu'de va baD Dång vu eao D(;li hOi VIII, b6p meo Jieh så khi giåi thieh v~ Giao Hoi Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhat. L~p tru'ong cae bai viet hay phong van nay khOng dt!a VaD tht!e te lieh så, rna nhao n~n sao eho phu h<;1p vdi "duy vqt så quan" ngo(;li lai thea cm thi eua Dång dm quy~n . M~t khae, nam ngoai d(;li di~n M~t tr~n, Ban ton giao, Cong an va eae Su' thuoe Giao hOi Nba nu'de md ehien djeh rong !dn, dot nh~p bilt ngo VaD cae Truong H(;l (kh6a an cU tu hQc mua he thuong nom cua Tong Ni) t(;li eae ehua d Sai Gen va cae dnh thanh d€ m(;l ly D(;li hOi VIII, pha r6i st! yen tInh tu hQe elia ngu'oi tu hanh, vdi ml,le tieu eMn dung ngQn håi tri~u Chanh Phap dang trao dang trong tam tu' Tang lin d6 Ph~t giao qu6e nOi . Su6t hai tuån 18 d~u thang 7 vil'a qua, Cong an baD vay va eanh gae cån m~t eae ehua Thanh Minh Thi~n Vi~n, Giae Minh, Lien Tri, Gia Lam, v.v ... la noi trU ng\,l eua hang Giao phim Vi~n Hoa D(;lo. Huynh tru'dng Tru'dng ban Hu'dng dån Gia E>lnh Ph~t tå Vi~t Nam bi thim van lien tiep 3 ngay d~u thang 6 t(;li Da L(;lt, khung b6 tinh thån cång thång den dO gia dlnh phåi ehd huynh tru'dng Nguy8n Chau vao b~nh vi~n nåm d phong cap eU'u su6t 5 ngay. Cae huynh tru'dng t(;li cae dnh Quång Nam, Quång Ngai eting bi khung b6 tu'dng tt! va ham dQa phåi til' nhi~m khoi phong trao Gia E>lnh Ph~t Tå Vi~t Nam VI co lien h~ den Giao HOi Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhat. T(;li qu~n 4 d Sai Gen, horn 4.8.2000, Thu'<;1ng tQa Thieh Tårn E>inh, trI,l tri ehua Thanh Tuy~n, Thu'<;1ng t<;la Thieh Quång Hu~, trI,l tri ehua Linh Son, bi Cong an tri~u dei di "lam vi~c". TT. Thkh Quång Hu~, Chanh thu' ky Ban Til' Thi~n Xa Hoi elia Vi~n H6a D(;lo, bi thim van v~ eae ehuyen di eU'u tr<;1 d mi~n Trung va canh cao khOng du'<;1e tiep t\,le.

53


TT. Thleh Tårn Dinh, D~i dic$n Giao H9i Ph~t Giao Vic$t Nam Thong Nhå't qu~n 4, Sai Gon, thl bi thåm vå'n vf. vic$e ly khai Giao H9i Ph~t Giao Nha Nu'de, tro vf. vdi Vic$n H6a D~o .

Phong Thong Tin Ph~t Giao Quoe Te' xin ghi l~i du'di day m9t so eau hoi dap tieu bi~u giua Cong an va TT. Thleh Tårn Dinh, rut tu Bån Tu'ong Trlnh rna Thu'<;1ng t9a gib len Hoa thu'<;1ng Thleh Quång D9, Vic$n tru'ong Vic$n H6a D~o. Cae eau hoi dap nay toat ra tu ehlnh saeh vi ph~m tI! do ton giao n6i ehung, danh pha khong khoan nhu'<;1ng Giao H9i Ph~t Giao Vic$t Nam Thong Nhå't n6i rieng. Tuy nhien, vdi hoan dnh suy kic$t eua Dång va Nha nu'de hic$n nay, ehlnh saeh khUng bo tdng tru'de kia, th~ hic$n b~ng tra tå'n, bhg giam nhot, thu tieu eong khai; nay ehuy~n qua khung bo tinh thh, va vu cao, m~ ly. uy tin Giao H9i Ph~t Giao Vic$t Nam Thong Nhå't, hong lung l~e doi phu'ong. Båo vang la d6ng, thl cm co ke dm quyf.n tI! me ho~e lå'y, ehu ngu'oi bi thåm vå'n lam sao nghe 19t tai? Cae trieh do~n rut tu Bån Tu'ong Trlnh m9t eUge "lam vi~c" vdi Cong an du'di day, vo hlnh trung n6i len y thue tI! t~i va bå't khuå't eua Ph~t Giao Vic$t Nam. Vao lue 8 gio 15 sang ngay 4.8.2000, theo trat doi, TT. Thich Tårn Dinh Mn t:n,J so Cong an qu~n 4. Phla Cong an g6m e6 Thie'u ta Xuan, Cong an Thanh pho, va ba Thie'u ta thuge Cong an qu~n 4, trong so e6 cae ong Tin, Cu'ong. Mo dh bång eau hoi ehlnh ye'u: Thie'u ta Xuån hOi: Sao Thåy bo Giao H9i Ph~t Giao Vic$t Nam qua Giao H9i Ph~t Giao Vic$t Nam Thong Nhå't? ('Giao hQi Ph(lt giao Vi~t Nam" la Giao hQi Ph(lt giao Nho mloc hav Qu6c doanh nhLl ngLloi blnh dan gQi, con Ban T6n giao Chfnh phu thl chr gQi tr6ng la 'HQi Ph(lt giao ViEiit Nam" (HQi chu kh6ng la Giao hQi) khi ph at bi~u trLloc cac dien dan qu6c te. nhLl tQi Geneve hOQc khi cung c6p tai IiEiiu cho DQc su Lien HiEiip Qu6c Abdelfattah Amor. luc DQc su den Vi$t Nam dieu tra tlnh hlnh dan ap t6n giao vao thang 10 nom 1998. PTIPGQT chu).

TT. Thich Tårn Dinh trå 1m: Giao h9i Ph~t giao Vic$t Nam la tay sai eua Nha nu'de, la eong el,l eua Dång e9ng sån. Trong hang lanh d~o eua Giao H9i nay e6 rå't nhif.u tu si bie'n ehå't, hut xaeh, ru'<;1u thit, quan hc$ bå't ehinh vdi phl,l nu, vi h<.> khong la ngu'di tu hanh ehan ehlnh rna cm la eong an cm c:1i~m tra tr9n vao lam eong tae phan h6a, pM d~o. Gay nen eånh thoi nat ehon PMt du'ong trang nghiem, sinh ra hic$n tr~ng tu si b6e 19t tu si rå't do bån. Cho nen toi phåi lanh xa thu Giao H9i tå d~o å'y, di tim Giao H9i Ph~t Giao Vic$t Nam Thong Nhå't la Giao H9i e6 truyf.n thong ehan tu tot d~p M toi e6 th~ phl,le Vl,l dan tge va d~o phap o thdi nghieng ngua, tham nhiing, eli'a quyf.n, dåy tc$ n~n xa h9i horn nay. Thie'u ta Xuån: Hoa thu'<;1ng Thleh Quång D9 dau e6 tot d~p gi? Hoa thu'<;1ng eå'u ke't vdi cae ton giao khae eong kieh Nha nu'de. Hoa thu'<;1ng con doi bo dif.u 4 tren Hie'n phap eua nu'de ta, doi d~p C9ng sån. Tu hanh rna nhu'

54

the' a ? Tu hanh rna am mu'u l~t d6 Nha nu'de a? Thåy e6 thå'y Thåy sai låm ehu'a? TT. Thich Tårn Diob: Hoa thu'<;1ng Thleh Quång D9 rna xå'u nhu' ong n6i, thl ~i sao co hang tram nhan si, tri thue tren the' gidi df. eli' Ngai lanh Giåi Nobel Hoa Binh nam 2000 nay? Ne'u ehlnh quyf.n e9ng sån rna thu'ong dan, xay dlfng, kie'n thie't Mt nu'de sau thoi ehie'n tranh, thl 25 nam qua, nu'de ta da mo m~t mo may ehång thua gi cae nu'de lang gif.ng o Dong Nam A? Dau e6 ngheo d6i r~p m~ng nhu' bay giO! Cae ong hay di vao d6ng ru9ng mic$t H~u Giang, vf. eae tinh mif.n Trung nhln thli' eoi dan song nhu' the' nao? Dan khong du an, khong du m~t, ke ehe't song, ngu'di ehe't suoi, ehe't bo, ehe't bl,li, lang thang khong nha, khong eli'a. C6 eua di thl bi can be;, eu'dp gi~t. Thli' hoi e6 ehe' d9 nao, tu e6 ehl kim, bie'n trån gian thanh dia ngl,le nhu' the' khong, lam eho hang tric$u ngu'oi phåi bo nu'de ra di lim tI! do? Thie'u ta Xuån: So di Mt nu'de con kh6 khan, nguyen do vi ehie'n tranh keo dai qua lau. SI! phl,le h6i con kh6 låm, phåi tU tu mdi du'<;1e ... TT. Thich Tårn Dinh: Toi n6i thic$t eae ang nghe. Giå dl,l nhu' sau thoi ehie'n tranh ke't thue, rna Dång ehiu thanh tam h<;1p tae vdi m9i dång phai, ton giao eua dan tge, e6 ehlnh saeh hie'u hoa, giao lu'u vdi eae nu'de tu' bån Au My, thl Vic$t Nam bay gio dau e6 thua gl cae nu'de tren the' gidi vf. kinh te' va xa Mi? Trlii l~i, bi lic$t vao hang eae mtde ngheo nhå't the' gidi? Thie'u

ta

Xuån (kh6ng noi tiep ma båt sang chuYEiin khac): T~i sao Giao H9i Ph~t Giao Vic$t Nam Thong Nhå't mo D~i Mi VIII ~i My ?

TT. Thich Tårn Diob: Sao Thie'u ta khong hoi nha dm quyf.n e9ng sån o Ha N9i rna l~i hoi toi?! M9t Giao H9i Dan l~p e6 th~ thong, e6 Hie'n Chu'ong tu bao doi, moi hai nam mo D~i H9i m9t lh. Nay eae ong d tren rung tro vf., dan ap ngu'di ta suot 25 nam rong, hang Giao phåm bi thu tieu, bi bift tu, bi quån thue, khang eho ho~t d9ng ton giao, ehie'm dl,lng he't co sd eua ngu'oi ta, låm sao e6 th~ t6 ehue D~i H9i VIII ngay t~i Vic$t Nam nay? Ne'u eae ong d~ eho Giao H9i Ph~t Giao Vic$t Nam Thong Nhå't du'<;1e tlf do ho~t d9ng, thl toi n6i thic$t vdi eae ong, D~i h9i IX sang nam se t6 ehue ngay t~i Såi Gon nay ehu khong t6 ehue dau xa ... Thie'u ta Xuån: Giao H9i Ph~t Giao Vic$t Nam Thong Nhå't t6 ehue D~i H9i VIII ben My, rna l~i con trea co My, trea co ba que la nghia lam sao? Ro rang la Giao H9i Ph~t Giao Vic$t Nam Thong Nhå't e6 tu' tu'ong ehong C9 n g. TT. Truch Tårn Diob: Cae ong phåi nhln trong thl!e ehå't qua cae van kic$n eua D~i Mi VIII neu ra, thl mdi ro Giao H9i Ph~t Giao Vic$t Nam Thong Nhå't muon gi. N6 khong ngoai hai ehu Dan Tge va T6 Quoe. Chuyc$n cd xi la ehuyc$n ben ngoai. Treo co My lå eli' cm van hie'n lieh sI! eua m9t dan tge doi vdi m9t dan tge, khi nu'de ngu'oi ta dang tay d6n tie'p hång tric$ u ngu'oi ti n~n Vic$t Nam. Phåp

Am Vu Lan 2000


Oic ong da khong tirng treo co Lien XO, treo co Trung CQng ben q.nh co do sao vang t~i thu do Ha NQi d6 sao? Tuy mi~n Nam cii khong con, nhU'ng la co vang ba SQC do hi~n nay ttt<;1ng trU'ng cho s\,\' dau thtte/ng cua t6 qu6c, n6 lå månh linh h6n cua ngttoi dan bi ap bll'C, tha htte/ng. Treo hay khong treo len, di s\,\' dau thtte/ng va bi ap bll'C, tha htte/ng, khOng lam sao che giilu dtt<;1c. Cho nen ngttoi Vi~t Cl håi ngo~i phåi treo len M t\,\' nhåc nhCl dirng quen t6 quoc va d6ng baD con th6ng kh6 trong nttdc. TT. Thieh Tåm Diob (ngung mQt lue roi n6i tiep): Ne'u nha cåm quy~n cQng sån dem tlnh thtte/ng va hoa h<;1p ra rna d6i dai vdi dan tQc, vdi cac ton giao, thl s\,\' dau thtte/ng, uilt ll'c, lttu vong kia mdi l~n di. Cl;! th~, cac ong trå t\,\' do cho D~i laD Hoa thtt<;1ng Thich Huy~n Quang, Xii' ly Thttong Vl;! Vi~n Tang th6ng, bi giam dm khong ly do tir 18 nåm qua t~i Quång Ngai, thl dan chung mdi thay d6i thai d(). Cac ang cll' xtta sao nay v~y, thl dirng hong lily l~i uy tln tren trUang qu6c te'. Thie'u ta Xuån: Hoa thtt<;1ng Thich Huy~n Quang vån con am mttu l~t d6 chinh quy~n va c6 nhi~u am mttu rieng ttt khac. TT. Thich Tåm Diob: Toi hoi ong, Hoa thtt<;1ng Huy~n Quang c6 vii khi khong? C6 baD gio dc ong kham xet ra vii khi khong? Tay khOng mQt tilt såt thllam sao l~t d6 chinh quy~n? Cac ong nh~n hang nghln nghln tiln vii khi cua Lien XO, Dong Au, Trung C()ng, chtta k~ ti~n b~c, rna phåi danh gi~c tdi 30 nåm mdi thanh cong. Låm sao mQt vi Cao tång nhtt Hoa thtt<;1ng Thich Huy~n Quang l~i di VaD con dttong cua dc ong? Con n6i Hoa thtt<;1ng c6 am mttu rieng ttt khac? T~i sao nha dm quy~n khong dem ra toa cong khai xet xii', trU'ng bång cd cho mQi ngttoi d~u bie't, rna cll' am thåm giam ham ngttoi ta gån 20 nåm troi? Nhtt v~y la CQng sån n6i mQt Mang låm mQt ngå. Bi~u lam sao ngttoi ta tin VaD CQng sån ... Thie'u ta Xuån (vQi e6t lai va eham dut): Thoi, ke't thuc bu6i lam vi~c horn nay. DQc l~i bien bån horn nay cho Thåy Tårn Dinh kY. TT. Thich Tåm Diob: Toi yeu du phåi ghi he't mQi lOi toi phat bi~u VaD bien bån, danh lam 2 bån, m6i ben giii' mQt tilm, thl toi mdi chiu kY. Thie'u ta Xuån (eh6p tay trUae ngl,le XCI nhU Ph(lt td, roi n6i): Thåy thong cåm cho ... • Dng Vii Van Ai yeu du gID Bao c30 vien d~e obi~m LHQ di Vi~t Nam di~u tra v~ dan ap tt! do

ngon lu~n, v~ n~n båt M trai phep, va to' c30 n~n lao dQng elic1ng bue, ding 9 ~ tieh thu tai sån Ph~t Giao, pha ehUa va dan ap tt! do tln ngttc1ng t~i Hue' T~i kh6a hQp thang 8 cua Phan ban Nhan quy~n LHQ lån thll' 52 Cl Geneve, nhan danh Ph6 chu 4ch Lien Doan Qu6c Te' Nhan Quy~n va Chu 4ch Vy Ban Båo v~ Quy~n Låm Ngttoi Vi~t Nam, ong V6 Vån Ai da to' caD trUa ngay 15.8.2000 tlnh tr~ng vi ph~m nhan quy~n

Phåp

Am Vu Lan 2000

nghiem trQng t~i cac nttdc Egypte, Kyrgyzstan, Peru, Båc Ireland va Vi~t Nam. Rieng t~i Vi~t Nam, ong Ai d~c bi~t lttu tam cac phai doan chinh phu, phi chinh phu va cae chuyen gia Nha n quy~n LHQ v~ nhii'ng vi ph~m t\,\' do ngon lu~n , t\,\' do ton giao, tlnh tr~ng båt bd trai phep va cttong bll'c laD dOng . Ong n6i: - Chung toi xin nhiln m~nh rång, tu 1997, nha dm quy~n Ha NQi dung Nghi dinh 311CP, cai gQi la "quan ehl himh ehinh", d~ phap ly h6a vi~c båt bd trai phep. Trttong h<;1p di~n hlnh la D~i laD Hoa thtt<;1ng Thich Huy~n Quang, Xii' ly Thttong VI,1 Vi~n Tang Th6ng, Giao HOi PMt Giao Vi~t Nam Th6ng Nhilt, nåm nay 83 tu6i, vån con bi giam giii' khong xet xii' tu nam 1982 Mn nay. Thang 7 vua qua, Hoa thtt<;1ng Thich Huy~n Quang bi cong an h~ch xach, håm dQa, thåm viln, VI da gii'i mQt bll'c thtt eho lanh d~o Dång va Nha nttdc nhan ngay ky ni~m 25 nam ke't thuc chie'n tranh. Qua bll'c thtt nay, Hoa thtt<;1ng keu gQi Dång cong sån lily ngay 30 thang Ttt lam "Ngay Sam HCfi Va Chile Sinh Taan Quoc". Sam h6i v~ nhii'ng hanh dong gay thåm sat qua Cåi Cach Ruong Dilt, M~u Than Hue', trong hai euoe ehie'n, t~i cae Tr~i Cåi T~o, va phl,1c h6i danh d\,\' cho nhii'ng ngttoi bi ehe't oan ll'C. Hoa thtt<;1ng ciing keu gQi ra eong tlm kie'm thi hai milt tleh cua hang tram nghln bo dQi mi~n Båe va binh si mi~n Nam, va b6i thttong xung dang cho dc gia dlnh c6 con em bi ehe't ho~e tan t~t. Mot euoc hoa giåi dan toc nhåm tuyen dtte/ng "Linh Quyin Cha NguiJi CM/, Va NhCin Quyin Cha NguiJi Sang". The' rna lOi keu gQi hoa ai ily l~i bi Cong an tinh Quång Ngai xem nhtt m()t "hdnh dQng vi phq.m nghiem trQng" ch6ng Nha nttdc. "Vi phq.m an ninh quac gia" la toi tåy troi trong bo Lu~t Hlnh s\,\' cua CHXHCN Vi~t Nam. Vi~c håm dQa cQc cAn va tho 16 cua cong an d6i vdi D~i laD Hoa thtt<;1ng Thich Huy~n Quang, la mQt vi ph~m trång tr<;1n quy~n t\,\' do ngon lu~n. S\,\' ki~m duy~t eua Nha nttde cång khåt khe he/n vdi bQ Lu~t Bao ehi ban hanh thang 5 nam ngoai. Vi bilt ell' nha bao nao cling c6 th~ bi ke't an ho~e b6i thttong n~ng n~ khi lo an tin c6 h~i cho ca nhan ngttoi khae, du ngu6n tin ily chinh xac. Nam ngoai, Hoa thtt<;1ng Thich Quång DQ, Vi~n trUClng Vi~n H6a D~o, Giao Hoi Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhilt, vie't thtt xin ra mQt nguy~t san Ph~t Giao. NhU'ng nha dm quy~n khong trå lOi. Chll'ng to khong co t\,\' do baD chi t~i Vi~t Nam. Cling khong co t\,\' do ton giao. Nhii'ng cUQc sach nhi~u , ham dQa, khung bo' tinh thån hang giao phffm Ph~t giao qua cae eUQc eong an thåm viln nhi~u thang qua cho thily cUQc dan ap co ke' ho~ch va quy mo dang chl;!p xu6ng Giao HQi Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhilt. Ngay 11 thang 7 vua qua, Thtt<;1ng tQa Thieh Thi~n H~nh, d~i di~n Tang Doan Thua Thien - Hue' da gm eho nha dm quy~n dia phtte/ng mot "Thu Nhq.n Djnh Va Kien Ngh j" neu len 9 trUang h<;1p dm t\,\' do tln ngttong, chie'm dl;!ng

55


ehua vi(:n va co sO PMt giao, eling nhtt khong eho ton 40 eae ti! vic$n bi htt nat. Tr~m trQng nhåt la cae trltong h<:1p: l)

2)

3)

4)

5)

Chua Quan Am O dttong Tr~n Quang Khåi, bi Nha nttde ehie'm d~ng sau nam 1975. Ttt<:1ng Ph~t va ehuong mo dem dao dåt ehon, kinh saeh bi thu tieu. Nhii'ng hoa van kie'n trUe tren eae mij.t Wong ehua bi son phe't, huy ho~i dåu ve't ton giao trang ngltiem. Sau My, bie'n ehua thanh h<:1p tae xli theu ren . Vira day, toan bQ co sO ehua Quan Am bi san bång thanh blnh dia d~ låy Mt eho mQt eong ty Nh~t Bån thue lam trung tam huån luyc$n ngh~ du 4eh; Båt ehua Long Quang, o thtt<:1ng ngu6n song B6 g~n du An L6, xli Tll' H~, huy(:n Quång Bi~n, bi x6i 10 nhi~u nam qua nhi~u con lli l~t. Hoa thtt<:1ng ~ trl Tmeh Nhtt B~t phåi eho xay bo ke d~ giii' Mt. The' rna nha dm quy~n Thira Thien - Hue' ra van thtt tO' eao ehua Long Quang "Uln dill cong, chiim mt;ll mlOc, xay difng Irdi phep lam Ihay ddi dang chåy, gay x6i lo ånh hl10ng den moi trilling sinh thai "; r6i mO chie'n dieh n6i xåu tren dai Truy~n hlnh Hue' gay hoang mang trong quh ehUng va ehia re Tang tin d6 PMt giao; Trung tam Li~u Quan, tQa l~e tren dttong Le L<:1i, Hue', g6m mQt xttOng in va mQt thtt vic$n c6 10 nghln d~u saeh. Sau 75, Nha nttdc bUQe hie'n cho nha dm quy~n dia phttong. Nhttng n~i cd la tai sån eua Tang, Ni, Ph~t tti' d6ng g6p, Giao HQi PMt Giao Vic$t Nam Th6ng Nhåt O Hue' tir khttdc. Sau d6 Ban Van HQe - NgM Thu~t Thira Thien Mn xin "ml1qn". Bi dan ap, Giao HQi danh "cho ml1(/n" vdi di~u kic$n khi nao Giao HQi dn phåi hoan trå . Nhttng eho de'n nay, doi khong trå, I~i dem Trung tam Li~u Quan cho Cong ty Trån Låm thue låy ti~n . 10 nghln d~u saeh g6m kinh sach Ph~t giao, eae saeh nghien cli'u trie't hQc, van sti' hQe ... dli bi dem d6t trong ehie'n dich "bai IrIl van h6a Mi Irl~y"; Cac chua Tir Hie'u, Phttdc Thanh, Phttde Håi, Chau Hoång Lien xli va Tir Van bi htt hong tir nhi~u nam, dij.c bic$t sau con d~i Hi I~t nam ngoai. Nhttng eac don xin trUng tu, ton t~o, d~u bi nha dm quy€n lam kh6 d~ hoij.c lam ngo khong trå loi; Vic$e cung bai thea nghi I~ Ph~t giao dtt<:1c truy~n thira bao nhieu doi, nay Dy ban Nhh dan xli Phong My ra Thong bao s6 23rrB tO' eao sl,l' eung te' eua mQt s6 ehll'e såe ton giao la "Irdi vai Ihu6.n phong my IJ!,C"

6)

56

(!);

Cong an huy(:n Phu Vang gm giåy doi hai ong Trltong Cong B6ng va Nguy~n Van Loan de'n "lam viec c6 lien quan" vao lue 1 gib 30 Mn 2 gib 30 khuya . Chtta c6 mQt qu6e gia nao trong the' gidi båt dan Mn d6n thåm vån vao lue mQt, hai gib khuya, rna ding khong eho bie't nQi dung sl,l' vic$e lien quan thuQc vån d~ gl.

Sau khi trlnh bay sl,l' vi(:e, ong Vo Van Ai eåt lOi keu gQi: - Trong kh6a hQp thang 3 vira qua, Dy hQi Nhan quy~n LHQ dli dung thu ~e tO' ~ng ECOSOC/1503 tO' eao CHXHCN Vic$t Nam vi ph~m nhan quy~n tr~m trQng, lien ~e va e6 h~ th6ng. Nay Lien Boan Qu6e Te' Nhan Quy~n va Dy Ban Båo Vc$ Quy~n Lam Ngttoi Vic$t Nam xin Phan ban Nhan quy~n LHQ t~o ap Il,l'e eho nha dm quy~n Ha NQi thi hanh nhii'ng di~u Bao cao vien LHQ dij.c nhic$m v~ Båt bao dung ton giao khuye'n eao trong bån Phuc trlnh sau ehuye'n di di~u tra Vi~t Nam thang 10 nam 1998; va chåp nh~n, trong thoi h~n gåp nhåt, cho Bao cao vien LHQ dij.c nhi~m v~ TI,l' do ngon lu~n va T6 Hanh dQng ch6ng båt bO trai phep de'n Vi(:t Nam di~u tra. Ong Vo Van Ai cling dli trao eho eae chuyen gia trong Phan ban Nhan quy~n LHQ bån "B~ch thtt v~ tlnh tr~ng dan ap nhån quy~n t~i Vi~t Nam". Trlnh bay mQt hc$ th6ng dQc tai ki~m soat va k~m k~p nhan dan khong cho hQ dtt<:1c httOng cac quy~n ti! do ngon lu~n, bao cm, ton giao, hQi hQp, nghic$p doan; mQt hc$ th6ng nha tu, tr~i cåi 40, caeh giam giii' khåt nghi(:t, dij.c bi~t trong khu tti' hlnh ngay cång dong. Do an tti' hlnh ngay cång gia tang. Nåm 1999 c6 194 an tti' hlnh, sau thang d~u nam nay dli c6 41 an . Ngoai ra con mQt hlnh thU'c nha tu khong nha tu theo quy che' "quån chi hanh chinh" (Nghj djnh 31/CP) va "quån chi" (dieu 30 trong B(> IUQt hinh sY), thll' nha til kh6ng 16 danh eho tåt cå nhii'ng tu nhan vllttong thll'c va tu nhan chinh tri vira dtt<:1c dij.c xa hay trå ti! do tir cac tr~i cåi t~o. B~eh thtt cling tO' eao hic$n tr~ng lao dQng cttong Mc

thea såc lu~t s6 15 thong qua vao thang 11.99 va ap d~ng k~ tir ngay 1.1.2000, lien quan Mn mQi ngttoi Vi(:t

Nam thuQe Ill'a tu6i tir 15 Mn 35. M6i nam hQ phåi lam khong eong 10 ngay tren cae eong trltong, dij.c bi(:t la cong trlnh xa IQ xuyen Vic$t theo dttong mon H6 Chi Minh, rna ai cling eåm thåy vo kh, VI qua xa xi, t6n kem d6i vdi mQt nttdc ngheo kie't xac, va VI dli c6 con dttong qu6e IQ Båc Nam s6 l. Tuy nhien, ai khong di dan cong c6 th~ trå mQt I~ phi thay the' hoij.c thue ngttoi lam thay . Ngttoi ngheo cang them kh6, chi ngttoi c6 mau mij.t, ke tham nhling, la yen han vo sl,l' tren lttng giai cåp lao dQng . Dy Ban Båo Vc$ Quy~n Låm Ngttoi Vic$t Nam nh~n dinh rång: "le phi Ihay thi nay linh Iheo muc Ihu nh4p ldi thilu hqp phap, hiln nhien dl1a Mi linh trq,ng t6.ng tap kha giå khOng mu5n di lao dQng cl1iJng bUc, se 11m Ihue ngl1iJi Ihår nghiep lam thay VlJi gid re h(m d6ng 111ang tOl Ihilu, han la It! mlnh trå s5 le phi linh Iheo 1l1Cfng tOl Ihilu ", va ke't lu~n: "lhU phap lu41 bat cong nay, phån chOng lq,i diiu 8 Irong Cong I10c quoc li vi cdc Quyin dan st! va chinh Irj, Iheo diiu nay Ih, "khong ai bi ettang bll'c hoij.e båt bUQe phåi lao dQng", ciing nhl1 phån chOng vai y kien dl1qc cong nh4n Irong cdc xii hQi tren Ihi giai,

Ph8.p

Am Vu

Lan 2000


theo do "ngu'oi lao dQng phåi du'<;Ie hu'ong thu lao eong minh va thoa y". Thu phap lUQt Mt cong ay se dan tcJi sI! hinh thimh kMl dan cong lao d;ch lam no l~ cho NhO. mtcJc va dao sau sI! boc lQt nguiJi lao dQng tren cac cong truiJng t~i Vi~t Nam". Sife lu~t s6 15 Mn khong dung lUe

giua mQt dilt nu'oe ngheo d6i eung qte va n~n thilt nghi~p gia tang phi må nhu' Vi~t Nam. (Tai Ii$u ClLlqe BBT Phåp Am t6ng ket tu eåe tai Ii$u do Ph6ng Thong Tin PhQt Giåo Quoe Te tQi Ba Le. Phåp quoc va eåe bon tin khåe tu trong va ngoai nLloe)

CONG HOA xl HOI CmJ NGHiA VItT NAM DOC L~P - TV DO - H~NH PmJC

......• -----

THU NHAN . DINH . VA KIEN NGHI. Kinh gm:

- ang Bi Thu' Tinh Dy Thita Thien Hue'. - ang Chu Tieh UBND Tinh Thita Thien Hue' - ang Tntang Ban Ton Giao Crunh Quy~n Tinh Thita Thien Hue'. - ang Chu Tieh UBMTTQ Vi~t Nam Tinh Thita Thien Hue'. - ang Giam D6e Sa Cong An Thita Thien Hue'. - ang Giam D6e Dai Truy~n Hlnh Thita Thien Hue'. Kinh thu'a quy vi. Tru'oe he't ehung toi tran trQng kinh ehao quy vi trong tinh thån Hi€u Bie't - Doan Ke't - Thllng Thifn - Thong Cåm va Xay Dt.fng. Chung toi bie't rång, quy vi la nhUng ngu'oi con dan Vi~t Nam yeu nu'oe va la nhUng dång Vien Dång CQng Sån nhi~t dnh xay dt.fng xå hQi "Cong bång - Dan ehu - Van minh". Voi ly tu'ong trong sang, voi su m~nh lOn lao ily, ehung toi vo eung tran trQng. Va ding erunh VI sl! tran trQng ily rna ehung toi xin thay m~t Tang doan Thita Thien Hue goi Nhijn Djnh Va Kiln Nghj Thu nay Mn quy vL trinh bay mQt s6 viln d~ e6 lien quan Mn Ph~t Giao nhu' sau:

A. NH!N DlNH. 1. Bil ke chlla Long Quang: NhQn dlnh rang: Hoa Thu'<;Ing Trueh Nbu' D~t eling nhu' Tang ehung va Ph~t tti" ehua Long Quang ke bo eua ehua, nhåm ml;le dich eh6ng lli ll;lt x6i lB M båo v~ ehua, båo v~ tai sån va cd sa Ph~t giao, d6ng thoi lam ndi di du'ong doi s6ng tam linh Ph~t tti" ba huy~n prua Bife, ehu khong phåi voi ml;le dich: "Un dat cong, chilm m4t nucJc, xay dt!ng trai phep lam thay d& dong chay, gay xoi 18 anh hucJng den moi truiJng sinh thai, gay thi~t h~i tai san va de dQa tinh m~ng nMn dan", nhu' Van thu' s6 224ffBUB d~ ngay 20/05/2000, do ong Nguy€n Xuan Ty, Chanh van phong UBND Huy~n Hu'dng Trå ky, goi eho ong Le Nbu' D~t (tue Thfeh NhLl E)Qt. tru tri ehua Long Quang. th! tr6n ru HQ) va eae Ban nganh ehue nang. Van thu' nay då ~o ra nhi~u bUe xue khong nhUng eho ehu' Tang, Ph~t tti" ehua Long Quang rna con nhi~u Tang Ni Ph~t tti" trong tinh va ngo~i tinh nua. NhQn dlnh rang: Dai truy~n hlnh Hue', t6i ngay 28 va tru'a 29/05/2000 va nhUng ngay lien tie'p sau d6, då du'a tin vi~e ke bo ehua Long Quang trong ehuyen ml;le "CuQC sang quanh ta", la thie'u erun ehifn va khaeh quan, xem thu'ong khan trunh giå va nhan dan, lam milt ni~m tin eua nhan dan d6i voi cd quan e6 ehue niing thong tin d~i ehung. NhQn dlnh rang: Dai truy~n hlnh sti" dl;lng Bo Ke Chua Long Quang lam duyen e(1 d€ blnh phifm xaeh me nhUng lOi d~y eao quy eua Due Ph~t nhu': VO Ngå, Vi Tha, Tit Bi, CUU Kh6lam xue ph~m Mn ni~m tin eua hdn 90% ngu'oi dan

e6 lin ngu'Ong va dm dnh voi d~o Ph~t. Gay xao trQn, milt doan ke't giua nhan dan va Ton giao, giua Ton giao va Crunh quy~n, giua Ton giao va Dång. NhQn dlnh rang: Vao cae ngay 4, 5.07 .2000, ong Ph6 Bi Thu'Tinh Dy H6 Xuan Mån va ong Giam deie sa Giao Dl;le

Hoang Huy L~p D~i Biciu HBND lam ehu tQa dci eho nhan dan dia phu'dng rnlnh t6 eao Ngai trU tri va Tang ehung ehua Long Quang la khong e6 thuQe tlnh eua Dång, VI tlnh Dång la tlnh "CM cong va tu" .

Pbap

Am Vu Lan 2000

57


NhOn dlnh rang: Vi~e ong Pho Bi Thu ng6i ghe' ehu tQa , lång nghe dan eua mlnh tO' eao ehiia Long Quang, ne'u eho vi~e lång nghe nay la t6t, d€ phat huy tinh dan ehu do Bång ehu trltdng, thl ~i san anh Le Cong cåu co thu goi eae cd quan ehue nang d€ g6p Yxay dlfng, neu ro mot s6 sI! th~t ve ke bC1 ehua Long Quang, thll~i bi Cong an Tinh moi lam vi~e t~i B6n Cong an Phuong Thu~n Hoa, van ehieu 27 va sang 28.06.2000. Nhu v~y, d6 la phat huy tinh dan

ehu, hay la de de;>a tinh dan ehu eua nguoi nay d€ phat huy tinh dan ehu eua nguoi kia thea y mlnh? NhOn dlnh rang: Båi Truyen H'mh tie'p tl:le dua tin 3 nguoi dan xa Phong An tO' eao Ngai tru tri va ehu Tang ehua Long Quang du'oi sI! ehu te;>a eua ong Ph6 Bi thu Tinh Vy va ong Giam dOe So Giao Dl,le la khieu krneh sl,l' bUe xue eua dan ehung ben nay va ben kia song. Huong dån sI! ba't man va du lu~n eua dan ehung tlf bo ke lang Pho Ninh eua ong Ph6 Bf Thu sang bo ke ehua Long Quang lång Phu Oe lå el!e ky nguy hiem.

2. vi thOng Mo srl23/ TB / UBND cUa xa Phong MY.

Trong thong baD co do~n vie't: "Co milt bil phq,n tu truOe dtn nay, khOng phåi la tin M Tan giao, dii miJi milt sa' chUc siic Tan giao den cung tt trai ve;i thu6n phong my t~c " . NhOn dlnh rang: "KhOng phåi la lin d6 Tan giao", nhttng he;> vån co Ton giao rieng eua hQ, Ton giao ve d~o Ong Ba .

He;> tin tuong ong ba, cha my , t6 tien, noi ngo~i, anh hiing, li~t si, h6n thieng Mt nuo!:; da tlfng ho tri giup dB eho he;> vu<;1t qua nhieu m~t trong doi s6ng hång ngay ve v~t eha't eling nhu tam hnh . He;> tin tuong r~ng mQi sI! vinh nhl,le, thanh b~i eua he;> tren trltong doi, co tudng quan ft nhieu de'n eae Ba'ng thieng heng rna ehung ta khong the nhln tha'y b~ng con måt va suy nghi pham Wc. Bo eling la mot lo~i Ton giao. Ai khong e6 d~o Ph~t, d~o Chua thl it nha't eling co d~o Ong Ba . Nguoi co d~o, moi Thåy ve nha rieng eung ky de ngU'Bng mo ve eoi ngu6n tam linh, ve eong dn sinh thanh duBng dl,le nen mlnh la thuoe quyen tI! do tin nguBng eua he;>, nhu Phap lu~t Nha Nuoe quy dinh. Quy Thåy da lam gl trai voi thuån phong my tl,le, khong tha'y neu len rna eru ehl,lp mli. Cae can bo UB khong tin thl thoi, t~i san l~i ehl,lp mli. Bay la hanh dong cån tro tI! do tin nguBng eua nguoi khae.

"ChTic siic Tan giao" , eling nhu n6i "chTic sac chinh quy€n" lå nhii'ng vi co ehU'c vi vå phifm tuoe (Foncitionet titre) trong ITnh vl,l'e Ton giao hay ernnh quyen. Lo~i can bo ehan Mt, lo~i Tu Si ao raeh va lo~i thuong dan dong kh6 thl khong the ge;>i "chUe sac". "Thu6n phong my t~c" , lå phong tl,le thuån h~u, t6t dyp (Bonnes moeurs) eua mot da't nuoe, con nguoi .

d nha thl san eling du'<;1e, ra du'ong thl phåi m~e ao quån eho 4eh sI!. Vao ehua phai de non dep ngoai, khong dU<;1e mang theo, Tu Si thl ge;>i b~ng Thåy rna khong ge;>i bång anh, xttng hO thl phåi xttng d~o hi~u ehu khong keu ten tl,le. Cung te' thl khong nen dOt xe cup gia'y, nha låu gia'y, xe con gia'y, vång b~e gia'y Nhu vh moi la thu§n phong my t"c. "Su såi" la ehe' do thl!e dan eli va b6i but tay sai, sU" dl,lng trong t~p truy~n ngån "Såi våi " d6 mai mia eae vi tu si Ph~t giao, nh~m tri~t h~ Ph~t giao, voi y d6 bie'n Mt nuoe Vi~t Nam thanh nuoe La Ma . Nay dU<;1e can bO nha nuoe dem sU" dl,lng l~i voi ml,le dfch gl? Phai ehang vi can bo nay mu6n quay l~i voi ernnh saeh eua thl,l'e dan eli? "Th6y Ba" lå tlf kep lay mang tinh tieu el!e, de eru mot thåy nao d6 rna can bO xa khong b~ng long. T~i san khong ge;>i dfch danh vi do, rna l~i an noi h6 d6 xa'e laD nhu v~y, dl,lng eh~m de'n tI! ai t~p the Tang sT Ph~t giao. Tie'ng Vi~t eling phong phu låm, san eae vi can bo khong kie'm ra tlf nåo khae må diing, di diing ehi danh tlf "Th6y ba" nghe khong thu§n phong my t"c ehut nao! "Lili noi khOng mat tiin mua, Il/a ldi ma noi cho vua lang nhau" . Nguoi Tay phudng he;> con bay ve nhau noi nang ehii'ng hu6ng h6 dan A Bong mlnh v6n giau nhan ai tlf hoa.

eh~e:

"Il faut tourner la langue sept fois avant de parler" ,

Can bo lanh d~o nhan dan, an n6i, vie't laeh thl phai ll!a JOi. "NMt ngan khå di hung quoc, nMt ngan khå di tan bang n. Cru mot JOi n6i khiem eung, tlf ai eua can bo dm quyen, eling du låm a'm long dån. Låm can bO khong nhii'ng phåi khiem eung rna con phai bie't lång nghe. Khong nhii'ng lång nghe trong nha rna con phai bie't lång nghe tie'ng keu ngoai duong, ndi thon que va he ph6, de eung dån noi, eung dån lam, eung dan ban va eung dån kiem tra, d€ tha'y b6n ph~n mlnh lo eho dån de'n dåu r6i. Vå eru dn can bO bie't lång nghe thoi, eling du lam vdi bot kh6 dau eho dån tlnh. Chung toi nhån dinh rång : Can bo h~ tång nhi~t tlnh, nhttng hieu va låm sai ehu tru'dng ernnh saeh eua Bang va Nhå Nu(1e lå el!e ky nguy hiem, nen eae cd quan e6 thifm quyen dn phåi eham soe vå giao dl,le ky luBng tru'oe khi giao vi~e.

3. Chrla Til Hitu chria dl/{lc cap gid] phep xay d1/ng.

58

Phap

Am Vu Lan 2000


ChUng tOI nh(ln dlnh rang: Nam 1998, Chua Tir Hie'u trlnh ddn xin du'<,1c xay m9t nha M kinh sach va htu giu cac bån in Kinh-Lu~t-Lu~n du'<,1C kMc tren g6. Cac bån g6 nay du'<,1C kMc du'di cac trieu d~i nha Nguyen, Chua Tir Hie'u mu6n båo t6n chUng, nhu' m9t di sån vo cung quy bau cua Ph~t giao.

Chua da n9P ddn va h6 sd dåy du, chinh quyen nMn h6 sd vdi l<'1i hua hc~m "cha dØ" . Sau hdn ba thang, chUa vån khong du'<,1C trå l<'1i cho, hay khong cho. Chua dc:>n d~p m~t bång, d~t da d~ chuån bi xay dl,l'ng, thl chinh quyen cU' ngu'<'1i de'n cån vdi ly do: "Chi/a co gifty phep xay d/{ng" . Bdn n9P ba thang rna khong xet cho dan. Hanh chanh gl rna quan lieu cU'a quyen Mn the'! Nhan dan lam sao chiu dl,l'ng n6i? Nh(lndlnh rang: Ba't chua, kinh phi chUa, nhån cong chua, xay dl,l'ng du'<,1c thl d6ng g6p khong nhii'ng chi cho PMt Giao rna con cho xa Mi. V~y, UBND Thanh Ph6 c6 Van thu' s6 447, ky ngay 11/8/1998 bl{t ch~t chua lam gl!

4. Trung tam Van Hoa ulu Qudn, t{Hllq.e 15 Le LØ Hue: Chung tOI thO'y r6ng:

Trung tam Van H6a Lieu Quan, du'<,1c GHPGVNTN xay dl,l'ng nam 1970. Do c6 Hoa Thu'<,1ng Thich Duc Tårn lam Giam Mc. Trong d6 g6m co m9t thu' vi~n va m9t nha may in sl(p chu. - May in d~ in cac kinh sach va ~p chi Ph~t Giao. - Thu' vi~n, ca't giu tren du'di 10 ngan dåu sach. Sau 1975, may in Nha nu'dc bU9C bie'n va da di chuy~n di ndi kbac. Phong thu' vi~n, toan b9 kinh sach bao chi Ph~t giao va cac van h6a phåm, tlf li~u sU', trie't, van hc:>c da bi dem d6t, trong cbie'n dich bai trU' van h6a. Con l~i cac ngoi nha trong trung tam va toan b9 ban ghe', ro dU'ng, tu nåm Nha Nu'dc bU9C hie'n, nhu'ng sau pbien hc:>p cua Ban d~i di~n Giao H9i, da quye't dinh khong th~ bie'n, bøi le d6 la tåi sån do Tang Ni Ph~t tll' d6ng g6p. Khong ai c6 quyen bie'n. Sau d6, chinh quyen thong qua Ban van hc:>c ngh~ thu~t TT- Hue', Mn Giao H9i xin mu'<,1n m9t th<'1i gian, khi nao Giao H9i dn thl xin trå l~i. Ba'y gW, Giao H9i con tram be kh6 khan chu'a th~ tie'n hanh sinh ho~t blnh thu'<'1ng du'<,1c. Do d6, the' chång d~ng dirng, Giao H9i phåi thu~n tlnh cho Ban van hc:>c ngh~ thu~t mu'<,1n, vdi di~u ki~n, luc nao Giao H9i dn, thl phåi hoan trå . Giao H9i da nbiSu lån c6 ddn d~ nghi hoan trå, nhu'ng chinh quy~n quanh co khong chiu hoan trå, l~i cho Cong ty Trån Låm thue la'y ti~n . N6i mu'<,1n nhu'ng doi thl khong trå la nghIa lam sao. Dan n<,1 Nha Nu'dc, dao h~n chu'a trå kip thl niem nha, di til. Con Cd Quan Nha Nu'dc mu'<,1n cua chua cua dan doi mai khong trå la nghIa the' nao? Chung toi tha'y em d~p hdn he't la cac Ban nganh chuc nang cua Dång va Chinh quyen bay giC1, nen ngbien CUu cai gl cua Ph~t giao thl hay trå l~i cho Ph~t Giao. D6la cach d~ chung ta xay dl,l'ng xa Mi cong bång - dan chu - van minh. 5. Chiia PhlilJc Thanh lJ drliJng Phan Chu Trinh - TP Hut. Chung tOI nh(ln dlnh rang:

Chua Phu'dc Thånh do h~ 7, phong 12 hc:> Nguyen Phu'dc T9C bie'n cung cho Ban d~i di~n GHPGVNTN Thira Tbien nam 1979. Thu'<,1ng Tc:>a Thich Chi Thl{ng du'<,1C Giao H9i uy nbi~m vS trU trl nam 1981. Trung tu l~i chua nam 1987. Nam 1998, khøi cong xay dl,l'ng cac nha phl:l va da c6 gia'y phep xay dl,l'ng . B6ng nbien UBND Thanh Ph6 bU9c dlnh chi, vI le c6 ngu'<'1i ki~n cao. Trong cdn lii vira qua, chua Phu'dc Thanh ng~p ll:lt qua dåu ngu'C1i. Thåy tro dung ton che r~p tren gac chua d~ ca't giu lu'dng thl!c va phong khi c6 Hi xåy Mn, UBND Thanh Ph6 ra quye't dinh cu'ang che', bU9C thao ga ga'p. ChC1 di~u tra. S<,1ll:lt 19i che chl{n båo quån lu'dng thl!c va nhan m~ng rna båo thao dø ga'p! Du'<,1c bie't sau khi diSu tra, ben nguyen cao khong c6 h6 sd h<,1p l~ , ben bi cao thl gia'y t<'1 dåy du. The' rna da 2 nam, chua Phu'dc Thanh vån chu'a c6 gia'y pbep tie'p tl:lC xay dl,l'ng cac cong trlnh phl:l, nha be'p, nha du d~ giåi quye't vi~c nhan sinh xua't nh~p, hh båo v~ cho moi tru'C1ng du'<,1c trong s~ch. T~i sao cac cd quan chuc nang khong t~o diSu ki~n rna to ra khinh thu'<'1ng chua va chu tru'dng cong bång dan chu van minh cua Dång va Nha Nu'dc Mn the'? 6. Chiia Phi/Ilc Håi lJ lAng Van Xa - Huyin Hlidng Tra. ChUng tOI th6"y:

Chua Phu'dc Håi do c6 Hoa Thu'<,1ng Thich Dånh Le xay dl,l'ng vao th~p nien 60, cho chu' Tang va Ph~t tU' tu hc:>c. Nhu'ng sau khi Mt nu'de du'<,1e giåi ph6ng, ehinh quySn ebie'm dl:lng lam cd quan, sau d6 lam eu' xa eho cong nhan vien htu trU .

Phåp

Am Vu Lan 2000

59


Thu'<:1ng TQa Thich Lu'ong Phu'ong tru tri chua Phu'oc Duyen la ngu'oi ke' thil'a, dii nhi~u l~n gCli don Mn co quan chuc nang, yeu du tra ll).i chUa Phu'oc Hai d€ bao t6n di tich Th~y T6, va duy tri tin ngu'ong cho dan lang, lam noi tu t~p cho Tang Tin d6, nhtffig co quan chuc nang noi quanh co kh6ng chiu hoan tra . Tl).i sao?

7. Chlla Quan Am - dlii/ng TrOn Quang Khåi - TP Hut Chung tOI nh<;'ln dlnh rang:

Chua Quan Am, dii du'<:1C NM Nu'oc chie'm d\mg sau nam 1975 va mu6n pM sl).ch da'u tich cua Chua, nen ba'y gio dii daa Mt ch6n tu'<:1ng Ph~t, ch6n chu6ng, kinh sach va thu tieu, son phe't eac bi€u tu'<:1ng Ph~t giao du'<:1c så d\mg trong 16i kie'n truc, d€ kh6ng ai bie't day la mQt ng6i chua. Sau do chinh quy~n giao cho h<:1p tac xii theu ren så d\mg, B6ng Au S\lP d6, phong trao theu ren ngU'ng ll).i. Be'n nay la thoi thu'<:1ng cua eac c6ng ty ngol).i qu6c de'n lam an tl).i Vi~t Nam. Chinh quy~n tinh nhå dii cho sang b~ng chua Quan Am, la'y m~t bang cho mQt c6ng ty Nh~t Ban thue M xay dl,l'ng len day mQt trung tam dl).y ngh~ du ijch. Ne'u qua tMt nhu' v~y, chung t6i la'y lam vui mU'ng, VI tinh nha co them mQt trung tam, dan tlnh se bot ph~n tha't nghi~p. Nhtffig li~u co 6n kh6ng? Ba't dai mlnh thie'u gl. Ca mQt d6ng ruQng lua de, lua vua ngt!, Cl An Ct!U, dii du'<:1C la'p bang, phan cho can bQ, cho cac co quan ban nganh xay nha caD clng Canh quang Cl d6ng An Ct!U cung th6ng thoang mat me lltm, sao kh6ng danh mQt 16 Mt Cl day d€ cho Nh~t thue. Ll).i di sang bang, tri~t hl). mQt ng6i chua, cho du d6lå chUa cua ai, d€ c6 m~t b~ng cho thue! Ne'u c6 ngu'oi khCli ki~n va Toa liinh st! Nh~t bie't noi d6 la mQt ng6i chUa du'<:1c sang bång, thlli~u Nh~t c6 dam thue nii'a kh6ng? Chung ta an noi lam sao v~ qu6c th€ "cay chua cha thue dilt"! Nh~t la mQt nu'oc co 60% dan s6 thea PMt giao Bl).i thil'a. Hon nii'a chUng t6i tha'y vi~c lam ch6n tu'<:1ng Ph~t, dy chua, Mt kinh, se co anh hu'Clng kh6ng ma'y t6t d~p cho doi s6ng tam linh cua dan tQe, cho v~n m~nh da't nu'oc. D~ eae

vi nglim nghi.

Cai gl cua dån, hiiy tra ll).i cho dan, nha't la ehUa chi~n, noi nhan dan tin ngu'ong. Bo la eaeh the' xay dl,l'ng Mt nu'oe vii'ng ehlte nha't, d€ thuye't ph\le va dåy eung chinh la vi~e thi hanh dung dltn v~ ehu trUong Nha Nu'oc nha't. Ne'u Chinh quy~n lam du'<:1e nhu' v~y, thl se du'<:1e dan thu'ong, dan bao v~ . Ngu'oi dm quy~n dU'ng baD gio nghI rång: "Tai co quyin lam nhll vQY, tai co quyin khOng Lam nhll kia ". Ngu'oi e6 quy~n lt!c, dU'ng baD gio nghI rång, mlnh e6 quy~n lt!c, thl ngu'oi do se t6n tl).i lau dåi trong quy~n lt!c.

8. Chlla CMu Hodng Lien Xii li HUyfn Hlidng Tra. Chua nay do co' Hoa Thu'<:1ng Thieh Bue Tårn khai sang va ehu trUong xay dl,l'ng VaD th~p nien 70. Nay, th~y Tårn ThQ mu6n ehie'm d\lng d€ låm trI,I tri. Ngay nMn chuc tru tri eua th~y Tårn ThQ tl).i chua Chau Hoang Lien Xii eaeh day hon 2 thang c6 cac chue sltc Ban nganh cua Chinh quy~n tham dt! va e6 c6ng an lam vong dai soat xet gia'y to nhii'ng ngu'oi VaD ehiia lue do . Nh<;'In dlnh rang: Nh~n chuc tru tri ehi la vi~e nQi bQ Ph~t Giao. B€ eac ehue slte Ban ngånh Chinh quy~n tham dt! va C6ng an lam vong dai soat xet gia'y tO låm gl eho mang tie'ng, nhung tay qua sau VaD nQi bQ Ph~t Giao.

9. Chlla Til van - dllilng Phan BQi CMu - TP Hue~ Th~y tru tri ehua Til' Van gCli don xin co quan chuc nang såa nha, VaD ngay 15-03-2000, Mn ngay 17-05-2000, UBND Phu'ong Tru'ong An phe don voi y kie'n nhu' sau:

"VBND PhlliJng TrlliJng An nhllt tri thea nQi dung dftn (sau khi c6 sl,! dong y cua Bon Tri Sl,! Giåo HQi PhQt Giåo Vi~t chuyln ca quan chuc niing xem xet giåi quye't" .

Nom TInh). Kinh

Nh<;'ln dlnh rang: Voi loi phe va di~u ki~n nhu' v~y, la Chinh quy~n dii danh ma't ehue nang khaeh quan, lam cho ean

can lu~t pMp bi l~eh hu'ong.

10. Gidy trifu tijp cUa Cong an HUyfn Ph" Vang. Gia'y tri~u ~p eua C6ng an Huy~n Phu Vang s6 1, s6 2, d~ ngay 07/0112000 gCli eho eae 6ng Tru'ong C6ng B6ng va Nguy€n Van Loan tl).i th6n Khanh My, xii Vinh Xuan, VaD lue 1 gio 30' va 2 gio 30', voi nQi dung la M lam vil$c co lien quan. Nh<;'ln dlnh r&ng: C6ng an tri~u t~p dan voi gio gia'c noi tren la kh6ng phu h<:1p voi gio hanh cMnh, VI gio hanh ehanh la til' 7 gio sang de'n 11 giO trUa va tlt 14 gio trUa Mn 17 gio chi~u, con 1 gio 30' va 2 gio 30' la giO thuQe ban de m khuya kholtc.

60

Phap

Am Vu Lan 2000


NMn dlnh rang: Gia'y tri~u t~p ghi nQi dung la de "Lam vi~c c6 lien quan", la khang ro rang, va nha't la VaD ban dem,

khie'n dån hoang mang lo s<;1. Lam vi~c t~o ra sl! hoang mang lo s<;1 cho dån chung la khung bo', la phan l,!-i ly tu'dng cua Cang an nhån dån, ciing nhu' chu tru'dng cua Bång va NM Nu'åc .

B.KI~NNGHl Tir nhfi"ng nh~n d~nh tren, våi ml;1c dich g6p phh VaD vi~c xåy dl!ng kh6i d~i doan ke't dån tQc, ~o ti~n d~ suc m~nh de xåy dl!ng mQt xa hQi "Cong bAng, Dån chU, Van minh". ChUng tai c6 nhfi"ng kie'n ng~ nhu' sau: Thd l. Yeu du Tinh Dy va UBND xet va trå l,!-i cac cd sd cua Ph~t Giao nhu': - Trung tårn Van Hoa Li~u Quan - 15 Le L<;1i - Hue'. - Chiia Phu'åc Håi thuQc xa Hu'dng Van, huy~n Hu'dng Tra - TT Hue'. - Phl;1c h6i l,!-i chiia Quan Am, du'Clng Trh Quang Khåi - TP Hue'. Thd 2. Yeu du Tinh Dy va UBND xet va dp gia'y ph6p cho chiia Tir Hie'u du'<;1c dy dl!ng nha ca't giii' Kinh sach va t,!-ng bån, cling nhu' chiia Phu'åc Thanh t,!-i du'Clng Phan Chu Trinh, chiia Tir Vån du'Clng Phan BQi Chåu, du'<;1C xåy dl!ng dung phap lu~t.

o

Thd 3. Yeu du Tinh Dy va UBND xet va giån lu'<;1C ml?i thu tl;1C hanh crunh r1.tClm ra Mi våi Tan Giao, v~ vi~c xåy dl!ng cd sO Tan Giao cli cling nhu' måi, va nhfi"ng ngu'Cli xua't gia du'<;1c nh~p hQ khfu, di chuyen hQ khfu d~ dang tir ndi nay Mn ndi khac nhu' ml?i ngu'Cli cang dån. Thd 4. Yeu du Tinh Dy va UBND xet va t~o di~u ki~n cho nhfi"ng tu Sl c6 qu6c 4ch nu'åc ngoai, g6c Vi~t Nam, khi v~ tham que hu'dng du'<;1C phep o l,!-i chiia de thu~n l<;1i cho sl! sinh ho,!-t T6n giao cua hl? Thd 5. Yeu du Tinh Dy va UBND Tinh lam sang to ai da xui gil;1C Bai truy~n hlnh Hue', l<;1i dl;1ng vi~c bCl ke chiia Long Quang de hOi nhl? Ph~t Giao tren thang tin d~i chung. Thd 6. Yeu du Tinh Dy va UBND lam sang to, ai da xui gil;1C mQt s6 dån lang B6 Bi~n, PhU L~ phat bieu c6 tinh cach bai nhl? sl! th~t v~ bCl ke ndi chiia Long Quang. Thd 7. Yeu du Tinh Dy va UBND lam tra'n an dån lang B6 Bi~n va Phu Oc cling nhu' toan dån v~ vi~c Bai truy~n hlnh du'a tin thie'u khach quan v~ bCl ke chUa Long Quang t~o ho ang mang va chia re trong dån chUng. Thd 8. Yeu du Tinh Dy va UBND bUQc Giam Mc dai truy~n hlnh phåi b6i hoan danh dl! cho Ph~t Giao, VI da M cho nhån vien nhl;1c m'!- PMt Giao tren thang tin d~i chung va b6i hoan danh dl! cho Hoa Thu'<;1ng Truch Nhu'D,!-t cling nhu' Tang chUng va tin d6 chiia Long Quang. Thd 9. Yeu du Tinh Dy va UBND chi th~ cho cac cd quan chuc nang, cha'm dm ml?i sl! khung bo' va khOng du'<;1C phån bi~t Mi xii' Tang Ni va Ph~t tii' ben nay hOi!-c ben kia. Thlla quy vi. Nhfi"ng gl chung tai da trlnh bay trong Nhljn djnh dån tQc.

va Kie'n nghj thll nay, la de g6p y va xåy dl!ng kh6i d,!-i doan ke't

Va, nhfi"ng Kie'n ng~ cua chung tai, ra't mong du'<;1C quy v~ nghien CUu va giåi quye't tha'u tlnh d,!-t ly trong thCli gian ng~n nha't la 3 tuån, de chung tai luan tin tu'Ong VaD sl! dm quy~n cua quy v~, rna yen tårn tu t~p va hanh d'!-o dung lu~t phap quy d~nh. Ne'u Kie'n ng~ nay cua chung tai kh6ng du'<;1C Tinh Dy, UBND Tinh nghien CUu giåi quye't, chung tai se tie'p tl:lC c6 nhfi"ng Kie'n ng~ khac gOi Mn dp tren. Trån trl?ng kinh chao quy vi trong tinh thh Hieu bie't, Boan ke't, Thang cåm va xåy dl!ng. Hu€, ngåy 11 thang 07 nam 2000. TM Tang Boan Thira Thien - Hue'. Thich Thi~n H~nh Ndi nh~n: - Nhu' tren. - Van phong Giao HQi. - Tru To Cac Tl! Vi~n

(00 kfnh tllong) - Lu'U. Phåp

Am Vu Lan 2000

61


Bai tham lu{ln dQc tQi HQi Nghj Quoc Te Ph6t TriGn Vh~t Nam d Hoa Lan

ve

MQt khia c~nh cUa va'n d~ nhan quy~n t~i VN: Tham nhiing, mQt qu6c n~n? • VI.t Nam dang la m~t d6ng roe kh6ng 16. N6 bao trum t6't eå mQI khia ec;mh dal s6ng: van h6a. ehinh tri va eå tOn gloo. • Tham nhOng la sOn sau eua quy'n lI,te. Thich Tu~ Si (Viet tu trong mloc)

LTS - Du(ji dåy lå bai tham lu4n etla Thuqng t9a Thieh Tu~ Sy vie't tlf trong nu(je giti ra, duqe dge trong dip le khai m~e HQi Nghi Quoe Te' v~ Phat Tri~n Viet Nam h9P t~i Hugue, thil do ehinh tri eua Hoa Lan h6i euoi thang 5 våa qua. Thuqng t9a Tu~ Sy efing nhu Båe si Nguyen Dan Que' då duqe ehinh phil Hoa Lan moi nhttng khong duqe Hå NQi eho phep xuå't ngo~i.

Kinh thua qui vi, Han hl1-nh gID Mn quy vi me?t våi y nghia phie'n di~n v~ nhling di~u de n~ng tårn tri tai trong su6t thoi gian tu. NhU'ng di~u trUdc tien tai mu6n båy to day la st! tri an ctla tai dOi vdi d6ng baD håi ngol1-i, vdi st! ce?ng tic ctla qu6c te', då can thi~p me?t cach c6 hi~u quå khie'n cho bån an tti' hlnh dånh cho tai trO thånh bån caD trl1-ng dånh cho nhling ngU'oi tt! cho c6 quy~n xet xti' tai va phån xet nhling ngU'oi då hånh de?ng the o ludng tam. Tie'p theo, st! can thi~p då khie'n cho Nhå NU'dc Ce?ng Sån Vi~t nam phåi tuyen bo' trå tt! do cho tai. NhU'ng nhi~u ngU'oi bl1-n tu ctla tai vån con bi kh6 trong cac trl1-i tu. Trong s6 d6 c6 nhi~u ngU'oi bi giam dm gån 25 nam, vU'<;It qua thoi hl1-n må lu~t hlnh st! ctla Nhå nU'dc Vi~t Nam quy dinh dOi vdi vi~c thi hånh cac bån an giam giii' c6 thoi hl1-n.

o

o

å day, tai cling xin bay to st! cåm kich sau xa d6i vdi cac ce?ng d6ng Vi~t Nam håi ngol1-i dang dåu tranh cho me?t nU'dc Vi~t Nam trong sang vå tt! do. Tai cling xin gOi lCli cåm dn de'n cac nhan Sl Hoa Lan, trong tinh dm nhan IOl1-i då trt!c tie'p can thi~p vdi chinh phtl Vi~t Nam cho tai dU'<;Ic sang tham vie'ng Mt nU'dc Hoa Lan, d~ co th~ c6 di~u ki~n tt! do hdn n6i len tie'ng n6i thåm l~ng rna då me?t phån tU' the' ky bi b6p ngh(ft. Trong nhling nam gån day, trUdc cå khi tai dU'dc linh phåi rCli khoi nhå tu d~ trO v~ chua, c6 råt nhi~~ d6ng baD ta tir nU'dc ngoåi v~ tham vå dng ngåy dng chU'ng kie'n nhii'ng d6i thay du<;lC n6i lå dang khich l~. Khich l~ thea chi~u hU'dng nao, con tuy theo cach nhln m6i nguoi. Rieng tai, tai khang c6 dU'<;Ic may mlfn lå chU'ng nhan trt!c tie'p trUdc nhling thay d6i ctla Mt nU'dc, mac du tai

62

da,ng s6ng trong long que Cha Mt T6. D6 lå di~u t6t hay xau, cling con tUy cach nhln clia m6i ngU'Cli . M~c du khang c6 cai may nhU' nhi~u d6ng båo sau khi

s6ng tt! do IS, 20 nam O nU'dc ngoåi v~ tham que, thåy dU'<;Ic nhling d6i thay tir tren thU'<;Ing tång, thåy dU'åc su giåu sang clia Mt nU'dc qua nhling ti~n nghi v~t chåt t~ cac khach Sl1-n nam sao dånh cho can be? caD cåp va khach nU'dc ngoai, tir nhling tie'p d6n ni~m nO vå linh dinh clia nhling nhan v~t thue?c thu<;lng tång xå he?i, vdi nhling d~c quy~n xå he?i rna di~u kien chinh tri danh cho, nhU'ng tai c6 cai "may mdn" kha~ -- ne'u ch~ d6 lå may mlfn -- dU'<;IC s6ng chung trong me?t thoi gian råt dai vdi thånh phån dU'<;Ic xem lå "cijn ba" ctla xå hai. Chinh tir xå hQi gQi lå c~n bå åy tai då ehU'ng kie'n nhling d6i thay trong nha tu nhU' la ånh ehie'u elia nhling "ddi thay to lan" elia Mt nU'dc. St! chU'ng kie'n ddn giån va d€ hi~u thai . Cling nhu nguCli ta em dn nhln våo rac rudi phe' thåi du<;le d6n ra san sau må e6 th~ bie't nhii'ng thu da: dU'<;Ie tieu th1,l O san trUde. Chung tai, me?t s6 nguoi tir lau då dU'<;IC hQc t~p M thånh th6i quen suy nghi s6 ph~n dan te?e tir nhling dOng rae, då tt! m'inh d~t thånh nhi~u eau hoi eho lU'dng tam nhan 10l1-i, eho y nghia tie'n be? etla xå he?i loai ngU'Cli, vå tren tåt eå lå me?t eau hoi 4eh sti': Mt nU'de då thåm baD nhieu xU'dng mau ctla bao nhieu the' Mang eha va be bl1-n d~ d6n 1l1-i thånh nhling d6ng råe nhu the'; nhling d6ng rae eång ngåy dng to phlnh len me?t caeh khling khie'p. Vi~t Nam dang lå me?t dOng rae kh6ng 16. D6 khang phåi lå Ynghi rieng eua tai, må lå nhan xet etla nhan vat eao eåp nhåt etla dång Ce?ng Sån Vi~t Nam. Day kha~g phåi lå Y nghia kinh te'. N6 baD trUm tåt eå moi khia qnh doi s6ng: van h6a, chinh tri, vå eå tan gia~. V~y thl, me?t eau hoi dn phåi dU'<;Ie d~t ra cho nhii'ng ai eon e6 chut tt! trQng dan te?e: tl1-i sao me?t dan te?e luan luan tU' hao vdi truy~n th6ng b6n nghln nam van hie'n, bon~ nhien M cho Mt nU'de m'inh trO thånh me?t dOng rae, kho chua tåt eå nhling gi xåu xa nhåt elia nhan loai van minh? Nguyen nhan tir dau va do ai? .

Trong gån mU'oi lam nam trong tu, di~p khue tai phåi thU'Clng xuyen hQe t~p d~ ea ng<;li tinh ean dåm ctla dång Ce?ng Sån Vi~t Nam: "Can bQ /Gm sai, dång tri. Dång lam sa i, dång såa". Tai eling thU'ong xuyen trå lOi: d6 khang phåi lå st! ean dåm, rna lå thai de? eai tri khinh dan; xem dan nhU' lå v~t thi nghi~m eho nhling tU' duy khang tU'Ong, hQe thuye't vi€n vang elia m'inh. Tai eling thU'ong xuyen b! hQc ~p dng, ehinh saeh doan ke't dan te?e etla dång la låm eho "dan tin dång va dång fin dan ". Tai eling thU'Clng xuyen trå lCli: lam eho dan tin dång; d6 lå di~u tåt nhien vå d€ hi~u thai vi e6 dang tin thl ngU'Cli ta mdi tin dU'<;Ie; vi dång dn dU'<;IC dan tin tU'Ong d~ t6n tl1-i, du em lå tin tuOng giå tl1-O. NhU'ng "dan tin dång" e6 nghia la the' nåo? Ne'u dång khang tin dan thl dång xti' ly dan nhU' the' nao? Cau trå lOi thU'e te': Cå nU'de trO thånh me?t nhå tu VI dl1-i. .

Phap

Am Vu Lan 2000


Ngåy nay, khi kh6ng con å trong nhå tu nho nhu muoi lam nam trUdc nua, t6i kh6ng con c6 di~u ki~n d€ dU<.1C len Wp chlnh tri. T6i hy vQng dång CQng Sån Vi~t Nam kh6ng con c6 cai can dåm nhu xua, d6 thU' nghi~m hQc thuy~t cua mlnh them nhi~u l~n nua; va ciing kh6ng thi hanh chlnh sach "dt;li doan kfr" nhu xua d6 dan c6 th6 s6ng ti! ~i rna kh6ng b! dång nghi ngo. M~c du c6 nhii'ng thay d6i ldn nbln tir g6c dQ nao d6, nhl1ng thlfc t~ t6i bi~t ch~c dng c6 mQt di~u kh6ng thay d6i. D6 lå: dång CQng Sån vån ti! coi mlnh la an nhan cua dan tQc va do d6 c6 dQc quy~n quy~t d!nh s6 ph~n cua dan tQc (mo lo ån nhån hav tQI gl thl quan ehung va lieh su truoe m<:it se phon xet). D6 la di6m khac bi~t vdi cac ch~ dQ chuyen chlnh lirng danh trong l!ch sU'. Day ciing chlnh la nguyen nhan cua mQt trong nhii'ng di~u rna cac dång vien båo thu cho la "rae n(oi tu bån". Di~u d6 la n~n tham nhfing. Båi VI, quan lieu, haeh d!eh, thai dQ ke eå ban dn, vtra la bån ehåt va vtra la duong ehåt eua t~ n~n tham nhfing cua Vi~t Nam hi~n nay.

do

MQi tQi ph~m xåy ra d~u do mQt ben gay h~i va mQt ben b! h~i . Trong tham nhiing, mdi nbln tbl kh6ng c6 ai b! h~i mQt each ro rang. Trude m~t, nguoi dua h6i IQ va nguoi nh~n h6i IQ d~u nh~n dU<.1e nhii'ng di~u l<.1i nhåt d!nh. Nbu v~y nguoi b! h~i ehlnh la quån chung, kh6ng du d~e quy~n d6 tham gia nh~m huång l<.1i tn,te ti~p ttr n~n tham nhiing. NghIa la nhii'ng thanh ph~n eung kh6n cua xii hQi chång c6 gl d6 cho nen chång nh~n dU<.1C gl nen VI v~y hQ trå thanh n~n nblin. Tinh ca bi~t cua n~n nblin tham nhiing å Vi~t Nam hi~n t~i la do thai dQ ban dn eua nhii'ng ke c6 chuc quy~n Mi vdi "than dan" dudi st;! cai tri eua mlnh. Tham nhiing å Vi~t Nam kh6ng chi la thoa thu~n song phudng d€ danh nhii'ng h<.1p d6ng kinh t~ beo bå. No bon rut xudng tuy cua nhan dan; nhii'ng nguoi cung kh6n phåi cong ll1ng lao dQng d€ c6 ti~n d6ng thu~. Tham nhfing la g6c r~ cua cac t~ n~n xii hQi khac. Vi n6 t6 ehuc baD che va nu6i dU'Ong chung. N6 x6i mon mQi gia tri d~o due truy~n th6ng. Båo v~ hay phåt huy van h6a dan tQc tren cd så d6 chi la la ch:(n cho t~ n~n tran lan rna th6i. T6i n6i, tham nhiing la san sau cua quy~n lt;!c. Båi VI chlnh nhii'ng nguoi dan cung kh6n, la ti~ng n6i lu6n lu6n b! ap ch~ bång st;! dQa n~t, la nhii'ng nguoi b! trån ap båi b~o quy~n chuyen chlnh kh6c li~t nMt, nhl1ng ciing l~ng le ch!u dlfng nhåt. D6 la nhii'ng chU"ng nhan cho m~t trai eua tham nhfing va quy~n lt;!e; n~n nhan tn,tc ti~p cua tåt eå st;! ap ch~ cua n6 Mi vdi gia tri nhan phå'm. Co le t6i mu6n kS Ill-i day mQt eau ehuy~n thudng tam, dS ehung ta hiSu ph~n nao bån chåt tham nhfing trong mQt eh~ dQ thuong ti! hao la kh6ng c6 nguoi b6c lQt nguai. Chuy~n xåy ra trong tr~n ll.lt VaD cu6i nam vtra qua.

Ph8.p

Am Vu Lan 2000

T~i

xii Hudng ThQ huy~n HUdng Tra tinh Thtra Thien c6 mQt gia dlnh ngheo kh6 s6ng lenh denh tren mQt ehi~c do. Khi edn ll.lt ~p Mn, gia dlnh nay la duy nhåt c6 ghe (j d!a phudng mi~n nui nay, do d6 dii vdt du<.1c tren 80 nguoi khoi cånh ch~t chlm. Sau nudc rut, thinh thoång e6 vai phåi doan Mn CUu tr<.1. Cac gia dlnh khac d~u nh~n du<.1C CUu tr<.1. Chi trii' gia dlnh anh. Ly do: kh6ng e6 hQ khå'u, vllau nay gia dlnh nay ngheo qua , phåi s6ng "va gia eu" phieu b~t tren cac s6ng su6i nen kh6ng c6 hQ khåu thuong trU. Dan lang bi~t dn anh, xin chlnh quy~n d!a phudng cåp hQ khå'u cho. Nhl1ng thi~u di~u ki~n nh~p hQ: gia dlnh anh kh6ng c6 du 400,000 d6ng VN d6 h6i IQ. Khi cac th~y cua t6i len cUu tr<.1, dan lang tt;! dQng Mn Wang thu~t st;! vi~c d6 cac th~y giup do. Cac th~y giup du s6 ti~n, nhl1ng vdi di~u ki~n phåi giåu kin ngu6n g6e. Vi se con nhi~u vån d~ r:(e r6i khåe . Di~u t6i mu6n n6i å day kh6ng phåi nh:(m Mn t~ n~n

tham nhiing . Ma la nhan each eua gia dlnh ngheo kh6 n åy; va thai dQ ch!u dlfng st;! båt c6ng mQt eaeh th~m l~ng dang kinh phl.lc. Du s6ng dudi muc t~n cung kh6n kh6, anh vån giu Vctn gia tri nhan phåm cua mlnh. Låm dn cho nhi~u nguai, nhl1ng kh6ng k6 dn dS dU<.1c d~n bu. Chi c6 dan lang bi~t dn va tt;! dQng d~n dap. Nhl1ng dan ai cfing ngheo kh6 va l~i g~p ho~n n~n nhu nhau, låy gl chu cåp cho nhau? Kh~p cå Mt nudc nay, c6 baD nhieu trUang h<.1p nhu v~y? D6 la nhii'ng cUQC s6ng å san sau cua quy~n lt;!c,

s6ng trong b6ng t6i cua xii hQi. N~u hQ kh6ng len ti~ng, ai bi~t hQ (j day. Nbl1ng hQ l~i kh6ng len ti~ng. Vi khOng thS, hay VI kh6ng mu6n? Do d hai. Di~u rna quy V! bi~t r61a t6i dang n6i ehuy~n å day efing cm la caeh n6i "len lut qua milt ehinh quy€n". T6i ehua bi~t ngay mai cua t6i ra sa o, khi nhii'ng di~u t6i n6i kh6ng lam hai long Dång va Nha nudc. Hoan dnh Mt nudc Vi~t Nam nhu th~ cho nen dan t6i phåi eh!u qua nhi€u dau thudng va mi nh1,lc. D6i vdi gidi tri thuc n6i rieng, rna xii hQi Vi~t Nam truy~n th6ng råt ton trQng, di~u mi nhl.lC Wn nhåt la hQ khong thS thay nhii'ng nguoi dan thåp c6 be mi~ng n6i len mQt cach trung tht;!e tåt eå nhii'ng uåt ue, nhii'ng kh6 nhl.le rna hQ phåi eh!u. Båi VI, t~i Vi~t Nam ngay nay nhii'ng nguoi c6 th6 n6i thl ngoi but dii b! cong; nhii'ng nguoi mu6n n6i thl ngoi but dii b! be gåy . Nhl1ng toi bi~t ro mQt di~u, va di~u d6 dii dU<.1C ghi chep trong l!ch sU': tri thde ehan ehinh etla Vi~t Nam kh6ng bao gUt khie'p nhttc1e. Tran trQng kinh ehao qui V! . Tu Vi~n Quång HUdng Sai Gon, Vi~t Nam Ngåy 13 thang 5, 2000 (tn)

63


" Kinh Bao An Cha Me• HT. Thich Tri Quang dich va hi~u chinh I~i bån dich c6, 1994 Nam M6 Blin Sd Thich Ca Mllu Ni Th~ T6n (3Ian) Kinh nåy toi nghe Buc The' Ton d~y trong thCIi gian Ngåi cling vdi ra't nhieu cac v~ d~i ty kheo vå d~i b6 tat o noi tinh xli Kl Hoån, thuQc mtdc Xa V~ . LUc ba'y giD Buc The' Ton cling vdi d~i chung di ve pilla Nam tinh xa, tha'y mQt d6ng xU'dng kho. Ngåi lien l~y sat Mt. Ton giå A Nan tha'y v~y thl thU'a rång: "BfJch Dac The' Tan, Ngai la dfJi sa ctla chUng sinh, la tli ph~ ctla muan loa i, ai ding tan kinh, tfJi saG IfJi IfJy dang xuang kM nay mQt cach cung kinh nhu vlj.y?"

Buc The' Ton d~y: "A Nan, tan gid tuy la d? tu thUf/ng tuc ctla Nhu Lai, nhung kien thac con khie'm khuye't. D6ng xuang kM nay hoq.c la t6 tang kie'p trwJc, haq.c la cha mf! nhi€u Mi ctla Nhu Lai, nen Nhu Lai chiin thanh kinh lfJy. Tan gid håy dem dang xuang kM nay chia ra hai phdn: ne'u la nam thi xuang trdng rna nq.ng, ne'u la ml thi xuang den lfJi nhf! ". Ton giå A Nan thU'a: "BfJch Dac The' Tan, nam va nil khi con sinh tan thi nhiJ hinh dang rna nhlj.n bie't, nay cMt rai thl chl mQt dang xuang kM nhu nhau, lam saG phiin bi?t?" Buc The' Ton d~y : "A Nan, nglii'Ji nam khi sang tinh tu phfJm hfJnh, da van thi€n quan, nen xliang trdng va nq.ng. Ngui'Ji nil sinh sdn, huye't sila hao t6n, m?t nhqc lao kh6, nen xuang den rna nhf!".

Ton giå A Nan nghe Buc The' Ton d~y nhU' v~y thl dau long rdi 11;1 Y, thU'a Ngåi: "BfJch Dac The' Tan, an dac cha mf! tM nao? Lam saG Mo dap?". Buc The' Ton d~y : "A Nan, håy nghe cho kj. Nhu Lai se n6i cho tan gid. A Nan, mui'Ji hai thang mang thai, mf! ra't kh6 si'J. Thai mang mQt thang mai nhu hfJt suang rai tren co, t~ tan mang manh. Hai thang mai nhli vang sila. Ba thang mai nhu huye't dqng. Ban thang mai t~ hinh ngui'Ji. Nåm thang mai c6 ddu, hai tay va hai cMn. Sau thang cac giac quan mai khai tUf/ng. Bdy thang gan ca't LOng da mai c6. Tam thang mai c6 l~c phtl ngu tfJng. Chin thang mai thanh thai nhi, Mp th~ nguyen khi ctla mf! rna sang. Qua thang thIl mui'Ji mai khi'Ji SI! chuyln sinh. Ne'u ta hitu thUl;1n thi hai nhi xuai tay rna ra, khang thuang t6n mf!. Ne'u la ng6 nghjch thi CaD ca'u fk!.p pha thai Mo, lam mf! dau dan vfJn trfJng. Nen tMn nay sinh dUf/c thlj.t la may mdn phuac dac" .

A Nan, an Buc cha m~ c6 mU'oi dieu sau day:

Ml)t lå thai mang giii' gin. Yl nghi~p hlC nen chung sinh thac thai m~ . M~ lau ngåy kh6 sa, chin thang cU'U mang, ni!.ng nhQc nhU' dQi da, di dung ng~i gi6 mU'a, quån ao khong såa so~n, trang ditim can kti chi. 64

Hai lå sinh sån kh6 sa. Be'n thang thu mU'oi, gån ngåy sån n~n, thl dem dem nhU' binh ni!.ng, ngåy ngåy t<;1 hoång hon. Khie'p håi lo nghI, l~ såu tuon roi, chi s<;1 til' thån khong dung tanh m~ng . Ba lå sinh r6i quen lo. Trong khi sinh dt\ gan ruQt tir måu tu6ng nhU' xe rach, dau ddn me man, mau huye't dåm de. NhU'ng nghe con an toån thl vui mimg quen he't. Song vui d6 l~i bu6n d6, lo nghI xie't ruQt gan. B6n la nuat dang nh6 ngQt. Tmh thU'dng cha m~ th~t sau ni!.ng, thU'ong me'n c6 bao giD l~t phai. Nh6 ngQt khong tie'c nuai, nuat dang nåo phien hå . ThU'ong me'n cång sau d~m, bi såu cång tang them. Mi€n sao con no a'm, d6i khat m~ nao tir. Nam la nhU'ong kho nåm U'dt. M~ nåm ch6 U'dt at, nang con ch6 a'm kho . Boi vu no d6i khåt, hai tay che gi6 sU'ong. Yeu thU'ong quen ngu nghi, sung ai he't gia l~nh . Chi mong con yen 6n, m~ hien khong du an. Sau la bu mdm nuoi na'ng. M~ hien on hon Mt, cha nghiem duc qua troi. Che cha on cao day, cha m~ nåo unh toan. Khong hiem khong mat mfii, khong ghet que chan tay . Con sinh ra tir bl;lng m~, con d6i d~ thU'ong ai. Båy lå tam ril'a san s6c. Khong nghI than ph~n mlnh, chi lo con b~nh ~t, cho nen he't lang tårn ril'a san s6c. ÅO quån lo cho con, rach rudi m~ cam chiu. Than con dU'<;1c a'm ap la long m~ a'm ap. Tam la xa cach thU'ong nhCi. Che't må tir bi~t, då dånh kh6 nhån; sang rna bi~t ly, l~i cång thU'ong nhCi. Con di dU'ong xa cach, long m~ b6ng theo hinh. Ngåy dem khong thU' d~, sdm tai nao t~m quen. Kh6c nhU' kh6c vU'<;1n nhCi con, thU'ong nhd nat can trU'ong. Chin la vi con lam ac. Lao kh6 du muon be, bii'a an ra't kh6 kie'm. Yl muan con no a'm, vi~c ac m~ kh6 tir. Nuoi khon Wn, lo gåy dl,l'ng. Lo com ao, s<;1 co hån. Kho na'u bao sinh v~t, cfing vi ngon mi~ng con. MdO'i la thU'ong me'n trQn doi. An duc cua cha m~ cao sau hdn troi da't. Hi sinh he't ta't d, vån tha'y chU'a vira long. M~ gia hdn tram tu6i con thU'dng con tam mU'oi. Tinh thU'ong c6 ngirng chang, chi hoi tho cuai cling. Buc The' Ton l~i d~y: - A Nan, NhU' Lai xet tha'y chung sinh tuy lam than ngU'oi, tam tri vån con tai tårn. Khong bie't an duc cha m~ cao dåy . Khong bie't kinh trQng, vong an bQi nghIa . Khong lang me'n thU'ong, ba't hie'u ba't ml;lC. Tir måu mang thai trong mU'oi thang tron, dU'ng ng6i khong ye n, Phåp

Am Vu Lan 2000


nhu ganh ganh n~ng, an u6ng khong xu6ng, nhu b~nh lau ngay. Khi du ngay tbang, s~p sU'a sinh con, thl du kh6 sd, khie'p scj tU' thån, tanh m~ng mong manh. Nhu v~t bt h~i , huye't chåy tran Mt: mt;: kh6 Mn the' mdi sinh ra ta. Sinh r6i nudt d~ng nh6 ngQt, b6ng am nuoi nlng, khong kS m~t nhQc, chiu n~ng chiu mua, khong tU' cay dång. Ch6 kho con nåm, ch6 udt mt;: lan. Su6t trong ba nam, nM huye't sii'a m~ mdi thanh dua be. De'n khi khon Idn, lo vi~c giao dl,lc, lo vi~c hon nhan, bnh doanh sån ngbi~p, t~n tl,ly lao kh6. Kh6 nhQc su6t doi, khong k€ eong kh6. Con cai t~t b~nh, cha m~ b~nh theo, btnh con ne'u he't, cha m~ mdi lanh. The' rna trI1dng thanh l~i blt bie'u. N6i vdi cha mt;: lOi tie'ng h6n håo, trcjn m~t trii'ng nguåi. Khinh khi chu Mc, danh d~p anh em. Phi nhl,lc ba con, khong c6 l~ nghla. Thåy d~y khong tuan, cha m~ ran båo, toan khong y cu. B6i xU' anh em cO' tlnh gay g6. Di d ra vao khong cån cha m~. ngon h~nh tho bi, ti! chuyen manh dQng. Cha m~ qUd trach, chu bac ran de , thl sinh san Mn, ch6ng trå phån nghtch. M~c dåu chinh ta do cha mt;: sinh ra , do cha nuoi Idn. Ru6ng bo bl).n t6t, triu me'n ke xlu. Huan t~p thanh tanh, ben thanh cu6ng b~o . Thoat ly gia dlnh, giang h6 mong lung. Ho~c cbinh chie'n xam lucjc, ho~c bie'm trult til day, ho~c kh6n kh6 d6i khat, ho~c tai n~n bi€m nguy. Yl v~y than che't, thay phåi gi6 suång, xUång trång bQc IQ. B€ cho cha m~ nM thuång såu kh6, kh6c Mn loe m~t, bi ai thanh b~nh. C6 kbi bu6n kh6, Mn n6i tU' vong. Ho~c thly con cai me tin di doan, khong lo hQc t~p, xao Hing ngh€ nghi~p, lam cho cha m~ ll).i dng u bu6n. The' nhttng con cai l~i con co b~c, hoang dang ph6ng tung. TQi Hiy cha m~, hQa de'n ba con. Trong khi cha m~ dau ddn khong hay, d6i l~nh khong bie't. Thly cha nhu thly ncj, thly m~ nhu thly khach, khong hoi han, chång doai hoai. Cha m~ bu6n tUi, co dån l~nh lung, ngu phåi ngu nho, an phåi an xin, ngay dem than thd, bi thåm muon van, con cai vftn khong hay khong bie't. Cho dåu hay bie't l~i thly xlu h6. xlu h6 hån nii'a, khi thly cha m~, VI tu6i tac cao VI bu6n kh6 nhi€u, rna phåi than hlnh gåy 6m xlu xi, thl sinh ra bt!c tuc mång nbie'c lien tI,lc. Cha m~ cao cå, dang dang xUång thit, nhttng cho mQt bii'a ll).i thly h6 nguåi, scj nguoi che cuoi. Con vdi vcj con, cu day phl,lc dich, trUt he't m6 hoi, d6 he't gia sån rna vftn cam tam. The thie'p sai båo, nhlt thie't thi hanh, cha m~ khuyen ran khong them de'm xia. Ne'u la con gai thl khi chua ch6ng, c6 th€ hie'u thu~n, nhttng kbi lly ch6ng r6i, l~i sinh blt bie'u. Cha m~ håi san l~i sinh oan gi~n, can ch5ng danh mång Il). i cam chiu dt!Dg. Khac hQ khac dang rna tlnh n~ng nghIa sa u, xUång mlnh thtt mlnh ll).i coi nhu nudc la. Me thea ch6ng con quen ngay quen thang, bo quen cha m~ khong tin khong hoi.

An duc cha m~ vo lu<;lng vo bien, tQi l6i blt hie'u vo cung vo t~n . N6i khong bao giO he't, tå khong bao gib cung.

Phåp

Am Vu Lan 2000

Toan th€ dl).i chUng nghe Duc The' Ton ktS ra an duc vo lUcjng nhu v~y, thl toan than rong dQng, håi thd ngU'ng l~i, m5 hoi toat ra, l~ng di mQt lat, mdi cao tie'ng ma than, dng chung ta ke kh6n nl).n dang trach. H6i nao Mn gio mu mo nhu ke di dem, ngay nay mdi bie't vi~c minh lam sai låm tQi l6i. Lang dl). dau thuång, tam can th6ng li~t, elIng nhau rna thua: - Bl).ch Duc The' Ton, an Duc cha mt;: cao sau nhu v~y, d~ tå chung con lam sao Mo dap?

Bly gib Buc The' Ton dung tie'ng Phl).n am nhu tie'ng håi tri€u, n6i vdi dl).i chung: - Giå nhu c6 nguoi vai trai ding cha, vai phåi mang m~, dt da Mn xUång, ngbi€n xUång thlu tuy, mau d6 thtt råi vftn khong th€ Mo dap an sau cua cha mt;:. Giå nhu c6 ai, g~p luc d6i khat, huy than th€, cung phl,lng cha m~, ding khong bao ducjc an duc cha m~. Tram be'p ngan doi thich trang con m~t, dt de'n tim gan, daa såt xult nh~p kh~p cå chau than, ding khong trå n6i an duc cha m~ . Va dåu cu6i cung, VI cha VI m~, lly than lam den, hie'n cung Nhu Lai, cung khong Mo ducjc h6ng an cha me. Dl).i chung nghe n6i long cang dau ddn, d6ng thanh ma thua: - Bl).ch Duc The' Ton, nhu v~y lam sao mdi bao ducjc an duc cha m~? Buc The' Ton dl).Y: - Chu vt Ph~t tU'! Cac nguoi mu6n bao an cha nghla m~ thl phåi than hanh sao chep tri tI,lng, tht!c hanh kinh nay. Phåi bie't sam h6i tQi 16i cha mt;:, bång cach khuye'n khich cha m~ tht!c hanh chanh phap t6i thucjng. Phåi VI cha m~ rna giii' 4nh gidi, rna lam bO' thi, låm h~nh lcji tha. Låm ducjc nhu vh mdi lå bie'u tå. Khong lå hie'u tU' la nguoi dta ngl,lc. An duc cha m~ cao cå ngån nå o, tQi bao blt hie'u n~ng n€ ngån ly. Cho nen nhii'ng ke blt hie'u phån bQi, tQi kh6 vo cung, khong chi sanh bång, khong th€ n6i he't. Nhii'ng ai quång ba, tht!c hanh bnh nay, mdi lå chan chinh bao dap tham an cua cha cua m~. Yl mu6n bao dap tham an cua cha mt;: må ln hånh bnh nåy, thl cu m6i cu6n lå nhu g~p ducjc mQt Duc Nbu Lai. Vå do uy h,tc cua chu Nbu Lai, hcjp vdi phudc duc eua nguoi tri tl,lng, tht!c hånh bnh nåy, låm cho cha m~ nguoi ly phudc ll).c vo bien, cho Mn dån dån tht!c hi~n giåi thoat.

Bly gib dl).i chung nghe Duc The' Ton dl).y båo nhu v~y , d€u phat th~ nguy~n, nguy~n dng: "Tit nay cho den t~n cung thai gian vj lai, du cho sitt n6ng ldn quay tren dau, chUng con ding nguy~n khOng trai huan d~ cua Due The' Tan" Ton giå A nan thua Ngai: - Bl).ch Buc The' Ton, bnh nåy nen gQi la gl? Chung con låm sao phl,lng tri bnh nåy? Duc The' Ton dl).Y:

65


- A Nan, kinh nay ten la kinh Bao An Cha M~ . Cac ngu'oi cu phl.mg tri dung nhu' danh hi~u ! y.

Khi Buc The' T6n dl1-Y xong kinh nay, t!t cå dl1-i chUng hoan hi phl:mg hanh. O Nam M6 B6n Sti Thlch Ca Mliu Ni ThtT6n (31!n, ll1-Y 3 1l1-Y)·

m~QuanÅm

Nam M6 Quan The' Am B6 Tat ai tlnh M~ bat ngat baD la Yeu con tha thie't d~m da Xem thu'ong oan trai, vu'qt xa bå y trån Gu'dng nhh nhl,lc trong ngån, sang ch6i Buc Tir bi cUu roi chUng sinh Tai u'dng chuy~n h6a an blnh T!m thanh cUu kh6 ni~m tlnh the' nhan Boi cua M~ tram phån cay difng Bao oan khien lu6n giang than gåy. Yeu thu'dng, tha thu tran dåy Blnh tam ganh chiu hQa tai kie'p ngu'oi. Hl1-nh B6 Tat sang ngo i c6i the'. Chan haa mu6n the' h~ chung sanh M~ luan ban mQi an lanh Moi khi con kh!n Quan Am M~ hi~n.

thang 7 vdi Due Dia T~ng B6 Tat T~

Duy Chan

(ThOy Mai, San Jose - Hoa Ky) nhdM~

Gi6 thu nh~ th6i sang mua Ph6 bu6n l~ng le chu6ng chua vQng dem Chl1-nh lang theo nhii'ng hl1-t mu'a Con thu'dng nh(J m~ que xu'a nam nao Mai tranh tie'ng M~ ngQt ngao Ru con gi!c ngu dl1-t dao !m em Nhi~u khi nh(J m~ trong dem H6n con te tai lang them n~ng såu M~, di lang tre u hoai Bd vd nam thang 1l1-c loai kh6 dau Thoi gian t6c då phai mau Cul>c doi con tre bie't sao tinh lu'ong M~ di Vl1-n neo con du'ong C6 di mdi bie't tinh thu'dng mt;: hi~n Boi con xu6i ngu'qc baD mi~n Nhu'ng tinh cua mt;: la ni~m yeu thu'dng Vu Lan kinh gQi ngan phu'dng Hie'u an con tre v!n vu'dng trong lang Con cai hoa trifng thay h6ng vh tu'di tinh mt;: nhu' d6ng lua xanh. Ki~t L~

66

Trong thang 7 am lich, dl1-o Ph~t kh6ng chi c6 ngiiy dl1-i l~ "Vu Lan" rna can c6 l~ tie't lOn khac, d6 la ngay "Dia Tq.ng B6 Tat thimh dq.o" vao ngiiy 30.07. Ngay l~ nay thu'ong du'qc gQi chung la "Dia Tq.ng VlIong B6 Tat Titt Nhijt" . Theo kinh Ph~t, Buc Bia Tl1-ng B6 Tat då dån sinh sau khi Buc Thich Ca nh~p Nie't Biin vii tru'dc khi Buc Di L~c giang the'. Hai tir "Dia Tq.ng" : "Dia" nghIa la "dt1t", "Tq.ng" can dQc la "tang" nghIa la "dit giifu, ån chUa", Ph~t hi~u cua Buc B6 Tat ham y vi Ngiii voi dl1-i dia bao la, ndi ån chua v6 van thi~n can. Buc Bia Tl1-ng Vu'dng B6 Tat la hi~n than cua st! cUu kh6, Ngiii du'qc Buc Thich Ca uy cho trQng trach "giao hoa ll!c dq.o chUng sinh" dS mu6n loai khoi rdi vao ch6n tråm luan kh6 håi va cd' lam "U Minh giao chu", cai quån am gian, Ngai då nguy~n tru'dc PMt T6: "Ntu noi dia ngl!C con mflt bong rna, quyet khOng thanh Phijt!" . Do d6, Ngai thu'ong xu!t hi~n d ch6n nhan gian vii ndi am gidi d~ tlm phu'dng cach te' dl> chung sinh, kh6ng chiu an hu'dng d ndi Ct!c Ll1-c the' gidi, du rång voi c6ng duc v6 lu'qng cua Ngai, Ngai då du'qc Buc PMt T6 ban cho Ph~t hi~u. Ciing theo sach Ph~t, Buc Bia Tl1-ng B6 Tat tirng giang sinh ll1-i nu'dc Tan La (nay la Trieu Tien) vao nam thu 4 thoi Hie'u Chie'u vu'dng tri VI (nom 695 Tay I!ch) la con e m

Phap

Am Vu Lan 2000


eua vU'elng thåt nU'(Je nay. NbU' eae saeh "CUu Hoa son chi", "Thdn Tang truyfn" ... da ehep, f)U'e f)~a T~ng B6 Tat hQ Kim, ten lå Ki~u Giae, Ngai thong minh dinh ngQ, long d~ thi~n lU'elng ngay tir khi con tårn be, nåm len 5 tu6i Ngai da thieh di ehua l~ Ph~t va råt mQ d~o. Nam Ngai 25 tu6i, Ngai e6 mQt hQe vån eao, tri tu~ sieu pham, dU'<;1e m<;>i ngU'C1i yeu qui, n~ VI, dU'C1ng eong danh rQng md trl.toe m1h, nhU'ng Ngai khong mang Wi, quye't xin cha mtf eho dU'<;1e xuåt gia, tu hanh t~i neli eaa Ph~t. Do mQt long tu ~p, d~o h<;>e eua Ngai råt mau qnh tie'n, dU'<;1e sU' tn,J tri va cae sU' th~y vo eung yeu me'n, nhU'ng Ngai khong eho nhU' the' la du, vån mi~t mai h<;>e t~p, saeh khong måy khi rC1i tay. Vao nam thU' 28 dC1i vua Thanh f)U'e nU'(Je Tan La (729 TOy Ijeh), mQt horn, Ngai Unh eC1 nghe thåy måy thU'elng nhan vao ehua l~ PMt, n6i voi f)~i sU' tn,J tri, ~i ben nU'(Je Trung Hoa tirng e6 mQt v~ Hoa thU'<;1ng la f)U'C1ng Tam T~ng, vU'<;1t bao gian hi~m sang Thien True thinh v~ råt nhi~u kinh Ph~t va dieh ra ehu Han, nhC1 d6 rna d~o Ph~t Cl nU'(Je nay råt hU'ng vU'<;1ng, Ngai ben tha thie't du xin f)~i sU' tn,J tri eho dU'<;1e rC1i ehua, vU'<;1t bi~n sang Trung Hoa d~ tu h<;>e, nghien eU'u kinh Ph~ t. Ngai Ila nU'oe Tri~u Tien, trai qua va van s6ng gi6 ngu y hi~m, toi nU'oe Trung Hoa vao nåm Khai Nguyen thU' 18 (730 TOy Ijeh) dC1i f)U'C1ng Minh Hoang (tue DLIong Huy~n T6ng). T~i Trung Hoa, Ngai nghe d6n CJ huy~n Thanh DU'elng, tinh An Huy e6 ng<;>n cau Hoa Sein, dnh s~e råt d~p, n6i tie'ng voi nhii'ng truy~n thuye't v~ PMt giao, ben Um t(Ji, qua nhien thåy dung nhU' lC1i thien h~ d6n d~i; l~i thåy d ngo cau Hoa, dU'oi ngQn Phu Dung phong thuQe nui cau Hoa e6 mQt toa e6 am, tU'elng truy~n do mQt nhå sU' ngU'C1i Thien True (An f)Q) lå Hoa thu'<;1ng Boi f)Q xay dl!ng len vao nam Long An thU' 5 nha f)ong Tån (401 TOy Ijeh) M tu hånh, hi~n vi lao tång tn,J tri CJ am nay vira mdi vien qeh, am con bo tr6ng, Ngai li~n Mn xin quan huy~n Thanh DU'elng eho dU'<;1e eU' ngl.l ~i am åy d~ tu hanh. T~i am nay, Ngai ehiu d6i ehiu l~nh, dQe va nghi~n ngåm kinh Ph~t, d~o hQe eua Ngai tinh tie'n vU'<;1t b~e, Ngai trCJ thanh nha sU' råt uyen bae v~ Ph~t h<;>e, danh tie'ng vang dQi kMp eoi Trung Nguyen, dU'<;1e Ilhi~u lin d6 me'n mQ, Um Wi nghe Ngai giång kinh. Nam Chi f)U'e thU' 2 dC1i f)U'C1ng Tue Tong (757 TOy Ijeh), mQt v~ than Sl giau e6 d huy~n Thanh DU'elng la Gia Cat Tie't, VI me'n mQ Ngai, da bo ti~n eua ra xay dl!ng ehua. Nåm Kie'n Trung thU' 2 dC1i f)u'C1ng f)U'e Tong (781 TOy I!eh), vien thai thu Tri Chau la Trl.telng Nbam H~u, thåy Ngai d~o h~nh eao sau, dem long cam me'n, l~i thåy khaeh th~p phU'elng d6 t(Ji hånh hU'elng ngay mQt them dong, rna ehua thl nho khong du eho khaeh lui tdi, ben dang sd v~ tri~u dlnh eho dung eong quy d~ xay dl!ng l~i ehua eho to, d~p hein. ChUa xay dl!ng xong, vo eung to rQng, dtfp de. Quan thai thu h<;> Trl.telng l~i xin Ngai dl).t ten mdi eho ehua. Ngai dt!a vao mQt di~n e6 trong kinh Phap Hoa: MQt horn, f)U'e Thieh Ca eung mQt d~ ta di truy~n d~o, tren dU'C1ng b6ng bi nui eao eh~n 16i. Båy

Phåp

Am Vu Lan 2000

giC1, ngU'C1i d~ tU' dang bi d6i la, y mu6n quay v~, f)U'e Thieh Ca thåy v~y, ben ehi tay v~ phia trl.tde n6i: ui) kia

co mQt toa thanh, chUng ta co thi tdi do hoa trai"; d~t ten ehUa la "Hoa Thiinh" va ten nay dU'<;1e dung mai tdi ngay nay. Tir khi ngoi d~i tt! H6a Thanh dy dl!ng xong, song song vdi b~ the' to Wn, nguy nga eua ngo i ehua, s6 IU'<;1ng khaeh thap phU'elng cang them dong dao, ngai ehua trd thanh mQt trong b6n danh th~ng ldn eua Trung Hoa thoi åy. Nåm Trinh Nguyen thU' 10 dC1i f)U'C1ng f)U'e Tong (794 TOy Ijeh), Ngai da 99 tu6i, nhU'ng sU'e khoe vån d6i da o, tinh th~n minh mån. MQt horn, dang ng6i thi~n dinh, Ngai b6ng mel h6 nghe thåy e6 tie'ng vC1i gQi thieng heng tir eoi xa thåm vQng Wi Nam f)ai d phia Nam nui cau Hoa, n6i eho hay r6i vui ve d~n do Mu st!, truy~n y bat, lieh trI.t<;1ng eho ngU'C1i ke' tt.Ie, do~n bao d~ ta d~t vao mQt eai ehum Wn, ng6i ung dung rna vien qeh. Ba nåm sau, thea Wi d~n eua Ngai, eae d~ tU' - trl.tde st! ehU'ng kie'n eua råt dong thi~n nam, lin nu - da khui md n~p ehum M rl.tde nhl.le than Ngai ra nh~p thap. Khi n~p ehum md ra, nhl.le than eua Ngai råt m~m, s~e di~n vån tU'eli nhU' s6ng, thoang thoång mui thelm, khong h~ hU' rU'a. Lue eae d~ tlt nhåe nhl.le than Ngai ra khoi ehum, cae kbdp xU'elng Ngai vån khong eU'ng l~i, ehuy~n dQng nghe phat ra tie'ng keu "r6n rång" tt!a ehu6i xich vang rung ehuy~n. Can eU' vao di~u da ghi ehep trong kinh Ph~t, mQi ngU'C1i d~u hi~u rång, sau khi f)U'e Thieh Ca vien qeh 1500 nam, day la hi~n tU'<;1ng "B6 Tat chuyin thi", ben rl.tde nhl.le than eua Ngai vao thap. Ng<;>n thap tang giu nhl.le than Ngåi lå mQt ngQn thap bång da ba tång, dt tren "kim dja". f)em åy, dung vao giC1 tY, thap b6ng toa hao quang, sang rt!e mQt vung, ngU'C1i dan thC1i åy gQi la "vien quang" (ånh sång eua sl,! vien mOn), con eae Tang, Ni thl gQi d6 la

"thein quang thi", (ånh sång thon kl, mou sek rl,!e ro). Yl khu Nam f)ai (kh6ng ro VI sao gQi la -TOy doi") du'<;1e gQi la "Thein Quang Linh", ngQn thap d6 dU'<;1e gQi la v~y,

"Nh~c

Than håo thdp" .

Nam Trinh Nguyen thU' 13, dC1i f)U'C1ng f)U'e Tang (797 TOy Ijeh) sau khi nhl.le than eua f)U'e B6 Tat giang the'

dU'<;1e nh~p thap da, hoang de' f)U'e Tong, do dm me'n Mc sang eua Ngai, da dich than ban ehie'u truy~n xua't eong quI, xay trUm len "Nh~c Than håo thap" mQt ngo i di~n, d~t ten la "Nh~c Than håo di~n". K~ tir d6 "Nh~c Than håo difn" dU'<;1e eae tri~u d~i ke' tie'p nhau tu saa nhi~u lån. f)~e bi~t trong hai tri~u Minh, Thanh, "Nh~c Than håo difn" da du'<;1e tu sua va xay dl!ng vdi mQt quy mo ldn hein nhi~u. Vao khoång nhii'ng nam V~n Lieh dC1i Minh (1573-1619 TOy Ijeh), tri~u dlnh da dp kinh phi eho dy dl!ng l~i "Nh~c Than håo difn" th~t nguy nga, trang l~ va ban danh hi~u "HQ QuOc Nh~c Than håo difn" . Nåm Ham Phong thU' 7 tri~u Thanh (1857 TOy Ijeh), toa di~n nay VI n~m trong vung giao tranh ae li~t giua quan nha Man Thanh va nghIa quan Thai Blnh Thien Qu6e, da bi tan pha n~ng n~. Phåi Mn nhii'ng nam thuQe nien 67


hi~u Bong Tri nha Thanh (1862-1874) mdi du'<,1e tri~u dlnh eho t:rUng tu l~i, day la toa "Nh,!-c Thiin båo di~n " hi~n e6.

Toa d~i di~n n6i danh nay nåm trong eånh gidi eua ngoi e6 tlf "Roa Thiinh n, t9a l~e giua mQt vling nui non hling vi eua "Thdn Quang Llnh n thuQe r~ng "Cau Roa San n la mQt trong bon d~i danh th~ng eua Ph~t giao Trung Hoa n6i rieng va eua dilt nu'de Trung hoa n6i ehung, g6m: CU'u Hoa Son, Ngu Bai Son, Nga Mi son va Ph6 Ba son. B€ len tdi "Nh,!-c Thiin båo di~n " phåi vu'<,1t qua 84 b~e th~m da ti'! thåp len eao a tru'de di~n, dge theo hai ben cae b~e th~m da e6 d6ng ege s~t, giang day xich s~t d€ båo v~ khaeh len di~n va giup khaeh e6 eh6 vin tay. Toa "Nh,!-c Thiin båo di~n" t9a l~e tren mQt m~t bAng vuong vue, m6i e~nh dai 15 met, di~n eao 18 met. Binh di~n l<,1p ng6i due bång s~t. Cae hanh lang a quanh di~n du'<,1e ehong do bai 24 eay et?t da, tang them ve uy nghi eho toa d~i di~n. Cae tu'ong do nhii'ng dåu eao hlnh canh phu'<,1ng eong vut len eua mai di~n va eae et?t keo ... eua di~n d~u du'<,1e eh~m, kh~e, ve hlnh eae hoa van th~t tinh xåo, son son thiep vang ho~e to mau råt la lt?ng llly. å eti'a tru'de eua di~n e6 trea mQt tårn bi€n ldn båmg su mau xanh, n6i b~t 4 ehu Han d~i tl.t: "Nh,!-c Thiin Båo f)i~n" . T~i ben h6i lang eua di~n e6 trea mt?t tårn bi€n mau nhu, kh~e 5 ehu ldn: "D6ng Nam D~ Nhii! Son" . Cti'a sau eua di~n eung trea mQt tårn bi€n giong y tårn bi€n trea a tru'de di~n . Ben trong toa "Nh,!-c Thiin båo di~n" du'<,1e lat bAng da b~eh ngge . Chinh giua di~n la ng9n thap g6 d~t tren n6n eung la da b~eh ngge, thap g6 nay g6m e6 7 ting, thap eao 17 met, hlnh båt giae. M~t ngoai eua thap g6, m6i tång 8 m~t d~u e6 kham tho, trong kham e6 tu'<,1ng Bue Bia T~ng B6 Tat thep kim nhu trong råt song dt?ng. Ben trong eae ting thap g6 d~u e6 ghep bt? "Dia Tq.ng Bån Nguy~n Kinh n bAng m\fe kim nhu, net ehu vo eling tinh luy~n. T~i ting du'di eling eua ng9n thap g6 la ng9n thap da 3 ting, noi d~t nh\,le than eua Bue B6 Tat giang the Kim Ki~u Giae, a m~t ehinh eua thap da e6 trea mQt ng9n den ht\! ly hlnh bat giae eh~m tr6 råt tinh vi, von la mQt e6 v~t hiem e6. Ngoai ra, ben trong "Nh,!-c Thiin båo di~n n con tru'ng bay råt nhi6u båo v~t qui gia, do eae vua ehua nhi~u doi ban t~ng nhu': "Si Long kim lin" due vaD doi Bu'ong, nien hi~u Chi Bue, do Bu'ong Tue Tong ban ~ng; "Long An" due vaD nien hi~u V~n Lieh, do Minh Thån Tong ban t~ng v.v .. . va råt nhi6u e6 v~t du'<,1e d~t ehe bång vang, ngge, da qui, d6ng ... eling eae e6 bån kinh sach.

å

ben ngoai "Nh,!-c Thiin båo di~nn con e6 nhi~u eong trinh kien trUe ph\,l nhu': eae day Tang phong, khaeh phong, thi~n phong va cae phOng "triln lam van vc,it " ... T~i phia sau di~n e6 mt?t toa "dao dai" bAng da, hlnh ban nguy~t, tren dai d~t 3 eai dinh s~t råt ldn, eh~m kh~e vo eling kheo dyp: ben dai con mt?t toa "Cd Roa Vien n noi na y du'<,1e g9i lå "Bd Kim Thiing dia ", tu'ong truy~n xu'a kia vaD eae ngay "Dia Tq.ng B6 Tat dån sinh n, "Dia Tq.ng B6 Tatthanh dq.o n, thi~n nam, tin nu th~p phu'ong 68

thu'ong t\,l t~p l~i day dang hu'ong 16 Ph~t va eung du'ong phlim v~t vo eling tåp n~p . Theo saeh "Bia T~ng B6 Tat hanh tr~ng9 , nhu' da phat l<'1i nguy~n tru'de Bue Ph~t T6, Bue Bia T~ng B6 Tat khong ngi'tng h6a than de eUu dt? ehUng sinh, Ngai than du' v~n bien, nhu'ng tårn båt bien, trong long khong lue nao ngoi nghI tdi kh6 dau eua ehung sinh. Horn nay, tru'de 2 ngay 16 ldn ky ni~m ngay "dån sinh " va "thiinh dq.o" eua Ngai, hu'dng tu'ang tdi eong due vo lu'<,1ng eua Bång B6 Tat, ehung ta nguy~n theo y hu'dng eua Ngai thiet tha lam lanh tranh du, tråi [t?ng tårn long B6 Tat eua Ngai rQng kh~p muon noi, d6 mdi ehinh la nhii'ng nen "uim hl/ang" ehUng ta eung kinh dang len B6 Tat. O

hoai cam v~ M~! Sang horn nay gi~t mlnh tinh giåe Ch<,1t ehut gl len len trong con ChUt tam tlnh dam net diem son Am tlnh My du' hu'ong trong ehan phu Xu'a ti'tng dem, con say giåe ngu My di\,l dang ehinh goi phu ehan Gio ldn dån, con xa My bao nam vån t6n d9ng trong con tlnh My åm NM ngay xu'a, bai ca dao dåm th~m My ru hoai ru mai giåe con n6ng Loi ru em tha thiet nhii'ng ehi6u Bong CU vang mai, ngan hoai sang Thu H~ Ngay qua di, nhii'ng ehu6i ngay våt vå Cu noi dån trong khoe m~t My yeu Lue con tho, thllo l~ng tram di~u S<,1 con b~nh khi mQt ehi~u n~ng g~t Gio con ldn n6i lo cång sau n~ng S<,1 con mlnh khong du sue, d~ng khon S<,1 con bo vo, l~e loi giua hoang hon N~ng da ~t, duoe My khong sang du S<,1 con yeu duoi, m~t l~ mo ehe phu Quyet dinh d~i kho trong y nghi ngu ngo Con eua My mai mai vån d~i kho Trong lo l~ng, lo au, long My th~t Nhu'ng My yeu oi, nhii'ng dong doi khue ngo~t Con se kien tri b6n vii'ng vdi long tin Yl t~n trong con lOi My vån dinh ninh Ban sue song ni~m tin, con tien bu'de Ngay horn nay, thuy~n n~ng tlnh My lu'dt Tren s6ng ngan, gi6 bao bien gåm vang Thuy~n con vii'ng vang, vu'<,1t qua nhii'ng gian nan Be long my an blnh trong thanh thån Mother's Day, nhu'm9i ngay quang dang Hay nhu' nhii'ng ngay giong to s~p bung len Tmh eua My vlln eao cå mong menh Trong tårn tri thien thu long con men.

Roa Tim

Phap

Am Vu Lan 2000


Thich Thi~n Sieu

I.

Y Nghia

Råm thang båy thea tl,le It; nhan gian Vit;t Nam g9i la ngay xli tQi vong nhan. Ngay råm thang båy e6 nhi~u y nghIa: Tbd nhåt, ngay PMt boan by. Ngay råm thang båy g9i la nga y Due Ph~ t hoan hy, bdi le trong tha't ehung dc$ tU' elia Ph~t, ChUng Ty-kheo la ChUng dc$ tU' gån glii nha't, Chung thira dl!dng Ph~t phap di truy~n ba giao h6a eho ehung sinh, Chung mang hlnh dang eua Ph~t låm gl!dng måu d the' gian, Chung rna trong ba thang an eu kie't hl!då vien man va ke't thue VaD ngay råm thang båy am J.ieh. Thong thuong, khi ehl! Tang th9 gidi phap xong lå tu nic$m, nhU'ng VI Ph~t sI! da doan nen sI! tu nic$m a'y khong dU<;Ie ehuyen cån bång ba thang an cl!. Ba thang an cl! thea Lu~t Ph~t ehe', Chung Ty-kheo phåi ea'm rue d yen, hl!-n ehe' tO'i da sI! di ll!-i, mQt lå VI phong th6 An DQ lue ba'y gioi mua hl!- la mua mua, cae IOl!-i con triing sinh sån ra nhi€u, rna ehung Tang di kha't thl!e se dåm dl!-p len nhi€u IOl!-i con triing, lam t6n thl!dng Mn long tir bi te' v~t. Thu bai la, ehung Tang di kha't thl!e thl y, ao, blnh bat se bi tha'm I!dt, ma't trang nghiem, nen the' gian co phån ehe traeh. Yl v~y, nen Due PMt dl!-y Chung Ty-kheo trong ba thang mua ml!a phåi dm tue an cl!, h~n ehe' vic$e di ra ngoåi di t~p trung våo sI! tu nit;m, eling cO' sI! sO'ng trong thanh 4nh hoa h<;lp, dnh dnh than tam di tinh ta'n trong con dl!ong d~o h~nh. Cho nen mQt khi dt; tU' elia Ph~t tu hanh trong ba thang vien man thanh 4nh, ke't thUe ba thang an cl!, Duc Ph~t vui mirng låm. Mirng eho dc$ tU' clia mlnh da hoån thanh ba thang an cl! thanh 4nh, cho nen g9i la ngåy PMt vui mirng. Tbd bai, ngay Tang Tlf td. Ngay ehUng Tang sau ba thang an cl! tu t~p nghI rhg: Tuy minh da gdng tu nhLl the nhLlng khOng chdc da trånh het 16i lam. nen ngay ram thång båy cung nhau tQP trung IQi. cau mong nhOng vi co gioi duc thanh tinh hem minh chl16i lam cho. Neu minh tl,) thay mdc phåi 16i lam do. phåi ph åt IQ såm h6i.

E)6

la mQt vi$c het suc doc bi$t trong ngay Tl,) tu.

Thong thl!ong, m6i khi co 16i la dm cach ne tranh, dm cach che da'u keo s<;l ngl!oi khac bie't thl xa'u h6, ho~c s<;l ne'u bitt 16i clia mlnh thl lån sau mlnh kh6ng låm l~i dU<;Ic nua, cho nen thuong thuong la che da'u, khong bQc IQ, trir khi c6 ai hoi Mn, k~t låm mdi n6i Wi c6 ph~m, e6 v[p 16i n9 16i kia. Ho~e giå, c6 phat IQ sam hO'i chang thl cling phåt IQ am thåm trUdc ngo i Tam Båo, cM it khi cong khai nho nguC1i ehi 16i cho mlnh ra giua

PMp

Am Vu Lan 2000

dl!-i chung. NhU'ng thea dl!-o Ph~t, ba thang h~ an cl! xong r6i, Duc Ph~t d~y hang Ty-kheo phåi du ngl!oi khac chi 16i cho mlnh, nghIa la khong phåi di d<;li ngl!oi khac chi rna tI! mlnh phåi du ngl!oi khac tI! do chi cho, mlnh phåi Mi trUdc nguoi d6 rna thua: "Thua D~i Dl1c, ngay nay chUng Tdng Tl! tl1, toi eling Tlf tl1, toi co diiu gi sai ph~m rna D~i Dl1c thi/y, nghe hor;ic nghi, xin D~i Dl1c thuong xot chl cho, neu t6i thay co ph~.m thi xin nhu Phap sam hOl". N6i nhl! v~y ngåm y rhg: Toi khong phån nån, khong thåc måe va toi khong c6 oan trach chi Dl!-i Duc he't! D6 chlnh lå y nghIa rna mlnh phat tam du mong dU<;IC thanh 4nh, khong c6 chut nao ehe da'u, thånh tam du nguoi khac ti! do n6i khong e de chi he't, ne'u tha'y c6 16i thl cu chi cho. D6 lå mQt thai dQ ra't caD thl!<;Ing cdi md di lam cho mlnh he't s~ch tQi 16i. Yl v~y trong ngay d6 g9i la ngay Tang TI! tU. TI! tU nghIa lå du ngl!C1i khac khong ngån ng~i chi 16i mlnh ra, di cho mlnh bie't rna sam hO'i, nen g9i la Tang TI! tu. Tbd ba, ngay Tang TbQ tu€. Th9 tue' lå nh~n tu6i. Theo the' gian, ne'u cha m~ sinh ra du nam 12 thang thl mdi g9i la tron mQt tu6i. NhU'ng trong Lu~t Ph~t cht, hang xua't gia th9 giOi elia Duc Ph~t khong tinh tu6i theo nåm thang kiiu the' gian tren -- rna tinh tu6i thea h~ l~p. NghIa la nåm nao c6 an cl! kitt h~ dl!<;IC tr9n v~n thl dl!<;IC tinh mQt tu6i. Tm dl,l: Vi nao on cLl kiet hQ tu 15-4 am lich den 15-7 am lich la man hQ. nhLl VOV dLl<;1c tfnh mQt nom hQ. tuc mQt tu6i hQ . Ai da th<;> Cl,J tuc gioi nhLlng kh6ng on cLl thi kh6ng tfnh tu6i hQ. con ai kiet hQ on cLllien tl,JC thi dLl<;1c tfnh nhieu tu6i hQ.

Cho nen chung ta thl!ong nghe d cac chua khi d9C ti€u sU' cua mQt vi Tang nao vien 4ch, thuong nhåc Mn tu6i doi va h~ l~p. Tm dl,l vi d6 80 tu6i dC1i va 60 h~ l~p, nghIa la vi d6 co tu6i cha m~ sinh la 80 nåm, con tu6i h~ la 60 h~ l~p. H~ l~p dU<;IC tinh vå ngåy råm TI! tu, sau khi då tu hanh tron ba thang h~. Tuy nhien, cling c6 trUang h<;lp, dung theo Lu~t Ph~t che', 20 tu6i thl dl!Qc th9 giOi Ty-kheo, nhU'ng VI thie'u duyen, c6 vi 25 tu6i mdi th9 gidi Ty-kheo va sau khi th9 gioi m6i nåm d€u co kie't h~ . Ne'u vi a'y vien 4ch VaD tu6i 70, thl vi a'y dl!<;IC 45 tu6i h~ va 70 tu6i doi. Ne'u mQt vi Ty-kheo th9 gidi r6i må khong an cl! lån nåo cå thl coi nhl! vi a'y hoån toan khong c6 tu6i h~, khae voi cha m~ sinh ta ra, du ta co låm hay khong låm gl di nua ho~c giå co ngli cå nåm di nua thl tron mQt nåm cling vån dl!<;Ie tinh tu6i tirng nåm mQt. Trai l~i, vi Ty-kheo thl phåi co kie't gioi an cu thl mdi nh~n tu6i, con khong an cl!, thl khong tinh

69


h(!. l(!.p cling gQi la gidi l(!.p, phap l(!.p. B6 la y nghIa cua nga y Ph~ t hoan hy, Tang Tt! tu va Tang ThQ tue'.

tay che bat com l(!.i, mQt tay b6c an. Nbu'ng com chua tdi mi';:ng da h6a thanh than lU'a khong th€ nao an dU<;1c.

Thd bi, ngay Vu Lan xa tQi vong nhån. Vu Lan la ngay du sieu dQ cho ti6n nhan qua c6 cua nguoi con Ph~t. Tich Vu Lan bl(t ngu6n tir vi';:c bao bie'u cua Tan giå Ml,lc-ki6n-lien. Tich nay du<;1C chep trong kinh Vulan-b6n. Chu Vu-lan-b6n pbien am tir chu Sanskrit (PhQn) la Ulambana. Nguoi Trung Hoa <4ch nghIa la Giåi dåo huy6n (Giai cåi t(>i bi treo nglJqc). Cau chuy';:n tren y n6i rång, nhii'ng nguoi nao t(!.o tQi ac thl phåi thQ quå bao noi dta ngl,lc, ng(!. qui, suc sinh, cmu st! hanh h(!. th6ng kh6 cling ct!c gi6ng nhu nguoi bt treo ngu<;1c. NghI Mn cong on cha m~, khi ngay Vu Lan Mn, Ph~t tU' thuong dem tam cm thanh, cm bie'u sl(m sU'a v~t dl,lng cung duong Tam Båo d€ du nguy';:n cho than nhan, ti6n vong cua mlnh thoat khoi dnh kh6 dau cling ct!c y nhu giåi tQi bt treo ngu<;1c.

Tan giå thåy v~y, va cung dau xot, khong bie't lam sao cau vot m~ dU<;1C, ben v6 b(!.ch voi Buc Ph~t. Ngai d(!.y: TQi 16i cua m~ nguoi, du co thån thong phep l(!. cua hang tbien thån dta ky cling khOng cau du<;1C dau! Ouy cm c6 dling thån lt!c cua chUng Tang sau ba thang an cu, tinh ta'n tu hanh thanh i!nh ~p trung chu nguy';:n cho, may ra moi chuy€n hoa du<;1c ngbi';:p lt!c cua m~ nguoi, thl m~ nguoi moi dU<;1c thoat kh6 dnh rna thOi. Nghe v~y, Tan giå Ml,lc-Ki6n-Lien thua voi Buc PMt:

Nbu v~y, ngay Vu Lan la ngay cua Ph~t tU' d6n on dap nghIa bång cach de'n chlia du thinh chu Tang sau ba thang an cu thanh i!nh, chU nguy';:n cho vong nhan cua mlnh thoat khoi dnh dQa day tam t6i cua dta ngl,lc, ng(!. qui va suc sinh, d6ng thoi du nguy';:n cho tåt cå nguoi khac cting thoat khoi tQi kh6 dau cling ct!c nhu Tan giå Ml,lc-Ki6n-Lien da lam khi cau m~.

Il Tfch M~c Ki~n Lien Cdu M~. Tan giå Ml,lc-Ki6n-Lien la vt d';: tU' xuåt chung cua Buc Ph~t. Tan giå da chU'ng du<;1C ll,lc thOng: 1. Tbien nhan thong: BU<;1C con ml(t nhu ml(t troi, thåy khl(p tåt cå . 2. Thien nhI thong: f)U<;1C 16 tai nhu tai troi, nghe thåy khåp tåt cå. 3. Tha tam thong: Voi tam cua mlnh bie't du<;1c tam cua nguoi khac mu6n gl, ua gl. 4. Tuc m(!.ng thong: Lå bie't doi trUoc cua mlnh ... 5. Thån ruc thong: Bu<;1C thån thong di duoi Mt hay bay tren khong d6u tt! t(!.i va ng(!.i. Cling gQi la Thån dnh thong. 6. L~u t~n thong: OUt trU' mQi l~u ho~c, vu<;1t thoat ra khoi vang sanh tU'.

Ngoai ra Tan giå con chU'ng du<;1C tu.;: nhan (trong ngO nhan la nhl,lc nhan, thlen nhan,

tu~

nhan, phåp nhan va

PhQt nhan) tuc la con mlft, thåy du<;1c st! v~t va

tt! tinh cua n6. ChUng sinh cm c6 con mlft th!t, cm thåy nhii'ng cai trUoc mlft, vira tårn, con nhii'ng cai xa qua, nho qua, lon qua khong thåy dU<;1c. Khi Tan giå chU'ng du<;1C ll,lc thong va tu';: nhan li6n nbO Mn cha m~ mlnh, Tan giå dling tu';: nhan nhln khl(p b6n phuong, xem vong måu cua mlnh bi';:n dang Cl dau? Khi thåy vong måu cua mlnh dang o trong loai ng(!. quy he't suc dau kh6 va d6i kMt, Tan giå bu6n ba va cung. Tan giå li6n bu'ng bat com de'n dang m~, nhu'ng m~ Tan giå VI tam xan lån tir kie'p trUoc qua n~ng n6 khoi len, s<;1 nguoi khac trang thåy rna Mn gianh gil,l't ho~c xin bOt, cho nen ba mQt

70

BQch The Ton, con nav lam sao ma moi chlJ TCing mlJai phlJong eung dlJang mot lue nhlJ v(ly dlJqe? f)uc PMt

d(!.y rång: Trong ngay Vu Lan la ngay Ty tu eua ehlJ TCing, ong nen s6m eåe thu eung dlJang ehlJ Tang trong ngay Ty fU, ngay d6 dau eåe vi trong thieln dinh, hav th<;> hQ kinh hanh, hav h6a d(> nhon gian, cOng tQP trung IQi d4 Ty fU va eau nguY$n eho m~ nglJoi, thl m~ nglJoi se dlJqe thoåt kh6, r6i Tan giå tht!c hanh theo loi d(!.y cua Buc Ph~t va cmnh trong ngay d6, m~ Tan giå thoat dU<;1C dnh ng(!. quy rna huong phuoc bau chu Tbien. Do vh, Tan giå he't suc vui mirng va thua voi Buc The' Tan, ne'u sau nay c6 chung sanh nao mu6n phat tam bie'u M rna cåu nguy';:n cho cha m~ thoat kh6 dUQc vui thl c6 lam nhu con dU<;1c khong? Buc Ph~t d(!.y la co th€ lam dUQc trong ngay Tt! tu. Do do, rna trong Ph~t giao truy~n l(!.i mQt Phap cau dQ cho ti~n nhan trong ngay Tang Tt! tU. Tan giå Ml,lc-Ki~n-Lien lam nhu v~y da neu mQt tårn gudng cm bie'u lOn lao cho tåt d Ph~t tU' noi theo muon doi. Tan giå khong nhii'ng c6 bie'u trong doi Ph~t bi';:n ll.!-i rna Ti6n than Ngai cling da la mQt nguoi con cm bie'u. Trong mQt Ti6n kie'p, Tan giå sinh trong mQt gia dlnh nong dan. Cha m~ cm c6 Tan giå la con trai dQc nhåt, nen va cung thuong yeu cbi6u chuQng, va Tan giå cling thudng yeu cha m~ khong kem. Tan giå bie't cha m~ cm sinh c6 mQt mlnh Ngai la con duy nhåt, Tan giå nghI Mn ngay cha m~ tu6i gia, khong bie't trang c~y vao ai, nen Tan giå nguy';:n o dQc than su6t doi M phl,lng tho cha m~, chu khong mu6n l~p gia dlnh. Nhu'ng trong khi do cha m~ l(!.i VI thudng con khong mu6n con Cl nhuv~y, s<;1 con co dQc, sau nay khong c6 ai giup do luc tro v~ gia, nen luon luon ep con l~p gia dlnh. Truoc st! thuc ep åy, Tan giå danh cbi6u y cha m~. Khong may khi l~p gia dlnh, Tan giå g~p mQt nguoi vQ khong tam dåu y hi';:p, nang ta khong phåi la måu nguoi phl,l nu thuån luong. Luc moi cuoi nang v~, Tan giå d(!.y ve cho vQ thay mlnh håu h(!. cha m~ horn som, com nuoc dang len cha m~ dåy du nhu kbi Tan giå vlin thuong lam. Luc dån nguoi vQ ngoan ngoan tuan theo, nhu'ng mQt thoi gian sau nang to ra l(!.nh nh(!.t va thO o voi cha m~ ch6ng. Vlle, th6i thuong con trong ruQt sinh ra doi khi con chua thudng cha m~ ruQt mQt cach he't long hu6ng gl la con dau, lam sao thudng ang bå gia nhu thuong cha m~ ruQt! Ngåi VI sinh ke' phåi di lam an,

Phap

Am Vu

Lan 2000


nang d nha cång to ra ch~nh mång trong vi~c håu hl!cha m~ ch6ng. Khi da ch~nh mång, mu6n tir bo thl phåi tlm ke', l~p mu'U. M9t horn, Ton giå di lam v€ thåy mtdc d6 H~nh lang giua nha va hOi mJoc dau vov? Ngu'oi vcj ben chi VaD ong gia rna n6i r~ng: 6ng chLlong quo. t6i bung nLloc len dang 6ng. Ong vung vang. che nLloc n6ng nLloc IQnh kh6ng chju u6ng roi vung tay d6 ca ra giua nhO nhLl vOy d6. tOI chju het n6i! R6i m9t bua khac,

Ton giå di lam v€ thåy cdm vai ra giua nha va hoi: Cdm dau vung våi ra ddy nha nhLl VOV? Ngu'oi vcj li€n chi VaD ba gia trå loi, ba d6. ba chLlong quo. tOi n6u cdm de cho ngu,?!. xoi dang len cho ba. nhung ba che cdm trLla cdm som roi vung våi ra cung nha nhLl vOy d6.

tOi chju het n6i! Cu mQt di~p khUc åy ba vcj ti te mai,

rie't rBi ch6ng ding phåi xieu long nghe theo. Ton giå nghI ding nhu' the' thl cha m~ mlnh qmi chu'dng nen n6i vdi vcj: "ThOi dliqc, la se co cach"! Horn sau, Ton giå thue m9t chie'c xe ngt!a, n6i d6i vdi cha m~ rång, måy lau nay cha m~ khong v€ tham Tir du'ong ben ngol!-i, nay moi cha m~ v€ tham m9t chuye'n, M sau nay gia ye'u c6 nh~m m~t ding khoi an h~n. Cha m~ nghe c6 ly nen d6ng y di. Ton giå dm day Cu'dng cho xe ngt!a len du'ong, khi di de'n m9t dOl!-n v~ng, du'ong g6 gh€, T6n giå nhåy xu6ng ngt!a va n6i Mi vdi cha m~ hay dm cu'dng ho d~ con di sau båo v~ keo ch6 nay cu'dp b6c nhi€u l~m. Nhu'ng th~t ra, T6n giå chång båo v~ gl, rna c6t y låy roi quåt VaD cha m~ rna n6i: "nå chiia chlia? Het chliO'ng chlia? Het chliO'ng chlia?" ol1u bi danh nhu' v~y, nhu'ng cha m~ kh6ng nghI la mlnh bi danh rna ll!-i chi nghI de'n con, rna la len: "Con ai, lo chq.y di keo no danh chet, lo chq.y di con ai!" Crunh trong khi bi danh rna cha m~ khong nghI Mn mlnh dau ll!-i cu nghI con bi danh che't rna la len, nen hai chu con di, khi åy n6 da danh thuc T6n giå. Khie'n T6n giå nghe hai tie'ng d6 n6 thieng lieng, mi).n n6ng, tha thie't triu me'n va th~m thie't mQt cach Il!- kY . Ton giå st!c tinh ra la mlnh båt hie'u qua suc! Cha m~ thu'dng mlnh nhu' vh rna mlnh ll!-i båt nhan, thie'u duc, nen T6n giå li€n h6i tam va V9i va cho xe quay v€ va sam h6i cha m~. Khi v€ tdi nha Ton giå quye't dinh cho vcj v€ que cua nang va nguy~n s6ng d d9C than nhu' v~y su6t doi vdi cha m~ . B61a mQt ti€n kie'p cua T6n giå. Con kie'p hi~n tl!-i, T6n giå c6 ten la M\lc-ki€n-lien, mQt ngu'oi con cru hie'u, mu6n tht!c hi~n st! baD hie'u cho cha m~ rna luc d nha chu'a tht!c hi~n du'cjc. Nen trong doi s6ng xuåt gia, Ton giå quye't tam tht!c hi~n M du'a cha m~ mlnh Mn dnh an vui. Cau chuy~n cua T6n giå M\lc-Ki€n-Lien trong qua khu va hi~n tl!-i nhu' v~y la mQt bai h<;>c cho chung ta, cho nhii'ng ngu'<'1i con con bie't c6 m~ c6 cha. Phån nhi€u ai cling c6 long hie'u vdi cha m~, nhu'ng VI khong du'cjc un duc, nh~c nhd, khong gi).p thåy hay bl!-n t6t nen c6 khi tam bi lung lay trd thanh båt hie'u. C6 tru'<'1ng hcjp båt hie'u VI nghe thea bl!-n ac, c6 khi nghe thea danh lcji, quy€n the', nghe thea co bl!-c, ru'cju che, hoi).c c6 khi lam nen 6ng nay ba n<;> r6i len mi).t vdi cha

PMp

Am Vu Lan 2000

m~, anh em, coi thu'ong ba con c6 bac, lang gi€ng rna trd thanh båt hie'u.

Chång hl!-n c6 mQt anh n<;> gi).p may trd thanh mQt quan chuc ldn. Luc d6 chu'a c6 xe du'a ru'dc, v€ nha cha m~ n6i dau dl!- d6. Nbu'ng khi lam mQt chuc quan to r6i thl kh6ng them dl!- nhu' xu'a nua scj måt th~ di~n 6ng quan. Nbu' v~y la VI nghe theo quy€n the' rna trd nen båt hie'u . Ll!-i c6 ngu'oi mu quang h<;>c doi thea th6i van minh v~t chåt ti! do kh ky, rna kh6ng bie't de'n van minh dl!-o duc hie'u d~ cho nen trd thanh båt hie'u. Nbu' v~y, st! tich cua Ton giå M\lc-ki€n-lien la mQt gu'dng qui nh~c nhd chung ta vun b6i long hie'u thåo cua mlnh, dirng d~ long hie'u thåo bi cac thu khac lam vån d\lc, lam cho mu quang, rna danh måt di. Trong kiep qua khu, T6n giå M\lc-Ki€n-Lien thie'u dnh tinh nen trd thanh båt hie'u chi vi nghe thea lOi vcj. Trong xa hQi xu'a cling nhu' nay, c6 nhii'ng ngu'oi con råt c6 hie'u vdi cha m~, nhu'ng khi chung d\lng vdi xa hQi, gi).p hoan dnh kh6ng t6t, it than c~n bl!-n hi€n, bi tac dQng bdi st! xåu xa nen khi trd v€ nha, cha m~ n6i khong nghe, anh chi khuyen båo kh6ng chiu, ll!-i con cai ll!-i, cha kh6ng hi~u chi, m~ kh6ng bie't chi, con mlnh day moi hi~u, mdi sang su6t, mdi c6 h<;>c. B6 la mQt thai d9 thie'u cånh tinh nen båt hie'u. Do d6, cho nen ai c6 gån glii bl!-n lanh, lo tinh tån tu ni~m thl mdi trd thanh nhling ngu'oi con c6 hie'u. Trong Kinh Tru'ong A-Ham, Buc Ph~t c6 chi cho chung ta cach bao hie'u t6t nhåt la: Ne'u gia dinh nao c6 nhii'ng ngu'oi con rna bie't B6 thi, bie't Ai ngu, biet Lcji hanh va bie't B6ng st! thl cha m~ moi nMn du'cjc st! hie'u kinh cua con. Ne'u ngu'oi con nao khong bie't B6 thi, khong bie't Ai ngu, khong bie't Lcji hanh va kh6ng bie't B6ng st! thl cha m~ kh6ng hu'dng du'cjc st! hie'u kinh cua con. Thd nhåt la b6 tru. Kinh A-Ham dl!-y ngu'oi hie'u kinh cha m~ la ngu'oi bie't tu hl!-nh B6 tru. Ngu'oi bie't b6 tru thl luon luon dem tam hoan hy b6 thi cho m<;>i ngu'oi, du chi la mQt n\l cu'oi, mQt cti' chi cung kinh. N\I cu'oi åy, cti' chi cung kinh åy, st! diu dang åy, cach an n6i 6n hoa åy la cua mlnh, nhu'ng ne'u mlnh khong lam, kh6ng th~ hi~n la kh6ng c6 b6 thi. Khi mlnh lam va th~ hi~n thl se dem an vui Mn cho m<;>i ngu'oi, chu kh6ng nhåt thie't phåi hl!-n cUQc d b6 thi ti€n bl!-c. B6i luc mQt n\l cu'oi khie'n cho ngu'oi ta tieu tan dau kh6, trong khi mlnh dem mQt tui ti€n cho h<;> chu'a ch~c h<;> da he't dau kh6. Nbu' v~y, ngu'oi con bie't b6 thi thl cha m~ mdi hu'dng du'cjc st! hie'u kinh cua con, con ne'u con chi bie't qui ti€n cua, xan tham, chi mu6n bon rut cua cha m~, thi chl(c chån cha my khong httong dttcjc st! hie'u kinh cua con. Da c6 tru'ong hcjp nhu' sau. M9t ba my thie'u th6n, gia ye'u, ngu'oi con kh6ng them hoi tdi . Khi m~ dau 15m mi).c k~, an ngu kh6ng dttcjc cling chå h€ quan tam. Ngu'oi m~ bu6n chan di (j vdi ba con hang x6m. Hang ngay, ba di ban nttdc che va di m6t lua gianh d\lm mua du'cjc tårn ve s6, khi do may sao hå trung. Khi nghe m~ trung s6

71


thl nguC1i con l~t d~t tdi n6i vdi my : "ThOi m~ vi iJ voi con cho vui, con xa nho m~, dem hOm dau om khOng ai lo cho m~!" Nhu vh nguC1i con khi thå'y my thieu th6n kh6ng c6 thl hå't hui, khi thå'y my c6 r6i thl hy hå, vi sao? Vi nguC1i con thieu tu, xem cua cåi, mieng an n~ng

a

Ti~n nhan chung ta n6i thiet tha låm; cu laD chin chu

ghi long con di, c6t ghi chin chu cu laD la chung ta c6 hieu r6i. Nhling baD hieu cha my bång hinh th6'c chua du rna con phåi bao hieu bång tinh th~n. Trong kinh D6'c Ph~t d~y rhg: Cha mEi! chLla an tru trong Chanh

hdn dn sinh thanh dliOng dl;lC cua cha my. Cho nen trong mQt gia dinh, neu vi tam bon xen, anh em gianh nhau, nghi nhau, kh6ng c6 tam bo' thi thl cha my se kh6ng hUCfng du<;lc sl! kh l<;li tir con cai. Va ngU<;lC l~i, con cai c6 tam bo' thi thl se dem l~i an l~c cho cha my . D6la l<;li kh cua bo' thi. Thd hai la ai ngu. Ai ngu lå mQt di~u het s6'c dn thiet, n6 cling rå't d~ lam rna cling rå't kh6 lam. Ai ngu la n6i diu dang, than ai. C6 nguC1i cho rång: LC1i n6i diu dang c6 chi dau rna kh6 lam. The nhling kh6 v6 cung, neu kh6ng tu kh6ng thE n6i ai ngu du<;lc, nhu cau chuy~n sau day:

Phap. lam sao giup do. ddt dan cha mEi! an tru trong Chanh Phap. cha mEi! chLla an tru trong dleu Lanh thllam sao cho cha mEi! an tru trong dieu Lanh . cha mtj! chLla Quy y Tam Boo thl nen dLla cha mEi! an tru treng Quy y

Ngay xua, mQt nguC1i cm nu6i s6ng gia dinh vdi mQt con ngl!a di chCJ thue, nhC1 n6 rna hang ngay gia dinh c6 an c6 m~c. Ngay kia, nguC1i ta dem d6 den thue chCJ tr~ qua, anh ta n6ng long chC1 d<;li den chi~u mdi c6 d6 nguC1i ta thue chCJ v~. San bl!c t6'c trong long, nen vita bo d6 len xe ngl!a, anh li~n danh con ngl!a mQt cai va n6i: D6 nhai ranh, di, di, d6 an h~i, d6 chet båm. Nghe v~y, con ngl!a i ra d6, kh6ng di, danh må'y cling c6' i ra d6 . Anh danh chiu va xu6ng xe. MQt h6i sau, cdn n6ng gi~n tr6i qua, anh diu dang den vu6t ve con ngl!a, au yem n6i vdi n6: "ThOi gdng di di con, can it gib nila la vi nha, giup ta cha vi nhil di con". Con v~t nghe vh, n6 nhy nhang dung s6'c keo chiec xe di ngay. Con v~t rna cling biet dU'<;Ic gia tri cua ai ngu hu6ng chi la nguC1i ta. Do d6, d6i vdi cha my, ta phåi dung ai ngu, neu kh6ng se trCJ thanh bå't hieu. Thd ba la l<;li hanh. L<;Ii hanh la lam vi~c l<;li ich. Khoan n6i l<;li kh cho x6m lang, cho xa hQi rna n6i l<;li kh cho rninh, cho gia dinh rninh. C6 nhung nguC1i con coi vi~c gia dinh rninh nhu vi~c ai dau, kh6ng lien quan den minh, kh6ng them sC1 tay tdi, th~m chi nhu bling chen nudc chen cdm cho cha gia my yeu cling kh6ng h~ lam tdi. D6 la nhii"ng vi~c l<;li hanh rna kh6ng lam, kh6ng lam nhu v~y thl cha my låm sao huCJng dU'<;IC sl! hieu kinh cua con!

ngLloi con moi tron hieu dQo).

Thd ttt la d6ng sl!. Cung lam chung vdi nhau, cung lam ll;lng d6ng sl! vdi nhau, gay cåm tinh thudng yeu vui ve lån nhau, con kh6ng thl kh6ng lam sao gay tinh cåm hieu kinh vdi cha my du<;lc. Cho nen Ph~t d~y mQt cach thå'm thia rång: NgUC1i nao biet Bo' thi, Ai ngu, L<;Ii hanh va D6ng sl! thl cha my mdi huCfng dU'<;IC sl! hieu kinh cua nguC1i con. Nbu v~y, baD hieu cha my bång cach biet c6ng dn cha my sau day nhu non caD bE cå, rna ti~n nhdn cua chung ta da nhåc tdi:

Cong cha nhu nui ngiit trbi, Nghfa m~ nhu nuOc angoai bi€n dang, Nui eao bi€n rQng menh mang, Ci:t lao chin chil ghi lang con ui.

72

Tam Boo. Nbu v~y, cha my kh6ng nhii"ng hUCJng du<;lC

phuc l~c v~t chå't ben ngoai rna con hUdng du<;lc phUc l~c trong tam h6n, giåi thoat Mt phi~n trU<;Ic, xa lanh

nr,

du<;lC the gian chå'p trUdc, v<.>ng tliCJng luan h6i sanh rna D6'c Ph~t da nhåc nhd. Khi cha my giåi thoat, an vui thl sl! baD hieu cua nguC1i con mdi thanh tl;fU . Nen c6 d6'c c6 cau: "Ph"" mJu ddc ly min, hie'u dll-O phudng thilnh tL!U". (Cha mEi! dLl<;1c gioi thoat. Ila khoi tran ai thl Lå nguC1i Ph~t tå, hay ghi nM Wi Ph~t d~y nhu v~y dE hang ngay tu ni~m, hang ngay h6i hudng c6ng d6'c v~ cho ti~n nhan cua rninh, nhå't la trong ngay l~ Vu Lan, thanh tam chi kinh, ni~m Ph~t, tl;lng Kinh, l~y Ph~t, cung duC1ng Tam Båo, cung dUC1ng chu Tång Tl! tU', dE du mong sl! chu nguy~n cua Chu Tang cho ti~n vong cua rninh thoat khoi u d6 rna sieu sanh l~c qu6c. D6 mdi t~m g<.>i la con hieu, la nguC1i Ph~t tå thuån hanh trong mua baD hieu v~y . •

vitt cho M~ va Que Hudng Dem nhin phia chan trC1i xa tit Up NgB que hudng thå'p thoang phia chan trC1i Nhln dang my ng~p d~y thea nam thang Bl;li thC1i gian hai mudi må'y nam r6i Ngay nhln quanh cUQc s6ng moi mon Ch<;lt hoång h6t thå'y minh duC1ng nhu da Phu reu xanh meo m6c tam h6n Va b6ng my diu dang 6i thudng qua Nhii"ng ngay mua nhii"ng ngay nång quay vong Ta dang bi cUQc dC1i quay thanh S<;li Ch~y thå'm m~t v~ nåm trong long my Thå'y que hudng dang kh6c ben dC1i Nhii"ng cay dång ta gom v~ heat Tråi d~y trang giå'y trång b~n be ai tinh my di~u ky sau såc the Thudng que hudng va my v6 cling Thd thl chi d~ n6i ni~ m tam sl! My thl dE cho dC1i con h~nh phuc Que hudng mUQn phi~n cho con chan nhu

Trtin Minh Hi~n

Phåp

Am Vu Lan 2000


Mue Lien bån hanh • • Hoang Xuan Han Phien am tir ban Nom, hi~u-dfnh va chu-thich

Dån

mi~ng

Sau day la chuy~n Duc B6 Tat Ml,lc Lien so~n bhg M PMt-tli nM va t6nsiing mot vi La Han c6 tie'ng rat hie'u-hii'u, da cU'u m~ ra khoi dia-ngl,lc. Ciing nho hanh-dOng ctla Ngai rna nay c6 I~ Vu Lan ngay råm thång bay M bao-hie'u cho liS-tien. Vi~t-ngu xu'a, theo th~ Il,Ic-bat,

B5 Tat ngu'oi Bifc An Do, v6n ten Maudgalyayana, hoi).c Moggalana. Ngu'oi Trung-qu6c da phien ra chu Han rna ta dQc la Ml,lc Ki~n Lien hoi).c gQi rift la Ml,lc Lien. Ml,lc Lien la mot trong mu'oi vi d~-tli cao nhat Ctla Duc Ph~t. Lå con nha phu-hii'u, trai y vdi cha m~, Ngai di tu d~o Ba-Ia-m6n, thanh bt!c thåy c6 tdi nam mu'eli d~-tli, va n6i tie'ng gioi cac phep thiin-th6ng. Nhu'ng chu'a to~i y vdi d~o-Iy mlnh da hQc, Ngai ke't b~n vdi mot d6ng chi Xa-Li-Phat (Cariputra) de'n kinh-do Vu'elng Xa-thanh (Radjagriha) ctla nu'dc Ma-Ki~t-D~ (Magadha) d~ hQchoi sau thåy Ba-la-mon n6i tie'ng. Nhu'ng ciing khong to~i nguy~n. Trong sau thåy ay, c6 San-xa-da (Sajaya) mach cho bie't rhg thai-tli Thich-Ca-Mau-Ni (Cakyamouni) da tu difc-d~o va sifp tdi Vu'elng Xa-thanh thuye't-phap. Hai ngu'oi ben d<;1i . L~i c6 b~n ctla Xa-LiPhat la At-B~ (Acvajit) dem d~o-Iy ctla Duc Ph~t k~ I~i cho nghe, hai ngu'oi xin qui-y va thea Duc Ph~t, r5i nen hai vi d~ -tti rat cao trong Ph~t-giao . Duc Ph~t da rat chutrQng de'n hai ngu'oi, khång-dinh rhg hai se thanh Ph~t, va coi Ml,lc Lien la d~ -tli thiin-thong b~c dåu.

ca

PMt-tli doi sau chu-y nhat vao truy~n-thuye't chuy~n ba m~ Ml,lc Lien, ten la Thanh-D~, bi day vao ngl,lc A-tl vi ba c6 ac-tam. Ml,lc Lien thu'elng m~, ben xin Ph~t giup di cU'u. Ph~t bao nhan ngay dm thang bay la ngay chu' Tang "ra hq." rna lam I~ trai-dan xin chu'Tang du xa toi cho m~ . Ph~t I~i cho mot cai g~y bit thie'c c6 phep mO clia khi g~y gå va o, va PMt tro cho Ml,lc Lien bie't m~ bi giam o ngl,lc nao? Nho v~y, Ml,lc Lien tlm du'<;1c neli m~ bi day ; r6i nho ngl,lc-t6t gQi m~ ra nh~n mi).t. Thanh-D~ n6i kh6ng c6 con nao ten Ml,lc Lien. Ml,lc Lien phai giaithich rhg d6 la hi~u sau khi tu chung-qua. M~ mii'ng va ra ngl,lC vdi con. Ml,lc Lien moi m~ an chu6i. Ba b6c vo, vm xu6ng dat, nhii'ng tu-nhån khac mu6n lu'<;1m an. Ba ben lay chan day cho nat. Con bie't m~ con nghi~p­ chu'dng; long bu6n, nhu'ng ciing lam phep dang m~ bat celm trifng. M~ mii'ng, va an celm; nhu'ng khi celm sifp vao

Phap Am Vu Lan 2000

thi I~i h6a ra than. Ph~t ciing kh6ng dO du'<;1C ke ac-tam; Thanh-D~ I~i phai luan-h6i lam kie'p ch6 d~ tt!tu them. Nho con tu-hanh, chu' Tang giup cU'u, ba nam sau, ba mdi trO l~i kie'p ngu'oi.

Van-ki~n sau dåy k~ I~i chuy~n nåy bAng qu6c-am, th~ Il,Ic-blit d~ hitSu, d~ nM M giao-h6a Ph~t-tti nu'dc ta . Gia-tq ban van khong hein nhii'ng chuy~n c6-tich bAng van Il,Ic-bat dC1i Le con I~i ngay nay. Chu viin nhi~u neli chQn vl,lng. QUI la v~ phu'elng-di~n c6-ngu Vi~t. Trong chinh-van ng~n-ngui, chi c6 162 ve' (1134 tlJ) rna van-bån con giu du'<;1c kha nhi~u tir c6 (tai viet tilt bdng am-hi~u "t.e." trang vang ddn), hoi).c ngrua c6, hoi).c am c6 bAng cach d6i am trifc ra am bång (tai viet tilt bdng am-hi~u "b.a." trang vang ddn).

Mot tinh-cach khac ctla Ph~t-giao dC1i Le cling thay trong van nåy: ay la "Tam giao tinh hanh" : nhii'ng quanni~m Liio va Kh6ng du'<;1c gMp vao trong chuy~n Ph~t­ giao. Vi nhu' n6i de'n I~ Trung-Nguyen, tuc rAm thang bay, n6i Mn chu Nhan trong cach xli-the', l~i kh6ng quen eln Vua va chuc nu'dc vung-b~n . Tuy van-bån N6m kh6ng mang thoi-ditSm khifc, nhu'ng chu N6m c6, tir-ngu c6 vlIn con. Va l~i t6i du'<;1C thay ban in nåy d6ng elIng vdi mot sach khac c6 tt!a khifc nam 1731 (Vinh-thQ tam nlen), mot lo~i sach c6 chu N6m rna tt!-d~ng con mdi hein, diing boi cac thi~n-su' Tam-giao M lam nhii'ng l~ trai-dan (ten såch la C6ng-Vån dich dinh bai-bi$n cåc dan). T6i ngru rång van-ban nåy dang dU<;1C coi lå khifc tt! doi Le, trUdc 1731. Chu khifc khå chfnhxac, tuy dng cling c6 chu kh6ng thanh hlnh hoi).c låm ra chu khac. C6 chu rna t6i chua vi chifc sai hoi).c nghi sai, thi t6i se diing am-hi~u "ng." trong vong deln, ngrua la : nguyen la. Trong ban phien-am, t6i cling chU-giai nhung tir t6i ngrua, vie't bång chu xien trong vong deln li~n sau nhii'ng chu ay. T6i cling se xe'p cac tir du'<;1C chU-giai ay vao mot phiin tt!-vtfng di).t cu6i sach. Sau cac tir, se c6 nhii'ng s6 rna tro ve' mang tir ay va c6 chu mang ca chuthich nua . sau nåy, ne'u c6 d~p, t6i se phien am bai tt!a sach Cung van dich dinh bai bi~n cac dan va cho phl,l vao dåy . Ngay 4 thling 9 nlim 1994, PL 2538

Hoang Xuan-Han

73


M\lC

LH~n

to

d~o

1 Tich xu'a E>uc Bl;It Ml;IC Lien Thu'dng m~ tlm Mn Hy-thien tu-hanh Ba nam chU'ng-qua vien-thanh MQt bat mQt mlnh nhftn-nhl;lc tir-bi M~

ilC bi day

5 Thanh E>~ (ten m~) tir thua sinh-li (sinh ra)

TQi n~ng, sa ngl;lc A-tl khon thay! Diem-vu'dng dai-hoi (vQn tro) doi ngay (nhiåu ngay) Du'dng-gian thi~n ac, bie't bay ca (t.c . : tQi) lang Khan-quan kitSm-bQ tien-d6ng (ka coi s6 giCl ngl,lc) 10 Må s6 rong-rong bie't st;t ngay gian Thanh E>~ ne't å da-doan (t.c . da-doan) Tha'y ngu'oi d6i khat cd-han chång thu'dng Sat-h~i Il;lC-SUC ngu'U du'dng (trå u de) T6n tha v~t-m~nh (sinh-m(lnh chung), phi (nhQo) thu'ong bang Tang 15 Cho nen qua-bao chång hang (quoi go)

"Nhj tae nhj thl!-" (moy lam moy chju), dQa chu'ng (rdi va o) U-d6 (dl1c:':1ng toi : Åm-phu)

M\lc Lien tim m~ Con tlm mu'oi cti'a Phong-do Chång tha'y tir-mftu, bie't h6 (biet la) lam sao Trå v~ b~ch Bl;It tha'p cao: 20 (Con co ngl,lc nao, vång phåp IQi di) Bu'dc qua khoi d~m Bach-ld Coi tha'y cti'a ngl;lc thanh-tr1 ghe thay! Tich-tru<;1ng (g(ly brt thlec) dm å ca (t.c: 8) tay Ga vao cti'a ngl;lc, må bay song-song

25 Ngu'U-dåu ngl;lc-tot (ka giCl ngl,lc co dou tråu) tiiy dong Viing phep d~u cung ph6ng xa tQi-nhiin Tha'y m~ kh6-hai (b6 kh6) tråm-luiin BAng dao dt ruQt mu'oi phån qu~n dau Thanh-E>~ mdi bao trudc sau: 30 M~ phai

cd-du (doi kh6), nhi~u n6i gian-nguy

Tir ngay thac xuong Am-ti M~ phåi dm ngl;lc A-tl khon nay dn con båo-b61am chay PM du'<;1C ngl;lc nåy, m~ måi thoat thiin 35 Chång con ben chut pham-trån

T6-tien nQi ngo~i, song-thiin hoa d6 (t6t ca) E>u'<;1C ng6i cti'u-ph~m (cao chfn b(lc) Tien-do (T6ng-thl,lC Thien-tru (be'p Troi cho an), hf-xa tLI-bi)

Dong-dong nu'dc måt tha'rn biiu (t.c .tay 00 ; ng: då u) (M~ di m~ hoi! o dåu? Thl1dng noy!) 45 Bl;It båo Ml;IC Lien rang bay (t.c . nhl1 VOV): M~ Ngu'di ba'y-chåy (b6y låu) dm å Phong-do Mu'oi tam cti'a ngl;lc r~c ro Non cao c6n-cQn, Phong-do rai dang (dong sq)! Ml;IC Lien coi tha'y chång dang

50 Tay dm tich-tru<;1ng ga ngang cti'a tu Thanh-E>~ ra hoi st;t-do: (Ngl1c:':1i nao hav den Phong-d6 chon noy?) Ml;IC Lien thu'a loi rang bay (45) Tå di tlm m~ chon nåy, la Nuoi (t.c . thl1a 6ng) 55 Bl;It da båo td mQi lOi

(dn Nu6i (t.c. 6ng, Ba) doi bao m~ noy ra då y) Qui-su (ng: dn su) vao båo mQt giiiy (chong): (Co Ml,Ic Lien Thoy tim m~ phu-nhan) Thanh-E>~ mang (t.c . nghe) tie'ng, than thiin: 60 Ml;IC-Lien ten a'y, phu-nhiin khon (kho) nhln Du'dng-gian, la v6c (thån) con min (t.c. ta) (Ten thl (ng: ngay) ch&ng phal Ml,Ic Lien dåu la) Qui-su khi a'y l~i ra : (Ml,Ic Lien ch&ng phai con ba than-sinh) 6S Ml;IC Lien l~i båo phiin-minh

Dftn-dl;l sau trudc chiin-tlnh cho hay : M~ sinh ra v6c (61) th~t ray Xua't-gia lam Thåy, cåi hi~u Ml;IC Lien E>em ngay thu'dng m~ di tlm 70 Bl;It cho mQt tru<;1ng tich-kim (thiec) con gåy (g(ly b.å.)

Tha'y v~y tlm Mn chon nåy (dn Nu6i (56) ngay roy bao M~ ra då y) Qui-su vao bao mQt giiiy (57) Thanh-E>~ mirng gia cac ray tu-nhiin: 75 Con toi c6 nghIa th~p-phiin (hoan-toan)

(Xin ra cho biet, kao phon dqi tr6ng) Tbanh-E>~ ra cti'a E>ong-phong

Ml;IC Lien coi tha'y cuc-cung (cui mlnh) t~-tir E>oi hang nu'dc måt bang mu'a 80 Om m~ haa (t.c .ma) kh6c qua u' (t.c .quo chung) thu'dng nåy : Thl-vån (v(ln b.a.) quå-båo chång tiiy (t.c.tl1, rieng) "Nhj tae nhj thl!-" (16), ai ray chiu cho Ba'y-chåy (46) M~ tMc Phu-E>6 (Åm-phu) M~ oi! Qua-bao Phong-E>o nh~t-da (dQ b .å .: dem ngay)

Cti'u m~ khoi til

85 Åo-an (an-mQc) låm tha'y xa'u-xa Ba nåm tu-r~c th~t la gian-nguy Biiy-gio chång c6 cua chi (Thl-trån qua-thl,lC (trai ngon dung mua) (t.c .håy) an)

Ml;IC Lien thua a'y mdi (ra? ng ola) di

M~

40 Tim chång tha'y m~, ng6i thl hoa (ca) lo Mu'oi tam cti'a ngl;lc r~c (t.c . giam) tu Thu'dng m~ thay la! Tim chång tha'y diiu

Lang (m~) con toan (nghi) du lam ngån (t.c .quen)

74

M~

thl xo

con tinh ilC

90 An chuoi bo vo; tu-nhiin an may Chång cho, la'y chiin d~p day Phap

Am Vu Lan 2000


M1,lc Lien coi thffy, thl1dng thay cong (t.e .:trong) long: Th~-au (t.e .hån la) qua-bao lam xong (t.e.thQt the) (Voe lam sao khoi th06t veng u-minh)

M1,lc Lien ni~m-cU'u hl1dng-kinh H6a bat cdm trlfng, h6a hlnh m~ an Thanh-B~ chlu chång lam ngh (89) Va chl1a de'n mi~ng, cdm dy (li~n?) ra than M1,lc Lien nl1dc mlft bOa (t.e.ea) chan (doy) 95

HIO M~ di m~ høi! Bang hoang (bång-khuång) thl1dng

thay! Th~-au (93) qua-bao con ch~y (t.e .låu) (M~ con nhi~u nei d6ng eay trom dLlang) M~

bi th@m ki@'p cM

Thanh-B~ chlu nhii'ng tl1-111dng (lf-Iu(ln) B<,>a lam than ch6, chl!c truong (dai) ba nam 105 Dong dong nl1dc mlft chieu dam (t.e .ta hvu)

Chlu lam than ch6 c6 cam (kim) khåc loai No (t.e.du) ngay mdi dl1<;1C lam ngl10i Yl chttng qua-bao chång sai dau la Th1,l toi kh6n-kh6 ai qua 110 Ray mdi c6c (t.e .: biet) tinh, sI! n~y bie't hay

Bao nhieu tu-ng1,lc l~c-hlnh (trQI giam) B1,lt li~n xa toi, sieu-sinh lam ng~n (89) 135 Thanh-B~ til' ffy thoat than Khoi loai dm thu c6-cam (kim) til' ray Nho dn c6 M1,lc Lien Th~y Cac cac mon ng1,lc d~u ray h6a Tien Ai ai hl1øng Ioc tI!-nhien 140 Thfft-t6 Cii'u-huy~n (ehfn dai trLloe) d~u dl1<;1C h6a sinh L~ Trung-Nguyen va dong tam-giao Cam-16 (sLldng ngQt) nl1dc ruai tInh-thanh (trong-treo) Lau-Iau kim-tttdng (mlnh PhQt) to~ blnh (man ehe) lienhoa Thi~u (dan), tieu (s60), nh~c v6, xl1dng ca Bay hang cay bau ra-ra nØ dua 145 Trung-Nguyen (126) ph6ng-xa lao tu M1,lc Lien tie'p-dån, Diem-phu s~ch khong Til' ray difc d~o thanh cong Muon nåm hl1øng phuc, Qu6c-trung khoe b~n Vien-dung (th6ng su6t) bau-phi~t (be tlJ-bi) v~n tuy~n 150 Hi1u toi, vo toi, thoat li~n lang-lang Thuy thanh (nLloe trong) nguy~t hi~n tril'ng-tril'ng (su6t

NM dn c6 M1,lc Lien Th~y Minh tam kie'n tinh (r6 tåm th6y tfnh) thua n~y ai qua Dt!ng låm Thuy L1,lc trai-gia (le ehay thuy bQ) Kim-ngan chau-bau phåt ra lam ng~n (89)

Mot cdn gi6 th6i quet chttng (t.e. 6y) b1,li tr~n Ai ai dOi duc Hoang-an (nho Vua) TMp-bat d!a-ng1,lc låm ngh (89) hi-ho an

Trudc la bao duc til'-than Sau la Thfft-t6 (bay dai tren cha) tr~m-luan h6a-h6n

155 Ngl1U-d~u, ma-di~n thien ban (nghln thu quT giv ngl,le)

M~c

B~u thl ph6ng-xa khai-hoan (th6ng ve) Thien-quan (don Trai)

115

Li@n cdu m~

su6t)

Cung nho B~i-Phåp Khong-mon Bao nhieu hoanh-m~nh (sinh m$nh) dång-h6n thoat ra T1,lng kinh lien-tie'p nh~t-da (84)

Khuyen ngl10i thi~n-tin xa gh Xa (t.e .håy) tu cho chin, chu nhan cha doi Boc du qua-bao vo-sai

Khai phl1dng (mo 16i), pha ngl,lc khlfp hoa (ca) lam ndi (e6e ehe) Chuy~n luan (quay b6nh xe) Phap, tr6ng vang troi Thinh Th~p-phl1dng Ph~t hO ndi chU'ng-dan (dan eou xin) Thinh-van (d$-tu dLlc;le nghe Ph(lt) B6 Tat hai ben B6ng tr<;l cong-duc m~n-vi~n (vien b.å: doy du) thua nay

160

120

125 Tl,lng kinh Huye't-b6n (ten kinh g6n eho Ml,Ie Lien) khi nay Trung-Nguyen (le ram th6ng bay) xa toi thoat dy Phong-Bo Bao nhieu d!a-ng1,lc lao-tu Cung M<;Ic thoat ca Tien-do thanh-nhan M~c

Li@n cdu mQi nglim

M1,lc Lien nhd duc Til'-nhan Man-vien (124) bat-do (dl,lng d<it) trai-dan tie'n-tu Huye't-b6n (125) dång chuc Cll'u-Ngu (ehfn dai si-me?) Nhi~u dan tam tap (di quanh dan ba veng) Phong-Bo ranh-ranh 130

Phap

Am Vu Lan 2000

Ai hoa (t.e.ma) giu dl1<;1c, ffy mai dl1<;1C tuy~n

H~nh n~y truy~n d~ thien nien (nghln nom) 162 Ml,lc

Lien thanh

Ph~t,

thanh Tien chep lam.

Nam Mo A-Di-Då PMt Thien-Tå V ~n

v~n nien chi th<,> Paris ngily tntac Trung-Nguyen nllm Gi:ip Tutt Ph~t- lich 2538 (C.l. 1994) Hoiing Xuan Han phien-am til' ban Nom va chu-thich

Trong g~n mufJi lam nam trong tu, di~p khuc tai phåi thUfJng xuyen hQc t~p de ca ng<;1i tinh can dåm cua dång CQng Sån Vi~t Nam: "Can bQ lam sai, ddng tri. Ddng lam sai, ddng såa". Tai ciing thUfJng xuyen trå lfJi: do khong phåi la sr! can dåm, rna la thai dQ cai tri khinh dån; xem dån nhlf la v~t thi nghi~m cho nht1ng tlf duy khong tlfdng, hQc thuyet vi~n vong ctla minh. Trfeh tham IUQn eua TT. TU$

Sy

75


Hoa thU<;1ng Thieh HQ Giae

Mua thu bu6n. Troi thu l~nh. Gi6 thu h~t hiu thl thåm nhu trao gdi, nh~n nhu nhirng ky ni~m an tinh giua hai rni~n s6ng, ehe't. Phåi ehang mua thu v~ nh~e nhd ta nhung an tinh ehua thoa, nhirng mQng doi ehua tan trong eai xoay vån eua nMn duyen sanh di~t. Ne'u ndi day, mij.t troi då khong ngii'ng ehti'ng kie'n nhung dnh dau b6 tang thudng, nhirng dnh tltdng tan tudng sat, thl ndi kia, b6ng dem ciing khong ngii'ng vay phu nhirng oan h6n uy my' vira keu gao bi thudng vira lang thang thåt th6u. Trong hai eai s6ng va ehe't, sinh linh eling ehi la nhirng daa con l~e lang giua bl;!i doi tham v<;mg huy~n hu, ho~e eling ehi lå nhirng b6ng rna v~t vo trong trltong d~ u linh, tlm nude tInh blnh M giåi oan thoat kh6. Mua thu eling la mua tieu bi6u eho n6i nhd ni~m thudng: ngoai troi nao dnh Sl;!t sui mua dåm thang båy, nao dnh xudng kho l~nh ng~t heo may, nao dnh la vang Ila eanh xa eQi, nao eånh mua sa lae dac mQ phån, tåt eå ngo~i eånh nåy d~u khie'n nQi tam nh6i dau n6i ni~m hoai dm, nhåt la nhirng u h6n ben kia the' gidi . Va mua thu v~ eling bao hi~u mua Vu Lan baD hie'u: mua eua m~, mua eua cha, mua eua t6 tien gia tQe, mua rna nhirng d6a hoa h6ng do th~m nd tren ao eua nhirng ai may m~n con m~, va nhirng d6a hoa h6ng tr~ng nh~t se nd tren ao eua nhirng ai båt h~nh sdm måt m~ hi~n. N6i de'n tinh m~ thl quå th~t tren quå Mt nåy khong e6 tha tlnh nao d~m da lai lang, thieng lieng va båt di~t nhu tinh m~.

Tmh m~ khong ehi ngQt ngao nhu dong su6i rna la nhirng dong mau do khdi ngu6n tir tim va reD ehåy v~ tim; khong ehi lå båu troi trong sang ehie'u anh trang sao, rna la nhirng te' baD m~eh huy~t dang htu IQ eang dåy va v~n hanh trong toan than; khong ehi la mQt kho tang vo t~n d6 eung dp eho sI! sinh t6n v~n lo~i . Tren the' gian nåy e6 nhi~u ky quan nhu'ng trai tim eua m~ mdi th~t lå d~ nhåt ky quan. Yl trai tim eua m~ la mQt tha ky quan s6ng dQng linh ho~t. Trong khi eae ky quan khae d~u ehe't dti'ng båt dQng. E>6i vdi ky quan nåy ehUng ta khong dn phåi phi eong t6n eua d6 tlm kie'm quan ehiem, VI erunh ky quan tuy~t bkh åy då d trong ta tir lue mdi tlt<;1ng hlnh, va thea nam thang ky quan nåy l~i dng trd nen ky åo, vi d~i, vo ti~n khoang h~u . ky quan tren the' gidi d~u kie'n t~o bang v~t li~u trUe gån gi6ng nhau, ehi khac mo hlnh, hlnh th6. ky quan lå trai tim eua m~ thl caeh eåu trUe hoan d~ bi~t v~ eå hai phudng di~n: v~t th6 va tam th6. V~t th6 lå di~u ki~n t6ng h<;1p eua ~t, mau, dQng m~eh, eae 6ng dån mau ra vao. SI! v~n hanh cua khong khi tae khong d~i; sI! lltU ehuy6n eua mau tac thuy d~i; sI! di~u hoa åm ap tåe hoa d~i; eae cd ~t tI! dQng du h<;1p eua tim tåe d~a d~i; va sI! ho håp tI! nhien eua toan bQ trai tim tåe thae d~i. Cae kie'n Con toan

V ~ m~ t tam th6 thl ehUng ta e6 th6 tlm dU<;1e b6n th6 tånh vo lu<;1ng, quång d~i, bie'n mån trong trai tim m~, d6 la: Tit Bi Hi Xå. 'f1) lå tr~ng thai tam ai mån, hi~n bOa, san sang ban råi

eho mQt Mi tlt<;1ng ho~e nhi~u Mi tu<;1ng mdi b~ t då u tu<;1ng hlnh ha y så p sU'a thanh hlnh. å day, thai bao la Mi tlt<;1ng tuy~t Mi phåi du<;1e ban råi dn tri, du trong khong gian h~n h~p, du qua thoi gian lau mau, du dti'ng v~ m~t khaeh th6, du trl,te thuQe phudng di~n ehu th6. V~ th6 eaeh ban råi thl e6 nguy~n va h~nh.

Nguy~n, tåe dung ll!e du nguy~n van vai Ph~t Troi pho hQ thai baD du<;1e blnh an vo sI! su6t thoi gian 9 thang eltU mang va hang tam nguy~n sao Mn ngay khai hoa nd nhl;!y, thai nhi dlt<;1e md m~t ehao doi vdi than hlnh nguyen v~n Cl;!

76

Phap

Am Vu Lan 2000


tuc h,lC can.

Hc;mh, tuc hanh dQng cån tri trong oai nghi: di dung ng6i nåm; trong chanh h,!-nh : n6i nang, an uO'ng, cach nhln, cach nghe, th~m cm luon luon chanh ni~m khong dam buong lung tå tam, n6ng gi~n s<,1 ånh hu'dng thai bao. C6 nhi1ng hi~n mitu phat tam bo' tm, cung du'ong, tri trai, ni~m Ph~t khi bie't mlnh thQ thai. Tårn ttr nfty cua m~ khdi pMt chinh thUc ngay khi bie't mlnh då tht!c st! mang thai va cu nhu' v~y tie'p di€n cho de'n ngay nd nhl,ly khai hoa. Bi la tam vo lu'<,1ng thu hai cua my pha t xua't cung luc voi tie'ng kh6c cha o doi cua thai nhi . Tårn bi nfty kh6 rna di€n tå cmnh xac he't y. Yl tam bi du'<,1C chuylSn tie'p ttr tam Ttr sau 9 thang trong ng6ng d<,1i cho, mttng mttng s<,1 s<,1, m~c du lang då d~n lang: "Tdt cå diu diln tiln t6t d~p, m~ tron con vuong, tren co Phijt TriJi pho hQ, dl/ai co m~ cha hl/Ong dJn va chinh minh eling het ml/c dl/iJng thai". Nhu'ng tranh khong khoi nhi1ng phut giay b6i h6i,

ph~p phang, lo s<,1, m~c du då tt! co' gAng tra'n an. The' rna

gio day tie'ng kh6c hai nhi då keo m~ v~ tht!c t,!-i sau nhi1ng giO phUt don dau, bang hoang VI sanh nd thl båo sao m~ hi~n khong vui mttng, sung su'ong cho du'<,1c. Nhln ky m~t con, m~ cång thu'dng yeu ng~p lang. Cmnh hai tam vo lu'<,1ng 'fU va Bi nfty då dung h<,1p, tr<,1 duyen nhau mQt cach tu'dng tl,lC ky di~u nen då bie'n mau h6ng thanh sua trAng dIS nuoi con.

Hi la tam vo lu'<,1ng thu ba cua my. Tårn nfty du'<,1C phat hi~n Cl,! thlS nha't la luc cha m~ nhln con ma'p may doi

mai b~p by keu "Ba" keu "Ma", va ch~p chung t~p di mot mlnh ttrng bu'oc khang vi1ng, r6i lån lån trd nen chung ch,!-c, bie't an, bie't n6i, bie't cu'oi, bie't lam xa'u. Con cang khan lOn, my cång vui mttng. Yl con la num ruot, la han mau, la mQt phftn trong cd thlS m~, la kho tang va gia, la ngu6n h,!-nh phuc va bil Giå day con da khan lOn, tru'dng thanh, båo sao m~ hi~n khang vui mttng cho du'<,1c. Ba't cu cti' chi nao, lOi n6i nao, hanh dQng nao cua con tre, du va tu', khang dai hoi phåi khan ngoan, ciing du lam cho m~ sung su'ong ng~p lang. Vå l,!-i ni~m vui cua m~ la con, va my thl cling chi bie't vui voi con rna thai. Con la ngu6n an ui duy nha't cua m~. Do d6, con dau la m~ x6t, con m'!-nh la m~ mttng. C6 con mQt ben, m~ dm tha'y cUQc dåi la mau h6ng, la bftu troi mua xuan va ta't cå hi~n hi1u d~u c6 y nghIa, dang yeu. VAng con, m~ dm tha'y le loi, hiu qu,!-nh, bftu troi la d mot mua thu, ta't d hi~n hi1u trd nen va nghIa va my tt! tha'y mlnh b'!-c phu'oc va phån. Xii la tam va lu'<,1ng thu tu' cua m~. Tårn nfty cua my tt! dong hilSn IQ trong hai tru'ång h<,1p nghich cånh ho~c thu~n duyen. Tårn xå hi~n lO trong nghich dnh d6 lå nhi1ng khi con gi~n, con hån, con n~ng lOi lOn tie'ng, con phl,l dy m~ cha, con ng6 nghich ph,!-m thu'<,1ng, trong ta't d finh huO'ng (y, m~ cha chång nhi1ng cam tam cui dåu ch(p nh~n, khong h~ oan gi~n nguy~n rua con rna can san sang rQng dung tha thu.

PMp

Am Vu Lan 2000

Can tam xå cua m~ du'<,1c tha'y trong thu~n cånh la khi con cai thanh nhdn chi my, cha m~ th~n trQng lt!a chQn nhi1ng gia dlnh hi~n lu'dng, d'!-o duc, c6 hQc, c6 h,!-nh dIS dt!ng v<,1 gå ch6ng, va sau khi con cai då yen b~ gia tha't thl lang cha m~ bot lo Iång, u'U tu', c6 thlS t'!-m an tam dIS so'ng nhi1ng chu6i ngay can l,!-i. Do v~y, tam xå phåi hilSu t~n tu'ong rång xå khong chi c6 nghIa la cåm thong, xå bo, tha thu, khong cha'p thu nhu' tru'ång h<,1p nghich dnh; rna xå can la mot tr,!-ng thai tt! tin, an tam, vo thu'dng vo ph,!-t nhu' vtra kIS trong phftn thu~n dnh. Mot thu ky quan sinh dong, linh ho,!-t, khe' ly, khe' cd, nha't la bie't cung ung dåy du mQi thu nhu du cua con cai tren hai phu'dng di~n v~t ly va tam ly, thti' hoi nhu' v~y trai tim cua m~ c6 dang du'<,1c cong nh~n la "# nhat /ry quan" hay khong. Cmnh VI cha m~ c6 du bo'n tam vo lu'<;Ing, nen Duc Ph~t xu'ng tl,lng cha m~ la "triJi phqm thien", la "giao sl/ dau Mi", la "vi tien ban dau" va la

"bijc dang cung dl/ang". TMt ra tren the' gian nåy, mo'i tlnh nao, chung cuoc, cling d~u ph ai må trong tim ta, trong ky uc ta. Duy nha't chi c6 tlnh m~ la thien thu ba't bie'n. Sd di tlnh m~ t6n t,!-i vinh vi€n vl tlnh m~ thu'dng con nhu' bilSn h6 lai lang, nhu' trai Mt baD dung, nhu' båu tråi hie'n dang st! so'ng, nhu' gi6 xuan ban råi st! mat me cho muon loai, khong c6 ba't cu sI! lt!a chQn nao trong tlnh my thu'dng con, tlnh m~ vu'<,1t thoi gian, khong gian, chi cho rna khong dn nh~n, cho vo di~u ki~n, cho blnh ding khang phan bi~t d~p xa'u, tri ngu, giau ngheo, c6 hie'u hay ba't hie'u. Chinh vl tlnh m~ nhu' v~y nen khong bao gio bi ngo,!-i cånh chi pho'i. NghIa la tlnh m~ thu'dng con khong c6 bien gidi. V~y, b'!-n nao con cha can m~ thl b'!-n la ngu'åi di€m phuc nha't doi. Yl khong c6 ni~m vui nao thieng lieng, d~m da bång ni~m vui con m~ va cling khong c6 n6i bu6n nao ray rut x6t xa bång n6i bu6n ma't my. MQt PMt tti' d Phan Thie't, d'!-o hi1u Le Minh Hon, då lam so'ng d~y tlnh m~ trong chung ta vo cung y nhi: "Ta con

co m~, m~ hat dl/a ta, tilng hat xa xl/a bu6n qua d6i, nhd ai gia gqo trl/a he. M{! hat a di! vang triJi keo k{!t, da triJi xanh ngdt Clla dong. Ngl/iJi dau co biet: M{! b6ng ta cå tudi ban dau. eau hat ngay xl/a chin vang chin do. Ba ml/di tudi Mi lang Mc dong dl/a. Ba ml/di tudi dau m{! con coi nho, dl/a tilng trai bifp cu khoai. Ngay do ta vi, m(! con vu6t toe. Ngl/iJi bilt khOng, ta khoc trong lang!". Do d6, ne'u chung ta vl mie'ng m6i dinh chung ngAn ngui, VI tu'dng lai st! nghi~p md h6 rna quen b6n ph~n thån tinh mQ khang, qu,!-t n6ng dAp l,!-nh, thl th~t la 16i d'!-o lam con, ne'u khong n6i la ba't hie'u o o

Tham nhGng d Vi~t Nam kh6ng ehI 13. thoa thu~n song phu'dng d€ dånh nhii'ng h<Jp d6ng kinh te' beo bd. N6 bon rut xu'dng riiy eua nhån dan; nhung nguoi eting khan phai eong lting laG dong d€ e6 tien d6ng thue'. 77


L~ Vu Lan

ngu6n muon h~nh lanh mua bao hie'u cac b~c sanh thanh Hie'u Nguyen Nguy~n Cao Thanh f)~o

hie'u eo mQt gia tri tårn linh he't sue quan trQng trong d~o pMt. Vu Lan B6n do tie'ng Ph~n (Sanscrit) Ullambana co nghIa lå cai ch~u dlfng tMc an cling dU'ong Tam Båo CUll t9i bi trea ngU'<;1c (giai dao huven), lå ngåy li xa t9i vong nhan. Kinh Vu Lan gbi l~i sl! tich Ngåi Ml,lc Kien Lien sau kbi tu chU'ng dung phep th~n thong Om thfy my lå bå Ml,lc Lien Thanh Be bi de;>a låm ng~ quy, ben dang cdm cho my nhU'ng khi bå bO'c cdm dU'a len mi~ng thl. cdm hoa thånh than h6ng. Ngåi dem sl! Onh b~ch Ph~t, vå theo lOi Ph~t d~y, cling dU'ong chU' Tang nhom he;>p dong du våo ngåy råm thang båy sau ba thang an cU' kie't h~ chU' ngbi~p thanh tinh d6ng cM nguy~n cho thl my dU'<;1c giåi thoat. eting co trU'ong h<;1p nguy~n l\!C chi thånh cua ngU'oi con co thi CUll dU'<;1C my cha khoi dia ngl,lc nhU' trong kinh Bia T~ng dii ki l~i sl! tich m9t vi trU'dng giå, tien than cua Ngåi Bia T~ng,dem tft cå tåi sån bO' thi, cling dU'ong, ngåy dem d u nguy~n CUll my VI sO'ng khong tin nhan quå bi de;>a dia ngl,lc. Nho suc nguy~n du chi thånh cua ngU'oi con chi bie'u, bå my dU'<;1C sanh len coi troi Bao L<;1i. L~ Vu Lan våo ngåy råm thang båy cting lå ngåy

ti! tu

quan tre;>ng nhft. ThU'ong thl. ngåy mung m9t, ngåy råm, chU' Tang ti! tU, ti! m1nh tuy y khai t9i vå thinh du d~i chling chi b~y l6i l~m di cong khai sam hO'i. Truyen thO'ng tl! tU hUng h6n thi bi~n nhii'ng duc tieu biiu cl!c ky caD dyp cua Ph~t giao, tri~t di thl!C bi~n khong nhii'ng co khå nang xay dlfng m9t xii h9i dan chu ly tU'dng må con dU'a Mn dich giac ng9 giåi thoat. Bo lå tinh th~n ti! giac, tam d~i hung, d~i ll!c, long thånh th~c vdi chinh m1nh vå tha nhan, duc khiem cung, tinh than vo ngii, tuy~t dO'i blnh dång. Ne'p sO'ng måu ml!c cua chU' Tang biiu 19 trong ngåy tl! tU dii khie'n Ph~t vui mirng nen cting ge;>i lå ngåy Ph~t hoan hi. TU' tu di må tU' tri, bie't con ngU'oi th~t cua mlnh vdi tft cå nhii'ng nhU'~c diim, dau kh6, hO'i h~n di må chuyin tam sti'a d6i VI bie't thU'dng mlnh, thU'dng ngU'oi, thl!c hånh duc tir bi, hy xii .

78

Vu Lan lå mua bao bie'u bih ngu6n tir dong suO'i tam linh khong ngirng chåy tir muon kie'p qua khu cho tdi vo t~n vi lai. Vi~c låm cua ngU'oi con horn nay bång than khiu y, khong nhii'ng co ånh hU'dng tdi bån than vå cha my bi~n tien må con Wi cha my dii qua viing, Wi kie'p lai sinh cua chinh m1nh vå cua nhii'ng ngU'oi than trong kie'p vi lai. Vdi tri tu~, tham biiu ly nhan quå, co cai nhln vU'<;1t khong gian vå thoi gian, ngU'oi con chi bie'u khong bi me ho~c VI di danh l<;1i tbiin c~n, nhft thoi, di Mn n6i co nhii'ng hånh d9ng tac h~i Mn danh dl! gia dlnh, dong he;>, de'n sl! an vui cua c9ng d6ng dan t9c vå nhan lo~i. Thfu tri~t ly vo thU'ong, cha my Vi~t Nam sang suO't thU'dng con, kh6ng Om cach di vång b~c ngay cå kinh sach må chi di l~i an duc cho con chau, VI bie't ding tich chua vång b~c cho con cha u, con chau khong giii' dU'<;1C, di lai kinh sach, con cha u chU'a ch~c dii de;>c dU'<;1c, sao bån~ di l~i an duc tuy khong trong thfy nhU'ng lå ke' lau dåi trU'ong cti'u (tfch kim tu ton, tu ton bet nang thu; tfch kinh tu ton, tu ton bet nang dqc; bet nhLl tfch am duc minh minh chi trung, trLlong cuu chi ke).

BU'dc am duc cha my di l~i, ne'u lå Ph~t tti', ngU'oi bie'u tti', 'tin sau nhan quå, bie't ch~c rång me;>i vi~c låm cua m1nh deu co ånh hU'dng Mn m1nh, Mn cha my, tbi~n ac cuO'i cung deu co quå bao, chi co khac lå sdm mU9n må thoi (thi$n ac dao dau chung huu bao, chr tranh lai tOo du lai tri). Do do, ngU'oi PMt tti' tinh tfn låm dieu lånh vå vui mirng thfy ro m9t ngU'oi låm phU'dc ngån ngU'oi dU'<;1C hU'dng, m9t cay tr6 hoa, muon cay dU'<;1C thdm lay (nhet nhån tac phLlOC, thien nhån hLldng; dqc thl,J khai hoa, vQn thl,J hLldng).

Låm dieu lånh, t~o vi~c phU'dc vdi Onh cåm chan thånh, vdi tinh thån cung kinh thl. mdi låm tron d~o bie'u, VI tlnh cåm chi co thi dap l~i bång Onh cåm, tinh thån chi co thi dap l~i bång tinh thån. Do do Ph~t giao d~y Tam chung cung dU'ong, ba cach cung dU'ong: ngoåi vi~c cung dU'ong tåi l<;1i nhU' hU'dng hoa, d6 an, thuc uO'ng, bång h~nh tu, con co cach cung dU'ong bång cung kinh tuc lå kinh cung dU'ong.

Phåp

Am Vu Lan 2000


Nha Nho ding de caD chu kinh trong vie;:c baD hie'u. Ngay nay nguoi ta båo baD hie'u la c6 th€ nuoi n6i cha m~, nhttng Mn nhu khuye'n rna deu c6 nguoi nuoi, ne'u ba't kinh thlla'y gl phan bie;:t (kim chi hieu gia th! vi nang dLlong, chf LI khuyen må, giai nang hIJu dLlong, b6t kfnh ha etT bi~t h6i).

C6 nhan con d~y kili tha'y cha m~ lam dieu gl khong phåi thl te' nh! can ngan, ne'u cha m~ khong nghe thl cung kinh rna khong trai l~, dii c6 ct!c nh<;>c cling khong oan than (sl,! phl,J mau cd gian, kien chf b6t tong, hl,!u kfnh b6t vi , lao nhi b6t oan).

Nguoi con chi hie'u, thea nha Nho, phåi thanh tht!c dem l~i cai vui he't mt!c cho cha m~ du mlnh c6 phåi an g~o

xa'u, u6ng nuoc lå (xuyet thl,!c , dm thuy, t(ln ky hoan), va luc nao cling ngm nhu cha m~ ng6i trUoc mij.t mlnh d€ nghe tha'y d ch6 khang c6 tie'ng, trang tha'y d ch6 khang c6 hlnh (thfnh LI v6 thanh, th! LI v6 hlnh), do d6 luan luan kinh nguoi cha m~ ton tr<;>ng, yeu nguoi than voi cha m~, tho cha m~ hk che't cling nhu luc s6ng (kfnh ky so t6n, ai ky so thån, sl,! tv nhLl sl,! sinh, sl,! vong nhLl sl,! t6n, hieu chi chf gia).

Nguoi con hie'u thåo khong khoi x6t xa trUoc st! tan t~ cua kie'p nguoi qua hlnh ånh cha gia soi gUclng bu6n t6c trång, som con nhu tcl xanh, chieu da nhu tuye't SAc khong lå mQt (quån b6t kien cao dLlang minh kfnh bi bQch phat, trieu nhLl thanh ty, me;> nhLl tuyet).

Do long thuclng cåm a'y, nguoi hie'u tU' luan luon sU'a d6i mlnh. Lå con nguoi ai cling c6 luc låm 16i, nhttng quan tr<;>ng la can dam sVa d6i. C6 l<Si mo kh6ng sVa la cach lam m6t dQo hieu, te;> i nc;ing nh6t (HUll qua ba't di,

tha't hie'u vttu d~i). Chung cul)c cua d~o hie'u la l~p than hanh d~o, neu caD ten tu6i ve mai h~u, lam vinh hi€n m~ cha (I(lp thån hanh dQo, dLldng danh LI h(lu, etT hi~n phl,J mau, hieu chi chung giå).

Am Vu Lan 2000

B~o hie'u la ngu6n g6c muon v~n h~nh lanh (hieu vi vQn hQnh chi tien). Hang ngan cu6n kinh, v~n quy€n sach deu la'y d~o hie'u lam dåu (thien kinh, vQn quy~n, hieu nghia vi tien).

Xet gia tri ml)t nguoi phåi xem cach cu xU' cua nguoi d6 Mi vdi cha m~. Dii bång ca'p cao, dia vi lon rna an d te;: b~c voi cha m~, nguoi d6 cu6i ding khong lam dUQc vie;:c gl t6t d~p cho nhan qUfrn xa hl)i. Ta't cå cac b~c VI nhan c6 kim, Bong Hy, d~u lå nhung b~c d~i hie'u. Tir thud xa xua låm, h6i Ph~t Van Lai Am Tuc VUclng Hoa Tri, hai b~c d~i hie'u lå hai hoång tU' T~nh T~ng (Vimalagarbha) va Tinh Nhan (Vimalanetra), nho long hie'u c6 tri tue;: soi sang, da c6 såc cåm h6a Vua Die;:u Trang Nghiem (Cubha Vyuha) tir bo ngai vua cung Hoang H~u Tinh Båc (Vamaladatta) xua't gia thanh d~o . Toi thoi Båc Ph~t Thich Ca ml)t trong nhU'ng hoai bao sau kin nha't cua Ngai sau kili thanh d~o la trd v~ que cli dl) PhI,! VUclng.

Niu may M hoi tham troi Ml)ng xay ma'y kie'p ra roi quå nhan Rirng sau tie'ng thac an dn La såu giac ngl) dua chan v~ ngu6n Hoa cuoi che mai hoang hon Ngay sao ngån ngui vån con chåp ne? Boi atrUQc mo 16i v~ Thenh thang l~c neo b~ b~ u minh Kheo tu dirng nghI Mn mlnh Nghie;:p vay cå trå tl)i tlnh gl than May bay bang b~c tren ngan Gi6 dua mij.c gi6 v~n dang huy~n vi Can sa u quå gij. t tir bi Mua rcli nij.ng h~t cå thllQi nhan Nhl,!c than la nij.ng nQ trfrn HUclng bay kinh ke;: tich phån phuoc tu Chuong chi~u pha c6i am u Sang me thao qn cU'a tir md toang Troi xanh toa anh d~o vang Såc khang la ml)t n<;> dang tuy duyen.

C6 bie't tMt long thuclng kinh cha m~ moi bie't tht!c tlnh thuclng kinh qu6c gia, bång khang thl cm la dåu Cat Bång mai ch6t htai, cho nen d6i vdi nguoi lanh d~o qu6c gia thl d~o hie'u l~i dng quan tr<;>ng. C6 h~u vdi cha m~ thl dan moi httng khdi lam di~u nMn nghIa (quån tv d6c LI thån, tac dan hLlng LI nhan). Dan dau tin dUQc con nguoi ba't hie'u. B6i vdi cln sau nghIa nij.ng nha't khong d~n dap

Phap

rna con bl)i b~c , ba't kinh, con nguoi d6 khong th€ c6 nhU'ng tlnh cåm caD d~p, khong du sang su6t lam ml)t vie;:c gl ich qu6c lQi dan .

Ngai cling khong quen cac Mng sinh thanh nhi~u doi nhi~u kie'p trong qua khå. Theo st! tich ghi trong kinh Bao An PhI,! Måu, tren duong di cung d~i chUng tir thanh Ca-ty-la-ve;: d Nepal bay gio, xu6ng mi~n Nam, ngang qua Mng xuclng kho, Båc Ph~t da phl,!c xu6ng Mt l~y ba lån va trå lOi ang Ananda ding d6ng xuclng kho d6 la than xac qua nhi~u kie'p luan h6i da tirng la ong bå, cha m~ cua Ngåi hay chinh Ngåi hoij.c con Ngai. PMt d~ y ong Ananda lt!a xuclng nij.ng, chåc va trång cua dån ang d€ rieng va xUclng den mon r6 x6p cua dan ba M rieng r6i dem mai tang. Ngai B~i B6 Tat Ml,!c Ki~n Lien thl nghI ngay de'n vie;:c ct1u m~ sau khi dåc sau phep thfrn thong. Båc Ll,!c T6 Hue;: Nang trUoc khi di tu cling lo dåy du cho cul)c s6ng cua m~ .

Ngay d nuoc ta, noi gU'clng Båc PMtThich Ca, Vua Trfrn Nhan Tong da bao hie'u theo tinh thån d~i giac ngl), neu caD gU'clng sang dl)c nha't trong lich sU' nMn lo~i. Sau khi lanh d~ o toan dån toan quån danh b~i d~o quan xam lang hung m~nh nha't the' gidi h6i ba'y gio, dem l~i hoa binh thinh tri cho Mt nudc, nha vua phat tam d~i hung tir bo ngai vang giua tu6i thanh xuan 41 tu6i xua't gia nam 79


1299 tren mii Yen TU', lam Sang T6 tong phai Truc Låm nMp the', holng dll-0 kh~p noi, khie'n con la vua Anh Tong ciing xin thQ tl!-i gia B6 Tåt Tårn Gidi, con vu'ong cong bach quan thC1i xin pMt nguy~n thQ tam quy ngii gidi. Vua Tl! BU'c thC1 m~ råt c6 hie'u, m9t horn ngl! b~n v~ tre, låy cay roi may dang len BU'c Ti'! Dii Thai H~u r6i Ngai nåm xu6ng xin chiu don. Ben trC1i Tåy, hi~n nay thl ba T6ng Truång NgolI-i Giao Hoa Ky Madeleine Albright di cu' ti'! h6i nhO sang My chi nuoi m9ng hQc cho gioi dS lam vui lang cha m~. Tren day la dc

b~c

sieu pham, VI nhan.

Ke' day la m9t bång chU'ng n6i len tinh thh bie'u hQC rna d9ng co la long bie'u thåo cua gidi tre Vi~t Nam. Vdi m9t tY l~ dan s6 Vi~t Nam til-i Houston chi khoång m9t phån tram, ty l~ cac hQc sinh Vi~t Nam t6t ngbi~p thu khoa va a khoa len Mn hon 16 phh tram. B6 la m9t tY l~ råt dang ca ng<;1i (båo Vien OOng s6 ra ngay 9 thång 8 nom 1997 tQi California). Nhln thåy gidi tre sieng nang hQC hanh, nghe gidi tre tam sl! co' hQC thanh dll-t M dem Ill-i ni~m vui cho cha m~ va d~n dap phån nao nhii'ng hy sinh to Idn cua cha m~, chung ta ngu'C1i Vi~t ly hu'ong c6 thS hanh di~n va tin tu'ång å tu'ong lai sang lll-ng cua c9ng d6ng ngu'C1i Vi~t qu6c gia håi ngoll-i n6i rieng va c9ng d6ng dan t9c n6i chung.

mU'c Ph~t dll-Y rlng: Cha m~ con sinh ti~n nhu' Ph~t tl!-i the' gian (phl,J mau tQi dLlong nhLl Ph(lt tQi the). Nhi~u qu6c gia, nhåt la nhii'ng qu6c gia tan l~p, thåy tinh cach quan trQng va dn thie't cua dll-0 bie'u khong nhii'ng d6i vdi sl! an Ill-c rna ngay d6i vdi cå sI! t6n vong cua qu6c gia da d~t ra nhii'ng truy~n th6ng nhU' ngay nhd cha, ngay nM on m~. Ngu'C1i Vi~t chung ta du'<;1c phttdc duyen ldn c6 truy~n th6ng Vu Lan Bao Hie'u, m9t di sån tinh thån vo gia tråi hai ngan nam, chUng ta nen he't tam giu gin va phat huy cho dan t9c Vi~t s6ng vui, s6ng hll-nh phuc, s6ng c6 y nghIa dS r6i c6 thS vInh t6n cung vii ln;l.

y nghIa vo cung tbieng lieng cua truy~n th6ng Vu Lan bao bie'u, ngttC1i bie'u tU' tran trQng gbi Ill-i trong måy vån tho au day:

y ngh'ia Vu Lan quti d~m da Nung nguili hilu tu quang duitng xa. G~p gMnh ma dQ khOng bu6n nån, KhUc khuyu nhltng lang vJn thilt tha. Gi6 r~p cang them ghi ngh'ia m~, Mua vui moi thiiy nhd dn cha. Kien cuitng, diing manh, can truitng tiln, Ph~ mJu dUdng danh ay mai la. Hi~u Nguy~n Nguy~n

Cao Thanh

Xa h9i Ph~t giao la m9t xa Mi ly tu'ång dåy on nghIa trong d6 mQi ngu'C1i bie't on nhau.

quang dtt<tng ta da di qua

M9t xa Mi khong thS t6t d~p va t6n til-i lau dai khi con ngttC1i khong con bie't on nghIa. Bie't on la ke't quå cua m9t n~n van h6a cao sieu, la m9t anh cåm he't sU'c cao quy, lå thu'dc do gia tri thl!c sl! cua con ngu'C1i. Con ngu'C1i khong bie't on ai du bi~n lu~n gioi the' nao ciing khong thS tin c~y du'<;1c. Con ngu'C1i chi la con ngu'C1i khi con bie't on.

Ti'! vlI-n neo dåy dtta ngttC1i xa XU' C6 m9t quang du'C1ng ta da di qua Nhii'ng gian nguy triing di~p vdi mu sa RC1i dåt m~ mang dau thu'ong vtt<;1t biSn M9t lån di lå m9t lån vien mien BS cho ta tha thie't vdi nui song Que hu'ong oi! Ta gin giu trong lang Ti'tng tie'ng n6i, ti'tng n~ cu'C1i anh m~t Ti'! muon d~m bll-n d6ng hånh th~t ch~t N~m ban tay sao qua n6i yeu thu'ong Ldp bll-n be nåm xu6ng gifi'a ch~ng du'C1ng M~t biSn Bong ng~m ngu i ti'! dll-o trttdc N6i nh~c nhån vån am thåm n~ng bu'dc Cua thuy~n nhan phieu bll-t b6n phttong trC1i Ti'tng vung vå y nhu' d~ y s6ng ngan khoi Ba hien ngang vie't m9t trang 4ch sU' Vl Tl! Do 19i tren dong sinh tU' X6t xa nao bång dm ru9t bo di? M~ d~n do trong dem t6i chia ly Chan trC1i mdi con len dttC1ng con nh6! Du d~ng cay con di'tng lo cho m~ LC1i nam xu'a nhu' sang r6 ni~m tin Long m~ bao la chan chU'a an anh Lå hanh trang gifi'a ch<;1 dC1i hru Ill-c.

Ph~t giao dll-Y con ngu'C1i phåi bie't b6n on ldn (tU trQng an) rna on ldn dåu tien la on cha m~ r6i mdi !di on chUng sinh kS cå ngu'C1i, thu v~t va cay co giup ta trong CU9C s6ng (Kinh Uu Ba TOe GiCli), on qu6c gia giup ta du'<;1c an cu' Ill-c nghi~p, va on Tam Båo dll-Y ta con du'C1ng thoat kh6. C6 bie't on cha m~ mdi bie't on Chung Sinh, Qu6c Gia, Tam Båo.

Cao hon trC1i, sau hon biSn, on cua cha m~ kh6 d~n dap trQn v~n, VI on åy ngoai vi~c sinh de, nuoi nång, dll-Y d6 con cai on to Idn hon thu9c phll-m vi anh cåm, tinh thh. Cha m~ du con di da trttång thanh, da thanh gia thåt vån lo Mng cho con, thu'ong nhd con, thttong me'Il con su6t dC1i. Cho nen khong phåi la qua dang khi Kinh Bao An dll-Y: Vi nhLl c6 ngLloi vai tråi cong cha. vai mQt cong m~. cot da den xLldng. nghien xLldng den tuy. måu d6 thjt rdi . cOng khong båo dåp dLlqc dn sau cua cha m~.

Bli-o bie'u c6 m9t gia tri tam linh he't sU'c quan trQng trong dll-0 Ph~t. Cha m~ c6 m9t dia vi vo cung ton quy de'n

80

CdPhu

Phåp

Am Vu Lan 2000


vai suy nghi nho v~:

vong l(It up tat ca hlnh cua c6c vi kh6c xueng. chi d~ hlnh cua mEi! chj. y la d~ m(,it minh mEi! co th~ hLlang tat ca do cung! Ngay xu'a quan nit$m v€ chu Hie'u ciia ong

cha ta cung rilt hyp hai, d6 la bilt hie'u hii'u tam, vo h~u vi dl,li (c6 3 dieu bot hieu. mo khong c6 con trai nei d6i la tQi lon nhat). Nguoi vQ khong sinh con trai du'Qc coi nhu' c6 tQi voi gia dlnh ch6ng, mang toi dl,li bilt hie'u, tu d6 sinh ra Wc 11$ da the (nhleu vq. d~ kiem con trai; neu ngLloi vq khong c6 con trai. ngLloi chong c6 th~ lay vq kh6c; c6 khi c6 2. 3 ngLloi vq mo cOng chLla sinh con trai!); tl,!C 11$ nay chung ta da bie't la dem ll,li kh6 dau cho

trong

d~o Ph~t

Duc PMt da dlj.y: "Tat cd ehung sanh diu eo Ph4t tdnh" - n6i cach kMc; tilt cå chung sanh ai cung c6 tam Ph~t ba't sinh nhu' nhau. M6i ngu'oi tily hånh d9ng sang su6t hay me låm ciia than, mit$ng, y må låm cho tam Ph~t hieSn IQ hay lu mo di. Vi dl,! khi chUng ta an ll,lc, hoan hy cung voi ni€m vui va hl,lnh phuc ciia mQi ngu'oi, chia xe n6i bu6n voi hQ, d6 lå luc ta sang suO't, khOng deS mo tam Ph~t; trai ll,li khi ta gi~n du, nga ml,ln, cu6ng tin .. . lå luc ta da chuy€n cai tam Ph~t ndi ta thånh m9t thu låa dia ngl,lc r6i. M9t trong nhii'ng IOl,li tu' tu'dng trong sang, mat me, nuoi du'ong tam Ph~t ciia chung ta lå long hie'u thåo hay hie'u dl,lo. Lang hie'u thåo la lang bie't dn Mi voi cha my mlnh, mong muO'n du'Qc d€n dap cong dn ily. V€ di€m nay thl loåi ngu'oi hdn hån loåi v~t, VI v~y lang hie'u thåo lå m9t di).c tru'ng deS phan bit$t loa i ngu'oi voi suc sinh. Loai v~t cung bie't thu'c1ng con nhu'ng khong bie't thu'c1ng cha my. C6 mQt giO'ng chim can an thlt cha my khi chung da khon lOn, nhu'ng chUng ta khong th€ trach chung lå bilt hie'u VI chung n6 lå suc sinh, chi bie't sO'ng theo bån nang, khong theS hieSu du'Qc hie'u dl,lo la luan ly ciia loai nguoi . Duc Ph~t da an dn dl,ly chUng ta rhg: G(Jp thoi khong c6 Ph(lt. tho phl,mg cha mEi! chfnh la tho phl,mg Ph(It. Do v~y, kinh dl,ly ding trong nhii'ng n6i ba't hl,lnh lOn nha't ciia con nguoi lå khong dUQc nghe de'n chu Ph~t va Cha Me . Låm tran chu Hie'u lå coi nhu da di duc1c nåa con d~ong tu dl,lo r6i. d day c6 m9t di€u dang cho cho chung ta suy ngåm: lang hie'u thåo the' gian thuong tlnh c6 phåi can ni).ng v€ nga chilp khong? TMt v~y, ngu'oi con c6 hie'u c6 theS chi thu'c1ng cha my mlnh chu khong thudng cha my nguoi khac, VI the', cai tam hyp hai nay c6 theS gay ra dau kh6 phi€n nao cho nguoi va cho cå mlnh. Vi dl,! nhu m9t nguoi kia muO'n ti).ng my m9t m6n qua nhu'ng khong c6 ti€n, anh ta ben an dp ti€n ciia ba nha giau hang x6m, chång may bi blit gi).p, ba ta keu len, anh ta danh ba nQ bi thu'c1ng va ke't quå la anh bi ng6i til. C6 hie'u voi my dau khong tha'y chi tha'y ke't quå lam my dau kh6 VI hanh dQng xa'u ciia mlnh, lam ba hang x6m tl,l' nhien bi thu'dng va lam mlnh bi til! Nho c6 lån Su co Tri Håi keS cho chung toi nghe cau chuyt$n: co mQt chi Ph (It tLl kia nhon ngay gio mEi! chi. chi den bon

Phåp

Am Vu Lan 2000

nhi€u nguoi - d~c bit$t la cho nguoi dan ba. Chu Hie'u trong dl,lo Ph~t da dUQc nang caD thanh Hie'u dl,lo. Nguoi PMt tå vua la nguoi con hie'u thl khi cha my con sO'ng, phl,lng du'Ong cha my bång tlnh thu'c1ng, sl,l' cham s6c va ti€n bl,lC hQp pMp do m6 hoi nu'oc mlit cua mlnh lam ra. Ngu'oi con hie'u cO' gling lam vui lang cha my bång sl,l' diu dang, chlu chu9ng ciia mlnh nhu'ng quye't khong chlu thea nhung sd thich xilu xa tai hl,li, ne'u chång may cha my vuong phåi (nhLl co bQc. rLlqu cM. nghi$n ng(Ip. trQm cap ... ); trai l;;ti con khuyen cha my quy y Tam Båo, lam lanh lanh ac ... Nguoi con hie'u luon lam tran b6n ph~n ciia mlnh, khong lam di€u gl c6 h;;ti cho thanh danh gia dlnh mlnh, mang tie'ng xilu cho cha my. Khi cha my che't, lo lam cac vit$c phuoc thit$n nhu' ph6ng sanh, bO' thi, iln tO'ng kinh sach d€ ph6 bie'n Ph~t Phap ... deS du nguyt$n va h6i hu'ong cong duc de'n cha my mlnh. Tu lang thuc1ng cha my mlnh, nguoi Ph~t tå tråi lang thu'dng ily de'n cha my tilt cå mQi ngu'oi mQi loai, nghIa la Mn tilt cå chung sanh. Hc1n ai he't, nguoi PMt tii' hieSu dUQc rhg trong dang luan h6i vo thi vo chung nay, ai cung da tung lam cha my mlnh, con cai mlnh ... do v~y sat sanh la h;;ti m;;tng sO'ng ciia cha my mlnh d nhi€u doi nhi€u kie'p truoc v~y. Khong nhii'ng the', nguoi Ph~t tå khong the o thu'ong tlnh the' gian bao thu cho cha my mlnh bång cach gie't ke thu, VI suy cho cting lam nhu v~y la gie't cha my mlnh d kie'p truoc deS baD thu cho cha my mlnh d kie'p na y ... cu nhu' the' oan oan tu'dng baD cho de'n baD giO moi dUl! Kinh Phl,lm Vang d;;ty: Hilu nghla la giil gioi, la ngiin eån ddu de. Th~t v~y chi dn giu gioi va ngan cån di€u ac la chUng ta da thl,l'C hanh hie'u dl,lo r6i, VI d6 la dåu mO'i ciia cac hl,lnh lanh va cung la can bån ciia giac ngo va giåi thoat. Hie'u d;;to theo Ph~t giao nhu' v~y hu'ong dån chung ta di tren con Mang rong lOn thenh thang cua tlnh thu'dng Vo Nga, giup chung ta vu'Qt khåi bien gioi hyp hai ciia nga chilp h;;tn cUQc, gay bao dau kh6 cho ngu'oi va cho chinh mlnh. D6 chinh la sl,l' måu nhit$m ciia Vu Lan B6n. Nho nang II,l'C chu nguyt$n ciia muoi phu'dng Tang sau ba thang an cu' thanh 4nh rna my clia Ngai Ml,!c Ki€n Lien cung tilt cå t9i nhan khac trong dia ngl,lc du'Qc giåi thoat. Nho lang thu'c1ng my, Ngai Ml,lc Ki€n Lien da tråi lang thu'c1ng de'n mQi loai chung sanh, phat lOi nguy~n rong lOn: Dia ngl,!c chu'a tr6ng thl toi th€ khong thanh Ph~t; cho Mn bao gio rna ta't cå chung sanh d€u du'Qc giåi thoat thl toi moi chU'ng Dl,lo B6 D€. 81


Nguy~n cho tå't ca cac b~c cha m~ con t~i the' than tam an l~c t~t b~nh tieu trit, då qua doi, du dang d trong coi nao cling hu'dng trQn mQt mua Vu Lan an l~c giai thoat ~

trong tåm thuc m6i ngtioi M6i mua Vu Lan v~, chung ta thu'ong nghI Mn Ml:lc Lien Thanh D~, ngu'oi m~ nghi~p chu'dng n~ng n~ cua Ngai Ml:lc Ki~n Lien va thu'ong h~i cho ba då bi dQa VaD dia ngl:lc, khi vtra du'a bat com VaD mi~ng thl com då h6a thanh than h6ng cha y do, bl:mg d6i rna khong sao an du'Qc v.v ... Cau chuy~n xu'a con d6, nhu'ng c6 mQt di~u chung ta c6 quen khong? D6 la: dia ng~c ay vJn hi~n ti€n tren thi gian nay, trong eoi diJi nay. Nhi~u ngu'oi trong chung ta cling då tttng trai qua thåm canh å'y: bung eMn cC!m ngon lanh len an, nhung an khOng va vi llia thu h4n, llia do' ky" llia nghi ky" llia ghen gMt v. v... dang bi1ng ehdy trong tam, phåi khOng bq.n? D6 cmnh la dia ngl:lc trong tam thuc cua m6i ngu'oi chung ta. Nhan mua Vu Lan nam nay, chUng ta thti' tlm hiciu v~ dia ngl:lC å'y. Chung ta thu'ong nghe n61: "khi tham san va chifp thu ndi d4Y thi tram ngan elia dia ng~c ma ra tn.lOe meit" hay "mQt ni~m san ndi len, dat chdy eå ri1ng cang dl1c" . Nhu' v~y cau hoi: "dia ng~e co hay khOng? Niu co thi cånh gioi ay a dau?" Ro rang då du'Qc tra lOi r6i, phai khong b~n?

Dia ngl:lC la noi thQ nghi~p cua nhii'ng chung sanh ~o nhan tham lam, san h~n va si me. C6 ngu'oi bi ba thu dQc du'Qc nay khong che' va sai xti', luon song trong nhii'ng toan tinh, nhii'ng am mu'U tham dQc dci h~i ngu'oi r6i dci lo sQ bi ngu'oi h~i va ttt d6 an khong ngon, ngu khong yen, song trong ac mQng; cUQc doi b6ng du'ng thanh dia ngl:lC, tri~n mien dau kh6 phi~n nåo, d6 cling la nguyen nhan cua luan h6i trong 3 du'CJng ac. N6i la ba thu dQc nhu'ng nguyen nhan cling la thu dQc tu'dng nhu' "thuilng tinh" nhå't, d6 lå Tham - d~u moi cua mQi 16i låm dang tite. Th~t v~y, con ngu'CJi khi tham rna khong du'Qc to~i nguy~n thl hay n6i san va khi tham, san då che' ngl! tam ta thl ta khong con kicim soat du'Qc loi n6i, y nghI va vi~c lam nua, tam trd nen bå't an, nao dQng va h6n lo~n Cbi~u hi$n cua Si), n6i nhii'ng lOi khong nen n6i, lam nhii'ng

82

vi~c khong dang lam, tu' tu'dng xå'u xa den toi, n6i cach khac, ta dang d trong canh gioi dia ngl:lC v~y.

T~i sao Tham? Lam sao dci che' ngl! Tham, San, Si? Tham la vi qua ich ky, chi bie't thu'ong minh, chi nghI tdi minh, cai gi cling Toi va CuaToi. Bao nhieu cong suc, tri 6c d~u t~p trung lo cho cai TOI va cai CVA TOI: toi phai giau, toi phai gioi, con toi phai h~nh phuc v.v ... Suy cho cung, ngay ca tinh måu tti' c6 khi cling chi la mQt d~ng d~c bi~t cua long tham, n6i theo danh ttt Ph~t hQC la do "chap ngii" Cch6p la co mQt ocai T61). Th~t v~y, då c6 nhii'ng ba m~ thu'ong yeu con rninh Mn n6i phai gie't con cua ngu'CJi khac dci cu'dp ngoi vua; c6 nhii'ng ba mt'f hanh h~ con ngu'oi khac khong chut thu'ong x6t dci phl:lC VI:I cho con minh toi da; c6 nhii'ng ba mt'f thu'ong con b~ng cach ep bUQc n6 di theo con du'ong minh chQn, bå't chå'p nguy~n vQng, cm hu'dng, tam tu', tinh cam cua con, v.v ...

Sl! banh tru'ong cua cai TOI la cai cua TOI. Nhan danh que huong tai, gia dinh tai, dat nuoc tai, ddng phcii tai, v. v... ngu'oi ta da gay ra bie't baD nhieu la 16i låm, tQi ac? Th~t vh, Tham San Si qua då xam chie'm hanh tinh chung ta: tham ti~n, tham dia vi, danh vQng, tham md rQng thi tru'ong, phat tricin quan sl!, banh tru'ong the' ll!c chinh tri, v.v ... Chung ta se khong ng~c nhien khi mQt ngay nao d6 the' gidi nay boc lti'a, ne'u chung ta cu dci cho Tham, San, Si chay bung hay chay ngåm trong long m6i ngu'oi, m6i phe nh6m, m6i dang phai, m6i quoc gia, v.v ... Qua Mt nay r6i se n6 tung khi 3 cai r~ lOn cua tam ti! nga Tham San Si khoet sau VaD long n6. Muon lo~i bO Tham San Si, ta cfrn phai huå'n luy~n tam minh, vl mQt cai tam thie'u huå'n luy~n luon luon dinh mltc VaD u'a - ghet, lå'y - bo: Nltm giu cai u'a tmch, xua du6i cai ghet bO, luon phan Ung vdi mQi chuy~n xay ra trong chi~u hu'dng å'y, d6 lå mQt cai tam "mat quan binh va moi m~t". Muon du'a tam v~ tr~ng thai quan binh va thanh thoi ban dåu, ta phai Mi di~n vdi nhii'ng tu' tu'dng, tinh cam va cam giac cua chinh minh, phai quan sat mQt cach don thufrn nhii'ng gl dang xay ra trong tam ta khi chung vtra khdi len vdi mQt thai dQ khach quan, khong phe phan, danh gia, tl! bao hay xå'u h6 v.v ... va khong can thi~p VaD nhii'ng gi dang xay ra. N6i cach khac lå ta phåi thl!C ~p chanh ni~m trong mQi luc va d mQi noi v~y.

Khi vi~c tu t~p v~ sl! quan sat don thufrn nay du'Qc phat tricin va tie'n bQ, chUng ta se Mi di~n voi tu' tu'dng va cam giac cua minh cling nhu' vdi hoan canh va vdi tha nhan mQt cach khach quan, khong con bi tham ai, chå'p thu va san h~n chi phoi. Danh ttr nha Ph~t hay gQi la "dal cdnh ma khOng khifi ni~m" vh . Tttng bu'oc, chung ta se lo~i dån 3 thu dQc Tham, San, Si ra khoi tam minh dci th~t sl! c6 an l~c va giai thoat. MQt cach tich cl!c hon, nhu' trong Duy Thuc d~y, ta phai tu ~p thu'ong xuyen 3 tam sd Thi~n: VO Tham, VO SOn va VO SI. VO Tham biciu IQ qua sl! "It muan va bitt du" , long dQ Iu'Qng, khong

Phap Am Vu Lan 2000


dinh m~c, va bo' thi; VO San biSu IQ qua tam tir (dem vui), tam bi (cdu kh6), nh~n nhl,!c, tha thti', hy xa; va vo

Si biSu IQ qua sl! Tinh thti'c, HiSu bie't, nhln mQi sl! v~t, hi~n tUcJng va cå con ngu<'1i mQt cach nhU' th~t (nhu- no la) khong thanh kie'n, khong tham d~m, ciing kh6ng xua du6i. Ngay nay, con ngU'<'1i dua nhau di tlm cac hanh tinh mdi, lim hi.~u m~t Trång, Hoa Tinh V.V ... , dua nhau che' ~o vii khi h~t nMn, hdn thua nhau trong cac lInh vl!c kinh te', chinh tIi ... nhu'ng l~i quen mQt di~u vo cung quan trQng: åy la sl! hiSu bie't sau s~c v~ nQi tam mlnh. Chie'n tranh the' gidi, hiSm hQa ldn nhåt clia hånh tinh chung ta, phåi chång cm la sl! bi~u hi~n clia Tham San Si, cua htdng tam con ngU'<'1i dudi mQt hlnh thti'c vi te' hdn? Cm c6 cach quay v~ vdi nQi tam, tlm hiSu chinh mlnh, tu t~p dS lo~i bO ac tam thl nhan lo~i mdi c6 th~ tl! cU'u mlnh ra khoi hQa di~t vong do Tham San Si gay ra, va m6i ngU'<'1i chung ta mdi khong baG gi<'1 phåi dQa VaG dia ngl,!c clia lang Tham do chinh mlnh d1!ng len dS nho't mlnh ma th6i. Mua Vu Lan 2544 l~i v~, du mong cho chung ta va tåt cå loai hi1u linh sdm thti'c dnh dS dil'ng ai phåi trd thanh mQt Ml,!c Lien Thanh B~ vdi chen cdm h6a thånh than do, dil'ng ai bi dQa VaG dia ngl,!C åy dU'di båt cti' hlnh thti'c nao

*.

Tårn Minh Vltdllg ThUy Nga

kh6. C6 ai bie't cho, nhii'ng chi~u giii'a thanh pho' 6n ao nao nhi~t, dåy n~ng va bl,!i, dåy am ba nhii'ng tie'ng xe eQ 6n ao, t6i cåm thåy lang mlnh nM que tha thie't. Nhii'ng ky ni~m dan dåy kia da lam åm lang khon tå mQt ke xa que. Phåi r6i, que t6i ngheo Mm, nhii'ng bu6i ehi~u ganh nU'dc cang htng m~ gia, dau lang con tre; nhu'ng thung nU'dc v~n nh!p nhång dong dua tren vai m~, vai eh!, vai em. Cai qu~t n6n phe phåy m6i khi ng6i nghI m~t qnh trU'<'1ng lang - tie'ng tre con m6i chi~u gQi nhau i di ... Nhii'ng lån di xa v~, nhii'ng giQt nU'dc m~t kh6ng ngån ng~i rdi tren rna ii'ng h6ng, lim d~p lo~n cu6ng m6i khi xe d6 giii'a lang que yeu dåu .. . T6i muo'n quen di nhii'ng ky ni~m th<'1i thd åu dS kh6ng can luu luye'n lam chung budc ke dång trlnh, nhu'ng t6i kh6ng thS nao quen dU'cJc, nhii'ng dåu ån xU'a da thåm VaG lim, vaG mau, VaG th!t, VaG da. Bdi mQt di~u ddn giån: M~ la biSu tUcJng elia que hUdng, m~c cho th<'1i gian v6 cung, kh6ng gian v6 ~n - M~ , månh dåt hi~n haa ma nhQc nhh nu6i duong nen ehung t6i. Mf;! di dang mf;! la que Dl khi m~t Id con vi nau than

Vang, d6 chinh la truy~n tho'ng: nhii'ng dti'a con Vi~t Nam dåu c6 tha phudng du thl!c, lenh denh ehan tr<'1i g6c bS vån lu6n thåm l~ng hU'dng v~ que m~, du baG våt vå dau thudng. M~, que hU'dng vån la CQi ngu6n, la tlnh yeu so'ng M d~, che't mang theo cua nhii'ng dti'a con sinh ra tren månh dåt than thudng nay . Tlnh yeu d6 da hun duc cho t6i mQt bån lanh vii'ng vang cho'ng choi vdi d<'1i, vdi nhii'ng cam d6 ye'u ben clia dl,!c vQng. Que hU'dng la bai bat mU'cJt ma thåm U'dt trai lim con .•

la bi~u tli<1Dg que hlidng T.N.Thanh Tårn Que hlldng ta chum khi ngQt Cha con trea Mi m6i ngay

hi~u

Que hllong m6i nglllJi chi mQt Nhllia chi mQt mf;! tMi

Bern nåm vang bat ca daa Gi6 x6 trång md cti'a VaG x6ng hUdng

Bai hat than quen tir xa ving l~i, keo h6n t6i v~ vdi que hUdng: ndi d6 c6 ngo~i giii'a nhii'ng bu6i trUa he md dai nghe tan c6 giao duyen, c6 con dU'<'1ng than yeu, c6 mai trU'<'1ng xua gi<'1 da d6i thay nhi~u, c6 nhii'ng hQc sinh tung tång dp sach de'n trU'<'1ng trong h6n nhien tran dåy sti'c so'ng, c6 ngoi chcJ huy~n cung nhii'ng day nhå cao tång mQc len san sat...

(1 que giau cai yeu thU'dng

Ky ni~m chcJt ila v~ nhU' cdn 1o'c, t6i U'dc gl mlnh tre l~i nhu xua, dU'cJc so'ng giii'a lang que yeu dåu, nhii'ng bu6i chi~u mU'a bay låt phåt hay nhii'ng lUe n~ng vang hanh. Tr<'1i ehcJt n~ng, chcJt mU'a nhU' lang t6i chcJt vui r6i chcJt Phap

Am Vu Lan 2000

ngu6n

Bo'n mua thdm n6i hoa vU'<'1n tUdng tU. Ra dlnh thåy m~t 6ng tir Ne'p nhån gcJn l1!a nI,! cU'<'1i ti~n nhan Sau trong ne'p cu tham an Thoång mui sen udp s~c thån vua ban. Chu6ng ngan tir mai chua lang R6t cau kinh th~m n6ng nan l<'1i ru Len chUa ll!-Y PMt muo'n tu V~ nu6i phI,! m~u, canh thau hi~u ngu6n . Nguy@n Thltdllg Que

83


nhan mua Vu Lan con ngum co cån trQn d,o hie'u hay chang? H6m nay chung ta My nghien cU'u vån de nåy: Con ngllol vi sao cdn phål hl6u thåo val cha m~? Cdn hl6u thåo val cha m~ hay khOng cdn hl6u thåo val cha m~? vån de c6 hai cach giai thich. BU'ng tren l~p tnt(1ng phap xuåt the' gian thl kh6ng cån thie't phai hie'u thao voi cha my. T6i tin r~ng ai nghe t6i n6i cau nåy ding he't sli'c kinh ngll-c, bai VI tir xua toi nay chua he nghe qua l(1i nåy. M'mh vån bie't, lå ngU(1i nåo ding dn phai hie'u thao voi cha my, chua he nghe ai n6i rång kh6ng cån trQn dll-o hie'u ca. Do d6 bll-n cam thåy kinh ngll-c. Nhttng ne'u can cli' våo chan ly thl mlnh c6 th~ n6i nhu v~y: BU'ng tren l~p tnt(1ng phap the' gian dUdng nhien chung ta dn låm tron chu hie'u. Phap the' gian lå ml>c b6n thuy nguyen, do d6 mlnh phai th~n chung truy vi~n, nghIa lå h6t 16ng hl6u thåo val cha m~. HI6u val cha m~, cung kinh Sll trlldng la dQO ly cua trol dat. Nhttng ne'u can cli' våo phåp xuåt the' må n6i chUng ta dn n6 h,tc tu hånh, d\mg c6ng hQc t~p, phat dll-i tårn B6de thl d6 lå trQn vyn dll-i hie'u, kh6ng phai lå ti~u hie'u. Låm sao giai thich cau nåy? B<'1i VI khi mlnh tu hånh dUQc thånh c6ng thl c6 th~ sieu dl> dUQc bay d(1i cha my, khie'n hQ sanh len coi tr(1i. R~ng: "Nhii! tli thimh Ph4t, cliu tå thang thien". NghIa lå khi ml>t ngu(1i con thånh Ph~t thl chin d(1i t6 tien dUQc sanh len tr(1i. B6 gQi lå dll-i hie'u. Bli-o hie'u c6 b6n thli': mc)t la dQI hl6u, halla tl4u hl6u, ba la vlin hl6u, b6n la c(ln hl6u. The' nåo lå dll-i hie'u? Tli'c lå baD den dn cha my cua mlnh trong nhieu d(1i ve tntdc, baD den dn cua su tntang. The' nåo lå ti~u hie'u? Tli'c lå hie'u thao voi cha my trong d(1i nåy må th6i; lo Iling, cham s6c låm cho cha my vui ve, phl,lng du'ang, an ui, d6 tli'c lå cung kinh cha my, cung dU(1ng cha my . The' nåo gQi lå vien hie'u? Tli'c lå kinh trQng cac b~c thanh hien xua kia, låy m6i l(1i n6i m6i c6ng hll-nh cua hQ låm gudng sang d~ mlnh blit chuoc noi theo. The' nåo lå c~n hie'u? Tli'c lå ngoll-i trU' hie'u thao voi cha my mlnh, thl cling dn phai hie'u thao voi cha my ngU(1i khac. RAng: "lo ngo lo, di c4p nhiin chi lo", tli'c lå t6n trQng nhii'ng huynh tnt<'1ng, tien Mi cua mlnh r6i cling t6n trQng nhii'ng b~c tien b6i cua ke khac. Mlnh cån c6 tlf tlf<'1ng vå hånh dl>ng hie'u thao nhu v~y . Phap xuåt the' chån chinh thl vUQt qua dll-o hie'u, do d6 t6i moi n6i rAng: K.h6ng nen chåp tntdc hie'u dll-o. Ne'u chåp tntoc ve sI! hie'u thao voi cha my thl mlnh vån con

84

tu tlfang vå tlnh cam thudng yeu. B6 chi lå vQng ni~m. Ca ngåy chi tlf<'1ng nho toi cha my thllåm sao tu dll-o? Do d6 thea chan ly thl kh6ng nen trQn dll-o hie'u. K.hi t6i giang toi day, c6 ngU(1i kh6ng hi~u, c6 ngU(1i hi~u, do d6 IDQi ngu(1i hay nghien cU'u vån de nåy ml>t cach sau xa. Hi~n 4i long ngU(1i m6i ngåy m6i sa sut, phåm hll-nh m6i ngåy ml>t t~ hll-i. "Nhiin tam hat cå", long ngU(1i kh6ng nhu xua. Yl sao v~y? B<'1i VI ngU(1i d(1i v6n phai hie'u thao vdi cha my, song le hQ Ill-i båt hie'u. HQ cho rång hie'u thao lå tu tu<'1ng Ill-C h~u, dng cha my c6 b6n ph~n nu6i nång con cai. Do d6 hQ kh6ng c6 hie'u voi cha my mlnh. HQ kh6ng phl,lng du'ang phai chang d~ tu hånh? Cling kh6ng phai. Ne'u ai chan chinh tu hanh thl kh6ng cån thie't phai phl,lng duong cha my må cling dUQc xem lå dll-i hie'u. TUdng lai se sieu dl> cha my mlnh. Nhttng ne'u da kh6ng hie'u thao voi cha my, cling kh6ng tu hånh, chi chuyen tll-O du thli' ac nghi~p thl tUdng lai nhå't dtnh se dQa våo ba dU(1ng ac. Bieu nåy kh6ng con nghi ng(1 gl nua. BlI-n hay xem! Hi~n 4i nhieu thanh nien nam nu hQc th6i hen hll-, ne'u kh6ng gie't ngu(1i Mt nhå cling låm chuy~n gian dam tå dll-o, khOng c6 chuy~n ac gl må hQ ching låm. HQ nghI dng låm chuy~n ph6ng dang, kh6ng chinh dling nhu v~y lå dUQc ti! do. HQ cho rång kh6ng dn phai hie'u thao voi cha my må nen hQc nhii'ng dieu xåu xa. Tu tlf<'1ng nhu v~y th~t lå sai låm! Tuy mlnh kh6ng th~ vd dlia ca nlim, nhttng dll-i khai phån lOn thanh nien deu phll-m nhii'ng 16i låm nhu v~y.

NgU(1i tu hånh tuy kh6ng trQn dll-O hie'u vdi cha my, nhttng c6 kha nang cU'u cha my ra khoi bi~n kh6 M thang len coi tr(1i . Nhttng cling c6 nhii'ng ngU(1i kh6ng hie'u thao vdi cha my, cling kh6ng tu hånh. HAng ngåy cli' låm chuy~n kh6ng c6 dll-O dli'c, ho~c pha hOll-i gia dlnh mlnh, ho~c nhieu l0ll-n qu5c gia xa hQi, låm måt an ninh tr~t tI!. B6 Wc lå ti! mlnh cMt g5c, dng ch~t g5c thl dng kh6ng con ch6 dU'ng, tlfdng lai kh6ng bie't se ra sao. Nhii'ng vi~c låm xåu xa nhu the' lå nhii'ng hånh vi tQi 16i kh6 må tha thli' dUQc. Tren day t6i c6 n6i lå tu hånh c6 th~ bu6ng bo sI! chåp tntoc våo cha my, chuyen tårn nhåt tri må tu hånh thl d6 lå dieu dung. Song le ne'u kh6ng tu hanh cling kh6ng låm tron dll-O hie'u thl d6 lå sai. Bi~m nåy cac bll-n My nh~n cho ro rång b<'1i VI: "Vl,ln ac dam vi thu, bach thi~n hie'u vi tien", trong vll-n dieu ac thl dam dl,lc lå dU'ng dåu, trong mQt tram die u lånh thl hie'u thao lå tntoc he't. •

H.T. Tuyen Hoa Phåp

Am Vu Lan 2000


VULAN nghi v@ då'ng sanh thanh Thu'f1Dg TQ3 Thich Tln Nghia

Trong ne'p sO'n g tlnh cåm dåy d<;lo duc cua con ngu'oi Dong Phu'ång, di).c bi~t la ngu'oi Vi~t Nam va Trung Hoa; ne'u nhåc nh(j de'n m(>t thu An sau, Nghia ni).ng, cao cå bao la thl d6 la An Nghia Sanh Thanh. Ca daa t\lc ngu da thu'ong nhåc nh(j: Dii Idm nguiJi dling trang triJi ditt Ai Id khOng Cha M(! sanh thanh? Co Cha M(! moi co minh, Cl sao trQn Hilu , trQn tinh lam con. Trong m(>t xa hQi tråi qua qmi nhi~u tan t6c, dau thu'ång nhu' Vit$t Nam chung ta, khi bao nhieu dua con yeu cua t6 quO'c ra di vi hoan dnh, xa lia Dilng Sanh Thanh, thl thily st! milt mat va trO'ng vång trong tam khåm cua chung ta vo cung to ldn nhu' troi dilt, bi~n cå. D6 la m(>t thu An Duc dåy tha thie't va d~m da lam sao. B(ji vi:

Cong Cha nhu nui Thcii Son. Ngh'ia M(! nhu nucJc trang ngu6n chdy ra. MQt lang thO M(! kinh Cha, Cha tron chrl Hilu moi dq.o lam con. Va cu the', tinh yeu thu'ång cua Cha M<:: cu ldn dån len mai khi Ngu'oi (Cha MEi!) då chiu tram dång nghln cay M t<;lO ra chUng ta va lo cho chUng ta nen ngu'oi. An Duc ily cu toa ra va toa ra mai cho de'n khi Ngu'ai buong xå, nhåm måt vlnh vien d~ xa hån chung ta . Tinh xau nghia ni).ng du'ong ily, thU' hoi chung ta då bao dap nhi1ng gl. Hay cm la nhi1ng lai kh6c mu'dn thu'ång vay, chUng ta nuoi Cha M<:: tlnh ngay tlnh thang . Hay cm lå thu(>c vao nhi1ng phu'ong vo ån b<;lc nghia, nhi1ng ke cm bie't dam me theo m6i phu quy, bå vinh hoa, M danh milt he't nhan tlnh cua chinh chung ta ? Va , cho du long ngu'oi c6 dåo dien de'n muc d(> nao chang nua, An Duc Sanh Thanh vån khoan dung d(> lu'<;1ng nhu' håi ha. An Duc cua Bilng Sanh Thanh rna ngan doi ily, cm bie't dem he't suc lt!c va mau huye't cua rninh ra M nuoi du'ang dan con rna khong m(>t lai than th(j va khong bao giD nghi Mn chuyt$n bao d~n . V~y

thl, than ph~n cua chung ta horn nay, gU'i than ndi xu l<;l que hu'ång, an sau nghia ni).ng da tr(j thanh hai phu'ång troi cach bi~t; d6 la ni~m dau x6t t~n tam can cua chung ta trong n6i dao dien cua v~n nu'dc, trong n6i dieu ngoa cua the' thai nhan tinh, thl hlnh anh sanh thanh

PMp

Am Vu Lan 2000

du'ang dl,1c l<;li hit$n v~ nhu' doi ban tay hoa ai, nhu' nl,1 cu'oi don h~u, khoan dung . ai! Cao ca lam sao! Ca m(>t bh troi thanh thi~n dang che ch(j cho chung ta . Thl du cho non nu'dc d6i doi, du bi~n qn nui mon, nhu'ng An Nghia Sanh Thanh vån muon dai bilt di~t. Du xuilt gia hay t<;li gia ciing d~u la Ph~t tU' d . B(ji vi Ph~t tU' tuc la: "Tung PMt khdu sanh, tung Phcip hoa sanh, Mc Phq.t Phcip phtin", cO' danh Ph~t tU' dung muc thl phåi la con ngu'oi cru hie'u r6i; c6 nghia la khong th~ va khong bao giD quen hay lam ngå di cai an thieng lieng rna Cha M<::, ang Ba t6 tien då t<;lO d\fng cho chung ta thanh than, nen ngu'oi. Trong Kinh Vu Lan Buc Ph~t ran d<;ly cho hang d~ tU' cua Ngai la phai: "din dcip an dUc sanh thanh dU(Jng d~c", PM t Pha p dnh giac ding than ngu'oi kh6 du'<;1c rna de milt. KM du'QC rna du'QC la nho c6 an sanh thanh, de milt rna con la nho an du'ang dl,1c . Cho nen, la Ph~t tU' la con cua Ph~t thl phåi bie't va nghe theo dO<;ln kinh du'<;1C rut ra Tang Nhilt A Ham d<;li t~p , t~p 2 trang 601 c6 dO<;ln n6i v~ ån Cha nghia M<:: nhu' sau:

"Co hai vifc lam cha pham phu duqc dq.i eang dUc thanh dq.i qud bao, duqc vi cam Iq, dln cM va vi, do la ph~ng st! Cha M(! duqc dq.i eang due, thanh dq.i quå bao khi eung duiJng vi B6 Tat ehi mQt Mi nila la thanh PMt. Vi vq.y eae Ty Kheo, My luan luan nhrJ va hilu thuq.n wJi ChaM(!" . "Cae Thtiy Ty Kheo, co hai nguiJi ma eae ThJy huong dan lam ddu thifn di nila ciing vq.y chua trå duqc cJn, do la Cha M(!. Nlu co ke vai trai di ding Cha, vai phdi eong M(! den ngan vq.n nam, eung ph~ng du eå d6 an, d6 mije, d6 n!im va thu5c thang, di Cha M(! tiiu tifn, dq.i tifn ngay tren vai minh di nila, eling chua trå het cJn Cha M(!. Cac TMy phdi hiiu r!ing cJn Cha M(! nijng liim, b6ng be' nuai nang, duiJng d~e dung luc, khOng liJ co hqi, Idm cha ta tMy duqe nMt nguyft, vi thl biet cJn ay rat kM trå. Do do, eac Thtiy phdi ph~ng duiJng Cha M(! luan luan hilu thuq.n cha dung luc, khOng liJ mat co hQi ". DO<;ln kinh nay nhan mua An Cu' Kie't H<;l , Duc Ph~t trt!c tie'p ran d~y cho hang xuilt gia. B(ji vl Bue Ph~t nh~n thily an Cha, nghia M<:: sau dåy nhu' the', ngu'oi xuilt gia khong th~ vl n~i cd cm lo lam lanh lanh du hu'dng dån tu ni~m vån chu'a du. M(>t khi Cha M<:: dn de'n mlnh, ne'u 85


mlnh khong th€ dap ung thl dirng xua't gia con hon. Day la mQt do~n nho rut ra tir Kinh A Ham, t~i ~p l, trang 500. Chlnh Ngai Tri Huc cling vån thea lOi d~y clia DU'c Ph~t dU\1C rut ra tir trong Tl,lc T~ng, t~p 35 trang l54b vdi y nhu": "C6 hai vi Pht'jt SoTzg O trong nha eae nguoi, d6 la

Cha va Ml:". Bdi VI theo Tl,lc T~ng, t~p 59, trang 20la, phån Kinh Båo T~ng co d~y :

"Hie'u SI! Cha Mfl la vua Troi De' Thieh o trong nha cac nguoi, thl!c hanh hie'u la chUa Troi Dq.i Phq.m o trong nha eae nguoi, hie'u tt~n ll!e th! Dåe Thich Ca o trong nha cac nguoi" .

Va cling trong Tl,lc T~ng t~p 59, trang 2la, dung v~ Gidi Lu~t, DU'c Ph~t cling d~y: "Boi V! ngay giai lut'jt Thanh

Van di nila, ne'u thily Cha Mfl bj bilt, khOng ca' ehuQc ra, la phq.m # that tu ". Cho nen, la d~ ni' Ph~t, du xua't gia hay t~i gia d~u phåi phl,lng du"ong Cha M~ . Hang ~i gia thl lo lam ll,lng, phl,lng du"ong Cha M~ v~t cha't thea khå nang co du"<jc clia mlnh. Song song vdi sI! phl,lc dttOng v~t cha't, con phåi hu"dng dån Cha M~ thea con du"ong thi~n, tU'c la hu"dng v~ Ph~t Phap. Hang xua't gia khong chi nhii'ng phl,lng du"ong Cha M~ bång cach hu"dng dån Song Than tu ni~m Chanh Phap, rna con phl,lc du"ong Cha M~ theo nhu" Kinh Vu Lan B6n, trong T~p A Ham, d D~i T~p, t~p 2, trang 22 co do~n hu"dng dån lå: "Nhu Phtip khdr thl!e rna ph~ng duiJng Cha

Mfl, thl phuOc dåc rdr lOn". Ngay DU'c Ph~t con t~i the', chinh Ngai da trl!c tie'p d~y cho vua Ba Tu" N~c v~ hie'u hl1-nh clia Ngai. Ngai nha'n ml1-nh cho nha vua bie't qua Kinh Tang Nha't A Ham, trong Dl1-i T~p, t~p 2, trang 637 r~ng: Chinh Ngai eting la

thanh phdn cua loai nguoi, Cha la Chan Tjnh, Mfl la Ma Gia. An dU'c Cha M~ vo cung trQng ye'u, nen khi Ngai

trd v~ hoang cung va'n an Phl,l Vu"ong cling nhu" dån d~t Phl,l Vu"ong va hoang than qu6c Thich Ca Ty La V~ thea Chanh Phap. Khi Ngai v~ Mn gån Kinh do, Ngai nght: On Cha Mfl rat ni/ng, linh duiJng d~e eao ddy, Ngai

khOng dl cho Ph~ Hoang ngMnh tie'p; gdn giap mi/t, ma Ngai phdi phi than len bdy thuOc. Theo y clia Ngai Ton M~t,la DU'c Ph~t khong d€ Phl,l Vu"ong l~y trl!c tie'p.

DU'c Ph~t nh~n ra cong on sanh thanh du"ong dl,lc clia Cha M~ caD tham, nen trong Kinh Tang Nha't A Ham, D~i np, ~p 2, trang 749 c6 n6i: "Khi Dåc Pht'jt nhijp

Nift Ban, Ngai vdn di cao Ph~ Mdu UlC, ma khOng så d~ng Thdn Tuc UlC va Tri Tu~ Ulc". Gu"ong hie'u h~nh clia Ngai da th€ hi~n qua hlnh ånh d trong Kinh Tang Nha't A Ham, D~i T~p, ~p 2, trang 822 va 823 c6 do~n n6i: "Khi Ngai nghien vai ganh quan tai cua Ke' Mdu la ba Dq.i Ai Nhq.o Ty Kheo, luc ba nhijp di~t. Chinh Dåc Phijt da til ChOl SI! lam thay cua chu

thien. Ngai dq.y: Cha Mfl sanh thanh, lam con lqi ich rdr

86

nhiiu, an nuai duiJng khOng thi bdo dap. Ngai nghien vai ganh mQt g6c, ba goc kia Ngai bdo cac em cua Ngai la Tan Gid Nan Da, Tan Gid A Nan va Tan Gid La Van ding khieng de'n tt'jn ch8 håa tang. Chinh Ngai dich tMn håa tang Ke'Mdu". Cung vdi vi~c rna trong Tang Nha't A Ham va T~p A Ham d trong D~i T~p, t~p 2, trang 703 va trang 134, cung vdi trong Kinh Dia T~ng d~u ghi DU'c Ph~t len cung Troi Dao L<ji thuye't phap cho Than Måu nghe . DU'c Ph~t d~y: "Du xuat gia hay tq.i gia, ai co hie'u tåe la da giil giai" . Ngai thu"ong dl1-Y : "Hie'u ta gi& VI L~e Dq.o chUng sanh la Cha Mfl" . Chinh d~u nay da chi dån cho chung ta tha'y: Hie'u h~nh la Lu~t vh. Hang xua't gia DU'c Ph~ t d~ Y ky tirng ly tirng ty nhu" v~ y. Hang t~i gia, DU'c Ph~t d~y phåi bie't phl,lng du"ong Cha M~ ngoai va'n d~ v~t cha't, khi da'ng sanh thanh con ~i the'. Khi Cha M~ va ong ba t6 tien da khua't bong cung vdi ll,lc than qui quye't thuQc thl sao, mQt khi mua Bao Hie'u trd v~? Trudc tien la s~m l€ v~t theo khå nang va hl1-nh nguy~n d€ dang cung Th~p Phu"ong Chung Tang nhån mua TI! Til'. Trudc la nho on dU'c clia d~i chung sau ba thang an cu" chu nguy~n. Nho oai 1l!C clia Tang ChUng rna sI! cung du"ong clia chung ta co du"Qc phu"dc baD vo cung. Trong Kinh Vu Lan B6n: "Ai duqe hie'n cung li~t vi Thdnh Tang

tI! tå nhu vt'jy, th! cd Cha Mfl eung cd ba con, duqc tieu tril cac thOng kh6 O trong ba duong dil tåc thOi gidi thoat, eClm ao tI! nhien, tI! tq.i hoa, sanh vao trong thien giai, phuOc lq.c va cung". ChUng ta cung Ph~t, chu" Tang chu tl1-i cling nhu" qua khU' d~u l<ji ll1-c.

nguy~n,

Cha

M~ hi~n

Tom l~i, la Ph~t tU' la ngu"oi con chi hie'u. Nhu" tren da n6i: "Cai dåc til hie'u nghia la Til la Hieu. Phijt Giao quan ni~m tat cd chung sanh trong l~c dq.o, thay phien

nhau lam Cha, lam Mfl, lam than bdng quyen thuQc cua nhau". Di~u nay trong Kinh Duyen M~nh Dia Tl1-ng B6 Tat c6 do~n n6i: "Chuyln Mi l~c thU, sanh sanh ph~ mdu, the' the' huynh #", nghta la: "Quanh quJn l~c thU, kie'p kie'p lam Cha Mfl ldn nhau, dlJi dOi tam anh em quyen thuQc". Nhu" v~y, ch~c ch~n dng thea nghi~p dån thl c6 ngu"oi len ke xu6ng; do d6, chUng ta phåi du nguy~n. Khong phåi chi du nguy~n trong mua Vu Lan, rna phåi thu"ong du nguy~n cho d~u. M~c dåu trong Kinh d~y la thoat n~n dau kh6 trong ng~ quy lå hlnh ånh clia M~ clia Ngai Ml,lc Ki€n Lien da låm

ngl1- quY. Th~t ra, Cha M~, than bång, ll,lc than quye'n thuQc clia chUng ta se bi dQa ta't cå trong ba du"ong du. Trong Kinh Tang Nha't A Ham, D~i T~p, ~p 2, trang 600, DU'c Ph~t da dl1-Y: "Ai biet trd on th! nguoi ay dang

kinh. NgulJi dy on nhO con khOng quen huang chi on lOn. NgulJi ay ddu O each ta ngan difm hay tram ngan di/m ma vdn khOng xa ta. VI li, cac Thdy Ty Kheo, ta luan luan ca

Phåp

Am Vu Lan 2000


tl:lng nguiJi bitt trå an thi an lOn eiing quen, huong ehi an nho. Ke åy se khOng gan ta, ta khOng gan ke ([y. Ke ay du mije PMp Y va (j ngay ben trai hay ben phåi eua ta di nila, eiing vdn xa ta".

NbU'ng lCli dl).y th6ng thiGt cua Duc Ph~t Mi vdi hang d~ tå cua Ngai. Cho du Cha M~ khong ngheo kh6, chl1ng ta cling phåi co b6n ph~n lo nghi Mn an duc sanh thanh, hu6n~ nU'a Cha M~ dang con ngheo doi. Hang Ph~t tå phåi dung Phap rna cung dUClng va phl:mg duong. Co nhu v~y mdi lc;1i ll).c cho minh va cho nguCli thQ thl,l'c cling duc;1C an ll).c.

t,

cho thay Duc Ph~t dl).y rut ra tir Tl,lc Tl).ng, ~p 35, trang 152b nhu sau: "Giil gidi ehfnh la hilu thu~n bao on ChaM(!" .

Ngay trong B6 Tat Gidi Kinh cling da dl).y ro rång: "Quå bao eua tQi pM gidi n(ing nhat, den n6i hai hay trang ba kilp khOng eon nghe duqe danh til Cha M(! hay Tam Båo". Con nguoi Bat HiGu thl luon luon d trong ba duong dU': dia ngl,lc, ngl). quy , suc sanh. ChI1ng ta co Cha M~ , chung ta phåi låm gl khi song than con tl).i thG hay da qua doi. D~c bi~t lå hång d€ tå cua Ph~t.

D€ kGt thl1c båi nåy, xin nh~c ll).i mQt lån nU'a lå : Ngåy Vu Lan la ngåy Bao HiGu, lå ngay d~ caD y ni~m: HiGu lå Gidi. Ngåi Tri Huc da dån giåi ro rång theo Kinh Ma

~

H~EU

Ty kheo Thich Tin Nghia

?

THAO

la b6n ph~n cUa nhl1ng dua con nam nu Thi~nMinh

C6 con Ken Ken hiGu thåo vdi cha m~ ngåy ngåy di kiGm m6i v~ nuoi duong cha m~ giå yGu cua minh, co mQt lån no m~c chan våo båy cua nguoi thc;1 san. Duc;1C hoi: "NguiJi diJi thuiJng båo rang ken Mn eo meit rat sang, thåy ro tli thi (j rat xa, v~y t~i sao nguoi l~i meie vao My eua ta?" Ken ken thua rång: "Nay anh Ihq san, eo hai diiu rna ai ai khOng thi trong thay duqe: MQI la tai n~n va hai la eai eMt, no den ben la, ta eiing khOng hay biet duqe, m(ie du la co meil lhay ngan d(im. VI v~y toi meie båy eua anh". Nghe dap nguoi thc;1 san cho rång ken ken biGt noi vå co tri tu~, ch~c lå c6 hiGu tMo vdi cha m~, ben thå' ken ken ra. Ken ken ay lå ti~n than cua Ph~t Tmch Ca. Sau khi thånh dl).o, Ngåi cång hi€u cong dn vo bo bGn cua cha m~ . D€ dap d~n cong dn d6, Ngåi phåi nh~p mQt hl). tl).i cung trCli Dao Lc;1i d€ thuye't phap dQ Ph~t måu d~c duc;1c dl).o qua Tu Då HuCln. Con d6i vdi phl,l vudng, Ngåi cling thuyGt mQt ngån eau k~ rong ra båy ngåy dem cho dGn khi vua cha d~c dl).o quå A La Han r6is au d6 Ngåi cling phl,l ba quan tråa thån van vo li~m thi håi va khien quan tåi cua phI,! vudng dGn dåi hoa tang. ChU'ng do chl1ng ta cling du thay long yeu kinh cua Duc Ph~t Mi vdi song than - nhU'ng nguoi da sinh thånh ra mQt nhan cach tuy~t the'. Trong Brahmasutta, Duc Th~ Ton dl).y cha m~ Hi hai d1lng co cong dn vo luc;1ng vo bien d6i vdi con cai. Ne'u nguCli con nåo co hiGu, ra suc thau phl,lc nam chau b6n

Phåp

Am Vu Lan 2000

bi€n cho cha m~ cai tri, hUdng sl,l' an ll).c dQt dinh cua trån gian nhu'ng vån chua dap d~n cong dn sinh duong trong muon mQt. Yl nguCli ay chi lo phån v~t chat cua cha m~ trong kiGp hi~n 1<).i. Phåm nguoi con co hiGu phåi co' g~ng låm sao cho cha m~ biGt tu hånh d€ giåi thoat. Nghia lå phåi låm sao cho cha m~ thl,l'c hånh tu ~p d€ hi€u duc;1C thG nåo lå nghi~p vå tin tudng d ndi Tam Bao. Hi€u di~u do d€ biGt bo' tm cho nguCli doi, d~p bo lang tham lam, giup nguoi ngheo kho hhg tl).O duyen lånh cho mai sau. Hdn nU'a phåi biGt bo' thi, tri gidi vå tham thi~n, giU' cho than khåu y duc;1C thanh tinh vå trong sl).ch. Giup cho cha m~ hi€u duc;1c cUQc dCli lå vo thuClng, kh6 nao vå vo nga. Con khi cha m~ da qua vang, ph~n låm con phåi biGt låm vi~c lånh d€ h6i hudng cho cha m~ . ngon Sonananda trong bQ tuc sanh chuy~n Duc dl).y rhg: "Cha mfJ hy sinh lat ed h~nh phUe eho con. Khi ba m(! biet rang trang minh IhQ thai, ehua bil l m(il eon ra sao, lrai hay gai, nhttng trang lOng ban khoan lo sq, hang van vai bao Ihai duqe binh an". Nbu v~ y cling chua vira lang, ba con di coi boi cho biGt con trai hay ga i, r6i xem nam thang ngåy sanh c6 t6t khong. Ll).i con lim hoi cac b~c liio thånh coi khi co thai phåi kieng cU' nhU'ng gl, udc mong vå du khån xin cho sanh quy tå. Cau

k~

Ph~t

Theo truy~n th6ng PMt giao Nam Tong khong co l~ Vu Lan, nhu'ng hoa minh trong khong khi cua ngåy l~ hQi va d6ng thCli d€ 1<).0 di~u ki~n cho nguCli PMt tå hudng M n vi~c thi~n, thuClng ngay råm thang båy m6i chUa d~u co 87


t6 chuc l~ <1~t båt hQi va cung dUC1ng l~ phåm tU s1;t Mn chu Tang d~ h6i hudng phudc bao cho cha m~ då qua vång. Vi~c lam tren d~ nh~c nh<'1 nguC1i Ph~t tå nM tu'<'1ng Mn cha m~ då qua vång va cling nMc nguC1i PMt tti' tu ~p hl).nh bo' thi. Ngay nay cUQc s6ng h6i hå b~n rQn, låm the' nao d~ thuc hanh nhii'ng di~u Buc Ph~t då dl).y cho xUng dang la b~c cm nhan cm bie'u. Moi ngay lå chUng ta phåi b~n biu vdi vo s6 cong vi~c. Hon nua m6i nguC1i ngoai cong vi~c ra ta con phåi co th~t nbi~u trach nbi~m vdi mQi nguoi. Bån than nhO be vdi mQt suc 11;tc co hl).ng nhu chUng ta lam sao d~ chu toan mQi vi~c rna khong phåi khoi phl;l Iong sinh duBng cua cha m~. Bu6i sang chUng ta di ngoai duong tha'y tren ph6 co nhii'ng Cl;l gia ng6i qua'n mlnh trong tårn nilon ben g6c dy. Ta t1;t hoi nhii'ng nguoi a'y vi sao phåi ra nong n6i the' nay? Chång le hQ chua tUng co gia dinh, con di hay sao? Ta nen nghi rång co cha co m~ trong nha gi6ng nhu co chu thanh bi~n tang d~ phl;lng dlfBng, cung duong cho cha m~ la cong duc vo lU<;1ng vo bien cua chung ta vi cha m~ cling nhu dc b~c thanh tang då sinh thanh cho ta mQt cUQc doi, dlfBng nuoi ta nen hlnh nen voc. V~y thl mQt lOi noi ldn tie'ng kem l~ dQ trong khi ta b1;tc bQi khong co' y cling då lam xuc phl).m n~ng n~ Mn c6ng on troi b~ cua cha m~. Hu6ng h6 quanh ta vån con co nhii'ng hl).ng nguoi du6i cha m~ ra khåi nha, chti'i m~ng cha m~ th~m t~, ngay nay th~m cm co nhii'ng b~c cha m~ ng6i an com vdi nang dau ho~c chang r~ rna nudc m~t cu ngh~n ngao. Chång nhii'ng khong qUl).t n6ng a'm Il).nh rna con tie'c cå cbie'c banh, chung tra kbi nguoi Mn tham vi s<;1 nguoi <'11au, s<;1 phåi cho cai nay cai nQ trong khi do cha m~ cho mlnh cå gia tai khong tie'c. Hl).ng nguC1i nhu v~y ~t se khong hu<'1ng dU<;1c hl).nh phuc gia dinh, ~t kh6ng tranh dU<;1C nhii'ng di~u kinh khung nha't trong cUQc s6ng. Ma då la ke hl). nhan nhu the' lam sao co th~ co du'<;1C quy~n caD chuc trQng <'1 tren doi, lam sao co dU<;1C long thuong tu<'1ng cua dl).i chUng. Nguoi rna ba't bie'u vdi cha m~ th~t khong th~ sanh b~ng loai thU. HQ se chång th~ nao dU<;1C lam nguC1i tie'n hoa tren b~c thu<;1ng nhan, s6ng trong coi thanh cao rna co th~ con bi giang xu6ng b~c nhån 10l).i tha'p kem d~ gQi rti'a tQi 16i, ac ngbi~p rna minh då gay ra. Cho nen ph~n s1;tlam con ta phåi bie't cong on cha m~ va lo d~n dap, do la con duong cua b~c thanh nhan. Bay gio trC1i Mt chuy~n mua mua sa, giD ll).nh ta phåi yeu thuong phl;lng tho cha m~, lo cho nguoi mie'ng an, gia'c ngu, cham s6c nguC1i kbi trai gi6 tr<'1 troi d~ con mua khong bu6n nhu tie'ng ai kh6c m~, d~ khong nhu la vang roi l~ng le cu6i thu. Chång nhii'ng the' ta con phåi bie't cbia sdt tlnh thuong yeu long bie'u thåo cua mlnh Mn nhii'ng nguC1i gia neo <1on coi cut, d6 mdi la dl).o nghia <'1 doi va d6ng thoi con giup ta c6 dip lam vi~c thi~n d~ h6i hudng cho cha m~ ta. O Thi~nMinh

88

c6ng do cha mf K~ cho he't cong cha vdi m~, Mdi vao thai t<;1 th~ ai ngan, Bie'ng n~m, bie'ng ngu, bie'ng an, S~c hlnh d6i dl).ng, khong ng~n giQt chau. BU<;1c ba thang, xua't chau thai c6, V6c minh tron duong t<;1 s~c mang, Cai c6ng mang m~nh n~ng oh, Nam trang mlnh may, nhQc nh~n tam can. Be'n cmn thang, n~ng o~n mQt thang, Gåm than minh, qua ngan m~ xua, Khi sanh trong luc sdm trUa, An cay, u6ng d~ng, nh~t thua phåi tUy. Dudi n6i låa, than h6ng hUng h1;tc, N6ng tam can, phat n1;tc såy cang, MQt trang minh måy chin vang, Vi con m~ chju tram dang kh6 tam. Khi con trQng, gia'c nåm chua dinh, Tie'ng kh6c la, ch<;1t tinh b6ng ru, Than 6i, tam t6i mit mu, Con vtra xong be'n, lu bu xac pham. Hoi khai thui, kh6 dm vdi ph~n, Dl). cam danh, chång gi~n, chång than, TrQng len chut nua heo cang, Con dau, phåi nhjn m6n an v~t them. Khi con ngu, nua dem khai thui, Cha Mt den, m~ Il).i rti'a tron, Con trQng r6i, tri cå vtra khon, Phåi gin, phåi giu, nhu h6n va't vo. Con choi giBn bl;li bo o re, S<;1 n6i con tr<;1t te ao muong, Vi con m~ chju dOl).n trUong, M'mh gåy xac thjt lo luong cho con. On m~ vi nui non troi bi~n, Con Idn khon Il).i khie'n lo IUC1ng, Bern cho con hQc noi trUong, Van chuong cho bie't rna thuong dl).o nha. Con ph~n gai chuyen qua nu ngh~, Con thl).O ngh~ sau d~ hQ than, Cong cha vdi m~ muon ngån, Cha gia m~ ye'u c~y lån con tho, Ke vo hQc o tha chång tu<'1ng, Ll).i nghi r~ng minh trU<'1ng xac than, Ml).nh ai lo tåo chl).y lån, Ldn khon bay nhåy rna an nghia gi. Khuyen dl).o duc lu~n suy k~ phu, Cho ro thong pMn nhu m~ xua, Låm sao tu d~ng IQC Itra, On d~n nghia trå cho vtra long con ..

Hie'u Tit Phåp

Am Vu Lan

2000


thu6c dång då tåt • Tri Khong

Tl,lc ngu båo rhg: Thuoc ddng da ((~t, lai tMt mat lang, v6 y ngrua blnh thu'ong thl cho de'n nay no vlin con chua nhi6u gia tri. Ngay nay chua b~nh blt tlt la phåi thu5c dång nhu' xu'a, nhu'ng v6 y ngrua sau såc thl cau tren vlin dung. Loi th~t mlt long ding vlin hay con dung voi da s6 con ngu'oi trong xa hOi. Con ngu'oi v6n b~ ye'u du6i tu than xac Mn tam h6n, trUoc SUc mll-nh vti bao hung t<Jn cua mQi the' h,tc thien nhien xung quanh. Thl!C te' tu6i thQ va suc khoe cua m6i con ngu'oi la trl,J'c tie'p båm thl,l tu khi huye't cha m~. Tinh thlin va tlnh dm m6i ngu'oi thl nho vå vao hoan cånh, m6i tru'ong giao dl,lc cua gia dlnh, xa hOi, xung quanh . Nhung tinh khi hung mll-nh, liem khie't ngay thång, phlin lOn nho d sl! than giao tham trlim cua b6 m~ co dliy tinh khi cang cu'ong, chiu kho, sieng nang v6 hll-n, dn cu chi c6t. Sl! ye'u du6i v6 tam ly con ngu'oi lå mot can b~nh v6n da båt rS sau trong bån nang sinh t6n vo thuc. Cai b~nh bao chua, d6 thua cho hoan dnh la cai b~nh ph6 bie'n, no thu'ong trl!c bi€u t~ cho mot bån nga b~ t6n thu'dng. Noi xlu ke khac bhg cach nay hay cach khac d€ qua do am thlim boc lo cai thanh thi~n hoan håo cua mlnh, do cting la mot dong tac båo v~ bån nga rna rlt d6ng ngu'oi d tUng muc thlp rlt u'a sti dl,lng. Chuy~n doi la the'. D6i voi ngu'oi chan chinh tu hQc chanh phap thllll-i khac. Ngu'oi tu hQc chanh phap la ngu'oi dl! vao dong nu'oc Thanh, do do, h~ th6ng y ni~m v6 mot bån nga kien c6 quen thoi du'dng trh, b~ coi la mot dn trd lOn, mot nhan t6 qul y dl,lc dong nu'oc Thanh cua tam linh ngoi sang. Trong dll-O Ph~ t, vl n d6 PHÅ NGÅ la mot vln d~ lOn, hay con gQi la PHÅ CHAP, no la mot d6 tai tu t~p rlt moi me. Y nghIa va gia tn chan th~t cua vi~c tu hQc nay vån con tu'di net qua khong gian. Pha nga hay la pha chlp vInh viSn kh6ng phåi la pha hOll-i than xac, hay c6 y ep xac kh6 hll-nh. Pha nga chlp chinh la pha bo mQi tam ly phi6n nao ngu muOi, tham dåm, ghet bo, san h~n, oan thu , c6 chlp, pha bo nhung d~nh kie'n, tu cåt bo chi thu va manh li~t ly rna ta con Ill-i mot tam ly Iång trong, nh~ nhang, giåi thoat. Ta la gl? Ta, khang c6 cai ta nao khac ngoai mQi Sl! v~ t rna ta y thuc, nho tu'dng, b~ kich dong bdi nam trh cånh va y ngru. Ta gi~n, thl ta chinh la cdn gi~n. Ta vui thl chinh ta la cdn vui. Ta h6i h~n thl chinh ta la h6i h~n. Nhln may troi 16ng long b6n phu'dng nh~ nhang thl ta Phåp

Am

Vu Lan 2000

chinh la may nh~ nhang. Ta cu tr6i n6i ph~p ph6u thea kich dong nam trlin cånh va tl! noi y tu'dng cua no. Ngu'oi tu t~p la ngu'oi giåi trU hang vll-n cai ta, hlnh thanh tu phån ung voi nam trh cånh. Tu la cåt bo, kh6ng lang mll-n quen mlnh rna chll-Y theo mQi kich dong lien h6i cua v6 s6 am thanh, hlnh ånh. Nhu' v~y la tu da tam, ta rut v6 mot tam. Mot tam day chinh la anh sang cua TINH THUC, luan luan bie't r5, lam chu mQi m6ng dong cua tam y mlnh. Bi~n phap hfi'u hi~u d€ thl!c hi~n la BIih. Mot chu bie't rna th6i. Nhlt tam blt IOll-n trong ni~m PMt hay tham thi6n da tQa, tham thi6n co cang an, do la trl,l tam vao mot ch6 kien c6. MQi sl! tu'ong IS bai d€u la phu'dng ti~n hfi'u hi~u lam sung man tinh thlin, chuån b~ tu' the' thanh 4nh M di vao vu'dng qu6c cua d~nh tam. Tu rna gll-n lQC cho dinh tam vung b6n do la tu tu ch6 c6t 15i. Duc Ph~t la mot bl!C Dll-O su' th6ng thai, tran dliy tu bi va tri tu~ trong mQi hoan cånh s6ng, d blt cu ndi nao. Sl! khai md tam tri chung sanh cua Duc Ph~t th~t v6 cung uy€n chuy€n, khoang dll-t bhg nhi6u phu'dng cach hfi'u hi~u. Loi noi cua Ngai lu6n lu6n la lOi noi xult phat tu mot lu'dng tam v6 cung lanh mll-nh, mot thlin tri yen tInh thanh khie't kh6ng noi VI tu' l<Ji, kh ky, hay mQi tham du nao khac v6 quy6n uy v~t chlt hay tinh thlin. Ngai n6i la M khai md tam tri u t6i cua chung sanh. Do d6 lOi noi clia Ngai la lOi n6i khong s<J mlt long blt cu mot ai . Ne'u ai mlt long la mlt long kieu ngll-O, lang kieu ngll-0 v6 minh cua hQ bi va chll-m. Ngu'oi co dli can cd t6t voi chi khi hu'ong thu'<Jng tlm v6 sinh lo quang dang clia thu'<Jng tri thl ngu'oi ta nghe loi Ngai rna b6ng rl,J'c sang tam h6n. Ky thu~t nghe lOi Ngai la phåi nghe b1lng tam tri da cu6n sll-ch mQi thien chlp, mQi h~n thu, mQi d6 ki, ffiQi tham dåm du'dng trlin. Phåi v~n dung thg s6 tam linh thanh 4nh moi nghe lOi Ngai mot cach quy trQng va co nhi€u l<Ji kh. Du'dng thoi, co nhi6u d~ tti tuy tu hQc, nhu'ng chu'a bao giD co n6 Il!C du dOi trong hanh dong chuy€n hoa tam thuc, rna trai Ill-i, vlin chung nao t~t ly, kh6ng bo du'<Jc. D€ giup cho nhung tam linh ly c6 cd hoi t6t rna tie'n len chanh dll-o, Duc PMt da kh6ng nglin ngll-i sti dl,lng mot phu'dng cach giao dl,lc mll-nh bll-o. Do la Ngai la mång hQ b1lng nhung lOi le n~ng n6 . Co ap dl,lng nhung bi~n phap mll-nh nhu' the' may ra sl! die'c d~c, chai Il clia tam thuc hQ moi co cd chuy€n hoa, bung va ra . Sl! la mång ly la mot hlnh thUc clia: "Umg tli bi khoac ao dQc ac" nhu' cha thu'dng con, la mång d€ no d6i di~ u s6ng cho ra h6n. V~y th6i. Chång hll-n Ph~t mång D~ Ba Dll-t Da la : ke cu6ng si dang ghe tdm VI b~ ngoai hi~ n bl!c Thanh rna ben trong thl khong co chut tri hu~. Ay la ngu'oi che't chu'a ch6n. Kh6ng th€ CUu du'<Jc, PMt n~ng lOi cm trich, la mång ai ngoai ml,lc dich giao huln ra, khong co m\lC dkh nao khac. Ke ganh vac n6i doi mlnh lå ke dam don nh~n mQi lOi cm trich rna kh6ng bi~n bll-ch. Loi xu'a cting chi r5: "Ke cM ta rna cM phåi la thdy ta, ke cM ta rna cM qua'y la bqn ta". HQ VI n6ng n6i rna che bai tr~t rna mlnh kh6ng 89


h€ om lang oan h~n, nhu' vh la mlnh då c6 mQt doi sO'ng nQi tårn hung vI då an nhien tI! tl).i, lam chu du'oc moi thåy nghe du'a vao tam, lam chu du'Qc tam tn:m v~~. M~i loi n6i khong con dS dang chich vao da thit tam h6n mQt caeh ngon trdn. Ke khong e6 du'Qe doi sO'ng ehik th~t nQi tam thl chi mQt lOi khen cling du chich tam h6n n6 su'ong tttng ngu'oi. Cac Vl T6 su' Thi€n ciing u'a sU' d~ng li€u ml).nh nhu' the' d~ lam lay tinh nhung tam h6n con lan man troi n6i. MQt horn, len phap du'ong, Ngai Buc Son la m~ng d6 ehung rång: "sa di liio Phat mt/a ra bao nhieu phudng ti~n dam diii, dq.y cac ang va SI! di, cM nhlim ben ngoai ma am. Cac ang lq.i chling nh4n. ca muan duqc gom gop nhilng ngan cu thu tht'ing, d6n trong hOng, trong ngl!C noi lai kheo leo cat mong cho nguai ta biet, noi la thiin su. Ne'u co kie'n gidi nhu the' thi la con quy xudng khu, co ngay se VaD dja ngl!-C bq.t thi~t" (dia ngl,lC chuyen vi$c rut Illoi tQi nhon). Cac Vl Ph~t, T6 khong VI nQ khi pham trån, rna chi la d6ng klch gi~n du d€ tang hi~u quå, trQng Iu'Qng cua lOi la mång rna thOi.

a

Ke tu ~p thie'u hån ch6 b~t dåu, va khOng e6 ehi nguy~n, khOng h€ e6 mQt lOi kien tM vdi ehinh doi mlnh

thl vo eung dS bl troi gil).t vao dong nu'de ehe't eua 5 trån dl,le euO'n troi di bi€n bi~t trong IQi danh du'ong trån, bån ngå tI! ai, ngå si, ngå kie'n m6i ngay len xanh ngut ngan kien cO' thl tam linh hQ, tri tu~ giåi thoat cua hQ ngay cång trd nen d6ng eu'om, mo ua tam h6n, trd thanh nhfi'ng ke e~n thl tri thue, h:lc d~c trong hang rna cU'a quY. CuO'i eung trd thanh båy chien ngoan ngoån du'oi sue xua du6i eua ehie'e g~y tU' thån. Tru'dc khi Ila doi khong n~m chåc trong tay du'Qc m6n gl eao quy ngoai n6i nho thu'ong såu h~n quen mon du'ong di 1O'i ll).i eua bo h6 luan h6i thåm nåo rna thOi. Lai dl).y qua sang tå eua ehu' Ph~t T6 måi måi lam måt lang mQi tam ly tham ai, da du, troi thea dong doi eli. Lai dl).y cua ehu' Ph~t T6 la du dao cl!c nhl).y cho nhung tam h6n bie't hu'ong thu'Qng, lOi dl).y åy lam ehay len ngQn den tam linh eao ap, sang loa cho ke xae dinh du'oe the' dUng eua mlnh giua trån lao gi6 b~i. Loi dl).~ an c~n eua ehu' Ph~t T6 lam phu'ong du'Qe hi~u nghi~m cho nhfi'ng tam linh khao khat uO'ng thu6c d~ giåi nQe sinh tU' luan h6i. Bai con ll).i nhfi'ng gi cao quy dO'i vdi chling ta? T~t mQt lOi, ehi con gia tri tam linh nQi chUng la eao quy rna thOi. B6 la tri giac ngQ, n€n nh~n thue giåi thoat, khong tham dåm du'ong trån. B6 la tai sån quy nhåt rna ta am thåm mang di giua trån gian gi6 bl,li mit mu nayO Tri K hOng Toi noi tham nhiing la sån sau eua quy~n Itle. Bm vi ehinh nhilng ngUro dån cimg kh6n, la tie'ng noi luon luon bj ap ehe'bång sti d{}a nS}t, la nhilng ngUro bj trån ap bm bS}o quy~n ehuyen ehinh kh6e Ii~t nhåt, nhu'ng eiing Ii)ng le ehju dtfng nhåt. Do la nhilng ehdng nhan eho mi)t trai eua tham nhiing va quy~n Itle; nS}n nhån trtle tie'p eua tåt sti ap ehe' eua no doi vm gia tri nhån phå'm. (trfch bai tham lu(ln clla TT. Tu$ Sy)

ca

90

Y8~i lJl'8

"~ø,,g ,,~() "~8" Xuån Ngan htc;te djeh Trong nhi€u the' ky, mO'i quan h~ giua Thai Lan va Mie'n Bi~n då gij,p nhi€u thay d6i va bie'n chuy~n . Nhfi'ng giai dOl).n hoa blnh, hfi'u nghi va thu'ong ml).i thu'ong bl xen vao bdi cae mau thuån va xung dQt gay gian dOl).n. Nhttng, vu'Qt len tren eae tranh ehåp the' gian bdi su cu6ng si, luon luon c6 mQt rang bUQc h6 tu'ong manh m~ v€ tOn giao. B6 la lang thanh kinh sau xa Mi vdi ~Qt tin ngu'ong chung: Ph~t giao. Bij,c bi~t, ngu'oi dan d mi€n Båc Thai Lan eung chia xe nhii'ng khia el).nh ehung v€ 4ch sU' va di sån dan tQe voi nhan dan nu'dc lang gi€ng qua vung bien gidi cua bang Shan, Mie'n Bi~n. Nhfi'ng trao d6i giao dlCh v€ xå hQi va thu'ong ml).i hang ngan nam qua då tl).O nen nhung net tu'ong d6ng trong phong cach van h6a va ngh~ thu~t eua hai khu vl!e, va nhung mO'i lien ke't tirng kinh qua thU' thach cua thoi gian. MQt trong nhfi'ng mO'i lien ke't ml).nh nhåt la Ph~t giao. MQt sO' tu'ong dO'i lOn cac nha su' Mie'n Bi~n då Mn Thai Lan l~p nen nhfi'ng tu vi~n va chua ki~u Mie'n Bi~n kh~p mi€n Hy-Båe Thai Lan. Chi rieng khu v\fe quanh Lampang c6 it nhåt 9 d€n ehua ki~u Mie'n Bien. Mot thi d\l tieu bi~u gay nhi€u ån tu'Qng eua nhfi'ng 'rang bUQe ton giao sau xa nay då du'Qc ghi nMn h6i nam ngoai, qua vi~c ngu'oi Thai eling du'ong mQt sO' tu'Qng PMt Thai Lan eho eae tu vi~n trong cae lang eua khu vu'e bo toe Pa-O thuQe bang Shan. B~ tl). on, ngu'oi Pa-O t6 ~h~c mQt l€ d6n mirng. Cac bUc tu'Qng Ph~t Thai Lan du'oe mang di trong mQt doan di€u hanh trang nghiem qua eåe du'ong phO' cua thu phu Taunggyi tru'dc khi dUQc phan ehia eho cac lang. Bay la mQt vi d~ sO'ng dQng v€ sI! ki~n ni€m tin ton giao e6 th~ khåe ph~e du'Qc nhfi'ng vån d€ tranh chåp hay xung dQt c6 nhi€u bån ehåt ehinh tri hay v~t ehåt. Ngu'oi dan cå hai nu'de då ke't hQp Il).i vdi nhau d~ bay tå sI! eO'ng hie'n h6 tu'ong bao g6m toan th~ eac eQng d6ng. MQt tlnh hfi'u nghl nhu' v~y då båt dåu eaeh day nhi€u nam, khi mQt nha su' tre ngu'oi Pa-O rai ngoi lang nhå be cua mlnh d~ du hanh sang Thai Lan va gia nh~p vao tong phai eua dong tu ehua Khemabira Tarum d Saun Yai, tinh Nonthaburi. Ten Mie'n Bi~n cua Su' d6 la u Dhamma Sara, nhttng khi sang Thai, ong e6 phap danh la Phra Km Bai Dee Kar Maha Thammatoko. Do eong nang tu t~p va dl).O hl).nh eua mlnh, ngay cång c6 nhi€u

Phåp

Am Vu Lan 2000


Ph~t tå Thåi Lan thea lam d~ tå elia ong. Tir d6, ong tro nen n6i tie'ng voi d'!-o hi~u la Phra Mat. Nhu nhfi'ng eao tang du<;1e trQng vQng o Thai Lan, Phra Mat nMn nhfi'ng d6 eung duong elia eae d~ tå voi mQt mue dl) rl)ng råi va sau d6 då ehuy~n eho nhfi'ng ngoi lang ngheo kh6 t,!-i ndi ehon nhau cåt ron elia mlnh.

Bl) tl)e Pa-O e6 khoång 800.000 nguoi song eul)e doi blnh di mQe m'!-e trong mQt khu vt!e e6 nhfi'ng ngQn d6i ngo,!-n m1,le o pilla Bong h6 Inle. HQ la mQt dån tQe tlf hao, dyp nguoi dyp ne't, sieng nang lao dQng va tUdng Mi khong bi ånh huong bai eul)e song hi~n d,!-i. HQ eling la nhfi'ng tin d6 Ph~t tå thuån thanh. Tu vi~n Ph~t giao la mQt ye'u to trung tårn elia håu he't ngoi lang voi nhfi'ng can nha bAng g6 ddn sd. Tu vi~n con d6ng vai tro nhu mQt Wong hQe, mQt trung tårn phUe l<;1i el)ng d6ng va la ndi t~p trung elia mQi ni~m hy vQng va khat vQng tot lanh elia eu dån. Dii ngheo v~ v~t ehå't, nguoi Pa-O l,!-i rå't giau trong truy~n thong dån tQe va tin ngu'Ong PMt giao. HQ bie't eaeh ~n huong nhfi'ng ni~m vui va l'!-e thu t,!-i nhi~u eul)e l~ hQi tran ng~p trong 4eh ton giao elia hQ. Nguoi Pa-O luon la nhfi'ng nguC1i yeu me'n que hudng såu d~m, eho nen eling rå't d~ hi~u ml)t nha su song xa que nhu Phra Mat luon nghI rAng mlnh se quay tro l,!-i que lang. Trong so 22 tu<;1ng Ph~t eung duong eho Phra Mat e6 ba tu'<;1ng lon m'!- d6ng va 7 tu<;1ng Ph~t ngQe du<;1e trang tri d6i daa bAng pha le mau bkh ngQe. Thåp tiing trong ehuye'n v~n ehuy~n tu<;1ng Ph~t sang Mie'n Bi~n e6 mQt so dån Mie'n va nhfi'ng nha su Thai Lan. Nhfi'ng xe tåi cha tu<;1ng då bang qua viing bien gidi Mae Sai Taehilek då tro thanh mQt st! ki~n d~e bi~t trong vå'n d~ giåi toa eang thång bien gioi, VI VaD thoi di~m d6 viing bien gioi nay då ehinh thue bi d6ng eåa. BU<;1e st! thoa thu~n giua eillnh quy~n 2 nuoe, mQt giå'y phep d~e bi~t då du<;1e phe duy~t va doan nguoi xe då qua du<;1e bien gioi mQt eaeh d~ dang. Khi Mn Taunggyi, eae bUe tI.t<;1ng du<;1e d~t t,!-i tu vi~n elia thi trå'n Oak Thara Yon. Hang ngan nguC1i då d6 xo v~ thu vi~n d~ ton vinh va bai l'!-y trong lue mQi nguoi ehu~n bi eae thu eho doan di~u hanh mde tu<;1ng - mQt st! ki~n lon nhå't ehua tirng xåy ra t,!-i khu vt!e nay trong nhi~u nam. St! ehu~n bi th~t phue t'!-p voi st! tham gia elia hang ngan dån lang Pa-O Mn tir khi{p mQi ndi. Vao sang som då hlnh thanh ml)t doan di~u hanh dai eå eåy so noi duo i nhau trong im l~ng, g6m nhfi'ng nh6m dån elia m6i lang du<;1e si{p xe'p khi di nh~n tu<;1ng. Khi hi~u l~nh xuå't hanh bi{t dåu, doan nguC1i di ehuy~n trong st! 6n nao rl)n rå elia nhfi'ng tie'ng e6ng, tie'ng v6 b~p biing elia trong dai va tie'ng dQe kinh du nguy~n. GiC1 thl eae bue tu<;1ng dU<;1e cha bAng eae xe tåi nho du'<;1e ehe bAng de dii lQng nhi~u mau si{e, thea sau bai eae dån lang Pa-O tay dm nhfi'ng ehie'e qu,!-t ke't bAng giå'y b'!-e hlnh m~t trC1i nhu la mQt bi~u tu'<;1ng ehao mirng. Nhii'ng ehite bat eung dU'C1ng ehå't dåy eae ph~m v~t nh~n du<;1e tir nhfi'ng dam dong ehiem nguBng hai ben dUC1ng. Phåp

Am Vu Lan 2000

Sau khi di qua toan bQ thi trå'n, doan di~u hanh bU'oe vao tu vi~n Oak Thara Yon voi st! ehll'ng kie'n elia hang ngan nguC1i dån t1,I t~p san hai ben dUC1ng. Titp sau d6 la nhfi'ng bai n6i ehuy~n elia de lånh d'!-o eQng d6ng, eae nghi l~ ton giao va bu6i ehieu dåi. R6i ngay l~ moe tI.t<;1ng ke't thue, mQi ngU'oi tro l,!-i lang que tie'p t1,Ie vong xoay tr6ng trQt va g~t hai khong baD gio dm. Ngay horn sau, ngay tir lue blnh minh, de bU'c tI.t<;1ng du<;1e dua v~ nhfi'ng ngo i lang heo lanh va du<;1e d~t trong de tu vi~n dia phudng, t,!-i mQt vi tri xll'ng dang du<;1e ton vinh eho eae dån lang ehiem bai. Nhung l~ hQi dåy mau såe va hao ph6ng e6 th~ ke't thue, nhu'ng eae moi lien h~ giua eae eQng d6ng vån eon t6n t,!-i, d~e bi~t giua ml)t lAn ranh bien gidi ehung rna ndi d6 con nguC1i o hai ben khong con st! phån bi~t v~ mau da, ehung tQe, ngon ngu, ton giao, VI hQ d~u ehia se va huong ehung ml)t di sån tinh thån elia Ph~t giaoO

bai thd thttdng gUt m~ Con ehi uoe con dU<;1e la thi Sl Bern tårn tlnh dan ke't l~i thanh thd Dii lOi thd con th~t qua d~i kM Nhu'ng g6i trQn tå'm long eon trong d6 . C6 nhfi'ng di~u diing lOi quå th~t kh6, Bie't n6i gl d~ My hi~u long con ..... Theo tu6i ta, My såp sau mudi tron, Nhu'ng con då lam gl d~n dn My??? Tlnh my thU'dng con th~t nhi~u vo k~: Nhfi'ng bu6i som khuya thue trång thåu dem, Lo li{ng eho con giå'e ngli em d~m Be'n bua edm gia dlnh dåy å'm eung. R6i nhfi'ng bu6i som Bong, troi l~nh e6ng Hay ban khuya, troi trlu n~ng mii sudng, My thudng con, ra d6n t~n ngoai duong M~e gia n~t, tuye't bang ng~p dåy loi. R6i nhfi'ng bu6i my thue giå'e nåa toi Vao tirng phong d~ san s6e eho con ..... My ban eho nhfi'ng tie'ng eU'oi tU'di, ron, Nhfi'ng m~t ngQt, hudng thdm, eiing anh sang .... Bitt lam gl d~ th~t xll'ng dang V oi tå'm long elia My qua baD la??? CU m6i nga y qua, My l~i them gia Con bå't hie'u ehång lam ehi dB My Du vån bie't My thudng eon ehång k~ Nhu'ng trong long, con vån thå'y nao nao. Con ehi U'oe hQe th~t gioi, di~m eao Låm qua t~ng d~ kinh dång len My TdDi~m

91


cac thi

nhac • , cua

Phat Giao • Viet Nam • Nguy~n

Xuoi giong lich sll' am nhll-C, ne'u d~ y chung ta se b~t g;!.p mot thanh t6 quan trQng: L~ nhll-C ctla dll-o Ph~t. Van d~ da du'<;Ic g<;li len tir nam 1949 qua bai vie't ctla giao su' Nguy~n Hii'u Ba (1) va lien t~c vang dOi qua nhi1ng khåo cU'u thåm l;!.ng khac rna nhi~u ngu'oi trong chung ta chu'a du'<;IC dip tie'p nh~n. Nhan mua Vu Lan nam nay, chung ta thll' fim hi~u v~ cac th€ nhac c6 m;!.t trong dll-o Ph~t ~i Vi~t Nam håu xac dinh vi 'tri ctla n6 trong kho tang am nhll-C dan tOc. Quå tinh, Cl nu'oc ta, dll-o Ph~t la mot trong ba ton giao lOn va lau doi nha't: PhQt gloa, Kh6 ng gloa va Lå o gloa. Duy chi c6 PMt giao da th€ hi~n ro r~t hein mot n~n tån~ am nhac lien tuc cho Mn ngay nay, dl,fa tren ba ye'u to crunh: '1. Kinh di€n; 2. np doan tang Sl; 3. Dia di€m cll' hanh l~ nhac. N6i mot cach d~ hi€u hein, di~u nåy c6 th€ so sanh vo'i ba di~u ki~n d€ hlnh thanh mot hOll-t trlnh am nhac: bai ban , ngh$ si va s6n khau trinh dien. Nhln ky hoat trlnh am nhll-c chUng ta se kham pM rhg m6i 10ll-i nh~c la mot såc thai. Vai tro ctla am nhll-C ton giao hån phåi khon~ nho, nhu' chung ta thu'ong tha'y qua thanh ca Gregorien ctla Thien Chua giao va tårn ånh hu'Clng ctla n6 d6i voi truy~n th6ng am nhll-ch Tåy phu'elng. Ben kia troi Dong, l~ nhll-c ctla Ph~t giao th€ ki~n qua nhi~u krua canh am nhll-c tll-i cac nu'oc Trung Hoa, D~i Han, Nh~t b6n va Vi~t Nam. Sau day chUng ta thll' du'a tårn måt v~

92

Thuye't Phong

l~ nhll-C Ph~t giao Vi~t Nam va nhi1ng va'n d~ lien h~ Mn n6 d€ Mi chie'u va minh xac cac du ki~n.

B ai dong Ijch sti': Tir nhung ngay dåu ky nguyen Tåy 4ch Mn the' ky thu IV, nhi1ng dOi thu'elng thuyen An DQ va I ran (2)"" tap nll-p giu'elng bu6m san vi~n Dong fim hu'elng li~u san~ ban cac nu'oc Tay Å (vung Trung OOng). Cac Thi~n Su' An DO va Trung Å thu'ong di thea cac thu'elng thuy~n nay voi m~c , nguy~n blnh an va, truyen .. glang .• d ~o PhAt dfch cau ll- (3) . Day chlnh la cel hQi dåu tien dan toc Vi~t bie't de'n dll-O ,

"

A'

A

Ph~t.

Cac nha nghien cU'u v~ Ph~t giao hi~n nay cho rång nhi1ng kinh di€n tru'oc tien du'<;IC dQc bång tie'ng Phll-n (Sanscrit) cho Mn cu6i the' ky thu Il (4), thoi di€m danh da'u vi~c phien dich sang chu Han mu'oi lam bo kinh. Chung ta c6 th€ tin rång vi~c dQc ~ng kinh di€n bhg tie'ng Vi~t c6 båt dåu tir thoi nåy. Vå Ill-i, vi~c thanh I~p tang doan g6m 500 vi va thie't dl,fng 20 ngoi chua cång xac dinh them rång day la thoi ky khCli nguyen ctla I~ nh~c PMt giao Vi~t Nam. Tuy nhien, chu'a ai c6 th€ bie't du'elc th€ nhll-C gl du'<;Ic ap d~ng hay c6 baD nhieu th€. Giå thuye't c6 th€ tin du'<;IC la cach doc t~ng du'<;IC am die u h6a (Cantillation) d€ bOa h<;lp tang doan trong mot th~i nghi I~ va c6 mot vai th€ PMt ca nao d6. N6i tie'ng v~ Ph~t ca; chung ta nghe n6i de'n Khau-Da-La (Ksudra

Phap

Am Vu Lan 2000


the ky thG 11), mQt thi~n su goc An, hat bai nguang v(;mg chu Ph~t; tie'ng ca tråm hung trong båy ngay vang dQng Mn c6i Tåy Thien TrUC (5) .

- Cach di~u h6a ngon ngu d6 lam mQt bai kinh trO nen tan kinh, dåu giQng ngon ngu Vi~t vån luon dU<;1C thea sat tren da tie'n trii;n lan di~u .

NUdng theo da phat tri6n clia Ph~t giao tren Mt nudc ta, l€ nh,!-c di Mn giai do'!-n cl!c thinh vao cac tri~u d,!-i Ly, Trån (the ky XI-XIV). Nhi~u bai K~ TI,mg va Tan (ca ngqi chl1 PhQt) dU<;1C sang tac hoan toan thea phong cach Vi~t, mQt n~n Ph~t nh,!-c Vi~t Nam råt hoan cmnh qua sach giao huån nghi l€ Ph~t Giao Phap Su B'!-o Trang Cong Van Cach Thli'c (1299).

- T~ng la th6 nh,!-c ap d~ng cho cac bai Kinh (tieng phQn: Sutra) theo giQng Thi~n giQng Ai, giQng Ai Oan ho~c giQng Xuan (trong mQt vai trl10ng hqp rieng). Thang am ngu cung dU<;1C sti d~ng.

Sau hai the' ky chie'n tranh d6 nat, ti~m II!C li; nh,!-c dU<;1C song l,!-i tU the' ky thli' XVII v~ sau, du khong ph6n thinh nhu trUdc. Nho sI! sung kinh clia cac Chua Trinh, cac kinh sach va trai dan du<;1C cling co l,!-i. Song song dnh hlnh phat tri6n dia ly O Bang Trong ciing da dua li; nh,!-c Ph~t giao n6i rieng, am nhi),c dan tQc n6i chung, di vao mQt bie'n thien 4ch sti mdi, dia phudng h6a am nh,!-c o mi~n Trung r6i Mn mi~n Nam Mt nudc. Ba truy~n thong hi~n nay chung ta c6 la do xuåt nguyen tU thoi nay.

(petatonquedefectif).

Ngay nay, muon bie't v~ li; nhi),c Ph~t giao, chUng ta dn phåi nghien cll'u muoi th6 Ph~t nh,!-c con di tich tren dåt Vi~t: Tl,lng, Tri, NI.m, BQch, Xl/ang, Ha, ThTnh, f)Qc, Sam

Phap va Tan.

Bay la hi~n tI1'<;1ng råt d~c bi~t trong l€ nh,!-c PMt giao. Yl sao c6 h~ thang am ba-chu-nh,!-c ho~c nam-chu-nh,!-c khong trQn? Ne'u xet l,!-i dinh nghIa clia chu Tri, chung ta se thåy "Tri la nam gil1 mQt cach chile chiln" (9). Chung ta bi ån tu<;1ng ngay boi danh xl1'ng clia th6 nh,!-c nåy: giu l,!-i th~t ch~t, thu nho l,!-i. Do d6 chung ta c6 mQt dm giac ke't thuc l,!-i. Qua th~t, th6 nh,!-c nay bi6u IQ am khoång (ambitus) thu h~p ta nam am con l,!-i ba am, ta M thang am ngu cung tuy~t nhien thong d~ng nhu trUang h<;1p clia th6 T~ng bi thu hep, nhl1'ng khong thoat khoi khuynh hudng na y nen tmnh thoång xuåt hi~n trO l,!-i h~ ngu cung. T~ng kinh va Tri chu la hai th6 nh,!-c phat tri6n, am di~u

Trong gWi h'!-n clia bai vie't nåy, chung ta thti nh'jn xuyen qua lang kinh am nh,!-c hQc cac th6 nh,!-c quan trQng nhåt d6 bie't d~c tinh cua n6 d6ng thoi di6m sd qua cac th6 nh,!-c ph~ thuQc.

eac th~ nh~c Ph~t giao (6): Li; nh,!-c PMt giao du<;1c cåu t'!-o bOi hai bQ ph~n chlnh: xl/ang tI,Ing va nhQc CI,I. Chung ta cm d~ c~p Mn xudng t~ng, phån nh,!-c c~ clia Ph~t giao se dU<;1C khåo cll'u trong mQt bai vie't khac. Cac th6 nh,!-c Ph~t giao Vi~t Nam khong nhung phong phu trong th6 cach, nh,!-c di~u rna con d6i dao v~ nQi dung y nghIa. Bi~u nay cho ta thåy mQt bai Kinh, K~ ho~c Tan tudng ll'ng vdi mQt th6 nh,!-c nhåt dinh. 1. Tl,lng va TrI:

T~ng va Tri la hai th6 nh,!-c tudng h<;1p vdi dinh nghIa cua

chu "cantillation". Theo Hoa ThU<;1ng Thich Thi~n Hoa, "Tlf.ng la dQc thanh tiing mQt cach co am di~u va thanh kinh" (7). Hoan toan di sat vdi dinh nghIa tren, Solange Corbin cho ding chu "cantillation" la "la lecture solennelIe des (.. .) avec ornementations" (dQc mQt cåch trang nghiem nhung di~n lon ... voi sV uy~n chuy~n nhQc di$u) (8) Thi d~: Bai Sam Nguy~n va ChU B,!-i Bi (Hinh

- Khac vdi T~ng, Tri cm ap d~ng giQng Thi~n vdi lo,!-i thang am ba-chu-nh,!-c (tam cung-tritonique). Råt it khi xuåt hi~n lo,!-i thang am nam-chu-nh,!-c khong trQn

1).

Qua bai kinh tren, chung ta c6 th6 dua ra vai nh~n xet cot ye'u sau day:

h6a ta tie'ng Vi~t. N6 råt gån vdi tie'ng n6i thong thuong hång ngay nhl1'ng khong hån la mQt bai hat. Hay quan sat sau day mQt th6 Ph~t ca d~t bi~t: Tan. 2. Tan:

Theo nguyen ngu, Tan c6 nghIa la ca ng<;1i. Va so nhung bai tan bi6u duang cong dli'c cua chu Ph~t va tinh chåt tham di~u cua giao ly d'!-o Ph~t. Trong luc cti hanh mQt bai Tan, cac tang Sl bay to long nguang mQ tuy~t dinh va hudng tam v~ Bli'c Ph~t qua giQng nh,!-c thieng lieng. The' nen Tan la mQt bai hat d~t bi~t clia thi~n mon. Nhi~u IOl),i Tan c6 m~t trong li; nh,!-c Ph~t giao O mi~n Trung va mi~n Nam nhu Tan Rai, Tan Tr'!-o va Tan xåp (Hue). Tan Thi~n, Tan Tli' CU, Tan Dån, Tan Ngo,!-i Giang, Tan L€ Thich Tan ... (mien Nam). N6i chung, O mi~n Nam cac lo'!-n Tan dU<;1C chia thanh hai dong quan trQng la Tan Thi~n va Tan Pho.

Sau khi phan tich cac lo,!-i Tan, chung ta c6 th6 t'!-m dua ra bon nMn xet sau day. - Th6 Tan v~n d~ng thang am ngu cung theo di~u thli'c Thi~n, Ai, Ai 6an va Nam Hue'. C6 chuySn h~ (metabole: tuc bien doi tu thang am nav sang am khåe). L,!-i nua, m9t bai Tan chuy6n qua th6 T~ng c6 thS t'!-o ra sI! "chuyin di~u" (tue tu mQt di$u nav sang mQt di$u khåe). - Nhi~u d,!-ng tie't tåu thS hi~n qua tang lo,!-i Tan. - Cå hai di~u thll'c Thi~n va Nam di8u du<;1c ap d~ng.

Phåp

Am Vu Lan 2000

93


eau ni~m Ph~t eua d~i ehung.

- Th~ Tan dli<;le eli' len voi sl! h6 tr<;l nh~e el:l Ph~t giao lån gian nh~e l€ dan toe: B~i Nh~e va Ti~u Nh~e eua mi~n Trung, ho~e Nh~e l€ eua mi~n Nam.

- Th~ B~eh va Ni~m dli<;le di€n tå bAng m6i ehU' m6i am (syllabique); ngli<;le l~i, cae th~ khae m6i ehU' dli<;le keo dai thanh lan di~u (melismatique).

N€u th~ Tl:lng va Trl dli<;le ph6 bi€n eho mQi gioi Ph~t tli' (tang si lan cl1 si) thl th~ Tan l~i d~e bi~t danh eho gioi tang si rna thOi. Bi~u nay doi hoi sl! luy~n ~p nhi~u nam noi ehila ehi~n d~ di mot trlnh dO am nh~e co quy dinh.

Dia vi l~ nh~c Ph~t Giao Vi~t Nam trong truy~n th6ng PMt Giao D~i Thii'a Thoat sinh tir su6i ngu6n Ph~t giao B~i Thira, Ph~t giao Vi~t Nam eling ehia xe mot truy~n th6ng ehung voi cae nlide Bong Å (Trung Hoa. f)Qi Han va Nh(lt BOn). BU'ng tren dia vi lieh sli', Vi~t Nam va Trung Hoa la hai nlide trU'oe tien ti€p nh~n va khai tri~n Ph~t giao v~ khuynh hlidng B~i Thira vdi mau sik Bong Å tir dåu ky nguyen Tåy lieh. N€u d~o Ph~t Vi~t Nam dlia ånh hliClng eua mlnh len mi~n Nam Trung Hoa thl d~o Ph~t ti€p nh~n Cl mi~n Båe Trung Hoa tir Trung Å eting då ti€n xa v~ phia Bong Mn Han qu6e va Nh~t Bån. Kinh di~n can bån eua Ph~t giao B~i Thira ap dl,1ng t~i cae nlide nay eling ehung mot M th6ng giao ly .

3. eec thi nhQc khcc:

Nhi~u th~ Ph~t nh~e it dU'<;Ie M y Mn, tuy nhien khong kem phån ly thu v~ lan di~u; Boi lue no mang linh ehåt råt d~e thli eua Ph~t Giao Vi~t Nam. Chi vi sl! it thong dl:lng trong gioi eli si ho~e thai lli<;lng bai bån ngån ngu i, cae th~ nay co th~ khong gay sl! ehu y thliang xuyen eua ehung ta . Sau day ehung ta thli' k~ båy th~ nh~e con l~i :

- Ni~m: dQe thåm cae bai k~ dang hliong eung Ph~t. - B~eh: Trlnh bay ly do t6 ehue nghi l€ trU'oe m~t mot vi eao tang .

Tuy th€, tren lånh vl!e l€ nh~e, Ph~t giao Vi~t Nam l~i mang mot bån såe rieng bi~t. Quan sat eae th~ nh~e vira k~ va dem ra so sanh, d6i ehi€u vdi eae th~ Fanbai (Trung Hoa), P'omp'ei (Han quoc) va Sho-Myo (Nh(lt Ban), ehung ta se thåy ro sl! khae bi~t caeh v~n dl:lng am di~u, quan ni~m di~u thue va titt tåu. Mliai th~ Ph~t nh~e Vi~t Nam ehU'ng to gia tri eung b~e d~e thil eua dan

- Xliong: Hat to len lai dån nh~p vao bai Tan, Tl:lng (vi dl,J : X110ng Ph(lt Che. Xl10ng Phap Ngu .. )

- Ho: (Con gQi la K~) Caeh ho lOn len cae bai k~ båt dåu mot bu6i tQa thi~n ho~e nghi thue khai ehung e6. - Thinh: Hat to len lOi kinh dn eung thlnh mot vi eao tang ehung minh trai dan. - BQe: Caeh dQe so,

di~p

vdi giQng

KHt THU

d~e bi~t.

- Sam Phap: Xliong danh ehli Ph~t trlioe khi l€ bai. Thli' neu ra vai vi dl,1 sau day d~ ehung ta co mot khai ni~m v~ sl! khae bi~t eua no: Khåo eUu eae th~ nh~e nay mot eaeh ky lliong ehung ta co th~ dU'a ra k€t lu~n nhli sau: - Cae thang am th~ hi~n tir hai, ba, b6n Mn nam-ehU'-nh~e.

~~~~-~.&ML

- Ti€t tåu tliy y. Rieng hai th~ B~eh va Ni~m co khuynh hlidng di vao nmp di~u

"

DÅNH Lt •

~~~ ~ri1r~ ~w,

ijED.,...

Le-

'F?)"S

J

~

4')

f

r!,:5!

o

<

(pulsation rythmique).

- Th~ Xlidng mang linh ehåt Mi dap (style responsorial). Mot eau xlidng eua vi ehu l€ se dli<;le dap l~i b~ng mot

94

"

$ ~§':)~ t1@-" J P J 1

- Cae th~ nh~e nay ehi don thuån bhg lOi rna khong co di€n tåu nh~e el:l eua cae dan nh~e l€ dan toe. Thoång ho~e co di~m vai nh~e el:l eua thi~n mon nhli d~i h6ng ehung, tr6ng bat nhå .. . (nhl1 trong le khai Chung Ban).

4

.2..=fLz

II

I1

Phap

Am Vu Lan 2000


tQc Vi~t va khong d6ng d~ng h6a du'<;1c voi cac n€n l~ nh~c ctla Ph~t giao ~i cac nu'oc khac.

ngh€ . Cac tang Sl con la nha sang tac cac di~u nh~c Thi€n, la b~c hu'ong dån l~ nhl).c dan tQc.

Do d6, du cac van bån Kinh, K~, ChU phån Idn c6 gi6ng nhau trong dong Ph~t giao B~i Thi'!a, cach d9C tl;lng da khac nhau va cac nh~c ly cho thåy sl,l' glin b6 voi quan ni~m am nh~c cua moi nu'oc. Tåt cå nhi1ng ditSm nay bitSu hi~u net dQC daa ctla tu' tu'dng ph6ng khoang B~i Thi'!a d6ng thoi thuc gil;lC chUng ta lim hitSu them the' nao la sl,l' quan h~ giii'a l~ nh~c Ph~t giao Vi~t Nam va truy€n th6ng am nh~c dan tQc Vi~t.

MQt vai nMn xet råt tham thuy ctla cac nha nh~c h9C Vi~t Nam sau day khi ngru v€ l~ nhl).c Ph~t giao se cho chUng ta thåy cho dU'ng ctla n6 . "Nh(fc nhd PMt rat cao sieu, co nhi€u nh(fc di~u l(f /ry, rdr hay, do! voi nh(fc ngodi dai då khOng kem ma l(fi co chJ cao sieu han" (10) ho~c "La musique bouddhique a toujours ete et reste encore une musique essentiellement vienamienne" (Le

L@ nh~c PMt giao qua lang kinh am nh~c hQc dan tQc B~c ditSm ctla moi n€n am nh~c la toan thtS quy lu~t am giai va di~u thuc chinh ye'u khac voi n€n am nh~c khac. MQt n€n am nh~c hi~n hii'u dich thl,l'c phåi la mQt n€n am nhl).c dQc l~p, khong l~ thuQc trI,l'c tie'p VaD mQt n€n am nh~c khac. Hi~n tu'<;1ng giao hu'dng giii'a cac n€n nh~c cm

låm bie'n thien tåt nhien ctla 4ch sil' rna khong phåi la ap che' mai mai. Dan tQc Vi~t c6 mQt n€n am nh~c d~c thu thtS hi~n qua h~ th6ng am giai di~u thuc mang hoan toan Vi~t tinh. H~ th6ng thang am ngu cung Blic de'n voi dan tQc ta ti'! Trung Hoa da trd thanh hoan toan Vi~t Nam ti'! ngan nam nay. Con l~i mQt h~ th6ng ngu cung Nam råt dong v€ s61u'<;1ng va råt d~c bi~t qua V! tri cac am b~c va cach luye'n lay råt qui u'oc cua cha ong chung ta dtS l~i Mn ngay nay the' nen hoan hy tie'p nh~n cac ye'u tO' ngo~i nh~p nhttng phåi Vi~t h6a moi chU'ng to suc s6ng van h6a ctla chung ta . Trong l~ nhl).c ctla Ph~t giao Vi~t Nam håu he't cac h~ thang am ti'! hai, ba de'n b6n am d€u c6 m~t trong dan ca Vi~t Nam bang b~c i'J ti'tng vung d!a phu'ong. H~ ngu cung Nam (hdi Xuen. Ai. 000. Oen. Hot Ru Nom Hue... ) d€u c6 m~t qua cac bai Tl;Ing, Tan. H~ ngu cung blic con du'<;1C dUa VaD mau slic Thi€n (gQi la "hdi Thh3n') råt d~c bi~t va toa rQng ånh hu'i'Jng trong dan gian qua cac n~n k!ch ngh~ cheo, hat bQ va ngay cå cåi lu'ong. V€ phu'ong di~n l!ch sil', l~ nh~c ctla d~o Ph~t da phat tritSn thea nmp di~u vi1ng chlic khi'Ji di ti'! kinh ditSn tie'ng Ph~n nhanh ch6ng chuytSn sang tie'ng nu'oc ta va ti'! d6 v€ sau (khoang tMi glon 18 tM kV) da bOa nh~p VaD tie'n trlnh am nhl).c Vi~t. V€ quan ditSm am nhl).c h9c, n6 con tich cl,l'c d6ng g6p cho sl,l' t6n t~i va phat tri~n cac thang am, di~u thuc lam cho n€n nh~c dan tQc phong phu hon v€ s6 1u'<;1ng va tinh slic hon v€ chåt 1u'<;1ng. SI,l' ph6i h<;1p am giai va tie't tåu giii'a l~ nh~c Ph~t giao va cac dan nh~c dan tQc thtS hi~n ro r~t qua nhi€u thoi d~i (ft nh6t phOi ka tu the kV X), d~c bi~t nhåt la trong cac trai dan chån te'. Gian nhl).c bat am (miem Bac), d~i nhl).c (mlen Trung), va nh~c l~ (mien Nom) VI the' c6 mQt lien h~ khong thtS ban cai voi cac nghi thuc Ph~t giao. L~ nh~c dan tQc cung la l~ nh~c Ph~t giao, di~m nay minh chU'ng ngay ti'! luc cac nhl).c sinh VaD

Phåp

Am Vu Lan 2000

nhQc PhQt gloo da. dong va mai mai se Nom) (10).

la

nhQc Vi$t

Gån 2000 nam d~o Ph~t c6 m~t tl).i Vi~t Nam. SI,l' quan h~ ctla n6 voi dan tQc Vi~t la mQt ye'u tO' du'ong nhien. TIm hitSu va nghien CUu tu'ong t~n v€ n6 la nhi~m Vl;l chung ctla nhi1ng ai mu6n dl,l'ng ll).i tu' tu'dng, quan ni~m, hanh ho~t am nhl).c ctla ngu'oi Vi~t håu g6p m~t dich thl,l'c VaD moi tru'ong am nh~c the' gidi. Bai vie't nglin ngtli nay khong dtl d~ minh d!nh mQt thl,l'C thtS am nh~c qua Idn rna khå nang ctla ngu'oi vie't qua be nho. Ngu'ong mong nhi1ng khåo cUu caD rQng hon. Nguy@n Thuye't Phong

CM thich: (a).

Phl;l chu rieng ctla Phap Am

(I) . Nguy~n Hii'u Ba. C6 nh~c PMt giao, Giac NgQ s63, Hue' 5.1949.

Tl).p chi bungei shuju Delux, Shiruku No Tabi Toruko Kara Shosoin (Con dL/ong "Td" TV Tho NhT Ky den Chonh ThL/dng Vi$n). Tokyo,8.1975; trang 92-93.

(2).

(3). Nguy~n Lang, Vi~t Nam Ph~t Giao Sil' Lu~n, La B6i, quytSn 1, Sai Gon 1975 trang 15.

(4) .

Nhu' tren, trang 43-44.

Theo tu'ong thu~t ctla Trån Van Giap, Le bouddhisme en Annam - des origines au XIII siecle (PhQt Gioo Vi$t Nom: tv khdi nguyen den the kV 13), B.E.F.E.O, quytSn 32, fasc. 1, Hanoi 1932, tro 219.

(5).

(6). Nguy~n Thuye't Phong La musique bouddhique du VietNam (Le nhQc cuo PhQt gioo Vi$t Nom), Lu~n an Tie'n Sl, Vi~n Bl).i Sorbonne, 1982. Tham khåo ti'! phån nay.

Thich Thi~n Hoa, Ph~t H9C Ph6 Thong kh6a thu I, PH~t H9C Tung Thu', Sai gon 1966, tro 128.

(7).

Corbin Solange, Cantillation des rituels Chretiens. le Thien Chuo gioo), Revue di Musiqcologie, Paris 7. 1961, tro3-36. (8).

(Coch dQc tl,jng trong nghi

(9).

Thlch Thi~n Hoa, Sdd. trang 128.

(1O).Nguyen Hii'u Ba, Sdd. (ll).Trån van KM, Musique bouddhique au Vi~tnam (Le nhQc PhQt Gloo tQI VI$t Nom), Encyclopedie des Musiques Sacrees, Ed. Labergerie, Paris 1968, trang 223 .

95


Phan Qu6c Sdn

GLri Thfeh PhLloe An, thQeh th6t Hai OOe

Thuyin tra cq.n chen h6ng mai. (Ki~u) XI1 Vi~t då biet den tra tir thoi E>ong Han, nhU'ng tra dl!-o Vi~t thanh hlnh voi doi nha E>u'ong, the o cac nha su' Ph~t giao vaD Giao Chau. Sach Trå Kinh cua Ll,lc Vii nh~p d~ ding "tra la loa i cay qui (J phuong Nam ". ChU'ng tich tra dl!-o Vi~t con !ttu ll!-i tren nhii'ng blnh bat trå g6m Vi~t Dao tir thoi B~c thu9c, hi~n bay t9t d9 thoi PMt giao doi Ly, Trån. E>l!-O tra Vi~t c6 la dl!-O rna khong dl!-o, dl!-o vo mon quan; khong cll'a va o, khong 16i ra. V~ sau bQn van nhan hi~n giå thu'ong mu'(jn do lam thu tieu dao. Thåy trUc lay moi biet du'(jc giD, h5n va bong tra dl!-o Vi~t 15ng 19n9 cai E>~p hlnh vå s~c trong tra g6m Vi~t. Nhii'ng båt trå åy v~ sau truy~n tam ån v~ bi~n B~c xa, chuy~n sinh ll!-i trong nghi l~ tra dl!-o Nh~t. Tu'dng truy~n B5 E>~ Dl!-t Ma tir Tay Truc sang Tau cmn nam ng5i in trong hang thi~n dinh. M~t SI,lP xu6ng bu5n ngu, ong cå gi~n bm mi m~t våt xu6ng Mt, ch6 åy mQc thanh gi6ng cay trå dåu tien. Chuy~n hoang du'ong nåy c6t d5ng hoa tra cho sI! thl1c dnh E>inh Hu~ . Hoa ngu Ch'a (Tro) vå Ch'an (Thi~n) nghe d5ng am va d5ng nghIa. Tir do, trå la bl!-n ngu'oi tu thi~n nhu' hlnh voi bong. T6 tM sau thi~n Tao KM la Hu~ Nang, tI! nh~n lå. ngu'oi Man Di mi~n Ngii LInh, xl1 cua tra. Ll,lc Vii la m9t cu5ng Sl Mt H5ng Ti~m doi E>u'ong, thu'ong lang thang ngam thd r5i khoc r6ng. Ong M ll!-i cho doi sach Tra Kinh g5m 3 quy~n ban v~ tra, g6m tra, cach pha va u6ng tra, du'(jc ngu'oi doi sau gQi la ong tien trå, tho lam sd t6 trå dl!-o Trung qu6c. Tra Kinh chep: Tra la loai cay qui d phu'dng Nam, cay nhu' dy qua lo, la nhu' la chi til', hoa nhu' hoa bl!-ch tu'ong vi, trai nhu' trai banh lu', nhl,ly nhu' nhl,ly hoa dinh hu'dng, mili vi råt han (lQnh). Sach Quång Bac V~t Cm chep: "Cao Lu la ten rieng cua mQt thli tra, la to ma nh~y nho, nguai Nam dung di u6ng" . Trå Kinh ll!-i chep: "Nguai phuong Nam co cay qua 16 gi6ng nhu la tra non ma nh~y ddng, gid nat ra pha tra ma u6ng thi su6t dem kMng ngu. iJ Giao CMu va Qudng CMu nguai ta rat qui tM nay, hi co khach den nha thi 96

truOe het bay ra dai khach". Theo loi E>åo Hoang Cånh, m9t in Sl tai hoa doi Nam B~c tri~u thl bQn xll' Sl trong thien hl!- råt chu9ng thl1 tra nay. Theo sach Nghiem Bac Tl!-p Chi mch loi Ly TrQng Tan hQc Sl noi: "Tra (J Giao Chi nhu reu xanh, vj cay giit gQi la tra ddng (tue la mQt tro). Nhilng nui (J huy~n NgQc Son, tinh Thanh Boa co tr6ng tM tra nay. Cay tra mQc lien tilp che khdp riing. NguiJi. bdn thd hai lei, gid cho nat, phoi kM trang bong mat, ntfu ma u6ng, tinh no hoi han, co thi lam mat tim phdi va ngu ngon" (1) . Cll'u Chau, ten gQi Thanh Hoa Mt Vi~t c6 co: nui d~t ten chu lå. Trå Sdn, ngu'oi ta gQi nom lå. nui Che. Trå Sdn co tM thån d5ng c6, nhu' cac ngQn nui Ngii LInh thoi van hoa tr6ng d5ng. Thån d5ng c6 hi~n v~ trong chiem bao cua Ly Thåi Tong phil h9 vua danh gi~c Chiem. Sach An Nam Cm Lu'(jc chep: Nha Trån m6i lån di sl1 nhå. Nguyen d~u c6ng tra thdm lam th6 sån qui. Cåi d~p eua bat tra d~o

E>oi xu'a, khi nhå T6ng ben Tau dlfng nghi~p, chQn nui Thien Ml,lc d Triet Giang lam chu sdn, phuc dia mong du vii'ng b~n tri~u dl!-i . Nha Ly ben ta chQn nui Tien Du; ciing nhu' nhå Trån ngong v~ nui Yen Til', ndi vua dlfng nhå. Trån lui v~ in tu sau vi~c nu'oc. Thien Ml,lc Sdn quanh nam may mil che phu, cånh hilng di~m d~ nhåt danh lam. Khi nhå T6ng chQn nui åy lam chu sdn, thl trong nui då co thåo am bQn dl!-o c6t tu tien, thi~n thåt cua tang su' nha Ph~t. Nui åy ngut ngan rirng trUc xinh, båt ngat loai tra hoang. BQn sdn tang dl!-o Sl thu'ong di hai nl,lla tra vao m6i dip dåu Xuan d~ danh u6ng. Trå la chåt u6ng tr<;l U'ng cho thi~n tang Thien Ml,lc Sdn khi tu ~p. Tra la dl!-O, bat tra lå phu'dng ti~n thi~n xåo cua dl!-o. Tang su' chUa Thien Ml,lc tI! tay xay lo, n~n g6m, che ra au bat d~ pha tra . Bat trå nho nhO n~n bång tay, nung vaD lll'a, dang meo m6 tho l~u, men nhi~u giQt khong d~u åy nhu' pho bay cai dl!-o thu~n tI! nhien (Lo o TLr). Cai d~p thanh bån dl!-m bl!-c nhu' vi trå hoang åy ll!-i lå ch6 di~u dl,lng cua dl!-o u6ng tra vh. Xep hang thi~n tQa tren b5 doan, cac tang chuy~n tay nhau bat trå . V~ sau bat trå Thien Ml,lc hl!- sdn, nhi~u luc phong tråo

Phåp Am Vu Lan 2000


thU'dng tra dang thoi thinh trong dam quy&n tU'dc va van nhan, thåy thåy d&u ai mQ bat tra Thien Ml,lc. BQn d6 d~ khi thU'dng tra tay tWch van ve, m~t them ng~m bat tra d~p l'!-. Bat chen thl u6ng theo mua: bay ra bat u6ng tra vao mua h,!- (h<;l dm), bat u6ng vao mua dang (d6ng dm), khie'n vi~c che' tra g6m trd thanh mQt ngh~ thu~t cao qui. Ngh~ Sl T6ng rung dm tit t'!-o v~t thien nhien, luu l,!-i cho doi nhung bat tra tuy~t tac, nhil't la bat tra xu Kie't Chau: men gi6ng d6m mai rua, men lang tho, va thån ky nhil't ta hlnh xac la tra kM in vInh vi~n vao long bat, rna ngan nam sau h~u the' chU'a um l,!-i bi quye't.

Tit thud tri&u Han, DU'ong, Tuy xu ta da che' dU'<;1c thu g6m ten gQi Vi~t Dao. GQi ten nhU' the' d€ chi thu "men tro" tr6 mau xanh bie'c nhU' ngQc c6. Sach Tau chep Vi~t Dao pbat minh tit Nam Vi~t rni&n Ngu LInh, chu khong n6i ro dil't Giao Chau, 01'1.1 Chan. Di chll'ng khåo c6 hQc, tren Mt ta nay to ro thOi il'y ta da lam dU'<;1c g6m Vi~t Dao, rna l,!-i lam mQt s61U'<;1ng ril't Wn, khdi til nhii'ng giQt men xanh nh~u dQng tren than g6m, rna nay xe'p vao lo,!-i g6m "Han han dja" Til mau xanh bkh ngQc doi Bik thuQc de'n mau xac tra doi Ly, Trån, nhung bat tra Vi~t da ra doi song song bat tra doi DU'ong, T6ng ben Tau. NgU'oi Vi~t vån trung thanh sd thich såc mau Vi~t Dao cua dan tQc de'n mai the' ky 15. H6a ra Vi~t Dao la chu gQi dan tQc ngay nay ta vån mang ten, la ngU'oi che' ra men g6m ti&n than g6m men ngQc (proto-eeladon) Iling lay Dong phU'ong. Doi Ly, Trin da lam ra ril't nhi&u cac thu li~n, blnh d\ftlg nU'dc pha tra di dai vdi cac lo,!-i bat tra mang thin thai d~c thu D,!-i Vi~t. Blnh trang hoang toa sen ch,!-m n6i, au bat v6c dang chång khac nao blnh bat cac tang sU'. Lang nao cung c6 dlnh chua. Bat tra cung la v~t khong th€ thie'u trong cac d6 te' nhuy~n bay tren di~n tho, cung nhU' cung vao chua chi&n d€ cac sU' u6ng tra. Ngh~ phåm til cac lang g6m nhU' chd chuyen h6n d'!-o tie'ng chuong mo sdm horn, mui trim nhang quy~n trong khong gian luy tre lang tren Mt nU'dc. Thi&n g6m Ly, Trån da mang cung cach ril't Vi~t Nam. Van bia doi Ly do sU' Phap Ky so'!-n cho thiy la sU'Tinh Thi&n ghi rhg "ChJ uong tra la cM thtjp phudng thi ehil d6n vi". Ch6 u6ng trå tuc ta cåa Ph~t. Nay ngåm nhung tra kW c6, ta mdi bie't phep u6ng tra Vi~t 16ng trong thi&n vi tit thud diu dt,tng nU'dc, dU'a hlnh såc cua tam linh Mn cå d,!-i chung.

Bat tra

Vi~t

trong tra

d~o

NMt

T,!-i n&n chua c6 Dazaifu Kanzeon-ji ngU'oi ta daa dU'<;1c nhung måu g6m vo cua bat tra D,!-i Vi~t doi Trån, k& ben månh van ml,lC con dQc dU'<;1C ve't mt,tc ghi nien d,!-i tU'ong dU'ong nam 1330. Trudc d6, da c6 nhung tra khi D,!-i Vi~t xU'a hon vao ch6n tang dU'ong Nh~t. Diu the' ky 13, thU'<;1ng sU' Eisa til Tau mang v& Nh~t lin diu gi6ng cay tra. Sau d6, d~ tå Ngai la sU' Dogen sang du hQc t,!-i chua Thien Ml,lc Son, khi v& nU'dc c6 ngU'oi hoi sU' hQc dU'<;1c gl, sU' dap: "KhOng co ehi nhiiu ngoai

Phåp

Am Vu Lan 2000

phdp an tam ". Pbap an tam sU' mang v& cung tra d'!-o va bat tra Thien Ml,lc (tieng NhQt gQi la Temmoku). Dogen dU'<;1c coi la sU' t6 cua tra d'!-o Nh~t vh . Cung nhU' D,!-i Vi~t, bil'y gio Ph~t giao NMt ben r~ vao gidi the' quy&n. Tang sU' la khach qui cua cac su quan va bQn phu hao. HQ hQc Ph~t r6i tiem nhi~m luan d'!-o thU'dng tra . U6ng tra nhåm luy~n con ngU'oi khå trU nhii'ng chU'dng ng'!-i phi&n nao, d€ d,!-t ch6 r6t rao cua an bin ll,lc d,!-o, hoa d6ng vdi Tt,t Nhien, tuc la Chan NhU'. U6ng tra, hanh tra d'!-o phåi c6 cac tra kW, rna nganh g6m Nh~t bil'y gio ril't phoi thai, Nen tra g6m tit Cao Ly, Trung Qu6c, D,!-i Vi~t dU'a sang gia dåc, chi gidi h'!-n trong hang su quan va d,!-i phu. Thay vi tie'p thu ne'p thanh bån, hQ ben mU'<;1n tra d'!-o lam tro tra dU' tieu khi€n, d~t ra qui tåc ki€u cach (Cha No Yu), mu6n vao phåi qua c6ng Hii'u Mon Quan. Trå dii dU'a thi~n vi d'!-m b'!-c vao tru ngl,l ch6 d&n cac xa hoa. Trong khuon vien cung dlnh nguy nga cac chua cong sai d\ftlg nen tra thil't båt chU'dc l~u co bin han cua 1tn Sl d€ hanh tra d,!-o. Con ben nU'oc Vi~t, d'!-o da til cung dm ra di, bo phu qui phil van d€ phieu b6ng noi dnh tMt cua "rUng true Mm chim" (True låm da tue dieu) nhU' tho Ngai Huy&n Quang. Cac vua Ly, Trin bo kinh v& nu i, tht,tc hi~n h,!-nh tim d'!-o dam theo bU'dc cua thai tå Til't D,!- t Da. l.y la ch6 khac bi~t trong lich så thi~n d'!-o Vi~t-Nh~t v~y.

Til bat tra Thien Ml,lc, v& sau tra g6m Trung Qu6c xa lia h6n d,!-o, ngay cang tinh ky såc såo d€ thoa man thi hie'u vua quan, ke nha giau tWch chU'ng bay d6 my ngo,!-n, thanh ky ngh~ xuil't di cac nU'oc. Lil'y dm hung til mau xanh xac tra Vi~t Dao (proto-eeladon) tie'n h6a thanh mau men ngQc xa hoa (eeladon) g6m Trung qu6c cua lo Di~u Chau Båc T6ng, lo Long Tuy&n Nam T6ng. Trong khi nU'oc Vi~t vån chuQng giu mau xac tra "thutjn tI! nhien" c6t cach d'!-m b'!-c cua t6 tien. Khi cac tra sU' Nh~t ra tay d6n nh~n bat tra Vi~t il'y, con måt trong tam h6n hQ nhU' thoat nhien th€ ngQ dU'<;1C il'n chi tam truy&n il'y. Tra d'!-o sinh ra n&n my thu~t tra kW Nh~t: bat tra, lien d\ftlg nU'dc, be'p nil'u tra, cac hQp son mai d\ftlg trim thom khi hanh tra. Tra g6m thanh mQt d'!-o ngh~ thu~t sieu thoat. Ngh~ Sl g6m tra dU'<;1C ton hang d'!-o nhan. M6i su quan dU'oi trU'ong d&u rudc v& mQt d'!-o nhan ngh~ Sl lam rieng tra g6m cho rnlnh, ban il'n hi~u truy&n thila, cho d dong con chau an lQc chua. Lilng lay nhil't la dong g6m Raku (Vinh L<;le). MQt bat tra Raku nUt ne cua mQt tra sU', dU'<;1c han gån l,!-i bång vang rong, d~t kfnh dn trong 16ng kfnh. D6 ta d mQt bau v~t vo gia, mQt Qu6c Gia Chi Båo cua nU'oc Nh~t ngay nay. Bat tra Raku il'y nhU' the' nao? Xin thU'a n6 ngo nghe, tho l~u, mang v6c dang "an han [(fC d(fo " bat tra Ly, Trin cua B,!-i Vi~t.

97


Quan hc$ Tau, Nh~t sinh tM nghich nhau tu the' ky 14, h5i quån Nguyen Mong sang danh Nh~t, b! ng<;m Thån Phong dic$t. Khi nha Minh len ngoi, tu nåm 1371 ra lc$nh dm dån duyen håi xuat ngo~i. Be'n nåm 1567, mOi bo lu~t nay, nhttng vån cam vl1<;1t bi~n sang Nh~t VI n~n "N~y Khii'u" (cLJop lun), quay nhi~u bd bi~n Trung Qu6c. Su6t may the' ky do, NMt då om thay noi B~i Vic$t clia nha Le ngu5n cung cap to s6ng va g6m sU'. (2) Luc nay B~i Vic$t då lam sU' ve lam. G6m sU' tra Vic$t nh~p vao th~t nhi~u hon trttoc, dong vai tro quan tr<;mg trong nghc$ thu~t tra d~o Nh~t dang h5i cl!c thinh. Khong go gåm ti mi nhl1 ban tay nghc$ nhån ddi Minh, may m~t don so tren g6m Vic$t phong bUt dnh chim trdi, ca n110C, son thliy, tung th~ch v.v ... xuat cai thån V! Thi~n Uio, chång khac nao tranh t6c h<;>a Sumi-e, va thu~t thl1 phap, rat h<;1p vOi tåm h5n tra nhån NMt, lam h<;> say me. Ve g6m nhl1 ve tranh Thi~n. Di sån tranh c6 h<;>a Vic$t Nam ngay nay chang nhl1 co th~ thay tren g6m c6. Nh~t la mQt dan tQc hoai c6 va 6c thåm my tu nhung v~t nho nho. Ngay nay trong cac vic$n båo tang khåp nl10c Nh~t tran qui giu nhi1ng mon tra km Vic$t tir ddi Ly Trån Le M~c då lien tl,lC Mn Nh~t qua bao the'kY . Trong h~u sånh nhung thi~n vic$n xl1a, con dt giu nhi1ng d5 te' nhuy~n va tra km lam bdi nhi1ng nghc$ nhan v6n lå ngl1di mQ Ph~t d xU' Vic$t xa. Va trong lau dai c6, truy~n thua dc sU' quan va gioi phu hao, nay con gia truy~n cac bQ g6m sU' Vic$t Nam lam bau v~t. BQ sl1U ~p g6m Vic$t trU' danh nhat clia dong h<;> thl10ng nhån Ozawa Shrouemon tU HQi An trd v~ Nh~t nåm 1638, khi chua Tokugawa cam dan Nh~t xuat dttong. Chie'c bat ve mau "Beni-Annam" ngay ngay chUa Tokugawa l1a dung thl1dng tra nay la bau v~t trong lau dai clia chua d Kobe v.v ...

Dong tra g6m dftu tien Raku då mang dang bat tra Ly, Trån. V~ sau truy~n thira dong g6m nay va cac trttdng phai khac thl1dng mo phong thea my thu~t g6m nl10c ta . H<;> g<;>i lå Annam Yaki d~ cm cho dong g6m hoa lam clia lo Chu B~u, Bar Trang d dang ngoai thdi Le, M~c ; va Kochi Yaki, tU'c g6m Cochin China xU' Quång Nam dang trong clia Chua Nguy~n v€ sau. Sti' Nh~t chep V! so t6 dong g6m Raku ten la Zengoro, con la mQt hic$p Sl thea pho lånh chua Ashikaga, ong låm

98

g6m te' nhuy~n cho thi~n vic$n Kasuga, va tra kW cho tang sl1 hanh tra d~o . Con chau v~ sau lay d6 lam nghic$p nha. Truy~n thua ddi thU' 10, Zengoro Ryozen vh lam g6m 16i gia truy~n, va kMi dåu sang ~o bat tra lang danh Raku . ang con bic$t tai mo phong tra g6m clia An Nam (Annom Yaki) va Cochin China (Ochi Yaki). Be'n ddi con n6i d6i, Zengoro Hogen la mQt nghc$ Sl tai hoa nhat trong dong h<;>. ang n6i tie'ng chuyen låm g6m ba mau (tam thåi) ki~u Kochi Yaki, g5m mau 11,1 c, um do va vang, moi mau ngån cach nhau bång nhi1ng net ch~m n6i. Hogen dl1<;1c lånh chua Tokugawa dat Kishu thu dl,lng va sling ai, ban cho chie'c am b~c ch~m ten Eiraku (Vinh LQc) 111U danh tren tac phåm, coi tai nghc$ ong ngang hang cac tuyc$t phåm ddi vua Minh ben Tau cung ten, dftu the' ky 15. Chua con ban cho ong mQt an vang, cm dI1<;1c dung dong ten len cac mon tra km dl1<;1C chUa chuån nh~n. Nåm 1659, mQt nghc$ Sl g6m ngl1di Tau ma Nh~t g<;>i ten la Chin Gempin md lo chuyen sang tac nhi1ng tra g6m bång lo~i g6m tieu bi~u dong Seto: mau trång r~n min tl!a nga c6, mo phong ki~u g6m Bat Trang clia An Nam xuat sang Nh~t h5i trttOc. ang trang tri tren g6m cånh son thliy, hoi!.c d~ thl1 phap tho c6 bång mau lam xanh. Dong g6m Kutani, chuyen lam g6m mau si!.c so, trong ay co lo~i båt chl10c lam g6m sU' c6 Tau, Vic$t. Nåm 1810, thl10ng nhan giau co ten Yshidaya Denyemon tai dl,l'ng l~i nhi1ng lo g6m då dong cti'a d Kutani, d~ phl,lc che' ki~u g6m Kochi dang trong Vic$t Nam ddi trl10c . (3) Mokubei (1767-1833), la b~c van nhan thea måu truy~n th6ng Bong phl1Ong. ang lau thong kinh sach co khie'u lam tho, ve tranh, ~o g6m, mon nao ding tai hoa. ang båt chl10c lam dc mon sU' c6, kheo lea chång phån bic$t mOi cG dau vao dau . ang di!.c bic$t mo phong dc tien bån tra g6m Cochin China khong sai såy, tac phåm nay nay trttng bay trong vic$n Båo Tang Nghc$ Thu~t Tokyo. (4) The' ky 20, nhi1ng nghc$ Sl h<;>c giå Tiiy phl10ng nao Mn Nh~t b! cu6n hut trong d~o V! n~n vån hoa nghc$ thu~t Nh~t, dl nhien d€u me say cac c6 tra g6m Vic$t t~i Nh~t. Cac ten tu6i: William Willets, Stephen Addis, Hugo Munsterberg, Hazel H. Gorham, John Stevens v.v ... day cong nghien cU'u va giOi thic$u di dyp trong vån hoa Nh~t Mn Tiiy phl1ong. Qua h<;>, the' giOi lån dåu tien bie't de'n bat tra Vic$t trong tra d~o Nh~t. Lang låy nhat lå nha nghc$ Sl g6m kiem d~o gia ngl1di Anh Bernard Leach, tang tråi su6t ddi h<;>c hoi va sang t~o t~i Nh~t, dl1<;1c låo sl1 dong g6m Kenzan thu nh~n va ban an truy~n thira .

PMp

Am Vu Lan 2000


Trong st! nghi~p tårn thåy h<;>e <1~o, ong h<;>e qua thu~t lam g6m nung Koehi Yaki Wc g6m <1ang trong Vi~t e6 ~i Nh~t. Ong tran qui vo ngån mQt bat tra g6m tr3:ng sUt me <1ai Ly trong bQ su'u ~p rieng mlnh. V~ gia, ong la b~n tam <13:e eua Shoji Hamada, mQt <1~o su' g6m Nh~t. Ca hai thuQe vao hang b6n ten tu6i thu'<;Ing thira eua nganh g6m hi~n <1~i . Ca hai <1~u u'a thieh su'u tårn bat tra e6 Vi~t, diing <10 lam tieu ban h<;>e bi quye't lam g6m eua e6 nhan. (5) Hai nu'de <1~u thåu nMp tinh hoa van hoa Trung Qu6c, nhu'ng ngh~ thu~t tra g6m Vi~t - ehu khong phai Tåu <1a gay anh hu'dng ldn trong 4eh sti' tra <1~o Nh~t, eho thåy tam h6n va long rung cam eai <1~o B<;:p eua hai dan tQe <1ai eu råt gån nhau. Ngh~ thu~t

dan gian Nh~t (minge) mang nhii'ng hlnh thai khong khae måy vdi ngh~ thu~t lang que truyen th6ng Vi~tNam.

C6ng an tra eua Tri~u Chåm Thi~n su' Tong Thåm (718-897) thuQe dong Tåo KM eua

Ll,le T6 Hu~ Nang, <1u'<;Ie thåy la Nam Tuy~n ån kha. Ngai md <1~o trang d Tri~u Chau, nay ngu'ai ta låy ten Mt g<;>i Ngai. Su' (tUc Tri$u Chau) hoi vi tang mdiMn: -Tirng Mn <1ay ehu'a? Tang thu'a: - Tirng <1e'n. - U6ng tra <1i! Su' l~i hoi ong tang khae: - Tirng Mn <1a y ehu'a? - Chu'a tirng <1e'n - U6ng tra <1i! Sau

vi~n

ehu hoi su':

- Yl sao tirng din d~y u6ng tra di, ehu'a tirng Mn d~y u6ng tra <1i? Su' gQi: - Vi~n ehu! Vi~n

ehu <1ap:

-D~ .

Su'bao: - U6ng tra di! Bai sau, thi~n su' NMt Seisetsu (1746- 1820) diing eong an tra eua Tri~u Chau di! blnh v~ Tanh Khong: - Tra eua toi v6n la Tra Khong, ehhg phai Tra Khong

Phåp

Am Vu Lan 2000

Mi dai vdi Tra Co. Tra Khong lå gl? Ai tdi du'<;Ie e6i Tra Khong tåt se ehl1ng du'<;Ie Tra Khong la B~i B~o ehu khong la gl khae.

(j trong <1~o thl ehAng khdi v<;>ng ni~m: båt sinh båt di~t, båt ngQ båt me, båt thi~n båt ae, båt co båt khong. Tdi e6i VO Ng~i åy tåt se d~t d~o Tra Khong. V~ cai B<;:p d the' gian, ehhg gl toan my bång d~o Tra Khong. Hay nghe ehuy~n båt tra eua Tri~u Chau.

ca

hai ong tang, ehång phan Cung mQt bat tra rna mai bi~t ong da Mn, ong ehu'a tirng Mn. Sao the'? NgQ du'<;Ie eong an nay, 3:t ta se taeh b~eh long d~ Tri~u Chau, va se thu'dng thue vi eMt eua tra pha lån ehåt mij.n eua diu ng<;>t. A, ta nghe co tie'ng ehuong ai do danh len. (6)

Må'y Uti gop nh~t tra d~o Vi~t Tra PMp Cua Vien Chie'u Thi~n Su' Bai Ly : Vien Chieu Thi~n Su' thuQe dai thu 7 dong VO Ngon Thong trong t~p Tham B6 Hiein Quye't (Bay ro bi quyet cho nguoi tham v6n), de ra eong an tra: Tang hoi: - True biee xanh xanh thay la ehan nhu'. The nao la dl,lng eua Chan Nhu'? Bap:

hoang Mn tren bi@'n Mij.t bei ehi~u horn n3:ng ng~p bong hoang hon Biein lij.ng hien hoa Tirng eeln song lao xao May b~e lii'ng 10 troi tren nu'de biee Hai au nghieng canh tieng ca hoa nh~e biein xanh Gio hiu hiu thoang tren mij.t khoi ehieu trai mong Hoang hon tren biein n3:ng pha cha u Ca lij.n biein sau tru'an mlnh len ddp bong Gi<;>t n3:ng lung linh rna nh~t ehenh venh Co tiemg hat eua ca Tie'ng thd eua biein Tieng eu'ai eua n3:ng Nhu'ng khong gian vån lij.ng Bong ehi~u vut qua Man dem phu xu6ng mau tråm tieh tren song nu'de phii sinh Tir trong thel bung ra nhii'ng gi<;>t long lanh <1Qng trong phi en h6n hoang d~i.

Hd Qu6e D~t

Tij.ng anh di ngan dij.m Cu'ai trao mQt bat tra. (T<';ing quan thien ly vien Tieu ba nh6t au tra)

Tiem Blnh: Ong Vien Chieu nay qua ha ti~n lai noi hein Tri~u Chau! Ngan dij.m Mn day dei tlm ong PMt d dau khong, Su' du'a bat tra mdi nM tdi edn kMt nu'de sa sa trong e6 hQng ngu uån. Ph~t T6 doi kh6 h~nh, r6t eUQe mim eu'ai giel mQt dnh hoa d~y ehung. Ay la d~o v~y. Khat nu'de rna du'<;Ie su' mai tra. Ay eung la d~o v~ y.

ca

Chiia Tra Cua Thien Su' Tinh Thien (1121-1193) Bai Ly: thuQe dai 17 dong Ty Ni Ba Lu'u Chi, nam Quy Sti'u 1193 su' tieh, mon d~ la Phap Ky so~n van bia ehiia ghi rång: Su' sanh d6ng thai h<;> Ly tri doi Sau dQ dau quen, tu hoång d~u bo Ch6 u6ng tra, la eh6 th~p phu'elng tru ehu d6n v~ Khi ehl1ng tieh, b6n bQ hQe d6 qui tI,I Thån thong kho lu'ang, huyen dl,lng khon xet Tt! ehhg den tru'ong Ph~t giae, thl dau thei neu eao th3:ng nghi~p. Tht!e la vång trang bau trong båu trai, la hoa phap eua linh h6n lang x6m. (9)

99


Cong Ån Tra Cua Sd T6 TrUc Låm Trh Nhiin Tong (1258-1308): Mang pMp danh la PMt Bi~u NgJ! Giac Hoang, trudc tu hQc vdi Tu~ Trung Thtt<;jng SI. Hoi: Gia phong Hoa Thtt<;jng the' nao? Bap: ÅO rach che may, sang an chao Blnh xtta tttdi nguy~t, t6i u6ng tra. (10) Thd Tra cua Huy~n Quang, T6 ThU' 3 phai TrUc Låm Yen TIi: T~ng Si D6 Ttr D~.

Phu Quy phii van tri vi daa Quan am !tru thuy cii'p tltdng thoi Ha nhtt ti6u ffn lam tuy~n h~ Nhii't thap tiing phong, tra nhii't boi. Dich: TQng Con Em Lam Quan . Giau sang may n6i den dan da Ngay thOng tr6i nhanh chang d<;1i mo Chi bang ti6u ån Mi rung su6i MQt gil10ng gi6 måt. mQt chung tro . (Il)

Tie'm Blnh: Te ra tro thea thåy, keo nhau len Ril'ng Truc d6 nhap vi Tra Khong. VU Trung Tiiy But Cua Ph~m Blnh H6: Sau cUQC binh llia d6i doi, til' M~c trdl~i vdi Le, Tqnh, trong nttdc b6n phttdng vo st!. Khi Ph~m E>lnh H6 sinh ra va Idn len thl d~o tra cua ti~n nhan dh bie'n mii't, the' vao do thu u6ng tra Tau. Ong Ph~m k6 l~i: ii'm, chen, che kM thay d~u nh~p til' Trung Qu6c mdi gQi la sang. U6ng tra da xa Ila d~o t6, thanh tro xa xi, chuQng cua l~ trong con em dam cong håu, nha qui thich Mt Thang Long. "Co nguiJi dam tni mQt bQ am ehen (Tau) din vai mudi lQng bQe". Bo la ch6 kinh ky nao nhi~t, con d nha que, ong Ph~m va To nho sinh qua la hai ong tien che con giii' dtt<;jc d~o c6:

"Ne'm ehe o trong dam ru6i nMng, bay bat dm o ella ehq bf!.i lam, lue 6n 0.0 dinh tai nhzte oe, va vJn rQn rang, thi dJu dm co d~p de, ehe ngon ngat hUdng, ta ehling biet uong ehe nhu tM co thU gi khOng? Giae co gtJp ong tien ehe, eung eho liJi ta noi la phåi. Khi ta dQY hQe rånh eung vai nguiJi dan anh trong lang la To nho sinh dQo ehdi ehua Van, pha ehe uong, ho(Je trea len eae go ba tting o phia Tay xom ay, r6i mue nuOc pha ehe uong ehdi: Trong thay nhilng eånh may nåi hqp tan, ehim d6ng bay luqn, eung la co eay tUdi tot hay tan tQ, hanh khdeh qua lq.i, ta thuiJng thuang glli tam h6n vao eau ngam vjnh". % Trung TOy But. 44) Vang Bong MQt Thoi Cua Nguyen Tuan: Cu6i ti~n ban the' ky 20, s6ng thoi tranh t6i tranh sang, cu Bong mdi Tiiy tren nttdc Vi~t, Nguyen Tuan hoai cam chuy~n doi xtta. Vang b6ng mQt thoi ne'p phong lttu Thang Long van v~t thud thanh blnh nhtt ba tram nam cu; thu u6ng tra tau chen la chen t6ng, chen quan cua Giang Tay; ii'm la ii'm dQC ffm da chu be bång qua sung cua Nghi Httng. 100

Truy~n Nhii'ng Cai Am Bii't nhtt vien ngQc bau trong van chttdng truy~n ngan Vi~t Nam. Net ph6ng but tai hoa ve nen mQt båc tranh chii'm pM: thu nghi~n tra ong CI:1 Am nay sinh ra tlnh b~n di l~i vdi vi stt gia chiia d6i Mai, d6 thinh dtt<;jc gie'ng nttdc chiia rna pha tra. Truy~n Chen Tra Trong Sttdng Sdm, dQc xong trong ta nhtt lttu luye'n dtt httdng long hoai c6, nhtt tren dåu Ittoi con sot l~i vi tra ngon. "Cf!. khJ nang vuong våi tay diiu phil tren khay tro. gJ treie co ehan qui. Nh~ nhang, khoan thai, Cf!. Am nhife eå dia dtim, ehen trong, ehen quan ra khoi lOng khay. Den lue do tai eai am con ehuyen tra thi Cf!. dinh dang hdn. Cf!. ngeim nghia mai eai am mau do da ehu, bong khOng ehUt gqn. Dang am lam theo hinh quå sung va khi luy~n dat eho vao lo llla, nguiJi thq Tau lay dang eho dm kia da la mQt thq co hoa tay. Cf!. Am thå mai da long tay minh vao minh eai am dQe am, hinh nhu cd tim toi mQt ehUt gqn tren dat nung di duqe sung suang hoan toan sau khi nhiJn thay eai am dQe am kia La nhti'n nhf!.i qua". 0/ang B6ng MQtThoi, 141-142).

H6ngmd "Thuyin tro. eQn chen h6ng mai". Nguyen Du da buong vån nhtt the', do~n Til' Hai len ra Quan Am Cac d6 g~p Ki~u .

Chiia Httdng co rii'ng mai, co rau san. Va co thd Nguyen Nhtt<;jc Phap. Chang che't rii't tre. Hlnh nhtt chang phai Mn, d6 cho doi co mQt bai thd Bi Chiia Httdng r6i ra di, tu6i ngoai hai mttdi. Chiia Httdng chi la mQt cai cd d6 ai cung soi b6ng l~i m6i tlnh thåm thOi non d~i cua mlnh. Khong n6i, nhttng co be va chang thtt sinh chac the' nao cung co u6ng tra h6ng mai Chiia Httdng. Mai Chiia Httdng mQc di rac d cac thon xom, cac gh~nh da ven su6i til' be'n Bl:lc vao Chiia Trong. Mai mQc thanh tii'ng rii'ng ndi gQi la Mai LInh cach Chiia Giai Oan khong xa. Mai Chiia Httdng co qua . C6 thU' cho ta qua xanh gQi la thanh mai, chin vang gQi la hoang mai, vi can vao chua chua .. . Mai chiia Httong gQi nhtt v~y la giii' nguyen ten Han (ben Tau c6 Mi gQi la HQnh) dich ra tie'ng Vi~t gQi la Mo. H6ng Mo t~i VI hoa mo - hay mai - canh trang non, nhl:lY ling mau h6ng nh~ hon hoa Bao. H6ng l~i la vl, ne'u pha nttdc lam tra u6ng nttdc se thoang mau h6ng nh~t. Tuy nhien, tra h6ng mo khong phai la tra che' bång hoa mo hay la mo, rna bång canh g6 mo. Cay mo Chiia Httong cho qua d6 an chua chua, con canh mo thl che nho, xat ngan cho vao nttdc dun u6ng thay tra, thanh thU'c u6ng gQi la tra h6ng mai. Chtt tang chiia Httong u6ng tra h6ng mai nhtt v~y, va dai kMch tra h6ng mai nhtt v~y. Tra h6ng mo c6 vi khong: khong dang, khong cay, khong chua, khOng ngQt, khong n6ng, khong nh~t. B~m d~m, b~c b~c. Bao rång co vi thl tht!c chtta du n6ng dQ M cho

Phåp

Am Vu Lan 2000


kMu giae va v~ giae phan bi~t ro r~t rna gQi nen ten, nhu'ng v~ d~m b~e thl!e ra e6 mQt gia tq Idn laG va cm e6 khaeh vie'ng ChUa mdi nMn thily. Trong ehen mtde thanh mai quå e6 mQt v~ giåi thoat. Trong eai vo v~, da e6 eai Khong V~. (Il)

Japanese and Oriental Pottery - Hazel H. Gorhan Yamagata Printing Co Ltd. Yokohama.

(3)

Ceramic Art of Japan - Hugo Munsterberg - Charles E. Turtle Publishing Co - 1964

(4)

A Potter's Book - Bernard Leach - Transatlantic Arts inc. 1976.

(S)

Chung quanh non mtde Chua Hudng, dan b6n th6 thuang d~n nhanh md, b6 thanh b6 nho d€ ban eho khaeh vang eånh ehua, eae thi~n nam tin nii' de'n l~ ph~t VaG d~p Chua mo hQi VaG thang hai thang ba am l~eh hang nam. (12)

Zen and Japanese CuIture - Daisetz T. Suzuki - MJF Books - New York 1959.

(6)

Chu thich tir (7) cho de'n (llL Thie n sli Viet Na m - Thich Thanh Tir

Tra, cUQC co va ong su' vi~n mQng

( 12)

E>oi måt Idn nhu mo VaG edn mQng xa, nhIn "mQt n6i Mi hu huyln girla chiem bao" ong ehep VaG thd. Coi nguai ta da la edn mQng, ong l~i H~ng them mQt edn vi~n mQng nii'a giii'a eUQe mQng nay. V~n VaG ong mily ehii' "mQng song trung mQng" trong eau ll,le bat anh Giang vie't trå dn ong (Vi eng då eho anh 6y leo nho eLIa s6 phong mlnh de sang phOng ke ben. ngay o V.H.) Ong thich danh ca va lam thd tien nghi~m eUQe lii' eua minh. Toi ngay ily da me tra, cm dQe saeh v~ danh ca, ehua tirng danh ca vdi ai. Lue toi bo ong va Cu ra di, m~ toi giao l~i nhii'ng saeh ily eho ong trUde khi ba milt. Con ong, ong da thua mQt eUQe ca ldn. Hen ehi than sudng kh6i b~nh b6ng tit Nam ra Båe, tit Båe vo Nam da hai mudi nam. Lam ke nM nha ngay tren que hudng. Ong len thae xu6ng gh~nh nhu bude qua eånh Song Nude B6n Mua, ten båe tranh eua E>~i Su Sesshu. Ngay bo ph6 hQi, v~ Chua nui rni~n Trung, ong cm e6 von v~n båe tranh ily trong tay nåi. Lue khong vie't saeh Ph~t, ong nåm eu phOng, ngåm tranh van du bång måt. Nhd ngay ng6i vdi Cu tren bai bi€n Nha Trang, eå hai khOng n6i. Toi ngåm bi€n va thoang nhIn nhii'ng ehan t6e b~e tren mai dftu khong t6e eua Cu, mu6n b~t kh6e nghI Mn nhii'ng dam may . Nhii'ng dam may eu6i rirng rna måt vi~n mQng ong nhIn da hai mudi nam. Uu hdn eUQe lii' eua To E>ong Pha. Dai hdn nhii'ng dam may tråi tren song nui trong båe trUang hQa eua Sesshu. Nay ong o ndi thuy t~n, toi eu6i h6 rirng. Nghe ong nhån vdi Cu, se xe'p l~i van ca, mong v~ bay l~i eUQe tra ngay toi vdi ong con tre, tren nui da e6 eay khe' d6i eao tr6 he't bong. Nhd ong, nM eau mQng song trilng mQng eua anh Giang, thay bat tra dftu xuan , gli'i ong mily ehii' B~eh L~e Thien: "MQng trung thuyet mQng luiJng trung hu", eling thftm traeh ong: o trong mQng r6i, ha tilt l~i con vi~n mQng vi~n md, thl!e la hu huy~n bie't ehitng bao? H6 Ritng, California, Xuan 1997. Phan Qu6c Sdn (Giai Ph6m Vi~t Båo Kinh re 1998)

Sach Dån: (l)

Vån Dai LO<;li Ngu - Le Qui Don - Ph<;lm

va

va Le Hien

djch va chu giåi - nha sach TV LVc. Oriental Trade Ceramics in South-East Asia John S. Guy Oxford University Press - 1990.

(2)

Phåp

Am Vu Lan 2000

Dao Nguyen Ndi Dåu, Nguyen Dl1'c Hien. 1995

tit htidng ct6ng nQi Dde v~ nha eli thudng yeu Cho ta s6ng l~i tlnh ngheo vdi nhau E>~p saG eai thuo ban dftu NI,I hon dem vång mai sau de'n gia! Ta con ngay ily nen thd Cho nhau trang to trang mo trQn trang Mua dong mua nui giang giang E>Qi mua hai dåa ehe lån gi6 xuyen. Nång mua hai dåa ehång rieng Lai th~ da th6t linh thieng t~n eting Th~ khong hai dåa rieng mung Cå hudng d6ng nQi eling ehung mQng vang. Nha tranh tr6 eli'a hudng Nam B6n mua hoa no thdm tran ehie'u ehan X6m lang ai eling khen rång Mai nha hUdng l<;lp tram nam ehång tan.

d que dem e6 trang lang Tuy~t nhu voi thåm trftu vang eau tudi

Mily ai dU<;le s6ng tuy~t vai Nhu toi e6 nhii'ng do~n dai vdi em. Khong tin hoi thli' nang xem Phåi tit que eli eho em moi h6ng? Cånh ngheo nhu'ng ne'p thong dong Båp khoai rau trai mat long vdi nhau. Cling tit d6ng qn d6ng sau Em the o toi thud ban dftu de'n nay Thd t6i hudng r6t dem ngay Cho h6n em mai thdm dfty tlnh que . Nguy~n

Van Cu'ang 101


Lai giai thi~u: TMy Thieh Quång Thanh Vl(!n cM ChUa Båo Quang, eling la thi si Thanh Tri Cao, hi~n la CM Tieh Trung Tam PMt Giao Vi~t My Ph\lng SI! Xå H(li ~i Orange County. TMy hi~n dang giu ehue V\l Tilng V\l Tnio-ng Tilng V\l Hoång Phap. N goai nhi1ng sinh ho~t ton giao, Thliy con so- trtlang v~ ngM thu~t eilm hoa theo eae trtiang phai Tay Phuang, Nh~t Bån, va Vi~t Nam. Thliy då tUng do~t giåi huy ehuang vang trong eae eu(le trign låm ngh~ thu~t dm hoa t~i Vi~t Nam, eling nhu tham dl! eae eu(le trign låm ngM thu~t etla the gi6"i t~i Hoa KY. Trong lånh vl!e hQi hQa, TMy la m(lt hQa si tai hoa etla eae truang phai tranh san dliu, TMy eling con la m(lt nhå nghien eUu va kien true eae kigu non bO 16"n nho mang nhi~u såe thai da d~ng. . M(lt so tae pMm tha etla Thliy då duqe phil nh~e va xUllt bån trong CD Ta va Vli Tr\l do hai ca si TrQng Nghia va M(lng Lan phat hanh vao nåm 1995, v6"i sI! bOa am etla nh~e si Duy Cuang eung lai gi6"i thi~u etla nu si Trlin Di~u Hång. Båi tho Gia'e Ma Ctla M~ trong t~p tha Trang Ngii Trong May då duqe tuygn ehQn dg dang vao tuygn t~p tha etla h(li nha tha National Library of Poetryetla Hoa KY. Tru6"e day Phap Åm eling då co dang vai bai tha etla Thåy, nay xin gi6"i thi~u them den quy d(le giå Phap Åm: Thuqng TQa Thich Quång Thanh tUe thi-si Thanh Tri Cao.

trang dung ...?

ngan nga NuOc non, non nuOc hilu t!nh Ngiim trang hoai cd nho minh nam xua N6i den thd la n6i den mQt lo(!.i ngon ngu huyen dieu du<;1C thang hoa sl! cåm nh~n chan thanh. Y thd du<;1C co dQng trong ngon ngu n6 khong kMc cach ca'u trUe cua mqt buc tranh sdn thuy hCi'u dnh g<;1i cåm. Sl! dm nMn truyen dm qua ngon ngu cua thd, ba't cu mqt thoi di~m nao n6 cling d~p. Thd c6 mQt the dU'ng trong toan th~ van h6a Viet tinh ra't quan tr<:mg. Nguoi thd tiep c~n thd nhu giu gIn cå mqt bi quyet c6 truyen. Nguoi thd la nguoi giau c6 6c tudng tlt<;1ng, tam

102

h6n nh(!.y dm g6p nMt tinh hoa cua vli tf\l dua vao ngon ngu d€ cho doi s6ng nd hoa. Muon hlnh v(!.n tr(!.ng trong thd då giup cho con nguoi nang cao deng sinh thue, tha'y du<;1c mlnh va hi~u du<;1C nguai. Ngon ngu trong mqt trang thd xem qua, chung ta tltdng chirng n6 du<;1c d6ng khung, nhttng sl! th~t khong phåi nhu v~y. N6 d d6, n6 d day, n6 phieu b6ng nhu may gi6, n6 dtt<;1C gidi h(!.n hay n6 dU<;1e xem la ta't cå khong gidi h(!.n .... N6 dU<;1C daa sau tu trong c6 tang cua ky uc, n6 khong c6 di~m blit dåu va ket thuc bdi thoi gian va khong gian . N6 khong danh rieng cho nguoi quy tq c, hQc thuc khoa bång. N6 den vdi ta't cå mQi nguoi biet yeu thudng rqng IU<;1ng d6n nh~n chan finh. Trong anh mlit cua nguoi thd s6ng bi~n d~t dao lung linh nha'p nbO the o nhip chuy~n dqng då t~o ra nhCi'ng ngon ngu thå ra't sieu thoat. Tu kMi niem, tri'tu tu<;1ng trd nen hien thl!c c6 du ha'p ll!c dung h6a tinh thån va v~t th~, thå ra't la thd. Thå då du<;1C t~o nen phong tMi con nguoi chu khong phåi con nguoi t~o nen phong thai thå, toi nghI nhu vh. Nguoi ta s6ng vdi thd d€ khai ph6ng va sang t~o nang lu<;1ng cho sI! s6ng thanh cao, hoan thi~n. Chung ta fim tha'y thd dtt<;1c xua't phat trong nhCi'ng con nguoi lång m~n nha't, nhttng n6 cling du<;1e cac Hanh Giå Thien Vi ca'u trUc mqt the gidi quan, rna CUu canh cua n6 la sI! toan my cua tri tue . Do y thuc phan biet, chUng ta tha'y thå dang htu chuy~n da d~ng tren deng van h6a cua nhan lo~i . 6 nm! nhu the nao cling dU<;1C, vl n6 la thd d6 rna! NhCi'ng chU'ng tich lich sti' då khai thi cho toi hQi nMp vao c6i thd c6 du tl! tin nhIn xuyen xa vao the gidi vo h~n. Ngon ngu thd, tinh bao dung å'n tang ra't sieu viet trong mQi slic thai nghe thu~t. Ca'u trUc thd la cå mqt ngM thu~t cua tu tUdng hea nh~p va bien th~ . Sl! pMt xua't my thuqc vao d6i tu<;1ng, thd se chuyen chd nhCi'ng gl då n6i dU<;1C hay chua n6i dtt<;1c d~ bu'dc vao va budc ra. Nguoi ta c6 quyen thå'm dinh va khong c6 quyen thå'm dinh ngon ngu cua thå bua båi khi chua hi~u dU<;1C tinh cha't uyen nguyen ba't nhi, tltång duyen. TI! th~ ngon ngu cua thå då c6 nh~e tinh, cho nen con nguoi khong th~ thieu thd ca trong doi s6ng hång ngay. Ngon ngu thd la ngu6n cåm hU'ng c6 th~ giup cho hQa si du trUc mQt buc hQa tuyet tac sau d6 . Am hUdng eua thå nguoi xua då d~ l~i råt giau c6 trong nep s6ng blnh di cua nguoi Viet Nam. Thå ca d~ dang gån glii vdi con nguoi trong mQi thg Wp, n6 c6 th~ la ngu6n vui sinh dqng låm cho doi s6ng c6 y nghIa hån.

Trang soi tren dlnh Ung Gia Tha bay rm xu6ng ngQc nga van chuClng Til trong cd thdp yeu thuClng Anh v€ cå mflt sd truong cltU mang. Ngon ngu å'n d\l lam cho thd mem m~i. ky bi sau thåm rna thi nhan luc nao cling dn c6 sl! kham pha d~ lam giau cho di thu rieng. Thi nMn c6 th~ nhIn trang d€ pMt hien chan tam nhu hdi thd thieng lieng nhi~m måu .

Phap

Am Vu Lan 2000


Trang dling ngdn ngo dlnh thap nga Trang nghe rllng nui hat ThMn ca Trang tM råt d~u tieng nhjp tM Trang culJi khe båo: Trang khOng gia Trang dling ngdn ngo giila ph6 phuiJng Trang nghe tam sl! chuy~n than thuong Trang nM th4t nhMu v~ phuong cu Trang yeu titng gQi cua que huong Trang dling ngdn ngo cual dulJng lang Trang nhin phong thai ke lang thang Trang hilu n6i lang ngulJi lil khach Trang chlJ tri kY chOn menh mang. Mo ta net d~p tuy~t voi cua trang, lam toi lien tu'dng Mn trang tren dinh nui Tra CU. Toi khong mu6n dung chu Ta CU, toi chi thich dung chu Tra CU co ve thå hån. Tir ngu nay dlt<.1c chuy~n d6i kha Hiu bdi cac b~c thfty d~o hl).nh. Tren dinh nui Trå CU co hai ngoi chUa th~t la c6 kinh va nen thå, co le båt cu mQt ngltoi Blnh Thu~n nao cfing dlt<.1c nghe noi Mn. Uu låm, toi chlta trd ll).i Tra CU M ngåm anh trang vang. Trang råm cua nui Tra CU d~p tuy~t voi! Khong bie't bay gio d do ra sao? Trå CU danh lam C6 TI! da cho toi th~t nhieu ky ni~m kho quen. Co mQt dieu råt Il)., khi toi nho ll).i nhii'ng thang ngay d do thl thå hi~n Mn råt ti! nhien. Toi co nhieu thå råt xuc dm noi ve danh lam thAng canh C6 TI! Tra CU. Nhii'ng cam giac thien nhien da cho toi mQt ngu6n thå vo t~n. Cam ån b~c thfty thien nhien da cho toi kinh nghi~m qua nhii'ng buc hQa sieu thl!C, nhii'ng hon Non BQ du trUC co dQng thien nhien trong råt hung vI. Trong nhii'ng lOi ca truyen di cfing the', am hltdng råt thie't tha chan tlnh va hoa nh~p voi sieu nhien. CU'u canh hay sI! thanh dl).t tI! no da duc ke't tåt ca mQt qua trlnh hanh hOl).t giua con ngltoi va thien nhien. Blnh Thu~n la que hltång cua toi dlt<.1C sinh ra lon len va trU'dng thanh. Noi Mn Phan Thie't, Blnh Thu~n, Uu ang Hoang la mQt dia danh lich så. Nåi do con ghi ll).i nhieu chU'ng lich cua mQt nha thå rna ten tu6i co nhieu anh hltdng Mn nen van hQc Vi~t Nam. Cai ten Lftu ang Hoang nghe qua råt la thå cho nen ngu6n thå cua Han MiJ-c Tå hay la phai thOi. Truoc nam 1975, toi va cac bl).n d6ng hanh co nhieu lftn ghe Il). i Lftu ang Hoang M ngAm canh va um hi~u chuy~n cua mQt ngltoi thå. Lftu ang Hoang con dung chå vå vai ngoi Thap Cham nhlt thli' thach voi thoi gian. DU'ng tren dinh d6i Uu ang Hoang nhln ra cåa bi~n Phan Thie't thenh thang nen thå th~t dung nghIa. Truoc nam 1975 Lftu ang Hoang dlt<.1c xay len mQt tu'<.1ng Quan The' Am hltong nhln ra bi~n trong råt tir dung uy nghi. Khi dang d\fng tu'<.1ng cho Mn khi khanh thanh, tOi han hl).nh co miJ-t trong bu6i le th~t la long trQng. Buc tlt<.1 n g qua lOn cho nen phai nip ll).i tirng phftn råt kien c6. H6i do khi moi lftn toi de'n chiem ngu'Ong tu'<.1ng Quan The' Am va vang dnh, long toi chiing xu6ng va lång nghe am

Phap

Am Vu Lan 2000

thanh vi di~u hoa trong tie'ng song bi~n chuy~n dQng dl).t dao. Sau ngay 30.04.75 Vi~t cQng hQ da diJ-t min pha va buc tu'<.1ng ky cong nay, th~t la t~ hl).i cho mQt chu nghIa khong bie't ton trQng cong trlnh ngh~ thu~t co gia tri. Khi tlt<.1ng Quan The' Am bi pM va, luc båy gio Lftu ang Hoang trd nen dieu tan hån. Theo quy lu~t tai tl).O, trong th~ chåt dieu tan da nåy mftm sI! s6ng tu'ång t1,lC hi~n nhien. Hi~u dlt<.1C sI! chuy~n hoa cua vfi trt,I va con ngltoi deu do thuye't duyen sinh, cho nen trong toi c6 du tI! tin va khuye'n khich d6ng hltång cfing the', hay c6 du tI! tin cho mQt ngay mai ... Trong y thuc du trUC cua toi, trong nhii'ng hl).t thå vån con dlt<.1m nhii'ng net hoai c6 menh mang:

Trå lt;zi tham cånh cu Dieu tan gq.ch da ai Chling tich ngulJi can do Hq.t tho day lq.i voi. D6 la nhii'ng net u'U tlt hån tren ky uc cua ngltoi thå di tlm chan tltong cua mQt ngltoi thå. R6i phl).m trU ngon ngu n6 khong la gl he't! Thå da hoa th~ thoat ly. Vang, ngon ngu n6 la ngon ngu chan th~t chuyen chd anh sang cho toi, cho anh va cho ngltoi thien c6. Uu låm r6i tOi c6 bai thå tam sI! voi ngltoi thien c6 Lftu ang Hoang:

Co ai den tham Han Mi/c Til Cho tai xin gåi ti/ng bai tho Bai tho d~p mang h6n thi sf Uu Ong Hoang nhin biln mQng mo. Co ai den tham Han Mi/c Tit Mang hQ tai mQt daa cuc vang U1i tham hoi ngulJi tho trulJng mQng Noi thap nga co du binh an. Co ai den tham Han Mi/c Til Cho tai xin tham håi ngulJi tho Bao lau nhl, co vao ThMn djnh Hay chl ta gide mQng don sa. Yeu giac mQng tho ngulJi vdn d~p KhOng gian kia may gio hilng hO Trang dling do mQt minh tho mQng U1i ca can reo gQi ngulJi tho. Co ai den tham Han Mi/c Til Cho tai xin gåi ti/ng bai tho Tho dq.i mQng mang h6n thi sf Uu Ong Hoang trang dling ngdn ngo.

y thlic cua anh trong lang dq.i duong nay, y lhlic cua lai trong tieng sqi neing vang. Hq.t tho lung linh ngan cay nQi co Huong seic vdn la huong seic cua chung. Tinh chåt diJ-c thii eua ngon ngu Vi~t, khi xuåt phat am thanh da co phang phåt hltång thå trong am di~u . Thå la

103


ngudn s6ng n6i li€n tam va eånh båt phan. Tho la tam, tam ehinh la tho v~y. Giao dm giua tam va eånh luon luon co trong cai nhin tn!e di~n eua mQt ngu'<1i tho. Tho khong co b~t dh va ke't thue eho nen trang dU'ng ng1n ngo.

Va d~e bi~t hQ co m~e vang eho du khaeh nåm nghl. Cae co ban hang CJ day råt d€ thu'ong, dung la gai Phan Thie't, bån ehåt mQe mi).e, hi€n hoa, mua hang hay khong la tuy CJ khaeh, ehU' vang vh d~ eho khaeh nåm nghl ehan, khong du6i, khaeh ngdi bao lau thl ngdi, hQ vån vui ve.

Trang dling d6i Tay trang ngdn ngo Nhin giong sang lCJnh kh6i slIang rna Tren dlnh hoang vu tim chdn ly Tam binh rifc sang cd trai tho.

Tren tri€n nui nhin xu6ng Phong Bi€n, lang mi).e mC1 mC1 åo åo, su'ong tr~ng phu dåy. Cang len eao, du'C1ng eang khoang dång, mat me, dyp nen tho vo eiing, v~y rna ao bi).n lue nao eling u'dt dåm md hoi, ai ai du co m~t den dau, nhu'ng gu'ong m~t lue nao eling han hoan vui ve, va hQ tin rång co Ph~t T6 hQ tri, va s~p Wi "Dat PMt".

California vao Thu, Thanh Tri Cao

Cang len eao, nhln xu6ng phia sau, eå mQt viing bao la trilng di~p, ta e6 eåm tu'CJng nhu' dang CJ eai tien, då thoat khoi dnh d<1i trån tl,1e, eay e6i xung quanh mQt mau Que Hlidng Me'n Yeu: xanh thåm, may tr<1i ldng lQng. Be'n Ba Ban, m~t da Tir Sai Gan thea qu6c IQ 1 hu'dng ra mi€n Trung, caeh thi bång phång, la då di du'<;1e nll'a du'C1ng, ta co th~ ngdi nghl xå Phan Thie't khoång 30 eay s6, co mQt xom nha day m~t eho li).i sU'e, rdi li).i tie'p tl,1e eUQe hanh trlnh. Gio blit dåu thoång lanh li).nh. Li). i d~e CJ sat m~t du'<1ng, qui haOllg men yiu rdi co mQt con du'<1ng de'n mQt eh6 da ban nua, dåt do re vao ehan eh6 du'C1ng nay bång phång, khoang dång d€ di, håo hi~u nui. Theo con du'<1ng nho hyp nay, di ehirng eho ta bie't la gån de'n ehua rdi. Lue nay net m~t ai nåy 3 dy s6 lå vao de'n d€u tu'oi eu'C1i hdn hCJ. Tir ehan nui. Trude kia xe dinh eao nhin xu6ng, oi! th~t hoi vao du'<;1e, bay gi<1 lå mQt bU'e tranh thien nhien thl ehl di du'<;1e bång xe tuy~t tae, xa xa la Han Riia, g~n may thoi. Vu'<;1t Han Ba va nhUng xom nha qua nhUng dOi).n du'<1ng råi rae 1n hi~n trong viing g~p gh€nh, Mt da lCJm su'ong mii, gi6ng nhu' eai ehCJm, den gån ehan tien eånh bdng lai, hu'dng nui bi).n co th~ ghe vao tårn nhln xa tit v€ phia Bong quan giåi khat, rdi xin thåp thoang Mlii Bi~n Lagi, mQt eay g~y d~ len Blnh Tuy. du'<1ng. Tir day la du'<1ng b~t dåu len Tren dinh nui co hai ehiia: Chiia Nui, bi).n phåi Chua Thuqng va Chua eh6ng g~y rna di, H~ (con gQi la Chua T6 va du'<1ng d6e ngoån Chua Long f)oan), tuy toan ngoeo, eh~p ehiing ddi nui. MQt vai eh6 co xay b~e tam lå ddi nui nhu'ng m~t bång eua ehiia kha rQng, phia ben eåp bång da nu'ong thea tri€n nui, nhu'ng bi).n phåi t6n råt phåi ehiia T6 co mQt eai hang sau thåm, gQi la hang T6, nhi€u sU'e d~ treo. Co nhUng khoång du'<1ng vaeh da eheo ehu'a co ai dam xu6ng hang do VI qua sau va li).nh kinh leo, di phåi dn tMn giu y khong thl råt d€ te. Lue dh hdn. Phia sau ehiia co mQt phie'n da bång phång gi6ng len nui thl ai nåy eling khan ao ehlnh t€ tu'om tåt l~m, nhu' ban eC1, gQi la ban e<1 tien. Ben trude ell'a ehiia co nhu'ng mQt lue sau thl m~t qua! Gi thoi ao li).nh eling nhUng pho tu'<;1ng dd sQ eao 12 met, hQ lam dnh Tåy buong, khan ehoang eling eCJi, m~t rna vui l~m, ngu'<1i thl phu'ong qte li).e, Ph~t A-Di-Ba d giua, Tu'<;1ng Quan The' Gm dnh eay d~ ganh hai gio hanh ly, ke thl mang, xaeh, Am va Bi).i The' Chi ($ hai ben - nui eao nhu' the' nay, eae em nho thl dm g~y vui mua nhu' T€ Thien Bi).i du'C1ng di gian nan eao V<1i V<;1i v~y rna hQ dem du'<;1e Thanh, gi6ng nhu' eånh trong phim truy~n Tam Ti).ng nhUng bU'e tu'<;1ng dd sQ nay len du'<;1e, xin eui dh bai Thlnh Kinh, m~t thl råt m~t, rna vui thl th~t la vui, VI v~y phl,1e sU'e con ngu'C1i thanh tam thanh y. doan ngu'C1i VI vui quen he't m~t nhQe, len den lu'ng ehirng nui lue nao khong hay. Giai dOi).n "thllqng san" nay d€ Chiia Hi). la Chua Long Boan eua vi d~ tll' la Hoa Thu'<;1ng lam nån lang nhUng ngu'C1i khong co quye't tam, lea trea Thieh An Tårn (Ph6p hl('lu Long f)oan), Thåy co eong d bu6i md hoi u'dt dåm, rna trude m~t lue nao eling ehl sang l~p truC1ng trung hQe Bd B€ Phan Thie't, Thåy la vi co nui rirng trilng di~p. DQe hai ben du'C1ng eU' eaeh vai lånh di).o Giao HQi Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhåt tinh tram thu'de, la co mQt hang quan giåi khat, hQ ban du thU', Blnh Thu~n tir tMp nien 60, Thåy då vien 4eh caeh nay

Llnh Son Truong Tho TV

104

Phap

Am Vu Lan 2000


mily nåm cting t,!-i Chua Nui nay. Phia sau Chua T6 co tltcjng Ph~t Thich Ca Mau Ni nh~p Nie't Ban, tu'cjng dai 49 met, pho tu'cjng nay la mQt ky cong hie'm co t,!-i Vi~t Nam, tu'cjng nam nghieng hu'dng v€ hu'dng Tay, canh tay mij.t d~ du'di dåu, tay trai d€ len than, net mij.t nhan tu, dQ lu'cjng va thu' thai mim cu'oi - nam du'di nhii'ng tang dy Sa la Song th<;>, che mu'a, che nång cho Ngai. Ngu'oi Ph~t tå cting nhu' khach hanh hu'dng Mn day d€u thily long mlnh rung dQng, hoan hy, va day cting co th~ vi nhu' la mQt trong "Tu Dqng Tam" cua cac hang Ph~t Tti v~y. Khi duc tu'cjng nay phåi nho Mn tn!c thang Chinook cua quan dQi My v~n chuyeSn mily ngan tiln v~t li~u len dinh nui, d€ hoan tilt cong trlnh vi d,!-i nay. Day la cong duc vo lu'cjng clia Hoa Thu'cjng Long Th<;>, cua hang Tang Ni va Ph~t Tti Blnh Thu~n, nen horn nay ta mdi du'cjc chiem ngu'Bng.

a

Chiia Nui Tå CU nam xå Tan Hi~p, qu~n Ham Thu~n, dnh Blnh Thu~n. Phat xuilt tlf T6 Trån Hii'u Duc, Phap hi~u Thong-An - la vi T6 sang l~p va hm truy€n cho Mn horn nay. Ngai sinh t,!-i lang B'!-c Ma, huy~n D6ng Xuan, dnh Phu Yen. Con nha gia the', hao tQc, Ngai ån chay tu thua nho. Nåm 17 tu6i chiu cånh m6 coi, an tang song than xong, Ngai chång mang Mn gia tai di€n sån, Ngai quye't chi xuilt gia dåu Ph~t, d~ hoa dQ cho mlnh va cho chUng sanh muon loai. Khi de'n ngoi chua dåu tien d~ xin xuilt gia, vi Su' C1;l hoi Ngai: "Con tuii con tre, duyen cO gi mO. xuat gia hQc D~o?". Ngai dap: "TMn nglidi kh6

dliqc, PMt Phdp kh6 tim. Mu6n din an sau Tam Bao, cung nghTa n(ing M~ Cha, con quyet cM xuat gia hQc D~o B6 Di!". Ngai Tri-Chilt D,!-i Su' o chua Phu'dc Hu'ng då thu nh~n Ngai lam d~ tti. Ngai tu du'cjc 13 nåm thl Su' C1;l clia Ngåi vien tich. Lo xong hie'u d,!-o, tr<;>n nghia thåy tro, Ngåi ben roi chiia, dm ndi thanh vång deS tu t~p. Ngai Mn lång Kim Th,!-ch (Bau Tråm) che mQt thåo am ng6i thi€n dinh trong 3 nåm, vua 4nh tam to,!- thi€n, tu hanh, Ngai vua chua binh cUu nhan dQ the', Ngai då chua tri he't nhi€u chung b~nh nan y, tie'ng d6n vang dQi gån xa, thi~n nam tin nu chung nhau xay dt!ng chiia cho Ngåi tu hanh. Ba mu'di nåm hanh D'!-o t,!-i day, Ngai du'cjc d vung kinh mQ duc dQ cua Ngai. Ngoi chua v6n ndi tinh m!ch, dån da tro nen nao nhi~t, Ngai thily khong du'cjc yen 4nh, nen dt! dinh di dm mQt ndi khac. Thoi gian nay c6 Hoa Thu'cjng Bii'u T'!-ng, tren du'ong hoang hoa dQ sanh di ngang qua chiia, Ngai xin du'cjc th<;> truy€n C1;l Tuc GWi va du'cjc phong la T6 Hii'u Duc va l,!-i tie'p t1;lC tu hånh mQt thoi gian nua. R6i mQt horn Ngai l,!-i am thåm ra di, Ngai di qua rilt nhi€u ndi tham sau ciing c6c, ch6 nåo Ngåi cting dm Mn, nhttng vån khong vua y. Cu6i ciing Ngai dm Mn hang Nui Tå CU, thuQc dnh Blnh Thu~n, hang sau, nui cao, quang cånh d~p de, yen tinh, long Ngåi thily nh~ tenh vå hoan hy l~ thu'ong - Ngåi th6t len ring: "Noi day moi la Nhli Lai TMt cua ta".

Dng B,!-ch H6 gåm vang d nui rling lam m<;>i ngu'oi hoång scj, tu'dng truy€n nhu' v~y, va ngay nay ben c'!-nh chiia T6 con co am nho tho thån H6 va cij.p b,!-ch tu'cjng, tu'dng truy€n xu'a kia ong h6 trång va cij.p b,!-ch tu'cjng nåy då tu va dåc D,!-o. Ngai tu t~p t,!-i day va vien 4ch cting t,!-i nui nay, ndi day xa xoi cach tro, l,!-i phåi treo non IQi nui, nhttng Tang Chung cac ndi van t~p v€ h<;>c D'!-o rilt dong, chång qua VI duc dQ, D'!-o h,!-nh cua Ngai. Luc ban dåu chi la mQt thåo lu' vdi vai tilm tranh, vach la, tråi qua nhi€u nåm du'cjc trung tu dån dån va nay då tra thanh mQt kie'n truc vi d,!-i, mQt danh lam thång cånh n6i tie'ng - quå th~t lå mQt buc tranh thien nhien tuy~t my - Nu'oc tu trong khe nui, vach da chåy ra quanh nåm, rilt trong va ng<;>t, ne'u khong noi la thien t'!-o thl ai co tai gl dem du'cjc lu'cjng mtdc len cho hang ch1;lc ngan ngu'oi xai, nhilt la vao nhung ngay Via, D,!-i L€, hoij.c Te't Nguyen Dan, khach th~p phu'dng ru nhau di hanh hu'dng, vie'ng chiia, l€ Ph~t, ngo,!-n dnh hang hang Wp ldp. Luc dåu chi g<;>i la Chiia Ta CU, sau nay moi c6 såc phong cua Vua la Linh Sdn Tru'ong Th<;> Tt!, do vua Tt! Duc doi thu 3. Luc do Hoang Thai H~u lam tr<;>ng binh, cac ngt! Y trong tri€u bo tay, nen ra chie'u chi cho tlm nhii'ng danh y trong cå nu'oc v€ chua binh cho Ba - nghe d6n ring Blnh Thu~n, tren nui Tå CU co vi chan tu, co phap måu chua binh hay nhu' thån - Vua ben sai su vao Blnh Thu~n deS tlm gij.p T6, xin tri binh cho Thai H~u. Su' T6 tlf ch6i vi~c h,!- sdn vi tam nguy~n clia Ngai lanh xa ndi ph6n hoa do thi. Ngåi du'a mQt s6 thu6c, toån bing thåo mQc va chi r6 cach sti d1;lng cho su giå mang v€ tri€u va xin t,!- tQi cung vua. Sau d6 Hoang Thai H~u lanh binh.

a

Vua Tt! Duc ban sac phong cho chiia va phong cho T6 lå D,!-i Låo Hoa Thu'cjng. Chiia Nui Tå CU c6 ten la "Linh San Trlidng ThQ Tl!" tu d6. Chiia du'cjc li~t vao hang di tich lich sti cua qu6c gia, då tu lau låm r6i va måi tdi ngay nay, ndi day la mQt thång dnh hanh hu'dng n6i tie'ng, da thu hut hang tri~u lu'cjt ngu'oi Mn vie'ng dnh, co dip xin moi b'!-n ghe tham, deS chiem ngu'Bng mQt cong trinh tuy~t my cua ti€n nhan!!!

Minh Khanh

a

Thua xu'a vung nui nay c<;>p, beo, voi, s6i, mang xa thu du vo s6. Khi chung thily Ngai tu hanh o day, chung Mn nghe kinh va quy ph1;lc, ba tanh dem ru'cju thit Mn day la

Phåp

Am Vu Lan 2000

105


Thuqng TQa

Tu~

Sy, Tri Sieu

nh11ng thien tåi 16i l~c Thich Nguyen Sieu

TU~ SY, MQT THI~N TÅl CUA VieT NAM Thåy xuat gia tit thu<'1 con tho va s6ng <'1 Låo, lam chu ti~u Sa Di som chi~u kinh k~, cong phu bai sam, d6 la b6n ph~n clia nguoi lam di~u, trong ne'p s6ng nha chiia. Dii chiia <'1 Låo hay Vi~t Nam cting v~y, tl,1ng kinh hQc lu~t la di~u chinh ye'u cua nguoi xuat gia tu Ph~t. Bång ban chat thong minh, thien tt1 tit thu<'1 nho, cho nen sau khi xuat gia, Thåy da mi~t mai hQc hoi kinh di~n, sieng nang nghien cUu nghIa ly dl).o måu. C6 lån dU<;1C nghe qui Ngai k~ ll).i, thoi gian s6ng noi chua Låo, su6t ngay Thåy <'1 duoi ban tu<;1ng Ph~t B6n Su tho noi chanh di~n, M hQc kinh lu~t, suu tra lu~n nghIa, rna qui su Låo sau mot thoi gian dl).y d6, da thay du<;1c tri tanh thong minh cua Thåy, bie't du<;1c day la b~c ky tai, lå ruong cot clia Ph~t giao, rna chu su Låo da khong dli khå nang dl).y nua. B~ khong lam mai mot thien tt1 trac vi~t, tri tu~ tuy~t voi, cac vi B6n su Låo da g<'1i Thåy v~ Vi~t Nam, cho qui Hoa thU<;1ng tie'p tl,1C huong dh, dl).y d6. Thåy dU<;1C dua v~ Hue', cung tu hQc voi qui chu Tang va thanh dl).t sd hQc mot cach nhanh ch6ng, nhu con phU<;1ng hoang khi da dli long canh tung bay giua troi cao, nhu r6ng thieng våy viing noi bi~n sau, s6ng lOn. Do v~y, sau mot thoi gian tham hQc voi chu T6 Båc v~ phån kinh lu~t va chu Nho, Thåy da thong su6t va tI! mlnh phat huy sd hQc rna khong cån thåy dl).Y. Tit d6, Thåy tie'p tl,1C van du tham hQc <'1 chu b~c ky tai, hii'u danh duong thoi, lån h6i Thåy da VaG Sai Gon d~ tie'p tay xay dl!ng va giao dl,1c dan em, hQc tro cua mlnh. DI nhien, luc bay giD Thåy da trd thånh b~c giao sulich lam, tri thåc bl).t chung. Lå vi giao su guong måu, n6ng c6t cua Bl).i hQc Vl).n Hl).nh, rna cå m6i lån g~p nhau tham hoi, nhii'ng nguoi d6ng nghi~p d~u gQi Thåy la "cM Sy" VI Thåy con qua tre. Thåy phl,1 trach dl).y tl).i Bl).i hQc Vl).n Hl).nh chuong trlnh trie't hQc Hy phuong, van hQc Bong phuong, lu~n d~ Ph~t giao: trie't hQc Tanh Khong, Trung Quan lu~n, A Ty Bl).t Ma, dl).i cuong Thi~n Quan .... M~c dåu d VaG l11a tu6i doi muoi, nhttng Thåy da d6ng g6p mot phån khong nho trong n~n van h6a, giao dl,1c cua nuoc nha va Thåy da xuat slic hon trong lanh vl!c ngon ngu: sinh ngu va c6 ngu. Thåy ti! hQc, ren luy~n lay chinh mlnh VI vh mQi nguoi ai cting kinh me'n, than phl,1C va c6 nhi~u bl).n vong nien d!1oi mai trt10ng Bl).i hQc V l).n Hl).nh. Lå mot trong nhii'ng vi tu Sl tre dh dåu vdi kie'n van quång bac, du<;1C sI! nguång mo cua nhi~u the' h~ Tang sinh, sinh vien. Thåy la vi tu Sl tre nhat, tI! hQC, ti! nghien

106

cUu va thau dl).t, thong su6t n~n trie't hQc Bong Hy. Mot tri tu~ vo su tri, mo} vi Thåy khong Su cho chinh mlnh. Thåy da nghien tårn tham sau VaG mQi lanh vl!c kinh, lu~t, lu~n, xuyen qua nhii'ng canh d6ng giao ly menh mong, bat ngat, kh6 hi~u, sau xa, doi hoi mot kie'n van xuat chUng, mdi th~ nh~p dU<;1C, nhttng Mi voi Thåy duong nhu khong kh6 khan gl. Thåy da don daa dot kich pha tung n~n trie't hQc tanh khong, khai qu~t va trlnh bay gia tri sau thiim t~n ciing tu tudng Trung Quan, phien dich giång giåi Tri Bo lu~n, M tit d6, blnh ånh chu T6 Båc, lu~t su n6i tie'ng, vang danh oai dåc nhu T6 Long ThQ, nguoi bay gio ton xttng la B~ nhj Thich Ca, B~ Ba, VO Truoc, The' Than, Ma Minh, Huy~n Trang, La Th~p, Tang Du~, Tang Tri~u ... duong nhu qua gån gtii, quen than vdi Thåy. Yl tat cå cac tac phåm trt1dc tac, dich thu~t cua chu T6, nhu la sach g6i dåu giuong cua Thåy, con Tam Tl).ng kinh di~n, bO Bl).i Tl).ng, ching bO nao rna Thåy khong d<'1 dQc. Nguoi vie't da hQc vdi Thåy, sau d6 cung Thåy lam vi~c dich thu~t Trung A Ham, Kinh Phap CU, tuy~n t~p Nikaya A Ham .... qua nhung nåm 75-77 tl).i Vi~n Cao Bing Håi Båc Nha Trang va 80-84 tl).i Tu Vi~n Quång Huong Gia Lam cting la noi thu vi~n Vl).n Hl).nh 0/6 Di Nguy, Phu Nhu(ln) moi thay du<;1c khå nang, tri nM trac tuy~t clia Thåy. Kinh, lu~t, lu~n, Tam Tl).ng giao di~n, håu nhu Thåy nåm long tI! kie'p nao. C6 le trong long sinh tU' vo t~n, da c6 bao doi Thåy da la Thi~n su, Phap su, Lu~n su, cho nen m6i khi hoi Mn nhii'ng phap s6, y kinh, nghIa lu~n trong Bl).i Tl).ng, Thåy d~u dd dung s6 trang, s6 quy~n, s6 dong. Phåi lam vi~c chung vdi Thåy moi bie't du<;1c tinh cån mh, y chi kien quye't, tI! l~p d~ xay dl,fng cho chinh mlnh cua Thåy. Håu nhu bat cå thoi di~m nao Thåy cting hQc, cting nghien cUu, cting nghi~n ngåm, cting dQc kinh di~n, thi van, kinh thi, kinh djch, trie't ly, thi ca; cting tI! hQc am nhl).c: duong cåm, vI cåm; cting tI! t~p vie't chu Nho: chu Thåo clia Vuong Hy Chi; dQc tho clia Ly Bl).ch, B6 Phu, To Bong Pha ... . Thåy s6ng thanh bl).ch, don so, dem ngay mi~t mai, tråm mlnh trong the' gioi tam linh, tu tUdng, trie't hQc, thi ca, ngon ngu, nen khong con thoi giO nghI de'n cach an m~c, b~ ngoai nhuke khac. Do v~y, tren nguoi clia Thåy, luon luon voi bo ao nh~t blnh 4 Vl).t ua måu voi thoi gian, dai tdi duoi dåu g6i, khi dl).y hQc cting nhu luc ra ngoai. Dang nguoi tuy nho nhlin, nhttng kh6i 6c thl vI dl).i, thong minh thien phu. Chinh VI bån chat thong minh d6 rna ten Tu~ Sy la do Thåy ti! d~t, sau khi hi~u va thong dl).t dU<;1c

Phåp

Am Vu Lan 2000


tU' tl.tdng tu ehU'ng eua Thi~n sU' Tu~ Trung ThU'<;1ng Sy, doi Trån, Thåy da lay ten Tu~ Sy, trong bon ehu Tu~ Trung ThU'<;jng Sy . Khi d~t pMp danh eua Thåy la Nguyen ChU'ng e6 le On Gia Lam da thau hi~u dU'<;1e tam tU' etla Thåy, tåi ngh~ kMe thU'ong hein ngU'oi doi, nhU' r6ng thieng våy vung neli dll-i håi, nen Mm lue eung bat ehirng khi tam thue vung d~y, nhU' tr~n eu6ng phong xo gill-t pM d6 mQi thanh til, ehU'dng ngll-i, trd h,te eua the' gidi tri thue, li~u tri the' gian, md bay m9t chån troi giåi thoat eua tam h6n Bli-i Sy, bao la, vo cung ~n. Do v~y, nhin vao doi song eua Thåy th~t deln giån nhU'ng sung tUc, c~m el,li nhU'ng thU' thai, nhi~t tam nhU'ng buong xå, ma Thåy thU'ong dll-Y anh em Tang sinh vien, nhU' "hq.t xå khOng tri", nhU' hll-t bo ao hoang, khOng luye'n !tru, tham dam mQi hinh thai eua eUge doi. Tir tri tu~ hein ngU'oi, Thåy da di bhg doi chan dan t9c, dll-0 phap, khai qu~t va to bay con dU'ong tl,l' do, hll-nh phue eho que hU'elng Vi~t Nam; mang tinh thån trie't ly van hQc vao CU9C doi thang hoa sl,l' song; phat tri~n va trao truy~n tinh thån trie't hQe eua lu~n, thl,l'e nghi~m tu ehU'ng cua leinh va hanh til nghiem m~t cua lu~t cho ne'p song Tang sinh tre, Thfty da song bång gia tri thl,l'C ti~n cua le song phl,lng Sl,l', hy sinh, gU'elng måu nhåm hU'dng Mn chan troi leie'n van cho tat cå mQi ngU'oi. SONG NGlIOI TR~N E>TNH NUI

Dirng chan dU'ng Ill-i tren ngQn d6i Tråi Thuy, nhU' hlnh con ddi dang xoe canh, Thfty da song binh l~ng qua bao thang ngay em d~m, giån di, gån gui, than thU'elng nhU' hoa tam cung co cay, vach da, gi6 nui, va hU'elng vi nU'dc m~n cua s6ng bi~n. Lftn dåu tien g~p Thåy, nhU' då n6i tren, trong cung cach th~t dung di, chie'c quån mau caphe tai nhll-t, chie'c ao nh~t blnh da son vai theo nam thang ma Ill-i ngl{n ngun, dåu t6c heli dai hein blnh thU'ong, th~t phu h<;jp, an ti~p vdi nhau tir dftu Mn ehån. Tuy nhien, m9t di~m n6i b~t tren khuon kh6 ay la doi ml{t sau va sang quii:c. Nhln vao doi ml{t ay nhU' hai ho thåm cua tI.t tU'dng, kh6 ai c6 th~ do tdi day sau cua ho thåm la bao nhieu. Trong ~n cung cua ho thåm ay, la m9t troi trang sao van hQc, trie't ly, dll-o ly ... ti~m tang ngut ngan mii kheli, nhU' s6ng bie'c tren giong Chie't Giang; tham u, co tieh nhU' hon Lo Sein rna Thåy da dich trong b9 Thi~n Lu~n.

Gio hQc dftu tien Thfty giång v~ n~n trie't hQc Tåy phU'dng qua cac tU' tl.tdng Henry Miller, Jean Paul Sartre, Engel, Platon ... nghe sao ma kh6 hi~u vo cung nhU'ng c6 gl la lII-, ly thu trong cach giång dll-Y cua Thåy, khong dn sach Vd, cm n6i va n6i. N6i nhU' dong thac d6 tir tren cao, vl dåu ngu6n cua dong thac chua dfty nU'dc, dU'<;jc sung man vo k~, do v~y, cu d6 hoai ma khong bao gio veli. Thåy dem tat cå sd hQc, kie'n thllC trao truy~n Ill-i cho anh em; tuy nhien, anh em Tang sinh kh6 c6 th~ thau dll-t dU'<;jc he't nhung gl Thåy då truy~n giång. Tir chan troi phU'elng Tåy Mn g6c biSn phU'elng Bong, bao n~n Trie't hQc Kh6ng Tå, Låo Tå, Trang Tå, Kinh Dich, Bli-O Buc

Phap Åm Vu Lan 2000

Kinh, Kinh Thi; van hQc Trung Hoa, Bao Ti~m, Han Du, T6 Bong Pha .... Cac thi ha o, thi ba nhU' m9t canh d6ng van hQc dåy hoa thdm co 111- ma Thfty la con ong dang bay di hut m~t tren canh d6ng nhi~u hoa thelm co 111- d6, de r6i luy~n thanh m~t sap nu6i dU'Ong tinh thån, doi song tam linh. Lå m9t dll-0 sT trU'dng thanh tren n~n tång giao ly giac ng9 giåi thoat xuat the' gian, dU'<;jc hap thl,l va the nh~p tU' tl.tdng giao phap sieu pham cua b~c Bli-O sU', tir d6 Thfty da quan tri~t qua cac giao ngrna Hoa Nghiem, m9t the' gidi quan triing triing vo t~n; gia tri dich thl,l'C tu chU'ng tir dia vi pham phu, dl{c thanh Ph~t quå cua leinh Phap Hoa; tir ye'u ngrna v6 nga, pha trir, d~p nat cai vo chap nga, de nheln phap cau kh6ng cua Bat NM; tir dinh nui Ung Gia cua vua DC!- Xoa de'n canh d6ng A Ham ngu yen thuy, tirng bU'dc chan di cua Buc Ph~t, håu nhU' Thfty thea d6i trQn vyn, tren lanh vl,l'e tri tu~ the' gian, va cmnh neli day, cm d<;1i Mn giay pht1t toi Mu, canh cåa tam bnh b~t md, chan troi giåi thoat bao la hi~n bay, va con ngU'oi cua the' nhan b~t dUt. Suot thoi gian bon nam Trung dång Chuyen khoa, 70-74, ngay hai bu6i d<1-Y hQc, nhU' m9t trach nhi~m m~c nhien, ma Thåy tl,l' xem d6 nhU' la le song tren tinh thån phl,lng sl,l', trao truy~n kinh nghi~m tu hQc cho tat cå . Thåy ~n tl,ly trong tirng giO d<1-Y hQc, Thåy chia xe nhii'ng hieu bie't, tam tlnh vdi anh em Tang sinh tren d6i, thap såt vao nhii'ng bu6i chi~u, sau gio celm ehung cua d<1-i chUng. Thfty ke chuy~n khong may c6 duyen ll{m nhU'ng rat r9n ra va khoi hai, trong nhii'ng luc d6, d6i ml{t Thåy to tron len gån nhU' gap d6i di~n d<1-t va bie'n chuySn thea dnh tie't cau chuy~n, loi ke luc nao cung tham thuy nhU'ng dåy ve hai hU'dc, vui tl.teli. Thfty lam vi~c gån nhU' kh6ng bie't m~t, thuc th~t khuya nhU'ng d~y sdm, ben qnh tach ca phe giup Thåy them tinh tao M tuon trao nhii'ng dong tU' tl.tdng, trie't ly, thi ca cho thoi dC!-i, d6ng g6p nhii'ng tinh hoa van hQc cho dan t9c, eon ngU'oi.

vån chU'a du tren ph<1-m trii xay dl,l'ng, cung phl,lng van hQc, ngh~ thu~t, giao dl,lc, d<1-0 hQc, ma con dich than lan xå vao xii Mi M gån gui vdi con ngU'oi trong tirng mie'ng an, giac ngu. Thåy da thS hi~n di~u nay qua cu9c chie'n mua he do låa 1972. Hang tram ngan ngU'oi ti nC!-n tir Ban Me Thu9t, Pleiku d6 xuong, tir Quång Tq, Thira Thien tran vao, t<1-m trU t<1-i cac trU'ong tr<1-i, tir tiSu hQc Mn trung hQc, tU' thl,lc hay cong l~p d~u dU'<;jc trU'ng dl,lng cho lan s6ng ngU'oi ti nC!-n cac tinh dia dftu gidi tuye'n va viing cao nguyen Trung phån, gia tre, Idn be, dan 6ng, dan ba ganh g6ng chiu cmt, ngU'oi mat cha, ke mat ch6ng, lftm than, cd cl,l'c trong cånh man troi chie'u dat. Thfty ciing anh em hQc Tang tlnh nguy~n di CUu tr<;j, tir Nha Trang ra V<1-n Giå, Tu Bong xin gil-o, ti~n, v~t thl,l'c v~ phan phoi cho d6ng bao. Thåy tl,l' lai chie'c xe Jeep cua Vi~n rna chång ai dam tin tU'dng ti nao, VI tir trudc tdi gio Thåy chU'a bao giD lai xe, nhU'ng VI tinh thftn tU'dng than tU'dng tr<;j, la lanh dum Ili rach, va cm nguy~n cua B6 Tat hanh B6 Tat dll-o khong cho phep Thåy khong the hi~n. Thay v~y, anh em hQc Tang IC!-i dng xå than cho cong CU9C

107


eU'u tr<;J, nguoi dao gie'ng ngoai D6ng De', ke cang leu, Tång hdn nua. Th~y da sOi).n thao chudng trlnh, bai mang v~t thlfe, sån s6e ve't thudng, nguoi cha gi).O, tai giang, h9C lil$u d~ rna ra chan troi Cao dång Chuyen thu6e men, dp eU'u, rna hlnh anh Th~y nhu mQt ehie'n khoa rna udc nguYl$n cua quy On, qUI Th~y mong thanh tu'dng giua dam quan binh, VI d6ng bao lue ba'y gio di).t, d~ rna ra ky nguyen mdi, ky nguyen cua dich thu~t, khong c6 hang ngu tr~t tlf gl nua, nguoi lanh di).o trt,tc tie'p la canh tU<;Jng nhu ong va t6, tay xach Th~y. Ta't ca m9i n6 llfC nach mang, di).p nhau rna chi).Y. tdrn long thlidng que du<;Jc thanh nhu y nguYl$n, Mau chay ruQt mem, chinh trong ta'm bang hil$u Vil$n Cao Thon t<ing toe gia thi pham ThLldng Que canh hu6ng nay mdi tha'y du<;Jc tårn Dång Ph~t H9C Hai Dåc long cU'u dQ, l<;1i tha trUdc v~n mi).ng Nha Trang du<;Jc dt,tng len Sinh ra tren giai Mt ngheo den t6i cua qu5c gia dan tQc. Th~y ndi d~u Mong, qnh chua Tir ngay m~ dån con theo len rirng da phat huy con duong B6 Tat di).o Nui, Linh Phong C6 Tlf. Cha ve bi~n m~n, nång rung ngay cang rQng rai, thenh thang hdn Va cung chinh tir ngay Khai hoang l~p a'p cho tirng dåa con horn d6, thoi gian a'y, nua, cung chinh VI v~y rna sau nay, Mong mai sau vdi tårn long Th~y b~n rQn nhieu, ph~n ngay 02/4/1984, Th~y da bi båt va Thudng que thudng ca tay b6ng, m~ xua lanh ban an tit hlnh ngay 30/9/1988 h9C Vl,l lam Th~y khong Long chung thuy tlfa nång mua ti).i Toa an nhan dan Sai Gon. c6 thoi gian nhu trUdc. Da't troi bOa nhip, dong dua thang ngay Ban ngay lo SOi).n ehudng D~p sao vdi nhii'ng ban tay Thoi gian nhu am th~m troi di dudi tr'inh, bai va, ho~c dich D6ng Ci).n m~ dy, cha cåy d6ng sau mai Ph~t h9c vil$n than yeu d~m thu~t, trUdc tac va phl,l ta M6 hoi tudi lua xanh mh a'm, t'inh Th~y tro nhu du<;1c quyl$n cho Hoa thu<;Jng Vil$n Cong lao kh6 nh9c de'n dau chång nan li).i ben nhau rna m6i lån troi mua, Truang, ban dem de'n giD Nuoi dan con tre an dn sang sdm Th~y tro xu6ng nha be'p ho canh ng6i Thien thl Chi mong khon Wn nen than t6t lanh na'u nudc soi pha tra, thl tha'y co Th~y li).i m~c ao trang, Trai bao the' hl$ dh xanh Bay da xong n6i cdm sang cho di).i bay giD thl Th~y da c6 du Ldn len cung vdi dan anh dlf phån chung, con ong Dong thl ng6i tren ao qu~n dang hoang nhu Dåa con bie't de'n nghia an cai don g~n be'p d~ suai a'm, nhii'ng qUI Th~y khac rna khong Dåa thl ng6 nghich theo chan gi~c ngoai hlnh anh tMt ddn sd, mQc mi).c, va nhu trUdc, mQt nghl$ nhan, Cho nen da't nudc ehia hai chinh trong nhii'ng gio phut d6 mdi hay du si, di canh chUng M~ bu6n nåm thang chua phai 11$ bu6n tha'y th~t gån gui, cam thong, t'inh ng6i Thien, nhln qua 16 Ba y giD nhln li).i que hUdng nghia. Ng6i ben be'p lita b~p bung tr6ng cua m6i phong tren N6i dau con nhåc ve't thudng con han chay sang, tie'ng lita cui keu ti tach, day nha cu xa Tang sinh Que nha dan tQc låm than nhln xu6ng chan d6i, vuon rau, vien, nam ven trien d6i Keo le mQt kie'p c6i can ta'm than lu6ng cai cua vil$n, ci).nh chua Trai Thuy gån gac Vdi long Nam Båc chia phan Phudc Bien, d~ nghe Th~y d9C thd: chuong. Nhii'ng dem mua Bie't t'im dau chUt t'inh than m~n n6ng Vae euoc xuong Iling d6i gi6, tir bi~n khdi th6i vao M~ cha ve vdi såc khong Niing mai h6ng tren moi d~p nat ca la hoa suon Dan con xieu li).c tå tung Mt troi Phuong dong mi/t trai då d6i, nhu'ng Th~y vån Con nay s6ng ti).m xå nguoi Mua h~ khOng may bay... khong bo giD canh Thien Nhu'ng long vån hudng ve ndi que nha Buam vang tren vaeh da di).i chung. Du doi con låm phong ba Tjeh mjeh eånh ehua xua V6'i mua tuye't phil, su'dng pha l~nh h6n Thoi gian cua nåm thå Chim ehOe tu viln phO' nha't cao dång cung la thoi o~u cay dång trai doi con Tinh khOng ri/ng nui mo... gi an chie'n tranh bung n6 Nhu'ng con li).i mQt tårn long Thudng Que! Tir am dil$u, tir khung canh, ben be'p du dQi, chie'n tr~n t6ng tån dan ba lita h6ng, a'm cung, ng6i nghe gi9t cong cua bQ dQi Båc Vil$t, mua rdi dudi mai hien, nhu hlnh xam chie'm tir cac vung anh mQt Thien su ng6i go nhip thoi gian, nguoi vie't lam cao nguyen Trung ph~n, tir eac tinh oh Giay, Xuan b6n cau thd t~ng Th~y : LQc, Cu Chi, mien Tåy, va mien Dong Sai Gon. Trong khi d6, tir cac tinh dia d~u vi tuye'n 17 cung ma't dån an Bep låa h6ng Thiin su ng6i ga mQng ninh, va cu6i cung la bQ dQi Båc Vil$t tie'n chie'm d~n Blnh tam khOng dQng giQt suong trong mien Nam. Ai khdi anh låa ehi€u dong Hd lang lang tå ehOc mang phieu du.

Day chinh la thoi gi an blnh than, yen long d~ lo vil$c h9C, thi cit man kh6a, tie'p tI,lc len cao dång, thl hlnh anh Th~y li).i cång ke c~n, chåm s6c, 10 lång cho anh em h9C

108

Trudc ngay 30/4/1975, quan dQi Vil$t Nam CQng Hoa da rut lui, bo ngo tren cac tuye'n duong qu6c IQ I, chång c6 ai ki~m soat, thanh ph6 Nha Trang bo tr6ng, cac phi dQi, khu tfI,le Khong quan (j phi trUong Nha Trang dU<;Jc ll$nh

Phåp

Am Vu

Lan 2000


bay van phi tnfong Phan Rang d~ tti do mang bom ra d(>i cåu Xom Bong, eat dm du'ong tien quån cua Bl(c Vi~t. Thlll!-i m(>t lån nua Thåy va anh em h9C Tang lam ngh~ cU'u thudng, xu6ng bt$nh vit$n toan khoa Nha Trang, nhii'ng bt$nh nhån nao håi khoe ml!-nh, hay di dång du<;1c thl da di tån, con ll!-i nhung bt$nh nhån ni).ng thl vån nåm do, vlluc d6 khong con bac Sl, y ta tn!c nua, ml!-nh ai nåy lo lit$u, bt$nh vit$n, tnfong 6c, cu xa, ch<;1 bua nhu nha khong chu. Trong cånh nude måt nha tan nay, Thåy ll!-i lan xå van vung hia dl!-n d~ cU'u giup d6ng ba o, an ui bt$nh nhån, thuång binh, tre m6 coi ll!-c måt gia dlnh cha mte, d~ b6i dl(p tinh thuång trong cu(>c doi kh6ll:lY nay. Trudc tinh the mdi dåy r6i ren, khung hoång, ehua biet phåi xti' tri nhu the nao, ngay t6i horn do, anh em hge Tang gi).p Thåy tl!-i thu vi~n, quåy quån ben nhau, mong tim phuång phap giåi quyet, co anh em d~ nghi Thåy nen di tån, chung ta khong th~ i'J ll!-i vit$n du'<;1c nua. Khi åy, anh em cu ngo la Thåy se d6ng y, chåp nh~n cho anh em tt! do di, hay la di cung di t~p th~, nao ngo Thåy nhln tåt d anh em, r6i noi bång gi9ng cuång quyet: "Tai vt1n con day, thi anh em cling phai a day, que huong va dat nuOc nay con cdn den anh em nhi€u hOn nila. ChUng ta kMng tM tran ch(ly khi dan tQc, d(lo phdp dang gtJp canh dieu linh" . Qua lOi noi khllng khai do, ai nåy d~u nhln nhau rna bang hoang. Trong di bang hoang thåm kinh phl:lC tårn long sl(c son, hy sinh doi mlnh d~ chia xe noi tang thuång v~n nudc. M(>t con tim nong h6i dang åp U, ehe ehi'J hang tri~u con tim dang thieu mau. Dåy la thoi di~m danh dåu st! quyet dinh dm khoat elia Thåy la phåi i'J ll!-i tren månh Mt que hUång nay. Dån t(>c, dl!-o phap con dn st! co mi).t cua Thåy. Ngay nao dån t(>e con låm than, que huång con kh6n kh6 thl ngay do con co nhii'ng doi tay, kh6i oe nhu Thåy d~ dy xdi, gieo rl(c hl!-t måm yeu thuång, d~ våi di st! thu h~n, M thåy tren que hUång con co nhii'ng bong hoa tuåi thl(m to di~m, them huång, khi'Ji sl(e giua canh d6ng hoang, lau s~y gåy gu(>c. Thåy la hit$n thån elia daa hoa tinh thuång nguyt$n i'J ll!-i d~ th9 nh~n thuång dau cung vdi cai thudng dau eua dån toc, nguYl$n dån thån van nåi kh6n cung, eua eån phong ba bao tO' M dua con thuy~n dl!-o phap Mn ben bo blnh yen. St! i'J ll!-i clia Thåy mang nhi~u y nghIa cua m(>t tårn h6n dl!-o Sl, thi Sl, van nhån, va tt! tinh con dån nudc Vil$t. Lå måu ch6t, la yeu di~m vang son eua chi).ng du'ong lich sti' dån t(>e va dl!-O phap. Thåy i'J ll!-i VI con hang trit$u nguoi i'J ll!-i. Thåy khong di VI chung quanh Thåy con nhi~u doi tay giå len ren g9i Thåy. Que huång Vit$t Nam, dån t(>c gi6ng noi, ngan nam T6 qu6c, con hil$n ro hlnh bong chu vi anh hung lit$t nu, m(>t thoi eh6ng xåm lang giu yen bo eoi, m(>t Ly Thai T6, Le Dl!-i Hanh, Trån Thai Tong, Trån Thanh Tong ... la nhii'ng vi Ph~t tti' mang hUång V! giao phap giåi thoat giae ng(> van ndi tr~n ml!-e, giua eh6n ba quån, trong edn qu6c bien M tu t~p va giao h6a. Mot dl!-i tudng Trån Hung Dl!-o, Ly Thuong Kit$t, Nguy€n Trai... la nhung b~e thien su, bång doi tay ml!-nh, trai tim n6ng d~ an bang xli tl(c, thl c6 ly

Phåp

Am Vu Lan 2000

do nao d~ ra di? D6 la nhii'ng hlnh ånh hao hung elia nguoi dån Vil$t. Con dl!-o Ph~t Vi~t thl sao? Tti thui'J dåu doi, nhii'ng bude chån cMp chii'ng elia ehu vi Phap su, T6 Duc gieo rl(c anh dl!-o milu VaD long dån toc, tren manh Mt Luy Låu thån yeu, m(>t Ngai Khuång Tang H(>i, Chi CUdng LUdng, Måu Bae ... hay van thoi e~n dl!-i, T6 Phudc Hut$, chua TMp Thap, T6 Li€u Quan, Phu Yen, B6 Tat Quång DU'c, ng9n lti'a blnh dllng, tV do Un ngl1Ong, da thl(p sang baD th~p nien qua. Nhii'ng hlnh anh d6 sting sii'ng nhu tuong d6ng, vach sl(t trong moi nhip thd con tim elia Thåy, va hlnh anh elia m(>t the hI$, m(>t chi).ng duong lich sti' cua dl!-o phap con dn st! tiep tay cua Thåy, con dn lOi n6i cua Thåy, con dn ng9n but thien tai cua Thåy M viet nen nhii'ng trang sti' vang son, oai hung cua thoi dl!-i. Va Mn gio nay, th~t st! Thåy da viet nen nhii'ng dong sti' ml$nh d6. Sau st! quyet dinh cua Thåy, tåt d anh em h9C Tang d~u vui ve i'J ll!-i tiep tl:le lam vil$c dudi st! hudng dån cua Thåy. Luc båy gio, vi~n da d6ng eti'a, m(>t s6 anh em da trd v~ vdi Thåy T6, s6 con ll!-i 10 cong vil$c dich b(> Trung, Tang Nhm va Tl!-p A Ham. Tuy nhien, sau khi hoan thanh b(> Trung A Ham thl hoan dnh ll!-i khong eho phep. Ly do, nguoi thl phai di laD d(>ng xa hQi ehu nghIa, ke phåi di lam thuy l<;1i, kinh te mdi. .. san xuåt eac h<;1p tae xa, n6i ehung la khong con c6 thl gio M ng6i xem kinh, trudc tac gl nua. Va cting ehinh trong thoi di~m nay, 1976, doi s6ng giua anh em vdi Thåy eting caeh xa. Thåy cting phai di laD d(>ng, lam råy tl!-i Vl!-n Ninh, Van Gia, vui vdi co cåy, khoai sl(n, lua ml!-, vuon tu<;1e, lam xue dm h6n thd elia Thåy, va t~p thå "Soi De" du<;1C ra doi. Nhung c6 le, di~u rna Thåy nhln thåy ml!-nh me va thiet tht!e nhåt la que hUdng bi tan pha, dån t(>e bi låm than, dl!-o phap bi buc bach, ca m(>t the ht$ tre bi vong ban VI n~n cai tri chuyen chinh d(>c tai c(>ng sån dang ngt! tri va bl!-O hanh Mt nude, cho nen Thåy dng thåy bu6n cho ti~n d6 dl!-o phap, v~n ml!-ng qu6c gia se ra sao? Luc nay trong Thåy nhu eanh hl!-c trong dem, khi gi).p khi khong, VI Thåy thuong i'J ndi eai choi bång tranh, "Soi De" eua Thåy tl!-i Vl!-n Giå, M ngay thl vae cu6e lam råy, tia bl(p, tr6ng rau, dem thl nåm nghe nui rong u 4eh, tieng con trilng ri rå, de men ni non dudi long Mt må Tiep xuc vdi manh Mt gåy go que hUdng, qua chång ueh dieu tan loang 16 tren Mt mte, khong dm du'<;1e long dau thudng, tiii ph~n cho gi6ng noi H6ng Ll!-c, cho nhii'ng hat gi6ng tinh anh, sieu vi~t cua dån t(>c bi mai m(>t, va cho nhii'ng di gl eua hang ngan nam lieh sti' bi tan pha, que hUdng liii dån van b6ng dem, va tårn tinh cua Thåy nhu loi thå "MuiJi Ndm Trang CUQc LIl":

NgQn gi6 dua anh di muiJi ndm phieu liing Nhin que huong qua chling tich dieu tan Trdu dang hai vt1n thi tMm cat triing Chuy~n tinh nguiJi va nhjp tha cua TruiJng son MuiJi ndm nila anh vt1n lam li pM' thi Yeu rung sau nen kh6e meit nlng rllng Tayanh v6i triJi caD chim chi€u ru ri

109


DiJi lenh denh thu canh nho ben duiJng MuiJi nam sau anh bang deng vuqr SUO! Tim que huong tren vet mau giila d6ng hoang Chi€u khoi nhq.t nhu h6n ai con Mn tui T/:tng con song t/:tng huyet l~ lan trim MuiJi niim do anh quen minh sq.y yiu Doi vai gay ta thua d!{ng que huang Anh cui xuong nghe nui r/:tng hqp tau Ban tinh ca vo tq.n cua Dong Phuang R6i ngay ay anh tra v€ pM' cil Giila con duiJng con rqp khoi tang thuong Trang mitt biic mang nbi Mn thien cd van cMn tinh nhu mua lil bien cuong. Tit Nha Trang ra Vl!-n Giå khoång 60 cay so, Thfty da di v€ bång nhfi'ng chuyEn tau dem, am thftm l~ng le trong tam tu lång dQng nen Thfty it n6i han khi xua . C6 lUc Thfty d6ng clta phong o mot mlnh cå tuftn khang com nuac. Thfty chi uong nuac chanh duong, ho~c nuac ll!-nh, thinh thoång mai thiCy Thfty di bach bo ben ngoai. Trang Thfty gfty hån, nhttng tren khuan m~t luan luan phång phiCt mot ni€m rieng sftu kin, thieng lieng qua anh måt. Mot tam st!, noi ni€m duong nhu khang th€ n6i elIng ai, dli thoi gian iCy vån c6 Hoa thu<;1ng Vi~n Truang, ThU<;1ng tQa Giam st!, Thu<;1ng tQa Ph6 Vi~n Truang, cling anh em hQc Tang. C6 le, tiCt ca khang ai c6 th€ hi€u va cam thang dU<;1C noi long chiCt chua, tran dfty nhfi'ng tam st! rna chång biEt to cling ai, nen Thfty da dling dEn vftn tho d€ di~n dl!-t:

Ta lam ke rong choi ta Mn dQn Treo got Mi tren mai toe vao thu Ng6i dim mqng di qua t/:tng dQt la Ril mi dai tren ben co suang kM VI leu long muiJi niim dai gO! mqng Om tinh gia quen biing tudi hoang Mn R6i mQt sang nghe chim rang ddi giQng NguiJi tht{y ta xo giq.t bOng thien thtin Dat do thiim nen long nguiJi ham ha Da chua mon nen long dq. trO va TMnh ph6 nQ Mi mua phung nitng quai Nen muiJi niim quen het mqng giang h6.

Nay dem rqng nhu khe r/:tng erla biin Hai ban tay ven lq.i toe td xua Mi€n dat do triing da gay vinh viln Ta vu va trang giac ngu mO h6 Mqt lan djnh nhu saG ngan da djnh Lq.i mqt Mn nong nbi vet sa ca TriJi van vq.y van may chi€u giD linh van mqt Mi nghe kl chuy~n kMng nhu Di song chet wYi dieu tan viJ vinh Di mitt mu nhin lq.i CUOl kMng hu Mqt lan ngq.i truoc tMng gia cung kinh CMng mqt lan lam la kMng u? Ngay mai nhe ta cM mi mqt chuyen Hai ban tay ven lq.i toe td xua 110

Doi mitt uOt tudi vang cung triJi hQi cil Ao mau xanh kMng xanh mai tren d6i hoang PhUt vqi va b6ng tMy minh du thu Thiip den khuya ng6i ki chuy~n triing tan Til nui lq.nh den biin im muon thua Dlnh da nay va hq.t muol do chua tan CuiJi voi nitng mqt ngay sao chong thi Nay mua dong mai mua hq. bu6n chiing? Din toe bq.c tudi Mi chua du Bli-i duiJng dai got moi di quanh GiiJ ngo lq.i bOn vq.ch tuiJng Il ril Suot ngu6n xa nguqc nuOc xuoi ngan. R6i tit d6, xuai ngu<;1c, tråi qua baD nhieu thac gh€nh, biEn co cua que huong, xu sa, moi nguoi mot ngå, hang vlJ.n loi chang gai; tuy nhien nguoi viEt vån con cai duyen taD ngo vai Thfty, rna tråi qua baD nam thang cling Thfty lam vi~c, phien dich danh may kinh di€n, Trung A Ham, su'U tra tuy€n t~p Nikaya - A Ham, Kinh Phap CU .. . tl!-i thu vi~n PMt hQc vi~n Nha Trang. TiCt cå nhfi'ng ky ni~m d6 con d~m net trong tam khåm d€ dEn ham nay du<;1C tiEp tl,1C nhfi'ng gl con dang do cua mQt thoi den sach, rni~t mai but nghien. Sau khi Vi~n Cao Dång Håi Duc Nha Trang d6ng cua nhu da n6i o tren. On Gia Lam vån mang hoai baD phl,1ng st!, giao dl,1c thE h~ tre. D€ hoan thanh uac nguy~n d6, Thfty la mQt trong nhfi'ng nguoi nong cot cho st! tiEp noi chuong trlnh caD ciCp bon nam cua lOp hQc Tang sinh Gia Lam. Lap hQc du<;lc hlnh thanh, tråi qua bon nam vita lam vi~c vita hQc hanh trong st! lo lång rna nhi€u dem ca chlia chång ai ngu dU<;1C, VI cang an soat hQ khåu mot hai giD khuya, anh em hQc Tang phåi lea len trftn nha d€ tron. CHE DQ CQNG SÅN KET AN Tl] HJNH HAI THlI<;SNG TOA THiCH SY - PH~M VAN THlIdNG vA THicH TRi SIEU - LE M~NH THAT

TUe

Phap

Am Vu Lan 2000


MQt bu6i sang mua xuan, euO'i thang 3 nam 1984, khi troi em a, canh v~t em d~m, tInh l~ng ciing nhu bao nhieu thoi kh6a eong phu va l~y Sam m6i sang. On Gia Lam va d~i ehung xong thoi 16 t\lng 108 bie'n H6ng danh. V~ phong, On uO'ng tra va diem tam. Sau gio diem tam, la vi~e lam thuong nh~t, tu'di nude, quet san, eho ca an ... Nhu'ng sang horn nay On da khong lam vi~e d6, VI e6 l~nh eong an moi len h9P tren M~t tr~n T6 quO'e, do vh On di tit sang sdm. Sau khi On di r6i thl eong an vao smit ehua Gia Lam, d6ng lue ben Vi~n Ph~t HQe V~n H~nh eling b~ soat. HQ, eong an, bitt qui thåy vao ng6i phong khaeh, khong dUQe di l~i, mQt sO' eong an khae len phong Thåy Tu~ Sy va Nguyen Giae ke hai Thåy len xe va ehCl di, khong n6i mQt loi tit bi~t. Va ben V~n H~nh eling khong khae, eung mQt thU thu~t, h9 bitt Thåy Tri Sieu va Thåy Nhu Minh eling ke ra xe r6i eh~y ma't. C6 di~u th~t d6 tha'y la m~ng ludi eong an da bao vay ehua Gia Lam va V ~n H~nh tlt sang sdm, eling nhu hQ da toan unh truoe, VI v~y, ben ehua Gia Lam thl hQ moi On di hQp sdm, con ben V~n H~nh thl On Minh Cha u eling da di hQp ma'y horn Cl Ha Noi, eho nen ca hai ndi d~u vitng m~t hai On, m\le dich de hQ d6 b~ hanh sI!. N6i de'n Thåy Thieh Tri Sieu - Le M~nh That, mQt så gia, mQt nha van h6a Wn, mQt hQe giå uyen bae, tinh tham ngon ngu hQe, Ph~t hQe . Nguoi vie't eling da mQt thoi gian lam vi~e vdi Thåy t~i thu vi~n V~n H~nh, 1981-1984, eong trlnh khao eUu, su'U tra lam bQ bach khoa Ph~t hQe B~i Tlt Bien eho On Gia Lam. Thåy eling blnh di khong kem gl Thåy Tu~ Sy, euoe sO'ng ddn sd eua mot nM d~o sI. V6e nguoi nho, vdi vång tran eao, b6ng nh\li, bieu IQ mQt sI! thong minh xua't ehung. Dang di eua Thåy, khong giO'ng nhu nguoi thuong, doi tay hdi khung len va xam xam tdi, ehu vie't eua Thåy con kh6 dQe ga'p ma'y lån ehu vie't eua Thåy Tu~ Sy. C61ån Su co Hu~ Khudng, thu ky danh may t~i thu vi~n, nguoi da bi bitt eung ngay voi qui Thåy, dQe bån thåo eua Thåy khong hieu, co Mi Thåy, Thåy trå lOi: "Cha nghfa van chuong la cua con nguiJi, sao l~i khOng hiiu?" bång giQng Quang Tri kh6 nghe, r6i Thåy tie'p t\le dQe, vie't, khong n6i gl nua, co Khudng eling ehång dam hoi them. Thåy lam vi~e th~t e~m e\li, co nhfi'ng dem thue tritng ben eh6ng kinh, saeh, så li~u e6. Thåy khong ngitng pMl kie'n, l\le d~o nhfi'ng ehUng ueh, di ueh xa xU'a, rna mQt thoi da bi mai mQt. Bich than Thåy di v~ eae ngoi ehua e6 Cl miSn Tåy, hay miSn Trung, d~ dQe l~i nhfi'ng bån kinh, ijeh så dUQe vie't tay bång ehu Nho, rna thea nam thang gån nhu ml,le nat, nhu'ng d6 ehinh la nhfi'ng tai li~u vo gia trong eong trlnh khao dinh van hQe så, lieh så Ph~t Giao Vi~t Nam. Qua nhfi'ng eong bO' så hQe mdi nha't eua Thåy, ngay ca BQ Van H6a Ha NQi eling phai tham kie'n vdi Thåy, du hQ ehång ua gl nhfi'ng sI! kham pha mdi me nay. Vao nhfi'ng nam dåu sau ngay 30/4/1975, BQ Vån H6a Thanh phO' H6 Chi Minh moi Thåy eong tie, giang hua'n, nhu'ng sau mQt thoi gian, hQ tha'y tri tu~ eua Thåy vUQt hQ qua xa, sI! hieu bie't lieh lam, kinh nghi~m ehuyen mon sau sit c, nen thoi, va eling Phåp

Am Vu Lan 2000

tlt thoi gi an d6, eong an theo d5i Thåy eho de'n ngay Thåy bi bitt va bi ke't an tå hlnh. C61ån Thåy ra Ph~t hQe vi~n Nba Trang, eung Thåy Tu~ Sy, hai ngU'oi di bQ xuO'ng bien r6i ehiSu vS, di ngang qua SCI eong an thanh phO', dUQe moi vao ngu I~i dem, sang moi vS. Hoi ra, Thåy n6i: "HQ khOng bitt minh la ai nen bitt nhOt mQt dem muJi cdn qua chi1ng" . N6i xong, Thå y euoi tI! nhien. Ngoai thien tU', båm eha't eua mQt nha så hQe, d~o hQe, nghien tårn B~i T~ng kinh di~n . Thåy con lå mQt Bae Sl y khoa tO't nghi~p t~i Hoa Ky, rna qua thoi gian than ph\l Thåy lå On Tri Lu'U. Giam tI! Linh M\I, Hue', binh nåm trong phong Thåy, Vi~n V~n H~nh, ti! tay Thåy ehåm s6e thu6c men, edm ehao. Thåy eung than ph\lla d~ tå eua cO' B~i Lao Hoa ThuQng Chanh Thu Ky kiem Xå ly Vi~n Tang ThO'ng, Hoa ThU'Qng Thieh Bon H~u .

ca

Than the' va sI! nghi~p eua hai Thåy khae hån voi ta'l mQi nguoi. Thåy Tu~ Sy la d~ tå eua Hoa ThuQng Vi~n Tru'Clng Vi~n H6a B~o Thieh Tri Thu, e6 mQt sI! nghi~p van hQe litng låy, giao phap thong suO't, li6u tri, thd van dåy itp trong tu tu'Clng. Con Thåy Tri Sieu nhu tren da noi, eå hai la nhfi'ng ngo i sao sang dU'di båu troi Vi~t Nam, la tinh hoa nU'de Vi~t, la nhfi'ng dy bU! trae vi~t, tuy~t luan eua PMt giao, ehinh nhfi'ng ye'u tO' d6 rna hai bån an tå hlnh da trong vao e6 hai Thåy. CQng Sån khong th~ lam ngd va d~ tI! do eho nhfi'ng con nguoi u'U tu nhu v~y . BQe ijeh så hlnh thanh tit nhung ngay dåu tien eua CQng san Qu6c te', Mn du'ong 100i xay dl!ng xa hQi ehu nghIa Vi~t Nam horn nay, ai eling tha'y tång Wp eong nong dUng len eudp ehinh quySn, Mu tO' giai dp thU'Qng lu'U, tri thue, dia ehu, phu hUdng. Do v~y, sI! hi~n di~n eua hai Thåy trong xa hQi ehu nghIa khOng e6 ly do gl t6n t~i dU'Qe, rna da khong th~ t6n ~i dU'Qe thl ehe' dQ CQng san phai lam gl? Bay la ly do de ra ban an tå hlnh. Nba dm quySn CQng san Vi~t Nam ke't an tå hlnh hai Thåy la m~e nhien eong nMn vdi the' giOi vS vi~e dan ap Ph~t giao. Ngay sau ngay 30/4/1975, CQng san da ra l~nh 4eh thu ta't ca saeh bao miSn Nam truoe 30/411975 tit mQi lanh vl!e: trie't hQe, kinh te', ehinh tri, ton giao, xa hOi, am nh~e ... hQ eho ding saeh bao eua miSn Nam la b6i bUt eua "My-Ng~y", eha't ehua nhfi'ng tu tUClng phong kie'n, d6i tr\ly, va bitt phåi huy bo. Lue ba'y gio, VI dau long thudng tie'e bao eong trlnh van h6a eua da't nU'oe nen nhiSu ndi saeh vCl dUQe ea't vao bao bO' va dem ra ngoai råy dt da'u, thoi gian sau eoi l~i, mO'i mQt da an raeh nat. Cong san Vi~t Nam da huy ho~i nSn van h6a dan lQe. Boi but eua hai Thåy da d6ng g6p mQt phån khong nho eho nSn van hQe du'dng d~i, khdi d~y mQt eh~ng dU'ong lieh så van hQe, så hQe va ngh~ thu~t nude nha . Hai con ngU'oi, bO'n hlnh ånh, vita cu'U mang su mc\lnh con dån tQe Vi~t, dang dUng trude vl!e thåm eua thoi d~i mdi, thoi d~i huy di~t, tan pha, l~e h~u, bån eung va ngheo d6i; hai Thåy phai lam gl eho sI! t6n vong eua Mt nude? Vlta ganh n~ng tren vai eong eUQe khai pha va phat huy

111


con rtuClng giao phap "Duy Tu~ Thj Nghi~p" M tie'p nO'i ng<;m rten chanh phap rna måy ngan nam qua . T6 T6 tuång truy~n, trong sti' mc$nh cua nguCli tu Sl Ph~t giao. Dan te?c låm than, dang sO'ng duåi sI! rtQa rtay buc ep cua che' de?, hai Thåy ciing khong thS danh long ng6 lå. B'1-o phåp trong cån phåp n'1-n, hai Thåy khong the b6 gO'i xuoi tay. Hai Thåy rta thS nh~p vaD dCli, nhu hinh ånh Thi~n su chO'ng tich tru'<;1ng xuO'ng mli, dem tårn than giå t'1-m hie'n dang cho d'1-i cue?c. Ngay hai Thåy bi bil:t mang di va ke't an tti' hinh, la ngay che' de? Ce?ng sån Vic$t Nam tuyen bO' cho the' gioi bie't rAng: xa Mi chu nghIa Vic$t Nam khong gin gicr chll'ng tich sti' hQc, khong thira truy~n n~n van h6a dan te?c, t1,l phåt boi nhcrng tårn long, uoc må xay dl!ng me?t n~n van hie'n, van phong cho dåt nuoc. Bån an rt6 da huy dic$t nhcrng danh tåi tre tu6i voi nhi~u uoc må va ly tUdng sieu xuåt khoi chO'n rtQa dåy, no lc$ h6a cua xa he?i chu nghIa . Vi lua tu6i hai Thåy d'1-i dic$n cho dng Wp the' hc$ tre, mang nhi~u hoai ba o, vUån rtoi tay om choang T6 quO'c VaD long, bAng khO'i 6c no tron tinh tI! noi giO'ng t6 tien. Bån an tti' hinh hai Thåy dii rtanh de?ng lUång tam the' gioi, khie'n mQi nguCli tir quO'c ne?i Mn håi ngo'1-i, tir Lien Hic$p QuO'c Mn He?i An Xa QuO'c Te', tåt cå d~u len tie'ng yeu du nha nuåc Ce?ng sån Vic$t Nam phåi huy bo bån an tti' hinh phi nhan, vo d'1-o. Ce?ng sån Ha Ne?i ke't an tti' hinh hai nha tu Sl Ph~t giao, nhcrng nguCli rta nuoi duBng long tir bi, mang tinh thuång, ban vui CUu kh6; khåi d~y ngQn duO'c tri tuc$, thil:p sang de'n t~n cung tI! moi lUång tam cua con nguCli. BO'i våi hai Thåy, nhcrng nguCli mang d'1-o tam vl dan VI nuoc thl bån an d6 c6 nghIa gl khi phåi hy sinh than m'1-ng tren n~n tång chan ly, cUu kh6 rte? me. Che't dS cho baD nguCli du<;1c sO'ng, dS lam vien soi 16t dUClng cho bao nguCli buoc tåi. Che't nhu la tie'ng s6ng ngåm cua d'1-i du'ång lam cac loai thuy te?c tinh giåc må h6a r6ng thieng bay cung may tril:ng. Che't nhu cån dia chån lam Sl,lp d6 m~t Mt nay . NguCli da dung tren rtinh mli Lang Gia cua A Ba Tu La Vuång, dung mQi thu ngon ngcr, van tir, thi ca, am nh'1-c dS tI! trang nghiem mlnh, trang nghiem quO'c de?, cung våi sinh mc$nh hån 70 tric$u dan, vllong Bi nguYc$n, hai Thåy c6 suc tI! t'1-i bhg gia tri thl!C nghic$m Tanh Khong, thi bån an tti' hinh c6 låm run råy cMn long, s<;1i t6c? Hai Thåy da li~u giåi nhån phap rt~u vo nga, phi~n nao va sO tri, thuClng thanh 4nh khong, rna sanh khoi len tam rt'1-i bi. Ne'u khong VI d'1-i bi tam, thi hai Thåy dau cOO mang tU te?i, nhu'ng tåt cå chi VI hoa dO'm gicra hu khong, måy chO'c c6 khong, thien 100 thien bie'n. Che' rte? Ce?ng sån da khong thåy ro thl!c chan, thl!c Wong dong mau B'1-i c6 Vic$t. Dong mau cua chu anh linh Thanh Tti' B'1-o, da tuåi len tirng ngQn co, dQt dy lam xanh tuåi non song gåm v6c. Ly tuOng tu rt'1-i giai khOng, dem nil:m xuång tan b6n phan hoa la ciing c6 kh cho Mt trCli mu khåi, sUång tuye't. Tåt cå rt~u cOO mang ti! tinh vo tinh va hcru tinh d6ng thanh Ph~t d'1-o, thl dau sa gl me?t ch6t con con sanh di tti' de? Chi c6 Ce?ng sån måi

112

chåp thU, båo thu, rtinh thu nhcrng tu kie'n chu nghIa cua cai nhin khong qua khoi miii cho nen cu miii ghlm ch~t sting rt'1-n, gUåm dao, va cho rt6 la suc m'1-nh vo cl!c dO'i khang rtS båo t6n danh vQng, rtia vi. SI! sat h'1-i xem nhu CUu dnh, ke't an tti' hinh xem nhu giåi phap tO'i thu<;1ng thl d6 chinh la åo ånh cua lUång tri, rna tru'åc m~t lå hO' sau dua cå che' rte? xuO'ng vl!c thåm. Me?t the' gioi mu loa VI khong c6 van h6a, van hQc, van phong, van my. Xii he?i chu nghIa Ce?ng sån Vic$t Nam chua h~ c6 me?t n~n van hQc thuån my dan te?c, phl,lng sI! cai hay, cai dyp, di thanh cao, tinh khie't con nguCli. HQ gie't nguCli VI tI! ai thua kem cua mlnh. Gie't nguCli rtS thåy cai khon cua nguCli khong con phåi chång kie'n, chuong tai gai mil:t. Gie't nguCli la de chon rti he't mQi chång tich cua sI! hiSu bie't, thong minh, tri thuc con nguCli. Va hQ gie't ngu'Cli VI khong cung dUClng huång, chu tru'ång våi che' de? Bån an tti' hinh nam xua, 1988, nåi hai Thåy la chång nhan me?t oan nghic$t cua che' de? Ce?ng sån Vic$t Nam rna mai mai ngan sau, qua nhcrng dong lich sti' dan te?c, dan cha u con, Mu sinh se bie't the' nao la te?i tr'1-ng cua che' de? Ce?ng sån rtO'i voi Ph~t Giao. SuO't me?t dong 4ch sti' dan te?c va d'1-o phap, tråi qua nhcrng ch~ng rtuClng thang tråm, vinh nhl,lc cua dåt nuoc, måy nghin nam qua c6 thS n6i thCli d'1-i Ce?ng sån Vic$t Nam la thCli d'1-i rtåu tien tuyen an tti' hinh Mi voi gioi tu Sl Ph~t giao rna hai Thåy da phåi nh~n lanh. Bån an tti' hinh ciing n6i len sI! th~t cho mQi nguCli bie't rhg: co chl

dQ xii hQi chU nghia thi kh6ng co PMt Giao, hollc nlu co chi di lam vi. Ce?ng sån rtau bie't rhg tir ngl,lm nuåc dftu ngu6n, cha ong, t6 tien da an trai cay giåi thoat cua Ph~t Giao, da uO'ng dong nuoc thanh hUång tir bi cua d'1-o Ph~t måy nghin nam qua, rna ngay nay la dan con chåu l'1-i nh6 gO'c cay, bång ~n r~, tat C'1-n suO'i ngu6n, quåy pha tanh hoi. NguCli ta thuClng n6i: "Con hån cha la nhil co phUdc", nhu'ng que hUång Vic$t Nam th~t kem phuoc, VI nha dm quy~n Ce?ng sån Vic$t Nam da lam dåo le?n mQi tr~t tI! gia dlnh, xa Mi, mQi rt'1-0 duc, l~ nghIa. HQ dii huy hO'1-i mQi n~n tång l~ nghi, nMn ph~m Mn van h6a, van hQc, van minh cua dan te?c qua nhcrng hanh rte?ng ap buc, khung bO', vo nhan va hUy dic$t tåt cå sach baD mi~n Nam. Ce?ng sån Vic$t Nam da lam hoen 6 nhcrng trang sti' Vic$t. [J

Ngttm ta thtt<tng noi: "Con hdn cha ta nhO. co phl1uc ", ohttng que httdng Vi~t Nam th~t kem phtt8e, VI nha eim quy~n CQng sån Vi~t Nam da lam dåo IQn mQi tr~t til gia dinh, xa hQi, mQi d~o due, I~ nghia. HQ da huy ho~i mQi n~n tång I~ nghi, ohån phåm de'n van hoa, van hQe, van minh eua dån tQe qua nhang hanh dQng ap bue, khung bo', vo nhån va huy di~t t3't eå sach bao mi~n Nam.

Phap

Am Vu Lan 2000


linh mQt long VI T6 qu6e, nhii'ng ngttoi linh ruQt ngl!a cå tin vao llinh d~o, eå tin vao cm huy:

uåt khuc thang tli Nguy~n

NQi Ha

Thång Ttt, ve't thttång kh6ng bao gio thanh thyo eua ngttoi Vic$t tha phttong, eua da s6 ngttoi Vic$t que nha . Oi thang Ttt! hang tric$u oan khien phifn uilt, ngttoi s6ng qu~n dau, que httång Vic$t nhue nh6i va lieh sll', Vic$t thd dai: MQt mai c6 vilt vai trang sti nhO vilt thq,t dai chuang thang tu MQt mai gia ldn quen ngay thang C6 thang tu bu6n, sao kh6 quen ? (

.. ... )

M~e eho doi bu6n vui, mtta nång. Thång Ttt vån eu lll'ng

thting trd v€ . V€ theo mua Xuan, mua xuan hoang vu bang b~e : ... Thang tut thang tut Mua Xuan di lq.c Limg ai hoang vu! Giua chiiu bang bq.c . . . Hoa nang (Sau khuc thång Tu)

Thang Ttt troi hoang vu va bang b~e . Thang Ttt doi htt hao. Thang Ttt eho ngttoi ngån ng~i : .. . Thang Thang Thang Thang

tu lq.c mat que huang tu tj nq.n CUol duang hu hao tu dau mQt niim dau tu xli Iq. nhin nhau ngq.i ngan ...

Song Vinh ( Noi buon Den)

Dli hån hai mttåi nam. Dli hån hai mttåi lån thang Ttt trd dQng. Ve't thttång eu am i ri mau. Ky ue, tttdng mong ehai da, l~i bi danh thue. Nhii'ng tang thttång, bao bie'n dQng vui-bu6n-kieu hung-6 nhl:le Hin IQn nhtt mdi cm h6m qua . NM nhung ngay cu6i thang Ttt75. Sai Gon may mu . Sai Gon åm d~m . Sai Gon nem eung ngttoi va ngttoi. Cae trttong hQe phåi d6ng ell'a d~ e6 eh6 ehua ngttoi lanh n~n, ngttoi eh~y lo~n . Ngttoi d6 vao tu vung 1, vung 2, tu eao nguyen, tu ven bi~n. Sue ehua eua Sai Gon eang ph6ng ngQt ng~t, nhttng Sai Gon kh6ng bung vd VI Saigon tin vao ehinh nghIa, vån tin vao 1linh d~o, vån tin vao cm huy. Sai Gon vån an ehåi. Va Sai Gon gioi nghiem. Gioi nghiem 24 tren 24. Lc$nh gioi nghiem b6 chan ngttoi dan. Lc$nh gidi nghiem b6 ehan ngttoi linh. Nhii'ng ngttoi linh v6 danh, nhii'ng ngttoi

Phåp

Am Vu Lan 2000

. .. thanh phO' tMt tMn b6ng tal din sffm may tMp va ctia d6ng, duang run nam gia chiiu chilc d6ng h6 blit rlit nguai di trong b6ng cua minh. dinh DQc 14P lia nhu phi t[ch am tham g6c duang H6ng TM-p TI! - Cang Ly toan lfnh nhåy du ng6i an cC/m la rai tren tam poncho la rai tren ga men la rai thång thOt chilc ao trq,n nhoe ngq,m ngui ljch sti... Tran Doan Nho (Chieu 29 Thång 4 Nom 1975 Tren 8Llong C6ng Ly)

Gioi nghiem phl:le vl:l ke quy€n uy . Gidi nghiem d6ng loa voi quyen uy. Llinh d~o x6i thit tr6n . Cm huy hen dao ngu . Dau d6, rilt d€ tlm thily tren tUng be'n eång:

· .. 29 thang Tu cua 75 tai nhin tMy ang tai trang tMy cac ang ddt vq ddn con, am ti thiep, ch6 nan nllq.y ll!c rat khOn kh6 nguai lfnh tre gac hq.m kiiu chiln hq.m "cdn co lq.yem, ang cdn co lq.y em lam phuoc cho ang qua ranh ba quoc cQng" bO quoc cQng ? dau dau bO quoc cQng ? "dq. (j tren tau, ben dy Thai binh duang" .... Nguyen Nom (U6t khuc thång Tu)

Sai Gon vån gioi nghiem sang 30 thång Ttt 75. Gidi nghiem cha nMt lc$nh. Gidi nghiem cha dåu hang. Gidi nghiem d<;li tie'p thu, d~ bi nhuQm do . Nh~t lc$nh buang sung. Nh~t lc$nh dåu hang. Gidi nghiem

tan tanh. CQng sån va Nam. TuYc$t v<;mg phu ehl:lp. TuYc$t vQng bttoe dai thenh thang, thenh thang bilt eh<;lt: · . . Ben tau dang nguai Phi truang chen chUc Ong hang xom tI! Ut thUc Cå gia dinh bdng vien dq.n khOng ten C6 daa be con hai tM ren ren Dq.i duang n6 chua lan duqc thdy . .. TU hoai Nhån (Trua Thång Tu)

Ph6 eh<;l d6ng ell'a vQi vang. Khaeh bi dify ra dttong . Sung n6 ren ren uilt han ehie'n tr~n eh6ng tan. Dttong ph6 be be't ao linh quån linh giay saut. He't ehie'n tranh sao ehång thlly em vui? He't ehie'n tranh sao ehång thlly anh ettai? · .. 30 thang Tu cua 75 tai nhin tMy anh 113


toi nhln th({y cac anh Mm bli chqy, di 16ng nhOng nhon nhac t!m trong giila giimg nguai hoang mang nhao dqng LOng nhu: "toi ai dung tuy~t vQng anh trO v€ voi ml! voi cha cung voi dim em xay dl/ng Iqi sem ha "... Nguyen Nam (U6t khuc thang Tu)

Thang Tlf 75 md mila cho nhii'ng chia Da tan tic. Nglfoi di ke d ll;li. Cå hai co rieng mot nc1i M tOi, mot ch6 phåi VaD: trl;li ti nl;ln, trl;li t~p trung. Nglfoi di, trl;li ti nl;ln. Vi€n xu ly hlfc1ng . Dan chim xa t6 rem nh6i nhO thlfång :

· .. Dim chim lia xa t6 CM thea khung trai bu6n Khoang trai xanh bo Iq.i Tren canh rUng hoang hOn Om gia tai lich så Ng4m la bua thien di Tren nhanh diJi ch4p choq.ng Ng6i h6t thili bi~t ly ... Song Nhi (Chim Di

Vi~t

Nam)

Ke d ll;li, trl;li tap trung. Cong sån dat que hlfc1ng . Cong sån tråi thåm o nhl,lc. Cong sån phii vay don thil tren m~, tren cha, tren anh, tren chi, tren em, tren cå nhan tinh:

· .. het chie'n chinh anh lam tu binh que huemg mqt nåa Mo hilt mqt nåa tang thuemg cUol milt chia lia, bat hq.nh khOng nguoi Mn thu tui nh~c khOng thOi tren ml!, tren em, tren ca nhan t!nh Nguyen Nam (U6t khuc thang Tu)

Thang Tlf d6i doi u tai. Thang Tlf ma't tu6i thc1:

· . . Mua vuqt bien ndm ay Em di va khOng bao gia can thi/y Tudi tha hiin tu Tudi tha cMn nhu Bai tha em chua biet . . . TL! Hoai Nhån (Trua Thang Tu)

Thang Tlf lån roi hån qua't 6 nhl,lc. Thang Tlf hon ni~m khOn nguoi:

· .. Thang tu bila, anh ng6i b6 gol Sting trang tay, dq.n rOt nai nao Blnh nuoc mang thea, phdn di san Varig voi nhau, Mn CUO!, chia tay . . . QuocNguyen (Thang Tu båo)

114

· .. dem nay thang Tu mot minh khOng ngu toi tMc dqi chil mot sOm tinh mo dem nay thang Tu bu6n dang vai vqi b6ng tO! gidng ddy, dem vt2n chua vai ... tskt (OOm thang Tu)

· .. Dang song ma toi muon n6i Con duilng rna toi muon ca Milt trai ma toi muon gQi Tat ca b6ng nhien kh6c oa Va Truang Sdn (Deng song ma toi muon n6i)

Thang Tlf tren que nglfoi tha thi6t lfdc ao que nha : Toi, nguai Iq.c mat duang v€ Nga?n ngo mua Tet, u e mua thuilng GOm thay cai canh tha huemg Hai muai ndm vt2n khOng thuemg que nguai Song Vinh (Thån PhQn)

Chqt nghe mua gi6 My gia Lam cem moi m~t lam tha Iq.c vdn Nåa dem tMc d4Y phan van chilc dai r6i cling man phdn noi day Song Vinh (Bon Khoan)

· . . ChOn ay, ben kia biln Thai Blnh Que huemg toi d6, khat binh minh Anh em toi d6, cdn hai tM Va ml! toi bu6n, mdt I~ quanh ... . Ngo Minh Hang (Bl~n thång Tu)

. . . Chi€u Thang Tu ng6i trong ra cåa biln Cem gi6 Iqnh th6i lang ta xao xuyen Thai Blnh Duemg, ta nhO' /dm, Thai Blnh Duemg Cling thi/y gan hem, mot cMt, voi que huemg Mot cMt nila trong nghin trung di~u vqi Oi dat nuOc, sau muai ndm "ddi moi" C6 IOn hem them mqt chtit tinh nguai . . .. Tran Trung E)Qo (30 thång 4 Cl San Francisco)

Thayloik6t: con hai, a ai ... muo! miln gUng cay nhin nhilng mua qua ml! dem thang ngay nuOc chay c6 ngu6n, chim muong c6 t6 nozlqi tinh nguai chung mot vang tay con hai, a ai ... ngay thang may bay bao n6i cuoc dai con tren xu Iq. mua giQt tu trai cay rUng thay la dUng quen nai ndy dat tqm nguai dllng viing buOc nghe con, LOng bOt dång dllng tUng hq.t cam rai, em nguai cay cay tren dat que ta Tien R6ng mot day trang mau thjt da, trang nJi vui mung con hai, a ai ... ngay ay trung phung! Nguyen Th! Phong Dinh (Lai mE? ru) Nguy~n NQi

Ha

Phåp

Am Vu Lan 2000


thl M~ da voi xa ngan tri.lng. Ba nhi~u l~n M~ thie't tha

vinh bi~t M~ hi~n Thlii TuH~p Tir khi nh~n dlic;1c tin M~ m1lt ~i que nha, long con x6t xa dau d<'1n t~n elIng. Qua nhii'ng trang kinh vi di~u, nhii'ng lOi giång d~y cua cac b~c cao Tang duc h~nh: Tat cd dili sang diu la kh6 nila. KhOng tht co hQnh phuc th~t Sl! hoan toan bin viing trang mQt tht gian huyin do, tQm bq va va thuiJng. KhOng tht co hQnh phUc truiJng tan vinh cliu trang mQttht gian luan luan bien d6i. Con thåm th1lu y ngrna sau xa the' gian chång khåc nao can nha coi t~m va khang thoat khoi bon nguyen nhån cua sl,l' kh6 dau: sanh, Hio, b~nh, tti', con dliong cuoi cung la sl,l' ra di bi~n bi~t vao coi hli va, con hi€u di~u d6, nhling khi nghe tin M~ vlnh vi€n xa lia trån the' con vån cåm th1ly dau d<'1n v6 cung. Tir giay phut nay, thl,l'C sl,l' con da m1lt M~. Con kh6ng con di€m phuc d€ cai len ao d6a hoa h6ng hanh di~n va sung sli<'1ng con M~ tren the' gian. Cling tir giay phut nay, con kh6ng con nghe tie'ng clioi, tie'ng n6i hi~n hoa triu me'n hoi tham ti'tng dua con cua M~ ben d~i dlidng tham thåm nay. Va con cling khOng con nghe tie'ng ho khan cua M~ tren d~u giay n6i vi€n lien khi troi trd gi6 luc con gQi v~ tham M~. M~ dot ngQt ra di khOng lqp n6i loi tir bi~t. Tir day con kh6ng bao gio nhln th1ly m~t M~. M~ da trå l~i than xac cho Mt, nlioc, gi6, lti'a d€ b~t d~u mot cuoc hanh trinh khac. Nhling con tin va du nguy~n cho M~ som v~ ndi CI,I'C L~c . Yl khi M~ con d the' gian, M~ chi la mot nglioi dan ba binh thliong ch1lt phat, suot doi tåo t~n bu6n ban nu6i con. M~ hi~n nhli d1lt, c6 ai dm hoa tren d1lt, M~ cling kh6ng l1ly lam tl,l' man hanh di~n venh vao voi nglioi, v<'1i doi. C6 ai nem bum dd vao Mt, M~ vån kh6ng s~u kh6 hon cam. Long M~ bao gio cling bao dung tir ai nhli may troi, nhli bi€n cå. Con Mong M~ qua th~m l~ng tir nha de'n chc;1, tir nha de'n Chua Tinh HOi tMp hlidng l€ Ph~t du an cho con chau. M~ chi c6 nl;l clioi moc m~c que mua trao gdi, chia xe v<'1i mQi nglioi. Suot cuoc doi M~ chi bie't cam nMn dau thlidng theo dinh m~nh an bai. Chinh nhii'ng h~t nhan finh thlidng M~ då gieo d€ chung con ngay nay g~t dlic;1c quå lanh. B6 la gia tai tinh th~n va cung hie'm quy . Chung con cåm th1ly sung sli<'1ng nh~n lanh finh thlidng chan th~t ndi mQi nglioi. Suot tu6i doi thd 1lu cua con, M~ da mang n~ng de dau, c~u dl,l'ng bao mui h6i thui, lo au kh6 cl,l'c tram chi~u, nu6i con cho khan lon ... r6i con bo M~ ch~y du6i theo hli åo CuOc doi ...

Cho de'n khi cuoc doi d~y nanh vuot x6 ngå con xuong nhii'ng bo vl,l'c thåm dau thlidng, con m<'1i thuc dnh gQi M~

Phap

Am Vu Lan 2000

mong gQi con v~ nga vao vong tay triu me'n thlidng yeu cua M~, nhling kh6ng bao gio con thl,l'c hi~n dlic;1c, VI long nglioi thu h~n da ngan cach M~ con ta. Bliong bay qua TMi Blnh Dlidng chi hdn mlioi m1ly gio rna con tlidng chi'tng nhli xa thåm con hdn dliong bay cua cac phi thuy~n Mn Sao Moc, Sao Hoa, Mn Cung Trang? Suot doi M~ chi c6 nl;l clioi bao dung chia xe voi mQi nglioi, VI M~ cm bie't yeu thlidng va khang bao gio hay bie't d6i thay mau co tren d1lt nli<'1c. Trong chie'n chinh, hång dem M~ th~p hlidng vai mlioi phlidng tam hli<'1ng, nguy~n du troi Ph~t gia hO cho nhii'ng dua con M~ an lanh ngoai m~t tr~n .

Be'n khi Mt nlioc tlidng chi'tng nhli thai blnh an l~c, M~ chlia lqp nd nl;l clioi han hoan d6n con v~ thl da voi g~t l~ nhln nhii'ng dua con b! hån hQc dåy x6 vao cac tr~ i tu ndi rong thieng nli<'1c doc bien gWi Quång Nam. Nhli chim tren gian lti'a hot hoång bay len ngut troi xanh. Con nh<'1 ngay cuoi cung chd vc;1 con bång chie'c Honda cG mem cua con v~ thiim M~, va n6i thång voi M~ sau nhi~u dem suy ngrn d~n do, VI con kh6ng muon giay phut dau d<'1n nay xåy ra d€ nhln th1ly nhii'ng giong nli<'1c m~t tu6n trao tren d6i rna nhiin nheo g~y com cua M~ . Nhling con da clidng quye't phåi n6i cho M~ nghe y d~nh cuoi cung cua con, la chi con hy vQng cho crunh doi song vc;1 con va cho tlidng lai d mot vung Mt m<'1i d~y nhån bån va tl,l'do ... Con kh6ng th€ chiu day dQa mai d thanh pho nay khi nhii'ng dua con cua con da hi€n nhien b! lo~i ra khoi doi song xa hOi hi~n t~i bång nhii'ng nhan hi~u h6 d6 thu h~n dai lau. Con phåi ra di, M~ di! cho du bi€n lOn d~y thti' thach hi€m nguy, d~y mau va nli<'1c m~t cua hang v~n nglioi då vlic;1t qua. Con du'ong vao coi che't d€ fim st! song, th~p tå nh1lt sanh. kh6ng con cach nao hdn, xin M~ hi€u va tha thu cho con, m~c du M~ mu6n doi vån la ""/ry quan tuy~t viii nha.t" trong trai tim con. Bu6i chi~u d6 M~ da kh6c ... cå båu troi d~u giiing mlia. Thanh pho Hoi An than yeu cling ng~m ngu i chia xe n6i dau thu'dng t~n cung nay. L~n cuoi cung con dm tay M~ d€ t~ toi va M~ co glic;1ng clioi trong ran fI:la nli<'1c m~t ti€n con di . Con bie't l~n chia tay d6 la vlnh vi€n con khang bao giO nhln th1ly M~ . Chuye'n vlic;1t bi€n cua con nhli mot linh tlnh chiem bao chång lanh bao cho M~, tau cua con b! gi6 båo danh chlm g~n bo bi€n dåo Håi Nam, che't mlioi m1ly nglioi, gia dlnh con may m~n dlic;1C nglioi ta CUu song. Va tir d6, con nhu' canh chim b~t ngan ... Ben nay Thai Blnh Dlidng, con vån mliong tu'c;1ng trong ti~m thuc ra hlnh ånh thanh pho HOi An vong cung tren d!a du chi mot du'ong bay de'n Los Angeles. Con da nhln th1ly ro ti'tng con dliong than yeu du'a M~ de'n chc;1, Mn ng6i Chua Tlnh Hoi. Thanh pho nhli mot ng6i lang d~y than thlidng, mQi nglioi sinh song lien tl;lc tir doi nay de'n doi khac, nhli m~c xich hien hoa, chia xe v<'1i nhau niem vui n6i bu6n, song hoa d6ng giii'a nhii'ng yeu thlidng hi~p chung. Kh6ng phåi bay giO rna finh cåm da 115


nay sinh nhan ai ta tM' ky 15-16, khi nhii'ng chuye'n tau buon dh tien cua ngU'C1i Trung Hoa, Nh~t Ban, B6 Bao Nha, Tay Ban Nha c~p be'n song Hai Ph6 buon ban vdi ngU'C1i ban xli' va giln b6 tlnh cam tram nam. N6i dau cua ngU'C1i nay, n6i bu6n cua ngU'C1i kia, la n6i dau chung cua nhii'ng ngU'C1i trong thanh ph6 HQi An. HQi An m6i ngay mQt gia nua, mai ph6 reu phong, tU'C1ng voi loang va nhU'ng chåt chli'a nhii'ng dnh cam sau kln thilm thie't ngan dC1i. Cai dnh "mQt con ngl!a dau cå tau bo co " da chU'ng to bhg hi~n tht!c trong thanh ph6 HQi An c6 kinh til' måy tram nam trU'dc nhU' mQt truy~n th6ng than thU'dng. Con khong baD gW quen, tu6i thd dåy ~p ky ni~m ndi M~ sinh thanh, Cim Pho. C6 ngoi nha ng6i do O dh con dU'C1ng bC1 ruQng dån VaD chua Vien Giac. Luc do con ytra len mU'C1i, con nM M~ con tre - Mi voi con M~ baD giC1 ciing xinh d~p nhåt trong lang - Ba di buon xa O rni~t ngu6n, thlnh thoang mdi v~ . M~ giup ba Ngo~i cham soc chuy~n buon ban cli'a hang, mO ngay m~t trU'dc nha, con nM dåy cau kho, khoai kM, d~u, b~p, g~o chåt dåy can gac xep sau nhL . Con hay theo M~ VaD l~ Ph~t trong chiia Vien Giac VaD nhii'ng ngay R~m va M6ng MQt. Sau khi th~p hU'dng l~y Ph~t, M~ hay chi con xem nhii'ng Mc tranh Ml,lc Lien Thanh B~ hay nhii'ng bli'c tranh nhi~u mau silc kMc ve len nhii'ng hinh tU'<;jng quy sli' tra tån tQi ph~m O dia ngl,lc, vdi dl,lng y ran d~y ngU'C1i s6ng tren the' gian nen an O phUc dli'c, ta bi nhan ai vdi mQi ngU'C1i. khi ldn len ngU'<;jc xuoi nhi~u dia phU'dng xa xli' Quang, nhU'ng con khong nhin thåy co nhii'ng bli'c tranh hU'dng thi~n nhU' O chua Vien Giac rna con da nhin til' thuO åu thd. Su6t ca dC1i M~ chU'a baD giC1 n6i n~ng lC1i vdi con, vdi mQi ngU'C1i . Co nhi~u lån con thea b~n be nghich ng<;jm hU' d6n, M~ khong la m~n con, chi xoa dh d~y båo: Con dung lam the nGo. M~ buon 16m .. . Nhii'ng bu6i chi~u ng6i an cdm vdi ong ba ngo~i vaa xem båy ddi v~ an trai dy da O trU'dc san chiia Vien Giac. Nhii'ng dem trang trea Id lli'ng tren ngQn tre, M~ ng6i ru con tren chie'c v6ng m~c qua hai dy cau sau nha. M~ hat cho con nghe nhii'ng lC1i ca daa m~t ngQt:

Cang cha nhll nui Thdi Sctn Nghia m~ nhll nllOc trong ngu6n chåy ra MQt lang tho m~ kinh cha Cho tran chil hilu mai. la dq,o con ... ... A li ai! Ngo len ritng tMy ciJp cu dang da Trang vi dlldi biin tMy ciJp ca dang dua Biiu cMng vi lq,p milu thO Vua 14P Uing thO M~ 14P Chua chO Cha ... ... Chiiu chiiu ra dling ngo sau Trang vi que M~ rUQt dau chin chiiu ... Con dau ngC1 tie'ng hat M~ ngay xU'a la n6i long xot xa cua con bay giC1. Khong phåi long con dau crun chi~u rna

116

long con bay giC1 nhU' bai vilng hoang vu khong tlm thåy nhii'ng canh hoa vang ngay xuan sum hQp. Hang tri~u bu6i chi~u da ~t lim trong h6n con. Måt M~ la måt tåt ca . Con chi an h~n la baD nhieu nam qua d€ M~ sh nhd chC1 mong. Be'n luc M~ n~m xu6ng con cung khong dU'<;jc v~ nhln thåy M~ mQt lån d~ vInh vi~n ta ly. Lli'a Tam MUQi da biing va ngiin ngl,lt trong long ngU'C1i u rninh si Mn. NhU'ng M~ da d~y cho con ta luc vaa bU'dc VaD ngU'ang cli'a cUQc dC1i: Hay dem tlnh thU'dng de'n vdi mQi ngU'C1i va chi co nl,l cttC1i mdi hoa giåi Mn thu. Con ngU'C1i khong ai thoat khoi nhii'ng cli'a åi sinh, la o, binh, tli'. M6i ngay chung ta dang bU'dc dån de'n di che't, dang cM chung ta O cu6i dU'C1ng. Khi n~m xu6ng buong tay, tåt cå ngQc nga cha u bau, danh vQng, chli'c tU'dc quan quy~n, nghe o hen, s~c d~p d~u trå v~ cho cat bl,li. Chi con dnh thU'dng hy vQng nhan gian con nh~c nhO . M~ da nhi~u lån noi voi con: Håy 16y sl,! chån th(lt. tu te an (j voi mQi nguoi. Va hay nhU' may tren dinh deo Hai Van, nhii'ng phan h6a VI y thli'c h~, chu nghIa, thC1i gian qua di cung chi nhU' nhii'ng vien soi dU'di chan d6i. qch sli' da chU'ng minh, khong co b~o chUa nao ap d~t st! ton klnh VaD dåu dan chung mai dU'<;jc . Qua V~n Ly TrttC1ng Thanh, horn nay du khach c6 cåm giac nhU' dang con nghe vang vQng trong hU' vo n6i oan nghi~t hC1n cam cua dan lanh. Cac sU' sai c6 baD giC1 mang gU'dm, sung d€ baD v~ hay thi uy, the' rna giao ly cua Bli'c The' Ton da vU'<;jt qua hai ngan nam tram b6n mU'di b6n nam (theo pl. 2544) thli' thach vdi dC1i, vdi long nhan the', m6i ngay hU'dng Ta Bi cang toa cung kh~p dia du.

Cho du xuoi ngU'<;jc ndi ch6n nao tren kh~p the' gidi con vftn nhd v~ HQi An, VI trong rni~n Mt que hU'dng than yeu do co M~ an giåc ngan thu . Barn tang M~ O que nha va L~ Phat Tang O Chua Di~u Phap O Hoa Ky da dU'<;jc ChU' Ton Bli'c va mQi ngU'C1i de'n chia xe tlnh cåm thU'dng me'n M~, da lam cho chUng con vo cung xuc dQng, ngon ngu da trO thanh vo nghIa, khach sao trU'dc nhii'ng tlnh cam chan th~t rna tåt cå mQi ngU'C1i da danh cho M~ , danh cho gia dlnh cac con trong trong giay phut dau thU'dng t~n cung. Xin da t~ dn dC1i, da ~ dn ngU'C1i. Con se dQc Kinh Thuy Sam h~ng dem d€ sam h6i va du sieu cho M~ . Nhii'ng thang nam con tie'p tI,lc len dU'C1ng vdi hanh trang til' ai cua M~. Y ni~m nhU' banh xe quay ch~p chung l~p l~i, con hi€u "Ngu udn phu van khOng kM lai", than ngu uin nay nhU' may bay qua båu trC1i, c6 nghIa gl dau. NhU'ng khi da hinh thanh tht!c th€ hi~n hii'u giua dC1i, con g~ng giu cho tam trQn v~n Chan NhU'. Khi tam Mng d<;mg la luc d6 hoa Ta Bi vttdn len toa ngat hU'dng tråm. MQi ngU'C1i da de'n vdi M~ , da chia xe n6i bu6n vdi con. Con da tran quy nMn lli'a til' que diem n6i ke't thanh m~t trC1i, bang gia da va trong nhii'ng dem dai b~nh ho~n Mn cam. M~ da vInh vi~n ra di, nhU'ng M~ vån trlu me'n s6ng mai trong trai tim con de'n t~n chan trC1i vi~n xli'. O Thai To H~p (Trich E>~ c Sa n Quå ng Då)

Phap

Am

Vu Lan 2000


qua nao dång

M~

ngay l~ Vu Lan? N6i de'n Ha NQi, du kMch lien Wdng Mn mQt Ha NQi ba mu'di sau ph6 phu'ong, thu do cua b6n ngan nam van hie'n, Ha NQi vdi nhii'ng mua thu thd mQng, nhfi'ng ng<.>n gi6 heo may lanh l~nh lam ngay ngå't bao c~p tlnh nhan tay trong tay d~o tren bo H6 Hoan Kie'm thd mQng trU finh. D6i vdi nhii'ng ke giau sang quy~n the' thl nhii'ng lan gi6 thu Ha NQi la ca mQt d~ tai cho thi ca lang m~n yeu du'dng. Nhu'ng d6i vdi nhfi'ng ke bån cung thl nhfi'ng ng<;>n gi6 heo may Ha NQi nao c6 khac chi nhii'ng lån roi da quå't vao nhfi'ng tå'm than ngheo d6i ao quån tdi tå. Khong nhii'ng vh m6i khi gi6 thu l~nh th6i qua cang lam xong them mui hoi th6i Mn dQ bu6n non cho nhfi'ng ke s6ng qnh bai rac Sdn Nam, cach Ha NQi khong xa . Dem da v~ khuya nhii'ng h~t su'dng dem cang thå'm sau vao xu'dng tuy nhfi'ng ke cd han dang co ro ng6i cha rac Mn. Trong khung canh bu6n ngu ll{ng d<;mg d6 thå't theu b6ng dang mN thång be khoång dQ 10 tu6i, tay om mQt g6i hanh ly nho . Khi thång be tie'n l~i gftn dOng rac b9n tre con nhao nhao len hoi: - H<;1i! Sao bay gio may mdi Wi v~y? Dua khac l~i cu'dp lOi: - Hai horn qua may lam gl rna khong Mn? U6ng qua dem qua c6 nhi~u rac rna may l~i bo phi di v.v .. . Thå'y thång H<;1i ml{t do hoe khong n6i, b9n tre C1,lt hU'ng im l~ng, khong hieu chuy~n gl xåy ra cho n6. Thång Wn nhå't trong b9n ten Vi~t, coi bo hieu doi ch~y ra v6 v~ hoi: - H<;1i may c6 gl bu6n v~y? Ke cho tao nghe vdi, xem t1,li tao c6 giup gl du'<;1C may khong? Nghe Mn day thång H<;1i khong dm du'<;1C long kh6c nuc nd bao tin cho Hi b~n bie't la mft n6 mdi qua doi va ngu'oi can bQ trong lang da du6i n6 ra khoi cai choi la rna 2 mft con n6 hång nu'dng nau d d6. Tie'ng kh6c cua thång H<;1i m6i ngay mQt lon. Kh6c khong ngitng. Khoc nhu' mua. Kh6c nhii'ng mong trUt dU<;1C nhii'ng nbi ddn dau qua Wn rna tu6i doi con non d~i cua n6 phåi ganh chju. Va co le no ciing mui long kh6c VI dau co ngo dU<;1C rång d ndi bai rac th6i tha nay l~i c6 nhii'ng ke kh6n cung con co chut finh ngu'oi biet md mi~ng ngo lOi chia se gitlp do no du cm la nhfi'ng lOi n6i khong må't ti~n mua. Thåy thång H<;1i kh6c to, nhi~u dua tre cting chåy nu'oc ml{t theo. Trong khi thång Vi~t om H<;1i vao long v6 v~

Phåp

Am Vu Lan 2000

an ui, thl må'y dua khac ru nhau chung ti~n mua cho H<;1i mQt bat bun 6c M no an cho åm b1,lng. Thång thl dm thla bon eho H<;1i. Thång khae thl båo H<;1i ehd nen lo s<;1, nh~t rae xong r6i ngu luon d day voi ehUng n6 s6ng ehe't da co nhau. HOi vira an xong thla eu6i eung thl chie'c xe rac den. B9n tre VQi va xach d6 ngh~ nhåy vao dOng rae. Trude khi di ehung thåy eho HOi mQt tO ny long de tråi len Mt ngu va båo n6 nen di ngu li~n cho khoe, ngay mai da c6 chtlng no bao an. H<;1i nhln thea dam b~n ngheo bie'n vao bai rae nhu' ke måt h6n. Nhii'ng edn xtle dQng finh cam d6n d~p kh6 dau eua 2 ngay vira qua lam thång be m~t ra ngu'oi khien no lan dung ra Mt ml{t nhl{m nghi~n nhii'ng mong giå'e ngu giup no t~m quen di nbi dau hi~n t~i. Nhu'ng H<;1i nao ngu duoe! Tuy mi ml{t n6 d6ng eMt khong tai nao md ra n6i, nhu'ng thån kinh n6 vh cang thång khOng ngirng . Bie'n co' hai ngay cu6i cung cua mft vh con la khuc phim s6ng dang di€n ra trong tri 6c non d~i cua n6. Cm mdi cach day co hai ngåy thoi, cting t~i dOng rac nay, nhu m9i ngu'oi, HOi ham hd co' moi nh~t th~t nhi~u d6 phe' thåi nhii'ng mong co them ti~n mua thu6c cho mft u6ng. Manh h,tc cua long hie'u thåo danh cho mft da khie'n th:tng be lam vi~c khong bie't m~t. Va quå tMt hOrn do n6 kiem gå'p hai lån so vdi nhfi'ng ngay thuong. HOi hi hii'ng ch~y v~ Mn ga cti'a nha can bQ xin mua thu6c. Khi canh cti'a nM sang tr9ng vira he md, mot mui hoi th6i b6c tir quån ao thång be bay thång vao mtii ngu'oi can bQ khie'n anh ta quat len: - Måy con cai nhå ai rna måt d~y v~y? De'n nha nguoi ta rna khong tl{m rU'a s~ch se lam bån nha ngu'oi ta . May cut di. Thång H<;1i cu6ng quit xoe d6ng ti~n rni~ng nan ni: - Thu'a d6ng chi mft con cåm n~ng con de'n day xin nho d6ng chi gitlp do ban thu6c cho mft con u6ng. Ngu'oi can bQ Mm ti~n xong våo nha lå'y 2 vien thu6c cam trao cho no d~n lå ne'u my no u6ng chua khoi thl mai l~i mua them. Thång be r6i rit cam dn nguoi can bQ t6t b1,lng r6i ph6ng nhanh v~ nha . N6 mirng riu rit g9i: - Mft di con mang thu6c v~ cho mft day. Dap lOi n6 la mQt trang ho

ru ruoi va tie'ng thl thao hoi:

117


- Con da v~ r6i My a? Thång be giup m~ n6 ng6i d~y r6i cho m~ uo'ng thuo'c. N6 ham hCl mCl bc;>c la'y cho m~ 3 cai banh bich quy du'a cho m~ an. Ba m~ nhln HQi thu'ong x6t n6i voi con rång nha ngheo mua lam chi nhii'ng thu xa xi phåm d6 . HQi cu'oi khoe voi m~ la n6 lu'Qm du'Qc 3 cai banh trong d5ng rac dl!I1g trong mQt cai mi ny long con S'1-ch nen dem v~ cho m~ an. Trong con d6i l'1-nh, cha't du'ong trong hai chie'c banh lam ngu'oi m~ tinh l'1-i mQt phån nao. Tuy con d6i nhu'ng ba n6i Mi da no va b3:t HQi an cai cuo'i. Bay la nhii'ng chie'c banh d~u tien trong doi va hai m~ con HQi c6 cai di~m phuc du'Qc thu'Clng thuc hu'ong v~ mQt chie'c banh ngc;>t tay cua nhii'ng ke giau sang du' cua vm ti~n vung vit. Nhln con an sung su'ong ngu'oi m~ vui mirng ngh~n ngao om con vao long. Ba nh~ la'y tir trong cai tui ao rach mQt chie'c huy chu'ong trao cho HQi va n6i voi con rång day la ky ni~m cuo'i cung v~ cha ctla HQi rna ba muo'n trao l'1-i cho con. Ba k6 cho HQi nghe v~ ngu'oi cha rna n6 chu'a h~ du'Qc bie't mij.t. Cha HQi thuQc thanh ph~n nong dan ngheo kh6 trong lang. Ong da b~ cu'ang bach di tham dl! chie'n trUang Cam Bo't luc HQi vira moi du'Qc ba thang trong b\,mg m~. Ong da bo thay noi chie'n trUang xa 1'1- d6 l'1-i vQ d'1-i con tho. Ta'm huy chu'ong anh hung dan tQc ba't dåc dl d6 da låm tan nat doi ngu'oi g6a phl;l tre va dua con tho chao doi khong bie't mij.t cha mlnh la ai. Yl. c6 chut nhan såc nen ba da phai om con bo tro'n lang ra di d6 tranh canh b~ can bQ lang ep lam le. Hai m~ con di lang thang tha phu'ong du thl!c khåp noi cho Mn ngay ngu'oi m~ o'm di khong du'Qc. Luc d6 nhan såc da tan phai, hai m~ con l'1-i trCl v~ ngo i lang cli dl!I1g mQt cai choi la tren manh Mt nho be ngay xu'a cua cha ong HQi d6 l'1-i. Cling k6 tir ngay horn d6 HQi phai bu'oc chan vao xa hQi bai rac d6 kie'm ti~n nuoi m~. Tmoc khi nh3:m m3:t ngu, ba an dn dij.n do con ne'u ba c6 m~nh h~ gl thl HQi nho giii' chie'c huy chu'ong nay mang theo rnlnh bie't dau n6 se la la bua hQ m'1-ng khie'n nha nu'oc thu'ong dnh giup da nhii'ng dua tre m6 coi, con cua "nhilng anh hung dan IQe". Troi v~ dem m6i lUc mQt l'1-nh. Nåm trong cai choi lQp la rna bo'n bUc tu'ong la khong km, khong c6 chan d3:p, ao a'm mij.c nen hoi l'1-nh tha'm vao ph6i khie'n ba m~ ho ru mQi khong ngirng. HQi sQ qua om ch~m m~ nhii'ng mong truy~n hoi a'm cua rnlnh sang cho m~. Nhu'ng suc n6ng cua tre tho lam sao su'Cli du'QC ca mQt man su'ong dem phu tren da thit m~. Tha'y m~ ye'u d~n di HQi vl!c m~ d~y cho m~ uo'ng them vien thuo'c nii'a. Hai m~ con om chij.t nhau ngu h~u co' cho'ng l'1-i cai l'1-nh te ngu'oi ctla nhii'ng lan gi6 thu lang m'1-n Ha NQi. aån v~ sang, HQi choang tinh trUoc suc n6ng nhu' låa do't ctla m~ truy~n sang n6 . N6 ho ang ho't tha'y m6 hoi m~ toat ra . Ban tay ba l'1-nh ng3:t. Måt ba 10 do nhln con moi ma'p may nhu' muo'n n6i voi con mQt di~u gl rna khong n6i du'Qc nen lai. HQi sQ qua kh6c to len n6i m~ dirng c6

118

bo n6, n6 se di mua them thuo'c v~ cho m~ uo'ng mau khoi. N6 cuo'ng cu6ng ch'1-Y vQi de'n nha ngu'oi can bQ. Tha'y thång be mij.t hot hai nhu'ng khong c6 ti~n trong tay, ngu'oi chu nha l'1-nh nh'1-t du6i n6 v~ va bao la chirng nao c6 ti~n thl moi c6 thuo'c khong ai ngu gl ban c~u cho n6. Thång be tåt tu'Cli ch'1-Y nhanh v~ nha. N6 om ch~m la'y ngu'oi m~ dang ha'p ho'i. M3:t ba ua l~ nhln con lån cuo'i r6i vlnh vi~n ra di. Mij.t troi vira 16 r'1-ng, thuc gia'c thea nhii'ng tie'ng keu gao tham thie't cua thång be ti~n m~ trCl v~ long Mt l'1-nh. MQt ngay moi d~y vui su'ong hu'Clng thl;l båt dåu cho nhii'ng ngu'oi giau sang quy~n quy va cling la ngay den to'i ba't h'1-nh trUm len dåu dua tre tho vira ma't m~ . Dan lang di lam ruQng nghe tha'y tie'ng kh6c ch'1-Y l'1-i giup. Ngu'oi nay 10 di khai Mo cong an. Ke khac 10 di dm cai chie'u, daa san mQt cai huy~t tren canh d6ng. Sau khi lam xong thu tl;lc khai tå, cong an ra l~nh dam nong dan pha x~p cai l~u rom ctla m~ con HQi. Nho lOi m~ dij.n thång be chla ta'm huy huy chu'ong ra xin nha nu'oc cho n6 du'Qc Cl l'1-i can l~u nay . Ngu'oi can bQ l'1-nh lung vm ta'm huy chu'ong xuo'ng Mt bao n6 rång: - May lå con ai thl mij.c may, nha nu'oc khOng c6 du' Mt cho nhii'ng dua vo dl;lng nhu' may Cl. Thång be cm bie't gl;lC dåu cui nhij.t chie'c huy chu'ong, ltli thtli thea dam nong dan du'a xac m~ ra huy~t chOn, r6i lij.ng le rai lang voi hanh trang tren vai chie'c ao rach ky v~t cuo'i cung ctla m~ va chie'c huy chu'ong chU'ng tich ghi nh~n sI! hy sinh anh dling ctla cha rnlnh cho Mt nu'oc d6 giii' lam ky ni~m ... Bern nay, nåm ngu noi can nha man troi chie'u da't moi nay, thie'u hoi a'm cua m~, HQi tha'y l'1-nh lam sao! N6 co qu3:p ngu'oi om chij.t la'y chie'c ao rach cli cua m~ nhii'ng mong t1m l'1-i hoi a'm ctla dnh måu tå da su'Cli a'm ca quang doi tho a'u cua n6 cho'ng l'1-i bao con d6i ret co han. Con dau nhii'ng giay phUt so'ng sung su'ong nha't doi du'Qc cung m~ di lang thang nhii'ng quan an, nha hang, ngåa tay xin nhii'ng bat com thira canh cij.n rna m~ vån thu'ong b6n cho n6 khi con be! Con dau nhii'ng l~n ngu h~m du hay dåu du'ong x6 chQ, luc nao cling du'Qc m~ om vao long d6 truy~n hoi a'm sang cho n6, doi dnh tay nhi~m måu che chCl cho'ng da cho n6 trUoc nhii'ng nanh vuo't nhc;>n cua cUQc doi! B6i khåt m~ con c6 nhau. Om dau m~ con ben nhau. M~ la v~ th~n nhan ai hQ m'1-ng doi n6. M~ la ngu'oi v6 v~ n6, n6i voi n6 nhii'ng eau thu'ong yeu ngc;>t ngao giii'a chQ doi b'1-c beo dnh ngu'oi nay. M~ la ngu'oi dem l'1-i cho n6 ng~ h,tc so'ng. M~ lå ta't Ma't m~ doi n6 ma't ta't ca. HQi th6n thuc tuy~t vc;>ng gc;>i: "Bu di con nhd bu qua ".

ca.

Nhii'ng h'1-t su'ong dem rai fI;Ing tren go rna hoa voi gic;>t nu'oc m3:t tuc tu'Cli ctla dua be tha'm vao long Mt que hu'ong. Tren båu troi Son Nam den to'i tu'ong lai khong 1o'i thoat cho tu6i tho Vi~t Nam, em be m6 coi kho'n kh6 nay c6

Phap

Am Vu Lan 2000


dU'<;1C m6n qua gl dang m~ trong ngay le Vu Lan dem nay, ngoai nhii'ng giQt l~ dau thU'dng thåm vao long Mt lll-nh nhii'ng mong sU'di åm xac than cua h6n ngU'oi vira gia tir trån the'. Bie't Mn bao giD hang tri~u em be H<;1i tren que hU'dng Vi~t Nam c6 dU'<;1C diem phuc s6ng mQt vai giay phUt cua ngay Le Vu Lan, dU'<;1c Mn chua dang hU'dng, dU'<;1C di mQt dnh hoa h6ng trång hay do tren ao M tU'dng nM Mn m~, hOi nhii'ng ngU'oi em th6ng kh6 rna nhii'ng anh sang ph6n hoa do hQi, nhii'ng tay an chdi Sai Gon, Ha NQi khong bao giD d~ tårn soi sang nhii'ng n6i båt hll-nh cua tu6i thd Vi~t Nam?

Nam Dao, L~ Vu Lan 2000 (trich Viet Nam Dan Chll s647, thang 8.2000)

tinh Me• bao la ThU'dng T~ng MI; Con mu6n vie't mQt bai thd d~ kinh t~ng m~, mu6n vie't mQt bai van th~t hay d~ kinh dang len m~; nhttng mai mai d6 chi lå mQt giåc mQng con åp u trong tim, va c6 le chång bao giD thl!c hi~n dU'<;1c . Bie't bao lån con da vie't, vie't r6i Ill-i x6a. Tri 6c con tran ng~p muon lOi mu6n vie't, mu6n n6i rieng v(1i m~. Nhttng v6n lie'ng tir ngu cua con Ill-i ngheo nan, tai vie't cua con con kem coi, nen mai mai con vlIn chU'a th~ dien tå dU'<;1C diau con mu6n n6i, mu6n vie't. Ngay mai la ngay Mother's Day, tI! dttng con mu6n vie't, vie't rieng nhii'ng dong chu d~ ~ng M~ thU'dng yeu. Du vlIn bie't thd con khong hay, van con khong bay bU'(1m, trau chu6t, nhttng m~ dau bao giD che nhii'ng diau con vie't v(1i cå tårn long, phåi khong hd m~?? M~, con mu6n gQi m~ cå vll-n HIn, du chi d~ m~ bie't la con yeu m~. Con sung sU'(1ng va hll-nh phuc khi con dU'<;1c åp U trong tlnh thU'dng bao la cua m~ . C6 le v(1i mQi ngU'oi xung quanh, con da bU'(1c vao tu6i trU'dng thanh, du chin chån d~ <; thuc dU'<;1c di~u hay le phåi nen theo cung cac dia u xåu dn tranh. C6 le v(1i mQi ngU'oi, con da 1(1n du d~ khong dn sI! cham s6c, lo Ung cua m~ . C6 le v(1i

Phåp

Am Vu Lan 2000

mQi ngU'oi, con he't con trong lua tu6i d~ xa vao long m~ lam nung voi vInh m~ diau v~t vanh. Vang, c6 le mQi ngU'oi ngru dung. Nhttng c6 mQt diau, mQi ngU'oi chåc khong tai nao hi~u dU'<;1c. 96 la du l(1n de'n dau, du di Mn båt cu phU'dng troi nao thl tårn long con van hU'(1ng v~ m~. M~ muon doi la mQt hlnh ånh d~p trong con, mQt hlnh ånh con luon gIn giu trong tim. M~, m~ co bie't, chung con luon hanh di~n v(1i doi khi c6

dU'<;1C mQt ngU'oi m~ tuy~t voi nhU' m~. Con th~t hll-nh phuc VI dU'<;1C åp u trong tlnh thU'dng cung sI! san soc cua m~, khi dU'<;1c m~ dll-Y d6 tir cach di dUng Mn loi an tiEng noi, luc dU'<;1C m~ khen cung nhU' khi bi la råy du doi lUc bi råy oan nhttng con khong bao giD trach m~ cå, m~ c6 bie't khong? C6 nhii'ng lån con da vo tinh khie'n m~ bu6n. Nhii'ng khi d6 con thåy long dau x6t vo cung. Con tI! trach rnlnh va da nho nhUng giQt nU'(1c måt h6i h~n vI lam m~ bu6n. Con då vie't nhUng la thU' th~t la dai d~ xin 16i m~, mong chuQc phån nao nhii'ng 16i cua con, m~ con nh(1 khong hC1 m~?? C6 låm phen, con sung sU'(1ng vo cung luc thåy m~ vui khi con dU'<;1C lanh phån thU'dng trong tiEng v6 tay khen ng<;1i ron ra cua mQi ngU'oi. M~ c6 bie't, khi d6 con khong sung sU'(1ng VI nhii'ng tiEng v6 tay, nhii'ng lOi khen cua cua thåy co hay nhung ngU'oi xa Ill-, rna con chi sung sU'(1ng, vui mirng VI da mang mQt niam vui t~ng m~; du niam vui cua con qua nho be khi dem so v(1i tlnh m~ cho con. C6 nhiau horn con tir trU'ong v~ nha, m~t moi vo cling VI bai vd ch6ng chåt, VI cac bu6i hQc keo dai le the su6t tir sang Mn sam t6i, VI bi xo dif y chen lån tren xe bus, VI bao tr~n gi6 Ill-nh bu6t xU'dng, nhttng khi va de'n nha, dU'<;1c thåy m~ va nghe lOi m~ an dn hoi han lo Ung n6i m~t nhQc cua con tan bie'n th~t la nhanh. C6 doi luc con lam bai khong dU'<;1c dung nhU' y mong mu6n, con tI! dm thåy xåu h6 vo cung khi m~ hoi han v~ kEt quå bai lam. Con khong mu6n n6i Mi m~ nhttng con Ill-i khong mu6n lam m~ bu6n long. C6 nhung bu6i con thuc th~t khuya hay d~y th~t s(1m M hQC bai thi, nhttng dU'ong nhU' m~ con thuc khuya va d~y s(1m hdn d con, M lo cho con nhung m6n an b6i b6 suc khoe . Con dm dQng va thU'dng m~ vo cung du khong n6i thanh lOi nhttng c6 le m~ hi~u long con nhiau hdn nhung lOi con n6i, m~ nhi. C6 nhii'ng t6i con v~ tre VI bai vd chU'a xong, m~ då lo Ung thåp thom, chång an tam mai Mn khi con blnh yen va dEn nha, cåt tie'ng gQi m~ . M~ lo nhttng Ill-i co' giåu khong mu6n cho con bie't VI s<;1 con khong yen tårn hQc hanh. M~ di, con thU'dng m~ vo cung chinh VI nhii'ng sI! te' nhi nhU' the' d6 m~ ll- . C6 le con da qua sd <; nhii'ng luc m~ cåm thåy khong khoe trong ngU'oi nhttng co' giåu VI ngll-i chung con lo Iång. Tl,1i con Ill-i qua va tam chi bie't chQc pha nhau, dua gian, cU'oi n6i rna quen khang chU <; thåy nl,1 cU'oi cua m~ kem tU'di, giQng m~ nghe ye'u hdn mQi ngay . DU'ong nhU' tI,li con chång dua nao bie't san s6c m~ chu dao nhU' luc m~ lo cho tl,li con khi dau 6m. Con co th~ Mm tren dåu ngon tay s6 lån con san s6c cho m~ , nhttng c6 le khong mQt may anh t6i tan nhåt tren doi nay co th~ Mm dU'<;1C

119


nhii'ng l~n mtt san s6c cho con. Gia day con moi tha'm thia tirng lai trong bai hat "Umg MI:" cua nh<!-c Sl Y Van. Con moi tha'y thudng x6t cho nhii'ng nguai b<!-n vi mi?t ly do gl khong con duc;lc ban tay cua me,': h<;> san s6c. C6 le nhii'ng nguai b<!-n cua con da bu6n khi con hay vo tlnh k~ h<;> nghe nhii'ng sl! san soc cua mtt . Nhung sl! san s6c qua suc an dn doi khi khie'n con bi b<!-n be treu ch<;>c, doi luc khie'n con hdi tha'y phi~n phuc. Nhltng, mtt di, con th~t sl! sung suong khi con duc;lC c6 mtt d ben con, con duc;lc nghe tie'ng mtt cuai, lai mtt n6i, con duc;lc nghe l<'1i mtt d<!-y d6, con dltc;lc an cac m6n an me,': na'u, con duc;lc m~c nhii'ng tårn ao len me,': c~m cl,li ng6i dan, con dltc;lc hUdng nhii'ng t6i quay qu~n ben mtt nghe k~ l<!-i nhii'ng ky nic$m xa xua thud mtt con nho, thud bo' me,': moi quen nhau, hay thud tl,li con con nhO xlu, r6i mtt l<!-i k~ cac tinh xa'u cua tirng dua, cho tI,li con c6 dip treu ch<;>c nhau cm ch6e ~m I nha. Nhii'ng ngay le Vu Lan, con da hanh dic$n, tl1 hao, sung suong long tran ng~p h<!-nh phUc khi duc;lc cai mi?t bong h6ng do th3:m len ngl!c ao ben trai pma trai tim con, d~ duc;Jc nghe hoa thuc;Jng trI,l tri thuye't phap v~ tlnh thudng bao la cua mtt. C6 le con con qua tre con, m6i khi c6 ngu<'1i b<!-n nao khen mtt dttp, mtt tai la con l<!-i cu<'1i th~t tUdi, tMt sung suong, y nhu thud moi ch~p chung di h<;>c. Ma du<'1ng nhu mtt c6 mi?t di~m chi th~t d~c bic$t khie'n ta't cå b<!-n be cua con, dii quen than hay cm mi?t vai lfrn g~p me,':, d~u luon nhd Mn mtt. Boi khi, nhii'ng nguai b<!-n phudng xa g<;>i dic$n tho<!-i tham hoi, h<;> d~u hoi tham mtt, con luon k~ mtt nghe dii chua ch3:c mtt con nhd nguai b<!-n d6 . Ma mtt di, duang nhu mtt c6 th~t nhi~u ttu di~m rna con khong c6 duc;Jc. Me,': mi gioi qua khie'n con tl! tha'y mlnh th~t la ngu d5t, vl,lng v~ khi so sanh voi mtt.

ca

Mtt, con muon van lOi con mu6n n6i, mu6n vie't, nhltng sao con qua vl,lng v~ khi tlm tir ngu d~ dien tå long con. Con th~t la dd qua, me,': di. Nbii'ng gi con da vie't vån chång to bay duc;JC tr<;>n Vttn di~u con dang nghI, nhltng c6 le mtt hi~u con nhi~u hdn nhii'ng gl me,': d<;>c, dung khong me,':? Con tin tUdng nhu the' vi mtt la mtt cua con rna. Mtt, con mu6n g<;>i mtt hoai hoai, mu6n mtt luon vui ve va sung suong; nhltng du<'1ng nhu ngoai cac ni~m vui nho be con c6 th~ kinh t~ng mtt qua nhii'ng lfrn con duc;Jc khen thudng thl con cling da nhi~u lfrn lam me,': bu6n, c6 khi con khie'n mtt phåi kh6c, dii long con th~t sl! khong mu6n. Con bie't me,': luon luon thudng yeu va tha thu dii chung con c6 ph<!-m 16i chi di nua . Nbltng, con vh mong duc;Jc n6i voi me,': di~u nay: Con yeu mtt vo ciing. Yeu me,': voi mi?t tlnh yeu khong c6 thu gi so sanh duc;Jc, dii con khong n6i ra b~ng l<'1i, nhltng m6i di~u con lam, con d~u mong me,': vui, khong bao gi<'1 mu6n mtt phåi bu6n. Va nha't la, con hanh dic$n duc;Jc c6 mi?t ngu<'1i mtt nhu mtt, mtt <!-. Concua Me,':

1m ru etla M~ "Cong cha nhzt nui TMi SC/n Nghiii ml! nhzt nztdc trong ngu6n chåy ra ... "

A di .. . Lai hat ru cuå mtt Nbii'ng dem thu sang trai Bua con vao gia'c mi?ng Bttp tl!a h6 sao rdi. Nhii'ng dem dai khong ngu · Mtt thuc su6t canh tha u Cham cho con tirng gia'c Nhln con, quen lo au .... Con ldn trong anh låa B~p biing, mtt th6i cdm

Nhii'ng dem den dic$n t3:t Me,': dan ao ru con ... Tirng cau ca dao d6 Mtt cho con cui?c d<'1i Nhii'ng l<'1i ru khong to T<!-o h6n thd con vui ... Lon khon trong lOi hat Dau giong doi vh tr6i co' hUdng, con vån nho vh hoai tie'ng ru ngu<'1i ...

A di .... Bern nay con thao thuc Ng3:m am th~m tre thd Nbo v~ eau hat cli Thoång hUdng, nhu gia'c md ... Bic$u ho xua mtt hat Ru con, chi~u nam nao Cau ho nay, con giång Cho chau, con ngay thd. Bao nhieu la nam thang Tir me,':, r6i Mn con Bao nhieu la the' hc$ Cau hat a'y vån con .... Nbu tlnh yeu måu W Truy~n tir mtt, de'n con Lai ru dii l~ng le Tram nam, vån chua mon.

A a di ...

TdDi@m

Nguy~n NgQc QUYnh Thi

120

Phap

Am Vu Lan 2000


con ph6 co

NhTlng ngay xl1a cua thua nao Lt;lng chlm nhl1 giac chiem bao xa dan

Bay la mot con ph6 ngån Mi voi mot tlnh nho nhtt tlnh Thanh Hoa, no chi ch(!.y dai chirng mttoi ma'y noc nhå la da sang ph6 nha tho. Nha tai la mot can nha lc1u, doc nha't ctla cai ph6 Canh Nh(!.n ngån ngun ngtln. Trttoc cli'a co dy Nga B6ng kha lOn, cao vQt hdn nhung cay khac ben l~ dttong, hQ hang ba con cua bo' my tai o Båc vao chdi, xu6ng ga Thanh Hoa thue xe keo di tdi de dang tlm ra ngay! Bac tai con båo bo' my tai lam an kha'm kM la nho dy Nga B6ng truoc cli'a xum xe xanh t6t. Truoc khi d~t chan vao tlnh Thanh Hoa nåm dQc thea con Mong qu6c lo tu Båc vao rni~n Trung, quy vi da dtt<;lC thttong ngo(!.n ngay mot dnh dyp n6i tie'ng la mot ky quan cua nttoc Vi~t Nam: Cay du Ham R6ng! Cay du Ham R6ng hlnh ban nguy~t sdn mau trång toat, trea våt ngang con sang Ma rong lOn, quanh nam ngay thang nttoc chåy xie't tung bQt trång xoa do g~p nhung Cl,lm da ngc1m dttoi gc1m du, reo c1m c1m nbtt thi oai elIng khach vang lai rna ngttoi ta båo ndi My chinh la ham ctla con R6ng. Hai ben du co hai ngQn nui chc1u gQi la nui Ham TIi', dung sung sU'ng soi mlnh tren dong nttoc. Cånh sdn thanh thtly tu da dyp nhtt tranh ve con them ve hung vi cua R6ng Thieng Ba't Nttoc. Chhg trach Mt nay da pMt Be' Vttdng. M(!.ch Mt tI! ngan xtta do da la que httdng ctla Blnh Binh Vttdng Le L<;Ii - ndi sinh truang Ba Tri~u Trinh Nttdng mot vi can quåc anh hung va ciing la ndi sinh truang ctla danh si Bao Duy Tu, ngttoi da co sang kie'n xay buc tttong thanh ngan ranh gioi giua buc tttong tranh chua Nguyen - chua Tqnh, gQi Ltiy Thc1y - co a'p Quy Httdng ndi tho t6 cua Tri~u Nguyen Phttoc - co ngQn nui nh6i voi ttt<;lng da VQng Phu - co hang Tu Thuc htt thl!C ra sao? Chi bie't lttu truy~n l(!.i toi ngay nay huy~n Nga Sdn. Co gi6ng que' quy rna ngttoi ta gQi que' Thanh d~ phan bi~t voi que' ndi kMc, nttoc que' pha ra mau trång nhtt sua chli'a dtt<;1C b~nh, con tang suc khoe cho ngttoi gia ye'u - vao di thoi thu6c tay chtta thifih hanh, va con co nhieu lam håi sån quy nua.

a

a

Con ph6 nho tai ctt ngl,l mang ten Ph6 Canh Nh(!.n, luc nho va ttt nhttng khi lon len tai yeu thich cai ten ph6 cua mlnh ph6 Canh Nh(!.n. Oi dyp va thd mong qua! dyp va thd mong nhtt di thua hoa nien cua ma'y anh chi em Phåp

Am Vu Lan 2000

chung tai damng nup dttoi t6 a'm gia dlnh, nao kMc gl mot t6 chim nh(!.n riu rit bay chuy~n nep dttoi canh cha my. Con ph6 nay con mang them ten ph6 Truong Thi, ai mu6n gQi la ph6 Canh Nh(!.n cting dtt<;1C, hay ph6 Truong Thi cting chllng sao! Ten nao eting dyp. Ten nao eting dang yeu! Vi tri Trttong Thi eua ngay xli'a ngay xtta nåm lui pilla sau day nha dan chung, bi bo hoang lau doi, da'u tich cm lttu l(!.i mot ta'm bia da kM lOn nay då bi reu phong phtl mo nhi1ng hang chu Han. Chan tttong bi che la'p bai nhi1ng loai dy d(!.i mQc hoang. Thua hQc tro tai va ma'y nho b(!.n thttong vao tham ndi hoang phe' nay chhg gl hoai c6 rna VI tu6i nho hay le la khåp ch6n. Chung tai vao Hm trai dui cilln, Hm trai mam sai, ngåt nhung ngQn mam sai la mc1u do tia co 16ng mang mu<;1t nhu nhung ve ep sach M danh eu6i nam hQc t~ng nhau lam ky ni~m. Vao nam 1954 sau Vl,l Mt nttoc bi cåt lam hai do(!.n: ba con Thanh Hoa di ctt vao rni~n Nam då l~p ra HOi ... ra to noi san "Thanh Boa D6ng Chau" do anh Khe'.. . dU'ng hOi truang va chtl trudng tO ba o, då dang bai thå ctla tai "NhO vi Trl1iJng Thi Thanh Boa":

Do

Khdch Thanh ai co nhO Trl1iJng Thi? Ten gQi tli xl1a canh co gl? May Mc tl1iJng nghieng reu ap u Ml10i hang lau lach co san si I4nh truyin Sl t!lloa nhl1 vting Bia khiic hiin nhan da mai ghi Di t{ch nay thimh trang ci thoCfi Boi ai co nhO? nhO lam chi?

Cai Truong Thi då cha'm dat tu nam 1918, tu h6i tai chua ra chao doi. Vh rna may chl,lC nam sau tai vlln bi am ånh dnh hoang phe' ctla Truong Thi Thanh Hoa. Ph6 Canh Nh(!.n etla tai con c~n k~ voi con sang Be'n Ngl!, mot chi nhanh ctla sang Må - nghe dau h6i xtta cac vi vua tri~u Nguyen Phttoc co l~ ngl! gia v~ a'p Quy Httdng phtl Ha Trung, lang Tri~u Trttong cach tlnh Thanh Hoa vai ehl,lc cay s6, ve te' T6 Dinh vao m6i tie't xuan cho nen Thanh Hoa co hoang eung va co du thuy~n d~ nha vua du ngo(!.n VI the' nen mang ten sang Be'n Ngl!.

a

Tuy tl,li Phap thl!c dan d~t thufrn ten Tåy cho cac con ph6 trong tinh rna khang hi~u sao dan chung ehi gQi ten Vi~t Nam vi dl,l: Ph6 Ngang, ph6 Khach (VI nhieu tit;!m

121


Tau buen bån), ph6 Nga Tu', ph6 Tjch Bi~n ... da c6 lftn

t6i hoi bO' t6i ly do thl du'Qc ngu'oi tra lai: "co le do CelC vi truang Uio lltu truy~n l(li, con chdu cu tht rna gQi ... " Tinh Thanh c6 nhi~u dån tir cac Mi tdi l~p nghi~p, dilt lanh chi d~u rna. Ngu'oi g6c Thanh H6a c6 mQt am hu'dng rieng bi~t, n~ng hdn tieng mi~n Bac, nh~ hdn tieng Ngh~ An giap gioi c6 tieng n6i tieng n~ng chlnh chjch. Dan rij.c g6c Thanh H6a c6 nhi~u til' ngu rieng, dao lQn nhii'ng chu c6 dåu hoi thanh då'u nga, då'u nga l~c sang då'u hoi nghe bat blfc mlnh. M6i phu huy~n c6 th6 am rieng rna cac vj tru'dng lao nghe la biet ngay ngu'oi d6 d dia phu'dng nao. N6i v~ Thanh H6a rna khong n6i toi nhii'ng thu qua dij.c bi~t cua dnh nay la m(H di~u thieu s6t. Dan trong dnh chång ai rna kh6ng biet d Ben c6c nåm heo lanh tren con du'ong di Sftm Sdn c6 hang banh cu6n ngon het ch6 n6i. Chiec banh cu6n thu6n dai, nhan t6m xao hanh mo n6i mftu h6ng h6ng qua IOp banh trang mong thdm mui g~o dlf, tren rac vai cQng rau mui... vil'a ngon vil'a d~p mat qua mau sac hai hoa, chå'm voi nu'oc mam nguyen chå't vat chanh, ai mu6n an cay thl c6 san dia at ben qnh. Nhå't la v~ mua d6ng, khach ng6i xa ngay xu6ng cay don ben qnh bep hia cua ba hang dang trang banh. An nhii'ng chiec banh con n6ng h6i vil'a ngon vil'a å'm ch6 khong mu6n dung d~y nua .

å ph6 toi c6 ganh cha t6m cua ba cO' Nganh rna sau nay toi di khap ndi mQi ch6n kh6ng dau c6. m6n cha t6m cua ba cO' Nganh cu6n bång banh phd trang mong, nhan t6m barn lån mo heo, trQn hanh hoa, rau mui, h~t tieu, mtoc måm ... cu6n xong dt ngån bång hdn d6t ng6n tay, cu nam mieng cha tom d~t VaD giua cai gap tre che d6i gia mQt nåa, xong thl 16ng mieng cQng du du d6 giu cho chåc. Kbach phai mua it ra la 2 gap cO' moi bo c6ng g~t IOp tro phu than dtfng trong chiec hQp thiec dai vil'a co voi gap tra, coi than qu~t cho hil'ng låa r6i moi d~t nhii'ng gap cM t6m len, suc n6ng lam vang IOp banh, nhan t6m hai dåu cha y xeo xeo b6c mui thdm thea kh6i bay len diec mlii. M6n nay an kem rau s6ng, dftu vj la rau dn bat bUQc phai c6. Chå'm voi nu'oc mam pha nhau nhat, loang thoang it lat at xanh at chin thai mong, khac voi nu'oc måm pha cua ngu'oi Hue cay xe. M6n cha t6m Thanh Hoa sau nay VaD Sai Gon, thinh thoang VaD mua rau dn t6i lam dai b~n ai cling thich, nhu'ng cM t6m t6i cu6n voi banh phd Sai Gon lam sao rna sanh kjp voi cha t6m cua ba cO' Nganh. Ngu'oi mlnh c6 eau: wnguoi tot vi l~a, lua tat vi phiin" nhu'ng dn phai c6 th6 ngdi nua chu! Cling la g~o då'y nhu'ng g~o d Thanh H6a du la thu g~o thu'ong vån deo ngon cdm hdn g~o d ndi khac. Ph6 Thanh H6a cling n6i tieng! Nghe n6i må'y thanh nien mi~n Bac VaD Sftm Son ngm mat c6 djp thu'dng thuc, hQ cho la "ngon nhilt fJong DUClng" - Dl Hai t6i con c6 m6n banh duc dil'a, them thjt heo nhi~u mo barn nho, bQt xay bång g~o dlf, mot lo~i g~o thom re hon g~o tå'm, m6i lftn quå'y banh d6 dan dfty chiec mam, an du'Qc vai ngay, khi an dt til'ng len chå'm voi tu'dng, thå'y wngtit ngu" lu6n!

122

Va d6 chU"ng to ndi day la då't Be Vu'dng, thea trong ljch så, VaD tri~u vua Le Thai T6 dilt Thanh H6a c6 hai ba Phi. Ngay nay tinh Thanh H6a c6 mot loai Phi d~c san cua con s6ng Cftu Sai thuoc huy~n H~u Loc cach dnh chil'ng mu'oi cay s6, thuoc lo~i so hen d ndi nu'oc IQ, hlnh thuc vo ngoai gi6ng nhu' con moule d bi6n. Phi lOn dai bång co hai ng6n tay, c6 mQt bQng g~ch beo ngh gftn ndi voi, rnlnh thu6n tron dfty, mftu trång trong nhu' thoi ngQc. Mot th6 san doc nhå't d dilt Be Vu'dng nay rna dan gian truy~n l~i h~u than cua Phi Tftn thoi xa xl1'a. M6i con Phi c6 mot con doi, y h~t con cua nho bång ng6n tay. Con Phi nåm mot cM, con doi di kiem an v~ dang . Phi la gi6ng hiem cm ro VaD mua he trong mot thoi gian ngan rna cling kh6ng c6 nhi~u nen rå't dåt. T6i con nho nhung c6 gai ganh d6i quang ganh manh mai, c6 hai cai mung nho dtfng hai n6i dilt dfty nu'oc luoc Phi nhu'ng chi c6 chil'ng dO 5, 6 chl,lc con kem nhung con doi xinh xinh mftu do son, gi6ng nhu' nhii'ng c6 gai lang vong ngoai då't Thang Long hlnh thuc g6ng ganh cling nh~ nhang tu'ong tlf! C6m lang Vong cling quy nhu' Phi Cftu Sai, hlnh nhu' troi dilt cm danh rieng cho nhii'ng noi c6 m~ch Be Vu'ong? Gia ti~n 10 con Phi bång ti~n mot n6i bQng ca b~c rna kho ca nha an du'Qc vai bua. Chung t6i cm du'QC chia m6i dua mot con Phi, va con doi do ngu'oi lOn nhu'ong, con doi an cling bui bui ngft y ng~ y. Nu'oc luoc Phi mau dl,lc nho nho, vil'a thom vil'a ng<;>t, mua he n6ng nlfc chan com an voi ca phao nghe mat VaD t~n tim, t~n ph6i. Vao cai thoi Thanh H6a c6 mot "lua" con gai chung t6i chil'ng 7, 8 dua vil'a dO trang tron. Neu ngu'oi ta vi con gai nhu' b6ng hoa thl luc nay dnh Thanh H6a la mot vu'on hoa dang nd ro. Nhan to Ti6u Thuyet Thu Bay ngoai Ha Noi dang bai "Hai Stie Hoa Tigon", c6 eau: "d l(li vuon Thanh co mQt minh" cua TTKH VaD nam 1937. Tiep toi nam sau to bao "Loa" ngoai å'y l~i in hlnh b~n Toan My ngoai bla voi eau chu thich: "MQt bOng hoa qui cua vuCtn Thanh". The la con gai vu'on Thanh bat dåu dat gia til' d6. M6i VlJ he nhii'ng chang trai con nha giftu mi~n Bac VaD nghi mat Sftm Son, mot bai bi6n d~p cm cach Thanh H6a 12 cay s6, dl nhien tren du'ong di qua h<;> thu'ong ghe tham ph6 xli dnh nay, nhi~u khi bat gij.p b6ng h6ng thå'p thoang neo xa . Ba t~o nen nhung m6i duyen ky ngo! T6i v6 duyen cm chuyen d6ng vai phu dau d6i ba lån, c6 khi ra t~n Phu Ly, Nam Binh - Ket cuoc day td h6ng rang bUQc toi quanh quån ndi dnh nhå, lå'y ch6ng cm cach nha mlnh c6 hdn mu'oi cay s6 dung theo y mu6n cua m~ t6i:

Co con rna gå ch6ng gdn Co bat canh dn no ciing mang cha Nhu'ng troi dau c6 chi~u ngu'oi, cm du'QC vai nam r6i t6i phai thea ch6ng di lam vi~c dnh xa r6i cuoc chien lien mien bung n6, tinh Thanh H6a tieu th6 thea ke ho~ch

Phåp Am Vu Lan 2000


kMng ehie'n eua Vi~t Minh eho'ng Phap. Di que hU'dng toi d6! Nay då. sanh b~ng dia! Cay eåu Ham R6ng eiing bi gfty gl,le xuo'ng long song Må. . Con ngU'C1i eiing thea edn 1o'e troi d~t bo'n phU'dng tam hU'dng. Sau eung månh Mt mi~n Nam eiing bi CQng Sån ehie'm d6ng, ngU'C1i Vi~t Quo'e Gia phåi bO nU'de ra di.

@@@ TrC1i Mt sinh ra vån song nui fly, co dy nay nhttng då. bie'n h6a thea thC1i gian, theo hoan dnh va thea eåm quan hi~n t~i eua con ngU'C1i .. . toi tU'dng vh rna khong phåi vh. M6i khi trC1i d6i tie't, khi mU'a lue n~ng, vån luon luon nh~e nhd toi hlnh tU'dng song nui, co eay ndi minh sinh trU'Clng. Clta s6 phong toi nhln thång ra vU'C1n sau nha ong hang x6m ngU'C1i D11e, m9t lum eay ehen lån Tilleul, Chataignier, e6 mQt t6 ehim kM ldn tren ngc;m dy eao, tai thU'C1ng thå'y ei).p ehim bay lU'c;ln, e6 khi b~t gi). ehUng ehui VaD t6! day la mQt lo~i ehim Nh~n, Idn gflp dai con ehim Se, mau lang den tr~ng, e6 duai dai xoe ra, ehung so'ng ei).p doi tro'ng mai, lam t6 tren ngQn eay eao. Khi kMm pha ra tai då. vo eung xue dQng, nhå v~ con Pho' Canh Nh~n eua tai nay då. mit mu sU'dng kh6i. Gi Thanh H6a eua tai! VU'C1n Thanh eua tai d<::p la the'! Hung vI lå the'! Oai nghi la the'! Thl t~i sao tai khang vie't de ghi då'u mQt ndi danh lam dm tu, m~eh Mt xuå't phat De' VU'dng, anh hung ky nu, trai ngQt ngU'C1i xinh, hang ha sa so' lam sån, håi sån ehång ndi nao sanh kip. Va eå trong lå.nh v\fe van ehU'dng VaD nam 1937 då. xuå't hi~n mQt nu Sl, moat b~e dan ehi eua 111a tu6i ehung tai, då. e6 nhii'ng vån thd trU finh lam xao xuye'n eå mfly the' h~ tu6i tre eoi nhU' thån tU'c;lng eua finh yeu! Nu Sl TIKH ehi von v<::n e6 3 bai thd rna tie'ng tam då. d~y s6ng e6n vdi dai hia båy di).m. Då. khie'n lii dan em ehung tai than phl,le. Diu dit bien bien ehep ehep! Xao xae hoi nhau, d11a thl doan la ehi Båo Cl pho' Ngå. ru, d11a thl doan la ehi Lien Cl pho' Hang D6ng ... mfly ehi thuQe v~ Idp trU'de, då. mQt thC1i la "lua" hoa xuan eua vU'C1n Thanh nCl rQ. Hi~n dang thea eh6ng tån m~n qua mU'C1i hai be'n nU'de lenh denh. Va r6i day thea lu~t Mt trC1i nhii'ng "lua"" con gai sinh trU'Clng ndi vU'C1n Thanh se la nhii'ng bong hoa nCl rQ VaD nhii'ng mua xuan ke' tie'p .. .

@@@ Rieng e6 di~u dang bu6n VI Thanh H6a då. tirng lå v\fa th6e tie'p te' eho hai vung dflt soi da Ngh~ An, Ha TInh, v~y rna ngay nay dan ehUng eiing lam VaD eånh ngheo d6i kho'n eung. Theo dU' lu~n thl tu khi eay du Ham R6ng bi danh gl,le xuo'ng long sang Må., Ham R6ng då. khep l~i! R6ng Thieng då. bay di! Thanh H6a he't can la linh dia! Tri~u Nguy6n PhU'de eiing eao ehung theol Lii quy ae on xuflt hi~n tha h6 quå'y pM! Nam 1947 tU que eh6ng, tai phåi lQi bQ ehirng 30 eay so' ra tham m<:: toi dang ta tue ~i mQt vung que ben kia sang Må., Ham R6ng lue d6 dan chung qua song bång

Phåp

Am Vu Lan 2000

hai chie'e pha . Nhln eay du n~m gl,le xuo'ng la ng sa ng pilla xa xa ... tai dau long nhå l~i mdi ngay nao cay du trea hlnh ban nguy~t con ng~o ngh6 n~m v~t qua sang, sirng sling, hien ngang vh rna nay nhU' the' d6! TU'Clng nhU' da eiing phåi toat m6 hai! Tai chi con bie't mang tå'm long tha thie't ehan thanh dang len ehUt hoai ni~m de ~ finh eung sang nui que hU'dng tran quy ngan dC1i ... MQt chie'c du trea uo'n nlta vong Hai ben la nui giua dong thang S6ng klnh sang Må. uy thån vii Nghi~p Ba tri~u VU'dng the' kie'n phong Då. g6p ky quan tren vii trI,l Con neu Van Hie'n gio'ng Tien R6ng Gi~n vllii quy hung tan fly V6 eanh bay v~ vdi t6 tang. Van Ntidng Mua Xuan Canh Thln

con nh8 ehut du tan ... co6 tuang nho veng linh nhOng dong boe då nom yen treng 16ng bien) Bi~n b~c .. chi~u nghieng dU'oi n~ng vang Lung kinh em å gi6 menh mang Nhå ehang eho'n å'y m6 u uflt? Vui v~n sinh linh giua ngut ngan.

Chinh chie'n que hU'dng bu6i fI,li tan Blnh minh ngo thå'y anh dU'dng quang NgC1 dau eUQe so'ng: Vang eU'dng toa M<:: ti6n con di l~ dai hang . R6i baD edn s6ng d~y b~c dåu Bao xae than ngU'C1i t~n day sau Bao vanh khan tr~ng kha l~ da Bao tie'ng ngh<::n Wi, v~n n6i dau . NgU'oi di long h<::n quy co' hU'dng Khi n~ng thanh blnh, tan kh6i sU'dng Dau bie't se khang lån trC11~i! NgU'C1i cM tuy~t vQng nuo't dau thU'dng. S6ng gi~t ven bC1 ndi x11 xa Råi rac m6 hoang ke khang nha Phie'n da, go'c cay lam då'u tieh Ai bie't tu6i danh khach mi~n xa? Nam thang trai nhU' giå'e ke vang Neo dC1i då. phu bl,li thC1i gian Tram nam sau nua con ai nhå? Nho l~ tite thU'dng ehUt dU' tan ...

N.T 123


ngoai Tam Quan con ra fl tl;lm Thoi toi len nam sau tu6i tue la VaD khoang nam 1947 hay 1948 nha ong ngo~i toi da co mQt di may hat dIa eh~y bång day thi~u, dåu may co eay kim. Lang toi lue do it nha, thtta ngttoi da s6 dan ngheo s6ng våi ngh~ ruQng råy nen eu thttong m6i dem nhåt la VaD mua trang ba con trong xom hay keo de'n nha ong ngo~i toi d€ nghe hat "ke". Lue åy toi nhln VaD m6i ehie'e dIa mau den cm bie't xem mau s~e o trong dIa ehå ehtta bie't dQe ehu nen ehång hi€u dtt<;1e tu6ng tieh gl. Trong khi do ehi hai toi y ehåu ettng eua ong ba ngo~i l~i dtt<;1e th~ ong ngo~i låm Chanh T6ng eoi ca o trong lang nen lue nao ehi ding sanh Sy tI! ll!a tu6ng, tI! sli dl.!ng dtta dIa VaD may va låy ra khi d6i m~t, nhttng m6i lue len day thi~u thl ehi l~i nho mQt ngttoi lån ng6i ben e~nh lam giup, cm mot vi~e len day thi~u rna ngttoi dtt<;1e nho eling hanh di~n l~m. Toi thuo do eling nhtt eae b~n d6ng lua eu eui sat xu6ng t:rI,le dttåi vanh dIa d€ tlm ngttoi trong hQp, tue um ngu'oi "tron" håt, nhttng su6t quang doi tho åu "tim" ehång ra eho de'n lue bie't khong co ai trong may hat ca. Thoi ky nay ph6 bie'n la de tu6ng tieh Th~eh Sanh Ly Thong, Tårn Cam, Quan Am Thi Kinh, Låm Sanh Xuan Nttong, Ph~m Cong Cue Hoa ... V~y rna toi cm mu6n nghe vO tu6ng Quan Am Thi Kinh hay Ph~m Cong Cue Hoa. Tu6ng Quan Am Thi Kinh råt d6i thttong tam eho ehu ti€u Kinh Tårn b~ a Thi Måu lang loan, tr~e ne't vu oan khie'n ehu b~ don tan da xe thit boi nhii'ng ngQn roi ae nghi~t eua ten trUm dinh o giua lang va con them nhii'ng lOi mi~t thi eua de hu'ong ehue ... kinh k~ khong lo kinh k~, an com ehua con bay ehuy~n gio trang ... cm nghe tie'ng mo Ph~t eua ehu va v~ Stt ong th~t såu nao, amd~m.

Be'n khi nha Stt dem ti~n trao eho b6n lang d€ ehuQe Kinh Tårn v~ ehua. Yl long tir bi Stt Cl.! eho Kinh Tårn o ngoai hien ehai e6ng tam quan lue do våi giQng trang nghiem thåy "hat": "ngoai tam quan con ra a t(lm, tinh th6y tro keo mang tilng thi phi ... ". Kinh Tårn mo Ph~t d€ nh~n an hu~ tir stt phl.! ban eho th~t cam dong khong th€ ta n6i. R6i tie'p t1;le do~n Thi Måu mang con giao l~i cång bi tham han nua, tie'ng khoe eua tre tho doi sua va lOi ru eua Kinh Tårn lam eho mQi ngttoi nghe it ai dm dtt<;1e nttåe m~t. Mai Mn thoi B~o B6ng VaD tu6i tho thl Kinh Tårn lam b~nh måt, lue nay måi bie't Kinh Tårn la con gai. Tu6ng ke't thue thl trang eling trea tren ngQn tre, ba con ra v~ mang theo neli bu6n thåm VaD trong dem sau. Qua saeh sli ta dtt<;1e bie't Kinh Tårn va Thi Måu la ngttoi Cao Ly (DQi Han), nhttng du nguyen g6e la o qu6e gia 124

nao di ehang nua ehuy~n Quan Am Thi Kinh eling da thåm sau VaD long ngttoi theo d~o Ph~t, nhåt la dan Vi~t Nam, no gån glii han ca ehuy~n Bttong Tang qua Tåy True thinh kinh. Cai trie't ly giai thoat ra khoi neli kh6 dau b~t ngu6n tir n6i kh6 dau eua Thi Kinh b~ gia dlnh eh6ng håt hui, b~ xa hOi phong kie'n båt eong h6i m~i quy~n the', b~ le giao gia phong ngan eaeh, xuåt gia tung phu, khong eho nang trO v~ nha våi cha my de d€ eu6i eung phåi gOi rnlnh nttong nM elia Ph~t. T~i sao Thi Kinh co neli oan khien nhtt v~y, da di tu rna

ehtta yen than. N6 khong ngoai lu~t nhan qua. Tåt nhien ti~n kie'p eua Thi Kinh gieo thl nay phai g~t låy. Ngay nay cm g~t rna khong gieo, lam nhii'ng di~u thi~n thl mai muon doi e6 qua t6t. Th~t v~y, b~t ngu6n tir con duong eung cm con eaeh

nttong tl!a VaD elia ehua måi may ra an tinh tam h6n han. Cling e6 ngttoi khi bu6n dau vQi lin rnlnh mong thoi gian la li~u thu6c xoa d~u, khi qua con s6ng gi6 hQ hoan t1;le d€ trO v~ våi doi thttong. Nhttng O Thi Kinh thl l~i v~n VaD n6i kh6 dau rna e6 giai thoat, ne'u Thi Kinh khong tin tttOng VaD Ph~t phåp thl eh~e eh~n nang da minh oan r6i. Cai vi di~u O due tin b~t ngu6n O tårn long thanh cM kh6ng bång trai tim hay kh6i 6e phan quye't. Thi Kinh v6n ehi la mQt co gai que dyp, hi~n hoa co eh6ng la mQt nho sinh ngheo nhttng gia dinh n~ng 6e phong kie'n. Nhtt vh khi Thi Kinh VaD ehua khong phai nang mang thea mQt ngu6n trie't ly hay tlf tttOng Ph~t giao, rna nang VaD elia thi~n cm våi mQt hanh ly eua ban ehåt dan que, thie'u hQe. Nhtt v~y con dttong giai thoat eua Thi Kinh e6 ca ti! ll!e va tha ll!e n6 khong b~t ngu6n tir giai thoat lu~n, nhttng no b~t ngu6n O ehan tam.

ca

Cling tir Thi Kinh g~p n6i oan khien nen khi da trO thanh Ph~t Ba Quan Am, Ngai måi thong r6 neli kh6 eua ehung sinh rna sån long ra tay eUu dQ. Do v~y Ph~t ba dtt<;1e ttt<;1ng trttng eho hai ehu Tir Bi. Chuy~n Ph~t Ba thi hi~n khong it ngttoi da trong thåy, Ngai xuåt hi~n O bi€n Bong lam vii'ng ni~m tin eho eae thuy~n nhan g~p n~n, Ngai xuåt hi~n båt eu noi VaD co ngttoi du khiln. Truy~n thuye't v~ Ph~t Ba thl dan ehung da dl!ng thanh ~eh, thanh phim eling khong it, ehuy~n Tåy Du Dien

Ngma, Ph~t Ba xuåt hi~n råt nhi~u lån, va ehuy~n doi thttong eua Ngai O kie'p trUåe eling dtt<;1e dan dl!ng kh6ng ngåt. Ngay nay O de ehua, eae ttt gia ngttoi theo d~o Ph~t da s6 co tho phtt<;1ng Ngai. Nhii'ng ngttoi l~p gia dlnh rna

Phåp

Am Vu Lan 2000


mUQn con eling du dn Ngai ph6 dQ. Ph~t Ba dUQe eoi la thån thong quång d~i luon quan tam de'n mQi kh6 dau eua kie'p nguoi. Yl v~y nguoi ta gQi Ngai la "PM.! nghin mat nghin tay - Thien Thl Thien Nhiin". Nguoi ta bieu tUQng, hlnh dung Ph~t Ba dUng tren mQt toa sen hay tren ehie'e thuy8n de ehung to uy quy8n eua mQt con nguoi da dUQe giåi thmH he't mQi kh6 dau. Ph~t Ba Quan Am da lam sang to eai ehan ly eua Ph~t giao tu n6i oan khien eua Thi Kinh, tå'm long ehan tu eua vl Su ong, long hie'u thåo eua B~o B5ng phån dil$n l~i long kh ky, nho nhen eua gia dlnh eh5ng Thl Klnh, eua them khat d~e vQng eua Thi Mh, eua bå't eong tan b~o eua bQn hUdng ehue trong lang, eua sr! hen nhat eua nguoi nho sinh khi thå'y vQ dau thudng rna khong du bån lanh thuye't ph~e ehinh mlnh va mQi nguoi trong eUQe de den n6i di den sr! tan va ...

Nhan mua Vu Lan con xin dr!a vao tå'm long rQng lUQng eua Ph~t Ba nguoi da la Thi Klnh nuoi nå'ng B~o E>5ng duang til' M trd thanh con nguoi hii'u d~ng. E>~o B5ng eling e6 1o'i thoat M d8n ån dap nghIa eho Mang ph~ bång eaeh tie'p no'i sr! nghil$p tu hanh dåe quå. Con con eling xin dang len cha m~ (nhån ngay eua mtjl) tå'm long bie't ån. Cong cha nhu nui Thai Sdn, nghIa m~ nhu nuoe trong ngu5n ehåy ra. Bang va se ehåy mai dnh yeu thuång bång giQt nuoe Cam L5 tu nhanh hoa eua Ph~t. Con eling nguYl$n ehuyen giQt nuoe canh dUång de'n voi mQi nguoi trong ph~m vi e6 dUQe eua con. Va con eling xin lam lan gi6 ehuyen ehd nhii'ng mui hUång ehia eho mQi nguoi va khong bao giD gicr l~i phån mlnh. Bergen, dem thu båy ngay 30. 06. 2000 Nguy~n Vån Cttimg

tim lai tu6i thd • Moi day rna mua såp v~ r5i d6, nhln ra ngoai ngo mau troi con thim lim nhu bu6i tan thu, gi6 lanh l~nh nhu lan nh~ mau ehi~u, vUdng vå't ehut nång td vang phå't phå tren tUng nhanh la, diem vai n~ hoa nhu ehen gicra vuon xanh vai net ehå'm pha trong mQt bue tranh phong eånh nao d6. E>a lau h1m r5i, toi khong e6 dlP rånh de ng5i suy tu, VI eUQe so'ng tåt b~t horn nay dang dua nhau eh~y, mOt eUQe dua båt t~n, ehua ngung. Thl con dau di thud uo'ng tra thudng trang, hay nåm nghe mua rdi tren mai nha, M

Phåp

Am Vu Lan 2000

eho long dil$u vQi. Cai khong khi nhan r6i an l~e å'y nhu da må't hut, ngan trung, khong bao giD thå'y tam tkh. Uu r5i hlnh nhu toi da quen di nhan r6i, mQt eai thu eling hdi tuyl$t låm la vao nhii'ng bu6i ehi8u e6 mua, troi am u bu5n, ghe vao quan ca pM ng5i nghe nh~e. Tie'ng nh~e nhu v6 v8 nhii'ng khåe khoåi, lam eho tam h5n mlnh dlu xuo'ng, bot di nhii'ng lo lång khong dau. Va nhln tUng giQt nuoe den nhanh trong ly ca phe, dang tu tu eh~m rai nho xuo'ng, nhu nhu thåm vdi long dung bao giD vQi vå, hay nhu nhii'ng giQt ca phe kia eu nhdn nhå tråm lång, de dUQe hoai t~n hUdng di khong kW å'm ap eua ehi~u. Hay nåm nha, l~t tUng trang saeh, dQe th~t eh~m rai, thinh thoång thQe tay vao tui ao nh~t tUng hQt båp rang dUa len rni~ng nhai låe de. Nhln nhii'ng hQt båp vang ruQm rna m~ toi moi rang lue ehi8u, håy con am åm va Vl ngQt thå'm dån dåu luai nhu kieh tWeh vi giae nhd them. Nhii'ng lue å'y thå'y th~t thU vi lam sao, e6 le mui vi thanh d~m låm giåm bot long md uoe, nen khi båt g~p nhcrng vil$e tårn thuong, nhung vlln thå'y tuYl$t dil$u. Horn nay, khong dung toi l~i e6 eai eåm giae nhu mlnh dang an nhan, eua mQt bu6i ehi~u nghi ngåi d nha, ehQt nhii'ng ky nil$m tu xa xua, ua v8 nhu dang ghe vao tham vie'ng mQt nguoi, trao tang ni8m thån ai rna tu lau nga tUdng vång b~t tam håi. Tuy m6n qua ky nil$m å'y, khong e6 gl quy bau de de'n n6i long phåi tran quy . Nhu khung troi que xua dang l åm lil'a d~n, tu6i thanh xuan thl bu5n thåm ehan ehuong, VI eUQe ehie'n dang tråi dai khåp thåy tren que hUång kho'n kh6 . Nhii'ng rni8n que hoang tan tu ngay gi~e Mn, da in d~m trong h5n tu6i thå toi ehua bao giD phai. Nhcrng ba m~ ganh con eh~y lo~n tren duong que, keo thea sau nhii'ng bude ehan v~ng d~i eua tu6i thd, eh~p ehOn tren nhcrng mo dåt g~p gh8nh, trong dang dåp hot håi, nhu co' eh~y th~t nhanh toi vung an toan. Cling e6 lue ngung ehie'n, thl l~i dnh nho'n nhao trd v8, ngay trd l~i mai nha xua eua nhii'ng nguoi eh~y lo~n, då dm dUQe giay phut dåm å'm trd l~i, tuy e6 nhii'ng må't mat, nhung bu l~i eling con mQt ehut than yeu, la hUdng mua eua ndi eho'n då gån b6 voi eUQe doi. Ngay trd v8 tham nha eua nhii'ng nguoi linh tr~n, eling la nhii'ng giå y pMt thån tien, g~p l~i gia dlnh, ba con lang nuoe, sau nhii'ng ngay do'i dil$n voi hiem nguy, vå't vå. Nhcrng n~ euoi tren moi ba m~ dang run run tUng giQt 11$ mUng, eling mang l~i eho que hUdng, eho eUQe doi mQt ni8m tin yeu dåm thåm, mQt ngu5n an ui x6t xa. Th~t la mQt eånh tUQng nhu må, giå'e md tuy~t voi. N6i bu5n xua bay gio eling då phai, nen doi khi e6 nho l~i thl cm con doi ehut ng~m ngui rna thoi, tuy tie'e thudng v8 nhii'ng d6 va, eua mQt ehi.j.ng duong khong må'y an vui. Nhung long toi khong con ehut h~n thu v~ qua khu, khong phåi long da nguQi l~nh vdi nhirng tae nhan da gay ra tQi ae, nhung VI qua khu åy da nuoi

125


dttang toi bhg m(>t chan ly thttdng dau, rna cu(>c doi phai nh~n c~u .

muon doi van hi~n hii'u trong toi, cho du di hi~n hii'u åy n6 con nhtt må h6, tuy nhien thinh thoang toi vIn nghI de'n nhtt mot chut dåu yeu:

Ngo tttong sau khi tan cdn binh hia, thl tro l~i doan vien, ai ngo l~i la ngay keo dai va xa them, m(>t khoang dch cua thoi gian va khOng gian, nhtt khong con do lttong dU<;IC boi nhfi'ng suy nghI chan chåt cua con ngttoi blnh thttong.

Mua phuqng nO chao ai la nhO' Tudi hQc tro nhu bumn ben hoa Umg bu8n qua dai khi muan mO Ky uc xanh gom tijn que nha ...

Va nguyen nhan cua chuye'n di xa åy, ding khong th€ phan tich hay giai bay lam sao, d€ cho long khoi xo'n xang moi khi nåm nghI v~ m(>t que httdng, m(>t ndi cho'n dåu yeu bay gio phai nghln triing. Ndi cho'n rna cha toi, mit toi då d6 bie't bao m6 hoi va nttdc ml{t d€ dttng nen, ndi co mai tranh ngheo tuy ddn sd nhttng dåm åm, co tie'ng em thd hat ca dåu ngo då nghe quen. Cling nhtt httdng mua co thon, van muon doi bay toa ng~t ngao m(>t mui n6ng nan co d~i. Cai httång vi åy ten la gl thl toi cling cha bie't, nhttng no cå thea måi toi, cå deo du6i toi trong ky åc mu.

TMt the', toi muo'n mo eanh elia ky åe d€ xem l~i tu6i thå cha y bong ttde md, chåa ehan dåu ai. Muo'n mo ngan ky åe d€ dm l~i tu6i thå, may con ehut dåu yeu dåu kin dau day, d€ lam httdng vi eho euoe doi rna bay gio tåt cå d~u xa l~, nhttng eh<;lt nghI tu6i thd toi thl eling chi mot ehuoi bu6n, ta ngay mo ml{t cha o doi då nghe tie'ng sung, då nhln nhfi'ng båt trl{e, då thåy eanh bi~t ly rna ngttoi dan que danh do~n bo l~i ruong vtton, nha elia M dm dttong thoat than, ch~y v~ dau cling kh6ng bie't ehi mong ttde eho'n de'n dtt<;1c blnh an, ndi que ditng tan mi t, the' cling då yen long.

Thllh thoang toi cling v~ cac mi~n que , ndi co nong dan tr6ng lua, c6 cånh g~t hai cua ngay mua, xem nhung manh vtton co rau xanh, co cai bit, co khom hit khom hanh phåt phd trong gio, d€ hlnh dung v~ rni~n que xua, d€ ngui mui httång ngay cli. Nhttng cå van thåy xa l~, VI hlnh dang va mui httdng nhfi'ng nåi dy co khac. Cling nhung ban tay cham soc tttdi bon, nhttng sao khong gio'ng nhu hlnh dang cua mit toi lom khom ben luo'ng cåi sau vtton. Cai hlnh anh khOng co gl låy lam cao sang cho låm, nhttng sao trong long toi cå nghe tha thie't muon doi.

Canh lo~n l~e då lam cho con ngttoi khong con mot chut tin yeu do'i vdi hi~n t~i, ngo vt!e tttång lai k€ cå nhung nåi eho'n blnh yen t~m b<;l, khOng con bie't dau la que httång, VI vung troi eli då ng~p tran hia lo~n , dly dåy dau thttång.

Toi cling khong th€ giai thich dtt<;lc di hlnh anh khang khac, hay cam xuc cua toi trong khi dang so sanh nhung di~u quen l~, rna hi~n thåc cå bl{t toi phai phan bi~t moi khi muo'n dm mot giay phut an nhan. Nhi~u khi cå phan van måi, co cay thl dau cling v~y, Mt troi thl vIn måi vån xoay, nen httång mua thl o dau cling co, sao l~i cå cho rhg cho nåy khac cho kia, nåi nåy kh6ng nhtt nåi n9 · Muo'n lam quen vdi nhfi'ng cai gl xa l~, rna cUoC so'ng båt buoc phai gl{n bo, d€ khong con ttu ttt vdi nhung chuy~n khong dau, d€ may ra con thåy dtt<;lc chut thanh thåi cho tam h6n, an nhan rna so'ng. Nhttng l~ thi~t, cå moi lån mua v~ thl l~i xui long nhå nhung chuy~n khong dau, nM bl,li cau go'c chuo'i, nM d6ng ruong bo de, hay mua xuan thl nM banh chttng banh tet, mua he thl nM bong phtt<;1ng tie'ng ve, mua thu thl nhå nhfi'ng bu6i chi~u mtta dåm, ng6i trong nha nhln ra cå båu troi dan chen titng s<;li mtta, va mua dong thl nhd gio heo may lanh l~nh, rong rinh cå dam cåi hoa vang. Gi l~nh chi gay gay d€ c~u, khong Mn noi buo't gia nhtt cac rni~n sttång tuye't lam c6ng cå chan tay, te mi coi long. Co le nhung gl rna long ngttoi då gån bo, thl muon doi khong th€ nhoa phai, di gl rna tu6i thå då ghi dåu thl

126

Cha toi då gåy dttng m(>t manh vtton co dy an trai, dttng can nha tuy dån så, mai tranh vaeh Mt rna dåm åm, nhttng khong bao lau thl gii.j.e v~ tan pha, do't chay ca san nghi~p rna cha toi hdn nlia doi gop gom, danh dl,lm. Mit toi hang ngay hai trai eay ra eh<;l ban, chåt chiu titng d6ng b~e d€ phong khi eh~y gi~e, cUoC so'ng eå nåm ndp lo au, b6n eh6n cha d<;li mot ngay mai khong bie't ra sao, tuy nhien trong lang van luon mong moi dtt<;lC blnh yen. T6i då }(jn len trong canh lo~n ly åy, thl c6 dau mot ehut ky ni~m triu me'n d€ nang niu. Canh lo~n ly då keo the o tu6i thå h6n nhien cua toi vao eån Ioc xoay, kh6ng bie't di v~ dau va d€ lam gl. Tha cai

v6 ttt bay ng6n ngang nhtt khong bie't yeu me'n, nen bay gio co tlm l~i thl eling ehi con titng mang va viu md h6. Bay gio ng6i day nghe di l~nh eua gio ehuy€n mua, rna long rnlnh nhtt kho don ky ni~m . NghI Mn eai xa, di caeh rna tieng tie'e mot cai gl khong ten. Måy mttåi nam r6i lttu l~e, long ai khong heo boi nM nhung? Nhttng nhung ai con co mot ehut gl d€ nM, thl eling an tii phån nao cho euoe so'ng tårn goi coi ai! Ni~m h~nh phuc åy, tuy khong dn thie't va quan tr9ng trong cuoe so'ng, nhttng doi khi cling la ehUt httång vi eho euoe doi, nhåt la do'i vdi nhfi'ng ngttoi tu6i då v~ chi~u , nhln trUdc nhln sau van la m(>t mau htt v6. Nhi~u khi toi thåm nhu, tu6i thå då måt, a thl thoi dm l~i lam gl? Yl nhfi'ng thå åy ehi la ao tttong khong dau, phut nhd r6i eling tra v~ eho htt khong! Chi bång hi~n t~i day la mot tht!e te' rna rnlnh dang nl{m bl{t, håy co' gIn giu va

Phap

Am Vu Lan 2000


b6i dl(p cai h~nh phUc h6m nay, cho cUQc s6ng du'Qc xu6i thuy6n mat mai thea dong chåy ctla thC1i gian.

du'Qc. No cu ch6ng chåt len nhau nhfi'ng mau thuån triing triing.

Nhu'ng sao l~, mai lån nghe h6n mlnh rung kM nhu' khom la sau vu'C1n, thl l~i cåm thåy xao xuye'n mvt chut gi quy~n them, cu thuc dl:lc hay mC1 xem nhfi'ng di6u u'dc thåy, dåu da cii ky nh~t nhoa, nhu'ng long vån kh6ng tha, cu h6i thuc manh li~t, cu nhl(c nhC1 mai hoai.

D~ sau cung nghe nhfi'ng Wi råt thanh tMt ctla con t6i,

Co lån t6i nåy ra mQt sang kie'n mdi, ctla mQt ngay nhan rai, bu6i chi6u t6i Mn tru'C1ng don con t6i di h<,>c v6, d€ qua hlnh ånh be thd, tai se du'Qc thåy l~i chut gi tu6i thd t6i s6ng d~y. D~ quen di cUQc s6ng bu6n te va chån chu'C1ng h6m nay, rna t6i dang co' gl(ng tim kie'm chUt giåi khuay. Nhu'ng khi de'n tru'C1ng, thåy con t6i dang mjj.c mQt chie'c quån "bo" chan di giay "sport", toc tai thl bu xu nhu'mQt di t6 qu~. Thåy t6i no du'a hai tay len våy, mi~ng thlla "hallo ba", r6i ch~y l~i dam såm vao t6i, 6m ghllåy t6i thie'u du'C1ng te ngua! Nhln dang di~u h6n nhien ctla con tai, vdi mQt dm tlnh th~t manh li~t nhu' dang bl(t gjj.p mQt ni6m vui, nhu' dm thåy gån giii vdi mQt che chC1, triu me'n. Long t6i nghe tran ng~p mQt ni6m yeu thu'dng, pha lån mQt chut bui ngui! Yl t6i co dm tu'C1ng nhu' con t6i vån chu'a tr<,>n v~n vdi ni6m vui tu6i thd, mjj.c dåu dang co nhfi'ng dua b~n cung trang lua, d~ vui chdi n6 dua. T6i cui xu6ng 6n t6n båo con t6i, con gai thl phåi diu dang, hi6n ngoan mdi dung la "th~e nil", sao con l~i .. . R6i no hoi l~i nhfi'ng ng6n ngu t6i da dung, vi th~t tlnh chung no du'Qc m~ d~y cho h<,>c tie'ng Vi~t, nhu'ng ciing dau co nhi6u d€ hi~u he't nhfi'ng gi t6i mu6n noi! Tinh tre con thl dua nao ciing to mo, Mo huc mu6n bie't li6n nhfi'ng gi con hoai nghi, nhfi'ng gl con chu'a thoa man, chung no dau co chiu d~ yen cho mlnh, tir tir ch~m rai. T6i dl:lng phåi mQt st! vi~c th~t nan giåi, bie't lam sao M giåi thkh cho lua tu6i con t6i bie't nhung gi rna chung no chu'a thåy, chu'a cåm va chu'a bao giC1 co th~ hlnh dung Mn du'Qc? Nhu' cai dnh mua trau ve bong, rna ngu'C1i xu'a thu'C1ng n6i. Yl chung no vira ldn len da phåi va ch~m mQt n6n van h<,>c "ly tinh", di6u gl ciing chU'ng minh bång khoa h<,>c, no khac xa vdi 16i suy tu' ctla mlnh? Låm sao M dung hoa du'Qc ne'p s6ng van minh hi~n t~i, vdi cai "ngu6n eQi" ctla mlnh, d~ long kh6ng con phan van giua cai con cai måt? Va l~i noi nhu' Sir Fr. Bacon: "Tudi tre co du tu eaeh di phdt minh hdn ta phdn xb, di thI!e hi~n hdn Id khuyen Mo, di tung ra nhilng dlf an moi han Id theo dudi nhllng eai xua eu". Tai danh giåi thkh qua loa, c6t d~ khang con chua dt,tng nhfi'ng thl(c ml(c trong long con tre. Nhu'ng cång giåi thkh thll~i cang sa vao di viing låy nåm giua "hai nin van hoa ", rna tai co cåm tltC1ng kh6ng th€ nao thoat ra Phåp

Am Vu Lan 2000

nhu' mN lC1i trach moc: - Ba di! Con dau dtl ng6n tlt d~ ca ngQi tlnh m~ d~p nhu' chu6i ba hu'dng, nhu' x6i ne'p mQt, nhu' nhfi'ng bai ca dao m~ d~y? Con dau co b~n be than thu'dng d~ khoe ao mdi m~ may, VI Wi b~n ctla con trong tru'C1ng thl dua nao dua nåy ciing xa l~, mjj.c dåu con co th€ noi chuy~n vdi chUng no du'Qc, co th€ chdi vdi chung n6 du'Qc, nhu'ng nhln qua hlnh dang thl vån cu thåy kMc mQt di6u gi, kh6ng hQp theo 16i s6ng ctla chUng n6 . Nhu'ng C1 nhå kh6ng chdi vdi ai thl ciing thåy thie'u mQt cai gi, chu'a thoåi mai, chu'a tron dåy. Vdi tu6i tre dang bi giång co giua nhfi'ng mau thuån v6 cQi ngu6n va tht!c te' hi~n ~i, lam t6i ciing suy tu' kh6ng it d6i vdi hoan dnh hi~n nay, rna t6i co dm tu'C1ng t6i ciing dang båt lt!c, kh6ng tlm du'Qc mQt 16i thoat nao khå dl M it nhåt kh6ng con bi lu'dng tam dn rut, bi lo ll(ng d6n d~p lam cho cUQc s6ng båt an. Suy cho cung thl t6i ciing chång hdn gl, hay da co mQt chut gi v6 dåu tlch ngu6n cQi! Yl da thira hu'ong mQt n6n van h<,>c da bl phan hoa tir bu6i thie'u thC1i. MQt phån ldn tu' tu'ong D6ng phu'dng phtl trilm len Vi~t tlnh ctla mlnh, hoa cung mQt phån van minh Tåy phltong chi ph6i, nen v6n lie'ng van hoa con s6t l~i trong t6i chi lå "quan ni~m so sanh", nen vån con lfi'ng lo giua cai dung va sai, giua cai hay va do, giua di t6t va xåu, giua cai thi~n va båt thi~n ..., chu'a mQt lån don phu'ong di lim Mn noi Mn ch6n mQt vån d6, rna kh6ng mu'Qn mQt Mi tu'Qng d€ so sanh, nen kh6ng bao giC1 thåy du'Qc r6t rao ctla vån d6! BC1i mu6n so sanh thl phåi thåy du'Qc ke't quå ctla hai tr~ng thai, hai nguyen nhan ~o nen di t6t hay xåu. Nhu' khi khuyen con t6i nen ghg h<,>c, dling ham choi, la t6i da thåy ke't quå ctla ngu'C1i co' gl(ng h<,>c hanh da trC1 thanh ngu'C1i tai duc, t6t lanh. Con ngu'C1i ham choi thl se tro thanh ngltC1i v6 dl:lng. Nhu'ng d6i vdi con t6i thl chung chu'a thåy nhfi'ng ke't quå tren, nen kh6ng sao thoa man vdi Wi khuyen! The' gidi rna hi~n t~i con t6i dang sinh s6ng, la que hu'ong ctla chung, mQt xa hQi rna m<,>i ngu'C1i d6u "eiJi nglfaxem hoa", cUQc s6ng cu x~t qua nhu' tia chdp, phåi dm c6 ch~y cho klp tu'dng lai, bo qua khu kh6ng tie'c thu'ong, nhu' thay ao quån theo mua, cho hQp vdi thC1i tie't. Ra du'C1ng thl xe cQ ch~y nhu' bay, båo chung no dling l~i sao du'Qc giua xa IQ d6ng ngu'C1i, chåy xu6i nhu' nu'dc? Mai day, ne'u co dlP tro l~i tham vie'ng que cha dåt t6, thl chl(c la con t6i, chung no ciing co cåm tu'C1ng nhu' mQt cUQc "hanh hUdng", de'n r6i di nhu' mQt ngu'C1i khach xa l~. Cung l~m thl du'Qc nghe k€ l~i , ndi day cha m~ da sinh ra va ldn len, nhu' chUng con da sinh ra noi hi~n t~i,

127


vi chUng no dau co mQt "mai nhO. xlia" d~!tru luye'n? Thi låm sao khuyen chung no nM de'n cQi ngu5n? Quan ni~m v~ ngu6n goc con ngu'oi, con anh hu'dng Mn noi chon, nen chung ta ai ciing thu'ong nghI Mn di~m bll:t dftu, toi bll:t dftu tir mQt noi xa xoi, må bay gio da khuåt cach, noi åy con chung toi chu'a thåy, tru toi dau con du'<;IC quy~n gQi hai tie'ng "que hliong"? Nhi~u khi nghI l~i, mlnh ciing d~i thi~t, khi khong di um låm chi nhii'ng cai khong dau, d~ r6i phai vu'ong vao nhung rll:c roi. Bay gio song CJ day tru cu d~ hQi nh~p vao xa hQi nfty, cu an nhan rna song nhu' ngu'oi khac thi co phai hay han khong?

Nhlfng long yeu me'n, nai tie'c thu'ong cu båt toi phai tran trQng hoai ni~m, trong chirng m\fc nåo do, no cu å'n hi~n khong ngirng, tru låm sao toi quen cho du'<;IC! Bay giO l~i them mQt moi lo nua, lo mai day khong bie't cac con toi, chung no cam nMn nhu' the' nao v~ mQt "que hliang", Mt dai sang nui thi dau ciing the', nhlfng nhung ngu'oi chung quanh thi khong giong nhau, khi tåt ca cling dang chung song trong mot noi chon voi nhau. Va chung no co nhu' toi bay gio day khong, nM da nho diEt Mn mai hoai ky ni~m!

Dan Ha

tie'ng ru Que hu'ong xa nua bftu troi Mt:,: ai con nho nhung loi ca dao Ru con mt:,: håt ngQt ngao R6t tir long mt:,: nui cao bi~n dfty Ruong d6ng båt ngat hu'ong bay Canh co cha lua thang ngay thu'ong than Len ngu6n dån ga mon chan Xuong song cao he'n thom ngftn (1) mie'ng com

B~chMåuDdn Co mQt nha tho yeu tie'ng tho Yeu mot lo~i hoa måy ai ngo MQc m~c Mftu Bon khong hu'ong sll:c Nhlfng voi thi nMn, n~ng vu'ong tå L~u tho chång d\fng qnh suoi mo Ben khom Mftu Bon, nhu' mong cho Hoa trll:ng quanh nam to di~m xuyEt Nghe chang ngam vinh khuc Du'ong tho

Nhii'ng chi~u pha sll:c rang hoang hon Khong gian im ll:ng nht:,: tenh h6n Ben hoa voi but tho, chen ru'<;Iu Chang thftm tri ky mQng chi~u horn Mot dem ben suoi du'oi trang mo Say bong trang loang, d~ ngå'n ngo Ch<;lt thåy bang hoang, ben hoa cOi Dang nang ao trll:ng d~p nhu' tho Got hai nht:,: bu'oc Mn gftn ben Thoang hu'ong the o giD, lOi em d~m : wOn mang ellang eo lang vQng tliong Suo/tlla llidi mal Mn hoa dem ... An nghza dem nay vut eao dtly Em rOI dting ehang eMII/nh say Rliqu eat mtJ-t hoa, tinh IUy dQng Tram doa Mau Dan dliqe ehung nay"'. Thi nhan c~n chen long nao nao Chåt ru'<;Iu l~ sao, men ngQt ngåo Ai da doi ngu'oi tirng uong du'<;Ic? Ru'<;Iu hoa chåt ngåt - sa y trang sao! !! Su'ong mai ti tach, giQt rai rai Thi nhan tinh giåc, d~ b6i h6i Bern qua - hoa trång - ng6i du'oi cOi Lieu trai chang mong h6n hoa thoi Au ye'm chang nhin khom Måu Bon

6 hay! Sao l~ Mn di thu'ong? Mftu Bon tram doa hoa heo fI,lng Nhu' mot dem thoi, bu'om ong vu'ong

Bern nghe tie'ng cu keu bu6n Khuya em de' gQi su'ong buong trll:ng ngoi Que hu'ong tuy~t di~u ai ai Trong gian kh6 no nl,1 cu'oi yeu thu'ong.

Chang hi~u ru'Qu hoa uong dem mo Lå trQn tlnh hoa gU'i nha tho Ai bie't Måu Bon hu'ong såc kem? Nhlfng thåm nghIa an - d~p va bo

Bay gio que måt thien du'ong Måt luon cha mt:,: ngu6n thu'ong d~t dåo Mai ngay s~eh bong co sao Con v~ them do~n ca dao cuoi doi Rång xa Mt nu'oc mQt thoi H6n con thll:m thie't tirng lOi mt:,: ru

Tir do thi nhan vftn d<;li cho vån hAng dem ngam khuc Bu'ong tho Moi mon mong h6n xu'a tra l~i Chang che't ben hoa du'oi trang mo.

Nguy~n Thu'dng Que

CM thich: ( I) Thom ngån td'c thom d~m da (Tie'ng que toi)

128

N.T (06.2000) Ghi CM: B~ch Mftu Bon tuc la loai hoa Trang trll:ng. Noi tae gia a, dan dia phu'ong gQi hoa Trang la mftu Bon - khac voi lo~i hoa Mftu Bon thu'ong mo ta trong van chu'ong Trung quoc la lo~i hoa co mau sll:c r\fc ro.

Phap

Am Vu Lan

2000


hoa rung sao bi~n B~n

than,

Bå tit lau b~n hoi t6i v~ nhii'ng chuyc$n "Roa rung sao biin'" rna t6i thuong nh3:c vdi b~n trong thu. Tuy då tråi qua hdn 20 nam, cau chuyc$n då xua nhu trai Mt nhU'ng van con d6 nhii'ng n~n nhan cua mQt thoi chie'n tranh då qua, pha trQn nhii'ng net thudng tam cua nhii'ng canh hoa b~c mc$nh. Hay n6i cho dung la cua nhii'ng pht,1 nu Vic$t Nam dang tu6i thanh xuan kh6ng may sinh nhåm luc kh6i hia tran lan, Mt nudc lQt van tay bQn CQng Sån ac 6n nhu qui du. ChUng say men chie'n th3:ng då dang tam hånh h~ nhii'ng nguoi d6ng chung b~i tr~n he't st1'c då man . Bie't bao nhieu thåm tr~ng då xåy ra cho dan mi~n Nam rna t6i då chU'ng kie'n su6t 12 nam bi kyt l~i dudi che' dQ s3:t mau cua Hi nguoi v6 thån, v6 lUdng tam nha't cua loai nguoi khet tie'ng tren the' gidi. Tuy då hdn 20 nam qua nhU'ng Mu quå van con am y nhu mQt ve't thudng khOng han g3:n n6i! B~n då g~p may thoat khoi cai lo rna quai a'y tit nhii'ng

ngay dh mi~n Nam bi xam chie'm thl b~n lam san hi~u n6i cai hoa ngt,1c do rna tt,1i CQng Sån då gQi mQt cach can ng~o la "'Thien Dl1ang"! Bung la thien duong trong huy~n mQng cua Hi nguoi mii quang. NghI l~i t6i van con than pht,1c hQ quå la nhung nha åo thu~t d~i tai. Chi mQt thoi gian ngån hQ då bie'n mi~n Nam ph6n th!nh, nguoi trai tri tht1'c mi~n Nam, nguoi pht,1 nu dai ca c, phong htu mi~n Nam ... ta't cå mQi nguoi då bi rdi tom xu6ng vling låy kh6n kh6 vdi mQt t6c dQ ky lt,1c d~ cho can bång vdi dan chung mi~n B3:c då bi hQ th6ng tr! ha kh3:c su6t ma'y cht,1c nam qua nay trd nen dieu tan, d6i kh6. Cach pha ho~i h~nh phuc gia dlnh nguoi Vic$t mi~n Nam cua hQ cting tinh vi l3:m. Trudc he't la nhii'ng nguoi ch6ng, nguoi cha, nhung nguoi chu gia dlnh bi t6m gQn giam dm, cua cåi bi tich thåu VI tQi ngt,1y quan, ngt,1y quy~n . Tie'p tdi ki~m ke tai sån cac thudng gia, thudng nghic$p, r6i tdi vt,1 d6i ti~n d~ bån ciing h6a nhan dan. Con cai hQc hanh kh6ng duc;1C thi van d~i hQc VI ly lich 6ng cha ... Trudc nhung crunh sach bao vay nghic$t ngå nay, nguoi vc;1 nguoi my phåi g6ng mlnh ganh vac ta't cå nhii'ng kh6 khan hic$n t~i . Ngoai vic$c lo cham nu6i dan con, tie'p te' cho ch6ng bi tii cåi ~o d nhii'ng tr~i giam ndi ritng sau nui thclm mi~n B3:c mi~n Trung, con phåi lo tham gia c6ng tac phuong kh6m, thi dua tr6ng khoai tr6ng s3:n, tr6ng rau d nhii'ng khu Mt tr6ng trong thanh ph6 dudi khå u hic$u: " edi Ihi~n diJi sang". Con trai Idn phåi di nghIa vt,1 quan sI! t~i m~t tr~ n Cao Mien ho~c t~p

Phap Åm Vu Lan 2000

trung van nhii'ng tr~i Thanh Nien Xung Phong. Con ga i Idn phåi tham gia c6ng trlnh thuy lc;1i .. . vdi mt,1c dich phan tan gia dlnh. Chi c6 nhii'ng em nho mdi thoat khoi ban tay s3:t cua nhii'ng t!nh toan rna hQ d~ ra ra't tinh vi: "chia di Iri" Rieng t6i ct1' m6i tuån phåi di hQp t6 d€ nghe t6 trudng bao can tlnh hlnh hay phan ph6i c6ng tac, con mQt di~m quan trQng nua lå d~ bie't ngay nao mlnh duc;1c mua g~ o, khoai lang, khoai ml, bo bo? Ngay nao mlnh dU'c;1c mua vai l~ng th!t, OIia lit nudc m3:m, vai ky ca vt,1n? Ngåy nao dU'c;1C phan ph6i OIia ky xa phong, OIia l~ng bQt ngQt, vai b6 cui nho ... th6i thl "lhl1qng viing hq. olm", nhU'ng vang thl kh6ng co rna cam cling chut xiu th6i. Bia di~m cac bu6i hQp thuong la san trU'ong hQc trong khu ph6 mdi du cht1'a ma'y tram nguoi d~i dic$n cho ma'y tram hQ quanh viing. Nghia la nha nao cting phåi c6 mQt nguoi di hQp . Båt dåu bu6i hQp hQ di~m danh, ki~m soål xem c6 ai v3:ng m~t nen nguoi nao cling he't h6n he't via dudi oai hiim nQc r3:n. Ram r3:p gQi nhau di hQp. Yl phåi ng6i bc$t xu6ng båi co nen ai cling thu theo mot cai ghe' nho (loQi ghe thap cua may ba nQi trq ngoi lam bep). Låm san t6i quen dU'c;1C bu6i chi~u ngay 28 te't nam 1976. Buc;1C bao cao, mQi nguoi tuc trt,J'c cha M lånh ma'y l~ng th!t v~ an te't. Måi nha nhem t6i, ba t6 trudng mdi lånh duc;1C th!t v~ . Dudi cot den dic$n trong cu xa, th!t hen duc;1C d~t tren ta'm ny l6ng tråi rong vdi mot can ban, them ch! hang th!t tay ngh~ ngoai chc;1. Ba t6 trU'dng dU'ng chi huy, anh t6 ph6 dm loa gQi di di: "Bao eaa bii con ra liinh Ihil vi an 1ft" , chung t6i ham hd mang theo cu6n s6 lUdng thl!C bau quanh nhu dan ru6i bau quanh dIa m~t. M~t nguoi nao cting hdn hd vui nhu... Te't! Nguyen mQt con heo pha ra chi duc;1c lQc bo xUdng, con pha tdi dau thl ct1' the' rna chia, ai may thl duc;1c phån n~c, mi g~p phån båy nhåy thl rang ch!u! Cu6i ciing phå n xudng xåu dU'c;1c chia cho ban phan ph6i, m~t mlii r~ng ro nhu nguoi duc;1c an hUdng d~c cach cua che' dQ ttu vic$t rna hQ dang pht,1ng Sl!! T6i ng3:m nhii'ng khu6n m~t ba con mlnh trong cu xa, dudi cot den dic$n toa anh sang lo mo giii'a mot chi~ u 28 te't, nguoi nao cling bie'n d~ng tit hlnh tht1'c tdi tinh thån: an m~c lUQm thuom, m~t mlii h6c ha c, mc$t moi dU'ng chåu ria d~ lånh ma'y l~ng th!t hUdng gia re d~c an cua nhå nudc. Oi! Ba't nudc thang tråm, tlnh cånh d6i thay khie'n con nguoi cling thay d6i! Mdi ngåy nåy nam ngoai, ba con ta trong cu xa N6ng Tin - mot cu xa xay ca't toan bic$t thl!, chu nhan la nhii'ng c6ng cht1'c can ca'p 129


trong nganh - mdi ngay nay nam ngmii ba con ru nhau di ch<;1 såm Te't, nha nao ding ken mQt dnh mai th~t dyp d~ cung T6 Tien, banh chttng, hoa quå e ch~, v<;1 ch6ng con cai sum v~y d~y du ... the' rna cm mQt nam sau dnh åy bie'n dau r6i? Toi ngin ngd dU'ng du'di cQt den di~n soi lo mo nhii'ng khuon m~t ba con (trong do co ca tei) dang ch~u ch~c d~ huong an hu~ cua nha nu'dc CQng Sån ban cho måy l~ng thit v~ an Te't rna cu tu'ong nhu' mlnh dang chim dåm trong cdn ae mQng. Båt giae toi båo mQt ehi dung ben c<:tnh: "thU cau VaD fay foi xem toi co bilt dau hay khOng?" Chi ng<:te nhien tu'ong toi n6i giBn va qua vui mung såp e6 du'<;1e thit b6i du'Bng eho måy dua cha u nho. Va e6 le ngay cå chi eling dang vui mung nen ehi vua eu'oi vua VeD vao canh tay toi mQt eai dau die'ng. Bay giD toi mdi k~ b<:tn nghe ehuy~n "Hoa Rung". Sau 2 nam CQng Sån cu'Bng chie'm mi~n Nam, tlnh co toi du'<;1c g~p l<:ti ngu'oi b<:tn nam xu'a eling hQc Mi mQt tinh nho thuQe mi~n Trung. Chi ngu'oi Hoang Phai, ong nQi la mQt trong "TIl Tr~ Tri~u Dinh NM Nguyln", chåp cMnh thay m~t ang vua tre dang du hQc ben Phap. H6i d6 ehi la mQt ti~u thu' con quan d<:ti di~n cho Nam Tri~u trong Hue', vao tu6i d~y thi chi dyp non na nhu' bong hoa ham tie'u nen toi dau c6 ngo cai ba can bQ 6nm ye'u xanh xao, an m~e d~p khuon "rflc dan mMn Beic" dang dU'ng ben tai ndi tr<:tm xe bus, rna VI ac dm, tai dau them d€ y tdi! Nhttng båt eh<;1t mQt giQng Hue' lai Båe hoi tai: 'To phai ba fen Huyen khOng?" Toi quay nhin thl ehi n6i tie'p: "Toi la Tan Nil B. Ph. Day", lue nay toi mdi ehu y nhin thl chi con nMn du'<;1C qua net cuoi phång phåt cua ngu'oi b<:tn nam xu'a! Chao oi! B. Ph. day sao? Ky ni~m xu'a ~p v~! Toi vo cling thu'dng cåm keo luon ehi v~ nha tai va tu d6 doi b<:tn xu'a l<:ti n6i l<:ti tlnh than thie't cua tu6i hQc tro ndi dnh nho. Bie't b<:tn ngheo, toi thu'ong giu chi o l<:ti chdi tu sang Mn ehi~u, hoi ehi duyen cd t<:ti sao rna tro thanh can bQ CQng Sån M Mn n6i ra than hinh nhu' v~y? B. Ph. eho bie't sau khi tro v~ Hue', chi ke't hon vdi mQt du'<;1c si, hai v<;1 ch6ng mo hi~u thu6c Tåy råt phat d<:tt, nhttng eling la d~u m6i da: loi keo hQ vao bude gian truan. Qua nhii'ng khaeh hang mua thu6c chuy~n vao bttng o cua CQng Sån mi~n rU'ng nui, hai v<;1 ch6ng da: bi tuyen truy~n v~ phong trao "Dan TQc Khting Chiln ChOng Thl!C Dan Phtip", vua e6 cmnh nghia l<:ti c6 them cd hQi lam giau nen da: he't long phl.!C vu. Khi bi cmnh phu qu6c gia ke't an tie'p te' thu6e men cho Vi~t Minh, hai v<;1 ch6ng da: bo tr6n, theo CQng Sån len Vi~t Båc. Thoi gian sau thuyen chuy~n v~ cong tac v~ Khu Nam, mQt chie'n khu thuQe yling d6i nui mi~n Trung, mQt Yling ngheo d6i l<:ti tie'p c~n m~t tr~n giua hai ben Qu6c - CQng, nen cUQc s6ng cua v<;1 ch6ng ngu'oi can bQ tMt vo eling våt vå . Chi k~ trong rU'ng sau, hQ d~g nhii'ng eai cMi d~a vao nhii'ng tang cay c6 thl.! eao chU'ng 3 met cho bQ dQi gai hay v<;1 con can bQ m~t tr~n trU ngl.!. Trong Khu Nam c6 kM nhi~u phl.! nu hQc thue nhu' chi, cling c6 ngu'oi VI ly

130

tuong nhttng phån dong h6i trudc thea ch6ng di khang chie'n eh6ng PMp Th~c Dan r6i thanh qua trdn, v<;1 eh6ng khong mu6n xa nhau nen phåi barn thea m~t tr~n danh chiu dnh l~m than! Yl la thanh ph~n tri thuc nen hQ cm la nhii'ng can bQ phl.! trach v~ hanh cmnh. Giua cUQe s6ng båp benh ndi rU'ng ru chi em thu'dng nhau, tlnh nghia them sau d~m, hQ gQi nhau la nhii'ng "Bong Hoa Riing" nhii'ng bong hoa no giua rong sau nui thiim rna tru'dc d6 hQ khong th~ tu'ong tu'<;1ng n6i: "sao cUQC sang lt;zi dua dÆy bQn minh den hoan eanh nhu fM nay nhl". Toi hoi B. Ph.: "V(iy chu hQ co nuo! tile da chO! bå canh sang em am, nM caD etla rQng di sang trui nhui trong riing khOng ?"

"chdc ai cung hO! Mn nuo! tilc nhu B.Ph. nhzlng chttng ai dam nai ra! Ngay ca nil/lng anh ch6ng fri thuc chat di qua tran eung danh cam nfn. Vq ch6ng chl bilt hilu nhau qua anh meit, qua tieng tha dai ... sq tai vacl! m~eh riing ma. Chat vi tay da nhUng cham r6i Thuyen eli! Hein nila hQ chZ tin cÆn rUQt cua hQ la nhllng thanh phdn va san, nhllng dang vien theo hQ tu trong bOng tO!. T~ hein nila bQn tri thuc con bi rinh r(ip, nghe Len! Nai th(it, trong tMm tam B. Ph. chl mong saG cho quan dQi Quoc gia mi~n Nam giai tåa chien khu Ndm thoat khåi ban tay sdt cua CQng San hoflc chlt fhi cung dang doi minh da chQn nhdm duong!" "Thuyen bie't khang? Bay giD ch6ng thi mang b~nh s6t ret rung, b~nh Uleere d<:t d~y! V<;1 mang b~nh ph6i them nhi~u b~nh khae. Vao toi mi~n Nam, nhin thåy dnh ph6n vinh, gi~u e6, van minh ... tl.!i n~y mdi bie't bi lua bip qua nhii'ng bai giång huån: "vao giai phang d6ng bao mMn Nam dang bi kem k(!p duoi do hQ cua thl!c dan My con tan ac hein thl!C dan Phtip!"

Di! Nhii'ng Bong Hoa RU'ng! toi vua ngiim B. Ph. vua nghi th~m: tMt tQi nghi~p cho nhung bong hoa rong niy m~m ndi hoang da:, lin vdi dam co gianh gai g6c, lin vdi loa i rån re't hi~m dQe! mQt IO<:ti hoa thoi d<:ti lam sao sanh du'<;1C vdi lo<:ti phong Lan vu'dng giå d~y hu'dng sifc tren nhung tang dy caD ng<:t0 ngh~ du'di troi mu'a, su'dng kh6i ndi rU'ng gia thanh khie't khong mQt Mu ehan ngu'oi lui Wi nua kla. The mdi biet con ngu'oi ta e6 s6 m~nh! B. Ph. chiing da: lå mQt Vu'dng Giå Chi Lan d6 sao? Cm t<:ti di nh~m duong, hay t~ s6 kie'p truan chuyen d~ Mn n6i tan tac cå mQt doi ngu'oi. Va eling VI hoan cånh dåt nu'oc rna niy sinh ra mQt lo<:ti "Sao Biin" ndi Bi~n Bong! Nguyen do ehil.ng bie't tu dau dQt nhien dan chung Sai Gon xon xao v~ mQt tin d6n: 'To mQt sa' dan cha i luoi sdn ghe danh ca hQ da vuqt biin qua Ma Lai, Thtii Lan ... duqc chinh phu dia phuelng CUu vm, duqc dinh cu t~i nucJc My, da lien l~c v~ cho tMn nMn bilt tin". Tin d6n cu nhu ve't d~u loang, loang d~n trong do thanh. The' la n6i len phong trao vu'<;1t bi~n mong thoat khoi nanh vu6t tl.!i CQng Sån. Giai do~n nay l~i mQt lån nua ehU'ng to duc tinh thao våt cua ngu'oi Phap

Am Vu Lan 2000


ph~ nu Vic$t Nam, cac hå m~ li).i g6ng mlnh thu g6p ti~n

bi).c, chi).y tlm m6i cho con trai con gai Mn tu6i trudng thanh vu<;1t bi~n . Phong trao blft dåu råm rQ tir nam 1979, khi Hi cong an bien phong t6i mlft VI vang trd thanh tham nhiing da lam ngd cho cac t6 ch6'c vuøt bi~n ra di thong thå. Cling Mm v~ thanh cong nhU'ng cling xåy ra nhi~u tai ni).n g~p baD t6 hay g~p gi~c cudp Thai Lan ngan ch~n gie't ngu<1i cudp cua! Vao th<1i di~m nay dan Sai Gon da cung nhau chia se bie't baD n6i vui bu6n rna trudc Ida trong ne'p s6ng blnh thu<1ng chua baD gi<1 cåm tha'y thudng nhau, gån nhau Mn the'! Cho Mn khi The' Gidi Tt! Do hQp HQi Nghi Qu6c Te' l~p ra mQt Vy Ban cau Vdt Ngu<1i Vic$t Nam vU<;1t bi~n thl caD trao nay tang len ga'p b(>i. Tuy c6 tin hi~m hQa gi~c cudp Thai Lan nhU'ng van khong ngan cMn dU<;1C st! quye't tam cua nhii'ng co gai Vic$t dang tu6i thanh xuan: "'Gii/c cuOp Thai Lan chl/a sI! may rui giila biin cå menh mong! Du co che't ngoai biin khdi. eling eim hdn sang dum sI! kem k(!p da laai quy då kia ma!" Cai the' li~u mi).ng cua dan mi~n Nam su6t tir cu6i th~p nien 70 keo dai mai cho tdi cu6i th~p nien 80, trong 10 nam li).i mQt lån nua gay them tang thudng che't ch6c cho gån nåa tric$u ngu<1i Vic$t ba't hi).nh, phån nhi~u la nhii'ng co gai dang tu6i thanh xuan. Ba c6 lån chung toi ru nhau di l~ PMt ti).i chua mQt cQt ben Thu B6'c VI nghe d6n chua c6 th<1 bai vj cua m(>t co gai bi gi~c Thai Lan gie't tren bi~n Bong! Co da v~ baD m(>ng cho ba m~ biet hoan cånh co bj gie't nhu the' nao . Ba m~ khong tin, nghT mlnh lo llfng qua nen tUdng tU<;1ng ra! NhU'ng ma'y thang sau dU<;1C thu cua ngu<1i di cung chuye'n thoat che't tir tri).i Ma Lai gli v~ cho ngu<1i nha k~ cau chuyc$n thudng tam y chang nhu v~y! Ba m~ da tdi chua MQt CQt xin l~ du sieu cho con. Tin d6n co ra't linh thieng, da nhi~u khi dua dU<1ng cm 16i cho cac ghe thuy~n ngu<1i Vic$t Mn dU<;1c be'n b<1 li! do, hay nhu trlt<1ng h<;1p bi).n cua co k~ li).i: khi chie'c ghe bj baD t6 quay cu6ng vdi t6c dQ khung khie'p, trong tlf the' rå r<1i ch<1 che't! Co ch<;1t md h6 nghe tie'ng bi).n: "'May cå binh tinh! Taa se phu hi? cha mtiy...!". Sau th<1i gian nglfn ngui b6ng nhien g~p dU<;1c chie'c tau buon Hoa Lan tdi cau Iqp mU<1i ma'y mi).ng ngu<1i Vic$t Nam khoi lam m6i cho ca! Thu co bi).n viet v~ k~ li).i va n6i ba m~ lim tdi gia dlnh d~ ti). dn, tin nay li).i m(>t phen lam soi n6i ba con Sai Gon! Ban th<1 co gai linh thieng ndi chua M(>t C(>t ben Thu B6'c luc nao ciing nghi ngut kh6i nhang, ta'p n~p nhii'ng ngu<1i mang bong trai tdi l~ ti). ho~c du xin co phu h(> cho chuye'n vu<;1t bien slfp tdi .. . Toi nghe c6 tie'ng thl thåm: "Ben tr~i tj n~n hQ gQi la mdt sao Biin" , li).i c6 tie'ng ngu<1i khac: "phåi n6i la mQt vi sao biin moi dung! MQt vi Saa sang chZ hUO'ng cha ghe thuyin dang baa gi/la biin cå menh mang... o"

nghieng kh6i låa de nåy sinh ra 10i).oi "Hoa Rang - Sao ·" " Blen Thl ra d th<1i chung mlnh dang s6ng quå th~t da soi bong vdi nhii'ng cdn v~n mlnh cua mQt con r6ng dudi bic$n Bong, hay ng~m ngu i cua mQt gi6ng Tien tren nui Uh! Ba't nudc con R6ng chau Tien b6ng n6i cdn d~a cha'n x~c xoi! bi~n thanh dau, dau h6a bi~n m<1 ~t cå b6n g6c tr<1i VI khong may xua't hic$n m(>t loai quy do nanh vu6t cung mlnh, tan ac khung khie'p, khie'n con R6ng chåu Tien nao 10i).n! Bi~n Nam Håi dang s6ng thån, nui Unh Nam n6i baD t6! Gi6ng noi Li).c Vic$t tran khap nam chau. Va k~ cling li).! giong gi6ng nay tir xua, tir lau, lau tam da ti'tng nåy sinh m(>t th6' ngQc trai quy gia! m(>t thien linh så bi thie't da truy~n t\,lng trong dan gian nhu m(>t chuyc$n c6 tich - Truyc$n My Chåu TrQng Thuy, mQt cong chua la ngQc canh vang cua tri~u dlnh thud a'y cm la m(>t ngu<1i con gai ne't na, dac hi).nh cui dåu vang mc$nh vua cha ke't nghTa da vang cung mQt hoang tå nudc lang gi~ng - Cong chua da d~t trQn v~n linh thudng yeu, tin tlfdng ngu<1i bi).n tram nam nhu håu he't nhung ngu<1i ph~ nu Vic$t Nam c6 truy~n tir muon thud rna khong bie't mlnh då phi).m m(>t t(>i trQng dua de'n dnh nudc mlft nha tan. Long trinh bi).ch, n6i ham oan, ni~m u uån a'y da ke't thanh m(>t kh6i ngQc trai ndi bi~n Bong rna nguoi d<1i con truy~n t~ng måi tdi ngay nay . Ngay nay nhii'ng nguoi ph~ nu Vic$t Nam li).i khong may "'sinh bat phung thOi" Moi ach th6ng tri cua lii nguoi khong tim 6c tir ri'tng ru tran v~ ... tMi cu(>c då ti).o ra nhii'ng huy~n så, dua dåy hQ VaD nhii'ng vi the' dåy can trlt<1ng nhU'ng ciing chiu bao dnh bi thudng s6ng gi6!

Vån Ntldng

cU'atu Rhg mU<1i cåa ng~c toi chua tha'y Chång bie't Ide'p sau tdi cåa nao Bi tat bhg tam keo bi li).c Be'n t~n Loi Am vdi T6 Su Chång le con dU<1ng mong giåi thoat Van con dåy doi). m6i Ide'p ngu<1i. Nguy~n

Vin Ctlc'Yng

Bi).n than, toi da k~ bi).n nghe chuyc$n "'Hoa Rang - Saa Biin " nhu lai da h6'a. Toi chi k€ mQt vai trong muon ngan trlt<1ng h<;1p rna nhii'ng ba m~, nhii'ng co gai Vil$t nam phåi ganh chiu trong giai dOi).n da't nudc nga

Phap

Am Vu Lan 2000

131


Chi hoi ph6 Noi VI,I: E>~o hG'u Hua Van Ng6ng. Thu' ky : E>~o hG'u Le Thj Kim Cuc. Thli qu)' : E>~o hG'u Trån Van Hu'ong. Ban Doanh te': E>~o hG'u Le KMc Tam va E>~o hG'u Le VanSdn. Ban Ho ni~m: E>~o hG'u E>~ng Van Lai. Ban Tit thi~n & Xa hOi: E>~o hG'u E>:J.ng Van Danh va E>~o hG'u Thåi Trung Hie'u. Ban Khanh Tie'l: E>~o hG'u Trån Van Ro va E>~o hG'u Le Van H<;Ip . Ban Van ngh~ : E>~o hG'u Trån Han Giang, E>~o hG'u Hoang Tu'CJng va E>~o hG'u Trån Van Thu~n. Va Ban Huynh TruCJng GE>PT Thi~n Hoa g6m c6:

Trang Tin Tlte PhQt Sl! TQI Na Uy El Mua Ph~t E>ån pl. 2544 da du'<;IC t6 chuc d6ng lo~t khåp Na Vy , CJ nhung ndi c6 cd cilu Chi Hoi. Rieng nam nay, trong chi€u hu'dng phat tri€n clia Giao Hoi, them mot Chi HOi mdi da du'<;Ic thanh l~p , d6 la Chi Hoi Hedmark, baD g6m cac vung c6 ba con Ph~t tti' cu' ngl,l nhu'Brumunddal, Hamar, Moelv, Stange, Elverum, v.v ... E>~i L~ Ph~t E>ån du'<;IC t6 chuc t~i Chi HOi nay vao luc

13 giD thu båy ngay 27.5.2000 t~i Fargerlund Skole, c6 khoång 200 ba con Ph~t tU' va d6ng hu'dng tham dt!, v~ phia Giao Hoi, c6 E>~i E>uc Thich Vien Tinh, co Vien Cånh, co Thanh Tam, mot s6 d~o hG'u trong Ban E>i~u Hanh Giao HOi cung d~i di~n BHD/GE>PTlNa Vy v~ tham dt!. Sau phån nghi thuc Kbanh E>ån la phån ban E>~o tit clia tan E>~i E>uc Thich Vien Tinb. Tie'p theo la phån trlnh di~n Tån Ban Tri St! Chi Hoi PGVN t~i Hedmark, va l~ ra mitt Gia E>lnh Ph~t Tti' Thi~n Hoa (G8PT Thi~n Hoa hi~n co 40 doan sinh). Phån th<;> trai vdi nhung m6n an chay rilt ngon do quy d~o hG'u trong Chi Hoi khoån dai, sau d6 la chu'dng trlnh van ngh~ mitng Ph~t E>ån rilt d~c sik do GE>PT Thi~n Hoa phl,l trach, vdi st! d6ng g6p clia nhi€u gi<;>ng hat tuy~t voi ~i rtia phu'dng. E>ay la bu6i l~ Ph~t E>ån du'<;IC t6 chuc rilt trang nghiem va chu'dng trlnh van ngh~ hilp dån, bUa h~n nhG'ng sinh ho~t khCJi slfc trong tu'dng lai clia Chi HOi ding nhu'GE>PT ~i dia phu'dng nay. E>u'<;IC bie't Tån Ban Tri St! da du'<;IC thanh l~p vdi st! tham gia tich ct!c clia nhG'ng d~o hG'u nhi~u d~o tam, nhu' sau: Chi hOi TruCJng: E>~o hG'u Tårn Nguy~n Trinh E>ong. Chi hOi ph6 Ngo~i VI,I: E>~o hG'u Trån Han Giang.

132

* Quy~n Bac Gia TruCJng kiem c6 viln cho Gia E>lnh: Huynh trl.J'CJng Tårn Nguy~n Trinh E>ong. Lien E>oan TruCJng: Minh Quång Trån Van E>Ong. Lien E>oan Ph6: Thai Thanh Liem. Thu'ky : Le Thj Kim Cuc. E>oan TruCJng nganh Nam: Hua Van Long. E>oan TruCJng nganh Nu: Hu~ Nbu' Trinh Ng<;>c Loan. E>oan TruCJng phl,l trach Oanh Vii : Hu~ Tu'ong Phan Thj Tuye't Van. Xin nguy~n du H6ng An Chu' Ph~t gia ho cho quy Chi HOi Hedmark va Gia E>lnh PMt Tti' Thi~n Hoa luon du'<;IC thang tie'n d€ phl,lng st! E>~o Phåp va tht!c hi~n ly tI1CJng caD d~p clia t6 chuc Gia E>lnh Ph~t Tti' Vi~t Nam. Nhan mua kie't h~ an cu' nam nay, ngoai st! gieo duyen xuilt gia ra con c6 mot s6 Ph~t tti' da tht!c st! xuilt gia th<;> gidi nhu': @

@ 4 Sa di ni Vien H~nh, Vien Chdn, Vien Cånh va Vien Khai da dlfc gidi th€ Thuc Xoa Ma Na . Co Thanh Tårn da th<;> Sa Di va them mot "Tiiu Ni" da the' phat xuilt gia phap danh la V~n Thu'ong.

s6 Ph~t tti' Na Vy rti dt! kh6a thu h<;>c Ph~t phåp kh6a 12 Au Chau t6 chuc ~i Amiens (PhOp quoc) nam nay d~t ky II,lC chu'a titng c6 vdi s6 lu'<;Ing len tdi 80 Ph~t tU'. Kh6a h<;>c gom tI,I gån 600 Ph~t tti' tit cac Chau, chu ye'u lå Au Chau, trong d6 chu' Tang Ni hdn 70 vi. @

Trung phung kh6a tu h<;>c la E>~i hQi ky Il kh6a I do TT. Thich Tri Minh - T6ng VI,I trl.J'CJng T6ng VI,I Cu' si thuoc GHPGVNTN-Au Cha u tri~u t~p. E>~i Hoi da so~n thåo hoan chinh bån Noi Qui. Sau mot ngay raD rie't h<;>p trong tinh thån ll,lc hoa, dem tåt cå tam d~o ra trang tråi nh~m lam l<;li l~c chung cho gidi cu' si d6ng g6p tam lt!c cl,I th€ vao cong cuoc phl,lng st! cho Giao Hoi. ChU'ng minh E>~i Hoi g6m Hoa Thu'<;Ing chu tich va chu' Ton E>uc trong Hoi E>6ng E>i~u Hanh cung st! chu tQa cua T6ng VI,I TruCJng va E>E>. phl,l tå Thich Nguyen Loc vdi st! tham dt! hdn 40 d~i bi€u cua 14 qu6c gia thuoc Au Chau. Hoi nghj quye't dinh se tie'n hanh: @

- Låm ly lich sd ye'u d€ l~p sach tich va the tin d6. T6ng VI,I thie't tha keu gQi toan th€ tin d6 Ph~t giao CJ mQi gidi, mQi thanh phån da quy y hay chu'a tit nho Mn gia, d~u Phap

Am Vu

Lan 2000


th6ng ke gdi v~ van phong T6ng vl;I theo d~a cm t~m Chiia Khuong Vi~t - Na Uy (Blystadvn. 2 - 2006 Løvenstad. Tel. (0047) 67.973033 Fax. (0047) 67.971905) M dap Ung thie't thl/c cho cd du t6 chuc. TT. T6ng VI;I trUdng då n6i len tårn v6c t6i dn thie't vi~c lam sach tich tin d6, nhåm r6 bie't s6 ht<;1ng Ph~t tli' tin d6 Pha} Giao, vU'a n6i len ml)t cd du t6 chUc c6 thl/C lI/C, vU'a d€ ti~n b~ lien l~c sach tån tu hQc, nMc nhd lam lanh, lanh du, ml)t cach sau sat khi{p ciing. Nguong mong chu Ton Buc Tang Ni m6i tl! vi~n, chiia, t!nh d, t!nh thåt, ni~m Ph~t Mang t~i dia phudng m6i qu6c gia t~n tlnh tr<;1 duyen, don do'c thie't l~p. Ciing nhu mQi Hl)i, Chi Hl)i Ph~t Tli' tich cl/c lam vi~c nay th~t nhanh th~t vii'ng sdm d~t ke't qua M T6ng VI;I nam sau bao cao t6ng ke't v~ van phong Il VHB. - Sau kh6a tu hQc Ph~t phap Au Chau t~i Phap, TT. Thich Tri Minh len duang sang ÅO t~i thanh ph6 Wien chUng rninh B~i l~ Vu Lan pl. 2544 dU<;1c cli' hanh vao ngay 5.8.2000. B6ng thoi trong dip nay TT. då chu tri, båu l~i Ban Chåp Hanh Hl)i PGVNTN-Åo, ke't quå tMt hoan hy . Ph~t Tli' d day phån Idn la tu6i tre råt tich cl/c VI doi rna dån than VI d~o rna phl;lC VI;I. - Tån phong Thttctng TQa: Chie'u tinh thån duc dl), tu6i h~ l~p va nhåt la nang n6 trong cong tac Ph~t sl/, vU'a qua T6ng VI;I TrlI'dng T6ng VI;I Tang sl/ va toan th€ Chu Tang Ni t~i B~i Hl)i thuong nien cua Giao Hl)i PGVNTN Au Chau (t6 chuc triing phiing trong kh6a tu hQc Ph~t Phap Au Cha u ky thu 12 t~i Phap qu6c), då tran trQng Quye't Binh tån phong ThU<;1ng TQa cho: B~i

Duc Thich Giac Thanh, trI;I tri Chiia Quang HUdng

t~f rhus, Ban M~ch. B~i Buc Thich Tårn Hu~, lånh d~o tinh thån Ph~t Giao t~i Malm, Thl;ly Bi€n.

Nhan dip nay, Phap Am cling toan th€ Ph~t Tli' thUI)C Giao Hl)i PGVNTN Na Uy thanh \dnh cung an nm vi Tån ThU<;1ng TQa, va nguy~n du chu Ph~t gia dl) nm vi luon dU<;1C Phudc Hu~ Song Nghiem, B~o Nghi~p Vien Thanh, Chung Sanh Di BI). TT. Thich Tri Minh ciing ml)t s6 chu Tang Ni chiia Khuong Vi~t se tham dl/ d<;1t hanh hUdng Trung qu6c vao trung tuån thang 9 de'n trung tuån thang 10.2000. Va Giao Hl)i se t6 chuc ml)t chuye'n hanh hUdng Ph~t tich An BI) vao dåu thang 212001 d€ Ph~t tli' l~ bai, bie't r6 t~n tuang ngu6n g6c ndi rna Buc B6n Su Thich Ca då tm hi~n cach day hdn 26 the' ky (2624 nåm) qua. B6ng thoi trong 3 tuån hanh hUdng nay cling co Mn l~ bai Tich Lan (Sri Lanka) M cung thinh Xa L<;1i Ph~t v~ phl;lng thO. Bay la ml)t cd duyen th~t hie'm c6, rna vi Tang Th6ng cua Tich Lan då cam me'n TT. cling thudng quy Tang Ni tin d6 Giao Hl)i PGVNTN Na Uy va chiia Khu6ng Vi~t dang ti!,ng. @

@ Nhii'ng uoc tinh tU' nam nay Mn nam 2001 thl s6 n<;1 cua cac chua, d~o hii'u Ph~t tli' viln dU<;1C tra dån va se

PMp

Am Vu Lan 2000

tie'p tl;lc nhii'ng d~ an xay cåt con dd dang nhu: xay c6ng tam quan, thap va nhii'ng gl c6 th€ lam dU<;1C cho chlia Khuong Vi~t - cd sd trung udng cua Giao Hl)i. Trong d6 c6 khuye'n khich va xuc tie'n vi~c 6n dinh chua Bon H~u thul)c Chi Hl)i PGVNTN Trondheim - cling nhu tlm Mt xay chlia cho Chi Hl)i PGVNTN t~i Bergen, Stavanger. Tåt ca d~u la ky vQng va ao udc cua chua cung Giao Hl)i chung ta trong giai do~n ke't thuc nay . Nguong nguy~n Tam Bao chUng rninh, chu thanh chung d6ng tU' gia hQ cho nhii'ng PMt sl/ sdm c6 thu~n duyen M thl/c hi~n va råt mong chu d~o tam PMt tli' n6 lI/C, g6p tam tham gia. @ Kh6a tu hQc Ph~t phap miia Bong thuong nien do Giao Hl)i PGVNTN-Na Uy t6 chuc lån thu 15 se bi{t dåu tU' ngay 23 .12.2000 de'n 31.12.2000. Trong thoi gian nay c6 2 tu~n kie't dong cho Tang Ni Au Chau, do Giao HQi PGVNTN Au Chåu quy dinh. Nhan day cling ciing neu len M chu Tang Ni Ph~t tli' li~u tri. (Mqi chi tiet khåc se

dL1<;1c th6ng båo) @ B€ båo t6n va phat huy tie'ng m~ de (tieng Vi$t). Giao Hl)i se tirng budc md d~y cac Idp tie'ng Vi~t t~i chlia Khuong Vi~t do chu Tang Ni phl;l trach. Khdi d~u la Wp milu giao va se khai giang vao luc 14.00 gio Mn 17.00 gio ngay thu bay 01.09.2000. Kinh mong phl;l huynh si{p xe'p va t~o cd hQi cho con em m1nh v€ tham dl/ hQc.

Phudng danh Ph~t tli' cung duong dip Vu Lan chua t6ng ke't dU<;1c. Cling nhu mQi thanh tam khac se dU<;1C dang bao Phap Am s6 Thanh B~o. Mong chu Ph~t tli' d~o hii'u hoan hy cho. @

@ Phap Am luon ghi nh~n mQi thi~n y va tr<;1 duyen th~t nhi~u tU' quy d~o hii'u de'n Giao Hl)i, Chua va Phap Am

ngay them trang nghiem vii'ng tie'n hdn; Ddc mong quy d~o hii'u Ph~t tli' cung b~n dQc, hy xa cho nhii'ng gl con thie'u s6t. Xin dU<;1C ghi nh~n mQi d6ng g6p xay dl/ng M chinh d6n.

TIN TUe pHAT sV KHAP Ndl Tlictng PMt 180 nhåt the' gien se hoan tåt nam 2005 PATNA, An BI) (Reuters) - Ml)t t6 chuc Ph~t giao c6 trl;l sd d California (Hoa Ky) se t~o ml)t buc tU<;1ng Ph~t d Bihar, ti€u bang rni~n Bong An, va cho hay day se la tU<;1ng Ph~t ldn nhåt the' gidi. Cac gidi chuc v~ dl/ an nay cho bie't tU<;1ng se hoan thanh vao nam 2005. TU<;1ng Ph~t nay bång d6ng cao 152 met, ng6i tren ngai rl)ng 32 met, ben trong ngai c6 mN ngo i chua va ml)t r~p chie'u phim d€ chie'u nhii'ng bl) phim v~ cUQc doi cua Buc Thich Ca Mau Ni. Dng L P. Singh, T6ng Thu ky dl! an n6i: "Dac Ph4t Maitreya (Di 14c tai sinh) se ng6i tren ngai, chiin dilt tren mQt bOng sen sat dat. TM ng6i nay phån ånh Dac PhcJt sdn sang va rat muorl den vai the' giai nay di khOi dJu cong cUQc nguoi ThJy cua to an the' giai".

133


Ong eting eho hay la t5n phi eua dl! an la 150 tri~u My kim se du'<;1e thl!e hi~n t~i Bodh Gaya, ndi tu'dng truyen Due Thieh Ca M~u Ni d~t giae ngo thanh Ph~t va t5 ehue Bao tri Truyen thang D~i thira PMt giao se quan ly dl! an nay. D~o Ph~t Dang Ph3t Tri~n M~nh å My Dudi day la bai tuong thu~t eua baD Chicago Tribune v~ Ph~t Giao viing nay. Hlnh anh truy~n th6ng eua d~o

Ph~t de'n voi doi s6ng t~i Wat Dhammaram, mot ehiia

Thai d thanh ph6 Bridgeview noi nhii'ng vi su ng6i thi~n, e6 sI! hudng dån va giang d~y eho nhii'ng Wp hoc vao ehu nh~t eho tre con g6e Thai . Nhii'ng khuon m~t råt thuong xuyen di ehiia la mQt e~p vcj eh6ng tre d thanh ph6 North Shore eua Chicago mong mu6n lam nh~ nhii'ng cang thång, hay la mot ehuyen gia dit$n toan, eu dan thanh ph6 Hyde Park, Wi ng6i thi~n m6i tuån. D~o PMt dang nd ro d Illinois va nhii'ng ti€u bang quanh d6, rna khong dn råm ro giang d~o gl ca. Tren 5 nam

qua s6 nguoi theo d~o Ph~t då gia tang 25%. Co Asayo Horibe, lånh d~o eua Hoi d6ng PMt giao Mi~n Trung Tåy eho bie't e6 4 hay 5 ehiia mCli ducje khanh thanh m6i nam. Va co eling eho hay sI! gia tang ehu ye'u d nguoi di dan, nhåt la ti€u bang Chicago, s6 nguoi tu nhii'ng qu6e gia e6 can ban la d~o Ph~t nhu Thai Lan, Vit$t Nam va Nh~t Ban. Co eling dm thåy nhi~u nguoi My va nhii'ng nguoi phuong Tåy då bi loi eu6n trong vit$e dm hi€u sau hon v~ tårn linh qua d~o Ph~t. "Sl! lOn mt;mh cua dt;1O Phq.t då thl!c Sl! tham nhq.p trong nhilng ndm gan day", co n6i . "T6i cåm thay, trong nhilng luc nay, voi tat cå Sl! xau xa tren the' gian, ngui'fi ta can lim mQt con dui'fng tam linh ".

Quan sat ky hon nguoi ta thåy nhi~u nguoi d viing Chicago då eai giao vao d~o Ph~t, ding nhu e6 sI! edi md ehao d6n tu nhii'ng ehiia Ph~t giao. Vai tram nguoi thuong xuyen di ehiia Bridgeview VI nhu du tårn linh, hop m~t nhau do nha ehiia t6 ehU'e hang tuån hay ban lu~n v~ sI! tie'n bo tam linh trong eae bu6i hoc do mot tin d6 d~y trl!e tie'p eho mot tin d6 trong ehiia. Steve Jone, mot ehuyen gia dit$n toan eua thanh ph6 Hyde Park dticje trudng thanh trong nha tho eua giao hOi Presbyterian gio eling tham gia nhii'ng kh6a thi~n ducje giang bång tie'ng Anh t~i Wat Dhammaram, noi con ducje gOi lå Chiia Ph~t Giao Thai Lan å Chicago. Jone n6i ong tin rång Ph~t giao håp dån eho nhi~u nguoi My VI quan di€m rong råi.

Horn thu bay moi day, hang tram ngu'oi PMt tit va nhung ngu'oi moi de'n ehiia l~n d~u da quy tl,l t~i ehiia, ndi nhung nha su' da sang va lam vi~e tir nåm 1983, d~ dl! l~ PMt Dan bang nam.

134

Robert Lifson, nguoi theo d~o Do Thai eling ng6i thi~n t~i ehiia, ong n6i ong U'ng dl,mg nhii'ng lOi d~y eua DU'e Ph~t d€ di dm y ngrua sau xa hon trong euoe s6ng trong khi d6 ong vån giii' vii'ng long tin v~ ton giao eua ong.

Dde

D~t

Lai

L~t

Ma gi)p ehu' Tang Ni Vift Nam

Vao lue 9.30 gio sang ngay thU' hai 26 thang 6 nam 2000, ngay Tuong HOi dåu tien eua Thien Nien Ky giii'a ehu Tang Ni Vit$t Nam hai ngo~i va DU'e D~t Lai L~t Ma, vi lånh d~o tinh thån Ph~t Giao Tåy T~ng, då di~n ra trong ni~m vui hoa ai, t~i khaeh s~n Omni, Los Angeles. Tren mot tram Chu Ton DU'e Tang Ni Vit$t Nam ~i håi ngo~i då dap lOi moi eua Ban T6 ChU'e, hoan hi van t~p v~ Los Angeles, tham dl! bu6i g~ p go lieh sti na y.

• Lill ehao mi'tng tiU ai Tåt ca ehu Tang Ni d~u dU'ng d~y khi DU'e D~t Lai L~t Ma xuåt hit$n. Voi nl,l euoi hi~n hoa, anh milt tu bi va vong htng eong khi eui cha o, khong khi phong Hoi trang nghiem cång them eung kinh va hoan hi. Sau phån tl,lng bai Tårn Kinh do Chu Tang Ni Vit$t Nam d6ng tl,lng va bai Tårn Kinh do DU'e D~t Lai L~t Ma va ehu Tang Tåy T~ng d6ng Wng, trong phån di~n van cha o mung, Hoa Thucjng Thieh Ho Giae då d~i dit$n Chu Tang Ni Vit$t, ngo lOi ehao mung va bay to ni~m me'n phl,le dU'e do hoång phap eua DU'e D~t Lai L~t Ma t~i eae qu6e gia Tåy phuong. Trong phån dap tu, DU'e D~t Lai L~t Ma då bay to ni~m xue dong, lån dåu tien tie'p xue vCli Tang doan Vit$t Nam dong dao nhu the' nay, dåu la trong qua kM Ngai då e6 co duyen g~p go mot s6 ehu Tang Ni Vit$t Nam qua eong euoe hoång phap. DU'e D~t Lai L~t Ma d~e bit$t tan than "nghj II!C tJn tt;li va tam thanh" eua nguoi Vit$t Nam, trong vån d~ båo t6n va phat huy Ph~t giao Vit$t Nam t~i hai ngo~i eling nhu t~i Vit$t Nam. N6i v~ sI! hoång phap PMt giao, DU'e D~t Lai L~t Ma xae quye't mot di€m quan ye'u, d6 la, trai qua nhi~u giai do~n lieh sti, d~o Ph~t ducje phat tri€n t~i eae nuCle tren the' giCli, la do sI! cam nh~n eua nguoi dan t~i Mt nuoe d6 v~ eae lcji l~e do sI! hanh tri phap eua Ph~t, cM khong do sl! euong bach thea ton giao na y. DU'e D~t Lai L~t Ma eling n6i them rång, can bån eua sl! hanh tri Ph~t giao Tåy T~ng d~t tren sl! quan trong eua ehanh kie'n. Sl! hi€u bie't dung (chOnh) v~ moi sl! vit$e, v~ cae phap, ehan th~t nhu the' (nhU thj), se dån dåt Mn mot sl! hanh tri ehan ehanh dung dån, va tu d6 se de'n ehanh qua, tU'e la ke't qua dung dån.

Due D~t Lai L~t Ma eting bay to quan di~m eua Ngai ve gia tri v~t eha't (j eae nu'oe tan tie'n. Theo do, trong mot quae gia eMm tie'n con ngu'oi phai dai d~u voi euoe v~t lon bang ngay eho mie'ng edm manh ao va sl! sang con, nen khong ma'y cam tha'y Phap

Am Vu Lan

2000


sl! thie'u th6n v~ tam linh. Ngu'<;1C l~i, t~i cac qu6c gia tan tie'n, nc1i nhu du an m~c can hån t~m 6n dinh, thl nhung nhu du thie'u th6n v~ tam linh cang gia tang. - CUQc n6i chuy~n ttidng thtin Qua st;! thong dich Anh ngu cua thåy Thich Giac Dång, chu Ton Dti'c Tang Ni Vi~t Nam då bay to quan di~m, va du<;1C st;! dap U'ng cua Dti'c Dl).t Lai Ll).t Ma. Mot so y kie'n då du<;1C trao d6i vdi Ngai, chång hl).n nhu vå'n d~ thie't l~p cac cd sd lien ll).c giua hai n~n Ph~t Giao Vi~t Nam va Tåy Tl).ng (liaison). Trong phån dap tir, Dti'c Dl).t Lai Ll).t Ma rå't hoan hi vdi d~ nghi nay, Ngai n6i chinh ca nhan Ngai då nghT Mn di~u do. Ngai då suy tu lam sao phat tri~n st;! lien h~ tot d~p va l<;1i Il).C cho hai quoc gia, de c6 the trao d6i Tang va Ni di tu h9C tl).i cac tu vi~n Vi~t Nam va Tåy Tl).ng v.v ... va nhi~u l<;1i ll).c van h6a va ton giao lau b~n cho cå hai dan tOc.

ca

Trong ni~m suy tu do, Dti'c Dl).t Lai Ll).t Ma nh~n thå'y rång Tu Vi~n Tru'dng Geshe-la Tsultim Gyeltsen, Trung Tårn Ph~t Giao Tåy Tl).ng Thubten Dhargye Ling, tl).i Long Beach, då c6 nhii"ng n6 lt;!c trong nhii"ng nam trUdc va cho Mn bay giC1, gidi thic$u va mC1i Dti'c Dl).t Lai Ll).t Ma Mn vdi cac cong d6ng va Ph~t tå Vi~t Nam. Dti'c Dl).t Lai Ll).t Ma tan than cong dti'c cua Geshela Tsultim Gyeltsen trong tr9ng trach "liaison" giua hai n~n PMt giao vå gidi thic$u Geshe-la lo vå'n d~ thie't l~p van phong lien ll).c. K.hi trao d6i quan diem v~ cac vå'n d~ nhu st;! khac bi~t trong lånh vt;!c tam linh giua Ph~t giao vå cac tOn giao khac, c6 nen hc$ thong bOa Ph~t giao d~ phat tri~n, Dti'c Dl).t Lai Ll).t Ma nh~n dinh rång PMt Phap con c6 thien vl).n phap mon cho thien vl).n can cd khac bic$t giua chung sanh (tam vQn b6n ngan phap m6n), thl doi vdi cac ton giao bl).n ta nen !dnh tr9ng nhii"ng ton phai khac bi~t, thay vl phe blnh va då pha. Ngai con cho rhg dl).o Ph~t ngay nay dn phåi da dl).ng, phong phu, thl mdi dap U'ng Jqp vdi mot the' gidi ngay cang phat tri~n. K.hi du<;1C hoi v~ vå'n d~ då Mn luc nguC1i Tåy Tl).ng nen thay d6i thai do "bd! bqo dQng" d€ giåi quye't vå'n d~ Tåy Tl).ng, Dti'c Dl).t Lai Ll).t Ma phat bi~u rhg, Mi vdi Ngåi, "bqo dQng" la mot trong nhii"ng phudng cach, nhttng khong phåi lå mot phudng cach hay nhå't. Ngu<;1C ll).i, thai dO "bat bqo dQng" båo t6n du<;1C ti~m nang. Ll).i nua, the' gidi ngay nay då phat tri~n theo chi~u hudng mot quoc gia khong bien gidi, trong d6 ai cling la anh em lien hc$ våi nhau, nen vic$c lam d6 mau mot nguC1i anh em nay se gay phh !dch cho nguai anh em khac, rna tt;tu trung vh khong giåi quye't dlt<;1c vå'n d~ Tåy Tl).ng. K.hi phat bi~u y kie'n v~ cac cau hoi lien quan Mn vå'n d€ truy~n phap,

lam sao nuoi dttang nghi lt;!c d~ hoång phap tl).i nudc ngoåi, låm sao giu tin d6 khong bo dl).o vå låm sao giup the' h~ tre Idn len tl).i My dl).t du<;1C st;! an ll).c, Dti'c Dl).t Lai Ll).t Ma n6i dng, d thC1i di~m nåo, cling dn cac Tang Ni voi long tt;! giac, vdi cai "diing khi" nhå't tam hånh tri va hoång phap d~ mang Ph~t phap tdi m9i tång IOp chung sanh. Them VaD do, mot can bån vii"ng vang v~ Ph~t phap, mot can bån tinh tå'n hanh triWi Ph~t dl).y, d~u la nhii"ng tr<;1 duyen cho st;! hoång phap tl).i nuoc nguC1i. Ngai con n6i them rång, chung ta lå "kMch" tren Mt nuoc nåy trong vå'n d~ truy~n phap, nen vi~c song gudng måu de xay dt;tng mot xå hOi tot d~p lå di~u rå't phåi va nen lam. Con doi voi the' hc$ tre lOn len tl).i My, d~ co mot ne'p song an ll).c cling khong ra ngoai cac can bån song gudng måu, song nghiem tuc va chan chanh nhu vtra ke tren. K.hi (lu<;1C hoi y kie'n v~ vå'n d~ c6 nguC1i g9i Ngai lå Ph~t song, thl Dti'c Dl).t Lai Ll).t Ma trå lai rhg danh hi~u "Lq.t Ma" chi n6i v~ kie'n thllc va st;! tu h9C PMt cua Ngai chti' khong phåi la danh hi~u Ph~t song. Ngai cuC1i khiem ton noi rång tren con duC1ng tu h9C co khoang 5 giai dOl).n, Ngai dang d giai dOl).n "tich tl!", tti'c la sau giai dOl).n "pMt tam", va c6 nghTa la chua de'n dau ca, con rilt nhi~u dl).i kie'p tu t~p nua moi dlt<;1C thanh Ph~t. Cach trå Wi di dom vå st;! khiem cung cua Ngåi låm cå phong h9P cuai vang.

Hai cau hoi chot, mot nhl(c de'n chu Tang Ni Vi~t Nam dang bi Cong Sån giam long hay dm tU vå cau hoi kia lå tu si Ph~t Giao Tåy Tl).ng co quy~n co v<;1 con va gia dlnh khOng, Ngai trå lC1i eau thti' nhå't la Ngåi thuC1ng du nguy~n cho tå't cå chu Tang Ni bi tu day. Ngai trå Wi eau thti' hai la theo truy~n thong Ph~t Giao Tåy Tl).ng, gidi Tu si, xuong toc, m~c ao do, lå'y Gioi Lu~t lam Thåy, thl khong co quy~n l~p gia dlnh. Trong khi d6 gidi Ctt si, de t6c dåi m~c ao trl(ng, c6 quy~n c6 v<;1 va gia dlnh. NguC1i Cu si nao c6 v<;1 con rna khoac ao Tu si ho~c nguC1i då lå Tu si rna tie'p tl,IC song nhu nguC1i Cu si, do la nhii"ng nguC1i co st;! låm lån lOn, co st;! hieu bie't khong dung. Bu6i noi chuyc$n dang ly phåi du<;1C ke't thuc luc 11.00 giC1, nhttng vl con qua nhi~u cau hoi Dti'c Dl).t Lai Ll).t Ma cho them 15 phUt nua, khie'n ai cling vui mirng rna Ngai cling thoåi mai. Bu6i l~ ke't thuc bhg bai tl,Ing Tti' Hohg Th~ NguYc$n vå H6i Huong bhng tie'ng Vi~t va ke' tie'p la båi H6i Hudng bång tie'ng Tåy Tl).ng. Hoa Thu<;1ng Thich Ho Giac va Hoa Thu<;1ng Thich Giac Nhien, dl).i dic$n chu Tang Ni t~ng qua hm nic$m Dti'c Dl).t Lai Ll).t Ma. D~ dap ll).i Ngai cling t~ng qua va choang khan cho mot so Tang Ni. Phån cuoi cua bu6i Tudng Hoi lå mot Mc ånh hm nic$m vdi cac chtt Tang Ni, va chttdng trlnh ke't thuc luc 11:15 phut, dåu con nhi~u cau hoi va viln dS dn trao d6i. Tie'c dng thai gian hl).n h~p, phån cuoi cua chudng trinh, co

d~ lam sao gia tang thanh phån Tang Ni

Phap

Am Vu Lan 2000

135


nhi€u eau hoi bi dt ngl(n do~n, nhi€u Chu' Tang Ni ehu'a lqp hoi thl da he't giC1! Tuy the', trong phån phat bieu dm tu'ang v€ bu6i Tu'ong HQi, eae ehu' Tang Ni råt "hoan hl, vui mimg va sung sl((fng" e6 duyen lanh du'<;1e gij.p ga va n6i ehuy~n vdi Bue Bl1-t Lai L~t Ma, VI Ngai la bieu tu'<;1ng eho "m Bi va Tri Rur va mQt gu'ong måu eån noi theo.

Dde D~t Lai L~t Ma ban l~ eho Ph~t til Vi~t Due B~t Lai L~t Ma, vi lanh tI,I tinh thån Hy Tl1-ng va su gia eua hoa blnh tren the' gidi, da du nguy~n eho ni€m hy vQng va st! ehåm dm kh6 dau vdi Ph~t ni' Vi~t Nam rna Ngai n6i rang ehung s6 ph~n htu vong vdi dan tQe eua Ngai.

"Nguoi Vi~t Nam chia se mQt SI! gdn gtli difc bi~t vai nguoi Tay Tqng bOi vi chung ta cung Id nhilng nguoi ti nqn", Ngai n6i nhu' v~y trong bu6i gij.p ga dij.e bi~t danh eho eQng d6ng Vi~t a vung Orange County du'<;1e t6 ehue t~i Vi~n Terraee thuQe Long Beaeh Convention Center horn thu Båy vira qua, vdi st! hi~n di~n eua khoång 5,000 ngu'C1i. "ChUng ta d€u trong hoan canh kho khan xa ctich que nha. ChUng ta d6ng trai qua nhilng tham kich, nhung chUng ta vdn con niim hy vQng".

a

Trong thC1i gian hon sau tie'ng d6ng h6, Ngai da ban truy€n l~ Quan Bånh - tue truy€n phep eua Quan The' Am B6 Tat giåi n~n va trU' ae nghi~p eho quån ehung bång bieu tu'<;1ng la nu'de Cam L6 - va thuye't giång v€ st! tu tam du'Ong tanh de vu'<;1t qua st! kh6 dau tir muon trung nhan quå. Tuy thuye't phap va dQe kinh bång tie'ng Hy Tl1-ng, Ngai khuyen PMt tti' nen thea truy€n th6ng d~o PMt elia ngon ngU' va van h6a elia rnlnh, rna di en hlnh la Kinh Bat Nha du'<;1e Ngai yeu du mQi ngu'C1i trong hQi tru'C1ng tI,Ing ni~m bång tie'ng Vi~t. Tir 6 giC1 sang, Ph~t tti' a mQi trlnh dQ da xe'p hang ngoai e6ng hQi tru'C1ng de du'<;1e dip di~n kie'n Ngai. Tuy day la lån thu nhl Ngai gij.p ga eQng d6ng Vi~t - lån tru'de la vao nam 1997 a B~i HQe Long Beaeh - nhttng nhi€u ngu'C1i eho bie't day la lån dåu tien hQ du'<;1e co hQi gij.p Ngai, du råt ham mQ va kinh phl;le Ngai qua tin tue truy€n thong va saeh va do Ngai vie't, ehång h~n nhu' quyen mdi nhåt la "Dqo Duc cho Thien Nien Ky Mai". Bay la lån xuåt hi~n dåu tien tru'de eong ehUng trong ehuye'n vie'ng tham mi€n Nam California lån nay elia Ngai. Sau d6 Ngai con ehu tQa mQt kh6a tu hQe g6m sau bu6i Phap tho~i trong tuån l~ tir 25 de'n 30 thang Sau.

st! an toan eho Ngai, nhan vien an ninh n6i lån ehlm du'<;1e ph6i tri khl(p noi. M6i ngu'C1i vao trong d€u bi kham xet va phåi di qua may ra kim IOl1-i. Ben trong hQi tru'C1ng, Ngai n6i ehuy~n trong eung eaeh than m~t elia mQt ngu'C1i thåy, vdi nhii'ng trang eu'ai råt h6n nhien sau vai eau n6i dua ehåm pha nhii'ng do~n giåi thieh v€ st! phue t~p elia nhan quå, ngu6n g6e kh6 dau va con du'C1ng di lim hl1-nh phue.

"Khi di~t hef dau kh6 thi hqnh phUc se xuaf hi~n. Tuy noi v(iy raf dan gian, nhung ngu6n goc cua dau kh6 la ta nQi tam", Ngai n6i nhu' v~y, va khuyen mQi ngu'C1i nen trau d6i PMt phåp va mang ap dl;lng vao eUQe s6ng hang ngay, ehu khong nen dirng l~i a mue dQ tI,Ing kinh va di ehua thu'ang xuyen. Tåt eå ehUng sanh, Ngai n6i, d€u e6 ti€m lt!e giae ngQ bång qua trlnh tu tam eua ehinh rnlnh, mQt qU(i trlnh doi hoi thai gian va ky lu~t. Du ng6i tren mQt ngai eao de thuye't phap, Ngai nhl(n nhu Ph~t ni' khong nen thån thanh h6a ke ng6i tren ngai rna nen ehu tam de'n Wi dl1-Y d6 eua Bue PMt, rna Ngai ehi la ngu'C1i truy€n 1l1-i rna thOi. Trong phån trå Wi eau hoi tir khan giå, Ngai n6i rang Ngai khong phåi la hi~n than trt!e tie'p eua Quan The' Am B6 Tåt nhu' nhi€u ngu'ai da eho rång nhu' v~y, tuy Ngai e6 st! lien ddi sau kin trong tam h6n voi hai vi B~t Ma thu Nam va thu Mu'ai Ba. Ngai eling vui ve eho bie't mQt s6 ehi tie't v€ ca nhan: Thu'ang ngay, Ngai sti' dl;lng 80 phån tram thai gia eho vi~e quan tu'ong va suy gåm kinh phap. Va Ngai råt s<;1 toan hQe va may di~n toan. "Co le ti€n he'p cua tai co lien h~ nhiiu tai kinh diln va lOi dqy cua Duc Ph(lt nen tieu hoa nhilng di€u do raf dl dang. Nhung duong nhu kie'p truac khOng co lien M nhiiu den totin hQc va computer. Thanh ra khi d~ng tai totin hQc va computer la ddu tai muan n6 ra". Yl n6i ehuy~n vdi mQt d~i ehung g6m nhi€u thanh phån va trlnh dQ, bai giång eua Ngai it di sau vao trie't ly Ph~t Giao. Nhttng mQi ngu'ai, tir eae nha su' Mn gidi tre, d€u dm thåy lmh hQi du'<;1e nhi€u di€u tir st! hi~n di~n va nhii'ng lai thuye't phap elia Ngai.

"Bai truyin Qutin Danh cua Ngai raf gQn ghe va xuc tich nhung co SI! mdu nhi~m thieng lieng gqi cha Ph(it tli Vi~t Nam niim tin manh li~t vao Duc Qutin The' Am CUu kh6 CUu nqn cho dan tQc Vi~t Nam", theo lC1i Thu'<;1ng TQa Thieh Giae Lu'<;1ng, de'n dt! tir San Jose.

Tir khi phåi Ila xa que hu'ong vao nam 1959 de tranh st! tan sat elia quan Trung qu6e eho Mn nay da a tu6i 65, vi Dl1-t Ma thu 14 elia Hy T~ng vån tranh dåu eho tt! do dan ehu elia que nha va blnh an eho the' gidi bång ehu tru'ong båt bl1-0 dQng va long tir bi eua nha Ph~t. Ngai du'<;1e trao giåi Nobel Hoa Blnh vao nam 1989.

Trong khi d6, co sinh vien Ph~m Nguy~n Phu'<;1ng, 19 tu6i, eu' ngl} o Garden Grove, 1l1-i thieh bai giång o tinh don giån d~ hieu va du'<;1e dieh sang tie'ng Anh, de b6 tue eho nhii'ng bai hQe Kinh Båt Nha bång tie'ng Vi~t elia co. Co thkh nhåt la bai k~ "Phtit B6 Di Tam" du'<;1e phat eho mQi ngu'ai mang v€ ghi nho, rna eling du'<;1e Bue Bl1-t Lai Ll1-t Ma dung de ke't thue di~n van nMn giåi Nobel Hoa Blnh:

Du nQi dung bu6i l~ håu he't la v€ dl1-o, ånh hu'ang eua ehinh tri vån t6n t~i ben ngoai hQi tru'C1ng. Be båo dåm

Cho den khi khOng gian t6n tq.i Cho den khi con mai chung sanh

136

Phap

Am Vu Lan 2000


Con xin phat tam (j l(li Di xoa diu kh6 dau phap giOi. Than nhan hai mi~n Nam Båe Han doan tl}. dåm l~ giila ngay Vu Lan Cuoe doan tI,! giua ngay Vu Lan di€n ra t~i Han Thanh va Blnh Nhttang vao horn thu ba (lS.08.2OCXJ). Mot tram ngttoi Båe Han dåm l~ om thåm thie't cae than nhan Nam Han, nhung ngttoi than thttång xa eaeh nhau ca mi'a the' ky gio mdi dtt<;1e gi).p l~i, trong ni~m han hoan pha lån ddn dau dtt<;1e trl!e tie'p truy~n hlnh toan qu6e. Cånh doan tI,l nhtt the' eling di€n ra t~i Blnh Nhttang, thu do mi~n Båe, nåi 100 ngttoi Nam Han gi).p l~i eae than nhan trong euoe doan tI,l b6n ngay rna cae nha lanh d~o hai mi~n da thoa thu~n t~i hoi nghi thtt<;1ng dinh h6i thang sau. T~i Han Thanh, nhung ngttoi gia eå, tu Blnh Nhttang vua tdi, dtt<;1e httdng dån vao mot phOng d~i sånh e6 than nhan dang eho d<;1i. Tie'ng kh6e, tie'ng keu th6n thue lan toa trong phong. "M~

di, blnh tinh l(li. Con eua m~ day", ngttoi dan ong 68 tu6i n6i vdi ngttoi m~ 95 tu6i, da qua xue dong dEn n6i mot y ta phåi eh~y tdi ben ba M do m~eh mau va tra'n an ba. "Ba di, ba ", Cho Kyong-jae 52 tu6i kh6e, qul xu6ng trtt<'1e mi).t ngttoi cha Cho Yong Gwan 78 tu6i tuBåe Han vao. "Trai di, con tai. Ba xin lai. Con da lfm. len tu ti qua" . Ong Cho la khoa h<;>e gia dtt<;1e nha nttde vinh danh t~i Båe Han bi nh~p ngli vao quan doi eong sån mi~n Båe trong Chie'n Tranh Tri~u Tien 1950-53. V<;1 ong ma't eaeh day 34 nam. Cae than nhan om nhau kh6e, an ui lh nhau, v6 nh~ len lttng, la'y khan mui xoa ra lau nttde måt. Mot s6 ngttoi to ra li).ng le hån, bu6n va tråm ttt. Sau d6 h<;> k€ eho nhau nghe ehuy~n ngay a'y xa nhau, tan tae va dan, l~e nhau, m6i ngttoi m6i ngå, thoi bu6i lo~n ly, va eung xem eae quy€n albums lttu ni~m gia dinh. 80an tI,l gia dlnh la mot trong nhU'ng d~ tai xue dong nha't giua hai mi~n Nam Båe. Sang sdm thu ba, may bay tu mi~n Båe cha vao mi~n Nam 100 ngttoi, thl eling ehinh ehie'e may bay a'y b6e 100 ngttoi mi~n Nam cha ra mi~n Båe. Yl the' euoe doan tI,! t~i Han Thanh di€n ra sdm hån euoe doan tI,! t~i Blnh NhttBng, nhttng mue dO eåm dong eua hai euoe doan tI,! thl khong lOi nao n6i eho eung. Hoa thu'qng Thich Quang DQ yeu e'u T6ng Thu' ky LHQ mm Due Dalai Lama tham gia Thu'qng dinh The' giOi vi Hoa binh t~i New York

a

Trong mot bue thtt tu Thanh Minh Thi~n vi~n Sai Gon gi'ti den ong T6ng thtt ky Lien Hi~p Qu6e, Kofi Annan, Hoa thtt<;1ng Thieh Quång 80, Vi~n trltang Vi~n H6a 8~0, Giao Hoi PMt Giao Vi~t Nam Th6ng Nha't, he't sue

Ph ap

Am Vu Lan 2000

lo au v~ sI! ki~n 8ue Dalai Lama khong dtt<;1e moi tham gia Thtt<;1ng 8mh The' Gidi VI Hoa Binh, t6 ehue t~i trI,l Lien Hi~p Qu6e NU'u V<'1e tir ngay 28 de'n 31.8.2000. Thtt<;1ng dinh quy tI,! 1000 nhan v~t tOn giao trong the' gidi "1IU tu den nfn haa blnh nhan IO(li, slf cam thOng toem cdu va eang eUQe eQng tae quoc ti". 80ng dåo eae nhan Sl va hang giao phåm ton giao trong the' gidi da len tie'ng phån Mi Ban t6 ehue ehiu sue ep eua Trung qu6e d€ g~t ten 8ue Dalai Lama ra khoi danh saeh moi tham dl!. Trong s6 eae nhan v~t len tie'ng, e6 nhi~u Giåi Nobel Hoa Blnh, nhtt T6ng giam ml,!e Nam Phi Desmond Tutu, ba Mairead Maguire (sac lreland), v.v ...

sa

a

Yl ly do thtt tu thttong xuyen bi ki€m duy~t va 4eh thu, nen Hoa thtt<;1ng Thieh Quång 80 da nho Phong Thang Tin Ph~t Giao Qu6e Te' Ba Le ehuy€n bue thtt bang tieng Anh n6i tren den ang T6ng thtt ky Lien Hi~p Qu6e. Hoa thtt<;1ng vie't: "Trang mQt thi gioi bi phan xe VI tranh ehap, bat bao dung, khoang eaeh giau ngheo ngay eang LOn, va n(ln kY thj, kieh thuGe tam linh la ehla khoa cho Hoa blnh (... ). MQt nghln hang giao pha"m va thi~n tri tMe khiip thi gioi duqc mai vf, Thuqng dinh se La cd Mi ly tu(jrzg dao sau VaD minh tri va luang tri nhan IO(li va di kiim tim nhrlng phudng phap tri li~u eae t~ n(ln eung han giin cae d6 va dang tan pha cUQe sang hi~n d(li ".

a

Hoa thtt<;1ng keu g<;>i sI! lttu tam de'n hoan canh da Chau Å "ndi dang co slf xung dQt girla tan e/fU, girla ph6n vinh va ngheo kho, girla eae nfn kinh ti tang tru(jrzg va truy€n thOng co' e/fU, gay ra eUQe khung hoang tinh than lfm. lao trang lieh su. SIf hi~n di~n da nhrlng khuan mgt tan giao LOn hoge truyfn thOng tam linh eao ca cua A ehau t(li Thuqng dinh Hoa blnh La difu trQng thiet chu yiu". Neu len trttong h<;1p 8ue Dalai Lama nhtt "mQt trong nhrlng nha lanh dq.o dang kinh va quang minh tq.i Chau k', Hoa thtt<;1ng Thich Quång 80 xae nh~n rang "Slf thiiu mgt eua Due Dalai Lama t(li Thuqng dinh La mQt thiiu sot khOng thi nao khoa lap. T~ han, Slf viing mgt ay gay bOl rai va thuang t6n eho hdng tri~u PMt giao d6 trong thi gioi dang dgt het ni€m hy vQng VaD SIf thcmh eang eua Thuqng dinh". Yl v~y, Hoa thtt<;1ng keu g<;>i ang T6ng thtt ky Lien Hi~p Qu6e, Kofi Annan "My xem xet l(li rna d(lt kha"n thu mai Duc Dalai Lama tham dlf Thuqng dinh". Trong thtt, Hoa thtt<;1ng eling neu len hoan canh t~i Vi~t Nam, nåi "cae tan giao lfm. dang bi dan ap, tin d6 bj saeh nhilu va giam cdm. Giao hQi Ph~t giao Vi~t Nam ThOng nhar co mgt tren dat nUGe ta 2000 nam voi sa tin d6 80% quan ehUng, v6.n bj nha cdm quy€n cam sinh hO(lt. Cung ehung hoan eanh voi hang gido phdm lanh d(lO Gido hQi, toi da trai gan hai mUdi nam trai qua cae nha tu, eanh lllU day va tlnh tr(lng quan thue. Nhling khae voi nhi€u ehu huynh kem may miin han tai, nhiJ ap llfe cua eae ehinh phu tren thi gioi, eae t6 ehue va nhMu nhan si quoc te; tai duqe tra tlf do VaD thang 9 nam 1998. MQt trang nhrlng nhan v~t trong Vy ban eac Giai Nobel Hoa 137


binh v4n dQng Irå It! do cho lai. co Duc Dalai Lama". Hoa thU'<;1ng Thieh Quång DO eling la'y lam tie'e rAng do euoe dan ap eua nha dm quy~n Ha Noi, rna "Iie'ng noi cua Ph41 giao da IhuQC Giao hQi Ph41 giao Vi~1 Nam ThOng nh5t khOng duqc cat len l{li Thuqng dlnh The' gioi vi Hoa binh".

LHQ Cong NMn Va Tlf Chdc D~i L~ Ph~t Dan Mua KMnh Dån li).i v~ vdi ngU'oi con Ph~t nam ehau bon bi6n. D~e bi~t hdn nua eho mua PMt Dån nam nay lå lån dåu tien trong 1ieh sU', Lien Hi~p Quoe da ra nghi quye't eong nh~n va t6 ehU'e L~ Ph~t Dån ti).i tn,J sd ehinh va cae cd quan ehi nhanh eua mlnh. D6 ehia se ni~m vui mua Ph~t Dån va tan dU'dng eong dU'e eua quy vi di).i bi6u cae quoe gia da g6p phån VaD vi~e vinh danh dU'e The' Ton trUde ngl10ng eU'a the' ky 21 tren trl10ng quoe te', ehung toi xin 111<;1e qua tie'n trlnh nghj quye't eua Lien Hi~p Quoe n6i tren . Tie'n Trinh ThOng Qua Dl! Thao Nghj Quye't Yeu cåu Lien Hi~p Quoe Cong Nh~n va T6 ChU'e L~ Ph~t Dån Ngay 24 thang 11 nam 1999, Vy Ban T6ng Quat eua Lien Hi~p Quoe (LHQ) da d~ nghi dl1a VaD nghi trlnh eua kh6a h9P khoang di).i lån thU' 54 Di).i HOi D~ng LHQ bån dl! thåo nghi quye't v~ vi~e eong nh~n L~ Ph~t Dån, ngay l~ thieng lieng eua tin d~ Ph~t giao, nhl11a ngay l~ quoe te'. Theo bån dl! thåo nay, thl LHQ se thu xe'p t6 ehU'e tn,J sd ehinh va eae van phong ehi nhanh khifp ndi tren the' gidi eua h9 eho thieh h<;1p d6 d6n mii'ng PMt Dån. L~ nay nhAm vao ngay trang tron thang nam dl1dng ljeh. Vy Ban T6ng Quat eling nha'n mi).nh rhg vi~e quoe te' eong nh~n Ngay Thieng Lieng nay se n6i len sl! bie't dn Mi vdi cae d6ng g6p Idn laD eua Di).o Ph~t eho n~n tam hnh nhan 10i).i trong hdn hai thien nien ky rl10i vua qua va trong tl1dng lai. D~ nghi nay dl1<;1e gdi len ehu 4eh Di).i Hoi D~ng Lien Hi~p Quoe bdi cae di).i bi6u thl1on~ tr1,I'e eua cae nl1de Bangladesh, Bhutan, Cam-bot, An Do, Cong Hoa Dan Chu Nhan Dan Lao, Maldives, Mong C6, Mie'n Di~n, Nepal, Pakistan. Phi Lu~t Tan, Cong Hoa Tri~u Tien, Tay Ban Nha, Tich Lan, Thai Lan, va Ukraine. Cae di).i bi6u eua An Do, Bangladesh, Thai Lan, Lao, Tay Ban Nha, va Bhutan da lån ll1<;1t phat bi6u ung hQ dl! thåo n6i tren. H9 eho rAng DU'e Ph~t da M li).i ånh hl1dng sau xa doi vdi n~n van minh nhan 10i).i. Giao hua'n va gl1dng sang eua Ngai da ti).O nen n~n m6ng di).O dU'e va dU'e tri eho nhi~u xa hoi. Loi di).y eua Ngai dl!a tren can bån dm trU dau kh6, mang li).i giae ngo tam 1inh, eling nhl1 di~t trU bi).o ll!e va dan ap. Cae thanh vien LHQ nay ke't lu~n rhg LHQ se he't sU'e dung difn khi eho Ph~t giao dl1<;1e sl,l' eong nh~n rna eae ton giao lOn khae da dl1<;1e. Sau khi nghe phån trlnh bay ly do phåi dl1a dl! thåo nay vao nghi trlnh eua khoa h9P khoang di).i Di).i Hoi D~ng Lien Hi~p Quoe eua cae di).i bi6u k6 tren, di).i

138

bi6u eua nl1de Cyprus da tlnh nguy~n dU'ng vao båo tr<;1 eho dl! thåo nay khi n6 dl1<;1e dl1a vao phien h9P khoang di).i n6i tren. D~i Hl)i Dang Lien Hi~p Qu6c Nh6m HQp va ThOng Qua Dl! Thao Cong Nhån . va Tlf Chdc L~ Phåt . Dan

Tie'p theo d6, ngay 15 thang 12 nam 1999, trong kh6a h9P khoang di).i lån thU' 54 eua Di).i Hoi D~ng LHQ, ong John De Saram, di).i di~n eho Tich Lan d~ng thoi eling thay m~t Di).i HOi PMt Giao Quoe Te', da phat bi6u yeu du LHQ eong nh~n L~ Ph~t Dån (ngay trang tron thang 5 dL/ang Ijch), ngay rna hang tram tri~u tin d~ Ph~t giao ehao d6n 1~ Dån Sanh, la ngay l~ dl1<;1e quoe te' eong nh~n. D~ng thoi, ong eling keu g9i LHQ hay ti).O di~u ki~n thieh h<;1p eho vi~e t6 ehU'e L~ Ph~t Dån ~i cae cd quan LHQ tren the' gidi. Sau lOi phat bi6u eua ong, di).i bi6u cae nl1dc Hy li).p, Mauritius, Na Uy, va Th6 NhI Ky eling d~ng thanh dU'ng ra båo tr<;1 eho dl,l' thåo. Tie'p the o d6, ba Chrisine Lee, di).i bi6u eua Singapore dli len phat bi6u qua d6 ba eho bie't Ph~t giao la ton giao lOn ti).i da't nl1de eua ba va L~ Ph~t Dån la mot l~ quan tr9ng til-i day . Ba con nha'n mi).nh rhg bån dl! thåo d~ nghi LHQ eong nMn L~ Ph~t Dån ra't thieh h<;1p VI n6 hoa di~u vdi nghi quye't trUde d6 eua LHQ eong nh~n nam 2000 la nam Quoe Te' Cho N~n Van Hoa Hoa Blnh eling nhl1 tuyen bo eua LHQ danh th~p nien 2001 la Th~p Nien eua Van Hoa Hoa Blnh va Ba't Bil-O Ll!e eho Thie'u Nhi The' Gidi. Ba n6i di6m n6i b~t eua Ph~t giao lå Sl! d~ eao hoa blnh va ba't bi).o dOng. ang Juan Luis Flores, di).i bi6u eua Tay Ban Nha eling phat bi6u vdi tl1 eaeh la båo tr<;1 vien eua dl,l' thåo nghi quye't. ang eho rång eong nh~n L~ Ph~t Dån se n6i le~ sl,l' bie't dn d6ng g6p eua cae ton giao va eae n~n van h6a khae nhau trong vi~e xay d1,l'ng long khoan dung va thong hi6u lån nhau eua nhan 10i).i.

u

ang Win Mra, di).i bi6u Mie'n Di~n, eho rång Ph~t giao da d6ng g6p to Idn trong vi~e thl!e hanh khoan dung va song trong hoa blnh. Theo ong, eong nh~n L~ Ph~t Dån se til-O cd hQi eho hang tri~u tin d~ Ph~t giao dl1<;1e ehia se ngay thieng heng nay eua mlnh vdi eong d~ng quoe te'. Cae d'l-i bi6u eua An Do, Pakistan, Nepal, Bhutan, Bangladesh eling len di~n dan ca ng<;1i d6ng g6p to ldn eua Ph~t giao vao hoa blnh, nhan quy~n, tl1dng kinh, va khoan dung. D~ng thoi, h9 eling keu g9i Dil-i HOi D~ng Lien H<;1p Quoe thong qua dl! thåo eong nh~n L~ Ph~t Dån. CQng hoa Lesotho, Nicaragua, va Hoa Ky eling d~ng y tham gia nhl1 la båo tr<;l vien eho dl,l' thåo nghi quye't. Sau khi ban thåo va lifng nghe eae phat bi6u, D'l-i HQi D~ng Lien Hi~p Quoe da thong qua Nghi Quye't Cong

NMn va T6 ChU'e Ngay Ph~t Dån (Da y of Vesak). (trich Viet Bao online)

Phåp

Am Vu Lan 2000


TlN TONG HQP

3.

Tie'p t\,le g6p phån vao sinh hOi).t eua eQng d6ng Ngttai Vi~t ti).i Au Chau, eung co' eQng d6ng Vi~t Nam ti).i håi ngoi).i thanh mQt h~u eu vii'ng mi).nh d€ y€m tr<;J hii'u hi~u eong tae da'u tranh tlf do dan ehu ti).i Vi~t Nam.

4.

Tie'p t\,le ehttdng trlnh hl} tr<;J eho gidi tre Vi~t Nam ehuån bi d€ tie'p sue va thay the' nhii'ng ngttoi di trUde.

5.

Hie'n ehttdng Van But Quo'e Te' ehu trUdng eho'ng li).i mQi hlnh thue li).m d\,lng tl! do baD ehi, TT Au Chau keu gQi toan th€ nha van, nha bao tren the' gidi khong dang tin sai sl! th~t, khang ng\,ly ti).o hay xuyen ti).e sl! ki~n VI m\,le dich erunh tri rieng ttt.

Bo. Trung Tåm Au Chåu /Van But VNHN da hQp Bi).i HQi B6ng vao hai ngay 29 va 30 thång 4 nam 2000 ti).i Hannover (OOc quoc).

Ban Ch{p Hanh da bao eao tinh hlnh noi bo eua Trung Tam v~ eae phU'dng di~n hanh ehånh: hQi vien, tai ehanh, bån tin vein va v~ eae t6 ehåe sinh ho~t van h6a trong thCfi gian hai nam qua. Qua d6, Ban Ch{p Hanh con baD cao nhii'ng di~n tie-n eua Van But Vi~t Nam Håi Ngo~i va nhii'ng v~n dong tie-n de-n vi~e t6 ehåe bh eii' dU'<;1e Ban Ch{p Hanh Th6ng Nh{t VBVNHN hi~n nay. Sau d6 Ban Cha'p Hanh Trung Tam Au Chau tuyen bo' man nhi~m va båu li).i Ban Cha'p Hanh nhi~m ky mdi 2000-2002 vdi thanh phån nhtt sau: - Chu 4eh: VH. Tir Nguyen (nha bao) - Ph6 Chu 4eh: VH. Tu Hilng (nha van) - Ph6 Chu 4eh: VH. Ban Ha (nha thd) - T6ng Thtt ky: VH. Phil Van (nha tha lUy Anh) - Thu quy: VH. True Giang (nha van) MQt Bån Quye't Nghi eua Bai HQi dtt<;Je thanh l~p (dfnh kem) va ehttdng trlnh eua Trung Tårn Au Chau t6ng th€: ng~n hi).n (tiep tl,lC 6n hanh dQc san Van But Au Chou), dai hi).n (phåt trien hQi vien va c6ng toc van hoa) ... D~e bi~t trong hai ngay hQp la "Dem Thiip Ntn

TI1iing Ni~m 30.4 lein thå 25" vdi nhii'ng bai dm tU'dng tran d~y tinh que hU'dng dan toe. Ngoai ra, ThU'<;1ng TQa Thieh NhU' Di~n, Vi~n Chu ChUa Vien Giae t~i Hannover, mot vi Tang SI luon quan tam de-n van h6a Vi~t Nam va van h6a PMt Giao, da {n Mnh 28 tae phåm, eting da danh thCfi giCf de-n tham vie-ng, n6i ehuy~n vdi etle van hii'u va håa lue nao eting sån sang y~m tr<;1 eling nhU' giup dCJ eho TTAC v~ vi~e phåt tri~n van h6a.

QUY~T NGHl CVA TRUNG TAM AU CHAU I VAN BUTVNHN

Lam ti).i Hannover, ngay 30.4.2000 Bo.

Th6ng D6c CaU lam I~ tuyen tM chanh an g6c Vi~t

Tho'ng Bo'e Gray Davis horn Thu Hai da ehu tQa l~ tuyen th~ nMm ehue eho Ph6 Chttdng Ly Nguy~n TrQng Nho, ngttai tuyen th~ nh~m ehue Chanh Ån horn Thu Hai ti).i Toa Thtt<;Jng Thåm Qu~n Cam.

"Hom nay, toi vinh dl{ lam li tuyen th~ ong Nguyln TrQng Nho vao Toa Thllqng Thc1m California tq.i QUl,ln Cam", Tho'ng Bo'e Davis n6i: "6ng Nguyln se la nglliJi My goc Vi~t dau tien gi/1 chlic Chtinh An tq.i Nam Cali. 6ng se la nglliJi My goc Vi~t thU til lam Chtinh An lien bang hay tilu bang tq.i Hoa KY. Hom nay la ngay dt7c bi~t cho cQng dJng Vi~t Nam tq.i MY". Dng Nguy~n TrQng Nho sinh ti).i Vi~t Nam, ndi ang e6 mQt qua trlnh ph\,le V\,l eong ehUng trUde khi vao My nam 1975. Dng d~e eti' vao ehue Dan Bi€u, di).i di~n Qu~n Nha't Sai Gon tir 1967 tdi 1975. Dng eling e6 2 nam quan ngli. Nam 1975, khi CQng Quan tie'n vao Sai Gon, ang va gia dlnh di tan qua My. Dng Nho lam nhi~u ngh~ ti).i hoa Ky, trong d6 tirng la nhan vien xa hQi va phan tieh thåo ehttdng di~n toan . Dng hQe wang lu~t vao ban dem, trong khi lam vi~e ban ngay, va vao Lu~t SttBoan ngay lån thi dåu tien.

Trung Tårn Au Chau, trong ky hQp lu'Ong nien 2000 ti).i Hannover, Bue quo'e, sau khi thao lu~n quye't nghi nhtt sau:

Tho'ng Bo'c Davis n6i: "Toi tin rdng, Chtinh An Nguyln TrQng Nho se hoan man dllqc ly tIlang tI{ do, cong bang va cong ly - cimg nhilng ly tIlang da thu hut ong toi California".

1.

Tie'p t\,le n~ h,te Mu tranh eho Nhan Quy~n va Tl! Do Dan Chu eho Vi~t Nam. Boi hoi saeh bao, thong tin phai dtt<;Je tl! do luan htu, sang tie, xua't ban khong bi Bang va NM Nttde CQng San ki€m smit, ep ehe't nhtt hi~n nay'

Trude khi vao nhi~m V\,l nay, ang Nho lam vi~e trong Phong Chttdng Ly California, di).i di~n eae bQ va ty sd ti€u bang trong eae V\,l ki~n dan sl! va thu Wc hanh ehanh. Trude khi vao Phong Chttdng Ly nam 1995, ong lam van phong phap ly ttt trong 5 nam.

2.

Yl Van But Vi~t Nam Håi Ngoi).i da dtt<;Je tho'ng nha't sau Bi).i HQi Th5ng Nha't ti).i Florida, TT Au Chau yeu du Van But Qu5e Te' ph\,le hOi).t Van But Vi~t Nam Hai NgOi).i.

Dng eling hOi).t dQng trong nhi~u hQi doan Vi~t Nam, tirng lå Ph6 Chii Tieh Lu~t Stt Boan My G6c Vi~t, va dang la Chii Tieh Vy Ban Phap Ly trong Giao HQi PM t Giao Vi~t Nam Tho'ng Nha't ti).i Hoa KY. Cl

Phåp

Am Vu Lan 2000

139


THONG

sAo vÅ cAo PHO CHIA SUON

Hai mu'di tu5i anh gia nh~p Gia mnh Ph~t Tlf. Ba hai tu5i phat tam låm Huynh Tntång. Anh nh~n nhi~m VI,I til' thå'p len cao. Tu~n tlf tham gia Tr~i Huå'n luy~n ti)' nho de'n Idn.

Ban Hu'dng Dh Gia mnh Ph~t Tlf Vi~t Nam tl;Ii Na Vy xin thong bao dIng cac Ban Huynh Tntdng vå Doån sinh mot tin budn chung clia GDPTVN

Vå gi~ day Anh v~ h~u Ph~t kh6p kln nam mu'di nam phl,lC VI,I ly tu'ång t~n tl,ly kien cu'~ng hoån thånh sa m~ng mot cach xuå't såc thanh cao.

BHD nh~n c:tu'l;lc di~n tlf thu' luc 22 gi~ ngåy 10.6.2000 clia Van phong thu'~ng tn,tc Ban Hu'dng Dån GDP TVN t~i Håi Ngo~i thong baD tin budn:

Chung toi thay ml:it cho 1500 ddn vi xin cung kinh than tinh nghieng minh tru'dc Iinh cltu Anh .

Huynh trlidng cÆp Dfing NM-t Thli~g Nguy~n QuangTu Ph6 Trlidng Ban Nganh NamIBHDrrU/GDPTVN t~i Qu6c N~i. Vi)'a ti)' tr~n våo tO'i ngåy 9.6.2000 tl;Ii Vi~t Nam. Le dong quan du'<;1c t5 chac våo luc 7 gi~ sang ngåy 13 .6.2000, vå le Hoa tang t~i Blnh Hu'ng Hoa - Såi Gon. Tru'dc tin dau budn nåy, Ban Hu'dng Dån vå toån th~ Doån sinh Gia mnh Ph~t Tlf Vi~t Nam t~i Vu'dng QuO'c Na Vy xin thånh kinh chia budn dIng BHD. TV. GDPT. VN tl;Ii QuO'c NOi vå tang quye'n. Vå thånh tårn nguy~n du cho hu'dng Iinh cO' huynh tru'dng Nh~t Thu'~ng Nguyen Quang Tu sdm du'<;1c sieu sanh mi~n qtc I~c.

Vdi nhang d6ng g6p mang då'u å'n lich sll' nhu' : O

Trai Dån chån te' Hi~p Ky' Gia mnh Ph~t Tlf Gia Dinh nam 1980, qui t\l hdn 300 Huynh tru'ång cac cå'p ti)' mc;>i mi~n då't nu'dc tru'dc slf chang minh clia Chu' Ton Lu'c'Jng Vi~n, lång nghe 1m hi~u tri~u clia chi Tårn Chanh vå ti)' d6 V~n H~nh - Li€u Quan - Khuong Vi~t - Khanh Hoa Quång Dac - Khanh Anh d~u nhå't lo~t phl,lc sinh.

o

Tr~i ph6 Huy~n Trang trong lien tr~i LQc Uy~n - A Dl,lc Huy~n Trang - V~n Hl,Inh tren dia bån cå nu'dc qui tl,l hdn

1500 tr~i sinh nam 1987. Ne'u khong tn,tc tie'p tham gia må'y ai tin d6 lå th~t. O

te' mdi Ngåi Giao, Long Khanh, Xuyen Moc, Tån Hå, Tån Nghia, Dac Linh, Phu'dc Long, C~n Thd, Phan Rang, Cam Ranh, Minh Håi, Då L~t, Låm Ddng, Daklak, Pleiku, Nha Trang ... då th5i ludng sinh khi mdi våo cong ddng t5 chac ti)' cd så h~ t~ng.

Th8nh kinh phån ti'U Ban Hu'dng Dån GDPTVN t~i Na Vy vå cac ddn vi trlfc thuoc: GDPT. Thi~n Minh - GDPT. Thi~n H~nh - GDPT. Thi~n Tårn - GDPT. Thi~n Hoa - GDPT. Dac Minh - GDPT. Dac DI,lC GDPT. Chanh Tri - GDPT. Chanh D~o Vå Doån Thanh Nien - Sinh Vien Ph~t Tlf Oslo

linh ånh Anh cung cac Anh Chi : Tårn Chanh, Nhu' Tårn, Nh~t Hdng ... hO'c hac nh~t nhoa tren nu'dng råy vung kinh

Anh quy tl,l du'di tru'dng mot Ilfc 1u'c;1ng Huynh Tntång thi~n nguy~n, nhi~t tam, bac pha tinh CI,IC bo dia phu'dng d~ hoån thånh sa m~mg må t5 chac giao ph6 trong th~i di~m clfc ky phac t~p, kh6 khan.

nrEuvAN

Vdi Gia Dinh, 28 nam Tntång ban trung kien, nang n5, nhi~t tlnh t~n tl,lY.

etla Ban Huoog Dån Trung Udng Gia Dmb Pb~t TO' Vi~t Nam dQc trong tang l~

Lå Huynh Tntdng, chung ta bie't giong sinh m~nh mien tru'~ng, båt di~t, kie'p phu sinh chu'a chin du'c;1c ndi ke, khac nhau chang lå chuån bi tu' Iu'dng hånh trang cu bi d~ xå ly, thoat h6a lien dåi.

cO' huynh tru'dng cå'p dling nh~t thu'~ng nguy€n quang tu ngu yen ph6 tru'dng ban ngånh nam ban hu'dng dån trung u'dng GDPT Vi~t nam (QuO'c NOi) Du cho bi~n dong d~y ba dåD Du cho tang di~n thånh thu'dng håi SuO't cuoc d~i, Anh khong h~ quån ng~i ThlfC hi~n tron thu'dng ly tu'dng måu lam. Nhd t1nh xu'a: Xuå't than ti)' mi~n Trung gia n~t. He't båo Il,It Mn h~n kho. Ruong quanh nam trd gO'c r~, cuoc sO'ng dan ta tram chi~u vå't vå. Anh quen d~i dn kh5, Mc long hc;>c t~p I~p than. D5 Tu tåi våo th~p ky bO'n mu'di, I~i bie't cå sau giong cha Han, cling bdi gia du'~ng con giiJ ne'p gia phong, hie'u d~ låm trai dau kha tre Anh våo d~i d~ baD dap tham an.

Anh nAm xuO'ng, Anh chi em chung toi c6 hdn 4 v~n dang len vå sau chung ta con hdn 30 v~n luc nåo cling vi nhieu ich hau t1nh, l<;1i I~c qu~n sanh må tie'n bu'dc.

Anh yen nghi trong d~i ngli tru'<;1c, vdi cham ngon BI - TRi DUNG, vdi giao dl,lc Il,Ic hOa cong trI,I, hoi nh~p trong hånh xa, than c~n xa, nghe 1m Ph~t d~y Anh då låm xong. Vi~c con I~i d~ Idp sau, chung toi nguy~n Ph~t slf se vien thånh. SO'ng tuy ngheo nhu'ng håo khi phat quang minh Thac ddn giån nhu'ng ra di 16i I~c

Nhd cho: Hau sanh, hau tu, hau luan hdi VO sanh, vo tu, vo kha lai Sanh tu kha lai do thi mong Bå't laD dån chi daa Tåy phu'dng. Linh thieng Anh håy ml:ic nhien thu chå'p ho! Thu'dng thay!

6


Giao HQi Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhå't Na Uy Chua Khuong Vi~t BAN BIEN T ÅP PHAP AM PMt ljch 2544 Oslo, ngay l thang 8 nam 2000

TÅM THU K{nh thua quy d6ng huong, quy dq.o hau va chu dQc giå Tu vai tro lien l'!-c cua mi.)t hi.)i doan, Phap Am då dån di vao lånh vl!c bao chi, g6p phån vao vi<$c båo t5n van h6a dan ti.)c va truy~n th6ng Phcj.t Giao Vi<$t Nam. Bay la sI! phat tri6n dang k6, khCli di tu n6 ll!c, nhi<$t tam va tinh thån båt vl;ll<;1i cua nhi~u van thi Sl, hQc giå, ban thl!C hi<$n ... cling voi long håo tam cua mi.)t s6 di.)c giå xa gån . Tuy nhien, theo yeu du cua mi.)t to bao, khong nhung dn Cl sI! lOn m,!-nh, rna con dn Cl sI! s6ng con. Cho nen, ngoai nhung d6ng g6p qui båo tren, Phap Am cling dn mi.)t yeu t6 quan trQng khac, d6 la vån d~ lai chanh. Nhln chung, båo cua nhung hi.)i doan ngU'oi Vi<$t t,!-i håi ngo,!-i, thU'ong nåm trong s6 phcj.n "cMI non " vi da s6 di.)c giå d~u quan ni<$m rång d6 la nhi<$m Vl;l truy~n thong, it ai g6p phån nuoi dU'ong. Hu6ng chi, Phap Am la to bao cua Giao Hi.)i Phcj.t Giao, v6n då mang danh nghIa "bao chua" thl "sI! sang" thcj.t kh6 keo da i, neu khong mu6n n6i la hi<$n dang trong tlnh tr,!-ng "thoi thop" . Mi.)t nam Phap Am c6 gång ån hanh 6 s6 trong b6n lån (2 lan 56 d6i va 2 lan 56 don) cung nhung bån tin b6 tuc, m6i lån in it nhåt 1200 bån, va doi khi len den 1800 bån . Ti~n in binh quan trU'oc day m6i lån khoång 20.000 kr, va cuoc phi d6 d5ng m6i bån gCli di 15 kr. nhu'ng the o thoi gia thi trU'ong thl hi<$n nay ti~n in m6i lån c6 th61en den 35.000 kr. ChU'a k6 ti€n cU'oc phi s6 doi, s6 chiec hOi!-c gCli trong nU'oc - ngoai nU'oc (Hoa Ky, Gia Nå E)Qi, Nh(lt Bon , Oe Chåu, V.v .. ) Vi chi m6i nam phåi t6n måt gån 200.000 kr, (hai tram ngan) rna ti~n ung hi.) trong thoi gian qua chiing dU'<;1C bao nhieu neu khong mu6n n6i la khong c6. Hon nua, ngoai vån d~ båo chi, Giao Hi.)i con phåi trang tråi nhi~u chi tieu khac nhU': xay chlia, sinh ho,!-t t,!-i Chua, sI! di l,!-i trong mQi cong tac Phcj.t sI! cua quy Thåy, cac kh6a tu hQc Phcj.t phap, cong tac van h6a, xå hQi, tu thi<$n, v.v ... Nhåt la vi<$c xay d1!ng ngai chlia vua qua voi kinh phi gån 14 tri<$u kroner rna s6 n<;1 hi<$n con den 1/4. Do d6, neu khong dU'<;1C sI! h6 tr<;1 nhi<$t tlnh cua chU' di.)c giå, cung cac d'!-o hii'u nhi<$t tam thl Giao Hi.)i kh6 long kham n6i nuoi dU'ong Phap Am, NhU' nhi€u lån chung toi då n6i, Pha p Am khong dam sanh minh "van dr tåi dq.o", nhu'ng nhu du cho vi<$c lien l,!- c, truy~n tin; cho sI! !tru truy€n d'!-o duc voi hang hcj.u tån; cho qui vi m6n an tinh thån v6n hiem Cl xu ngU'oi, va di!-c bi<$t

day la tieng n6i cua mi.)t hi.)i doan ton giao. Nen Phap Am cling thcj.t sI! dn thiet c6 mi!-t Cl noi nay. Qua måy nam trach nhi<$m voi Phap Am, chung toi nhcj.n thåy rång, mi.)t s6 dong ba con nhcj.n ba o, nhu'ng chU'a mi.)t lån ung hi.) d6ng g6p, l,!-i c6 mi.)t s6 vi than phi~n khong nhcj.n dU'<;1C tO bao nao. Do d6, chung toi tri.)m nghI: C6 le sI! phån ph6i khong h<;1p ly hOi!-c kh6ng den dung ngU'oi yeu chui.)ng. Di tranh Hnh tr~ng nay, ki tit nay chung tai tha thie't keu gQi qUI dQc giå hay giup dB bång cach d~t mua dai h~n Phap Am hay gim thi~u Phap Am vm b~n ht1u vm gia kr 200, (656 moi nåm eung nhOng bon tin bo tue va dLlc;1e goi tOi t(ln nhO). B6i voi qui vj då tung ung hi.) Phap Am, xin qui vi cling ap dl;lng th6 thuc nay, va chung toi cling xin chan thanh cam on nhung ung hi.) ngo,!-i 1<$ neu c6 . Mi.)t lån nua chung tai tha thiet yeu du quy di.)c giå ung hi.) lOi keu gQi nay håu Phap Am måi lå to båo cua m6i gia dlnh chung ta t,!-i Na Vy . Tran trQng kinh chao quy vi. Nay kinh, Tm. Ban Bien np Phap Am Chu nhi~m

Thich Tri Minh

* Phieu di!-t mua Phap Am xin xem trang trong


THUMOI tham dIf cUQc thi sang tac thd Me'n chao cac b~n yeu thd t~i håi ngo~i, Thoang cho'c mot phån tu' the' ky da troi qua, ke tit ngay nhii'ng ngu'oi Vic$t dåu tien da phåi bo xå ra di sau thang tu' den 1975. Trong moi tru'ong sinh so'ng ndi xå ngu'oi, tie'ng Vic$t da tro thanh ngon ngu tM hai cho cac the' hc$ lOn len t~i håi ngo~i. Nhåm ml,lc dich båo t6n tie'ng me;: de, duy tri cung khai trien nhung u'U my ctla n~n van h6a Vic$t Nam, cling nhu' t~o di~u kic$n M cac b~n yeu thd hic$n dang so'ng ~i nu'oc ngu'oi c6 cd hQi phat trien khå nang sang tac va trau d6i tie'ng Vic$t, c6 cd hQi v~ gån voi coi ngu6n dan toc trong tlf tu'ong va tam h6n, Anh Thu' Quan (anhthu@egroups.com) - tran trQng moi toan the cac b~n yeu thd håi ngo~i tham gia cuoc thi thd Song Tha't Ll,Ic Bat lien m~ng do Anh Thu' Quan t6 chåc lån dåu tien mang ten "OÅNG VI~T". Sau day la chi tie't v~ chtl d~, the lo~i, di~u lc$ tham dlf, cung cac giåi thu'ang. Cuooc thi se du'<;1c c~p nh~t h6a trong web slte: http://www.geocltles.com/cohoang/thitho_dangviet.html. Chu d~: DANG VIeT Dåy la mQt d~ tai kha bao quat. Ngu'oi vie't hoan toan tlf do trong vic$c llfa chQn tit cach d~t ten Mn noi dung, chi tie't, bo' Cl,lC bai thd rni€n la c6 lien quan Mn chtl d~ n6i tren.

Chång h~n nhu' c6 the vie't v~: - Biem d~c såc doc dao rieng ctla dan Vic$t. - Net duyen dang ctla phl,l nu Vic$t Nam. - Net oai hung ctla cac chang trai Vic$t. - Gu'dng sang ctla ti~n nhan Vic$t Nam. - Ky tich hay ca tinh nao d6 ctla rieng ngu'oi Vic$t. - Thång cånh Ctla Mt nu'ac Vic$t Nam. - Chie'n tich oai hung trong lich så Vic$t Nam. Th~ lo~i: Song Thå't L~e Bat.

Bay la mot the lo~i doc dao dåy dan toc tinh, tuy nhien hdi hie'm tha'y trong cac sang tac ctla giai tre t~i håi ngo~i . Cling nhåm ml,lc dich muo'n giup cac b~n yeu thd c6 cd hoi phat trien tai sang tac nen Anh Thu' Quan da quye't dinh chQn the lo~i nay lam the lo~i båt buoc trong cuoc thi. Tuy nhien, cac the lo~i thd khac vftn du'<;1c cha'p nMn, nhu'ng se cm du'<;1c to'i da 7 diem v~ hlnh thåc rna thoi, con nhung bai dlf thi vie't the o the Song Tha't Ll,Ic Bat se du'<;1C to'i da 10 diem v~ hlnh thåc. Xin 1u'U y:

- Nhilng bai dlf thi ehi dulle dai t61 da 32 cåu, nhilng bai dai hdn se bi lo~i bO kh6ng ehå'm di~m. - M6i bai dlf thi du ba't cå the lo~i nao d~u se du'<;1c to'i da 10 diem v~ noi dung VI diem cha'm v~ noi dung, hoan toan khong bi lc$ thuoc vao hlnh thåc. Ne'u cån tham khåo them v~ niem lu~t Song Tha't Ll,Ic Bat, xin moi ghe vao cac web site neu tren hay http://membersJortunecity.comlsuoinguon (5009 th6ng 6 m(,Jc Tin VOn HQc Ngh$ Thu(lt) ThOi h~n dlf thi: Cuoc thi se båt dåu tit ngay Ol thang 6 nam 2000 va cha'm dåt luc 23 gio 59 ngay 30 thång 9 nam 2000. Ke't quå cuoc thi se du'<;1c cong bo' vao ngay 15.10.2000 tren Anh Thu' Quan Mailing List cling nhu' tren cac tO bao lien m~ng sau d6. Ban t6 chåc cuoc thi se lien l~c trlfc tie'p vai ngu'oi trung giåi qua e-mail va se thong bao ke't quå cuoc thi qua Anh Thu' Quan (anhthu@egroups.com), cling nhu' t~i web site neu tren. Thanh phån Ban T6 Chue : Ban t6 chåc g6m cac thanh vien trong Anh Thu' Quan sau day:


- Hie'u H<;>e - Thd Thd - Vii Thi An Thimh Phjn Ban Giam Khåo: Cae bai thd d\1' thi se dU'<;1e ehåm theo n9i dung va thi 1u~t. Ban Giam Khao g6m cae thanh vien trong Anh ThU' Qua n sau dåy: - Anh ThU': quan ehu "Anh Thli Quan '" - CatLan: ehu but "Blil Nh6m Co Hoang'" - Hoa B~ng Ung: ehu but "Bli I NhOm Bling Ung '" - Nguy~n Tån HU'ng: ehu bUt t~p ehi Mi~t VU'Cln. - Quoe Thai. - TåDi~m: ehu bUt "Blit Nh6m Nifng Moi'" - TU'Clng Vi: ehu nhi~m ~p ehi Van Ngh~ Ngan PhU'dng. Thi L~ Cu()c Thi Thd Dang Vi~t: ~ ~ ~

~

~ ~ ~

M<;>i ngliCli Vi~t Cl håi ngo~i d~u e6 quy~n d\1' thi kh6ng phån bi~t tu6i tae, gidi tlnh. Tuy nhien, eae vi trong BTC va BGK tuy~t Mi kh6ng dU'<;1e d\1' thi dU'di båt eå hlnh thåe nao. Thi sinh gCli bai d\1' thi eua mlnh (kam theo ten bai thd dI,I thi va but hi~u eua mlnh) v~ e -mail address: thitho dangviet@hotmail.eom Kh6ng nh~n thU' ta y, thU' qua bU'U di~n, va thU' qua di~n hlnh (fax). Kh6ng nh~n bai d\1' thi gCli qua e -mail eua cae thanh vien trong ban giam khao . M6i thi sinh co th~ d\1' thi toi da 3 bai thd the o ehu d~ va th~ lo~i neu Cl tren . NhU'ng se cm dU'<;1e nh~n toi da m9 t giai thU'Clng . Bai thd d\1' thi phåi la bai thd nguyen bån, ehU'a tUng dU'<;1e ph6 bie'n dU'oi båt eå hlnh thåe gl. Chång h~n : eae trang nha (homepage), d~e san, tuån san, nguy~t san eiing nhU' eae ndi khae. Bai d\1' thi se lån 1U'<;1t dU'<;1e dang tai trong Anh ThU' Quan (anhthu@egroups.eom) dU'di ky so danh dåu bai BTC (kh6ng kam ten+e-mail euatoegie) . AnhThU.Quane6toanquy~nph6bie.nvadangtaieaebaidU.thinay . 100 bai hay nhåt se dU'<;1e eh<;>n dang trong Tuy~n T~p Thd Dang Vi~t. M6i thi sinh e6 bai dU'<;1e eh<;>n se dU'<;1e t~ng m9t t~p thd ky nay .

Giåi Thttdng: - l giai nhåt: m9t ve may bay du 4eh trong nU'de My (tru 2 ti~u bang Alaska va Hawaii), 2 CD nh~e (hay ca La TInh NMn. NhiJng K Khue Cua Le) eling m9t so saeh, truy~n, thd ne'u ngU'Cli thl(ng giåi kh6ng song t~i My , BTC se gCli qua tri gia tlidng dU'dng vdi m9t ve may bay van thCli di~m båy giCI. - l giai nhl: l t\1' di~n Anh-Vi~t, 2 CD nh~e (nhLl glei nh6t), m9t so saeh truy~n, thd va mQt nam nh~n t~p ehi Van Tuy~n mi~n phi.

- l giai ba: 7 euon saeh, truy~n, thd eua nhii'ng tae giå khae nhau, 2 CD nh~e (nhLl giai nh6t) va mQt nam nMn np San Thi Ca mi~n phi. 5 giåi khuye'n khieh: 5 euon saeh, truy~ n, thd va 2 CD nh~e (nhLl giei nh6t). Danh Sach M~nh Thttc'tng Quån: BTC xin thanh th~t cam dn qui vi m~nh thU'Clng quån da ung hQ v~ tinh thån llln v~t ehåt d~ giup eUQe Thi thd lån ~ay dU'<;1e them phån hao hång va hoan håo hdn. l. Båe tri - Que' Anh, 2. Thi, van Sl Du Til' Le, 3. But Nh6m Hoa Bång Ung, 4. Thi, van Sl Ly Lan, 5. Thi, van Sl Nguyen Kh6i, 6. Thi, van Sl Nguy~n Tån HU'ng, 7. Thi Sl Nguy~n TU' PhU'dng, 8. Anh Ph~m Ng<;>e (ehu bien tQP chr Van Tuy~n), 9. Chu Ph~m Quang Tan (ehu nhi~m tQP chr Van H6a Vi~t Nam), 10. Phong LU'U, 12. Anh Quoe Thai, 13. Bao Lien M~ng Suoi Ngu6n, 14. Thi, van Sl Thanh Binh, 15. Nh~e Sl Tu Minh, 16. Nh6m ThiCaNet, 17. MQt vi m~nh thU'ong quån ån danh ~i Ca1i se h6 tr<;1 vi~e th\1'e hi~n Tuy~n T~p Thd Dang Vi~t.

Xin thån me'n moi eae b~n yeu thd xa gån hU'Clng ång tham gia d6ng dao d~ eUQe thi thd Song Thåt L\le Bat them ph~n han hång, eting nhli d~ khaeh yeu thd dU'<;1e cd hQi thU'Clng thåe nhii'ng sang tae d~m da net d~p eua dån tQe con R6ng cha u Tien ehung ta. Ba i d\1' thi, thl( e mdc ding nhU' y kie'n d6ng g6p, xin vui la ng gdi ve: thi tho_dangviet@hotmail.com BTC cUQc thi thd Dang Vi~t Die'u HQc - Thd Thd - Vii Thi An


PHrnu f)~T MUA BAO Phap Am pbat hanh 6 s6 (4 ky) eimg nhilng bån tin bli' tue

vm gia 200 kr. m6i nam

TenhQ: _______________________________________________________________ Diacm: _______________________________________________________________ d~t mua dai h~n ml)t nam baD Phåp Am

D

Xin gtti phitu trå tit3n trong s6 baD dåu tien

D

Da chuy~n tit3n VaD tntång ml,lc Phap Am (Postgiro nr. 0532.334.9578)

D

Ngån phie'u dinh kem theo trong thtt - Xin danh cheo VaD o thich h<;lp. - Xin dirng gdi tit3n m~t trong thu. - Quy vi nao mu6n d~t mua cac s6 baD cu xin lien l~c vdi toa so~n qua thu. - Quy dl)c giå ngoai Na-Uy, xin trå ti~n d~t mua tri gia tuång dUång US $ 30 ho~c FF. 200.

D D D D

Khi thay d6i dia cm xin vui long thong bao. Ntu mu6n d~t baD d~ t~ng b~n be xin quy vi diing phitu nay nhttng cho bitt ro ten hQ,

dia cm nguoi nh~n bao. Bao se gdi du 6 s6 k~ tir s6 dåu tien sau khi toa so~n nMn dlt<;lC tit3n. MQi thu tir, bai Vd, tit3n b~c, xin lien l~c:

PHANUU DUQc tin bu6n thån phI,! cua quy dl;lO hi?u D~ng Van Khu<'1ng, D~ng Thi Ke't, D~ng Thi Lich (Haugestua, Oslo) va la nhl;lC gia cua dl;lo hi?u Nguy€n Van Thanh, Nguy€n Thic$t (Oslo), la :

C\I Ong Dijng Khudng PbIlp danh Thuc An Da thåt Ioc tl;li Vic$t Nam vao luc 06 gii'1 sång ngay 29.07.2000

(nhdm ngay 28.06 Canh Thln). Hu<'1ng the) 77 tu6i Thanh kinh phån ItU cung gia dlnh quy dl;lO hi?u tl;li Na Uy ding nhu toan thE tang quye'n tl;li Vic$t Nam. Cung du nguyc$n hUdng linh Cl,! Ong sdm tieu die u mien Tinh Do Chu Tång Ni Chua Khuong Vic$t BTS Chi HOi PG Oslo BBTPhåp Am

Toa so~n Phap Am P.Box 224, N.30S1 MjU'ndalen - Norway.

LlIdm Lat Con cal va may computer Cha mt; cho con clii t~p lam quen vdi may computer qua sdm chi c6 h~i thay VI l<;li. Cac b~c cha mt; ngru dng con tre se nhanh ch6ng titp thu leitn thuc hi~n d~i nhttng th~ t sl,l', computer se h~n cht muc dl) chU y cua dua tre cung nhu khå nang ngon ngu cua chung. Bac Sl Healy, ml)t nha giao dl,lc tam ly Cl Colorado (Hoa kv) khuyen cac b~c cha mt; nen nghiem kh~c h~n cht s6 gio con tre chdi vdi computer hay coi tivi. Con tre phåi du<;lC hQc t~p clich Ung xtt cha mt;, anh chi, b~n be hay moi tntong chung quanh thay VI ~p trung vao ml)t tht gidi chi c6 hai chit3u va thitu sl,l' thach thuc. Bac Sl Healy len an cac b~c cha mt; ch~y thea thoi d~i, vl)i va s~m computer, n6i VaD internet cho con clii khi chung chua len dU<;lC cå 7 tu6i d<'1i. Cac th6ng ke cung cho thåy tre em dudi 7 tu6i rna khong c6 computer se phåt tri~n trQn vt;n va t6t hån la cac em c6 computer tir lUc mdi len 4, 5 tu6i.

Chung ta du'<;1c bie't hi~n nay c6 mQt tntong hQc Cl Betc Luan don, tntong Ryde College, da dl;ly cho tre em mdi len 18 thang tudi cac bai hQc v~ computer. Tre em bi hQc v~ hinh dang, mao setc, va cac tir ngu qua cac chu'dng trinh di~n toan danh rieng cho cac em be. Khi len du<;lC 2 tu6i mai, cac em se dlt<;lc hudng dån vi~c vitt cac chuång trlnh toan va ngon ngU!

di~n

Bitt dau khi len 5 tu6i cac em nay se xin dlt<;lc ml)t chan la thåo chuång vien cho hang Microsoft cua ong Bill Gates!


PHANUU Du<;1c tin bu6n, thån måu cua van hil'u Phli Vån, T5ng Thu Ky, TT. Van But Au Chåu lå: CI,I Bå Quå Phl,l : Nguy~n Dinh Nhu danh : Phan Thj Em sanh nam 1908 t(,li Thil'a Thien, da thåt IQc t(,li Hue', ngåy 5.07.2000 (nham

ngay m6ng bi;'n thting sdu ndm canh Thln) . ThU<;1ng th<;>: 92 tu5i Thånh kinh phån 11U cling gia dinh van hil'u vå tang quye'n. D6ng nguy~n du hUdng linh CI,I Bå sdm tie u die u mi~n tinh dQ. - BBT. Phap Am, Na Vy - Gd. D6 D(,It Thånh, Tr~n Hoa,

CÅMT~ Gia dinh chung con xin chån thånh cåm t(,l : - ChuThu<;1ng T<;>a, D(,Ii Dac, Quy Sa Di, Sa Di Ni (ChUa Khuong Vi~t, Na Vy) - Cling quy d(,lo hil'u PMt Tu, - Vå quy d6ng hUdng, Da Mn chu I€, hQ ni~m, tham vie'ng, chia bu6n cho ml;!, bå nQi, ngo(,li cua chung toi lå : Ct.J Ba Huynh Van Thanh Nhu danh Huynh Thi Mimg Phap danh Minh Htidng Sanh nam 1919. Til'tr~n ngåy 28 .06.2000 (nham ngay 27 thting 5 Canh Thln). HUC1ng th<;> 82 tu5i. Trong cdn bu6n tang t6c, dU<;1c quy vi chån thånh tham hoi da låm cho chung toi vdi Mt di ph~n nåo st! kh5 dau, thudng tie'c. Trong luc tang gia b6i r6i c6 di~u gi sd suåt xin quy vi ni~m tinh hoan hy cho. Chung toi xin thånh tårn cåm t(,I. - Con gai : Huynh Thi Mai (Na Vy) - Re: Nguy€n D(,Ii Håi , v<;1 va con (Na Uy )

- Con ga i: Huynh Thi My (Phtip ) - Re: Thai Van Thil'a v<;1 va con (Phtip) - Cling cac chåu nQi ngo~i t~i Phåp, Na Vy

PHANUU

PHANUU

Du<;1c tin bu6n, thån måu da van hilu Phu Vån, T5ng ThI1 Ky, TT. Van But Au Chåu lå :

Du<;1c tin con re cua d~o hil'u Nguy€n Thi Di'1i, va lå ch6ng cua d(,lo hil'u Nguy€n Thi Tui'1ng Nhån

CI,I Ba Quå Phl,l : Nguy~n Dinh Nhu danh : Phan Thj Em sanh nam 1908 t~i Thil'a Thien, da thåt IQc t(,Ii Hue', ngay 5.07.2000 (nhdm

Mn

thting sdu ndm canh ngay m6ng Thln). ThU<;1ng th<;> : 92 tu5i Thånh kinh phån 11U cling gia dinh van hil'u va tang quye'n. D6ng nguy~n du hudng linh CI,I Ba sdm sieu thang mi~n l(,Ic qu6c. - Gd. Nguy€n Van Cui'1ng, H6 Qu6c D~t, Vii Van V~n, Ton Thilt Dudng Mång, Lieu Lai, Nguy€n Van Tht!c

(Moss),lå Ph~t Tti Ph~m Van Hung

Sanh name tån Suu. Då thilt IQc Va D ngay 03 .07.2000 (nhdm ngay 02.06 Canh Thln) . Huong th<;> 40 tu5i Thånh kinh phån 11U cling quy gia dinh d~o hil'u Nguy€n Thi Di'1i, Tui'1ng Nhån va tang quye'n. Cung du nguy~n hUdng linh sdm tieu dieu mi~n Tinh DQ BDH. GHPGVNTN Na Vy Ban Bien Tåp Phap Am

PHANUU

PHANUU

Du<;1c tin thån måu cua d(,lo hil'u Tr~n Van Nho, chi Tr~n Thi Bau va Tr~n Thi H6ng la

Du<;1c tin tre con trai cua d(,lo hiJu Huynh Van Thån (Oslo), la

Ct.J Ba Vtidng Thj Khtidng Sanh ngay 02.11.1915. Då thilt IQc t(,Ii Bergen, Na Vy vao ngay 05 .05.2000 (nhdm ngay 20.04 Canh Thln). HUC1ng th<;> 85 tu5i Thanh kinh phån 11U cung quy gia dinh d(,lo hil'u va tang quye'n. Cung du nguy~n hl1dng linh CI,I Ba sdm tieu die u mien Tinh DQ

PMt Tti Hujrnh Qu6c Long Phap danh Nguyen Båo Då thilt IQc t(,li Viet Nam VaD ngay

11.12. 1998 (nhdm ngay 23.10 MtJu Ddn). Huong dUdng 28 tu5i Thånh kinh phån 11U cling gia dinh d(,lo hil'u Thån va tang quye'n. Cling du nguy~n hudng linh sdm tieu die u mi~n Tinh DQ

BTS Chi HQi PG Bergen BBTPhåp Am

Chu Tang Ni Chlia Khuong Viet BTS Chi HQi PG Oslo BBTPhap Am

PHANUU

PHANUU

Du<;1c tin bu6n, thån phl,l anh Nguy€n Hil'u Nghia (Tranby) la Ct.J Ong: Nguy~n Hau Tåi

Du<;1c tin tre nh~c gia cua d(,lo hiJu Huynh Van Thån (Oslo), la Ct.J Ong Bul Vie't Thuc Ph3p danh NMt Ml)ng

Da til' tr~n t(,li Ba Ria, Vung Tau, Vi~t Nam ngåy 07.05 .2000 (nhdm ngay m6ng 4 thting 4 ndm Canh Thln) . HUC1ng th<;> 68 tu5i

Då thåt IQc t(,li Hue', Vi~t Nam vao ngåy 03 .01.2000 (nhdm ngay 27.11 Ky Mao). Huong th<;> 86 tu5i

Thånh kinh phån 11U cling gia dinh anh chi NghTa va tang quye'n . D6ng nguYen du hl1dng linh CI,I Ong sdm sieu thang tinh dQ

Thanh kinh phån 11U cling gi a dinh d(,lo hil'u Than va tang quye'n. Cling du ngUYen hlidng linh CI,I Ong s(1m tieu dieu mi~n Tinh DQ

- Gd Le mnh Phuc (Oslo) - Gd Trån Hoa (Mjondalen)

Chu Tang Ni Chua Khuong Vie t BDH. GHPGVNTN Na Vy Ban Bien T~p Phåp Am


- -

.'j f"

:~jl(\

·- ,

_-1

,~,-.-/

NHASI-

','- ~,)

tr~:r'3

Nguy~n

NgQc Nil

Torggt. 34, - 0183 Oslo 1 Gan tl~m thvc pham T.T (Ba Kieu)

IJ

DI~n

thOQI: 22 11 4082 Mobil: 70 744851 DI~n thOQI tu gla: 22 25 81 48

er

Huong dAn cach båo v~ rang.

e?

Nhå, tram va trBng rang.

er

Lam rang nhan t~o (gia) cac lo~i.

er

Rut chi mau.

er

Lam rang trång, d~p.

I)cic biet: • • ~ A" ,i" titp elO" '1uy ~ba'b el~"g buo"g. ~ Vui Ve ~ "f~" ti",.

~ "fra"g bi voi "bu"g d(}"g '(} ti" tit". ~ Gia re 'bo '1uy c1~"g ,,"O"g.

~ ~it tbu~" ti~" 'bo "ba"g ai ,,,"a ra"b "gem "gel. ~ Giup la", elo" xi" tr,? ,il' ti'e" la." ring 'bo "ba"g "guoi ela"g ,,"O"g tr,? ,il' xi b9i. Thoi gian

mo elia: Th6' hai - Th6' sau: tii 10.00 gio de'n 19.00 gio. Th6' båy: tU 10.00 gio de'n 14.00 gio.

Ngoål nhOng glO tren, trong nhOng truong hQp can thiet, nguy cap, xln vullong lien IQc tu gia 22 25 81 48 hOQc di~n thoQi mobil 90 74 48 51


~/lIt~ Arbeidersamfunnets plass 1, 1 etg . 0181 Oslo - Norge, Fax: 22 112808 Tel: 22 111806 - Mobil: 95285214 Sau lung Samfunnhus tQI Oslo. Gan Bowling va ti~m bån måy Kenwood Giomo cua: Thu hai - Thu såu tu 11.00 gio den 18.00 gio Thu bay tu 10.00 gio den 18.00 gio

Chuyen mua bån: r:Jr r:Jr

Cac lo~i nu trang vang 14 k, 18 k, 24 k ..

Vang trang (b~ch kim), vo xoan va da quy..

Ngoai ra chung foi con co ban: r:Jr r:Jr

Day du cac lo~ ao quan thOi trang, d~ hQi, SllOn xam.

Video, CD,

cac lo~ dia karaoke (Laserdisc, VCD, DVD) Dac . Biet: . *~~,~~~~{t4~).

*Xi ~ ~~,

lB"

f.t4

24 ,.

*74tUU~~. *~et&e ø ~ øt& AA *~et&e tdøt

*lIiia

f/.ed

9i<i ~ ~.

~ ~ aH,

~ ~ at.

MQi chi tiet xin vui long lien IQc: OOng (Hål) hOQc co ånh quo cåc 50 di~n thoQi, fax ghi tren hay quo mobil 50 952 85214 Chu Nhon Kinh Moi


P.o. Sox 224

phap BOl Ca quan ng6n lu$n cua Giao hQi PGVNTN t 9 i Na Uy

3051 MJ0LDALEN - NORWAY Phone : 328752071 Fax 32875873 E-mail: phapam @online.no www.phapam.no

Bi;li Uio Hoa Thu<;Jng Thich Huy~n Quang, Xli' Ly Thuong Vl,! Vi~n Ding Th6ng Giao HOi Ph~l Giao Vi~t Nam Th6ng Nha't va Ni Su Thich NU' H<,tnh Toan li;li qu~n NghIa Hanh tinh Quang Ngai (Ă&#x2026;nh dii.e bi~t eua Phap Am ehl,lp vao thang 4.2000)