Issuu on Google+

,

"

ca QUAN NGON U)AN CUA G(AO H~OI PMAT G(AO VIET NAM THONG NHAT T.AI NA UY

o4!5» ~Q)rSJ6ro8) CEYLON

~INDIA

1-45

1111 110'11 Pli r lil PL~ 2544 (2824) ~

e

CANH THIN - 2000


... Ul.._

a...

GIAO H(n & CAC cm H91 PGVNlN - NA VY Dia . chl lien lac . Van Phlmg Giåo Hi\i - Chua Khuong Vi~1 Blystadveien 2,2006 LøvenSlad. Norway - Fax: 67971905

CO' quan ngon lu~n cua GIAo HOI PHAT GIAo VI~T NAM TH6NG NHAT NA UY

Tel: 67 97 30 33 -

Di~n

thoai e6ng eqng: 67 9719 05

Phåt hånh mOl nam 4 56 våo cac thång 2, 5, 8 vå 12 vå cac bein tin d~c bi~t

Chu tn.rong GIAO HOI pHAT GIAO VI~T NAM TH6NG NHAT NA UY

Chu nhi~m kiem chu but ThU\;ltlg tQa Th ich Tri Minh .

Chi HlJi PGVN ~ Oslo & ph~ ~

Chi HlJi PGVN ~ Drammen

Minh Chånh Nguyfn Nam

Quang Khai Trån Hoa

Granslangen 28-A, 1051 Oslo Norge tel. 22.326034

Blåklokkevn. 8, 3050 Mjøndalen

Chi Hai. , PGVN tai. , Moss & Rygge

Chi H~ PGVN ~ Arendal Minh Tir Luu Kim Thoan

Thi~n Man Cao Hiiu Lu~n

Norge tel. 32.875207

Carl Sibbernsvn. 5-F, 1598 Moss Norge leI. 69.250497

Seljebakkeo 2, 4844 Arendal

Quang Khai Tnin Hoa

Chi HlJi PGVN ~ Kristiansand

Chi H~ PGVN ~ Stavanger

& ph~ c~

&ph~~

Toa SO<;ln

Minh PhllOc Vo Van Die'u Mllevannsvn . 83,4617 KriSliansand

Minh Hoa Tri!'n Van Tien Heidrunvn. 9,4028 Stavanger

Norge leI. 38.157423

Norge leI. 51.541237

Chi Hai , PGVN tai. ,Ber gen

Chi HOi . PGVN tai. , Porsgrunn

& ph~ c~

& Skien

Nguyen Tich Nguyfn Van Thung POSlboks. 557, 5884 Bergen Norge leI. 55.937183

Nguyen Hy Nguyfo Hllng Yen Njålsvn. 16,3917 Porsgrunn

Chi HlJi PGVN ~ Kongsvinger

Chi H~ PGVN ~ Trondheim

Norge tel. 37.028302

Thll ky Toa sO<;ln

P.O. Box 224 3051 MJ0LDALEN - NORWAY Postgiro : 0824-0506735 Phone: 32875207 / Fax 32875873 E-post : phapam@online.no Homepage www.phapam.no

Trlnh bay NgQC Nhan

& Thl,l'C h~n Quang Tan, Quang Minh, L~ Hång, Di~u Phuc,Nguyen f)inh Thuan , Hong Van

va

Bla tn.t6'C bla sau:

Xin IlIU

Ly Canada SlfU tam.

Y

Tien bG\c ung h(>, thlltli, båi vadong gop xin gå! ve toa SOGin Phåp Am. Båi gå! dang xin dånh måy hay viet tren m(>t m~t giay ho~c gå! bång E-mail. Ngoåi but hi~u xin ghi them ten th~t, dia chl vå 56 dif[ln thoG\i neu co de toa soG\n ti~n lien IGlc khi can. Båi khong dang dU'Qt vl khong hQP chu trU'Otlg cua Phåp Am, Phåp Am xin mien hoån tra ban thao.

Minh Dai Nguyfn Van Hai Ole Ryningsvn. 7,7224 Melhus Norge leI. 72.872879

Cht\a DOn H~ Siverl Thonsladv. lO-A, 7080 Heimdal - Norge leI. 90.723559

Hoång Duy, Tran Trung f)G\o, Huy Giang, f)an Hå, Phi NgQC Hai, Thåi Van Kiem, SU'Otlg Mai, Nam, Tu~ Nga, Vi€m Ng(>, Van NU'Otlg, ClI Phu, Nguyen ThU'Otlg Que, Nguyen Phuc Bw T~p , Di~u Thuan, M(>ng Tuyet, Phu Van ....

Tem thlldo Tran thanh

&ph~c~

ph~ c~

Nhll Phllåc Dang Irqng Due Gråspurvvn 42, 2211 Kongsvinger Norge leI. 62 .816297

Cung Sl! 06ng g6p

Norge leI. 35.51260 I

Ban H1tUng D~ Gia Dlnh Ph~ 1'Ii Vi~ Nam TI;Ii Na Uy Tam Doan Nguyen Van Cll Sundhagavn. 2-B. 2008 Fjerdingby, Norge 63.836393 Gf)PI' Thi~

Minh

Nh~1

Gf)PI'

Dm:

~

Minh San Hua Bao Lam

Quang Cao Thi Bay Mågevn. 49. 4847 Arendal Norge tel. 37.025529

Olsvikåsen 35. 5183 Olsvik

Gf)PI' Thi~ H~

Gf)PI'

Minh Tt!U Hurnh Kim Thanh Linerlevn. 3, 2209 Kongsvinger Norge tel. 62.813947

Minh Tri Dlldng Viin Miiu

Gf>Pr 0l8nh Tlf

Gf>Pr Ch8Dh ~

Norge tel. 90.642364

Dde Minh

Veumvn . 50,4016 Slavanger Norge leI. 51.881036

Thi~n Ma-n Cao Hiiu Lu~n

Nhal Hiin Trån Thi Tuyet Slldng

Carl Sibbernsvn. 5-F, 1598 Moss Norge tel. 69.250497

Myrsnipevn . 24. 7082 Kallem Norge tel. 72.847385

GGE>Pr ~ Tam

aoAn TNSVPT Oslo

Nguyen Trang Nguyfn Thi Tuy Phll<;lng Blåsljernevn. 26, 1475 FinSladjordel

Minh Huye'n Nguyfn ng\JC Thl!y Vy tnsvpl@ya hoo.no Norge

Norge tel. 67.974952


nhån mua J# • .. •• ' " I'

r-

,:'

...........

..

.I

..

. :,

'.

.

l !,

?

Pil. T I1I 'L~ 2544

'" Giao Hl)i PGVNTN Na Vy Cac Chi Hl)i PGVNTN t~i Na Vy"-

Ban Bien T~p Phap Am

thånh tam kfnh chuc Chu Ton Roa ThuQng, ThuQng TQa D~i

Duc, Tang Ni A

tac giå, dQc giå baa Phap Am . cling quy v~n

Ph~t

'-

sr! an lanb trong bong an ebu Pb~t ~

eung nguyt;n eau '-

A

the' gioi hoa binh ehulig sanh an l~e


Giol thl,u:

Informasjon (l), Ml:le ll:le (2), La thu toa sOl;ln (3), Thong Di~p PMt Dån pl. 2544 da Hf. Huy~n Quang (4). Di~n van Chåo Ml'tng PMt Dån pl. 2S44 eua Hf. Thieh Quang DQ (S), ThOng f>i~p Dåu Nam 2000 eua Due Dl;lt Lai Ll;lt Ma (6).

Phc)t phap: - Olm ni~m PMt giang trh, Hf. Thieh Huy~n Ton (8) - Khia el;lnh thl!e te' eua dl;lO Ph~t, Vien Minh (14) - C6 mQt sl! tMt, Quång Minh (16) - Due Ph~t suo'i ngu6n hl;lnh pMe, Thieh Phu(}e Dl;lt (32) PMt Tu va L~ PMt Dån, Trån Chung Ng<;>e (34) - Thånh kinh tam ni~m mua PMt Dån, Thai Tu Hl;lp (36) - Suy ni~m tir Bue ThOng Di~p eua thi'1i dl;li mdi, Hoang Thu<Jng (37) - Due Ph~t va dl;li nguy~n hoAng h6a dQ sanh, Gia Tu~ (39) - TMn cM Dl;li Bi Tårn, Thieh Nu Tri Håi (48) - Bo' thi va Cung du<1ng, TT. Thieh Nhåt Chån (SO) - 7 due eua PMt phap, Thieh Tir Nghiem (S4) - Chån khong di~u hii'u, Hf. Thieh Quång DQ (76) - Dl;lO ly eho thien ....i mdi, Dl;lt Lai Ll;lt Ma do Linh Thl:lY ehuy~n Vi~t ngii' (106).

Khåo cuu St Vån hQc: - B6 D~ Dl;lO Trang va nhung sl! vi~e dh thien nien kY, L~ Tårn (18) - 11m hi~u ngay sinh eua Due Ph~t Thieh Ca, Nguy~n PMe BUu T~p (27) - Cae nha khåo e6 nm ra n<1i sanh eua Due PMt, Blnh Anson (32) - Cae ngay l~ theo Ph~t Giao Nguyen ThUy (SS) - DQng tu trong tuye't, Tårn Di~u (S6) - Arturo (62) - Ph~t Giao tren tem bU'U ehinh, Trh Thanh Ly (66) - LU<Je su Ph~t Giao Blnh Thu~n, Quång Minh (68) - Vai y ngm nho v~ Due Dilng eua Ph~t Tu, VUdng TMy Nga (74) Thu<Jng T<;la Thieh Tu~ Sy, Phap Am (77) - Hai V! Thi~n su, Phl;lm Cong Thi~n (78) - Di vao eoi thd Tu~ Sy, Bui Giang (80) - D<;>e thd tn eua Tu~ Sy, Nguy~n Minh c h (82) - Trang su bO quen, Hoang Tu Ly Long Tu<1ng, Trån f>inh Sdn (8S) - Ngu'CJi phl:l nu Vi~t Nam qua su li~u, Van NUdng (89) - Ly tao va BQi Lan Hanh, TMi Van Ki~m (9S) - N6i them v~ Nguy€n Binh, Le f>inh Ky' (101) - L€ PMt dåu nam, An Tudng (10S) - MQt V! Ph~t khai sanh, Huynh Trung CMnh (113) - Nang Ai Cd trong eMu up, MQng Tuye't Thåt Ti~u MU9i (118) - Te't håi ngol;li, Te't quo'e nQi, Le Thi Bkh Hl;lnh (124) - Net d~p que hUdng, Dan Ha (126) - C6 nhii'ng bu6i ehi~u, Van NUdng (128) - M6n eanh ehua ca 16e, Nguy~n Phl;lm Thy Håo (130) - Rau ram d ll;li 3, Huy Giang (134) - Tu6i tre trU(}e tMm the' kY mdi, Thl:lY Nam (140) - Chuy~n bl;ln toi, Nguy~n Van Cu<1ng (141), Richard Gere, mQt di~n vien Ph~t Tu ngu'CJi My, Thieh Nguyen Tl;lng (ISO).

Thd:

Vdi sl! g6p m~t eua eae thi Sl, nha thd: - Tårn Nguy~t - Dan Ha - Van NUdng - Tu~ Nga - Nguy~n Thudng Que - Huy Giang - SUdng Mai Trån Lu Vil - Cd Phu - Uy~n HUdng - Hoiing Duy - Thanh Lan - Tuy Anh - Le Vil - Y Nga - TfI:l Vil - Nguyen Tkh - Trh Trung Ta - Huyle - NT.

Phap

Am so 4&5.2000 - chu de Vu Lan se phat hanh vao eu6i thang 8.2000

bai vd dang gap xin vm long gru trude ngay 15.6.2000

Phap

Am so 6.2000 - chu de Thanh E>QO se phat hanh vao dåu thang 12.2000

bai vd dang gap xin vm long gru trude ngay 1.9.2000

2

Phåp AmPh~ t BaD pl. 2544


~ ~ eM ØM '!Ød:c,

Q/{'tnh, tk:a r i van M:u, '!Øay la ~ Mo

~ ~ r40 ftMft, vU'a dan? ~ cdn? cIuiPn,? npy '!Øetn km-h, an tM 26'211 ncl/m, vU'a nluie nIuJ elutn? ta vi ~h, etnh, cda m#~? r40 W cao ri, Un? vao n~ ke åZ ti t.H- M:C ettu 1cIw' tan vai ek elutn? AAh, ~ ~i, md. t4 /u&n !J tM ~. rI4'y tJO mMtA. ~~

d1e:u;

jzIuu

Y->h4/ ~

m# ~ 4ft t4-n

fM kl km cia Mi rpa, M

åZ

Mi GIVF ~ /u&n

~ Mn?,· GlVIfan ccich" ttC ~ va 6ao

~ elutn?

AAh, nOi

M:C

tt;n

...pt c1Jy

Mt~, n~ cIoi, nr aMft

Io-n? n~: tkm

de

nU cao

/qA: vt@n

~ h.a.nh, !J vao tIu:b.

/z4n fM ...

kl nuJi.

'gi"M.t . 'I'.ttCl la r.Idm åe<z . , la ct/dz, ~'?' la nd-m

4nh- jtIuic ctZn? nM F

4

tt;n

24m <ffj GYti åk nay,

vdn cMa

vdt ~ jth,a.m ~ t/zd.nh. ... md. ~ ~ oM. ~

ekn?, Y->h4/ tel nOi ~? nM m# &u cin rpa ~

~ va tlta tlu:& km ok n/u:iJn? nd-m

rI4'y dIy

251111, nM

vJi 6ao 1cIw' cIau n~t nr...

11Wdi uiu.

mil

kl ~

r40 M:u r1?c F'

ty..

v<fi

6ao

/ch,&

~ tdm, cJu FJc

V?n? vu:.;tt tItodt 1cIw' cIau ~ ~jI. ~ Iwvn a.m

u

~ taft,

cMa nOi Mt cIe:n n/u:iJn? Iu:e:m ~, tæ tIu:b. nke-n Mt~, åk

~, ~ ctnh, va ttC teæn?

yeu va TL. VY A

~

åZ

ti M t4 va rpd adm

cda

'!Ød:c

ok nMn ~ ·_---tT ~.n W. rIi Wm h.oa ~ a?to ka . ,

tIwdt ct/dz, ~ .

'!Ød:c 'gi"h4/ tk /u&n, ~ eM rkn ~i ek

con

nFi M:C a?to ~e tkn t4m/u&n ch~~ md. oOn la m?t ro

ty

j$n?

'gi"h4/ M nM GIVpi. ~ ~. !J vao tM kl -mO-n? Iu.n?, ttC mæt ~ ~?" GlVeu ~ mtdn ndi la ~ m& ck:a ~ #6

t~e nMt, ck:a ~ ~ vu:.;tt tlwdt 1cIw'1w:vn, nF nlz4.ft

rI4'y ~h, hai 1'Jt6 ~ lUu ~ vJ~' u:u mdc ek con ta<;. =ay vd.n

?<a j(LQ.

~

?<a .

'PJ3ao nI.ik Iu:e:m ka ctJi. Iceo tIuw . ~ nk eie. ckz . ,tæ'n/u:iJn ? van mmh, tMi cIar; ., va.c . aMt Ioc; ctdn,cIao. . ctd:c ~, 6ao /z4n fM ~ aMft, 1'Jt6 m4i 1cIwn? ~? FY 1cIw' ek minh" ok nFi ~ Wn ~ wa cedn? V?n? 8Jum Ide my, M:C~? vi npy '!Øetn dt"~ '!Øde Y->h4/1a æt: cdn. orao cUy , cIutn? ta 1<0 tMy rpa M:C ~ /u&n cda ~d": aI;'Zo_ Cti-Oc '" ~I..,,- tah. mAo!J d~ '!Ø6. , rU ka ,;u;'Zz ;r- r-. ~ etty n~~/u 'r"""?"" nr- va r""" rtMi YMr . knh, . nM:Je.n tIutm åati <7---oOt.' ctk

c1Jy ba..n nIw md. 1cIwn? Id ~? 4-y cIutt- nao nM GIVF'

~Iutn? ta ~ /d.n,h" a;;u1n? tein ~ cIaM. al- np.i cO-n? ctd:c cda '!Ød:c 'gi"h4/ mit; mUa '!Øetn dt"inh ~ la neu ~ 1<0

~t m# ~ etnh" nMn cdch, tec teæn?

r40 ctd:c

~, cM 1cIwn? jzIu:U la m?t Vf-' tMn tluJ,nh,

vu vet.

cao vdt cda

GIVpi. .. ~t nMn v4t' tMi ~.

cda

4:ch. :id 00.

~? vi cdn? cIuiPn,? '!Ød:c Y->lz4.t ~ vao n/u:iJn?!cy

~ '!Øetn dt"a?toh, nM fM, la rU cIutn?

ta

n~ tlz4.t don? m,d;nh, ~e cIo.~' ta h.a.nh,

4nh- cda GIVpi, Mu ~ re vu:.;tt rpa ~ ~ ~e tJO cUn? Mn

cIau 1cIw' ~ Iwvn cIJn? t~; FJc tk

kl

nM vao tæ ~ h? M, 1UØn? tIuw jzIuøc ctd:c va ~ ctnh, cio r/e.'jtMt ~

?Uh.

n~ cJu, ~ ~ cda GIVpi ~ la Mn? mdC a?to Mn tJ<am ok jtIut cIutn? ta ~? Wn ndn? mu'a ctk 6ao 1cIw' 4-y,' nMn ccich, nM~, t/z4.t cao cd cda GIV pi ~ ~ 4n? ~? Io-n?, rpa ~ ~ 4n? øh.a.nh, /d.n,h,

~

ta

va, ttC ~

cda

GlVpi ~ la n r ctw'c ~ soi

Ø<6n

~

neo. cIuim? u æt: /dm titan,

ok cIutn? ta

~ tlnIt tIutc ~ t/z4.t a?to ~ tknh, ~ ~ ~ fl vao tkk; ~ npy nay.

ffJMfi

cdm

Phåp Am Ph41 E>ån pl. 2544

3


GIAO H(n PH!T GIAO V!tT NAM TH6NG NHAT VltN T ÅNG TH6NG P~t

S603NTIffD

ijeh 2544

THONGDIEP • PHÅT DÅN 2544 • Nam M6 Th4p Phttdng Thtt<mg Tru Tam Bilo Nam M6 B6n Stt Thlch Ca Mau Ni Ph4t Kinh lH da'ng D~i bi D~i tri, hdn hai mu'di låm the' kY da troi qua, k~ tir khi tir Nie't ban vo lfl:l Ngai h6a sinh vao the' giØi Ta-ba ng~p tran th6ng kh6 nay, anh sang elia giao ly tir bi va tri tu~ da tirng la ngu6n sang eho phån nll'a A ehåu, " d6 con ngu'<1i mQt th<1i bie't s6ng vØi dQ Iu'~ng khoan dung, khong tan h~i nhau vi di bi~t dn ngu'iJng va tu' tu'''ng; bie't Mng d<?ng tu' duy d~ ehiem nghi~m le s6ng va le ehe't. Ngay nay ngu6n sang a'y eang lue eang du'~e khdi to "phu'dng Tåy, la di~m tl!a an 6n eho nhfi'ng tårn Mn cam tMy dang bi quay eu6ng giii'a mQt the' giØi hoa I~ v~t eMt nhU'ng thåe lo~n Mi nhfi'ng nghi~n ng~p, Mi b~o Ille khling bei, Mi h~n thu seie tQe va tOn giao. Kinh I~y da'ng D~i hung D~i Ille, trong vo s6 kie'p Ngai da h6a sinh kheip neo luan Mi, da lam nhfi'ng vi~e kh6 lam, trai thån eat b1,li d~ Hm ngudn an I~e ehån thu'<1ng eho khåp ca eMng sinh. Gan hai nghln nåm ijeh Sll', dån tQe Vi~t Nam da ph1,lng hanh giao ly elia Ngai bAng khoan dung, tir ai, va bllng ca hy sinh vo uy ; da g6p ph~n xåy dl;l'ng mQt dån tQe hi~n thi~n, mQt xa Mi it pMi ehU'ng kie'n nhii'ng eUQe tan sat kinh hoang.

Kinh bq.ch Chu Tan Truang Låo, Kinh thlia chu Roa thuqng, Thuqng tQa, Chu Dq.i Dlic Tang, Ni, Va toan thl Pl!4t tu, Trong nhfi'ng ngay nay, P~t tll' Vi~t Nam eung bOa nhjp tårn tu' vØi ta't ca P~t tll' d .c nu'øe tren the' giØi, don mirng P~t dan 2544, trong ni~m hoan by truøe sll truy~n ba hai bOa elia giao ly tir bi va tri tu~ Mn kheip ndi tren the' gi6i, trong d6 e6 mQt pMn d6ng g6p d a Tång Ni va P~t tll' Vi~t Nam. Trong su6t hai nghln nåm thira truy~n Chånh phåp, P~t tll' Vi~t Nam vira lam tron p~n sll con dån elia mlnh, d6ng th<1i h<?e P~t va tu P~t, g6p pMn vun deip nen truy~n th6ng dån tQe t6t dc::p eho de'n ngay nay. Tuy tri~u d~i e6 hU'ng e6 phe', P~t phåp e6 th~nh e6 suy, nhU'ng Ph~t tll' Vi~t Nam vån giii' tr<?n Chånh dn, khong M bj lung I~e Mi quy~n Ille the' gian, khong henh Vtle eu'<1ng hao d~ gieo kh6 dau eho tråm h<? Ngay nay ehung ta dang ke' thira ng<?n den Chånh phåp r~ng rCf a'y rna Chu'T6 da lien t1,le tMp sang; dang tie'p n6i di san elia truy~n th6ng dån tQe t6t dc::p. Bån phan sll elia eMng ta truøe he't tu t~p d~ phåt tri~n thi~n phåp elia tll tårn, e6 Gi6i thanh linh d~ nång eao phåm eha't con ngu'<1i, e6 Dinh d~ binh thån truøe m<?i cam d6 elia v~t eha't xa hoa, tru'øe d<?a n~t va quye'n ril elia quy~n Ille va danh v<?ng the' t1,le, e6 Tu~ d~ tha'y ro ban eha't t6n t~i, d~ tMp sang ni~m tin eho ehinh mlnh va eho ca ddng bao, d6ng lo~i. CMng ta eling y thue rAng P~t tll' dang hanh d~o giii'a mQt the' giØi eang ngay eang nhi~u xao trQn ba't 6n, cang lue eang tång tie'n nhfi'ng ti~n ieh v~t eMt, khie'n eho y nghIa tri tue nhu' la ye'u dnh elia Bat Thånh d~o khong du'~e nh~n thue ehån ehinh, d~ tuy ti~n giai thieh va bie'n d6i Ph~t phåp theo tu'y va tu' d1,le rna ke't quå la ehl binh Vtle eho sll t6n t~i elia tham v<?ng quy~n Ille mu quang. Trong xu hu'Øng toan du h6a elia nhi~u va'n d~ nhån sinh trong the' giØi hi~n d~i, rna th~ hi~n eai xa'u nhi~u hdn eai t6t, Ph~t tti' eang lue eang e6 cd s" hi~n thlle M hi~u ro y nghIa "tht bi~t do nghi~p sinh n . The' gian nay t6t hay xa'u, do ehinh hanh vi elia eMng sinh s6ng trong d6 ; du'~e hlnh thanh duy tri Mi bi~t nghi~p va eQng nghi~p eMng sinh. Cho nen nhi~u va'n d~ khong tr" thanh la va'n d~ nQi bQ elia mQt nu'øe. Y thue du'~e di~u nay, P~t tll' luon luon hi~u ro m6i tu'dng quan duyen kh"i elia ta va eQng d6ng rna ta dang s6ng trong d6 . Cho nen, trong mQt Mt nu6e rna Ph~t phåp du'~e hm truy~n da gan hai nghln nåm, thl ngu'<1i P~t tll' pMi eåm tha'y sll thie'u s6t etla mlnh trong nhllm meit tu hanh rna khong bie't de'n nhfi'ng th6ng kh6 etla d6ng Mo, ehung quanh, khong tMy traeh nhi~n elia mlnh truøe nhfi'ng ba't an va nhfi'ng t~ n~n etla xa Mi. Ngu'<1i Ph~t tll' pMi tll tha'y mlnh e6 ph~n sll g6p pMn xåy dl;l'ng xa Mi mlnh dang s6ng t6t dc::p hdn, binh ddng hdn, phåm gia con ngu'<1i du~e ton tr<?ng hdn. L~p Bd Tat nguy~n, hanh Bd Tat d~o, linh

4

Phåp Åm Ph/it Elån pl. 2544


PMt qu6e dQ, thanh t1!U ehUng sinh, la con dU'i'1ng hU'Øng thU'<;1ng etla ngU'eri tu Ph~t, tlf hoan thi~n bån thån, d6ng thi'1i hoan thi~n xii hQi. TU'(}ng ni~m ngay PMt dån nam nay, Ph~t tii' Vi~t Nam eling khong quen nghI tU'(}ng den thien tai thåm kh6e vira qua ma hAng tri~u d6ng bao phåi ganh eb!u. PMt Giao Vi~t Nam trong theri gian d6 dii the hi~n dU'<;1e leri dl;\y eao eå etla Bue Ph~t, tu h<;tnh tu bi eUu kh6. Bi~u ra't xUng dang M<;1e tan dU'dng, va dn dU'<;1e pMt trien them len de hOlm thi~n, d6 la, mQt pMn nao lam s6ng d~y di giao etla Ph~t, rhg eae ehUng d~ td' elIng tOn ther mQt da'ng Bl;\o sU' My eling nhau bOa hi~p nhU' nU'øe vØi sua. Tuy ehU'a the lam eho di hua'n a'y dU'<;1e sang ngeri trong the' giØi eha't ehua dåy nhii'ng Mn thil ehia re, nhu'ng hU'(}ng Ung leri keu g<.>i etla Giao HQi, trU'øe vo van th6ng kh6 etla d6ng bao ruQt tb!t, My gae bO nhii'ng di bi~t tong mon pMp pMi, My quen di nhii'ng tranh eha'p danh tU'øng, Tang Ni Ph~t Tii' Vi~t Nam khåp eå nam ehåu b6n bi~n eling hU'Øng v~ vling h1 h,lt, bhg tai llfe va v~t h,te tuy hii'u hl;\n truøe vo hl;\n eua kh6 dau. Tang Ni Ph~t tii' tl;\i eae viing thien tai dii khong ngl;\i nguy hi~m, khong quån gian lao, ngay dem di den vØi d6ng bao n<;ln nhan, lam nhii'ng ngU'i'1i bl;\n khong dn mi'1i g<.>i, dem Hnh thU'dng xoa diu kh6 dau, khdi d~y ni~m tin vao le s6ng bao la eho nhii'ng ngU'i'1i dang ganh ehilJ. qua nhi~u ma't mat. Ngay hOrn nay, trU'øe TMnh tU'<;1ng B6 Tåt sd sinh, thanh kinh dcSt nen tam hU'dng eung dU'erng mU'i'1i phU'dng ChU'Ph~t, ehUng ta d6ng theri Mng d<.>ng tam tU', l~p tam th~ nguy~n phlJ.ng hanh di giao da PMt, eilng s6ng bOa hi~p, eling h6 tU'dng saeh ta'n, eilng tu t~p tang tie'n GiØi, Binh, Tu~, d~ lam eho ng<.>n den CMnh phåp cang lue eang ngC1i sang.

NAM MO BON SU THicH CA MAU NI PH!T Quång Ngiii, ngay 3.5.2000 Xii' ly ThU'i'1ng V1J. Vi~n Tang Th6ng

Ty Kheo TruCH HUYtN QUANG

GIAO H()! PH!T GIAO VItT NAM THONG NHAT VltNH6AD~O PMt ijeh 2544

S601NHBNT

DIEN vAN

cHAo MUNG

PHÅT . DÅN LÅN THU 2544 eua Boa thli<1ng

Vi~n

trlidng

Vi~n

Boa

D~o

Nam m6 Bdn su Thfch Ca Mau Ni Ph~t Kinh bq.eh Chu Tan Truifng låo, Kinh thua ehu li~t vi Tan due Tang Ni, Thua toan tht PMt giao da trong va ngoai nutJc, Giay phUt thieng lieng dii den. Ngay RAm tMng TU' tu'ng birng va sang lang, ngay Bue B6n SU'Tmeh Ca ra dC1i. Giay phUt rna hAng tram tri~u Ph~t giao d6 tren toan the' giØi kh6ng h~n vh gij.p nhau ndi BÅN TI-$ BO SINH eao eå etla Bue Ph~t, tuyen dU'dng eaeh day 2544 nam. Cling nhU' the', tren giåi Mt ba mi~n Nam Trung Båe, tu d6ng ruQng, tb! tra'n den nui eao, håi dåo, tu da't khaeh xa x6i tren nam ehåu llJ.e, hoij.e ndi tu day, quån ehe'... ngU'C1i Ph~t tii' Vi~t Nam ehång con bi ngan eaeh b<li khOng gian, thi'1i gian, nui s6ng hay tU'i'1ng vaeh, b6ng eh6e nåm tay nhau llJ.e bOa doan tlJ. trong B<;li Bi Tåm. Bue PMt ra deri d~ thlfe hi~n mlJ.e tieu duy nha't: l.y la phlJ.e V1J. ehUng sinh thoat khoi tråm luan kh6 aeh va ngQ nh~p tri kie'n PMt. Bån th~ a'y kh6ng lay ehuy~n, kh6ng th6i cm dU'Øi ba't kY thcri dl;\i nao, hoan eånh nao, (} ba't kY tu6i tae, ehue vi hay thanh pMn xii hQi nao. Bl;\o PMt de'n Vi~t Nam vØi mlJ.e tieu duy nha't: l.y la phlJ.e V1J. dån tQe Vi~t Nam bU'Øe len dU'C1ng van hie'n nhU' mQt khAng dinh eua tri tu~, tu bi va tI! ehU. Ba't nU'øe e6 lue tb!nh lue suy, nhu'ng dl;\o PMt chU'a M tMng tråm trong dl;\i nguy~n cUu ngU'Cli l~m than. B<li tht, ngU'Cli Ph~t tu thl!c hanh dl;\o PMt cling lå d6ng g6p xåy dl,l'ng que hU'dng. Dåy emnh lå hai mij.t etla mQt th~ th6ng nha't giua Dån tQe va PMt giao.

Phåp Am PMt Dan pl. 2544

5


Mirng ngay P~t Dån ngoai ni~m hoan hl t1! tam, eung nghinh eung du'CJng, con la giay phUt thieng lieng ma m6i nåm m<)t lAn, ngu'CJi con P~t l~p nguy~n thi hånh BAN T~ DO SINH eao eå eua Due P~t. Hay d~ eho BAN T~ DO SINH åy tran ng~p thån tam, dao thåi m<.>i m~m m6ng tu' ngå, thien kie'n, khie'n eho ngu'CJi con P~t khOng nhin ~n ra nhau trong eong tnnh d<) the'. Nhan lanh eua Ph~t tinh khong pMt huy, lam sao e6 quå t6t d~ Mi te! m<)t xå hQi suy thoai d~o due, ndi con ngu'CJi ehl bie't tieh el,l'e gay thåm kh6 eho nhau? Cho nen, thl,l'e hi~n BAN T~ DO SINH eua Due P~t, tru'<1e la tång trui}ng tin tam, kien tri gi<1i h~nh; sau la thl,l'e hi~n L~e bOa lam n~n tång eho eong eu<)e ehån httng D~o pMp va ph~e Mi sl,l' ve vang eho Dan t<)e.

Nhån l~ Ph~t Dån lAn thu 2544, eling la Khanh dån d~u tien tru'<1e th~m thien kY Tåy ijeh m<1i, toi keu g<.>i sl,l' thl,l'e hi~n ba di~u Due P~t va ehu' B6 Tat då hoan tåt va nay ehUng ta phåi ke' t~e truy~n thira. D6 la B6 tm, Tir bi va Tri

tu~. BO Tm d~ di~t tham lam va dan ap. TO' BI d~ di~t san h~n va tu'dng sat. TRf T~ d~ di~t vo minh, båt bOa va

co' tin. Trong giCJ phUt thieng lieng nay, toi keu g<.>i ehu' Li~t vj eung toan th~ P~t giao d6 trong va ngoai nu'<1e danh m<)t phUt m~e ni~m ehu' vi TMnh tti' d~o, nhii'ng ngu'CJi då hy sinh M båo v~ Dan t<)e va CMnh pMp; d6ng lue e~u nguy~n eho qu6e thai dan an va D~o pMp huy hoang båt di~t. Thanh Minh Thi~n Vi~n Saigon, Mua P~t Dån, ngay 7.5.2000 Vi~n tru'i}ng Vi~n H6a D~o

Sa m6n THleH QUÅNG

DO

Thong Di~p Dåu Nåm 2000 etla Due D~t Lai D~t Ma LTS: NMn dip tM gi"i dang chuylln dhl khoång thi'Ji gian tMky tM 20 - tMky tM 21 hay thi~n ni~n ky tM 2 - thi~n ni~n ky tM 3, Ngåi D~t Lai 4t Ma (Vf gido cM czla Ph4t Gido Tay Tq.ng n6i ri~ng nhung clZng dztqc xem Id vf gido cM cua Phq.t gido n6i chung), da c6 TMng Di~p nåm 2000 gai Mn toAn tM nhån lo~i, ~c bi~t nhå't lå clic nM lånh ~o b!-i khåp clic qu6c gia. TMng di~p dUQc truy~n di ta An DO (nai Ngdi s6ng luu vong trong hen 40 ndm qua), qua dåi truy~n hlnh CNN, d~m 31.12.1999 I'I.)Jlg ngåy 01.01.2000. PMp Am xin trfch dilng bAi li~n quan Mn Buc TMng Di~p lich su n6i tr~n dl! c6ng hi~n dOc giå. PÅ

Hlnh nhu'nhi~u ngu'CJi eåm thåy phån khi}i v~ thien nien kY m<1i, nhttng cmnh thien nien kY m<1i ehAng e6 gl d~e bi~t. M<.>i sl,l' vi~c vån nhu' v~y khi ehUng ta bu'<1e vao tan thien nien kY; khong e6 m<)t sl,l' ki~n nao båt thu'CJng se xåy ra . Tuy nhien, ne'u nhu' chUng ta thl,l'C sl,l' mu6n thien nien kY m<1i du'<Jc h~nh phUc hdn, bOa blnh va an l~e hdn eho nhan lo~i thl chUng ta phåi n6 ll,l'e thl,l'c hi~n. N6 nåm trong ban tay etla chUng ta, d~e bi~t trong ban tay eua the' h~ tre . ChUng ta e6 nhi~u kinh nghi~m trong su6t the' kY vira qua, xay dl,l'ng eling nhu' tan pM. ChUng ta phåi h<.>e hOi tir nhii'ng kinh nghi~m nay . ChUng ta e~n tie'n t<1i m<)t thien nien kY tMnh thi~n hdn, v<1i tam h6n r<)ng mi} va nhin xa hdn. Ne'u chUng ta n6 ll,l'e thl,l'e hi~n nhii'ng di~u phåi, tu'dng lai the' gi<1i se t6t dtrp hdn, toi tin tu'i}ng rång nhii'ng di~u du'<1i day t~t t6i quan tr<.>ng.

1. Trong khi chUng ta thl,l'e hi~n du'<Je nhii'ng tie'n b<) v~t ehåt va chilm lo dCJi s6ng h~nh phUe phåm t~c, chUng ta dn phåi htu tam m<)t eaeh blnh dAng de'n sl,l' pMt tri~n tam Mn an l~e tue ehilm lo pMn n<)i t~i eua ehUng ta . 2. CUng v<1i vi~e giao d~c, ma thu'CJng la d~t du'<Je nhii'ng thanh quå h<.>e vån, nhii'ng the' M tre dang deo du6i sl,l' h<.>e vån t~i eae vi~n d~i h<.>e dn phåi du'<Je giao d~e tam, trong ehi~u hu'<1ng pMt tri~n long vi tha båe ai, eung la tinh thh giup d(1 tha nhan. Di~u nay e6 th~ lam du'<Je ma khong dn thie't de'n ton giao. Ngu'CJi ta e6 th~ g<.>i di~u nay la "dq.o dac Iht I/!-c ", bao g6m nhii'ng phåm h~nh eån bån eua con ngu'CJi la bac ai, tir bi, ehån thanh va danh dl,l'. 3. Trong m<)t vai du'CJng hu'<1ng, the'kY då qua la m<)t the'kY eua ehie'n tranh va d6 mau, rna ehUng ta e6 th~ nhin thåy qua sl,l' gia tång ngan saeh qu6e pbOng eua hh he't cae qu6c gia tren the' gi<1i. Ne'u ehUng ta mu6n thay d6i xu hu'(}ng nay, ehUng ta dn phåi nghiem tr<.>ng htu tam Mn tinh thh båt b~o d<)ng, du'<Jc th~ hi~n qua hånh d<)ng eua long tir bi. Hh co th~ thl,l'e hi~n du'<Je m<)t hi~n thl,l'e båt b~o d<)ng, ehuy~n dh tien la chUng ta dn phåi tai giåm binh bi trong tam r6i tie'n t(}i tai giåm binh bi ben ngoai. Tai giåm binh bi trong tam e6 nghla la xå bO tåt eå nhii'ng tu' tu'i}ng

6

Phj\p Åm PMt ElaD pl. 2544


xa'u ae du'a de'n b~o ll!e. Tai giam binh b! ben ngoai eling pbai tUlln tl! thl!e hi~n tung bu'Øe. BAu tien la ehUng ta phåi hoan toan hUy bO vii khi nguyen tu va n6 ll!e giam d~n binh linh tren toan the' giØi. Trong tie'n trinh etla va'n d~ nay ehUng ta dn pbai n6 ll!e eha'm dm vi~e buon ban vii khi, ma hi~n ra't ph6 e~p VI dem l~i nhi~u l<Ji nhu~n. Khi ehUng ta thl!e hi~n du'<Je nhii'ng di~u nay, ehUng ta e6 th~ hy v<;mg tha'y thien nien kY mØi vØi vi~e giam thi~u ngån saeh qu6e pbOng hang nam etla eae nu'øe, d6ng tMi giam dAn binh bi. Le di nhien, eae va'n d~ etla nhån lo~i vån con da'y, nhu'ng du'c'1ng 16i giai quye't pbai du'<Je thl!e hi~n bdi thu'dng ngh! hdn la ehie'n tranh va d6 mau. The' kY tØi se la the' kY etla Mi tho~i va th30 lu~n hdn la etla ehie'n tranh va d6 mau. 4. ChUng ta eh pbai n6i tØi va'n d~ eaeh bi~t gih ngheo etla ca hai ph~m vi qu6e gia va toan eAu. Sl! ba't quån blnh na y, e6 nhifng vu.ng du' thira va co nhii'ng vu.ng ngheo d6i, kMng nhii'ng ehl la sl! sai trai luån ly, ma thl!e te' eling la ngu6n g6e da eae viln d~. SI! quan tr<;mg etla blnh dÅng la va'n d~ tI! do. Nhifng viing nao tren quå dilt khong e6 tI! do, d d6 se khong e6 bOa blnh an l~e thl!e sl! va se khong e6 tI! do thl!e sI! eho nhii'ng pMn con l~i etla the' giØi. 5. Yl tu'dng lai etla eae the' h~ con ehau, ehUng ta eh phåi eham s6e quå Mt va gin giif moi sinh ehung quanh ehUng ta. SI! tan pha moi sinh thu'C1ng xay ra tir tir va khong d€ phat hi~n va eho de'n lue ehUng ta quan tåm de'n thl thu'c'1ng la qua tr€. Yl phh Mn eae song ngoi d Bong Nam A Chau phat ngu6n tir blnh nguyen Tåy T~ng, VI the' di~u quan tr<,>ng la ehUng ta eh phai Mo v~ moi sinh d ngay viing nay. 6. Cu6i dIng, mQt trong nhii'ng thaeh MIØn nha't ngay nay la va'n d~ gia tang dån s6. TrU khi ehUng ta co khå nang giåi quye't du'<Je va'n d~ nay mQt eaeh hifu hi~u, ehUng ta se pbai Mi dAu vØi va'n d~ khie'm khuye't tai nguyen thien nhien eho toan th~ nhån lo~i tren quå d!a du nay. ChUng ta e~n nghiem ehInh nh1n nhii'ng viln d~ nay ma då b~n tam ta't eå ehUng ta ne'u ehUng ta hu'Øng v~ mQt tu'dng lai vØi mQt vai hy v<,>ng.

"Chu.ng ta håy s6ng thOng minh, l/Jdng thi~n, nhån ai, trao dai nhån phåm, s6ng co duc tin, haa dtJng, thuClng yeu, thOng cdm, tltClng trq nhau, nqi tOm binh an, khOng sq håi". B6 la thOng di~p bOa blnh ma Bue B~t Lai L~t Ma trån tr<,>ng gdi gilm eho nhån lo~i nam 2000. Md dAu, Bue B~t Lai L~t Ma vie't: " Thien nien ky mdi dang tien tdi, the' gidi da cMng ta dai hOi chung ta chåp nhijn sI! hqp nhåt nhån IOffi. Trong qua kM, nhilng cQng dang co lijp chi co tht nghi den minh tren din bdn cach ly. Co cQng dang chl hifn hilu hoim toan co lijp. NhUng thili nay, nhilng gi xdy ra trong vung nay diu dnh huang dtn nhiiu vung khcic. Trong sI! sang lien ddi tuy thuQc nhau nay, ro rang la quyin Iqi rieng ndm trong sI! quan tOm vi quyin Iqi nhilng nguiJi khcic". S6ng Boa Blnh: Theo Bue B~t Lai L~t Ma, tbl the' giØi ngay nay lien ke't, lien dØi, ehia xe quy~n l<Ji ehung. Nhii'ng va'n d~ råe r6i va xung dQt tren the' giØi hi~n nay xåy ra la bdi VI "cMng ta danh mdt cai nhin vi nhån IOffi v6n gdn bo chung ta vdi nhau nhu mQt gia dinh. CMng ta quen ding du khcic sdc tQc, khcic tan giao, hay ly tUang, con nguiJi diu chia xe chung mQt Ude m(} la sang haa binh va hffnh phuc" . Theo Bue B~i Lai L~t Ma, Roa Einh va R~nh PhUe ehl co th~ d~t du'<Je tir ehinh ehUng ta. Chinh mlnh pbai e6 traeh nhi~m t~o dt!Ilg bOa blnh, trong ph~m vi ho~t dQng etla mlnh. Birng suy nghI suong, eling dung n6i suong, hay cM ngu'C1i khae mang tØi . Mu6n e6 bOa blnh va ~nh phUe, thl ta pbai Mn than hanh dQng, ganh traeh nhi~m ehung. Mu6n e6 tI! do, pbai tranh dilu. ChUng ta dn hanh dQng tuy khå nang va tri thOng minh rieng bi~t, bie't mlnh bie't ta, va thong hi~u the' giØi quanh mlnh. "Toi tin ding m~ tieu cua cUQc diJi la sang vui" . Ngai nha'n m~nh nhu' v~y . "Theo kinh nghi~m bdn thån toi, toi thdy la khi chung ta cang quan tam den niim vui cua nguiJi khcic, la cang cdm thåy bdn thån minh s6ng lanh mq.nh" . Phåt tri~n tlnh thu'dng va sI! thong cam la di~u kh6 . Bue B~t Lai L~t Ma tin rAng "tinh thUClng la mQt månh II!C", la "ngu6n goc cua sI! thanh cong thl!C SI!", la "dau hifu cua suc mffnh tam linh". B~ e6 tlnh thu'dng, ehUng ta ehl dn phat tri~n nhifng phåm gia can bån etla con ngu'c'1i. "Nhilng nguiJi co duc tin tan giao hy sinh hffnh pMc rieng minh dl ph/!-ng sI! bao nguiJi khac. Ro rang, truyin thOng cua nhilng tan giao khcic bift diu co cam ke't tUClng tI! nhau, va cdm nhijn trach nhifm trUdc the' gidi. Toi tin ding trietly vi tha nay la chu dich quan trQng nhår trong SI! hanh dq.o, cua mQi tan gido" . "Con nguiJi co tinh khi va quan tOm khcic nhau, cho nen cac truyin th6ng tan giao nhdn mffnh den nhilng trier ly va hanh dQng khcic nhau. Chu ye'u cua tan giao la dfft Iqi ich cd nhån va tijp tht, do vijy, diiu thiet yeu la duy tri sI! hai Ma va tUClng kinh giila cac tan giao. Diiu do khOng chl giup ich cho tin da, mil con tffo khOng khi haa binh trong xå hQi". T6t Lanh va VI Tha: Theo Bue B~t Lai L~t Ma, "The' gidi ngay nay chUa quan tam nhiiu vi phåm gia con nguiJi. Tiin bffC va quyin 1f!C bao trllm. Ne'u xå hQi ddnh mdt gia tri cua cong ly, SI! cdm thOng va tinh IUClng thi~n, thi cMng ta se dal pho rdt nhiiu kh6 khiin. C6 nhilng ke nghi ding cMng can DffO Duc trong lånh vl!c thuClng mq.i va chinh tri. Toi mq.nh me khOng dang y". "Phåm chdt hanh dQng cua cMng ta tuy thuQc VaD dQng II!C thuc dt1y minh. Theo cai nhin cua toi la Phijt tli, thi tat cd mqi vi~c Mt nguan tli tu tuang. Gli cdm gidc thanh tOm cdm tq. nMn loq.i. Sl! cdm thOng va tinh thuClng, chinh la chie'c chia kh6a. Khi ma cMng ta nuoi dUiJng mQt trai tim tot lanh va vi tha, du la nghanh khoa hQc, nOng nghi~p, hay chinh tri, ket qud se co ket qud hC!n". C6 dQng l~e t6t thl se e6 eae ho~t dQng t6t. Con khong thl

a

PMp Åm Ph~t Bån pl. 2544

7


ke't qua se di hudng khae. ~t la quan tr9ng, khi nhån lo~j e6 tu ttt<lng cam thong. Con ngttcyj e~n e6 gifng d~ eai thi~n tieu ehuån s6ng, nhttng khong e6 nghia la ba"t k~ phudng ti~n nao. Khi ma con ngttCYi nt<;1t du6i theo l<;1i nhu~n va st! tie'n bQ v~t eMt, Id la long nhån ai va st! an l~e thån tåm, thl nhtmg ngttCYi ye'u du6i nha"t se ehu6c dau kh6 trUde nMt. Ke't qua se la st! pMn khang, Mt bOa, kh6 I~y eho ta"t ca m9i ngttCYi. Due D~t Lai L~t Ma nha"n m~nh: "Chung ta

cdn phdi can bdng sI! titn bQ vc;U chÆ voi tinh tMn trlich nhi~m dtn til giao d~c va sI! phdt triln tam linh". Phåi Nå Lt1c: D~ d~t m~e tieu, ehUng ta e6 th~ pMi Mi ph6 vdi nhtmg tr<l ng~i . Nbttng ne'u ta eu d..mg dttng, th~ dQng, khong ehiu n6 It!e giai quye't va"n d~, thl se ehång th~ d~t du<;1e st! thay d6i gl t6t hdn. Hay cai bie'n nhtmg tr<l It!e thanh cd hQi tie'n tri~n lanh m~nh. D6 la mQt thli' thaeh eho st! khon ngoan va kheo leo eua mlnh. Due D~t Lai L~t Ma khuyen: "Dl dq.t m~ tieu, cMng ta cdn hen nhJn, thOng cdm, va så d~ng tri khOn. KhOng ngo ngang gi dtn cae cd hQi, thi chinh Ja phi plupn tdm ruing con nglJiJi. Cang d~ng khung hodng, thi cang hen nhJn. Hdn htt, nhÆ djnh khOng danh mÆ nghj 1/fC" . Nbu d~ rieng g<li ga"m sue m~nh tinh thh eho dån tQe Tåy T~ng thudng yeu da Ngai dang pMn da"u gianh dQe I~p tt! Ui, Due D~t Lai L~t Ma ke't lu~n bai thong di~p 2000: "Tht ky 20 day xung dqt va

chitn tranh. Timg buoc, chung ta bdo ddm tht ky tm se co di!c tinh bÆ bq.o dQng va dm thoq.i, la ddu ki~n tien quyft dl cung hi~n hilu hen nhau trong hOa binh". "Xii hQi MO ding co nhilng kMc bi~t va xung dqt. Tuy V.;ly, chung ta cdn pMt triln ndm tin tlllJng rdng: dm thoq.i va linh bq.n Ja mQt duiJng 1m chinh chitn dl tranh bq.o dqng. TruOc thien ky moi, ddu T1IQi nguiJi can thl!c hi~n Ja tang cuiJng tinh tMn trach nhi~m dm vm quoc tt" . (Courtesy of VL News)

Nguy6n Hoiing Lan

cam ni~m Ph~t giang trån Hoa Thl1qng Thich Huy~n T6n Din nh~p: 1M sam Ml Kinh Iq.y Ddng TMTon,

ca

Con pMi n6i the' nao khi ma con dung tie'ng n6i eua pham phu ehua tr9n v~n tinh ba eua ngon ngii' con, d~ n6i len st! giang tr~n eao tQt eua Nbu' Lai! Vdi tri kie'n be bOng, vdi mQt vai ICYi thinh du eua d~o b~n, con da pMi h~ bUt giang n6i v~ Ngay Giang The' eua Da"ng Tir Ton, Ngay hoan l~e eua Tu sanh, L~e d~o, Ngay sang eh6i Cao Thu<;1ng tuy~t vCYi! Tie'ng n6i da con tuy kho cAn, ~ng d~i nhttng cam ni~m eua con la ca mQt khong gian vui mirng, tan than v~ mQt b~e TMy, Cha lanh eua Tam Gidi Dl;li Thien. Con ldnh I~ sam h6i nhu tie'ng reo eua tre thd da hm ll;le trong hång sa eat b~i, vao giCY phUt vui mirng g~p l~i da"ng cha lanh da eUu vdt ehUng con bie't 16i ra khoi neo duCYng kh6 dau, sinh tli'.

Kinh chu qui vj trong coi nhdn thien. N6i Mn Dan Sanh v~ Due P~t, la n6i de'n st! hl;lnh phUe to Idn eho nhån lo~i, eho ta"t ca tam gidi. Vh ehUng ta tM xem l~i e6 bao nhieu tir ngii' trån qui nhm ma hang d~ tli' P~t da eh9n d~ ton ldnh ngay Due P~t xua"t hi~n vao eoi the' gian.

Nht1ng kinh tir th1i~g dung - Nam pMi P~t Giao (Nom t6ng) thl g9i la Vesak Day. Va Tong pMi n~y khong nhln nh~n ehu Buddba' s Birthday (Anh ngll) la dung. - Bife Tong D~i Thira Ph~t Giåo thi dung: Ddn Sanh, Giang Sanh, Giang Tran. Giang The', Giang Pham. Lam Pham, XuÆ Tran, Giang TMn. KMnh Ddn. V~y ldnh tir nao la dung nMt? Da tir låu, eae ebUa m6i khi g~n ngay I~ mirng Giang Trh thl d~u thong b~eh, thong Mo, thong tu keu g9i, nMe nh<l quån ehUng P~t Tli' ehuån bi mirng I~ Giang Tdn, khi dung ldnh tir n~y e6 lue trong mQt vån thu do~n trUde, do~n sau pMi de'n hai kinh tir ma vån ehua thoa n6i ni~m ldnh ån, tr9ng due vo bien d6i vdi P~t ; la t~i sao v~y ? TMm xet di~u d6, ta tMy rAng nQi dung mQt s6 tir trong ehln ldnh tir n~y, n6 khong du t~m v6e ehuyen eh<l du<;1e eai tinh eha"t vo eung tr9ng d~i, vo eung ton qui, khi ma pMi trai qua th~t nhi~u thien nien kY va cd duyen dao dlnh, mdi e6 mQt Due P~t xua"t hi~n trong eoi dCYi. Ty nhu ngay Due P~t Di L~e Giang Trh vao thCYi gh nhm la kie'p tM muCYi, a"y the' ma vån pMi con hdn 16 tri~u nåm nua . ft ra, til' ngii' eung ldnh n~y du khong toan v~n nhttng ban nghia eua n6 khong th~ ham ehua ca nghia t6t va nghia khong t6t, nhu the' la ehu d6, e6 ti ve't. V~y ehUng ta thli' eh9n ban 8

Phåp Am Ph~t BåD pl. 2544


nghia eua mQt s6 tir neu tren va, can nMe eai linh kM kinh khong n~ng v~ tMn quy~n, khong ti vtt, rna du nghia ton kinh va blnh di, 1 hay 2 trong ehin tir tren xem e6 tr<;m v~n khong?

- Dån Sanh: Chtl Dån, kha quan tr<;mg VI, du'<,1e dung nhi~u nha't. CM Bån d6ng nghIa vai cM Sanh. Rieng cM sanh co nghIa la sanh ra, sI! s6ng, sanh thCJi la gier sanh, lue sanh. Nh11't sanh la su6t deri. Nhung vai cM Dån, th~t e6 ehUt "ti" VI bån nghIa ehu "Ddn" co ti vtt! NghIa ehinh eua Bån la sanh ra, to, lan, sang rt'J va eling e6 nghIa la n6i sai, nhll' "hoang ddn bat kinh"! Ntu Bån lam tr<,1 tir nhll' TMnh Dån (ngay ra <'lai eua b~e thanh), Ph~t Bån (ngay ra <'lai eua Due Ph~t). Thl!e ra vai tir n~y la do nher ehu PMt hay cM Thanh lam cM tir d~ tir do ehu Bån co dge nghia la sanh, phl;l nghia la to lan, VI d1,li. N6i khae di, ntu khong phåi la cM tir Ph~t, Thånh thl bån nghIa eua ehu "Ddn" co ehUt l<,1n e<,1n ti vtt. T6m l~i, tir Dån tuy khong co tinh th~n quy~n, khong thh tMnh h6a, dt blnh di nhung e6 ti vtt ! B~ len ban can thl ti l~ ti vtt ehitm 10 phh tram. Khong bitt e6 nen xu'a bay nay theo hay khong? - Chtl "Um Phiim" thl g~n day e6 vai eh6 dung tai. Tuy nhien hai ehu n~y d~u eung gi,?ng blnh, nen nghe em tai, nhung bån nghIa thl t~m thu'erng. Vi Lam Ja dtn, nhu' meri khaeh dtn la "quang lam". Nhung rna, lam pbam tue la khong phåi ngu'eri d eoi pham r6i; tham y la Thånh nhan tir eoi sieu vi~t Mn. Du tham y la nhu' v~y, nhung ntu tir hanh tinh'khae dtn thl sao? Ntu dung Mirng Ngay Lam Pbam, thl quå th~t ai d6 con a'u tri v~ Han tI! nhi~u låm. - Chtl Giang? Giang nghIa la xu6ng, tir eoi tren (e6i trai). Giang Trh: tir eoi Treri xu6ng eoi trh gian. Giang sanh: tir eoi treri xu6ng sanh ra d eoi ngu'eri (<'lllng lam ehu 'trOi' la thllqng <'le). Giang tht: tir eoi treri xu6ng eoi tM gian. Giång d day, barn y theo cd duyen d~y du, tai thCJi cd, r6i tI! y eua Mng sieu vi~t d6 xu6ng eoi tr~n gian, tuy e6 mang mQt pMn y nghIa sieu huy~n, nhung van tI! bi~u tru'ng ra't ton kinh. Ntu hOi, vh thl vj quan ehUe bj tu'ae bO pMm vj eao, tUQt xu6ng d vj tha'p eling g,?i la giang, nhu' "giang chUc" e6 lien quan gl ehu Giang n~y khong? Bo la tir d6ng nghIa, giang cda bj ep bUQe khae hån vai giang eua tI! t1,li nhi~u låm. T6m 11,li, trong s6 ehin kinh tir thl: Giang Tran, Giang The' va Giang Sanh mang d~y du tinh eaeh eao qui nhi~u hdn. Nhung, eling e6 ngu'eri khong ma'y mu6n dung kinh tir giang sanh (giang sinh), VI tir do Gia To Giao da sU' dl;lng gh nhu' m9t quen thuge. M9t di~u eling eh bitt ro, ehu' PMt trude khi Giang Tr~n d~u eung d trong n9i vi~n eoi Treri Bau Sua't. TrC1i d day la cae eoi Thien giai khae hån vdi lo~i trC1i eua ng01,li d1,l0. PMt d~y: TrC1i vån la ehUng sanh trong sau neo luan Mi, khi hu'dng htt thien phu'ae thl 11,li sa d,?a. Do d6, cae eoi trC1i d~u phåi t1,l0 phu'de lanh ldn. Phu'de ldn nhm rna cae vj Thien Chu u'a thieh la du'<,1e eham s6e, giup dt'J ehu' PMt lue Giang Tr~n, lue PMt noi pha p v.v ... nhu' vj Thien CM Bt Thieh da dem ta'm ll;la Bau-la-mien d~ nang åm than Ph~t trong giC1 sanh tMn eua Bue Ph~t du'ai g6e eay Vo Uu.

Ngay Giang Trån eua Dde PMt Thfeh Ca M§u Ni Thi Tlf D~o Ph~t: Einh Minh lue ba'y giC1, ngay 15 (ram) tMng tu' am ijeh nam Dinh D~u (nåm 624 trllCle Tay lieh). Dh khong gian tren m~t dja eh trong xanh nhu' ng,?e th~eh, khong g<,1n mQt ti may den. Anh sang blnh minh eua Thåi Dll'dng dang tr6i len tir phu'dng Dong, anh sang elia ngay hOrn nay th~t kY di~u, xoe dai du nam mau rl!e rt'J bao quanh m~t Mt phli ng~p Mn phu'dng Tåy. TMi TU' Ta't D1,It Da da Giang Tht len ta'm ll;la Bau-la-mien tren ban tay eua Thien Bt eht1a t~ eoi trC1i Bao L<,1i.

Ngay Giang Tht theo dung nåm sanh: Ngay sanh 15.04 am ijeh nam Dinh D~u. Truae tay ijeh 624 nam. H6ng Bang kY nam 2.256 (tUe Vi~t Nom Qu6e lieh 2256), Tau: Vua Tu'dng Vu'dng nha Chau nam thu 28. Ml;le Cong pM Ta'n lam Ba d Tåy Nhung. Hi~n nay: PMt Giang Trån 2.624 nåm, Vi~t lteh 4879, Am lteh Canh Thln, T§y lteh 2000. Bi~u quan tr,?ng lan eho ta't eå nhU'ng ngu'C1i meh thl!e hi~u bitt: Mi vai ta't eå eae Thanh nhan, tuy mue d9 sieu vi~t , m6i khi ra dC1i d~u sinh vao hai thC1i giC1:

1. B~i tMnh nhan: tir blnh minh dtn ng,? (Ph~t T6. Co Disp .... ) 2. Khåe pbam: dung giC1 ty (quo O gia). (T6 Hu~ Nång, Låo Dam, Kh6ng Phu TlL)

Ngoai ra, nhU'ng vj sanh trong dem, den t6i bao pM, bao tap hai hUng; ngu'C1i trong nha khong dåm ra du'<Jng. Thu'C1ng nhan eling la ke gay t6n h1,li eho x6m lang be b~n! Ntu e6 kY tieh thlla ae rna, ho~e do sI! ph6ng dc:ti eua ke d~u cd tfl;le l<,1i va se gay nhi~u tai v~ ehtt eh6e dåo dien eho nhan tht (nhll Moe, H6. Mao ... )! Gån day, qua Mn th~p nien D~i H()i PMt Giao tM' gidi, t~i Columbo nåm 1950 it Tich Lan di quye't dinh ba sti ki~n tMt quan trQng: "Ph4t Giao toan the' gidi phdi tho'ng nh5t: ei} Ph4t giao; ngay Ph4t Giang Tran; PMt l,ich". D~i bi€u eM"p thu~n bång la phitu (giel toy)! va phåi la da s6. MQt s6 Tang gia Bcfe tOng eting d~ e~p dtn vi~e lIn

ehay d€ tiing tr\l'dng tir bi va di~t sat nghi~p. Nhu'ng, vl ehu' Tang Nguyen thtiy Nam tong Cti4u thlIO), khong bO du'<,1e t~p quan an m~n, do tong ehl kha't thl!e ngu'C1i thi cM eho thu gl thl khong an thu khae du'<,1e. (B6t I~p yen soan, nen kh6ng eo' thll kh6c <'l4 ån).

Phåp Am Ph~t Elån pl. 2544

9


D~l hl)l nay ehdp nh4n: Lå e<15 mau: tU<;1ng tntng eho Ngu. can, Ngu. h;l'e. Va eiing g6i tr<,>n y t6:' "Ngu chau nhdn

chung". D6ng thc'1i eiing bi~u tntng eai ly Thanh nhan eiing tir trong e6i Ta Ba, ngu. thu t~p eu ma ra. Ngay Giang Trh eua D6:'e B6n Su thl D~i HQi quye't dinh ngay trang tron rlim thang tu am lieh CVesak Day). Vung Å ehåu tir xa xua d~u mU'ng l~ vao mung 8 thang tu am ijeh. Du trong bu<1e ngo~e thay d6i nien d~i ijeh sd' qua e6 l<1n lao, va VI tinh eMt th6ng nha't, Giao HQi Tang Gia Vi~t Nam va nh6m Chåu Å, khong th~ theo hÅn m<1i, ma bO eii, nen tir d6 e6 danh tir Mua P~t Dan (khai le tl! ngay mdng 8 th6ng 4 am lich. cho den het ngay rdm th6ng h.t, cling gQi la tuan le Phqt f)on). Di~m n~y dng tuan thtl vii'ng m~nh, VI e6 lien quan Mn s1;1' co' tieu di~t P~t Giao Vi~t Nam etla ehe' dQ dQe tai thc'1i Di~m 1954-1963 trong ke' ho~eh nhuQm den da't nu<1e Vi~t Nam.

ca

V~ Ph4t-Lleh thl D~i HQi ra't la soi n6i, nhln vao d~i bi~u thl e6 500 vi ty khttu! Nhung ty khttu etla D~i thU'a Båe tong von v~n chr e6 11 vi! (Trong d6 c6 C6 Hoa Thl1qng Mqt Hi4n va Hoa Thl1qng T6 Uen. f)Qi bi4u cho Vi~t Nam). Giå d~ ma 11 vi n~y eho phep m6i vi du<;1e 5 phie'u. Thl eiing chr t<1i 55 phie'u trong khi Tang Nam tong vh giii' 445 phie'u thu~n. Th1;1'e eMt Å ehåu e6 quy~n d~ va quye't, nhung ke't qua qua thi~u s6, ehÅng ille gl di d1;1' thinh d~ v~ tU<1ng trlnh l~i ma thoi. Tang Bile tang thi nai: Da g<,>i la l~ mU'ng P~t Giang Tr~n (f)on Sanh) thl P~t ijeh phai la'y theo ngay sanh. Vi e6 Dan Sanh m<1i e6 Ph~t, Thanh D~o, Nie't Ban d~u do d6 ma ra. Tang Nam tang lq.i nai: Dc'1i D6:'e Ph~t Nie't Ban la tr<,>ng d~i nMt. Chua Nie't Ban la'y gl e6 ijeh va... 445 phie'u! ChuTang Båe tong: Chr con bie't 'Wam Mo A Di Da Ph~t". CVi~t Nam 2. f)ai Han 2. Nhyt bon 2 va Trung Hoa 5 . vi chi la 11 dQi bi4u).

Va tir d6 P~t ijeh Hnh tir nam D6:'e P~t nh~p Nie't Ban. (Tay lich: 1950. Phqt f)on 2574. Phqt lich 2494. Nom Canh Dan. Vi~t lich 4829). Tuy nhien, e6 nhii'ng vi vh e6:' tha'y ngay Giang Sanh la quan tr<,>ng, VI ijeh sd' se ma't di "80" nam e6 kinh do d6 Ph~t Giao Båe Tong vån giii' ngay P~t Giang Trh theo Dan sanh CVeask Day), nhung eiing ghi nh~n ngay, thang nam P~t ijeh Nie't Ban vao cae ThOng B~eh trong mua Ph~t Dan. Theo Nie't Ban: Ngay 1512 am ijeh, nam Binh Thln. Tru<1e Tåy ijeh: 545 nam. H6ng Bang kY nam 2.335 (tuc Vi~t Nam Qu6c Ijch 2335), Tau: Vua Linh Vudng nha Chåu, nam th6:' 27. Liio Td' (Loo f)am. Ly Nh1) 27 tu6i (sinh 571 BC) Canh Dh. Kh6ng Td' (Khau TrQng Ni 6 tu6i sinh 551 BC) Canh Tua't.

Hifn nay: Ph~t ljch 2.544 Canh Thin. Vift Nam Quoc ljch 4879, Tay ljch 2000. Y ngma do~n n~y, so sanh la: Liio Td' sinh lue D6:'e P~t 54 tu6i. D6:'c Ph~t ~p Nie't Ban khi d6 Liio Td' 27 tu6i va D6:'c Kh6ng Td' sinh nam Canh Tua't (TrllClC Tay Ijch 551) khi d6 D6:'e P~t 74 tu6i. D6:'e P~t nh~p Nie't Ban khi Kh6ng Td' viYa dung 6 tu6i. Nam trllClC Tay lich 534, va Kh6ng Td' 20 tu6i, de'n h<,>c d~o v<1i Liio Td'. Sau Ph~t Nh~p Di~t 11 nam. (Ly do t6i viet dOQn nav. la vi nhi6u ngl10i viet sV do lån IQn hai cha 'd6ng thoi'trong nien dQi Phqt / Loo / va Kh6ng TLf).

T~l Sao Dde PMt chQn An De? di lam ndt thl hl~n Glang TM~ Giai thieh di~u n~y can c6:' vao ma'y nhan duyen nhu sau:

1. Cd duyen Ma dQ. 2. D~o ly blnh dAng chuy~n Ma cac phap the' gian. 3. Sanh Gia Binh Che't etla cMng sanh. 4. D~ nha't ngma Ta't Dan.

1. Cd duy~n Ma dl): Thi~n Hu~ B6 Tat, t~i nQi vi~n cnng trc'1i "Dau Suat Da Thien" VI tha'y: Giao ly ctla D6:'c C6 Ph~t Nhien Dang da he't khong con t6n t~i tren c6i d<1i . Nhån lo~i cMng sanh, hi~n d~y nam th6:' ac tru<;1c (kiep trllqc .

"" DQ la mQt dia phudng da va dang xay ra cac giai kien trllqc. phi6n noo trllqc. chUng sanh trl1qc va mQng trllqc). An ca'p t6i t~ nMt, ngtt<;1c dai Mt blnh ding nha't tren dia du. M6:'c dQ kY th! trong mQt nhan cMng giii'a qui tQc va thuc'1ng dan, h<,> d6i xd' nhau ehAng khac gl mQt vien ng<,>c va c~c bUn th6i. Cac giai ca'p a'y la : 1. Dong Ba La Mon (Brahmanes): hang giao si, thOng trj tinh tMn, chu te; hq cho liI. hq sinh ra tu mifng Phq.m thien, hang slldrig nhdt... 2. Dong Sat de' ly. (Kastryas): sinh ra la vua chUa, quan quyln. 3. Dong Ph~ xa CVaisyas): sinh ra liI. thlldng dan, nOng nghifp, mua bein .. .. 4. Dong TM da la (Soudras): hq. tifn, nO lf, kh6 sai cho 3 cap tren, kh6 sai suot dili. .. 5. Dong Ba Ri A (Pariahs): dan mqi rr!. ngoai Il xa hQi, xem nhll suc v~t, dqn phdn, lam vifc o ue; va cung t6i tf. MQt. trong tram ngan th1;1'C thi blnh dAng etla P~t, D6:'c P~t da nåm tay ctla mQt Ba Ri A dem v~ tåm rd'a va cho m~e ao ty khttu va dQ vao hang Tang cMng. Vua eMa ra't ba't blnh eho de'n khi vi n~y ch6:'ng qua A-La-Han . Hoang Gia Tjnh Ph~n Vudng va va s6 nhii'ng ngttc'1i trong dong h<,> Kieu Tat La Thich Ca, tråi qua nhi~u kie'p v~ qua khu: da quy kInh v~ D6:'c Ph~t, tu, nghe phap va tudng quan trong s6:' m~nh hQ tri P~t Phap va dU<;1c giai thoat trong kie'p cu6i cung.

10

PMp Am Ph~t Bau pl. 2544


2. D~o ly blnh ding chuyin Ma dc phap thl glan: Giao-ly eua Ph~t Da khong nhii'ng da dem l~i eai nhln va diYi s6ng tu'dng thån, tu'dng kinh, tudng tr<;1 eho b6n dong hQ giai eåp My giiY, rna con dem eho An DQ n6i rieng va eMng sanh nhån lo~i n6i ehung mQt Ph~t eMt blnh ding. "Ta la Phq.t då thanh, ak nguiJi la PMt se thanh, va Due Phq.1 nhan m~nh: Tat cd ehung sanh dlu co Phq.t tanh". D6ng nghIa la mQi loai d~u e6 kM nang thanh Ph~t. MQt tie'ng n5 såm set eua Phap Am ldn da lam bang hoang sii'ng s6t eho 52 trie't thuye't ton giao: Nao la thu<;1ng de' eMa t€ sanh muon loai! Nao nhåt tMn th6ng tti v~n v~t! Nao kh5 h~nh eung el,l'e d€ v~ triYi thien duiYng! Nao sat h~i vo s6 sinh v~t d~ dang enng tMn linh r6i dU<;1e an hu~ v~ eoi triYi v.v va v.v ... Phap Am lØn la tåt eå eae Phap The' gian va k€ eå xuåt the' gian d~u do: Nhan Duyen Sinh. Nhan Thi~n - Y Bao, CMnh Bao Thi~n. Nhan Åe - Y Bao, Chanh Bao Åe. Va ehinh con ngU'iYi mdi la trung tam di~m tuy hanh dQng lam nhdn, trong hanh dQng Thån, Khftu, Y la ye'u t6 ehinh (tam nghj~p) pM sån eua hanh dQng can tr~n lam Duyen rna sinh Ma trong Sau eoi: TriYi, NgU'iYi, A T6L~e, Dia Ngve, Ng~ QuI va Sne Sanh. CbU khong h~ e6 mQt da'ng hay thån linh nao e6 quy~n ban dn, ban phude thu"ng ph~t eho ai eå. Tin nhu the' la CMnh! NgU'<;1e l~i la Ta. 3. Sinh, Gla, Btnh, Chlt cua htlu tlnh thl glan: Trong kinh VO ThuiYng Due B5n Su n6i ro: Ta xuåt hi~n vao eoi diYi ae trU'<;1e ehinh VI ba sl,l' ki~n: Gia Binh Che't eua eMng sanh. Vi mu6n di~t nhii'ng kh5 dau th6ng thie't Sinh Gia Binh Che't eua hti'u Onh the' gian rna Ph~t Da ra diYi. V~ di€m n~y, nhii'ng eMng sanh tri kie'n con nhi~u hti'u l~u da om mQt kh6i hoai nghi: "Til khi Due Phq.1 Niet Ran dIn nay då qua 2544 ntim, hån hai rliai thien nien ky r6i nhling loai ngliiJi va sinh vq.1 noi ehung, nao dau då ehdm drit sinh III luan Mi??? Kh6 dau ding vJn måi triln mien!!!" V~y hoai nghi n~y e6 tQi bao gl khong?

Hoai nghi lå hoai nghi! Khong e6 tQi bao gl he't! Hoai nghi ding nhu mQt nghi Onh, ehI e6 di~u mang hoai nghi mai thl vån mai" trong h,le d~o luan Mi. Tuy nhien, hoai nghi phåi e6 mQt giiY pMt ehung eUQe giåi toa m6i hoai nghi d6. MQt hoai nghi dien eu6ng, do eMp thuiYng, ehåp do~n tl,l' e6 om giu eai m6i hoai nghi me mUQi eling nhu mQt eai thUng bAng thuy tinh rna e6 ehua phån dd vao d6, nhi~u le phåi khuyen ta, nen xne bO di de ebUa m6n d6 gia tri vao thung tMy tinh dång gia, rna ta khong nghe; thl eai thUng gia tri d6 vån mai mai bi ebUa phån dd. S" tri ehudng ta ng1,ly d6 se ehOn ta trong muon diYi sanh td'. D€ sang to them, b~n nghI sao? Khi giao ly PMt da tren 5 ty ngU'iYi! Ph~t giao 1 ty. Gia To giao eå ty. H6i giao eling nhi~u, ngoai ra e6 vo s6 thu giao va e6 vo s6 thu khong giao, t~p giao. Nhii'ng giao thu6e dQe, gie't ngU'iYi ... hQ gay ra vo s6 tai hQa eho nhan lo~i, eho -vo s6 eae sinh v~t ille tren the' gian. Nhu b~n hieu da gay nhan ae thl bi quå ae. V~y vo s6 ae nhan, ta't phåi e6 vo s6 ae quå! c6 gay ae nhan nhu v~y båo ngay nao mdi eMm dm Sanh Lao Binh

TU? Con nua, ehie'n tranh tren giong y thue M, gie't nhau vlliYi n6i, VI cM nghIa, VI kinh-te', thudng m~i, th5 tr~eh, v~n tbU tren khong, tren bQ, tren bi~n eå trong rU'ng sau v.v ... HQ da tuan giu, tu tri giao ly PMt da he't ehua? rna b~n con phåi hoai nghi?! Con blm bip, con meo, con ddi, con mu6i v.v ... ehua Ma kie'p lam ngU'iYi thl anh sang du e6 sang eling khong thieh thn gl vdi xu hudng da n6. Tåt eå eae nghi~p duyen va nghi~p ll,l'e d6 lam dQng cd M pMt tri€n eho banh xe luan Mi eu quay va keo theo ehu6i sinh gia binh ehe't ba't t~n, ebU khong phåi giao phap dQ sanh eua Ph~t khong giåi thoat Mi vdi eMng sanh e6 tu tri phudng phap eua PMt. Th~t v~y, eMng sanh tl,l' e6 Ph~t tanh, nhii'ng eMng sanh me mUQi pM nh~n, khong le the' gian Tam-Båo keo PMt tanh hQ ra rna tårn dU<;1e sao? CMng sanh dang d6i, edm giåi thoat da e6 day, eae nguiYi hay an di, ke't quå se du<;1e no! NhU'ng eMng sanh nhln edm vdi hiYi h<;1t hoai nghi! l~i con phi bang! The' gian Tam Båo dau e6 th€ m5 b1,lng rna nhet edm vao dU<;1e. Non 4 ty ngU'iYi ehua v~ vdi ehdn ly giåi thoat, l~i dang tie'p di~n gay kh5 quå eho nhau. Chinh b~n hay bude vao lanh VI,l'e thl,l'e thi va tuyen dUdng Ph~t phap. Ung tir bi d6 eua b~n, eua cae b~n eua b~n eung hån hoan d6ng tu PMt phap thl Sinh Gia Binh Che't se d~n lui va the' gidi Ta Ba se bie'n thanh Tinh DQ. Ph~t giao khong e6 eai ehuy~n, anh khong ehiu an edm thl lam phep l~ eho edm tl,l' ehui vao b1,lng anh va anh mu6n d6i eling khong dU<;1e.

4. D~ nhtt nghia ta'lt dan: Vdi PMt, ehdn tanh va hti'u vi eling v§n la "khOng". Tir d6, eMng ta hi€u rAng: Due Ph~t giang the' lå "Ihi hi~n" vao the' gidi dia du, mQt hanh tinh trong ba ngan ty hanh tinh. Danh tir ehung eua 3000 ty tM gidi gQi la ta ba the' gidi. MQt p~m trU the' gidi thuQe v~ ue' dQ. Trong D~i thira Phap Hoa kinh da n6i len ffi\le dleh giang tr~n vo eung t6i ye'u eua Ph~t la VI: Khai Ma eho eMng sanh bie't, eMng sanh e6 Tri Kie'n Ph~t. Bay to eho eMng sanh tMy, eMng sanh e6 eung Tri Kie'n nhu PMt. D~y phap nhm thira eho eMng sanh, ngQ du<;1e Tri Kie'n PMt. D§n dåt eMngsanh vao t~n eung trong Tri Kie'n PMt.

Phåp Åm Ph~t Dån pl. 2544

11


Do

nguy~n

nhatn do,

n~n: Ngay

15.04 cach day 2624 nåm, du'di cay vo Uu (Åsoka) trong Vu'<'1n Låm Ty Ni, B6 Tat

thi hi~n trong Pham thån, con Vua Tinh Ph~n (Suddadana) va Hoang ~u Ma Da phu nhån (Maya). Khi giang sanh, Ngai da di båy bu'dc tren båy d6a sen h6ng va Ngai tuyen 00', tie'ng n6i bån xt1' eua loai ngu'<'1i: "Thien

Thi~n Hu~

Thllf/1lg Thien Hq. Duy Nga DQc Ton" (fli tren coi Mi dllåi de'n the' gian chT c6 TA la b~c the'T6n). Di nhien ba'y gi<'1 c6 thien de', ehu' thien hl? v~ ben Ngai. Do~n ijch s11' tren, ngan nåm sau con c6 nhii'ng eMt va'n xam p~m, t~i sao b~c xua't the' l~i tlf ton cai nga to ldn cua Ngai nhu'the'? Bd'i vl chUng ta chu'a am hi~u ehu "Nga" trong nghIa Ta't Dan?

Ta't Dan ding la mQt, la D~ NMt Ngma: tir ndi vo lu'<;1ng pMp mon d~ Mi tri vo lu'<;1ng phi~n nao, va r6t cUQc chl c6 ba thira . Tir ba thira chl eon mQt thira . R6t rao la tanh khong. Ngma la ta't eå PMp tanh tren PMp tu'dng d~u khong. Tanh da khong thl Tu'dng lam sao t6n t~i du'<;1e. - Chu "Nga" trong cau n6i eung vdi canh tay bi~u thi cai tu'dng chl thu'<;1ng, chl h~ d6 la n6i len c6t loi da kinh PMp Hoa ma Ngai se n6i vao 65 nåm sau. - CM "Nga" mang tinh "DQc ton" vl n6 la "Dq.i sI! nhtln duyen". Nhån duyen d6 la Khai-Th!-NgQ-Nh~p . La SanhLlio-Binh-T11'. La pMp-than-ehdn-thu'<'1ng .. . Chu "Nga" la m~c dieh Dån sanh. D6 la eai "TA" vao d<'1i eua Dt1'c B6n Su' Thich Ca Mau Ni Ph~t. CiIng dn n6i them, cai TA d6 la cai "Ta Phcip Mon" tir ndi bån th~ giac ngQ eua PMt d~ giåi thoat cai "Ta Phiun Phu" ctla chUng sanh. - Cai "Ta" d' day la "PhQ.t Tanh" sån c6 to ldn nhm ma ta dang c6 va ta såp chl eho cac ngu'<'1i tha'y n6 dang sån c6 trong cac ngu'<'1i. Ngoai n6 ra thl con cai gl dang gl?i la "DQc Tan"? Thu~t-ngU "Nga" d6, ciIng nhu' ngu'<'1i eha ton qui ctla gia mnh, vong quanh lau nåm, gi<'1 v~ lo s11'a sang giao d~c gia

dinh, de'n n6i xa l~ vdi con cMu! 6ng cha phåi n6i to len "cai Ta dich thl!C" tru'dc slf ngd ngac cua con cMu: "Ta la Cha cUa cac con day" nhii'ng dt1'a kh<'1 d~i tMm ngm: "sao Cha minh caD ngq.o qua tht nhl"! PhOng c6 du'<;1c khong? Ph~m trU ta ba c6 tdi 3000.000000000 (3 ngan ty) qu6c dQ. Dt1'c B6n Su' Thich Ca Mau Ni, dang h6a dl) chUng sanh tren p~m trU nay. Dt1'ng v~ m~t sinh di~t, ta n6i c6 giang the', c6 Nie't Ban. Nhu'ng v~ m~t h6a dQ Dt1'c Ph~t khong h~ c6 Sanh, Di~t, Kht1', Lai gl cå, d6 la chdn cMnh tin PMt. V~y l<'1i n6i cua Cha vdi eac con khong M mang y cao ng~o.

La con PMt kinh nhd v~ gia phå, t6 h~ cua b~c d~o su' Tir Ph~ Thich Ca (Cu-f)am)! Trudc Tåy ijch 3000 nåm, (tUe. trllck ngay Vi~t Nam I~p qu6c 121 nom), t~c A Ly A tir Trung Å hl? da t~p h<;1p ma rl)ng cul)c di dan vi d~i tran vao nga Ba Tu' phia Båc An DQ. Ngu'<'1i A Ly A gi6ng da trång thOng minh, quå quye't va nh<'1 c6 mQt th~ che' ra't hiI'u hi~u, hl? chinh ph~c mau ch6ng dan An Dl) la gi6ng ngu'<'1i D~t La Ki Do Ra Ki Da. Gi6ng dan .. . Ra Ki Da n~y c6 mQt truy~n th6ng tam linh kha cao, tuy nhien, nhu'<;1C di~m cua hl? la ye'u du6i, nho th6 den diu va nhat. Sau khi blnh dinh An DQ, giai ca'p lanh d~o tinh thin ctla ngu'<'1i A Ly A la d~o si Ba La Mon hl? cong bo' pMp di~n gl?i la "Ma No" c6 am "Ma N6". Day la bQ lu~t khåc khe d~ rang bUQc 3 gi ai ca'p du'di chl bie't tuan thU ma khong du'<,1c trai. (xem cåc gi ai c6p trang phdn tren).

Lu~t Ma No chia cach dan ... Ra Ki Da lam NgiI An (chia ra 86ng. Toy. Nam. Bdc va chinh gilla) va thie't l~p nhi~u "lanh thtf" m6i lanh th6 c6 ml)t Qu6c Vu'dng cai

tri. Hl? Thich Ca la mQt trong nhi~u Qu6c Vu'dng a'y.

Vi Vua dh tien cua giong Hl? Thich Ca, ten Ngai la ChUng Sd' Hu'dng, ngma la du'<;1c ml?i ngu'<'1i yeu kinh u'a thich, ngu't'Jng ml). Tir v! thtly t6 ChUng Sd' Hu'dng h~ sanh de'n vi t6 d<'1i tM 7, la D~i Thi~n Sanh Vu'dng - D~i Thi~n Sanh Vu'dng la t6 ti~n nhan, båy d<'1i ctla TMi T11' Ta't D~t Da. H~ th6ng thira klli~t k~ nhtt sau: D~i Thi~n Sanh Vu'dng, Su' Ma Y Vu'dng, Uu Da La Vu'dng, c6 La Vu'dng, va tie'p de'n Su' T11' Giac Vu'dng la ong nQi ctla TMi T11' Ta't D~t Da. Va day la ph~ h~ va måu h~ cua TMi T11' Ta't D~t Da (Siddhartha) va con gl?i la : Tat Ba Ta't D~t (PhQn ngll la Sava Siddhartha. nghTa la: Vi nhUt the' nghTa thanh. thOnh tl/u t6t cå nghTa Sl//Lqi/C6t/Tai/NghTa .... )

A. Ph", M: (Ben nqi cua Th6i Tu) Su'T11' Giac Vu'dng, cu'di em gai ctla Vua A Noa Thich Ca ten la Kim Gia La d' thanh Thien Ty h~ sanh du'<;1c 4 ngu'<'1i eon trai, mQt ngu'<'1i con gai danh tanh nhu' sau: 1. Vua Tinh P~n, cu'di Ma Da phu nhdn lam cMnh cung va cu'di Ma Ha Ba Xa Ba D~ lam tM phi (em gåi cua Ma Da phu nhdn). Ma Da phu nhdn sinh TMi T11' Ta't D~t Da va tht1' phi Ma Ha Ba Xa Ba D~ (Mahaprajapati) sinh

the' t11' Nan Da. 2. B~ch P~n Vu'dng, sinh ra D~ Ba D~t Da va A Nan. 3. Cam L6 Vu'dng, sinh ra Ma Ha Nam va A Na Lu~t. 4. HQc P~n Vu'dng sinh ra Ba Xa va B~t D~ . 5. Cam LQ Vu'dng Phi, la'y Vua Thi~n Giac sinh ra D~ Ba va eong chUa Gia Du Da La. (Yas6dhara)

12

PMp Åm Ph~t ElaD pl. 2544


B. Miu h~: (Sen ngoQi cua Th6i Tu) ang ngol!-i la A Noa Thfch Ca Vu'dng, cu'di em gai cua Vua Su' Tli' Giac, sinh ra mQt ngu'C1i con trai va 2 ngu'C1i con gai ten nhu' sau:

1. Thi~n Giac Vu'dng cu'di Cam LQ Vu'dng Phi, sinh DS Ba va Gia Du Da La. 2. Ma Da phu nhån lay Vua Tinh Ph~n sinh Thåi Tli' Tat D~t Da. 3. Ma Ha Ba Xa Ba DS cling lay Vua Tinh Ph~n sinh ra Nan Da . T6m l~i, vS Ph1,l. Måu h~ eua Thai Tu Tat D~t Da thl Ngai e6: ang nQi, la Su' Tu Giae Vu'dng. ang ngo~i. la A Noa Thfeh Ca Vu'dng. Ph1,l Vu'dng, Vua Tinh Ph~n. Måu h~u, la Ma Da Phu Nhdn . Ba ong cM la: B~ch Ph~n Vu'dng, Cam L6 Vu'dng va HQc Phl!-n Vu'dng. Ba co, cling la nh~e m~u la Cam LQ Vu'dng Phi. Ba dl, eling la du'Bng måu (di mo u) la Ma Ha Ba Xa Ba DS. Vu'dng phi eua Thåi Tli' la Gia Du Da La. Vu'dng Tu eua Thåi Tli' la La Hån La (Rahula). VS h<;> Gautarna, c6 Dam hay Cu Dam, KiSu Di, Xa Di c6 hai thuye't:

a-I Ban

sd vS Thåi C6 tir ndi vi D~i CU Dam Tien sinh ra hai ngu'<'1i con: MQt ngu'<'1i xu'ng la Thfeh Ca, MQt ngu'<'1i gin

nguyen CU Dam va ke' sau d6 thl anh em n~y, h<;> dung cå hai h<;>, d6 ehlla khåi lu'<;1e rna thoi.

b-I Vi T6 Thfeh Ca dC1i thU sau, sau D~i Thi~n Sanh Vu'dng tue la Su'Ma Y Vu'dng, Ngai khong ehiu lam vua, bo ngoi len mli vUng nu'de Cam Gia (Cay Mia) (j d6 tu hanh, dan eMng ton xu'ng la "Tilu eu Diun". MQt bat ngC1la tren mli n~y e6 mQt vi Dl!-i Tien ten Ngai la CU Dam Dl!-i Tien phåp thu~t rQng ldn, D~i Tien bie't ehuy~n, Ngai vui eu'<'1i ehap nh~n vdi long, eoi "Tilu eu Dam" nhu' la d~ tu thån un eua mlnh va dci y ehiim s6e. Nhu'ng, mQt Mt hl!-nh th~t qua Mn da d6 ~p Mn eho eUQe song tu hanh eua "Tilu eu Dam", nhiSu dQi quan eua mQt ticiu quoe gh d6 di truy lung dci båt b<;>n gi~e eu'dp VI eMng da lay kha nhiSu ehåu bau eua quan quan ... Quan quan di ngang vung cam gia båt g~p mQt it ehåu bau rdi rdt nhu'ng tuy~t nhien khOng tlm ra dau ve't b<;>n gi~e eu'dp. B<;>n linh thay s1,1' lam hi eua "Tilu eLt Dam " va b<;>n eMng Mt Ngai dem eQt tren tf1,l eao va xum nhau Mn ten xoi xa vao Ngai, mau tuon theo tf1,l xuong thanh hai khoi mau tren m~t dat! D~i Tien CU Dam van du qua xa, Ngai tue toe bay vS, nhu'ng da mUQn! Con tren may Ngai het ldn: "# tri ta co tQi gl rna bQn ngudi Mc tri nhu tht". B<;>n ae nhan ua ehl!-Y thoat thån, D~i Tien hot va mang vS hai khoi mau dåm u'dt IQn trong dat va ehia lam hai d€ du nguy~n trong mu'<'1i thang. Dl!-i Tien da hm gin du'<;1e s1,1' truySn dC1i eho giong h<;> Thfeh Ca (CU 8am). (xem tranh Ijch su th6y co nguoi 60 toi bi troi tren tn,l cao .. . Cl6 la n~u c u 8am Clang the;> nQn).

ThOi glan tht hi~n trong su m~ng Ma dl} eua Due PMt:

l. Giang tht: Ngay 15 thang 04 am ijeh, nam Dinh D~u, trude tay ijeh 624 nam. Vi~t ijeh la nam 2256. 2. Trå nf! hitu in: Nam Ngai 19 tu6i, nam At Myo, trude tay ijeh 606 nam. Vi~t ijeh la nam 2274. (Vua cha båt bUQc Th6i Tu IQp hoang phi moi Cl6ng y cho xu6t gia, ly do nQp the) 3. Xudt gia: Ngay mung 8 thang 2 nam At sUn khi Ngai 29 tu6i, trUde tay ijeh 596 nam. Vi~t ijeh la nam 2284. 4. Giae ngl}: Vao ngay m6ng 8 thång 12 nam Tan Mui khi Ngai 35 tu6i, trUde tay ijeh 590 nam. ViQt ijeh la nam 2290. 5. Giao Ma: Tir nam Ngai 35 tu6i de'n nam Ngai 80 tu6i (45 nom thuyet ph6p hoa ClQ va 56 nguoi ngQ ClQo) 6. Nitt Ban: Vao ngay 15 thång 2 lue Ngai 80 tu6i, nam Binh Thln. (truoc tay Ijch 545 nom. Vi~t Ijch la nom 2335 va luc CIo Loo

Tu 27 tu6i va Kh6ng Tu vva 6 tu6i).

D€ eung du'C1ng ngay l€ mirng Giang Trh eua Due Ph~t, con vie't bai giång n~y trong phl!-m vi "NM an Giang The'" va ehu'a e6 ke't lu~n: VI, nhu' tren con da sam h6i v~ s1,1' vie't laeh Yl,lng dl!-i, thl gi<'1 da y con ll!-i eang khOng th€ ke't lu~n du'<;1e nhii'ng nghi bi€u, tu'dng ml!-0 va due hl!-nh vo lu'<;1ng, vo bien eua PMt, du tMp hi~u The' Ton. Con lam sao ca ng<;1i du'<;1e 32 tu'dng t6t eua PMt, 80 ve dyp d~u tu' ndi vo lu'<;1ng kie'p tu hanh, long tir bi d6 eå d<'1i kie'p con dånh l~ khong du du'<;1e. Due nhån nh1,lC eua PMt du bi eh~t dm he't tay ehån Ph~t vån mIm eu'<'1i! D€ eho ke tM dieh eh~t dån khong M hoi tie'e! Dem than eUu d6i eho e<;>p v.v ... oi! Muon van dUe hl!-nh VI eMng sanh, eho eMng sanh trong vo s6 kie'p xa xu'a vS trUde va tren p~m trU Ta Ba mai mai vS sau. Con ng6i vie't su6t dC1i eling khong ke't lu~n du'<;1e. Con ehl bie't kh€ thu: Nhtlt Tim Dånh Ik, Lim Ty Ni Vi~n, V6Uu ThQ Ha, Tht Hi~n Dån Sanh, Ban Su Thfeh Ca Miu Ni PMt, ThtT6n. Mua Giang The' nam 2624, PMt ijeh 2544, Vi~t Nam Qu6c ijeh 4879, Am ijeh nam Canh Thln, Tay ijeh 2000. Hoa Thuf/ng Thfeh Huy~n T6n

eu vao cae

kinh di~n: - Th~p nhi du kinh - Df!,i nht,tt kinh sa - PMp hoa van. eu - Thfch Ca phå q.l - Thai ~g giai ~p - Cån Long df!,i ~g - PMt hQc df!,i tlf di~n - D6i chie'u 4ch 5000 nam van. bie'n dan tQc Vi~t Nam -

y

Nh111ai ltng h6a s1,1 tich - Lich sl! Ph~t Tå.

Phåp Am Ph~t Dån pl. 2544

Y.Y ...

13


Nguy~n vQng cua con ngu'i1i la lam sao

M s6ng m<)t di1i

s6ng h1;lnh phUc, ma bl quye't de t1;lO nen h1;lnh phUc phåi du'<1C th\fc bi~n ngay trong bi~n t1;li. Chlnh Duc P~t cling chl mu6n giåi dap nhii'ng va'n d~ thie't th\fc nhu' h1;lnh phUc cua con ngu'i1i chÅng h1;ln, khi Ngai d1;ly trong kinh Samyutta Nikaya (Tl/eng Ung) rAng: "Khang nen philn muqn, hol tite nhilng gi då qua, khOng nen to mo tim hilu nhilng gi ehlla dtn. Håy sang trong hi~n t~i" CAtltam nanusocanti nappajappanti nagatam.

paccuppan-nena yapenti).

Nhi~u lh Duc P~t til' ch6i trå li1i nhii'ng va'n d~ ngudn g6c vii tfI;l va con ngu'i1i . Ngai ~y rAng, m<)t ngu'i1i di rltng bi tmng ten d<)c, nen de cho tMy thu6c nh6 ten va bang b6, CUu chUa hdn la khu' khu' hOi cho bAng du'<1c ke nao Mn ten, thån the' y ra sao, anh ta sinh tru'd'ng d' dau v.v. Vi th11y thu6c cling c6 the trå li1i cho n1;ln nhan thoå man, nhung ong ta nh~n tMy rAng vi~c chua tri ve't thu'dng cho n1;ln nhån mØi thie't th\fc va ca'p bach hdn.

khia eanh . thtie . te' eua Dao Phåt • • Ty kheo Vien Minh va Ty kheo Khanh Hy Nhi~u ngu'i1i khi Um bieu P~t Giao da d~t ra nhii'ng cau hOi xa vi1i nhu': Nie't Ban la gl? Lam sao bie't c6 kie'p sau? Vli tfI;l do dau ma bi~n hil'u? Con ngu'i1i til' dau Mn va sau khi che't hQ se di v~ dau? v.v. Nbung it khi hQ ngru de'n nhii'ng va'n d~ tbie't th\fc nhu': D1;lo P~t c6 dap Ung du'<1c nhii'ng nguy~n vQng cua chUng ta trong bi~n t1;li khong? D6i vØi D1;lo Ph~t, lam the' nao de s6ng m<)t di1i s6ng h1;lnh phUc? D1;lo P~t c6 cM tru'dng xay dl!ng m<)t xa Mi lanh m1;lnh hay khong?

Th\fc te' hdn nua, cau hOi ma chUng ta nen d~t ra nhåt la : nhan I01;li dang dau kh6 vl tranh gianh lån nhau ånh hu'd-ng kinh te', chinh tri, quy~n l<1i, danh dlf v.v. V~y D1;lo P~t c6 giåi pMp nao giup con ngu'i1i thoat khoi nhii'ng kh6 dau a'y khong? Khong phåi va'n d~ "Nift Ban hay kitp sau" hoan toan khong nen d~t ra de ban cai, suy lu~n, nhung c6 nhii'ng va'n d~ thie't th\fc va ca'p bach hdn ch du'<1c giåi quye't ngay trong chinh di1i s6ng hAng ngay cua chUng ta. Trong m<)t cu6n sach vie't v~ Ph~t Giao, D1;li Duc Ananda nhån m1;lnh: "Bi quyft eua difi sO'ng thanh eang va h~nh phue IQ luan luan IQm nhilng vi~e can phdi IQm trong hi~n t~i, khOng thde mde eho tlldng lai, khOng hOl tite quti khl1". 14

D6 la chUng ta chu'a n6i, ne'u Nie't Ban la tuy~t Mi, sieu vi~t thl chUng ta lam sao dung nhii'ng li1i le, nhii'ng danh til' tu'dng Mi, cM quan de ban cai du'<1c? Nhi~u cu6n sach vie't v~ Nie't Ban, Ph~t tanh v.v. da cho chUng ta tha'y cang ban lu~n, va'n d~ cang bi h1;ln h~p, kho cUng trong rltng ngon til' u'øc dinh. C6 khi con lam va'n d~ sai 11;lc khie'n cho d<)c giå bieu 111m nua la khac . Cling c6 khi chUng ta khong nen d~t nhii'ng va'n d~ qua caD sieu vu'<1t khoi trinh d<) bieu bie't cua mlnh. Nbu' m<)t em be hQc tieu hQc hOi toan giåi tkh hay nhii'ng va'n d~ sieu hlnh hQc thl th~t la vo kh, VI ne'u c6 giång giåi cho cac em thl va'n d~ cang råc r6i them, cang kh6 bieu them. Do d6 cac em nen t~p lam Hnh c<)ng, tril', nhan, cbia mØi hil'u kh hdn. M~c dkh cua D1;lo P~t khong phåi nhAm thoa man Hnh

to mo cua con ngu'i1i, ma lam the' nao de "ehuyln me khai ngq, ly kM dde l~e" cho nhan 101;li. Va ngu'i1i mu6n du'<1c chuyen me khai ng<), ly kh6 dåc 11;lc khong the chl Um bieu hay ban cai suong ma phåi hanh theo li1i giao hua'n cua Chu' Ph~t. Duc PMt d1;ly nguyen nhan cua mQi dau kh61a vo minh va ai dl;lC, hay n6i m<)t cach khac chlnh long tham lam, san h~n, si me la ngudn g6c cua m<;>i tranh cha'p, oan trai de rdi dem 11;li nhii'ng lo au s11u mu<)n, båt man. D6 chlnh la nhii'ng ye'u t61am cho di1i s6ng thoai h6a va kh6 dau. Ngay nQ, c6 m<)t vi ty khu'U dang th\fc hanh di1i s6ng xuåt gia ph1;lm h1;lnh trong rltng Mng nhien pMt tam hoan hy tlf båo mlnh rAng: ''H~nh phue thay! H~nh phUe thay!". Riii vo y n6i lØn qua lam cho nhii'ng ngu'i1i b1;ln cua Ngai nghe du'<Jc va dem thu~t 11;li vØi Duc PMt. Duc The' Ton mu6n nhan cd Mi nay thuye't pMp cho cac vi ty khu'U, nen cho gQi vi D1;li Duc a'y Mn hOi nguyen nhan. Vi D1;li Duc trå li1i rAng: "Qud tht7t con co thÆ ra nhilng liJi nhll tht. vi trliOc ha con IQ mqt vj vua co du ngqe nga eMu bau, eung phi my nu, quan binh tIlang si... PMp AmPh~t Dån pl. 2544


nhllng khOng ngay nao con cdm thdy yen tam, luon luon con lo sq bi ngoq.i xam, bi mfi loq.n va bi c/JtJp ngoi nen phdi lo di€u binh khiln t/Jdng, trc1n girl bien thuy. The' rna vån phdi lo ngq.i, kh6 tam. Tnii Iq.i, tu khi xu51 gia, tuy chi co Tam Y, Nh51 Bdt nhllng Iq.i khOng co dilu gi lo sq, tam con nhiJ the' d/Jqc an vui tI! tq.i". Due P~t ben dl,ly eae thåy ty khu'u rAng ne'u eae thåy s6ng dung thea d(1i s6ng phl,lm hl,lnh, khong bi d~e ll,le ehi ph6i thl d(1i s6ng se du'<Je an vui hI,Inh phUe. Kinh Samannaphala trong Dlgha Nikaya (TrVong BQ) thu~t rAng m(>t hOrn Due The' Ton ng!! tl,li Rajagha (VLlC1ng XCI). vua Ajatasastu CA Xc TM) de'n hOi Due P~t v~ nhU'ng l<Ji ieh hi~n tl,li elia dC1i s6ng tu hanh.

Ngai dån ehU'ng nhU'ng quå håo thie't thl!e va dl,ly rAng eae vi Sa mon da xua't gia ehan ehinh. ne'u bie't giu mlnh theo Gidi. Dinh. Hu~. co' g~ng di~t tru' tham. san. si thl d(1i s6ng tI! tl,li. giåi thoat se de'n vl1i hQ ngay trong kie'p hi~n tl,li ehu khong eån tlm dau xa eå. M~e du m~e dieh t6i ~u elia Dl,lo P~t la ehU'ng ng(>

Nie't Ban. nhung nhu' ehUng ta da tha'y m~e dieh thl!e te' nha't vån la "dem vui, cau kh6". Bd'i vl ne'u trong hi~n tl,li ta du'<Je an vui tI! tl,li thl kie'p sau di nhien eling du'<Je an vui tI! tl,li. Ne'u hi~n tl,li ta du'<Je thanh tinh. khong con phi~n nao kh6 dau thl ehinh la Nie't Ban d' d6 v~y. ChUng ta d6ng y vdi m(>t s6 ngu'(1i eho rAng di~u ki~n elia m(>t d(1i s6ng hl,lnh phUe la e6 sue khoe. e6 ti~n tai va e6 dia vi trong xa h(>i. Nhung d(1i s6ng hl,lnh phUe th~t ra ehu'a hån da hoan toan tuy thu(>e vao nhU'ng di~u ki~n v~t eha't nhu' the'... Yl ne'u m(>t ngu'(1i khoe ml,lnh. dem sue khoe elia mlnh lam nhU'ng di~u t(>i 16i thl ehång du'<Je kh l<Ji gl. Ngu'(1i giau sang s6ng bOn sen. khong tri tue. tham lam vo d(> thl da ehång tlm du'<Je hl,lnh phUe eho ehinh mlnh rna ll,li con lam hl,li Mn ke khae. Ngu'(1i e6 dia vi nhung ll,li ll,lm d~ng quy~n hanh thl ehl ru'de them oan trai oan tM. Nhu' the'. ti~n tai danh vQng ehu'a phåi la ye'u to' tien quye't eho m(>t d(1i s6ng hl,lnh phUe. Trai ll,li di~u ki~n dem ll,li an vui la e6 tinh thh lanh ml,lnh. Va m(>t tinh thh ehl e6 th~ gQi la lanh ml,lnh khi khong bi d~e ll,le. oan thu hay me 10l,ln ehi ph6i. Trong kinh Dhammapada (Phop CU) Due Ph~t dl,lY: Kayena samvaro siulhu, Siulhu vacaya samvaro Manasa samvaro siulhu Siulhu sabbattha samvaro. Girl than trong sq.ch. hq.nh phUc biet bao. Girl khdu trong sq.ch, hq.nh phUc bie't bao. Girl tam trong sq.ch, hq.nh phUc biet bao. Thij.t vij.y, nlu t51 cd d€u trong sq.ch thi qud la hq.nh phuc cao thuqng. Qua dOl,ln kinh tren. ta tha'y D~o Ph~t cM tru'dng bi quye't eho d(1i s6ng hl:lDh phUe la phåi s6ng trong s~eh.

Phåp Am Ph~t Dan pl. 2544

thanh khie't til' l(1i n6i. vi~e lam. eho de'n nhU'ng y nghl tMm kino Due Kh6ng Tli' eling d6ng m(>t quan di~m d6 khi Ngai d~y trong Tu Thu' rAng mQi ngu'(1i pMi bie't: "Tu ky than, chdnh ky tam, thanh ky yr' thl thien h~ mdi thai blnh. Trong PMp CU kinh. Due P~t d~y rAng mu6n giii' eho hanh d(>ng. l(1i n6i. y nghl du'<;1e trong s~eh. ehan ehinh thl pMi "trdnh xa cdc dilu O.c, lam cdc di€u lanh va girl tam trong sq.ch" (chLl oc mQc toc. chung thi~n phl,mg hcnh, tl! tjnh ky y, thj chLl Ph~t gioo).

1. Trsnh csc di~u sc: Due P~t d~y gidi lu~t vl1i m~e dieh giup ehUng ta tranh eae di~u ae; nghla la giu than. khåu trong sl,leh. D6i vdi hang eu' Sl Ngai dl,ly ngli gidi: • Kh6ng sat sanh: la d~ ren luy~n due tanh til' bi. Ngu'(1i khong gie't hl,li sanh linh. du la sinh ml,lng etla ngu'(1i khåe hay loai dm thu nhu' the' hQ se khong gay them oan trai. oan tM. M(>t trong nhU'ng di~u ki~n t~o nen d(1i s6ng an lanh la khong e6 ke thu nghieh. • Kh6ng trQm cåp: Ngu'C1i tr(>m dp luon luon lo s<J bi truy to' trUde pMp lu~t va emnh long hQ eling thu'(1ng bi ray rut. an ~n. Trai l~i. ngu'(1i bie't tri tue. bie't nuoi ml,lng ehan emnh khong bao gi(1 pMi lo s<J nhu' the'. Khong lo s<J thl d(1i s6ng se du'<Je vui tu'di. · Kh6ng ta h~nh: Trong m(>t gia dlnh ne'u v<J eh6ng bOa thu~n. tin yeu. VI eh6ng giii' dung Mn ph~n lam eh6ng. v<J bie't lo tron p~n sI! låm v<J. khong dU'ng nui nåy trong nui nQ vå ehung lo xay dJ!ng gia dlnh thl d6 emnh lå m(>t gia dlnh dåm a'm. Ba di~u tren giup eho than trong s~eh hay n6i m(>t eaeh khae la d~ ki~m soat hanh d(>ng Mng ngay etla mlnh. Va hai di~u sau day e6 m~e dieh giii' kMu thanh qnh:

• Kh6ng n6i dal: la d~ ren luy~n due thanh tin ehan thl!e. Ngu'C1i ehan thl!e va thånh tin du'<Je mQi ngu'(1i tin nhi~m. tin tu'd'ng. DI nhien trong eong vi~e giao te' hAng ngay ai eling mu6n du'<Je tin nhi~m vl d6 lå ye'u to' thanh eong tren du'(1ng d(1i .

· Kh6ng u6ng rliQ'U va dc chft say: Khong pMi ehl P~t Giao rna nhi~u ton giao khåe eling dl,ly tin d6 khong nen u6ng ru'<Ju. Yl ngu'(1i say su'a tI! h~ phåm eaeh etla mlnh. Hdn nua. theo y hQe. ru'<:fu lam eho m~eh mau khong co giån du'<;1e. d~ bi ehU'ng lu'u huye't. thån kinh d' nao eling bi ånh hu'd'ng låm giåm tri nhd.

V~y ngu'(1i P~t t11' giu gidi emnh la d~ xay dJ!ng m(>t

eu(>e s6ng lanh m~nh til' th~ eha't de'n tinh tMn. cM khong phåi VI ye'm the'. eMn d(1i. 2. Lam dc di~u lanh: d~ pbat tri~n dUe tinh vi tha, nghla lå s!n sang giup d<J ke khåe. Due P~t d~y phu'dng pMp bo' tm. Bo' tm eling con giup eho ehUng ta

15


lo~i bO d~n long tham lam keo ki~t va di~t v<;mg eMp (} nga s(}. C6 ba eaeh bo' thi:

comc}t

- Tal thf: la tuy phu'dng ti~n, tuy kM nang eua mlnh

d€ giup di'J ke kMe trong lue h<? tung thie'u

sd• thåt •

v~ v~t

eMt. - Phap thf: la tuy cd Mi hu'(}ng dån ke khae s6ng dung theo le d~o .

C6 mQt st! t~t ma ehI sau khi Due Thieh Ca Mau Ni (Sakyamuni) ngQ d~o thanh Ph~t du'(}i eQi b6 d~ m(}i du'cJe biSn bay eho the' gian nay, d6 la "sl! thq.t

- V6 oy thf: tue la gin gi(}i h~nh nhu' ehUng ta vU'a n6i (} ph~n tren. Yl khi gin gi(}i ehUng ta khong ~i ke khae, khong lam eho ke khae scJ Mi. MQt ngu'i1i s6ng khong bOn xen, tam vj tha, quång d~i va bao dung thl eh!e eh!n du'cJe m<?i ngu'i1i qui me'n. S6ng trong mQt eQng d6ng du'cJe m<?i ngu'i1i kinh yeu va khi lam nguy du'cJe m<?i ngu'i1i giup di'J thl khong con gl h~nh phUe hdn. Bi quye't eu6i eung giup ehUng ta s6ng an vui thu'tbai la:

3. Gid tam hdn trong ~ch: Due Ph~t d~y: "Natthi santipanam sulcham ", khong e6 gl h~nh phUe bAng tam Mn yen tinh. Va danh ngon Pbap eting n6i ding: "Sl! yen Ii!ng va binh an cua tam han ngQt ngao hdn cac Iq.c thU". Th~t v~y, khi tam Mn khong bi tham lam, san h~n, si

me, ebi ph6i thl ta se s6ng vo eung blnh lInh va sang su6t. D6 eting chinh la h~nh phUe eao thu'cJng nha't. Phu'dng pbap hoan Mo nMt d€ gin tam Mn trong s~eh la tham thi~n. Yl theo nguyen nghIa eua ehn Jhana (Thien na) la Mt ebay pbi~n nao. Chinh nhii'ng pbi~n nao nhu' tham, san, si, pbi~n mUQn, bue rue, luye'n tie'e ... lam eho di1i s6ng ehUng ta dau kh6. Khi nhii'ng pbi~n nao nay da bi Mt ebay thl biSn nhien ehUng ta du'cJe an vui tt! t~i . ChUng ta My nghe Paul Adam, mQt h<?e giå uyen thåm giao ly Due P~t da vie't trong bai thd sau day: Bao ke di tim trong qua khl1, Vq.n pMp huy€n vi cua cUQc diti Bao ke tim trong ngay se Iq.i Canh hoa cMm ruJ dllqm mau Mfi Nhrmg nglldi nen My hoa limg nglldi Thanh dlnh tram trong cånh Ii!ng thOi.

N6i t6m l~i, D~o Ph~t tuy eao sieu nhu'ng khong qua xa vCfi tht!e te', dung nhu' mQt h<?e giå Tåy phu'dng da n6i: "!Jq.o PluJt la mQt phlldng pMp sang thI!C".

TY kheo VI~n Mlnh va TY kheo Khanh Hy Trieh: "Con !JlIiJng Hq.nh PhUc", Nbu' Lai Tbi~n Vi~n, San Jose, Roa Ky (1993)

DU'c Ph~t ra d(ji de thl!C hi~n m~c tieu duy nha't: Ay la ph~c ~ chung sinh thoat khåi tr~m luan kh6 ach va ngo nh~p tri kien Ph~t.

v€ pMp duyen khdi".

St! ~t v~ pbap duyen kh(}i hay con g<?i la duyen sinh pbap ma theo d6 m<?i st! v~t (ph6p) d~u gi(}i h~n, tu'dng d6i, va ph~ thuQe lån nhau. Day la thuye't tu'dng Mi eua P~t giao. Nguyen tife eua ly thuye't nay du'cJe t6m tift trong mQt eong thue g6m 4 hang: Cai Cai Cai Cai

nay co thi cai kia co; nay sinh thi cai ha sinh; nay khOng co thi cai kia khOng co; nay di~t thi cai ha di~t.

Theo nguyen tife etla ly duyen sinh v~ di~u ki~n tinh, tu'dng d6i tinh va linh tit-dng quan, tu'dng lien thl toan thS st! sinh t6n va tie'p t~e sinh tu eua con ngu'Cfi, eung sl,l' eMm dm sinh tu du'cJe giåi thieh trong 12 nhan duyen sinh kh(}i: 1) vo minh duyen hanh, 2) hanh duyen thue, 3) thUe duyen danh sife, 4) danh sife duyen l~e nh~p, S) l~e nh~p duyen xue, 6) xue duyen th<?, 7) th<? duyen ai, 8) ai duyen tM, 9) tM duyen hii'u, 10) hii'u duyen sinh, 11) sinh duyen, 12) lao, tu, u'U bi, kh6 nao. Day la qua trinh theo d6 sl,l' s6ng da pbat sinh, t6n t~i va tie'p di€n. Ne'u ta dåo ngu'cJe qua trinh, ta se di de'n st! ehilm dm eua sinh tu. Trong mu'<1i hai ebi phh nhan duyen thl ai va thu la nhii'ng nguyen nhan trl,l'e tie'p va ro r~t nha't t~o nen toan bQ kh6 uin t~p kh(}i. Khi tham ai va eMp thu do~n di~t, thl toan bQ kh6 uin do~n di~t. Ai la y ni~m sai Mm v~ nga pbat sinh VI vo minh. Do con ngu'i1i ai sife, ai th<?, ai tu'(}ng, ai hanh, ai thUe, nen khi sife, th<?, tu'(}ng, hanh, thue a'y bi bie'n d6i, bi ho~i di~t m(}i sinh s~u, bi, kh6, u'U, nao. Kb6 dau ehinh la long khat ai. Due P~t d~y : "TM' gian thitu thOn, kMt khao va bi na I~ cho d/!-c vQng". d dau e6 d~e v<?ng, e6 tham ai thl (} d6 e6 eMp

thU. Do eMp thu ngii uå'n la mlnh, la tl,l' nga eua mlnh nen con ngu'i1i eu rdi vao ba't h~nh kh6 dau. Bat Nba Tåm kinh eMp: "Thdy niim udn Ja KhOng (v6 ngå) thi Ii€n thoat ly Mt mqi kh6 ach" (Chieu kien ngu uån giai khOng

do

nh6t thiet kh6 6ch). Nam uin la thån tam

(ngå) va the' gi(}i da thån tam ebUng ta (ph6p). Tha'y

16

Phåp Am Ph~t Bau pl. 2544


nam uån vo ngli thl se Da xa m9i eha'p thu (nga ch6p va ph6p ch6p) rna dOl;ln t~n kM' dau. Quan sat ly duyen sinh tue la quan sat sl.l' sinh di~t da eae phåp theo dinh ly duyen sinh va duyen di~t eua n6; tha'y ro rAng eae phåp sinh va di~t lien tl,le trong tu' the' tu'dng quan tu'dng duyen v<1i nhau, khong mQt phåp nao tl.l' n6 e6 m~t rna khong lien h~ de'n phåp khae va khong mQt phåp nao di~t di rna khong k60 theo sl.l' dOl;ln di~t eua eae phåp ille. N6i eaeh khae, m9i sl.l', khi du'<;1e tha'y va hi~u trong tu'dng quan dleh thl.l'e eua n6, thl khong phåi la nhii'ng thl.l'e th~ dQe l~p rna h6 tu'dng l~ thuQe v<1i m9i v~t khae. Due PMt so sanh vii trl,l nhu' mQt eai lu'<1i rQng l<1n d~t bAng vo seS hl;lt ehåu ehie'u sang (PhQm veng), m6i hl;lt e6 vo seS g6e el;lnh. M6i hI;lt ehåu phån ehie'u vo seS hI;lt khae trong 1u'<1i, va la mQt v<1i nhii'ng hl;lt khae. Quan sat ly duyen sinh eling e6 ngma la quan sat eae phåp la vo thu'Clng, kh6, khong va vo ngli. Day la eai nhln giae ngQ eua ehu' Ph~t md" ra eho ta't eå nhii'ng ai mong mueSn um tMy ehfnh m1nh va um tha'y sl.l' th~t d" tren eoi dCli nay dung nhu' sl.l' tMt. Due PMt g9i eae phap la vo thu'Clng bd"i tinh eha't eua ehUng la sinh di~t, bie'n di, e6 r6i khong. Cae phåp sinh di~t, bie'n d6i gay dau kh6 eho loa i hfi'u tinh, nhii'ng ehUng sinh con tham ai va eha'p thu, nen g9i la kh6. Ta't eå eae phåp hfi'u vi d~u do duyen sinh, khong e6 th~t sinh hay th~t di~t, "vo tI! tinh" nen g9i la vo ngli. V<1i dinh thue duyen khd"i, eai nay e6 vi eai kia e6, do d6 khong mQt phåp nao tl.l' hfi'u, nhu' v~y, phåp do duyen khd"i nen g9i la "KMng". Nhu' vh ta't eå eae phåp hfi'u vi, du du'<;1e neu ro du'<1i hlnh thue ngii uån, th~p nh! xu, th~p båt gi<1i d~u mang tinh eMt duyen sinh, vo thu'Clng, vo ngli. Dli la duyen sinh, vo thu'Clng, vo ngli r6i rna eu l~m ~n la thu'Cln,g Mng, hfi'u ngli thl theo d6 dau kh6 se phåt sinh. Do d6, mueSn giåi thoåt kh6 dau thl phåi tir bO m9i v9ng tu'd"ng v~ ngli va ngli sd" (t6i va cua t6i), phåi nhln eae phåp theo ngma "bitt va thi;'y thl!c tc,zi nhu tht la nhu tht", ngma la cae phåp v~n hanh nhu' the' nao thl bie't va tha'ynhu' the' a'y rna khong eeS gång gan ba't kY ngli tinh nao len ehUng. Day la eai nhln khaeh quan, nhu' thi eua PMt giao, mQt eai nhln phi kh6 dau, trung dl;lo, vo vi va thanh tinh, nhu' ehfnh Due PMt xae dinh quan di~m eua Ngai: "Khi Nhu Lai thanh tinh, Nhu Lai thdy tht gidi thanh tinh". Duyen khd"i n6i len thl.l'e tinh eua eae phåp, thl.l'e tinh a'y la "duyen sinh tinh" hay "vo ngå tinh", bd"i vl "gqi IQ duyen sinh IQ eae phdp dlJtfe tae thanh, hilu vi, bitn hoc,zi, tan rå, doc,zn dift, va thuifng". Bai k~ md" dh Trung Lu~n eua T6 Long Th9 eling n6i len y ngma a'y: Bat sinh dife bal dift, Bal thuifng dife bal doc,zn, Bat nhal dife bal di, Bal khti di~c bal lai, Nång thuyet thi nMn duyen, Thifn di~t chu hy IUI;in.

Phåp Am Ph~t Bån pl. 2544

Thira nMn thl.l'e tl;li la duyen khd"i tUe thira nh~n eae phåp e6 "sinh dift"; va eling ehfnh do duyen khd"i rna eae phåp "bal sinh bat dift", ngma la Khong. Nhu'Trung Lu~n vie't: "V! KhOng cho nen Co" (di hau Kh6ng nghia c6. nhltt thiet ph6p ddc thanh). d day khong nen hi~u la VI e6 eai Khong eho nen e6 eai C6, theo tinh eha't Mi dlii eua hi~n hfi'u. Nen hi~u bån eha't eua hi~n hii'u la Khong, la duyen sinh vo tinh. D6 la y ngma Trung dl;lO eua dinh thue duyen khd"i. Trong kinh Dl;li Duyen eua Tru'Clng BQ, khi ton giå Ananda ca ng<;1i giao ly duyen khd"i tham thUy, thl Due PMt ll;li nha'n ml;lnh hdn: "Nay Ananda, chinh vi khOng giae ngQ, khOng tMm hiiu giao ly duyen kMi, nen chUng sinh hifn tc,zi rot loc,zn nhu mQt 6 ken, rot ren nhu mQI 6ng ehZ, giong nhu co Munja va lau sq.y Babaja, khOng thi nao ra kMi kh6 xli, tie thu, dqa xli, sinh tu". Khong th~ xem duyen khd"i nhu' la giao ly du'<;1e Duc Ph~t phu'dng ti~n thuye't d~ deSi tri eha'p ngli, eai nhan dau kh6. Thl.l'e sl.l' kh6 dau la do vo minh, khong hi~u ro tinh duyen khd"i, vo ngli eua eae phåp. DOl;ln t~n dau kh6 d6ng ngma v<1i giae ngQ ly duyen sinh, vo ngli a'y. NhCl quan sat ly duyen sinh Mi v<1i ta't eå phåp rna Due Ph~t dl;lt du'<;1e giåi thoat va giae ngQ. The' nen Ngai dl;ly

rAng: "Ai tMy duyen kMi /Q tMy phdp; ai tMy phdp la tMy Phq.t". Due Ph~t xae nh~n: "Phdp duyen kMi dy, du co Nhu Lai xual hifn hay khOng xual hifn, an tru la gidi tdnh ay, phdp quyet dinh tdnh ay, y duyen tdnh ay. Nhu Lai hoan toan chling ngQ, ehling dc,zt djnh ly ay. Sau khi ho an toan chling ngQ, ehling dc,zt, Nhu Lai tuyen bO: tuyen thuyet, khai triin, khai thi, pMn bift, minh hiin, minh thi"· Thl.l'e tI;li eua eUQe di'1i uoi chåy nhlt dOng song va khOng dinh dång gi de'n ca-c ten g~i ma Jngu'Cli ta gan ~t .obo n6: "co gl trong mQt danh til. hoa M1l,g IuMng iliy cho du

ten ehi". CuQe s6ng du ro tan lcY oln dau vån khang thoåt khoi quy lu~t sanh, gia, binh, ehe't. DI;lO Ph~t ra dCli khang nhAm bie'n d6i quy lu~t nay eua eUQe dCli nhu:ng n6 md" måt eho con ngu'Cli nh~n di~n sl.l' th~t duyen sinh, va thu'Clng, vo ngli cua cUQe dCli. Dl;li due Walpola Rahula dli vie't trong quy~n "What The Buddha Taught": "Phq.t gido khOng gid ru nguifi vao tran,g I,hi& dUifng tOM nguifi ngu, ding khOng /Qm ngu&i ,hai hung ihi!it via vdi du mqi thU sr! hai tUdng tUtf!ng lVa du rmqi tQi 16i. No ,chi nOi cho bc,zn biet mqt cdch cMn xae va khdoh quan bc,zn 1Q gl va tht gidi chung quanh bc,zn /Qg!., va cM'oho bc,zn'oon duifng dua dtn fl! do hoan loan, thanh binh, an tjnh va hc,znh phuc". D6 la thOng di~p hanh dQng eua Ph~t giao, mQt thOng di~p thl.l'e ti€n va seSng dQng dli du'<;1e Due Ph~t ehU'ng ngQ va tuyen thuye't v<1i ml,le dleh giåi thoat eho con ngu'Cli va eUQc dCli khoi m9i cha'p thu kh6 dau bAng eaeh nhln vao thl.l'e tl;li v<1i eai nhln nhu' th~t duyen sinh va va ngli: Håy nhin nhu bqt nuOc Håy nhin nhu cdnh huyln. Quan nhin difi nhu vq.y,

17


Thtin eMI kMng bilt gl!p. (Phap Cd. k~ 56 170) Hieu ro ly duyen kMi thl d6i v"i nhfi'ng du'<;1c va thua, danh thdm va tie'ng xa'u, ca tl,mg va khien trach, ~nh phUc va dau kh6 ngu'Cli con P~t xem nhu' "hoa do'm girla hu kMng". Duyen khd'i noi len tinh tu'dng d6i va tu'dng quan da hi~n tu'<;1ng gi"i, bao g6m tinh tu'dng Mi cua nh~n thuc, cho nen tir nay ngu'Cli con Ph~t c~n phåi s6ng v"i tn.tc tam, tham tam va b6 d~ tam cM khong s6ng bltng v(;mg tMc v6n b6p meo th1,1'C t~i. Trong dCli s6ng hanh tri, ngu'Cli con P~t the hi~n s1,1' bOa di~u gina than tu t~p va tam tu t~p, gina tu phu'''c va tu tu~, gina t1,1' 11,1'C va tha 11,1'C, gina mlnh v"i tång thån, gia dinh, c9ng d6ng, gina con ngu'Cli va xa Mi, gina tri va hanh, gina gi "i , djnh va tu~, gina dCli va d~o. Tha'u hieu duyen sinh tinh cua v~n phap thl ngu'Cli con Ph~t t1,1' vui mirng rång ngay nay co duyen tha'y bie't P~t phap, quy y Tam Bao, ni~m du'<;1c cau P~t, g~p du'<;1c tMy hi~n b~n t6t, xua't gia theo Ph~t, hån la co nguyen do xa xu'a. "Tri phdp thuilng va tdnh, PMt ehrlng tung duyen khiJi" nen ngu'Cli con P~t co m9t ni~m tin sau xa (th6m tin) rång tu~ giac vo thu'<;1ng b6 d~ cua Ph~t chinh la bån giac cua tam chUng ta; dem ni~m tin nay rna du sinh C1,1'C l~c thl h<;1p v"i bån hoai cua Duc The' Ton. Y thuc du'<;1c rång hån than ta co tu'dng quan m~t thie't v"i m<;>i ngu'Cli m<;>i s1,1', thl ngay ca m9t Y nghI ICli noi, hanh d9ng nho nha't cua ta cnng co nhfi'ng h~u qua khifp vii t~. ChUng ta chiu trach nhi~m v~ m<;>i di~u ta lam, nghI va noi, cnng nhu' tri an m<;>i ngu'Cli m<;>i s1,1' chung quanh ta. Thai d9 tri an md' ra trong ta m9t long bi mlln l"n rna ta khong ngCl mlnh cnng co, va do do cang ngay tam ta cang r9ng rai d6i v"i m<;>i s1,1' v~t va hii'u tlnh. co' nhien nhfi'ng trinh bay tren day chi la Chanh kie'n, Chanh tu' duy, di~u quan tr<;>ng la m6i ngu'Cli con Ph~t phai n6 11,1'c t1,1' tu t~p va tlm s1,l' giai thoat cho chinh mlnh, vi con ngu'Cli co nång 11,l'C giai thoat mlnh ra khoi m<;>i rang bU9c, bltng tri tu~ va n6 11,l'C cua rieng mlnh. Duc P~t d~y: "Cde ngUiJi nen lam eong vi~e erla minh, vi ede Due Nhu Lai ehl dq.y eon duilng ma tMi". Tom l~i duyen khd'i la giao ly n~n tang nMt cua P~t giao. Du duyen khd'i du'<;1c nhln du'''i quan diem b9 phai nao, du du'<;1c trinh bay du'''i djnh tMc t6ng quat "Cdi nayeo, edi ha eo ... " hay du'''i mu'Cli hai chi phh nhan duyen, no vlln chuyen cM d~y du y nghIa th~m thåm nha't. Cho rång duyen khd'i la giao ly thu9c duyen giac thira hay tieu thira chi la m9t thien cha'p hay la m9t ng9 nh~n dang tie'c. Khi thå'y ro vo nga tinh cua cac phap thl tham ai va chå'p tM se tan dh de'n My di~t, kh6 nao se tieu di, va giai thoat se de'n. Ba'y giCl th1,l'C t~i duyen sinh tri1 v~ chinh no. No la nhu' the', mai mai la nhu' the'. Kinh Phap Roa g<;>i day la "The' gian tutfng thuilng trI/', Trung lu~n g<;>i la "th~t tutfng", Bat NM g<;>i la "KMng", Roa Nghiem, Nie't Ban g<;>i la "Di~u hrlu", Thi~n tong g<;>i la "Bån dia phong quang".

Ky

18

ni~m Ph~t

thånh

d~o

- PL. 2542, 16/1/1999 Quång Minh

B6 D~ D~o Trang

va nhilng srf. vi~c dåu thien nien

ky

L~Tam

Trong nhfi'ng ngay cu6i nåm 1999, de'n B6 D~ D~o Trang, chUng ta se nh~n ra co hai s1,1' ki~n n6i b~t: • Chu'dng trinh 10 ngay hoång phap (20-12-1999 den 2912-19(9) cua Duc Dalai Lama. • V~n d9ng phåt tam cting du'Clng d1,l' an xay d1,l'ng bue tu'<;1ng Di L~c (The Maitreya Project) vI d~i nha't the' gi"i t~i B6 D~ D~o Trang.

I. DUe Dalai Lama va nhllng ngay ddu thien nien ky eua nam 2000 ~i Sarnath (LOe Uyln)

Mua xuan nåm 2000. xuan d~u tien cua the' kY XXI se Mn, m<;>i ngu'Cli tren hanh tinh nay ai ai cnng no nuc cM don bu'''c ngo~t quan tr<;>ng cua thien nien kY m"i Mn va ai co long tin ton giao cnng d~u hu'''ng Mn då'ng giao cM cua ton giao mlnh de du nguy~n. Cnng the' t~i An ,.t' D9. hang ngan Tang Ni P~t taTay T~ng. An D(> va eac nu'''c håi ng<;>ai khac dang hi~n di~n t~i An D(> da theo Duc Dalai Lama - v~ giao chu Ph~t Giao Tåy T~ng n6i

PMp Am Ph~t Dån pl. 2544


tie'ng the' gi"i va la ngu'<1i da do~t giåi Nobel Roa Blnh t~i Na Uy Di€n nam 1989 - M eling Ngai du nguy~n va d€ nghe phåp nhu etla Ngai trong nhfi'ng giåy phUt quan tn:mg eua the' kY nay. ChUng ta My lu"t thu bu"e ehiin hanh d~o etla Ngai va tang doan eling P~t tu vao nhfi'ng ngay nay nhu the' nao ... Ngay 14.12.1999 Due Dalai Lama eling Tang doan Tåy T~ng tU' eao nguyen Dharmashala de'n Samath (Lqe Uyen - Vvon Nai) ndi Due Ph~t ehuy€n phåp luån lh dh tien, thul)e tbanh Balanai (Varanasi), ti€u bang U. P. (Uttar Pradesh) va ngW t~i trU<1ng D~i Rge Tiiy T~ng - Samath. Ngay 15.12.1999 TU' 9 gi<1 sang de'n 5 gi<1 ehi~u: Le khånh thanh hge vi~n Vajra Vidya t~i ehUa Tiiy T~ng, d lang Kajuhi - Samath. Tham dl,l' bu6i le khånh thanh nay g6m e6 giao su S. Rinpoehe, Vi~n trudng vi~n Dl,li Rge Tiiy Tl,lng Samath; ThU<,1ng T9a K. Sirisumedha tf\l tri ehUa Hl)i Dl,li B6 D~ (Mahabodhi Society) Mulagandha KutY Vihara - Samath, kiem pM t6ng thu kY etla Hl)i D~i B6 D~ tren toan the' gidi; nhi~u vi Rinpoehe Tiiy T~ng khåe A" va hang tram Ph~t tu Tiiy T~ng, phudng Tiiy, An Dl) ... eling Mn tham dl,l'. Ngay 17.12.1999 4 gi<1 45 ehi~u Due Dalai Lama giång phåp keu g9i VI bOa blnh, vl l<,1i ieh eho ta't eå m9i con ngu'<1i tren the' gi"i, ehUng ta hay eling nhau s6ng trong doan ke't, bOa h<,1p theo l<1i P~t d~y.

5 gi<1 55 ehi~u eling t~i ehUa D~i B6 D~ nay da Mt 2000 ng9n ne'n bl,leh l~p du"i el)i eåy b6 d~ d€ lam l~ khånh thånh 28 tU<,1ng Ph~t trong 16ng kie'ng dU<,1e xåy xung quanh g6e eåy b6 d~, ma theo Mi Dl,li B6 D~ eho bie't rAng eåy b6 d~ nay dU<,1e ehie't ra tir eåy b6 d~ d B6 D~ D~o Trang (Bodhgaya) do vua A Dl,le (Ashoka) sai con trai mlnh va phåi doan truy~n giao giao mang sang gieo gi6ng va tr6ng t~i Tieh Lan. Ciing t~i g6e eåy b6 d~ nay, Due Dalai Lama da thuye't pbap du nguy~n eho Ph~t, Pbap, Tang luon hung thinh giua e6i Mi nay, luon la ng9n du6e sang eho ehUng sanh nudng theo. Bai thuye't pbap nay keo dai 40 phUt va Ngai da dling hai ngon ngiI: Anh van va Tiiy Tl,lng d€ giång.

TU' ngay 20.12.1999 de'n 29.12.1999 Due Dalai Lama e6 ehudng trinh hOAng phåp 10 ngay tI,li B6 D~ D~o Trang, nl)i dung giång v~: - Nhfi'ng hge gidi da ngai Thånh Thien. (Shantideva' s Shiksa Samueeaya - Compendium of Adviee) - B6 Tat Rl,lnh. (Boddhisattvaehayavatara Bodhisattva 's Way of Ufe)

-

The

Ngay 30.12.1999 Due Dalai Lama eling Tang doan Tåy T~ng r<1i B6 D~ D~o Trang de'n thanh Ba La Nl,li (Varanasi).

Bu6i 18 tien dua nam eli d6n ehao thien nien kY thu ba m"i, nam 2000, dU<,1e eu hanh long tr9ng tl,li song RAng (Ganga River) tit 5 gi<1 ehi~u. Bu6i 18 nay do Rl)i Dl,li B6 D~ va D~o Hindu t6 ehue. Thånh phh tham dl,l' g6m e6: - Due Dalai Lama - Giao ChU Ph~t Giao Tiiy Tl,lng. - Dr. B. K. Modi - PM T6ng Chu Tieh Hl)i Dl,li B6 D~ tren toan the' gidi. - 6ng Ashok Singal- T6ng CM Tjeh da Dl,lo Hindu d tM do Delhi. - Roa Thu<,1ng D. Rewatha - T6ng Thu Ky eua Hl)i D~i B6 D~ tren toan the' gidi . - ThU<,1ng T9a K. Sirisumadha - Tf\l Tri ehUa Rl)i Dl,li B6 D~ - Samath. - Giao su Roa ThU<,1ng S. Rinpoehe - Vi~n trudng trU<1ng Dl,li Rge Tiiy Tl,lng. - V"i nhi~u vi lanh dl,lo ehånh quy~n eao ea'p etla thånh Balanl,li eling Mn 5000 Tang Ni P~t tu tl,li Mi n.ai va dja phudng Mn tham dl,l'.

Wc Dalai Lama da thuye't phåp d~ cåu nguy~n hoa binh cho toan nhån lo~i. Ngay 01.01.2000 Vao ngay l!eh su quan tr9ng dftu tien etla thien nien kY mdi thu ba nam 2000 nay, lue 8:30 sang, tl,li trU<1ng Dl,li Hge Tåy Tl,lng - Samath, Due Dalai Lama da dge di8n van ehUe mirng nam m"i 2000 (Happy New year. New Millennium - 2CXXJ ) de'n ta't eå m9i ngu'<1i tren the' gi"i, qua h~ th6ng vi tuye'n truy~n hlnh.

Vao lue 9 gi<1 30 sang, T6ng Cong Ty Du Ljeh etla ehinh pM An Dl), tl,li thånh Balanl,li t6 ehue ml)t eul)e dl,li Mi ngh! v~ Roa Blnh tl,li ehUa Rl)i Dl,li B6 D~ - Samath.

Ke' d6 Dr. B. K. Modi - PM ChU Tieh eua Rl)i Dl,li B6 D~ tren toan the' gidi da thuye't trinh gi"i thi~u v~ el)i b6 d~ tl,li Samath va sau eling thay m~t Rl)i D~i B6 D~, ong

bay to long eåm dn de'n Due Dalai Lama da de'n Samath tham dl,l' bu6i 18 khånh thanh 28 tU<,1ng P~t tl,li dåy. Sång 18.12.1999 Due Dalai Lama eling Tang doan Tiiy Tl,lng r<1i Samath de'n B6 D~ Dl,lo Trang (Bodhgaya) - Ndi Due P~t ng6i thi~n 49 ngay va giae ngl).

Lue 11 gi<1 30 de'n 12 gi<1 30 trUa eling tl,li ehUa Dl,li B6 D~ - Mulagandha KutY Vihara e6 t6 ehUe bu6i t9a thi~n du nguy~n the' gi"i bOa blnh, nban dån an ll,le. Thanh pMn tham dl,l' g6m e6 nhfi'ng vi lanh dl,lo t6i eao etla eae ton giao nhu P~t Giao CTIeh Lon, Tay TQng. An DO ... ), d~o Hindu (la dQo eua ngvoi An DO mo hi~n gio ehiem 80% dan s6 An), dl,lo H6i, dl,lo Thien ChUa, dl,lo Loa Th~ (Jain), dl,lo B'hai ...

Ngay 02.01.2000

PMp Am Ph~t Bån pl. 2544

19


Due Dalai Lama elIng TAng doan Tåy T~ng gia tir Samath, ben dong song HAng thieng lieng d~ de'n thu do hung thinh Delhi - ndi dang ehCJ dong phåp nhu vl Roa Blnh nhån IQ ai eua Ngai. D6 la bU'<1e ehån hanh d~o eua Ngai eung TAng doan Tåy T~ng trong nhii'ng ngay d~y y nghia eua nam 2000 nay.

Mlim ngay giång phap eua We Dalai Lama ~i Bd D~ D~o Trang, An DQ (20.12 dIn 29.12.1999)

B6 D~ D~o Trang - ndi eaeh dåy hdn hai mU'di the' kY, sa mon CU Dam da ng5i thi~n dU'<1i eqi eåy 1>6 d~ r~m la, ben dong song Ni Lien xanh mat em d~m ehåy, tren nåm co Kusa (kiet tlldng) eua ngU'C1i ehan eU'u eung ... va r6i vao eanh eu6i elia dem thu 49 trong ehu6i tinh tårn lien t1;le d6, Ngai da d~t d~i eMnh giae hi~u la Thieh Ca Måu Ni PMt. Tir d6 ndi dåy trd' thånh mqt trung tåm quan trQng ehinh, mqt ndi thieng lieng nbå't ehAng nhii'ng eho PMt giao An Dq ma con eho tåt eå gi<1i Ph~t giao tren the' gi<1i v~ dåy l~ l~y ehiem bai. Yl the' vao nhii'ng ngay l~ nhU' la l~ PMt Dån (Vesak), l~ tl! tU, l~ thånh d~o ... ta se tha'y ndi dåy Mi du eae mau y, nao la y do d~m eua Tang Irr Tåy T~ng, y mau cam d~m eua TAng doan An Dq, Mie'n Di~n, y mau vang tU'di eua TAng ehUng Vi~t Nam, My Ve, y mau cam tU'di eua TAng Irr Tich Lan, TMi Lan, y mau den eua Tang doan Dai Loan , Nb~t Bån eung bOa l§n v<1i eae mau ao trang nåu, den, xam, trång .. . eua eae Ph~t tii' t~i gia 5 gi<1i ... The' nhung hOm nay B6 D~ D~o Trang v<1i sl! quang låm eua Ngai Dalai Lama - vi giao ehU eua Ph~t giao Tåy T~ng­ Mn B6 D~ D~o Trang v<1i ehU'dng trinh thuye't pMp lien t1;le 10 ngay (tV 20.12.1999 den 29.12.1999) v<1i sl! Mi t1;l eua hdn 5000 tu si PMt giao Tåy T~ng khoae y do d~m da khie'n eho B6 D~ D~o Trang b6ng eh6e bie'n thånh mqt eoi l~e bang da Ph~t giao Tåy T~ng. TMt dung nhU' the'! NbU' la mqt huy~n tho~i. DQe theo nhii'ng con dU'CJng d~ di de'n D~i thap (noi Olle Phqt gi6e ngQ) va de'n Mi tr\l'CJng Kalaehakra (Kalaehakra Maidan) ndi Due Dalai Laima thuye't giång, d~y nhii'ng b6ng TAng Ni Tåy T~ng ho~e b6ng nhii'ng vi tu si phU'dng Tåy nhung dllp y va tu theo PMt giao Tåy T~ng ... Nbii'ng gU'dng m~t thanh thoåt, tr~m tinh, nh~ nhang ... hh h~t d~u la con råt tre tu6i va eling e6 vo s6 la nhii'ng ehU di~u nho tir 7 de'n 15 tu6i råt nhanh nh~n, tU'di tån r~ng rd' trong 1>9 y giåi thoat eua mlnh . .. d~u hU'<1ng de'n quang tr\l'CJng Kalaehakra nAm pilla Tåy Båe eua d~i thap va eaeh d~i tMp khoång 500 met d~ nghe pMp. Ngoai nhii'ng tu si Lama nay con e6 tren 2000 nhii'ng Ph~t tii' Tåy T~ng, PMt tu Mi ngo~i ma da pMn la thuqe

nhii'ng nU'øe Tåy Au nhU'My, Th1;ly Di~n, PMp, Tåy Ban Nba, Due, Y, Roa Lan, BI... va eae nU'<1e Dong Nam A nhU' Singapore, R5ng Kong, Dai Loan, TMi Lan, Vi~t Nam ... eling de'n tham dl!.

20

D~ ph1;le

Vl;l nhu du tieu dung, an u6ng, eb6 d' eho s6 lU'<;1ng dong due nay, di nhien nhii'ng ngU'CJi Tåy T~ng da nhanh eh6ng hlnh thanh nhii'ng eh<;1 nh6m ~m dQe theo l~ dU'CJng, via he d~ ban du eae lo~i våi v6e, giay dep, ao mil åm eho mua dong, bang video, kinh saeh, hlnh tU'<;1ng PMt, eard theo ki~u Tåy T~ng ... Nbii'ng quan gi6 (nghia la qu6n e6t tQm) bAng l~u våi theo ki~u du m1;le eua Tåy T~ng nhung eilng gån bång hi~u d~ nhii'ng eai ten råt kieu la "restaurants" (nho hang) v<1i nhii'ng m6n an Tåy T~ng råt ngon va di nhien gia råt re ... va eilng la nhii'ng l~u våi ehen ehUe nhau nhung dU'<;1e ngan tU'ng bu6ng vØi nhii'ng eai ten Mguest house" (qu6n trq) v<1i gia tMt beo eho dån Tåy T~ng ngheo d' t~m su6t ehU'dng trinh thuye't giång 10 ngay nay. Ch<;1 nAm trong khu trung tåm tir d~i tMp de'n Mi trU'CJng Kalaehakra, nen m<,>i ngU'C1i trU' giCJ Ngai Dalai Lama giång ra d~u t\l'lJ trung t~i dåy. DU'ng tir d6e eao ng6 xu6ng, ehUng ta se khong nghi dåy la B5 D~ Dao Trang - ndi ma ngU'd'i dån .t • An thU'C1ng eU' ngl;l, ho~e ehUng ta se khong nghi dåy la B6 D~ D~o Trang eua toan PMt Giao tren the' gi<1i, rna hlnh nhU' trong giai do~n va vao thCJi di~m nay, ndi dåy b6ng bie'n thanh mqt eoi l~e bang rieng eua ehU' TAng Ni Ph~t giao Tåy T~ng va dCJi s6ng ngU'CJi dån Tåy T~ng v<1i nhii'ng eh<;1 bUa va quan l~u eua hQ.

D~ tai va nqi dung ma Due Dalai Lama se thuye't giång trong ehU'dng trinh na y la:

- Nbii'ng hQe giØi eua ngai TMnh Thien (Shantideva . s Shiksa Samueeaya - eo~pendium of Adviee). - B6 Tat R~nh (Boddhisattvaeharyavatara - The Boddhisattva' s Way of Ufe). Roa eung v<1i eae thinh giå, m6i ngay ehUng toi (Su Gi6e Ng6n. T. Tam Olle, S. Buu Ch6nh, T. D6ng Van va nguc'1i viet) d~u dU'<;1e nghe hai thCJi pMp nhu: Sang tir 9 giC1 de'n

Il giCJ va ehi~u tir l :30 de'n 4: 30. Nbii'ng pMp åm eua Ngai nhU' tir eoi tårn linh giae ngq m~nh me truy~n r6t vao trong tåm kham ehUng toi:

chung ta Id nhilng con nglliJi d trong cuqc diJi ngu trllqc nay. chung ta phdi tI! gidi thoat cdi troi minh tu thlin pMn kh6 dau. M l~y thanh mqt con nguiJi ht;mh phuc tI! do thoat mqi rang buqc. Chung ta phdi chuyln hoa minh tu he'p s6ng va minh. phdn 000 d~t de'n dinh caD giac ngq va gidi thoat. lqi minh. lqi nglliJi va tI! giac. giac tha . .. Mu6n duqc nhu V/;iy. chUng ta phdi thl!C hanh b6 tat d~o. b6 tat h~nh - ngay giila cuqc diJi nay. phdi dan thlin CUu kM va diu ddt chung sanh thoat vang mi Mm. kh6 nåo. Håy nifng IOng vi tha. mang l~i h~nh phUc. gidi thoat cho tat cd. Håy nguy~n CUu dq tat cd chUng sanh can me Mm va dau kh6. Håy nguy~n do~n tuy~t tat cd nhilng nguyen nhlin gay ra kh6000 cho chung sanh. Håy nguy~n hqc tat cd nhilng d~o ly va phap mOn CUu kh6 chung sanh. Håy nguy~n se thanh Phq.t va lam cho tat cd chUng sanh thanh PMt dl cung d~t de'n dinh caD va thUC/TIg. tuy~t viJi cua giac ngq. gidi thoat mien viln .. M ••

PMp Am Ph~t E>an pl. 2544


LCli eua Ngai m~nh me, tha thie't va tran day dnh thu'dng da lam eho ehUng toi vo eung xue dQng va im l~ng Mng nghe. Thu'Clng la giång xong m6i do~n, Ngai nhln d~i ehUng eu'Cli th~t tu'di va th~t t1,l' nhien than m~t nhu' mQt ngu'Cli cha trlu me'n ng6 xu6ng dan con d~i . M6i ngay tru'l1e khi vao giång d m6i bu6i thuye't phåp, hQi tru'Clng ehUng t6i da rong dQng Mi nhifug am thanh tram hung eua hang ngan ngu'Cli con PMt dang tl:mg kinh di~n Tåy T~ng d5ng thanh tan than Due Thieh Ca Mau Ni Ph~t.

len ehu' Ph~t va d~i ehUng. Trong khi d6 d~o trang l~ i tl:mg kinh Cung Du'Clng Mandala; r5i quy y Ph~t va phåt b5 d~ tam. R5i ehUng t6i l~i du'<Je thu'dng thue cå am thanh em em tram Mng eua tie'ng Pali do Tang doan An va Thai t~ng eung du'C1ng. R6i tie'ng thanh thOt sao vang, nh~ b6ng eua kinh t~ng tu quy TMy, quy Ni su'ngu'Cli Dai Loan. NhCl nhifug kinh t~ng nay rna d~o trang d' m6i bu6i giång d~u trd' nen tMt trang nghiem, sung kinh va mang da y Hnh ehåt ton giao. giua m6i bu6i giång e6 nghl giåi lao vai phUt M eung tra, banh va Rupess (moi tu si duqe eung 50. 80 hav

es

Am thanh eua tr6ng, linh. . . va d~e bi~t la am 150 Rupees tuy ngay va Hoel sT My chuyen ve hlnh Phat "hM. .. hha. .. hha. .. tuy theo tinh tai Phqt tu Jacques Halbert dang tntni Ixiy tranh !9i quån Gava Restaurant, trang thi xd West Hollywood. 6ng da ve 80 brie tranh vm hinh dM Drie hha. . ." hUng trang tu eung nhi~u hav it). Trong Phg,t, må ang la ~t Un dd. Sinh tnJlmg tq.i Phap, nhttng Jacques trong nhifug eu6ng hQng khi eung du'C1ng d6 eung Halbert da di e.. s6ng q My, co.ng nh .. ang da cdi gido sang dq.o Phg,t, må Ong Mi la da giup dng Mi pM vm vm cåc kM khdn trong dåi eua eae vi Lama dQi mii t~ng kinh eung du'C1ng va s6ng biJng t6m IOng 4zc quan han. Gåc brie tranh dllqf: eoi la di~n tå long vang pbat ra, khie'n sau m6i bu6i giång d~u e6 cam giåc cUa h9a si khi ng&i thi~n, vm cciC ten nhu Electric, Buddha, Gammel Buddha, hay la brie hinh tren day, Buddha Delight. Ong Mi: eho ta tu'd'ng nhu' la mlnh t~ng kinh R6i Ru'l1ng va "Ngay :rua Mi ve-n1t ti ml, ky thug,t mm trang eåc tranh nay co ve dang d' trong eoi rirng ro bat bai ca Båt TU' (Song of pMng khodng han. Tåi då pM vel h~ tMng co. cua minh. -(tn) thien nhien vl1i nhifug Immortality Longlife Prayer for His Holiness the Dalai tie'ng vang vQng eua nui Lama) d~ du nguy~n eho Due Dalai Lama khoe m~nh rirng thUe giåe trd' mlnh dnh d~y. va s6ng låu. Sau d6 Tang lu va eånh sat hQ t6ng du'a "Ton-pa chom-dan-da de-zhin-she-pa dra-chom-payang Ngai v~ ehua Tåy T~ng gh d6 an nghl. - dak-par dzok-pai sang-gya rik-pa-dang zhap-su dan-pa D~ båo dåm va giu an ninh trong su6t ehu'dng trlnh Ngai de-war shek-pa jik-ten kyen-pa thuye't giång, tåt eå thinh giå ehUng toi khong du'<Je kye-bu dui-wai kha-Io-gyur-wa la-na-me-pa Iha-dang mang theo tui xaeh, khong du'<Je mang d6 di~n tU', may mi-nam-kyi lon-pa quay phim, may eh~p hlnh (tru nho b60 co giey phep) sang-gya chom-dan-da pal gyal-wa shakya-tup-pa-Ia va 6ng nhom. ChUng toi ehl du'<Je mang may radio d~ chak-Isallo cho-do kyap-su chi-wo" båt dai FM nghe Ngai giång. Ngai giång bång tie'ng Tåy T~m cijeh: T~ng, eung mQt lue eiing du'<Je cijeh ra thanh ba ngon "BcJc Dq.o su, The' Tan, Ddng Nhu Lai, BcJc A La Han, ngii': Anh, Roa, An. C6 ba hQi tru'C1ng nho xung quanh, bq.c Toan Giac va D(fng Giac Ngq. gån ba eai loa danh eho ba ngon ngu d6. Ai mu6n nghe Ngai Toan Giac trong hilu bie't va th/!c hanh - sugata ngon ngii' nao thl Mi hQi tru'Clng ngon ngii' d6 ra dai FM BcJc hilu bie'1 cuqc dili. va gån 6ng nghe d~ nghe ... Ngoai may radio ra, ehUng BcJc Diiu Ng/!, Dang Dq.o Su cua Irili va nguili. toi con du'<Je pbep mang t~p vd, bUt, ba doan ho~e tårn Huang de'n Ngai, Dåc Phq.l, The'Tan, Nguili chien lhiing 16t ng5i, ehai nu'l1e va taeh d~ dl,l'ng tra khi ehu' Tang vinh quang- Thich Ca Mau Ni PMI. mang tra tl1i eung. ChUng con phu ph~c kinh Iq.y va xin duC/c quy y". Tru'l1e khi bu'l1e vao hQi ru'Clng Kalaehakra, ehung toi Sau d6 hQ l~i t~ng tie'p de'n tårn kinh Bat NM (the Heart phåi di qua nhung eai e6ng nho, ndi e6 nhifug nam nu Sutra), kinh Lo~i Bo Chu'l1ng Ng~i (Removing Obstacles), eånh sat ki~m soat khåp thån ngu'Cli va v~t d\lDg dem Kinh Tan TMn Due Dalai Lama. C6 mQt s6 v~ Tang theo rtt kY lu'i'Jng. Nhii'ng vi t8i s8m vao nhii'ng ngay dh bU'ng bat nhang tram di xong Wp trong hQi tru'Clng. eua ehu'dng trinh thl du'<Je lam eai the (badges) vao Kh6i tram ngao ng~t, hu'dng thdm bay toa eung du'Clng e6ng, do d6 du'<Je quy~n ng6i d tren, di tl1i di lui va du'<Je Phåp Am Ph~t Dån pl. 2544

21


ng6i giln toa ng6i etla Due Dalai Lama. Con ehUng toi tdi tr€ 4 ngay, nen he't ddn. Ddn d~ di~n la ddn dang kY lam thanh vien etla HQi P~t Giao Qu6c Te' (Registration Form for Intemational Buddhist Council Members) eho ehu'dng tnnh thuye't giang etla Due Dalai Lama d' B6 D~ D~o Trang vao thang 12, 1999. Theo hån tMng tin do HQi Dl! An Tu'<;1ng P~t Di L~e (The Maitreya Project) vie't thl e6 khoang hdn 150 nhån ..r , vien Tåy T~ng, An ,My, Phap, Ue, Må Lai, Dai Loan, H6ng Kong va nhii'ng ngu'<'1i tlnh nguy~n nAm trong ban t6 ehue d~ eong qua ph\,le Yl,l eho ehu'dng trlnh. V~ philn kinh phi, tbl ehu'dng tnnh etla Due Dalai Lama do HQi Dl! An Tu'<;1ng Ph~t Di L~e nay håo tr<;1. NhU'ng tai ehanh etla Mi nay eling tir ti~n etla eae P~t tit tren the' gidi eung du'<'1ng, do d6 hc;> keu gc;>i thinh gia tl! nguy~n eung du'<'1ng. Dc;>e ben trai etla Mi tru'<'1ng la nhii'ng l~u vai ldn, dc;>e du'<'1ng di va nhåt la trude ed'a d~i thap, nhi~u ehu' Tang Tåy T~ng ho~e ng6i ban ho~e dU'ng keu gc;>i eho vån d~ nay. Vi~e eung du'<'1ng du'<;1e ehia ra lam 5 philn:

- Philn eung du'<'1ng eho ehi phi t6 ehue nhii'ng bu6i giång d~y etla Due Dalai Lama. - PMn eung du'<'1ng eho bu6i di~m tåm va tinh tai eho ehu' Tang trong nhii'ng ngay giang. - Philn eung du'<'1ng tra eho ehu' Tang va Ph~ t td' trong nhii'ng bu6i giang. - PMn eung du'<'1ng eho Dl! An Xåy Tu'<;1ng P~t Di L~e eao nhåt the' gidi t~i B6 D~ D~o Trang. - PMn eung du'<'1ng eho dl! an xåy binh vi~n va tru<'1ng Ti~u Hc;>e CQng D6ng Maitreya Projeet.

yen gidc ngu thi ngu dqi thayl" (BO Tat HQnh, chl10ng VII. bai

Theo ban t6 ehue phOng doan eho bie't ehi phi eho toan bu6i l€ 10 ngay nay khoang tir 140 000 de'n 150000 dollar My. Dc;>e hang rao etla Mi tru<'1ng Kalaehakra nay va dc;>e du'<'1ng di e6 treo 7 tåm bi~u ngii' vie't nhii'ng l<'1i d~y etla ngai Thanh Thien va Due Dalai Lama thu XIV tan than v~ h~nh tir bi. 7 bi~u ngii' nay du'<;1e vie't thanh b6n thu tie'ng: Tåy T~ng, An, Anh va Hoa ngii'. NQi dung etla nhii'ng bi~u ngii' nhu' la:

- "May I be the dactor and the medicine and May I be the nurse. For all sick beings in the world untill everyone is healed" (Bodhisattvacharyavatara 111:8) - T~m dieh: "Con nguy~n /ilm vj IUdng y, lam IUdng duqc, /ilm y ta cha b~nh nhan tren cuqc doi ooy, cha dfn khi ai ai cling dlu mqnh khåe" (Bo Tat HQnh, ch110ng Ill. bai k~ 8). - "Reply upon the boat of a human body, Free yourself from the great river of painl As it is hard to find this boat again; This is no time for sleep, you fool" (Bodhisattvacharyavatara VII: 14) - T~m djeh: "Hiiy nudng than ooy ma vuø qua biln kh6. Nfu chua nMn ra ma

22

14)

- "Having seen the mistakes in cherishing myself and the ocean of good in cherishing others; Ishall completely reject all selfishness and accustom myself to accepting others" (Bodhisattvacharyavatara VII: 113) - T~m djeh: "Khi con nMn ra nhilng sai Mm vi ngii di va biln phutic cua IOng vi tha. Con nguy~n loqi bå tåm vj ky va thl!c hi~n hqnh vi tha" (BO Tat HQnh, ch110ng VII, bai k~ 113) - "There is no evil like hat red and no fortitude like patience. Thus I should strive in various way to meditative on patience" (Bodhisattvacharyavatara VI :2) T~m djeh: "KhOng co ac 000 hdn san hq.n. KhOng co dling Il!c 000 hdn kien nhån. Vi thf bdng mqi cach con phdi hanh tri dl dqt duqc kien nhån" (Bo Tat HQnh, chl1cmg VI. bai

ke~2)

- "lf by ane person's suffering, the suffering of many would be destroy, surely kindhearted people would accept it. For the sake of themselves and others" (Bodhisattvacharyavatara VIII: 105) - T~m djeh: "Gid sil lam dau kh6 cha mqt nguoi dl huy di~t Sl! dau kh6 cua nhdu nguoi, thi IOng tit do duqc chap nhq.n, vi Iqi Ich cha chinh hq va cha nhilng nguoi khtic" (Bo Tat HQnh, ch110ng VIII. bai

k~

105)

- "For as lang as space endures andfor as lang as living beings rema in, until then may I toa abide to dispel the misery of the world" (Bodhisattvacharyavatara X: 55) T~m djeh: "Nfu con co mqt khOng gian 000, con co mqt chUng sanh nao sot Iqi, thi con con cl Iqi cuqc diti nay dl xua tan nhilng dau kh6 cua hq" (Bo Tat HQnh, ch110ng X, Bai

Vi nao mu6n phat tåm eung pMn nao, tbl eu tuy hi eung philn åy.

k~

k~

55)

- "My religion is kindness to others" (His holiness to Fourteenth: Dalai Lama) - T~m djeh: "Dq.o Phq.t /il dq.o tit bi" (fX/c Dalai Lama doi thv XIV) Hu'dng hoa Phå'm h~nh tir bi VI ngu'<'1i etla eae B6 Tat du'<;1e toa khilp B6 D~ D~o Trang bAng åm thanh, bAng sile tu'dng, bhg hanh dQng, bAng mc;>i phu'dng it~n .... , Due Dalai Lama då kheo lam eho tåt ca ehUng toi nhu' du'<;1e s6ng l~i vdi B6 D~ Tåm H~nh etla mlnh, khie'n eho eh11ng toi nhii'ng ai ehu'a phat B6 D~ Tåm thl nay phat, nhii'ng ai phat r6i tbl phat tri~n t6t hdn . .. Hang ngan nhii'ng con ngu'<'1i vdi tåm h~nh b6 tat tir tren mc;>i neo du'<'1ng etla the' gidi, v~ t\,l hc;>p t~i d~o trang Kalaehakra nay eung nhau lam b~n 111', eung nhau tu t~p di Mn Ph~t qua, tie'p n6i con du'<'1ng ehu' P~t, ebu' T6, ebu' Lama da di ... Dem nay 28.12.1999 nhii'ng ngc;>n den dy xung quanh d~i thap, xung quanh Mi tru'<'1ng Kalaehakra lung linh toa sang. Gi6 da ngU'ng l~i. Cåy eling dU'ng l~ng imo Chi e6 anh ne'n lung linh va ehi e6 anh milt 16ng lanh bui ngili etla nhii'ng ngu'<'1i con Ph~t con nhu' tie'e nu6i nhii'ng th<'1i phap nhtl eu6i eung etla ehu'dng trinh thuye't phap 10 ngay etla Due Dalai Lama. Ngay mai 19.12.1999

PMp Am Ph~t E>aD pl. 2544


Due Dalai Lama se eling Tang doan Tiiy Tl,\ng tie'n de'n thanh Balanl,\i (Varanasi) d~ tl:m g kinh, l€ ll,\y, ng6i thi~n du nguy~n eho nam m(}i 2000 tl,\i dl,\i tMp Sarnath (LQc Uy en - Vlldn Nai) ndi Due Ph~t ehuy~n pMp luan Mn dh tien eho 5 anh em Ki~u Trltn Nbu'. Va vao ngay dh xuan 1.1.2000 ngay dh tien eua thien nien kY tM ba nay, Due Dalai Lama se d<;>e Bh Tuyen Ngon Roa Blnh 4i Sarnath. Tie'e rhg eMng toi khong th~ di theo tham dl;1' du'<Je, VI vao ngay dh tien quan tr<;>ng nay tl,\i B6 D~ Dl,\o Trang, ehUa Vi~t Nam (Vi~t Nom PhQt Qu6c Tl! cua Thay Huyen Di~u) P. O. Bouddha Gaya, P. C. 824231, Gaya Dist, Bihar, INDIA, e6 t6 ehue bu6i l€ mirng xuan du'dng l!eh 2000 va khanh thånh ehuong Roa Blnh vao lue 8 giCl sang, ngay 1.1.2000. R6i ehu'dng trinh d6n xuan se tie'p tlJ.e lue 9 giCl t6i, g<;>i la l€ eling den v(}i 10. 000 ng<;>n den cay eling du'Clng tl,\i dl,\i tMp ndi Due Ph~t ng6i thi~n va giae ngi? d~ du nguy~n eho the' gi(}i bOa binh va nhan dan an ll,\e.

Va efing vao ngay dh xuan 1.1.2000 nay se e6 mi?t bu6i l€ eling du'Clng trai Tang t6 ehue tl,\i khoång san ri?ng pilla tay phåi eua Dl,\i TMp, g6m e6 cae vi B6 Tat R6a Than, Ranh Giå - Than ChU'ng, Lama va ehu' Tang Ni () khåp ndi tren the' gi(}i quy tlJ. v~ . Bu6i l€ nay do ehu' Tang Tiiy Tl,\ng va PMt tu () nhi~u nu'(}e h<Jp tae t6 ehue. TMt la mi?t vi~e lam vo eling quy bau va VI dl,\i. Cd Mi hy hil'u ngan nam ehl e6 mi?t lltn. CMng ta ne'u co di~u ki~n nen d6ng g6p va tham gia vao bu6i l~ du nguy~n Roa Binh eho The' Gi(}i nam 2000 t~i B6 D~ Dl,\o Trang ndi Due Ph~t Dl,\i Giae, tl,\i An DQ nay. Vå ll,\i ngu'Cli Vi~t eMng ta tin rhg nhfi'ng gl eMng ta du nguy~n, nhfi'ng gi eMng ta hånh di?ng, n6i nang, suy nghI ... () giay pMt d~u nam, giay pMt giao thira eua te't am lieh hay d~u xuan eua te't du'dng lieh thi efing se du'<Je linh ung, hi~u quå . V(}i long tin d6, ngu'di Vi~t ehling ta vao nhfi'ng ngay dh xuan thu'Clng t(}i tham vie'ng lån nhau d~ eling eMe tlJ.ng nhau nhfi'ng di~u t6t lanh eho Mt nu'(}e, eho th~y t6, eho ngu'Cli than bl,\n be va eho ca nhan minh. Cfing v(}i tam tu' d6, eMng toi nhfi'ng du h<;>e sinh 4i Delhi da len day d~ tham dl;1' bu6i l~ dl,\i e~u nguy~n nay . Roa ehung eling dl,\i tam tu' eua m<;>i ngu'Cli con PMt tir eae ndi quy tlJ. v~ ndi thanh dja B6 D~ Dl,\o Trang nay, eMng con thanh tam kinh l~ 10 phu'dng ehu' Ph~t, ehu' B6 Tat gia M eho nam efi da qua, nam m(}i 2000, thien nien kY thu ba m(}i såp bu'(}e de'n, du eho mu'a thu~n gi6 bOa, qu6e th(}i dan an, the' gi(}i bOa binh va eMng sanh an l~e. Dem da khuya . Su'dng da xu6ng nhi~u. Ånh den du'Clng vang toa mCl mCl åo åo trong su'dng. The' nhu'ng man dem va su'dng phu khong eån du'<Je phien eh<J nh6m Tay Tl,\ng nay . vån rirng y do s~m eua nhfi'ng Lama ru nhau di mua såm, hoa lån trong nhfi'ng ngu'C1i dan Tiiy Tl,\ng qua l~i rQn riP; vån tie'ng cU'C1i n6i, tra giå huyen thuyen; vån nhfi'ng di~u nhl,\e Tiiy Tl,\ng vang vang nao dQng håp dån ehåo mCli khaeh mua bang eassett dU'<Je ban d<;>e l~

PMp Am Ph4t Dan pl. 2544

eh<J; vån the'... toi keo eao e6 ehie'e ao len lam len va rut dh minh trong d6 . Ru'(}ng v~ pilla trU'(}e, toi eui m~t bu'(}e di . Mai nay khi Due Dalai Lama di r6i, con eh<J nh6m Tiiy Tl,\ng nay se bie'n måt va di theo Ngai phåi khong? Dl,\o Trang eua Ph~t Giao Tiiy T~ng mQt Mn nua nhU' huy~n thol,\i b6ng bie'n måt va trå ll,\i B6 D~ D~o Trang yen tlnh eho th! trån Gaya. Ngai di r6i, ngu'Cli dan Tiiy Tl,\ng di r6i, con eh<J nh6m nho eling tan nhu'ng . . . th~t ra ... vån con ... <3 ll,\i ... trong long ngu'Cli, trong long ngu'Cli Ph~t tu, trong Ph~t giao, trong long Ph~t giåo An DQ, trong long PMt giao the' gi(}i phåi khong? Phåi ehang hinh ånh eua Due Dalai Lama, hinh ånh eua Ph~t Giao Tiiy Tl,\ng da d6ng gop qua l(}n trong eong eUQe ehån hu'ng Ph~t Giao tl,\i An DQ. MQt Ph~t Giao da trai qua bie't bao lltn bi R6i Giao My di~t; bie't bao lån thang tr~m len xu6ng ... d~ hOrn nay dU'<Je hien ngang e6 mQt eh6 dung vfi'ng ehiie trong long xa Mi An DQ . Phåi ehang Due Dalai Lama da lam du'<Je nhfi'ng vi~e kh6 lam ? Un trong b6ng dem, du'(}i ånh den du'Clng vang nho dju, toi vån im l~ng de'm bu'(}e ehan di eua minh. B6ng mQt trai banh lan Mn ehan t6i va dirng l~i. Ngång m~t nhin len, toi thåy hai ehli di~u Tiiy Tl,\ng khoång 10 tu6i, khau khlnh va xling xinh trong ehie'e y mau do s~m eua minh. Rai cM dang tranh nhau ehl,\y ll,\i gianh banh. Sau nhung eau ehao hOi, mIm eU'C1i lam quen, toi hOi: - Are you going to go to Varanasi tomorrow? (Ngay mai hai chu co di den thanh Balanai vai chll Tang Tay TQng kh6ng?)

- Yes! (Co chul) Oh! Toi dU'ng len va ehiio tl,\m

again!" (The thl chao tQm

bi~t

"Bye bye! See you

bi~t! H~n gQP IQi nhe!).

Tir than tam t6i, b6ng kh<3i len mQt ni~m vo eling mang dn Due Dalai Lama va Ph~t giao Tiiy Tl,\ng, mQt eaeh tl;1' nhien toi bUQe rni~ng th6t len eau tie'ng Vi~t: "Oim dn

Dåe Dalai Lama, aim dn Ph~1 Giao Tay Tq.ng eua hai cM va cam dn hai cM rat nhiiu" Toi ll,\i tie'p tlJ.e bu'(}e di v~ hU'(}ng pilla ehUa Vi~t Nam, khong bie't hai ehu e6 hi~u nhfi'ng gl toi n6i khong? Khong nghoånh dh ll,\i, nhu'ng toi bie't doi måt eua hai cM dang doi theo bong toi va e6 le ne'u bie't tie'ng Vi~t, hai cM se tl;1' hOi t~i sao toi ll,\i eåm dn Ph~t giao eua hai cM pMi khong?

Dlf An Xåy Dlfng TttØlg Ph~t Di UJc t~i Bd D~

D~o Trang - An D~

Bodh Gaya (96 00 f)Qo Trang) thU'C1ng du'<Je bie't de'n v(}i eai ten la Buddhagaya, nåm pilla Tiiy d<;>e bC1 song Ni Lien Thuy~n (Niranjana), thuQe th! tra'n Gaya, ti~u bang Bihar. B6 D~ Dl,\o Trang la ndi quan tr<;>ng nhåt, thieng lieng nhåt trong l!eh su Ph~t Giåo, ehÅfig nhfi'ng ndi day dånh da'u Sa Mon Cli Dam da ng6i thi~n 49 ngay va thanh Ph~t hi~u la Thich Ca Mau Ni PMt, rna con la ndi danh d{u hång hå sa s6 ehU' PMt () dCli qua khu da thanh

23


d~o va eling la ndi trong tu'dng lai Due P~t Di L~e se tu

duy tri, truy~n ha tri tu~ t6i thu'<;1ng eua d~o Pha} eho Hit mQi con ngu'<1i. Due Lama nay thu'<1ng n6i B6 D~ Dao

t~p va thiinh d~o.

ca

tren 24 nu'de.

Måu tu'<;1ng P~t Di L~e nay con du'<;1e truy~n va Om tha'y iJ nhi~u nu'de lan e~n nua nhu' nu'de Afghnistan, Pakistan, Nepal, Trung Hoa va Dai Han ... Nhu' la mot truy~n th6ng, nhi~u tu vi~n Tåy T~ng da th<1 ra't nhiiu

"Maitreya" du'<;1e båt ngu6n tir tie'ng Ph~n (Sanskrit) la "Maitri". nghIa la long tir bao la (Universal Love).

Trang la "the root" (cai g6c) ndi ta't ca l<1i d~y eua Dil-e P~t ju'<;1e pbat sanh. DS d~e bi~t cam dn ta'm long t6t Maitreya Buddha la vi P~t tu'dng lai, vi P~t ke' tie'p eua An DQ - ndi rna e6 eai g6e nay - Ngai u'de md du'de Due P~t Thieh Ca Mau Ni se ~ sanh ndi eoi d<1i nay, xay mQt tu'<;1ng P~t Di L~e - vi Ph~t tu'dng lai, t~i B6 D~ se dung long tir, bi, hl, xa vo lu'<;1ng da mlnh dS ehuySn D~o Trang - ndi rna ehu' P~t qua khu, hi~n tai va vi lai hanh xe pbap va ehl dån ehling sanh con du'<1ng th6at se thanh d~o t~i day. Khong may u'de n~y~n e'hu'a kh6. r-__________--..:thii==nh~,_=t::hl:....:.::na:.:m::....:l~9~8:.4 Due Lama Yeshe tich va d~ tå eua Ngai la Lama Zopa Rinpoehe, P~t giao d~i thira d~y triJ thanh ngu'<1i ke' nghi~p lanh rltng tråi qua nhi~u d~o hQi FPMT va se co' gång ngan nam, khi rna th<1i thl,!'e hi~n u'de md etla th~y mlnh. hanh phap, tu'<;1ng phap Nam 1987, mQt e~u be Tåy Ban di~t va qua r6i, th<1i m~t Nha du'<;1e Due Dalai Lama di1i pbap de'n, lue d6 con thu XIV xae nh~n la h6a thån ngu'i1i khong bie't de'n etla Lama Yeshe. Yl the' e~u be P~t, Pbap, Tang la gl; nay du'<;1e xua't gia theo Tåy T~ng khong bie't de'n tri tu~, va du'<;1e bie't vdi eai ten la Lama d~o due, luan ly la gl; Osel Rinpoehe. Hi~n nay Ngai lue d6 ehl e6 vo minh dang theo hQe t~i tu vi~n Sera den t6i ngl,l' tri; ehl e6 thQe Tåy T~ng iJ phia Nam An thQ hu'iJng d~e l~e, ehl DQ. e6 lam di~u tQi 16i ... Hi~n nay t~i B6 D~ D~o Trang iJ nen phu'de due giam ehUa Nh~t Ban thuQe M pbai thiSu, tu6i thQ con Daijokyo - Japan vao nam 1989 ngu'<1i se ngån nglii, ehl e6 xay mQt tu'<;1ng Ph~t ng6i thi~n con khoang 10 tu6i la giua IQ thien eao g~n 26 met (80 ehe't. L~i them than feet). T~i My e6 tu'<;1ng nu th~n ngu'<1i lue d6 xa'u Xl, di Tl,!' Do tay gid eao ngQn du6c h<;1m, hOi barn, d<1i s6ng dang ebay, tu'<;1ng nay eao 48 ngMo nan, thie'u th6n, met. T~i Nh~t, thU do Tokyo thl e6 tu'<;1ng P~t Ushiku dau kh6 ... R6i th<1i gian troi qua, nhi~u ngan nam I~i troi mQt tay dang ehl tr<1i va mQt tay ehl xu6ng da't, eao 80 qua, con ngu'<1i I~i båt dåu tu t~p gieo tr6ng due h~nh, met. Ne'u so vdi hlnh dang con ngu'<1i ehling ta 1,6 met vun xdi phu'de due, nen tu6i thQ con ngu'<1i du'<;1e tang len thl nhung bUe tu'<;1ng tren eling da qua eao r6i! The' tdi 80. 000 tu6i. R6i th<1i gian I~i qua, con ngu'<1i khong nhU'ng khong ai e6 thS tu'iJng tu'<;1ng rling dl,!' an xay dl,l'ng tu I~i tir tir giam xu6ng 10 tu6i nua ... thl khi d6 Due PMt tu'<;1ng P~t Di L~e bling d6ng t~i B6 D~ D~o Trang nay Di L~e se xua't hi~n tren d<1i dS ehuySn hanh xe pha'p l~i eao tdi 152. 4 met (500 feet). eho ehling sanh. M ehl eho ehling sanh con du'<1ng tl,!' thoat khoi nhii'ng kh6 dau M I~y. Ngai se dung long tir Va ehling ta eling dirng nghI la h~ n6i de'n Due PMt Di vo lu'<;1ng etla mlnh dS eUu giup ehling sanh, dS mang sl,!' L~e la eu phåi ong Ph~t ng6i eu'<1i vui ve tl,!' nhien: dåu blnh an va ~nh phlie eho m6i ehling sanh dau kh6. Yl tron, bl,mg bl,!', tl,!'a nhu' ong dja. Thay VI ong dja tay dm v~y Due P~t Di L~e la vi P~t eUu tinh trong tu'dng lai qu~t phe phå'y, thl Due P~t Di L~e tay e~m ehu6i ni~m etla loa i ngu'<1i. P~t, ho~e e6 khi vae bao d6 an tren vai, e6 khi ng6i vdi 6 ehli tiSu t~t khau khlnh, d~ thong (ll,lC tQc) dang ham, Cong trlnh xay dl,l'ng tu'<;1ng Di L~e eao nha't the' gidi nay leo treo, thQt let, ehdi gitln tren ngu'i1i Ngai, nhU'ng Ngai du'<;1e Trung Tårn Bao T6n Truy~n Th6ng D~i Thua (The khong gi~n rna trai I~i con niJ n~ eu'<1i th~t hl xa, hao Foundation For The Preservation Of The Mahayana dung. D6 la tu'<;1ng P~t Di L~e ph6 bie'n iJ Vi~t Nam. Tradition. viet Mt: FPMD dåm traeh. Day la mQt trong Con tu'<;1ng P~t Di L~e se xay iJ B6 D~ D~o Trang nay nhung t6 ehUe P~t Giao D~i ThU'a e6 tårn eiJ qu6e te' da se dl,!'a theo hlnh måu tu'<;1ng ngh~ thu~t iJ the' kY I va Il tirng va se xa y dl,l'ng tren 112 dl,!' an nhu' xa y dl,l'ng nhii'ng sau eO",ng nguyen. Lue d6 iJ An DQ, måu tu'<;1ng ngh~ tu vi~n, nhii'ng trung tam an eu', nhii'ng trung tam thi~n, thu~t An DQ nay ra't th!nh hanh. nhii'ng nhii te' bån, nhii'ng binh vi~n, nhii'ng tru'<1ng hQe . .. Vao nam 1974, Lama Thubten Yeshe, vi Lama Tay T~ng n6i tie'ng nay da thiinh l~p hQi FPMT vdi y nguy~n

24

PMp Am Ph~t Dan pl. 2544


tu'<;1ng Ph~t Di qc kiiu nay va cfing xay dl,1'ng råt to lon. Nhu' e} tu vi~n Tashilhunpo c6 xay mi,'>t tu'<;1ng Ph~t Di L~c cao 26 met (80 feet). d Nepal, Buc Rinpoche Chobgye Trichen n6i tie'ng nay cho xay mi,'>t buc tu'<;1ng Ph~t Di l~c cao khoång 3 tilng lh t1,\i tu vi~n m1nh vv ... Tu'<;1ng Ph~t Di qc se xay t1,\i B6 B~ B1,\o Trang cao 152. 4 met va se du'<;1c duc bAng d6ng mau vang, theo ngM thu~t ke't h<;1p cå hai: hi~n d1,\i va truy~n th6ng. Voi chi~u cao va net my thu~t t6i cao nay, Mi FPMT mong ki~t tac nay se du'<;1C d6ng g6p m1nh vao danh sach nhii'ng kY quan the' gioi va la mi,'>t tu'<;1ng Ph~t cao nhåt the' gioi . Tu'<;1ng PMt nay se cao tu'dng du'dng voi mi,'>t cao 6c c6 50 thg lh se t9a 11,\c ngay giua cong vien ri,'>ng 45 måu Anh (mot mdu Anh = 4046 met vu6ng) . Bt;lo trang Di L~e (Maitreva Project Land) nlim caeh Bai Thap (Maha Bodhi) - ndi kY ni~m Ph~t thanh d1,\O va giac ngi,'> khoång 3 eay s6. Ngoai tu'<;1ng Ph~t d6ng to lon, Mi FPMT dl,1' dinh se phåi dy them hang tri~u nhii'ng cong trinh nho khac e} trong than tu'<;1ng Ph~t Di L~e bång d6ng, e} trong d1,\i sånh va e} xung quanh eong vien ... voi u'oe mu6n, mong ndi day tre} thanh mi,'>t d1,\o trang Di L~c, Hi,'>i Long Hoa, mi,'>t trung tam tu t~p va chiem bai ly tu'e}ng t1,\i B6 B~ B1,\o Trang. B1,\i sånh chinh se eao nhu' la mi,'>t ngo i di~n thC1 e6 17 thg, c6 thi chua hdn 4000 ngu'C1i va e6 hang tram ngan nhung bUc tu'<;1ng, nhii'ng bue tranh M<;1e d~t ho~e khife trong g6c ho~c xung quanh tu'C1ng. C6 hai tu'<;1ng: PMt Thich Ca Mau Ni va Di qc eao giln 16,5 met (50 feet), mi,'>t buc tranh PMt Di L~c theu tren våi ll:la (thanka) lon khae; e6 100000 nhii'ng tu'<;1ng Ph~t Di L~e va Thich Ca Mau Ni PMt nho; e6 nhung bue tranh ho~c tu'<;1ng eua 1000 vi PMt, nhii'ng bai kinh ... Voi ngM thu~t sU' dl:lng hlnh ånh, mau sik .. hai bOa tuy~t d~p se di€n tå con du'C1ng phat b6 d~ tam va d1,\t de'n giac ngi,'>; nhung tranh ll:la v~ cui,'>e d<:1i eua Bue Lama Tsong Khapa; nhii'ng tranh ll:la v~ eui,'>e dC1i Bue Pha}; nhung buc tu'<;1ng eua 8 nha Pandits An Bi,'> VI d1,\i va nhung danh hi~u cua 100000 ehu' Ph~t du'<;1e khifc tren nhii'ng o tu'<:1ng. Ben trong bue tu'<;1ng Phat Di L~c bAng d6ng caD 152,4 met se du'<;1e thC1 xa l<;1i eua Bue PMt Thieh Ca Mau Ni, nhii'ng vi thanh va nhii'ng vi phap su' VI d1,\i khac; se thC1 vi Chenrezig ngan canh tay, 21 vi Quan The' Am B6 Tat, ehu'Ph~t Du'<;1c Su', 16 vi A La Han, 35 vi Ph~t, Bue Lama Thubten Yeshe; nhii'ng bi.'> kinh Bat NM voi net chu m1,\ vang, b1,\C, tran ehåu va ma nao; va cfing se thC1 cac vi thi~n thh nhu': Mitukpa, Kunrig, Vajrasattva (Thon Kim Cang Tac DCa), Namgyalma, Amitayus, White Tara (Bqch V) va 8 vi B6 Tat. Ben trong cong vien ri,'>ng 45 måu Anh nay cfing se xay 100000 nhii'ng ngoi thap, nhii'ng pbOng thi~n du'<;1c tO diim bång nhii'ng buc tu'<;1ng, du'<;1C khifc nhii'ng cau

PMp Am Ph~t Dån pl. 2544

chuy~n ti~n than ctla Buc PMt Thich Ca Mau Ni, cfing

se cho xay mi,'>t tu vi~n cho chu' Tang, mi,'>t tu vi~n cho chu' Ni, mi,'>t binh vi~n voi cach chua tri theo phu'dng phap ke't h<;1p cua cå phu'dng Tay, Ayurvedic va Tay T1,\ng; se dy mi,'>t tru'C1ng h9C, mi,'>t trung tam Mi nghi va giång d1,\y; mi,'>t nha tr9 cho khach hanh hu'dng; mi,'>t eong vien (c6 thu va nhi~u cov canh dE;lp) cho tre em, c6 h6 nu'c}c trong va su6i chåy r6c rach. Th~t la mi,'>t dl,1' an VI d1,\i, c6 thi xe'p VaD hang b~c nhåt tren the' gioi. Theo ong Peter Kedhe, ngu'C1i trI,l'e tie'p phl:l trach v~ philn kie'n truc ngh~ thu~t cho bie't: Phi t6n cua dl,1' an nay se hdn 150 000 tri~u dollar My va tMi gian di hoan thanh se khoång 5, 6 nam. Tuy nhien, h9 se co' gång hoan tåt cong trlnh VaD thang 12.2004, ho~c thang 1.2005. Tu6i th9 clia tu'<;1ng Ph~t Di L~c nay khoång 1000 nam. Cho nen biiu tu'<;1ng Hoan H1 nay se keo dai khoång 10 the' kY. L<;1i 11,\c chAng nhung cho the' h~ ehUng ta ma con eho eå nhi~u the' h~ såp toi nua. Tuy nhien l<;1i ich Cl:l thi hi~n t1,\i vån la cho ngu'C1i dan An Bi,'>, d~c bi~t cho dan chUng s6ng trong thi trån Bodhgaya (Bo 8~ 8qo Trang). Nlim trong tiiu bang Bihar, B6 B~ B1,\o Trang la ndi kho cån soi da, ngu'C1i dan d6i ngheo, nha cU'a xd xac, khong e6 nha may, cong xu'e}ng nao cL. Hiin nhien, khi buc tu'<;1ng Di qc hoan thanh, thl dåy se la ndi thu hUt du khach nhi~u nhåt An Bi,'>. Ngu6n l<;1i tuc du ijch se mang 11,\i åm no eho ngu'<:1i dan t1,\i dåy, ngoai ra dC1i s6ng tinh thiln cfing du'<;1c an 6n hdn. Ngay cå trong giai d01,\n xåy dI,1'ng nay, cong trlnh da va dang 6n djnh cong vi~c lam an cho hang ngan cong nhån An Bi.'>, d~c bi~t c6 lien quan Mn cac nghanh nhu' kie'n truc, kY su', tai chanh, du lich, cong vien, lam vu'C1n ... Khong ai c6 thi phU nh~n rång, chinh day la cd Mi t6t nhåt cho nhung xi nghi~p, cong ngh~p v~ v~t li~u xay dl,l'ng t1,\i ho~c giln Bihar tang ngu6n thu nh~p clia m1nh. Mi.'>t khi cong trinh nay hoan thanh thll1,\i tie'p tl:lC thue cå tram ngu'C1i lam vi~c di duy tri va lam d~p eho Mi Long Hoa Di L~c nay, cfing nhu' M phl:lC YI:l cho khach chiem bai hang nam. Rieng v~ nghanh du ijch, khach hanh hu'dng tir trong nu'oc cfing nhu' ngoai nu'oc tham vie'ng B6 B~ D1,\o Trang se tang len va nghanh du ijch e} An va Bihar nh<:1 the' ma phat triin. Cfing chinh VI the' ma t6ng t6ng An Di.'> Shri K. R. Narayanan trong bu6i li§ d~t vien da xay dl,1'ng D1,\o Trang Di qc vao thang 3.1996 da n6i: Toi råt vui du'<;1C bie't se c6 mi.'>t tu'<;1ng Ph~t Di L~e bång d6ng xay t1,\i B6 D~ D(,Io Trang. SI,1' hu'ng thinh elia d1,\o Ph~t la sl,1' rninh chU'ng gia tri clia due Hnh Tir, Bi, H1 Xå va vo Nga, Vi Tha. DI,1' an Di L~e nay la sl,1' ke't h<;1p elia hai nhu du tinh thh va thl,1'c ti~n cua quy PMt tli' xa gan. Cong vien xinh xifn bao quanh tu'<;1ng Ph~t Di L~e hiin nhien se t1,\O cånh quang thanh thoat, se lam cho

25


thån va tam eua khaeh hanh hu'dng ehiem bai khinh an va an I~e Mn. Toi tin rång dl! an nay d6ng g6p vao sl! hohg truy~n gia trj Tir Bi, m Xå, Hoa Blnh, Blnh DAng trong nhan lo~i, thl d~o trang Di L~e nay eang thieh Ung hdn v~i the' gi~i ngay nay, ndi rna e6 nhi~u sl! b~o dQng, ganh gMt, d6i kbM va binh t~t. CTrich dich 'The Maitreya Project' , trang 3, FPMT, 19(9).

Th~t v~y khi dl! an hoan thanh, An DQ - dåt nu'~e da ton giao nay - se trd' thanh giau hdn, khong ehi v~ van Ma, ngM thu~t. .. rna eå kinh te', ehinh tri, trie't hge, thu'dng m~1 vv ... Hdn nua Mi FPMT eung mong rhg nhi~u ngu'<'1i, khong k~ la Tang Ni hay khong Tang Ni, Ph~t t~ hay khong PMt t~, sau khi de'n va chiem ngu'(Jng tu'<Jng se tang tru'd'ng b6 d~ tam, thl!c hanh l<'1i PMt d~y d~ giåi thoat. Hlnh ånh Tir, Bi, m, Xå eua buc tu'<Jng Di L~e lam vdi di phi~n nao tham, san, si, m~n, nghi, t~t M... va khie'n cho tam thuh linh, tang tru'd'ng b6 d~ tam, phat tri~n tu vo 1u'<Jng tam (hl b i, hi. xc) va d~ hoa tam khai nd', Ma dQ chUng sanh. The' la nhii'ng ngu'<'1i du'<Je chiem ngu'(Jng tu'<Jng du'<Je g~t hai vo 1u'<Jng phu'~e bau. C6 Ih, du'<Je Vua Sagyal Mi v~ eong due ngu'<'1i xay tu'<Jng va ehUa thap, Duc PMt da trå l<'1i rång c6 bao nhien h~t eat (atoms) d' trong tu'<Jng PMt, thl ngu'<'1i xay dt!ng va eung du'<'1ng tlt<Jng d6 se dlt<Je bao nhieu lh tai sanh lam vua cua tr<'1i ngu<'1i. C6 bao nhieu h~t eat d' trong thap va chUa d6, thl c6 bao nhieu lån ngu'<'1i åy d~t dlt<Je thi~n dinh, e6 bao nhieu kie'p ngu'<'1i åy d~t dlt<Je an l~e trong d~i dinh t6i th\t<Jng, du'<Jc an l~c trong chanh kie'n, chanh dinh va ehanh giåi thoM khoi sanh, gia, binh, che't.

Ne'u ai mu6n phat tam, g6p phh mlnh vao dl! an xay dlfng D~o Trang Di qc nay, nhåt la vao dip thien nien kY thu ba mdi nay, nam mdi 2000 nay, thl xin lien I~c v~i:

Maltreya Project, Bodhgaya, Distrist Gaya, Blhar, 824231, India. Tel: (91) 631400620/621/727 - Fax: (91) 631400774 Email: bodhgaya@maitreya-statue. org Ho~c

la:

Nepal Project Office, GPO Box 1981, Kathmandu, Nepal. Tel: (977) 1426039 - Fax: (977) 1410992 Email: kathmandu@maitrey-statue. org Hol)c la: Maitreya Projeet Taiwan, F 9-4, 81, SEC 3, Pa Te Road, Taipei. Tel: (886) 2 579 5988 - Fax: (886) 2 579 4548 Email: taiwan@maitreya-statue. org Dl! an dang thi e6ng vdi tam nguy~n thie't tha eua H()i FPMT mong sc1m hoan thanh trude nAm 2005, Due Dalai Lama d<'1i thu XlV (la vi dd thuyet ph6p 10 ngay lien h,jc tU 20.12.1999 den 29.12.1999 nei hQi tn.Jang Kalachakra tQi sd W 8Qo Trang) da eåu nguy~n eho dl! an xay dlfng tu'<Jng PMt Di I~c nay dlt<Jc thanh eong my man va Ngai da n6i rhg:

"Cong trlnh nay IQ ket quå eua tam Itle va nguy~n Itle eua ehUng ta. Til tam nguy~n eua toi, toi xin tan thdn va nguy~n ciing nhli lide mong eong trlnh nay se mang Iq.i Iqi ieh eho vi~e holing phdp va eho diJi s5ng eua t5t eå ehUng sanh. Toi r5t mong eong trlnh Ihanh 1t!U vien man va eMn thanh eåm ni~m an dac quy Ph~1 la, han t6 ehlie, va tal eå quy vj dang thtle hi~n eong lrinh" (Bo 00 8Qo

T\le ngii' Vi~t Nam e6 eau: "MQI eay lam ehång nen non, Trang, th6ng 1-1998) CTrich dich ' The Maitreya Project' , ha eay eh~m Iq.i nen han nui eao "; eung nhu' d~ t~o trang 2. FPMT, 19(9) phu'~e bao sau day trong PMt Phap, Mi FPMT va tåt eå quy PMt t~ nen phat tam r----------------------------------, Cung vdi tam hlt~ng åy, chUng m6i ngu'<'1i d6ng g6p ehUt Phap Hoa toi thanh tam du nguy~n cho eong, ehUt eua... g6p sue eong trinh na y dlt<Jc thanh eong Ai ng6i chåm hi ben song mlnh vao eho dl! an nay my man. Ne'u nhlfm m~t ngbI ml0c dva con nVOc Mn rong nhv nhien du'<Je thanh tlfU, v~i tam rhg ti~n tir dau se d6 vao di trong vu<'1n B6 Tat PM Hi~n nguy~n hu'~ng v~ HQi Long cho thanh tlfU dl! an nay, thl xanh mau Tpm dQ ciii thi~n may bay Hoa - Khi Due Ph~t Di L~e chUng toi khong dam ngbI Mn. l~y tri'Ji mva xu6ng dem nay ra d<'1i. Hi~n nhien v~i mQt Tuy nhien, ne'u nhii'ng cong d€' nghe dat cat, co cay reo mlrng eong trinh xay dlfng d6 sQ trinh, nhii'ng hanh dQng. . . v~i nhii'ng m\le weh va y hlt~ng cao va vI d~i nhu' the' thl Mi Tu6i nao con gru tr6 bOng FPMT råt eh Sl! phat tam thlt<Jng lam vl ngu'<'1i, thl chUng thl sen se nå' giaa d6ng xuan xanh toi tin rång pMp PMt nhi~m tir tam Il!e Mn v~t Il!e eua mi'Ji em vao bvOc d~o quanh tåt eå ehu' Tang Ni, PMt t~, måu, v~n phap v~n hanh båt phVo'Ilg tri'Ji Bfch Ngqc thi'Ji kinh chva nglrng eua nhii'ng Mi, nhii'ng doan khå tit nghl se nh~m v~n cåm bi~n tili sinh-tt1 cM-P chUng th~ . . . tren kh~p the' gi~i. Ung Mn quy Tang, Ni, PMt til h6t nhien n,tc r<l cQi ngu6n Phap Roa. Cong due phat tam eua quy va cac vi se phat tårn bhg cach Tang Ni, quy PMt t~, eae h<Jp ll!e, h<Jp eong, h<Jp eua . . . Ly Thita Nghil$p d~ eho cong trinh dlt<Jc thanh ehuyen gia kY thu~t, ngh~ tlfU . Cong trinh dang eh<'1 d<Ji sl! thu~t... th~t la vo 1u'<Jng. 26

Phåp Åm Ph~tE>ao pl. 2544


pMt tam tit quy vi.

Nam Ma Dtldng Lai H~ Sanh Di L4c Tan PMt tsc d~i chtfng minh. Vie't tl.!-i thu vi~n Mahabodhi Mahavihar, B6 EM D~o Trång, J(n DI). D~m cu6i cUng (31-12) rua nAm 1999,

L(; Tam.

Ssch tham khao:

The Maitreya Project', FPMT, 1999.

tim hi~u ngay sanh eua Due Ph~t Thieh Ca Nguy~n

Phtic Bdu T~p

Trong ml)t cd Mi tntøe, tae gia da co dip trinh bay v~ nam sanh eua Due P~t ('nm hi4u Nom sanh xac thC;lt cua Duc PhC;lt Thrch Ca', TQp chr Hoa Sen. California).

Nbu' ta da tMy, truy tilm nam sanh eua Due Ph~t råt kM, ehu'a ai tim ra du'<Je du ki~n ehinh xae, kh6 eh6i eai v~ nam sanh eua Due Thieh Ca. V~ ngay sanh eua Due Ph~t eling v~y, ehi dl,l'a tren truy~n th6ng. M9t diem khae eiln du'<Je hm y la d~o P~t Båe tong Mahayana thie't l€ Dan sanh rieng bi~t, khae vØi eae ngay l€ kMe eua Due P~t nhu' l€ Thieh Ca thanh d~o, l€ Thieh Ca nh~p nie't ban. D~o P~t Nam tong Theravada thie't l€ Dån sanh ehung vdi eae l€ Thanh d~o va Nb~p Nie't ban, g<?i la d~i l€ Visakha, danh tit Han Vi~t 13. Tam h(,1p. Vi~e nay lien h~ vdi quan ni~m giao ly Theravada, ta se e6 dip n6i (} sau.

Tai Ii~u cd nhÆt v~ I~ Dan sanh Sau the' ehie'n thu 2, Mi The Pali Text Society (} Luan Don la t6 ebUe sltu khåo v~ d~o P~t quy mo nhåt, tie'p Phllp Am Ph~t Elan pl. 2544

tl,le ehu'dng trinh nghien eUu va c9ng tae vdi Vi~n D~i H<?e Colombo (} Tich Lan di dieh thu~t, giång giai eae tai li~u e6 van Pali tren eae bia da, la e6t... t~i eae ehUa. Nam 1972, h<?c giå ty kheo Isabel Homer, cM qch H9i The Pali Text Society eong b6 m9t s6 tai li~u mdi tim du'(,1e trong qu6e su Mahavamsa eua nu'de Tich Lan. M9t tai li~u n6i v~ l€ du mu'a Gangarohana 13. m9t t~p tl,le eua dan Tieh Lan theo d~o Ph~t ngay nay con t6n t~i tit vling que de'n thanh tb!. Ml)t tai li~u khae quan tr<?ng hdn n6i v~ l€ Dan sanh eua Due Ph~t. Du'di tri~u vua Dutthagamani (101-77 trudc My I!ch), qu6e su ghi ebep l€ Dån sanh do nha vua thie't l€ du nguy~n, e6 eUge ntøe ki~u tu'(,1ng Due Ph~t do m9t nghin thanh nien dm eC1 keo li€n di hl) t6ng. The' nhu'ng tai li~u nay khong the xem la tai li~u e6 nhåt. Ta pbai tre} l~i eae tfl,l da Asoka (dQi de A Dl)c). Due P~t måt (nhC;lp niet ban) nam 544 tntde Tay ijeh. Hai tram nam mu'di Dam sau, nu'de An Dl) co vua Asoka hoång du'dng d~o Ph~t. Vua eho Wc tren tfl,l da va vaeh da eae Mn nm ehi tuyen du'dng sl,l' tleh va nhiing lC1i ran d~y eua Due P~t. Cho de'n My giC1, eae nha khåo e6 da Om ra du'<Jc 35 di tich nm ehi, danh s6, kham d<?e, va giai thieh e~n ke . Nm ehi s6 B6n, Om du'<Je t~i mli Kandahar, ngay nay thuge dåt Afghanistan, ghi IC1i d~y eua nha vua eho con eMu pbai tie'p tl,le phl,lng tM Due P~t va d~n do m6i nam ngay l€ Dån sanh, phåi t6 ehue tr<?ng the, thie't l~p eul)e ntde ki~u Due P~t. Nm ehi s6 Sau (} .mli Gimar, mi~n Tay An Dl) ghi ro hdn eaeh l~p ki~u de ntde tu'(,1ng va di tleh Due P~t, khi t6 ehue l~ Dån sanh. Nbu' v~y, l~ Dån sanh Due Ph~t da du'<Je thie't hdn hai ngan ba tram nam tntde, d~e bi~t huy hoang du'Øi tri~u d~i vua Asoka la ngu'C1i da dl,l'ng len 84000 ngo i tMp thC1 P~t. L~

Dan sanh t~i de qudc gia Tliy VI/c

Du'di thC1i d~i de' Asoka, d~o Ph~t di vao eae qu6e gia (} mi~n vinh Dia Trung Hai va eae qu6e gia (} mi~n Båe va Tay Båe nu'de An Dl). Tit An Dl) sang Trung Hoa, phia Dong Båe co day mli Hy Ma L~p Sdn 13. ml)t bUe tntC1ng thanh bång thep ngan can lltu thong. Phia Tay Båe, d<?e theo su'C1n mli Kunlun sat vao hil Idn Alma Ata la m9t s6 do th! nhu' Kashgar, Yarland, Chokkuta va Khotan. Cao hdn tren phia Båe, d<?e theo su'C1n mli Tienshan (Thien son) la Mt Th6 NbI Ky tu' tban (Chinese Turkestan), g6m b6n tieu qu6c eling chung van Ma la eae nu'de Aksu (con gqi la Baruka), Kucha, Karashar (ngay nav la quC;ln Yen-ki thuQc Trung Hoa), va Turfan (ngay nav gqi la Kao chang). Cae qu6e gia nay ke't thanh m9t trI,le g<?i la con Du'C1ng Td Ll,la, tfl,le giao thong can hån giua Trung Hoa va eae nu'de phu'dng Tay ngay d6. Tit dilu the' kY hai mu'di, cac pMi bl? khåo e6 Tay phu'dng khai qu~t cae dl)ng da nåm tren trI,le Du'C1ng Ll,la nhu' Huan tu'øe Aurel Stein, Albert Grunwedel, Paul Pelliot (thuQc TrLlCJng Vien DOng Bac c6 Ha NQi). Cae eong trinh khåo e5 nay pMt xuåt tit hai quan diem tranh dua nhi~u khi di giln de'n eh6 thli ngh!eh eua hai tru'C1ng khao e5 La tinh va 27


Anglosaxon, l~i eilng da di tai mi?t s6 ke't lu~n rit gi6ng nhau. NhU'ng di~m ke't lu~n d6 e6 th~ t6m tlft lam ba ml,le: thu nba't la eae dan tQe s6ng tren con Bui1ng Ll,la tir hai mudi the' kY trttae da thim nhuån d~o PMt rit sau slfe; thu hai la d~o PMt eua eae slfe dan nay mang n~ng t~p tl,le B~i thira Mahayana; va thu ba -- di~u quan tr9ng Mi vai ngu'i1i tlm hge PMt -- la eae tai li~u vån tlf eua eae b~e eao tång Trung Roa "di Tay vl!c tim hQc d~o, da quan sat t4n cM, vift thanh sach" d~ l~i, da dU<,1e ehU'ng minh la nhU'ng tai li~u rit sat vai "Sl! th4t khoa hQc" ta quan ni~m ngay nay . Boi le d6 rna ta phåi ll,le soat trong tai li~u vån tlf eua eae nhå su Trung Roa di Tåy Vt!e (An DQ) thlnh kinh n6i v~ le Ban sanh. Cae nhå khåo e6 tlm dU<,1e tai li~u e6 nhit lien h~ tai le Ban sanh trong eu6n saeh eua Thåy Phap Hi~n (Fa-Hsien). Thåy la mQt V! eao Hng ngu'i1i Trung Roa lån dåu tien hanh hUcJng qua Mt PMt o An BQ vao eu6i the' kY thu b6n, O l~i 16 nåm hge d~o (399414 toy Ijeh), d~ l~i eu6n saeh Phap Hi~n truy~n, con g9i la PMt qu6e kY, e6 Mn d!eh tie'ng Phap eua Abel Remusat (Foe Koue ou Relation des Royaumes Bouddhiques, Emest Leroux, Paris, 1836).

Thåy Phap Hi~n theo con Bui1ng TcJ Ll,la, de'n Mt Khotan rna thåy phien am la C6 scJn, ngay nay lå thU do eua khu tlf tr! Tan CucJng (Uighur). Khi ghe qua Khotan, Thåy dU<,1e tham dl! bu6i le PMt dån dU<,1e t6 eMe rit tr9ng d~i. Dan ehUng ehuå'n b! le PMt dån tir ngay m6ng mQt thang Tu CThdy dung om Ijeh Trung Hoa), keo dai tai ngay 29 thång tu. CUQe ru'ae ki~u rit vI d~i, xe ki~u eao mui1i met, trån thie't lQng låy, O giil'a d~t tU<,1ng Bue Ph~t scJ sinh, e6 vua va hoang Mu dit Khotan theo nghenh gia. Thåy Phap Hi~n tie'p tl,le hanh trinh xu6ng Mt An Bi? vao thånh Patalipatra (Thdy phien om la thOnh Ba-tra-Ii ph6t) ngay nay g9i la thanh ph6 Patna (Hoa thOnh). MQt nghln nåm trttae ncJi day la kinh do eua vucJng qu6c Maghada (Ma-ki~t-da), lang gi~ng eua que hUcJng Bue PMt, sau tråm nåm trttae, day la ncJi d6ng do eua d~i de' Asoka. Thåy Phap Hi~n dU<,1e chU'ng kie'n va ta l~i dåy du chi tie't mQt bu6i le PMt dan, vao ngay m6ng tam thang hai am ijch. (Xem them bai 'nm hi~u Le Rllae Ki~u Phc>t va Le Tåm PhC>t', eua Nguyen Phue Buu-TC>p, Hoa sen 5623, Califomia 1994).

Cilng trong kho saeh B~i thira O Trung Roa, mQt tai li~u e6 lien M de'n le Ban sanh tlm tMy trong cu6n B~i Bui1ng Tåy Vl!C kY eua Thåy Ruy~n Trang. Thåy tå le Ban sanh Thåy du<,1C tham dl! O Kueha (tieng Ph6p viet la Koueha, e6eh phien om mai la KuChe). Kueha ngay xua la mQt 6e dao lan nba't nAm ngay tren con Bui1ng Tcr Ll,la, la mQt trI,le chanh con dui1ng d~o Ph~t du nh~p vao dit Tau. Thåy Ruy~n Trang g9i dit Kucha la Dao Tån; Thåy c6 cam tlnh vai dit dy vi ncJi day la que hUcJng cua Ngai Cu'U Ma TMp (Kumarajiva), ngu'i1i da d6ng g6p nhi~u nba't trong vi~e phien d!eh 400 bQ kinh tir cM

28

Sanskrit sang cM Hån (the ky thu nom toy Ijeh). Le PMt dan t~i Kucha cU: hanh vI d~i, e6 eUQe ru'ac ki~u g6m mQt nghln chie'c xe hoa dt!ng tU<,1ng PMt. Ngay le Bån sanh t~i Kucha l~i thie't vao ngay thu phån, thang ehin, ngay 22. T~i

Tåy T~ng (Tibet), trttac khi b! Trung Roa eQng san emJng chie'm, ncJi day la Mt PMt. Nien ijch Tåy T~ng ghi ngay le Ban sanh la ngay 15 thang gieng am ijeh, la ngay qu6c le lan nhit trong nåm, g9i la le Son-lanehen-po (Le DQi Nguy~n), lien hoan tir ngay m6ng b6n cho Mn ngay 21 thang gieng. Bern Ban sanh, t~i thli do Lhassa, m6i ecJ sO eong hay tu, m6i gia eu d~u treo den, ke't hoa. Bue Ro~t PMt (PhC>t 56ng, DQt Lai LQt Ma) ng6i tren ki~u c6 ban qu6e nh~e va di?i binh bao gia thap tung, di vie'ng va chim di~m tirng dcJn V! trong thu do, ncJi nao co trån thie't le. Dan ehUng tir m9i ncri trong nuae, va ca O ngoai nuae nhu Mong C6, keo v~ thU do tham dl! l~ B~i Nguy~n, du xin Bue Ph~t ban cJn mQt nåm dåy h~nh phUc.

U Dån sanh ~i Trung Hoa Nuae Trung-hoa e6, e6 bQ mon sU: kY chep sl! vi~e theo nguyen tlfe trung thl!e va theo thi1i gian. Theo tM tlf nåm thang, ta dge trong Phap Uy~n Chåu Låm, vao di1i Bong Tin (318-420 toy Ijeh) e6 ngui1i Thai Ki~u due nåm tU<,1ng Ph~t hai d6ng d~ dung vao le Ruae Ki~u, trong ngay le Ban sanh. MQt tu li~u e6 khae tlm thiy trong saeh Cao Hng truy~n, vie't vao thi1i Ngil R6, cilng t~i Bong Tin (319-351 toy Ijeh), c6 ngu'i1i mQ d~o ten la Thich LQ, m6i nåm vao ngay m6ng tam thang tu Mn ehUa lam 'le ehiem b6i Due PMt ra ddi', bAng cach tlfm tU<,1ng PMt bAng nuae cam 16. Rge giå d~o Ph~t Trung Hoa eho la truy~n th6ng Bån sanh t~i nuae Tau Mt dåu tir eac chi tie't nay. Ke' Mn, trong saeh NgI,ly Tin Nam Blfc tri~u lu~n t~p e6 do~n ghi vua Thai V6 Be' nha NgI,ly (408-452 toy Ijeh)

nhan ngay Ban sanh, ngt! gia ra ngoai thånh, thie't le ru'ac ki~u Ph~t. Vua va Roång Mu dU'ng tren dai råi hoa len tU<,1ng Ph~t scJ sinh lue doan ki~u di qua. MQt tu li~u c6 khae, theo thu tlf thi1i gian, dge dU<,1e trong PMt T6 Th6ng Ky, k~ ehuy~n vua Cao T6 V6 Be' nha T6ng ten la Lu'U Du, nåm 462 tay ijch, ngay m6ng tam thang tu, thie't le Ban sanh ngay trong eung di~n nha Vua. Ciing trong Ph~t T6 Th6ng Ky, ta l~i thiy Vua Hie'u V6 nha Tåy NgI,ly (467-499 toy Ijeh) cho l~nh ru'ac tU<,1ng Ph~t tren ki~u tir eae ngoi ehUa lan O L~e DUcJng vao eung dinh, dang hUcJng hoa lam le Ban sanh ngay m6ng tam thång tu, va ra l~nh m6i nåm tir d6 phåi thie't le PMt Ban nhu vh. L~i saeh L~c DUcJng Gia Lam Ky, m6i nåm trttac mQt hOrn ngay PMt Bån m6ng tam thang tu, eae ehUa trong vilng L~e DUcJng phåi ru'ae tu'<,1ng PMt tren ki~u de'n Thanh Minh thi~n vi~n, tit eå hcJn mQt nghln tU<,1ng PMt d~ CU: hanh d~i le ngay hOrn sau. Bu6i le du<,1c cU: hanh rit tttng birng nao nhi~t de'n n6i mQt nhå su tir Tåy Vl!C de'n vie'ng L~e DucJng k~ l~i la

PMp Am Ph~t Bån pl. 2544


"(ngay PMt Ddn) hoa vang ngf)i sang dIJfJi anh dIJdng. Iqng hoa If/p kin nhlJ may phil. cf) phIJdn gidng len nhlJ r,mg cay. trdm hIJdng x6ng len day di!c nhlJ SIJdng phil. tie'ng kinh va tie'ng nh(lC rung chuyin dat trf)i" (Kenneth Chen, 'Suddhism in China', Princetan 1973, trang 279).

B<:1i nM Du'<:1ng d Trung Hoa lå tMi dl,li hoang kim cua dl,lo PMt tl,li ehau Å. Ta thea doi du'<jc la du'di d<:1i nha Du'<:1ng (dl1qc ghi cMp trang DQi Dllong Tay Vl/c Cau Phap Caa Tang truy~n cua Thay Nghia Tjnh (I Tsing, 635713 tay Ijch) va d<:1i nha T6ng (dllqc ghi chep trang DQi T6ng chinh bien) tue la tir nam 618 de"n nam 1279. I~

Ban sanh du'<jc thu'<:1ng xuyen eli' hanh tu'ng bitng trong cac ehUa Idn nho trong dan gian.

tam tMng tu'. L~ Ru'dc Ki~u ciing chi lam trong khuon vien chiia. Chi tie"t Sl! vi~c d~u ghi trong sach Dong Kinh MQng Hoa L~c CM (OOng Kinh la phu Khai Phang). Dltdi d<:1i Nguyen, ngu'<:1i Mong C6 la nhU'ng ngu'<:1i mQ dl,lo Ph~t, nen vån giu t~c I~ thie"t Ph~t Ban Idn vao ngay tam thang tu'. Ngu'<:1i khai sang ra nha Minh, Chu Nguyen Chu'dng, luc thie"u th<:1i di tu d chiia, nen khi I~p qu6c, ton th<:1 va chinh d6n dl,lo Ph~t. Dltdi d<:1i Thanh, ngu'<:1i Man Chåu vao che" ngt! Trung Hoa ciing la nhU'ng nglt<:1i mQ dl,lo PMt, nen giu cac t~p t~e lam I~ Ph~t Ban da c6 til' nghln nam trudc, cho Mi khi tie"p xuc vdi Tiiy phltdng.

mUng Ph4t ghing trån 2623

Nghi I~ cua dl,lo Ph~t tl,li Trung Hoa, tir cu6i the" kY mlt<:1i crnn eho de"n cUQc cach m~nh cQng san dlt<jc mQt nha h<.>c giå phltdng Tåy Holmes Welch mo tå kY cang trong sach The Practice of Chinese Buddhism 1900-1950 (HaNord University Press, 1973). Trudc Dl,li HQi Kie"t T~p Sangiti Ih thu 6 (ta se nei d sau), ngu'<:1i Trung Hoa eli' hanh l~ PMt Dån vao ngay tam tMng tlt, tl,li chiia dong duc thi~n nam tin nu tham dl!, nghi thuc dlt<jc tå ro trong sach Holmes Welch (sach dan, trang 109 va tiep thea). Nghi I~ tl,li cac chUa Idn tl,li Trung Hoa ngay ca trong th<:1i kY Dån qu6c, d~u cli' hanh theo quy lu~t ghi trong sach Bach Tru<jng Thanh Quy c6 til' d<:1i T6ng, va dlt<jc thay d6i it nhi~u du'di tri~u Minh, g<.>i la sach Chinh Huå'n Bach Tru<jng Thanh Quy, diing lam khuon thltdc I~ nghi .

Sach Ph~t T6 Th6ng Ky Hai ngån sau tram hai ml1l1i ba nam trvcrc la du'di d<:1i Du'<:1ng, The' gicri ba ngån sinh di~t di~t sinh vua Hy Tong nam 873 tay Coi h6ng tråD. ke't bång nghi~p tham ru san si ijeh, ngay tam tMng tu', Tri~u ngån nam vång b6ng dang tå bi thie"t I~ Ph~t Dan bAng GiiJ xua't hi~n håo quang ngån håo quang sang eaeh rude ki~u di tich Due Mu.ng tam ngåy råm thang tv mltng PMt dan Ph~t tir Ph~ng Hoang Båc Tl! Bi vo 1111lllg xu6ng tråD. gian PMp Mon v~ Ll,lc Du'dng. GiiJ phut thieng lieng Vua va Hoang Mu ngt! ra Huy hoång coi t1,lC cli'a An PMc d6n vong Bta cl1u sang ngiJi trong b~ch ngqc Ph~t vao nha TMi Mie"u; B6a sen Mng nang b116c dang cha lånh dan chung hån hoan n6i Up 16p triJi ngViJi bao quanh chUc t1,lllg Tie'ng n6i d~ hu.ng thien thl1llllg h~ dQc ton nhI,lc d6t pMo vui mitng. Sinh giå btnh che't ky fut kh6 dau Dltdi d<:1i Dlt<:1ng, luc dl,lo B8' thay bång: PMt Cl,l'e thjnh, ngu'<:1i ta Blnh dkg giåi thmit giac ngQ d~ tå bi dem til' An DQ sang it TnH da't loåi ngViJi, nMt nam di tich xa l<ji, Bong bie'n thånh cru noi clia Buc PMt. ChUa PMp cUa ba ngån d~i thien the' gi6i Mon d pilla Båe kinh Ma w®g bu6n g6i tUi "D1,lc" lang thang thanh Ll,lc Du'dng c6 mQt Dl,lIlg rieng mQt coi thien dång 16ng xltdng tay cua Due Thien dång lå clta ben trong lå tu PMt; Mn ehUa khac trong Nha't tam ni~m Ph~t cho tu tieu tan. thånh m6i ehUa th<:1 tren Nam Mc') B6n Su Thfch Ca Mau Ni Ph4t. tMp mQt chie"c rang eua Duc PMt. M6i nam, vao Australia, HT. Thich Huy~n Ton ngay PMt Dan hay ngåy Ik Dån sanh t~i Nh~t B6n råm tMng bay, di v~t nåy du'<jc ehu'ng bay eho dån gian I~ bai chiem ngu'i'Jng. Rieng di tich xa l<ji 16ng xltdng tay Nltdc Nh~t B6n tie'p nh~n dl,lo Ph~t vao the" kY thu sau d chUa PMp Mon thl hAng nam, ngay l~ PMt Ban, ll,li va ngu'<:1i Nh~t pMt huy dl,lo Ph~t vrrng ml,lnh cho tdi dlt<jc rude tren ki~u våo eung dinh cho nha Vua hanh I~. ngåy nay. Theo sli' kY Nh~t B6n Nihonshoki, bu6i I~ M6i Ih rude ki~u l~ Ph~t Dan lå mQt cd hQi dinh dam Dån sanh dh tien dlt<jc thie"t vao ngay m6ng tam thang qua Idn, dån cMng tham gia qua suc nao nhi~t, låm khi tlt nåm 606 tåy ijch (ngl1oi Nhot dung dllC1ng I!ch, nhllng thanh h6n IOl,ln. Yl ly do d6, Han Dii, mQt nha Kh6ng cec le Phot nhieu luc van thea om Ijch Trung Haa). Nil' h<.>c qua kbich ch6ng dl,lo PMt, nam 819 vie"t bai sd xin hoang Suy Cd (Sui-Ka, 593-628 tey I!ch) va cMng la nha vua bai I~ PMt Ban (Kenneth Chen , då dan, trang Thanh Duc Thai tli' (Shakatu) rå't mQ dl,lo PMt, ra I~nh thu~t

~

280) .

Bh the" kY thu mlt<:1i tay ijch, tl,li Hu~ Låm thi~n vi~n phU Khai Phong, vi t~ tn la Dl,li slt Nguyen Chie"u, mu6n lam giam m6i cling thAng giua d~o Nho va dl,lo PMt nen cMn ehinh nghi l~ Ctla dl,lo PMt, d~t ngay Ph~t dan, l~ Tifm Ph~t (con gQi la Quen PhC;lt) våo ngay m6ng

Phåp Am Ph4t Ban pl. 2544

cho tå't cå cac chUa, trong cijp l~ Dån sanh phåi thie"t I~ va phat chån. Trong cac chUa ldn va d~n TMn dl,lo tl,li Nh~t ngåy nay, mQt s6 tu'<jng PMt Dån sanh (hlnh tllqng DlIc Phot luc moi sanh, mQt tay chT xu6ng d6t, mQt tay chT len troi. mi~ng dQc cau 'duy ngo dQc t6n'), tl,lC til'

th<:1i dl,li Nl,li Lltdng (Nora) vlin con giii' dlt<jc nguyen v~n,

29


lam bAng ehU'ng la l~ PMt Bån da dU'c;1e e11' hanh trong eae the' kY båy, tam tie'p theo. Tir the' kY tam de'n the' kY mU'<'1i hai (tri~u dQi Blnh An. Hei-an, 749- 1185 tåy lich), d~o PMt ånh hU'd'ng m~nh vao sinh ho~t xa Mi va vån h6a nU'<}e NMt, eae bu6i l~ PMt cang dU'c;1e e11' hanh l<}n, dl!a vao hoang gia va quy tQe. Qua tri~u d~i Kie'm ThU'dng (Kamakura, 118~ 1335) Ph~t giao Nh~t Mn båt d~u nh~n ehån nhU'ng mO'i bå't lc;1i vll~ bai eung te' hao nhoang gay ra va Thi~n tong trd' nen hu'ng thjnh. Them vao d6 la mO'i e~nh tranh v<}i Thh dao bay gi<'1 e6 nhi~u khuynh hU'<}ng thl!e ti~n ai quO'e, n~n Ph~t giao phåi nht! vi~e phO trU'dng thanh the' ben ngoai, VI v~y cang giup eho Thi~n tong nåy nd' m~nh hdn, va eae bu6i l~ PMt phåi e11' hanh ddn giån hdn. Ta nh~n thå'y sI! ki~n nay trong mQt t~p kY ue eua Koka Shiren: "Trong nhilu ndm, ngay tQi thtl dO, ngliiJi ta thie't li PMt Ddn vaD ngay m6ng sau dl tranh mqt ngay li lan TMn dQo VaD ngay m6ng tam thang tli". Trong mQt Mn B~i TI! Nh~t Ky eua ehUa Kenehoji do B~o Lan Ban KM (Doryu Rankei) vie't nåm 1249, ro rang va ham y ehåm bie'm eaeh thUe thie't 1~ Bån sanh nhuO'm mau Thh d~o: "(Ndm nay) ngay Phq,t Ddn, li tdm PMt do ale vi phu nhtin 'shoguna' (vq eua eae vi ehinh quyln tliang quiin) phI!- traeh, giiy ra nhilu dilu IQ milt. Ngay xlia (vao li PMt Ddn) co bao nhieu ehi tie! dt;p y dt;p limg, nhli li dm hoa. Ngay nay kilu edeh moi dliqe dem VaD ehua, lam IQ tai IQ milt ngliiJi theo Phq,t". Sau d6, e6 le ehinh quy~n Vo si d~o muO'n tranh qu~n ehUng <ij ngh!, nen tir the' kY mU'<'1i ba, t6 ehUe bu6i l~ Thh d~o vao ngay m6ng ehin, danh ngay m6ng tam eho eae ehUa va dan ehUng lam It; Bån sanh. G~n day hdn, ta dge dU'c;1e trong Nh~t Mn Nien Giam Ky SI! 1953 mQt do~n vie't v~ l~ Bån sanh: "Mai ndm tren toan qu6e, VaD ngay m6ng tam thang tli (li PMt Ddn) diin ehUng di hai mQi IOQi hoa rimg, edm VaD eanh tre vot nhQn, lam li PMt. Cae bo hoa nay gQi ten Ja hoa hliang thien dliiJng (tentobana), hay Ja hoa ton quy (takahana}". CUng VI t~e I~ dt!p de nay rna ~i Nh~t, ngay tam thang tU' con gQi la ngay Lt; Hoa. Ta dn nhife them la ngU'<'1i Nh~t mQ d~o tin la nhan lo~i se dU'c;1e hoan toan eUu r6i trong tU'dng lai khi Bue Ph~t Di L~e ra d<'1i, va ne'u m6i nåm thanh tam thie't It; PMt Dån, thl ngay Due PMt Di L~e hi~n de'n se g~n Mn. Vi v~y, rna ngay tam tMng tU' l~i e6 them ten la ngay Nguy~n C~u (Ry u ye-e), ten eua mQt tong pMi t~i Nh~t th<'1 Ph~t Di L~e . Mot bie'n cO' PMt Dån lien h~ de'n t6 ehue Gia mnh Ph§t T11' Nh~t dn nhife I~i day . Gia mnh PMt T11' Nh~t g6~ thie'u nhi va thanh nien ho~t dQng rå't m~nh. Trong euoe eanh tan nU'<}e Nh~t, euO'i the' kY mU'<'1i ehin do d~i diMinh Tri Thien Hoang lanh d~o, d~o PMt VI ton ehI bi nghi ng<'1 la ehO'ng gi<}i quan phi~t, ehung bOa ll!e lU'c;1ng n6ng eO't ung M nhit vua. Gia mnh PMt T11' Nh~t, nh<'1 ho~t dQng kheo leo da lam mO'i giay lien l~e giua d~o va phong trao quO'e gia vo si d~o. Nåm 1912, ngay PMt Dån m6ng tam thang tU', Gia mnh PMt T11' e11'

blnh,

30

hanh l~ t~i cong vien Asakusa Park, Mi h9P tå't eå d~i bi~u doan vien trong nU'<}e, lå'y ten bu6i h9P doan la Hanamatsuri. Tir d6, hanamatsuri dU'c;1e t6 ehUe m6i nåm, ngay hQp b~n eua nhi d6ng va thanh nien toan nU'<}e Nh~t nhån ngay l€ PMt Dån.

I.1 Dån sanh t~i eSc miOc thfi Ph~t giao Theravada T~i

eae nU'<}e tM PMt giao Nguyen thuy, ngay Ph~t Dån g9i la Visakha Puja (cha Sanskrit viet la Vaisakha; lich Lan: Vesak; eao Men: Vissakh bochea; Th6i Lan: Vaishaka Puja; Loo: Vixakha bouxa). L€ nay

quan trQng trong d<'1i Due

Ph~t:

kY

ni~m ba bie'n cO'

dån sanh, thitnh

d~o,

va

nh~p nie't ban vao mQt ngay ... CM Nho ta g9i la l€ Tam

Hc;1p. NgU'<'1i PMt T11' pMi Nguyen thuy tin la Due PMt da eh9n sanh ra d<'1i, thanh d~o va må't vao eung mQt ngay . N6i ehung, t~i Dong Nam A Nguyen thuy, Visakha la ngay quO'e l€ nhu'ng dU'c;1e thie't trong khuon vien ehUa (vat, wat). L~ dU'c;1e thie't vao ngay trang tron, giua tMng tU' va thang nam dU'dng ijeh. Trong <ijp l€, dan ehUng t~ hQp t~i ehUa, dQe kinh, nghe thuye't giång v~ d<'1i sO'ng eua Due PMt Thieh Ca. T~i TMi Lan, ehång h~n, bu6i thuye't giång pathama-sambodhi, båt d~u tir trua, keo dai suO't dem. Bai giång k~ l~i It; thanh hOn eua Vua Tinh Ph~n va Hoang h~u Maya (vLlClng ph~ va vLlClng mau da Duc PhQt), d<'1i sO'ng lue tre eua Due PMt, quye't dinh di tu eho t<}i khi thanh d~o, hOAng pMp va nh~p di~t. Bai giång ke't lu~n neu len eae nguyen do d~o Ph~t bi tru di~t t~i An DQ, d~ eho tin d6 suy nghi dirng ph~m vao 16i I~m cd rna må't d~o. T~i Ai Lao, l€ Tam Hc;1p con g9i la ngay Buon Bang

Fay, e6 nghia la Hi PMo. Trong nam, Hi PMo la ngay l€ vui nhQn nhå't. Cae ehUa thi nhau lam pMo, eung mQt lo~t ban dem dBt len, xem ehUa nao dt!p nhå't lanh thU'd'ng, lam tro vui eho dan ehUng. T~i

Nepal (ngLloi Touphien åm la Ne-bQc-nh1), d~o PMt pha trQn gifn b6 v<}i An DQ giao, nhu'ng PMt Dån vån la mQt ngay quO'e I€, gQi la Bahiravajatra, thie't vao ngay trang tron tMng nam dU'dng ijeh. Vao ngay l€, dan ehUng m6 trau bO lam ti~e, va nhåy mua suO't dem ngoai IQ.

T~i Sri-Lanka (1ich Lan), It; PMt Dån g9i la Vesak, la ngay quO'e l~ trQng d~i nhå't trong nam, vao ngay trang

tron thang nam. NhU' tren da n6i, s11' Tich Lan Mahavamsa ehep la "li Ddn sanh dliqe thiel tilngaydQo Phq,t dliqe Hoang tå Mahinda, con trai etla DQi de' Asoka viing l~nh Vua cha dem dQo etla Dac Thieh Ca VaD nliOe Sri-Lanka". Bift d~u tir the' kY thu Mn, l~ dU'c;1e ehinh thue e11' hanh m6i nam, e6 eUQe pMt ehån l<}n eho dan ngheo va eUQe dang y bat eho ngU'<'1i tu si. NgU'<'1i Anh de'n thon linh nU'<}e Sri-Lanka nam 1815, eh!u ap Il!e eua eae giao Mi truy~n giao Tåy phU'dng, ra l~nh bO t~e l~ Vesak, lam eho dan bi tr! må't t~e l~ eung PMt. CuO'i the' kY mU'<'1i ehin, nh6m len phong trao khang Anh do Ph~ t giao d~ xU'<}ng, lå'y cM d~ la Chå'n hu'ng PMt

PMp AmPh~t DaD pl. 2544


giao. Bu6i l€ Vesak lån dåu tien du'<Je tai l~p sau bay mu'di nam bi ehinh quy~n Anh dm doan, eti' hanh vao ngay 17 tMng tu' nam 1885. MQt ngu'CJi Hoa Ky tM Ph~t giao, B~i ta Henry Steeie Oleott, trong eu6n kY ue Old Diary Leaves thu~t l~i la phong trao e6 sang kie'n l~p mQt la eCJ P~t giao g6m nam mau sAe thoat ra tir hao quang ehie'e ao Bue P~t, dung d~ tu'<Jng tntng y ni~m h<Jp doan eua ngu'CJi theo d~o Ph~t. La eCJ nay tir d6 du'<Je P~t giao the' gidi nhln ~n la la eCJ eua d~o Ph~t, dung trong m<,>i qu6e gia, d~e bi~t vao ngay Ph~t Bån.

sanh eua Bue ChUa Christ efing då du'<Je ehU'ng minh tir låu khong phåi ehinh xae la ngay ngu'CJi Tåy phu'dng lam l€ Giang sanh. Thie't tu'dng vån d~ tr<,>ng d~i la eti' hanh l€, ehi tie't ngay tMng ngu'CJi xu'a khong co' ehåp xem la quan tr<,>ng.

MQt di~m eu6i d~ ke't lu~n bai khåo sat nho nay v~ m~t trie't ly, sieu hlnh va hu'dng linh la vi~e giai thieh VI sao ngay trang tron thang Vassa eua ijeh An BQ (tU gilla thang tv sang gilla thang nom dvang Ijch) du'<Je eh<,>n lam l€ Bån sanh. Trude tien lå VI truy~n th6ng nay då T~i Nam Vi~t Nam, tam mu'di nam sau, e6 le VI khong e6 tir låu trong truCJng Nguyen tMy Theravada. Nhu'tren My tdi eai ly do tu'<Jng tntng thieng lieng nay eua la eCJ då n6i, ngu'CJi theo Ph~t giao Nam tong tin la Bue Ph~t då eh<,>n ngay ra dCJi, thanh d~o, va nh~p nie't ban eung Ph~t giao då gåy ra sl!-' sl:lP d6 etla n~n B~ nhåt CQng vao mQt ngay . L~i con nhi~u ly do d~ giai thieh vi~e h,ra bOa. Ph~t Ban t~i Sri-Lanka g6m ba l€ ldn: atasilla l€ eh<,>n. Ly do thie't thl!-'e hdn ca la VI du nguy~n; dan-sai, l€ nien ijeh Ph~t giao thien v~ am eung thl!-'e phåm eho Tang .. Gi80 Mi la no1 ~P hQp nhU'ng ngtt01 ijeh va ngay xu'a, Visakha la ngay Ni va pMt eMn eho d~i mang ding cm nguy~n dem I~i Chlin, d~p nhåt trong nam. Mua mu'a båt ehUng; va thu ba la d~i l€ Thi~n, My va giåi thoat kh6' dau eho dm. tu sl phåi t~p h<,>p vao mQt ndi dåu, lien hoan: treo eCJ, ke't hoa, KMng thi la no1 hoan M, då dåo su6t d~ tu h<,>e, va ngay visakha la ngay vui ehdi su6t måy ngay dem ngay. VI v4Y ehung t6i tir khtide hlnh trong nha, ngoai ph6. d Srikhdi dåu giai do~n h<Jp doan. L~i thtfe va n"i dung eua m"t Giao Mi e6ng nua, mu'a bAt dåu, co eåy s6ng l~i , Lanka con e6 mQt tl:le l~ råt sinh v~t efing bAt dåu nåy nd, d~p la m6i nam vao ngay ngu'CJi tu sl phåi tranh di ehuy~n d~ P~t Ban Vesak, m6i ngu'CJi PMt til toan qu6e kh6' tlim ehtfng kitn tranh sat sinh. Visakha khdi dån gdi thi~p ehUe mU'ng tham eånh : M"t Gi80 Mi Nha ntide di ehtt eUQe ehuån bi vao h~, ngu'CJi tu sl vie'ng nhau, tu'dng tl1 nhu' tl:le rna ehtia eMn ! M"t Giao Mi Dlin 14p Theravada se an eu' kie't h~ sau trao d6i thi~p mU'ng da (Giao H(}i PMt Giao Vi~t Nam Th6ng Visakha, tranh eae eUQe sinh ho~t ngu'CJi theo d~o Cd-do'e, Nhllt) di eMn rna vin s6ng! .. nao nhi~t. nhån ngay Bue ChUa Christ giang sanh. Trlch khuy~n thll ngay 30 .04.2000 cua HT. Sau the' ehie'n thu 2, bie'n co' tr<,>ng Thlch Huy~n Quang d~i nhåt trong ijeh sti' the' gidi la Ktt lu~n vi~e hlnh thanh eae qu6c gia då Ta då duy~t qua eae truy~n thoat ra du'<Jc aeh thl!-'e dån eua ngu'CJi phu'dng Tåy. M(>t th6ng ll!-'a eh<,>n ngay l€ Ph~t Ban etla hai pMi B~i tMa trong nhfi'ng u'de v<,>ng ti~m tang eua eae dån tQe mdi va Nguyen thuy . M6i thAe mAe ngay m6ng tam thang tu' thåu Mi du'<Je tl!-' do la tai l~p vi the' ton giao e6 truy~n e6 dung la ngay sanh etla Bue P~t hay khong efing eua h<,>, då bi ehinh quy~n ngu'CJi Tåy phu'dng hie'p dap du'<Je giai toa . Nu'de An BQ khong dl!-'a vao h~ th6ng qua nhi~u trong hdn mQt tram nam trude. M<,>i ton giao bien nien d~ vie't sti' nen ta khong tin tu'dng vao y ni~m mu6n t6n t~i trong sinh ho~t dån gian, phåi du'<Je t6 ngay thang eua An BQ . Ngu'CJi Trung Hoa v6n ehung eMe, va tin d6 phåi bie't khep eanh h6 tr<J. Vlle d6 ma thl!-'e ti€n, l~i ehU tr<,>ng sti' kY nhi~u hdn, efing då ehåp trong th~p nien nam mu'di, tin d6 Ph~t giao då t6 ehue nh~n truy~n th6ng An BQ hoan toan vl due tin. Ta e6 th~ B~i H(>i Kie't T~p (sangiti) lån thu 6 t~i Mie'n Bi~n. dån ehU'ng cd trong Ng<,>e Ph~t Cung Tl!-' Kinh eua TMy Sangiti la d~i Mi quy tl:l eae nha lånh d~o Ph~t giao d~ NghIa Tinh (I tsing , då dan d tren): "Ly da (ngliiJi xlia) da san dinh kinh saeh va quye't dinh eu'dng lInh dp thCJi eua Il!a mang tam thang tli lam ngay PhlJ.t Ddn, vi qua mua d~o. B~i Mi eh<,>n la cCJ P~t giao va quye't dinh låy xUlln cha dtn mua hq., 17lQi tai lidng dlu cha'm dat, tq.a vt,lt ngay trang tron tir giua tMng tu' sang giua tMng nam thrlc tlnh sang Iq.i, khOng con chlidng vt,lt naa ngiin cht,ln du'dng ijeh lam ngay khanh l~ Bån Sanh Bue P~t Thieh nJy nrJ; va khi triJi eling vt,ly, khOng Iq.nh qua khOng nong Ca. Tåt ca qu6e gia tham dl!-' d~i Mi Sangiti lån tM 6 qua. Cha nen ngay do Id ngay thich hqp nhat dl Idm Il d~u tMa nh~n quye't dinh thie't l€ Visakha vao ngay Ddn sanh". tren. Tl:le l~ t~i Vi~t Nam efing då dån dån hu'dng tdi Nhu' v~y, d<,>e l~i ijeh sti' va nh~n dinh qua eae truy~n dung ngay Visakha lam ngay l€ Ban sanh eua Bue P~t, th6ng, ta e6 th~ ke't lu~n khong s<J sai l~e nhi~u la ngay do quye't dinh eua Giao HQi P~t giao Vi~t Nam Th6ng Ban sanh då du'<Je ll!-'a eh<,>n M thie't l€, va ehu'a ai ehU'ng Nhåt. 00 minh du'<Je ngay nao rueh la ngay sinh nh~t ruch xae etla Nguy~n PhUe Bdu T4p Bue Ph~t . T~t ra, khong ehl rieng vdi d~o Ph~t ma do'i Source : The Ky 21 , No. 109, May 1998, Califomia , USA vdi mQt ton giao tre hdn d~o P~t nhu' d~o Cd do'e, ngay

PMp Am Ph~t Dån pl. 2544

31


eae nhå khao cl) tim ra ndi sinh eua Due Ph4t Thieh Ca TM Tu'dng Nepal, ong Sher Hahadur Deuba, då ehinh tMe loan bao hOrn VaD ngay cM nh~t 17 thang 2, 1996 viYa qua la ndi sinh eua Due Ph~t Thieh Ca da du'<;1e xae nh~n t~i Låm Ti Ni (Lumbini), 235 kilomet (145 dQm) Tåy Nam thu do Katmandu etla qu6e gia Nepal. Låm Ti Ni la ndi Due Ph~t ra dCli, khoang nam 623 trude Cong Nguyen.

Hi~p Qu6e tai tr<;1 d€' tlm kie'm ndi sinh eua Due PMt d€' thie't l~p mQt trung tårn bOa blnh the' gidi. Blnh Anson, Thang 02. 1996 ['''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''-'''''''''''''''''''''-'''''''''''''''''''''''''''''1

i

!

!

i

M~e du <tja di€'m n~y då du'<;1e d~ e~p trong kinh di€'n, nhU'ng dåy la lh d~u tien eae ehU'ng tich lieh su då du'<;1e Om tha'y. St! ki~n n~y e6 le se ke't thue eae tranh lu~n v~ ndi sinh etla Due PMt, VI eho de'n nay vån e6 mQt vai nha nghien eUu lieh su An DQ eho rAng ndi sinh etla Due Ph~t tMt ra la <" ti€'u bang Bihar, An DQ. S<" dI e6 nhii'ng tranh lu~n n~y la VI vu'dng qu6e Ma Ki~t Da (Moghoda) ngay xu'a, ndi Due PMt sinh ra, la nåm tren bien gidi gifi'a hai nu'de An DQ va Nepal ngay nay .

I

Th~t ra thl nh6m khiio e6 n~y - g6m eae ehuyen gia tit 6

qu6e gia: NMt Ban, An DQ, Nepal, Pakistan, Sri Lanka, va Bangladesh - då kham pM ra eae ve't tieh lieh su n~y til' nam 1995, nhU'ng he;> phiii dqi them cae eae ki€'m ehU'ng trude khi eong bo' ke't qua. Då Y la ke't qua da hai nam lam vi~e va dao xdi, vdi st! phl,l lt!e etla tren 200 nhån eong. Cong tae dao xdi do Om n~y du'<;1e tht!e hi~n t~i mQt ngo i ehUa thCl Hoang H~u D~i Ma Da, mt,: etla Due PMt, va t~i khu vu'Cln rQng 8 kilomet vuong ehung quanh ehUa. Chua n~y con htu l~i mQt eQt da e6 ghi biln van etla Vua A Dl,le (Asoka) d€' lam da'u ndi sinh etla Due Ph~t. Vua A Dl,le la mQt vi vua An DQ e6 eong ra't ldn trong vi~e truy~n ba d~o Ph~t trong the' kY tM 3 trude Cong Nguyen, va ong då eho xåy ea't nhi~u d~n dai lam da'u tich nhii'ng ndi quan tre;>ng trong thC1i Due Ph~t con t~i the'. Vdi st! h<;1p tae va tai tr<;1 da BQ Khao C6 Nepal va Giao HQi PMt Giao Nh~t Ban, eong eUQe dao xdi då tim tMy ve't tieh eae pbOng 6e etla ngoi ehUa d~u tien do vua A Dl,le xåy d\fIlg VaD nam 321 trude Cong Nguyen, va d~e bi~t hdn ca, då tim ra du'<;1e mQt phie'n da hlnh ehfi' nMt ngay ehinh di~n, lam da'u ndi sinh eua Due PMt. "Vi~e kMm pM ra eae phimg de va phie'n da khcie ddu då xae djnh lqi eae sl! ki~n ghi trang kinh di/n", ong Babu Krisna Rijal, ehuyen gia khåo e6 Nepal, då tuyen bo' nhu' the'. TM Tu'dng Deuba hy ve;>ng rång "vi~e kMm pM ra ndi linh dja ndy se thu hUt dllqe nhilu Phq.t Til va eae du kMeh tit khcip ndi tren the' gicJi". D6 eling la u'de nguy~n eua ong U Thant, co' T6ng Thu' Ky Lien Hi~p Qu6e, ngu'Cli Mie'n Di~n va la mQt Ph~t Tu thu~n tbanh. Nam 1967, ong då v~n dQng tbanh l~p mQt dt! an do Lien

32

~~~~~~~~

_ _ _._ _~__~",.J

Due Phåt . Dan Sanh Su6i Nguc3n H~nh Phtie Thich Phtic1c

D~t

Gifi'a edn 16e bie'n dQng xå hQi d~y kieh tinh etla eu6i the' kY 20, tru'de st! sl,lp d6 etla con ngu'Cli Mi vdi eae va'n d~ khtlng hoång sinh thai tårn linh va moi truCIng, mua PMt l~i tr<" v~ nhu' ngu6n su6i h~nh phUe ehåy VaD tårn tMe me;>i ngu'<1i. Th~t ra, da'ng The' Ton khong phåi Dån sanh trong vu'Cln

Låm Ty Ni xu An DQ eaeh dåy 2500 nam v~ trude, rna Due Ph~t thi hi~n trong long ehUng ta tirng giCl, tirng giåy phUt, m6i ngay. B<"i VI ehUng ta la nhii'ng ngu'<'1i sinh ra, ldn len, tru<"ng thanh theo ly tu'<"ng s6ng vdi Ngai, eung di ehung vdi Ngai v~ IQ trlnh giåi thoat me;>i st! kh6 dau dang de n~ng len tban ph~n kie'p ngu'<1i. Ne'u van bao Shakespeare kh<"i dh bång tie'ng n6i con tim: "Yeu va dllqe yeu la dilu hqnh phUe nhat di/i", thl Due PMt tuyen bo' st! hi~n hfi'u da Ngai gifi'a eUQe dCli vdi ml,le dfeh: "Ta ra diJi vi an lqe, l<li ieh cha ehll Thien va laai nglli/i, vi limg thlldng tIlang di/i". Do d6, ndi nao e6 st! Dån sanh eua Due PMt, ndi d6 e6 tie'ng n6i yeu

PMp Am Ph~t E)ån pl. 2544


thudng, tie'ng n6i tinh ngu'<1i th~ hi~n. Nbu con tim nifm gin sinh m~nh eua mQt d<1i ngu'<1i, thl tinh ngu'<1i nifm gin sinh m~nh sl! so'ng, linh Mn van h6a eua dån tQe, quo'e gia. Cho nen, sl! ki~n Due Ph~t dan sanh la dl! ki~n kMi dh thong di~p tlnh thudng va h~nh phUe: Kh6 Mp duqc Nhu Lai KhOng phdi dau ding c6 cM MO Dac Phq.t ddn sanh Nai d6 tat an lQc. (Ph6p Cd 193)

ThOng di~p ff.y da di vao tårn thUe m6i ngu'<1i, khi eanh eua "gidi thoat" bift dh mo sau khi 49 ngay dem tu duy thi~n dinh dudi eQi B6 D~, Ngai tro thanh b~e ehlinh dhg ehlinh giae. Tll.' dåy, Ngai tuyen bo': "Cua vo sinh bff.t diet da mo eho tff.t ca ehUng sanh. Hay d~ eho ai e6 tai m~dn nghe ducJe huong tr<;m ni~m tin tuong". Nbu vh, d~o Ph~t la d~o Mn rna thff.y, thff.y sl! th~t kh6 dau euoe d<1i va con du<1ng do~n t~n kh6 dau ducJe khoi dåu bAng nhnng bude ehån dh tien: Ai quy y Duc PMt Chanh phap va chu Tang Ai dung Chanh tri kiln TMy duqc bOn Thanh de' TMy kh6 va kh6 tq.p Thdy sI! kh6 vuqt qua TMy dUO'ng Thanh tam nganh Dua den kh6 niio tq.n. (Ph6p Cd 190-191)

Dåy ehinh hi~n thl!e eua eUQe d<1i rna tl! thån m6i ngu'<1i phåi vu<;1t qua IQ trinh di v~ "TI! ngii" gina sa m~e hoang vu tll.' trong tårn tuong eua eai "Toi" tran d~y. Nbii'ng danh tudng bao huy~n hu vo phån bi~t, nghIa vo nghIa, nhii'ng danh såe, v~t ehff.t, ti~n tai tr6i bUQe dn du<;1e phli vB bAng con d!t<1ng khoi dh bAng sl! tu t~p theo giao ly eua Ngai. ChUng ta nen bie't ding nhnng so hfi'u rna ehUng ta nifm gin la khong phåi eua ehinh mlnh, phai nen bie't rång nhii'ng eai rna ehUng ta dang nåm gin ehl de'n vdi ehUng ta khi duyen de'n va mff.t di khi duyen tan. Chinh Due P~t tirng tuyen bO: "Cai MY khOng phdi la ta, cua ta, va tI! ngii cua ta ". Tll.' trong thl!e tanh duyen khoi di ra, nh<1 eong phu tu t~p ca nhån, Ngai da tro thanh b~e giae ngQ hoan toan. ChUng ta eling la con ngu'<1i, ne'u bie't nudng vao Due PMt, nudng vao ehlinh pMp d~ tu t~p thl eling tro thanh nhii'ng con ngu'<1i giae ngQ nhu Ngai. Boi vl con ngu'<1i la ehU nhan ong eua m6i ngu<1i, tl! thån giai quye't sl! h~nh phUe an l~e eho ehinh mlnh, khong ai e6 th~ thay the' du<;1e. Chinh Due PMt tirng khuye'n eao eae d~ tu eua mlnh: TI! minh dilu ac lam TI! minh /am nhilm 6 TI! minh elC khOng lam TI! mlnh lam thanh tjnh Tjnh, khOng tjnh tI! minh KhOng ai thanh tjnh ai.

Phåp Am PMt Dan pl. 2544

(Ph6p Cd 165)

T~i dåy, Due P~t da khhg dinh vai tro va vi tri eua

con ngu'<1i la do tl! thån ca nhån quye't djnh. Trong tff.t ca gia trj e6 m~t o d<1i, con ngu'<1i la gia tti eao nhff.t. MQi thU gia trj d~u la phudng ti~n eho con ngu'<1i va eUQe so'ng eua con ngu'<1i. Vff.n d~ ly tuong to'i eao va y nghIa eUQe so'ng thl!e ehff.t la vff.n d~ h~nh phUe. H~nh phUe thl!e sl! e6 m~t khi tl! than m6i ngu'<1i phåi vifng m~t eQi ngu6n tham san si, xuff.t phlit tll.' long tham dl,le, nhu Due Ph~t d~y:

Ta tham d~c ndy mam dau kh6 Ta tham d~c ndy mam sq hai Vdi ai thoat khåi vang tham d~c Thi khOng con dau kh6, khOng con sq hai. (Ph6p Cd 215-216)

Kinh nghi~m tl! thån tu t~p da Due Ph~t, ehung ta thff.y ro di~u na y. Tll.' mQt TMi tu Tff.t D~t Da so'ng trong eung vang di~n ngQe, Ngai xa bO tff.t ca d~ len du<1ng tu t~p 6 nam kh6 hanh. Tll.' bO lo'i tu kh6 h~nh, tu t~p thi~n djnh phlit tri~n ~ri tu~, Ngai da tro thanh b~e Chlinh dång giae, giae ngQ hoan toan. Trong 45 nam thuye't phlip dQ sanh, Ngai tirng tuyen bo': "Chanh phap con phdi bå di, hu6ng h6 /a phi phap". Dåy ehinh la thai dQ xa ly hoan toan rna m6i ehUng ta dn phiii di qua tren con du<1ng tro v~ tl! tanh giae ngQ. Thl!e ehff.t eua kh6 dau d~u båt ngu6n tll.' sl! khat ai, ehff.p thU. Vo rninh phi~n nao, qua khu u bu6n vang vQng tll.' eoi long sh bi kh6 u'U nao du<;1e d~p tift, khi tl! thån m6i ngu<1i hudng Wi sl! tu t~p tårn thUe va hanh tri phlip nhu Ngai: Nhilng ai hanh tri phap Theo chanh phap thI!c hanh Se den bd ben ha Vuqt rna lI!C kh6 thoat. (Ph6p Cd 86)

Cho nen, vff.n d~ h~nh phUe dU<;1e thl!e thi båt ngu6n tll.' sl! ehuy~n h6a tårn thue d~ d~t sl! blnh an nQi t~i. T~i dåy, xu the' nQi t~i tll.' trong tårn tuong doi hOi phåi ldn len, phlit tri~n, mo rQng, VI m6i tårn Mn d~u e6 khå nang linh di~u d~ ehuy~n h6a, v~n hanh. Due PMt tll.' mQt con ngu<1i thl!e t~i, nh<1 eong phu tu t~p ehuy~n hoa noi tam rna tro thanh con ngu'<1i so'ng trong the' gidi h~nh phue thl!e sl!, boi vl Ngai da tl! ehuy~n h6a nQi tårn eua mlnh: y dån dau cac phap /am chu, y tQo Nlu vdi y thanh tjnh N6i len hay hanh dQng An lQc budc theo sau Nhu b6ng khOng riJi hinh. (Ph6p Cd 2)

Ro rang, h~nh phUe rna con ngu'<1i hudng de'n khong phai la di~u gl nåm ngoai t~m tay con ngu'<1i. H~nh phUe la sl! pMt tri~n hoan toan d~y du cae due tanh eua con ngu'<1i, thong qua sl! tu t~p v~ thån khåu y:

33


KhOng lam eae diiu ae Thanh t!fU eae vi~e lanh Giil tam y trong sq.eh Do Ja liJi PMt dq.y.

Thån etla ton giao d6. Day la dinh nghIa etla .. Dde, PMt ra dO'i di thl!e hi~n rnQe ti~u duy ton giao ehung eho moi nhdt: Ay la phQe Vl,I ehung sinh thost khol trairn Thån giao. Due Ph~t d~y Imin kh6 sch va ng~ nMp tri kitn Ph~t. Bån th~ ehUng ta m9t giao Phap (Phap CU 186) dy kh6ng lay ehuyin, kh6ng tMl ehi dtidi bdt ky v~ tlnh yeu thu'dng Mi thO'i d~1 nao, hoan eånh nao, d bdt ky tu6i tse, Day eling eWnh la con du'Cfng vdi m<;>i ehUng sanh ehde vi hay thanh phain xli Mi nao ... tu t~p theo Gidi-Dinh-Hu~, nhu'ng ehu'a bao giCf Ngai hu'dng tdi nhii'ng gia tri hl:lnh n6i rAng the' gidi nay bi .:.p~o Ph~t dtn Vi~t Narn vdi rnQe ti~u duy nhdt: phUe dleh th1,1'e giii'a eUge dCfi. ·thOng tri" bai tlnh yeu Ay la phQe Vl,I dlin t~e Vi~t Narn btide I~n dti~g S1,1' ki~n Due PMt dån sanh la thu'dng etla m9t da'ng vAn hitn nhti rn~t khång dinh eua tri tu~, tir bi va bue thong di~p hl:lnh phUe toan thi~n, toan nang ma tI! ehU. Ddt ntide e6 lue th'nh lue suy, nhttng d~o bu'de ra the' gidi kh6 dau, danh ehUng ta phåi s<;1 hai va PMt ehtia h~ thAng trairn trong d~i nguy~n cdu tMe s1,1' hu'dng tam vao the' thCf, di~u nay hl:l phl,lng ngtiO'ilairn than. Bdi tht, ngtiO'i PMt td thl!e hanh gidi an ll:le etla s1,1' v~n hanh, thåp phå'm eaeh con d~o PMt eting la d6ng g6p dy dlfng qu~ htidng. xa rC1i s1,1' ehåp tM va khat ai. ngu'Cfi. TMt v~y, ne'u e6 Dliy ehinh la hai rniJt eua rn~t thi thang nhdt M9t ehån trC1i t1,1' do ma ra eho yeu thu'dng etla m9t tlnh ghla Dlin t~e va PMt giao ... nhii'ng ai con khat v<;mg v~ da'ng toan thi~n toan hl:lnh phUe, giåi thoat m<;>i kh6 Trlch Dian Van Cha o Mltng Ph<)t Dan pl.2544 nang nao d6 thl tren eoi cua HT. Thich Quang Dq dau eUge dCfi. Ndi day, tir trai dCfi nay hån khong con tim de'n trai tim trong su6i kh6 dau. Charles nguon giao ly Due Tir phl,l thåm nhuån tirng eoi long Bradlaugh da vie't: "Sl! hi~n hilu eua nhilng vi~e XQU eie m<;>i ngu'C1i. TMt dung la: tren eoi Mi nay la mQt ehUdng ngq.i eua Thtin Gieio. B~nh tq.t, tQi eie va sl! ngheo kh6la nhilng bt1ng cd' mot su Hq.nh phue thay, Due PMt gicmg sinh thcieh do' rna dQng toan thi~n, toan nang khOng thi na~ Hq.nh phUe thay, gieio phcip eao minh gidi deip n6i". Hq.nh phue thay, ehUng Tang hoa hr/p

Hq.nh phue thay, tu ehUng d6ng tu. (Phap CU 194)

Phåt Til •

va L~ Phåt Dån • Gs. Tran Chung NgQc Due PMt sinh ra dC1i caeh nay hdn 2.500 nam, di~u nay m<;>i PMt tu ai eling bie't. Th1,1'e ra khong e6 m9t tai li~u ijeh su nao d~ ll:li eho ehUng ta bie't dleh xae ngay Dån Sanh, tuy nhien Mi vdi Ph~t tu, vån d~ quan tr<;>ng la s1,1' ki~n Due Ph~t da sinh ra dCfi cM khong phåi la ngay sinh eWnh xae etla Due PMt. C9ng dong PMt giao the' gidi da quy dinh ngay 15 thang tu' am ijeh la ngay Ph~t Dån, do d6 hang nam eu vao d!p nay la Ph~t tu khllp ndi, Tang eling nhu' tl,le, ll:li no nue t6 eMe mirng l€ Ph~t Dån. Yl Ph~t giao la m9t ton giao dac biet dac biet tir Giao cM (fX/c Phqt) de'n nhii'ng gia~ ly, ~Å q~a nhii'ng phu'dng phap truy~n ba dl:l0 due, bOa blnh, eho nen y nghIa etla ngay PMt Dån eling råt d~e bi~t.

La Ph~t tu ehUng ta dn bie't ro: Ph~t giao khong phåi la m9t ton giao theo nghIa ngu'C1i Hy phu'dng thu'C1ng hi~u: m9t ton giao ma eae tln do s<;1 hai va tM phl,lng m9t vi

34

Due PMt da thåy ro di~u nay eaeh nay hdn 2.500 nam, va Ngai da thuye't giång v~ s1,1' Kh6 va nguyen nhan etla Kh6 trong thuye't Tu Di~u De' etla Ngai, khi Ngai båt dåu giao h6a ehUng sanh. Tl:li An D9 eling nhu'nhi~u ndi khae tren the' gidi, trong thC1i Due PMt tl:li the', co råt nhi~u huy~n thol:li sang t;,lO, di~n hlnh la huy~n tho~i sang t;,lo Do Thai - Ki To: Vli tfl,l va m<;>i v~t trong d6 la do s1,1', sang t;,lo etla m9t dång toan thi~n, toan nang. Thuyet Tu Di~u De' eua Due PMt da dUt khoat bae bO nhii'ng huy~n tho;,li nay. Due PMt da thåy ro rAng, su' hi~n di~n etla Kh6 e6 khllp mQi ndi, tir nhii'ng em be mdi sinh ra da bi t~t nguy~n eho tdi nhii'ng ngu'Cfi gia ye'u, b~nh t~t, ehe't eh6e, tir nhii'ng thien tai eho de'n nhii'ng eUge ehie'n tranh giii'a ngu'C1i vdi ngu'C1i .... Tåt nhii'ng eånh kh6 nay ehll'ng to rAng quan ni~m v~ m9t da'ng toan thi~n, toan nang nao d6 da sang t;,lO ra con ngu'Cfi h~an toan phi ly. Ne'u th1,1'e s1,1' e6 m9t da'ng nhu' v~y, thl dang d6 da ehll'ng to la khong yeu thu'dng con ngu'Cfi, v~y thl con ngu'Cfi My yeu thu'dng låy con ngu'Cfi, d6 la din bån giao ly Tir Bi etla Due Ph~t. Tir la eho vui, va Bi la eUu kh6. Tir Bi khong ehl ap dl,lng eho tha nhan rna con phåi a p dl,lng eho ehinh bån thån, VI eWnh bån thån rnlnh eling dn s1,1' an l;,le va dUt kh6. Dung nhu' v~y, ijeh su nhan IO;,li da eho tMy ehl e6 con ngu'Cfi mdi e6 th~ lam vdi bdt n6i kh6 etla con ngu'Cfi, tuy~t nhien khong e6 s~ ,can d1,1' vao nhii'ng dUe tin khong dn bie't, khong dn hi,eu. D~e Ph~t eling khong mu6n ehUng ta tin giao ly eua Ngal m9t eaeh mO. quang. Long tin trong PMt Giao d1,1'a vao s1,1' hi~u bie't va th1,1'e ehll'ng etla bån thån. Do d6, PMt tu nen di ehiim di ChUa nghe eae b~e xuåt gia d;,lo

ca

Phåp Am Ph~t Elan pl. 2544


eao due trQng thuye't pMp, dQe va tlm hi~u kinh di~n

tr~ng thai khong con b! ngo~i cånh chi ph6i, n(>i tam

Ph~t Giao d~ tång sl! hi~u bie't v~ y nghIa dieh thl!e etla

ehång lo~n, tie'n tdi giae ng(> .

PMt Giao. Su hi~u bie't dung difn v~ PMt Giao cang tå~g thl long 'tin Ph~t Giao eang pMt triin viing eMe. Day ehinh la diim d~e bi~t nMt eua PMt Giao: d~u 6e con ngu'eri eang pMt tri~n, cang tie'n bQ m" mang bao nhieu, thl ni~m tin etla con ngu'eri Mi vdi PMt Giao eang tång tie'n va viing eMe ba'y nhieu. Trong khi, Mi vdi eae ton giao d(>e Thån thl tlnh tr~ng l~i ngu'<;1e mrn, cang hi~u bie't bao nhieu thl con ngu'eri l~i tlm duerng xa lanh ton giao båy nhieu. Di~u nay th~ hi~n ro trong nhii'n~ tae phffm nghien eUu tri thue v~ d~o Ph~t efing nhu ve eae d(>e Thån giao va trong Hnh tr~ng pMt tri~n etla d~o Ph~t khifp nåm CMu, d~e bi~t trong nhii'ng xa Mi van minh tie'n bQ Au My, ndi day, tlnh tr~ng suy thoai eua eae ton giao d(>e TMn th~t la ro r~t. Do tinh eMt d~e bi~t eua PMt Giao nen l~ Ph~t Dån efing e6 m(>t y nghIa va sife tMi d~e bi~t. Ph~t td' t6 ehu~ mU'ng l~ Ph~t Dån khong phåi d~ pM tru'dng thanh the, lai eang khong phåi ån mU'ng sinh nh~t eua m(>t nhan v~t lleh nhu ba't eu nhan v~t ijeh sd' nao khae tren the' gidi, b"i le d6i vt'ti Due PMt, mQi quan ni~m nh! nguyen, efing nhu mQi quan ni~m ve khong gian, tMi gian deu khong ap dl).ng dU<;1e. Due PMt da d~ lai eho h~u the' m(>t Giao PMp khong giao ly ~ao bl1ng: khong e6 giao ly nao hd~? Yl ~ao PMp etla Due PMt d~t con nguC1i lam cM the, m(>t Glao PMp du<;1m tlnh yeu thudng khong pMn bi~t va khon~ di~u ki~n, m(>t giao ly V! tha vo bien,. m(>t giao ly rna eot ttly la D~i Bi Tårn, m(>t giao ly nhAm giåi quye't va'n ~~ kh6 dau eån bån eua con ngu'eri. Due PMt da nhln tMy ro khå nang etla con ngu'eri d~ giåi quye't nhii'ng vi~e etla ehinh mlnh va eho tha nhan, khong e~n barn viu vao e~p nang Thån quy~n nao, di~u nay da th~ hi~n ro qua sl! ti~n bOa eua nhan lo~i. NM e6 giao ly nay rna tren trai dit ehUng ta da e6 khong bie't bao nhieu ngu'C1i giae ng(>, bie't bao nhieu ngu'eri tr" nen lanh thi~n, bie't bao nhieu ngu'eri tieh el!e lam vi~e thi~n vt'ti tinh tMn h?an toan khong Vl! l<;1i, khong e6 båt eu mu'u d6 nao dång sau, bie't bao nhieu da vUt bO e~p n~ng khong dn thie't d~ dfing manh tl! but'te tren con duerng giåi thoat. La Ph~t td', ehUng ta phåi nhd de'n eong dn bao la nhu tren etla Due Ph~t Mi vt'ti ehUng sanh. Khi nhd dn, ehUng ta phåi tlm eaeh d~n dn, d6 la hanh d(>ng tl! nhien etla m(>t con ngueri xU'ng dang vdi nghIa etla m(>t con ngu'eri. Trong PMt Giao, d~n dap dn Due PMt khong gl hdn la nguy~n theo ve't eMn eua Ngai, tu hanh nghiem eh1nh theo PMt PMp va giup cho tha nhan cfing tu t~p nhu mlnh. Ph~t PMp thl bao la vo lU<;1ng nhttng c6 du moi khia e~nh, mQi trinh d(> d~ pM h<;1p vdi can tri Wc nh~u ctla ehUng sinh. Do d6, ba't cu ngu'eri nao cfing c6 th~ tlm tha'y trong PMt Giao ngå vao cd'a Ph~t h<;1p vt'ti cån cd hilu bie't ctla mlnh. Duerng tu t~p tuy c6 khac nhttng ke't quå chung cung d~u nhu nhau, d6 la d~t tdi

PMp Am Ph~t ElaD pl. 2544

Nbu v~y, Ph~t td' t6 chuc l~ Ph~t Dån, khong nhii'ng di bi~u tb! long bie't dn Due PMt da sinh ra deri d~ eUu d(>

chUng sanh ra khoi me mu(>i kh6 dau, rna con de tl! nhåe nh" rAng Ph~t td' c6 Mn pMn phåi d~n dap dn Ph~t bl1ng cach tu t~p theo PMt PMp, thl!e hi~n ~nh Tll' Bi Mi vdi mQi ehUng sanh. D6 la y nghIa d~e bi~t etla l~ PMt Dån. Ngoai ra, Ph~t td' mU'ng Ph~t Dån VI PMt td' da dU<;1C m(>t gia tai vo gia do Duc Ph~t d~ l~i. Tuy nhien, Ph~ t td' khong gie't ga , m6 heo, an u6ng linh dinh d~ mU'ng Ph~ t Dån, trai hån vdi truyen th6ng an mU'ng nhii'ng V! TMn trong xa h(>i Tåy phudng. Trong d!p l~ Ph~t Dån, PMt td' thuån thanh thuerng an chay, ni~m PMt d~ thi hi~n long Tll' Bi Mi vdi ehUng sanh, va thuerng tl! kilm dilm xem mlnh da lam gl va hua se lam gl d~ xU'ng dang la con Ph~t, hoa giåi ae nghi~p do tMn, mi~ng, y, sinh ra trong qua khu. D6 la sifc tMi d~e bi~t ctla l~ Ph~t Dån. Nhln ky vao y nghIa va sifc thai d~e bi~t tren etla l~ PMt Dån PMt td' eåm tMy hanh di~n, Tll' Bi trong PMt Giåo, harili di~n vl nhii'ng due tinh bao dung, r(>ng rai, hanh di~n VI giao ly Ph~t Giao nhAm giåi quye't nhii'ng va'n d~ kh6 dau can bån ctla con ngu'eri cM khong tuy thu(>c tin ngu'(Jng etla con ngu'eri, hanh di~n VI su6t hdn 2.500 nam ijeh sd' eua Ph~t Giao ehua hS co m(>t giQt mau nao d6 VI ly do ep bu(>c nhii'ng ngu'C1i khong eung tin ngu(Jng phåi tin theo Ph~t Giao. Sl! hanh di~n " day khong e6 nghIa kieu m~n rna eh1 ta bi~u lb! m(>t ni~m tin, tin rAng D~o Ph~t la D~o dieh thl!e etla con ngu'eri, tin rAng Tam Båo (PhQt. Phap. Tang) se dån dåt chUng ta ra khoi ber me, tin rl1ng ehinh chUng ta e6 khå nång tie'n bQ trong sl! tu t~p d~ tie'n tdi giae ng(> trong tudng lai, tUdng lai day khong mrn phåi ngay trong kie'p nay. Thl!c v~y, ehUng ta nen nhd rl1ng, sau khi hoan toan gi!e ng(> Duc Ph~t da nh~n thuc dU<;1C la mQi ehUng sanh deu e6 Ph~t tanh, eh1 vl v<;mg tu"ng va eha'p tam rna khong tha'y dU<;1c Ph~t tanh cua mlnh. Yl v~y Due Ph~t da khång dinh: -ra la Ph4t da thanh, eele nglidi IQ PMt se thanh" . 'Di~u na y ehU'ng to mQi ngu'eri ehUng ta d~u e6 khå nång thanh PMt. Ch1 dn chUng ta dm dU<;1C vQng tam va bO dU<;1C cha'p tam. VQng tam la tam nhln sai l~eh thl!e tudng eua v~n pMp (mqi Sl! vQt) va eha'p tam la tam b! vudng mifc b"i ngo~i cånh, thuerng la do vQng tam sinh ra. Do d6, tha'y dU<;1C thl!e tudng cua v~n pMp thl tl! nhien cMp tam khong con, ke't quå la tha'y du<;1c Ph~t tanh, thanh PMt. Ly thuye't thl nhu v~y, nhttng thl!c hanh khong hån la d~ dang, VI tuy theo cån tri m6i ngu'eri, con duerng di tdi giae ng(> nhu PMt e6 th~ ho~e ngån, ngay trong kie'p nay, ho~e ra't dai tråi qua nhieu kie'p. T~i sao v~y? Yl Ph~t tanh etla ehUng ta b! bao ngån ~i bUe man Tham, San, Si day d~e, va vQng tu"ng xua't pMt tll' ba dQe to' nay. Do d6, can hån tu t~p trong Ph~t Giao khong ngoai ml).e dieh Mi tr!, giåm thilu va

35


sau eung do~n di~t Tham, San, Si. Phu'dng phap tu t~p d~ Mi tri Tham, San, Si nay ehinh la Ba H<;>e: Gi di , Dinh, Tu~ . Nhu' tren da n6i, P~t Giao e6 nhi~u ngå vao, ngå nao eling e6 th~ du'a con ngu'i1i tdi lX1 giae ngQ, ne'u ehju kh6 tu hanh nghiem ehInh theo li1i P~t d~y. Li1i Ph~t d~y thi nhi~u vo k~, ti~m tang trong ba T~ng Lu~t, kinh, Lu~n trong Ph~t Giao. Tuy trie't ly va phu'dng phap tu t~p e6 khae, nhu'ng ta't eå m<;>i Tong Phai Ph~t Giao d~u quy v~ Mn eau trong Kinh Phap Cn (eau 56 73), tMu t6m ba T~ng Kinh, Lu~t, Lu~n trong P~t Giao: - Chu' ae m~e ae =Dirng lam nhfi.'ng vi~e ae erQng LuQt) . - ChUng thi~n ph~ng hanh = Hay lam nhfi.'ng vi~e thi~n erQng Kinh)

- TI.l' linh kY Y=Giu eho tam y thanh linh erQng LUQn) - Thj ehu'P~t Giao = D61a li1i Chu'P~t d~y. D6i vdi eae P~t tti', trong eUQe s6ng Mng ngay va nMt la trong mua Ph~t Dån, ne'u ehUng ta phat tam nguy~n co' gAng theo du'<;fe nhfi.'ng li1i P~t dH nhu' tren k~ ra eling du. ChUng ta eling nen e~u nguy~n eho Vi~t Nam du'<;fe "Qu5c tMi, Dan an" . Li1i e~u nguy~n nay khong e6 nghIa la "eau xin" Mt eu da'ng TMn linh nao, ma ehinh la tam nguy~n eua ehUng ta h<;>p l~i, hy v<;>ng se v~n ehuy~n thanh mQt eQng nghi~p e6 tae d~ng t6t lanh tren Qu6e Gia, Dan TQe Vi~t Nam ehUng ta v~y.l.

Tran Chung NgQc

thanh kinh tårn ni~m

mua Phåt Dån • Thål Tu HQp Trong giay phUt thieng lieng eua ngay Råm Thang Tu', hang tram tri~u tin d6 Ph~t Giao tren khAp the' gidi va t~i que nha dang kinh dn eu hanh D~i L~ P~t Dån Due Ti'l Ph~ B6n Su' Thieh Ca Mau Ni P~t. Caeh day 2544 nam, Thai Tti' Ta't D~t Da da thj hi~n Dån Sanh trong wi1n Låm Ty Ni, vdi nhfi.'ng bu'de eMn d~u tien, Ngai da khai mO mQt thi1i d~i mdi: TMi d~i eua Ti'l Bi, Nhan Ban, Khai Ph6ng va Tie'n BQ. Trong Kinh Phåp Hoa Due P~t da n6i: "Ta ra Mi vi mQt nhtin duyen lcJn tuy~1 vili la khai thj cha chung sanh lilu ngQ Il! limh sang suat, Iht nMp tri htn cua PMI". Tri Kie'n da P~t la eai tha'y bie't bång tu~ giae thOng su6t eMn ly v~n phap. La P~t tanh thanh tinh sang su6t thu'i1ng hAng, la hån th~ eMn nhu' sieu vi~t vlnh eUu. Su6t eUQe hanh trinh Mn mu'di ehin nam ehuy~n h6a ehan ly D~i Ti'l Bi Mn khifp m<;>i ndi va khAp m<;>i h~ng ngu'i1i tren the' gian, lue nao Due Ph~t eling nang eao tinh tMn nhan ebU. Ngai da ph~e Mi nhfi.'ng gia tri thieng lieng ma ehinh con ngu'i1i tl.l' bUy di~t. Gia tri d6 ehinh la quy~n lam ngu'i1i t6i thu'<;fng eua con ngu'i1i. Nhan eaeh m6i ngu'i1i d~u gi6ng nhau nen phåi du'<;fe ton tr<;>ng mQt eaeh blnh dAng. Due Ph~t da thuye't: "Ta la Phq.t da thclnh, chung sanh la Phq.t se thanh" hay: "Tat cd chung sanh dlu co di~u minh giac tanh cua Nhli Lai". D6 ehinh la hån tuyen ngon nhan ebU dh tien va duy nha't eua nhan lo~i. M<;>i ngu'i1i d~u e6 Ph~t tanh va m<;>i ngu'i1i d~u e6 khå nang giae ngQ nhu' Due Ph~t da d~y . SI.l' khhg dinh nay da n6i len vi tri va gia tri ItU. vi~t eua con ngu'<1i trong D~o P~t, bao ham dnh blnh dhg va tl.l' do nhan bån eua con ngu'i1i hi~n hUn giua the' gian. D~o Ph~t ebU tru'dng con ngu'i1i pMi du'<;fe ehuy~n h6a thi xa hQi mdi du'<;fe 6n dinh. SI.l' ehuy~n h6a con ngu'i1i khong th~ nao dl.l'a tren cd hån v~t eha't va b~o ll.l'e, ma phåi dl.l'a tren nen tang Ti'l Bi va Hy Xa, nhu' mQt dinh lu~t tl.l' ngan xu'a da ghi trong Kinh Phåp Cn: "å tht gian nay, chdng phdi Mn thu lieu di~1 dliC/C Mn thu, chl co lli bi mai hoa gidi dliC/C thu Mn ". CuQe eaeh m~ng VI d~i eua Due Ph~t da trai qua hdn 25 the' kY nhu'ng khong bi tha h6a, bi bUy di~t ma con phåt tri~n m~nh me va t6n ~i vdi thi1i gian, khong nhfi.'ng dap Ung du'<;fe nhfi.'ng ly tu'Ong eao d~p eua nhan lo~i, ma con thieh nghi, pM h<;fp vdi nhfi.'ng kham phå mdi me eua khoa h<;>e,thi'la khå nang e6 th~ giåi quye't du'<;fe nhfi.'ng

36

Phåp Am Ph~t Elan pl. 2544


khung hoiing eua con ngu'CJi, nhii'ng be' tite eua xii Mi van minh tren khitp the' giØi. Due Ph~t dii d~y: "Ph~ng st! chung sanh la cung duiJng chu PMt". D~ eung dUCJng ngay Khånh Dån Due Tir Ph~ Thieh Ca Måu Ni, ehUng ta My pbat nguy~n so'ng dung theo tinh thh Tir Bi, Tri Tu~ eua Due PMt M eåm h6a va giup da m<.>i ngu'CJi ehung quanh, tir gia dinh de'n xii Mi d~ tåt eå d~u dU<.1e an I~e, h~nh phUe, k~ eå nhii'ng ke tM dang ditm ehlm trong vo minh, ae nghi~p. Ngu'CJi Ph~t Tti' ehån ehinh khong phåi la ngu'CJi xa lanh euqe dCJi, ma ehinh la nguCJi vui so'ng va tich Cl,te lam vi~e e~ th~ M giup dCJi trong ebanh ni~m, d~ ph~e ~ D~o Phap va ly tu(}ng Tl! Do, Nhån Bån eho Dån Tqe va Que HUdng trong thanh blnh th~t sl!. Ngai luon luon can d~n nhii'ng d~ tti' eua Ngai phåi giii' nghiem ehlnh giØi lu~t: "Cho du # tu hling ngay nam cheo ao Nhu Lai ma khOng tht!c hanh dung gicJi lUt#, cMng khtic nao xa Nhu Lai ngim di!m. Nhilng d~ ta a xa Nhu Lai muan diJm, nh/Jng biet tinh tan giil gicJi lucJt, luc nao ding nhu dang a gan ben Nhu Lai". TrU'Øe nhii'ng giåy phUt nh~p Nie't Ban, Due PMt con khuyen båo hang d~ tti': "GicJi lucJt la mQng sang cua lJQo Phtip. GicJi lucJt con thi lJQo Phtip con. GicJi lucJt Ja con thuy€n dua nguili qua biin kh6. LO. duoc soi sang cho nguiJi di trong dem tm. LO. saG Bac lJdu djnh hueJng cho ke lil hanh".

VØi dCJi so'ng dang bi euo'n Mt vao nhii'ng ly tåm anh sang v<.>ng nga vo minh muon mau ndi håi ngo~i, eMng ta My luon luon giii' eho tåm an tInh, tl! t~i, sieu thoat, khong co' ehå'p, khong vi ngii, khong tt.t tb! . Tt.t nhite nh(} ehinh mlnh trau d6i giØi h~nh, pbat huy long tir bi hy xå, pha ehå'p nhii'ng ta kie'n, thang hoa tri tu~ ma soi sang hanh trang tåm thue d~ len duCJng. Nhån mua PMt Dån eua nam 2000, va m(} dh eho thien nien kY mØi d~y hy v<.>ng, ehUng ta My thanh tåm du nguy~n eho tåt eå ehUng sanh thuCJng an I~e trong anh sang tir bi eua Dång Tir Ph~ Thieh Ca Måu Ni. O O

TMi To H~p Con ngti01 Vi~t it ditu thtky 21 chi con hai chQn l11a: vao nha tu hay vao gu&ng may Dång. Kh6 thay khi vao gu&ng may Dång, con ngti01 chÅng con dU'«1c hi~n hau theo ca tanh tl1 do cua hQ. C6 mi~ng kh6ng dU'«1c n6i, c6 ditu 6c kh6ng dU'«1c suy nghi, c6 trai tim kh6ng dU'«1c thU'dng y~u noi gi6ng va qu~ hU'dng theo quan diim ri~ng bi~t. Con vao nha tu hay tr~i ciii t~o th} dU'«1c tl1 do suy nghi mllt mlnh, tl1 do An n6i mllt mlnh. Song tl1 do nhU' tht la tl1 do di dllng trong m& s6ng, chÅng ai bitt chÅng ai hay, v6 tich sl1 vdi xii Mi, nhan qmin. TI1 do theo kiiu nay, khi nhan phim dii bi giåi thi, c6 khac chi thtf tl1 do cua loai trun quAn qU2Ji trong long dilt? Trfch Khuy,"n Thll ngciy 30.04.2000 cua HT. Thfch Huyln Quang

PMp Am Ph~t Bån pl. 2544

suy ni~m tll'

Bue Thong

Di~p

etla thoi d~i moi, "håy tro ve nl/dng tva mlnh va nlidng tva phåp; ngl/di la håi dåo la ndi nl/dng tva cua chinh nglidi!" Hoang ThVQng Toi xin vao d~ tir eåu kinh: "Håy tra vl nuctng tt!a minh va nuctng tt!a phtip; nguCfi la håi dåo, la nCfi nuctng ft!a cua chinh nguCfi!" d~ lam ti~n d~ suy ni~m trong mua Ph~t Dån nam nay, mua Ph~t Dån Mn thu 2544, k~ tir sau ngay PMt di~t di). ChUng ta bie't rling, trong mqt bo'i eånh lieh sti', khi ma phh IØn eae tOn giao d~u cM trU'dng con ngu'CJi va m<.>i hi~n hii'u tren the' gian nay ho~e la t~o v~t elia ThU<.1ng De', da Dång toan nang vo h~n, elia mqt Bån Th~ D~i ngii, ho~e la phåi eb!u st.t ehi pho'i elia mi)t the' It.te sieu nhien vo hlnh nao d6, thl PMt giao ngu'<.1e li;li, cM trU'dng con ngu'CJi la cM nhån eua tåt eå. M6i con ngu'CJi la mqt the' giØi, mqt vii ~, mi)t hanh tinh elia eae phi;lm tru Mi I~p: kh6 dau va hi;lnh phUe, thi~n va båt thi~n; va quan tr<.>ng hdn he't, m6i ngu'CJi la håi dåo eua ehinh mlnh, la ndi nudng tt.ta elia ehinh mlnh. Ldi tuyen bo' elia bUe thong di~p åy quå th~t la phi thuCJng. Yl Mi di~n trU'øe n6, con ngu'CJi ehl e6 th~ ho~e la so'ng buong troi theo dong sinh tti' båt t~n, so'ng nhu ki~u: "PhcJn beo dau quån nucJc xa, lenh denh dau nila ding Id lenh denh" (Nguy~n Du); ho~e la - cM di)ng tai thie't euqe ddi dåu M nay thanh mi)t hanh tinh euå hi;lnh phUe tht.te th~­ Nie't ban trån the' hay "Tjnh dq nhan gian ". The' nhu'ng trU'øe he't, theo quan ni~m thOng thudng, ehUng ta bie't rAng, d~e tinh elia con ngudi la båt toan. Do båt toan ma con nguCJi luon huØng v~ mi)t Dång toan thi~n, hong mong dU<.1e eUu r6i, dU<.1e di) tri cM ehe. Va lue båy giCJ, vØi mi)t tåm thue nhu the', hin nhien, ehl e6 ke tren eao mØi e6 th~ eUu ngu'CJi duØi thåp. Ciing nhu mi.>t ngu'CJi, khi dU'ng duØi dåt thl khong th~ tlf mlnh nitm t6e mlnh va nhåe mlnh len khoi m~t dåt, ne'u muo'n dU<.1e nhu the', phåi e6 mi.>t ngu'CJi khae (} tren eao lam nhi~m ~ eUu di.>. Phåi eMng xuåt phat tir Y ni~m d6 ma con ngu'Cfi luon luon di tim kie'm mi)t do'i tu<.1ng sieu nhån? Va eling tir d6, thay vl tir eUu di) theo trl!e ngma, dU<.1e hi~u nhu la sl! giup da li;li bie'n thanh h<.>e thuye't eUu di),

37


nhU' eUu di? eho nhUng linh Mn (Soul ' s salvation) va eU'u mang trong n6 mi?t the' gidi da huy~n h<;>e thh bi? Til' d6, khi con ngU'<1i cang tr~m kba trong d1,le v<;>ng kb6 dau thl tam thue elia h<;> cang bi eu6n hUt vao the' gidi elia eae the' h!e vo hlnh, d d6 kbM v<;>ng dU'<Je euU di? xua't hi~n nhU' la mi?t trU xu blnh yen duy nMt ma con ngU'<1i kbå di nU'dng tl!a. Bdi le, nhU' da n6i, d~e tinh elia con ngU'<1i la ti?i 16i va kb6 dau; ma ti?i 16i va kb6 dau, bån eha't elia n6 kbong gl kbae hdn la sI! Mt ll!e, SI! kbong vU'<Jt qua n6i con ngU'<1i elia ehinh mlnh - con ngU'<1i elia kbM v<;>ng. Do d6, eang kbM v<;>ng thl cang kb6 dau. Ta't nhien, kbM v<;>ng dU'<Je d~ e~p d day la kbM v<;>ng dU'<Je pbat sinh til' tI! nga - eai toi, eai elia toi, eai tI! nga elia toi. Va, phh ldn nhån lo~i d~u / ho~e ra di, ho~e trd v~ vdi eai tI! nga d6. Day la ly do t~i sao Due P~t keu g<;>i sinh linh elia Ngai "My Ira vi miå'ng fila minh va miå'ng Illa phtip". Hån b~n dQe ciing hicgu ro kbai ni~m trd v~ - tie'ng g<;>i d~u tien trong bue thong di~p clia th<1i d~i mdi. D6 la sI! quay d~u trd l~i, trUde he't la vdi con ngU'<1i clia chinh mlnh va tam thuc clia chinh mlnh; va sau d6 la trd l~i vdi con dU'<1ng Chånh pbap (mJong hIa ph6p). day, con ngU'<1i xua't hi~n nhU' mi?t the' gidi ph6 quat vdi d~y dli cac hi~n tU'<Jng sai bi~t da thu, cac duc ly thi~n ac phan minh, va eho de'n cå nhUng phim tinh sieu vi~t (nhll nhLJng con nglloi då chung ngQ). Va Phåp xua't hi~n nhU' nhung chan ly, vil'a mang tinh hi~n thl!e kbaeh quan - chan ly eong U'de, lam tMi; l~i vil'a mang tinh tuy~t Mi - chan ly ba't kbå thuye't.

d

Til' day ehUng ta tha'y ro rAng, D~o theo Ph~t giEio lå con dliong qui ngli<Jng v~ mQt ne'p s6ng må d d6 vai tro cua Thli<Jng De' kh6ng c6 m~t. M9i trach nhi~m v~ kh6 dau vå h~nh phl1c cua doi nglioi d~u do con nglioi phan quye't; va d~u dang chU y nha't d day la dinh lu~t nhan quå, mi?t dinh lu~t ma Mi vdi con ngU'<1i thl quå thl!C la vo cung Wc kbe. Nhan quå d day chinh la dinh m~nh hi~n ti~n clia m6i con ngU'<1i. Yl d6 la ndi tieh t1,l clia ta't cå thi~n nghi~p ciing nhU' ac nghi~p elia con ngU'<1i chinh n6 til' vo lU'<Jng kie'p qua kbU. Va tU'dng lai clia dinh m~nh d6 nhU' the' nao ciing tu)' thui?c vao sI! t~o tae clia chinh con ngU'<1i - dinh m~nh hi~n ti~n nay. NhU' the', sI! trd v~ d day, trude he't la trd v~ vdi m<;>i traeh nhi~m luan ly d~o duc, mQi traeh nhi~m trong eui?c s6ng tit duy va hanh di?ng, trong thcg cach Ung xu giua tI! than va tha nhan, giua ca nhan va xa Mi elia m6i con ngU'<1i. The' gidi nay la bao la, d<1i s6ng tam tbUe nay la vo t~n, do d6, se kbong c6 ba't kY mi?t di?ng ll!e ti! nhien hay sieu nhien nao c6 thcg nm tri trong dong sinh tu luan lU'u, ngoai trU' dinh lu~t nhan qlia. Nhan quå nhlt mi?t thu trai kboan, ma mi?t ngay nao d6 n6 phåi dlt<Jc trå v~ eho trai cM. Tren mi?t blnh di~n cao hdn, Duc Ph~t d~y ta't cå chUng sinh d~u c6 kM nling thanh P~t . NghIa la cai ~t gi6ng giac ngi? hay cai nling II!C giac ngi? la nling II!C ti~m in,

38

v6n e6 trong tam thuc elia m<;>i chUng sinh. Do d6, trd v~ nltdng tl!a mlnh chinh la trd v~ vdi kbå nling giae ngi? rna bao lau con ngU'<1i da lang quen. Tren con dIt<1ng tlm kie'm h~nh phUe va ehan ly, con ngU'<1i luon luon d6ng vai tro trung tam. NghIa la, kb6 dau hay ~nh phUc la tuy thui?c d cai nhln clia m6i con ngU'<1i illc nhau. Nhu'ng quan tr<;>ng hdn he't, ci?i ngu6n elia h~nh phUc phåi dIt<Jc kbai ph6ng til' ngu6n ll!e ca thcg, tuc la til' trong ehi~u sau tam thue elia m6i ngU'<1i, d6 la mi?t bån thcg tam tbUe blnh yen ni?i t~i, n6 v~n hanh nhlt mi?t ngu6n sinh ll!e uyen nguyen, nhlt thac d6, nhlt su6i ngu6n, nhlt d~i dltdng menh mong bao la kbong gidi tuye'n. Va CQi ngu6n h~nh phUe d6, ngU'<1i ta kbong thcg cho nhau, va kbong thcg vay mU'<Jn clia nhau. d day ch ghi ~n Iling, du la hi~n thl!C hay ti~m nling, thl eQi ngu6n h~nh phUc vån la ye'u to' thlt<1ng tr1,l'c v6n c6 trong m6i con ngU'<1i. Thl!C te' cho tha'y rAng, d<1i s6ng clia con ngU'<1i do kbong lam cM dU'<Jc dong v~n hanh elia tam thue, than thcg, moi trU<1ng v.v .. nen thU'<1ng xuyen Mi di~n vdi hai ånh tlt<Jng ba't an d6 la hy v<;>ng va s<J hai. Cho Mn khi nao con ngU'<1i con tlm kie'm hay nltdng tl!a vao mQt ndi trU in nao kbac ngoai con ngU'C1i clia chinh mlnh thl khi d6 Mi tlt<Jng elia sI! ba't an vån luon luon hi~n hii'u trong dong song tam thuc. Cang kbong lam cM thl cang bi dao dQng. Cang bi dao di?ng thl cang thao thue trong / ho~e hy v<;>ng ho~c s<J hai. Cu6i cung nhu'ng kbong kem pMn quan tr<;>ng d6 la ye'u to' ehanh pbap. Yl nhlt da d~ e~p, m~c dån con ngU'<1i cling nhlt ta't eå ehUng sinh d~u c6 kbå nling thuc tinh giac ngQ . Song, do tinh cha't Mm 16i (v6 minh) va ba't toan nen ch phåi dU'<Jc soi sang bdi chånh phåp trong m<;>i the' eaeh clia tit duy va hanh dQng. Ba'y gi<1, Pbap d6ng vai tro la con dU'<1ng dån vao D~o. Va Phåp d day dU'<Je C1,l thcg h6a nhU' la cUQC s6ng gidi dinh tu~ .hay n6i kbae hdn la ehan ly nhlt t~t (Dharma) Mi vdi con ngU'<1i, mQt thu chan ly ma con ngU'<1i du mu6n hay kbong n6 vån la nhlt the'. D6 chinh la dong nhån quå hai ehi~u cuå the' gian (con nglloi con v6 minh) va b~c xua't the' (con nglloi gi6c ngQ) nhlt dIt<Jc c1,l thcg hoa trong pMp tho~i v~ B6n Chan ly. N6i t6m l~i, tren clin bån clia d<1i s6ng, con ngU'<1i dn phåi lam cM dIt<Jc hay it ra la di~u hanh dlt<Je eUQe s6ng tam ly va v~t ly elia chinh mlnh. Va xa hdn, tren con dlt<1ng di de'n giac ngQ, m6i nglt<1i phåi tI! tMp du6c len rna di, nhlt lC1i Duc P~t da d~y: "Nglidi phdi Jam cong vi~c cua nglidi, vi Nhli Lai chl chl d~y con dliilng". Ho~c la: "Nglidi la ndi nliå'ng Illa cua chinh nglidi, khOng ai khtic co Iht la ndi nliå'ng fila". Day chinh la bue thong di~p clia tMi d~i mdi, mQt bUc thong di~p kbong ti~n kboang ~u trong ijch su ton giao va trie't h<;>e Dong phltdng ma cach day tren 26 the'kY, Duc Ph~t da truy~n trao cho loai nglt<1i.OO

Boang Thuqng

PMp Am Ph~t Dån pl. 2544


Due Phåt •

va d~i nguy~n hoång hoa dQ sanh Gia

Tu~

Duc Thich Ca Mau Ni då VI m(>t dl;li nguy~n ldn lao, m(>t long tir vo ht<;1ng rna khudc tir mQi hl;lnh phUc, quy~n uy, ti~n nghi v~t cMt d€ ch dl;lO giåi thoat. Va cling vdi dl;li tam dl;li nguy~n ify, sau khi chU'ng dU<;1C dl;lO quå VO thu<;1ng B6 d~, Ngai da dang hie'n tMi gian con ll;li cho cong cu(>c hohg h6a d(> sanh. Duc The' Ton da chu du khåp då't nudc An D(> thi1i xa xua ify, tir qtc Båc dudi chån nni Rymalaya, de'n ct1c Nam ben ven song Gange (sang Hang). Duc The' Ton da danh nhifng tu~n l€ dh tien d€ chiem nghi~m de'n giao pbap th~m thåm vi di~u rna Ngai da chU'ng dåc, va thQ hu<lng pbap Il;lC rna quå phUc mang de'n. Pbap Cn kinh, k~ s6153-154, da ghi ll;li m(>t trong nhifng PMt ngon dh tien Ngai da th6t len trong thi1i gian nay: Lang Ihang bao kie'p sang Ta lim nh/Jng khOng gifp NguiJi xay df!ng nha nay Kh6lha~phåilaisanh

6i! NguiJi /am nha kia Nay la då Ihlfy ngudi Ngudi khOng /am nha nila Don lay ngudi bj gJy Keo CQI ngudi bj lan Tam la duqc tjch di~t Tham ai thåy tieu phong (BOn dich cua Hl Thich Minh Cha u)

Cau kinh nhu m(>t li1i ca khåi hoan, mo tå st1 chie'n thång ve vang rt1c ri} sau cu(>c chie'n då'u n(>i tam th~m l~ng gian nan. 6ng th<;1 tu<;1ng tntng cho ai dl).c, vo minh, phi~n nao luon in sau kin trong m6i con ngu'i1i, nay da bi pbat hi~n. Duc PMt cling da M ll;li cho the' gian m9t bai hQc luan ly d~p de, d6 la st1 to long tri an sau sa Mi vdi cay b6 d~ che nång che mua cho Ngai trong su6t thi1i gian t~m dl;lO. Duc The' Ton da dU'ng cach m(>t khoång xa d€ chiem bai dl;li thQ su6t trong m(>t tu~n. Sau nay, ndi day vua Asoka (A Dl,lc) dl).'ng len m(>t thap kY ni~m gQi la Animisalocana Cetiya, nay vån con. Duc The' Ton da suy nghI Mn giao ly giåi thoat sau kin, kh6 tbå'y, kh6 chU'ng, t!ch linh cao thU<;1ng, sieu ly lu~n, ly dl).C, vo nga rna Ngai da chU'ng dåc; con chUng sanh thl luon chlm sau vao ai dl).c, djnh kie'n, cMp nga v('}i

PhlIp Am Ph~t Elan pl. 2544

nhi~u thu trtt('}c... Lam the' nao d€ con ngu'i1i d€ dang chå'p nh~n giao ly å'y? Va r6i, v('}i tri tu~ cua b~c giac ng(>, Duc The' Ton da quan sat the' gian va tbå'y rhg: "Co hc;mg chUng sinh [t nhilm b~i diJi, nhiiu nhilm b~i diJi; co hQng dQn can, lqi can; co hQng thi~n timh, de tanh; co hQng dl giao hoa, kho giao hoa... Nhu trong h6 sen xanh, h6 sen h6ng, h6 sen triing, sanh ra dUdi nudc, lfin /en dUdi mtUc, khOng vurJn len khOi mift nudc, duqc nuai duiJng dUdi nudc; co IOQi sanh ra dUdi nudc, lfin len dUdi nudc, vurJn len khoi mift nudc, khOng bj nudc thlfm udt ... " (Trung BQ I). Va nhu v~y, v('}i hlnh ånh nhifng canh sen vu'dn ra khoi m~t nu('}c, nhifng canh <l Iltng chirng, nhifng canh <l sau trong long nu('}c v. v ... da Mi len trong The' Ton v~ din cd bift d6ng cua mQi ngu'i1i. C6 nhU'ng can cd thifp nhu canh sen cl' day M, c6 nhU'ng can cd trung blnh nhu nhifng cånh sen <l lU'ng chirng nu('}c, cling c6 nhifng can cd cao c6 th€ tie'p thu trQn v~n giao pbap cua Ngai nhu nhifng canh sen da nho ra khoi m~t nu('}c. Du s6ng trong nghi~p quå Mt d6ng, m6i chUng sanh d~u c6 hl;lt gi6ng giac ng(>, nhu' hoa sen du s6ng trong hUn tanh hOi, vån toa hu'dng thdm ngat.

Vdi ba l~n thInh du va pbat kh<li thi~n nguy~n h(> tri giao pbap cua Phl;lm Thien, Duc The' Ton quye't djnh gi6ng len tie'ng tr6ng Pbap va Mt d~u tht1c hi~n su ml;lng cua mlnh. Ngai tuyen b6 vdi the' gian, v('}i loa i ngu'i1i, v('}i coi tri1i va v('}i tift cå, con dui1ng dl;lo CUu kh6 va di~t kh6, con du'i1ng dån Mn coi bift sanh Mt di~t, coi Nie't Ban då du'<;1c khai m<l: "Ola bitt tti rqng rruJ, cha nhilng ai chju nghe ... " (Trung BQ I). Va hanh xe Pbap båt dh chuy€n v~n. I. Bai phap d~u ti~n - Ng6i Tam Bao dli«1c hlnh thanh - KhOl d~u Giao HQi Ph~t Giao Sau khi quye't djnh truy~n ba dl;lo ly CUu kh6 cho muon loai, Duc Ph~t dung tu~ nhan quan sat the' gian xem ai la ngu'i1i c6 cd duyen d€ h6a d(> trtt('}c, va Ngai nghI ngay de'n hai vi th~y cfi cua mlnh la Alara Kalarna va Uddaka Ramaputta, nhU'ng cå hai da qua di1i cach d6 khong lau. Due The' Ton nghI Mn nam ngu'i1i bl;ln d6ng tu kh6 hl;lnh då ri1i bO Ngai trtt('}e kia, dang <l tl;li vu'i1n Nai (LQc Uy6n) - Benares (Baronosi) va len du'i1ng di de'n d6 . Bai Ph8p d~u ti~n: Tl;Ii day, bai Pbap dh tien, bai giång v~ Tu di~u de' (Tl! Thanh de) du'<;1c Duc The' Ton chI bay ro rang. Nghe xong, ton giå Kodanna (Kieu lrdn NhLl) ehU'ng quå Tu Da Roan. Duc The' Ton thu nh~n nam ton giå lam eae d~ td' xuift gia d~u tien - va the' la ngoi Tam Båo da du'<;1e hlnh thanh. D€ danh difu st1 ki~n dang ghi nh(,} nay, v~ sau ngu'i1i ta då bi€u trU'ng n6 vdi hlnh ånh hanh xe vdi hai con nai hai ben. Hai con nai bi€u tu'<;1ng eho dja di€m thuye't pbap (LQc Uy6n) va hanh xe Dhamma Cakka tue la hanh xe pbap - "phdp Juan". Cå d~u d~ bai khi du'<;1e giång la: Dhamma Cakkappavattana, e6 nghIa la Chuy€n Pbap Luan (chuy6n banh xe phap).

39


Nl)i duog klnh Chuyio Ph'p Lutto: Due The' Ton m(} d~u b~ng l<1i khuyen eae tu Sl khong nen m!fe vao hai eue doan: mot la dam me thU vui d~e l~e the' gian, VI n6 giå tl,lm, nhit th<1i, clm thu<1ng, ngiln eån m9i tie'n bQ tåm linh; et!e doan thu hai la kh6 ~nh ep sat, n6 lam moi m~t tinh !Mn, me m<1 tri tu~ . Va Ngai khuye'n tån ho nen theo con du<1ng trung d~o dån t('}i mQt eUQe s6ng tbanh tinh, tri tu~, sang su6t, giåi thoM t6i Mu. D6 la con du<1ng d~o 8 ehånh - B't ch'nh d~o : l . Chånh tri kie'n: thay bitt chan chtinh, 2. Chånh tu duy: suy nghi chan chtinh, 3. Chånh ngii': n6i niing chan chtinh, 4. Chanh nghi~p: Julnh dQng chan chtinh, 5. Chånh ml,lng: sinh so'ng chan chtinh, 6. Chånh tinh tån: sieng niing chan chtinh, 7. Chanh ni~m : nM nghi chan chtinh, 8. Chånh djnh: tq.p trung til tIlang chan chcmh. Va Mn Thånh de' du<,1e Due PMt giång tie'p theo, d6 la ehån ly v~ st! Kh6 (Kh6 de), ehan ly v~ nguyen nhan elia su Kh6 er<lP de), ehan ly v~ st! di~t Kh6 (Di~t de) va ehan ly v~ con du<1ng di~t Kh6 (8<;10 de). Sau khi nghe Due The' Ton giång bai phåp thu hai e6 dh d~ Anttalakkhana Sutta (kinh V6 ngo tllClng), ban v~ thuye't Vo ngå (kh6ng c6 c6i ta), r~ng nilm uifn la vo thu<1ng, ne'u ai thoat khoi tham ai thl ra khoi tai sanh, du<,1e giåi thoat, nilm ton giå Kodanna, Vappa, Bhaddhiya, Mahanama va Assaji lh lU<,1t ehU'ng quå A La Han. Båy gi<1 la thång Vesakha (giLla th6ng 4 va 5 dLlC1ng lich), d~u mua kie't hl,l. Oiao HQi elia Due The' Ton an eumua mua dh tien t~i day. GI'o hoa <iogYasa (Va XCi): oh Benares, e6 con trai elia mQt ngu'<1i tri~u pM ten la Yasa. Chån eUQe d<1i xa hoa pM qui t~m thu<1ng vo vi da the' gian, ehang tlm de'n Due Ph~t; sau khi nghe phåp då xin xuåt gia va ehång bao lau ehU'ng quå vi A La Han. Cha elia Yasa tren du<1ng di lim con eling de'n Vu'<1n Nai thinh phåp va xin quy y. 6ng tr(} !hanh d~ tli' t~i gia dh tien elia Due Ph~t. T~i nha elia Yasa, m~ va v<,1 elia ehang eling quy y Tam Båo. B6n ngu'<1i bl,ln than elia Yasa la Vimala, Subhahu, Punnaji va Gavampati eling nhu hdn 50 b~n khae tir eae gia mnh va dja phudng g~n xa nghe tin Yasa xuåt gia, eling l~y cha m~, tir giå gia mnh xin theo ehån Due PMt, va sau mQt tMi gian d~u d!fe Thånh quå . Boao TAng si thuytt ph'p dliu tl~n: Lue båy gi<1, Due The' Ton då e6 60 ngu'<1i d~ tli' d~u la A La Han. Ngai quye't djnh dua h9 di Wp ndi d~ truy~n bå ehånh phåp. Trtt('}e khi h9 len M<1ng, Ngai då dQng vien, keu g9i eae d~ tli' rAng:

"Nay Ctle Ty kheo! Nhll lAi da dllf/C gidi thoat het mQi rang bUQc tht gian va xuÆ tht gian (c6c c6i trai). Cac ong ding vq.y... Nay cac Ty kheo, My di vi lf/i lt;zc cua nhdu ngllili, vi ht;znh phUc cua so' dong, vi lang lan mJn do'i vdi tht gian, vi lf/i It;zc, vi ht;znh phlk cua trili va ngllili. Cac ong My di, nhllng ditng di hai ngllili cung mQt hlldng, My di m3i ngllili mQt nga, My truyln ba chtinh phtip. Nay cac Ty kheo, chtinh phtip toan thi~n

a

40

.t d.t .... cung - nh Il ph.t ,.,. ca? trong y" ta phan au, p h.t an gluQ an CUDl, va liJi van. Hay tuyen bo' vi cUQc so'ng toan thi~n va thanh tjnh... Chinh Nhll lAi ding di, Nhll lAi se di vi hLidng Uruve la Sananigama dl hOdng dlldng giao phtip. Hay phÆ len ngQn cil cua bq.c thi~n tri, My truyln dt;zy giao phtip caD sieu, My mang It;zi SI! tot dt;p cho nglliJi khtic; dllf/C vq.y, la cac ong da hoan t51 nhi~m v~ ..

a

(Mahavagga. 19-20).

Due PMt khong khuyen tåt eå m9i ngu'i'1i nen r<1i bO di'1i s6ng gia dinh d~ xuåt gia, tr(} thanh ngu'<1i s6ng khong nha eli'a, khong tai sån, st! nghi~p. MQt ngu'<1i eu Sl eling e6 th~ s6ng d<1i eao d~p thieh U'ng v('}i giao phåp va d!fe quå Thånh. Cha m~ va v<,1 elia Yasa la nhii'ng ngu<1i tu tl,li gia d~u tien bu('}e theo dåu ehån elia Due Ph~t, tåt eå d~u tie'n tri~n d~y dli v~ tinh thh va thanh tl!U dl,lo quå Tu Da Hoan. Un dh tien trong ijeh sli' the' gi(,}i, Due PMt va 60 ngu'<1i hge tro ehU'ng quå A La Han t6 ehUe thanh mQt Hng doan nhii'ng tu Sl kMt tht!e khong e6 tru xu nhåt djnh, khong e6 elia eåi v~t eMt nao khae ngoai tåm ao vang ehe thån va mQt bInh båt d~ khåt tht!e nuoi than. Trong mua n!fng, trong sudng gi6, lang m~e hay ph6 thj, rirng nui hay d6ng hoang d~u e6 dåu ehån elia nhii'ng con ngu'i'1i thuye't giång v~ d~o ly eUu kh6 va d<1i s6ng thanh hl,lnh va tt! mlnh neu gu'dng sang v~ eui?e s6ng thanh tinh va giåi thoat. D6 la st! nghi~p, la ni?i dung ehU ye'u elia Hng doan dh tien do Due The' Ton dieh thån thanh l~p va ehl d~o - C6 th~ n6i, day la st! kh(}i d~u elia Giao HQi Ph~t Giao.

Il. Boa dl) rl)ng lc1n va cung khAp Su ml,lng h6a di? - con du<1ng giao h6a elia Due The' T on th~t vo eung n~ng n~ va kh6 khiln, nhu'ng v('}i long bi

mån ri?ng sau, tinh th~n binh dång tri~t d~ va mi?t Ycm dling månh vo song, Due The' Ton då tuy theo eiln cd elia m9i ngu'<1i ma dung nhi~u phudng ti~n thi~n xåo giao h6a, nhu mQt b~e y Vu'dng då tuy ~nh ma eho thu6e, då hoan thanh su m~ng thieng lieng mQt eaeh vien mån va då d~ ra mQt con du<1ng giao d~e th~t m('}i ll,l trong ijeh sli' nhan lo~i. Cåm bOa ba anh em <ing Kassapa (Ca D14p) - Gi'o chU thlin Ida: Sau khi sau mudi vi Ty kheo m6i ngu'<1i di v~ mQt hu('}ng, Due The' Ton eling di v~ hu('}ng Uruvela . Dge dU<1ng, trong mi?t khu rirng nho, Due Ph~t då h6a di? eho 30 thanh nien dang vui dua eung v<,1 elia h9 va mi?t kY nu (} trong rirng. O~n Uruvela (Uu Lau Tdn Loa) e6 ba anh em Kassapa:

Uruvela Kassapa, Nadi Kassapa va Gaya Kassapa . Ba anh em ong la nhii'ng ngu'<1i e6 danh v9ng l('}n (} Magadha, d~e bi~t la ngu'<1i anh eå Uruvela Kassapa ; ong nay th<1 tMn lli'a va tt! eho mlnh då ehU'ng quå A La Han tr9 qua dem va bi co' y thu xe'p eho (} eiln phOng th<1 thh lli'a e6 mi?t con r!fn eMa råt dQe va du t<,1n, Due PMt då hang ph~e con r!fn thieng nay, ngoai suy nghT

PMp Am Ph~t Dau pl. 2544


thU vui v~t eha't d~u t~m b<;1, tr6ng r6ng va vo vi. Hai ehang trai quye't dinh tir bO gia dinh, lang thang di Om ehån ly va th<,> giao v~i d~o Sl Sanjaya, ngu'<1i e6 ra't nhi~u d6 d~. Nhu'ng do khong thoa man v~i giao ly etla vi thåy hU'u danh nay va sau d6 la nhi~u d~o Sl khae, ca r - - - - - - - - - - - - - - - - , hai ehia tay nhau va th~ h~n rhg: Ne'u ai con duO'ng ch4in ly Om ra con du'<1ng d~o giai thoat tru~e, se eho ngu'<1i kia hay. Dirng eh~n con du'<1ng Toi de'n b~n Trong mQt d!p ba't ng<1, Ngai Sariputta da Du e6 th~ eung mang tai h<,>a x6e dQng m~nh tru'~e phong thai giai Hay eho nhau ni~m vui thoat, tråm tInh, sieu pham dang di tri blnh Bu~e gian Mi mQt eaeh thong dong d~ giao h6a m<,>i Khong nåm trong hu'~ng di ngu'<1i O' thanh Rajagaha etla Ngai Assaji Ctla ke thanh thi~n (Må Th6ng. Thuyet Thj). Cho rång day hån Ta't eå d~u M dau la b~e A La Han, hay eung la ngu'<1i dang Song da'u ehån tren con du'<1ng dån de'n d~o giae ngQ, Khong bao gi<11~e Sariputta da - d<;1i cd hQi vå li~n dånh IS, Ngo~i trir ta x6a. thua hOi: "Kinh bq.ch Ton gid! Cac din cua Ngai th~t binh thdn, an Ijnh. Mau da cua d6 la ch4in nhu Ngai thqttrong sang. Vi sao Ngai thoatly Va'n: ~Qt ngu'<1i tu Ph~t the' t~c? Ai Ja dqo su cua Ngai? Giao ly mift nhln vao vaeh ehiia cua Ngai la gi?". tha'y gl? Tru'~e nhung eau hOi ehån tMt, khiem t6n Dap: ~iftkhongtha'y va s1;1' khån khoan yeu du etla Så riputta , Nhu'ng tam tha'y tam. ngåi Assaji da d<,>e tom tift giao ly ma Va'n: Sao khong tha'y Ph~t Ngai da hQe O' Due The' Ton bhg bai k~: ~a l~i tha'y tam? "Cac phcip do nhan duyen sanh. Dap: Tir tam m~i co Ph~t. Duyen ay Nhu Lai da chl ro, Va'n: Hhg ha sa s6 PMt va dqy phuctng phcip dl cham dur, dau co, O' dau khong? d6 la giao phcip cua b~c Dqi Sa mon" . Dap: Ph~t O' trong ta. Lå ngu'<1i thOng tu~ va tri oe da thuån th~e NghI ra: d~ tha'u tri~t ehån ly sau xa, du no eW Tåm nhu ngQe sang soi b<1 giae du'<;1e Mi ra mQt caeh vifn tift, Sariputta da Be'n me tam t6i co' tranh xa ehU'ng Sd quå (Sotapatti. Tu da hoan. Dl,! B6ng dem ndi da'u ehån sife, tu~ng LLlu) khi vii.'a nghe hai eau dån. Ngay tr<1i quang dang anh ehan bOa.

etla ong Uruvela Kassapa. Tin rång ehinh Due PMt lå ngu'Cli da ehU'ng quå Thanh, ehu khong phåi lå mlnh, ba anh em ong Kassapa va 1.000 d~ tll' d~u xin xua't gia theo Ph~t. Sau do, Due PMt da de'n Gaya Sira, eaeh Uruvela khong xa låm. Chinh ndi day Due The' Ton da thuye't giång kinh Aditthapariyaya Sutta (bai kinh LUa Chay. vdi ehu d~ : the gi an la toa nho ehay Ne bang ngQn Illa tham. san. si. sanh. gia. b~nh. ehet. sau bi. kh6 nåo va th6t vQng). Cae Ty kheo

co m~t d~u dife quå A La Han.

Khi vii.'a thoat ly gia dinh di tåm d~o, Due PMt e6 lue da ngv t~i pandavapabbata. Vua Bimbisara (Tan Ba Sa La - Blnh Sa VLlClng) la'y lam cam kieh tru~e tu'~ng m~o oai nghi va tu' eaeh trang nghiem, sang tr<,>ng, khiem t6n, da eho ngu'<1i do hOi lai lieh. Sau khi bie't du'<;1e ehi nguy~n etla vi Thai tU' dåy hiing tam nay, Due vua xin Ngai hay trO' l~i vie'ng tham vu'dng qu6e ~agadha (Ma Ki~t Da) do vua eai tri, khi ehU'ng d~o quå. Nh~ l<1i hUa xu'a, Due The'

es

Ton eung tren 1.000 d~ t11' A La Han tir Ga ya de'n Raiagaha (VLlClng xa), tM Nguy6n ThU'dng Qu6 phtl etla vu'dng qu6e ~agadha giau m~nh. Va t~i day, vua Bimbisara hi~u du'<;1e giao phap eao di~u li~n ehU'ng Sd quå va xin quy y Tam Bao eung dan ehUng tinh xa rQng l~n e6 ten lå Veluvanarama (True Lam tjnh xc) gån thanh Råjagaha. C6 th~ eoi day la t1;1' vi~n dån tien ra d<1i, vå vua Bimbisara la vi thi cM dån tien trong hang vua ehUa. T~i tinh xii yen tInh nay, Due Ph~t va d~i ehUng da nh~p h~ mQt lån 3 nam lien tie'p va ba h~ khae, xa eaeh nhau. Th4iu

nh~n

Sariputta (Xå Lql PhOl) va Moggallana

(Mvc Kllin L1tn): Gån Rajagaha e6 mQt lang ten Upatissa,

con co ten la Nalaka, Sariputta - mQt ehang trai thong minh - la ngu'Cli <l lang nay. Yl xua't thån O' mQt gia dinh quy~n quy nha't lang, nen ehang con du<;1e gQi la Upatissa. ngu'Cli b~n thån d' lang Kolita ten g<,>i ~oggallana, e6 ehung mQt nh~n thue rhg ta't eå nhii'ng Cung

v~i

Phåp Am Ph~t Dån pl. 2544

Theo l<1i giao h~n, Sari putta li~n thong tin eho b~n than ~ogganana eung da ehU'ng Sd quå. Do lCli tha thie't yeu du eua eå hai, Due Ph~t da nh~n hai ong vao Tang doan t~i tinh xa Veluvana vdi eau noi ddn giån: "Etha, Bhikkhave!" (Håy den day. ece TY kheo!). NU'a thang sau, Sariputta ehU'ng quå A La Han, nhan nghe bai kinh Vedana Pariggha ma Due PMt giång eho d~o Sl Dighnakha. Ngai ~oggalana da ehung quå a'y trude d6 mQt tuån. Vdi cd duyen ldn, Due Ph~t da tri~u t~p Tang ehUng va tuyen bo' hai vi la Thu'<;1ng thtl trong Tang doan. Tir da'y, hai Ngai thu'Clng thay m~t The' Ton d~ hu'dng dån Tang ehUng. Day la th<1i di~m danh da'u s1;1' phat tri~n ldn m~nh eua Giao HQi Ph~t Giao, du'di st11anh d~o etla Due The' Ton.

Ill. Due PMt va th§n quytn Hay tin ngu'Cli con yeu da'u tri tu~ da thanh d~o va dang thuye't phap giao h6a n6i danh t~i Rajagaha, Due vua

41


Suddhodana n6ng long g~p m~t, li~n tue t6e sai nhi~u su giå de'n thinh Due P~t v~ Kapilavatthu. NhU'ng emn Mn ra di la emn Mn su giå d~u " xin xua't gia vØi Due P~t. Vi su giå thu muC1i la Kaludayi, v6n la b~n than eua Due P~t khi con la TMi tu, Mn ndi nghe pMp eling xin xua't gia va eling ehU'ng TMnh quå nhu nhii'ng vi su giå truøe, nhU'ng ong Kaludayi da ehuy~n de'n Due Ph~t lC1i yeu eAu du'<!e g~p m~t etla vj vua gia ye'u. Sau 2 tMng, Due The' Ton va d~i ehUng da v~ Mn Kapilavatthu. TruØe d~o phong eua Due P~t, vua Suddhodana da eui d~u kinh l€ l~n thu ba. Va sau khi Due The' Ton thuye't pMp l~n tM nMt, due vua da ehU'ng Sd quå, va d~t quå thu hai (Sakkadagami. Tll Da Ham. Nh6t Lai) khi nghe bai pMp ke' tie'p. LAn thu ba khi nghe bai pMp e6 ten Dhammapala Jataka (Tri Phap Tue Sanh truv~n. 56 447), Due vua dele quå Anagami (A No Ham. B6t Lai). VØi bai pMp nay, di måu Pajapati Gotami da ehU'ng quå Sotapana (sd quo). Sau nay tren giu'C1ng ~nh, vua Suddhodana l~i du'<!e Due P~t v~ tham va giång pMp eho nghe. Due vua sau 7 ngay t~n hu'''ng pMp l~e va dåe quå A La Han, da bang ba trong djnh tInh. Nam a'y, Due Ph~t " tu6i 40 va dang an eu' l~n thu nam. Cling trong h~ thu nam nay, Giao Mi Ni du'<!e thanh l~p. Va " h~ thu båy, Due Ph~t da len eung trC1i Tusita (Dao Lqi) thuye't pMp dQ ehu' Thien va hoang h~u Maya. C6ng ebua Yasodhara (Da Glu DO La): Sau khi TMi tu rC1i bO eung vang, eong ehUa Yasodhara eling bO he't d6 trang sue, m~e y vang eua ngu'C1i tu sl, va trong kboång 6 nam tru'C1ng da tMy ehung, t~n tlnh nuoi d~y dua con dQe nha't Rahula de'n tu6i lØn kbon. Nghe vua cha tan dUdng dUe h~nh eua nang dau, Due The' Ton da giång kinh Candakinnara Jataka va n6i them rång: "KhOng phdi chl hlp CUOl cung nay, ma

trong nhilng tiln kilp, cong chUa ding da tilng bdo v~, kinh mQ va thuy chung wii Nhli Lai" . Sau khi vua Suddhodana qua dC1i, di måu Pajapati xua't gia lam Ty kbeo Ni, eong ehUa eling du'<!e xua't gia va dåe quå A La Han sau d6. Trong bang Ni ehUng, eong ehUa la ngu'C1i e6 thh thOng b~e nMt. ba nh~p Nie't Ban nam 78 tu6i. Trong kinh Apadana con ghi l~i nhii'ng eau k~ do ba giång thuye't. C~u be Rabula (La H6u La): Rahula sinh ra dung ngay rna TMi tu quye't djnh thoat ly the' t~e. C~u be tru'''ng tbanh trong eånh kbong cha, dU<!e ong nQi va ba m~ nuoi du'iJng. Khi len båy tu6i, eling dung vao ngay thu 7 Due The' Ton htu l~i que nha, Rahula luon qua'n quyt ben ehån Due Ph~t, nling nju doi gia tai nhu' lC1i m~ d~n. Due P~t quye't djnh giao "Th5t thtinh tai" [l] eho e~u be bång eaeh nh~n e~u vao Tang doan va trao eho Ngai Sariputta d~y d6.

T~t kb6 tu'''ng tu'<!ng mQt e~u be len båy e6 th~ s6ng dC1i s6ng eao thu<!ng etla b~e xua't tr~n thu'<!ng Sl. NhU'ng

42

Sa Di Rahula vU'a thOng minh d~e bi~t, vU'a bie't vang lC1i ehuyen eh tu h<?e. Kinh ghi rång m6i sang vi Sa Di tre nay d~y t~t sØm, b6e mQt nåm eat tung len va nguy~n:

"Mong r/!ing ngay hom nay ta hQc dlif!C nhilu nhli bao nhieu cat day .. " MQt trong nhii'ng bai kinh n6i tie'ng rna Due P~t dieh thån d~y eho Rahula la bai Ambalatthika Rahulovada Sutta, nha'n m~nh v~ t~m quan tr<?ng etla sl;l' ehån th~t, phudng pMp phån tlnh d~ di~t trii' m<?i Yni~m, IC1i n6i, banh dQng ba't thi~n. Nam len 18 tu6i, mQt l~n eung Due P~t di kba't thl;l'e, phong dQ va oai nghi qui pMi eua hai vj tu Sl xem tl;l'a nhu' tMt ngl;l' tu<!ng dong d~e eung di vØi tu<!ng con ngoan hi~n, nhu' thien nga eua vua dift con lQi tren m~t h6 trong ngl;l' uy~n, nhu' h6 ehUa oai phong eung hUm con låm li~t. Cå hai Ngai d~u e6 than hlnh d~p de, eå hai d~u thuQe dong doi qui tQe tir kbuØe ngai vang ea't bu'Øe ra di. Trong lue ehiem ngu'iJng The' Ton, Rahula nåy len y ni~m ngbI v~ than hlnh d~p de eua minh va Due Ph~t. Bie't du'<!e y tu'''ng d6, Due The' Ton da n6i bai k~ ba't M "N'etam mama (eai nav kh6ng phoi eua

N'es6ham'asmi (eai nav kh6ng phoi la ta); Na me so attata (eai nav kh6ng phoi h! ngo eua ta)" ( Xem

ta);

Anattalakkhana Sutta . bai Il.)

Va sau khi nghe kinh Cula Rahulovada Sutta, Rahula ehU'ng quå A La Hån. Ngai ~p di~t tru'øe eå Due P~t va Ngai Sariputta. Ngai n6i tie'ng la ngu'C1i ton tr<?ng ky lu~t. B~n be than g<?i Ngai "Rahula may mein", vi dC1i Ngai e6 du'<!e hai di~m phUe: la con eua Due P~t va ehU'ng ngQ du'<!e ehdn ly; nhu trong k~ Theragatba (Truang Loo k~), Ngai da d~ e~p de'n di~u a'y. Ng8l Ananda (A Non): Con etla hoang thån Amitodana, em trai vua Suddhodana, Ananda la anh em ehU bae vØi Due Ph~t. 6ng sanh ra mang l~i ni~m hoan hi eho hoang tQe, nen du'<!e d~t ten la Ananda (Khanh Hy). Hai nam sau khi P~t thanh d~o, ong xua't gia elIng vØi eae thanh nien etla dong h<? Sakya la Anurudha, Bhaddiya, Bhagu, Kimbala va Devadatta. Khong bao lau, ong ehU'ng Sd quå khi nghe bai pMp etla D~i due Puna Mantaniputta . Nåm Due The' Ton 55 tu6i, vØi 8 di~u thinh du rna ong du'a ra la: 1. Due Ph~t kbong ban eho Ngai nhii'ng bQ y rna thi~n tin dang eho Due P~t; 2. Khong ban eho Ngai nhii'ng v~t thl;l'e rna thi~n tin dang eho Due P~t; 3. Cho pbep kbong " ehung tinh tha't vØi Due P~t; 4. Khong eho pbep Ngai di theo de'n ndi thi cM ehi thinh Due Ph~t; 5. Due P~t hoan hy Mn ndi rna thi cM ehi thinh Ngai de'n; 6. Hoan hy eho pbep Ngai tie'p dån nhii'ng ngu'C1i tir phudng xa Mn ra måt P~t; 7. Hoan hy eho Ngai thu'a hOi m6i khi e6 di~u hoai nghi; 8. Hoan hy giång l~i bai pMp rna Due P~t giång khi Ngai kbong e6 m~t. Du'<!e Due Ph~t eha'p thu~n v6i y nghIa etla n6, va giii'a d~i ehUng, ong du'<!e eu lam tb! giå Due The'Ton su6t 25

PMp Am Ph~t Dån pl. 2544


nam tru'CJng sau d6. 6ng lam eong vi~e elia mlnh ~t ~n t1,lY. Kinh ghi rång, dem dem D~i due Ananda tay dm g~y, tay dm du6e di ehung quanh tinh tha't elia Due P~t 9 Mn, de Ngai khoi bi qua'y r~y. Ton giå Ananda e6 mQt tri nhØ t6t l~ lung; ong ghi nhØ khong bO s6t ta't ca eae bai pMp elia Due P~t, eling nhu' eua mQt s6 eae d~ tii' lØn eua Ngai, ma ong du'<,1e nghe qua . Khi e6 mQt Ba la mon hOi Ton giå nhØ du'<,1e baD nhieu bai kinh, Ton giå trå lCJi la du'<;1e 82.000 bai elia Due PMt va 2.000 eua eae Ton giå khae thuye't. Due PMt då tan than 5 due h~nh elia Ton gia Ananda la hQe uyen båe, tri nhØ tuy~t Mo, kien dinh, san s6e ehu dao va Ung xii' t6t. Mai sau khi Due The' Ton nh~p di~t, Ton gia Ananda mØi ehUng qua A La Han, truøe mQt ngay D~i hQi ke't t~p kinh dien l~n thu nha't xay ra, trong khi nghieng mlnh nåm xu6ng. Kinh saeh ghi rAng, Ngai la vi A La Han dQe nha't dåe qua ngoai lue di, dUng, nåm, ng6i. Ton gia ma't nam 120 tu6i. IV. Dl miu Maha Pajapatl Gotami xutt gia - Giao H~i Ni gic1i ra dm Du'<,1e gQi la Maha Pajapati bdi VI eae nha tien tri thC1i ba'y giCJ eho rAng v~ sau ba se dm dåu mi,H dam dong ngu'C1i. Con trai ba la Nanda, em mQt cha khae m<;! vØi TMi tii' Siddhattha, eling du'<,1e Due The'Ton dQ eho xua't gia khi ehang trai nay dang t6 eh:ue 3 d~i l~ quan trQng: ke't hOn, phong tu'øe va kMnh thanh eung di~n møi. Tuy eong b6 rAng nu giØi eling e6 the ehUng 4 TMnh qua (ba Maha Pajapati då chung Sd quo. nhLJ då n6i d trLlac), nhu'ng con du'CJng tu hanh s6ng khong gia dinh, khep mlnh VaD khuon kh6 eua giao pMp va giØi lu~t eling nhu' su m~ng hoång h6a dQ sanh th~t låm gian nan, kh6 nhQe, vØi ban tanh m~m ye'u va d~ eåm xue, ph1,l nu kh6 dam du'dng n6i traeh nhi~m thieng lieng, eao ca lån n~ng n~ eua mQt su giå Nhu' Lai. Yl the' rna sau khi vua Suddhodana bang ha, dl måu du 3 l~n b~eh xin xua't gia, Due The' Ton vån tir eh6i khong neu ly do. Mai de'n khi ba eung nhi~u m~nh ph1,l phu nhan da dong Sakya xu6ng t6e, dap y vang, di bQ tir Kapilavatthu de'n Vesali, do~n du'C1ng gian kh6 dai khoang 200 cay s6, doi ehiin Phåp Am Ph~t Bån pl. 2544

su'ng ph6ng, thiin the' la'm lem eat b1,li, de'n ben tinh xli Due P~t kh6e than. Va ehinh nhC1 Ton gia Ananda thay m~t hQ VaD du tWnh Due The' Ton de'n lh thu tu', Ngai mØi eha'p thu~n eho dl måu eung eae ba du'<,1e s6ng dC1i s6ng xua't gia, vØi di~u ki~n phåi eha'p hanh 8 di~u qui dinh eho mQt ngu'C1i nu trong Tang doan. Khi nghe Ananda thu~t l~i 8 di~u a'y, ba Maha Pajapati eung cae vi trong doan d~u hoan hy d6ng y, va the' la Giao Mi Ni giØi du'<;1e thanh l~p.

Khi u'ng thu~n eho Ni giØi du'<,1e gia nh~p VaD Giao HQi. Due PMt eling da hru y d~i ehUng nhi~u va'n d~. Ngai d~y rAng: "Nay Ananda, trong ngoi nhO. MO nhilu nu girJi va il dim ong Ihi an IrQm dllQt vao. Cling duitng nhu the: ne'u hang ph~ nu song trong phap va lu(# cua Nhu Lai thi giao phap thieng lieng kM duy trilau. Cling nhu nguili ddp de ben mQt h6 nUrJc rQng IOn cho nUrJc khOng tran qua, ta eling V41Y, che' ra Bat klnh phap cho cac Ty kheo Ni di hQ tuan thu trQn Mi". Trong mQt t6 ehue xa Mi quy mo nao, ta eling tha'y VI ton trQng va bao v~ quy~n l<,1i eua mQt giØi, mQt Mi tu'<,1ng ca bi~t nao d6 rna ~ trong nhii'ng nguyen tåe s6ng, lam vi~e luon e6 nhii'ng khoan u'U tien danh rieng eho hQ. Due PMt då khong lam giam suy gia tri eua hang ph1,l nu, rna con la vi giao ehu dåu tien trong ijeh sii' nhan lo~i da thanh l~p mQt doan the, mQt t6 ehUe, mQt Giao HQi eho nu giØi vØi day du pMp va giØi lu~t. An DQ du'dng thCli vØi nhi~u ton giao, nhu'ng khong e6 mQt doan the nu giØi nao du'<;1e sinh ho~t nhu' v~y. ft lau sau, ba Ty kheo Ni Maha Pajapati dåe A La Han. Kinh Therigatha (TrLldng låo Ni k~) con ghi ra't nhi~u ten va eae bai k~ do eae Ty kheo ni ehUng thanh qua sang tae. V. Dng Devadatta (D' BO E>qt To) va nht1ng ngu'm ch6ng d61

M~e dåu gia eong kie'n t~o ~nh phUe giai thoat eho mQi ngu'C1i vØi mQt ehU y tuy~t Mi tinh khie't va hoan toan ba't Vl,l l<,1i, eling nhu' khong e6 mQt sl! phan bi~t nao giua giaii ngheo, quy~n quy, m~t h~ng, tri thUe hay u me, Due PMt luon pMi du'dng d~u vØi nhi~u sl! Mi ngh!eh manh li~t tren con du'C1ng ehu du hOAng h6a. Ngai bi eW trieh nghiem khåe, bi Mi xii' tan t~, ehUi mang va ta'n eong mQt eaeh tan b~o. Ke Mi ngh!eh la nhii'ng ngu'C1i theo eae h~ th6ng ton giao ehU tru'dng nhii'ng nghi thue di doan, t~o ra phong t1,le vo kh, e6 h~i Mn xa hQi va

nglin eh~n s1,l' tie'n bQ eua tinh than, ho~e la nhii'ng ke e6 tham vQng tha'p hen, vj Id. Trong a'y,

43


Devadatta la mQt di~n hlnh Mn nha't. 6ng la con vua Suppabuddha va hoang ~u Pamita, mQt ngu'CJi co cua Duc P~t: cong cMa Yasodhara la chi ong. 6ng xua't gia dIng mQt lu'~t vdi D~i duc Ananda va cac thanh nien hoang tQc Sakya, tuy khong chU'ng qua TMnh nao, nhttng l~i gioi tMn thOng va du'<Jc vua Ajatasattu (A xc TM) ung hQ toi da v~ m9i m~t. ThCJi gian dh xua't gia, ong c6 ne'p song gu'dng mh, cao thu'<Jng de'n dQ Ngai Sari putta da ca ng<Ji tai duc ctia ong khifp Pajagaha. V~ sau, danh l<Ji tr~n the' da lam ong thoi chuy~n, tr<l nen ngu'CJi song d6i t1'1;ly, ta h~nh, ta leie'n; du vh, ong c6 ra't dong ngu'CJi ting hQ. K.hi nien th9 Duc P~t da cao, ong yeu du Ngai giao quy~n lanh d~o Ung gia, nhttng Duc Ph~t da tir choi. 6ng !lm cach xui gi\lC TMi tå Ajatasattu CA Xa TM) gie't vua cha la Bimbisara M nifm toan quy~n binh va cung am mu'U ham h~i Duc P~t. Sau d6, cac x~ thti du'<Jc thue d~ gie't Duc P~t d~u du'<Jc cam h6a thanh d~ tå. Devadatta tl! than ra tay, bång cach då'y mQt tang da ldn tir tren su'CJn nui Gijihakuta (Linh ThU'u) xuong ngay Duc P~t khi Ngai di ngang qua. May thay, tang da a'y va vao mQt tang da khac, vC1 ra nhi~u manh va chI mQt manh VI,ln lam chån Ngai ri mau, va lu'dng y nvaka (nho giai phau dQi toi cua thonh Rajogaha. nglloi cham s6c suc khoe cho Duc Phqt va dQi cMng) da c6 m~t li~n sau

d6. Mu'U d6 ba't thanh, Devadatta l~i chuoc ru<Ju m~nh cho voi du Nalagin va xua n6 ch~y tMng de'n ngay Duc P~t, nhttng voi ding bj duc tir bi cua The'Ton cam hoa. D~n d!n ma't he't uy tin, du' lu~n len tie'ng m~nh me, vua Ajatasattu bO rcfi, Devadatta chuy~n qua mQt mu'U toan c6 ve bOa blnh hcfn. 6ng neu ra 5 yeu du Mi vdi sI! sinh ho~t ctia Ung doan, vdi nQi dung rAng: Ty kheo phai song tr9n dCJi trong rirng, pMi song du'di goc cay, m~c vai VI,ln lu'<Jm <l nghia dja, song bång kha't thl!C va lin chay tr9n dCJi. Duc P~t da du'a ra cau tra lCJi ra't tI! do dan cM, khong bift bUQc mQt ca nhan nao pMi tuan theo di~u a'y.

Cuoi dCJi khong con mQt ai ung hQ, Devadatta rcfi vao nhii.'ng ngay den toi. Låm ~nh tr!m kha, vdi long lin nlin vo h~n, ong mong muon du'<Jc g~p Duc The'Ton Mn cuoi cung, nhttng khong con kjp nua, chI thot ra cau quy y P~t va trUt hcfi th<l sau cung. VI. Nhllng d~i bl') phap Ngsi Anathapindika (Cdp CO DQc): Vj tm cM quan tr9ng nha't tMi Duc P~t t~i ti~n phai k~ de'n la ong Sudatta, ngu'CJi Savatthi. Chuyen lam tir thi~n xa hQi, nuoi du'C1ng chu ca'p cho nhii.'ng ngu'CJi quan qua co ddn, nen ong l~i du'~c m9i ngu'CJi t~ng cho danh hi~u Tru<lng gia Anathapindika (C6p Co Dqc - giup da. trq c6p cho nhung nglloi co don. hiu qUQnh). MQt l~n c6 vi~c, ong de'n thanh Rajagaha, nghe anh r~ dang chuå'n bj hOm sau d6n Duc P~t quang lam. Danh tir Ph~t - Buddha (nglloi tTnh gi6c) khie'n ong cam tha'y mQt sI! thay d6i l~

44

lung trong long. "Van ky thinh" da lau, nay l~i sifp du'<Jc "hIn ky hinh", nhttng khong th~ cM d<Ji de'n nga y mai; nhu' c6 mQt chuy~n gl thoi thuc, ngay dem khuya, ong Mng rirng de'n ncfi Sitavara ra mift Duc P~t va du'<Jc cam dQ tir a'y. Vdi lCJi thach thuc nåa dua nåa thi~t cua TMi tå leta (Ky Da), ong da dem nhii.'ng d6ng ti~n vang 16t d~y m~t da't trong khu vu'CJn ctia leta. Long lin thanh ctia ong da gay du'<Jc long ngu'C1ng mQ ctia TMi tå leta Mi vdi Duc P~t. Sau d6, hi~p vdi nhii.'ng tang cay do leia cung, ong xay dl;l'ng tjnh xa letavana (Ky Vien) dang len Duc Ph~t. Chfnh ncfi day, Duc The' Ton trai qua 19 Mn an cu' leie't h~ . pMn ldn nhii.'ng bai pMp cling du'<Jc hlnh thanh <l ngoi tjnh xa nåm <l Savatthi nay, va n6 du'<Jc nh~n bie't nhCJ qua cau leinh "Xli V~, Ky ThQ, cap Co Dqc Vien ... " (mJoc Savatthi. cay cua Jeta va vllon ong Anathapindika). Cac bai pMp lien quan de'n hang cu' Sl

d~u do cong ctia ong thu'a hOi. Trong mQt bai pMp n6i v~ h~nh

P~t da d~y rång, c6.ng du'CJng ch6 lin, ch6 <l cho chu' Ung la t~o nhi~u cong duc; nhttng

bO tru, Duc

quy y Tam Bao c6 cong duc hcfn, va cao hdn la nghiem tri ngfi gidi. Cong duc cao hcfn giu gidi la thi~n quan va tir bi tam. Nhttng cong dUc toi thu'<Jng pMi la pMt tri~n tu~ giac, th~ nh~p chcfn nhu', tMy du'<Jc th~t tu'dng ctia cac pMp - Vipassana (Minh s6t tu~) - (Tang Chi IV). Cling tir gia åinh ong tru'<lng gia nay, Duc Ph~t da giang d~y pMp phån chia 7 lo~i v<J trong cUQc song leie'n t~o h~nh pMc gia åinh lua doi . MQt bai pMp ra't tinh te', thie't thl!C; mQt bai h9C giao d\lc d~y tam ly cho ca xa hQi ngay nay va mai sau.

Ba Visakha: Vj nu tru cM ldn nha't pMi d~

c~p de'n dh

tien la ba Visakhå, con gai tri~u pM Dhananjaya va ba Summana Devi; ong nQi ba cling la tri~u pM ten Mendaka. Ba xay cung tjnh xa Pubbasama, cling <l Savathi (6 mua an cu' da di6n ra <l day). Lå ngu'CJi phl:l nu du'<Jc 5 di~u di~m pMc: t6c, da, xu'cfng, v6c dang va suc khoe tuy~t Mo, ba con la ngu'CJi cong, dung, ngon, h~nh vtfn toan, sang suot trong cong vi~c the' gian cling nhu' trong ph~m vi tinh !Mn d~o duc. Ba Visakha d6ng mQt pMn quan tr9ng trong nhi~u lInh V\fC khac nhau lien quan de'n sinh ho~t Ung doan. C6 Mn Ph~t d~y ba di bOa giai nhii.'ng moi ba't d6ng giua cac Ty kheo Ni. Doi luc ba thInh du Duc P~t khai che' mQt vai gidi ca'm cho Ung Ni. Cha cMng ba la tri~u pM Migara, von la lin d6 thuh thanh ctia Nigantha Nataputta, giao cM d~o lain - d~o loa th~. Ba da khuye'n d\l ca gia åinh ben ch6ng quy y Tam Bao va nhi~u ngu'CJi da chU'ng qua . Ba qua dCJi khi da th9 120 tu6i. Vua Pasenadi (Ba TU' N(lc): Ngai d~i vu'cfng Bimbisara nhu' da n6i de'n <l ph~n trudc, va ngu'CJi con ke' vj la vua Ajatasattu, sau khi cai ac tung thi~n da tr<l nen mQt vj d~i hQ pMp, mQt thi~n lin 16i l~c, c6 cong h3 tr<J m9i m~t cho cUQc ke't t~p Tam t~ng Mn I. MQt d~i tm cM PMp Am Ph~t Dan pl. 2544


nua trong hang vua ehUa phiii k~ de'n la vua Pasenadi, tri VI xu Kosala, e6 tM pM la Savatthi (Xa V~). Tu vi~n Rajakamara la do vua eho xay eung len Bue Ph~t va d~i tang. Hoang ~u Malika, vcJ eua vua, la ngu'i1i kbeo hu'''ng dh phu quan eua mlnh tren con du'i1ng d~o due, quy y Tam Båo. Ba då khuyen vua nen tham vin v"i Bue Ph~t d~ hi~u y nghIa 16 edn m9ng hdn la gie't h~i nhi~u sinh m~ng d~ te' l~ du an theo li1i eae d~o sl Ba La Mon. Samyutta Nikaya (kinh TllcJng Ung) e6 tr<;m m9t ehu'dng mang tl,l'a la Kosala Samyutta, la ehu'dng Bue P~t giång eho vua nghe. Trong nhifug bai pMp iy e6 nhifug y du'cJe nhin m~nh nhu': 1. Banh gia m9t ngu'i1i khong phåi la ehuy~n ddn giån; 2. Nen eoi trQng phI) nu nhu' eoi trQng nam gi"i: "Itthi hfpi ekaeeiya seyya" (Trong hang phl) ml c6 ngllai con t6t hcJn nam gidi). V(}i xå hQi An BQ thi1i iy, phI) nu khong bao gii1 du'cJe kfnh n~ x-ung dang, li1i n6i eao quy eua Bue Ph~t th~t la m9t kllleh l~ l"n lao eho nu gi"i; 3. Khong nen eoi thu'i1ng gi"i tre (nhll Thai tli con tre. con r6n con be. ngQn llia nho va TY kheo tre); tit eå d~u e6 th~ trd' thanh quan trQng, y nghIa

sau nay; 4. Chie'n thling nuoi du'ong ~n thii: Thiing tr~n sanh thu oan Bqi tr~n ni~m kh6 dau Ai bå thiing bå bqi Tjeh tinh huJng an lqe (Tllong Ung VII)

VII. Nhtlng nglic'li eling dinh m~t h~ng B~o

tll' bi giåi thoat md' r9ng cho tit eå mQi ngu'i1i, khong phån bi~t giau sang va dång eip xå hQi. M9t sat nhan nhu' Angulimala, m9t dam nu nhu' Ambapali, ne'u quay v~ v"i con du'C1ng d~o eling e6 th~ eh-ung TMnh quå, nhu' kinh då ghi l~i nhu' sau. Dng Angulimala: C6 ten la Ahimsaka (ngllai va tQi), con elia m9t qu6e su' xu Kosala, va la m9t d~ tU' 16i l~e, than tin elia m9t danh su' d' Trung tam Giao dl)e Taxila n6i tie'ng, nhu'ng do vllong ganh tY. elia d6ng mon khie'n thåy d~y då hi~u lAm ong va bUge ong phiii dang len 1.000 ng6n tay ut d~ lam l€ dupMp.

Ba Ambapali: Tru'i1ng hcJp kY nu Ambapali n6i danh tai slie eua thanh Vesali la m9t di~n hlnh khae eua sl,l' h6a d9 vo phån bi~t rna Buc The' Ton dang lam. Tren du'i1ng di Kusinara d~ nh~p Nie't Ban, Bue Ph~t dU'ng ehån d' Vu'i1n xoai elia co gai giang h6 nay. Nghe tin, co li~n de'n thlnh Bue P~t va d~i chUng v~ nha d~ du'cJe eung du'i1ng, du eae nha quy t9c Lieehavi d~ nghj d~n bu eho co m9t s6 ti~n rit l"n d~ hQ c6 d~e an lam di~u nay. Co pMt tam cung Vu'i1n xoai eho d~i tang. xin xuit gia, va sau sl,l' gia eong ehuyen dn, co d~t Thanh quå.

"Nhu edn gi6 16c th6i d6n laI ed eae Ihu Id lqi mql eM. Due CU Dam giao h6a tal ed. Tri thue ngu si. vUdng gid Mn eung. ngheo hen giau sang. gia ed ngoi e6 tlf nien Ihie'u. dan ba dan ang. ke ae - nguiJi Kh6i SU'dllg nghi ngut Mu trdi thi~n. lat ed va het Hoang hon tInh l~ng non khdi rang vang Ihdy. Due CU Dam diu BI,li tr§n ldp neo rt:rng hoang mang VaG giao phdp va Gåy nghieng nghieng b6ng tOa ngang 16i mon xem nhu nhau. Dqo Måy hi~n phtl mai thi~n mon eua Due CU Dam Ja MQt ngoi c6 tI! bao tdn d~o xU'a dqo binh ddng. khOng DU'dng vao Mn khmlt lau thU'a phan bi~t v~y" (Kinh Tie'ng chuong thanh thmit ngan dU'a sdm chi~u f)Qi Boo An).

Giua mi~n co t~eh ho ang lieu Dong kinh Bat Nha: thoang theo gi6 v~ X6t thU'dllg troi n6i tr§m me Bie't dau ndi eh6n la que quan minh? Long tir Due Ph~t ehU'ng minh Ra tay te' dQ ehung sinh muon loai Hao quang Ghanh Phap NhU' Lai B6n phU'dllg tam hU'ong trign khai D~o Vang

T~t

khong c6 li1i tan du'dng nao n6i he't du'cJe sl,l' vo bien clia lang tll' bi, sl,l' blnh dång trong con du'i1ng giao h6a elia Bue B6n su'.

VIII. Due Van NlIdng

Dng trd' nen la mQt hi~m hQa, IDQt b6ng den thån ehe't bao truID len dåt nu'''e Kosala. ScJ qu~ an nhifug ng6n tay kie'm du'cJe, ong danh deo VaD e6 nen c6 Mn danh la

Phåp Am Ph~t Dan pl. 2544

Angulimala (vang hoa bang ng6n tay). Bue P~t la ngu'i1i tM 1.000 ong dinh scH h~i d~ tron du vong hoa rna th~y ong yeu du. Dng nhu' bU'ng edn md sat nhan hai hiing khi nghe ngu'i1i ong dang e6 sue ru'cJt du6i rna khong sao de'n gån du'cJe, th6t len rAng: "Nay Angulimala. ehfnh ngudi mai phdi dimg lqi. dm Nhu Lai då dimg Iqi lau r6i". Dng quang dao tQi 16i va du'cJe xuit gia bd'i nhan duyen d6. Bd'i tQi ae gay ra, ong trd' thånh m9t Ty kheo luon bi ehUi Mi, danh d~p, nem da d' mQi ndi. V(}i ong, ehuy~n dåu e6 tay ehån mang nhi~u thu'dng tieh, mau ehiiy d~y mlnh la ehuy~n edm bua. Vdi tam an nan sam h6i eung v"i sl,l' n6 ll,l'e tinh tin thi~n dinh, ong dlie quå A La Han sau d6.

Ph~t tuy~n

bff nh~p Nitt Ban Bue

Ph~t

la m9t nhån

v~t phi thu'i1ng, tuy nhien con mang thån ngfi uin la con

ehju sl1 ho~i di~t elia dinh lu~t vo thu'i1ng. Khi 80 tu6i, thiy nien eao suc ye'u, con du'i1ng giao h6a da vien mån, Bue The' Ton quye't dinh nh~p Nie't Ban t~i mQt lang m~e xa xoi, Mo lånh la Kusinara (coch Patna. thu phu

45


ti~u bang Bihar ngay nav 180 dc;lm - khoang 300 cay 56-

ve hlldng Bac), ma kMng phåi " nhii'ng do thj Idn nhu'

Savatthi hay Rajagaha. Trong thCli gian eu6i ding con hm I~i Magadha, Due P~t da giang eho d~i thh da Ajatavattu nghe 7 di~u ki~n thjnh suy etla mQt qu6e gia, khi ong nay tham va'n The' Ton v~ vi~e ehinh phl,le nu'de CQng bOa Vajjian. NMn d6, Due P~t eting giång 7 ye'u to' thjnh suy etla Giao Mi. RCli Rajagaha, Due P~t di v~ Ambalatthika, va Mn Nalanda, r6i qua Pataligama; nhan Due P~t de'n vie'ng ndi nay, dan ehUng d~t ten e6ng thanh la Gotama. Tir d6, Due Ph~t vu'<!t song Hång va hu'dng v~ Kotigama de'n lang Nadika va sau d6 di v~ Vesali, nh~p Nie't ban eu6i ding t~i day. M6i ndi eh6n Ngai di qua d~u e6 Mu a'n etla sl,f te' dQ m<;>i ngu'Cli. Trong nam nay, Due P~t da tuyen bo' giua d~i tang: "Nay Ananda, Giao hqi eae d~ tå eon mong moi gi nila Nhli lAi? Nhli lAi då truyln d~y giao phtip khOng eo sl! phiin bi~t MO giila giao [-y bi truyln va giao [-yeang truyln. vi ehdn [-y, Nhll lAi khOng bao giil eo ban tay nilm I~i eua mqt ang tht1y ... " Va Ngai da d~y rång khong nen nghI la co mQt ai phåi lanh d~o Giao HQi va Giao HQi phåi tuy thuQe mQt ai, ma m6i ca nhan phåi la mQt giao Mi, mQt hi~n than etla giao phåp eMn ehånh.

a

Ngai tie'p ICli: ".... Nhli lAi då gia ylu, gan dln ngay lia tran. Nhli lAn då 80 tudi, khOng khtie MO e6 xe qua eii ky phåi can eo nhilng s<!i diiy dt eqt I~i eae br! phq.n, giil nO khoi rili ra ... ". Va Ngai I~i keu gQi sl,f nd Il,fe tinh ta'n, giae tinh ehånh ni~m, khu'de tir mQi tham ai the' gian, quan ni~m B6n ni~m xu [21 .••• eua eae Ty kheo. Ngai n6i them rång: "Cae ang My xem ehinh minh Ja hai dao eua minh, ehinh minh la ruJi nlidng tl!a eua minh, khOng nen nlidng tl!a ben ngoai. Håy xem giao phtip Ja hai dao eua eae ang, giao phtip nhli eM nlidng tl!a, khOng nen nlidng tl!a ben ngoai". Ngai I~i d~e bi~t nha'n m~nh t~m quan trQng etla n6 Ilte ea nhan. M~e d~u tu6i eao sue ye'u, Due PMt luon v~n dl,lng mQi ed hQi d~ khuyen d~y eae Ty kheo bAng nhi~u phu'dng

thue khae nhau. d Capala, Due The'Ton tuyen bo' 3 thång sau nh~p Nie't Ban. Tru(}e day, Due The'Ton da t~o cd Mi eho Ananda thinh e~u sl,f tfl,l the' lau dai hdn nua etla Ngai, nhu'ng Ananda da vo tlnh 00 qua; giCl nghe Due P~t tuyen bo' nhu' v~y, Ngai li~n khån du nhu'ng b~ tir eh6i. Tru(}e khi eung Ananda di v~ Mabavana, Due P~t da giång eho d~i ehUng nghe v~ tinh eaeh vo thu'Clng eua eUQe s6ng khi tha'y hQ qua u s~u nao. Tri~u t~p

Tang ehUng quanh tbanh Vesali, Due Ph~t n6i ICli eu6i eung va du'a milt nhln thanh ph6 nay Ih eMt va di v~ Kusinara . Tren du'Clng di, Ngai dirng I~i nhi~u ndi

46

d~ Ma dQ ke hii'u duyen. dPava, ngu'Cli th<! ren Cunda CThudn 8a) eling du'Clng eho Due PMt m6n sukasamaddhara (n6m rung). Ngai hoan hy nh~n lanh va d~n kY nen ehOn phh con I~i . Sau bua edm nay, Due P~t bj kie't ly ra't n~ng . V(}i tinh thh blnh thån, Ngai n6i nhii'ng ICli ehUe phUe d~ tra'n an va thanh minh eho Cunda va tir gia di v~ Kusinara eaeh Pava 6 d~m (khoang 9 cay 56), ndi e6 dong ti~u vu'dng etla bQ tQe Malla ". De'n ndi, giua hai tang cay sala, Ngai nåm tInh I~ng, nghieng mlnh v~ hOng m~t, eMn trai d~ tren eMn phåi dudi thhg, dh quay v~ hu'(}ng Bife. Cay sala tr6 bOng trai mua nhu' d~ e6ng du'Clng eho Ngai d~i tang. M<;>i ngu'Cli mQi eaeh bi~u hi~n sl,f kinh I€. Due Ph~t I~i d~y eaeh to long kinh ngu'(Jng va ton sung Due The' Ton la bliy tuan thU giao phåp, tinh ta'n tu banh, phåm h~nh trang nghiem. Ke' d6, Ngai d~ e~p Mn 4 thanh tleh (nei 8an sanh, Thanh dQo, Chuy~n ph6p luan Idn ddu tien va noi NhQp di~t) lien quan Mn dCli s6ng eua mQt Due Ph~t, ne'u v(}i long thanh kinh ehiem bai se du'<!e nhi~u I<!i I~e. Sau khi dQ eho tu Sl ngo~i d~o Subhadda va day la ngu'Cli d~ tU' sau eung, Due The'Ton båo Ananda bao eho dan ehUng ngu'Cli Malla bie't rAng Ngai se nh~p Nie't Ban vao eanh eu6i dem nay, eting nhu' can d~n Ananda khong nen b~n tam vdi vi<;e phåi lam ve vang long trQng Mi v(}i nhl,le th~ etla Nbu' Lai, ma bliy t~n Il,fe tinh ta'n d~ ehu toan h~nh phUe eho ehinh mlnh. Du'<!e tin qua hang nu'de mift ran fl,la etla Ton giå Ananda, dan eMng Malla thanh Kusinara ta'p n~p keo v~ quay qu~n quy ben Due P~t, eung rirng eay sala eh6'ng leie'n giay pMt thieng lieng duy nha't trong dCli va nghe nhii'ng ICli d~y sau r6t etla Due B6n su': "Nay Ananda, dilng nghi ding ehi eon l~i giao phtip eao ea ma khOng eon b~e f)~o sli nila. Phtip va lu~t ma ta då d~y bao, do la f)~o sli eua eae ang. Nay Ananda, Tang ehUng nlu muan eo tht bo eae gidi lu~t ph~ va nho, sau khi Nhli lAi nh~p di~t. Co mqt nghi ngil, Ihde mile, pMn viin gi lien quan den Phq.1 Phtip Tang, den d~o, den phlidng phtip, My hoi di, dilng dt sau nay hOI lile". Due The' Ton n6i nhu' v~y ba Mn, nhu'ng eå d~i eMng d~u im I~ng.

Va Due D~o Su' da khuye'n ta'n eae d~ tU' eau eu6i eung: "Hai eae d~ lå, Nhli lAi khuyen eae eon, eae phtip hilu vi dlu va Ihliitng, My t~n Il!e, lien I~e ehuyen can". D6 la di hua'n t6i ~u eua Due The' Ton. The' r6i Due B6n su' yen I~ng nh~p va xua't sd thi~n. Un Iu'<!t nhj thi~n v. v ... Mn nh~p va xua't Di~t thQ tu'''ng djnh. Ngai I~i nh~p va xua't Phi tu'''ng phi phi tu'''ng xu djnh va Ih Iu'<!t ngu'<!e tr" I~i de'n nh~p va xua't sd thi~n . Va khi nh~p va xua't Mn tM hai ra khoi tu thi~n, Due The'Ton nh~p Vo du'Nie't Ban.

PMp Am Ph~t Bån pl. 2544


Kim thån etla Due P~t dU<Je dua de'n Makutabandhana d€ eho m<;>i ngu'eri ehiem bai, va sau 7 ngay M<Je eu hanh l€ tra ty dudi sl! t6 ehue etla Ngai Maha Kassapa . Xa l<Ji dU<Je ehia lam 8 phAn theo thoa thu~n etla eUge h<;>p do Ngai Maha Kassapa, dl,li Vu'dng Ajatasattu va ong Dona dU'ng cM tri va phån ph6i eho 8 qu6e gia ldn nho eung dan tge Malla, xay thap ton ther. 6ng Dona xin dU<Je ther phl,lng di blnh dl,l'ng xa l<Ji khi vlra thieu xong. Nhii'ng ngu'eri Maurya ~ Pipphalirana vl de'n e~m, xin dU<Je la'y tro tan etla gian bOa d€ dl,l'ng thap ma l€ bai. Hlnh dang etla Nhu Lai khua't dl,lng tir day. Con duerng hoiing phap l<Ji sanh da Due Ph~t keo dai hdn 45 nam. Tir lue thanh dl,lo eho Mn lue nh~p Nie't Ban, Ngai khong ngirng phl,le V\l ehUng sanh biing hai l6i deri s6ng etla emnh bån thån va nhii'ng leri dl,ly . Su6t eå con duerng, doi lue di m9t mlnh, låm khi eung d~i ehUng, tir lang ml,le, rirng nui Mn thung lung d6i eao, ~ xå thon ngheo kh6 Mn ph6 tu ph6n hoa. Ngai d~u e6 m~t va dua ta't eå tr~ v~ vdi giao phap ehdn nhu, giao phap etla tir bi, tl! do, dån cM, blnh dAng, giåi thoat. Vdi sl! hy sinh eao eå, lang tir bi r9ng ldn va m9t Ycm d9 sanh dung månh da Due P~t, ta e6 th€ tan dUdng hay quan ni~m Ngai la vI nhan tren ta't eå nhii'ng vI nhan, sieu nhan dU'ng tren m<;>i sieu nhan. Nhu'ng li1i tan dUdng, vi~e lam ton vinh, kinh ngu'tJng Due Ph~t dung dån nha't, y ngma nha't phåi la nhu leri d~n do etla B6n Su trUde lue Ngai ly trAn: "Nay Ananda, khOng nen lon Irqng, ddnh Il, lan Ihtin, quy mlnNh/J Lai Ihea cach nh/J v~y. BdI ca TY khea, Ty khea ni, Uu ba Ide, Uu ba di naa sang dung vcJi chtinh phtip, Il! minh Ung xll hqp vcJi dq.a, co hanh dQng chtin chtinh, Ihi chinh ng/Jiti do, lon IrQng, ddnh Il, lan Ihtin, quy mIn Nh/J Lai mQI cach lot dt;p nhtit" .OO

Gia Tu~ CM thfch: [1]

Tha't thånh tai: Gia tai etla b~e Thanh, g6m e6: 1. Tin

(due tin. lang eh6nh tin), 2. Gidi (giCii IUQt), 3. Tam (lang tlf ho th~n) , 4. Quy (biet x6u ho vCii ngLloi), 5. Da van (nghe nhieu , biet rQng); 6. Tri tu~; 7 . Xå ly (sl! tu bo tham. san , si) [2] Tu ni~m xu: 4 Mi tU<Jng thi~n quan, g6m: 1. Thån th€, 2. Cåm th<;>; 3. Tåm thUe; 4. Phåp.

Trong KhuytJ'n ThU' ngdy 30.04.2000, Hr. Thlch Huy4n Quang

da vift:

•. D~o Ph~t la d~o thtfc hanh stf Glac ngl) va Cdu khd. D~o Ph~t la d~o dy dtfng rnl)t col ngtt(JI nhan al va huynh d~. D~o Ph~t kh~ng ch6ng d~l nhang ttt tttclng th(JI d~l, vl nhang ttt tttclng {{y se theo thCll d~1 dl qua. D~o Ph~t l{{y Chanh Ki€n sol sang cac thl~n kl€n, ta kl€n rna th~l..

PMp Am Ph~t Dan pl. 2544

tråi dåt ctiili Trong Mn toi rirng xanh tham thAm Trong h6n toi s6ng va trung trung Tie'ng gl keu giii'a khong trung C6 khoång eaeh .. vo eung tInh l~ng. Mua båo n6i song ehia ngan nhanh Tirng khue quanh! Dån Tge dieu linh Ai di Um ll,li mlnh Giii'a s6ng ehi~u nghi~t ngå .

Ai tr6ng hoa eho Vu'i1n di1i xanh la Cho ehim khuyen r9n rå Mt tren eanh Bi€n måi xanh .. bi€n xanh Mh Hy V <;>ng. Bai hat nao em hat eho toi Bai håt nao em håt eho deri Leri Nhån Ai yeu thudng eha't nga't Toi nghe Mn ng<;>t m~t Trai da't eui1i .. Hoa Ba't Di~t dång hudng. Em ve Bån D6 Que HUdng Chj hai dåu nuoi tåm d~t ken Tai thie't que mlnh ehUng ta eung h<;:n M9t ngay v~ tri1i d<;:p nång que hUdng.

vån doi bi1 dl,li dUdng Toi dang thd khån nguy~n V di ngan leri thudng me'n gUi v~ em Em Gai Dong Phudng. Trao v~ em ngu'i1i em nho toi thudng Chi~u hOm nay måy tri1i xanh .. xanh quå! Nhd vo eung! di mau nång Que HUdng .. Tu~

Nga

vothli<tng Nång mua nao bie't cd tri1i Nång thOi ll,li tie'p mua rdi di~p trung C6i nåy vo thtly vo ehung Con ngu'i1i hl,lt eat giua vu.ng 1~i dUdng Lan tron theo ve't tang thudng Chlm trong dl,li m9ng vo thuerng Mn mang G~p gMnh moi bude quan san Can khon vå y bUa giang man hoang sd Kh6i sudng dåy d~e vo b<1 Chi~u len måy Um lii'ng li1 ta huy 6i ta huy, ll,li ta huy Mu6n ngan su6i l~ tran mi kie'p ngu'eri Nång len su~i a'm bh treri Thl con dåu nua n1:l eui1i Mn nhien? Mdi hay tre tl,lO tri kien Xoay quanh thudng håi tang di~n ma ehdi

V4nNu'dng

47


thdn ehu eua Dai . Bi Tåm "Om Mani Pad Me Hum" Thich Nil Tri Hål dich T~ng

ngif d<.>e la "'Om Mani Nme Hung ". Thh cM nay tieu bi~u Tårn D~i Bi va an stlng etla tåt ca ehu' PMt, ehu' B6 Tat, nhåt la an stlng etla Ngai Quan Tt! T~i, V! Ph~t etla long bi mån. Quan Tt! T~i (hay Quan The Åm) la hi~n than etla PMt trong hlnh thue Bao thiin, va Thh cM etla Ngai du'<Je xem la tinh my etla long bi mån etla ehu' PMt Mi v<ti hifu tlnh. Ne'u Lien Hoa Sanh la b~e TMy quan tr<.>ng nMt etla h<.>, thl Ngai Quan Tt! T~i la V! PMt quan tr<.>ng nhåt etla h<.>, la v! thh hQ m~ng etla dan ti?e nay. C6 eau n6i n6i tie'ng la V! PMt etla long Bi Mån da an sau vao ti~m thUe Tåy T~ng t<ti n6i mi?t bai nhi vU.'a bie't n6i tie'ng "M(!" la da bie't d<.>e tMn cM nay: "Om Mani Pad Me Hum" . Tu'dng truy~n va lu'<Jng kie'p v~ trU<te e6 mi?t ngan TMi tn pMt tam B6 D~ d~ nguy~n tbanh PMt Thieh Ca rna ta da bie't, nhu'ng Ngai Quan Tt! T~i thl nguy~n se khang d~t tbanh CMnh Giae khi rna tåt ca ngan TMi tn ehu'a thanh. Vdi Tårn D~i Bi va bien, Ngai con nguy~n giai thoat tåt ca eMng sanh ra khoi kh6 sinh tii' luan h6i trong L~e D~o. Trude mu'i1i phu'dng Chu' PMt Ngai phåt nguy~n: "Nguy~n cho con cUu giup duqc tat cd loai hilu tinh, va nEu c6 khi nilo con m~t moi trong cong vi~c Mn lao nily nguy~n eho tMn con tan thimh mQt ngan mdnh" . D~u tien, Ngai xu6ng eoi d!a n~e, tie'n len dh eoi ng~ quy, eho de'n eoi tri1i. Tir day Ngai tinh ei1 nhln xu6ng va trang thåy, than ai, m~e du Ngai da eUu va s6 eMng sinh thoat khoi d!a n~e, vån con va s6 khae dang sa vao. Di~u nay lam eho Ngai dau bu6n va t~n; trong mi?t lue Ngai g~n nhu' måt tåt ca ni~m tin vao li1i nguy~n VI d~i rna Ngai da pMt, va than th~ Ngai li~n v(J tung tbanh ngan manh. Trong edn tuy~t v<.>ng, Ngai keu eUu tåt ca Chu' PMt. Nhfi'ng V! nay tir mu'i1i phu'dng the' gidi d~u bay de'n nhu' mu'a tuye't d~ tie'p eUu. Vdi thh lt!e nhi~m m~u, ehu' Ph~t lam eho Ngai hi~n toan thiin trd l~i va tir day Quan Tt! T~i e6 mu'i1i mi?t eai d~u, mi?t ngan eanh tay, tren m6i long ban tay e6 mi?t con måt. Y nghIa rling st! ph6i h<Jp giua tri tu~ va phu'dng ti~n thi~n xao la dåu hi~u etla D~i Bi ehiin tht!e. Trong hlnh thue nay, Ngai con sang eh6i r\fe r(J, va e6 nhi~u nang lt!e hdn trUde d~ eUu giup tåt ca eMng sanh. Tårn D~i Bi da Ngai khi åy con manh li~t hdn nua va Ngai l~i pMt li1i nguy~n nay trude Chu' PMt: "Con nguy~n kMng thanh CMnh Giac khi tdt cd eMng sanh ehua thanh" . Tu'dng truy~n rång vi dau bu6n trude n6i kh6 Luan H6i Sinh Tn, hai gi<.>t nu'de måt da rdi tir dai måt Ngai, va Chu' PMt da lam pbep bie'n hai gi<.>t nu'<te måt åy thanh

48

hai nu th~n Tara. MQt nu th~n e6 mau xanh l~e, nang lt!e ho~t di?ng etla tam d~i bi va mQt nu tMn e6 mau trång, khia e~nh nhu' m~ hi~n etla Tårn D~i Bi. Tara e6 nghia la ngu'i1i giai eUu, ngu'i1i ehuyen ehd eMng ta Vu'<Jt qua bi~n sinh tn. Theo kinh di~n D~i Thira, ehinh Ngai Quan Tt! T~i da eho Due PMt eau thh cM, va Due Ph~t trd l~i giao ph6 eho Ngai eang tae eao quy d~e bi~t la eUu giup tåt ca ehUng sanh tie'n de'n giae ngQ . Vao lue åy, ehu' Thien tung hoa xu6ng ca ng<Ji hai Ngai, qua dåt ehån dQng va khang trung vang len am thanh Om Mani Pad Me Hum Hrih. C6 eau thd v~ Ngai y nghia nhu' sau: "'Quan The' Am nhu vang trang, vlti anh sang mat dju d~p tdt nhilng thieu dot erla sinh tli. Trong anh sang dy, doa sen tu bi - loai hoa na vi dem - ma ra nhilng eanh Irdng linh kMi'" Giao ly giai thieh rAng m6i am trong sau am etla th~n cM Om Mani Pad Me Hum e6 hi~u qua d~e bi~t d~ mang l~i st! ehuy~n h6a thuQe nhi~u thg ldp khae nhau etla ban th~ ta. Sau am nay t!nh h6a tåt ca sau phi~n nao g6e, bi~u hi~n etla va minh khie'n eMng ta lam nhfi'ng ae nghi~p etla than, l<1i, y, t~o ra luan Mi sinh tn va nhfi'ng kh6 dau etla eMng ta trong d6. Kieu m~n, ganh t!, d~e v<.>ng, ngu si, them kMt va gi~n du, nhi1 tMn cM rna du'<Je ehuy~n h6a trd v~ hån ehåt tht!e etla eMng, tri giae etla sau bi? tQe PMt th~ hi~n trong tam giae ngi? (chu thfch: Giao ly thllCJng nei den nom bQ tQc PhQt, bQ tQc thv sau

la tong hqp cua nom bQ tQc tren).

Bdi the' khi ta t~ng tMn cM Om Mani Pad Me Hum, thl sau phi~n nao n6i tren du'<Je t!nh h6a; nhi1 v~y ngan ngira du'<Je st! tai sinh vao sau eoi, xua tan n6i kh6 ån tang trong m6i eoi. D6ng thi1i tMn cM nay eung t!nh h6a eae uån thuQe nga ehåp, hoan tbanh sau h~nh sieu vi~t etla tam giae ngQ (sau Ba La MQt): bo' thi, tri gidi, nhiin nh~c, tinh tån, thi~n d!nh va tri tu~. Ngu'i1i ta eung n6i rling thh cM Om Mani Pad Me Hum e6 nang lt!e hQ tri råt ldn, ehe cM ta khoi nhfi'ng anh hu'dng xåu va eae thu t~t b!nh. Thu'i1ng e6 ehtlng tt! Hrih etla Quan The' Am du'<Je them vao sau eau th~n cM lam thanh Om Mani Pad Me Hum Hrih. Hrih la tinh ye'u Tårn D~i Bi etla tåt ca Chu' PMt, la ehåt xue tae da khdi dQng Tårn D~i Bi Chu' PMt d~ ehuy~n h6a eae phi~n nao etla ta thanh ban ehåt tri tu~ etla eae Ngai . Kalu Rinpoehe vie't: "Mql eaeh kMe di gidi Ihieh Ihan cM nily la, Om la tinh ehdt erla tMn giae ngq, Pad Me tieu biiu ngu giae ngq, Hum tieu biiu y giac ngq. TMn ngu y eua tat cd Chu PMt duqe tang dn trong am thanh erla Ihan cM nay, tMn cM nay tjnh h6a nhilng ehucJng ng~i eua tMn, lili, y va dua lat cd hilu tinh den Ir~ng IMi ehl1ng ngq. Khi l1~ng Ihan cM nay, ma ph6l hqp vlti dac tin, tinh tdn, Ihiin djnh, thi nang I!le ehuyin h6a erla tMn cM se pMI sinh va tang Irudng. Qud w;i y, eMng la co Ihi tjnh h6a bdn tMn bling ph/Jdng pMp dy". D6i v<ti nhfi'ng ngu'i1i da quen thuQe vdi tMn cM nay, su6t di1i t~ng d<.>e vdi nhi~t tbanh va ni~m tin, thl Tii' Thu' Phåp Am Ph~l Ban pl. 2544


Hy T~ng n6i () trong c6i Trung Am: "Khi am thanh cua PhGp Tanh gam thet nhu ngcm muon sam set, nguy~n cho tal cå tifng nay tra thanh am thanh cua tMn cM sau am", tu'dng tl! Kinh Ung Nghiem n6i: "Mau nhi~m thay la am thanh sieu vi~t cua Quan Thf Am. Bay IQ am thanh t6i. sd cua vii trl,t ... Bo IQ tifng thi tMm am i cua thuy trdu tram Idng. Tifng mau nhi~m dy dem I(li giåi thoat binh an cho tat cå hau tinh dang keu cllu trong crJn dau kh6 va dem I(li sI! an tru, thanh tinh cho tal cå nhilng ai dang tim sI! thanh tinh vo bien cua Niet Ban" .I. Ni Sit Thfeh Na Tri Hai dieh

Om Mani Pad Me Hum Due D~t Lai D~t Ma (Dlnh Llnh dlch) T~t la t6t

khi d<;>c cau chU "Om Mani Pad Me Hum", nhu'ng khi d<;>c, dn phåi hi~u y nghIa cau d6 la gl, b<}i VI YnghIa ctla sau am d6 ra't quan tr<;>ng. Tru'<3c tien "Om" g6m 6 cM A, U va M Nbti'ng am nay tu'<Jng tru'ng cho than khå'u y khong thanh tinh ctla hånh giå . Nbti'ng cM d6 eling tu'<Jng tru'ng eho than khå'u y thanh tinh etla Bue Ph~t.

Thiin khå'u y khong thanh tinh co th~ du'<Je ehuy~n thånh thanh khå'u y thanh tinh hay khong, hay ehUng hoan to3o tach bi~t nhau? Chu' P~t la nhii'ng con ngu'C1i nhu' chUng ta va dl!a vao con du'C1ng tu t~p d~ giae ngq . B~o Ph~t khong cho rAng khong ai ngay tir dh da tranh du'<Je m<;>i tqi 16i va da e6 m<;>i dUc tinh. Sl! phåt tri~n thanh tinh etla than khå'u y co th~ dh dh rC1i khoi tr~ng thåi o nhi€m va ehuy~n d6i thanh thanh tinh. Låm tM nao d~ thl!c hi~n du'<Je? Con du'C1ng d6 du'<Jc thl!e hi~n b<}i Mn am tie'p theo: Mani: ngh'ia IQ vien ngQc, tuqng tn.tng cho cac nhan to' cua cach thuc thl!C hanh nfp song d(lo tuc la IOng vi tha, limg t~ bi va tinh yeu cao thuqng dl tra thanh giac ngQ. Vi nhu vien ngQc co khå ndng 10(li ba duqc ngheo nan. Ciing v<1Y, tam muon giac ngQ co khå nång 10(li ba duqc ngheo nan va kM khan ra khai vimg hi~n sinh va t~o nen sI! t'inh l(lng. TUrJng tI! nhu V<1Y, vi nhu vien ngQc co thl dap Ung nhilng mong mu6n cua cMng sinh thi tam vi tha mong du giac ngQ dap Ung duqc cac mong mu6n cua cMng sinh. Hai am Pad Me: ngh'ia IQ bOng sen bilu tuqng cho tri tu~. Vi nhu bOng sen 1O'n len t~ bun nhl.lng khOng bi bun lam o nhilm, ciing thf tri tu~ co khå nång d(lt b~n trong tinh tr~ng khOng mau thuJn vi nfu b(ln khOng co tri tu~ thi b(ln se rdi vao mau thuJn. Co mQt thu tri tu~ chUng ngQ vo thuiJng, con nguili trong rang. Co thU tri tu~ chUng ngQ bdng sI! rang khOng cua nhi nguyen tinh, ngh'ia la sI! khdc bi~t cua cac thl!c thl gil1a chU thl va dOl tUl!ng. Co thU tri tu~ chzmg ngQ sI! r6ng khOng cua thl!C hau. M(lc du cho nhilu 10(li tri tu~ nhl.lng ddu chu yfu la tri tu~ hilu tha'u tinh khOng cua hi~n hau.

Phåp Am Ph~t Ban pl. 2544

Sl! thanh tinh phåi du'<Jc chUng difc tir cqi ngu6n bån th~ vo phiin bi~t - hAng hii'u va tieh tInh. Tri tu~ du'<Je tu'<Jng tru'ng b<}i am cu6i cung la "Hum", am nay chi dinh SI! khOng chia cdt. Theo kinh t~ng thl sl! khong ehia cåt do giii'a phu'dng thue tu t~p va tri tu~ noi len rAng tri tu~ ånh hu'(}ng phu'dng thuc l~i ånh hu'(}ng Mn tri tu~. Trong M~t tong di~u nay lien h~ Mn mqt Thue, () do co stI' hi~n di~n tri tu~ va phu'dng thue nhu' mqt thtI'e th~ ehia cåt. V~ cac am can bån ctla nam vi P~t "Hum" la am g6e etla Ph~t A sue CAK Shobhya) la vi P~t ba't dqng khong lay ehuy~n, khong bi ba't cu cai gl lam giao dqng. Nbu' v~y 6 am Om Mani Pad Me Hum e6 nghIa la': dl!a vao sl! thl!C hånh con du'C1ng rna con du'C1ng do la sl! ke't h<Jp giii'a phu'dng thUc tu t~p va tri tu~. B~n co th~ bie'n thiin khå'u y Mt tinh thanh thiin khftu y thanh tinh. cån phåi noi rAng b~n khong nen tlm quå P~t ngoai b~n. Bån cha't etla stI' thånh tll'U quå Ph~t la () ben trong b~n. Nbu' Bue Di q.c da n6i trong kinh Uttaratantra, ta't cå chUng sinh d~u e6 Ph~t tinh. ChUng ta e6 trong rnlnh eac nhan thiin thanh tinh, bån cMt Nbu' Lai t~ng. C~n phåi bie'n d6i va phåt tri~n vien man thanh quå Ph~t. Dinh Unh dieh tU eu6n "Kindness. Chority. ond Insight" eua Due DQt Lai LQt Ma,

sang mQt ni~m tin Anh sang di~t trU' tam t6i ngu'C1i ngu'C1i vui s6ng trong long the' kY hai mu'di m6t trai Mt quay bånh xe Chinh Phåp vh xoay m(} du'C1ng khai 16i muon hoa don ehåo v~n Mi m<3i c6 nhii'ng doan ngu'C1i g6p gio vC1n may l<3n len nhu' nu'<3e trao d~y m~t nhln m~t tay nifm tay long nhtl long tin tu'(}ng ngC1i len anh milt h<;> trao nhau tr<;>n tlnh nui song dllng d~e ... " anh mQt trai tim toi mQt trai tim" ehUng ta, tri~u ngu'C1i nhu' mqt ghep van lam thuy~n "diu nhau qua nhilng ngay dai lao kh6" cho anh d~o them sau Mi ngan sao sang to nhi~mm~u.

Anh nifng birng len "gilla d~i dUrJng mQt smn mai hang" nhu' m~t trC1i xua't hi~n <" phu'dng dong cung nbau ng<Ji ca cuqc dC1i Tin Yeu chiin t~t. Hoa Thlll;lng Thlch Dlic Nhuc)n

49


Sr nghia eua bo' thi

va eung duong Thfch Nhit Chlin

Cung du'<1ng va Bo' thi v6n eling mQt ngma "cha". Cai gi eua minh ma e6 th~ dem ra "cha" ngu'<1i khae, thl gQi la "cha". Cling elIng mQt ngma, song tuy theo tru<1ng h«;1p hay hoan eånh ma ngma "cha" nay e6 nhii'ng ten gQi khae nhau. ThOng thu'<1ng thl ehl gQi la "cha", tru<1ng h«;1p khae thl gQi la "tt;lng", d6i khi gQi la "bilu" . Rieng danh tit "bo' thi" du'«;1e dung d~ ehl eho tru<1ng h«;1p "cha" nhuJ:\g ngu'<1i b~n eung ngheo kh6, an xin an may. Va tru<1ng h«;1p khi mQt ngu'<1i PMt tii' dem nhii'ng gi eua minh ra "cha" Tam Båo, v6n la ndi nu'dng tt;!'a eua minh, thl gQi la "cung duitng". TM gian thu'<1ng nhln ngma "cha" nay theo ehi€u hu'dng "ke cå", ngma la ngu'<1i eho bao gi<1 eling () ben tren ngu'<1i nh~n. Ngu'<1i eho la ngu'<1i ban an, ngu'<1i nh~n la ngu'<1i thQ an. Do d6 ma ngu'<1i eho lu6n luon e6 uy the' Mi vdi ngu'<1i nh~n. Bay dung la tr\l'<1ng h«;1p etla "cha" va "bO' thi". Song trong eae tru<1ng h«;1p ngu'«;1e l~i, ngu'<1i eho () vi the' thåp hdn ngu'<1i nh~n, thl thOng thu'<1ng gQi la "bilu". Ne'u vi the' ngu'<1i eho eang tha'p hdn nua so vdi ngu'<1i nh~n, va ngu'<1i nh~n l~i hoan toan e6 uy the' Mi vdi ngu'<1i eho, thl lue a'y "cha" du'«;1e gQi la "dting len". Con ngma "tt;lng" la "cha" giua nhii'ng ngu'<1i ngang bang vdi nhau, "cha" M ke't tinh thån hay e6t d~ gay mQt a'n tu'«;1ng tinh eåm t6t d~p ma thOi, thl gQi la "tt;lng" . Trong the' gian khong e6 ngma "cung duitng", song e6 ngma "bO' thi" . Tuy nhien ngma "bO' thE" trong d~o khong gi6ng vdi ngma "bO'thi" eua the' gian. B~o phåp nhln "bo' thi" kh6ng theo ehi€u hu'dng "ke cå" hay "ra tin" ma theo mQt ehi€u hu'dng tam linh ra't tham sau, bao g6m nhi€u y ngma eua d~o. ChUng ta My khåo sat mQt eaeh t6ng quat v€ ngma d~o etla bo' tm nhu' sau:

Bo' tm g6m e6 ba tbanh pMn emnh: mqt la nguiJi cha, hai la V/;it dl cha, va ba lii nguiJi nht;ln. Thie'u mQt trong ba tbanh phh nay thl phåp bo' tm se kh6ng thanh l~p M«;1e. Trong a'y, v~t M eho la m6i lien ke't giua ngu'<1i eho va ke nMn. V~t nay trude tien he't phåi thuQe v€ ngu'<1i eho s(} hii'u, ngma la n6 la v~t da ngu'<1i eho. Cho mQt v~t kh6ng phåi etla minh tMi khong tbanh ngma bo' tm du'«;1e . Sau khi eho, v~t a'y tr(} tbanh v~t etla ngu'<1i nh~n, va ngu'<1i eho khong con quy~n h~n gi Mi vdi v~t a'y nua .

50

Cho nhu' the' e6 ngma la "xå bå" eae s(} hii'u etla minh, xå bO nhii'ng gi ma minh e6. T~i sao phåi xå bO eae s(} hii'u eua minh? Con du'<1ng giåi thoat trong d~o PMt eho thåy rllng st;!' hi~n hii'u etla m6i hii'u tinh ehUng ta la mQt st;!' rang bUQe

tr6i eh~t ehång ehit vao nhau. Cai tam thue ma la ehUng ta mQt khi da tr6i dinh vao thån nay, th<1i phåi tr6i dinh vao quh ao, nha eii'a, d6 an thue u6ng, v. v ... d~ nuoi du'f1ng va duy trl thån nay. MQt khi tam thue a'y da tr6i eh~t vao thån a'y eho d6 la eai Toi, thl n6 se tr6i eh~t lu6n vao v«;1 toi, con toi, nha eii'a gia sån etla toi, b~n be thån quye'n etla toi ... Khi d~o phåp n6i rllng ehUng ta bi tr6i dinh vao luan Mi bie'n ehuy~n dau kh6, ehUng ta kh6ng du'«;1e giåi thoat, tue e6 ngma la ehUng ta, hay dung hdn eai tam thue ma la ehUng ta, bi tr6i e~t vao than nay va eae s(} hii'u khae da n6. The' nen giåi thoat e6 ngma la e(}i tam thue ra khoi eae tr6i e~t elia than va eae s(} hii'u. Tåm thue tt;!' tr6i mlnh vao cae thu a'y bllng tam ai luye'n, nen emnh tam thue eling phåi tt;!' e(}i minh ra bång tam thoat ly hay tam xå bO eae phåp s(} hii'u a'y . Con du'<1ng giåi thoat khuye'n khieh m~nh me tam thoat ly eho de'n mue vien man thoat ly thl tbanh ra la giåi thoat Nie't Ban. Tåm xå bO e6 mQt ehi~u hu'dng khae va bao g6m nhi€u y ngma thåm sau hdn la tam thoat ly. Y ngma thoat ly, theo con du'<1ng giåi thoat, ehl la xå bO tam ai luye'n Mi vdi eae v~t s(} hii'u, d6ng th<1i phåt kh(}i mQt tam Mi tri tam ai luye'n nay, tue tam ehån gMt lia xa. Do d6 nen tam thoat ly phåi d6n nh~n va tham nh~p sau xa vao y ngma vo thu'<1ng, kh6, v6 nga etla thån minh va eae phåp s(} hii'u. Trong khi tam xå bO () day khong phåi ehl thuh tuy la lia xa () ben trong Mi vdi eae phap s(} hii'u, ma emnh ye'u l~i la tam "chilu co'" de'n ngu'<1i khae, de'n st;!' du mong etla ngu'<1i khae, nen xå bO v~t s(} hii'u elia minh M ban eho hQ du'«;1e tMa man long mong elia ngu'<1i khac, nen xå bO v~t s(} hii'u elia minh d~ ban eho hQ du'«;1e tMa man long mong du. Nbu' vh, trong khi tam thoat ly ehl nhln vao Unh eha't v6 thu'<1ng kh6 eua eae v~t s(} hii'u d~ tt;!' minh phåt kh(}i st;!' ehån gMt ma lia xa eae phåp a'y di, M r6i emnh ndi minh tt;!' tbanh tt;l'U du'«;1e st;!' thoat ly vlnh vi€n eUu eanh gQi la Nie't Ban; thl tam xå bO l~i nhln vao st;!' khao khat

PMp Am PMt Elåo pl. 2544


mong du eua eae ngttcri khae, d~ pMt khO'i len mQt tanh eMt thu'dng xot ngay ndi emnh mlnh, d~ r6i m~nh me "nhuiJng lqi" hay xa bO eae v~t sd' hfi'u eua mlnh d~ du'a ra eho he;> . Tårn thoat ly d~ m~e sl! v~t O' yen do vØi Hnh eMt vo thu'crng bie'n ho~i eua no, trong khi tam xa bO d' day sd' d\lng sl! v~t nhu' mQt phu'dng ti~n d~ thOa man ngu'cri Wc. Nbu' the' tam xa bO O' day khong h~ co ngrua la do VI eMn gMt khong tmeh, nen mØi xa bO, rna xa bO la VI quan tam ehie'u e6 Mn Sl! doi hOi eua ngttcri khae, dap Ung theo sl! du xin eua he;>, rna xii bO ra eho he;>. Xa bO d' day efing khong phiii lå d~ thoat ly eae Mi tu'c;1ng b! troi bUQe nhAm tl! ehUng låy eUu cånh giai thoat; rna xa bO O' day la d~ xoa d!u eae khao khat eua ngttcri khae va emnh ye'u lå d~ thanh l~p tam d~i bi nhie'p hQ ngu'cri khae nhAm du'a he;> de'n eh6 giai thoat eUu canh vInh vi€n thoa man.

pMp sO' hfi'u ehuy~n thanh phu'dng ti~n d~ nhie'p hQ cMng sinh. Bay la tinh ehåt phu'dng ti~n thi~n xao. 3. B6 tm buong xa khong phiii d~ cho emnh tl! mlnh du'c;1e hu'd'ng sl! giai thoat, rna B6 tm buong xii la d~ cho me;>i ngttcri khae du'c;1e to~i nguy~n va an I~c. Bay la Hnh eMt til' bi lc;1i tha. Chu'a he't, hei tm nhu' the' la mQt sl! thl!e hanh thie't thl!e C\l th~, nhAm sieu vi~t ranh giØi ta ngttcri, M pMt hi~n ra va tham nh~p vao lanh Vl,l'e vo phan bi~t, blnh dhg, nhåt nhu', v6n la eanh giØi chan th~t nhåt, la ban th~ tQt ding eua tåt ca pMp. Trong khi mQt hanh gia giai thoat Da bO tåt ca me;>i thu eua the' gian nay, le loi mQt mlnh trong riYng sau, d6n he't bao nhieu nang ll!e d~ dt dm mlnh di khoi me;>i troi bUQc vØi the' gian, mong tl! mlnh thånh tl,l'U låy canh giØi chan tMt vo phan bi~t nay, ge;>i la giai thoat hay Nie't Ban; thl mQt hanh giai thanh Ph~t om tre;>n me;>i pMp cua the' gian, s6ng gifi'a muon loa i eMng sinh, thl!e hanh pMp b6 tm, d~ e\l th~ thie't thl!e bOa mlnh vao vØi the' gian hfi'u tlnh efing nhu' vo tlnh, M ehUng thl!C ra gifi'a the' gian vØi vo van lien h~ ehång eh!t nay mQt eanh giØi "bilt nhj" blnh dhg vo phan bi~t. Chan ly ngay t~i day, ngay ndi than mlnh, ngay ndi v~t d~ eho, ngay ndi ngu'cri nh~n, chu khong phiii chl nAm trong riYng sau hay trong co ddn anh l~ng.

Xa bO theo y ngrua åy mØi du'c;1C ge;>i la "bO' thi". B6 thi O' day do do khong h~ co ngrua B6 thi cua the' gian, nhu' mQt "ke cå" d' ben tren, ra an thi eho cac ke ngheo ding kh6n kh6 d' OQi Hong Chung Cl Chuo Thien Ml,!' Hue ben du'Øi. Cmnh ye'u, B6 tm O' da y co ngrua la da p Ung l~i vo di~u ki~n va khong lu'(lng Il! Mi vØi sl! du Do do, ne'u da s6ng gifi'a the' gian nay, gifi'a muon loai, xin eua båt cu ai, tren mlnh hay du'Øi mlnh, kh6 Mn rna khong eho ra, khong hei thi, thcri the' gian nay se mlnh hay su'øng hdn mlnh, cho de'n båt k~ la loai hfi'u khong bao gicr du'c;1c chuy~n Ma. Ma då cho, thcri phiii tlnh nao di mla. H€ co xin la co eho, va da xin gl la eho eho tåt ca nhfi'ng gl la mlnh va eua mlnh, thcri ranh giØi nåy, dii la gia san, vc;1 con; cho de'n cmnh than th~ mlnh. phan hai gifi'a ta va ngttcri mØi b! tan bie'n va toan th~ T~i sao I~i phiii cho mQt eaeh aqua dang" nhu' v~y? the' gian mØi bQc IQ ra du'c;1c toan than chan th~t ctla no. Luc åy sl! thl!C hanh hei tm se chuy~n Ma toan th~ the' Bd'i vl hei thi d' day thuQc v~ con du'crng thanh PMt, mQt gian nay sang mQt lanh Vl,l'c khong con phan bi~t la co hanh gia di theo con du'crng thanh PMt nay b! doi hOi ta cho, co ngttcri nh~n, co v~t d~ cho, ca ba d~u khong dn phai co mQt ban th~ hay mQt tu' cach hei thi nhu' the'. con hi~n hfi'u nfi'a; bdi Mi cl!e chU th~ khach th~ ta va B6 tm la n~n tang hay cd sd' cho con du'crng giai thoat ngttcri khong con phan hai nfi'a; sl! lien M gifi'a ta mQt v~y. Do bdi hei thi bao ham cac Hnh eMt cmnh ye'u eua ben, do sl! thl!c hanh hei thi na y rna d~u du'c;1c th~ nh~ P mQt vi PMt nhu' sau: vao canh gidi binh ding nhåt nhu', tåt ca d~u thoat he't 1. B6 tm buong xii ca cae pMp sd' hfi'u cho de'n buong ra khåi lånh Vl,l'c duyen kd'i tu'dng Mi rang bUQc chång xa luon ca cmnh chU th~ sd' hfi'u. Bay cmnh la Hnh ch!t, hoan toan vien man de'n "ber ben kia" ber hc;1p nhåt chåt tri hu~ vo ngå vo ngå sO'. giai thoat. The' nen b6 tm de'n day du'c;1e ge;>i la B6 Tm 2. B6 tm buong xii khong phiii do gMt bO mu6n Da xa Ba La M~t Ba (tue "B6th! den bo ben kio cac pMp sd' hfi'u, rna hei tm buong xii d~ bie'n me;>i M

).

PMp Am Ph~t El80 pl. 2544

51


BO' thi nhu the' khong d~ gl thl!e hi~n. The' nen m<)t hanh giå mu6n thl!e hanh BO' Tm Ba La M~t Da eån phåi e6 m<)t tie'n trinh tuån tlf tu t~p bo' tm tir tir: tnrøe tien he't ngu'C1i thl!e hanh bo' tm belt bu<)e phåt khd'i tårn nguy~n dm khoat di theo con duC1ng thanh Ph~t di eUu dQ ehUng sinh. Tårn nguy~n dm khoat nay thuC1ng g9i la Bo D~ Tårn. Sau d6 ngu'C1i ffy pMi t~o tfft eå eong due elia the' gian nhu bo' thi eho ngu'C1i ngbeo kh6, lam tfft eå m9i di~u t6t h11'u kh eho m9i ngu'C1i, thl!e hanh tri giØi nhAm båo v~ eho ehUng sinh M<;1e an 6n va khong e6 s<;1 hai. Cong due nay th~t sl! dn thie't ehu khong phåi ehI la phuØe dUe hud'ng th~ thu<)e ngn d~e nhu ehUng ta thuC1ng Mm tud'ng. Do nhC1 e6 eong due nay thl ngu'C1i thl!e hanh mØi e6 phudng ti~n di xå bO ban eho ehUng sinh rna thanh tl,l'U BO' Tm Ba La M~t Da. Song di eho tam nguy~n Bo D~ dU<;1e dm khoat va kien co', ding nhu di eho khi thl!e hanh eae eong due the' gian, ngu'C1i thl!e hanh khong di l~e ra khoi con duC1ng thanh PMt, thC1i belt bu<)e ngu'C1i ffy phåi thl!e hanh eho v~n toan m<)t eong due n~n tång nhfft, d6 la eong due "eLing dt,((jng". Cling duC1ng giån d! e6 nghIa la "bO' Ihi" eho Tam Båo. Khi m<)t hanh giå thl!e thanh BO' Tm Ba La M~t Da tMi Mi tU<;1ng di bo' tm phåi la tfft eå m9i loai ehUng sinh va pMi la tfft eå m9i effp b~e h11'u Hnh tir dia n~e len eho Mn Ph~t. Khi bo' thi eho eae loai h11'u Hnh khae ngoai Ph~t va eae b~e thånh Nb! Thira hay eae d;;ti Bo Tat, thl bo' thi ffy thuQe v~ linh eMt d~i bi. Song khi bo' tm eho PMt, eae Thånh va d~i Bo Tat, thl bo' thi nay thuQe v~ linh eMt tri hu~. Do d6 m~e tieu elia eling dUC1ng emnh la di thånh t1!U tri hu~ v~y. ChUng ta da bie't, bo' thi e6 tae d~ng emnh ye'u la di h<;1p nhfft hay di x6a tan ranh gidi phån hai giua cM thi va khaeh thi; qua dQng cd "llnh edm" la thudng x6t va quan tam hoan toan VaD tha nhan (tUc dQi bi tam), vØi phudng ti~n la dua ra eho he't toan thi m9i sd' hfi'U elia mlnh, khi ffy tam thue elia hanh giå dU<;1e d~t di VaD trong mQt tr~ng thåi khong con phan bi~t ta ngu'C1i nua. Va d6 emnh la tr~ng thåi ehån th~t nhfft, nguyen tMy nMt va eUu eanh nhfft eua tårn thUe h11'u Hnh. Tr~ng thai nay la eånh gidi ehån ly rna m9i ngu'C1i tu hanh mong d~t de'n. Cling duC1ng eling the', eling e6 tae d~ng h<;1p nhfft cM thi va kbaeh thi, dong thC1i eling nhAm d~t Mn tr~ng thåi eUu eanh nhu nhfft vo phån bi~t elia tam thue. Song VI Mi tU<;1ng elia eling duC1ng la Tam Båo, the' nen sl! thl!e hanh eling duC1ng e6 kbae it nhi~u vdi sl! thl!e hanh BO' tm. SI! thl!e hanh eling dUC1ng vån dU<;1e khd'i dQng tir mQt dQng cd tlnh eåm. Song tlnh eåm d' day khong phåi la tårn thudng x6t rna la tam eung kinh. Cung kinh day khong phåi la mQt eung kinh s<;1 hai lon elii, mQt thu eung kinh khong dam de'n gån, rna phåi Mn gån thl

52

khdp s<;1 mfft tlf cM. Cung kinh d' dåy trai l~i la mQt tam "khao kMI ham mQ" mong dU<;1e gån gni, nhu mQt ke ai mQ mong du<;1e gån gni nguC1i mlnh thån tU<;1ng. G~n gni khong pMi di sd' hfi'U lffy mlnh. Cung kinh nhu the' bao gom eae Hnh eMt khao khat g~n gni di rna ph~ng sl! nghe thea va vang IC1i.

Khi bo' thi la hanh giå ehi~u theo sl! doi hOi mong e~u elia ehUng sinh dU<;1e thoa nguy~n rna nhie'p dQ h9. Khi eling duC1ng la hanh giå tuan ph~ng theo "ehi Ihj" elia Tam Båo, nhAm ehuyin mlnh theo ehån ly di M<;1e thoå nguy~n giae ngQ rna dQ emnh mlnh. Tl! dQ va dQ tha ho~e tl! giae ngQ rna dQ tha ho~e tl! giae va giae tha emnh la ke't quå t6i h~u elia hai phåp mon eling dUC1ng va bo' tm nay. Cling nhu bo' thi, eae phåp sd' hfi'U elia hanh giå la phudng ti~n emnh ye'u di thl!e hanh eling dui'1ng. Xå bO tfft eå nhii'ng gl mlnh e6, eho Mn xå emnh than mlnh rna eling dUC1ng, la nhAm dm khoåt bOa h<;1p lam mQt vdi Tam Båo. Cling dui'1ng de'n ml!e tuy~t Mi v~n toan nhu the', thi'1i tam thue elia hanh giå se du<;1e d~t di VaD mQt tr;;tng thåi khong con phån hai nua giua mlnh la ngu'i'1i thl!e hanh va PMt la ke't quå di thanh, mlnh la ngu'i'1i Hm ehU'ng va phåp la ehån ly di ehU'ng, mlnh la nguC1i tham dl! bOa h<;1p va Tang la t~p thi di tham dl! va bOa h<;1p. Do mlnh eling khong con e6, PMt, Phåp, Tang eling khong con e6, the' nen tam thUe elia hanh giå th~t sl! d;;tt Mn tr;;tng thai Båt Nha Ba La M~t Da, mQt tr;;tng thai sieu vi~t len b<1 ben kia, b<1 h<;1p nhfft, tranh xa hai el!e Mi dai giua cM thi Hm ehån ly va emnh ehån ly la khaeh th~ dU<;1e Hm. Cling duC1ng de'n mue vien man nhu the' eling khong d~ rna thl!e hi~n. Song hanh giå khong b~ ep bUQe lam qua khå nang mlnh bao giC1. Di~u dn thie't nMt la dQng cd thUe då'y hanh giå eling duC1ng phåi la dQng cd ehån ehinh, tue tam thue dn du tri hu~ giae ngQ, thanh tl,l'U Ph~t quå, di dQ ehUng sinh. D6 emnh la Bo D~ Tårn. Ke' Mn hanh giå dn phåi e6 biln tM vØi hlnh tU<;1ng PMt d~ rna eling dui'1ng. Phå'm v~t eling Mi'1ng la tfft eå eae phåp nhu mh sik (anh sang. den. hoa. quo), am thanh (thlnh chu6ng. xllong len tan than hav ngay ca am nhQc nhll c6i trdi thlldng cung dlldng PhQt nhll vQY), mlii hUdng (hllang du 10Qi. ngay ca hL/ang cua hoa quo nQa), v~ (trai coy. d6 an thllc u6ng), eåm xlie (nhll mat. 6m. quan ao. sV t6 di~m d~p de trang nghiem cua bon thd),

eho de'n giu gin biln thC1 eho s~eh se thanh kie't, to diim ban tM eho th~t trang nghiem, ehiem ngu'tlng biln tM eho tMt thie't tha, dånh l~ ban thC1 eho tMt ehån thanh; tfft eå m9i hanh vi elia hanh giå Mi vdi biln thi'1 PMt, nhfft en nhfft dQng, eling vdi tfft eå eae phåp xung quanh, d~u dU<;1e nhie'p VaD tam ni~m eung kinh eling dui'1ng. Tårn thUe eling dui'1ng phåi he't sue ben nh~y, ngay khi thie't l~p ban tM, d6 emnh la dang eling duC1ng roi, eho Mn quet lau ban tM, d~u la eae thl!e hanh eling dui'1ng. Do d6, di ra m<)t phong lam pbOng thi'1, eling la eung

PhlIp Am Ph~t Dan pl. 2544


dui:1ng phOng, nen quet lau phOng tM, eling la thl,l'e hanh eling dUC1ng, eho de'n bu<le ehan ra eh~ mua hUdng hoa d~ eling dui:1ng, thl bu<le ehan di åy eling la thl,l'e hanh eling dui:1ng v~y. Dån da ngu'i:1i thl,l'e hanh eling dui:1ng se eåm nh~n ra rling eå mQt phh di:1i so'ng eua mlnh la di:1i so'ng eling dui:1ng. Ne'u ngui:1i åy phåt tri~n sl,l' eling dui:1ng rQng rai hdn nua, nhu eong quå ung M ehiIa ehi~n, in kinh ån to'ng, eling dui:1ng gh giii ph~ng sl,l' ehu Tang, thl ngu'i:1i åy se eåm tMy ro rang la eå mQt nua eUQe di:1i mlnh la eUQe di:1i eling dui:1ng. Va ne'u nua di:1i kia lien h~ v<li xa hQi la d~ thl,l'e hanh bo' thi, thl ngu'i:1i åy se holm toan thåy ro trQn eUQe so'ng mlnh la eUQe so'ng bo' thi va eling dui:1ng. Tir Bi va Tri Hu~ la trQn v~n eUQe so'ng eua mlnh va du~e thl,l'e hanh ngay trong di:1i so'ng eua mlnh v<li phudng ti~n la ehinh than mlnh va cac v~t sd huu cua mlnh dang dulJC su dl:lllg d~ no'i ke't mlnh vao lam mQt v<li eMng sinh va Tam Båo, d~ ehuy~n h6a toan th~ eUQe so'ng eua mlnh trd thanh mQt hi~n than eua ehan ly båt nh! sieu vi~t to'i thu~ng. D~ d~t Mn m~c tieu åy, tam thue eling dui:1ng khong cM

eang ngay eang ben nh~y, ma eang ngay eang phåi rQng md ra hdn nua. Hanh giå tir tam thUe t~o dl.l'Ilg ehiIa chi~n d~ eling dui:1ng, in kinh M cling dui:1ng, tie'n tbem nua se thanh tam nguy~n dy dl.l'Ilg ehUa thap, triing tu gia lam khåp ndi ... eho de'n thanh d~i nguy~n eua B6 Tåt la xay dl.l'Ilg chiIa thåp khåp ndi khåp xu... cho de'n cuo'i eling thanh I~p Tinh DQ dåy du trang nghiem d~ I~i dQ eMng sinh vien man båt t~n ...

D€ cho tam thuc hanh giå du~c thie't thl,l'C md toål ra he't Mi v<li Tam Båo nhu v~y, ndi tam ni~m cung kinh eling dui:1ng bao gii:1 eling kem theo tam nguy~n khat khao g~p P~t, khat khao eling dui:1ng vo lulJng tåt eå ehu Ph~t, khål khao g~n giii ph~ng sl,l' vo bien tåt cå chu PMt. Tåm khat khao g~p PMt nay phåi cåp thie't ehan thanh, nhu con thd di I~e mong g~p m~, phåi ehuyen nhåt mQt mo'i nhu ngu'C1i g~p n~n hi€m ehe't de'n ndi cM mQt long cåu thån Il,l'e CUu thoat, phåi tran ng~p han hoan nhu ke di nm ehau bau dang tie'n de'n tru'<le eua kho tang. V<li tam ni~m eling dui:1ng nhu the', dh da mQi tam nguy~n holing phåp IlJi sinh se d~u Mi t1,l v~ mQt mo'i va phåt sinh tang tru'dng m~nh me. Di~u thie't ye'u la tåt cå mQi tam nguy~n nay khdi dQng d~u thuQe v~ bån ehåt eling dui:1ng, tue d~u hu<lng v~ mQt mo'i la ehuy€n he't cac cong duc åy va ke't quå cuo'i cling lå thanh Ph~t, chinh la khi hanh giå va Ph~t khong con phan hai nua. Cling dui:1ng trong giai do~n nay con gQi Ja "hOi hu<lng v~ vo thu~ng B6 D~". T6m I~i, bo' thi va eling dui:1ng d~u la eae phap mon du~e thl,l'e hanh ngay trong long eMng sinh, (j giii'a trh gian nay, bAng chinh tlnh cåm cua cMng sinh, bAng tam phan bi~t ta ngu'i:1i cua huu Onh, song m~c tieu vån la d€ dua de'n cM ehan ly eUu canh eling nhu thanh Ph~t va giåi thoat.

PMp Am Ph~t Dån pl. 2544

Di~u quan trQng sau eling ma cMng ta dn lu'U y la:

chan ly th~t sl,l' giån dj cM la bån th€ thui:1ng hling xua nay cua tam thuc cMng sinh, nen bån th€ nay c6 th~ du~e nhln ra va th~t eh11ng bdi råt nhi~u cach thuc ngoai d~o P~t eling nhu trong d~o Ph~t, khac v<li bo' thi va cling dui:1ng (neu noi rQng thl g6m du ca sau Ba La MQt Da). NhU'ng cac cach thue khac ngoai dl;lO Ph~t se khong h~ dua ll;li dUlJc mQt sl,l' giåi thoat chan th~t chu dirng n6i la thanh Ph~t. Con cae cach thuc khac (j trong dl;lO Ph~t la thuQe v~ eae phåp mon tl,l' llJi eua oh! thira, thC1i c6 th€ dua t<li mQt giåi thoat chan th~t, song ll;li khong th€ thanh P~t dUlJc. Do do, cM co cac phåp mon Bo' thi va Cling dUC1ng thuQc sau Ba La M~t Da nay m<li la con dui:1ng dua Mn ke't quå thanh P~t. The' nen, eac vi B6 Tåt se thui:1ng xuyen thl,l'C hanh bo' thi va eling dUC1ng (eling nhll ca sau Ba La M<lt Da) tråi qua råt nhi~u kiep ma khong eh!u chung Th~t Te' (tUe ehan ly) va giåi thoål Niet Ban, cho de'n bao giC1 thl,l'C hanh vien man he't bo' thi va eling dui:1ng, va g6m eå eac Ba La M~t Da khac, tMi båy giC1 B6 Tål m<li ch!u eh11ng Th~t Te' va Niet Ban. Khi åy B6 Tåt dUIJC gQi la PMt hay Chinh DAng Chinh Giae. N6i cach Wc la phåi bao giC1 thanh tØl dåy du vien man cac eong due cua mQt vi Ph~t (tUe sau Ba la M<lt Da), llic åy mQt B6 Tåt m<li ch!u ch11ng dl;lO va ch11ng giåi thoat Nie't Ban. The nen sl,l' tu hanh theo con dui:1ng Dl;li thira B6 Tål dl;lO la mQt tien trinh lau dai trong råt nhi~u kiep va giii'a long the' gian nay, chu khong phåi cM la mQt kY lu~t tu t~p ngån hl;ln nao d6 trong vong mQt di1i so'ng nay d€ dua Mn CUu canh giac ngQ va giåi thoat. D6 lå di~u mQt hanh giå thl,l'C hanh bo' thi va eling dui1ng dn phåi y thuc va ghi nh<l v~y . OO

Thich Nhtt Chtin

tu Tu la tu La phåt tam hu<lng Ph~t, La phåt tam den eå muon loai La phåt tam tri ni~m suo't cUQe di:1i, La phåt nguy~n cho mQt ngay v~ b<1 giae Tu nhu the' m<li mong ngay giåi thoat Trong hi~n di1i an ll;le v<li ehinh ta Dli than nåy dang nudng nau Ta-ba Tåm tl,l' tl;li nhu' dang la Tinh-d(> Tu nhu the' m<li vdi di såu kh6 Da tl,l' tu la chinh mlnh tl,l' dQ, Nie't ban dau ma tim mai ben ngoai. K.hong vu<lng t~e tuc la tien canh, Dli xa trh åy the' b6ng lai Tl,l' mlnh gång låy ai di!

Tin NghTa

53


7 due

eua

Ph~t

Phap

Trong kinh PMp Roa, PMt dl,lY: "Ta vi mQt nhan duyen lOn ma xuat hi~n a dili, d6 Id lam cho chUng sanh ma mdt, nhin thO:y, tlnh ngQ va blide vao tri kitn cua PMI" (Nga vi nh6t dQi sl! nhon duyen xu6t hi~n V the. vi linh chung sanh khai thi ngQ nhQp PhQt chi tri kien). V(}i nhan

duyen VI dl,li åy, Due B6n su' eua ehUng ta da tir bo tåt eå nhung quy~n quy eao sang elia ngoi vi de' Vu'dng, gia tir vong tay thu'dng yeu elia ngu'C1i v{/ hi~n va dua con thd dl,li, di ll,li eho Vu'dng ph1,l va hoang tri~u n6i ni~m thu'dng nh(}, ra di tim con du'C1ng di du'a ehUng sanh ra khoi s1,l' troi bui)e elia b6ng toi si me, da dau kh6 tll' sanh båt t~n. R6i khong tir gian kh6, Ngai da n6 11,l'e tu t~p, va euoi eling sau 49 ngay dem thi~n dinh, Ngai pM va du'{/e bUe thanh kien co elia s1,l' ehåp tru(}e, bu'(}e thång vao dinh eao giae ngi) va tim thåy con du'C1ng thoat kh6. Con du'C1ng åy du'{/e Ph~t tuyen thuye't va du'{/e truy~n ba eho Mn ngay nay . Con du'C1ng åy du'{/e g<;>i la Dl,lo PMt, la giao pMp elia Ph~t va giao pMp åy co 7 due linh hay 7 d~e diim thu'C1ng du'{/e Due Ph~t dl,ly trong kinh Trung bi).

1. Thi~n thuytt: V(}i tri tu~ sieu tuy~t, Due PMt da thåy du'{/e ehån ly va can cd ehUng sanh, nen Ngai da trinh bay mi)t eaeh kheo leo di m<;>i can cd co thi thåm nh~p. Do la giao ly elia ~ L Y va ~ cd. Khe' ly vi no trinh bay dl,lo ly nhån duyen - dl,lo ly elia s1,l' tu'dng tue tu'dng nh~p - rhg eai nay co la vi eai kia co, eai nay khong la vi eai kia khong, kh6 dau co la vi co v<.mg tu'dng, v<;>ng tu'dng khong eho nen kh6 dau khong .. . Khe' cd la vi no du'{/e trinh bay du'(}i nhi~u dl,lng nhu' 5 gi(}i, 10 thi~n, 4 M, 12 nhan duyen v.v ... Nhii'ng giao ly åy thieh h{/p v(}i m<;>i can cd, dap Ung du'{/e nhu du elia ngu'C1i nghe, giup h<;> giåi thoat du'{/e nhii'ng bui)e rang clia Tham, San, Si v.v ...

lu'{/ng kh6 nao. De'n v(}i giao pMp la Mn v(}i s1,l' xa lia nhii'ng nhi~t nao åy, la de'n be'n bC1 elia s1,l' thanh lu'dng. 4. Vuc;tt thoat thM gian: Vi la mi)t giao ly trinh bay ehån ly clia nhan sinh vU trl,l, nen giao pMp PMt la giao phåp Vu'{/t thC1i gian. Giao pMp åy luon hi~n hii'u trong m<;>i thC1i va luon dem ll,li s1,l' vii'ng eMi, blnh an, t1,l' do eho con ngu'C1i d m<;>i thC1i, m<;>i lue va m<;>i lua tu6i . No khong bj 16i thC1i, khong bi xoa bO Mi thC1i gian va hi~n tl,li no dang du'{/c cå the' gi(}i tlm v~ Mi gia tri vInh cii'u åy . 5. ntn di rna tha'y: De'n v(}i giao pMp elia PMt, cMng ta se thåy ding mi)t due tin mli quang se vo ngma v(}i cMnh phåp. Chånh pMp chi co gia tri khi th1,l'c hanh, va th1,l'c hanh thl se thåy ngay I{/i kh. Nbu'ngu'C1i md ban tay ra di thåy vien ng<;>e d trong, eling vh, giao phåp Ph~t la giao phåp khong co s1,l' che dåu, giao pMp åy ehi båy ro rang v~ kh6, nguyen nhan elia kh6, s1,l' thoat kh6 va con du'C1ng du'a de'n s1,l' thoat kh6.

6. Dån d~o di I~n: Tu t~p theo giao pMp elia Ph~t, cMng ta se di len mai cho de'n quå vi ti)t cling la thanh PMt nhu' Ph~t. 7. Tt!m'inh tMng hiiu: Trong cMnh phåp, Due PMt ehi la ngu'C1i chi du'C1ng, con ta la ngu'C1i th1,l'e hanh. Muon th1,l'e hanh thl phiii thOng hiiu, cho nen dOi v(}i giao phåp, cMng ta ch n6 11,l'e tu h<;>c. N6i kh6 la elia chinh ta, ne'u ehinh ta khong hiiu du'{/e n6i kh6 clia mlnh thl khong co cach gl thoat du'{/c n6i kh6 åy. Muon thoat kh6 phåi thOng hiiu va giao pMp giup ehUng ta co s1,l' thåu hiiu åy. V(}i 7 d~e diim tren, giao phåp clia Ph~t da du'{/e truy~n ba sau ri)ng, va m~e eho bao nhieu bie'n d6i, giao phåp åy vån hi~n hii'u di giup cMng sanh tlm v~ an ll,le VI khong co ndi nao, khong co thC1i gian nao rna n6i kh6 tren the' gian vång m~t. Ma h6 con kh6 thl giao phåp con, VI no la phu'dng thuoe kY di~u di doi ll,li kh6 nao. Do do, cMng ta th~t may mån du'{/c tårn mat trong dong sua pMp elia PMt. Nhu' lC1i ngu'C1i xu'a tan thån:

Va thllqng th4m tham vi di~u phap Bach Ihien w;m kiep nan tao ngQ Ngii kim kitn viin ddc thq tri Nguy~n hiiu Nhll Lai ch(fn tMI nghia. Tl,lm dich:

2. Hi~n thiin thQ chtlng: Tu t~p theo lC1i Ph~t dl,ly, eMng ta se du'{/c I{/i ll,lc ngay trong thån nay va ngay trong giC1 pMt tu t~p . Giao ly åy khong d1,l' kie'n cho mi)t hua h(fn tu'dng lai hay eUu chui)c cho ti)i 16i qua kM. Nbu' ngu'C1i ne'm nu'(}c biin, thåy ngay du'{/c vi m~n, eling v~y, bu'(}e vao cua ngo clia eMnh phåp ehUng ta du'{/e ngay s1,l' giåi thoat, an ll,le. 3. Xa Ha nhi~t nio: Giao pMp clia PMt la giao pMp ly d1,le . CMng ta thu'C1ng bj thieu dOt bdi nhii'ng d1,lc v<;>ng khong be'n bC1, nhii'ng d1,lc v<;>ng åy tl,lO cho cMng ta vo

Phap vi di~u lham sau va lllqng Tram ngan uc kiep IMI kh6 gi!p Nay con may mdn Ihq liinh dllqc Nguy~n xin hiiu y IMI cua PMI.

y th~t åy khong co gl khae hdn la 7 due da cMnh phåp da noi tren. 7 y ngma åy giup ta tu t~p dung dån, s(}m Vu'{/t thoat sanh tu, mau de'n bC1 giae ngi) va cuoi cling bu'(}c vao tri kie'n Ph~t, khong ph1,l bån hoai rna Ph~t da tuyen thuye't trong kinh Phåp Roa . 00 Thich Tlt Nghlem

54

Phåp Am Ph~t F>ån pl. 2544


cac ngay l~ quan trQng trong truy~n thc3ng Ph~t Da s6 PMt tu eMng ta d~u quen thul)e v<Ji eae ngay l€ trong truy~n th6ng PMt Giao D~i Thira (Mahayana). d day, eMng toi xin vån tåt ghi l~i d~ gi<Ji thi~u de'n quy d~o hii'u v~ eae ngay l€ ehinh trong truy~n th6ng Ph~t Giao Nguyen ThUy (Theravada). 000

l. Råm thang Gi~ng - Ngay D~i Mi Chu Thanh TAng (Magha Puja): Ky ni~m ngay 1250 vi A La Hån d~ tu etla Due PMt, tuy khong h~n tnt<Je rna ciing nhau v~ dånh l€ Ngai. Trong cijp n~y, eae v! ty kheo eling nhau tl:lng d<,>e lh d~u tien 227 di~u gi<Ji lu~t. Sau d6, Due PMt e6 giång ml)t bai pMp, t6m tåt qua eae eau k~ du'<;1e ghi l~i trong kinh PMp Cn: KhOng liun mQi dilu ae. Thanh 1l!U eae hq.nh liznh, Tam y giil trong sq.eh, Chinh lili ehll Phijl dq.y. (Ph6p CU 183) Chll PhijllhlliJng giang dq.y; NMn, kh6 hq.nh 101 Ihllf/ng; Niet ban qua tOl thllf/ng; Xuat gia khOng pM ngllili; Sa mon khOng hq.i ngllili. (Ph6p CU 184) KhOng phi bang, pM hoq.i, Hr? tri gidi can ban, An u5ng co tift dr?, Sang tQa cha nhan tinh Chuyen cM tang thllf/ng tam, Chfnh lili chll Phijt dq.y. (Ph6p CU 185)

Day eling la ngay k:Y ni~m Ph~t Di CMe, nhu' da: ghi l~i trong kinh D~i Bat Nie't Ban (TrtJong BQ Kinh), khi Due PMt eho bie't rång Ngai se nh~p di~t sau 3 thang. 2. Råm th8ng Tu - Ngay Tam H«1P (Vesakha Puja): L€ Tam H<;1p la l€ k:Y ni~m 3 dip tr<,>ng d~i,:PMt Dån, PMt Thånh D~o, va Ph~t Nb~p Nie't Ban. Day la ngay l€ quan tr<,>ng nha't etla Ph~t Giao, va ngay Dån Sinh n~y d~u du'<;1e m<,>i tong phai ton tr<,>ng. Theo kinh di~n nguyen thtly, Due PMt sinh nam 623 T.C.N, xua't gia nam 29 tu6i, thånh d~o nam 35 tu6i. Ngai hoång du'dng CMnh PMp trong 45 nam va nh~p di~t nåm 543 T.C.N. khi Ngai 80 tu6i. 3. Råm thang Sau - Ngay Chuyin Phap Lulin (Asalha Puja): Day la ngay Due PMt giång bai pMp d~u tien -

Phåp Am PMt Elån pl. 2544

Giao Nguyen Thuy

Chuyen PMp Luan (Tvang Ung BQ Kinh) - v~ Tu Di~u De' va Bat CMnh D~o, eho 5 anh em Ki~u Trh Nbu'. Con g<,>i la ngay Tang Doan (Sangha Day), vi sau khi giång bai pMp d6, anh em Ki~u Tr~n Nbu' xin quy y v<Ji Due Ph~t va tr(} thånh nhii'ng vi tang Sl dån tien etla Ph~t Giao. Trong truy~n th6ng Nam Tong, sau ngay n~y la eae vi ty kheo båt dån nh~p h~ (an cV kiet hQ) trong 3 thang. 4. Råm thang Chin - Ngay Tlf Tlf (Pavarana Day): Con g<,>i la ngay Xua't H~, sau 3 thang nh~p h~ etla ehu' tang. Sau d6, ml)t bu6i l€ Dang y Ka-thi-na du'<;1e eu hånh trong thang do eae eu' Sl t6 ehue, enng du'i'1ng tU v~t dl:lng de'n ehu' tang d~ eae ngai ty kheo xua't vi~n di hOAng du'dng d~o pMp. 5. Råm thang MuOt - Ngay Quan Ni~m (Anapanasati Day): Con g<,>i la ngay TInh Tårn, k:Y ni~m ngay Due Ph~t giång ml)t bai kinh ra't quan tr<,>ng trong vi~e hånh thi~n. D6 la bai kinh Quan Ni~m Hdi Th(} (Anapanasati Sutt a), da: du'<;1e ghi l~i nhu' lå bai kinh s6 118 trong Trung Bl) Kinh.

000

cac ngay l~ trong nåm 2000 theo truy~n th6ng Ph~t Giao Nguyen Thuy • 19 thang 2,2000 (Ram th6ng Gieng): Ngay Chu' TMnh Tang (Magha Puja)

D~i

Mi

• 17 tMng 5, 2000 (Ram th6ng TLI): Ngay Tam H<;1p PMt Dån (Vesakha Puja) • 16 thang 7, 2000 (Ram th6ng S6u): Ngay Chuyen PMp Luan (Asalha Puja) (sau d6 la Ngay NhQp HQ) • 13 tMng 10,2000 (Ram th6ng Chin): Ngay Tl!Tu, Xua't H~ (Pavarana Day) • 11 thang Il, 2000 (Ram th6ng MVoi): Ngay Quan Ni~m (Anapanasati Day)

Ghi eM: Cae ngay l€ tren dl!a theo ijeh etla eae thi~n vi~n Bodhinyana (Oc), Amaravati (Anh), Metta va Abhayagiri (My). Caeh tinh ngay råm e6 the khae ml)t ho~e hai ngay so v<Ji am ijeh etla Vi~t Nam va Trung Hoa.OO

55


CAVE IN THE SNOW (DQng Tu Trong Tuye't) cUQc dili cua Ni Su Tenzin Palmo Nam 1976 Diane Perry, tuc Ni su Tenzin Palmo da ån tu trong mqt hang dqng Mo lanh ~ dq cao 13.000 1>9 tren r~ng nui Hy Ma L~p Sdn, cach bi~t vdi the' gidi ben ngoai Mi nhli'ng r~ng nui tuye't phiL Ni su da vao dqng vao luc 33 tu6i va r<1i khoi ndi day luc 45 tu6i; ~ d6 Ni su da phåi chie'n dåu vdi cai l~nh khong th~ nao tu~ng tltcJng ducJc, vdi nhli'ng tM hoang da, vdi sl! khan hie'm thl!c pMm va tuye't l~. Ni su da tlf tr6ng hoa mh d~ lam thl!C pMm va da ngd ng6i trong h9P thi~n bång g6 c6 kich thudc mqt met vuong (three-feet square). Ni su khong bao gi<1 nåm. M~c tieu cua Ni su la d~t ducJc giac ngq trong thån xac cua mqt ph~ nu.

gio'ng nhu nhli'ng cau hOi h6c bUa ma co da thifc mifc kili quan sat dan cMng dong daa chen cMc tren mqt chie'c xe bus - vån d~ sanh, gia, ~nh va tit Co da tlm ra hudng di cho cuqc d<1i va nghi rång cai di~m chinh cua d~o PMt la ~khOng tham d~c" (no desire), tuc khong kbat khao, them muo'n, khong md udc hay mong du båt cu mqt thu gl. Co bift diu cho di quh ao, khong trang di~m va khong di chdi vdi b~n trai. Be'n thang 2 nam 1964 co d~ danh ducJc 90 Anh kim, du cho chuye'n di An Bq bång th thuy nen quye't djnh bO vi~c lam thu kY thu vi~n, xuo'ng th thuy lam mqt cuqc hanh tnnh v~ phudng Bong vao luc co vlra ducJc 20 tu6i.

Nam 1988 Ni su ra khoi dqng tu vdi quye't tam xay dlfng mqt tu vi~n Ph~t giao cho ph~ nil' muo'n di theo con dU<1ng giac ngq giai thoat cua Buc PMt t~i viing Bifc An Bq. Tir cuqc so'ng mqt nha tu banh vdi chi phi $80 mqt nåm, Ni su da tr~ nen mqt nha l~c quyen quan quiin tren the' gidi, n6i chuy~n vdi hang ngan dån cMng tir suo'i ngu6n sau thÅm cua tåm Mn Ni su. Dudi day la cuqc d<1i va cong trlnh tu t~p cua Ni su do Vidd Mackenzie k~ trong quy~n sach ~Cave In The Snow" do Bloomsbury London, Anh Qu6c xuåt ban thang 10 nam 1998. (Lai

The' la sau mqt th<1i kY dai tim su h<,>c d~o tir kili con ~ Anh quo'c, co da chinh thuc xuo'ng t6c thånh mqt nil' tu PMt giao, mang pMp hi~u Tenzin Palmo va nh~p vao tu vi~n Tashi Jong, mqt tu vi~n Ph~t giao Tåy T~ng, ~ phia Bifc An Bq. Co la ph~ nu Tåy phudng thu nhl xuo'ng t6c trong h~ tho'ng Ph~t giao Tåy T~ng, va la ph~ nu duy nhåt trong tu vi~n vdi hang tram nam tu si, va tir ndi day co da nåy m~nh y chi quye't tam pM v(J djnh kie'n khong cho ph~ nu gia nMp vao bang tang lu tlm dUC1ng giac ngq giai thoat trong nhi~u thien Nien kY da qua.

nguai viet)

Diane Perry sinh ngay 30 tMng 6 nam 1943, con gai mqt ngltCJi ban ca, da ldn len d khu Vlfc c~n Bong thanh pho' Luan Bon. Tir km con tre tu6i co da b~n tam v~ nhli'ng di~u ma TMi Tu Tåt B~t Ba ben An Bq (560 BC) b~n tam, km TMi Tu ra khoi cung thanh thåy cånh sanh gia ~nh che't. Co muo'n bie't, lam the' nao d~ trd nen mqt con nglt<1i toan håo, lam the' nao d~ kham pM ra di chån th~t tlf nhien cua m6i cMng ta (true nature). Co da 11m cau tra lCJi qua cac v! giao si Anh giao nhU'ng khong ducJc thoa man. Len 13 tu6i co co' gifng dqc kinh TMnh Koran, 11m hi~u kinh TMnh Thien CMa Giao, nhU'ng vån kbong hi~u ducJc m~c dich to'i Mu cua cuqc d<1i. Len 15 tu6i co hqc yoga va ducJC gidi thi~u h<,>c An Bq giao (Hinduism) . Co vån khong thoa man hoan toan, VI cac ton giao nay vån d~t tren n~n tang nhåt thh, tuc la c6 mqt dång t~o h6a toan nling sang t~o ra muon loai, ngltcJc l~i vdi cai di~u co tin la khong c6 thucJng de' ~No God". Nam 18 tu6i, co tlnh c<1 d<,>c mqt cuo'n sach PMt giao ~The Mind Unshaken" km lam thu kY cho mqt thu vi~n dja phudng, va da vo cung thich tM km thåy rång nhli'ng trang sach da mo ta nhli'ng U'U tu cua TMi tu Tåt B~t Ba

56

M~c diu la tbanh vien cua tu vi~n nhU'ng VI la ph~ nil', nen co khong ducJc tham gia vao cac ho~t dqng bang ngay cua tu vi~n, co ducJc giao nhi~m ~ thu kY cho van phOng tu vi~n, lam vi~c ban ngay va tdi to'i phåi r<1i tu vi~n v~ ngd mqt m1nh t~i nha tr<,> ngoai pho'. Cam giac ngan cach va kY tb! luon luon bUa vay trong tam Mn co. ~ Sau nay dan chUng hoi toi co cdm thdy co ddn trong khi fl hang dqng khOng. Toi chdng bao giil co ddn cd. Co chiing IQ khi toi fl trong tu vi~n", co n6i v~y . Cai kY th! lam co kh6 cb!u nhåt la h<,> tir cho'i khong d~y co pMp bi truy~n (esoteric teachings) va nhli'ng nghi thuc l€ l~y thieng lieng (sacred rituals) - pMp cd ban cua PMt giao Tåy T~ng, bao g6m nhli'ng phudng thuc hudng dån tr1fc tie'p hanh gia de'n giac ngq, cai rna co muo'n bie't va muo'n h<,>c hOi.

Trong nhli'ng bu6i l€ thh bi co khong ducJc tham dl! rna chl ducJc pbep ng6i d ngoai nhln vao. Va km co yeu ch cho ducJc h<,>c v~ nhli'ng kinh M~t T~ng, h<,> da khudc tir. Cac tu vi~n Ph~t giao Tåy T~ng d~u nhuthe', d~u la cac tu vi~n danh rieng cho nam gidi (exclusively male club). Cac nu tu si ngltCJi Tåy T~ng thu<1ng kbong bie't d<,>c va bie't vie't, hh nhu chl lam vi~c t~i nha be'p d~ ph~c <ijch Phåp Am Ph4t Blio pl. 2544


cho cac nam tu Sl. Bi~u nay ding d€ hi€u la t~i sao khong co nu B~t Lai L~t Ma, khong co nu Su' Tntang. U1i nguy~n du chinh da ngu'Cli phV nu Tåy T~ng la mu6n tai sinh thanh thån nam. "Chlnh mqt vi Lq.t Ma eaa cap da gidng dgy Id phl:l nil thi bat tinh va c6 cd thi thtip kem (interior body)".

Gi6ng nhu' Mt cu mQt cUQc banh trinh tårn d~o nao, du'Clng Mn tu vi~n Tayul a thung Iling Lahoul th~t la kh6 khan va nguy hi€m. Ndi dåy hoan toan cach bi~t v(}i the' gi(}i ben ngoai m6i nam 8 thang Mi mua Bong tuye't pM. Chl c6 mua he ng:ln ngiii rna Tenzin Palmo phåi tinh toan cho chinh xac d€ Mn ndi trU(}c khi mua tuye't båt dh rdi.

Tu'i}ng ding nen bie't, cac tu vi~n PMt giao theo truy~n th6ng Nam phu'dng cling nhu' v~y . T~i Tbai Lan, cac nu Bi€m de'n la Tayul, mQt toa buiding 300 tu6i lam tru sa tu Sl phåi di gi~t lui v~ phia sau til' cac nha su' nam va cho tu vi~n, nåm cach tM pM Keylong thuQc dia h~t khong du'<1c pbep xtic ch~m vao ngu'Cli nam, k€ cå dVng thung liing Lahoul khoång vai d~m. Sau sau nam di ch~m vao g6i ng6i thi~n hay tQa cv. Nhung ai co ngt!c dQng thue phOng, bay giCl Tenzin Palmo m(}i du'<1C tu l(}n phåi m~c ao cben ep th~t vi~n sa t~i trao cho a nguyen mQt can nha nho lam bAng r-------------------~----~------~ sat l~i. da va bUn kho nåm i} phia sau chUa, vi co khong du'<1c pbep a Sl! Mi xli' kY tb! da: thtic dl1y chung trong tu vi~n v(}i cac nam co tim hi€u nguyen nhån nao va nu tu sl. Tuy the' co cling cam du'a Mn sl! gbe ti}m xac thån thå'y thoåi mai khi nghI ding til' phv nu. Buc Ph~t chu'a bao nay se co cd hQi a rieng mQt giCl phu nh~n khå nang tbanh minh d€ tu banh, va m6i mua PMt cua phv nu. Chinh Ngai Bong dai la thCli kY t6t d~p nhå't noi la tå't cå chting sinh d~u d€ an cu'. Nhu'ng do la tlI' tu'i}ng c6 PMt tanh va se tri} tbanh rieng cua co chu khong phåi cua PMt. Theo Tenzin Palmo thl nhung ngu'Cli lang gi~ng. d diiy y Ni~m cho rång phv nu la co t~p quan la vao mua Bong, nguy hi€m, la bå't tinh khong mQi ngu'Cli cung quay quh bua dting. Khong phåi va khong an chi~u lh lu'<1t tUng nha mQt, do dan ba t~o ra nhung vå'n r6i chdi dua va ban tan v~ nhii'ng d~ rna la do tu' tu'i}ng 6 nhi€m chuy~n kh6ng ten trong cQng vl1n dvc (defilement) cua dan d6ng. ong. Ne'u dan ong khong co long them mu6n va dam me, Ba: tu'ang la du'<1c yen 6n tu banh thl dan ba lam sao t~o nen va an cu' m6i mua Bong, nhu'ng nhii'ng vå'n d~ du'<1c. "Mq! Mn thl!C te' khong di€n ra nhu' v~ y, co mqt vi Lq.t Ma da chi trlch tai vh kh6ng du'<1C sinh ho~t tu c6 sUc cam da (seductive) va banh t~i tu vi~n su6t sau nam a tq.a nen kh6 khan cha ang ta". Toi da: trå ICli ngay vi å'y d6. Co chl thl!c banh vi~c l€ l~y va tQa thi~n rieng theo la "Tai da kMng lam gi ang cd, chinh tam ang d6 tMi" . lCli su' phv cua co d~y . Co rå't thå't vQng v(}i ne'p s6ng phi Tenzin Palmo k€ nhu' v~y. ph~m thC1i giCl vao nhii'ng cong vi~c vui chdi hie'u hy hAng ngay nhu' v~y . MQng u'(}C d~u tien da: khie'n co Mn Chinh trong thCli kY nay Ni su' Tenzin Palmo da: doi lh than vao con du'Clng gian nan a mQt xu hoan toan xa l~ tl! hOi, li~u co di~u huy~n bi gi d€ du'a mQt ngu'Cli phV nu nay la tich cl!c thanh lQC tårn, d€ co th€ giåi thoat khoi Tåy phu'dng, khong phåi sinh ra trong mQt gia dinh Ph~t mQi dvc vQng tham san si, cang s(}m dng t6t. giao, de'n ndi beo lanh nay. Phåi chang c6 mQt su m~ng nao d6 khie'n cho co de'n då'y d€ lam nhii'ng vi~c thay d6i Trong su6t mua He va mua Thu Tenzin Pa Imo nghl ngdi hoan cånh tu banh cho nhii'ng nu tu Sl PMt giao nhu' co? va lam nhii'ng cong vi~c sli'a so~n cho mua Bong ke' nhu' lo dl,l' trU thl,l'C phl1m va cui lli'a. Theo truy~n th6ng a day, Do sl! Mi xli' kY tb! va u'(}C mu6n nhii'ng ngu'Cli nu tu du'<1c trong mua thu, sau mua g~t bai la thCli kY d~c bi~t d~ thl!c banh PMt pbap nhu' nam tu Sl nen co da: pbat th~ mQi ngu'Cli Mn tUng nha dan chting noi nhii'ng lCli chtic nguy~n thanh PMt trong thån xac phV nu du phåi tråi tvng va du nguy~n, xong nh~n phl1m v~t cting du'Clng qua bao nhieu kie'p, d€ c6 bång chti'ng cv th€. rna thu'Clng la thl,l'C phl1m rau d~u . Giai do~n t~p sl! sau nam d~y tbli thach da: troi qua . BCli s6ng nhu' the' keo dai t(}i sau nam. M6i nam vao Tenzin Palmo quye't dinh rCli tu vi~n di Lahoul, mQt viIng mua He co cling tri} v~ tu vi~n Tashi Jong d€' tham vie'ng ntii i} t~n cl!c Båc r~ng Hy Ma: L~p Sdn, sat bien gi(}i An va Mo cao len su' phl,l cua co. Trong m(H c4p v~ tham my l)Q-Tay T~ng. Cf d6 c6 mQt tu vi~n Ph~t giao l~p nen Mi t~i Anh qu6c, tren du'Clng tri} l~i Lahoul co gbe tham mQt mQt d~ tli' tai sanh thU sau cua Khamtrul Rinpoche. Ltic Ph~t tli' hQ d~o t~i Tbai Lan va vi nay cting du'Clng co d6 la nam 1970 Tenzin Palmo vil'a dting 27 tu6i, va mQt mQt s6 ti~n d€ di H6ng Kong tham dl! l€ thQ gi(}i Ty banh trinh m(}i cua dCli co dang Mt dh. Phåp Am Ph~t Elin pl. 2544

57


kheo Ni. Co khong th~ ch6i tll' ma phåi di thQ gidi, m~c dh co cho rAng khong c6 nghIa gl vdi co. Bu<Jc thQ gidi Ty kheo Ni la ml)t vinh dl! ldn lao ma cac nu tu P~t giao mong udc, khong ml)t qu6c gia Ph~t giao nao ngoai Trung Hoa va Vi~t Nam cho phep ng1t<1i phI! nu xua't gia du<Jc len ca'p Ty kheo. Ml)t l~n nua co da: la ng1t<1i phI! nu Tåy phudng dh tien thQ gidi Ty kheo t~i Hong Kong. Khi trd l~i Lahoul, co nghI rAng sau nam t~i ndi dåy da: qua du. "Tai den Lahoul di tham thi€n nh4p dinh, cM dau phdi den day di cung t4p hf/p bt;m be gidi trU" co n6i va quye't dinh r<1i bO dåy, di tim ml)t ch6 nao yen tinh hdn. Yl the' co da: leo len mli cao phia tren tu vi~n d~ kie'm ch6 xåy ml)t can nha nho va da: tim du<Jc ml)t ch6 thich h<Jp d~ an cu, nhu'ng khi trd v~ tu vi~n ngo y vdi cac d6ng tu, thl hQ cho bie't khong th~ xåy can nha nho tren nui a'y du<Jc vi tu vi~n khong c6 ngån khoan va d~ nghi Tenzin Palmo nen kie'm Hm hang dl)ng ma d.

Sang hOm sau, cung vdi vi L~t Ma tu vi~n trudng va ml)t s6 tu si, co da: len nui trd l~i kie'm Hm hang dl)ng lam ndi ffn tu. R6t cul)c co va doan tuy tung da: Hm ' du<Jc ml)t hang dl)ng tren nui cao hdn 1000 feet nAm phia tren tu vi~n Gompa, tuc c6 cao dl) t6ng cl)ng la 13.200 feet tren m~t bi~n. B~ rl)ng khoang 10 feet va såu khoang 6 feet. Båy gi<1 la mua he, chI tren ngQn nui con tuye't pM, nhu'ng tam tMng mua Bong se la tuye't pM d~y d~c xung quanh dåy. Canh v~t t~t yen tinh, di~u nay ra't quan trQng cho co M Hm sI! yen l~ng nl)i tåm. Yl hang dl)ng cheo leo va hi~m trd nen vi~c d ding nhu vi~c di chuy~n ra't nguy hi~m va kh6 khan, do d6 khong

ml)t ai dam giup co vi lam nhu v~y se gian tie'p dffy co vao coi che't. Co ben xin phep su phI! co va dU<Jc su phI! cho phep sau ml)t vai tranh lu~n ngån ngni, nen mQi ng1t<1i mdi d6ng y giup co. The' la Tenzin Palmo da: l~t d6 du<Jc cai gQi la truy~n th6ng phI! nu khong c6 khii nang thl!c hi~n sI! ffn tu c6 tll' nhi~u the' kY qua. B~ thl!C hi~n di~u d6, Tenzin Palmo cting trd nen ng1t<1i phI! nu Tåy Phudng dh tien theo nhfi'ng budc chån cac d~o si vao hang dl)ng Tuye't Sdn mu'u tlm giac ngl). Sau cong tac tu b6 them d~ ngan hdi l~nh va gi6 th6i bAng g~ch va Mt bUn, Tenzin Palmo da: de'n d va båt dh ml)t 16i s6ng cl!c ky l~ thu<1ng. Co da: 33 tu6i va dåy la din nha cua co cho de'n khi co 45 tu6i. Qua t~t phåi n6i rAng, cul)c s6ng ndi dåy cl!c kY kh6 khan. Mua be tudng Mi d~ dang, di bl) ra su6i la'y nudc gh d6, mua Bong, khong ra ngoai hang du<Jc, phåi na'u tuye't lam nudc. V~ thl!C phffm, co phåi thu xe'p d~ nh~n cac thl!C phffm kho, d~u d6t, dh an, mu6i dU<1ng va cui kho d dudi nui dem len vao m6i mua He. Tbem vao d6 tr6ng trQt them hoa mh d ml)t cai W<1n nho trUdc d<)ng. Co tr6ng rau cai va d~u peas nhu'ng chul)t nui an ma't chI chll'a cho co lo~i cai turnip va khoai tåy ma thOi. Co da: 58

kham pM ra la lo~i cai turnip nay ra't t6t va b6 du<Jng. Co thu ho~ch nhi~u d~ phdi kho danh cho mua Bong. N6i v~ an u6ng, co cho bie't an ml)t bua vao giua trUa m6i ngay nhu truy~n th6ng cua cac tu si P~t giao tll' xua Mn nay. Co vh an chay tll' ngay gia ~p vao hang ngii Tang lu P~t giao. Thl!C ddn hang ngay ra't ddn gian, c6 th~ n6i ngay nao cting nhu ngay nao trong su6t 12 nam. M6i bUa an g6m cdm, d~u lentil va rau cai turnip kho hay tUdi, doi khi tbem khoai tåy. Ta't ca ba thu trl)n chung vao n6i ap xua't. "N6i nau ap sua! la mon v4t dl:lng xa hoa nha! cua lai. Tren mql dq cao hun 13 ngan bq nhu Ihe' nay phdi ndu nhi€u giif mai chin d4u lenlil dUf/C", co n6i. Thuc u6ng hAng ngay la sua bl)t pha vdi tra va an trang mi~ng bAng hanh trai cåy kho hay tudi. "M6i ngay lai an mla Irai fao va dai khi lhem mql illrai md kM (dried apricot)".

MU<1i hai nam an u6ng nhu the', khong c6 gl thay d6i, khong c6 nhfi'ng thu xa xi nhu hanh ngQt, chocolats hay ca rem. "Khi lai rifi hang dqng xu6ng nui, dan chUng cuifi khi lhay lai an uang qua it oi, chZ mqt mla Irai lao, nua mie'ng banh mi Idl mong va mqt il mtit", co n6i nhu the'. Vao m6i mua Bong de'n, th<1i tie't cl!c kY l~nh, nhi~t dl) dudi thung lting la 35 dl) dudi o d<), con d dåy l~nh hdn ra't nhi~u. Tuye't pM d~y d~c bao quanh hang d<)ng, tuy the' trong hang l~i a'm hdn la can nhå co d sau nam duoi thung lUng, bAng chung la c6c nudc tren ban th<1 d dåy khong dong thanh da trong khi d dudi kia l~i dong da. Co chI chåm hra m<)t l~n vao m6i trua d~ na'u an. Bi~u nay c6 nghIa la khi m~t tr<1i l~n, trong hang hoan toan khong c6 ml)t chUt hdi a'm, the' ma co vån s6ng nhu thu<1ng. "Khi bt;m Ihl!c Sl! hanh thiln, Il! nhien cd thi bq.n pMI nhi~t va Ira nen dm ap. " Trong dl)ng tu cua co, khong c6 TV, khong radio, khong may nghe nh~c, khong sach hao ti~u thuye't ngo~i tru kinh sach P~t giao, ngay ca de'n giu<1ng nAm em ai cting khong c6 n6t. Bu<;1c hOi t~i sao khong c6 giU<1ng, co cho bie't khong phåi vi dl)ng tu qua c~t h~p ma chI vi co mu6n ddn gian, cång ddn giiin chU'ng nao cang t6t chU'ng na'y. Co da: t~p ng6i thi~n, khong cån ngn, co nghI rAng theo cac nha hi~n trie't thl ngn chI la phung phi th<1i gian quy bau. Ne'u chUng ta ngn 8 tie'ng m6i ngay tuc la chUng ta ma't di ml)t ph~n ba qua:ng d<1i. Dung th<1i gian nay vao nhfi'ng vi~c tu hanh d~ lam l<Ji cho chUng sinh thl hay bie't bao nhieu. Nhfi'ng thi~n gia cho rAng tr~ng tMi yen tinh va co qu~nh trong hang d<)ng la ndi hoan hao nha't d~ thl!C hanh tu t~p. (Co la ngvai quyet chr tu hanh, cho nen nhung suy nghi cua co d~u th<lt la tfch cl/c, tuy nhien d tren dQ cao 13 ngan bQ khong khr hoan toan trong sQch cung vei sl/ thi~n djnh la mQt cach dE§' thon va tom dLlqc an nghl hoan toan . Do d6 dd c6 nhi~u thi~n sV dd dung thi~n djnh gan nhV dE§' thay the cho sl/ ngu nghT mo van du dE§' hoi ph~c sve khoe - Lai ngvai viet)

Phåp Am Ph~t Elan pl. 2544


S6ng trong hang di)ng holm toan cach bi~t vdi the' gian la mi)t di~u kY bi va thich thu Mi vdi co. "T6i kh6ng bao gii/ cdm tlu1y c6 dctn du chl trong mqt giay pMt. Ne'u co nglli/i de'n tham, le di nhien vao mua Hq., thi t6t, nh/Jng t6i hoan toan hq.nh phlk khi kh6ng co nglli/i 000. Trong hang dqng t6i cdm thdy hoan toan an 6n. Do IQ cdm giac tuy~t vi/i dt51 wJi mqt ph~ nil. T6i da. chIJng bao gii/ gai khoa da. Do IQ dilu kh6ng can thiet aday". Phl:l nu thu'C1ng hay nhut nhat se! hai va må't blnh tInh khi thå'y nhfi'ng con th6 di lang vang xung quanh. Nhu'ng Tenzin Palmo chhg bao giC1 se! bå't cu con thu nao, ngu'e!c l~i, ch6ng cling khong se! hai co. B6 cling la mi)t khia c~nh khong blnh thu'i'lng cua ngu'i'li dan ba khong blnh thu'C1ng. Vdi th6 v~t, thong thu'i'lng c6 Sl{hå'p dån ll{C h6 tu'dng, nhu'ng Tenzin Palmo thl hoan toan khong nhu' the', co hoan toan vo tu', khong dinh måc VaD nhfi'ng di~u å'y. Trong su6t 12 nam s6ng trong hang di)ng Tenzin Palmo cam thå'y rå't la yen blnh ~nh ph6c, tuy rAng cling c6 doi luc phai Mi di~n vdi sl{ che't VI nhfi'ng tr~n bao tuye't, tuye't lo va thie'u thl{C phim, cMng h~n nhu' tr~n bao tuye't va tuye't lo kinh hoang VaD thång ba nam 1979 keo dai lien tl:lc biy ngay biy dem lam 200 ngu'C1i dån Lahoul che't. Co nhd l~i giåy ph6t d6 va n6i rAng: "tr4n tuyet do gan nhll ch6n s6ng t6i" co phai s6ng trong b6ng t6i VI tuye't phii kin va VI khong dam Mt den se! khong con oxygen tM. Co då Mi di~n vdi cai che't, "t6i tin chdc la t6i se chet, tuy v4y t6i kh6ng cdm tMy sf/ hai. Trong giay pMt do t6i da. kiim diim Iq.i cuqc di/i, nhiing vi~c IQm tot va kh6ng tat, nh/Jng co mQt dilu tMt trong sang IQ tai rat hq.nh phUc khi nghi rling tai vån eim la mqt tu si PMt giao". B6 la nhfi'ng gl ben trong va ngoai hang di)ng, the' con trong tårn cua Tenzin Palmo trong su6t 12 nam O dåy thl sao? Cui)c hanh trinh di v~ ni)i tårn cua co nhu' the' nao va ke't qua ra sao? Co då ch6'ng ngi) du'e!c cai gl? Ba du'e!c tårn rnlnh trong su6i ngu6n ~nh ph6c vo bi'l hay trong nhfi'ng anh sang vang rl{c cua blnh minh giac ng<)? Se khong mi)t ai bie't cMc cai gl rna co då kinh qua trong su6t 12 nam in tu, ngoai chinh co. Co n6i: "Thl!c ma Mi, tai kh6ng muan thdo lu4n vi nhiing dilu ilY. No nhll la kinh nghi~m tinh d~c. Mqt s6' nglli/i thlch noi den, mqt s6' khdc thi kh6ng. Ca nMn tai, tai tMy do IQ chuy~n rieng Ill, chuy~n kh6ng can thiet di noi Idi" . Khi b~ ep hOi, co n6i them: "Le di nhien khi bq.n trdi qua qua trinh Jn tu lilu dai bq.n se co nhiing kinh nghi~m ltin lao va ma.nh li~t khi ma tMn cua bq.n ra. ra hay bay b6ng len tri/i cao. Bq.n dq.t dllf/C trq.ng thdi tlnh Ihuc ky Iq. va khd niing tri tu~ sang ngi/i". Bu'e!c d~ c~p de'n cai g9i la thå'y xa, thå'y nhu' trong giå'c md (vision), Tenzin Palmo n6i ding: "Cdi di/m quan trQng kh6ng phdi la dq.t dllf/c cai gQi la thdy xa rna la thdy ro, (realization). Sl! thdy ro phdi nhll tMy trd tr~i hay thdy trJn tru6ng (bare) chu kh6ng phdi cai thdy dllf/C kem theo vdi anh sang hay iim Phllp Am Ph~t ElIin pl. 2544

thanh, ChUng ta co' gdng nhin sl! v4t nhll thl!c (to see things as they really are). Cai nhin nhll thl!c kh6ng phdi la

sdn phJm cua tie'n trinh suy tllcJng hay xuc cdm". (Trong ~o

Ph4t: "thtfy dUqc SI! th4t dung nhu n6 Id" lå ml,1C t ieu chfnh cla ngu()i tu. Di~u nåy chr nhtlng ngu()i tu hånh khi ~t dUQe tåi mUe dQ tåm thue thanh t~h nåo d6 mdi thåy dUQc (kien tanh). Tuy nhien trang qua trlnh tu hånh, tåm cång thanh t~h thl tI.! ngå tham sån si eång giam Mt. Cho nen mdi vi nhu lQt vo cl hånh. D€n khi hoån toån giae ngQ nhu Duc PMt vå eac thi~n sU ki€n tanh thl ngay trang sat na giac ngQ, bUng tInh, nh4n ra rång dai s6ng tuang d6i d~u chi xuåt hi~n qua ao giae. 'ID d6, tåt ca quan ni~m s6ng cU d~u dUQc thay Mi hoån toån. Nguai då giac ngQ nhm ehllng sinh bmh dång vå c6 nhi~m VI,! git1p dO chllng sinh. - Lai nguai vi€t)

Co cling cho bie't tr~ng thai an l~c kY l~ (bliss) khong c6 gl la l~, co xac nh~n va n6i them ni~m cl{c l~c chinh la nhien li~u cho sl{ tu hanh. B~n khong th~ keo dai ån tu låu ne'u khong c6 ni~m an l~c ben trong. B6 chinh la thi~n duy~t rna ch6ng ta thu'i'lng nghe n6i. Cu6i cling khi du'e!c g~n hOi sau 12 nam n6 ll{c .Iqch li~t tu hanh trong d6 c6 ba nam sau cling khong ra khoi di)ng, co da d~t du'e!c thanh qua gl? Tenzin Palmo då nhanh ch6ng trå li'li: "Kh6ng phdi dllf/C cai gi ma IQ mat di cdi gi. No giang nhll Iqt tLtng Mp mqt cu hanh, cdi ma bq.n phdi lam. Cdi truy lim cua t6i la lim hiiu y nghia cua sl! toan hdo" . Bang le ra Tenzin Palmo O trong di)ng tu vo ~n ~nh, nhu'ng VI mi)t trl;lc tr~c nho v~ giå'y ti'l di tru nen co b~ båt bui)c phåi xuå't di)ng trO v6 vdi the' gidi ben ngoai boi chinh quy~n sO t~i . Khi du'e!c tin co ra khoi di)ng tu sau 12 nam dai in tu, nhi~u ngu'i'li da de'n lim xem thån xac co ra sao, ke't quå tu hanh the' nao? Co thanh P~t chu'a? M<)t ngu'b'i b~n Buc quen bie't co nhi6u nam ten la Lia dang sinh s6ng O Dharamsala cling de'n tim g~p. Lia k~ v6 Tenzin Palmo nhu' sau: "Khi tai hai nhilu Mn vi sl! chling ngq", Tenzin Palmo cW tra lb'i: "Mqt dilu tai co tM Mi vdi bq.n la - T ai da chIJng bao gii/ nham chdn" . The' la Tenzin Palmo ra khoi di)ng tu. Theo nhu' ngu'i'li ta k~, co gia til.' di)ng tu Cl{c L~c, ndi rna da å'p u co su6t quang tu6i thanh xuån trong di'li, m<)t cach blnh thån khong tie'c, khong thu'dng, khong bu6n. Chinh co n6i: "chIJng co gi cd, phan ltin nhiing gi dal mi!t tai a dily da. qua di. ThiJi gian ng/Jng Iq.i, di!c bi~t la ba niim cut51 cung qua di nhll la mily thdng". Luc å'y VaD nam 1988 va co du'e!C 45 tu6i. Sau 24 nam O An Bi), trong dh co luc nay hoan toan khong c6 y ni~m di dåu. Nhi~u ngu'b'i quen O rai rac khåp ndi tren the' gidi d~u bien thu' hay danh di~n ngo y mi'li co de'n qu6c gia h9. Cu6i cling co ch9n v~ vdi gia dinh mi)t ngu'i'li b~n Roa Ky O Italy, ~ trå'n Assissi, dnh h~t Umbria. Co O Assissi nam nam. Trong thi'li gian nay nhi~u ndi O Au Chåu va Å Chåu, ca P~t giao lån Thien Chua giao mi'li co de'n dien thuye't va d~y thi~n . Vi thå'y cac nu tu Sl

59


PMt giao khong c6 ch6n tu hånh, h<;> thU'<'1ng phåi di chuyin tir trung tårn nay Mn trung tårn kbac, khong må'y t6t cho vi~c tu t~p phat triin tårn linh, nen co quye't dinh Mt tay vao vi~c thie't l~p ml)t nu tu vi~n PMt giao t~i mi~n B~c An Dl) . Co di di~n thuye't va c6 vo ~p m<;>i ndi cho dl! an nay. Co g~p dll'c D~t Lai L~t Ma thll' 14, Dll'c Giao Hoang. Co cTIng da tham dl! Mi ngh! PMt giao do l<'1i m<'1i cua Dll'c D~t Lai L~t Ma t~i Dharamsala va giup t6 chU'c cac Mi ngh! v~ nu tu PMt giao the' gidi hång nilm t~i B6 D~ D~o Trang, An Dl) va Låm Ty Ni, Nepal. Hi~n nay SU' ba da 56 tu6i, vlln dang tie'n hånh dl! an xåy dt!ng nu tu vi~n PMt giao, vlln nhi~t thanh di di~n thuye't xin ti~n ung M . SU' ba lam vi~e khong m~t moi . ni sån cua SU' ba chl von v~n g6m ml)t eai tui ng1i, ml)t vai quyin sach Ph~t giao, ml)t it dt,mg C1,l ca nhån, va ba bQ ao nhå tu. SU' ba tir ch6i khong dung tdi s6 ti~n quyen g6p danh xåy tu vi~n, ngay cå dung vao chi phi di chuyin. SU' ba khong ng~n ng~i di kh~p m<;>i ndi, di xe, di bQ, di may bay, ch<'1 d<Ji nhi~u gi<'1, c6 khi nhi~u ngay M chuyin tie'p phU'<1ng ti~n, nhttng khong bao gi<'1 cau c6 than phi~n, ngo~i trU' khi d1,lng tdi vå'n d~ iln m~n, SU' ba n6i m~nh va thling thirng ly do t~i sao khong nen iln thjt chUng sinh.

Cul)e d<'1i eua SU' ba la ml)t hi~n thl!c, the' nhttng da trd

nen ml)t huy~n tho~i tMn SU' ba tr(} thånh th~n tU'<Jng (iean) cho eac nu tu Sl phU'dng Tåy, eå PMt giao va cac ton giao khae. Kbi hoan tå't dl! an xa y dt!ng nu tu vi~n Ph~t giao cho nhU'ng ph1,l nu quye't tårn theo con dU'<'1ng giac ngl) trong thån xae ph1,l nu nhU' ba, SU' ba se tr(} l~i dl)ng tu. SU' ba se khong trd l~i dl)ng tu cTI. Cd the cua SU' ba da gia, khong the chiu n6i trong di~u ki~n sinh s6ng d dl) cao tren 13 ngan bQ nua. D6i vdi SU' ba, dl)ng tu tdi mang nhi~u nghIa in d1,l (metapharleal) Mn la hi~n thl!c, cTIng c6 thi la ml)t tup l~u tranh d ml)t ndi yen tInh, khong hÅn la () th~t xa. Ndi d6 e6 the la bå't ell' dau, e6 the la phU'dng Dong ndi SU'ba c6 eåm nghI la se vien t!eh d d6 . Tå't eå d~u khong quan tr<;>ng, bå't ell' dau SU' ba di hay SU' ba d d~u la nha . SU' ba chl c6 m1,le dich trong tam la tie'p t1,lC theo du6i con dU'<'1ng giae ngl) giåi thoåt toan håo trong than xac ml)t ngU'<'1i ph1,l nu.

kY.

Phlin Tfch Tren day la t6m IU'<Je nl)i dung quyen sach d~y 213 trang n6i v~ cul)c d<'1i va cong trlnh tu hånh cua ml)t Ni sU' Ph~t

60

giao trong su6t 24 nilm tu t~p. Ml)t quyin sach d~y nhU' the' rna chl t6m IU'<Jc l~i vai trang giå'y, cMc eMn khong d~y du. NgU'<'1i vie't bie't nhU' v~y nen da cO' g~ng trlnh My nhU'ng net chinh va quan tr<;>ng. Ph~n chi tie't, mong quy dl)c giå d<;>c them trong nguyen bån tie'ng Anh, vlra bie't ro di h<;>c hOi vlra giup SU' ba Tenzin sdm hoan thanh dl! an xåy dt tu vi~n Ph~t giao danh cho Ni gidi t~i B~c An Dl) . Qua quyin sach nay, hay n6i ml)t caeh khac, qua tie'n trlnh tu chU'ng cua sU' ba chUng ta My rhg m1,lc tieu thie't ye'u cua cul)c d<'1i ch-ung ta la giac ngl) giåi thoat hoan toan. Sl! giac ngl) nay c6 thi d~t dU'<Jc trong thån xae m<;>i ngU'<'1i, bå't ke la nam hay nu. SU' ba da quye't tam th~ nguy~n thånh Ph~t trong thån xae ph1,l nu du phåi tråi qua bao nhieu kie'p, khong e~n phåi tai sanh lam thån nam r6i mdi tu thanh PMt. (trang 5) Do quye't tam nhU' v~y, ngU'<'1i tu mdi ~ thu cong phu rna vi~c trudc tien va tren he't la khong tham d1,lc, tl1'c khong kbat khao, khong them mu6n, khong md U'dc, khong mong ch hay doi hOi Mt cll' cai gl, di~u gl. NbU' SU' ba khi nh~n bie't dU'<Je eai d6 la diem chinh cua d~o Ph~t, SU' ba b~t d~u xå bO, tir v~t ehå't de'n tinh tMn, tir than de'n tam, bhg caeh cho di qu~n ao, khong trang diem, khong di chdi vdi b~n trai tir lue 18 tu6i va eho de'n nay 56 tu6i vån tie'p t1,lc xå bO. Kbi l~p xong tu vi~n, SU' ba cho bie't se khong lam tu vi~n trUdng rna se trd v~ ml)t mlnh ndi dl)ng tu heo lanh nao d6. ni sån hi~n nay chl g6m e6 cai tui ng1i, cai nåi xach tay, ml)t it d1,lng e1,l ca nhån nhU' bElD ehåi danh rilng, ml)t vai quyin sach PMt giao va ba bQ qu~n ao nha tu. (trang 203) Di~u thll' ba la phåi neS ll!e kich li~t va kien trl tu t~p. Trong vi~c tu t~p, khong mang tdi ke't quå va th<'1i gian rna ehi xem chUng nhU' la mot tie'n trlnh. SU' ba Tenzin neS lU'c . . kich liet . khong ngirng nghi trong su6t 24 nilm tu t~p t~i An Dl) va vån con tie'p t1,lc de'n båy gi<'1. Trong su6t 12 nilm d dl)ng tu trong tuye't, SU' ba ng6i thi~n meSi ngay 4 Mn meSi l~n 3 tie'ng, Mt dh tir 3 gi<'1 sang va chå'm dm lue 10 gi<'1 dem va iln ml)t bua duy nhå't vao bu6i trUa . SU' ba eho bie't khong phåi ehi e6 ng6i thi~n nhU' v~y mdi la tu. Thl!c hånh thi~n phåi dU'<Jc neS ll!c trong m<;>i lue, m<;>i ngay, khong phåi ml)t ngay, ml)t thang, ml)t nilm hay ml)t d<'1i rna lien t1,le mai mai. SU' ba eTIng cho bie't ly do ehUng ta khong giac ngl) dU'<Jc vi chUng ta IU'<'1i bie'ng (trang 171), khong c6 ly do nao khac hdn. ",, -

Phåp Am Ph~t Dan pl. 2544


Ngoai eae di~u tren, vi~e tu t~p eån phili du'<Je thl!e hi~n lien t~e, vi nhu' ga a'p tn1'ng hay meo rinh ehuQt. Khong thi nay tu, mai di ehdi, rdi m6t l~i tu hay vlra lam an tinh toan l<1i 16 trong dåu l~i vlra tham thi~n . Su' ba vi nhu' na'u an, dn phai Mt lli'a lien t~e O' mQt nhi~t dQ khong thay d6i mdi emn du'<Je. Ne'u eu mO' lli'a len mQt ehUt rdi l~i tåt thl ehAng bao gi<1 thanh (trang 198). Va eling vi v~y eae kh6a tu hay an eu' dinh ky hay toan kY t~i ndi anh mieh la di~u eån thie't. NMnDinh

Cho mQt eUQe hanh trinh tam linh, sl! gian di va ehån th~t eua eau ehuy~n thu~t l~i da lam rung dQng ngu'<1i dge tir ehU d~ eho de'n nhan v~t emnh eua quyin saeh. Qua thl!e quyin saeh, qua ngoi bUt tai tinh eua nu kY gia Vieki Maekenzi da du'a ngu'<1i dge di tir quan hån ca nho nåm g6e mQt khu ph6 pma Bong Luan Bon Mn t~n ehån tr<1i Hy Ma L~p Sdn hUng VI trong mQt khoang th<1i gian kha dai, båt dåu tir khi nhan v~t ehånh eua eau ehuy~n 13 tu6i eho Mn khi ra khoi dQng tu lue 45 tu6i. Nhan v~t ehånh, nhu' b~n dge bie't la Diana Perry rdi la Su' ba Tenzin Palmo båy gi<1. Su' ba tlnh eC1 bie't de'n d~o PMt tir khi con ra't tre va khao khat mu6n bie't v~ mQt sl! gi toan hao eua con ngu'<1i, mQt eai gl ehån tMt trong sang vo ciing t~n eua m6i ehUng ta. Su' ba da len du'<1ng tim v~ nQi tam va sau khi trai qua mQt qua trinh tu t~p kieh li~t vdi 24 nam lien tl,le trong d6 e6 12 nam ån tu t~i mQt dQng trong tuye't, ai eling hOi Su' ba da d~t du'<Je eai gi, da ehll'ng ngQ ehu'a, Su' ba eling ehl n6i bång qud va e6 mQt lån vi du'<Je hOi v~n qua, Su' ba då n6i rång: "KhOng phdi duqc cai gi ma la mat di cai gi ", hay "KhOng phdi dlilt duqc cai tMy xa (vision) ma IQ tMy ro, tMy nhu thl!C" . Cling nhu' mQt vi t6 n6i tu hanh ehl e6t ra khoi viing låy, ra khoi eMu phån, the' thOi. Qua la tuy~t di~u, suO't ca quyin saeh nhii'ng lC1i n6i eua Su' ba gian di va ehån th~t nhu' the' da'y, khong måu me, khong u6n nån, khong bay bu'dm van hoa. Nhu' L~e T6 Hu~ Nang e6 n6i ne'u b~n bie't tam minh thanh tinh la b~n da khong thanh tinh rdi. Bie't minh ngQ ta't la minh ehu'a ngQ. Ma tMt ra e6 gi di rna d~t, e6 gl M rna ngQ . v6n di då e6 san, nhu' vang rong e6 san trong qu~ng than den, ehl eån gQt rua sang 1ge eau bån la vang rong hi~n ra (Kinh Vien Gi6c). Nhii'ng l<1i n6i eua Su' ba sau qua trinh 24 nam tu t~p d~u la nhii'ng kinh nghi~m. Qua 16i van blnh di eua Vieki Maekenzie ehUng ta khong tha'y e6 cam giae d6 la nhii'ng l<1i giang d~y eua Su' ba . The' mdi hay, mdi tuy~t di~u. Khong mQt l<1i thuye't phåp nao hay hdn the' VI n6 da g6i tr9n, n6 da thi hi~n bång thån khåu y. Thån khåu y nMt nhu': Thån thuye't phåp, khåu thuye't phåp va y thuye't phåp ddng bQ. Xin cam t~ Su' ba Tenzin va eae n6 11!e eua Vieki. Ngu'<1i dge quy€n saeh va vie't nhii'ng l<1i nay vdi m~e dieh d€ m9i ngu'<1i bie't, tim mua saeh di dge, di g6i dh giu'<1ng lam dm nang tu hanh va eling la

Phå p AmPh~ t Elan pl. 2544

M saeh hån eh~y eho e6 ti~n xay dJ!ng tu vi~n Ph~t giao danh eho ph~ nu. L01 Ktt

Ca mQt eUQe d<1i kh6 h~nh tu hanh, g6i tuye't nåm Su'dng eua Su'ba ehl di th1!e hanh lC1i Ph~t d~y: "gidi thoat khoi vang luan hai sinh tli", d~t tdi hoan toan giae ngQ , di~u rna Bue PMt eling da trai bao gian kh6 mdi thån ehUng du'<Je. Bdng th<1i , Su' ba con tranh Mu eho nu tu Sl t~i nhii'ng phån Mt con phai ganh eh!u Sl! Mi xli' ba't eong, tui nh~e, du'<Je quy~n hu'O'ng sl! giang d~y PMt phåp th~m thåm vi di~u, du'<Je theo nhii'ng du'<1ng 16i hanh tri d~e bic$t di thanh 1ge tam, ngo Mu eling nhu' nam gidi. Vdi ly tu'O'ng eao d~p a'y tren vai, Su' ba di khilp ndi xin ti~n d€ xay mQt nha tu eho nu tu Sl, ndi rna h9 se du'<Je hge nhii'ng phån thåm di~u eua PMt phåp rna trude kia ehl danh eho nam gidi. Ne'u quy dQe gia e6 cam thong vdi ly tu'd'ng eao d~p eua Su' ba, trong tam khO'i len mQt ni~m tuy hy, ho~e mQt ni~m quang tu eung du'<1ng thl xin qui vi lien theo dia ehl sau day: Tenzin Palmo - C/O Vieki Maekenzie, Bloomsbury Publishing Pk, 38 Soho Square, London WV 5DF, United Kingdom. Ttim Di~u Phl,l chu: Ten S6ch : Cave in the Snow. ten T6c Gia : Vicke Mackenzi. Nho xu6t Ban: Bloomsbury Publisjer. S6 hi~u s6ch : ISBN: 0-7475-4389-5. Nglloi 8i4m S6ch : TOm Di~u thi~n nhi~n

mau

nhi~m

Un theo tri~n da nha'p nho Hu'dng hoa thoang thoang md hd thien thai R6e raeh su6i ehily vui tai Tie'ng ehim m6i lue ngan dai uiu ehån Un nu'de mat nhu' tinh than Kh6m hoa r1!e r(} t~ an bu'dm vang Dirng ehån, dh ra't khe khang Cling lay eanh bu'dm nh~ nhang xon xao Vang, nau, xanh, tim .. bie't bao Bu'dm hoa d~p l~, nui eao thu'dng la ! TrC1i xanh r1!e nång ehan hoa! Thien nhien mh nhi~m, hai hoa sile hu'dng. B~i trftn bu'de vh con vu'dng,

Ude long ru s~eh, eMng du'C1ng dirng ehån.

YNga

.. trong mQt dåt nuc1c rna Ph~t phap duqc lttu truy~n da gan hai nghin nam, thl ngttiJi Ph~t td phåi cåm thåy sti thilu s6t Ctla mlnh trong nhdm mdt tu hanh rna kh6ng bilt dln nhang th6ng kha cUa d6ng bao, chung quanh, khang tha'y trach nhi~n Ctla mlnh trttc1c nhang båt an va nhang t~ n~n Ctla xa hQi ..

61


Arturo LTS. Aturo Esquer, 22 tu6i, nguai My g6c Mexico, vi€t v~ cu(jc dai rua mmh ta khi la m(jt t~n gangster O Los Angeles va ngay ca trong cac nha tu rua tilu bang California. 16 tu6i, chfnh tMc lånh 3 an tu chung thån vl t(ji gi€t nguai va cac ho~t d(jng ph~m pMp khac, Hi~n nay, Arturo dang bi giam trong nha tU ~c bi~t dånh cho nhllng t(ji ph~ rå't nguy hilm o Pelican Bay thu(jc tilu bang Californa. Cang ~i My, trong xa lim bi~t giam, Arturo då suy ngåm va Mt gl!.p giao pMp rua Wc Ph4t... Qua ~o Ph4t, ~c bi~t la y~'u t6 tårn tinh tMc (Bodhicitta . B6 d~ tårn) då tac d(jng va lam chuyln h6a con nguai Arturo. BAy c1Jng chfnh la tåt ca nhllng di~u Arturo dang t\m ki€m M "Mi ng~ ven chtnh mlnh", nhulai anh då n6i. Anh då vi€t l~i cu(jc dai mmh, m(jt tI! truy~n chån thånh, theo lai d~ nghi rua Thubten Kunsel, m(jt tu sl PMt giao va la b4c thi~n tri thl1'c rua Arturo, dang t~n ~p cM Mandala, s6 cu61 n~m 1997. Do kh6 Mo c6 h~, chtlng t6i xin trfch giai thi~u 1/3 cu6n tI! truy~n cUa Arturo M <:Ung b~ tre chi~m nghi~m l~i mmh trong xå Mi c6 nhi~u bi€n d(jng vai lap tre rua chtlng ta. PÅ

Toi da e6 hdn hai nåm trong hoan eanh the' nay, khong tie'p xue vdi ai ngoai eae xii lim va khong con phåi quh nhau vdi ai nua. Toi e6 khuynh hudng danh thCJi gian va tam 1l1e lam vi~e nghien eUu. Toi båt dh tlm hi~u ijeh su eae nude, mQt it vf. trie't he,>e, eling nhu mon thien vån ma toi rlt thieh khi con O' b~e ti~u he,>e. Toi de,>e va nghe nhif.u vf. n6i kh6 etla ngu'CJi dan Mexico eling nhu O' t~i nude My nay, va tl1 nhien phåi tl1 eai t~o di e6 cd hQi lam mQt vi~e gl d6 giup d5ng baD mlnh trong hoan cånh e6 th~ etla mQt tu nhan. Dde md etla tOi la trO'

~Zd7:~i::~r:~~~::;~Ep~~~ ~___~

nang vie't laeh, eling nhu he,>e hOi nhif.u dif.u trong eUQe s6ng. Toi nghI nhif.u vf. eUQe s6ng etla mlnh da qua va trong tudng lai.

Toi d6n ~n giao ly Cd D6e giao bAng tam thai eO'i mO'. Nhung lCJi d~y trong TMnh kinh da giup toi e6 mQt eaeh s6ng t6t hdn, nhu'ng e6 nhif.u dif.u toi khong d5ng tlnh. Ne'u rAng, ehi duy nhm nhl1ng tin d5 d~o Cd D6e du<;1e eUu r6i. Con nhl1ng ngu'CJi theo d~o Tin Lanh, Do Thai, Hindu thl sao, trong lue he,> eung du nguy~n mQt V! Thu<;1ng De' gi6ng nhau? Toi dem nhl1ng thåe måe hOi mQt nguCJi b~n theo Cd D6e giao, nhu'ng eau tra lCJi etla anh ta khong khie'n toi thoa man. MQt hOm, e6 anh b~n eho toi mu<;1n mQt eu6n saeh vie't vf. Thif.n etla mQt b~e th~y vo Sl d~o Nh~t Bau. Nhl1ng y tuO'ng etla ong da tae dQng va di thång VaD tam thue toi. 6ng vie't: Con ngu'CJi thuCJng huyen thuyen vf. ehån ly O' tren trai dlt nay va he,> mai me tlm kie'm. Nhu'ng sl1 tlm kie'n dieh thl1e la mQt hanh trinh khong e6 sl1 nghi ngdi va ehinh tl1 thån m6i nguCJi (... ) Nhl1ng hanh gia P~t giao d~t he,> VaD m6i tudng quan traeh nhi~m vdi vii t11,1. Due P~t da tU'ng d~y: "Håy quan sat tI! lhan con chinh la Ph~t". Due Jesus ciing tU'ng tuyen M: "Thien DuiJng ngay trong cac con".

62

Dif.u d6 du<'1ng nhu da thuye't ph1,le toi. "Quan sal Il! lhan" la dif.u ma b~e th~y vo Sl d~o xem nhu mQt ye'u to' ehinh trong hanh trinh di tlm sl1 th~t etla eUQe dCJi. 6ng ta vie't rAng, tlt ca me,>i ngu'<'1i v6n e6 P~t tanh O' trong mlnh va d5ng nhlt vdi vii tfl,l. D6 la mQt y tuO'ng rlt tM V! Mi vdi toi.

Toi ehua hf. nghe mQt ti gl vf. d~o Ph~t. Toi da hOi b~n be nhu'ng he,> eling khong bie't gl hdn ngoai d~o Ph~t rlt nghiem khåe va e6 rlt nhif.u tin d5 . Lue dh, toi nay sinh y nghI he,>e thif.n nhu mQt nguyen tåe g~n le,>e tieh eaeh d~ trO' nen mQt ngu'CJi kien euCfng, nhAm giup nhan dan toi de ~p nhl1ng ke ap bue, Nhu'ng r5i y tuO'ng d6 båt dh mau thuån, va Mn dh tien trong dCfi, toi tl1 hOi the' nao la caeh s6ng, bang dang la gl, giup d<J m<;>i ngu'CJi thl1e sl1 phåi lam sao ... D6 la vln df. nan giai. Toi da phåi tra gia eho eaeh s6ng bAng ca eUQe dCJi mlnh. Toi Hm hi~u vf. d~o P~t qua saeh vO' O' thu vi~n trong nha tu. Toi de,>e eu6n Gidi Thi~u vf. Tanstra (Introduction to Tansta) etla L~t Ma Thubten Yeshe, t6i kh6ng hi~u 7anslra" la gi, nhu'og qua ph1,l df. "eai nhin tting qual" da kieh thieh t6i . T6i rlt thieh ehudng vie't vf. 3 nguyen ly etla d~o P~t, d6 la xa ly (renunciation), tam dnh giae

Phlip Am Ph4t Ban pl. 2544


(Bodhicitta) va tInh khong (Emptiness), d~e bi~t la tam dnh giae. Toi ehu'a h~ du'<;1e nghe O' dau nhii'ng ICJi til' ai, eO'i mO' va eaeh giåi thieh e6 ly de'n the'. Toi eh<;1t bil'ng dnh va nghi~m thåy nhii'ng vi~e mlnh da lam th~t la vo nghIa, eUQe dCJi gangster eua toi da mang de'n nhi~u n6i dau eho ngu'CJi Mexico, m~e dil trong y nghI, hanh dQng la vdi thi~n ehi giup di't. Trude day, khi O' trong bang dång gangster, toi da n6i di~u gl la phåi lam eho bAng du'<;1e. Toi dem nhii'ng di~u thoåi mai de'n eho mQi ngu'CJi t~n hu'O'ng va ngåm nhln hQ hl;lnh pMe, di nhien la ehi Mi vdi nhii'ng ngu'CJi rna toi gQi la bl;ln be.

Sau khi dQe saeh eua Bue Ll;lt Ma Yeshe, toi hi~u ra rång, ai eling mu6n e6 hl;lnh pMe. Y dem ll;li hl;lnh phUe Mn eho mQi ngu'C1i dieh thl;l'e phåi d~p bO khai ni~m Bl;ln - Thil. BQe saeh dl;lO PMt eting nhu' båt g~p ll;li ehinh mlnh. Sau khi dQe saeh eua Bue Ll;lt Ma Yeshe, toi eh<;1t nhu' bung sang va hån hoan nhu' th~ co khå nang giåi dap nhii'ng thåe mele eua mQi ngu'CJi. Bl;lO PMt la eai rna mlnh mu6n tlm, t6i tl;l' nhu nhu' v~y. Lidia (ngLloi yeu cua Arturo) da dung thl;l'e sl;l' hi~u du'<;1e toi khi co åy n6i rång "Ca tim kiem di r6i tai se gtJp duqc dilu giup cha tai Jam vi~c thi~n dal vdi mQi nguiJi ma khOng hOI tilc ". Toi khong phåi la ngu'C1i A Bong, nhttng toi quye't dinh la mlnh se theo con du'CJng rna Bue Ph~t da di va ehi bay. (T6i kh6ng mu6n n6i

la

ngLloi phLlClng Tay kh6ng th6

la

Phqt tlr).

MQt hOrn, toi xem ehu'dng trinh tren tivi v~ mQt nh6m nha su' Tåy Tl;lng thåm mQt trl;li giam vi thanh nien. Cae nha su' da bay eho nhii'ng til nhan tre eaeh dung eat lam hoa mandala theo phu'dng pMp truy~n th6ng da Tåy Tl;lng, rdi hQ n6i ehuy~n v~ long til' bi .... CUQe thåm vie'ng eua eae nha su' da låm thay d6i hån khong kW trl;li giam so vdi trude d6, khong kW trO' nen bOa blnh va tu ai, n6 du'<;1e duy tri qua nhi~u tMng. MQi ngu'CJi, d nhan vien quån giao lån til nhan, d~u he't sue ngl;le nhien. Xem xong, toi eåm thåy hån hoan vo eung. Toi båt dån t~n ll;l'e thl;l'e t~p thi~n dinh, ngay eå trong xa lim lån khi dl;lO ngoai san. Toi suy ngiim v~ nhii'ng gl rna mlnh da dQe va nh~n dinh v~ mQi v~t. Toi hi~u sl;l' giup di't dieh thl;l'e Mi vdi tha nhan tm trude he't mlnh phåi thl;l'e sl;l' s6ng dung nghIa. TMt budn eu'C1i khi nghI nhii'ng hanh dQng da bang dång e6 th~ lam l<;1i feh eho ngu'CJi khae, du la mQt ehUt be ti t~o. Thl;l'e te', nguyen nhån ehinh khie'n eho nhan dan toi kh6n kh6 la VI hQ thie'u khå nang tl;l' vu'<;1t len hoan dnh. Toi phåi ehQn ll;l'a giii'a hai du'C1ng, ho~e la di theo con du'CJng eua Bue PMt, ho~e la trd' v~ gån bO vdi du'CJng eli - con du'CJng d6 mau va dau kh6 hdn - va toi quye't dinh nghien eUu PMt giao. MQt anh bl;ln da trång eho toi mu'<;1n eu6n Tam Tf\l Thi~n (The Three Pillars of Zen) elia tae giå Roshi Philip Kapleau, rdi toi dQe tie'p eu6n Tri Tu~ eua Bue PMt (The wisdom of the Buddha) eua Jean Bossilier. B6 la mQt eu6n saeh phil h<;1p vdi toi hdn eå. He giå khong

PMp Am Ph~t Bån pl. 2544

phåi la mQt Sil gia hay mQt hQe giå Ph~t giao, tae phåm etla ong noi v~ lieh Sil Ph~t giao n6i ehung va lieh Sil Bue PMt noi rieng. He giå vie't v~ eae truy~n th6ng Ph~t giao, nhu' PMt giiio nguyen thUy va Ph~t giiio pMt tri~n, eling nhu' sd 1u'<;1e dl;lO Ph~t d' eae nu'de Tåy Tl;lng, Trung Roa, Nh~t Bån, Han Qu6c, Sri Lanka ... Toi thl;l'e sl;l' thieh thu vdi 16i vie't bAng nhii'ng sl;l' ki~n va eaeh trinh bay ro rang. Til' d6, toi e6 mQt hi~u bie't cd bån v~ Bl;lO Ph~t va eling quye't dinh la se nghien eUu va thl;l'e t~p thi~n Bl;li thua. Toi vie't thu' de'n trung tam FPMT (The Foundation for the Preservation of the Mahayana Tradition - T6 chuc VI sl! bao ILlu cua truyen th6ng DQi thlla Phqt gi6o), theo dia ehi d'

dAng sau eu6n saeh da Ll;lt Ma Yesha, nhCJ giup di't trong vi~e nghien eUu va thl;l'e hanh. Toi ~n du'<;1e thu' trå IC1i etla Su' co Thubter Kunsel - mQt hQe tro etla Ll;lt Ma Yeshe - va nhi~u saeh vO', tl;lP ehi Ph~t hQe. Su' co båo se san sang giup di't va co' gång tlm eaeh de'n thåm toi. Toi se di theo con du'C1ng elia Bue Ph~t pMn con ll;li etla eUQe dC1i mlnh. V di sl;l' giup di't quy gia eua Su' co Thubten Kunsel, toi e6 nhi~u saeh quy da Ngai Pabongka Rinpoehe, nhu' Giåi thaat trong lang han tay, Phudng phcip thiln djnh, Giåi thaat ... dng dQe t6i dng tinh tån hdn. Thl;l'e hanh thi~n dinh du'a toi vao trl;lng tMi lInh l~ng va trong sang elia tam thue. Toi eåm thåy th~t qua di~m pMe VI du'<;1e di tren con du'CJng eua Bue Ph~t.

C6 nhii'ng lue toi mu6n reo to len trong vui su'dng vdi mQi ngu'C1i la ta da tIm du'<;1e mQt båo v~t, rna toi ehåe rAng e6 nhi~u ngu'CJi khong bie't. Nhttng e6 di~u gl d6 maeh toi rAng, PMt pMp khong nen pb6 bie'n bAng caeh do. Toi quye't dinh giii' nhii'ng Y tu'O'ng d6 trong tam va d~ mQi ngu'C1i bie't 10l;li saeh rna toi da nh~n du'<;1e va d~ hQ tl;l'nhien dQe låy . Su' co Thubten Kunsel - mQt ngu'C1i bl;ln quy - da giåi thieh eho toi phu'dng pMp thl;l'e hanh trong dC1i s6ng thu'C1ng nhl;l't, til' giCJ phUt thue d~y eho de'n lue di ngd, ngay eå trong tru'C1ng h<;1p m~t moi, nhii'ng IC1i khuyen do råt hii'u feh Mi vdi toi. Toi thl;l'e sl;l' an h~n v~ tåt eå nhii'ng vi~e t~ hl;li rna toi da dem Mn cho råt nhi~u ngu'C1i bO'i VI thie'u hi~u bie't va mil quang trude nhii'ng eiii d~p eua the' gian. Toi thanh tam sam h6i v~ nhii'ng n6i dau kh6 rna toi da mang de'n eho cha m~ va gia dinh ngu'C1i bi hl;li. CUQc s6ng elia hQ e6 qua nhi~u n6i dau. Toi eåm nh~n nhii'ng n6i dau va budn kh6 d6 . Toi eling eåm nh~n sl;l' khåe khoåi tri~n mien eua m~ v~ toi - ngu'C1i da ehiu thu'dng ehiu kho lo eai an, eai m~e va eham s6e ding nhu' dl;ly båo ehUng toi, ngu'CJi da di rua ehen bat thue, lau nha mu'dn bAng doi tay, va dUng ban hang giC1 de'n kh\lY eå g6i O' eae quan bar til' khi t6i con tårn be d~ kie'm mie'ng edm manh ao, nha ella eho 7 anh em eMng toi. Ngu'CJi da yeu thu'dng bAng mQt tlnh

63


thu'dng kh6ng th€ so sanh. Nhu'ng t6i la ke ngu si, t6i da: eUQc dCfi da t6i trd nen c6 y ngma? "khOng duqc chun lam cho ngu'<ri d~m dia nu'dc måt, bao dem kh6ng ngll, buoc Irong cUQc choi! ", chUng t6i da: tUng tuyen tM vdi lo lång Mn 6m dau vl chcing bie't de'n bao gi<r t6i mdi nhau khi gia nh~p bång dang gangster, thl t~i sao båy dUng cai tro 16ng bOng tren du'Cfng ph6 vdi cac ho~t giCf t6i kh6ng ngm v~ Ph~t phiip nhu' vh. dQng b~o lt.tc su6t ngay . Mt; la y ngma s6ng nhu'ng t6i Cu6i nåm ngoai t6i quy y va ~n la:nh nåm lCfi nguy~n kh6ng nh~n ra di~u d6 . Di, t6i c~u nguy~n, r6i mQt (giai) clia ngu'Cfi Ph~t tii' t~i gia: kh6ng gie't h~i ba't kY ngay, t6i c6 th€ d~n dap thåm ån quen mlnh va tlnh sinh m~ng nao, kh6ng lil'a Mi, kh6ng trQm dp, kh6ng thu'dng v6 bien ma ngu'Cfi da: danh cho t6i. T6i se n6i xåm ph~m tie't h~nh da ngu'Cfi phV nu ngoai hOn the cho ngu'Cfi bie't la t6i tht.tc st.t yeu ldnh mt; Mn nhu'Cfng clia mlnh, kh6nJ!: u6ng ru<;1u va cac lo~i gåy nghi~n ng~p nao. M~ luon hi~n di~n trong tåm .-----------=:.::....:=~==~ låm ma't ly tri. Ngai Rigur thuc t6i. T6i se lam gl d€ m~ kh6ng con nhU'ng n6i kh6 c6 til' v6 tbuy~n bat nbi! Rimpoche d~t cho t6i phiip danh la Lozang Tender. T6i cang sieng thl (Beginningless time) va du'd. c y"" Th .. kh~ d" an: uyen ong dY nång thi~n dinh, tht.tc t~p lCfi P~t ha. nh phUc trong anh sang mac Ta ngo"}· cho'" n"o? o' d . d~y d€ lam trong s~ch tåm tri va ngQ. T6i bie't, kh6ng th€ nao han Dap: Ng6i ch6 nao c6 day! tie'p tl,lc nghien CUu Ph~t phiip. Su' y"" ...;> c h'ay XUO} ~. g ån nhU'ng ve't thu'dng long ma t6i an: D"ung nuuc c6 Thubten Kunsel nhi~t tinh gdi da: gåy ra cho ra't nhi~u ngu'Cfi. T6i Con thuy~n lu'dt ngang sach vao cho toi nhi~u hdn nua . nguye. n rling, se kh6ng bao omCf gåy Ch"''' l" ...;> 'd"? them dau kh6 cho ai nua. T6i se o ndO d nuuc cua dY · T6i lu6n lu6n suy ngm v~ vi~c c6 Dap: Ta ng6i d dåu nen n6i cho m<;>i ngu'Cfi bie't t6i la c6ng hie'n nhU'ng gl mlnh c6 d€ N·uuC ..A d"dY thuyen .. u:;, d6 . mQt P~t tii' va t6i da: do~n tuy~t lam l<;1i ich cho ta't ca m<;>i ngu'Cfi. Day thuy~n chinh la tåm clia ta vdi qua khu clia mlnh. T6i tt.t Nu'dc va thuy~n chlla phu'dng ti~n ki€m tra l~i hi€u bie't clia mlnh v~ Thiing 11 nåm ngoai (1996), t6i da: Kh6ng phåi la CUu canh nhU'ng nguyen ly chinh clia d~o c6 d!p g~p Su' c6 Thubten Kunse. clia BCf Giac P~t d€ dli tt.t tin tra lCfi nghi va'n D6 la mQt ngay d~c bi~t ma t6i hay Be'n Me. clia m<;>i ngu'Cfi. Thiing 2.1997; lån kh6ng bao giCf quen. T6i ra't Mi dh tien, t6i da: tåm st.t vdi anh hQp va lo lång, VI dåy la Mn d~u Nguy~n Thttdng Qu~ Francisco - ngu'Cfi b~n tu clia t6i . tien t6i g~p mQt nu tu d~o P~t va ChUng t6i n6i chuy~n vdi nhau vai dåy cling la cUQC vie'ng thåm lh giCf. T6i giai tWch vdi anh Francisco la t~i sao båy giCf dh tien sau hdn 3 nåm t6i vao tu lh thu 2. T6i kh6ng bie't mlnh se n6i va lam nhU'ng gl. Nhu'ng cu6i cung, Su' t6i cam tha'y dang s6ng hdn trudc kia - mQt ga: gangster quy~n lt.tc vdi nhU'ng hu'dng thV v~t cMt. T6i ra't ng~c co da: khie'n toi cam tMy g~n glli va a'm cung. T6i ra't nhien VI Francisco l~i ra't d6ng tlnh vdi nhU'ng di~u t6i h~nh phUc, cUQc g~p di€n ra trong 2 gi<r, giua chUng t6i n6i. T6i cam tha'y long mlnh tht.tc st.t a'm len va nhu' th€ c6 bu6ng ldn ngån d6i . Til' sau d6 trong t6i cang tran kh6ng c6 nha tu d dåy. Anh ta bao lå cling da: suy gåm ng~p khao khat du'<;1c tie'p tvc nghien CUu va tht.tc hilnh ra't nhi~u v~ nhU'ng di~u d6 va dang n6 lt.tc tim mQt giai lC1i Duc P~t d~y. phiip d€ tt.t cai t~o ban thån, trd nen c6 kh cho m<;>i T6i Mo huc d6n xem nhU'ng chu'dng trlnh v~ d~o Ph~t ngu'C1i. Sau d6 it låu, Francisco cling quy Y va du'<;1C Duc tren v6 tuye'n. C6 mQt chu'dng trlnh khie'n t6i xuc dQng L~t Ma Zopa Rinpoce d~t phiip danh la Thubten nMt la ph6ng st.t "Un theo buOc chiin cua Dac PMt" Kyabdro. CWalking in the foot-steps of the Buddha) n6i v~ cUQc Ngay 4 thiing 2 wa qua, khi bu'dc sang tu6i 22, t6i da: hilnh hu'dng de'n nhU'ng thanh dia nhu' vu'C1n Låm Ty Ni nh~n du'<;1C ra't nhi~u card mUng sinh nh~t cung vdi nhi~u (Lumbini) - ndi xu'a Ph~t Dan sinh, B6 D~ D~o Trang lCfi chUc til' cac thanh vien clia FPMT San francs co (Bodhgaya) - ndi Duc P~t thilnh d~o ... T6i se kh6ng Center. T6i cam nh~n nhU'ng h~nh phUc rna mlnh c6 . bao giCf bu'dc l~i tren nhU'ng du'Cfng ph6 Båc My . T 6i u'dc Trong d6, d~c bi~t c6 la thu' dai clia L~t Ma Zopa du'<;1c ra khoi tu d€ xua't gia tu h<;>c trong mQt thi~n vi~n. Rinpoche, Ngai n6i rAng: "Nha tu chlla mQI khai ni~m, T6i nghI la mlnh se e6 th€ d6ng g6p vao vi~e xåy dt.tng P~t phiip va thi~n vi~n d phu'dng Tåy. T6i tin rling sinh ho~t thi~n vi~n ra't c6 y ngma Mi vdi nhU'ng xu sd nay .

Toi ra't bu6n khi bie't du'<;1C nhU'ng kh6 khån rna cac vi Ung, Ni g~p phåi tren bu'de du'Cfng holing h6a va xa: hQi phu'dng Tåy trong 20 nåm qua. N6 nhåc nhd t6i phai d6ng g6p vao c6ng vi~e d6 . Ne'u ding, trude dåy, t6i e6 th€ sån sang ehe't mQt cach kieu hanh vl cai ten elia mQt tb! tra'n kh6ng quen bie't (que hL/ang cua mQt ngL/oi bqn dong bang deng), thl t~i sao båy giCf t6i kh6ng th€ hy sinh VI nhU'ng di~u ma t6i tin tu'dng va chinh n6 lam cho

64

ddu quan IrQng la cach con nhin va xå sL! voi no nhu Iht MO. Voi mQllam lri khac Ihi nha lu cling chdng khac gi mQI Ihåo am". T6i hi€u di~u nay va cling cam nh~n du'<;1c st.t may mån VI da: c6 di~u ki~n cho t6i tht.tc t~p rna kh6ng bi gian do~n bai nhU'ng b~n rQn tåm tri trong cUQc s6ng ben ngoai, phai kie'm ti~n d€ trang trai cho vi~c ån m~c va nhU'ng nhu du thu'Cfng nh~t khac. Ngai cling g<;1i

y: "Con co Ihi VI;in d~ng nhilng hiiu bitt vi dt;lo Ph(it di xem nhilng nghjch cånh la Irq duyen (supportive circumstances) lam liing nghi~p x5u va phal Irii n lam PMp AmPh~t Dån pl. 2544


thUc dOl vdi thl gidi cåm giac. Con nen hilu rdng, holm cånh cua con dang la diiu ki~n thu~n lqi nMt. Cånh sat, toa an, quån giao va nhilng nguiJi lien quan thl!C ra hQ dang giup con bdng cach dua con vao ttnh thl nhu v~y, hQ dang giup con pMt triln ((1m tri theo con duiJng tot d{!p, cMm dat nhilng kh6 dau va nguyen nhan cua non. Ngai n6i rling, c6 hai IOl;li nha til, nha til hlnh thuc (external prison) va nha til tl;l' thån (inner prison). Nba til tl;l' nhan md"i thl;l'C sl;l' la nha til. "Rai nhilu nguiJi bj giam nhOt trong nha tu cua dau oc tI! ngå trong tam, dau oc do'ky', nha tu d~c vQng, san h~n ... ,..

d trong nha til t6i dang d, nhi~u til nhan hung hang dh dh bltdc VaD con dlti'1ng tam linh. Con t6i, khong gl c6 thi quye'n ru tOi theo con dlti'1ng cii. T6i da dUt khoat vdi qua khu gangster cua mlnh. B6i vd"i nhii'ng nglti'1i rna tOi tiYng xem la ke tM, rat Mn tM, nay toi chi mong ud"c mQt di~u duy nhUt la h<;> dlt<;1C hl;lnh phUc va tranh dlt<;1C nhii'ng kh6 dau nhlt toi da tiYng tråi. Trong toi hoan toan kh6ng con nQt Ytltdng trå thil nao, dil mQt y ni~m xau nho nhoi nhat. Cå ngay, t6i chuyen tam thl;l'C banh va nghien CUu Ph~t h<;>c. Toi thich d~y sdm trud"c khi m~t tri'1i m<;>c VI d6 la thi'1i diim rat yen lInh. d day c6 de'n bang tram til nhan, va tie'ng 6n khi h<;> thUc gån nhlt mQt dam dong. Toi dlt<;1c ra til hay kh6ng, di~u d6 khong quan tr<;>ng nii'a. Van d~ la toi phai lam gl M c6 l<;1i kh cho m<;>i nglti'1i noi t6i c6 m~t. Toi chån thanh cam on m<;>i ngu'i'1i. Cåm on FPMf, cac nha xuat bån da t~ng sach cho t6i . Cåm on tam long nhan h~u cua anh bl;ln dl;lO Francisco da giup toi Mi m~t va thao ga Hnh kieu ngl;lo trong dh 6c toi. Cam on anh Peter Iseli v~ nhii'ng tam hlnh Buc Ph~t quy gia , chj Diana Nelez da giup toi tie'n bQ trong vi~c h<;>c tie'ng Tåy Ban Nha. Chån tbanh bie't on Sit co Thubten Kunsel v~ hltd"ng dån v6 gia, va nhii'ng ngu'i'1i da cung cap di Sit co di tren khoang du'i'1ng 8 tie'ng xe hoi Mn thiim t6i trong ba nam qua. Cam on chj t6i. Lorraine va ngu'i'1i bl;ln dang yeu Janell v~ sl;l' dQng vien va du nguy~n . Kinh nhd on Buc Ll;lt Ma Ribur Rinpoche, Thubten Zopa Rinpoche qua nhii'ng thlt chi dlti'1ng va sl;l' du nguy~n, chi dl;ly, dQng vien Mi vd"i t6i . Toi thanh tam du nguy~n cha m~ hi~n tl;li va nhi~u di'1i cua toi, nhii'ng nglti'1i d<;>c nhii'ng dong nay dlt<;1C thoat khoi kh6 dau va nhii'ng ao tltdng, sdm dl;lt Mn di~u hoan II;lC tQt cilng trong sl;l' giac ngQ t6i thlt<Jng. LO'i cu61: Ngay 8 thang 10 1997, toi dIt<;1c cac vi chUc trach nha til thOng bao ding toi vån la mQt trong nhii'ng Mi tlt<;1ng rat nguy hiim, VI v~ y se chlta dlt<;1C ra khoi nba giam d~c bi~t d nha til Pelican Bay (vI tei nhQn toi ba an tu chung thOn). Thl;l'c ra d6i vd"i t6i bay gii'1, thOng baD tren kh6ng lam tOi xao dQng, m~c dil cac nha chuc trach c6 th~ ngbI ding, thOng bao 'y khie'n toi dau Mn tQt cilng. Thl;l'c hanh PMt phap VaD cUQc s6ng da khie'n toi blnh tam trudc nhii'ng hoan cånh nhlt the'. S6ng co l~p trong xa lim thl;l'C st! la mQt cDi tinh dQ Mi vd"i toi .

PMp Am Ph~ t E>ån pl. 2544

Bay la mQt m6i tru'i'1ng giup toi thl;l'c t~p hl;lnh xa ly, tam dnh thUc va nguyen ly vl;ln v~t v6n khong c6 tl;l' linh, di r6i cUQc di'1i toi trd Den c6 kh cho m<;>i ngu'i'1i. 00

vanh khan tang xli' Hue' Manh dat tråm luan xu Hue' Su6t di'1i m~ chAng ri'1i xa G6c mit, bang cau, tlnh nghIa chan bOa Chia xe difng cay cilng m~ Manh vu'i'1n nM, m~ thltong nhlt con de Mang tam thån gåy, nUt ne m6 hOi M~ Iton cay, ke't trai, t6 b6i Nuoi dItang dan con khon ldn Ban con di xa, M~ chång mang chi ngbeo kh6n Barn mai nha tranh, B~n rQn vd"i vu'i'1n xlta. M~ chi con mong tiYng phUt tiYng gii'1 BIt<;1C nåm xu6ng ben nhii'ng m6 be bl;ln Linh h6n m~ se vo cilng thanh thiin Nghe tie'ng chuong cMa Thien Mv r~n vang Tie'ng bO Nam Ai, tie'ng sao reD may ngan Tir nhii'ng con thuy~n lang thang Trui'1ng Ti~n , BI;lCh H6 The' rna nay, Mt tri'1i svp d6 Bao to' tung hoanh. Ngu6n nltdc va mong menh, Chon viii than xac m~, Hang cau gia b~t r~ . Mai nha cii tang hoang. X6m lang xlta mat dau, dieu tan . Trong gi6 hU, l~ dang tran nhlt biin. Thån xac m~ dau, c6 nghe li'1i t6ng ti~n? Cua cac m~ lang gi~ng. C6 kip gao len keu g<;>i t6 tien? Gia tir con cha u ? Dong nltd"c oan khien! Nltd"c m~ thu'ong tiYng gao Sao nhån tam, tan bl;lO cu6n m~ di? Con bie't lim dau? Con bie't lam gl? Trong biin s6ng lao di ngan vaI;l d~m. Con gao len uat Mn! Con thanh ke vo h6n! Xin riYng cay ruu m~ giii'a ngu6n . Luu giii' m~ gh song Hltong, nui Ngl:!' Cho h6n m~ con B6ng Ba, Thlt<;1ng Tu Cho m~ nghe them vai tie'ng rua, rang te H6n m~ di trong mQt Hue' nao n~, Trong su6i l~ tir xa tu6n v~ bat t~n Gi ngu'i'1i m~ su6t mqt di'1i l~n d~n Mat m~ r6i. eDi the' t~n tir day! L~

Vii

65


Tem p~~t

ha~ eua ~6i quoe gta thu'O'ng du'<1e thily m9t trong ba lo~i sau day: 1. Cae lo~i tem d€ su dl:lllg thOng thu'dng thi dl;l nhu' tem in hinh la cd Gia Nå B~i ho~e hinh toa nha Qu5c H9i O' Ottawa; 2. Cae lo~i tem kY ni~m phåt hanh vao eae d!p l~, kY ni~m eae danh nhan, v.v... 3. Cae lo~i tem vdi m9t d~ tai d~e bi~t nhu' eae lo~i hoa, bu'dm, xe hdi, xe lua, the' v~n hQi, hu'dng d~o .. . Trong _ bai nåy ehling toi xin noi de'n m9t M tai d~e bi~t: Ph~t Giao.

Phåt Giao • tren tem buu chinh

B~o PMt co ngu6n g6e O' An B9 va banh tntdng O' Chau Å, eho nen hån he't eae qu6e gia ndi nåy nhu' An B9, Tieh Lan, Mie'n Bi~n, Trung Hoa, NMt Ban, Vi~t Nam, Uo, Cao Mien ..., d~u co phåt hanh tem vdi d~ tai Ph~t giao.

Ngoai ra trong vai d!p d~e bi~t nhu' t6 ehue UNESCO co phåt d9ng m9t ehu'dng trinh M trong tu va bao thu khu d~n Borobodur, m9t d~n PMt giao r9ng ldn d' Nam Du'dng, då co vai nu'de nhu' Phåp va Hoa Lan eling phat hanh tem vdi d~ tai Ph~t giao d€ hu'd'ng ung vao ehu'dng trinh d~e bi~t nåy. Trong tu' li~u «Lich srl Phq.t gicio tren tem buu chinh » ehling toi da phan lo~i eae tem Ph~t giao theo nam ehu d~ sau day : 1- Chu' Ph~t, eae vi B6 Tat va eae d~i su'. 2- B6n Vllllg dilt Ph~t linh thieng. 3- Cae d~ tai lien quan tdi Ph~t giao. 4- Cae d9ng tae va phå p iln eua ehu' PMt va B6 Tåt. 5- Cae d~n, d9ng, ehtia ehi~n va eae di tich Ph~t giao. Trong ph~m vi bai horn nay ehling toi ehI ghi l~i day nhung tem da phat hanh trong m6i ehu d~, rna khong di vao ehi tie't eua tung ehu d~.

Phon thv nhat: Chlf PhQf, eae vi Bo Tat va eae Dc;rl slf Lieh su elia Bue Ph~t Thich Ca tu lue dan sinh, lue thi phat, lue thanh d~o , lue ehuy€n Phåp Luan, lUe trO' v~ tu e6i trdi B~o L<1i, ciinh nh~p Nie't Ban d~ u du'<1e mo

66

ta tren eae tem Thåi Lan va Uo. Ngoai ra ehling tOi da su'U t~p du'<1e nhi~u tem voi hinh anh eua ehu' PMt va eae vi B6 Tåt nhu' Bue A Di Ba, Bue Di L~e, Bue B~i Nhl;l't Nhu' Lai, Bue B~i H~nh Ph6 Hi~n, Bue Nguy~t Quang, Bue Dl;l'de Su' Lu'U Ly Quang Nhu' Lai, Bue Quan The' Am, Thåy Huy~n Trang Tam T~ng, Thlly Samdeeh Preah Sangharaj Chuon Nath, Ong H.S. Olcott, du'<1e thily tren eae tem eua Nh~t Ban, An B9, B~i Han, Tieh Lan, Trung Hoa, Maeau, Bai Loan, Cao Mien.

Phon thv nhl: Bon vling dat PhQt IInh thleng B6n vIlng d&,t linh thieng trong Jieh su Bue Ph~t Thieh Ca la: ndi dan sinh, Vu'dn Låm Ty Ni, ndi thanh d~o du'di e9i b6 d~ d' B6 B~ B~o Trang, cM Ngai ehuy€n Phåp Luan lån dån, trong Vu'dn Lge Uy€n d' Samath, va ndi Bue Ph~t nh~p nie't ban, t~i Cau Thi Na, b6n ndi nlly du'<1e thily tren tem Thai Lan.

Phon thv ba: Nhang de tal Ilen quan den PhQt gla o Nhii'ng d~ tai sau day dinh li~n voi Ph~t giao nhu': la cd giao, Phåp luan, Hoa sen, eay B6 d~, eae PMt dai, d~i l~ Vu lan, eung du'dng, eae nha su' di khilt thl;l'e, eae d~ tai nåy du'<1e thily tren tem eua cae qu6e gia nhu' Uo, Vi~t Nam, An B9, Thai Lan, Maeau, Mong C6, va Tich Lan. Ph~t

Phon thv tlf: eae dQng tae va phap an eua ehlf PhQt va Bo Tat Nhung d9ng tae va phåp iln rna ehling toi da su'u t~p du'<1e nhu': Tham thi~n (Dhyana), Khong s<1 hiii-vo uy (Abhay a), Lily dilt lam ehll'ng (BhumisparshO), Giang huiln (Vitarka), Sting kinh (Anjoli), B~i tri tu~ (Mahavairochana), B9ng tae nh~p nie't ban (PariniNanasana), Suy tu' (Maitreyasana), ng6i trong the' Rajalilasana, cae dQng tae nlly d~u co in tren tem eua nhung qu6e gia Chau Å thu'dng phåt hanh tem Ph~t giao.

PMp

Am Ph ~ t Dan pl. 2544


Phen thlJ nam: Cåc den, dQng, thåp, chua PhQt glåo Nbi~u qu6e gia Å Chåu da in ca.e d~n,

dQng, ehUa ehi~n, tren tem etla nude mlnh nhu Vi~t Nam vdi ehUa mQt eQt, ehua Thien Ml,!; Trung Qu6e vdi dQng Long Mon; Nam Dudng vdi d~n thåp Borobodur, ... Noi tom ll,li ehUng ta tha'y ra't nhi~u tem vdi d~ tai Ph~t giao do cae qu6c gia d' Chau Å phåt hanh. Tren day ehUng toi da ghi ll,li sd nhii'ng d~ tai in tren tem, va phl,! theo day phOng anh mQt phh nhii'ng tem ehUng toi da su'U t~p du'<:1e.

Ngay Dån Sinh etla Thai Tti' Si D~t Ta Due Ph~t dan sinh vao ngay råm thang tu nam 623 truCfe Tåy l~eh, trong Vu'on Låm Ty Ni gån kinh thanh Ca Ty La V~ etla thån phl,! Ngai la Vua T~nh Phl,ln thuQe quy tQe Thieh Ca va than måu la Hoang h~u MaDa. Theo phong tl,!e thOi My gio thl Hoang h~u phai trd' v~ que m~ d~ ehuå'n b~ ngay sanh. Tren duong v~ nha, di ngang kbu Vu'on Låm Ty Ni, d~p de, d~y eay trai xum xue, Hoang h~u va doan tuy tung da dii.'ng ehån gbe ll,li d~ nghl m~t. Ngay lue Ba vita v~n mQt cånh boa thl Thåi tii' da tir ben hOng phai etla Ba rna di ra. Thåi tii' bUCfe di bay bUCfe thl co eae hoa sen nd' M del bude ehan etla Thåi tii'. Tblil LaD: Phlit hanh ngay 16.05.1992, nhån d~p Dl,li L~ Ph~t Dån, nhi~u mau, gia ti~n 2 baht, in eanh ngay dan sinh da Thai Tii' Sl Dl,lt Ta trong vuon Låm Ty Ni: Hoang h~u Ma-Da dang v~n vao mQt eanh hoa thl ngay lue do Thai tii' da di ra tir ben hOng phai etla Bil.. Tblii LaD: Phåt hanh ngay 05.08.1988, gia ti~n 2 baht, mau xam, xanh, va xanh la eay, in eanh tu<:1ng tntng vuCJn Låm Ty Ni, vdi bay dai sen, tren d6 co Mu ehån etla Thåi tii' Sl Dl,lt Ta, d~ ghi ll,li ciinh Thåi tii' vita dan sinh da bude di bay bude, va m6i bude d~u co nd' mQt dai sen d~ del bu(fe ehån Ngai. Tblii LaD: Phlit hanh ngay 15.06.1978, gia ti~n 2 baht, nhi~u rna u, in ciinh Vu'CJn Låm Ty Ni ngay Due Ph~t dan sinh. Day la mQt bue hQa n6i tie'ng, ve tren tu<1ng d' Buddhaisawan Chapel, etla Vi~n Bao Tang Qu6e Gia d' VQng Cae. NMt BaD: Gia ti~n 410 yen, mau vang va xanh la eay, phåt hanh ngay 20.01.1981, in hlnh Hoang Mu Ma-Da, trong bQ y phl,!e e6 truy~n Nh~t Ban vao lue sanh Thåi tii' Sl Dl,lt Ta, tir trong tay ao kimono,

PMp Am Ph~t Bån pl. 2544

ben phiii Hoang h~u, day la mQt tu<:1ng bång d6ng co mau vang tUdi, due tir the' kY thu tam, hi~n nay d~ trong Vi~n Bao Tang d' Nara.

VuOn Lam Ty Ni Day la mQt trong b6n viIng Mt thieng etla Ph~t Giao, nåm phia Nam etla xu Nepal gån bien gi(1i An DQ. VuCJn Låm Ty Ni, d' gån kinh thanh Ca Ty La V~ etla dong vua Cakya, la ndi rna Due Ph~t Thieh Ca dan sinh vao ngay råm thång tu nam 623 trude Tåy ijeh. Nam 1956 Vua Nepal, Mahendra, co Mn day tham vie'ng. Nam 1958, nhan d!p HQi Ng~ Ph~t Tii' The' Gi(1i lån thu tu, nha Vua da trao t~ng mQt tram ngan d6ng rupees eho eong tae md' mang va tu b6 kbU Vu'<1n nåy. Nam 1967, sau khi di vie'ng ndi nåy, Ong U Thant, co' T6ng Thd Ky Lien Hi~p Qu6e, eling da trinh bay eho the' gidi bie't Mn dlf an phåt tri~n Vu'CJn Lumbini, sau d6 mQt Uy Ban di~u hanh eong tae du<:1e thanh l~p. Nam 1978 HQi Ng~ Ph~t Tii' nh6m tl,li Nh~t Ban da bi~u quye't va tuyen bo': "1979 la Dam cua Vtton LumbiDi ". Tblii LaD: Nhån dip ky ni~m nam tM 20 Tinh HU'u Ng~ Ph~t Tii' The' Gi(1i (World Fellowship of Buddhists), nha bu'U di~n Thåi Lan da phåt hanh ngay 09.05.1971, b6n con tem ghi ll,li b6n pMt tieh linh thieng. Tem v(fi gia ti~n 50 st, mau xam d~m va xanh' in hlnh Vu'on Låm Ty Ni va eQt trl,l do vua A Dl,!e dlfng len. CQt t~1 nåy du<:,e nba kbao e6 Due ten la Feuhrer kham phå vao nam 1895, da du<:,e dlfng len vao kboang nam 250 trude Tåy ijeh do Vua A Dl,!e nhan mQt ehuye'n du hanh de'n day. Tren eQt tfl,l co kbåe: "Sau hai mUdi ndm tri VI, Vua Piyadasi (ten kh6c cua Vua A Dl,lC) den ddy di to lang thanh kinh VI ddy IQ ndi Due PluJ,t Thieh Ca dån sinh, Ilmg Lumbini durte mi;n thul .. ". Nepal: B6n tem, gia ti~n 4r., phåt hanh ngay 28.10.1987; gia ti~n 15r., phat hanh nam 1999; gia ti~n 25r., phat hanh ngay 17.05.1973; ba tem n~y nhi~u mau, in eanh Vu'on Låm Ty Ni hi~n nay, vdi eQt tfl,l do Vua A Dl,l.e dlfng len, luon nhung dong ehu kbåe tren d6, ehung quanh la eae d~n, ehua, tu vi~n etla nhi~u qu6e gia xay dtfng len tl,li day. Con tem sau eung phat hanh ngay 12.05.1979, gia ti~n 1r., mau nau, in hlnh tu<;1ng tl,le trong da ciinh dån sinh etla Thai tii'. TU<:1ng n~y du<:1e d~t trong d~n Maya Devi, d~n mau trifng el,lnh ben eQt trl,l etla Vua A Dl,!e. TråD Thanh Ly (Gia Nå DQI) Xln xem hinh ece tem thu' d trang bia tru'oe va sau. ece tem nay do dQo hllu Tr6n Thanh

Ly sllU t6m 67


llidc sd • Ph~t

Giao

tinh Binh Thuan • Nåm M~u Ng9 1558 Tri~u Le Anh Ton, Doan Qu~n Cong Nguy€n Hoang nghe lCJi khuyen "Hoimh SrJn nhar dai, vq.n dq.i dung than" cua Trl,lng Trinh Nguy€n Einh Khiem, xin anh r~ la TMi Su' Trinh Ki~m d~ du'<Jc vao trån xll'Thu~n H6a. Nåm 1600 Nguy€n Hoang vao cat cll' xll' Thu~n Quång va l~p nen nha Nguy€n trån thU Dang Trong. Tråi qua 9 dCJi cMa Nguy~n, bC1 coi Dang Trong du'<Jc md rQng Mn trån Bien Hoa Nam BQ. Nåm 1802, Gia Long th6ng nhåt dåt nu'øc l~p nen tri~u dl,li nhå Nguy€n. Tri~u dl,li nay keo dai cho de'n nåm 1945. Båo Dl,li la vi vua cu6i cung cua vu'dng tri~u nha Nguy€n. K~ tir khi Nguy€n Hoang trån thu dåt Thu~n H6a 1600 de'n nåm 1945, nhå Nguy€n da: tti vl g~n 400 nåm, tråi qua 9 dCJi CMa, 13 dCJi Vua. D6i vØi PMt Giao, cac tri~u dl,li Nha Nguy€n d~u t~n tam ung hQ. Vao khoång nåm Dinh Ty (1677) Thi~n Su' Nguyen Thi~u Sieu Bl,lch thuQc dong Låm Te' Trung Hoa cung cac d~ tu vao PhU Quy Nhdn l~p ChUa Th~p TMp Di Da (1683). Ngai ra Thu~n H6a l~p ChUa Ha Trung va Mn PM Xuan l~p ChUa Qu6c An, dlfng TMp Ph6 D6ng (1684). Xet v~ Thi~n PMi Låm Te' d Trung Hoa, T6 khai sang lå Ngai Låm Te' Ngma Huy~n truy~n de'n dCJi thll' 21 Ngai Vl,ln Phong ThCJi Dy xuåt k~: T6 dq.o gidi djnh tang PhLlrJng quång ehling vien thOng Hanh sieu minh nguy~t tt Lilu dq.t ngq ehrJn khOng NhLl nhtJt quang thLliJng ehitu Ph6 ehau ieh lqi d6ng Tin hLlrJng sanh sanh phLlcJe hu~ TLlrJng tt eha'n tu phong. De'n dCJi thll' 31 Thi~n Su' Dl,lo Man da: xuåt dong k~ rieng: 68

Dq.o b6n nguyen thanh PhtJt t6 tien Minh nhLl hcJng nhtJt l~ trung thien Linh nguyen quång nhtJn tu phong th6 Chitu tht gian ddng vq.n e6 huyin . T6 Su' Nguyen Thi~u Sieu Bl,lch d~u thuQc M truy~n thita cua hai PMp pMi nay. Sau d~ tu va PMp ton cua Ngai nhu': Minh Håi PMp Båo, Thi~t Di~u Li~u Quan ll,li sang l~p hai chi pMi. Ngåi Minh Håi PMp Båo khai sdn chUa CMc TMnh Quång Nam, l~p chi pMi CMc TMnh xuåt k~: Minh thi~t phtip toan ehrJn An ehrJn nhLl thi d6ng ChUe Thtinh thq thien eliu Ky quoc Iq dia trLliJng Dde ehinh lutJt vi tien T6 dq.o hq.nh giåi thOng Giae hoa b6 dl thq Sung man thdn nhrJn trung. Ngai Thi~t Di~u Li~u Quan khi sdn Thien Thai Thi~n Ton Tl! d Hue', l~p chi pMi Li€u Quan va xuåt k~: Thi~t tt dq.i dq.o Tanh håi thanh trilng Tåm nguyen quång nhutJn Due b6n tu phong GicJi dinh phLlcJc hu~ ThE d~ng vien thOng Vinh sieu tri quå MtJt iht thanh eong Truyln tri di~u ly Diln xLlcJng ehtinh tan Hanh giåi tLlrJng ung Lilu ngq ehrJn khOng.

Ngoai cac chi pMi Thi~n Låm Te' tren, d Dang Trong con thåy mQt h~ truy~n thira theo dong k~ cua Ngai Tri Bång DQt Khong, Ngai thuQc dCJi thll' 25 pMi Thi~n Låm Te' xuåt k~: Tri tu~ thanh linh Dq.o due vien minh ChrJn nhLl tanh håi Tieh ehitu ph6 thOng Tårn nguy~n quång t~e B6n giae xLlrJng long Ndng nhrJn thtinh quå ThLliJng diln khoan holing Duy Iruyln phtip Chtinh ngq hqi dung Kien tri gicJi hq.nh Vinh kt t6 tang. (Bai k~ tren theo I!eh sV PhGit Giao Vi~t Nam eua Thl1qng TQa MGit Th~ . trang 233-234 . eho la eua Ngai Tri Thdng Bfeh Dung).

PMp Am Ph~t Dån pl. 2544


Qua cac m6i quan h~ cua Sl! truy~n thira thi~n phåi Låm Te' Dang Trong, ta tha'y vi tri cua Ngai Nguyen Thi~u Sieu B~ch chinh la vi khai t6 thi~n phåi Låm Te' O Dang Trong va hh he't cac Thi~n su' d~u ånh hu'ong de'n Ngai Thi~n su' Nguyen Thi~u. Rieng t~i tinh Binh Thu~n, T6 dlnh Linh Sdn Tru'CJng The.> mli Ta CU cac Thi~n su' truy~n thira theo chi phåi Tri TMng Bich Dung do Ngai Kim Tien Tich Ni Thi~n Su' truy~n vao. Nam Qui D~u 1693, CMa Nguy€n Phu'~c Chåu sai Nguy€n Hfi'u Cånh va Nguy€n Dlnh Quang dem quån vao vnng Tam Phan tra'n nhie'p va xac l~p tbanh pM Binh Thu~n. Da't Binh Thu~n chinh thuc du'<,1c hlnh tbanh, nha Nguy€n tie'p tlJ.c mO mang bCJ c6i, phåt tri€n kinh te', du'a dån vao cling vCli dån bån dia khai khii'n Mt hoang, thie't l~p chinh quy~n . Hi~n nay di~n Hch tinh Binh Thu~n la 799.206 Ha, vCli dån s6 1.000.000 ngu'CJi, thu pM cua tinh la Til! xii Phan Thie't. Toan tinh Blnh Thu~n g6m c6 l til! xii, 8 huy~n trong llJ.c dia va l huy~n Dåo. Dån Binh Thu~n ngo~i trU' dån bån dia, håu he't tir cac tinh mi~n Trung nhu' Quång Binh, Quång Tq, Quång Nam, Quång Ngiii, Blnh D!nh, PM Yen .... vao cu'tn11~p nghi~p, va c6 nhi~u såc tQc nhu' : Kinh, ngu'CJi Cbam, Rai, K6ho, ngu'CJi Hoa ... t~o thanh mQt bån såc dån tQc phong pM da van hoa . V~ Hn ngu'iJng cting ra't da d~ng v~i nhi~u ton giao nhu': Ph~t Giao, Thien CMa Giao, H6i, Ba La Mon, Tin Lanh, Hn ngu'iJng dån gian ... Rieng PMt Giao Binh Thu~n, tru'Clc khi CMa Nguy€n mO mang b(J c6i, dii c6 m~t tir låu trong cQng d6ng tin ngu'iJng cua dån tQc Cbam (nom 1974 tQi vung PhUdc Thi~n Xuon co dao duqc mQt s6 tuqng PhQt c6 bang deng co nguen g6c tLl PhQt gi60 Cham-Pa). Nhu'ng dån dån Ph~t giao

khong th€ t6n t~i du'<,1C tru'Clc ånh hltong cua Ba-La-Mon va H6i giao Mi vCli dån tQc Cbam. Khi lan s6ng di dån cua ngu'CJi Kinh tir cac tinh mi~n Trung vao, nha't la giai do~n CMa Nguy€n cho mO mang b(J c6i v~ phu'dng Nam, PMt giao cting du'<,1C truy~n ba va c6 m~t tren da't Binh Thu~n ngay tir nhii'ng ngay dåu mO Mt. Sl! truy~n ba PMt giao trong giai do~n nay c6 th€ la do mQt s6 dan theo Ph~t mang vao va cting c6 th€ do mQt s6 Thi~n Su' dii di theo lan s6ng di cu' a'y. Luc dh Chlia du'<,1C xåy dl;l'ng gån ch~t v~i dlnh lang, do dån lang t~o dl;l'ng d€ thCJ Ph~t va lang mCJi Thåy ho~c cåt cu ngu'CJi trong nom "Dat Vua Chua Lang", håu he't cac sinh ho~t cua ChUa d~u do lang quån ly. Ben c~nh ChUa lang con c6 ChUa do cac Tang Gia t~o dl;l'ng, luc dh chi la nhii'ng thåo am tho sd d€ cac Thi~n Su' tu t~p, sau d6 do long kinh mQ cua Ph~t tii' nen he.> phåt tam xåy dl;l'ng quy mo hdn d€ c6 ndi sinh h011-t tu t~p Chånh Phåp do cac Thi~n Su' nåy quån ly va di~u banh. Ngoai hai hlnh thuc ChUa lang va ChUa cua Tang gia t~o l~p con c6 mQt s6 ChUa do gia dlnh tQc hQ xåy dl;l'ng nen c6 th€ bie'n nha tu' tbanh ChUa M tM Ph~t, thCJ tien linh tQc he.> va danh cho ngu'CJi trong tQc he.> tu banh trong nom.

PhlIp Am Ph~t Ban pl. 2544

Rieng v~ ChUa lang, sau khi che' dQ phong kie'n suy tan 111-c Mu, chuc nang quån tq cua lang khong con nua, Ph~t giao luc nay dii c6 t6 chUc Giao HQi nen håu he't cac ChUa lang d~u do Giao HQi di~u banh va suy cii' cac vi Su' v~ tTIJ. tri, cong vi~c hoiing du'dng PMt Phåp O dia phu'dng d~u do cac Thi~n Sit dåm nhi~m . Hh he't cac vi Thi~n Su' nay luc dh tir mi~n Trung vao con co mQt s6 vi tir vnng Bien Hoa, Gia Dinh ra, co th€ do PMt tii' mCJi ho~c do cac Ngai tl! mlnh phåt tårn du Ma. D~c bi~t O Binh Thu~n CIl!U ånh hu'Ong mQt phån tir PM Yen va mQt phån Ph~t giao tir cac viIng Bien Hoa, Gia Dinh. Cac vi cao tang Hoa Thu'<,1ng, cac vi T6 Su' khai sdn cac ngoi chUa phån ICln d€u la cac Thi€n Su' O hai viIng da't nay nhu': T6 Båo T11-ng, T6 Hfi'u Duc, Hoa Thu'<,1ng Thai Binh, Hoa Thu'<,1ng Hu'ng Tir, Hoa Thu'<,1ng Vien Quang, Hoa Thu'<,1ng Tinh H11-nh ... d~u la ngu'CJi PM Yen, Hoa Thu'<,1ng Te' Tin Chånh TrlJ.'C, Hoa Thu'<,1ng Li€u Thanh, Li€u Doan tir ChUa Tir An Gia Dinh ra Binh Thu~n hoiing hoa t11-i ChUa Lien Tri. Ngoai ra con mQt s6 vi tir Hue', Quång Nam, Quång Ngiii, Binh Dinh vao dåy tu banh va hoiing Ma. Ben qnh cac Thi€n Su' mi€n Nam va mi€n Trung con c6 cac vi Hoa Thu'<,1ng ngu'CJi Binh Thu~n, nhu'ng cac vi nay d€u he.>c d11-0 va du'<,1c sl! giao du'iJng cua cac b~c cao Tang PM Yen. Do d6 c6 th€ n6i Ph~t giao Binh Thu~n CIl!U ånh hu'Ong ra't lCln vCli PMt giao PM Yen. Tuy nhien Tang gia Binh Thu~n bie't thu th~p tinh hoa PMt giao O hai mi€n nha't la nghi l€ Ung pM d11-0 trang, ke't h<,1p hai bOa giua dia phu'dng Blnh Thu~n va PM Yen t11-0 tbanh mQt bån såc PMt giao d~c thli cua Binh Thu~n.

Ai la ngu'CJi dh tien truy~n ba Ph~t giao vao Binh Thu~n thl kho bie't du'<,1C nhu'ng vao khoång nam 1800, Hoa Thlt<,1ng D~o Chdn Quang Huy tir PM Yen du hoa vao xu Phan Thie't, PM Binh Thu~n, de'n ThOn Long-Dam, T6ng Trung Huy~n Hoa Da (nav la Phuang Due Nghia Thj xo Phan Thiet) tT1J. tri ChUa Lien Tri va hoiing hoa Ph~t Phåp, cting vao khoång tMi gian nay Ngai D11-0 Chdn Thu'CJng Trung tT1J. tri ChUa PMt Quang. Cac vi Hoa Thu'<,1ng tren d~u thuQc dong Låm Te' Li€u Quan tir mi~n Trung du Ma vao Blnh Thu~n . Tru'Clc thCJi gian nay, vao khoång nam 1736 ChUa Ph~t Quang, Lien Tri, Long Quang va nhi~u ngoi ChUa nua dii du'<,1C tbanh l~p nhu'ng phån nhi~u d~u do dån lang t11-0 dl;l'ng, miii mQt thCJi gian sau m~i thinh Chu'Tang tTIJ. tri . D€ hoiing hoa PMt Phåp, hm thong kinh di€n, nam 1736 ChUa PMt Quang cho khåc bån g6 bi? kinh E>11-i Thira Di~u Phåp Lien Hoa Kinh, cong trinh nay keo dai 28 nam mCli hoan thanh. Di€u nay chUng to tru'Clc nam 1800 O Binh Thu~n dii co cac vi cao Tang nen moi du tu' cach khifc kinh hm bo' (hi~n nav bQ kinh nav vån con giv nguven vE;ln tQi Chua

PhQt Quang).

Can cu vao long vi thCJ t;;ti ChUa PMt Quang, thl the' h~ truy~n thira da ChUa nay nhu' sau: - Låm Te' Chånh Ton dCJi 35: Thi~t Di~u Li€u Quan Hoa Thu'<,1ng (Chua Seo Tjnh - TuV Hoa, Phu Ven) . 69


- Låm Tt Chanh Ton d<1i 36: Tt Du'dng Bii'u Du'dng Hoa Thu'<,1ng (Cl~ tv eua To Lieu Quan). - Låm Tt Chanh Ton d<1i 37: B~i Bii'u Tri Quang Hoa Thu'<,1ng. - Låm Tt Chanh Ton d<1i 38: B~o Chdn Thu'<1ng Trung (trl,! tri Chua Phqt Quang). - Låm Tt Chanh Ton d<1i 39: Tanh Giae Tri Chåt Hoa Thu'<,1ng (Chua Bvu Lam). Va Tanh Tin Quång BQ B~i Su'. - Låm Tt Chanh Ton d<1i 40: Håi Dung Thi~n ThOng Hoa Thu'<,1ng. - Låm Tt Chanh Ton d<1i 41: Trirng Nhan Tien Lien Hoa thu'<,1ng.

Ngai titp t~e du h6a våo Nam, hoAng h6a a Chua Long Hu'ng (hi~n nav ng6i ehua nav do Thllqng Tqa Thfeh Tv Giang trl,! tri), r6i khai sdn ChUa Chau Vien. Ngai vien tieh ngay 25 thang 10 nam 1872 t~i day, hi~n nay båo thap vån con tren mli Chåu Vien. - Nam 1850 B~i Su' Nhu' Thanh Nhåt B6n trilng tu ChUa Long Quang (Phan Rf), due ehuong gia tri d~ lam Phap khi eho ehUa.

- Nam 1854-1855 Hoa Thu'<,1ng Tang Canh Li€u Thanh Chdn Giae d~ tu Hoa Thu'~ng Tt Tin Chanh Tn,te t~ tri ChUa Til' An (Gia D!nh), til' mi~n Nam du h6a ra dåt Einh Thu~n ~ tri ChUa Lien Tri nam 1855. Ngai trilng tu l~i ChUa va vien tieh vao nam At D~u 1885. Hoa Thu'<,1ng Hoa Thu'<,1ng B~o Chdn Thu'<1ng Trung la B6n Su' eua T6 Li€u Boan Tu'<1ng Van kt thil'a sl,l' nghi~p eua su' huynh Tanh Giae Tri CMt (To Tanh Giae Tri Ch6t sinh nom At Tv. t~ tri ehua Lien Tri. Ngai la b~e B~o eao Bue trQng, 1785), khai sdn ChUa Bii'u Låm tQa L~e t~i lang Phu'de Ngai da lam d~u dan Hoa Thu'<,1ng B~i Gidi Ban ChUa Thi~n Xuan. T6 Tri Chåt la B6n su' eua Hoa thu'<,1ng Håi Thi~n Long (Phong Nom) våo nam 1913. Ngai vien tjeh An Hii'u Bue (Th6ng Ån). Ngai vien tieh ngay 28 thang 3 trong nam nay t~i ChUa Lien Tri, thQ 93 tu6i. Theo Lieh nam Tan D~u (1861) thQ 77 Su Bang Trong eua Nguy€n tu6i. Hi~n Bue, Long vi tM Chu' con thuy~n vii tIV Nam 1829 Hoa Thu'<,1ng Hoa Thu'<,1ng a ChUa Lien Tri, ThOng An Hii'u Bue xuåt Ngai TtTin Chanh Tn,te la d~ T6i dång d6n con thuy~n qua bu6i ay gia thQ giao vdi Tå Tri tu eua Hoa Thu'<,1ng Thi~t Mi')t con thuy~n va tl1,l d~p d~nh tr6i Chåt du'<,1e T6 ban Phap Thånh Li€u B~t (H6a Thllqng Trong bi€n gi6 menh mang tran s6ng My danh Håi An, sau d6 Ngai Lien Hoa), Hoa Thu'<,1ng Thi~t Ngl1<1i noi ngl1<1i ... chuyen cM mai kh6ng th6i! du Pha p vdi Hoa Thu'~ng Thånh la d~ tu eua Hoa Qua mlh be'n l~ c6 ngl1<1i dap xuong Ph6 Quang va du'<,1e ban Thu'<,1ng Minh V~t Nhåt Tri, C6 ngl1<1i len thay cha mai kh6ng ngltng. Phap danh ThOng An. T6 Ngai Minh V~t la d~ tu eua Ngl1<1i xuong be'n d~t d<1 trong tam hl1®g, Hii'u Bue la mQt eao Tang T6 Nguyen- Thi~u a ChUa Ngllili l~n thuyen dao dat eåi m6ng lung! Kim Cang (E)ang Nai). Hoa danh titng eua Einh Thu'~ng Li€u Thånh va Li€u Thu~n. CUQe d<1i va d~o Chao huy~n bl, Ida hai vlfug nh~t nguy~t h~nh cua Ngai mai mai la Boan la phap di~t eua T6 dinh Suot dem ngåy quay tft chie'c luan sa He't senn ll:).i chi~u - he't tron l~ khuye't, Kim Cang do Ngai Nguyentåm gu'dng sang eh6i tren Dong luan h6i lang dang 111cr1 phong ba. Thi~u khai sdn, nhu' vh la e6 dåt Binh Thu~n va nhfi'ng th~ thåy du'<,1e PMt Giao Einh dnh lan e~n. Con M<1ng du Hånh khach len hoåi, tranh nhau giånh cha, Thu~n ehiu ånh hu'ang tn,te h6a eua Ngai da eåm h6a Tham san si von nghi~p di con ngl1<1i! titp eua hai lu6ng tu' tu'ang du'<,1e nhi~u Tang Ni Ph~t Bau chtu lång nhilng h6i chu6ng chieu mi'), PM Yen va Gia Binh. tu du'dng th<1i. Hh htt Nhilng Mi chu6ng thanh th6t gitJa trimg khdi. Tang Ni PMt tu Einh Nam 1887, T6 Su' ThOng An Thuy~n lenh denh t6i quay cu6ng ch6ng m~t! Thu~n d~u du'<,1e truy~n Hii'u Bue vien tieh t~i Linh Mong moi tim ndi be'n cu quay v~. thil'a til' Ngai. Ngai khai 6i ll:).y PMt! Tam Mn con chat ngat, Sdn Tru'<1ng ThQ TI,l' (Nui Ta sdn T6 mnh Kim Quang Xin cho con Vl1<1t thoat coi tr~m me. CU). eling nam nay Hoa (Bau Tram), ChUa Ky Vi en Thu'~ng Håi HQi Chanh Ni~m Van Nudng va sau eung la Linh Sdn til' mi~n Trung vao hOAng hoa Tru'<1ng ThQ TI,l' va Ngai a vilng Ba Ria Viing Tåu, Hoa Thu'<,1ng ~ tri ChUa Long vien tich ngay 5 thang 7 nam 1887 t~i day. Hoa titp Tang dQ CMng. Trong s6 d~ tu eua Ngai co Khoång nam 1838-1839 Thi~n Su' Håi Einh Båo T~ng til' eae vj eao Tang nhlt Hoa Thu'<,1ng Thanh Kt Hu~ Bang, Hoa Thu'<,1ng Thanh Nguyen Hu~ Cån (nglloi Blnh Thuqn), PM Yen du h6a vao dåt Einh Thu~n, Ngai ån tu trong sau khi du thQ B~i Gi di v6i Hoa Thu'<,1ng Håi HQi hang da nui Linh Sdn (Vinh Hao), khai sdn Chua Linh Chanh Ni~m, Ngai tra v~ Nui Tå CU d~ tu hanh, sau d6 Sdn. Sau d6 Ngai dtn vung Einh Th~nh (Tuv Phong) h6a våo Nam t~ tri ChUa Thien Phu'de (Thu Due). Btn nam dQ ong H6 Cong Bi~m. Chinh ong Bi~m da dl,l'ng ChUa 1938, Ngåi nhu' nh~n bitt tue duyen såp man, nen Ngåi C6-Th~eh va eung thInh Tå khai sdn t~ tri. Thi~n su' tra v~ Nui Tå CU va vien tieh t~i ChUa An ThQ (Chua Ba Båo Tjnh r<1i ehUa C6- Th~eh titp t~e du h6a dQe mi~n DOng), hi~n nay båo thap eua Ngai vh con a ehUa nåy . duyen håi dtn Bau Tram (giGa Phan Rf va MOi Ne) Chua Kim Quang truy~n d~i gidi eho T6 Hii'u Bue. Sau d6 70

Phåp

Am Ph~t Dan pl. 2544


Hoa Thu'<;1ng Håi HQi Chanh Ni~m trong tMi gian hOAng hoa il ChUa Long Hoa, Ngai thu'crng ra Binh Thu~n d~ giång Phap eho ehu' Hoa Thu'<;1ng Tårn To', Tårn Hi~n va Tårn Sdn, do do 3 vi Hoa Thu'<;1ng nay d~u du thQ d~i giØi vØi Ngai. Ngoai ra Ngai con ehU'ng minh eho t6 dlnh Kim Quang (Bau Tram) due d~i Mng ehung (hi~n nav con ILlu giv tQi chua Ph6p Quang - huy~n Ham Thu<ln Nam), Co th~ noi trong tMi gian tir 1887-1905, Ngai la

b~e Ton Tue co ånh hu'ilng råt lØn Mi vØi Chu' Hoa

Thu'<;1ng du'dng tMi t~i ChUa Nui Ta CU va eae hang Chu' Tang Ni Binh Thu~n ton kinh. Hoa Thu'<;1ng Håi HQi Chanh Ni~m vien tieh VaD nåm 1905, hi~n båo thap etla Ngai vån con t~i Chua Long Hoa - Ba Ria. Nam 1910, Hoa Thu'<;1ng Thanh Tung Hu~ D~t trong tu Chua Long Quang va due D~i Mng ehung, hi~n vån con t~i ChUa Long Quang - Phan Ri Ora. Nåm 1913-1924, Hoa Thu'<;1ng Thanh Tårn Huy~n Thai Blnh tf\l trl ChUa Linh Sdn Long Doan, Ngai la b~e th~eh tf\l trong sdn mon Binh Thu~n thcri ba'y gicr. Do do du Ngai il tren nui eao nhu'ng mon d6 eae ndi quy t"" v~ quy y thQ giao ra't dong va Mu he't d~ tU' etla Ngai sau nay d~u la nhfi'ng b~e eao Tang khai sdn cae ehua lan e~n nhu' Hoa Thu'<;1ng Nguyen Ly Tir Quang, Nguyen Thllng Vlnh Sung, Nguyen D~t, Nguyen Hu'crng Tu'crng Van ... Hoa Thu'<;1ng Thai Binh vien tieh VaD nam 1924. Nåm 1919, Hoa Thu'<;1ng Tinh H~nh va Hoa Thu'<;1ng Ph~t Hu~ Trang Quång Hu'ng t6 ehue d~i giØi dan t~i ChUa Thi~n Låm - Phan Thie't d~ truy~n giØi eho Tang CMng. Hoa Thu'<;1ng Tinh H~nh so~n va khåe bån in 2 bQ saeh: Thieh Song T6 An va Nam DQ Båo Dan Kinh co gia tri v~ m~t lieh sU' truy~n thira Ph~t Giao Vi~t Nam. Hoa Thu'<;1ng Trang Quång Hu'ng hi~u Ph~t Hu~, Ngai que il Quång Nam, tu il ChUa sik Tu Tåy Thien, nåm 1930 Ngai VaD Binh Thu~n khai sdn ChUa Phap Båo, Ngai da t6 chuc nhi~u giØi dan d~ truy~n trao giØi Phap tie'p dån h~u con. Nåm 1936, Ni Truilng Di~u Tinh tit mi~n Nam du hoa ra Binh Thu~n, du'<;1e dan lang Binh Hu'ng dang cung ngoi ChUa Binh Quang va eung tWnh Ni Truilng tfl,l trl. Ni Trud'ng Di~u Tinh My H6ng ThQ la d~ tU' ctla Hoa Thu'<;1ng Chi Thi~n - ChUa Phi Lai - Chau D6e. Ni Truilng la mQt trong nhfi'ng vi D~o eao Due tr<.>ng etla giØi Ni, co eong lØn trong vi~e dao t~o cae thg lØp Ni tai il mi~n Nam. Ngoi ChUa Binh Quang du'<;1e vua Båo D~i phong sik tu va tril thanh T6 dlnh etla Chu' Ni Binh Thu~n. Ni Truilng Di~u Tinh c6 nhfi'ng d~ tU' tai gioi va n6i tie'ng nhu': Ni Trudng Huy~n Tong, Ni Trudng Huy~n HQc, Ni Truilng Huy~n Phu'dng ... tfl,l trl ChUa Blnh Binh Quang mQt thcri gian, Ni Truilng Di~u Tinh giao l~i eho d~ tU' la Ni Truilng Huy~n Tong trI,l trl. Hi~n nay (1999) Ni su' Nbu' Tårn trI,l trl va mil mang xay d\l'Ilg them ngoi T6 dlnh Binh Quang Ni T1,l' tril thanh ngo i ph~m vii d6 sQ trang nghiem.

Phåp Am Ph~t Dån pl. 2544

H~ truy~n thira etla Binh Quang Ni T1,l' (Blnh HLlng - Phan Thiet):

- Hoa Thu'<;1ng Nbu' Hi~n Chi Thi~n (Chua Phi Lai - ChOu Mc). - Ni Truilng H6ng ThQ Di~u Tinh (Chua Blnh Quang) . - Ni Truilng Nbl,l't Chdn Huy~n HQc. - Ni tr\tilng Nbl,l't ... Huy~n Phu'dng. - Ni Trudng Nbl,l't Tån Huy~n Tong. - Ni Su' Nhu' Chdn (Chua Ph6 Minh). - Ni Su' Nbu' Håi (Chua Ph6p Boo). - Ni Su' Nbu' Phu'dng (Chua HLlng Long) . - Ni Su' Nbu' Tårn, Nbu' Nbu' (Chu a Blnh Quang). - Ni Su' Nbu' Thi~n (Chua Lien Hoa). - Ni Su' Nhu' Tri (Chua Thien Quang). Nam 1937, Hoa Thu'<;1ng Quång Thanh Thi~n Thllng khai GiØi Dan ChUa Linh Sdn Trucrng ThQ Nui Ta CU. Ngai låm Dan Dh, Hoa Thu'<;1ng Phu'Øe Nban Ye't Ma, Chu' Hoa Thu'<;1ng An Tårn, Vien Quang thQ D~i GiØi t~i GiØi dan nay. D~i

Nåm 1938, An Nam PMt HQe HQi Binh Thu~n du'<;1e thanh I~p do cac cu' Sl Doan Ta, Am Cu'dng, Thita Tieu, Thira Cham thanh I~p, C"" Doan Ta la HQi Truilng dh tien. Nåm 1940 xay d1,l'ng ChUa PMt HQc d~ lam trI,l sil Tinh HQi. HQi An Nam Ph~t HQc mil them cac Chi HQi nhu'Miii Ne, Hoa Da, Tuy Phong, PM Quy ... Nåm 1944, phong trao cha'n hu'ng PMt Giao khili såe m~nh me tren toan qu6e. Cae PMt HQc Du'crng l~n lu'<;1t du'<;1e thanh l~p khåp Nam-Trung-Båc. Binh Thu~n, Chu' Hoa Thu'<;1ng Phu'Øe Nban, An Tårn, Linh Thång mil PMt HQe Du'crng Ph~t Quang, eU' Hoa Thu'<;1ng An Tårn lam Giam Vi~n, cung tWnh Hoa Thu'<;1ng Don H~u il Hue' lam Giam Lu~t .. Hoa Thu'<;1ng Nb~t Lien lam Gilio ThQ, cd sil d~t t~i ehUa PMt Quang (Hvng Long-PhanThiet).

es

Nåm 1948, Gilio HQi Tang Gia Binh Thu~n du'<;1e thanh l~p, du'Øi s1,l' eW d~o ctla Giao HQi Tang Gia Trung Phh. Ban Tri s1,l' g6m co Hoa Thu'<;1ng An Tårn lam Tri St! Truilng, sau Hoa Thu'<;1ng Chånh Khu'dng Bich Truy~n thay the', Hoa Thu'<;1ng An Tårn lam Thu' kY, eung tWnh Hoa Thu'<;1ng Phu'Øe Nban lam Thu'<;1ng TM, tfl,l sil d~t t~i Linh Thång T1,l' (LQc E)Qo-Phan Thiet). Nåm 1950, Gia Dlnh PMt Tii' Binh

Thu~n

du'<;1C thanh

l~p.

Nåm 1958, Giao HQi Tang Gia t6 ehUc khoa an cu' kie't h~ t~i ChUa PMt Quang, day la kh6a IØn nha't etla tinh, do Hoa Thu'<;1ng Thich Don H~u, Thieh Phu'Øe Nban, Thich Phu'Øc Nbu', Thieh Vlnh Th<.> (Linh Thång) ehU'ng minh. Sau mua h~ 1958, Chu' Ton Due kie'n l~p Tong Låm V~n Thi~n (cQnh sd Mu6l) lam cd sil eho Chu'Tang tu du'tlng. Ban ChU'ng Minh g6m e6 Hoa Thu'<;1ng Phu'Øe Nban, Vlnh ThQ (Linh Thdng), An Tårn va Hoa Thu'<;1ng Tu'crng Van (Ngai que d E)oo Phu Quy). Ciing trong thcri gian nay Hoa Thu'<;1ng Giac An tir mi~n Nam truy~n h~ phai Kha't-sI VaD Binh Thu~n. Ngai khai sdn Tinh Xli

71


Ng<.>c Cat tren BQng Ung Thuy~n (Due Nghia). T<:ti ChUa Linh Sdn TntCJng Th<.> Tl;\' Nui Ta CU, Hoa Thu'<;1ng Th1,lc CMu VInh Th<.> pMt tam kie'n t<:t0 cånh Tinh BQ nhan gian va Song Låm tb! t!ch, duc tu'<;1ng Tåy Phu'dng Tam Thånh: tu'<;1ng PMt Di Ba can 7 m, B6 Tat Quan The' Am va B<:ti The' Chi can 6 m va pho tu'<;1ng Ph~t Thich Ca nh~p Nie't Ban dai 49 m, day la pho tu'<;1ng ldn nha't Vi~t Nam. Cung khoång thCJi gian nay Ty Kheo Thich Thi~n ThOng (que E)ao Phu Quy) khai sdn ChUa Tån Long di hOAng h6a Ph~t PMp cho Tang CMng va d6ng bao quanh vilng th! tra'n La-Gi. Be'n nam 1962 Hoa Thu'<;1ng Thich Hung Tir tir PM Yen van vilng Tanh Linh khai sdn ChUa Linh Sdn di Chu' Tang vilng Dinh Tuy tu h<.>c. Ngay 15 thang 10 nam 1964, Hie'n Chu'dng Glao HQi Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nha't du'<,1C ban hanh. Sau d6

Ban B<:ti Di~n GHPGVNTN dnh Blnh Thu~n du'<;1c thanh l~p, van phOng d~t t<:ti ChUa Ph~t H<.>c, cung thlnh Hoa Thu'<,1ng Thich An Tårn lam Chånh B<:ti Di~n lien tie'p 2 nhi~m k:Y, Hoa Thu'<;1ng Thich Quang Thi lam Ph6 (thoi gi an sau Ngai thuyen chuy4n v~ TInh Giao Hoi E)a Nång).

Nam 1970, thanh l~p PMt H<.>c Vi~n Nguyen Hu'dng, ban dh cd sd' d~t t<:ti Tong Låm V<:tn Thi~n, sau dCJi v~ Chua Tinh HQi, Hoa Thu'<;1ng Thich Tu'CJng Van lam Giam Vi~n, Hoa Thu'<;1ng Thich Vi en Quang lam Ph6 kiem Giam H<.>c, Hoa Thu'<,1ng An Tam lam Giam Lu~t, Hoa Thu'<,1ng Thich Di~u Th<.> quån cMng, ph1,l trach giång d<:ty la Chu' Ton Buc va cu' Sl Tårn Trl;l'C (E)<;li E)uc Thich An Nghiem).

N6i Mn PMt Giao Dinh Thu~n la phåi nhåc Mn Hoa Thu'<,1ng Thich An Tårn, vi Ngai c6 cong dt ldn trong vi~c cha'n hung Ph~t Giao Blnh Thu~n tir nam 1942 de'n 1972. Ngai lo phåt tri in PMt Giao, thanh l~p cac cd sd' Khuon HQi, Chi HQi, cac Ban B<:ti Di~n Qu~n, Tb! khåp Tinh. Nam 1955 xay dl;l'ng tntCJng Trung Tiiu H<.>c B6B~ Phan Thie't, khai sdn Tong Låm V<:tn Thi~n, ChUa Bii:u Hung, trilng tu t6 dinh Long Boan va ChUa Tinh HQi, cung co' hang ngii Tang Gia, dao t<:t0 cac the' h~ Tang Lu ke' tie'p. Ngai du'<;1C suy ton van hang Giao phåm trung u'dng. Ngai quå tMt la b~c th<:tch tfl,l ch6n sdn mon. Ngai vien tich ngay 6 tMng 7 nam Binh Ty (1996) t<:ti t6 dinh Long- Boan - nui Ta CU. Thu'<,1ng T<.>a Thich CMu Buc dåm nhi~m B~c-Uy HOAng PMp GHPGVNTN Dinh Thu~n 2 nhi~m k:Y, Ngai c6 cong ldn trong vi~c giao d1,lc Tang Ni Ph~t Td', va la Hi~u Tntd'ng TntCJng B6 B~, van nam 1972 Ngai v~ Hue' tham que va vien tich t<:ti ChUa Thi~n Minh (Hue). Nam 1972, Hoa Thu'<;1ng Thich Minh Chdn thay the' Hoa K Thu'<,1ng Thich An Tårn lam Chånh B<:ti Di~n GHPGVNTN Blnh Thu~n, vdi sl;\' ph1,l ta dåc ll;\'c cua Chu' Ton Buc nhu' Thu'<;1ng T<.>a Thich Chdn Thanh, Thu'<;1ng T<.>a Thich Hu~ Tanh ... V~ Ni gidi trong giai d<.>an 19621975 da c6ng hie'n ra't nhi~u trong sl;\' nghi~p cMn hung PMt Giao Dinh Thu~n, tieu biiu nha't la Ni tntd'ng Thich

72

Nil' Huy~n Tong, Huy~n H<.>c. Hai Ni Tntd'ng da tie'p dQ Ni gidi, dao t<:t0 du'<;1c nhi~u the' M Ni dåy du gidi duc va nang ll;\'c ke' thil'a du'<;1C sl;\' nghi~p hOAng du'dng Ph~t Phåp chång nhii'ng d' dnh nha rna con ånh hu'd'ng ldn vdi Ph~t giao mi~n Nam, Ni Tntd'ng Huy~n Tong vien tich ngay 15 tMng 1 nam At H<;1i (1995) t<:ti t6 dinh Dinh Quang Ni Tl;\'. Giao HQi Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nha't ho<:tt dQng cho Mn ngay 29-12-1981 thl bi giåi tan va ca'm ho<:tt dQng. Ngay 26-10-1982 thanh l~p Giao HQi PMt Giao Vi~t Nam dnh Thu~n Håi (gom 3 tTnh cu la Blnh Thuqn . Ninh Thuqn va Blnh Tuy) do Hoa Thu'<,1ng Thich Minh Tårn (trl,! tri Chua Trung KhOnh. Phan Rang) lam Tri Sl;\' Tntd'ng, nam 1992 do sl;\' thay d6i cua chinh quy~n v~ hanh chånh, tach dnh Thu~n Håi ra lam 2 dnh, Ninh Thu~n va Dinh Thu~n (gom Blnh Thuqn cu va Blnh Tuy), Giao HQi mdi cling chia theo thanh 2 dnh hQi, Hoa Thu'<;1ng Thich Minh Tårn lam Tri Sl;\' Tntd'ng Tinh HQi Ninh Thu~n, Hoa Thu'<;1ng Thich Tinh Tri lam Tri Sl;\' Tntd'ng Tinh HQi Dinh Thu~n . Sau nam 1982, bie'n d6i PMt H<.>c Vi~n Nguyen Hu'dng thanh tru'CJng cd bån Ph~t H<.>c Dinh Thu~n, do Thu'<,1ng T<.>a Thich Chdn Thanh lam hi~u tntd'ng, B<:ti Buc Thich An Nghiem hi~u ph6, cd sd' hi~n d~t t<:ti Tong Låm V<:tn Thi~n.

Val nt~t sd htflC v~ t6 chdc Gia Dlnh PMt Til Blnh Thu~n (do Huynh Trudng Tam NgQc ghi l<;li):

Vao dem Giang sinh nam 1950, nhAm via Buc PMt A Di Ba, ngay 17 thang 11 nam Nham Dån, trong luc nhii'ng ngu'CJi Ki To Giao di l~ nha thCJ, thl trong san chiia Tinh HQi Ph~t Giao Blnh Thu~n c6 mQt doan Thanh Thie'u Nien Nam Nu Ph~t td' dang vui quanh ld'a h6ng du'di sl;\' chU'ng minh cua co' Hoa Thu'<;1ng Thich Thi~n Minh, danh da'u ngay khai sinh Gia mnh Ph~t Td' Dinh Thu~n. Ngay toi de'n vdi t6 chuc thl tb! xa Phan Thie't da c6 4 ddn vi: An L<:tc, Kie't Tu'CJng, PM Trinh va Dinh Hung. Nhii'ng Huynh Tntd'ng dåu tien la cac anh Phan Khåc Bau, Phan Gia Vinh, Nguy~n Khåc Mao, Tntdng Quy Lo, Nguy~n mnh Chung ... va nganh nil' thl c6 quy cb! CMu L~ Tårn, Ph<:tm Tb! Såch, Huynh L~ Tårn, Phan Tb! Hue'... Nhung Anh Cb! nay håu he't dang con tie'p t1,lc su m<:tng Ngu'CJi ÅO Lam. Nhii'ng vi Tntd'ng Ban Hu'dng Dån dh tien dåy tam huye't cua Gia Binh PMt Td' Binh Thu~n nhu': Båc Nguy~n Xuan Hu'dc (thOn phl,! nh<;lc si Dzung-Chinh) Tntd'ng Ty Bu'U Bi~n Dinh Thu~n, Båc Nguy~n Van Hoanh, mQt nhan sl. R6i nhii'ng vi Tntd'ng Ban Hudng Dån ke' tie'p nhu' quy anh Tntdng Tie'n Hinh, Tntdng Van Tr<.>ng ... Til' giua th~p nien 60, Binh Thu~n da c6 kha nhi~u ddn vi, ta't cå d~u båt dh bAng cM Thi~n: Mi~n Båc Dinh Thu~n c6 Thi~n Phudc, Thi~n HUdng, Thi~n Tinh, Thi~n Tårn, Thi~n Hu~, Thi~n Binh, Thi~n Duyen, Thi~n Ludng, Thi~n Håi. Phia Nam Dinh Thu~n c6: Thi~n Thanh, Thi~n My, Thi~n Låm, Thi~n PM, Thi~n Hoa, Thi~n Hudng, Thi~n Tin, Thi~n An, Thi~n Chånh,

PMp Am Ph~t Dån pl. 2544


Thi~n

Quang, Thi~n Minh, Thi~n Giac, Thi~n H~nh . Ngoai Mi dåo PM Quy v('}i Thi~n Du'dng, Thi~n Nguyen, Thi~n Tit. Toi con nh(,} du cac ddn vi nay la vi ngay riy toi c6 duyen may du'cJc theo cac Anh Ch! trong Ban Hu('}ng Dh di sinh ho~t v('}i cac Gia Dinh trong Tinh va du'cJc giu chuc Vl,l T6ng Thu' Ky Ban Hu'('}ng Dån 3 nhi~m

kY.

Chu nien l('}n nhrit la Chu nien thU 15, kMnh thanh Doan quan Gia Dinh PMt Tu Einh Thu~n, c6 co Hoa Thu'cJng Thich Thi~n Minh, T6ng V1,l Tru'dng T6ng V1,l Thanh Nien GHPGVNTN chU'ng minh, co quy anh Le Cao Phan, Lu H6 thay m~t Ban Hu'('}ng Dån Trung Vdng GDPTVN tham d1,l'. Chu nien hang nam cling lil D~i HQi Huynh Tru'dng toan Tinh, nhung nam chån nhu': 62, 64 .. . la d~i hQi thu h<;!p d€ ki€m di€m nhfi'ng sinh ho~t trong nam qua, va thåo lu~n nhfi'ng d1,l' an eho nåm tdi. Nhung nam le nhu': 65, 67 .. . la D~i HQi d€ cong cu thanh phh Tan Ban Hu'('}ng Dh. NMc t('}i D~i HQi hay kY ni~m Chu Nien, toi l~i nh(,} t('}i nhfi'ng anh ch! d Dao PM Quy, D~i HQi vao giua thang 11 am ijch, thang ma que toi dang mua gi6 bric, thu'C1ng c6 nhfi'ng cdn Mo brit ngC1, vao mQt kY D~i HQi nåm n9, cMng toi du'cJe tin chilc chiln la cac Anh Ch! d Dåo se vf- tham d1,l', nhu'ng nhfi'ng ngay tru'('}C do gio Mo du dQi, cMng toi dt lo khong bie't so pMn anh ch! ra sao. D~i HQi qua r6i, nåm bay ngay sau cac anh ch! m('}i t(,}i, thl ra Mo da My du'a ghe cac anh ch! troi gi~t tren bi€n ca nua thang trC1i! D~i HQi dang nh(,} nhrit la D~i HQi thu h<;!p brit thu'C1ng vao nhung ngay sau thang tu' den 1975. Chung toi co mC1i Ban Hu'('}ng Dån Trung Vdng vf- cM t9a, mong du'cJc nghe ehl th! trl,l'c tie'p tit quy anh tru'('}c Hnh hlnh m(,}i. D~i HQi chu'a be' m~c thl cong an ~p vao båt cac anh Phan KMc Tit, Trh Ng9c Giao, Nguy~n Van Th1,lc, Le Van LcJi (dQi di~n BHDTlJ) cung anh Tru'dng Vån Tr9ng va toi, h9 cao bUQc tQi t~p h9P brit hcJp phap v('}i am mu'u l~t d6 chanh quyf-n caeh m~ng, r6i du'a cMng toi di tu eai t~o (anh Tl! dd gQi dua la di an cLl). Sau tMi gian ra tu, anh Tit bi mu va binh lao do bi thie'u thon va hanh h~ khllc nghi~t, nen phai qua dC1i kha s('}m. Tit d6 trd di cMng toi chl sinh ho~t am th~m trong nhfi'ng d!p gi6 ky, hie'u hy rieng trong ph~m vi gia dinh eua nhau. CMng toi sinh ho~t nhlim giu lua, giu cho hu'dng Lam quy~n theo hdi thd titng giay, cho selc Lam bOa cung nh!p tim titng pMt. Einh Thu~n khong co nhif-u huynh Tru'dng cfip cao, chl von v<;!n quy anh Phan KMc Dau, Tru'dng Tie'n Hinh, va eh! Hoang Th! Hu'C1ng la nhung huynh tru'dng cfip Trin, va 19 Anh Ch! erip Tin. Anh Ch! Em ao Lam que toi troi gi~t ra hai ngo~i khong nhif-u, nhu'ng hån he't df-u tie'p t1,lc theo nghi~p cu, nghi~p dm coi vui chdi v('}i tu6i thd nhlim ke' t1,lC sl;l' nghi~p cua cac b~c dån anh da day cong xay dl;l'ng, dao t~o cho Giao HQi c6 du'cJc nhung Ph~t tu trung kien, cho drit nu'('}c nhfi'ng cong dan lu'dng thi~n xU'ng dang. (Quång Mlnh t6ng hQp tal lI~u cua CU' ST TOm Quang va Huynh Tn.tdng TOm NgQc)

Phlip Am Ph~t Dan pl. 2544

dnh s6ng nghia biin Vi~t

Nam va Ph~t giao giao va Vi~t Nam Ngan nåm xu'dng th!t ke't lif-n Tinh song nghIa bi€n moi duyen m~n n6ng Ph~t

Cay da be'n cu Rinh bOng con do Thie't tha con nh(,} ca u ho Cay da be'n cii con do nam xu'a Trang su Vi~t Nam yeu driu Thdm u'('}p hu'dng tråm Nghe trong tim Ly Le Trh Co nåm canh d~o nd bitng nguy nga Suoi xanh ra bi€n Ngat ngat hoa vang Suoi thdm long drit Vi~t Nam Chim xanh nhå ng9c, lua vang triu bOng Nllng reo tren lua Gio bay tren CC1 Liiy tre vfi'ng hi~n mai chUa Am tay d~i th1,l mat bC1 que hu'dng T6c cai hoa bu'di tfifng H6n u'('}p nh! sen vang DC1i dC1i co gai Vi~t Nam Trang len ngo i vi nu hoang tinh yeu Phu'cJng hoang cha u A Bay vu'cJt nghln trong Thai Sdn, Hy Ma hao hUng Ke't tinh chau ng9c trong long tru'C1ng sdn. M<;! di nh(,} mt('}c nh(,} ngu6n Thu'dng que thu'dng d~o con con låm thd.

TrQVt1

73


vai "Sr nghi nho v~ Due Diing eua nglifli Ph~t

tn

nhån mua via Xuåt gia 2544 Tam Minh Vtidng ThUy Nga

LTS : Phap Am xin giei thi~u elen quy elQc gio bai viet cua chi Tam Minh VLlClng Thuy Nga, hi~n cLl ngl,J tqi Hoa Ky, Chi la mQt trong nhung thanh vien ky Cl!U cua Ban HLleng Dan Gia 81nh PhQt TlI Vi~t Nam. TrLlec 1975 la Hi~u TrLlong TrLlang Nu Trung HQc Qui NhCln, Trong ky 8qi hQi GDPNN hai ngoqi to chuc tqi Chua Vien Giac - Duc qu6c vva qua, chi tai elåc cll chuc vl,J Uy Vien Giao Dl,Jc Ban HLleng Dan GDPNN tqi hai ngoqi. CLing trong dip Dqi HQi naV chung t6i dd tiep xuc va mai chi cQng tac vei Phap Am, du r6t ela eloan vei cac c6ng tac PhQt sl! va lo cho cUQc rong gia dlnh. nhLlng vei tinh thon t6t ca cho 8qo Phap va Dan TQc, chi eld hoan hy nhQn lai. Chung t6i xin tran trQng giei thi~u den quy dQc gia Phap Am, chi TAM MINH VLlClng Thuy Nga.

ChUng ta thui'1ng nghe n6i v~ "cdi diing cua nglliJi quiin tå", ·cdi diing cua ke pham phu", "cdi diing da b~c thdnh nMn" ... , nhu'ng ehUng ta ehua thl,l'e t~ p h;;tnh na y v~i tu eaeh la mQt Ph~t tu. Nhan mua Via Xuåt Gia nam nay, nghI de'n eai dung eua Bue Ph~t, dung hdn la eua Thåi Tu Tåt B;;tt Ba, trong dem Ngai quye't ri'1i bO eung vang dic$n ng<;>e, v<! dt;!p con xinh va ngo i bau dang ehi'1 mlnh d~ vlt<!t tbanh Ca-Ty La-Vc$ di v~ mQt ndi vo d~nh, tim con duong giåi thoat eho ehUng sanh. Lam the' nao M e6 long hy sinh eao dQ va y ehi såt da åy? ChUng ta hay di vao bai h<;>e nay, eung nhau ehiem nghic$m va thl,l'e hanh Bue Dung eua ngltoi PMt tu.

y

nghIa thåm thUy eua eae tir ngii PMt h<;>e luon nåm trong phh thl,l'e banh, ap dl;lng vao eUQe s6ng trude m~t. Do v~ y, () da y, ehUng ta xin du<!e nht;! phh dinh nghIa danh tir rna ehi di sau vao y nghIa thl,l'e banh. Trude he't, eai Dung etla nguoi Ph~t tu ehi e6 th~ du<!e nu6i duilng bAng Chånh Nic$m, måt Chånh Nic$m, ta khong th~ thl,l'e banh mQt eaeh hii'u hic$u båt eu mQt dUe tinh nao. Vi v~y, ehUng ta phåi thuong xuyen tudi tårn tam mlnh bAng nhfi'ng h;;tt gi6ng eua Chånh Nic$m Tinh ThUe, n6i nom na la () båt eu thi'1i di~m nao va hoan canh nao, ta luon luon y thue dlt<!e ta dang lam gl: dirng bao gio say su'a, khong ehi say ru<!u, say tlnh .. . rna say n6i, say giång, say ·suy nghi bao la vii Ir~" nua, vi m<;>i thu say d~u la nguyen nhan etla thåt nic$m. Tie'p theo, mu6n nuoi du'ilng va phat tri~n Chånh Nic$m, ta dn phåi Kien Nhån. Kien nhån la khong non n6ng, båt an, Mn eh6n, n6ng nåy ... Kien nhån giup ta nbln ro nguyen ly duyen kMi eua B;;to Ph~t: eai nay e6 m~t vi eai kia e6 m~t; eai nay sinh vi eai kia sinh; eai nay dic$t vi di kia dic$t... N6i nom na, båt eu eai gl eung e6 nguyen nhan eua n6 . Nglti'1i PMt tu khong n6ng gi~n khi nghe mQt ngltoi nao d6 n6i xåu mlnh, n6i xåu t6 ehue mlnh hay ddn v~ mlnh, rna phåi binh tam suy xet, d~ tlm

74

ra nhfi'ng nguyen nhan gh xa. Nhi'1 sl,l' ehiem nghic$m binh tInh nay, ta e6 th~ tim ra dlt<!e nguyen nhan sau xa eua sl,l' vic$e eung nhu' phu'dng phåp dO'i tq va con co th~ rut ra nhfi'ng bai h<;>e råt hay nua. Ta e6 ~p thl,l'e t~p due kien nhån d~ nbln sau vao ehinh mlnh, soi r<;>i l;;ti hån thån mlnh, doan th~ mlnh, t6 ehue mlnh ... Gu'dng sang eua h;;tnh nay trong thi'1i d;;ti ehUng ta la Bue B;;tt Lai L;;tt Ma. ChUng ta d~u bie't rång Mt nu'~e Tåy T;;tng b~ Trung CQng xam ehie'm tan b;;to va dQe ae nhu' the' nao, nhu'ng t;;ti sao Ngai khong thu gMt nglti'1i Trung Hoa? Khi len Hinh giåi Nobel v~ bOa binh the' gi~i, trå loi cau hOi nay, Ngai da n6i: "NglliJi Trung Hoa då CllcJp hel nhilng gi chUng toi co, khOng le toi l(li dl hQ ldy luon sl! an l(lc cua minh hay sao?". Ro rang dUe kien nhån dem l;;ti eho ta sl,l' an l;;te nQi tam va mQt long khoan dung vo h;;tng vh. ChUng ta da tu h;;tnh nay ehua? - Thua ehu'a! ehi nghe ai noi dQng tdi mlnh mQt ehUt la da "n6i lam banh l~c Illc" len ngay. Con khi ai khen anh A, e~ B rna khong e6 ten mlnh tbl dQng long tl,l' ai, do' ky len li~n, e6 ~p la danh phå, dem pha, hOi nh<;>, n6i xåu ... nhu' ehu'a h~ bie't Mn Ll;le bOa, Tu nhie'p, Hoa thu~n tin yeu .. . m~e du bang thång vån di th<;> Bat Quan Trai d~u d~u, nghe quy Thåy, Co giång khong thie'u bai nao he't! ChUng ta hay thl,l'e t~p due tinh nay trong thi~n t~p: dirng l;;ti m<;>i ho;;tt dQng, ng6i xu6ng, theo doi hdi th(}, quan sat sl,l' båt an, gi~n d6i m6i khi ehUng kh(}i len, nbln sau vao ehUng, Mng nghe ehUng th~t dn tr<;>ng. Vic$e nay khong doi hOi nhi~u thoi gian rna ke't quå l<!i l;;te vo eung; n6 giup ta ra khoi Mi r6i, eang thAng hay phi~n nao mQt eaeh mau eh6ng. MQt ye'u to' nua eua due Dung la sl,l' Buong Bo. Buong bO khong ehi e6 nghla la dirng nåm giu trong doi ban tay mlnh, rna con la dirng nåm giu trong tam y mlnh nua, vi sl,l' nåm giu la dåu m6i eua tbanh kie'n, ky t~, co' ehåp ... du'a de'n u'a thieh - gMt bO, eua tam phån bic$t låm eho ehUng ta luon b~ dinh måe, tl,l' giam ham mlnh trong nhfi'ng tu' tu'(}ng ht;!p hoi, quan di~m el;le bQ, ude md va hy Phap

Am Ph~t Bån pl. 2544


v(;mg thl thip le te VI b! h~n ehe' Mi s~ hai va båt an, kh va h<;!p hOi; Mi VI båt eu st! barn viu nao efing e6 g6e r~ til' st! tri tr~, ngan eån m<.>i st! tie'n h6a. Buong Bo la ehåp nh~n st! co m~t eua v~n phåp Nhu'- ChUng - la, khong hoan ho, khong då dåo, khong nhln ehUng du'di lang kinh th! phi, u'a gMt, hay nhln ehUng du'di nhfi'ng e~p kinh mau vo Hnh hay e6 y eua minh. ChUng ta phåi soi sang m<.>i st! vi~e bAng eaeh nhln thång VaD tårn minh, VaD tht!e ehåt vo eung dinh mile eua no - nhu' mai me thea du6i, barn viu hay phu nh~n, bui,)c ti,)i ... lam eho cai thåy etla minh tr(} nen b! khue-x~ (ga Y), khong con la Chånh-Kie'n nua. St! Buong Bo, VI v~y, e6 eong d"mg rilt to ldn la lam tårn ta trong sang va dem l~i eho tårn ngu5n nang lt!e ehua te! tr~ng thai båt an, sc:J hai va phi~n nao. Tht!e t~p Buong Bo cå ngbIa den lån ngbIa bOng ta se cåm nh~n ro rang rAng: khi ta buong bO du'c:Je mi,)t eai gi rna minh yeu thich, barn viu thl ta nh~n du'c:Jc mi,)t ni~m an l~e såu xa hdn tru'dc råt nhi~u, n6i caeh khae, cung vdi mi,)t st! måt mat nho, ta du'c:Je mi,)t st! thanh thån ldn. St! Buong Bo kho tht!e hi~n nhåt la Buong Bo St! Tt! Sung Bai Mlnh (Nga ch6p) va Buong Bo T~t D6 Ky'. D€ tht!e t~p hai st! Buong Bo nay, ta co th€ tht!e hanh wHCfnh Ung Nghe"" va "Hoan Hy Nghe Titng vg Tay Dlmh Cho Ngur'Ji Khdc n. Ung nghe nhfi'ng tie'ng n6i thåm kin kh(}i len til' ni,)i tårn ta, lilng nghe tårn tit, linh cåm, y kie'n .. . etla b~n be, ngu'di thån d€ thong eåm va ehia xe. Hoan hy lilng nghe tie'ng v6 tay hoan ho ngltdi khac, d€ d6i te! tanh d6 Iq, d€ ni~m vui dltc:Jc nh§n len va d€ phåt tri€n tårn khiem h~ råt dn thie't eho due Dfing eua ngu'di Ph~t tit.

kY

Ye'u t6 thu ba eua dUe Dfing la khong pM phån. Tårn ta luon lang xang khong bao gid ngil'ng ngW vdi nhung phe phan va danh gia, so sanh, eho di€m ... Th~t vh, nhfi'ng lue dang ng5i Thi~n, dang tht!e hanh st! tInh l~ng etla ni,)i tårn, thl st! huyen nao nay cang ro rang hdn, nhfi'ng tie'ng n6i khen che chinh minh hay m<.>i ngu'di xung quanh minh n6i len ro r~t hdn binh thltdng nua, el,l th€ nhlt : Mlnh da t6t ehlta? Mlnh n6i e6 hay bAng anh X ch! y ehlta. Mlnh e6 tinh tån hdn anh Z khong? Ong A noi nhlt v~y co phåi mu6n am cW minh khong? Co phåi ba B cM minh bOn xen khong? Co C sao kho ehiu qua, cu eWnh minh hoai, e6 phåi VI ganh t! vdi mlnh khong dåy? v.v .. . va v.v... Nhung lang xang nay do nhung Ita ghet, lo bu5n, båt an, sc:J hai, d6 Iq, ehinh la di,)e t6 ne'u ta nuoi dlt(Jng va dung tung ehUng, d€ eho ehUng ehe' ng!! va t~o ap It!c len tårn minh. Trai l~i, ne'u ta t~p nhfi'ng th6i quen khong pM phån thl nhfi'ng tit tlt(}ng nay se de'n va ra di nh<;! nhang nhlt nhfi'ng dam måy d€ trå l~i eho ta båu trdi tårn yen Hnh. Tht!e t~p h~nh nay: ta tt! nhien quan sat nhung tårn nay sinh kh(}i trong ta vdi tårn khong phån bi~t, khong pM phån; dil'ng vi,)i lo bu5n khi nh~n ra do la m(>t tårn dia xåu xa hay mil'ng r(J, tt! hao VI n6 la tårn eao thu'c:Jng ... Noi t6m l~i, ta eW "nhtJn di~n" ehUng v(}i tårn blnh thån, khong vui bu6n, Ita gMt, låy bO. Ta dil'ng ngbI rång lam nhu' v~y la la khong bie't phån bi~t phåi trai, Phåp Am Ph~t Dån pl. 2544

dung sai, rna trai 11;\i, v(}i tårn trong sang, vdi eaeh nhln vo tu', st! th~t ve st! vi~e va con ngu'di, v~ traeh nhi~m ... hi~n ra råt ro rang va ta tt! nhien thåy dltc:Jc 16i minh. Due PMt da d1;\Y: "NurJc nong hay ICfnh, ai co uong thi tI! bitt". C6 tht!e t~p ta nh~n ra dieu nay ngay va hi€u dltc:Je lC1i d1;\y ctla Ngai Ll,lc T6 Hu~ Nang: "[Xtng tht;'y lai ngur'Ji, chi the{y Mi minh". TMt v~y, qua tht!e t~p ta thåy rAng nhln thång VaD tårn mlnh, d<.>e dltc:Je no va lilng nghe no mdi la di~u quan tr<.>ng nhåt va thieh thu nhåt, ta khong con thieh tlm hi€u 16i ngu'di, lang xang, so sanh, do lltdng ... nua. Tårn ta hlnh nhlt sang hdn, tri ta Mn hdn va nhfi'ng bltde ehån tr(} ve vdi bån tårn thanh t!nh vii'ng cMi hdn. Nhlt ngu'cri mu sd voi, ngu'di vie't bai nay eiing sC1 s01;\ng tlm xem tht!e ehåt ngbIa cM Dfing eua ngu'di Ph~t tit d€ nh~n di~n Iqp thdi ehting tit xåu cua tåm phån bi~t, nhfi'ng vi khuå'n di,)e h1;\i eua tinh nga m1;\n, long d6 Iq thoi quen ehåp thti lam suy giåm nang lt!e giae ngi,) ti~m tang trong m6i chUng ta, Vdi niem tin vao Due Ph~t, D1;\o Phåp va ehinh Tt! Tåm Thanh T!nh, ehUng ta se eling nhau s6ng dnh thue va trau gi6i due Dfing eua ngu'C1i Ph~t tit, mi,)t eong vi~e åm thåm khong co tie'ng vang va phån thu'(}ng, nhu'ng vo eung cd bån va quan tr<.>ng VI do la ehla khoa d€ m(} eanh eita ldn "chien thdng chinh minh" tie'n v~ phia giåi thoat khoi phien nao kh6 dau . Cong vi~e tåt nhien råt n~ng n~ VI nhu' Duc The' Ton da d1;\Y: ""TI! thdng minh la chitn cong oanh li~t nhai"". Trong niem vui mua Xuåt Gia, xin du ehUe tåt eå ehung ta dltc:Je tårn sang, ehi ben trong tie'n trinh trå v~ Ph~t Qu6e.OO Tam Minh Vtidng TbUy Nga

d~o trang dåu nam Con quy g6i giua d~o trang Nhin len Ton tuqng vo van tir bi Hai ben Tang Chung uy nghi Den hoa rt!c ro soi thi chdn tam Mo chuong hoa lån Phap Am Di~t tru phi~n nåo me låm san si Tdm hUdng toa tt!a lttu ly Såc khong khong såc sao thi con me DUO'ng v~ vo neo sdn khe Sao khong thuc dnh ma v~ nUdng than Thudng nhau xB. he't mai gån Neu con om giu thi con gi~n nhau Dåu nam con cui nguy~n cåu Chung sanh an l~c kh6 dau tieu tru M6ng m(}t Ttt Canh Thln, Nguyen Ti'ch

75


chån khong

di~u

hilu

Hoa ThttQng Thfch Quång Dl) Til' ra't sØm, tu' tu'd'ng Båt NM dlI trd' thanh tu' tu'd'ng can ban cua ta't cå cac tong phai D~i Thil'a. Ma tu' tu'd'ng din bån d6 c6 th~ thau t6m vao bO'n chn Ch8n Kh6ng Di~u Hau. Ne'u dU'ng tren l~p tru'<1ng tu du'tlng rna n6i thl chån khong la cai du'dng th~ t6i Mu cua s1,l' pM dinh hoan toan nglI cha'p, nglI d1,lc, sieu vi~t hi~n th1,l'C, nhu'ng tuy~t nhien khong c6 nghIa la hu' vo, rna trai lai c6 th~ n6i d6 la cai tam cånh sung th1,l'c, t1,l' do tuy~t d6i. V~ m~t giao ly, Båt NM khong l~p ngåu tu'<Jng, cho nen cai du'dng th~ t6i h~u d6, v~ phu'dng di~n bi~u tu'<Jng, khong lam cach nao M di~n tå du'<Jc. Tren quan h~, VI phåi thoat ly cai cånh giØi ca bi~t va h~n che' nay nen v~ mat tieu c1,l'c, n6i la khong nhu'ng th~t thl ngoai vi~c th~ nghi~m cai nang di?ng thai thu~n tny. Do d6 ne'u n6i theo tam cånh a'y thl ta't cå ho~t di?ng cua cMng ta d~u la d~ thanh tinh h6a the' giØi nay, rna ta't cå su' vat d~u la cai anh sang ph6ng til' tu'øng Chån Nhu' ra Di~u Hii'u. DU'ng d' mi?t phu'dng di~n rna xet thl cai the' giØi quan clia Båt NhlI c6 ve nhu' vo VIi tr1,l lu~n. Khong nhii'ng the', ne'u nh~n xet d' mi?t khia c~nh khac, the' giØi quan tuy hi~n nhien da bie'n thanh phie'm thån lu~n, nhu'ng r6t cUQc cfing khong ngoai cai ke't lu~n du'<Jc rut da til' tu' tu'd'ng Chån Khong Di~u Hii'u. S1,l' khåo sat v~ Chån Khong Di~u Hii'u tuy da trd' thanh xua't phat di~m can bån cua ta't cå trie't h<,>c D~i Thil'a sau nay, nhu'ng va'n d~ d' day m6i quan h~ gina giåi thoat va d~o duc - theo l~p tru'<1ng Båt NhlI nen xli' ly nhu' the' nao? Theo Bat NhlI, ne'u n6i mi?t cach phie'n di~n thl d~o duc vån chlla mi?t trong nhii'ng phu'dng ti~n d~ d~t Mn cånh giåi thoat cua Chån Khong. D~ d~t m1,lc dich d6, nhu' m<,>i ngu'<1i d~u bie't, dn phåi tu h~nh L1,lc Di?, rna trong L1,lc Di? bao g6m nhii'ng duc m1,lc d~o duc nhu' Nghi~p Til' Thi~n (b6 thi), Duc H~nh (tri giai), nhån nai, n6 lu'c ... Nhu'ng sd' di Bat NhlI c6 du'<Jc cai d~c såc 'Bat Nhff la thay VI cM tr<,>ng vao phap mon hu'Øng thu'<Jng thll~i d~t tr<,>ng tam vao phap mon hu'Øng h~. DI nhien, th~t ra trong qua tnnh tu du'tlng, tuy khong c6 hu'Øng thu'<Jng hay hu'Øng h~ khac nhau, nhu'ng gina hu'Øng thu'<Jng va hu'Øng h~ khong th~ c6 mi?t thai di? ba't d6ng. D6 la dac såc cua Bat Nha. Do d6, cai dia vi da d~o duc d6i vØi giåi thoat, ne'u n6i mi?t cach phie'n di~n, thl tuy chlla phu'dng ti~n, nhu'ng d' mi?t phu'dng di~n khac rna n6i, thl trai lai n6 phåi la can cu giåi thoat mØi c6 th~ hoan thanh du'dC d~o duc chån chanh. NghIa la d' L1,lC Di? la phu'dng ti~n d~ di de'n Chån Khong, nhu'ng d6ng th<1i, L1,lC Di? chån chanh phåi d~t Mn Chån Khong mØi c6 th~ du'dc hoan thanh, va nhu' vh n6 l~i la ye'u t6khong th~ thie'~ d~ tao thanh the' giØi Di~u Hii'u. N6i nhu' the' tuy c6 ve bi€n

76

thanh trU'u tu'<Jng, nhu'ng ne'u n6i mi?t dch C1,l th~ thl tuy n6 la s1,l' nghi~p til' thi~n nhu'ng s1,l' nghi~p til' thi~n ba't lu~n la xua't pMt til' di?ng cd nao di nua, n6 cfing ham chua mi?t s1,l' hy sinh t1,l' kY, då pha nga cha'p, nga d1,lc lam phu'dng ti~n M th~ hi~n the' giØi Chån Khong, thea y nghIa d6, L1,lc Di? du'<Jc coi la hang dh. Nhu'ng bO' thi rna nhåm du l<Ji cho chinh mlnh du chl la mi?t måy may th~i, thl l~p tuc bO' thi Ba-La-M~t bie'n thanh vo nghIa, mat chån chinh. BO' thi chån ehinh la phåi c6 tanh cach eua cai g<,>i la "Tam Lu~n Thi KhOng", nghIa la dil'ng bao gi<1 phån bi~t mlnh la ngu'<1i cho, c6 ke nhan clia mlnh cho, va c6 v~t M mlnh cho, coi hanh dQng' bO' thi cua mlnh chlla mi?t ph~n s1,l' cao cå nen lam, the' thOi. C6 nhu' the' thl bo' thi mØi c6 du'<Jc y nghIa chån chinh. Ma quan ni~m nay chl khi nao d~t tØi cånh giØi Chån Khong m6i c6 th~ du'<Jc hoan thanh, d6ng tMi, khi bO' thi vØi tinh thh Tam-Luan Khong-Tich thl vi~c lam d6 se trd' thanh s1,l' nghi~p til' thi~n c6 tanh cach Chån Khong Di~u Hii'u, d6 la tinh thh cua Båt NhlI, va tinh thh a'y khong chl h~n C1,lC trong llInh v1,l'c bO' thi til' thi~n, rna ba't cu n6 11,l'C nao lam mi?t vi~c gl c6 tinh cach VI ngu'<1i, ginp d<1i, d~u cfing phåi phat xua't til' l~p tru'<1ng d6, ne'u khong se trai ngu'<Jc hån vØi tinh thån Bat NhlI. Cai g<,>i la vo duyen til' bi chinh la chl tinh thh d6. Kinh Kim Cang n6i: "'Ung vo sa tr~ nhi sanh ky tam" chhg qua cfing chl bi~u thi cai tinh thån va thai di? can bån d6 rna thOi . Chl khi nao theo tinh thh do rna d~o duc h6a xli hOi thl mØi c6 th~ th1,l'C hi~n du'<Jc Tjnh Di? Di~u Hii'u. Ch~ nen, t6i tu'd'ng ta c6 th~ giåi thich the' giØi quan Phie'm-thh-Iuan cua Bat NM nhu' sau chl h~n C1,lC d' phu'dng di~n d~o dftc thoi: Xay dl,l'ng tren cd sd' da tam vo sd' Mc d~ hoan thanh vi~c d~o duc h6a xa hQi . trong kinh Bat Nha thu'<1ng n6i: "Nhif niing Ille eua Bat NM nguiJi dife duqe nghe, nguiJi mu duqe th5y, nguiJi que duqe dling". Nhii'ng eau tren day v6n am chl cai tri kie'n h,tc, nhu'ng ta cfing c6 th~ giåi thich no la di ke't quå cua nang 11,l'c d~o duc CUu te xli hQi thea tinh thh Tam-Luan-Th~-Khong v~y. T6m l~i vao th<1i d~i nguyen tMy PMt giao, Bat NM da hoan toan th1,l'c hi~n cai nhan cach cua Duc Phåt dem dung h<Jp vao Nha't-Ban-H6a giåi thoat va daa 'd~c d~ t~o cho trie't h<,>c Chlin Kh6ng Di~u Hau mo~ cd sd' rna c6 th~ n6i th~t dlI tMu tri~t du'<Jc ch6 l~p cu'øc cua tinh thån chån th~t cua Duc Ph~t. D6 cfing la ly do tai sao Bat NhlI, v6n thil'a ke' ehån tinh thh clia PM; giao nguyen tMy, du'<Jc nh~n la can r~ cua PMt giao Dai thb . . Hoa Thu'q'ng Thfch Quång Dq Bay d~ eho BÅN TBt D() 8INB åy trån ng4p tMn tåm, dåo th:ii mqi mtim m6ng hi nga, thien kie'n, khie'n eho ngu'O'i con Ph4t kh6ng nhln nh4n ra nhau trong e6ng trlnh d~ the'. Nhån lånh etla Ph4t tinh kh6ng phåt h~y, låm sao e6 qu:i t6t d~ d61 tri m~t xa Mi suy thmh d~o dde, nm con ngu'O'i ehi bie't tfeh eve gåy th:im kh& eho nhau? lrich dien Van Mung PE) 2544 cua Hl. Quang 8Q

Phllp

Am Ph~t Elån pl. 2544


LTS: Do nhu c~u cUa di)c gia muon biet them va ro ve Thll(1ng TQa Thich Tu~ Sy, ngl1<1i vlta mdi dll!1C Roa Thll(1ng Thich Quang Di) va Roa Thll(1ng Thich Ruyen Quang de b~t vao chuc v~ T6ng Thll Ky kiem Ph6 Vi~n TrLtOng Vi~n R6a D~o thui)c Giao Ri)i Ph::%t Giao Vi~t Nam Thong Nha't, vao thang 3 nam 1999. Phap Am so PMt Dan p1.2544 (nom 2000) xin trang trQng gidi thi~u den di)c gia clmg Ph~t tv xa g~ ph~ tigu sV cUng bai viet "hai vi Thi~n su" cUa Giao sl1 Ph~m Cong Thi~n, bai "di VaD coi tha Tu~ Sy" cUa nha th<1 Bill Giang, bai "dQc tha tu cua Thdy Tu~ Sy". Nhilng tåi li~u, th<1 van khac cUa Thll(1ng TQa Tu~ Sy, Phap Am se lån 111<11 gi1i den quy di)c gia trong cac so ke tiep ..

ThuQng TQa Thich ti~u

su

Thu<!ng T<;>a Tmch Tu~ Sy the' danh la Ph<;lm Van Thudng sinh ngay 15.02.1943 t<;li Pakse, Uo, nguyen quan Quång Blnh, Trung phh, Vi~t Nam, quy y Ph~t tu thuo- dong nhi, t6t ngh~p Vi~n Cao DAng Ph~t H<;>c Sai Gon nam 1964 va Vi~n D~i H<.>c V~n H<;lnh phån khoa Ph~t h<;>c nam 1965. Du<!c d~c cach b6 nhi~m Giao su thl!C thl,1 Vi~n D~i H<;>c V<;ln H~nh tu nam 1970 nh<1 nhifug cong trinh nghien crru va nhung khåo lu~n v~ van h<;>c cling nhu trie't h<;>c c6 gia tri he't suc cao, nhu D~i Cudng V~ Thi~n Quan, Trie't H<?c V~ Tanh Khong (An Mm Saigon. 1970). Thu<!ng T<;>a rilt gioi chu Han, dnh chu Phap, chU Anh, chu Pali va chu Ph<;ln va Thu<!ng T<;>a cling d<;>c hi~u tie'ng Duc, nghien crru kY v~ Heidegger va Hoelderlin. Cu6n Thi~n Lu~n n6i tie'ng cua D.T Suzuki bån Vi~t ngti' la do Thu<!ng T<.>a d!ch. Thu<!ng T<;>a Tu~ Sy la mQt h<;>c giå uyen bac v~ PMt Giao Nguyen ThUy va D~i Thua, la mQt tri thUc PMt giao rna tam thuc va hanh sli' huong v~ Dan TQc va D~o Phiip. Thu<!ng T<?a con d<.>c va nghien crru To Dong Pha tu nguyen tac, d~ l~i mQt tac phå'm chan hoa Hnh thd: To Dong Pha, Nhifug Phudng Tr<1i Vi~n MQng (Ca Daa Saigon . 1973). Nhung luc rånh TT. ehdi du'dng dm. Ngoai ra TT. Con sang tae nhi~u thd, vie't mQt s6 ehuy~n ngiln d~c sile, phftn lon dang tren t<;lP cm Kho-i Hanh (1969- 1972) va TMi T~p t~i Saigon (1973-1975) khi dU'ng ten trong BQ Bien T~p t<;lP cm nay, eling nhu thd, van da Thu<!ng T<?a da du<!e dang tren nhi~u t~p cm van h<;>e t~i Sai Gon. Thu<!ng T<;>a eling la ChU but t~p ehi Tu Tuo-ng eua Vi~n D~i H<;>e V ~n H~nh. Vao ngay 01.04.1984, Thu<!ng T<;>a Tu~ Sy bi nha dm quy~n Ha NQi bilt giu elIng voi Thu<!ng T<;>a giao su Tri Sieu Le M~nh Thiit va 19 Tang Ni, Cu Sl khae VaD nam 1984, bi ke't an mu'U vo trang l~t d6 emnh quy~n va trong phien toa keo dai nhi~u ngay eu6i thang 9 nam 1988, TT. da bi emnh quy~n CQng sån ke't an tli' hlnh eung Thu<!ng T<?a giao su Tri Sicu U: M~nh That. Nhu'ng do sl! tranh difu tkh el,1'e eua eae cd quan: Nhan Quy~n qu6e te', Van But qu6e te' eling nhu Van But Vi~t Nam håi ngo~i, Vy Ban båo v~ Quy~n lam ngU<1i Vi~t Nam, mQt s6 t6 ehue, hQi doan qu6c te' khae eling nhu Phåp

Am Ph~t Ban pl. 2544

Tu~

Sy

trong eQng dong ngu'<1i Vi~t håi ngo<;li, .. Ha NQi phåi giåm a n xu6ng con ehung thån kh6 sai, va sau d6 giåm an thanh 20 nam kh6 sai, rai dem giam Thuc;J'ng T<;>a t~i tr~i A-20 PM Yen. Vao thang 10.1994, eung voi 200 tu nhan, Thuc;J'ng T<;>a tham gia bi~u finh doi gij.p phai doan Lien Hi~p Qu6c va thl!e hi~n eae quy~n khae, nen bi CQng Sån dåy ra Bile. NhUng l<1i tuyen bo' da ngu'<1i tu lUdng tam Tu~ Sy, t~i Toa An, eling nhu kW phaeh kien eu'<1ng lUe trong tu, la gudng sang eh6i l<?i, va ni~m tl! hao eua Ph~t Giåo va eua Dan TQe: • I4p tntiJng cua chung lai la lcjp tntilng

da Phq.1 Giao, la

l~p

tntilng cua lo an kM! Dan Tqc".

Vao ngay 01.09 nam 1998, Ha NQi l~i phåi hUy an va tha Thuc;J'ng T<.>a, eung voi mQt s6 ngU<1i khae. Tuy v~y, Thu<!ng T<;>a eling da O- trong tu 14 nam . Truoe d6, Thuc;J'ng T<.>a da tuy~t thl!e trong tii.. Truoe khi thå, emnh quy~n CQng sån mu6n Thuc;J'ng T<;>a Tu~ Sy kY VaD lå ddn Xin Khoan Hong d~ gli'i len ong Chu Tjeh Nha Nuoe Trh Due Ludng, Thuc;J'ng T<;>a trå l<1i: • KMng ai co quy€n xb xli lai, kMng ai co quyin an xa rai" . H<;> n6i khong vie't ddn thl khong thå . Thu<!ng T<?a khong vie't, nhu'ng tuy~t thl!e. Cu6i eung, khong bie't phåi lam sao, emnh quy~n CQng sån Vi~t Nam danh phåi thå Thu<!ng T<?a sau 10 ngay tuy~t thl!e. Sang hOrn sau tue ngay 02.09.1998, lUe 10 gi<1 45, Thu<!ng T<;>a Tu~ Sy du<!e dua len tåu bOa v~ Narn. Theo l<1i k~ voi ong Vo Van Ai (UBBVQLNVN), Thuc;J'ng T<;>a ngoi su6t 36 tie'ng dang ho tren tån thl khong ehiu dl!ng them, VI rilt ye'u sau 10 ngay khong an O- trong tu . Thuc;J'ng T<?a xu6ng Nha Trang, va VaD Ph~t h<;>e vi~n Håi Due. Thuc;J'ng T<;>a Tu~ Sy tuy~t thl!e mQt rnlnh, khong e6 t6 ehUe, bao cm nao bie't. Thuc;J'ng T<;>a tuy~t thl!e •di khdng djnh minh", nhu l<1i Thu<!ng T<.>a n6i . ft lau sau Ha NQi l~i ra l~nh Thuc;J'ng T<;>a phåi v~ eh6n eli, tue la Chua Gia Lam O- Gia Dinh, chu khong M<!e pbep O- l~i Ph~t H<?c Vi~n Håi Due, Nha Trang. Thuc;J'ng T<?a tu eh6i, vie't mQt la thu gii'i eho nha dm quy~n Ha NQi, n6i mQt la O- Håi Due, hai la VaD tu trO- l~i. Tin nay e6 loan tren bao em håi ngo~i .

77


hai vi• thi~n sti Ph~m

C6ng Thi~n

Tai du'<.1e may mån quen bie't Tu~ Sy va Le M<;tnh Thåt khi hai vj nay con r3't true, va con du'di hai mu'di tu6i . Bay giC1 hai vj da du'<.1e 45 tu6i (ca hai deu sinh nom 1943).

Lue tai quen bie't hai vj tb! hai vj My con la nhii'ng cM tieu d ehUa; bay giC1 tb! hai vj da trd thanh hai vj Thi~n su' 16i l<;te va l<;ti eling la Anh Hung Dan TQe eua Ljeh Su Vi~t nam hi~n d<;ti. T<;ti sao "gQi la Anh Hung Dan TQc" thl r3't d€ nh~n th3'y (mo cl,! th~ nhat la cai an tli hlnh ve tQi "phon cach mQng va bQO dQng vG khf IQt do che dQ", van van).

Nhung t<;ti sao g<,>i Le M<;tnh Thåt va Tu~ Sy la "hai vj Thdn sti lai lq.c nM/, thOng minh nM/, uyen bac nM/, trang sq.ch nM/ cua Vi?t Nam hi?n nay"? "Thitn Sti" a? Chl nQi eåi danh hi~u "thdn sti" da la m~t roi, l<;ti con them m3'y ehu md hO nhu' "Mi lq.c nhat, thOng minh nMt.. "? Tai mu6n n6i v~ Tu~ Sy va Le M<;tnh That vdi t3't eå tMn tr<,>ng va suy nghI emn ehån ell-n ke, va tai xin ehju m<,>i traeh nhi~m v~ eai nhln khae thu'C1ng eua tai Mi vdi nhj vj. T<;ti sao la "thdn sti"? Va "thdn Sti", la the' nao? Khong dn trå IC1i tl1!e tie'p v~ nhii'ng eau hOi b3't thu'C1ng nay . Ndi day, tai ehl xin nh3'n m<;tnh dai di~u gian tie'p va ai mu6n hieu gi thl eu hieu. Khang ai e6 the t1,l' nh~n du th~m quy~n tan giåo va tam linh de trå IC1i dm khoat nhii'ng eau hOi b3't thu'C1ng tren. Chl e6 nhii'ng ke bO eå tr<,>n dC1i mlnh lll-ng le s6ng ehe't vdi eai g<,>i la "B6 Dt Tam" hay "PMt B6 Dl Tam" tb! may ra mdi tl1!e nh~n dau d6 kW phåeh va thh dl:Wg bång lång eua "nghjch hanh thdn". M3'y ehu "thdn Sti" da bj ngu'C1i ta l<;tm d~ng de 11,l' truy tll-ng mQt eaeh 16 bjeh hay truy tll-ng ke khae vdi nang n6i d€ dai t1,l' man pM phcrn nang e<;tn, nh3't la tir lue Thi~n hay Zen trd thanh eai m6t tri thue Mn m<;tt. B3't eu ngu'C1i nao to ve "kieu ngq.a kMc thtiiJng" mQt eMt va e6 nhung hanh dQng eu ehl "ngti(/c Mi trai dq.a" mQt eMt tb! t1,l' gan hay bj gan la "thdn sti" . Le M<;tnh Thåt va Tu~ Sy khang bao giC1 t1,l' nh~n IC1i "thdn sti" va eling khang bao giC1 nghI mlnh la eai gi eå tren mll-t d3't nay. Hai ngu'C1i nay ehl la nhii'ng ke l€ dQ khiem t6n mQt eaeh t1,l' nhien va khang bao giC1 bie't giå vC1 "hq. minh" vdi y do Idn dao cha d<;tp len tren ke khae. C6 s6ng ben e<;tnh Tu~ Sy va Le M<;tnh Thåt tir ngay nay qua ngay khae, trong nhung hoan eånh khae nhau, tb! mdi may ra eåm nh~n dai ehUt tae phong thi~n su' Idn dåo toat ra mQt eåeh t1,l' nhien va mQt eaeh "va cang dlf,ng hq.nh" tir dC1i s6ng thu'C1ng nh~t va tinh thh "di?u nht,ip" etla hai vj. Tai xin g<,>i hai vj nay la "thd n sti" vdi t3't eå

78

dån do th~n tr<,>ng va vdi t3't cå YnghIa eao dt{ p va "nhti thl!c " etla mQt danh xung "xung thien chi " ... Giua dong thåe hi ao <;tt va dja eh3'n thu'C1ng trl,l'e etla sinh m~nh, the' m~nh, va tinh m~nh etla que hu'dng, mQt sdm

hOrn nao d6, tai da du'<.1e xa d~y lll-n h~p vdi Tu~ Sy va Le M<;tnh Thåt; t3't eå ba anh em ehUng tai d~u xu3't thån tir Vi~n Ph~t H<,>e mi~n Trung rna vj cha gia etla ehung tai Hoa Thu'<.1ng Tri Thtl (ngvoi dd b i CQng san Ha NQi thu tieu ngav IQp tuc sau khi Tu~ Sy va Le MQnh That b i båt gi am VaG ngo V l thang 4 nom 1984, VI "tQi tan thanh. ung hQ , cha cha , dum bQc hanh dQng phon cach mQng , IQt do che dQ CQng san ").

B6i vdi tai, tir lue nao eho Mn lue nao tb! Tu~ Sy va Le M<;tnh Thåt eling nhu' va hdn eå "nhilng dua em rUQtthjt " (mang vi the "dan anh" thl chl thl/c sl/ la "anh" khi mlnh c6 du suc mQnh va kien xCi doV cho nhung dua em vvqt xa Mn mlnh , va sl/ thl/c hi~n nav la Tu~ Sy va Le MQnh That dd vvqt xa han tCii den nghln trung bien te trong vi~c cVu mang trQn v~n Tinh M~nh Vi ~t Nam mo hQu quo b i dat la cai an tli hlnh do Ha NQi tan nhan thl/c hi~n baG nhieu lon d61 voi baG nhieu bQ 6c sieu vi~t va baG nhieu Anh hung U~t si bot khuat cua Dan TQc).

sa

Cå ba anh em d~u ldn len, tru'dng thanh va lam vi~e vdi Vi~n B<;ti H<,>e V<;tn H<;tnh rna eMng tai eoi nhu' mai nha gia dinh trong eå nghIa den lån nghIa trång; eMng tai d~u la thanh phån emnh ye'u nh3't etla Ban Bien T~p T<;tp cm Tu' Tu'dng do tai ehu tru'dng thanh l~p, eling vdi Nga Tr<,>ng Anh, Tu~ Sy, Tri Håi (Phung KhOnh), Chån H<;tnh, Le M<;tnh Thåt. T3't eå y thue dån d<;to eho eå Vi~n B<;ti H<,>e V<;tn H<;tnh la do emnh t3't eå anh em ehUng tai quye't djnh (vi Vi~n Trvang dVong thoi chl c6 the Il/C ve mQt hanh chanh quon t~ dQi hQc, con tat ca dvong hvong tv tvang tri et ly dan dQo deu do chung tCii khai thCing va the' hi~n trong nhung nom tLt 1966 den 1970, sau d6 , t6i xa Ila Vi~t Nam cho den nav va t6i kh6ng con biet r6 tinh thon VQn HQnh nhV the nao tLt 1970 cho den khi bi CQng san d6ng c lia vao khoong sau nom 1975).

Th1,l'e s1,l' tir nhii'ng nam 1966 eho de'n 1970, Le M<;tnh Thåt dang con du h<,>e t<;ti Hoa Ky, h<,>e ban tie'n Sl t<;ti Vi~n B<;ti H<,>e Wisconsin, Madison, b!nh nhu' mai Mn nam 1973 mdi v~ B<;ti H<,>e V<;tn H<;tnh nhung ehung tai vån lien l<;te vdi nhau thu'C1ng xuyen, nh3't la qua bai vd etla t<;tp cm Tu' Tu'dng . Tu~ Sy va Le M<;tnh Thåt d~u sinh nam 1943 (That sinh quan tQi Quong Tri va Tu~ Sy thl nguven quan tQi Quong Blnh va ra doi o Pakse tQi Lao) . Ten th1,l'e eua Tu~ Sy la

Ph<;tm Van Thu'dng va phåp hi~u Tu~ Sy do emnh mlnh t1,l' dll-t ra, e6 le vi mu6n theo gu'dng etla vj B<;ti Thi~n su' dC1i Tr~n Tu~ Tmng Thu'<.1ng Sy? Cling nhu' Le M<;tnh Thåt da t1,l' dll-t phap hi~u la Tri Sieu de g<.1i l<;ti ten tu6i etla hai vj Tru'dng lao Thi~n su' e6 tai va e6 due nh3't tMi hi~n d<;ti? Tu~ Sy va Tri Sieu d~u tu

d ehUa tir lue r3't be nho ; eå hai d~u r3't gioi ehu Han, va ranh cM Phåp, ehu Anh, Ph<1p AmPh~ t Dan pl. 2544


d<?c hiiu cM Duc, d<?c du'<!c chu Pali va chu Ph~n (Le Mqnh Th6t cung biet dei chut chlJ Tay Tc;mg); ca hai d€u co kie'n thuc uyen bac v€ nhfi'ng kinh lu~n chinh ye'u cua PMt giao Nguyen TMy va D~i Thil'a. ft co nhå Ph~t hQC nao o Vic$t Nam co thi am hiiu tu'CJng t~n v€ tu' tu'ong Vasubandhu va ca tu' tu'ong Asanga cho bhg Le M~nh Thåt; cling nhu' co it ngu'CJi hiiu du'<!c tu' tu'ong Abhidharma (h~ thang phuc tqp nhat cua Ph(,jt gi60 Nguyen Thuy) va tu' tu'ong Nagarjuna mQt cach sau såc cho bhg Tuc$ Sy. Chång nhfi'ng the', Le M~nh Thåt va Tuc$ Sy d€u co kie'n tMc sau rQng v€ Trie't hQc Tay Phu'dng (Tu~ Sy dQc rot

M~nh Thåt la nhfi'ng sU' li~u quy bau nMt chu'a tii'ng thåy xuåt hic$n t~i Vic$t Nam til' ca the' kY nay.

Chinh Thåt la ngu'CJi dåu tien da phåt hi~n ra "Sau Bue ThLt" quan trQng o the' kY thu V o Vic$t Nam giua D~o Cao, Phåp Minh va Ly Mieu. Trong Nghien CIi'u Lich SU' nam 1981 o Vic$t Nam. Trån Van Giau da trich dh tai lic$u cua Le M~nh Thåt v€ "bdng ehIlng sang lo eua mQI so' sinh hoq.1 van hoa eua nhG.n dan Giao ChG.u Mi Iht ky Ihu V ... rdng sinh hoq.1 van hoa do dii phallriin dtn mQI lrinh dQ dang Il! hao, mang nhiiu dt;le sile dan tQe, yeu nLtde", "eå mQI kho lang eM dqi ehUng la khai thcie".

Ly thuye't gia cQng san Trån Van Giau da t~n Il!C khai ky Heiderrer va Michel Foucault; bai dien thuyet dau tien thåc sl! phåt hi~n cua Le M~nh That di xuyen t~c mQt ve Michel Foucault tqi Vi~t Nam dqo do la do Tu~ Sy cach ngu xuftn tåt ca nQi dung tu' tu'ong cao sieu cua Vi~t thuyet trlnh tQi gieng dllong E)Qi HQc VQn HQnh; con Le Nam o vao the' tM V. CQng san Vi~t Nam cling sU' MQnh Th6t rot theng thQO ve , - - - - - - - - - - - - - - - - - , dl,mg va khai thåc tric$t di nhfi'ng c6ng Marxism. dQc cQn ka bq trlnh nghien cli'u dQc dao ctla Le M~nh Recherches logiques cua Thåt v€ Nguy~n Trai, nhan djp Husserl. hi4u biet ranh rQt UNESCO t6 chuc ni~m lån thu 600 Wittgenstein va Bertrand

kY

kY

Russel! va Merleau-Ponty).

Tuc$ Sy thi co tam h6n thi Sl chdi vdi, s6ng trQn v(;!n trong the' gi~i nghc$ thu~t va thi ca, th6i sao, chdi du'dng cåm, lam thd, say me thi Sl Duc Hoelderlin, dQc he't toan t~p Du'CJng Thi ngay nguyen tac, vie't mQt tac phftm sau såc thd mQng nhan d€ "To Dong Pha, Nhilng PhLtdng TriJi ViIn MQng"; con Le M~nh Thåt thi kh6ng bie't lam thd va chång h€ di Y Mn nghien cli'u van chu'dng nghc$ thu~t, rna chl say me lu~n ly hQc, khoa hQc va toan h<?c, nghien cli'u sau rQng v€ kinh te', chinh Ui, va quan sl! nhåt la ijch sU' the' gi~i, d~c bic$t nhåt la ijch sU' nhfi'ng cUQc cach m~ng o the' gi~i (trong thl1 vi~n cua tei ngay xlla tQng cho Ph(,jt HQc Vi~n Nha Trang co bq s6ch Revolution Russe cua Trotski).

H6i do vao khoang nam 1962 hay 1963, toi thåy Le M~nh Thåt thu'CJng mu'<!n di mu'<!n l~i bQ sach åy. Le M~nh Thåt råt n~ng tinh thl!c nghi~m duy ly khoa hQc. Toi con nh~ vao nam 1968, nhan djp du'<!c US State Department mCJi qua tMm vie'ng mQt s6 tru'CJng d~i hQc Hoa Ky, toi co djp g~p Le M~nh Thåt t~i Wisconsin va khong ngCJ do la lån cu6i cung va mai de'n My giCJ la 20 nam r6i rna chUng toi vh chu'a g~p nhau l~i; dem cu6i cung åy, chUng toi da thuc su6t dem noi chuy~n, va Thåt da lam toi tuc cu'CJi mQt cach kh6 quen khi Thåt d€ ngh! sU' d1,lng computer di h~ th6ng bOa tu' tu'ong bao la cua Båt NM Ba La M~t. Con n6i rieng v€ m~t ijch sU' Ph~t giao bQ CMn Nguyen toan t~p (2 cuan) va bQ Sd thao Lich SU' PMt giao Vi~t Nam (moi in dllqc 2 cuan) cua Le

Phåp Am Ph~t Dån pl. 2544

ngay sinh nh~t ctla Nguy~n Trai. Di€u na y it ai bi e't. Ne'u kh6ng bi giam til' ngay l thång 4 nam 1984 thl chåc chån Le M~nh Thåt con tie'p t1,lc phåt hic$n bie't bao di€u bi ftn giåu kln "dii ehOn viii lrang bong lot ngan nam" nhu' lCJi ctla Trån Van Giau n6i v€ sl! phåt hi~n tu' li~u ijch sU' v€ the' kY thu V o Vic$t Nam do Le M~nh Thåt khai qu~t ra til' "Hoang Minh Tq.p" va sau cung m~i day khi Le M~nh Thåt va Tuc$ Sy bi Ha NQi ke't an tU' hlnh thl do chinh la sl! phåt hic$n 16i l~c nhåt ctla nh! vi di cho ca the' gi~i thåy rhg CQng san Vi~t Nam da l~nh lung tan phå tieu di~t tåt ca nhfi'ng gi la tinh ba, la tri tuc$ thu'<!ng dång tam linh sieu vi~t ctla dan tQc. Til' luc hay con råt nho cho t~i l~n khon tru'ong thånh, Tu~ Sy va Le M~nh Thåt d€u s6ng mQt dCJi tu hånh kbifc kh6 va trong s~ch hoan toan, kh6ng bao giCJ ham me danh vQng the' t1,lc, khong bao giCJ di Yde'n dia vi xa hQi va chång bao giCJ bie't Mn ti€n b~c l<!i lQc cho chinh ban tMn. Trong long nh! vi vh thu'CJng tr1!C hii'ng hl!c thc$ nguyc$n vo bien de'n Giac ngQ vi l<!i cho tåt ca va giai thoåt cho tåt ca, rna bu'~c di hiing dling da du'<!c thi hi~n oanh lic$l nhåt hic$n nay la dang hie'n ca sinh mc$nh minh di giai pbOng que hu'dng thoåt khOi cai cM nghIa ngu xuftn nhåt, tan b~o nhåt va vo rninh nhåt cua the' kY XX. ChUng ta chl du suc nhln thåy du'<!c nhfi'ng Thi€n su' dung nghIa m6i khi nao chUng ta co du suc m~nh tam linh di tl! quen minh, cling nhu' D~i su' D~o Cao da d~y th6ng thie't trong sach "Sau Bue ThLt Iht ky 1M V" rna Le M~nh Thåt da phåt hic$n cho toan dan tQc: "Ntu quen

a

79


minh ma het lang thanh thi tat cd cdm va co cdm thi tat co tMy: khOng cdm thl khOng tMY. Thanh nMn dau phdi khOng thuilng a voi qudn sinh. dau phdi la ta khOng thuilng th5y ". Le M~nh TMt va Tu~ Sy da quen mlnh rna he't long thanh thl ta't nhien nh! vi cam du'<.1e ta't ca nhii'ng d6 vt'J bi dat eua que hu'dng va kie'p ngu'C1i: Hai ngu'C1i da du'<.1e he't ta't ca Hnh m~nh eua Vi~t Nam thl ta't nhien nhln tha'y du'<.1C nhii'ng gl vån giu l~i Vi~t Hnh, vå h<? da len du'C1ng trd thånh nhii'ng D~o su' dån du'C1ng eho ca dan tl)e. Lue Ha Nl)i ke't an til' hlnh Tu~ Sy va Le M~nh TMt hay ba't en ke nao Wc vo danh da tranh Mu eho quy~n låm ngu'C1i Vi~t Nam thl ehinh Ha Nl)i da ke't an til' hlnh toån th~ dan tl)e. Khi rna toan th~ dan tl)e Vi~t Nam bi ml)t ehe' dl) tan b~o ke't an tu hlnh thl d6 eling lå lue ehe' dl) a'y dang tt.t My di~t trong long dia eha'n linh di~u eua D~i m~nh Vi~t Nam Ph~m

C6ng Thi~n California ngåy 18.10.1988

Cbu Thlcb Cdn Bilt: TMt va nhang tac ph§m van th<1 cUa Wi se d~ c~p c~ ke vao d~p thu4n ti~n khac,

Tu~

Sy

Bul Giling Tu~ Sy ml)t vi su'. ang vie't van qua nghiem tue, nhii'ng sd tri eua ong v~ PMt h<?e qua th~t quang båe vo eung.

Tha'y ong ve ngu'C1i kUe kh6, khong ai ngC1 ding tam h6n kia con ftn ml)t ngu6n thd thåm vi€n .... Ml)t bua ong d<?e eho toi nghe hai eau thd ehu Han eua ong:

TMm dq. phong phieu nghif p dnh tuy Hifn tdn vj lilu lq.c hoa phi ang bao låm sao tie'p eho hai cau d~ nen ml)t båi tn tuy~t. Toi d~ ngh! vdi ong nen nhC1 ni co Tri Hai tie'p

gium. ang ngu'<.1ng ngh!u båo toi ditng nen rt'Jn dua nhu' the'. Vh toi xin lai rai tM vie't:

TMm dq. phong phieu nghifp dnh tuy Hifn tdn vj lilu lq.c hoa phi Phieu b6ng lam sI! tan toan lf Tri Hdi da tam true loq.n ty Vå xin ong cha nen la'y the' låm bt.te mlnh.

W nhang tac ph§m khao lu4n nghien cdli cUa Le ~nh

di vao coi thd

Tu~

Sy,

Bru nay dll<:!C vie't ra vcri d6i di~u nhan nupili c~ thie't d6i ba ne! song tri th(rc va tam linh cUa Tu~ Sy va Le ~ TMt M ph6' bie'n cho cong ddng tri th(rc quoc 16: T6i len tie'ng mot cach le dO vcri tll cach la nguyen Giao sll Trie't hQc Tåy Phl1c1ng Vi~n D~ HQc Toulouse, Phap Quoc, nguyen Giao sll PMt Giao Vi~n College of Buddhist Studies, Los Angeles, Hoa Ky, nguyen Giam Doc So~ Thiio Tat ca Chll<1ng Trlnh Giång d~y cho tat ca Phån Khoa Vi~n D~i HQc V~ H~ tll nåm 1966-1968, nguyen khoa trllang Phån khoa Van HQC va Khoa HQc Nhån Van cUa Vi~n D~ HQc V~ H~ tl1 nåm 1968-1970, sang l~p vien va nguyen chu trll<1ng bien ~p U:!.p chi fu fuang cUa Vi~n D~ HQc V~~, 1966-1970. Ngoru ra Mi vcri nhang hQi Van But Quoc 16, vcri W cach la nha van va tac gia vru chl,lc quy€n sach då xuat bån ~ Vi~t Nam va hru ngo~ tl1 1957-1988. v~

Båo Ngu6n S6ng 56 16-17, 1989, San Jose, California

.. DlJo Ph~t la dlJO th\fc hanh s\f Giac ngQ va Cdu kha. DIJO Ph~t la dlJo xay dt1Dg mQt coi ngtt(Ji nhan ai va huynh d~. DlJo Ph~t kh6ng ch6ng dm nhilng hi tUdng th(Ji dlJi, vi nhilng tu tUdng a'y se theo th(Ji dlJi di qua. DlJo Ph~t la'y Chanh Ki€n soi sang cac thi~n ki€n, ta ki€n rna th6i .. (Trie h Khuyen ThLl ngay 30.04 .2CXXl eua Hl. Huyen Quang)

Nhu'ng ai c6 ngC1 dau nhå su' kin daa e de kia, khong M bao giC1 e6 vu'dng h,ly, l~i con mang ml)t ngu6n thd Vi~t phi phåm? Ml)t båi thd "KhOng d~" cua ong du khie'n ta khie'p via ma't an ma't ngii:

Dai milt udt tuJi vang khung triJi hQi cu Ao mau xanh khOng xanh miii tren d6i hoang PMt vQi vii b6ng th5y mlnh du thu Thifp den khuya ng6i kl chuy~n trang tan. Mdi nghe b6n eau thOi, toi da cam tha'y l~nh bu6t linh h6n, te c6ng ca c6i d~ .

Tit nui lq.nh dln biln im muan thua lJlnh da nay va hq.t mual do chua tan CuiJi vdi nilng mQt ngay sao chong thl Nay mua dang mai mua hq. bu6n chang Dlm Ioc bq.c luJi diJi chua du Bli-i duilng dai got moi di quanh GiiJ ngo lq.i bOn vach tuilng u ru Suol ngu6n xa nguqc nudc xuai ngan. Toi hoang via d~ ngh!: D~i Su' nen gac bO vie't sach di . Va lam thd tie'p nhi~u cho, ne'u khong thl n~n thi ca Vi~t ma't di ml)t thien tai qua ldn . ang dap: - D~ v~ hOi l~i co Tri Hai xem c6 dung nhu' lC1i the' chang.

Dai meil I10t ludi vang Khung triJi HQi cu Xin xu6ng giong thu' tha nhu' the'. Åt nhln tha'y cha't trang tr<;mg cl! thu'C1ng cua hoai ni~m . Hoåi ni~m gl? - Cung trC1i hQi eli.

80

PhlIp

Am Ph4t Bh pl. 2544


Mqt hqi d<;tp thanh? Mqt Mi nao nue? - "GiiJ nao nåe eua mqt thiJi tre dffi 1".

nltOe su6i ehan bOa, soi bOng mqt khung trCfi Mi eli båt tuy~t nao, rna ngay nay t<;ti h<;t da danh måt r6i ehiing?

Dai mift lidt tutSi vang khung triJi hQi eii...

"Ao mau xanh khOng xanh mai tren d6i hoang"

Md lC1i ra, ngu6n thd tn,te nh~p vao trung tam edn mqng

ÅO nao mau xanh? Mau xanh mau eham elia co gai Man gai MttCfng, gai nui nao xtta kia bang rii'ng va thi nhan da ngh nhien mqt lån nhin dAm du6i?

ehiem ni~m . E>~y dtl Mt m<;>i ye'u t6 bat ngat : mqt eung trC1i xan l<;tn bao la, mqt hqi eli xao xuye'n, mqt tu6i vang long lanh .... Mqt doi mAt ttOt ng~m ngili etla hi~n t<;ti . Nhu'ng m<;t eh thå di ng~m . Tie't nhip am th~m nhie'p dån. Thi Sl khong dn tOi IDqt hinh dung tu nao ca, v§n n6i dlt<.1e he't m<;>i ngu'C1i di~u "phdi n6i" vOi m<;>i ngltC1i "muan nghe" vOi rieng mlnh "khOng thitt ehi ehuy~n n6i" . NgltC1i thi Sl xuåt eMng xuåt tMn thttC1ng e6 phong thåi khae thltC1ng d6. H<;> n6i tåt it rna n6i råt nhi~u. H<;> n6i råt nhi~u rna ehung quy h6 nhtt ehhg tha'y gi he't. H<;> n6i eho h<;>, rna nhlt n6i he't eho m<;>i ngltC1i. N6i eho m<;>i ngltC1i rna cd h6 ehhg b~n tam gi tOi ehuy~n thien h<;t nghe hay ehiing nghe. N6i vW, n6i bu6n etla h<;>, dltC1ng nhlt ehiing phiii gi6ng 16i vui bu6n elia ehung ta . Do d6 ehung ta traeh moe h<;> mqt eaeh l~eh l<;te he't ca (par manque de justiee interne).

Trong mqt euqe vui, ta hOi h<;> vai di~u. H<;> lå d~nh thC1 å, ta tltdng h<;> kieu b<;te. Trong lue m<;>i ngu'C1i dang gao kh6e giil'a dam tang, h<;> phieu nhien di qua, trong co ve nhlt mIm ettC1i, niem hoa vi tie'u. Ta tltdng hl? tan nh§n tM b<;to. Vua Gia Long ngay xlta da tii'ng låy lam quai dj v~ thåi dq Nguy~n Du: "Tram dung ngliiJi, khOng pha.n bi~t ke Nam le Bife. Ai e6 tai thi tram trQng dl!-ng (... .. .). Cd saG khanh [ffi u sau it n6i sual niim nhli tht?" . Ong vua kia låy lam l<;t la phai le lAm, h<.1p vOi lltång tri th6i thltC1ng thien h<;t Mm. Ong khong th~ hi~u vi sao vj di thån kia eu mien man nhlt nåm trong eoi mqng thån di, Mn djeh! Vua da ban eho ehan bOa mtta m6e, lqe tr<;>ng quy~n eao d~e an thåm h~u nhlt the', cO sao Li~p Hq ehtta vii:'a long, vh eu tha mqng eh<;ty lang thang v~ ehan trCfi httOng khae. Dap: Ay ehinh bdi doi mAt nhin day rna thåy nhil'ng dau dau.

Dai mift lidt tutSi vang Khung triJi hQi eii Doi mAt ttOt? Doi mAt etla ai? V1 sao ttOt? V11~ trao, hay la vi qua long lanh? Thi Sl khong n6i ro. Ay la giil' mqt khoang tr6ng vAng l~ng ph6ng nhi~m eho thå. Tha h6 eMng ta tv do nghI hai ba 16i. Ho~e la doi mAt thi nhan ttOt trong hi~n t<;ti VI nhO nhung mqt trCfi hQi eli. Ho~e la doi mAt giai nhan nao long lanh dju m~t nhlt

Phåp

Am PMt Elan pl.

2544

Toi n6i khong sai s1,l' th~t måy dau . V1 Tu~ Sy v6n xlta kia d Lao. Cha m~ ong la ki~u elt tren dåt Thlt<.1ng Lao Trung Vi~t. Ba m~ ong thinh thoang eling trd v~ Sai Gon t6i ehila vie'ng ong dem qua eho ong mqt doi dep rieng bi~t, mqt tårn khan quang rieng tay .

Dai mift lidt tutSi vang KhungtriJihQieii Aomauxanh KhOng xanh mai Tren d6i Iwang PMt vqi va b6ng th(l'y minh du thu. Thifp den khuya ng6i kl ehuy~n triing tan. PMt vqi va b6ng thåy mlnh du thU? Minh la than B6 Tat, quanh nam kinh k~ trai ehay, the' sao b6ng nhien mqt pMt vqi va l<;ti dam lam thån du thU? Dam gae bo k~ kinh? Dam md euqe thiip den khuya ng6i k~ ehuy~n triing tan? Phai e6 nhin thåy khuon m~t khAe kh6 ehan tu etla Tu~ Sy, m6i kinh hoang VI lCfi n6i thiim thåm dån så n<;> . LCfi n6i nhtt ngan len tu day sau linh h6n ti~n kie'p, tu mqt que hltång tren thlt<.1ng du bao la rii'ng nui gi6 sltång eanh ehi~u nguy~t rung rinh trong dem l<;tnh.

Tii nui [ffnh dtn biln im muan thud DInh da nay va hfft mua! d6 ehlia tan CliiJi vdi nifng mqt ngay saG elz6ng tht Nay mua dang mai mua hff bu6n ehiing. M6i tinh rqng tha su6t bi~n non im lim l<;tnh leo. Mqt h<;tt mu6i vh ehlta tan. Mqt ne'p u ån etla long mlnh bå vå khong gqt rua.

Tii nui [ffnh den biln im muan thud DInI! da nay va hfft mua! d6 ehlia tan. Ta tttdng nhlt nghe ra "eao eaeh di~u" bi hiing etla ID(>t Li~p Hq, m(>t Nerval, IDqt eh6 tr~m thanh nhåt trong eung b~e Nietzehe. Thi nhan da måy phen ng6i ng6 trang tan? Ng6i tren mqt dinh da? B6n b~ rii'ng thieng giang rqng ngUt ngan mau trang xanh tie'p giap t6i ehån trCfi xa xoi d<;ti hai? Dinh da va h<;tt mu6i la hai eh6n ke't t~ tinh th~ da nui va biSn. E>inh da quy t~ v~ ml?i hltång mau trC1i may rii'ng ru. H:;tt mu6i ehua ehåt eai ltt<.1ng hai ham elia trilng dltång. D6 la eai båt t~n etla tam tinh sii'ng sil'ng t:;ti giil'a tuye't nguy~t phieu du:

CliiJi vdi nifng mqt ngay saG elz6ng tht Nay mua dang mai mua hff bu6n ehiing. 81


M9t tie'ng "bu6n chdng" Id IUng nåa nhu' cha't va'n, nåa nhu' ng~m ngili ta thån, dlu v~ cå m9t leMc tam thanh do~n tnt<1ng: Sen tan cnc

l~i

nd hoa

sh dai ngay ngiln d6ng da sang xuan De'm toc b~c tu6i d<1i chu'a dtl Bl,li du'<1ng dai got moi di quanh. Tie't nh!p l<1i thd l~i bie'n d6i: Dem Ioc bC;lc Tu& Mi Chlia Du B~i dliitng dai Gol Moi Di Quanh. Tie't di~u r~c r<1i nhu' got moi di quanh. M9t tu6i d<1i chu'a dtl? M9t tu6i xuan chu'a viYa? M9t tu6i vang s(}m eha'm dm? M9t tu6i "da" s(}m tu gia m<,>i yeu thu'dng? GiiJ ngo lC;li bOn vach lliitng u ru. Sual ngu6n xa Ngliqc nlidc. Xuai ngan Bai thd diYng l~i. Du' am ba't tuy~t leeo dai trong dem hr tM khep m1nh trong b6n buc tu'<1ng v(}i nh~t nhoa tl ru ngl,lc tU. Chi m9t bai thd, Tu~ Sy da trUm la'p he't chiin tr<1i m(}i cu Du'<1ng Thi Trung Hoa t(}i Sieu Thl:fC Tay Phu'dng.

Bul Gliing

doe thd tit • eua thåy Tu~

d~p xu6ng bun den ... D<,>c di d<,>e l~i, t6i cang cam tha'y ro r~t thi tai ctla m9t nha thd hie'm tha'y th<1i nay va d~c bi~t ta cam nh~n sau silc tam d~i tu, d~i bi cao thu'<Jng, r9ng l(}n ctla m9t Tang Sl v(}i phong d9 an nhien tl:f t~i, ung dung ba't cha'p cånh lao tu khilc nghi~t... D~o vi va thi~n vi c6 d<,>ng trong thd ctla Thåy lee't tinh l~i thanh nhfi'ng hOn ng<,>c båu ctla thd ca.

TMt ra thl t6i chu'a h~ du'<Jc tha'y Thåy Tu~ Sy, chi vai lh xem hlnh Thåy tren båo, nhung d<,>c thd Thåy, tII' nhien t6i ba't giac ng6i yen, tråm l~ng bu6ng tha cho tam tri dån dilt m1nh vao m9t thi~n quan kh6ng dinh tnt(}e va du'<1ng nhu' t6i IMy du'<Jc kha ro chiin dung ctla Thåy: gaV yeu, mai t6c di~m bQc, cQP måt tinh anh .. . T6i IhIly Thåy trong gi<1 th<,> trai, dang dang bat cdm tu dam bac len cnng du'C1ng PMt bAng d6i tay run råy VI xuc ·d9ng·, .. NghI de'n CU9C s6ng tren the' gian nay, VI sl:f v6 minh ctla con ngu'<1i ma mau h~n tu6n ch3y tri~n mien, Thåy tha'y thu'dng xot cho chUng sinh, thu'dng xot cho dan t9c, thu'dng xot cho d~o pbap dang ph3i cb!u canh dieu linh, th6ng kh6 v6 ngh du'(}i Mt e6ng va cu'C1ng quy~n, nen bung båt cdm trong tay ma nhfi'ng gi<,>t l~ thåm rdi la cha ... Cling dliiJng

Sy

Nguy~n Minh e§n

Ph~ng

Ihll ng~c lu phC;ln Cung dliitng Tal Thdng Tan The' gian Irliitng huyet hq.n Binh bal l~ va ngan. T/1-m

Vua qua, du'<Jc d<,>c ma'y bai thd cM Han ctla thåy Tu~ Sy dang tren t<1 Khanh Anh dParis (10.1996) v(}i IC1i gi(}i thi~u ctla Huynh Kim Quang, long t6i ra't xuc d9ng. NghI de'n Thåy, nghI Mn m9t tai nang ctla da't nu'(}c, m9t ni~m tl:f hao etla tri tu~ Vi~t Nam, m9t nha PMt h<,>c uyen båc, dang bi day d<,>a m9t cach phi pbap trong canh lao tu le~ tungay 25.3.1984, long t6i trao d~y n6i ba't blnh Mi v(}i nhfi'ng lee dang tay vUt "vien ngqc qu-y" ctla nu'(}c nha (xln phåp muqn tu nav trong 101 nhQn xet elia nha hqe glå E>ao Duy Anh, sau khl 6ng ta då tlep xue val Thay tgl Nha Trang hol nom 1976: " Thdy la vlen ngQc quy cua PhCjt gl60 va eua V/~t Nom") d~ cha

82

d~eh:

Hai tay dång hat eO'm tu COng dvang TO'i Thång DI1-i TIr The' Ton

C6i tn1n mau h~n trao tuon Tay bvng binh bat l~g tMm l~ rai. Tam d~i tu, d~i bi etla Thåy nhu'v~y, nen khi tha'y chnug sinh dau kh6, Thåy cb!u nh~n sl:f kh6 dau thay cho chUng sinh ma kh6ng m9t IC1i oan h~n. Tha'y tham tr~ng Mt nu'(}c va dan t9c, d~o pbap va Giao H9i dieu dU'ng, Thåy xot thu'dng v6 h~n ... Ha chinh khilc nghi~t dang cha d~p len quy~n con ngu'C1i, quy~n c6ng dan, dang nem nhfi'ng b~e Sl phu, tri tMc, nhfi'ng ngu'C1i con etla T6 qu6c chiin thanh yeu nu'(}c, yeu dan vao tu ngl,lc .. . Va Thåy cling PMp Am Ph~t Dån pl. 2544


nåm trong s6 d6 . Toi quan tud'ng IMy TMy e6 lue hån khoan t1;1' hOi mlnh: sao ta IQi phai ngdi tu nhT? Nhu'ng r6i TMy g~t tay t1;1' båo: tu ngl,Jc dOi våi cai tam tlf tQi clia ta

Ha tu sdn thuy vi! Tf!.m

d~ch:

thl c 6 ra c6i gl dau , c6i tam ta thong dong nhV lon kh6i

Sang som ra rua mljt

mo ng thl gi am lam sao dvqc n6 trong tu ngl,Jc chu! CUQe

Sang sam ra n1a ~t Ung dung trong giay hit Sån phong thru th~ tien LQ c~ rni~n non mlcrc!

dC1i v~i tam eånh quån låy nhau tMt la mQt edn ae mQng d~ y khtlng khie'p, nhu'ng ma ta phåi nh~ lC1i ngu'C1i xua da dl!-y la trong båt en tru'C1ng h<;1p nao eling en giu vii'ng dling khl d~ hien ngang ngång eao dån nhln trC1i, ehu khong ehiu khuåt phl:le euC1ng quy~n. 6i, eai tam TMy tu bi ma vo uy, dl!-i hnng bie't bao! Cai tam d6 da dem l~i eho TMy sue m~nh tinh th~n va th~ eMt d~ thelng eae the' 11;1'e ta ma, ae quy!

Tl/van Van du ha co' IQa lao lung? Du chl khinh yen han ng~c Irung Tam cdnh IUdng lri kinh lil mQng Co' giao gia loa di~n hu ngung. Tf!.m

d~ch :

Tt! hoi Hoi rnlnh: sao phru ngdi tO? Båo rång: lån kh6i giam ha trong lao Cånh tam trong mQng khie'p sao! LO'i xtta då df!.y: ng§'ng caD nhln trai. Va ehinh eai tinh th~n dl!-i tu, dl!-i bi, dl!-i hUng, d~i 11;1'e d6 da lam eho TMy s6ng trong phOng bi~t giam, eh~t h~p etla nha tn eQng sån ma vån thåy thanh thån, TMy vån eUC1i, vån n6i, dn ehi eho mlnh nghe ma thoi, vån di t~i di lui nhan nha, d~ eho ngay thang lao tn dai dllng d~e troi qua khong phåi b~n tam.

Trach lung Trach lung do Il! l(li Tan bQ nhuqc nhan du Tilu tho(li dQc dnh huJng KhOng tieu vinh nhq,t tU. Tf!.m

d~ch :

Ung ch4t Trong ldng ch~t h~p må thanh thån Bi tai di lui th~t nhån tån Cvai cvai n6i n6i ehi rnlnh nghe cOng troi qua ngay tu bål $ . Ra rua m~t bu6i sang s~m, TMy eåm tMy ung dung trong giay lat. Va TMy t1;1' nhtl : ta v6n scfn e6 phong thai th~n tien r6i thl e6 eh gl phåi la d' eh6n sdn thtly m~i bQe IQ phong thai d6, ngay trong lao tn khele nghi~t nay ta vån giu n6 cd mao Tdo Tlulf/ng Tdy T;nh

Tåo khdi xuat tdy t,nh Thung dung Iq,p phien Ihi Tl! hilu than lien lhai

PMp AmPh~t Dån pl. 2544

Tåm tri dån delt toi VaD t~n phOng bi~t giam etla TMy. Toi tMy Th~y dang ng6i thi~n trong phOng bi~t giam. Th~y nh~p djnh de'n du<;1e thg trC1i Khong VO Bien XU d~ nh~p th~ VaD eoi vo bien vo h~n ... Trong eånh gi~i hu vo d6 dung la eoi thi~n va Th~y khong con y tud'ng v~ ngu'C1i, v~ v~t nua, Th~y da ·viin ly dien ddo mQng tuJng" r6i . TMy dang thoåi mai ng6i ehiem ngu'CJng eae co thien nu råi vo van bOng hoa tudi d~p tu tren trC1i eao xu6ng d~ eung dUC1ng .. .

Bi?t cam phong Nga cu khOng xli nMt trung thien Nga gitfi hu vo cMn ca thiin Vo vq,t, vo nMn, vo Ihq.m Sl! TQa quan Ihien nillan hoa mien. Tf!.m

d~eh:

Phong bi';t giam Ta i'J trai Kh6ng Va Bien Xli Cånh giai hv va thl%t ra't thi~n Khang v~t, khang ngl1ai, khang låm Ngdi xem hoa rru bi'Ji chv tien.

chuy~n,

Tuy the', e6 nhii'ng dem dai, TMy ng6i mQt mlnh trong phong giam ben ng~>n den l~nh leo, long Th~y vån da die't nh~ mai ngoi ehUa nha, ma nghI de'n ngay trd' v~ thl .. . than oi, vo h~n Cchdc cac bQn con nhå: Thay bi ket an tll hlnh, sau chuy4n thanh an chung thOn!), long Th~y eling khong tranh khåi nhung xao xuye'n, b6i Mi: D{l t{Ja Tr~c nhq,t lao Iu sl! canh mang Trung lieu dQc IQa d6i. han dang KhOng mon thien viin do hoai mQng Quy IQ vo ky nhi~m chuyln b6ng.

Tfi.m

d~ch :

Ngc$i qua dem Ngdi tu dång d~c, vi~c tri~n rnien, Bem tai ngdi yen, lf!.nh an.h den ID.nh b6ng chUa xtta con nhcr miii BVdng v~ va hf!.ll, roi long them. Du ehU'a mQt lAn g~p, nhu'ng trong tam tri toi hi~n hi~n dang dåp etla mQt vi TMy L~n, etla mQt b~e BI!-i Su, dU'ng eao Vu'<;1t len tren tåt eå nhii'ng nhå nhen, hen hl!-, ae dQe etla nhii'ng ke ti~u nhan dang d~y d<,>a TMy. Va ehinh bai "Tl! Thuq,t" etla TMy cang lam eho eMng ta hi~u ro Th~y hdn nua. Ba mudi nåm tru'~e h<,>e giao ly 83


etla P~t, giao ly v~ sl!' Kh6 va tinh Khong, kinh saeh da h<;>e eh!t eao tu'CJng ehe ca cd'a s6 phia tay. Xuan tudi thifm de'a rnA TbJy khong doai hoåi chi nen xuan cting gia edi. con r~ng true xanh bite mdi thoang hJ'<,1n qua da: lam say Mn mQng .. . ThCJi gian.tMm thoat troi qua, hang mi dAi da r8 xu6ngchie'e bån cti kY va t6c tren d~u da b~c trång cung vdi tu6i gia sti'c ye'u. R6i mQt sdm say chån rdi xu6ng vach nui eheo leo. TMy mdi I!y Chån Khong d~ rna Mi trj I~i cåi dem dO. Bay chinh lA eh~ng du'ang gian lao, RC li(l;t nMt trong d<7i Th~y, khi såy chån rdi xu6ng Vlfe tMm di~ ngl,lc tr~n gian etla eRe tht II!'C ta rna, ac quy, TMy ehl con bitt dem cai tri tu(l; Båt NM sang lang rna d6i eh<;>i vdi cai dem t6i d~y mau Id'a rna thOi!

Th'ng 11. 1996 Nguy~n Minh Cb, tn1«c day lå mQt dang vien CQng san Vi~t Nam, do båt d~ng d1l<1ng 1011mb d~o, b~ dang truy båe nåm 1964, thoat ly khoi dang vå hi~n et! tru ch.f$ tri up. Nga. (ehu thfch PIUlP Åm)

tOi vin d<1i' Toi vån d<,1i nhfi'ng dem xanh Wc khoai Mau xanh xao trong titng kh6c ven rirng Trong b6ng t6i ~n tM tha thitt mai Mi)t VI sao ben kh6e mi~ng rung rung.

TI/thuqt Tam tluJ,p nien tiln hQc KM KhOng Kinh hiun doi liiy am tay song Xuan hoa bdt co'xuan quang liio ThUy truc ta phi tuy mQng Mn NhJm nhilm tr/JiJng mi thuy hoq.i an Ta da to' pMt ban tan phong Nhlit trieu c/J<Jc lt;lc huyln nhai hQ Thuy ba Chlin KhOng dm tjch Mng.

Toi vh d<,1i nhfi'ng dem den l~ng gi6 Mau den huy~n anh m3't tI!' ngan xu'a Nhln hun hUt eho dai them Lieh Sd' Dai con song tran mau l~ Que Cha ... Toi vån d<,1i su6t dai quen s6ng vd Quen nhii'ng ngu'<7i xuoi ngu'<,1c Thåi Blnh Du'dng Ngu'<7i () l~i vOi ban tay b~o chUa C<;>ng lau g~y trIu n~ng b6ng ta du'dng. R6i tru'Oc måt ngl,lc tu thån be bOng Ng6n tay nao go nhip xu6ng tu'ang reu R6i khep l~i hang mi v~ coi mi)ng Nbu' su'dng mai nhu' b6ng chOp måy chi~u .

T~d~ch:

T11 thu4t Ba tM.p nien r<>i hQe KM Khong Kinh sach cha't ddy eå elta song Xuån thåm khong nhln xuån h6a låo True xanh thoang lUIlD då say h()n Thai gian thåm thoat mi dåi ru Thang l~ ngåy qua t6e di~m S\1(1I1g MQt s&n såy chån n1i Vl/e thåm Chån Khong ben la'y chQi dem h()ng. Cang nghI dtn Th~y, toi dng thå'y x6t xa, eang kinh ph~e dti'c dQ cao quy cua TMy. Nbung thitt tu'(}ng: eMng rieng gl TMy Tu(l; Sy, rna nhi~u vi Ung khac etla nu'Oc nha, khi dti'ng truOc cu'<7ng quy~n, eting nhu' khi bi day d<;>a trong tu ngl,lc, d~u da neu eao eai tårn d~i tir, d~i bi, d~i Mng, d~i II!'C sang ch6i. Cai tam d6 hoan toan de ~p sl!' vo minh, dQe ac va de ti(l;n etla eu'<7ng quy~n, nen eao chinh nghIa rlfe r(J va chån ly sang ngai etla d~o phåp. Va d6 ehinh la ni~m tI!' hao IOn lao eho eae b~e tn hanh trong Giao Hi)i Ph~t Giao truy~n th6ng ctla dån ti)e Vi(l;tNam. Chåe ehl(n la khi cac b~n Um d<;>c I~i nhfi'ng bai thd tu etla Hoa Thu'<,1ng Thich Huy~n Quang, Quy~n Vi~n tru(}ng Vi(l;n H6a B~o va da Hoa Thu'<,1ng Thieh Quang Bi), T6ng thd kY Vi(l;n H6a B~o Giao Hi)i P~t Giao Vi(l;t Nam Th6ng Nb!t, dang bi giam dm hoan toan phi phåp, thl eting cam nh~n cai dti'e di) eao quy nhu' v~y etla quy TMy va cting I!y lam hanh di(l;n la dån ti)c ta e6 du'<,1e nhfi'ng b~e Th~ y xti'ng dang nhu' tht. O O

84

Tu~Sy

gia'c md blnh minh Tren cui)c dai ai di Um tuy(l;t d6i Giua ao chån, giifa me IQ pM du Binh tr<7i cao hay day thåm mit mu Ta vån d6 vdi dong d<7i luan chuyin. Hung b~i, thinh suy, le tr<7i bit bitn Thuy~n nho nhoi giua Mo to' trung khdi

Bern ni~m rieng ta gU'i gim måy tr<1i May tan, t~ ai thå'm l<7i co lu. Thl danh vh kh6i s~u rieng mlnh giu L~i lam thd, thå tam hu'dng thd bay Chi~u bång khuång .. chi~u nhung nhO v~ d~y Con ph61~ bu'Oc chån nao h<7 hfi'ng. Nui ngan nlim vån l~nh lung sirng sfi'ng ThOng reo bu6n hay di~p khuc hoai mong Nguy~n cliu Que Hu'dng lua chin vang d6ng Hu'dng Thanh Binh ngat ba mi~n Que Mt? Titng chuong sOm bOa am cung titng k~ Md Vu'<7n dai tu'di sang nång blnh minh. Tu~Nga

PMp Am Ph~t Elau pl. 2544


Trang så Bo Quen

truong h<1p Hoang Til Ly Long Tuong ti• nan tai Dai Han 700 nam trude • • • Ti€n si Tnin DInh So'n (H"I viån H"I Chuyån Gla VN)

LTS: Dåy la bai n6i chuy~n clla tien si Tran Dlnh SCln (Anh Qu6c) tgi Bruxelles (BT Qu6c). Tien si SCln la mQt chuyen gia ve H6a hQC va la mqt nho Toan hQc. ang cLing c6 nhieu cang trlnh nghien cuu ve Kinh te. Chfnh tri Vi~t Nom. Nhån dip 30.4.2000. d4 tLlC1ng ni~m 25 nom ngay Cqng san cLldng chiem mien Nom lam cho nhieu tri~u dong baD chung ta phai bo nLloc s6ng ILlU. vong. chung tai xin gioi thi~u mQt trang sll cLi cLing c6 hoan canh ft nhieu gi6ng chung ta. nhLlng da bi bo quen han 7 the ky quo. Xin trang trQng gioi thi~u bai clla tien si Tran Dlnh SCln cung quy dQc gia Phap Åm .

Tir d~o thang 4.1975, hdn 400.000 ngu'i1i ri1i T6 Qu6e Hm ndi tn1 ftn an toan tnrOe ngay Sai Gon thåt tM. 30.4.1975. Sau ngay åy e6 g~n 3 tri~u ngu'i1i khae tie'p Wc bO mrOe ra di. Theo th6ng ke etla Lien Hi~p Qu6e vao nam 1981, eu 3 ngu'i1i Vi~t Nam vu'<Jt bi€n di Hm tl,l' do, thl e6 2 ngu'i1i phåi viIi tbay duOi day bi€n Dong va ehl e6 ml?t ngu'i1i Mn dU<Je eae tr~i ti n~n Dong Nam A. Nhu'ng d6 ehua phåi la nhii'ng ngui1i Vi~t Nam dån tien ehia lia T6 Qu6e va gia dlnh vu'<Jt bi€n ti n~n, d€ r6i trd thånh nhan ehung ijeh sd'. Ngu<Je v~ qua khu tren 700 nåm qua, duOi thi1i vua nha Ly hay n6i ro hdn la nha H~u Ly, eMng ta se Hm ra nh6m ngu'i1i dån tien åy. TMi d~i nha Ly, nuOe ta e6 ten la D~i Vi~t, tråi qua tåt eå 9 di1i vua tir Ly TMi T6, TMi Tong, TMnh Tong, Nhan Tong, Th~n Tong, Anh Tong, Cao Tong, Hu~ Tong va Chieu Hoiing, kinh qua 215 nam tir nam 1010 de'n nåm 1225. Day la tri~u d~i l11e r(} v~ van h6a, kinh te', xa hQi, ton giao, ehlnh tri, ngo~i giao va binh bi, tråi dai hdn 2 the' kY. Cong nghi~p n6i b~t nhåt la danh b~i dU<Je quan xam lang nha T6ng tir phudng Båe (Ly Nhån Tang. 1075-1076) va Chiem Thånh tir phudng Nam (Ly TMnh Tang 1069) vOi eae danh tuOng Ly Thui1ng Ki~t va Ton Dån, da pM bO ehe' dl? no l~ (Ly Thai Tang 1043), md rl?ng nuOe ta tbem 2 dnh Quång Binh va Quång Tri (tUc Chåu Dgi Ly . Mo Unh va B6 Chfnh cua Chiem Thanh) v~

phudng Nam (Ly Thanh Tang 1069). Ngu<Je dong tMi gian v~ dån thien nien kY thu 2, ngui1i Vi~t Nam dån tien ri1i nuOe ra di d€ trd thanh ehU'ng nhan eho ml?t trang sd' d~y tinh ehåt bi hUng va eåm khai e6 le phåi k€ Mn Hoang Td' Ly Long Tui1ng la con trai etla TMi Td' Ly Long XUdng, con tnrdng etla vua Ly Anh Tong Cl138-1175) va ba Chieu Linh Hoang H~u. TMi Td' Ly Long Xudng la anh rul?t vua Ly Cao Tong (1176-1210). Xe'p theo gia pM dong vua nha Ly, Hoang Td' la anh cM båe etla vi Vua dU<Je xem nhu vi vua eu6i eling etla nha Ly la Ly Hu~ Tong (1211-1225).

PMp Am Ph~t Elan pl. 2544

Trang sd' v~ Hoang Td' Ly Long Tui1ng la ml?t trang sd' bi bo quen tir lau trong su6t dong ijeh sd' e~n d~i da Vi~t Nam, nhu'ng l~i dU<Je nhife nhd kha nhi~u trong su6t dong ijeh sd' dl,l'ng nuOe va giiI' nuOe etla D~i Han. Yl v~y, eau ehuy~n toi trinb My hOrn nay råt la xua eii, vi da xay ra tren 700 nåm tnrOe, nhu'ng l~i råt mOi vi phån ehie'u it nhi~u hoan eånh tudng d6ng vOi eMng ta ngay nay . Cau ehuy~n dU<Je g6p nh~t tir sd' li~u D~i Han vao the' kY 13 do ml?t sinh vien D~i Han du hge t~i Luan Don eung eåp, do Mi ehie'u vOi bl? lieh sd' tri~u Ly etla Vi~t Nam, do tui1ng thu~t etla eae ehUng nhan da tirng vie'ng thåm eae di tieh etla sd' li~u va eae bai bao lien quan mOi nhåt.

1.- ROt Tlf Qu6c ra di lanh n~n: Trong tMi gian tir nam 1220 de'n gån eu6i the' kY 13 la giai do~n giao thi1i eu6i nha Ly dån nha Trån, tåt ca quy~n binh t~p trung trong tay TMi Su Th6ng Qu6e Trån TM Dl?, ml?t nhan v~t dU<,1e ijeh sd' mo ta la ml?t ngu'i1i khong e6 hge vån nhu'ng l~i e6 thira tM do~n, gian hUng va tan ae. D€ etlng co' ngoi vua nha Tr~n bift dån tir nåm 1225, Trån TM Dl? cM tru'dng gie't h~i con eMu nha Ly, tieu di~t va dan ap eae vien ehue tirng lam vi~e eho tri~u d~i nhå Ly con s6ng s6t, ap bue dan eMng phai suy ton nhå Trån vira mOi euOp du'<Je quy~n eai tri. Da s6 con eMu eae vua nha Ly va vien ehue ehe' dl? eii d~u bi gie't h~i , htu day di eae yling mli rirng beo lanh. Vi vua eu6i eiIng di1i nha Ly la Ly Hu~ Tong du da xuåt gia di tu lam ml?t nha Su binh thui1ng d ehUa Chan Giao, vh bi Trån TM Dl? Mt bul?e pMi treo e6 tl,l' sat. Khong khi t~i thtl do Thång Long va khiip ndi trong nuOe (nuoc ta thdi d6 chT trai dai tU mien Bdc Vi~t Nom den sang Ben Hai ngo y nav) vo eling ngl?t ng~t vi Trån TM Dl? cM tru'dng "gietla'm con hdn bo sot", nhu ~ Han Låm Hge SI Ly Quang Chåm, Trh TM Dl? con bift tåt ca h9 Ly phåi d6i thanh h9 Nguy~n. Bdi v~y M tranh bi

85

.


truy lnng, m(>t s6 ngu'<1i trong thAnh phån bi tru d~p n6i tren Om cåch VU'41t bi~n ra mtdt: ngoAi laøh n~n. HQ thuQc du mQi thAnh pMn trong xå hQi g6m luon cå mQt se; con chau nha Ly va Hoang Til.' Ly Long Tu'<1ng dang con d tu6i nien thie'u. Ngoai ra con c6 Blnh Håi Cong Ly Quang B~t ta em ruQt Han Låm HQc Si Ly Quang Chåm, ngu'<1i bi Tr~n TM DQ gie't h~i mdi vai nam trudc d6. Trudc ngay ra di, Hoiing Til.' cung nh6m con chau nha Ly len vao nha Tbai Mitu Nam Binh, ndi th<1 cac vua nhå Ly, lam l~ te' cao t6 tien, kh6c I~y t~ tQi r6i mang theo tit cå cac di v~t, te' khi tren ban tM, trong d6 dang k~ lå Vu'dng Mi~n, ao Long båo, Thanh Thu'<;1ng Phu'dng Båo kie'm truy~n thil'a tir vua Ly Thai T6 (Ly COng Uån) de'n Ly Chieu Hoang. Ra di vao nam Binh Tuit 1226, tren 3 chie'c thuy~n bu6m Idn (eon gQi la ghe bdu) nh6 neo t~i cii'a bien Thanh H6a, tn.tc chl ra khdi hu'''ng v~ pilla Bac. Khong may giii'a du'('Jng g~p båo t6, mQt chie'c bi tip vao lånh th6 Trong Hoa va khong ai bie't gl v~ s6 p~n cua nhii'ng thuy~n nhån ti n~n nay. Hai chie'c con l~i bi troi gi~t de'n t~n dnh Pusan, mie!n Nam nu'dc Cao Ly (Trieu TIen. DQi Han). Hoang Tii' Ly Long Tu'('Jng va nh6m ngu'<1i d6ng thuye!n du'<,1c vua nu'dc Cao Ly d6n nh~n cho dinh cu' t~i vnng dit c6 ten la Trin Hoa &tn, huy~n B6n Tån, dnh Pusan, gi6ng nhu' cac nu'dc Tåy phu'dng d6n nh~n ngu'C1i Vi~t ti n~n chUng ta tir vai chl:lC nam qua . T~i dåy nh6m ngu'C1i ti n~n thånh l~p 3 ddn vi lang xå d~t ten la lang Giao Chl, lang Dlnh Håi, lang D~i Vi~t va d~t ten con song chå y qua dia phu'dng na y la song The' Anh.

11.- Hl1i nh4p va thing tiln tr~n blide dliiJng htu vong: T~i ndi s6ng hm vong, Hoang Tii' Idn len va l~p gia dinh

vdi ngu'<1i Cao Ly, gi6ng nhu' ngu'iYi Vi~t ti n~n cMng ta liy V<;1, ch6ng ngo~i qu6c hi~n nay. Die!u khac bi~t la tMi biy gi<1 ngu'<1i Vi~t va D~i Han cnng dung chung mQt lo~i chii' vie't nhU' nhau, cbii' Nho, nhwg dQc Wc nhau. Do d6 Hoang Til.' va nh6m ngu'<1i Vi~t d6ng hånh hQi nh~p vao xu dinh cu' nhanh ch6ng hdn gip bQi so vdi cMng ta ngay nay. Luc chu'a dAy 30 tu6i, Hoang Tii' då n6i tie'ng ve! van tai va vo 1u'<;1c, con md tru<1ng d~y bQc ve! binh phap, van hQc, I~ nh~c, thi pM va so~n bQ sach c6 ten la 'HQc Vån Gidng Hc7u". Trong thiYi gian n~y d€ qu6c Mong C6, d viing thu'<;1ng hm song Hac Long Giang (Amour), rit hUng m~nh va thi~n chie'n, du'di sl,l' lånh d~o cua Thie't MQc Chån (Temoudjine) hi~u la Thånh Cat Tu' Hån (Gengis Khan. 1162-1227), v~ sau sii' Tau gQi la Nguyen Thai T6. Luc biy giC1 quån Mong C6 då chie'm trQn vnng Trong - Å Ba Tu', vnng Dong Bac Au Chåu, nu'dc Tåy H~ (tUe 3 tTnh Tuy Vien. Ninh HQ va Cam Tue eua Trung Qu6e boy gio va elen eloi Koubilai tUe H6t T6t U~t hav Nguyen The To thl Trung Hoa bi M6ng Co ehiem el6ng va eai t~), nu'dc Kim (vung Man Chou ngay nav).

Sau d6, vao nam 1232 du'di tri~u d~i Oa Khoat Dai (Agotai) hay Nguyen Thai Tong, Mong C6 cho l d~o quån tren l O v~n ky binh chia lam 2 d~o do 2 tu'dng soai

86

la Sil.' Ly Tai (Solitoi) va DU'<1ng Cd chl huy tran sang danh Cao Ly ndi c6 Hoang Tii' Ly Long Tu'iYng dang dinh cu'. Ba-y gi<1 vua Cao Tong (nOm tM 19) cua Cao Ly phåi keu gQi anh hUng ngwa sl khap ndi trong nu'''c n6i len ch6ng gi~c Mong C6 giii' mt"c' Cao Ly. HOSng Tii' Ly Long Tu'<1ng då ngoai 30 tu6i, dung len dap I~i l<1i If;eu gQi khang chie'n cUu nu'dc cua nM vua. Yl då n6i danh la van tai, vii 1u'<;1c trudc khi Mong aj xam lang, nen luc nay Hoang Til.' dU'<;1C nha vua trao trQng trach ch~n danh d~o quån tMy bQ do tu'dng solli Mong C6 la Du'<1ng Cd chl huy dang tie'n v~ hu'''ng Tdn Hoa Sdn, huy~n B6n Tån. Yl quån s6 cua tri~u dinh giao cho khong du d~ chie'n diu nen Hoang Til.' cho tuyen mQ them dån quån. Nh1lng ngu'<Yi Vi~t tj n~n t~i dnh Pusan cung hang bai gia ~p m~t tr~n khang chie'n ch6ng quiin Mong C6 va ta't cå d~u tl,l' nguy~n d~t du'~ quye!n chl huy cua Hoang Tii' Ly Long Tu'C1ng, mQt vi tu'dng luon luon ctJi ngl,l'a trang. Sii' sach D~i Han vie't la vi tu'dng hQ Ly n~y rit oai phong dung månh va thOng minh, bie't l<;1i dl:lng dia tM hiem trd cua nui rirngd~ ap dl:lng chie'n thu~t du kich danh da dAn quiin dich (ehlen thu~t nav do DQ TrQeh Vuong Tri~u Quong Phl,le . nOm 549-571 ela

ap

dl,lng el4

kh6ng el! quon Tau xom IOng Vi~t Nom thOi d6). Nh<1 d6

ma khang chie'n quån do Hoang Tii' chl huy dh dh lam cM tlnh hlnh, danh tan d~o tMy quån bång chie'n thu~t hoa cong, lam cho h~u quån tie'p Ung cua Du'<1ng Cd bj nao lo~n. Do Mc håi quån Mong C6 la Katan Khan tr6n thoat sau khi toan bQ Il,l'c 1u'<;1fig du'di quy~n bi Mt chay. ve! bQ binh va thie't ky, Hoang Til.' phåi Mi ph6 vdi mQt Il,l'c 1u'<;1ng thie't ky binh tinh nhu~ va thi~n chie'n nhit thC1i trong c6. D~ Ung pM, Hoang Til.' cho dao them håo luy chung quanh thånh B6n Tån, dap them thanh Mt tren nui Hoa Sdn ma Hoang Tii' d~t ten la Thånh D~i Vi~t. Thånh D~i Vi~t dung M che Mu Il,l'c 1u'<;1ng c~n chie'n chuyen phl:lC kich quån Mong C6, vl vh giii' vai tro trQng ye'u trong chie'n thang va cung vl the' ngu'C1i Cao Ly tMi d6 gQi Hoang Tii' la Hoa Sdn Quån (vi tu<'Jng quon da thång trQn Hoo SOn). Vdi chie'n thu~t th~n sh cua Hoang Til.', tr~n chie'n tren bQ ke't thuc ve vang vdi ke't quå toan bQ Il,l'c 1u'<;1ng cua nguyen soai Du'C1ng Cd bi tieu di~t, Du'C1ng Cd vdi vai ten hh c~n con I~i phåi len tr6n v~ nu'dc Kim (Man Chou). Trong khi d6, canh quan cillnh do nguyen soai Sii' Ly Tai tie'n danh tMng xu6ng Khai Kinh, tuc kinh do cua Cao Ly, vua Cao Tong phåi bO kinh do ch~y ra dåo Giang Hoa. May nhiY Hoang Tii' Ly Long Tu'iYng danh tan d~o quån tMy bQ clia Du'C1ng Cd lam rung dQng tinh th~n cua d~o quån Sii' Ly Tai nen quan Cao Ly da chuye'n b~i thanh thang du6i du'<;1c quan Mong C6 ra khoi nu'dc. Vua Cao Tong trudc sau d~u kinh tr<;>ng Hoang Tii' nhu' mQt thu'<;1ng khach cua Cao Ly, va du Hoang Tii' då lam nen cong UJn cung khong the d~t mQt chuc ~ nao trong tri~u dinh Cao Ly, vl nha vua bie't ro Hoang Tii' Ly Long Tu'<1ng giC1 dåy la Dong Cung Thai Tii' duy nhit con I~i sau khi nhå Ly ben D~i Vi~t bj mit ngoi. Tuy v~y Hoang Tii' bång long cho 2 mon d~ trong thån tQc nha Ly Phåp

Am Ph~t Dan pl. 2544


la Ly cån va Ly Nh~t Thanh ra lam vo tuøng t~i tri~u åinh Cao Ly. Hai danh tuøng Ly cån va Ly NMt Thanh sau nay con theo giup Hoang Td' danh b~i quån Mong C6 them mQt Mn nua. Olm ph~e ta'm long kMng kMi quang minh ehinh d~i va hao khi 16i l~e eua Hoang Td', vua Cao Tong phong tuøe B~eh Mli TuØng Cong va Mi xd' vØi Hoang Td' nhu b~e thu<;1ng khaeh. Nba VUa con ban ehie'u ehi d6i ten viing Mt Tra'n Sdn thanh Ly Hoa San Bi~n Trang, ban eho nh6m ngu'b'i Vi~t t! n~n lam trang a'p. Ly Hoa San Bi~n Trang ngay nay vån con nAm v~ phia ben kia song Han, g~n lang åinh ehie'n Ban Mon Bie'm, phia båe thu do Han Thanh. Sau tr~n ehie'n, Hoang Td' vang danh van vo song toan, mon sinh keo tØi xin th<,> giao ra't dong, nhi~u mon sinh dli thi d6 ra lam quan eao ca'p trong tri~u åinh Cao Ly. Danh tie'ng eua Hoang Td' Ly Long Tub'ng vang IUng khifp nuØe Cao Ly va tao nhån m~e khaeh elIng nhån si b6n phudng Om de'n ke't giao m6i ngay mQt nhi~u, nen Hoang Td' l~p ra nha BQe Thu Dub'ng d~ tie'p d6n eae b~e van nhån thi si de'n xuøng h<,>a, ngåm v!nh va Ung Mi. Tha'y TuØng Cong vØi tai thi van l6i l~e, dli dao t~o ra nhi~u nhån tai eho tri~u åinh, nha vua eho thanh l~p Blnh Van Dai t~i Ly Hoa San d~ Hoang Td' tie'p cae b~e van thi si de'n binh thd xuøng ho~. Nhu'ng ehua he't, vao nam 1253 nhAm nam vua Cao Tong thU 40, quån Mong C6 l~i keo sang dånh Cao Ly Mn thll' 2. Quån Mong C6 ciing erna lam 2 d~o quån do 2 tudng soåi A M~ Khang (Amukhan) dånh vao kinh do Cao Ly va Kha Ly Tån (Khalitan) dem thuy bi? danh vao tinh Pusan. Vua Cao Ly la Cao Tong Hoang De' lanh n~n ra dao Giang Hoa d~ l~i quan quån Cao Ly e~m cl! vØi d~o quån thi~n ehie'n eua nguyen soai A MI,1 Khang. Nha vua l~i eho 2 tuøng Ly cån va Ly Nha't Thanh dem quån Cao Ly tang vi~n eho B~eh Mli TuØng Cong M t~p trung ll!e lu<;1ng danh b~i d~o quån h~u bi do nguyen soai Kha Ly Tan ehi huy. Kha Ly Tan dang bao våy va eong pM Thanh D~i Vi~t tren nui Hoa Sdn mQt eaeh du dQi thi d~o quån do Ly cån va Ly Nha't Thanh ehi huy tie'n de'n tie'p Ung k!p thb'i danh b~i du<;1e d~o quån ~u b! eua Mong C6. Tr~n nay B~eh Mli TuØng Cong b! thudng t~i m~t tr~n, nhu'ng khong nguy h~i Mn tinh m~ng. Tha'y kh6 thifng du<;1e quån dQi Cao Ly, hai nguyen soåi Mong C6 xin di~u åinh va rut quån v~ e6 qu6e. Dån eMng Cao Ly cam phl,1e eUQe ehie'n Mu anh dling eua Hoang Td' nui Hoa Sdn l~n nay nen thub'ng nhife nhll Hoang Td' bAng ten Hoa Sdn TuØng Cong d~ Mi l~i hinh anh Hoang Td' dem quån xung tr~n eho de'n lue b! thudng mØi thifng du<;1e gi~e. Vua Cao Tong ca khue khai hoan trll v~ de' do va eho xåy dlfng toa nha ThI,1 Hang Mon Bi Cae d~ kY ni~m nuØe Cao Ly ehie'n thifng Mong C6 de'n 2 l~n va giii' eho nuØe nay khoi rdi vao tay de' qu6e Mong C6, mQt de' qu6e trai dai tu Å sang Åu. Trong Thl,1 Hang Bi Cae e6 tntng bay 100 ta'm bia da Wc ghi sl! tich hai tr~n ehie'n n6i tren vØi d~y du eong PMp Am Ph~t Elin pl. 2544

nghi~p ehi tie't eua Hoa Sdn TuØng Cong Ly Long Tub'ng. Vao eae tri~u d~i sau d6 t~i Cao Ly, con eMu eua Hoang Td' Ly Long Tub'ng e6 ngu'b'i lam Mn Thu<;1ng Thu nhu Ly Can, Ly Huy~n Ludng, Ly Long Tuy~n ...

Tinh de'n nay con eMu eua Hoang Td' Ly Long Tub'ng dang sinh s6ng t~i D~i Han dli len de'n db'i thll' 27, ne'u tinh tU' vua Ly Thai T6 thi ca thay la 33 the' h~ . Ngay nay tren d~i IQ tir phi tru'b'ng v~ thu do Han Thanh, du khaeh dU<;1e ehiem ngu'crng pho tU<;1ng B~eh Må Tudng Cong do ehinh pM D~i Han xåy tir nam 1960. Trong quån dQi D~i Han ngay nay vån con mQt su doan thi~n ehie'n nha't mang ten B~eh Mli d~ kY ni~m Hoang Td' Ly Long Tub'ng, su doan nay khong phåi ngåu nhien du<;1e sang ehie'n da'u eho tl! do t~i Vi~t Nam vao t~p nien 60 duØi quy~n ehi huy eua Trung TuØng Kim Yong Hiu, tru d6ng viing PM Yen, Khanh Hoa va Qui Nhdn. B~u nam 1973 dang d~y h<,>e t~i Nha Trang, nhån ra Tuy Hoa nghi he, toi e6 nghe Trung TuØng Kim Y ong Hiu k~ l~i lai ijeh eua su doan B~eh Mli do ong ehi huy va ra't cam kMi v~ kY tieh l~ lung nay, mQt su doan quån dQi D~i Han mang ten mQt V! tuøng db'i xua eua Vi~t Nam va eling la V! anh hUng eUu qu6e eua B~i Han thb'i xua. Toi eling du<;1e nghe eae b~e llio thanh tUng dU<;1e di trong phåi doan ehinh pM Vi~t Nam CQng Hoa sang eong du D~i Han, va dli di thåm vie'ng cae di tich ijeh sd' k~ tren vao nam 1960 va 1968, eho bie't la dudi thb'i D~ Nha't CQng Hoa nhån ehuye'n eong du Vi~t Nam eua T6ng Th6ng D~i Han Ly Thira Vling, ong e6 ngo lb'i yeu eh T6ng Th6ng Ngo Dinh Di~m d~ y tim giup con ehåu nha Ly va lang mQ eae vua nha Ly. Do d6 e6 sl! phOng doan rAng nha eaeh m~ng IUng danh Ly Thira Vling eua D~i Han e6 th~ la con ehåu eua Hoang Td' Ly Long Tub'ng ehång? Ne'u khong thi ong nhb' tim con ehåu va lang mQ eua eae vua nha Ly d~ lam gi?

111.- Ta'm LOng VQng C() Qu()c Cua 1.-

Ke Tha Httdng

Ly Hoa San min Trang: kY

vØi nhii'ng thang tr~m, th!nh suy cua nhi~u tri~u d~i Cao Ly va hi~n nay la Tri~u Tien, D~i Han, nhWlg ngay nay du khach Vi~t Nam c6 d!p de'n vie'ng Ly Hoa San Di~n Trang se tha'y ndi dåy con hru l~i nhi~u phong tl,1C va di tieh Vi~t Nam xa xua. Chång h~n nhu mQt ngoi dinh du<;1e xåy dlfng theo kie'n truc y hc%t nhu eae åinh ehUa mie'u vo t~i Vic%t Nam, kMe Mn vØi eac d~n mie'u eua D~i Han, ngay tir thb'i Ly TuØng Cong con s6ng. DUng tru'øe ngoi åinh tl! nhien cMng ta se cam tMy phang pMt khong khi que nha vØi mai åinh reu phong e6 kinh, vØi lliy tre lang bao lx;>e ehung quanh, Mi l~i cho ta ta't ca nhii'ng gi thån yeu eua da't M~ Vi~t Nam. BuØc vao chånh di~n cua ngoi åinh. ta se tha'y mQt ban thb' lam bAng g6 quy, eh~m tr6 tinh vi theo net Mi van eua Vi~t TQe, con t6n t~i nguyen v~n du dli tren 700 nam qua. Bi~u he't sue ng~c nhien la tren ban thi1 e6 du Vudng Mi~n (mao Vua), ao Long Bao, An Tin va Thanh Bao Kie'm luu truy~n cua di1i nha Ly ben Vi~t Nam, ta't Sau hdn 7 the'

,."

87


cå vån con du<;1c båo t6n nguyen v~n ndi Mt kMch que ngu'eri. Tren ban ther con c6 dåy du bai vi cua cac vua nha Ly du<;1c giu gin nguyen v~n hdn 700 nåm qua. Ben c~nh ban ther cac vi vua nM Ly, tren vach tuerng c6 buc h9a chån dung Tuang Cong ciJi ngVa trifng uy nghi s6ng dl)ng nhu thu(} con sinh ti~n dang xong pha tr~n m~c.

Nho, g6m 2 phh: phh dAu tac giå ghi l~i ma'y tråm bai thd lam trong theri kY hm l~c, phh hai quan tr9ng hdn, mo tå xå Mi nuac ta vao nhil'ng nåm sau dIng cua nha H~u Ly. B6 la bQ sach ra't quy, giup cho chUng ta hi~u du<;1c sinh ho~t cua dån tl)c B~i Vi~t vao cu6i the' kY 12 sang dh the' kY 13. Ngoai ra "Vc;mg Nam Quoc" con la ml)t h6i kY, ml)t di chUc c6 giå tri thieng lieng, hm Cu' dån trong Ly Hoa San Bi~n Trang thuerng k~ l~i truy~n cho h~u du~ giong h9 Ly va cho ta't cå chUng ta rling: Mi sinh ti~n, m6i sang sam vao luc sao mai vita nhil'ng ngu'eri Vi~t hm vong ndi da't khach que ngu'<1i. Ba r~ng riJ (} pma treri Nam, Ly Tuang Cong de'n ng6i xe'p tie'ng "VQng Nam Quoc" nghe th~t bi hUng, ai oan, bång tru'ac ban ther t6 tien, huang m~t v~ phudng Nam, nhu'ng chl c6 chUng ta, nhil'ng ngu'eri Vi~t ti n~n hm l~c yen l~ng suy ni~m tu(}ng nha v~ que cha da't t6. Sau ml)t ndi xu ngu'eri mai cåm ~n, cåm thong tr9n v~n du<;1c Mi låu B~ch Må Tuang Cong quy xu6ng huang v~ pma n6i long u uin cua T6 Tien. C6 le ngu'eri Vi~t ti n~n tren Nam l~y 2 l~y r6i tr(} v~ nha Mt dh cong vi~c thuerng kh~p the' giai ngay nay, khi nghe qua cåu chuy~n ijch sU' ~t. G~n b6 vai T6 Qu6c que hudng nhu Tuang Cong dau thudng bi bO quen nay, cMc cMn khong kh6i cåm quå la c6 ml)t khong hai trong ijch sU' lu'u vong da ngu'eri tha'y xao xuye'n, Mi Mi xuc dl)ng. Pho tu<;1ng B~ch Må dån Vi~t. Luc chua xåy dlJ.'Ilg ngoi c:Dnh lang Ly Hoa Tuang Cong vån uy nghi s6ng dl)ng, di~n trang Ly Hoa San, Hoang Tti' thuerng leo len dInh nui Quång B~i Sdn San vai ngoi c:Dnh c6 kinh ther cac vi vua Tri~u Nhå Ly trong vUng dU'ng ng6ng v~ co' qu6c (} phudng Nam, lam Vi~t Nam vån dUng vil'ng thi gan dIng nåm tMng pM cho dån chUng cam cånh sanh tinh nen dIng nhau d6i phång va "mqt Mi chien tn5'ng am theim" khong dU<;1c ten nui thanh V 9ng co' Hudng Sdn va g9i da tren nui gi6ng len chl vai m1,lc dkh d~ g(}i v~ co' qu6c thån yeu; nay la Vi~t Thanh Nham. ta't cå d~u la nhil'ng hinh ånh 2.- VQng Nam QuiJc: thieng lieng g~n bo vdi n6i vothliong ni~m tI! va'n cua ke tha hudng Vao nhil'ng dip ki gi6, nhu ngay Hoi ngl1<'1i tam då trt,I chua ngl) tri åm. Khånh Bån Qu6c T6 Hung CDi tnfu a trQc, day dua hJa long? Vudng, ngay gi6 Vua Ly TMi T6 U minh me mUQi måy vang, (Ly C6ng Uån) - Vi vua khai sang Tram nam vQng dQng, long dong mQt d<'1i? Trong dån ca c6 truy~n Vi~t ra Nha Ly, ngay Te't Nguyen Ban Hoa Va uu, ngQc sang ngai Nam c6 bai Mt "'Ly Con Seio"', Vi~t Nam, ngay gi6 B~ch Mil An vui, CDi tru cUa ngl1ai Chån Nhu du<;1c ke't thUc bling cåu hOi: Tuang Cong, cu dån trong Ly Hu®g tclm ru s~ch uu tu "Bo nha ra di ta SUdng vui hay Hoa San du l~p nghi~p Mt cu ndi sau bi". Cåu nay nhu th~ ml)t X6a tan vQng tUdng, åo, hu cDi phåm dåu cl1ng d~u t~ tlfU v~ ngo i c:Dnh leri d6ng daa Ung nghi~m cho Gin tam thanh ttnh, di~t tham, lang nåy d~ d~ tu(}ng ni~m cong cmnh chUng ta ngay nay va Trang kinh tri hu~, ao lam t<?a thi~n. dn t6 ph1,l nha Ly va nh~c nh(} Hoang TU' Ly Long Tuerng nhau giu gin phong t1,lC qu6c Mn YNga ngay xua. Muc dl) dan ap, gie't cua dån tl)c Vi~t Nam, cl1ng nhu h~i, hm day va khung bo' tinh d~ nMc nh(} nhau v~ ml)t mi~n thh h6i d6 nhu the' nao ta kh6 tu(}ng tu<;1ng du<;1c, nhu'ng Mt t6 que cha Vi~t Nam, ndi rna h9 då pMt xua't ra di chl cAn so sånh vai khoång theri gian tir 1975 Mn 1988 nhu'ng chua h~ du<;1c d~t chån tr(} l~i. Ngay nay ngu'eri då c6 gAn 3 tri~u ngu'eri li~u che't bO nudc ra di bling dån t~i Ly Hoa San Bi~n Trang du då la cong dån B~i thuy~n vu'<;1t bi~n Bong du d~ ke't lu~n la cå nudc Vi~t Han, dung trang ph1,lc va tie'ng n6i B~i Han, nhu'ng tårn Nam bi day åi khung khie'p su6t trong 13 nåm tru'erng. Mn vån huang v~ que M~ Vi~t nam. Trong nhil'ng djp l€ Ngay nay tuy deri s6ng v~t cMt c6 du<;1c nai IOng va Mt Mi va ky gi6 t~i dåy, m6i lh chieng tr6ng vang len la ki~m soat nhu'ng sI! dan ap tinh tMn vån y nhu 13 nam m6i lh nh~c nha h9 v~ cl)i ngu6n cua dån tl)c. Theo tru'ac dåy . nghi thuc te' l€ c6 truy~n Vi~t Nam, thi m6i lAn te' l€ t6 tien chieng tr6ng du<;1c gi6ng len 3 Mi 9 tie'ng. Nhu'ng (} 7r6ng nglliJi rna ngJm dIn ta", ngu'eri (} dåy khong phåi c:Dnh lang Ly Hoa San, chl du<;1c gi6ng len 2 Mi 6 tie'ng, ai xa l~, rna cmnh la t6 tien, ti~n nhån chUng ta qua bi~u vi l~nh truy~n cua Ly Tu'ang Cong, 1 Mi 3 tie'ng chieng tu<;1ng Hoang TU' Ly Long Tuerng, du Mi nh~p cao nha't tr6ng con l~i du<;1c l~ng le g(}i v~ co' qu6c trong im l~ng . nhu'ng ta'm long huang v~ Ba't T6 Que Cha cung sang Båy la ml)t t1,lC l~ rieng bi~t do Ly Tuang Cong d~t ra ngeri nhu cm kW cao cå cua Ngu'eri. Xua va nay c6 khåc ndi que ngu'eri, nghe gi6ng nhu tie'ng long nuc n(}, s1,lt xui nhau v~ chi tie't. Trong theri d~i hi~n nay, chUng ta dang cua ke tha hudng ngu'iJng v9ng v~ co' qu6c. s6ng vdi dAy du tI! do va nhån pMm cua con ngu'eri trong kY nguyen mai. V~y n6i hån khoan huang v~ co' qu6c B~ch Må Tuang Cong con d~ l~i cho ngu'eri Vi~t t~i Ly cua m6i ngu'eri trong chUng ta c6 th~t sI! dem l~i l<;1i kh Hoa San va cac the' h~ con cMu sau nay ml)t bQ sach gi cho deri s6ng thie'u hÅn tI! do cua d6ng bao trong nuac mang tl!a d~: "VQng Nam Quoc". Bl) sach vie't bling chu hay khong?O O 88

PMp Am Ph~t Dan pl. 2544


etla eae vi anh thu' da tham gia vao vi~e eUu nu'ae, dl,l'ng nu'ae, nhfi'ng ngu'i'1i mtt hi~n, nhfi'ng ngu'i'1i v<J dam elia xa hQi Vi~t Nam trong ijeh sU:nu'ae nha. Toi dang nhu'ke bi? hanh trong sa m~e eh<Jt bift g~p mQt dong su6i mat - Xin cam dn nha van lao thanh Lang Nhån da nång eao ng<;>n du6e soi du'i'1ng eho hang h~u sinh dang e6 cd thoai h6a! Ba tit ma'y nghln nam ngu'i'1i ph1;l nu Vi~t Nam ehUng ta vlin tl,l' hao la con eMu ba Tru'ng ba Tri~u, trang su ga'm vlin luon ngi'1i sang tren vom tri'1i nu'ae Vi~t Nam, eh~y dai theo eae thi'1i d~i, nhfi'ng ta'm gu'dng anh thu', hi~n ph1;l, li~t nu vån con ghi di~m son trong nhfi'ng the' h~ tie'p n6i theo truye'n th6ng n~n ne'p Nho phong, ni~m kieu hanh elia mQt gi6ng noi da e6 hdn Mn ngan nam van hie'n.

Tri~u nha Trån, Cong ehUa Huy~n Trån da mang eho

da't nu'ae minh hai ehau 6, Ly etla Chiem Thånh, khie'n dia the' nu'ae Vi~t Nam du'<Je md' rQng them v~ phu'dng Nam, di dån khai pM them lX1 e6i tit Quang Tri vao tai Thii.'a Thien, Quang Nam ngay nay.

nglioi phl1 nu Vi~t

Nam

qua sd li~u Viin Ntidng Ph1;l nu Vi~t Nam ehUng ta tr6t sinh vao th<1i lo~n l~e, Mt mtae b6ng nhien xuåt hi~n mQt loai quy do, lam dien dao ca mQt gi6ng noi dang s6ng hi~n bOa vai tinh th3n Qu6e gia Dån tQe, Mn n6i phåi xa lia que mtt s6ng lan tran khiip Mn bi~n nam ehau! Theo lu~t tu~n hoan tre gia mang m<;>e, the' M tre dang ehju anh hu'd'ng van h6a elia cae nu'ae t~m dung. CQng dong ngu'i'1i Vi~t dang hQi nh~p vao ne'p s6ng van minh khae bi~t Au My, tuy giai tre da thåu nh~n du'<Je nhi~u kie'n thue tie'n bi? tren du'i'1ng h<;>e vån nhu'ng qua bao cm, qua nhfi'ng tin tue, ho~e qua nhfi'ng ehuy~n n6i len sl,l' d6 vt'J elia nhfi'ng ngu'i'1i Vi~t, v~ phå'm h~nh elia ngu'i'1i ph1;l nu dang bi nhi~m dQe Mi nhfi'ng tia ph6ng s~ euong lo~n etla eai g<;>i la van minh v~t eha't! Tru'ae n6i buon n~n ne'p truy~n th6ng ngu'i'1i xu'a dang bi bang ho~i thl may sao toi du'<Je ~n tae phå'm "Hlidng Siic Que Minh", mQt teie pMm neu nhfi'ng gu'dng sang

Phåp Am PMt Ban pl. 2544

Trong hang eung phi ding r~ng danh Y Lan phu nhån du'ai tri~u vua Ly TMnh Tong (1064). Xua't thån tit mQt eung nu du'<Je tuy~n vao eung, nhi'1 tu' eha't thOng minh l~i san tit tårn, ba du'<Je vua sling ai giao eho vi~e tri~u emnh khi nha vua di dttp gi~e Chiem Thanh. Ciing nhu' eung phi Nguy~n Bich Chåu, du'ai tri~u vua Trån Du~ Tong (1370) mQt trang tai siie tuy~t vi'1i. Ca hai ba da dem nhfi'ng hi~u bie't, due dQ elia minh gi6p nha vua tri nu'ae, an dån råt hi~u ll,l'e.

Vao khoang mQt tram nam v~ tru'ae, ehUng ta e6 eae b~e hi~n ph1;l da hm danh trong sU: saeh, nhu' ba v<J ong T6 Trån Te' Xu'dng, lang Vi Xuyen tInh Nam Binh. B~e bi~t dån gian ehl bie't tie'ng qua nhfi'ng vån thd tan t1;lng v<J hi~n elia ong T6 hm l~i eho Mu the':

a

Quanh nam buan ban non sang, Nuai dzl niim con wJi mqt cMng. L4n [qi than co ndi quång vdng, Eo xeo mi!t nli(fc bu6i do dang. Mqt duyen hai TU! au danh ph4n, Nam ndng mliiJi mlia dam quån cang. Cha mf! thoi diJi an bq.c, Co ch6ng hi! hilng cung nhli khOng.

a

Sau khi thi hOng ma'y ong eMn nan:

kY,

ong T6 vån hoan ong T6 nen

... Tram ru5i kh6 gi hdn thi hong, Hong khoa nay kM! v</ gdng khoa sau ...

... Sach den pho mi!c dan con tre, Thling dau nhi! tay mqt mf! may...

89


Ong Tu Trån Te' Xu'dng sinh nÆm 1870, thien h~ con g,?i la ong Tu Vi Xuyen, må't nåm 1907, th'? 37 tu6i. Ba Tu må't sau ong 24 nÆm, 24 nåm sau ba con du'<jc Sl phu A Nam Trån Tuå'n Khai lam thd ti~n bi~t, trong c6 hai cau:

... Tam lhan luy IMc danh MO IMc, Han vån Ihom /ay cMn su6/. vang ...

Vao nÆm 1835 du'di triC;u Minh M~ng, ong Bui Hii'u NghIa d~u thli khoa kY thi Hu'dng t~i tru'C1ng thi Gia Djnh, ong ke't duyen vdi co Nguy~n Thj T6n, con gai ong h9 tru'dng Bien Hoa cling la b~c nu hm tai sik Khi ong tM khoa dang trå'n nh~m pM Tra Vinh, dnh Vlnh Long thl xfiy ra V\l tranh chå'p ldn giua ngu'C1i Tau va ngu'C1i Th6, 6ng xii' rå't cong minh, nhu'ng bi quan dåu tinh Æn h6i IQ clia ngu'C1i Tau, dang sd vC; triC;u dlnh xuyen t~c khie'n ong bi khep vao tii' tQi, va bi båt giam t~i tinh Gia Dinh.

Ba TM khoa NghIa da l~n lQi ra t~n kinh do Hue' minh oan cho cMng. - Ba vao Tam Phap Ty khua ba Mi tr6ng "Kich B6 [)ang Van", theo dung lu~t phap. V1;l ki~n du'<jc cmnh vua Tl! Duc chung thfim, tha tQi tii' hlnh cho ong TM khoa, ba con du'<jc Duc Tir Dli ban t~ng bO'n chu vang "Li~1 Ph~ Khå Gia" . Do cUQc hanh trlnh vå't va, dåm dai nång mu'a nen khi trd vC; nha~ ba lam b~nh, it lau r6i tir trån. Ong TM khoa da lam bai vÆn te' th6ng thie't va c6 cau Mi chu Han kh6c vff, du'ffc dich nhu' sau:

- Ta ngheo mlnh hay giup diJ. Ta Iqi mlnh bitt keu oan, lrang Irdu ngoai quq.n diu khen mlnh mfJi Ihq.t la dcing ve/.

- Mlnh b~nh ta kh6ng thu6'c thang, mlnh chet ta kh6ng mai tcing, non s6ng cung cuiJi ta chdng xUng gQi la ch6ng.

Ngu'C1i dan Vi~t Nam du'di thC1i bi Phap cai tq ai ma chAng nghe danh ong Phan BQi Chåu, mQt nha cm Sl khoa bang nhi~t tlnh yeu nu'dc, mu6n My len phong trao ch6ng thl!c dan Phap, gianh l~i dQc l~p cho nu'dc nha. Su6t cUQc dC1i tranh då'u ong thu'C1ng bOn ba ndi hai ngo~i, ba Phan d que nha thC1 ph1;lng bo' cMng ~nh tr,?ng va nuoi Hi con thd. NÆm 1936, ba Phan tir trån th,? du'<jc 71 tu6i t~i huy~n Nam Dan, tinh Ngh~ An trong khi 6ng Phan dang bj thl!C dan Phap giam long t~i Thira Thien. Khi hay tin du ong da kh6c ba bång hai c~p cau Mi: 1. Ba mu'di nÆm dm såc kheo xa nhau, mu'a sån gi6 tham chl b6ng lam cMng, ng6i ng6 tre con rdi l~ n6ng. Du'di cmn su6i than bång nhu' hOi de'n, lå'p bi~n dC1i non nao ai giup Mc, chl con mlnh lao mua tay khong.

90

2. Tlnh cC1 g~p khach nÆm chåu, hdn ba mu'di nÆm ch6ng c6 nhu' khong! co' dU'ng vii'ng mdi ghe, ng~m dång nu6t cay tron d~o m~. Khen kheo giu nC;n tu duc, ngoai My mu'di tu6i s6ng dau hdn che't! ThOi vC; mau cho khoe, d~n cong tra nff n~ng val con. Va cling tir Hue' ong Phan da vie't vC; que k~ lai ijch cho con bie't nhu' sau: - Than oi, ta vdi m~ may "ve! ch6ng Ihq.t" gån 50 nÆm ma quan qua gån 40 nåm! Khi s6ng chAng må'y Mi tu'dng t1;l, T di che't l~i chl tin tuc nghe hdi! - May nen bie't ne'u kh6ng c6 m~ may thl cm clia cha may da hu' nhii'ng tlf lau r6i! - Cha ta th,? 72 tu6i, xong bi ~nh n~ng su6t 10 nÆm, nhii'ng cong vi~c tren giu'C1ng ~nh hay thu6c thang thay dC;u tlf tay m<;: may ganh vac! K~ vi~c hie'u vC; thC1 ong cha nhu'm~ may th~t la hie'm c6! ... Nguyen nha ta chl c6 bO'n tå'm phen che su'dng, chAng bao giC1 c6 g~o tdi hai ngay ma vi trC1i cho ta di Hnh quai d~c! Tmch dai khach, hay lam dn, thu'C1ng khi tu ch6 d~y h,?c vC; nha c6 luc mang theo 5, 6 ngu'C1i b~n! Ma chiC;u hOm sdm mai thie'u gl tå't hOi m~ may, m~ may nao c6 gi dau, chl dl!a vao mQt triC;ng hai thung tir mai tdi hOm ma nghe cMng doi gl thl c6 nå'y! ... Tdi ngay ta bi båt vC; nu'dc, m<;: may chl g~p ta mQt lån d Ngh~ hdn nii'a tie'ng d6ng M, chl n6i vdi ta rång: "Ve! ch6ng ly bi~1 nhau hdn 20 nam, nay dUe!c mql ldn g(ip Thtly lang 16i da man luc rai. Til &iy vi sau Thtly lam gl luy Thdy, di'Jng nghi IfJi ve! con, chZ mong thdy giu dUe!c lang xua la du". Htli di, cau n6i å'y My giC1 con phang phå't ben tai ma te ra ta chåy cha nÆm thang chAng lam du'ffc vi~c gi ch6c da chån 10 nÆm. Nay m<;: may che't trUdc ta, trach nhi~m clia ta e con n~ng them mai mai. Su6i vang qu~nh que bie't 16i nao tMm, dån b~c tr��m nÆm con IC1i thC; cii. M<;: may tMt chAng ph1;l ta, chl c6 ta la ph1;l m~ may!! "C6ng nhi vong tu", chåc m~ may ciing lu'ffng thu cho ta chu... (Bon djeh nguyen van ehu Han eua TUng Lam Le evang Phl,mg).

N6i vC; hao kW, qua cam thl ph1;l nu Vi~t Nam thC1i d~i nao ciing c6 nhii'ng vi anh thu'. Du'di thC1i Tåy Sdn c6 nu tu'dng Bui Thj Xuan, ngu'C1i Binh Dinh gioi diC;u khi~n voi tr~n. Ba cling cMng la diing tu'dng Trån Quang Di~u trung thanh vdi vua Quang Trung Nguy€n Hu~, anh diing chie'n Mu cho tdi khi giang sdn l,?t vC; tay chUa Nguy~n . Ngu'C1i dC1i sau c6 thd ca t1;lng va kinh ph1;lC vj nu anh hUng nhu' sau:

Xua khi khan ytm vuCfl may rau, Bui Thj phu nhan dUng bq.c ddu. Chem tufJng chf!c ciJ khoe kitm siie, Vao thdn ra quy to mliU sau.

Phåp Am Ph~t Dån pl. 2544


Quen nha. nq nufJc dem toan trudc. Vi nufJc. thu nha di tinh sau. Tai dac nghin thu can nac tilng. Non Can cheiy ngQc bai vi dau? (Khuy et danh)

Thi1i gian gh 100 nam Vi~t Nam bi ngu'i1i Phåp th6ng tri, Sl phu trong mt<1e n6i tie'p nhau n6i len eh6ng Mi, l~p thanh dång phåi, ho~t dQng v<1i hy v<;mg giAnh l~i dQe l~p eho mt<1e nhA, trong s6 phåi k~, l<1n nhåt lA "Vi~t Nam Qu6c Dan Dång", do dång tntd'ng Nguy€n Thåi HQe thånh l~p vao khoang nam 1925. Sau eUQe khd'i nghIa Yen Bai bi tbå't b~i, vao nam 1930 dang trttd'ng Nguy€n Thåi HQe va 12 d6ng cm bi emnh quy~n Phåp ke't an td' hlnh. Li~t nu Nguy€n Thj Giang, d6ng cm va ciing la vi hOn the eua dang trttd'ng då tuh tie't theo sau khi dS l~i bai thd tuy~t m~nh dai 18 eau l~e bat:

Than khOng giup ich cho diJi. Thu khOng trå duetc cho nguiJi tinh chung. Dau rang dang dQ tre trung. Quyet vi dan chUng tM lang hy sinh. Con duiJng tien bQ mang menh. Eo le hoan cånh bUQc minh biet sao!

Qu6c ky phfft pMi tren thanh, Tui than khOng duetc cMI vinh dudi ciJ!

Mn eh6n. Dau ngi1 khi dl! thi tro d6 Tr~ng Nguyen ma TMy ehI d6 Å Khoa! Sau d6 Ba Tr~ng du'<1e tuy~n vao eung v<1i ehue Tinh Phi, m<1i 17 tu6i ma tai slI:e v~n toan. Sau nay ba då dU'ng ehU trttdng mQt hQi van hQe låy ten "CM Linh Van HQi", ndi que eua ba d' lang Ki~t Dite, huy~n Cm Linh, clnh Håi Du'dng, nhi1 d6 ma phong trao van hge Cm Linh du'<1e khd'i site, dao tl;\O du'<1e nhi~u nhan tai. Nam 70 tu6i Ba eho d\fllg am d' tang d~t ten Dam Hoa Am. Nam 80 tu6i Ba tl;\ the'. Mi)t ngo i thap du'<1e xay ben mQ . Ngoi thap nay du'<1e li~t vao mi)t trong tam e6 tich d' Cm Linh. Tren ban tM Ba trong Am Dam Hoa e6 eau Mi:

"Giap khoa tien chilm Cao Binh bång Dq.i bUt do truyin bat c6 bi" .

Nu Sl Doan Thj Di~m sinh nam 1705 t~i huy~n Van Giang, clnh Bite Ninh, du'<1i tri~u nhA Le eling thi1i v<1i ong C6ng Quynh va ong D~ng TrAn Con - Ba tu' ebå't thong minh, n6i tie'ng van ehu'dng ngay tir khi con nho tu6i ba d~t bi~t hi~u la "Hang Ha Nil Su", m<1i 15 tu6i ma hQe vån då uyen tham, ba e6 nhi~u giai thol;\i Mi dap van ehu'dng v<1i anh rui)t la Doan Doån Luan. Båy gii1 O' kinh do e6 b6n danh Sl du'<1e tOn la "Trang An Ta H6". d61a eae ong Nguy€n Duy Ky, TrAn Danh Tan, Nguy€n Ba Lan va Vli To~i. B6n ong ru nbau t.,i nha Ba dS so tai. Ba ra eau Mi:

Dinh tiln thilu nil khuyln tan lang CTrVck san thieu nu moi an trau)

MQt nhan Sl då lam eau d6i vie'ng ngu'i1i li~t nu:

"S6ng co sang thua. mQt theic tq. lang nguiJi qu6c si. Chet khOng cMI u6ng. ngan thu mat mflt kheich ht5ng nhan". Su6t ehi~u dai ijeh sd' mt<1e Vi~t Nam, qua eae tri~u dl;\i ehAng thie'u gl nhl1'ng trang li~t ph~ g6p sue elIng eae dång phu quan n6i len eh6ng b~o quy~n ap bue ho~e du'<1i thi1i bi ngu'i1i Phåp eai tri nhu': Co ba Cai Vang - Co ba D~ Thåm - Co ba DQi cån ... va eMe eMn con nhi~u eae b~e khan ye'm då am thAm g6p sue elIng eae Mng may rau Mo v~ dåt nu'<1e, con råt nhi~u, nhi~u nua ...

V~ van ehu'dng ehu nghIa, nu'<1e Vi~t Nam eling xuåt hi~n nhi~u nu sl. Ne'u tri~u dlnh thi1i xu'a eho pbep nu

gi<1i dl! thi Hu'dng thi HQi thl hån eling nhi~u ba Cd' co Tt1 hå kem gl ai? Vao nam 1607 du'<1i tMi Ml;\e Kinh Cung xU'ng vu'dng d' Mt Cao Bhg mO' khoa thi lå'y Trl;\ng Nguyen dt1ng theo l~ th6i tir tram nam trtt<1e O' Thång Long. Ngu'i1i ehie'm bang vang, d6 Trl;\ng la con gai duy nhå't eua Nho Sl h9 Nguy€n, ten Nguy€n Ng<;>e Toan. Ong bA e6 mQt m~n con nen eU'ng ehi~u eho an m~e giå trai tir tåm be, l~i nhi1 ong Cd' Ph~m Dlnh Nhån ren luy~n kinh sd' Mn ndi

Phåp AmPMt Elan pl. 2544

Tan lang la trh eau eling am v<1i tan lang la r~ mdi. Cå b6n ong d~u ehju tai khong Mi du'<1e! Nam 1734 di1i vua Le Thuh Ton. vua Tau sai su sang tuyen phong. Ba eåi d~ng lam co lai do Mi dap van ehu'dng, ap dåo du'<1e dl;\i di~n eua thien tri~u, tir dåy ba lirng danh khll:p trong nu'de. Ba djeh eu6n "Chinh Ph~ Ngo.m", Hån van eua ong D~ng Trh Con sang Qu6c am thanh mi)t ang van tuy~t di~u, con htu truy~n mlii tdi ngay nay. Måi nam gh 30 tu6i ba v~ lam tM thåt Thu'<1ng Thu'Nguy€n Ki~u, ngu'C1i phU Hoai Due, clnh Ha Dong. Ong Nguy€n Ki~u d~u tie'n Sl nam 21 tu6i, n6i tie'ng hay cM, du'<1e eae dl;\i thh du'dng tri~u kham ph~e. Nam 1746 ba t~ the' t~i Ngh~ An, ndi phu quan Nguy€n Ki~u trån nh~m, ba mdi 41 tu6i.

Trttdng Quynh Nhu' sinh quan t~i lang Thanh Ne, tinh Nam Djnh - Thån ph~ la mQt Nho Sl tinh tlnh khang khai, ph6ng khoang eho nen ti~u thu' eling du'<Je th~ hu'O'ng mi)t trlnh di) hge thue kha eao tuy vån d' eh6n khue mon.

91


Luc ba'y gii'1 vao cu6i thi'1i nM Tay Sdn, Mt mtdc nhi8u nhu'dng lo~n l~c, con trai C\l la Tru'dng DAng Th\l dang T6ng Tra'n dnh L~ng Sdn bi Mi phu'dng sat ~i, du'<Jc d6ng cm Ph~m TMi hQ t6ng, du'a linh cUu b~n v~ t~n que DM d€ mai tang. C\l Tru'dng tr9ng ngu'i'1i tri khi, l~i tha'y Onh the' dang h6n dQn nen då hm ong l~i d€ d~y h9C ma'y dua chau trong DM . The' r6i trai tai gai silc l~i cung la kbach vAn chu'dng thi pM nen då thanh m6i Onh giln b6 qua nhfi'ng vh tM trao d6i. Khi c\l Tru'dng d9C du'<Jc nhfi'ng bai thd cua hai ngu'i'1i, Cl,l cling thu'dng Onh d6ng y tac thånh. Cl,l khuyen Ph~m Thai v~ que d6n than nhan tdi mai m6i cho pMi 18 . Trong khi a'y C\l Ba nha't dinh ep gå Quynh Nbu' cho mQt cong tu nha giau h9C Mt trong vUng lam co då phh tri, quyen sinh giua tu6i dao td dang dQ!

Khi Ph~m TMi d6n du'<Jc than nhan tdi M lam 18 hOi, luc d6 mdi hay tin du. 6ng då ra mQ kh6c va d9C bai ai die'u ra't th6ng thie't. VAn h9C su då hm l~i nhi~u bai thd trao d6i cua c~p tai tti' giai nhan xa'u s6 nay. D€ chll'ng to m6i Onh Ph~m Thai - Quynh Nbu' trang tr9ng trong vong 18 giao, xin cbep bai thd cua Quynh Nbu' ti~n Ph~m Thai v~ que d6n thån nhan tdi hOi: Sdt dd long nay då biet chting? Se duyen nay mt/f/n giD cung Ddng. Vt/dn diw xl!c nuc oanh dt/a tin, DtJm lilu ai xui yfn cdch chimg. Vang ngQc nen chang cung mQf t/Oc. NuOc non tM då co hai vimg. Ai sang ct,iy hoi tri am vfli. CM ph~ dm thu dqi dt/fli trang.

®®® Nu Sl H6 Xuan Hu'dng nuc tie'ng trong vAn h9C su, thd ba dll'ng rieng mQt mlnh mQt coi chång gi6ng ai, va pMi cMng cling VI v~y rna su6t cUQc di'1i ba chI g~p nhfi'ng m6i Onh khong can xll'ng vdi tai hoa tri'1i då ban cho. Ba sinh vao khoång nAm 1770. TMn ph\l la C\l H6 Phi Di8u, ngu'i'1i Ngh~ An, mQt Nbo sinh thi ma'y khoa khong thanh d~t. Cl,l ra Bilc lam Th~y D6 d~y tre, C\l ga ngma vdi mQt ba h9 Ha, ngu'i'1i dnh Håi Du'dng, sau len TMng Long md ldp d~y h9C d phu'i'1ng Khan Xuan, ven H6 Tay, ngu'i'1i 16i x6m quen g9i ong la ong D6 Ngh~! Vi Ba sinh ra t~i day vao mua xuan nen C\l d~t ten la H6 Xuan Hu'dng. Tuy tMn ph\l ma't sdm, Ba vh du'<Jc tMn måu cho theo doi bUt nghien d€ giu ne'p nha . Ba ra't thong minh h9C mQt hi€u mu'i'1i. L~i sln kho sach cua C\l D6 d€ l~i nen mdi 13, 14 tu6i rna v6n h9C då xuc tlch it ai bl Iqp. Tbem tri'1i l~i pM cho tai mån ti~p, xua't khå'u thånh thi, nuc tie'ng vao thi'1i My gii'1. Ba con hm l~i cho tdi nay t~p "Lttu Ht/dng KY" va nhfi'ng giai tho~i vÆn chu'dng giua Ba va gidi Sl phu thi'1i d6 con t6n t~i ra't nhi~u trong vAn h9C su. Xin l\l'a mQt bai ba gdi

92

cho ngu'i'1i b~n thd, bUt t\l' T6n Phong, tuy li'1i thd giln b6 nhU'ng duyen Onh vh trilc trd, long dong!

Ch6n bt/Oc may dau kheo ht;n ho Duyen chi hay btJi nq chi ru ? St/ong sa do I~ nh6i ht/ong xc!Gio IQt canh le lum mflt ha Muon chdp chl dao theu do gam Ma dem Id thdm thd dong To Trong trau mdy ke tinh con mdt Biet ngQc ma trao mfli kl cho.

Theo trong vAn h9C su thl Ba Huy~n Thanh Quan, khue danh Nguy~n Thj Rinh, ngu'i'1i Kinh Bilc, sinh vao nAm 1863. Ba la b~c nu hm khue cac, n6i tie'ng vAn chu'dng. Khi phu quan dang tr<;mg nh~m d huy~n Thanh Quan (?) nen c6 danh hi~u d6. Ba c6 gi9ng thd thanh tao, dai cac. Ba du'<Jc tri~u dinh du'di thi'1i vua T\l' Duc tri~u vao cung d€ d~y cho cac cung nhan. Tren du'C1ng tit Bilc vao kinh do Thita Thien, qua deo Ba DQi ba då tuc cånh bai thd "Qua Deo Ngang" . Va cling nhu' bai "Thting Long Thanh Hoai of" . Cå hai bai nay då qua quen thuQc vdi khach yeu thd, då du'<Jc nhi~u ngu'i'1i truy~n t\lng. Con l~i Mn bai: Qua chua Tran Quoc cdm tdc. Chilu hOm nM nha. Tuc cdnh mua thu. va NM nha - chilc hån thd Ba con nhi~u nhU'ng trong vAn h9C su chI tha'y hm l~i c6 sau bai nhu' tren. Xin trich bai "NM nha" :

Vang toa non Tay bOng dc ta. DJm dam ngQn co tuyet phun hoa. Ngan mai Idc ddc chim vi t6, Dflm lilu bang khuang khdch nM nha. Coi m~c thUc trang miln khodng då. Chai ngt/ tung giD båi binh sa. LOng que mQt bt/Oc chimg ngao ngdn. May kl tinh chung co tha'u la.

®®® Ba Nguy8n Thj Khue, bUt hi~u Su'dng Nguy~t Anh sinh nAm 1863, con gai thu tu' cua C\l Nguy8n Dinh Chi€u, lam Thåy thu6c Bilc d Tan Thu~n Dong, dnh Gia Dinh. Ba bån cha't thOng minh, tu' dung thanh tU, nhi'1 du'<Jc tMn ph\l cMm nom d~y d6, sdm trd nen mQt trang tai sic c6 tie'ng trong vUng. Ba ke't duyen cung ong pM T6ng Nguy8n Cong Tinh, ngu'C1i R~ch Mi8u, dnh My Tho, sinh du'<Jc mQt gai tbl ong pM T6ng tit trh.

it lau sau, nhi~u ndi xll'ng dang mu6n cMp n6i td duyen, Ba quye't d v~y nuoi con nen då c6 bai thd trh Onh nhu' sau:

Xt/rJng tuy pht,in dt;p vq hoa ch6ng Kl mÆ ngt/iti con trdi may dong Giai låo mQt cau danh 16i ht;n Hifu ft/ hai chil doc ghi limg Då quen ngQn vfli mui rau oc

Phåp Am Ph~t Ban pl. 2544


Dau na vui cung th6i buOm ong GUl1ng to diJi nay trang titt ph~ IAu dai titng tot tq.c non song. Tir ngay tr~ thanh goa phlJ. Ba la'y bUt hi~u la Su'dng Nguy~t Anh. Ba ngam vinh ra't nhi~u, du'<;1c nhi~u si phu ai mQ. Da co theri ba len Sai Gon d~y cM Nho va lam chU but ter Mo "Nil Giai Chung". Sau bi dau måt ba lui v~ My Th~nh Hoa, tinh Be'n Tre, Ba t~ the' nam 1921, th9 58 tuGi. CMu ngo~i cua ba tUc nu si Mai Huynh Hoa, con gai ong Mai Trung Ng9c rna toi da quen bie't qua chj TMi MQng Tuye't vao cu6i th~p nien 70. Chj Mai Huynh Hoa cling la mQt khach thd, chj co ve d~p do an trang, dai cac, tinh tlnh don h~u . Chj da tir trån vao nam 1987 t~i Sai Gon.

Nu si Cao Ng9c Anh sinh nam 1877 t~i phu Di€n Chau, tinh Ngh~ An, Ba la ai nu cua ClJ. Dong Cac Cao Xuan DlJ.c. Nam 19 tuGi ke't duyen ciIng An Sat Nguy€n Duy Nhie'p, con trai ClJ. cån CMnh Nguy€n Tr9ng Hi~p, ngu'eri huy~n Thanh Tri, tinh Ha Dong. Hai h9 Cao - Nguy€n d~u la danh gia v9ng tQc nuc tie'ng v~ van h9C va phå'm cach. Nu si Cao Ng9c Anh du'<;1c than phlJ. cho theo doi bUt nghien tir ta'm be, Ba san tai ngam vinh nen sltm nGi danh trong lang van tlf. Mlti 26 tuGi xuan da tr~ thånh goa phlJ.. G~p Te't Nguyen Dan, nghi tlti ngu'eri qua c6, ba da lam bai thd tu tuy~t:

Doi dao chang mai m5ng ruim truac Nay IMy dao hoa chdng tMy chang Vi khitn tMn hoa nhu c6 bitt Vi chang nhan sdc giåm pMn chting? Nhan

gi~ l~i t~p

thd cua phu quan, nu Sl da cåm tac:

Am ac limg thu ngu chdng yen Dot lo hUl1ng. d~y dQc di bien Bao nhieu liJi h~n tuOn may kh6i Dl chul duyen Ihiia ddu bUl nghien Trang dQi Mu ngam them It!ng le Den chong If sap gio lien mien Han thieng dau d6 nhu cung bitt Them mdy vdn thd "bift h~u thien!" Nu si goa trong theri xuan såc, l~i nGi tie'ng van thd nen trong gilti quan tru'erng khong thie'u gl ngu'eri gID thd buong leri treu c<;1t ho~c ngo y mu6n cMp n6i td duyen, nu si d~u co thd Mi dap, tir ch6i mQt cach tao nha khong lam me'ch long ai. MQt long d' v~y ther cMng nuoi con, ngao du nhfi'ng ndi thAng cånh, d~ thd hm ni~m. Nam 1962, nu si Cao Ng9c Anh da la nien tru'~ng cua HQi Thd Quynh Dao, mQt Mi thd toan nu gilti lån dh xua't hi~n d' Vi~t Nam, t~i thU do Sai Gon. Nu si ma't

nam 1970 th9 93 tuGi. Ba Nguy€n Thj Phu'dng Nghi, con gai ClJ. co bai thd ca ng<Ji måu thån:

MUf/n Ihu van chUl1ng lo n6i nhO. Lam Hang nil si khac nguiJi xa Trdn duyen chua durtc Iron cong quå Tam sl! IMi danh gai bUl hoa Mfnh bq.c Iht1n IhCf cl1n s6ng gi6 Umg son to dilm net sl1n ha Nuot cay ng~ ddng bao I/nh cåm Tiet difu dem dai If gio sa ... Nu Sl da xua't bån thi phå'm "Khue sdu Thi Thåo", g6m cå Han Tl! va Qu6c van. Va cling co chån trong HQi KhGng H9c t~i Sai Gon.

Nu si Dao Van Khanh sinh nam 1879 ngoai Bifc, phu nhan cua ClJ. An Sat Vli D~i crr nhan Han h9c. Cå hai gia dlnh h9 Dao va h9 Vli d~u giong d6i danh gia the' phi~t. Nu Sl Bao Van Khanh da xua't bån thi phå'm "Nhim Ngam", trong t~p co nhi~u bai thd chu Han va ClJ. cling co chån trong HQi KhGng H9C d' Sai Gon. Nam 1970, ClJ. Cao Ng9c Anh t~ the', ClJ. Dao Van Khanh da ke' vi Nien Tru'~ng HQi TM Quynh Dao cho mai de'n thang Tu' Ben 1975, ClJ. di tån sang xu Hoa Ky cung gia dlnh - Nam 1989 ClJ. tir trån, th9 ngoai 100 tuGi, da co ra't nhi~u thd thu'dng tie'c ClJ., rieng toi co bai kinh vie'ng nhu' sau:

Phåi khach non lien VUl1ng b~i Irdn? Ngoai tram nam Ihoång b6ng phu van Quynh Dao hQi chu neu gul1ng sang Nghien bUllhi gia rq.ng net tMn Nac tieng khue mon giong Ihtphifl Ndi danh mfnh ph~ bQc giai nMn Suo'; dao mQI sOm biing cl1n mQng Tlnh gidc hoa may na trdng ngdn...

Nu si Song Thu, khue danh Ph~m Thj Xuan Chi, sinh nam 1899 t~i huy~n Phu'ltc Hnh, tinh Quång Nam. Nu Sl la co ruQt cua phi cong Ph~m PM Qu6c, giong h9 Ph~m PM cling ta mQt danh gia v9ng tQc t~i Mt Quång Nam. Nu si Song Thu h9C cM Nho tir Mi nho, nam 13 tuGi mlti di tru'erng h9C Phap Vi~t nhttng v§n trao d6i chu Nho cho nen Han tlf ra't thOng su6t. Cling ~i ånh hu'd'ng cac Thfty h9c cac b~c Nho gia nen nu si da s(}m co khuynh hu'ltng cach m~ng ch6ng ngo~i xam. Nam 19 tuGi, nu Sl da lanh trach nhi~m thOng tin va phG bie'n nhfi'ng tai li~u qu6c sl! d' ngo~i qu6c chuy~n v~, nu Sl lien l~c cung khAp tir Trung ra Båc va cac nu'ltc lan c~n nhu' Cao Mien, Uo ... MQt lån bi Hy båt d' Nam Vang, bj giåi ve Sai Gon giam dm va tra tån, mQt theri gian sau du'<;1c tra tlf do, nu si lam bai thd:

Ta nghi khen la cling c6 lai,

PMp Am Ph~t Bån pl. 2544

93


Hai bem tay trdng kem gi ai? Gi/p crJn nguy bitn khOng hl sq Phåi bliGe phong ba chdng cMt nih Tiin cua tieu pha vua bua mqt CMo cdm Itu lao du ngay hai Phong tran du dtn bao nhieu nua Son sdt limg nay ha dl phai? Nu Sl Song Thu ch6ng thl,l'C dan PMp n6i tie'ng trong gidi Sl phu nen khi quan dQi Nh~t tdi Vi~t Nam hl? da mCJi h<;1pp tac, nhan cd hQi nu Sl da CUu dU<;1C cå tram d5ng chi dang bi PMp giam dm trong ngl,1c tha't. Vao dåu th~p nien 60, tOi du<;1c hån hi;lnh quen bie't CI,1, luc nay CI,1 dang nh~n phien dich ma'y pho truy~n Tau cho ma'y tCJ Mo Vi~t d" Sai Gon. Khi nha toi du<;1c chinh quy~n Ngo Dlnh Di~m thå sau 3 nam bi c~m tu v~ VI,l dåo chinh hl,1t nam 1960, CI,1 da lam t~ng bai "May tq.nh trili quang" nhu sau:

Ndng då theu vang, lilu thå td Cho dili tlidi thdm, bitc dong md Suy kim ni~m c6 Mn trang så Thliqng tal hoanh sa mrJ the' cil Thu trliGe dy nhau vui ti~c rliqu Xuan vi nhif bq.n no! van thd Trang thanh gi6 mat hoa dua nrJ May ti;lnh trCJi quang ri;lng coi b(J. CI,1 Song Thu til' trh vao nam 1971, th9 73 tu6i, giua luc tOi dang d" nudc ngoai, ra't an h~n khong du<;1C dua ti€n CI,1 v~ ndi an nghI cu6i cung.

Theo tac phftm "HlirJng Sdc Que Minh" cua nha van lao thånh Lang Nhan thl nu Sl Hoang Thi Vi~t An, ngu'CJi huy~n Yen Dfing, tinh Båc Ninh ... Tren tntCJng ngon lu~n tranh da'u cho nhan quy~n, båo v~ cho nu gidi, Ba kY bUt hi~u: Vi~t An ThOn Nu. Ba vie't nhii'ng bai nghi lu~n minh trie't, lCJi van såc ben! Nam 1936 ba la'y ch6ng la mQt sinh vien tntCJng thu6c nhung sau ong bO hl?c d~ bon ba vi~c nudc, tranh da'u theo moi tntCJng chinh tq, lien li;lC vdi nhii'ng nha ai qu6c. Ba da co thd ti€n bi~t CI,1 Nguy€n Håi Thh, ai die'u CI,1 Le Bi;lt, CI,1 Ngo Buc Ke'. Nam 1945, ong ba theo lan s6ng di cu vao Nam, ba co bai thd nhd v~ da't Båc:

Trang vån trea cao gi/la dlnh dau Nao dau que cli dat chOn nhau? Non Nung xa dring chum may Iq.nh Ben Nhj mil troi khuat b6ng dau Bia Ii/ng reu phong, bi! ngat co Nha hoang b~i phu, vach nghieng sau Que hlirJng bui ngQt dang em am Mqt pMt xa mil h~n khdc sau!

94

Nam 1964 phu quan ti;l the', Ba lam bai thd coi, tu cfing li;l lung:

y th~t cU'ng

Ngliili gan sdp chel cling gan ly Tdt n~ cliili tlidi ngu thiep di Nhdc vq: Yen tam ng6i nghl nhe Khuyen con: Vui sang kh6c lam chi Phong tran trdng nq ban tay sq.ch Non nliifc chung tinh månh da ghi Tranh chdp hai phlirJng trili dO - trdng Tram nam ng6i måi ng6 them ky! Nåm 1969, ba sang My vdi co con gai duy nha't la nu Sl Thi~u Giang. Ba til' trh ti;li Arlington vao nam 1983.

Vlin Ntio'ng ehu thfch: Bai viet tren do tru li~u trong cuon "Vi~t bi~n khåo" cUa hai CI,I Do bång Doan - Do Tn;mg Hu~ - va trong cuon "Huang sdc qu~ mtnh" cUa nha van lao thånh Lang Nhan.

Nam ca tru

khon eåm nuoe måt Sang nghe dai pMt tin bu6n qua

"c6 tam ngliili cung chju chel chung Hq buqc sqi day chim xuong nliGe NliGe trong nha nOl nliGe tren sang .. " Nudc! ai chao nudc dang d~y Hue' Mo nua Hoang Thånh, mo co' Bo! Ng~m nudc rna keu TrCJi chång tha'u Ng~m hCJn rna nu6t Mn Thien Thu! Toi khong ngån du<;1c hai dong l~ Toi khoc them d~y Non Nudc thoi!

ThlirJng qua Quång Nam! ThlirJng qua Hue? Gi~n mlnh sao chl?n kie'p beo troi?

Toi dang d" My. Dang trong ph6

Mlia

nh~

bay qua nhilng mai nha

BCJi dyp nhu thd tOi vån tå BCJi vui nghe mai nhii'ng bai ca!

Dai pMt xong tin, dai pMt nhq.c Tårn d5ng bao che't co nghe khong? Toi dua tay ba'u da tren m~t Nghe nat trong tim, nat tdi long! di tam ngu'CJi di! ChAng tam nguCJi! Hang ngan cai xac nudc dang troi Hay troi qua My cho toi tha'y Nudc Vi~t Nam mlnh, T6 Qu6c di!

Trån Trung Tå

PMp Am Ph~t Dan pl. 2544


ly tao va bQi lan hanh (Bai vitt nhtin U KMnh Thanh Vi~n Bao Tang Dang H6 tq.i Ha Tien) Htto'ng Giang Thai Van Kiim

Trong nhii'ng thi pMm eua Bong H6 nhtt: Thd Bong H6 (1932), Co Gai Xuan (1935), Trinh Trång (1959), Thien Bja Giao (?), Bao Ly Xuan Phong (?), BQi Lan Hanh (1969), v.v .. . thl ehUng t6i se eh<;m BQi Lan Hanh nhll' la m(>t thi phåm tieu bi~u va e6 gia trj nhåt. Thi phåm nay, tuy sanh sau de mu(>n, nghia la ån hanh sau k.hi Bong H6 da qui tien (28.3.1969), nhu'ng da dll'<;1e cam tae til' nhi~u nam tru'de, nhll' d~ due ke't ca m(>t eu(>e dai va d~ gd'i gåm VaD d6 tam tll' sau d~m va y ehi eao ca eua mlnh tru'de bi eanh qu6e-gia va thang tråm eua the' sl:l':

Non tan tanh Nudc tan tanh Gai ai non nude bai Hanh Bqi Lan! Lai than eua Bong-H6 dll'<;1m mui ehua x6t Vl phåi trl;l'e di~n vdi eanh qu6c pha gia vong, nhll' B6 PhU "VQng xuan" tMi xll'a: Quoc pM sdn ha tq.i, Thanh xuan thao mqe tham. Cam tMi hoa tdn l~. Hq.n bi~t diiu kinh tam! (NllOC tan sang nui con d6y. ThOnh xu6n c6y co mQc doy khdp naL 8qng thdi hoa cung I~ rai. Chim muang khiep dam. h<ln ddi chia Iyl)

Chinh la nu-sI M(>ng Tuye't (Th6t Ti~u MUQi) da he't long trong eoi vi~e ån hanh thi phåm eu6i eung eua Bong H6 la B(>i Lan Hanh, m(>t ThOng di~p van ehll'dng, tam Hnh va dl;lO ly eho ngu'ai dai sau. V~y, ehUng ta hay Hm hi~u B(>i Lan Hanh trong ba khia el;lnh n6i tren. BQi Lan Hanh, hay la bai Hanh B(>i Lan: Hanh la m(>t th~ thd dai, khong hI;ln ehe' s6 eau, m6i eau thll'ang thll'ang 7 ehu, nhu'ng effng c6 th~ them cM d~m, tuy hU'ng cam eua nha thd. Thi ca Trung qu6e e6 TI Ba Hanh va HI;lo Ca Hanh eua Bl;leh Cll' Dj (772-846), Thi ca Vi~t Nam e6 Thang Long Hanh va BQi Lan Hanh eua Bong H6. BQi Lan e6 nghia la deo hoa lan. Lan day e6 nghia la Phong Lan (Orchidee), rna effng e6 th~ lå Ngge Lan CYu-Lang. Y-Lan . magnolia) ho~e la MQe Lan (Nerium coronarium), ca ba IOl;li hoa nay d~u thdm phue. Bai Thang Long Hanh g6m e6 110 eau 7 ehu, kY hi~u '" Am, ten ngoi nha nho d' viIng Naney (Chq Bl;li An Quan), giua Sai GOn va Ch<;1 Ldn, lue d6 Bong H6 mdi rai Ha Tien len d' thU do Nam Vi~t (1935). Con bai BQi Lan Hanh g6m dung 98 eau 7 cM, nhll' Bong H6 da: ghi trong khai til' t~p thd "Triim Um hai dong l~", vdi lai

PMp Am Ph~t Dån pl. 2544

tam sl:l' gd'i ll;li "Mai trang non" va "Lang thd dau buan". Hai ehu B(>i Lan låy trong cau "NhJn thu Lan di vi bqi", xau hoa Lan mua thu, låy rna deo (vao co cho tham). Cau thd nåy trieh til' bai thd tru'ang thien Ly Tao eua Khuåt Nguyen, må ehUng ta se xet sau. B(>i Lan Hanh khd'i dåu bång Mn eau: Mdnh nguy~/lrang lan VUdng mong manh, Theo con Ihuyln nho 100 lenh denh, Dem nay thuyln ghe bo va vQng, Di sang mai qua Ben Bat Blnh. dll'a ta VaD m(>t the' gidi dåy vdi trang nll'de, be'n ba vo djnh, eheo que' thuy~n Lan lenh denh troi mai til' vo v<;mg eho tdi båt binh! Vi ndi day la Mt Trieh d~ eho nha thd tl;lm lanh rna tieu såu trong lue xa vång que hll'dng. Tie'p theo bai B(>i Lan Hanh con e6 khoang ba mll'di bai ehUa dl;l'ng tam tll' såu mUQn, nhii'ng ll'de nguy~n mong lung khong dll'<;1e thoa man tren dai nåy, eung nhii'ng lai nhii'n nhu eho ngll'<1i dll'dng tMi, hay lå nhii'ng tam sl:l' chat ehua gd'i ll;li eho ngu'<1i d<1i sau: Tam sI! khep VaD IOng dat lq.nh. Troi thd dem toa nguy~t lung linh. (D6t 16y tro tan)

Dal l~eh Iroi nghieng. sang eu6n euqn, Trang eu6ng mua loq.n gi6 dau thudng ...

6i den bao gid ehinh ehien het. Hoi lam ehi nhi? Chuy~n hoang duiJng. (Chinh chien)

Tren dong song vo djnh, nha thd tl:l' Y d~ buong troi, m~e eho con nll'de loi eu6n rninh VaD kinh dng song el;ln: Kinh eq.n sang eung eheo lung lung. DuiJng My ngo tif, bude loanh quanh. Chim bdng moi eanh. troi thu hf!p. Ngl!Q kyehtin sa dal gq.p gMnh. Ca ehq.u ehim 16ng ehua Ihoat khoi. Mi~ng hum nQe rifn sån ben mimh. (BQi Lan Hanh)

Nhu'ng r6i nha Trai PMt pM M, nhå thd eling se ra khoi ndi "mi~ng hum nQe rifn" d6, de nh~ nhang re s6ng troi theo nhii'ng eanh 11:le blnh, de'n mQt ndi "srJm mO SUdng kh6i":

95


Tay yen, nlidc srJm miJ slidng kh6i, Viln mQng troi theo canh l~c binh, NlicJc chdy ngc1n ngd nilm nguy~n licJC, Beo troi man mac y phieu linh. (BQi Lan Hanh)

Tårn sI! cua nM thd, ai rna tMu hieu? Ngu'C1i Mu lein t~n day long, khong phdi bay rna ding khong rao ban, la VI: Ai mua tam Sl! dau ma han? TQi nghi~p tai hoa giiJa chCf diJi! (Son sdt veo tan eat bl,li (joi)

Tårn sI! cua Bong H6 cling gi6ng nhu' tårn sI! cua nha thd Hy Thh (Hue): Tam sl! chat chua, biet ai mua ma han, Rao khiip chCf diJi, kMng tMy dt;mg ngliiJi mua, Ban buon la chuy~n bOng dua, Ben dem tam sl! chat chua ra vi! Ngu'i1i rlt heS th~n khi phåi mang cM nghIa, thi van ra ban giua ch<;1 di1i, m~c cho "ong cliiJi blirJm Crfl": Gi6y ml!c dau lang chil ngh'ia, Tai hoa pM giila chq diJi, Nhilng ngh'i e h6ng tht;!n tfa, Chi cho blirJm crfl ong cliiJi!

340, mlt nam 277 tru'(}c Tåy Lich, la mQt trung tMn thanh b~ch, he't long VI dån VI nu'(}c, mu6n thl!c hi~n mQt chu'dng trlnh cai cach rQng lØn, kha dI dem l~i pM cu'C1ng cho dån nu'(}c S{}. NhU'ng S{} Hoai Vu'dng nghe lC1i giem pha cua njnh thh la Ngån Thu'dng va phi t~n la Tqnh T\l, ben bac bO mQi ke' ho~ch canh tån cai teS, r6i giang chuc Khult Nguyen, khong cho tham gia vi~c tri~u chinh. Khult Nguyen bu6n r~u nhln tMy nu'(}c tan dån cl!c, lo'!-n th~n khuynh dåo k:Y cu'dng, rna mlnh khong lam gl du'<;1c, danh bO nu'(}c ra di, v~ phia Nam song Du'dng Tu, t(}i BQng Dlnh H6, re v~ song Tu'dng, song Nguyen, lenh denh h6 rQng song dai, trai long v(}i song nui M tieu såu giåi muQn. R6i tråm mlnh ndi song Mich La, nhlim ngay m6ng 5 thang 5, nam 277 tru'(}c Thien CMa, v~ sau thanh L~ Boan NgQ, du'<;1c truy~n ba sang Tri~u Tien, Nh~t Bein, Bai Loan va Vi~t Nam. Tru(}c khi rC1i nu'(}c S{}, bi~t trich Nguyen da: cam tac Ly Tao, thi ca tren 370 cåu, y tU thåm tr~m, lC1i thd bi thu'dng sh oan VI qu6c pha gia cung tan!

H6 Nam, Khult tru'i1ng thien g6m ai oan, chUa dlfng vong va dieu t~n

Ngu'C1i khong du suc nhu' ai, lam nhii'ng vi~c tay trC1i, kinh thien dQng <tja, tren vii dai the' gi(}i: Au vang ngl!a da ai mong mai, Dep mii ai lam chuy~n dåo khuynh, Uu li~t vii dai tra tht gicJi, Llim can khOng Mi chuy~n tung hoanh. (BQi Lan Hanh)

Thuy~n eung te thon mQt troi

The' thl chI con mQt cach, mQt thai dQ la: Giil chut niim trinh y trilng, G(}i lang tri ky muon phlidng. (Tai hoa ph6 gil1a ehq (joi)

Hai cM trinh trifng se du'<;1C Bong H6 diing d~t ten cho mQt T~p thd du'<;1c ln Mnh nhån cijp chuftn-bi di dl! B~i HQi Thi Ca Qu6c Te' kY V (1959, Knokke Le-Zoute , Belgique); nhU'ng de'n pMt ch6t thl khong di du'<;1c. NM thd danh thu d~p Mnh ly, m{} vong tay l(}n om c~t que hu'dng: sau co' qu6c, sau gia hlidng, Cang dau rn5i nlicJc, cang thlidng rn5i nha. Phlidng Thanh non nlicJc cach xa, Ha Thanh non nlidc cang xa may Mn. Trang vi que cii han khoan Trang ra nlidc cii cang ban khoan nhilu. sau len åi bile may chilu, PMn vi pMn tli nifng hiu hiu vang. (LQe gil1a kinh thanh)

Tårn sI! cua Bong H6 khie'n cMng ta lien tu'{}ng Khult Nguyen, thi Sl vu'dng th~n nu'(}c S{}, sinh vao khoang

96

Thuy~n eung te thon linh c6 mua nho y

Tr6ng (jong NgQc LO

Nho san va dan nhQe tr6ng (jong

Luc de'n H6 Nam thl Khult Nguyen d'!-o chdi song nui, quan sat phong t1,lC cua hai sifc dån BQc Vi~t va Lao Vi~t, xem hQ cheo ghe, bdi trai, hat ca, nhåy mua, te' l~ thh linh, theo nhii'ng di~u len d6ng va cMu van, lC1i ca mQc m~c, ben ghi cbep va tu chInh thanh S{} Tir Cd'u Ca, v6n la ceS thi cua gi6ng noi Bach Vi~t, cho nen phåi

Phllp Am Ph~t f)an pl. 2544


g9i la C6 Vi~t Til' cm.. Ca thl m(}i dung. Chin bai ca g6m c6: 1. Bong hoang thai nha't (Thon sao tren trai) 2. Van trung quan (Thon moy) 3. Tu'dng quan (Thon Nom sang TUang) 4. Tu'dng phu nhan (Thon Nu sang TUang) 5. B~i tu' m~nh (Thon sao hQ m~nh lon) 6. Thie'u tu' m~nh (Thon sao hQ m~nh nho) 7. Bong quan (Thon mQt trai phuang Clang) 8. Ha Ba (Thon sang ho gieng) 9. Sdn quy (Thon nui) them hai bai: 10. Qu6c thu'dng (C het VI nUoe VI dan) 11. L~ Mn (Le mua t<;l quy quai) B~t bi~t la bai ca s67 (OOng Quan) ghi l~i nhl1'ng cUQc dua ghe tren M BQng Blnh va tren song Tu'dng, song Nguyen, ru'(}c thh m~t tr<'1i, co vii bQ, tr6ng chieng, chay c6i, chie'n sl gu'dng cung biln v~ phia m~t tr<'1i a dh thuy~n, ta't ca tie't m1,lc d~u c6 ghi khclc ndi hOng tr6ng d6ng Hoang H~ va tren m~t tr6ng d6ng Ng9c Lfi.

Theo giao su' Bm.. Cåm minh giai mQt bai nghien CUu cua h9C gia Trung qu6c Lang Thuh Thanh, dang trong Bai Loan B~i H9C Van Su Trie't H<.>c Bao, d~ nha't k:Y nam 1950, thl: "trong dJng da xual hi~n cl miin trung du TntiJng Giang, tae la vung dal ehung quanh Mm van Mqng (hai tTnh Ho Båe va Ho Nom) do giong In-do-nedien (nguai Trung Hoa gQi la A"n EX? Tay An) ma e6 sil Trung quoc gqi la Bqe Vi~t, hoife Ja Lao Vi~t, eht tll-O tu 6 tht ky tntO'c Tay lieh". H<.> Lang da chli'ng minh tr6ng d6ng khong nhl1'ng chl Hm tha'y a Vi~t Nam, ma con Hm tha'y khilp mi~n Tiiy Hoa Nam, cho t(}i Van Nam va Tu Xuyen, nguyen la dja ban cu' tru cua ngu'<'1i Vi~t xu'a, tru'(}C khi h<.> tran xu6ng ban dao Bong Du'dng, v(}i nhl1'ng lan song Nam tie'n, ma d~c bi~t la cua Th1,lc An Du'dng Vu'dng VaD the' k:Y thU 3 tru'(}c Thien ChUa. N6i mQt cach khac, tr6ng d6ng la mQt san phå'm cua tQc Vi~t, khong phai cua dan tQc Han. Bai ca Bong quan (56 7) c6 nhl1'ng do~n tieu-bi~u nhu' sau: Viing hang xual hi~n dong phLlcJng, Toa Mu anh sang phu tang eMi ngiJi, Ngl!a thuan giong ru6i mqt hdi, Man dem tan bien, mift triJi quang minh.

Vin saG Bde D6u tan ngan, ChLlO'c h6 rLlqu que' la Mn tiln dLla. Xe thieng mqt thoang blng Id, Dong phLlcJng thdng tien, mit miJ b6ng dem. (Giao sU Buu Cam djeh)

Bai nåy c6 nhi~u chi-tie't ma chUng ta se Hm tha'y trong bai Ph1,l B6ng Ti~n, chåu van cua nhl1'ng ngu'<'1i len d6ng (Clong e6t) cac mie'ut1;l' Bilc Vi~t va Trung Vi~t, r6i ca Nam Vi~t sau lan song di cu' tj n~n nam 1954: TrLlO'c båo tll-O kh6i hLlcJng sl!e nae, Cånh Bang Lai nam thae may tuon, Khi thieng quanh khdp h€n khan, HLI khang n6i ang Dao Nguyen may mau, Viing dao nguy~t soi dau ehdng to, Dam tau qua dai ngo LOng tin, TMy trong I~e eii dt truy€n, Cdnh tien e6 eånh, ngLliJi tien e6 ngLliJi.

a

Dll-O da nen, khi cd vua ang, Tro Jan may Iilng thilng bay theo, Xiem nghe ao vii d4p diu, Xieh tung Ja bll-n, dan tieu ay nha. Chen til ha vdi vdi tay r6t, KhUe van thiiu nao nuqt ben may. Hang vui yeu eånh bll-n My, Gan thay nghin difm, eh6ng thay muon diJi! Tiing rong ehdi tMp eMu tam dåo, Tråi qua ba mLidi sau dqng tien, Un xem thLlcJng hdi tang diin, Bau triJi da rqng, ngay tien eang dai. Khi dde y bl khdi rut Ill-i, Chdi mqt ngay Bde Håi ThLlcJng Ngo, LQe DLlcJng vieng eånh da no, Hang vui du Dqng lJinh Ha ciing bay! (Van Dan BOo Giam. quy4n 2. Ha-NQi 1934)

Theo nhu' tren thl bai chh van cua dan ta da nhclc I~i ra't nhi~u dja di~m ma ngay xu'a la dja ban sinh s6ng cua tQc Vi~t (Bqe va Loo), dan ca da theo sat v(}i con ngu'<'1i tren m9i neo du'<'1ng Nam tie'n, nhu' d~ nhiic l~i ngu6n g6c xa xu'a: Iieh sil, ehung tqe, phong t~e, van h6a, ma h<.> da mang theo trong ti~m thuc, huye't quan, phåt phu va ngon ngii'. Theo Su Ky cua Tu' Ma Thien, quy~n 40, sa The' Gia, thl vua Chu Thanh Vu'dng (1115-1079 truoe Thien Chua) phong håu cho Hung Djch nu'(}c Sd" (Teh'ou) d6ng do Bdn Du'dng (Ho Båe ngay nav). V ~ th<'1i Xuan Thu (722481 truoe Thien ChUa) va th<'1i Chie'n Qu6c (403-22 trUoe Thien Chua), lanh th6 nu'(}c Sd" g6m c6 Mt cac dnh H6 Bilc, H6 Nam, An Huy, Giang Tiiy, Giang To, Trie't Giang va Nam bQ dnh Ha Nam My gi <'1 . Th<'1i d6, trai qua 7 the' k:Y, nu'(}c sa qua rQng l(}n va hUng cu'<'1ng. NhU'ng v~ sau bj suy vi VI tri~u chinh th6i nat, khie'n cho Khua't Nguyen phåi ra di v~ mi~n Nam, r6t cUQc nu'(}c

a

Chuong khua tro'ng gi~e gan k€, D4t diu dan sao, de me Iimg ngLliJi, Loan bay phLlqng Ii~ng ehdi vdi, Mua theo tiel tau, nhll-e hai thi ca. Dang ai phong nhii hao hoa, Xiem y gqn net, van ba diu dang. Up ten quyet Mn thien lang, cam quan nhiim neo tay phLlcJng tong than.

Phåp

Am Ph~t Elån pl. 2544

a

97


Sd' bi nha Tån thon tinh va tieu di~t. Tir d6, dan mtdc Sd' va cac xu mi~n Nam song Dudng TU', nhu Bong Vi~t (hay la OOng Au, phdn lån la Triet Giang), Man Vi~t (Phuc Kien), Nam Vi~t (Quang OOng), Tåy Au (Tay Vi~t, phdn lån la Quang Tay) se chiu anh hud'ng ctla Bilc phudng, r6i bi Han h6a lån h6i, ngo~i trU' nhU'ng phån tU' U'U tu nha't va can dam nha't ctla tQc Vi~t, phån Idn la diing Sl va tri tMc, da dån thån vao cUQc tru'i'1ng chinh Nam tie'n vf. Bong Nam A. SU' gia ~t Ban Nham ThOn Thanh Doan tac gia "An Nam ThOng Su" da vie't nhu sau: Xet ngLliJi Vi~t kitn lq.p dLlqc cd nghi~p a han ddo Trung An Ja co uyen nguyen, chu khOng phdi la vi~c ngJu nhien, bai vi ngLliJi Vi~t Nam la giong cLliJng dq.i nhiit trong Bach Vi~t ... Nudc Sd' xua't hi~n khoang mui'1i mQt the' kY tru'dc cong nguyen la do dan tQc Vi~t kie'n l~p ... SU' Ky Cillnh Ngrua vie't: Nam Vi~t va Au [.q.c dlu lq.p hQ. L~i dån The' Ban: Vi~t, hq Mi,

Khua't Nguyen cung t6 wJi sa. SU' sach xua g9i "d6ng tinh", "dt5ng t6" la cung chung chUng tQc. Theo sU' ta thl cudng Vl!c nguCli Vi~t thi'1i xua: pilla Bong giap Nam Hai, pilla Tåy de'n Ba-Thl!c, pilla Bcfc de'n H6 BQngE>inh va pilla Nam tie'p vdi nudc H6-Ton (Lam Ap). Nhu the' thl, ne'u dan ca c6 truyf.n Vi~t Nam con nhcfc de'n BQng E>inh H6, Thudng Ngo, Ngii H6, Ngii LInh, Tif.n Bui'1ng (Triet Giang, OOng Vi~t)... thl cMng ta ciing khong Ia'y lam gl ng~c nhien. Ti dl! nhu bai bat ru con sau day, IU'U truyf.n tir di'1i thu<Jng c6, ctla ba m~ Vi~t Nam da thuc khuya d~y sdm, dai nilng dåm sudng, d€ b6ng M, nang niu, nuoi du(Jng ca mQt dan tQc ldn m~nh va trui'1ng t6n vdi song nui A Bong: Gio Dqng Dlnh m~ ru con ngu, Trang Tiln DLliJng dp u nam canh. Titt triJi thu lq.nh lanh lanh, Co cay khoc hq., hoa canh thLldng dong. B6ng b6ng bOng, b6ng b6ng bOng, Vang dao m~ be' Con Rt5ng Chdu Tien. Ngoai ra, cMng ta ciing nen cM y ndi s1,l' ki~n: h9 Hung da kie'n l~p nudc Sd', ciing nhu h9 Hung da kie'n l~p nudc Van Lang. Hdn nua, nudc Sd' ciing c6 truyf.n thuye't truy~n ngoi qua mui'1i tam di'1i vua. CMng ta nen danh da'u hOi vf. s1,l' trung h<Jp nay trong 4ch sU' ctla hai nudc h9 hang ngay xua la Sd' va Vi~t.

98

Nam 1813, Cl! Nguy€n Du du<JC vua Gia Long cU' di su Trung qu6c. Luc di ngang qua vUng Hoa Nam, dem d~u thuyf.n d' song Tam Giang, Cl! da cam tac mQt bai thd, ma cau ke't nhd l~i "mqng Mn luc nhq.p que xLIa": Chia hai Tay Vi~t mqt dong song, Hai nui nhln nhau dal da cMng. VLlqn hot canh cay chiing bit 1m, Trong riing cho sua, co ngLliJi khOng? Nui may b6n mt;lt mlnh gia cåi, Ht5 Vi~t thiin nhau mqt chuytn do. Co' ly mLliJi nam quen 10l cii, Mqng ht5n may luc nhq.p que xLla. (Bon djch cua Chi Di~n Hoang Duy Tl!)

Tbang 5 nam a'y, Cl! Nguy€n Du di thuyf.n tdi vUng song Tudng, song Nguyen, BQng E>inh H6, TUdng Bam (TrtJong Sa) la ndi c6 lang mie'u thi'1 Khua't Nguyen (Tam LLI Dqi Phu, trang coi ba hQ lån cua nLlåc Sd: Chieu, Khu6t va Canh), c6 cd hQi xem dua trai, tuc

la dua ghe c6 du Mn, ben cam tac mQt bai thd nhu sau: RLldc cot Hoai VLldng, TrLldng ciing chel, Van nhiin nLldc sa nho Ly Tao. Nghln nam du gqi Mn dau thiiy, Dua trdi d6y song co nghra nao? Khoi song mit miJ them uat Mn, Hang nam chieng trong vJn rln vang. Ntu Mn vi thq.t dau nLldng tl!a? Rt5ng rdn tran d6y khdp the' gian! (Bon djch cua Chi Dien Hoang Duy TlJ)

Luc tdi Tudng Bam (TrtJong Sa), C1,l Nguy€n Du khong quen vie'ng mie'u tM Tam Lu B~i Phu va trong luc du nguy~n thl du<Jc linh cam da ngui'1i xua ma cam tac hai bai ra't th6ng thie't: Biii 1:

NgLliJi hitu tu hai nghln nam trLloc, Nay con thom hoa chi, co lan. Xa que but5n suot ba ndm, Nghln sau con Iq.i ang van tuy~t viJi! XLldng tan day nLldc troi dau mat, Då NhLlqc ben bil giong co thom. Moi mdt dau lang, dau chdng biet? Gio thu Id r~ng khdp Nguyen, TLldng! (Bon djch cua Chi Dien Hoang Duy Tl!)

Bill 2: Oan Mn ngLliJi sa tan ndi day, Khoi song menh mong mt;lt nLlOc d6y. Hien l~nh vi nhLl ban khdp nLldc, Ly Tao saG ktkitp Kinh Thi! Muon thua ai thLldng ngLliJi dqc tinh, Bon phLldng dau gai dq. co trung? G6n day trang ph~c xem Ja Iq., Phåp Am Ph~t Elån pl. 2544


Cae doa lieu lan eMng gi6ng ang! (Ban djch cua Chi Di~n Hoang Duy Tv)

+++ Sau khi di mQt vong rQng ldn trong khong gian va th<1i gian, qua dia ly va l!eh sd', ehUng ta trd' l~i BQi Lan Hanh eua Bong H6 va Ly Tao eua Khua't Nguyen. Nbu' tren da noi, hai ehU BQi Lan rut trong Ly Tao eua Khua't Nguyen, trong eau 12, do~n dån, nhu' sau: Ph5n ngo ky hrlu IhIl nQi my M HifU m'1ng ehi dr tu n~i Htf giang ly du tieh ehi M NhJn Ihu lan dr vi bQi NQi eMi da va eung lot df!p, Lq.i Mi IMm dile bi~/lai niIng; Giang Ly, Tieh Chi vJn hdng, Ket vang Ihå'm wJi Ihu lan, deo Ihuilng. (Ban djch cua VU Khanh)

Con nhu' Giang Ly va Tich Chlla hai gi6ng hoa thdm nhu' hoa Lan, thl Khua't Nguyen thu'<1ng xau hoa thanh vong, deo VaD mlnh eho thdm, d~ to ding mlnh lue nao eting giil' thån th~ va tam h6n thdm tho, thanh eao va s~eh se. Ngoai hai gi6ng hoa tren kia, Khua't Nguyen eting thfeh hoa MQe Lan (Nerium coronarium) thu'<1ng mQe tren d6i eao, du b6e he't vo eting khong ehe't. Va eay Tue mang (rau mu6ng. cung co ten la ml,lc tue), mQe du'di nu'de, e~nh b<1, du tuye't gia nu'de dong l~nh Mn ma'y eling khong ehe't: c5t du nhuqe luctng bat eq.p M Khung nien lut ehi bat ngo da Chieu khiin PM ehi MQe Lan M Tjeh lam eMu ehi lue mang. Ta nhu kl Iren duilng hoång hOt, Sq Ihang niIm vun vul mau Iroi; MQe Lan sdm dl Iren d6i, chdu la tue mang Mi ndi e~nh dang. (Ban djch cua VU Khanh)

Khua't Nguyen eting ra't thfeh eae gi6ng hoa Tieu Que' va Hu~ Chl (lys. amaryllis. hemerocallis), nhu' du'<1e pho bay trong do~n thd sau day: Tieh tam hq.u ehi Ihuan tuy M Co' ehung phuctng ehi sa t~i T~p tMn tieu da huan qut M Khc1i duy nhJn phu hu~ ehi ThiJi Ba vua Iran day my due Do Iram hoa sl!e nue ndi ndi Ket vang "tieu" "que'" mQi loai PMi dau "Hu~" "Chl", co hai thu nay? (BOn dich eua Khanh VU)

Khua't Nguyen eting u'a thfeh, VaD eu6i xuan d~u h~, ke't la sen lam ao rna m~e eho mat va thdm: sen day ten la

PhlIp Am Ph~t Dån pl. 2544

pM dung, gi6ng sen trång ndi PM Dung T1,l' Ha Tien, theo l<1i giåi thieh eua Ba MQng Tuye't trong truy~n da sd' "Nang Ai Cd trang ehq.u up" CM ehi ha dr vi y M T~p Phu dung dr vi thuilng Bat ngo ehi ky di~e dr M Cau du linh ky lin phuctng. Hoa Id sen, ta ua huctng sile, Ket y thuilng khoae mile ben ngaai. ThOi thuilng eMng biet mile ai, Tl! minh minh tMy IMn day ph5n huctng. (Ban dich eua VU Khanh)

+++ ChUng ta eting nen bie't rAng thi phå'm Ly Tao g6m co b6n phån:

1. Tae-giå nhåe gia the' eua mlnh, thuQe dong d6i vua Cao Du'dng: Dt Cao Ductng ehi mieu du~ M, TrJm hoang khåa viet Ba Dung, Nhitp Dl Trinh Vu M~nh SU M, Duy Canh Dan ngo dr hang. Phl!- tMn ta Ba Dung ten gQi, ThuQe Haang gia dang d6i Cao Ductng, Ta sinh vua tiet xuan sang, Ngay Dan TMi lue: ciing ductng nam Dan. (Vu Khanh djch)

Tir lue nho s6ng ndi nhung h,la, r6i sau ra lam quan to. Nbu'ng g~p tMi hOn quan, tri~u ehinh th6i nat, gian thfrn lQng quy~n, vua nghe l<1i ninh thån va eung phi, khie'n phåi xa vua. 2. Khua't Nguyen bi ba ehi cM mlnh gan dd', khong bie't s6ng theo tMi, ben len d~n th<1 vua Thua'n trfrn tlnh va t1,l' xet mlnh. TMy banh vi eua mlnh la dung ehinh nghIa, ben trd' v~ vdi ni~m hy vQng du'<1e Vua tai dt,mg. Nbu'ng bQn gian th~n vån baD våy nha vua, khie'n eho Khua't Nguyen phåi phieu du de'n ed'a Nba Tr<1i, nhu'ng ten gae khong ehiu md' ed'a: Bao bong dang lung haanh Il!- tan, Sile luu ly toa sang kMp ndi, Sai ten gae ma eila Tri/i, Lq.nh lung Mn dling tl!a ngaai nhin ta. 3. Bj vua ru6ng bO, Khua't Nguyen ben ehu du khåp d6 dåy, gQi la e~u nil' (tim kiem nglloi d~p. my nhan. eung co nghTa la nhan tai) d~ thay mlnh ra giup nu'de phO vua, xua du6i bQn ninh thån. Nbu'ng, than oil eUQe vi~n du du hi~n nay eling khong di Mn dåu, tuy nhien Khua't Nguyen eting ehu'a hoan toan tha't vQng, lå vi: Co Ihå'm hoi ndi naa khOng eo? Tite lam ehi vuiln eil que xua? Ndi day bong lai den mil, Da hay ai xel cha la n6i nay?

99


4. Trong luc Mi r6i, Khuåt Nguyen ben di xem b6i du'<;1c thh linh Vu Ham hi~n len khuyen båo nen di xa dm kie'm tri am: Vu Hdm hiln hach uy linh, Ban ra ldi d~y "ddm lanh nen di" Hiiy gdng tim kinh ky khdp ch6n, Cung ky cuctng mil chQn tri am, vu Thanh thiznh kinh chan tam, Cao Dai y Doiin vildm toi trung.

Ta duiJng hdo ednh kheo thiJ Cf. 6m dan /dng khUe nam-huan eu, 14ng le tay nguiJi llfa moi tCf. Tinh truflc khOng hoa hai giqt l~, Duyen sau may hqp mQt dong thCf. (f)6ng H6 - Thang Lang Hanh)

Chung lu~n: e6 hai di~m cmnh dn du'<;1c neu len la:

The' la Khuåt Nguyen quye't djnh r<1i khoi mt<lc Sd, di v~ mi~n Nam, t<li DQng Dlnh H6, song Tu'dng, song Nguyen, be'n såu, la nhii'ng ndi ma ong se tie'p xuc v<li n~n van h6a BQc Vi~t va Uio Vi~t, d~c bi~t la nhii'ng bai dån ca cung te' Thh linh, ma ong se san djnh thanh Sd Tir ClhI Ca. R6i ong se ke't li€u cUQe d<1i, belt chu'<lc cm sl Banh Ham ngay tru'<lc, ma nhåy xu6ng dong Mjch La såu thAm, nhAm ngay Trung ngu, nam 277 tru'<lc Tåy Lich: Thlla htt, con ehi elu1ng hlt! Nuflc khOng nguiJi ai bitt den ta? Co' do con tile ehi mO., Qu& gia my ehinh thitt tha mQt diJi! Cung ta eQng tae khOng ai, Banh Hdm xin nguy~n tim nguiJi song ehung!

1. Van chu'dng Trung qu6c da: s<lm chiu ånh hu'dng van h6a da dån tQc Vi~t, k~ tir the' kY thu 3 tru'<lc Tåy ijch, v<li Khuåt Nguyen qua Sd Tir ClhI Ca, cmn bai cMu van cua såc tQc Vi~t, du'<;1c khåc ch~m tren nhii'ng tr6ng d6ng cua tQc Vi~t. 2. Gina hai nha thd l<ln Khuåt Nguyen va Bong H6 c6 nhi~u di~m tu'dng d6ng trong thi van va pMm cach. Cå

hai vi, tuy s6ng xa nhau måy chl,lc the' kY va cach nhau ngan v~n d~m, m~c dliu phåi chung dl,lng v<li phu'<1ng gia ao tui cdm, bi xo då'y vao ch<;1 d<1i den b~c ma vån gin du'<;1c thai dQ eua nha hi~n trie't khong mang danh l<;1i, phong cach cua b~c tru'<;1ng-phu quån-tu, båo toan du'<;1C hu'dng thdm thanh khie't cua hoa sen trång ndi Phil Dung Tl! va cua hoa Kie'n Lan g6c PhUc Kie'n cua Bong H6, mau vang pha rim, thu'<1ng nd vao cu6i H~ diiu Thu ndi Vu'dng giå Hu'dng dlnh. Paris. Chieu-Anh-C6c. 18.03.2OOJ

(Vu Kh6nh djch)

Dån nu'<lc Sd måt Khuåt Nguyen r6i, it låu sau cung bi måt nu'<lc, trong tay nu'<lc Tlin cu'<1ng b~o . Dån nu'<lc Sd da: quen Khuåt Nguyen, nhu'ng dån Vi~t tMi xu'a da: d6n tie'p Khuåt Nguyen mQt cach ni~m nd va da: giup cho ngu'<1i nhii'ng tai nguyen van h<;>c, d~ ngu'<1i trd thanh thisl danh nhån. Khuåt Nguyen da: låy nu'<lc trong dong Tu'dng, dong Mjch, ma ni'a s~ch bl,li trh va ni~m uåt ~n, tha thåc trong con hdn s6ng dl,lc! V~ t<li Nhu'<;1c ThUy r6i, ma Khuåt Nguyen ngay xu'a, cung nhu' Dong H6 ngay nay, vån con nh<l t<li Song Tu'dng:

Sdm mai ta se vuCfl song Tuctng, Dling bln Ng~c mO. quay dau trong I~i A.o 0.0 n6i tieng gia ehi bi thuctng, Rudi nglfa ta hl eh6n Sctn-cao, Dij.u xe ta hl ddt Phuctng-Uim. Bdi chile hl len song Nguyen.

hl,

(Thi~p giang - Phan Ka Binh djch)

Vao dliu nam 1932, Bong H6 Låm Tån Phåc båc du Ha NQi d~ tham trå Ph~m Thu'dng Chi va Toa håo Nam Phong, vie'ng cånh Thang Long va danh lam thång tich Båc Ha. Say dåm v<li cånh tri my mi~u, ndi nghln nam van v~t, Bong H6 da: cåm tac Thang Long Hanh, mQt tuy~t pMm thi van cua th<1i c~n d~i, ma vån nh<l t<li ngu6n g6c xa xu'a eua tien t6 gi6ng noi Bach Vi~t : Dong tuctng lai /ting tit thu (fy, Dao d~t thu nay I~ ehl1a kho. C!IU thlic tri tan nhlJiJng ba nga,

100

Hltdng-Glang Thal VAn KlEm

dem thåu Tu6i giå m~ thdc thau dem Th~m trong b6ng t6i, 1l1D.g rem Xl10ng m€m Uti kinh vang nh~ em em Con nghe tham thfa, s~u them, l~ bu6n T~ tåo nuai con Mn khan E>6 m6 hOi, ganh ban buan, dep man V~g trang du khuye't hay tron kili trang, lang m~ thl10ng con, sang ngiJ'i. Thd thc1i,

nh~

nhang H

Nhan ClQc "cuqc chian cua Nguyen HlJu NhQt

Chån trh khoa nu'<lc trong veo Mat em da thit,la veo rdi nhanh Su6i reo r6c rach trong lanh Dirng chån dam phUt chAng danh bu'<lc di Lang lang h~nh phUc l~ kY Ngåm chiin su6i h~ chAng gl vui hdn! MIm cu'<1i thay tie'ng cam dn Canh hoa du'<1ng canh sen v<1n tay ta Clin ehi ph6 ch<;1 glin xa Ch6n ph6n hoa Mm yeu ma h~i ngu'<1i. Nguy~n xin Mn phUt cu6i d<1i Long thanh tinh, s6ng thånh thdi, c6i nay.

YNga Phåp Am Ph~t ElaD pl. 2544


n6i them v~ nhå thd Nguy~n Binh LTS : Trong 56 Xuon Canh Thln 2CXXJ. Ph6p Åm. co dang bai "NhClng gi ai thoqi ve Nguyen Binh" cua anh Nguyen Van Cuang. trong do co vai sd su6t mo hQc gio Thåi Van Ki6m da nhln th6y va khuyen can nen dinh chinh . Trong bon gdi nhClng chCl can them va can slta. hQc gio con gdi kam lai phon Uu den gia dlnh anh Nguyen Van cuang (ve vi~c nhqc gia Anh Cllang vua tq the tqi Vi~t Nam) cung mQt bai viet ve Nguyen Binh cua gi60 sU Nguyen 81nh Kv. d6 b6 tuc them vai nat ve nho tho tai danh naV. Ph6p Åm xin dang trQn v~n nhClng y chl mo hQc gio Th6i Van Ki6m då gdi. duoi doV. PÅ .

I. Dinh chfnh (bai "Nhilng giai thotfi vi Nguyln Binh", Phap Am s6 Xuan Canh Thln 2000, tir trang 148 de'n he't trang 152. - Trang 150, cQt ben phåi, Cau cu6i bai thd trong do~n 9. Tha't Hnh, h9a Sl tbanh thi Sl Då in: Vi chung hoa th~n nguili nguili. Xin sda I~i: Vi chung hoa th~n vdi nguili. - Trang 151, c9t ben phåi, Cau cu6i bai thd thu 2: Då in: Quan cil g6 nhdm Mm rdi hoa den. Xin sda I~i: Quan cil g6 nhtim Mm rdi hoa den. - Trang 151, cQt ben phåi, Cau cu6i bai thd thu 3: Då in: Minh nMt luu quan bat xuat thanh. Xin sda I~i: Minh nhlj.t luu quan bat xuat thanh. - Trang 151, cQt ben phåi, Cau cu6i bai thd thu 5: Då in: Ddo dia nhat va thanh. Xin sda I~i: Dao dia nhat vathanh. - Trang 151, cQt ben phåi, Cau thu 3 bai thd thu 6: Då in: Nhin theo hoa r~ng !di Mi. Xin sda I~i: Nhin theo hoa r~ng khOng liJi. (nh6t v6 thanh) Ph~ ehu: Trang 151, bai thO' ngli ngon må Nguy~t Hd dqc c6 tl,!a d~ la ''Nam Hånh Bi~t D~" cUa Vi Thtta KMnh, va bån d~ch cUa Hd Trqng Khoi, nhv sau:

vi Nam, tll giii em Hilng hil song nUdc TruiJng Giang cUQn, Umg khtich difrn ngan nhilng ng6n ngang. Hoa ding cdm thUdng niim ly Mn, Rt!ng rdi tham, khOng moat du vang! - 2 cau cu6i trang 151, cQt ben phåi va 2 cau dh, cQt ben tråi trang 152: Bai thd chu Han:

Nga nga luiJng nga nga NguiJng di~n hudng thien nha. Btfch mao phO l~c thtly Hang trtfo Mi thanh ba.

PMp

Am Ph4t Dån pl. 2544

C6 ngu6n xua't xu nhu' sau: Nguyen B6 Phap Thu~n la mQt vj thi~n su' dC1i Ti~n Le, khong ro ten tMt, phap danh Phap Thu~n. Ong xua't gia tir thuO" nho, th9 giao vdi Long Th9 PM Tri, n6i tie'ng la mQt vi Cao Tang, du'<1c Vua Le B~i Hanh tr9ng dl:lDg khong kem Khuong Vi~t B~i su' Ngo CMn Lu'U. Nåm Binh Tua't 986, c6 su T6ng la Ly Giac sang thiim, ong va Khuong Vi~t B~i su' nh~n linh Vua di trang lam ngu'C1i lai do di tie'p don. Su giå Ly Giac sinh thi ca, giil'a khoang trC1i nu'(}c menh mong, ng6i tren d6 ch<1t trong tha'y hai con ng6ng trC1i, Ly Giåc bUQt mi~ng ngam: Nga nga hØng nga nga, NguiJng di~n hudng thien nha. (Sang song ngong mqt d6i. Nglta mqt ngo ven trai.)

Thi~n su' Phap Thu~n ngam tie'p ngay:

Btfch mao pha l~c Ihtly, Hang trtfo Mi thanh ba. (L6ng trang phoi dong biec. S6ng xanh chon hong bai.)

Su giå Ly Giac nghe ong lai do ngam nhu' vh, la'y lam ng~c nhien, to ve me'n ph1,1C. Do d6 khi trO" v~ T6ng, Ly Giåc c6 lam bai thd lu'U giån, hai eau ke't thUc rieng to y cåm me'n cac vj cMn tu nudc ta. Thiin su Phtip Thulj.n mat niim Tan Mao 991, thq 76 tudi. 6ng eim dl Itf i lac ph6m: BaTåt hi~u sam h6i van. - Trang 152, cau thd Le Trang Ki~u d9C: Då in: Canh hOG, nhan viln, Ihien nhai ctfn. Xin sda I~i: Canh hoa, nhan viln, thien nhai clj.n.

n. Nguy~n Binh Nguy~n Binh ten th~t la Nguy~n Tr9ng Binh, sinh nam

1918, ma't ngay 20-1-1966. Que quan O" x6m Tr~m, thon Thi~n Vjnh, xa B6ng B9i (nay la xå C6ng Hoa), huy~n

V1,1 Bau, dnh Nam Bjnh. Con C1,1 dd Nguy~n B~o Einh (6ng Co Bien). Tl1 h9C O" nha, sdm md coi cha mef luc mdi sinh du'<1c vai ba thling, du'<1C c~u ruQt la cm Sl Bili

101


Trinh Khiem nuoi d~y. NM ngheo, nen lue 14 tu6i (eudl nom 1932), ong theo anh la Nguy~n M~nh Phåc (True f)Llong) ra Ha Bong, Ha N(>i kie'm s6ng. Ong lam thd tir nam 13 tu6i. Nam 1937 dliCJe giåi thd eua Tl! Ll!e Van Boan vdi t~p Tam Mn loi. Tir åy, thd ong in nhi~u tren eae båo xuåt bån O' Ha N(>i. Nam 1943 ong vao Nam va dh nam 1947, tham gia khang ehie'n ch6ng Phåp t~i Nam bQ, tirng phI! traeh H(>i Van h6a CU'u qu6e dnh R~eh Gia, Ph6 ChU tjch dnh bQ Vi~t Minh dnh r~eh Gia, sau v~ eong tae Van ngh~ khu Tårn. T~p ke't ra Båe nam 1954, lam vi~e t~i H(>i Van ngh~ Vi~t Nam, de'n nam 1958 ong v~ eli tni t~i Nam Bjnh, eong tae t~i Ty Van h6a ThOng tin Nam Bjnh (tu nom 1965 Id Nam Hd). Nam 1958 ehU bUt båo Tram hoa. Mua thu 1965, ong theo cd quan Ty Van h6a Nam Ha sd tan v~ huy~n Li NMn. R6i de'n cu6i nam nay, ong d(>t ng(>t lam ~nh va måt vao ngay 20.01.1966 (30 th6ng ehQp Al Ty. dem giaa thua sang nom Binh NgQ), hliO'ng dlidng 48 tu6i. Tåe phåm ehinh trude eaeh m~ng thang tam: LtJ blioe sang ngang (1940), Tårn h6n toi (1940), Hlidng cO' nhan (1941), M(>t nghln eii'a s6 (1941), NgliC1i con gai O' lh hoa (1942), MIiC1i hai be'n nlide (1942), Bong giai nban - kjeh thd (1942), Truy~n Ty ba - truy~n thd (1944). Tåe phåm ehinh sau eaeh m~ng thång tam: Ong lao mai glidm (1947), B6ng thåp mliC1i (1955), Trå ta v~ (1955), GU'i ngliC1i vCJ mi~n Nam (1955), Trong b6ng eC1 bay (truy~n thCJ - 1957), Nlide gie'ng thdi (1957), Tie'ng tr6ng dem xuan (truy~n thCJ - 1958), TInh nghIa doi ta (1960), Bern sao sang (1962), Co Son (ehea - 1961), NguC1i lai do song Vy (ehea - 1964).

*** Ba tirng co y kie'n thd mdi ehi vie't eho m(>t s6 ngliC1i thliO'ng thue. NghI the' la ngliC1i ta da quen måt Nguy~n Binh. K~ thd mdi rna gån gni va ph6 e~p r(>ng rai v~ dliCJc tdi eå nong thOn thl khong ai bling Nguy~n Binh, dlidng tMi eling nhli sau nay, hdn nii'a the' kY tir khi thd åy ra dC1i. So vdi eae nha thd lang m~n trude eaeh m~ng Nguy~n Binh dli'ng rieng m(>t e6i. Ne'u co lån l(>n thl ehi lån l(>n voi eae tae giå vo danh tir bao dC1i da lam nen kho tang ca dao vo gia eua dan t(>e. N6i b~t len O' Nguy~n Binh la ca dao O' eåm xue lån tli duy, O' eå y, tlnh, di~u: Nha em co mfll gian giau Nha anh co mfll hang cau lien phang ThOn Doai ng6i nM IhOn Dong Cau IhOn Doai nM giau khong Ihon nao. (TLlCJng TLl)

Nhii'ng tlnh tl! yeu thlidng, nho nhung eaeh trO', dCJi cM ... ehhg xa l~ gi vdi thd mdi, nhu'ng ehi O' Nguych Binh mdi co eai vj hlidng d6ng co n(>i gå» gni vdi m6i 102

ngliC1i Vi~t Nam. TInh yeu O' day khong ehi khep kln giffa hIa doi, rna con la n6i ni~m nhd thlidng cha m~, dua em, månh VliC1n, can nha, nhii'ng tlnh eåm gån b6 nhii'ng ngliC1i, nhii'ng v~t trong eong xa tir bao dC1i nay dliCJc thUe d~y thåm thl trong ta m6i khi d<,>c thd Nguy~n Binh: Em (/i em d lq.i nha VU'an dau em hai mf! gia em IhU'cJng Mf! gia mfll ruing hai sU'cJng Chj di mfll blJcJc Iram dU'ang xol xa.

Un dau chj bU'cJc sang ngang Tu6i non song nlJdC da giang chU'a lU'ang i'J nha em nM mf! IhU'cJng Ba gian Irong mfll mdnh vU'an xac x(/. (Lo bLloe sang ngang)

Ba la ca dao thl theo th~ ll!e båt, vdi nhii'ng vi von, nhii'ng each nghI cach noi truy~n th6ng. Nhu'ng do du sao eling ehi la phå» ben ngoai eua ca dao. Thd Ngyuy~n Binh khong ehi gi6ng ca dao O' eai vo ben ngoai, rna da tie'p thu dliCJe pMn h6n cua no, dliCJc th~ hi~n vao nhii'ng eau ca dao hay nhåt rna m(>t tae giå thC1i nay co th~ vie't ra dliCJe. PMi th~t gån gni, yeu me'n con ngliC1i, sinh ho~t, eånh v~t nong thon moi co nhii'ng ghi nh~n, nhii'ng rung d(>ng nhli: Ai Jam cd gio diil cau May hOm sU'cJng muot cho giau d6 non Anh di sU'cJng gio v~1 vil Em vi chQn Un chuot 1(/ chan Idm. Nha em cach b6n qud d6i Cach ba ngQn su61 cach doi canh ritng Nha em xa cach qua chitng Em van anh dayanh ditng yeu em.

Cau thd noi dung sinh ho~t O' nong thOn, noi dung tam ly mong låy eh6ng gån, cha m~ mu6n gå con ndi gån nha, them lC1i van xin tha thie't qua, co th~ la con do nhii'ng tråe trO' Wc tir ben ngoai va eå tir ben trong nffa.

d

bai Qua nha, eling la tlnh yeu khong thanh, nhu'ng gi<,>ng thd khong xot xa, da die't, rna nh~ nhang, man rna c, co eMt "'Il! Irao" lam nen eai duyen rieng eua bai thd: Cai ngay co chlJa co cMng DlJang gan loi cu di vang cho xa LOt nay liim blJdi nhiiu hoa (Di vang dl dU'rtc qua nha ddy IhOi) Con dliC1ng rna låm bliO'i nhi~u hoa rna l~i dliCJe "Qua nha" thl eling dang "di vang" th~t. Nhu'ng r6i: Ti:t ngay co di My cMng Grim saG co mfll canh d6ng ma xa Bil rao cay bU'di khOng hoa Qua ben nha IMy ben nha viing leo. Lqn khOng nuoi di/c ao beo PMp Am Ph~t Dan pl. 2544


Gitiu khOng day chång bu6n leo VaD gian Gifng tluti mua ng~p nudc tran Ba gian d6y cd ba gian ndng chiiu. (Quo nhO)

Thi ra giln hay xa khong d con dltCJng, rna Mi dau dau ba gian nlIng chi~u - låy cai d~y d~ åy. Ba gian d~y n6i cai vdi, låy cai n~ng tdm d~ n6i cai tr6ng vlIng, y thd gian d! rna th~t tai tlnh.

ca

*** K~ ra thd Nguy€n Binh chi lam råt theo ki~u ca dao thi

vån con lu'u l~i va dlt<!c truy~n tl,lng lau dai. Nbung ne'u the' thi thd åy se chim khuåt trong cai M bao la ctla ca dao xlta, Nguy€n Binh se khong con la ngltCJi ctla thCJi d~i mlnh nua. Nguy€n Binh ngay tU' d~u då c6 mQt cong cbUng rQng råi vi anh la ngltCJi vtra truy~n th6ng, vtra la ctla the' h~ mlnh. PMi cMng pMn truy~n th6ng chi thåy d thd 11,lc båt, con pMn hi~n d~i la nåm trong nhifng bai thuQc th~ thd m<1i? Khong hh the'. CMt ca dao d€ thåy trong nhifng thd 11,lc båt, nhung l~i dlt<!c vie't ra trong vltn canh lång m~n dltdng thCJi. Nblt Co lai do vie't theo th~ thd m<1i vån khong tillc'u hltdng vj "cay da bfn cil".

Bå thuyin, bå bfn, bå dong song Co lai do ha di lay cMng Viing bong co em tå dq.o ay Di bu6n cho nhilng khtich sang song. Hoai Thanh mu6n tach b~ch cai hi~n d~i va cai truy~n thO"ng trong thd Nguy€n Binh mQt cach qua r~ch roi:

"Tifc thay Nguyln Binh Iq.i khOng phdi Ja nguili tMi xua khi nguili td cdnh xuan: Da thdy xuan vi vdi gio dong Vdi tren mau ma gai chua cMng Ben hien hang xom co hang xom NgUdC mdt nhin trili doi mdt trong. ta thay nguili khong con gi que mua nila"; Nbung t~i sao l~i båt "Co hang xom" luon luon pMi la thu~n t11y que mua? Bai tM tren ta canh xuan v~ d nong thon va dlt<.1C nbln tU' cam Hnh ctla mQt nha thd the' h~ 30-45 . Ph~n l<1n thd Nguy€n Binh la nhlt the', ben c~nh chåt ·chan que"" c6 sI! bOa h<!p giua xlta va nay, giua truy~n thO"ng va hi~n d~i. Cling c6 trltCJng h<!p nhlt Hoai Thanh då nhlIc de'n: "Giila nhilng bai gi6ng h~t ca dao nguili b6ng chen

VaD mQt doi liIi qud mdi. Ta thay kho chju nhu khi VaD mQt ngoi chua co nhilng ngoi den di~n tren ban tM PMt. Cai giJp ga ay giila hai tMi dq.i raI dl trd nen lo' lang" . Hoai Thanh pbat bi~u y kie'n nay trong cu6n Thi nhan Vi~t Nam vie't trtt<1c cach m~ng. Bay giCJ di~n xen vao ban tM P~t la chuy~n blnh thltCJng. d Nguy€n Binh day d6 c6 nhfi'ng xen t~p nhlt the' va sI! cM trach ctla Hoai Thanh khong pMi khong c6 cd sa. Nbung dU'ng nen vi the' rna danh d6ng doi ch6 l~c di~u v<1i cai t6ng th€ bai bOa giua xu'a va nay v6n thuQc phong cach rieng ctla Nguy€n Binh khong c6 gl dang trach, khi th€ hi~n cai "chan que", Nguy€n Binh vån khong tMi la con

Phlip Am Ph~t Dån pl. 2544

ngltCJi hi~n d~i, ciing nhlt khi pMng phåt c6 cai hdi hlt<1ng lång m~n dUdng thCJi thd Nguy€n Binh vån giu dlt<.1C cai h6n que v6n di. C6 mQt cai toi Nguy€n Binh ben c~nh cai toi ctla Xuan Di~u, Huy C~n, Che' Lan Vien ... Con ngltCJi nha que d Nguy€n Binh khong tranh khoi bj suc bUt ctla fu! thanh. Khong c6 di "them di" tai tU' va kha di~u ngM nhlt d Nguy€n Tuan, Nguy€n Binh nglt<.1c xuoi troi n6i tren khlIp dåt nlt<1c, tU' BlIc cm Nam, nhung l~i luon luon vudng vån, day dm Mi tlnh que, canh que, tam thuc luon luon chia se, giång co giua suc bUt, suc dffy ca tU' hai prua:

Hom nay co mQt nguili du khtich (; Ngl! Vien ma nM Ngl! Vien. (X6m Ngl,l Vien)

Anh Thd yen tam d~t nen nhfi'ng buc tranh que va to ra kha bång long v~ vi~c mlnh lam, con Nguy€n Binh, nhlt To Hoai då nh~n xet "bå dal que Iq.i nM dal que, di dau

cilng leo deo thui thlli mQt n6i bu6n" . Sang mai xuoi nguqc vi dau nhl Ma biel vi dau te nguqc xuoi. Nbung cling crunh tam thuc nay då lam nen net dQC dao, håp dån tI! nhien cua thd Nguy€n Binh:

Hom nay dudi ben xuoi do ThUdng nhau qua clia to va nhin nhau Anh di ddy anh vi dau Canh bu6m nau, canh bu6m nau, canh buJm.

Trong thd lång m~n chi c6 Nguy€n Binh la c6 danh thd cho gia dinh. Nguy€n Binh då tU'ng gai glfm ni~m thltdng cam x6t xa Mi v<1i ngltCJi chj nhlt a bai La budc sang ngang. Bai Xuan tha hUdng la mQt buc thd gdi chj:

... Tet nay chua chdc em vi duqc Em gdi vi day mQt tdm LOng 6i chj mQt em em mQt chj Trili Jam xa cach may con song. Va day, Thd gdi th6y m~ :

Con di muili may nc1m trili MQt than be bång nlia dili gio sudng Thdy dång nM, m~ dång thUdng olm nhu d6ng kem ngang duiJng bå rdi. C6 le trong thd ca Vi~t Nam khong c6 bai thd Nom nao thl!C hdn, dung hdn bai Lang m~, låy lCJi ngltCJi m~ dua con bjn rjn khong danh tU' giå m~ d~ v~ nha ch6ng. ChI trong måy kh6 thd rna tåt ca nhifng gl luc båy giCJ dn n6i v<1i con, v<1i hai h<;>, då n6i dlt<.1C ra. TInh cam, lCJi le dung la cua m~, khong pMi cua ai Wc, rna la me mi~n Blfc, khong pMi mi~n Trung hay mi~n Nam. Cåi hay cua bai thd la n6i v<1i con, d6 danh an ui con rna cling la d€ tI! an ui crunh mlnh. Tåt d~u tI! nhien, van la van n6i, kha nhi~u khffu ngfi'. Bai thd rna dh:

ca

Gai IOn ai khOng phdi /ay ch6ng Can gl ma khoc nin di khOng 103


Nin di m4c ao ra chao hQ Ro qui con tai. Oie chj trang.

Udng Udng da da qua di tMi Ca co con thlldng tdi chUng tai Thi dting len ndo! Lau nucJc meit Minh ca Jam kM mdy mlldi nguiJi. N6i e6.'ng nhu' the' di euo'i eung bai thd ke't thue, Mt ngCJ nhu' m()t tie'ng kh6e oa: DIIa con ra dtn el1a buJng tMi Mt; phdi xa con kh6 mdy muCfi Con qJ Dem nay minh mf! kh6e Dem dem minh mf! Iq.i dua thoi. Nguy€n Binh lam thd nhi~u, nhi~u Mm. Ngay Mi 1940, Nguyen Binh n6i la da lam Mn tren ngan bai. Lam thd nhu' the' quå la de dang nhu'ng eiing kh6 tranh rdi vao de dai. Nhu'ng v<'li tai thd bå'm sinh, v<'li tam Mn de rung d()ng nhu' eua Nguyen Binh, eMt l<?e l~i, ehI giu m()t ti l~ rå't nho, thl eai pMn con l~i eiing tMt dång kl, dang qui. Sdn Nam e6 kl l~i m()t Mn n6i ehuy~n v<'li Nguyen Binh:

"vi nhilng bai tlu! do anh sang tae thiJi tiln chitn, anh bdo: - Vai bai thd tuyft difu, tht tMi. Chdng co bai thd nao toan bieh. - Anh thll vi d~ coi - T ai thieh nhdt hai eau, trong bai" Bu6n IVgl! Vien" .

ScJm Dao, trlla Ly, dem H6ng phdn Tuyft Hq.nh, sucfng Quynh, mau Da Quyen. - Lam vdn ngM kMlifm

- Tq.i sao kM Co nhilu y, nhilu chil qua tuyft difu mO. nguiJi khac då e/l()p mÆ trucJc minh. Minh chi nhiic Iq.i mO. tMi" Cf QP san Van. 56 14.6.1966, S6i Gen)

Dung la eae eau thd tren tuy~t di~u, nhu'ng d6 la tai hoa due cM, khong phåi 1o'i vie't Mn nhien, e<li m<l eua Nguyen Binh. Nguyen Binh Mn v<'li ngu'CJi d<?e khong phåi nhu' m()t th<J thd, rna bAng "tam Mn tai", m()t tam Mn de rung d()ng tru'<'le nhii'ng vui bu6n quen thu()e xu'a eiing nhu' nay va gio'ng nhu' ca dao, n6 e6 sue lAng d<?ng va vå'n vu'dng <l ngu'CJi d<?e. Cu()e dCJi phong trAn, pbieu b~e, khong ngh~ ngbi~p, khong gia eu', khong khoi M l~i it nhi~u du' vi dAng eay, khinh b~e, e6 lue bi thåm, nhu' <l bai Hanh phUdng Nam: Ta di nhllng bitt vi dau nhi Då thdy phong yen Iqng bOn triJi Tha cu a day ng6i giila chr! U6ng say mO. gQi tht nhtin di. Nhu'ng d6 khong phåi la phAn ehinh trong thd Nguyen Binh. Nguyen Binh vo'n gAn gni, gAn b6 v<'li dCJi thu'CJng, e6 n6i v~ mlnh etIng la eai minh gAn li~n v<'li eu()e so'ng

104

va nhfi'ng con ngu'CJi que hu'dng. ChI rieng vi~e thd Nguyen Binh len loi vao t~n nong thon, di vao lCJi ru tie'ng Mt eua nhfi'ng con ngu'CJi binh di la di~u rna thd m<'li, tuy tu thd, hlnh ånh, ngon ngii', ~e di~u e6 thi tai tinh d()t xuå't hdn nhu'ng bie'm hoi Mm m<'li d~t t<'li du'<Je etIng du lam nen gia tri d~e bi~t da Nguyen Binh. V<'li l~i xet eho eung, di ehinh khong phåi <l phong vi nong thon hay thanh thi, khong phåi nhu' thien v~ thj bie'u thon dan hay thi dan, rna <l eai Mn dan t()e eua thd Nguyen Binh da eåm nh~n sau sAe va g<li gAm vao thd minh.

Giao su' U Dlnh Ky'

thli cho chj Vie't eho ehj eanh thu'nay, M()t dem lu thu, em say ru'<Ju cAn. Nh<'l ngu'CJi eaeh m()t mua xuan, IDnh nhu' ngu'CJi da m()t lAn sang song. <5! Say! Thu'dng nh<'l vo eung, Ru'<Ju hay l~ u'<'lt khan Mng ehj di! Lam sao giå'e ngii khong dai? Ma dem khong ngAn, rna trCJi eu mu'a? Lam sao em so'ng nhu' thil'a? co' dem men ru'<Ju tå'm vil'a long dau. Ki tir hai dUa thOi nhau, Em thu'<1ng ehAng e6 dem nao khong say. Sao em ddn ebie'e the' nay? kh6e nhu' ngay ehj di .. ? d day con e6 vui gi! Vu'CJn dau xa vAng, 1o'i v~ ehj xa .

Sao em

l~i

Con du'CJng sang x6m Tru La, Caeh m()t ngay ngt!a v<'li ba ngay do. Lue nay em nghI rna lo, Cu thu'dng nh<'l mai rna eho he't dCJi! Horn qua e6 ehuye'n do xuoi, Toan v~ Ha N()i l~i thOi khong v~. Em tr6ng du'<Je m()t eay le, H~n b6n nam nua thl v~ Mi hoa . Nhu'ng la vu'CJn då't ngu'CJi ta, Minh la kMeh tr<? m()t vai dem thOi . Sang mai e6 le em xuoi, Ne'u khong dang tri va trCJi khong mu'a . Nhu'ng rna khan g6i gi6 du'a, L~i v~ Ha N()i thl ehu'a muo'n v~ . Do thue, ngay ngt!a eiing thue, Sang nhln qua ke 16i thl sang song. <5! Say thu'dng nh<'l vo eung, Ru'<Ju hay l~ u'<'lt khan Mng ehj eho? Nguy~n

Binh

PMp Am Ph~t Dån pl. 2544


l~

Phalt dåu nam

Canh Thin - 2000 Thanh ph6Bergen nam nay, d6n Xuan Vi~t Nam khong bling ehie'e ao trinh nguyen m~u b~eh tuye't nhu m<;>i nam, rna lå nhii'ng edn mua tMt l~nh va gi6 th~t nhi~u. Bling vao mQt "djnh lu41 nghjch lY" nhu v~y rna PMt tii" t~i Bergen vån tl;l'U v~ dong dao va dong dao hdn m<;>i nam d~ tham d1{ ngay L~ Ph~t B~u Nam Canh Thln 2000, du<Je Ban Tri S1{ CHPGVNTN Bergen t6 ehUe t~i tntC1ng Trung h<;>e Laksvag Gymnas. MQt dia di~m khong nllm t~i trung tam thanh ph6 nhu vån t6 ehUe thuC1ng l~, dudi s1{ cM tri eua B~i Bue Tmeh An Cm, T6ng Thu kY kiem Tntdng Ban Hollng Phåp Giao Hi?i PGVNTN Na Uy. Vang, hling nam eu m6i dQ Xuan v~ tren que hUdng thl ngttC1i Vi~t Nam hru l~e khelp nam ehau nghe nao nao trong long va rQn ra d6n mirng Xuan dan tQe. M~e du thie'u velng nhii'ng bi~u tU<Jng eua Xuan que nha, ngttC1i PMt tti' t~i Bergen vån gin du<Je th6i quen tu'ng birng t6 ehue L~ PMt Bh Nam dung vao ngay M6ng Mi?t Te'tngay Via Bue PMt Di L~e . Trong ph~n Phåp nhu B~i Bue Tmeh An Cm thuye't giång Di L~e Ton PMt du<Je Bue B6n Su Tmeh Ca Mau Ni Ph~t th<;> kY lil mi?t vi PMt tudng lai se th! hi~n dttdi eQi Long Hoa thuye't giang phåp am ph6 dQ ehUng sanh. Ta thuC1ng thily Ton PMt Di L~e qua hlnh tu<Jng mQt ngttC1i t6t tudng, mi~ng eUC1i vui ve, gttdng m~t tudi sang, vdi ehie'c bl,lng to tay dm xau ehu6i thuC1ng e6 nam ho~e sau dua tre leo treo quanh minh Ngai ngh!eh ng<Jm. Bua thl moi nin, eh<;>e melt, kh~u mi~ng, keo tai, veo mlii.. . Ngili vån than nhien vui ve ... Ho~e ehUng ta thffy tu<Jng Ngai qua hlnh dang ng6i thoai mai, tay dm xau ehu6i d~t tren d~u g6i eh6ng eao len eling vdi nhii'ng net tron d~y vui tUdi, eling nam ho~e sau dua tre deo quanh, eling vdi ehie'e bl,lng to tudng, ehie'e mi~ng euC1i sung sudng. Bay la Bao Thån Ph~t Di L~e . Theo truy~n thuye't Ngai thuC1ng th! hi~n mQt vi su m~p m~p, vui tUdi, khong trU xu mQt ndi nao, vai mang mQt tui vai to M tru v~t dl,lng, th1{e phim eho nhii'ng ke cd han. NgttC1i dC1i thuC1ng g<;>i Ngai la Bo' B~i Hoa Thu<Jng. Tntde khi vien tieh Ngili d~ l~i bai k~. Sau ngttC1i ta mdi bie't Ngai lil H6a Thån PMt Di L~e.

Nhii'ng bi~u tu<Jng d6 trIu n~ng trong tam thue nguC1i Ph~t tti' va hling md ngay md Mi Long Hoa, rna ta quen rling "Phtip man va 14n 1M nguy~n hQc". Vao nha Nhu Lai muon v~n neo nhu'ng rna e6 eh!u di va di dung hay khong. Gia sti' ta eh(;>n PMp mon "Tå Va LU(/ng Tam" la Tir, Bi, Hy, Xa. Luon huan t~p, pMt huy va sån sang lue nao eling Cho Vui, CU'u Kh6, An L~e, Khoan Dung. Mu6n eho vui rieng minh pbai e6 ngu6n vui t1{ t~i. Mu6n eU'u kh6 rieng minh phåi e6 long thudng x6t, xem ni~m dau elia ngttC1i lit etla minh. Mu6n dem an l~e Mn

Phåp Am Ph~t Elån pl. 2544

eho ngttC1i rieng minh phåi e6 long blnh than, an nhien. Mu6n khoan dung rieng minh phåi e6 long vi tha, di? lu<Jng. Bu<Je nhu v~y, hling s6ng nhu v~y thl Mn mua d~u la mua Xuan, mil mua Xuan thl vui d6n Mi Long Hoa. Long minh lue nilo eling mua Xuan tue lil dang s6ng trong Mi Long Hoa r6i . Khong mong vlin dtt<Je, khong du vån e6. Cho hay Ph~t phåp rfft nhi~m mh. Ph~t phåp khong ngoai the' gian pMp la nhu v~y. Ngoili ra trong bu6i L~ PMt Bh Nam Canh Thln 2000, Ban Tri S1{16ng vilo hlnh anh tUdng ehirng khong bao giC1 quen dtt<Je trong long nguC1i tham d1{. B~ ph6 bie'n va neu eao tinh thån ThOng B~eh eua Hoa Thu<Jng Vi~n Tntdng Vi~n H6a B~o Tmeh Quang Bi?, Ban Tri S1{ da keu g<;>i Ph~t tti' va d6ng hudng qua ngma eti' "MQI mitng khi d6i bdng g6i khi no", "Ld Ianh dum IQ rach" hudng vS d6ng bao trong eae tinh mi~n Trung bi bao 11,1t vao nhii'ng ngay eu6i eung eua d~ Db! thien nien kY. M6i d6ng b~e hao tam quyen g6p lil mi?t la phie'u n6i len tinh thån ung M, doan ke't, sele son d6ng bilo Ph~t tii" hai ngo~i Mi vdi Giao HQi Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhfft trong nude rna g~n hai mudi nam qua da bi b~o quy~n Vi~t Ci?ng bach h~i. Bdi PMt Giao con thl Dan ti?e con, vl Ph~t Giao da geln li~n vdi v~n m~nh Dan tQe. Ph~t Giao da eung eh!u dt1Dg nhii'ng thang tråm su6t ehi~u dai ijeh sti' dfft nude, qua bao s1{ bie'n thien eua eae ehe' dQ d~ eu6i eung hlnh thilnh Giao HQi PMt Giao Vi~t Nam Th6ng Nhfft. Do d6 pM nh~n PMt Giao la phi Dan TQe. Ngay trong bu6i U PMt Bh Nam Canh Thln - 2000 vdi s1{ quyen g6p eua PMt tti' va Chi HQi PGVNTN Bergen dtt<Je s6 tinh tai la kr. 20.000 (hai chl)c ngan). Xin xem phudng danh eUu tr<J dang trong phån eu6i Ban Tin B~e Bi~t. Tuy nhien khong quen d<Jt mQt hUdng Ung ThOng B~eh eua GHPGVNTN Na Uy keu g<;>i eUu tr<J bao l1,1t mi~n Trung. Ban Tri S1{ phåt dQng du<Je s1{ hUdng Ung n6ng nhi~t eua PMt tti' vil d6ng hUdng quyen g6p lil kr. 60000 (sau chl)c ngan). (Boo coo då gai den nhubg Ph~t tu va dong hLldng då quyen g6p). Bay, qua la nhii'ng tffm long vilng luon hudng v~

que hudng va d6ng bao ruQt th!t ben kia b<'1 d~i dudng vil eung ffp li Mai bao ngity mai Vi~t Nam t1{ do, thanh blnh mien vi~n. Chudng trinh L~ PMt B~u Nam Canh Thln - 2000 ke't thUe bllng mi?t ehudng trinh van ngh~ eung duC1ng Xuan Di qe do Gia Blnh Ph~t Tti'Bue Dl,le phl,l traeh qua eae tie't ml,le vU, ca nh~e, kieh. Trong moi tntC1ng sinh ho~t hai ngo~i eae em doan sinh du<Je eae Anh, Ch! Huynh Tntdng e6 kha nang nhi~u thi~n cm hudng dlin nen eae em da bude nhii'ng bude th~t dai tren tie'n trinh tu h<;>e Ph~t pMp va neu eao tinh thån Bi, Tri, Dling eua ao Lam muon dC1i. Bu6i 1~ ke't thue lUe muC1i giC1 dem. M<;>i nguC1i quye'n luye'n ehia tay trong mQt Mi trUC1ng d~y ffp hUdng Xuan va n6ng ffm tlnh BC1i ngma B~o . An Tttdng

105


D~tLai

4tMa

LTS: Theo da phi må cUa van minh v~t chåt, nhan lo~ dang bl cu6n nhao ra khåi phv<1ng Vl nhan bån mqt cach tcim tn;mg. Vcri u1m sat h~ cUa ky th~t c<1 kW, cUng nhang nhu c~u h6n mang cUa xå hqi hien ~, neu con ngtlCti ctt bl thui chqt ly tri, luan ly, tlnh cam .. thl the gicri se di v~ dau!?? Du tv trucrc nan d~ thiti d~, nhang nha nghien ctru d~o dttc xå hqi då ra sttc truy Um phV<1ng thttc Mi tq Mu khai mO- Iq trlnh the gicri nhan sinh cho the ky 21 må tren d6 phro pMt huy quan blnh hai m4t tam linh va v~t chåt. Di d~u va vang chai trong n5 ll,tc nay, Dttc D~t Lai ~t Ma vai giao ly Ph~t da då c6ng hien cho the gicri mqt phv<1ng thu6c va CUng vi dieu bång thang diep "D~o ly cho thien ky moi" (Ethics for the new millennium) - mqt ThOng Diep chLra chan tlnh ngtlCti va d~o ly, mqt ICti keu gQi mqt cuqc cach ~g tam linh cho nhan lo~ vao Thien Ky Mcri, g6m cac phan tich minh sat va d~ ngh! thvc ti~n Mu ap dl,Ing va chuy€n h6a nhang van d~ nan giro neu tren. D~o

ly thien ky mcri dV<1c dlch ra nhi~u thtt tieng; bån Viet nglJ do Linh Thl}-Y chuy€n dich g6m cac ph~ : D~ Am mu6n ghi l~ toån bån d€ dqc gia låm tvitng, nhl1D.g vi trang Mo c6 h~, nen chl trich dang ph~ D~ TI,1a, va hai chV<1ng cu6i cUng (chV<1ng 15 va chV<1ng 16) dvcri day . PÅ. tI,fa, ba ph~ va 16 chv<1ng. Cam kfnh trucrc gia tq tuyet vCti cUa ThOng Diep, Phap

GldITHItU Duc Dl;lt Lai Ll;lt Ma la v~ lanh dl;lO tinh tMn va the' tl,lc ctla dan tqc Tåy Tl;lng. N6 Il/c khong ngirng ctla Ngai cho nhan quy~n va hoa blnh the' gi"i da du'<jc cå the' gi"i cong nh~n. Ngai da dOl;lt nhi~u giåi thu'(}ng quan trQng, giåi Wallenberg Award (do HOi Nhan Quyen cua Hq vi~n Hoa Ky), giåi Albert Schweitzer Award, va giåi Nobel Hoa Blnh. ChI vao nhfi'ng giai dOl;ln rna chUng ta c6 rå't it ni~m tin vao nhau, rå't it tin c~y ndi thi~n cm lam di~u thi~n cua ngu'Cli khac, thl mqt giQng n6i m"i c6 th€ vu'dn len x6a tan mQi åo ånh. Phåi c6 mqt ngu'Cli ~t dåm lu'<jc, nhu' dUc Dl;lt Lai Ll;lt Ma, dU'ng ra tn!c di~n trong cac thCli di€m nay va mang de'n cho chUng ta ni~m hy vQng. Day la mqt lu~n thuye't d~ cao sl,\' thi~n lanh ndi con ngu'Cli . S6 ngu'Cli s6ng mQt d<1i bl;lO dQng va gian tra th~t nho be, so v"i s6 ngu'<1i - da s6 tMm l~ng - chI u'''C mong di~u t6t lanh cho tha nhan. Theo Duc Dl;lt Lai Ll;lt Ma, sl,\' t6n sinh cua chUng ta tuy thuQc va tie'p tl,lc tuy thuqc vao sl,\' thi~n lanh can bån cua con ngu'Cli. "Ddu hilu hi~u va quan IrQng hdn phdp ly ehinh Ja quan ditm eua ehung la do/. vdi cam giae eua nguili khde mql lrinh dq ddn Ihu6n eua con nguili ... Cl day, loi mu6n vi~n dån dfn khå niing lat eå ehUng la dlu co Irong sI! lhan ai do,

a

106

vdi nhau... dfn nJi kMng saG ehiu dl{ng duqe khi nhin lhay sI! dau kh6 eua te khde. " Duc Dl;lt Lai Ll;lt Ma trinh bay mqt h~ th6ng dl;lO ly khong nhfi'ng d~t n~n tång tren le thu'Clng va ly tinh - c6 khi trai ll;li cung cac giao di~u ton giao va lu~t pMp nghiem tq - ma con d~t tieu di€m la hl;lnh phUc t6i thu'<jng cua m6i ca nhan. Ngai chU'ng minh rhg loa i ngu'<1i chUng ta thi~n lanh hdn ta tu'(}ng, va mQt xa Mi hay mqt dCli s6ng vun tr6ng bac ai va tir bi hoan toan nåm trong tårn tay v"i. Ne'u c6 du ngu'Cli hanh dQng v"i tri thuc v~ "SI! linh kMi uyen nguyen" cua mlnh, thl mqt cUQc cach ml;lng bOa blnh toan cåu se tie'p n6i. Riverhead Books: "Due Dq.1 Lai Lq.1 Ma dii Iritn khai Iriet ly hoa binh eua Ngai lli mql sI! lon kinh do/. vdi 151 eå mQi ehung sanh, va Iren quan ni~m Iraeh v~ loan e6u bao g6m eå nhan loq.i lån Ihien nhien". Uy Ban giåi Nobel Na Uy, giåi Nobel Hoa Blnh 1989.

"Tren gidy bUl ... Due Dq.1 Lai Lq.1 Ma Ja mql hoa lhan eua mql vi PMt, vi liinh dq.o eua mql ehinh phu l/Ju vong, va mql tifn si sieu hinh hQe. Tuy nhien ddu phi thuilng nhat vi Ngai co Iht ehZ Ja nhan bån tinh mq.nh me va khiem eung eua Ngai". Pico lyer "Mife du Il! eho minh ehZ Ja mqt nguili ddn thu6n, nhllng Ngai duqe loan lhe' gidi biet den nhu mql nguili Iranh thu eho hoa binh kMng m~t moi, mqt vi th6y lam linh. mqt PMp Am Ph~t Dån pl. 2544


nglliJi vdi thien khitu truyln ba eae sieu di~u dt bang mQt phlldng eaeh dl thOng dq.t dtn tat eå mQi nglliJi. Vdi tai phOl hqp dllqe vua eå khOi hai t{nh, sI! thOng tu~ nhq.y ben, ciing mqt sI! khiem hoa dqng tam, Ngai da ehinh ph~e dllqe nhilu bang hilu va nglliJi sung mq khdp tren tht gidi". Thu'<;1ng nghi Sl Clairborne PeIl

Di T\1'A eua Dde D,t Lai LlJt Ma Ma't di que hu'dng vao tudi mu'<1i sau va trd' thi\nh mQt ngu'<1i ty nl,ln vao tudi hai mu'di b6n, toi da d6i di~n vØi dt nhi~u kh6 khan su6t dong d<1i. Khi quan chie'u ll,li, toi tha'y ra't nhi~u di~u tu'd'ng chimg khong Vu'<;1t qua ndi, chång nhU'ng chl vi khong th€ tranh, ll,li con khong sao c6 du'<;1c mQt giåi pMp thu~n l<;1i. Tuy nhien, tren m~t tam an binh va suc khoe v~t ly, toi c6 th€ tl,l' cho rAng mlnh dåm dang tu'dng Mi t6t. NM v~y, t6i c6 th€ Ung ph6 nghich cånh bAng trQn v,?n ti~m nang - tinh thån, v~t ly va tam linh. Toi da khong th€ lam cach khac hdn nua. Ne'u tam toi tran ng~p u'U tu' va vo vQng, suc khoe se bi tdn hI,li. Toi ciing phåi giØi che' cac hanh dQng cua mlnh. Nhln chung quanh, toi tha'y khong phåi chl c6 cMng toi, cac ngu'<1i ty nl,ln Tay Tl,lng, va thanh vien cua cac cQng d6ng lu'U ll,lc khac, mØi g~p phåi kh6 khan. Khåp mQi ndi va trong ba't cu xa Mi nao, ngu'<1i ta d~u chiu dl;l'Ilg dau khd va nghich cånh - ngay cå nhU'ng ngu'<1i thil'a hu'd'ng tl,l' do va ph6n vinh v~t cha't. Th~t v~y, du'<1ng nhu' sl,l' thie'u hl,lnh pMc ma loai ngu'<1i cMng ta phåi chiu dl;l'Ilg da phån do chinh cMng ta tac tl,lo. Do v~y, theo nguyen tåc, di~u d6 c6 th€ tranh. Nhin chung, t6i con tha'y, cac ca nhan vØi hanh vi h<;1p luan ly thu'<1ng hl,lnh pMc va man nguy~n hdn nhU'ng ngu'<1i bO quen luan ly. Di~u nay rninh xac ni~m tin cua tOi, ne'u cMng ta c6 th€ tai djnh hu'Øng tu' tu'd'ng va cåm xuc cua mlnh, va chlnh d6n pMm hI,lnh, chång nhU'ng c6 th€ Mi ph6 cling cac n8i khd d~ dang Mn, con ngan ngiYa du'<;1C sl,l' khd'i d~y cua cMng ngay til' dAu. Toi se co' trinh My trong quy€n sach nay di~u toi ngl;l y qua chuyen til' "hanh vi Juan I-y tleh el!e". Lam vi~c d6, toi nhin nh~n ra't kh6 tdng h<;1p thanh cong, ho~c ye'u lu'<;1c t~t chinh xac v~ luan ly va dl,lo duc. Ra't hie'm hoi, ho~c hh nhu' khong th€ c6, mQt tru'<1ng h<;1p trång va den pban rninh. Cling mQt hanh dQng se c6 nhi~u såc dQ va muc dQ gia tri dl,lo duc khac nhau trong cac trl,lng hu6ng khac nhau. D6ng tMi, di~u c6t ye'u la cMng ta phåi dl,lt mQt tbOa hi~p chung lien M de'n nhU'ng gi tl,lO thanh hanh vi tich cl,l'c va nhU'ng gi tl,lO thanh hanh vi tieu cl,l'c; nhU'ng gl dung va nhU'ng gi sai; nhU'ng gi thich dang va nhU'ng gl khong tWch dang. Trong qua khu, sl,l' ton trQng loai ngu'<1i danh cho ton giao con c6 ngma la sl,l' t~t hanh dl,lo ly du'<;1c båo t6n qua da s6 tin d6 theo mQt dl,lo nay hay dl,lo khac. TInh the' d6 khong con trong hi~n tl,li. Do d6 cMng ta phåi Om ra vai phu'dng cach kbac Mu thie't l~p cac nguyen tlic luan ly cd bån. Xin dQc giå dimg giå djnh rhg, nhu' mQt Dl,lt Lai Ll,lt Ma, toi se d~ ra mQt giåi pMp d~c bi~t nao d6. Khong PMp Am PMt Ban pl. 2544

c6 gl trong cac trang sau nay ll,li chu'a tirng du'<;1c n6i de'n r.ntøc day. Th~t v~y, toi cåm tha'y nhU'ng quan ngl,li va y tu'd'ng trinh bay ndi day da tirng du'<;1C chia se bd'i ra't nhi~u ngu'<1i tu' duy va n6 ll,l'c troy tlm giåi pMp cho cac va'n d~ va n6i khd dau loa i ngu'<1i phåi trl,l'c di~n. Khi dap Ung cac d~ nghi cua mQt s6 bAng hUn, va c6ng hie'n quy€n sach nay cho quAn cMng, hy vQng cua toi la du'<;1c len tie'ng cho hang tri~u ngu'<1i, thuQc thanh phh da s6 tMm l~ng, khong c6 cd Mi pMt bi€u quan di€m cua hQ ngoai cong cMng. Tuy nhien, xin dQc giå ghi nhØ, vi~c hQc t~p chinh thuc cua tOi v6n hoan toan ton giao va c6 tinh cach tam linh. Til' thud' be, nganh hQc cM ye'u (va lien tl,lc) cua toi la trie't hQC va tam ly hQc Ph~t giao. D~c bi~t, toi du'<;1c hQc cac tac phåm cua chu' vi trie't gia tOn giao truy~n th6ng Geluk, troy~n tho'ng ma cac Dl,lt Lai Ll,lt Ma trl,l'c thuQc vao. La ngu'<1i xac tin vao thuye't da nguyen ton giao, toi con hQc cå nhU'ng tac phåm chinh cua cac truyi!n th6ng P~t giao khac. Nhu'ng toi tu'dng d6i it du'<;1c trinh bay v~ tu' tu'd'ng the' t\lc va th<1i dl,li. Tuy v~y, day khong phåi la mQt quy€n sach ton giao. Ll,li cang khong phåi quy€n sach v~ Ph~t giao. M\lc dlch cua toi la keu gQi mQt khuynh hu'Øng v~ luan ly tren n~n tång toan ch hdn la di! ra cac nguyen tåc ton giao. VØi ly do d6, tl,lo mQt tac phåm cho dl,li cMng la mQt vi~c thie'u thU tMch, va phåi la cong trinh lam vi~c nh6m. MQt kh6 khan d~c tM phåt sinh til' sl,l' ki~n ngti.' hQC, la ra't kh6 chuy€n djch thanh ngon ngti.' hi~n dl,li mQt s6 chuyen til' Tay Tl,lng cM ye'u phåi dling. Quy€n sach nay khong mu6n du'<;1c vie't nhu' mQt lu~n an trie't hQc, do d6 toi co' gång giåi thich nhU'ng di~u tren bAng cach nao hh dQc giå khong chuyen mon hi€u du'<;1c; va t~t sang sua d~ chuy€n djch ra nhi~u thu tie'ng. Nhu'ng khi lam the', co' gling thong dl,lt khong t6i ngma cling cac dQc giå vØi ngon ngti.' va van h6a khå dI khac bi~t cling tOi, c6 th€ khie'n mQt vai slic tMi y ngma trong tie'ng Tay Tl,lng bi ma't, mQt s6 khong djnh y ll,li cu tbem vao. Toi tin c~y vao sl,l' bien t~p t~n trQng se giåm thi€u du'<;1c di~u d6. Khi mQt l~ch ll,lc nhu' the' du'<;1c pMt hi~n, toi hy vQng se sti'a chua trong d<;1t pMt hanh ke' tie'p. D6ng th<1i, toi xin cåm dn Dr. Thupten Jinpa, qua mQi tr<;11l,l'c cua ong trong lanh Vl,l'c nay, k€ cå chuy€n djch sang Anh ngti.', cling ra't nhi~u d~ nghi. Toi ciing xin cåm dn Mr. AR Norman trong cong trinh bien t~p. Ta't cå t~t quy bau. Cu6i cling, toi xin gd'i l<1i cåm dn Mn ta't cå quy vi khac da giup dCJ du'a cong trinh nay Mn ke't quå . Dharamsala, thang 2.1999

Chtto'ng 15: VAI TRO TON GIAO TRONG XA HOI TANTIfN MQt sl,l' ki~n dang bu6n trong ijch sti' nban IOl,li la ton giao tirng lam mQt ngu6n chinh cho cac cUQc xung dQt. Ngay d' hi~n dl,li, con c6 cac ca nhan thu'dng vong, cac cQng d6ng My di~t, cac xa Mi Mt dn nhu' ke't quå cua cu6ng tin va ciYu h~n de'n til' ton giao. Chhg trach sao c6 107


nhfi'ng cau hOi dlj,t ra v~ vi tri da ton giao trong xa: Mi loai ngu'<Yi . Tuy nhien ne'u suy nghI ~n tu'<Yng, chUng ta tha'y xung d(>t nhan danh ton giao tr6i d~y tir hai ngu6n chinh. M(>t chI la ke't qua cua st! da nguyen ton giao cac khac bi~t cM thuye't, vån h6a va nghi thuc giii'a ton giao nay va khac. R6i c6 xung d(>t tr6i d~y trong khuon kh6 cua chinh tri, kinh te', va cac ye'u tO' khac, cM ye'u {} trlnh d(> cd che'. St! bOa h<,1p lien ton giao la then ch6t vu'<,1t qua xung d(>t lo~i d~u tien. Trong trU<Yng h<,1p lo~i thu nhl, c~n Om ra vai giai pMp. The' t1,lc h6a va dlj,c bi~t la st! tach Da h~ th6ng ton giao khoi cac cd che' cua qu6c gia c6 th~ lam giam Mt va'n d~ cd che'. Tuy v~y, va'n d~ quan tam cua chling ta trong chu'dng na y la st! bOa h<,1p lien ton giao.

Mn vi~c Om ~nh phUc va tranh dau kh6 bAng chUng ta . Ne'u ton giao, vdi st! nha'n m~nh v~ vi~c tlm h~nh phUc va tranh dau kh6 qua vi~ c 1Mt hanh gidi lu~t luan ly va vun Mi Onh thu'dng va tir bi, c6 th~ du'<,1c cam ~n thich dang trong qua khu, th~t kh6 tha'y t~i sao l~i khong con tu'dng tt! trong hi~n t~i . Cho rAng trong qua khu gia tri cua ton giao c6 th~ hi~n nhien Mn vl dau kh6 cua loa i ngu'<Yi ro r~t hdn do thie'u th6n cac ti~n nghi tan tie'n. Nhu'ng Mi vl loai ngu'<Yi chUng ta vh con dau kh6, du rAng ngay nay kinh nghi~m d6 nAm trong n(>i t~i nhi~u hdn, nhu' tinh thh va cam xuc phi~n nhi~u; va Mi VI ton giao ngoai cac tuyen ngon v~ chan ly cUu d(>, con quan tam de'n vi~c giup chling ta vu'<Jt qua dau kh6, cho nen chåc chån vån con ra't thich nghi.

Day la m(>t di~n ra't M tr<;mg trong di~u ma toi gQi la trach nhi~m toan c~u. Nbu'ng trUdc khi quan sat va'n d~ vao chi tie't, tu'{}ng dn nen xet qua cau hOi ton giao c6 thich dang tMt st! trong the' gidi hi~n d~i chang. Nhi~u ngu'<Yi l~p lu~n pM båc. Nbu' toi da: tii'ng quan sat trudc day, duc tin ton giao khong phiii la di~u ki~n tien quye't cua thåi d(> luån ly holj,c cua chinh h~nh phUc. Toi ciing da: d~ ngh!, du m(>t ngu'<Yi c6 th~t hanh ton giao hay khong, cac pMm tånh tam linh nhu' tlnh thu'dng va tam tir bi, nhh n~i, bao dung, tha thu, khiem cung, van van d~u dn thie't. D6ng th<Yi, toi phai lam sang to di~u toi tin tu'{}ng, d6 la ta't ca cac thu tren se du'<,1c pMt huy d~ dang va hii'u hi~u nMt trong khuon kh6 cua th~t hanh ton giao. Toi ciing tin rAng, khi m(>t ca nhan thanh tin th~t hanh ton giao, ca nhån d6 se hu'{}ng l<,1i l~c ra't Idn. Nbfi'ng ngu'<Yi tri~n khai du'<,1c m(>t ni~m tin vii'ng chåc, dlj,t n~n tang tren st! hi~u bie't va c(>i r~ trong 1Mt hanh hang ngay, thu'<Yng d~ Mi ph6 cung ngh!ch canh Mn nhfi'ng ngu'<Yi khong c6. Do d6, toi ciing doan quye't rAng, ton giao c6 khii nång khon lu'<Yng trong vi~c t~o l<Ji l~c cho nhan lo~i. Bie't sU' d1,lng dung dån, do la m(>t tM cong C1,l hii'u hi~u tuy~t v<Yi trong vi~c xay d1,l'ng ~nh phUc nhån sinh. Dlj,c bi~t, ton giao giii' m(>t vai tro dh d~o trong vi~c khuye'n ta'n loai ngu'<Yi pMt huy m(>t cam thuc trach nhi~m Mi vdi tha nhan va m(>t nhu c~u c~n gidi lu~t theo d~o ly.

Nbu' the' lam cach nao chUng ta c6 th~ dem Mn st! bOa h<Jp thie't ye'u d~ vu'<Jt qua mQi xung d(>t giii'a cac ton giao? Nbu' trong tru<Yng h<Jp cac ca nhan Mn than vao kY lu~t gidi che' cac phiin Ung trUdc y ni~m va cam xuc tieu ct!c va vun Mi cac phåm tanh tam linh, then ch6t nAm {} vi~c pMt huy tri tMc. Trudc tien dn phai ~n di~n cac ye'u tO' ngån tr{}. Tie'p theo phiii Om cach vu'<,1t qua chUng.

Do d6, tren cac n~n tang dy, toi tin rAng ton giao vh con ra't thich dang cho th<Yi d~i mdi. Nbu'ng ciing nen quan xet di~u nay: vai nåm trUdc day, than xac cua m(>t ngu'<Yi TMi D6 Da du'<Jc kham pM trong bång ~ch {} dinh nui Alps t~i ÅU chau. Mlj,c du da: hdn nåm ngan nåm, thån xac d6 vån con du'<Jc giii' nguyen tr~ng. Ngay ca ao qu~n vån con W nguyen v~n. Toi con nhd da: tii'ng nghI de'n vi~c ne'u c6 th~ Mi sanh cho ngu'<Yi d6 tr{} v~ d<Yi s6ng ngay nay, chUng ta se bie't du'<Jc c6 bao nhieu di~m tu'dng d6ng cung ong. chåc hån chUng ta se thå'y rAng ong ciing quan tam de'n gia dlnh va cac ngu'<Yi than thu(>c, de'n suc khoe cua ong, va van van. Ba't k~ khac bi~t v~ vån h6a va di€n d~t, chUng ta vån con c6 th~ ~n di~n nhau qua trlnh d(> cam xuc. C6 th~ se khong c6 ly do gl d~ gia djnh rAng ong a'y it quan tam

108

C6 th~ lo~i ngån tr{} dang k~ nha't cho bOa h<Jp lien ton chinh la thie'u st! thåm djnh gia tri cua cac truy~n th6ng tin ngu'tlng Wc. Cho de'n g~n day, st! truy~n dl,lt giii'a cac n~n vån h6a khac nhau, ngay ca cac c(>ng d6ng khac nhau, ra't cMm ch~p holj,c c6 khi khong c6. Vlly do d6, thi~n cam danh cho truy~n th6ng tin ngu'tlng khac khong dn thie't phai h~ trQng .- di nhien ngo~i trU' ndi nao cac thanh vien cua nhi~u ton giao khac nhau cung chung s6ng c~n k~ . Nhu'ng thai d(> d6 khong con t6n t~i du'<Jc. Trong the' gidi hi~n d~i ngay cang pMc t~p va tuy thu(>c vao nhau, chUng ta båt bu(>c phiii nhln nh~n st! hi~n hii'u cua cac n~n vån h6a khac, cac nh6m nhan cMng khac, va, di nhien, cac ni~m tin ton giao khac. Du thich hay khong, da s6 chUng ta dang kinh nghi~m st! da d~ng d6 tren cån ban m6i nga y. Toi tin rAng cach t6t nha't d~ vu'<Jt khoi vo minh va d~t du'<,1C tri thuc chinh la d6i tho~i cung cac thanh pMn cua truy~n th6ng tin ngu'tlng khac. Di~u nay co th~ di~n tie'n bAng nhi~u phu'dng cach khac nhau. Thiio lu~n giii'a cac hQc gia trong d6 st! d6ng quy, va c6 th~ con quan trQng hdn, st! di phan giii'a cac truy~n th6ng tin ngu'tlng khac nhau du'<Jc khao sat va thåm djnh, d6 la di~u ra't gia tr! o d m(>t trlnh d(> khac, ra't hii'u kh khi c6 cac cu(>c Mi ng(> giii'a cac tin d6 blnh thu'<Yng ph1,lng hanh cac ton giao Wc bi~t, Mu chia se kinh nghi~m cua mlnh. D6 la phu'dng cach hii'u hi~u nha't d~ c6 th~ tMm djnh du'<Jc cac thuye't giang cua truy~n th6ng khac. Tru<Yng h<Jp cua toi, st! Mi ng(> cua chinh toi cung cO' linh m1,lc Thomas Merton, vi tu Sl Ki-to giao thu(>c dong Cistercian, da: t~o linh cam sau d~m . Cac cu(>c thao lu~n da: giup toi tri~n khai du'<,1c m(>t st! ngu'tlng ph1,lC sau xa de'n cac thuye't giang cua Thien ChUa giao. Toi con cam nh~n rAng cac cu(>c glj,p gtl doi khi cung quy la:nh d~o ton giao khac, t1,l hQp du nguy~n chung cho m(>t cMnh nghIa chung, qua Phlip Am Ph~t Dån pl. 2544


vo eung hii'u kh. Sl{ t~p h~p t~i Assisi ~ Y d~i l~i vao nam 1986, khi d~i bi~u eae ton giao ehinh tren the' gidi eung Mn du nguy~n eho bOa blnh tMt l~i l~e vo lu'~ng eho eae Un d6 eua råt nhi~u ton giao, nhu' lli bi~u tu'~ng eua sl;1' doan ke't va mQt sl{ t~n hie'n eho n~n bOa blnh eua tåt eå. Cu6i eung, toi eåm thåy sl;1' thl{e hanh eua eae thanh vien theo cae truy~n th6ng ton giao khae nhau eung di hanh hu'dng ehung e6 th~ råt hii'u ieh. Trong tinh thån d6, nam 1993, toi di Lourdes, r6i de'n Jerusalem, thanh d!a eua ba ton giåo ldn tren the' gidi. Toi eting da vie'ng tham eae den di~n khae nhau eua An giao, H6i giao, d~o Jain, va d~o Sikh ~ eå An DQ lån nu'de ngoai. G~n day, nhan mQt eUQe hQi thåo nhAm lu~n ban va thl{e hanh thien d!nh theo truy~n th6ng Thien ChUa giao va PMt giao, tOi e6 tham dl{ mQt eul)e hanh hu'dng ijeh su eua eae hanh giå thuQe eå hai truy~n th6ng, trong ml)t ehu'dng trinh du nguy~n, thi~n d!nh, va tho~i lu~n du'di g6e B6 De t~i B6 D~ D~o Trang ~ An DI). D6 la ml)t trong s6 eae thånh dia quan tr<;mg nhåt da PMt giao.

Khi eae trao d6i nhu' the' di~n ra, tin d6 eua mQt truy~n th6ng se thåy rhg, ding nhu' trong trttong h~p eua ehinh mlnh, giao ly eua eae Un ngu'{Jng khae vlra la ngu6n eåm hU'ng tam linh vlra la hu'dng dån d~o ly eho eae tln d6. Ro r~t hdn nua, båt kY cM thuye't ho~e eae thu khae bi~t ra sao, mqi ton giao ehinh tren the' gidi deu quan tam Mn vi~e giup d{J ca nhan tr~ thanh ngu'oi t6t. Tåt eå deu nhån m~nh de'n tlnh thu'dng va tir bi, nhån n~i, bao dung, tha thu, khiem eung, van van, va d~u e6 th~ giup ca nhan phåt huy eae di~u d6. Hdn nua, thi dl;} do eae vi sang l~p m6i ton giao ehinh du'a ra d~u minh ehU'ng Cl;} th~ mQt m6i quan ng~i trong vi~e giup tha nhan 11m h~nh phUe qua sl{ tri~n khai eae phåm tanh tren. Ngay trong doi s6ng rieng eua ehinh ehu' vi, m6i vi d~u hanh xu bhg sl{ ehån phu'dng eao eå. Cae gidi lu~t d~o ly va 11nh thu'dng danh eho tåt eå mqi ngu'<'1i la ån dåu eua d<'1i ehu' vi. HQ khong s6ng xa hoa nhu' vua ehUa. Thay VI v~y, hq tl{ nguy~n ehåp nh~n sl{ dau kh6 - khong M xet Mn eae n~ng n~ kh6 nhqe - hh t~o l~i l~e eho nhan lo~i nhu' la mQt toan th~. Trong sl{ giao huån da ehu' vi, tåt eå deu nhån m~nh de'n sl{ phåt huy dnh thu'dng va tam tir bi, va pM nMn eae ham mu6n kh kY. Va m6i mQt vi d~u keu gqi ehUng ta phcii ehuy~n h6a tam tri eua mlnh. Th~t the', du e6 due tin hay khong, tåt eå ehu' vi d~u xU'ng dang du'~e ehUng ta tan than ngu'{Jng phl;}e sau xa. D6ng th<'1i, khi di sau vao nhii'ng tho~i lu~n eung tln d6 eae ton giao Wc, ehUng ta di nhien dn phåi hoan tåt trong d<'1i s6ng hang ngay giao ly eua ehinh ton giao Phåp Am Ph~t E>ån pl. 2544

mlnh. Ml)t khi ta kinh nghi~m v~ l~i l~e eua 11nh thu'dng va tam tir bi, eua gidi lu~t d~o ly, ehUng ta se d~ nh~n ra gia tri eua eae giao ly khae. Nhu'ng e6t ye'u phåi nh~n ra thl{e hanh tOn giao doi hOi nhieu tM cM khong phåi ehl n6i, "Toi lin cq.y" ho~e, nhu' trong Ph~t giao, "Toi quy y" la du. Cting nhi~u hdn la phåi di l~ eMa, d~n di~n, ho~e giao du'<'1ng. Va hqe giao ly khOng e6 l~i la bao ne'u khong di sau vao trong tam rna ehl ~ trinh dQ tri tMe. Chl dl{a e~y vao due tin rna thie'u tri kie'n va trqn v~n thl;1'e hanh, eting ehl d~t de'n gia tri h~n ehe'. Toi thu'ong båo eae ngu'oi Hy T~ng rhg, deo ehu6i "mada" (gieng nhLl trang hQt) khong lam eho ngu'oi ta tr~ thanh mQt hanh giå thl{e thl;}. Cae n6 ll{e ehUng ta ehån thanh thl{e hi~n Mu ehuy~n h6a tam linh la di~u se giup ta tr~ nen hanh giå thl;1'e thl;}. ChUng ta se thåy t~m quan trqng vu'<1t trQi eua sl{ thl{e hanh khi nh~n thue rAng, theo eung vdi vo minh, eae lien h~ kem lanh m~nh eua ca nhan trong ni~m tin eua hq ehinh la mQt ye'u to' khae gay sl;1' båt bOa ton giao. Thay VI ap dl;}ng eae sl{ giång d~y trong tOn giao vao d<'1i s6ng ca nhan, ehUng ta l~i e6 xu hu'dng dung ehUng d~ tang eu'ong them thåi dQ quy nga eua mlnh. ChUng ta lien h~ eung ton giao nhu' mQt thu gl ta s~ hii'u, ho~e mQt thu nhan hi~u nao d6 ehia eaeh ta eung ngu'oi khae. CMe eMn d6 la dieu l~e 16i. Thay VI dung tinh hoa eua ton giao h~u tåy gQt eae thu dQe ehåt trong tam va tri, l~i e6 nguy cd khi ta nghI de'n vi~e dung eae ehåt tieu el{e lam nhi~m dQe tinh hoa eua ton giao. ChUng ta l~i phåi nhln nh~n di~u nay con phån anh mQt vån d~ khae, ham sue trong mQi ton giao. Toi mu6n vi~n dån de'n l<'1i tuyen ngon eua tåt eå ton giao nhu' la "chdn If' duy nhåt. Lam sao giåi quye't kh6 khan nay? Quå tMt tren quan di~m ca nhan eua tln d6, cM ye'u la dn phåi hu'dng nhåt tam vao tln ngu'{Jng eua mlnh. Ngoai ra con dn tuy thuQe vao sl{ xae tln sau xa rhg con du'<'1ng eua mlnh la phu'dng ti~n duy nhåt du'a Mn ehån ly . Nhu'ng d6ng lue, ehUng ta phåi 11m eaeh d~ ke't h~p due tin d6 vao mQt hi~n thl{e vdi råt nhieu tuyen ngon tu'dng tl{ nhau. Tren di~n thl{e hanh, ca nhan hanh giå phåi 11m ra mQt 16i, it nhåt ehå'p nh~n sl;1' hii'u hi~u eua giao ly eae tOn giao khae, d6ng th<'1i vån giu du'<1e tam t~n hie'n eho d~o eua mlnh. Con v~ hi~u ll{e eua tuyen ngon ve ehån ly eua the' gidi, v6n e6 tanh eaeh sieu hlnh, du'dng nhien d6 la vån d~ nQi bQ eua truy~n th6ng d~e thu d6. Trong tru'ong h~p eua toi, toi tin tu'~ng la Ph~t giåo eung U'ng eho toi mQt khuon kh6 hii'u hi~u nhåt, trong d6 toi e6 th~ d~t he't mQi n6 ll{e h~u phåt huy du'~e tam linh qua vi~e vun Mi 11nh thu'dng va tam tir bi. D6ng th<'1i, toi phcii nhln nh~n trong khi PMt giao la d~o sieu di~u nhåt d6i vdi toi - pM h~p vdi ca tanh, kW ehå't, khuynh hu'dng, 109


va Mi eanh van h6a eua toi - thl di~u nay eling dung eho Thien ChUa giao d6i v<li tin d6 . D6i v<li he;>, Thien ChUa giao la con du'CJng t6t nhåt. Can ban eua toi la sI! xae tin, tuy vh, toi vån khong th~ n6i, Ph~t giao la t6t nhåt eho tåt ca me;>i ngu'CJi. Doi khi toi nghI v~ tOn giao nhu' la mQt y khoa eho tinh thh eua loai ngu'CJi. Caeh sd' dl:lng eua n6 v6n dQe l~p, va thieh h<;fp eho tU'ng ca nhan trong eae di~u ki~n rieng, VI v~y ehUng ta khong th~ phån doan th~t sI! mue hiI'u hi~u eua mQt lo~i thu6e. ChUng ta khong dung khi bao, thu6e nay råt t6t vi e6 eae ehåt li~u the' nay the' kia. Ne'u khong d~t lien h~ tu'dng xnng giua ~nh nhån va anh hu'dng eua thu5c tren ngu'CJi d6, thl th~t vo nghIa. Di~u thieh dang nhåt la n6i, trong truCJng h<;fp ~nh nhan ca bi~t nay v<li ehnng ~nh d~e bi~t nay, lo~i thu6e d6 hiI'u hi~u nhåt. Tu'dng tI!, Mi v<li eae truy~n th6ng ton giåo khae nhau, ehUng ta ehi e6 th~ n6i lo~i nay la hiI'u hi~u nhåt eho ca nhan d~e bi~t nao d6. Nbu'ng ly lu~n tren can ban eua sieu hlnh he;>e ho~e trie't he;>e rAng tOn giao nay t6t hdn ton giao ne;>, la di~u vo feh. Di~u quan tre;>ng ehik eMn la sI! hiI'u hi~u eua n6 eho eae truCJng h<;fp ca bi~t. Caeh giai quye't eua toi v~ sI! ki~n e6 ve mau thuån giua tuyen ngon da eae ton giao v~ "mQI ehiin ly va mQllon gido" va hi~n thl!e da tin ngu'iJng, ehinh la eh hi~u ro, eho m6i truCJng h<;fp eua mQt ca nhan qua th~t ehi e6 mQt ehan ly va mQt tOn giao. Tuy nhien, trong ph6i eanh bao quat da xa Mi loa i ngu'CJi, ehUng ta phåi ehåp nh~n khai ni~m "nhiiu ehiin ly, nhiiu lon gido". Tu'dng tJ!, trong Y khoa, tru'CJng h<;fp eua mQt ~nh nhan ca bi~t, m6n thu6e thieh h<;fp qua la m6n thu6e duy nha't. Nbu'ng ro rang di~u d6 khong e6 nghIa la eae m6n thu6e khae khong thieh h<;fp eho eae ~nh nhan khae. Theo toi thie't nghI, sI! da d~ng trong eae truy~n th6ng ton giåo qua vo eung phong phU. Do d6, khong e~n phåi Hm eaeh d~ n6i len rAng eu6i eung thl tåt ca tOn giao d~u nhu' nhau. Chung tu'dng d6ng trong sI! nhån m~nh t6i ye'u v~ Hnh thu'dng va tam tir bi trong khuon kh6 gi<li lu~t d~o ly. Nbu'ng n6i the' khong e6 nghIa eho rAng ehUng nhåt thie't phai la mQt. Tri kie'n khae bi~t nhau v~ sang the' va vo khdi thuy giua P~t giao, Thien ChUa ~ l ' giao va An DQ giao, ehang h~n, e6 nghIa la euoi eung khi de'n eae vån d~ sieu hlnh, ehUng ta eu tI! thl!e hanh rieng le, m~e du e6 nhi~u di~m tu'dng d6ng khong th~ pM nh~n. Cae mau thuån d6 e6 th~ khong quan tre;>ng låm trong giai do~n khdi d~u thl!e hanh ton giao. Nbu' khi di xa tren con du'CJng truy~n th6ng d~o, ehUng ta b.{t bUQe phåi nhln nh~n eae di bi~t n~n tang. Thi dl:l, khai ni~m tai sanh eua P~t giao va eae truy~n th6ng e6 di~n An DQ e6 th~ khong tu'dng h<;fp eung y ni~m eUu rdi da Thien ChUa giao. Tuy nhien, di~u nay khong phåi la mQt eai cd d~ kinh khie'p. Ngay ca trong P~t giao, trong lanh vJ!e sieu hlnh e6 råt nhi~u quan di~m Mi ehe;>i nhau. It ra, sI! da d~ng d6 e6 nghIa la ehUng ta e6 nhi~u khuon kh6 Mu d~t vao d6 gi<li lu~t d~o ly va sI! phåt huy eae giå Ui tam linh. D6 la ly do khie'n toi khong M d~ thuye't

110

v~ mQt ton giåo sieu vi~t ho~e m<li me nao ca. Låm di~u

d6, ehUng ta se danh måt d~e tanh eua eae truy~n th6ng tin ngu'iJng da d~ng. Vai ngu'CJi eho la khai ni~m Ph~t giao v~ "hunyala", ho~e khong tanh, t6i thu'<;fng se gi6ng nhu' la tri kie'n v~ kbai ni~m Thu'<;fng de'. Tuy vh, sI! ki~n d6 vån con kh6 khan. Thu nhåt la trong khi ehUng ta e6 th~ di~n dieh eae khai ni~m d6, de'n t~m mue nao thl vån e6 th~ giu du'<;fe sI! trung thanh eung kinh phåp nguyen thuy? C6 mQt s6 tu'dng d6ng giua khai ni~m P~t giao D~i thira v~ Dharmakaya, Sambogakaya, va Nirmanakya va Tam Th~ trong Thien ChUa giao eua Thu'<;fng de' nhu' la Cha, Con va Thånh Th~n. Nbu'ng ne'u ngay tren can ban d6, rna eho la Ph~t giao va Thien ChUa giao t~n eling nhu' nhau, thl quå la di qua xa! MQt eau e6 ngff eua Tåy Tl:Ing n6i, ehung la phåi IMn IrQng dUng cam dau bo rUng yak vao minh eitu - hoife nguqe lq.i. Thay vi the', di~u thie't ye'u la ehUng ta phåt huy du'<;fe mQt YnghIa ehan ehånh v~ sI! da d~ng eua ton giao, m~e du eae tuyen ngon khae bi~t eua eae truy~n th6ng tin ngu'iJng. Di~u nay d~e bi~t dung ne'u ehUng ta th~t nghiem tue trong sI! ton trQng nhan quy~n nhu' mQt nguyen ly toan e~u. V~ di~n nay, toi tMy khai ni~m v~ mQt ngh! Mi eae ton giao the' gi<li råt pMn khieh. Tru<le tien, ehu "nghj hQi" mang mQt y ni~m dan cM, trong khi "ede lon gido" nha'n ml:lnh de'n sI! quan tre;>ng eua nguyen t.{e da d~ng trong truy~n th6ng tin ngu'iJng. Ph6i eanh da nguyen trong ton giao th~ hi~n du'<li hlnh thue mQt ngh! Mi, toi tin la se th~t sI! hiI'u feh. N6 giup tranh du'<;fe, mQt m~t la sI! el!e doan qua khieh tir long sling tin ton giao rieng, m~t kia la sI! hO hao mQt cM nghIa Mn h<;fp vo feh. N6i li~n v<li vån d~ bOa h<;fp lien ton nay, phåi n6i Mn SI! ki~n ehuy~n dl:lo. Day la mQt vån d~ phåi du'<;fe quan ehie'u th~t nghiem tUe. ch ~n thue rAng, khong phåi ehi ehuy~n dl:l0 la giup eho ca nhan trd tbanh ngu'CJi t6t hdn, nghIa la, gi<li lu~t Mn, tir bi hdn, trai tim åm ap hdn. Do d6, l<;fi feh hdn nhi~u la ca nhan d6 eu t~p trung vao vi~e ehuy~n h6a tam linh minh bAng eaeh t~t hanh gidi lu~t, due h~nh va tir bi. Trong khuon kh6 eae tri kie'n ho~e ~t hanh eua ton giao khae ll:li hiI'u feh ho~e thieh dang eho tin ngu'iJng eua minh, sI! he;>e hOi tir ngu'CJi khae råt e6 gia Ui. Trong vai truCJng h<;fp, vi~e the;> nh~n vai di~u tir ngu'CJi kbae con e6 th~ hi~u quå . Tuy nhien, trong khi lam vi~e d6 mQt eaeh sang su6t, ehUng ta vån e6 th~ tie'p tl:le t~n hie'n eho dUe tin eua minh. Day la caeh t6t nhåt, vi n6 khong mang theo nguy cd eua sI! lån lQn, d~e bi~t la trong eaeh s6ng khae nhau theo v<li eae truy~n th6ng tin ngu'iJng khae nhau. Da dl:lng la di~u tlm tMy trong xa Mi loa i ngu'CJi, du'dng nhien e6 eae tru'CJng h<;fp trong s6 hang tri~u tin d6 eua mQt tOn giao nao d6, mQt s6 ngu'CJi se nh~n thåy khuynh hu'<lng phåt huy d~o ly va tam linh eua mQt ton giåo khae khie'n minh man nguy~n hdn. D6i v<li mQt s6 ngu'CJi

PhlIp Am Ph~t Dån pl. 2544


nay, Wi ni~m Mi sanh va nghi~p ll!e e6 ve rilt hUn hi~u eho cam hUng phåt huy tlnh thu'dng va tam tir bi trong khuon khG tråeh nhi~m. D6i v<1i mQt s6 ngu'<Ji khae, Wi ni~m sieu vi~t, mQt d!lng sang t~o yeu thu'dng loai ngu'<Ji, e6 ve thieh h<1p hdn. Trong eae tru'<Jng h<1p nhu' the', di~u h~ tr<;mg d6i v<1i eae ca nhån nay la tlf hOi mlnh ~t nhi~u lAn. He;> tlf hOi, "Toi bi thu hUt Mi tan giao khde d6 e6 phåi VI eae ly do dung khOng? Hay d6 ehl la st! http dån eua eae di~n van h6a va nghi thUe? Hoq.e ehinh bai giao ly e6t ytu? Giå thå nhu toi ehuyin sang tan giao mai. e6 it st! doi hai nhu tan giao hi~n thifi ehdng?" Toi n6i len di~u nay, VI toi thu'C1ng g~p nhi~u tru'C1ng h<1p nhilng ngu'<Ji ehuy~n sang mQt ton giao Wc truy~n th6ng thira hu'dng eua mlnh, thu'C1ng khi ehI vi he;> ehilp nh~n mQt s6 khia e~nh phie'n di~n eua n~n van h6a ma ton giao m<1i tuy thuQe vao. Nhung sl! thl!e hanh doi hOi phai di sau vao trong ton giao nhi~u hdn nua. Trong tru'C1ng h<1p mQt ngu'C1i sau khi da quan ehie'u tMt lau va ehin ehån, quye't dinh tie'p th1,l mQt ton giao Wc, quan tre;>ng nhilt la phåi nh<1 de'n sl! d6ng g6p lieh el!e eho nhan lo~i eua m6i mQt truy~n th6ng ton giao. Nguy cd la ca nhån d6 e6 th~, trong khi tlm eaeh bi~n minh eho quye't dinh eua mlnh, l~i ehI trieh ni~m tin khi tru'<1e. C6t ye'u phåi tranh di~u nay. ChI VI truy~n th6ng khong con hUn hi~u eho tru'C1ng h<1p mQt ca nhan nay khong e6 nghia n6 khong con ieh l<1i eho nhan lo~i . Trai l~i, ehUng ta e6 th~ doan ehåe rAng n6 da timg t~o cam hUng eho nhi~u tri~u ngu'C1i trong qua khu, nhi~u tri~u ngu'C1i trong hi~n t~i, va se gay cam hUng eho nhi~u tri~u ngu'<Ji trong tu'dng lai, tren con du'<Jng eua tlnh thu'dng va tam tir bi. Di~u quan tre;>ng phåi luon ghi nh<1 la eu6i eling thl eUu

eanh tre;>n vtfn eua ton giao ehinh la t~o di~u ki~n eho tlnh thu'dng va long tir bi, nhån n~i, khoan dung, tha thu, khiem hoa, van van. Ne'u ehUng ta lang quen cae di~u d6, eho dli e6 ehuy~n d~o eting eMng ieh ehi. Cting the', ne'u ehUng ta la tin d6 s6t slfng v<1i due tin eua mlnh, ma l~i bO quen vi~e th~ hi~n eae phim tanh d6 trong dC1i s6ng hang ngay, thl eting khong e6 gll<1i l~e. MQt lin d6 nhu' the' ehång Wc nao nhu' mQt ~nh nhån mlfe phåi ehUng ~nh trAm kha ma ehI lo de;>e eaeh ehua ~nh cM khong eh!u u6ng thu6e tri li~u. Hdn nua, ne'u eae tin d6 tOn giao ehung ta l~i khong e6 tam tir bi va gi<1i lu~t, thl lam sao ta e6 th~ hy ve;>ng ndi ngu'C1i khae? Ne'u ehUng ta xay dttng du'<1e mQt sl! hoa h<1p ehån ehånh de'n tir sl! ton kinh va hi~u bie't lån nhau, ton giao se trd thånh mQt nang ll!e vi d~i e6 thim quy~n phåt bi~u tren eae viln d~ d~o due tli' sanh, nhu' bOa blnh va giai gi<1i, nhu' xa Mi va eong ly ehinh tri, nhu' moi tru'C1ng thien nhien, va nhi~u viln d~ M tre;>ng Wc anh hu'dng de'n toan nhån lo~i. Nhung ne'u ehu'a tinh tiln du'a eae giao ly sieu hlnh vao ~t hanh, thl ehUng ta eting eMng du'<1e xem nhu' nghiem tue. VA di~u d6, eling v<1i eae di~u Wc, e6 nghia lA lAm mQt tilm gu'dng t6t, qua sl! phåt huy du'<1e lien h~ t6t v<1i eae truy~n th6ng tin ngu'(fng Wc. PMp Am Ph~t Bån pl. 2544

Chttdng 16: Il1I K1tU GOl Nhilng di~u d~o d~t trong eae trang eu6i eling eua quy~n saeh nay nhåe nhd ehUng ta de'n sl! vo thu'C1ng eua eUQe dC1i. DC1i s6ng troi qua ~t qua nhanh va eMng mily eh6e ehUng ta se de'n nhilng ngay tan. Trong vong ehu'a dAy nam mu'di nam nua, toi, Tenzin Gyatso, Tang si Ph~t giao, se ehång con gl hdn la mQt kY ni~m . TMt v~y, kh6 tin du'<1e mQt ngu'C1i nao de;>e eae dong ehu nay se con s6ng s6t sau mQt the' kY nua. ThC1i gian qua khong ngung tr~. Khi ehUng ta lam sai di~u gl, khong th~ quay ngu'<1e ehi~u kim d6ng M, va thli' lam l~i. Tilt eå nhilng gi ta e6 th~ lam la håy sli' d1,lng hi~n ~i eho ~t t6t. Du'<1e vh, mQt khi gi<J eu6i eung da di~m, ehUng ta e6 th~ nhln l~i, va tha'y rling mlnh da s6ng eUQe dC1i tre;>n vtfn, hUn ieh va e6 y nghia, di~u d6 it ra e6 doi ehUt an ui. BAng khong, ehUng ta e6 th~ trd nen th~t phi~n nao. Nhung di~u nao ehUng ta se kinh nghi~m day con tliy ehinhmlnh. Caeh t6t nhilt d~ dam Mo khi e~n k~ eai ehe't ehUng ta se khong h6i tie'e, la håy dam Mo trong phUt giay hi~n t~i ta hanh xli' v<1i traeh nhi~m va v<1i tåm tir bi eling tha nhån. TMt v~y, day la eho l<1i feh eho ehinh ta hi~n t~i, cM khong phåi ehI l<1i feh trong tu'dng lai. Nbu' ehUng ta da tha'y, tir bi la mQt trong eae di~u cM ye'u khie'n eUQc dC1i ta e6 y nghia. Do la su6i ngu6n eua me;>i thu h~nh phUe va ni~m vui lau b~n . Va d6 la n~n tång eua tam thi~n lanh, tam eua mQt ngu'C1i hanh xli' tir u'<1e ve;>ng du'<1e giup d<1 tha nhån. Qua long hao tam, qua sl! thån ai, qua tanh liem khie't, qua ehån ly va eong ly danh eho tilt ca me;>i ngu'C1i khae, ehUng ta dåm Mo lily l<1i l~e eua ehinh mlnh. D6 khong phåi la viln d~ ly thuye't h6a pMe t~p. D6 la viln d~ eua le thu'C1ng. Khong th~ pM nh~n sl! quan xet v~ tha nhan rilt hUn ieh. Khong th~ pM nh~n h~nh phUe eua ehUng ta rang bUQe kho thao g(f eling h~nh phUe eua tha nhan. Khong th~ pM nh~n ne'u xa Mi dau khG, ehUng ta dau khG. Cting khong th~ pM nh~n khi tam va tri ta cång bi phi~n nhi~u Mi ta y, thl ta cång kh6n khG. Do d6, ehUng ta e6 th~ nem bO he't ta't ca eae thu khae: ton giao, ly tu'dng, tilt ca thu tri tu~ the;> nh~n. Nbung ehUng ta khong th~ tranh khoi sl! dn thie't da Hnh thu'dng va tam tir bi. Di~u d6, nhu' the', ehinh lå ton giao th~t sl! eua toi, due

tin ddn thuAn elia toi. Trong y nghia d6, khong con eh de'n ehiia ehi~n ho~e giao du'C1ng, di~n thC1 hay toa thanh, eting khong eh eae trie't ly, giao ly ho~e cM thuye't pMe t~p. Tl! tam ta, tlf thue ta, ehinh la d~n thC1. CM thuye't la tir bi. Tmh thu'dng d6i v<1i tha nhan va ton kinh Mi v<1i quy~n l<1i va pMm eaeh eua he;>, eho dli he;> la ai va lam gi: eu6i eling d6 la tilt ca nhilng gl ehUng ta cAn. Khi th~t hanh eae di~u tren trong dC1i s6ng hang ngay, r6i thl, bilt k~ ta the;> he;>e ho~e vo he;>e, bilt k~ ta tin ndi Due PMt ho~e Thu'<1ng De', ho~e tin theo ton giao nao Wc ho~e khong tin theo gl ca, mQt khi ta e6 tam tir bi eling tha nhån va hanh xli' v<1i sl! gi<1i ehe' phåt xuilt tir

111


cam thue traeh nhi~m, khong con phåi nghi ng<J nua v~ h~nh phUe eua ehUng ta. Ne'u h~nh phUe ehi giån di nhu the', t~i sao ta l~i eåm tha'y qua kh6 khan tlm kie'm? Khong may, m~e du da s6 ehUng ta nghI v~ mlnh nhu e6 tam tit bi, ta l~i quen di eae sl! ~t theo le thu<Jng. Ch6ng ta buong lung trong vi~e di~u ph~e eae y ni~m va eåm x6e tieu el!e. Khong gi6ng nhu ngu'<Ji nong dån phåi theo mua mang va khong ng~n ng~i eanh tae ruQng Mt khi tMi khlfe Mn, ehUng ta da lang phi qua nhi~u th<Ji gian vao nhii'ng vi~e vo y nghIa. Ch6ng ta eåm tha'y tie'e nu6i sau xa tru'(}e eae va'n d~ t~m thu<Jng nhu ma't ti~n eua, trong khi l~i eu ngan mlnh lam eae di~u h~ tr<;mg ma khong ehUt eåm giae h6i Mn. Thay vl vui hudng cd Mi e6 th€' d6ng g6p vao an sinh eua ngu'<Ji khae, ehUng ta ehi bie't de'n eae khoai l~e eua mlnh ba't eu d ndi nao. ChUng ta thu http sl! quan xet v~ tha nhån dl!a vao n~n tång la qua b~n rQn. ChUng ta eh~y phåi eh~y trai, tinh toan va di~n tho~i va suy nghI di~u nay l<;1i hdn di~u kia. ChUng ta lam mQt vi~e nhung l~i lo Mng rAng ne'u e6 vi~e gl khae de'n t6t hdn ta se lam ngay. Nhung v(}i mQi di~u d6, ta ehi m(}i da'n than vao eae trinh dQ tho thi€'n va a'u tri nha't eua tåm Mn ngu'<Ji. Hdn nua, khi khong ehU y Mn nhu e~u eua tha nhan, eu6i eung ehUng ta khong tranh khoi gay h~i eho hQ. ChUng ta eho m1nh la ra't khon kheo, nhung da så d~ng eae khå nang eua mlnh nhu the' nao? Qua thu<Jng khi, ehUng ta ehi dung ehUng d€' lita dåo ngu'<Ji ehung quanh, l~m dl:111g hQ, va lam l<;1i eho ta bAng t6n phi eua hQ. Va khi vi~e khong eh~y, v(}i du eaeh tl! bi~n minh, ehUng ta l~i d6 16i eho ngu'<Ji khae v~ eae kho khan eua mlnh. The' nhung man nguy~n dai lau khong th€ nao Mn tit vi~e ehie'm hii'u cae Mi tU<;1ng. Du e6 bao nhieu b~n be, hQ eling khong th€' khie'n ehUng ta ~nh phUe. Va sl! buong lung theo d~e l~e khong gl khae hdn la mQt eåa vao dau kh6. N6 gi6ng nhu m~t dinh dQe theo lu<Ji slfe ben eua eay kie'm. Di nhien, di~u d6 khong phåi mu6n n6i rAng ehUng ta phåi khinh mi~t than xae mlnh. Trai l~i, ehUng ta khong th€' nao gi6p d<J ngu'<Ji khae ne'u khong e6 mQt thån th€'. Nhung ehUng ta dn tranh cae el!e doan e6 th€' dån dlft de'n tae h~i. Khi ta t~p trung vao d<Ji s6ng the' gian, di~u e6t tuy se bi in khua't. DI nhien, ne'u ehUng ta e6 th€' ~nh phUe th~t sl! khi lam the', thi hoan toan hii'u ly rna s6ng nhu v~y. The' nhung ehUng ta l~i khong th€' dU<;1e v~y. Ne'u t6t nMt, ta se di qua eUQe d<Ji rna khong bi Mm phi~n nhi~u. Nhung khi eae kh6 khan ta'n eong ta, nhu ehUng vån phåi lam, ta se thie'u ehuin bi. ChUng ta tha'y mlnh khong th€' Mi pM. ChUng ta se tMt vQng va ma't h~nh phUe.

Do d6, v(}i hai tay eha'p l~i, toi keu gQi eung quy vi dQe giå, My dåm båo rAng quy vi se khie'n eho pMn con l~i eua d<Ji m1nh eang e6 y nghIa eang t6t. Hiiy lam di~u d6 bAng eaeh Mn thån vao vi~e thl!e hanh tam linh ne'u quy vi e6 th€'. Toi hy vQng da n6i len minh b~eh rAng, khong e6 gl bi m~ t trong vi~e d6 eå . N6 khong ham ehUa di~u

112

gl hdn la hanh xå v(}i sl! quan tam de'n ngu'<Ji khae. Va My phOng bi la khi thl!e hanh quy vi phåi ra't ehan thanh va kien tri, tirng ehUt tung ehUt mQt, tung bll'(}e tung bu(}e mQt, dån da quy vi e6 th€' ehinh d6n l~i th6i quen va thai dQ sao eho it nghI de'n eae quan tam h~n http v~ bån than, va nghI nhi~u de'n tha nhan hdn. Khi lam dU<;1e v~y, quy vi se tha'y ehinh m1nh vui hudng an blnh va h~nh phUe hdn. Hiiy dm Da t~t M, buong bO tham d~e mu6n ehie'n thlfng ngu'<Ji khae. Thay vao d6, My mang l<;1i l~e de'n eho hQ . V(}i håo tam, v(}i dåm lU<;1e, v(}i tl! tin khi lam di~u do, ehlfe ehlfn quy vi se thanh eong, va d6n tie'p ngu'<Ji khae bAng n1,l eU<1i . Hay thång thlfn. Va ditng thien vi. D6i xå v(}i ta't eå mQi ngu'<Ji nhu hQ la b~n than. Toi noi di~u do khong phåi nhu la D~t Lai L~t Ma ho~e mQt ngu<Ji nao e6 quy~n ll!e hay khå nang d~e bi~t. Toi hOng e6 ta't eå nhii'ng thu d6 . Toi ehi n6i nhu la mQt con ngu'<Ji: mQt ngu'<Ji, gi6ng nhu quy vi, mong h~nh phUe va tranh dau kh6. Ne'u quy vi khong th€', v(}i ba't eu ly do nao, gi6p d<J eho ngu'<Ji khae, it nha't ditng lam h~i hQ. Hay tl! xem mlnh nhu mQt du khaeh. Hay nghI Mn the' gi(}i nhu la dU<;1e nhin tMy tit tren khong gian, th~t nho be va vo nghIa nhung l~i th~t dttp de. TMt ra e6 di~u l<;1i gl khi lam h~i de'n ngu'<Ji Wc trong khoång tMi gian nglfn ngdi d t~m ndi day? CMng phåi t6t hdn, hay h<;1p ly hdn, la eu thoåi mai va t~n hudng mQt eaeh l~ng le, nhu ehUng ta dang vie'ng tham mQt vu.ng nao khae? Tuy nhien, ne'u trong khi dang vui hll'dng the' gi(}i, ne'u e6 ehUt th<Ji gian, My thå gi6p d<J eho du bAng phudng caeh nao nho nh~t nha't, nhii'ng ngu'<Ji bi ap bue va nhii'ng ngu'<Ji, VI ba't eu ly do nao d6, khong th€' ho~e khong gi6p dU<;1e hQ. Ditng quay m~t tranh nhii'ng ngu'<Ji e6 ~ ngoai phi~n nao, nhii'ng ngu'<Ji raeh ru'(}i va 6m dau. Dung bao gi<J nghI v~ hQ nhll' la tMp hen hdn mlnh. Ne'u e6 th€', ditng bao gi<J nghI v~ mlnh nhll' la eao quy hdn mQt ngu'<Ji hanh kha't khiem nhll'<Jng nha't. Quy vi eling se trong gi6ng nhu hQ khi nAm xu6ng day mQ. D€' ke't thUe, toi xin ehia se mQt th<Ji kinh nglfn thu<Jng mang de'n eho toi ngu6n linh eåm l(}n lao trong vi~e di tlm l<;1i l~e eho tha nhan: Xin cho toi duqc tra nen, My giiJ va mai mai MQt le bdo v~ cho nguiJi khOng duqc bdo v~ MQt ke dån dzliJng cho nguiJi lq.c 16l. MQt con tau cho nguiJi vuqt dq.i dUeJng MQt chilc du cho ng/JiJi bang qua song MQt di~n din cha ng/JiJi dang nguy hilm MQt ngQn den cha ng/JiJi khOng anh sang MQt mfi tru 6n cha ng/JiJi khOng chJ ng~ MQt le ph~c v~ cho tat cd nhilng ai dno

D,t Lai L,t Ma (Linh Th~y chuyin ngU')

Ph4p Am Ph~t Bau pl. 2544


mc}t vi

Ph~t

khai sinh Huynh Trung Chanh

Le le't tU'ng budc, ganh doi nudc thu mueri trong ngay v~ de'n chu6ng heo ben hOng nha, thl suc h,tc be Lien ding da ra reri. Em tM Mn h~n la'y suc, khoa nudc nl'a m~t, do~n v6c mQt b\lm dua len mi~ng u6ng U'ng t;l'c. Ngt;lm nudc gie'ng mat l~nh len vao t~ng pM, nhu mQt cMt thu6c b6 kY di~u, ph\lc Mi cho em phh nao sinh lt;l'c. Em da phåi ganh nudc lien t\lc d~ lam tron cong vi~c tårn nl'a heo va quet d9n chu6ng s~ch se rna m~ da giao ph6. Do~n duerng la'y nudc gie'ng khong xa, nhu'ng be mdi 12 tudi, th~ cMt g~y go, chån tay ngån ngtln ye'u dt, rna phåi chju d\fng chie'c don ganh dai thong, dong dua c~p thiing nudc n~ng trIu, tren 16i di trdn tr<,1t quå la mQt ct;l'c hlnh. Ganh nudc v~, be l~i phåi kY C9 tårn nl'a cå My heo sau con m~p u, r6i l~i phåi quet d9n chu6ng s~ch se, gom h6t he't md c~n ba hOi thui mang dd ra cai h6 sau nha. Sau ma'y gier ch~t v~t, be mdi c6 th~ nhan nha d6'ng tt;l'a vao cQt chu6ng heo ngåm nhln cong trinh cda mlnh, vU.'a thO tay vao tui la'y cd khoai lUQc, b6c vo nhai ngon lanh. Thlnh nnh, c6 tie'ng la the : - Con qu11am bie'ng! D9n chu6ng khong lo, d6'ng dt;l'c ra d61am gl? Lien nu6t vQi måu khoai cu6i ciIng, chiii mep, r6i len tie'ng: - Thua rna! Con da lam xong r6i! Ba m~ lie'c nhanh v~ hudng chu6ng heo ki~m soM, r6i mdi xoay qua con, g~m gir: - M~y nhai gi6ng gl d6? An cåp d dåu v~y? - D~! D~! Con dåu dam iln cåp. Cd khoai n~y chj H6ng cho con! Tt;l' y cW cho chu con khong c6 xin xo gl he't rna ~!

- B6p! Mp! Lien bi mtr tan cho hai tat tay, d~p d~u vao cQt xi milng xi~ng ni~ng, rna cW dam ru'ng ru'ng nudc måt, chU khong dam nUt nd thanh tie'ng. Kinh nghi~m d~y be Lien rAng kh6c to thl mtr se dien tie't, don bQng gia tilng ga'p bQi. Em cW thut thit van Idn: - Con xin 16i rna! Con khong dam nhu vh nua! Ba mtr gAng tU'ng tie'ng: - Ne tao da d~n: "Cl nhO. co thi an, khOng co thi nhjn! tuy~t khOng dllqc an chl!C, an xin", rna t~i sao rna y l~i di xin lin lam xa'u hd tao v~y hå?

Cam

Lien cW bie't co rut ngu'eri l~i, tie'p t\lc di~p khuc van ldn: -Con l~y rna! Con 1(1 d~i! Con xin 16i rna!. ..

Phåp Am Ph~t E>an pl. 2544

Ba m~ ch\lp la'y cai don ganh, tu'dng chU'ng se phang con be vai heo nua, nhu'ng c6 le hai long vdi di chu6ng heo s~ch se, nen Mi tårn, cW nh!p don ganh len dh con ma'y di, rM len tie'ng: - Bo d6 nghe khong? Chuy~n m~y iln cht;l'c rna de'n tai tao lh nua, thl tau d~p nat thåy d6 nhe! ...

*

Dang hiing h6 la con, b6ng du'ng nhd de'n chuy~n gl, ba d!u net m~t, len tie'ng: - Ne! M~y ch~y l~i nha ba Hue', hOi cai Ni co Cong TAng xem bå meri tao dt;l' l~ PMt Dån ngay nao? Tao quen ma't r6i! Khong nger cai Yt;l PMt Dån l~i CUu m~ng mlnh, be Lien mU'ng r(1 "ba gio bOn eting" ch~y mQt m~ch de'n nha ba Hue'. Nhln canh cll'a khep im nm, l~i nghe tie'ng thl th~m la l~ trong nha, ng6 quanh Mn ~ vång ve, Lien b6ng cåm tMy dn l~nh, nen d6'ng S\fng l~i . Ba Hue' mdi che't chU'ng ba tbang nay, tie'ng thl th~m la tie'ng ngu'eri hay rna, Lien mu6n len tie'ng keu cll'a rna s<,1 hai hai ham rilng cån cMt, khong md thanh leri du'<,1C. Ba Hai Hue' ten th~t la gl khong ma'y ai bie't ro! Ba hm l~c de'n Khanh H~u låu deri, khi co con gai nho xiu rna l~i c6 ten dai S9C la Cong TAng Ton Nu Thj Phu'dng Khanh, chua tron tudi thoi noi . Khi tie'p xuc vdi ba, dån dia phu'dng ch<,1t nghe cai gi9ng tr9 tr~ n~ng chlnh chjch, kem vdi nh11ng tie'ng bi hi~m "mo, te, rang, rua" die'c d~c cå tai, tUdng ba la ngu'eri ngo~i qu6c. De'n chU'ng bie't ba cbanh g6c la dån c6 do Hue', h9 ua nhau g9i bi danh ba la Hue' cho "ti~n bi s6 sach". Thån gai co ddn xu ngu'eri, v~y rna cW trong mQt tMi gian ngån, vdi n6i bUn bO cay tMu treri måy chinh ph\lc d~ dang khåu V! ngu'eri dån dia phudng, ba Hue' båt dh t~o d\fng du<,1C ne'p s6ng vii'ng vang t~i ch6n nay. Ba t~u du'<,1C ngoi nha xinh xån t~i x6m lilng Nguy~n Huynh Duc, va thira suc lo cho co con gai iln h9C t~i Sai GOn. Ba Hue' hanh di~n v~ co con gai h9C hanh xua't sifc ca'p d~i h9C khong du'<,1c bao låu, b6ng choang vang dien dh khi co con trd ch6'ng doi c~o d~u di tu. DI nhien, luc dh ba Hue' cling 16ng lQng ch6ng d6i cån ngiln, v~y rna, cu6i cung tMy con tha thie't qua, ba cling phåi xieu long. C6 mQt d~o, ba Hue' bao hUc tuyen M vdi ba con x6m gi~ng rAng ba da chiem nghi~m dU<,1e ly vo thuerng va cban ngan eUQe deri t~m 1x;1 vo ngrua n~ y, nen "dQa" se bO ta't eå d~ eung co con t~m su hge d~o. Leri d9a n~y ngay dån ghi~n bUn bO eling eMng ai s<,1 ti nao, nhUt la khi m\l sau Le, ngt;l sat vaeh nhil. ba, te r~t Wp lang tren x6m du'di, cu'eri ngåt ngheo t6 eau:

11 3


- Di Hai hå! Bå ma dam di tu thi tui cui snc m6ng cho ba con coi! Ne! M6i nam di long tr<:mg tuyen Man chay c6 ngay mung mQt. v~y ma vlra mdi chl!-ng vl!-ng da thå'y ba h,lc d1,lc Mt ga nåu cMo! Tu theo bå la "tu hU" d6 ma!

-Cå di1i ma con cting kh6 sd' qua chU'ng ha! Con mu6n di tu d~ dQ ma con he't kh6 cting gi6ng nhu' Su' co vh!

- Cå di1i ma Su' co phåi cam chju bie't bao nhieu di~u kh6 sd', Su' co thu'dng qua mu6n di tu d~ Hm du'i1ng thoat kh6 va cting d~ dQ ma Su' co thoat kh6 nua!

Su' co di khoan thai qua khie'n be Lien Mn ch5n lo Iilng. Khi con cach nha chU'ng nam mu'di thu'dc, con be s6t cuQt vuQt tay Su' co chl!-Y mQt ml!-ch v~ trUdc, h6n h~n bao cao: "Mti di! Sil co noi ngay mai"

Su' co ngl!-c nhien khong ngi1 con be bi mt! hanh hl!- tan nhån. ma vån thu'dng mt! khong cMt oan hi1n. Ma hanh vi dQc ac cua m1,l Tam bånh tåm bi thi dau c6 vlra gi! Cå KMng tu du'cJc. ba Hai Hue' danh s6ng thui thui mQt xa Khanh H~u nåy ai chAng keu reu båt man. H<? len an, minh cho de'n ngay. dang ml!-nh cui c1,li. b6ng nga ~nh li~t giu'i1ng. Su' co Cong TAng - dung ra pMp danh co la oan trach m1,l Tam da båt be Lien nghl h<?c til' nam ldp Quång ~nh. ma dan que ll!-i cn mang mang nhd thanh Mn. d~ d' nhå lånh he't m<?i cong vi~c n~ng nht! trong "hoång Mn, hoång hot" gi d6. lQn xQn qua ·chU'ng. ben ngoai, til' vi~c nåu cdm. ganh nu'dc. gi~t giti. cho de'n cn g<?i Su' co la Cong TAng. cai ten quen thuQc til' thud' co nhU'ng cong tac dd day d' chu6ng ga. chu6ng heo. Ba gii1 con be ti ngay xu'a cho d~, vQi va v~ nha chiim s6c cho sang con be da bi dlftlg d~y d~ se bånh tåm cho kjp gii1 ban di~m tam. t6i mjt em vån con phåi 16c c6c xach mt!. Hai thang sau thi ba Hai qua di1i. Tang ma mt! xong, thung di khåp x6m sdt cdm thiu. canh c~n v~ M du'<Jng Su' co xin Mn su' cho d' ll!-i nha mQt nam d~ ti~n t1,lng ni~m vang sanh va chiim nom san s6c mQ phh mt! . Su' them cho My heo Mu an. Hanh con be lam vi~c bu dån su6t ngay vån chu'a hå nu', m1,1 co cting nhan cijp nåy tl!-0 Tam bO be con be d6i rach xac duyen PMt Phap cho ba con thåy cu, chua X1ia 16i x6m: tl!-m bie'n ngoi nha xd, cMi mång tho t1,lC n~ng n~ thanh mQt Ni~m PMt Du'i1ng va danh d~p n6 tan nhån nhu' ChUa xva, Th~y c6 con khong! Mi vdi ke tti' tM. Di~u lam ke nho. mi1i co båc de'n t1,lng M5i mUa sen nå, con trang v~ Th~y. bang quan båt man hdn nua, la kinh, l€ Ph~t d~ tuy duyen Ni1a vong tru da't vb xoay, chj be Lien ten Thåo. ll!-i du'cJc hu'dng dån h<? vai giao ly can Ni1a Mn con vlfu ngåy ngåy binh tam. m1,l Tam cung yeu chiu chuQng Låm sao hang ph1,lc vQng tam? bån Ph~t giao. Låm sao an trv chan tam d~ hu~? tQt bl,l'C, an ngon, m~c dt!p di Trua bOm d6, Su' co vlra mdi Låm sao ra khåi bd me? h<?c, khong phåi dQng m6ng chå'm dm thi1i kinh, nhin qua LO'i xva Th~y giång, con v~ con quen ... tay. vi cM dn <? e thi da c6 dua khe cti'a tbå'y dang be Lien låp Bay chll! Mai hi€'u cel duyen, em nai lung ra ph1,lc cijch r6i. 16, vQi bu'dc ra nåm tay em Nha Th~y, nM nhang lai khuyen thuå nåo. Su' co !Mm nguy~n Um phu'dng du'a vao nha. Be Lien låp våp RAng, dai nhv gia'c chiem bao, ke' giåi tai ach cho be Lien nen len tie'ng: Cong danh, phtl quy, thac nåo dem theol .. da dich tMn lan la de'n thiim - Su' co a! Ma con d~n con hOi m1,l Tam ba lån, co' gång gieo Xva Th~y CC1m h§m, dva leo, Su' co mi1i PMt Dån ngay nao, hl!-t gi6ng thu'dng yeu hi~u bie't Baa no, baa d6i, con deo them con. con phåi v~ trå li1i li~n keo ma V1iO tam m1,l, hai ngu'i1i lu~n ban Du cho bia da c6 mon, trong! vui ve du m<?i d~ tai dl!-o va ChUa xva, Th~y cG van con trong tam. - Ph~t Dån t6 chUc vao ngay di1i. nhung måy lån åp ung dån Bay gia con da xa xåm, mai con a! d! Khoan v~ da! do, Su' co vån chu'a dam khdi Tha hVC1ng da't khach chva thåm dVQ'c Con My vao nha chi1 co mQt V1,l be Lien ra n6i du'cJc. M1,l Ngttai. cMt. co cung di vdi con, c6 co Tam c6 tinh quai dån la m6i Hom nay PMt Bån sang ngai, con dU'ng lo! khi nghe ai hm tam de'n be B~ bi, B~ tri, cdu dai chtlng sanh. Lien hay khuyen ldn cån ngan Con quy, c~u nguy~n thau canh, Su' co x6t xa nhin m~t mtii the C~u cho the giai, chtlng sanh an hOa. m1,l thi m1,l ll!-i d~p con be du thåm cua con be. Co nhung Que hVC1ng, Th~y cG tinh xa, tcJn hdn nua. Chj CUQt cua m1,l, khan u'dt lau m~t, thoa dån len Vi~t Nam d~o pMp d~u hOa Mi Mi .. . thu'dng hl!-i cMu, ngo li1i xin ve't sung mu'i1i ng6n tay con in cMu lam con nuoi, chAng Huyle ... cu6i dong 2000. tren go ma. dåp nu'dc mu6i len nhU'ng m1,l Tam phån Mi, ma C1,lC u tren dån. r6i nhu' mQt ba be Lien bi don nat bet mong dit mt! hi~n. Su' co ll!-i an dn dem banh trai ep em an. va bi day nghie'n. bO d6i cå ngay. Lån nay. di theo be Su' co ciju dang d€ thu'dng qua, be Lien cåm dQng d6n Lien d~ Mp m1,l Tam, Su' co quye't tam se d~ c~p thAng nh~n tinh thu'dng cua Su' co, r6i b6ng fl,lt re len tie'ng: vao di~u mu6n n6i, v~y ma, Su' co nghI ngcJi r6i cå cuQt - Tl!-i sao Su' co l~i di tu vh? cting chu'a bie't phåi Mt dån lam sao cho 6n ...

- Su' co a! Con cting mu6n di tu nhu' Su' co v~ Y d6! - Con mu6n di tu d~ lam gi?

114

Su' co b6ng nghe tie'ng bet:

Philp Am Ph~t Dån pl. 2544


- B6 quI cai! Sao "on hoim djeh l~" khong v~t m~y che't cho tao nM! Tir dåy de'n nha ba Hai Hue' gh xit, rna m~y "eMI li~t" di dåu må't khong chiu v~ li~n!

nhån thi~n hay ac gi. thl minh phåi ganh chiu cai quå phåt sanh tir cac nhån d6, khong sai ch~y di dåu cå! Chi Tam chåc vin con nhd di~u d6?

Ngru de'n an nguy clia be Lien, Su' co khong thi dling dinh giu "oai nghi" clia ngu'CJi tu Sl nua. Su' co ch<;ly vQi de'n nha m~ Tårn. håp tå'p len tie'ng: - Cai ~ nåy. ~ v~ tr€ n~y do 16i clia tOi d6 chi Tårn! Toi giu cMu l<;li di cung di du'CJng cho c6 b<;ln. chi <;l!

- lTa. "ehi~n" gi toi khong y kie'n chd cai "ehi~n" gieo nhån nao g~t quå nåy thl toi chiu Mm!

M~ Tam don da: - Chåo Su' co! MCJi Su' co vao nha chdi!

R6i xoay qua con m~ håt håm ra ijnh: - Ra sau xåt chu6i cho heo an di m~y! M~ Tårn v6n bi x6m gi~ng tåy chay. nay du'<Jc Su' co vie'ng tUrn n6i chuy~n, nen d€ sanh cam tlnh, m~c du,

th~t ra m~ chÅng må'y u'a cac cåu chuy~n d<;lo ly ngan ngåm clia Su' co. C6 le. hdi su'<Jng sung v~ ICJi chUi mång con qua u' tM 16 clia minh. vira hu'dng dån Su' co vao nha. m~ Tårn vira phån bua: - Cai con be n~y coi v~y rna u'dng ng<;lnh Mm Su' co <;l! Toi rna Id md thl n6 "quq.y" nat tan cai nha nåy nhu' chdi hå!

- Be Lien m~t mui trong hi~n rna. chAc khong de'n n6i kh6 d<;ly dåu chi Tårn! Boi khi. rna... d ... d .... trong dam con the' nao cung c6 dua h<;lp. c6 dua khong h<;lp ... nen dua thl minh thå'y d~ d<;lY. dua kh6 d~y ... pbai khong chi! - Bung d6 Su' co! cai con dich v~t n~y qua khong h<;lp toi ti nao. Th~t ra pbai n6i n6 la tM oan gia pM nha h<;li cil'a

thl mdi dung! 6ng tMy til' vi Nhan TMn da giai thich nhu' v~y d6! 6ng n6i ch6ng toi tu6i dh. n6 tu6i thån. rna "dan than tj hqi la tu hanh xung". nen sanh n6 ra dCJi thl ch6ng toi til' tr~n che't. va toi thl pbai låm cånh ngheo kh6 tan m<;lt tir d6 cho Mn ngay nay.

- Toi n6i di~u n~y rna ne'u thå'y sai xin chi dirng gi~n nghen! Tren the' gian n~y c6 bie't bao dua be ky tu6i cha m~ rna cha m~ vin s6ng. cung c6 dua h<;lp tu6i l<;li låm canh m6 coi! Ngu'CJi ta n6i "boi ra rna. quet nha ra rae", th~y b6i h<) ve vCJi ra ~ ky ~ h<;lp. ban ngang tan rQng nhAm tUrn do tårn ly ke nh~ d<;l di khai tMc t~c l<Ji .... tin tu'dng lam sao du'<Jc chi Tam! - Bang tin Mm cM Su' co! cai anh Toan b<;ln cung kh6a vdi ch6ng toi. anh cung tu6i d~n. sanh dua con tu6i ngQ. rna "dan. ngq. tuÆ la tam hq.p". Tir d6 binh nghi~p anh len nhu' di~u. von v~n trong vong b6n nam rna anh len du'<Jc ba "lon". båy giCJ ånh da mang cå'p b~c d<;li ta. uy quy~n mQt coi r6i. Cai con ba Khom, v<J clia ånh, den thui xå'u in. vh rna båy giCJ cung lam ba n~y ba nQ. dong da dong danh. thåy gMt d€ s<J! CW vi p~n toi håm hiu. nen mdi sanh nMm tM con bao dCJi. di pbai kh6n kh6 nhu' the' n~ y! - Chi Tårn <;l! Horn trUdc chi em minh c6 tbao lu~n v~ ly nghi~p bao va nhån duyen. theo d6. m6i ngu'CJi t1,l' minh chU dQng trong

vi~c t~o nghi~p

Phåp Am Ph~t Dan pl. 2544

cho minh. minh da gieo

- Nhu' v~y d6 chi Tårn. nghi~p ctla minh do minh t~o ra. lanh du t1,l' minh gieo nhån. nhu' v~y thl khong c6 ai du la thh thånh cung khong th€ ban phu'dc hay gåy hQa cho minh du'<Jc, thanh thil' ra, mQt dua con sanh ra cung khong lam thay d6i nghi~p clia minh. khong gåy ra chuy~n hen sui gi ca. pbai khong chi Tårn? - Khong pbai v~y dåu Su' co! Banh rång c6 lu~t nhån quå. nhung chuy~n dua con t~o hen xui cho minh c6 thi~t rna Su' co. Ne! kinh nghi~m clia toi v~ ~ sanh con Lien qua ro. ~ anh d~i ta Toan cung v~Y. va con bie't bao ~ khac nua ... , khong tin lam sao du'<Jc Su'co!

- v~ vi~c nay thl toi xin g6p y kie'n nhu' v~y dåy. chi Tårn. Hånh vi t~o nhån thi~n hay ac d qua khu clia mQt con ngu'CJi. c6 th€ da du'<Jc d6ng g6p it nhi~u bdi mQt vai ngu'CJi khac. lien h~ d6 da t~o cho h<;> mQt nghi~p chung. P~t giao gQi la cQng nghi~p. Khi nhån chuy€n bie'n thånh qua. thl nhii'ng ngu'CJi da c6 giåy lien h~ tir trudc. do cQng nghi~p loi keo. se hi~n di~n ben c~nh ngu'CJi cbU dQng d€ cung nh~n lanh cai nghi~p tu'dng c~n vdi nhau. Nbln ~ ngoai. minh c6 th€ nh~n dinh rång s1,l' hi~n hUn ctla mQt ngu'CJi thån da ånh hu'dng de'n thinh suy clia minh. nhung xet kY. thl khong ai ånh hu'dng de'n s6 ph~n clia ai he't. m6i ngu'CJi lanh cai phh nghi~p clia minh trong cai nghi~p chung rna tMi. Toi trinh bay nhu' v~Y. chi Tårn c6 d6ng y khong ~! -Su' co n6i v~y thl toi hay v~Y. cM toi vin thå'y con di n6 cung gåy ra chuy~n hen xui cho minh nhi~u Mm! Su' co ngru md ta kie'n n~y da barn r€ låu dCJi trong tårn tMc m~ Tårn nhå't thCJi su' co kh6 rna gQt rii'a ngay du'<Jc. Su' co se trd l<;li g~p m~ Tam thåo lu~n d~ tai n~y nhi~u Mn nua d€ giai toa tir tir. con båy giCJ. chuy~n cå'p bach la an nguy clia be Lien thl t~m thCJi Su' co se Om phu'dng cach khdi d~y Onh thu'dng con ndi qua tim kho cån clia m~ cung du'<Jc. Su' co ngån ngir mQt luc. r6i ra chi~u thån m~t. len tie'ng: -Chi Tårn ~! cMc chi khong th€ nao ngCJ la ngay toi sanh ra dCJi. chinh la ngay rna toi dau kh6 cung c1,l'c. Båy la mQt vi~c rna ba da bung kin rni~ng binh, khong th6 IQ cho mQt ai d xii Khanh H~u n~y bie't! - 6! T~t v~y sao Su'co! Su'co k€ ro toi nghe di! Toi kin rni~ng rna! M~ Tårn IQ ve hao hU'ng khi såp du'<Jc nghe mQt cåu chuy~n bi m~t. - Cha toi lå con trai duy nhå't clia mQt gia dinh hoang tQc giau sang t~i co' do Hue'. Ba nQi toi da chQn m~ toi. mQt co gai ngheo thuQc gia dinh dong con. v~ lam dåu vi hy vQng se sdm c6 chåu trai n6i doi tOng du'CJng. M~ toi l~i sanh lien t~c hai gai. khie'n nQi thå't vQng. nQi cån nhån

115


gi~n d6i VU vd, r6i gan eho m~ toi eai tQi thie'u due nem khong sanh du'~e con trai. M~ toi e6 thai Mn nifa, nQi hy vC,mg tran tr~ nen vira ng<;>t ngao vdi con dau, vira cong khai to y se båt con trai cu'di v~ Wc ne'u l~n sanh n~y vån la gai. Lo au thai qua, suc khoe m~ toi suy ye'u ro r~t, d6 la ly do chfnh dang d~ ngo~i toi, xin vdi nQi du'~c dem con gai v~ nha cham s6c khi sanh n". Sanh con ra, m~t dm hdi m~ t6i vån rang th~u thao tlm hi~u dUa nho la trai hay gai. Th~t la Mt h~nh eho ba, dua be d6 chfnh la toi, la gai. Ba nhln con sifng s<J r6i ngå't du. Khi ba linh d~y, ngo~i vlra an tli con vlra d~ nghi mQt giåi pMp ma ngo~i da linh toan va thu xe'p chu dao, la danh tråo toi vdi dua con trai chi be'p, dua be n~y da chao d<Ji trUdc toi hai ngay. M~ toi phån Mi quye't li~t. Ba om eU'ng toi, khong cho ngo~i va e~u thi hanh Ydinh. Ba n6i tha ba chiu kh6 chung vdi con, cM khong vi vi~c etlng c6 dia vi, vi tham lam pM quy, ma bO con lan 16c vdi ngu'<Ji dung nu'de la. Dung nhu'ngo~i toi tien li~u, nQi toi ehing nhln ng6 gi de'n dua ebau vo phu'de, cha toi thi ehl vie'ng tham mQt l~n, r6i bi~t d~ng luon, cMng M d~ e~p de'n vi~c ntde v~ con v~ nha. Sau må'y thång ddn dau tuy~t v<;>ng, m~ toi Mng toi vao Nam l~p nghi~p, th~ tr<;>n d<Ji cMng tr" l~i då't tMn kinh. Chi Tåm My khong? Chl vi toi mang thån gai, ma m~ toi phåi dau kh6 su6t cå cUQc d<Ji. The' ma ba chång h~ gMt bO tOi.

Ba thu'dng yeu cham s6e toi tirng ly tirng ti, khong dam an, khong dam m~c d~ nhu'<Jng tå't cå eho con. Toi ma å'm dh hay tay ehån bi tr~y fn.la eMt dinh thi ba x6t xa nhu' dm tirng khue ruQt. 6i! TInh thu'dng etla ba Mi vdi toi nhu' bao la bi~n rQng, toi dån c6 tan xu'dng nat tbit eling chu'a d~n dap n6i tham an! ... Su' co mang tam slf d<Ji mlnh th6 IQ cho ml,l Tåm mong ml,l eåm dQng, r6i tlnh thu'dng be Lien se nhen nhum trong long ml,l. Ng<J dau, khi Su' co dm l<Ji, m~t may ml,l Tåm dang tu'di r6i b6ng dung bie'n såc, ml,l ~m hlfc "hu" mQt cai, nh6 bai nu'de b<;>t eai ph~t, r6i ngoånh m~t hu'dng Wc, khong them tie'p chuy~n vdi Su' co nua. Su' co bang hoang ngd ngå'n khong hi~u vi~c gi da dy ra. Chirng mu'<Ji giay sau, Su' co mdi kham pM rång l<Ji ca tl,lng ba m~ diu hi~n vo tlnh khie'n ngu'<Ji m~ hung du nhQt ~t nghi Su' co k~ chuy~n vdi thåm y cbe bai chåm ch<;>c. Su' co Mi r6i tlf trach mlnh da slf, d~o due hen kem da khong eåm h6a n6i ml,l Tåm, ma con d6 d~u tren lua, gay tai h<;>a them eho be Lien. Su'co dU'ng dh, d~m th6i lui r6i l~i fl,lt re mu6n m" l<Ji giå lå, nhung thå'y quye't dinh nao eling khong 6n cå. Thlnh Dnh ml,l Tåm quay ngu'<Ji l~i, ehåm bå'm nhln SU' co gAng tirng tie'ng: - Ne! Toi nghe n6i P~t Dån nhåm ngay råm, ma sau Su' co l~i n6i ngay mung tam, nhu' v~y nghia la sao? Må'y ngu'<Ji tu hanh ma sao an n6i Mt nMt qua v~y?

116

Su' co th" phao nh~ nhom, l<Ji le ml,l Tåm tuy xla x6i gåt gao, nhung ml,l con chiu d6i tho~i thi con hy v<.>ng, "con nllcJc con tat", Su'co diu dang dap: - Thu'a ehi! Theo truy~n th6ng P~t giao Trung Roa thl P~t Dån nhåm ngay mung tam tMng tu' am ijeh. Ph~t giao Vi~t Nam v6n chiu ånh hu'''ng Trung Roa nen eling t6 chUe vao ngay n~y. Theo truy~n th6ng P~t giao Nam Tong, thi P~t Dån nhåm ngay trang tron thang tu'. Vå'n d~ sai Wc n~y du'~c d~t ra trong mQt phien h<.>p ctla Ph~t Giao The' Gidi; sau khi thåo lu~n, D~i RQi da d6ng thanh quye't dinh th6ng nhå't ngay P~t Dån la ngay råm thang tu'. Do d6 Ph~t giao Vi~t Nam hi~n dang t6 chuc ngay P~t Dån ngay råm, tuy v~y c6 nhi~u ehUa vån c6 gifng giif eMt l~ xU'a, nen t6 chUc tbem ngay miing tam. Toi Hnh ru chi em mlnh lam cai l~ nho nho trong x6m ngay mung tam, vi de'n ngay råm thi toi phåi v~ l~i Sai Gon lam l~ cMnh thue t~i tu vi~n. Toi da khong trinh bay ranh m~ch vdi ehi em vå'n d~ nay, di~u d6 quå th~t e616i. TMi dQ binh tInh va m~m mong ctla Su' co khie'n ml,l Tåm nguoi ngoai edn gi~n pMn nao, Su' co mirng r(1 tie'p l<Ji: -T~t ra, t6 ehue l~ chlla mQt hlnh thuc, thi ngay nao cling nhu' nhau c6 khac ehi dåu phåi khong ehi Tåm! Vå'n d~ quan tr<;>ng la mlnh bie't v~n dl,lng du'~c y nghia etla ngay d6 d~ tU""ng nhd cong dn P~t va noi gu'dng Ngai dong manh tu sua than tam sao cho xU'ng dang la mQt ngu'<Ji con P~t. Chi Tåm bie't khong? Theo ni~m tin rieng ctla toi, thi ngay P~t thlfe slf khai sinh khong phåi ngay miing tam hay ngay råm, ma la mQt ngay xa xoi mu mit vo s6 kie'p v~ trUdc khi Duc Ph~t con phåi chiu hlnh ph~t "ch6n dia ngl,lc vo gian l~n kia ... - Va! Sao c6 eai ngay gi l~ qua v~y ha? Ml,l Tåm mla mal. - Day la chuy~n ti~n kie'p ctla P~t. Vao nhifng a tang kY kie'p elfc kY xa xoi, thu" Due P~t chu'a bie't tu t~p, nen c6 khi thi t~o nhan lanh khi gay nhan ac h6n t~p vdi nhau, do d6, eu bi lan lQn len xu6ng trong ll,lc d~o luan Mi. Cho de'n mQt kie'p n<.>, Duc Ph~t la mQt dua con bå't nhan, Mt hie'u, da tan nMn chUi mifng danh d~p m~ ruQt etla mlnh nen khi che't bi d<;>a vao dia ngl,le vo gian. TQi nhan trong ngl,lc bi vong lua bam tren d~u thieu d6t dau dØn, che't len che't xu6ng, kh6 s" khong th~ k~ xie't. Duc P~t tham hOi ngl,lc t6t de'n chirng nao mlnh mdi thoat khoi ndi n~y thi du'~e båo rAng, bao gi<J tren the' gian e6 ten nao bå't hie'u, bAng hay hdn ngu'di che't xu6ng day thay the' cb6 ngu'di, ngu'di mdi thoat n~n . Due Ph~t m6ng ni~m U'de mong the' gian c6 cang nhi~u eang t6t nhirng ke ae nhån bå't hie'u, d~ sdm e6 ke the' mlnh. Ni~m xå'u vlra kh"i, tue th<Ji vong lua xie't ch~t hdn, lua thieu Mt dif dån hdn, khie'n Ph~t lan ra, che't ngå't len ngå't xu6ng. Trong giay pMt clfc kY dau ddn d6, b6ng nhien P~t nghi eh6n n~y kh6 s" qua ehirng ehirng, ~t cåm thu'dng cho ai da l<;>t de'n eh6n n~y, mong the' gian khong con ai bå't hie'u d~ h<;> khoi rdi vao day, con pMn mlnh ne'u Phåp Am Ph4t Ban pl. 2544


khong ai thay the' thi danh cam ch!u kh6 sd' hoai v~y . Ni~m lanh vil'a sanh, tuc th<'1i Ph~t thoat khoi eh6n dia n~c sanh tren coi Tr<'1i, va k~ tir kie'p d6, Duc PMt luon luon tinh tie'n tu hanh cho de'n ngay thanh PMt cach nay hdn hai ngan nam tram nam. Giay phUt phat khd'i ni~m lanh "chju kh6 thay the' chUng sanh" quå la th<'1i di~m d~c bi~t! Toi tin tu'd'ng rling måm m6ng mQt v~ Ph~t da thl;l'c sl;l' khai sinh tir d6, ch! d6ng y vdi toi khong ch! Tam? Cau ehuy~n ti~n than e6 le ha'p dån ml,l Tam nen ml,l theo doi cham chl va g6p y vui ve: - Dung da! Giay phUt d6 quå la khue quanh ldn, da bie'n d6i mQt ke ac thanh v~ PMt. fra! n6i rhg PMt da th~t sl;l' khai sanh tir luc d6 eting c6 ly Mm chd! - Ch! Tam I,l! Toi xin k~ eh! nghe tie'p chuy~n nåy, kh6 tin rna e6 th~t, mdi xåy ra rang rang tl,li x6m mlnh ne! H6i nay day, toi dich than chU'ng kie'n mQt v~ Ph~t khai sinh d6 ch!! - Chuy~n tMt tram phån tram rna! Thl mdi Mi nay day ehau Lien co thO the vdi toi la chau mu6n di tu. Toi hOi ly do thi chau chan thanh dap: "Thlia co! Con thåy cå diJi rna con phåi chju kh6 sa qua ch,mg ha! Con rnu6n di fu di dQ cha rna con het kh6". ChU'ng kie'n thai dQ thanh khftn eua chau, toi xuc dQng cåm nh~n ro rang rling mQt v~ Ph~t da vil'a khai sanh trong tam em. Toi tin tu'd'ng nguy~n vc;mg cua em se thanh. Em se thanh Ph~t va em se dQ du'<;fe m~ em! MI,l Tam VI,lt chl,ly ra nha sau va Su' co cting lo Mng ph6ng theo ben g6t. Su' co tha'y ml,l Tam bu'de nhanh tdi eh6 con gai dang xAt chu6i heo, l~ng le nhln con be, gu'dng m~t b~m tr<;fn danh da thu'<'1ng ngay b6ng mem dju hån ra, r6i ml,l len tie'ng: -Lien a! BQ con noi vdi Su' co con mu6n di tu M dQ rna con hå con? Be Lien khong bie't ehuy~n gl se xåy ra, m~t may em tai met, em fI,lt re dap nho nho: -DI,l! Con tM'y rna kh6 sd' qua ehirng ha! Con thu'dng rna! Con mu6n Mt ehu'dc Su' co, di tu M dQ cho rna he't kh6! Maa! Hai hang nu'dc mAt cua ml,l Tam b6ng nhien ran fI,la, ml,l om con be vao Iong ... , lung tung ehång ra l<'1i: "6i! Thlidng qua! TQi nghi~p con lai qua!"

"MQI vj Phq.t lf:li vua dliqc khai sanhl", Su' co eåm nh~n di~u d6 trong ni~m vui menh mang. Y thue sl;l' hi~n di~n cua rnlnh da trd' thanh thira thai, su' co l~ng le rut lui; bu'de ra ngoai nhln v~n v~t m<;>i loai, su' co eåm tha'y ta't cå du'<'1ng nhu' da birng dh, d~ han hoan chia se niem vui vdi Su'co. thang 04.1995 Huynh Trung Chanh

bai thd cho Hue' Thu'dng gd'i Hue' mQt bai thd khong ehu D~ bOa vao nhii'ng gi<;>t l~ chu'a tan Hue' gi<'1 day nhu' d6 nat dieu tan Chåy eu6n eUQn nu'de tir ngu6n d6 xu6ng. An CI,l'U di! Nu'de ng~p thanh d6ng ruQng Be'n Kim Long chi~u cM d<;fi con dau? Vy DI,l bu6n trong kh6i nu'dc ng~p såu Cå dan Hue' kh6c thu'dng dau xu Hue'.

Nhii'ng con du'<'1ng dån len chiia Di~u De' Chl con cay in da'u vdi nu'de thOi Chuong Thien MI,l vån ngan vang tirng Mi Giup lifng d~u dong l~ rdi chu'a cl,ln. Hue' thu'dng di! Tråi qua bao kh6c nl,ln Da mQt th<'1i du'di bom dl,ln chie'n tranh Nay tai tr<'1i ach nu'dc l~i hoanh hanh Thanh quach c6 a'n reu xanh cua Hu'e'. Hue' tie'ng d~p, tie'ng thd va an hu~ T~n eoi long Hue' kh6c he't dau thu'dng

C6 con khong? Chi~u em dju song Hu'dng! Nghe tie'ng g<;>i, Hue' di! dåy thAm thie't. Dau cua Hue' n6i ni~m dau da die't Nhu' DOl,ln Tru'<'1ng dåy khuc chie't Tan Thanh Tie'ng con day dån xu Hue' da Hnh Cau håt a'y thanh ca dao Mn Vi~t. Nay Hue' ma't mQt mua xuan xanh bie'c VAng khach v~ ghe Thien MI,l dang hu'dng Hue' ghi l~i mQt chU'ng tkh tang thu'dng Xuan sAp Mn Hue' cång them xuc dQng. Hue' u'dc md mQt chi~u Hu'dng lifng dc;mg Cho thuy~n r6ng c~p be'n vie'ng chUa xu'a C6 con kh6ng, em å tie'ng chu6ng du'a? D~ dån Hue' giao thira trong long Hue'?!

Cu6i Dong 99, Tu~ Minh

117


,

nang Ai Cd trong ch~u up Ha Tien ngo~i ky sr! ti@u thuye't M~ng Tuyt't tha't uiu mu~i

(tie-p thea Phdp Am XWln Canh Thin - 2(00)

Chudng muin hai Cu~c duy~t binh

it mil Ngii H6.

Ma'y låu nay Phu'dng Tbanh tra'n ly. Ha Tien nao rQn khae thu'Clng, nha't la d' eae Cd eae NgU, Cd nao NgU na'y d~u r('m tip s..ra so~n. CCI xi d~u du'<;1e d6i mdi, dao thu'dng kie'm kieh d~u du'<;1e

lau eMi sang b6ng, giap måo eua quån binh, yen eu'dng eua voi ngt!a eling d~u du'<;1e d~e bi~t san s6e de'n, d6n rhg M~e PhU e6 l~nh thao di~n ll,le quån va kY thao di~n nay la do Nguy~n Phu Nhån ehl huy, se e6 doan nu binh eua phu nhån tham dlf nua, me;>i ngu'Cli nao nue d6n ehCl. D6n dåi måi nhu' the' rna ehu'a nghe chile du'<;1e ngay nao, ehl vi hlnh nhu' phu nhån cM quye't djnh elia Do D6e Tong Due Itlu rna Hh thl hlnh nhu'ma'y lue gh dåy me mai vi~e til' ehu'dng hdn, nghe dng Itlu dang tru'de tae ma'y bQ saeh. Ngu'Cli ta thu'Clng tha'y H~u d' Thl,l Due Rien thu'Clng Mn la d' tbanh Vli Du'Clng. Nhu'ng rna ehi~u hOrn qua phu nhån då eung vdi Do D6e hQi eae tu'dng Sl d' thanh Vli Du'Clng d~ truy~n l~nh eh6t v~ eUQc thao di~n eho sang horn sau.

••• Nghe mdi bift dh giCl D~n, trCli håy con t6i Mm, nhu'ng Mn g6e Phu'dng Tbanh då thUc d~y tu'ng bU'ng, den du6c då sang rlfc, tie'ng hO quån, tie'ng voi nglfa, tie'ng binh khi va ch~m vang dQng. Oie doan quån Cd nao NgU na'y keo de'n d6ng ch~t quanh vnng nui NgU H6, ndi då che;>n lam di~n vo truCIng. Che;>n nui NgU H6 lam vo tru'Clng cling la y kie'n mdi da Nguy~n phu nhån, cho rAng: t~p quån d' cM caD mdi kh6ng ehe' ki~m soat du'<;1c toan th~ m~t tr~n va cUQc duy~t binh d' cM caD cang them uy nghi Mng trang. Khi cac DQi Ngli keo VaD vU'a he't thl cac nge;>n eCl då tha'y pha't phdi tren n~n trCli bang hång do. Bift dh tie'n VaD la d~o ti~n quån, dån dh la mQt vi ti~u tu'dng tren mlnh ngt!a tie'n VaD tru'dc nui, du'di la CCl mQt m~t tbeu cM "Tiln", mQt m~t tbeu cM "Tu", d6 lå Ti~n Tu'dng Quån Til' Hfi'u Dling. Ke' d6 lå d~o h~u quån, dån dh la mQt vi ti~u tu'(}ng ng6i tren nglfa tie'n VaD sau nui, du'di la eCl mQt m~t theu cM "Hq.u", mQt m~t theu cM "Tran", d6 la H~u Tu'(}ng Quån Trh Cd.

118

MQt d~o quån tie'n VaD ben ta, dån d~u la mQt thie'u nien ng6i tren mlnh ngt!a, du'di la cCl mQt m~t theu cM "Ta", mQt m~t tbeu cM "Til", d6 la Tå Tu'dng Quån, tru'd'ng Cong t..r T..r Hoang. MQt d~o quån tie'n VaD ben hfi'u, dån d~u la mQt thie'u nien ng6i tren mlnh ngt!a, du'(}i la eCl mQt m~t theu chu "Hilu", mQt m~t cling tbeu cM "Til", d6 la Hfi'u Tu'(}ng Quån, thu Cong t..r T..r Thu'<;1ng.

d giua dInh nui, mQt thdt tu'<;1ng, banh sdn son, lu'ng phU nhung do n~p vang cang lam n6i b~t c~p nga dåi hdn Mn xich v6t nhe;>n nhu' hai thanh gu'dm. Tren dh voi vien quån tu'<;1ng c~m cai m6e M giu cho voi dll'ng yen. Bånh voi håy con tr6ng ehu'a c6 ngu'Cli ng6i. Trudc dh voi mQt la cCl mh huye't dl,l, vuong wc bhg Mn ehie'c ehie'u d~i h6ng, mQt m~t theu cM "Thien", mQt m~t theu mQt cM rna d' xa nhln len ehu'a de;>c du'<;1e la chu gl! Vi la eCl to qua, gi6 th6i la cCl khong trai thång ra du'<;1C khie'n cho khong trong tMy du'<;1e toan th~ cM theu. Tho~t nhln tMy bQ a'p deo ben hfi'u va ma'y net dh net ehan ben ta thl ai eling de;>c lå ehu "Trjnh", nhu'ng khi la eCl pMt thång ra thl ro rang la cM "Mq.c", nhu' v~y la chu M~e rna c6 a'p deo .

MQt ong gia hlnh nhu' d' vnng Mt m(}i, mi~n Tra'n Di, Tra'n Giang len dåy xem l~. Un thu nha't mift ong m(}i nhln tha'y eUQe di~n binh va la cCl Soai. Ong du'a tay chl eho mQt ong b~n nguyen la ngu'Cli co' elfU d' tra'n ly': - Nay l~ nay, l~nh Do D6c tra'n ta he;> M~e rna sao eCl hi~u theu cM "Trjnh" va theu cM "Thien", con hai Ja eCl ta hfi'u tbeu hai cM "Til", sao l~i la "Thien Til"? L~nh Do D6e mu6n xu'ng mlnh la "Thien Til" d' vnng bien tMy nay hay sao d6? Ong b~n kia cu'Cli dap: - D6 la cM M~c e6 bQ a'p deo, ehu khong pMi la ehu Ttinh dåu, huynh ong trong kY l~i rna xem, n6 la cM M~c d~c bi~t d6! M~c c6 a'p, ho~c gia y Do D6e ta mu6n n6i rAng he;> M~e nay lå he;> M~e e6 tai lu'<;1e, e6 cong lao md' mang bCI eoi, khai thOn l~p a'p d6 chang? Ma nghI ne'u Do D6c c6 khoe eong c~y tai nhu' the' cling xll'ng dang. Khai tbac mQt vnng duyen Mi mi~n Tåy, dia bån bang muon d~m, g6m hdn mu'Cli qu~n huy~n, eong nghi~p d6 eling k~ la eong nghi~p dang cho phong a'p du'<;1c Mm, con nhu' hai chu "Thien Til" theu d' hai la eCl thl toi chu'a nghI c6 y gl?

PMp Am Ph~t Dan pl. 2544


MQt ngu'C1i dll'ng ben e~nh nghe eau ehuy~n trao d6i giU'a hai ong gia ra ve thong ~o, noi ehen VaD: - Hai ong khong bitt "Thien Tti" la nghIa lam sao a? TM ra hai ong khong bitt vi~e Bo B6e ta co tMt di~p phien han la: Thien, Tti, Cong, H&u, Ba, Til, Nam, va danh hi~u co ngii hanh tu'dng sanh la: Kim, MQc, Thuy,

tu'dng rau dai b~e trelng, eh6ng g~y h6 d~u bu'de ra. Cong tU' TU' Dung don vi laD tu'dng len ng6i tren khan dai dl:ffig sau tMt tu'<,1ng, hanh v§n con bO tr6ng. Do la Ngii Nhung Lao Tu'dng Quan Hån Du'dng Håu Tir Cong.

Hoa, Th6.

Båy giCl da VaD giCl Mao, ånh nelng da giai lan lan len eae ng(;>n eay tren d6i mli, ngQn eC1 Soai da do, nay co anh nelng dQi VaD eang them do thelm nhu' mh huye't, lam n6i b~t net cM kim tuye'n nhåp nhanh.

Hai ong gia kia d6ng thanh hOi: - Chuy~n dau rna ngQ nghInh the'? ang khong giai thieh eho ro va vi d':l eho tu'C1ng thl eMng t6i ding khong hi~u gi he't! Ngu'C1i kia dåp: - B~ ngay giCl rna eoi l€, ehd O' day rna "nghe nghia sach" eho hai ong hay sao? Hai ong gia l~i khån khoan: - Hay con sdm låm, eUQe thao di€n da belt dAu du'<,1e dau, Bo B6e ehu'a de'n, nhln len rna xem hanh voi håy con tr6ng kia Ida.

Nguy€n phu nhan tMe ngl;l'a duy~t doan nu binh etla phu nhan. Doan nu binh m~e ao giap ehen mau thien thanh, . . . . - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - , d~u toe bit bao danh mau l':le, tay

dett nång dåu mua Gi~t mlnh nghe tie'ng chim keu Nht! khua cånh vång nht! treu nl)i mlnh MQt con chim nho lt!Qll vånh Yeu deri dang Mt tren cånh lånh lo'i Sang nay mQt sang d~p troi Binh minh thå dgt nång kho'i My mUa To' vang ttrng IQn may dtta Nång xuyen d6i Dlll - nång dUa co hoa 6i chao nång mai chan bOa 4i them nhip di~u hoan ca tren cånh Trong VtlCln rQn ra am thanh Gieo ttrng n6t nh~c xuyen månh li~u buong Qua tia nång mai kho'i ngu6n Bl>ng nhien d~u nl>i dau bu6n khach xa Ni~m vui hi~n gii1a ter hoa Mai hay tam cånh giao bOa cåm thong.

Ngu'C1i kia nhln len, yen tam giai thieh: - Vi d':l Bo D6e ta dung ehu "Thien" thl My la "Tich" bQ kim; eae Cong Van Nudng tU' dung ehu "Tå" thl My la "Hoang", My la "Thuqng", My la "Dung" d~u co bQ ThUy; Cae Cong ton se dung ehu "Cong" thl My la "Tai", My la "Du" thl d~u co bQ MQe v. v ... vi the' eMng ta thåy lå eC1 giua, soai kY etla Do D6e theu ehu "Thien", con hai la eC1 ta hii'u la hi~u kY etla hai Cong tU' d~u theu hai ehu "Til", Y nghIa no la nhu' v~y. Nhung viYa r6i ton ong heio la Do D6e ta mu6n tlf xung minh la "Thien Tti" O' eh6n bien thUy nay thl toi nghe no lam sao åy? ang gia l~ m~t eu'C1i rna tra lC1i: - ang giai thieh thl dung do, nhung rna toi nghI tir nam Giap Ty (1744) da måy nam nay eMa Vo Vu'dng O' PM Xuan da bO ehånh soe nha Le rna xung Vu'dng hi~u. Giua eae dinh tQ khong di~n dinh nhu'thC1i bu6i nay, ehu' hh håo ki~t Mn phu'dng ai mu6n eaeh dinh lue nao rna khong du'<,1e! Ai mu6n xung minh la Ba Vu'dng co qua xung du'<,1e thl Thien TU' eiing xung du'<,1e cM sao? TMy mQi ngu'C1i ehung quanh quay l~i nghe eau noi l~ etla ong gia, hai ngu'C1i kia danh lang, du'a tay ehi ra cM ti~n quan n6i la'p: - a kia, Do D6e da tdi, eMng ta eh~y tØi do rna xem. Noi xong, ehen lån nhau lån VaD dåm dong. MQi ngu'C1i nhln len tMy ehie'e ki~u viYa d~t xu6ng thl mQt vi laD

PMp Am Ph~t Dån pl. 2544

•••

d~u e~m tru'C1ng dao, dao dl:ffig dll'ng, can eao bling d~u ngu'C1i, can daa d~u toan bång nga voi ehu6t thuon thuon råt d<fp! viYa la mon binh khi, viYa la mon trang sue eho doan nu binh ba tram ngu'C1i, dll'ng baD quanh tMt tu'<,1ng va khan dai etla Tir lao tu'dng.

Da VaD dåu giCl Thln, trCli da nelng gelt, phu nhan da phi ngl;l'a eh~y quanh m~t tr~n ba vong r6i, m6 hOi da nho giQt tren m~t binh si dll'ng tue tn1e du'di anh nelng etla ngay he belt dh. Dan quan nh~e ehieng tr6ng d~p dinh khong bie't de'n Mi thu måy r6i. MQi ngu'C1i ngong ng6ng d<,1i rna ehu'a nghe l~nh phu nhan eho tie'n quan.

Nguy€n phu nhan Mn eMn khong yen, net m~t to ra linh toan tue gi~n. B6ng phu nhan quay l~i Cong tU' Dung dang Idm eu'dng Mu sau ngl;l'a, phu nhan truy~n gi~t giQng: - Cong tU' v~ d6n Do D6e ra duy~t binh, dirng d~ laD tu'øng d<,1i cM va eae binh si day dQa rna måt he't nhu~ khi. Vong trong vong ngoai da co tie'ng xi do, eåe ngQn eC1 ngii hånh da hdi xao xuye'n. Cong tU' Dung ng~p ngirng thu'a: - Thån m§u da quen r6i, hOrn qua khi hQi nghi O' thånh Vii Du'C1ng, thån ph':l co truy~n ding vi tam !Mn bi quy~n, khi sele såu mUQn, khong dlf eUQe thao di€n du'<,1e, nen da nhCl Tir laD tu'dng thi tr~n duy~t binh thay thån ph':l. Vi~e da dinh rna thån m§u hOrn qua eiing da danh r6i. Bay giCl thl thån mh truy~n l~nh tie'n quan la phcii, than ph':l da kip dlf bi gl dau rna than måu eho l~nh v~ don. Phu nhan hdi ngh ngir r6i b6ng quåt Cong tU': - Ma y ta mu6n Do D6e duy~t binh hOrn nay, dirng di nua. Hay v~ thlnh Do D6e ra eho, khong ra duy~t binh O' l~i d~ rna lam thd hay sao?

119


Cong tli' Dung thå'y m(;! gi~n khong dam eai nil'a, vQi vang phi ngt1a vao thanh. DQ nli'a khAe thl da thå'y Do D6e M~e H~u giap ~ uy nghi tie'n vao, theo sau la Cong tu Tli' Dung va doan quan th! v~, m9i ngu'<1i trong ngoai hO reo vang dh! Thien Tue'! Thien Tue'! M~e mu xu6ng ngt1a, de'n lam I€ ehao Tir lao tu<1ng, r6i bu<1e len banh voi ng6i. MQt h6i tr6ng tr~n n6i len, tie'p

theo Mi loa truy~n I~nh, eae DQi Ngii bAt d~u ehuy~n dQng, I~n IU<;1t ti'tng DQi mQt keo xu6ng mil. D~o ti~n quan da ra khoi eli'a d6n hii'u Ti~u True Thanh rna DQi ~u quan ehua keo he't vong ehån mli Ngii H6.

Khi DQi hil'u quan da Cong tli' Tli' ThU<;1ng bAt dh di ehuy~n, thl Nguy€n phu nhan de'n ben dh voi M~e Do D6e thua: - Thie'p xin phi~n Tu<1ng Cong thay thie'p di th! tr~n hOrn nay, thie'p da truy~n I~nh eho eae tu<1ng xuå't quan ra eli'a D6n hii'u, di'tng I~i t~p tr~n va ån edm tru'a d tru'<1ng bAn LQe Tri, r6i thu quan v~ eli'a D6n tå thl vlra xe' ehi~u. M~e Hh vui ve eU<1i hOi:

- Con phu nhan? Thie'p dån DQi nil' binh trd I~i, xem ehi'tng eMng n6 t~p ehua dU<;1e thu~n th~e Mm, My d<;1i I~n sau. N6i xong phu nhån nhåy xu6ng ngt1a, truy~n quan tu'<;1ng eho voi quy xu6ng. M~e mu bu<1e khoi hanh, d6n Iå'y eudng ngt1a phu nhån vlra trao, khong n6i gl, nhåy len rnlnh ngt1a thue eudng eho ngt1a di theo sau DQi hil'u quan. Tue thl, Nguy€n phu nhan truy~n ru'<1e Tir lao tu<1ng len ki~u, va phu nhan ding len ngl!a eua Do D6e con d~ I~i, keo doan nil' binh quay vQi v~ thanh.

Chudng muc'Jl ba Cdn mua gtøt thoat ThOn Van Cae, eh6 nQi tårn eua M~e H~u va Nguy€n phu nhån, nguyen kie'n trUe da tir lau Mm, tir khi co' Nghj VU Cong con sanh ti~n. Ban d~u ehi e6 mQt toa ngo~i lau va mQt ngoi tårn thå't, v~ sau m6i nåm Nguy€n phu nhån eho sli'a sang, xay eå't them må'y day hanh lang bao h<?e va mQt toa hu eae d e6ng vao. Danh hi~u ThOn Van Cae d~t ra tir khi e6 toa hu eae d6, qua khoi e6ng ThOn Van Cae thl nhu bu<1e vao mQt khu vii bi~t I~p. Chung quanh dinh t~, hien vi~n, co hoa u tieh, eay la dm uå't nhu mQt eånh vien lam. San giil'a rQng rai, dU<1ng 16i ngang dge. Nguy€n phu nhan e6 khi dem doan nil' binh vao day t~p kie'm thu~t eho kin dao. Chung quanh san theo mai hanh lang, Mn m~t d~t rå't nhi~u e~u su, eh6e su, don su du lo~i du e(}. Cae eh~u nho d~ trdng eae lo~i hoa thåo, ehen vao eae e~u tr6ng eay eånh la eae vo cd l<1n, eae ång ehua nu<1e dung d~ tu<1i hoa, tu<1i ca y. Nhii'ng Mn, ång, nhii'ng e~u, eh6e nay d(;!p Mm! Tå't eå d~u do tau buon d Trung qu6e sang tie'n dang M~e Hh 120

d~ lam I€ ye't kie'n m6i khi vao eång khåu. Ki~u n~n, men 16t, hlnh ve, ehu d~ d~u la do eae lo g6m Giang

Tåy d~e bi~t ehe' t~o. C6 mQt ehie'e Mn I~ Mm. Chång phåi I~ vl ki~u n~n, m~u men rna thoi, con I~ la Mn rå't to l<1n. DU<1ng kinh mi~ng Mn do hdn Mn xich, day Mn sau hdn hai xich, l<;1i vanh mi~ng Mn e6 ba Mn tå'e dåy. H6i ehie'e Mn tir tau buon dem e6ng n~p, ngu'<1i thuy~n tru'dng phåi ehi huy eho sau ngu'<1i 11!e ImJng khieng len b<1, dem vao ThOn Van Cae m<1i dU<;1e an toan. N~n men m~u nguy~t b~eh e6 van, eånh ve va thd d~ mh thanh lam. Ve eånh To Dong Pha du Xieh Bich nåm Nham Tuå't. Rinh m~t trång nho len ng9n Dong Sdn tron bAng ehie'e dia ban, bUe ve ehie'm he't mQt nli'a thanh Mn, con mQt nli'a d~ hai Ti~n Xieh Bich PM ehu C6 tri~n, net ehu n6i ehil' nao cM nå'y to bAng ehie'e eben t6ng. The' rna con thil'a mQt khoån d eb6 mui thuy~n du d~ them Mn eau ehu da thåo:

Bai Mi kim dq. thå sdn nguy~t Phdng phlit dUdng nien NhIim Tuat thu Hilu khaeh dde ngu ldm Xieh Bieh Va nhlin tdi tIlu xuat Hoang Chliu. Nhi'1 eånh ve thd d~ tinh te' eho nen ehie'e Mn tuy to l<1n rna trong khong tho, I~i e6 phh thanh nha . M~e Hh va phu nhån quy ehie'e Mn nay Mm, mu g9i dua n6 la ehie'e Mn Xieh Bieh, g9i nhu the' VI tren rnlnh n6 e6 eånh, e6 thd Xieh Bich, rna eung e6 y mu6n n6i n6 to Mn, ehua nhi~u nhu nu<1e song. B6n d~t d giua san IQ thien, m6i khi tr<1i mua h<?n th! nu mang mQt bue l~a b~eh mong pM len mi~ng Mn, 1ge hU'ng lå'y nu<1e mua tinh khie't giua tr<1i, nu<1e hU'ng dung d~ pha tra , hi~p sam, ehu'ng ye'n va sAe thu6e. Nåm nay nAng h~n lau qua, Mn da e~n he't nu<1e, phu nhan truy~n eho h<?n th! v~ eMi rli'a trong long Mn s~eh se, up l~i M d<;1i e6 dam mua d~u mua thl se ngUa ra hU'ng nu<1e. Thiing da mUQn Mm r6i rna ehua e6 mua, må'y lau nay M~e mu thU<1ng m~t VI ~nh tao t~p, Hh dn giåi khat bAng nu<1e nhan sam di~p, nhu'ng Hh thU<1ng phan nan khong e6 nu<1e mua hU'ng giil'a IQ thien d~ ehu'ng thu6e, rna ehie'e Mn to l<1n vftn eu con up giil'a san eh<1 d<;1i. M6i khi di qua san Phu Nhan thU<1ng dU'ng l~i nhln ehie'e Mn up r6i nhln len vom tr<1i xanh ngåm nghI "ngiJ nay thi ehtJu up dIn bao giiJ mdi ngua len

duqe" . Sang ngay hOrn nay tr<1i nhi~u gi6, khi Nguy€n phu nhan keo doan nil' binh trd v~ thanh, gi6 My con l<1n Mm, lue quanh vao eli'a Vo Khuye't Mon d~ qua Kim Au Dinh, mQt tr~n con tr6t eu6n e<1, b~i Mc eUQn len lam eho con ng1:l'a eua phu nhan dang edi phåi dl;l'ng dh nghieng v~ mQt ben tranh eat b~i vå vao b<1m. Nhu'ng rdi thl gi6 l~ng trang, tr<1i b6ng thå'p va n~ng r6i khoång g~n Ng9 oi bue khae thU<1ng. Dang nAng ehang ehang b6ng t6i s~m I~i, v~n v~t nhu nin thd, må'y dam may den til' m~t bi~n dun len, m9i ngu'<1i d6 xo ra nhln

Ph4p Am Ph~t E>ån pl. 2544


v~ ben leia Kim Dl!: mQt voi rong den ngom buong Id

bing giua trcri cMm xu6ng m~t bi€n, mt(Jc dang trång x6a. Voi rong tir hu(Jng Nam ngoai keo dån v~ hudng Nam trong, lu(Jt qua mfii mli LQc Tri, tie'p thea ma'y tie'ng sa'm vang roi thl trcri båt dAu d6 hQt. MQt cdn mat rao rao dua de'n tr~n mua dAu mua, ban dAu hQt mua con to va thua, dAn dAn gi<,:>t mua cAng ~t, mQt cay mua d6 xu6ng nhutrUt ao ao, tr~n nay tr~n khac ke' tie'p chång dUl, khong c6 b6ng m~t trcri. Giua gicr Ng<,:> ma am u nhu bu6i hoang hOn, nu(Jc mua tuon chåy måu hi nåm xlia xu6ng ao hO nhu nhii'ng giong thac hi. Cay bang do la nam xtJa M<,:>i ngucri lau nay khao khat d<Ji chcr, bay gicr nha nao nha na'y mirng ra du<Jc hU'ng tr~n mua rao, bao nhieu chum mai, lu hU d~u du<Jc ng~a ra chua dlfng dAy tran nu(Jc ng<,:>t.

•••

HAu truy~n n~a chie'c cMu up ra, m<,:>i dua d~u dua måt nhln nhau ma tay chån run len, cac net m~t VI mua l~nh da tai, cang tai xanh! Tha'y tr~ng thai d6 tl! nhien HAu li~n cui mlnh xu6ng dua tay vao mi~ng ch~u, m<,:>i dua d~u ram råp ap gån vao quanh ch~u, mQt lo~t dua tay gid n~a chie'c cMu up. M~c HAu gi~t mlnh lui l~i mQt

Tan che b6ng mat gi1la mUa nång hoa Rung nrng chi~u n6i anh tå Cay bang xtJa l~ do nhoa måt ai! Dong dcri thoang chO'c phoi phai Sao khong x6a n6i ai horu cO' hV<1I1g? Ndi day tuye't då' mu sV<1I1g Con dau mQt thuå' nång VI1<1I1g la bang? Ben song d6n chuye'n do ngang Con de r<n> mat may tang la che La vang chen da do hoe Mim cvcri co lång tie'ng ve rC}n rang Tay gom la n,mg ben dang TM troi giong nvac hV<1I1g ngan ngat b<1 Hoi rång ai da"y? Toi tf? Nhi1ng co thie'u nil vo tv thuå' nao?

Doan quan ctla Do D6c M~c HAu di t~p tr~n da v~, v~ s(Jm hdn gicr da dinh vi tr~n mua to lam trd ng~i cho cUQc hanh quan. M~c HAu theo D~o ti~n quan v~ Van Nudng tru(Jc, qua du Don tå roi HAu thuc ngl!a vu<Jt khoi D~o ti~n quan, khong d<Ji D~o thi v~ di theo. HAu dåm mua, xiem ao u(Jt sfing, tha'y ngu'cri tMm l~nh, quay l~i d~n Tir tu(Jng quan roi phi ngl!a lu(Jt trong mua vao thanh mQt mlnh, HAu v~ bit thucrng nen khong ai ngcr ma nghenh d6n.

illu ngoi luon tren mlnh ngl!a cho de'n c6ng ThOn Van Cac m(Ji nhåy xu6ng, giao cudng cho ngu'cri thi v~ giu c6ng roi di qua hanh lang, c6 miy dua a hoan va mQt toan nU binh dang ngo i tlJ.m quanh hanh lang, thiy HAu di qua d~u gi~t mlnh dU'ng phit d~y, tren m~t m<,:>i ngucri hi~n ra ve hoång h6t lo s<J. Nhu c6 mQt linh cåm khie'n cho HAu hOi b<,:>n ngu'cri dU'ng d6: - Phu nhan dau ma cac ngu'di dU'ng day lam gl? M<,:>i ngucri d~u chåp tay bftm: - Phu nhan truy~n cMng con d quanh day hU'ng nudc cho dAy cac b€ c~n, cac Mn ch~u keo mQt tr~n mua dAu mua nay xong thl trd l~i h~n mQt c~ lau nua. Vira n6i ma m<,:>i måt d~u la'm let nhln ra giua san. M~c HAu sl!c nhd l~i vi~c da lau roi khong c6 nu(Jc mua hU'ng giua IQ thien. Theo måt m<,:>i ngu'cri, HAu cfing nhin ra san, illu b6ng quat to: - d nay, mua to the' nay ma Mn Xich Bich khong n~a ra hU'ng nu(Jc con d€ d<Ji de'n chirng nao? T~nh ma't roi con gl!

Phåp Am PMtf>ån pl. 2544

N6i xong tl! nhien HAu thea ducrng g~ch 16t, bu(Jc nup ven gian Thien Ly ra giua san, cå b<,:>n a hoan nu binh hoång h6t ch~y theo.

bu(Jc, trong luc m<,:>i dua thi nu d~u quy xu6ng cui dån ... roi thl Håu dinh thån l~i ngay, HAu da bie't he't nhii'ng gi da xfty ra trong luc n~a ngay HAu vång m~t. Ai Cd PM Cir nåm giua san ng~t tM, tay chån co quåp, dåu toc ru ru<Ji, thit da tim ngåt. HAu dua tay tham m~ch, du(Ji c6 tay nang tha'y My con hdi a'm, nudc mua tu(Ji vao m~t lam cho nang hoan hOn, tay chån buong ru6i ra, ngl!c pMp phong, nang buong ra mQt hdi tM m~nh.

DU'ng phåt d~y, HAu truy~n b<,:>n thi nu V\fc nang v~ Di~p Thuy Lau, roi cho lei~u ra Hoi Xuan Vi~n tri~u T6ng tien sinh vao tuc khåc.

Chudng mudi b60 Am 111 Phu Cir Tir ma'y thang nay, neo u kinh, neo thong giua ThlJ.Duc Rien va Di~p TMy Låu gai co da: la'p hÅn l~i. Khong phåi VI khong du<Jc s~a sang ma neo thOng nay lip dåy nhanh ch6ng nhu v~y. Hlnh nhu c6 tay ngucri dem gai g6c lip them vao cho tuy~t hån neo ducrng. Da c6 nhii'ng loa i chim tha rac de'n lam t6 quanh mai fch Thanh T~, da: c6 nhii'ng loa i m~n thåo bO lan quanh bcr Lien Chi€u, da: c6 vai cAnh li~u nga: ngang qua m~t ao, de hÅn len la sen tren m~t nudc. Cfing da lau roi, cac c~a neo d Di~p TMy Lau dong im im, ho~c ne'u tha'y b6ng ngucri ra vo thl ciing hlnh nhu c6 vi~c dn låm, nhu vi~c thu6c men, tha'p thoang mQt cMt roi da nao c~a niy d6ng l~i kin bu'ng. Dong thcri l~i tha'y d ngoai khoång Tåy Båc Phudng Thanh dang hu'ng cong leie'n trUc mQt ngo i am tl!. Quy mo leie'n trUc cfing khong la'y gi lam VI d~i, hlnh nhu du<Jc Do D6c M~c HAu lu'u y trong nom. HAu da ve cho ngucri xay cit nen mQt lei~u am tl! u tInh, khong nhu khi leie'n truc Di~p TMy Lau tru(Jc leia, m(>t ndi ma trong net thanh nha: them c6 mA u hoa my.

121


Canh ehila nay thl khiie hån, ro la mQt eanh sdn mon sam nghiem u ån, khong e6 vang son, khong e6 sanh su nhu' () lh t~ eli, ma () day ng6i Mt vaeh voi mh slie am tMm, eQt da, th~m da, n~n da, e6ng da . Gh htt eae di~m ehiinh d~u bAng da , lo~i da sa th~eh min m~t, eQt bång nhii'ng phitn da nguyen khong n6i, n~n th~m eling bång nhii'ng phitn da dai phång nhu' ban th~eh. L6i kitn true bång da nay hlnh nhu' la d~ tranh eho khoi sdn thtp ma nhln vao toan mQt mh slie thien nhien. Ngoi am tt! tuy mdi eå't ma nhCJ ki~u kitn true da e6 ve nghiem trang y nhu' la mQt eanh d~n ehila e6 kinh. Ngoai e6ng, mQt tå'm bang da d~t tren hai eay tfl:l eling bAng da eh~m lQng hoa sen, m~t bang mue b6n ehu ehan phu'dng "Phu Ci) Am Tl!", ehi e6 b6n ehu nay sdn den, ngoai ra khong e6 mQt net to ve nao khae. Chung quanh ehila tr6ng toan mQt lo~i eay B6i Da. C6 th~ lo~i eay nghiem kinh nay mdi ph6i h~p dung y vdi net da eua ngoi ehila n<? Con them mQt eong d~ng phåi e6 nua la la eay B6i Da se dilng d~ ehep kinh, ehlie la ngu'CJi tr6ng eay da nghI dtn di~u d6. Ben e~nh am tt! eling e6 mQt eai ao nho Mn ao () Di~p TMy Låu, trong ao eling da tha eho m<?e gi6ng sen Phil OY, gi6ng () ao Bå't Kitn Hoa dem sang. Sen tr6ng () day hlnh nhu' la d~ lå'y eanh ma thoi, ehd khong e6 y tr6ng M ngo~n thu'dng, eho nen khong thå'y e6 dlnh e6 t~ quanh ao, sen eling d~ eho m<?e tran lan, khong sd'a sang ehlim s6e dtn. Phil Cir Ai Cd eua vi T6ng Binh Do D6e Tong Due Hh sau khi thoat ehtt ng~t trong eh~u up vl edn ghen gi~n ae li~t eua Nguy€n Phu Nhan, nang cam thå'y htt n6i ehiin ehu'CJng, tl:l' nhien nang thå'y Hnh yeu la kh6 ma tai hoa la l~y, nang xin vdi M~e Hh eho nang xuå't gia d~ tranh n6i oan khien eho than nang va eling d~ dcJ phi~n l~y ehoM~e mu. Doi ba phen nang kMn khoan van nai d~u g~p doi ba phen M~e HAu tll' khu'de, thå'y M~e Hh do dt! dilng dAng khong dm, nang quytt tam to y do~n tuy~t bång hanh dQng, nang eho dem gai g6e lå'p hån neo thong u kinh va d6ng htt ed'a neo Di~p TMy Låu, r6i tir d6 nang quytt khong titp M~e HAu mQt lh nao nua. C6 lAn M~e Hh sai du'a dtn eho nang mQt tCJ giå'y, khong bitt trong giå'y la mQt bai thd hay khuyen giai di~u gl? Nhttng nang khong nh~n, nang bao con To' Lien dm ra tra l~i ngu'CJi tb! v~ va nhCJ v~ båm l~i vdi Linh HAu rAng: "Nimg My giiJ ehi con bifl dQe kinh ma thOi, Mq.e Hau co gai kinh eho nang thi nang nh~n, ngoai ra eae ehil nghia khtie nang quye't ti) eh61 khOng dQe nila ". Thå'y Phil Cir y da dinh, tam da quytt nhu' v~y M~e Hh eling khong mu6n eu'cJng nua; va l~i Hh eling nghI mu6n eho an Hnh giua Hh va Phil Cir ktt thue bAng mQt hanh dQng eao thu'~ng eho nen mu eling danh ehi~u theo y. Hh ra eong kitn t~o nen mQt eanh sdn mon tieh

122

mieh eho Phil Cir thOa y tu hanh. Hh eho ngu'CJi qua Trung qu6e mua eae lo~i da d~p, mua nhi~u bQ kinh qui, HAu con eho mua må'y pho tu~ng PMt lam bAng l~a thtp vang san xuå't t~i PhUe Chau, tu'~ng to ma dm nhlie len nh~ khong.

••• Cd'a lAu Di~p ThUy d6ng l~i da hdn nd'a nåm, eling trong thCJi gian d6 hoan thanh eanh am tt! Phil Cll'. Hoang Long ehdn nhdn da du'~e HAu uy eho lo li~u eae vi~e Tam Quy NgU Gidi eho Phil Cir tir Di~p ThUy Låu dCJi v~ Phil Cir Am TI:l'. Chdn Nhdn thCJi thu'CJng giång nghIa kinh eho nang. MQt hOm nang gid quy~n kinh Ung Nghiem ma nang dang nghe nghIa, thå'y e6 mQt tC1 giå'y d~ hai bai thd, nang dm len xem.

Bai thd nha't: Chieu Anh Cae thttqng hilu sdn nhan Hdi nqi thuy vi nhan dde ehan KhOng Sde Sde KhOng KhOng Thj Sde Thuyin mon tI! tin nhat nhan dan. Bai thl1 nh6t kv: BQch van Hoa Thllqng

Nang xem titp bai thd hai: Van Rien vi bang true tae thanh lJå tling phi tieh nh~p Chieu Anh An Trilng hilu ngq nhtt tttdng van KhOng sde ky tam thi tliu danh. Bai thl1 hai kv : Si Lan thi d6p BQch Van Hoa Thllqng

TI:l' nhien nang dQng tam, Mn thd trong mQt pMt eh~t trd l~i vdi ngu'C1i Su' Nu, nang rut tCJ giå'y vang dang ehep kinh vitt l~i hai bai thd Bai thd Han: Xuat xu tran ne ednh gidi t;in Ung tttdng thanh bq.eh dOI viem thien Xuan thu nung dq.m quan phttdng phO' Cao khifl ha nhtt hq. ehilu lien. Bai nom dieh bai thd Han: Giila dam bun nhd thoat vttql len PhO IOng trong trdng giila thien nhien Xuan thu #m nhq.t bao ht5ng tia lJilng sanh thanh eao vdi doa sen. Nhttng r6i tir d6 eling khong thå'y B~eh Van Hoa Thu'~ng phiip danh eua Hoang Long Chdn Nhdn dtn giang nghIa kinh eho nang nua, m<?i ngu'C1i khong hi~u duyen cd VI sao? Va e6 mQt bu6i ehi~u, ngu'CJi Su' nu tll' ehila du'di qua san len di~n Ng<?e Hoang dang hu'dng, nang eh~t nhln len ben kia su'CJn nui xa thå'y e6 b6ng ngu'CJi ng6i tren mlnh ngl:l'a klm eu'dng dU'ng l~ng ehlim ehlim nhln qua, tren n~n trCJi bu6i hoang hOn b6ng ngu'CJi b6ng ngl:l'a tren dinh

Phåp Am Ph~t Dan pl. 2544


kY lh nua,

que hlidng toi

R6i eting til' d6 eua di~n Ng<?e Hoang d6ng kin, ngu'C1i Su' nu bO l~ m6i bu6i ehi~u qua san len di~n dang hu'dng va b6ng ngu'C1i tu'dng quan nho nha, ng6i tren mlnh ngtfa til' ng<?n d6i xa nhln qua am tI! PM Cil' eting khong tha'y nua .

Que huong toi, b6n ngån nam van hien, C6 rruti chUa, tO di€m ducri sao dem. B6ng m~ hi~n, l~g le dltng ben th~m, Mong tin phu, ttrng ngåy ndi chien tr::%o.

mli cang n6i ro. Ngu'C1i Su' nu ehdp mitt nhln b6ng nang eui d~u quay nhanh tr(} l~i .

Que hUdng tOi, b6n ngån nam 1::%0 d::%o, Loang mau dåo, ttrng chien si xong len. Kh6i, hia, bom, buong xu6ng nhu rltng ten, Ngån xac chet, phdi xUdng ngoåi d6ng nQi.

Caeh d6 it lau m<?i ngu'C1i tha'y (} eh6 h<!p hm dong nu'de Lu' Khe e6 dt mQt ngo i Die'u Hinh, trude Die'u Hinh e6 bång d~ b6n ehu: "Minh BQt Di Ngu" va til' d6 trong lang van m~e tha'y e6 truy~n tl:m g nhii'ng bai thi bai pM d~ la Lu' Khe nhan die'u, du'di kY ten la .. Di Ngu Thj" .

Que hUdng toi, b6n ngån nam qu4t kho-i, Dan Tien, R6ng le bucrc khåp nam chau. Ddi mQt ngåy, blnh minh, xanh såc måu, Dån chau Tien, tro v~ ngu6n su6i ngQt .. .

••• ThC1i nhån, m6i khi qua am tI! nghe tie'ng mo tie'ng kinh d6ng v<?ng .. . kS ehuy~n eho nhau, nhåe l~i ehuy~n ngu'C1i Su' nu khong bie't nen g<?i danh hi~u nao eho 6n, thu'C1ng g<?i la Ba Dl Tu' (} am tI!, lau ngay, n6i g<?n l~i la Ba Dl Tu'. Ba Dl day c6 nghIa y h<? mu6n g<?i la "Ba TM" . Til' d6 quen g<?i ngu'C1i Su' nu la Ba Dl va quen g<?i am PM Clr la Am Ba Dl TI!. NM cMa ra't d~ dai cho nhan gian tI! do vao ao sen la'y nu'dc ng<?t, l~i them mQt ten g<?i nua la ao Ba Dl TI!. B<?n con gai ehi~u ehi~u quii'y tMng tdi ao ganh nu'de, nhln len am nu'dng theo tie'ng ehuong ngan nga trong gi6, dt tie'ng håt ehdi:

Ngo /en am tl! Phil eit. ThUlJng cha nguoi ngQc giii til Mu son. vi day nurlng nau thiln mon, Tay Mn chuJi hqt cha mon ngay xanh. Duyen xua chdng Mn chi t/nh, B~i trtin chi dl vurlng eanh hoa sen. Nude trang khOng Il!a danh phen, Ao trang nUde mat n6i philn sqeh khOng. Hoi thi khong bie't ai da d~t ra eau håt n<?OO

camd~

nang

Ai Cd trong ch4u up

Huyle ... 2000

am

di~u

cung dan

Anh c6 diy dån ca ngåy xtJa. Phim rdi, day hong ti,! bao giit. Bao Mn em hoi: Anh nh~c si; Sao M cung dån chång buong 1<1?

Båo rång: Nh~c si ngheo em di! Chång du ti~n dau M nhit ngUiti D6i phim, thay dåy dån sai di~u. Dån ... ThOi dånh M l~g tieng diti! Em båo anh dng: Thåm qua thoi Dån chång ngan rung - con chi diti Nh~c si khong buong 1<1, båm phim Nh~c si låm chi - tiec mQt diti Anh cuiti: Nåo phåi v4Y em tOi Khong n6t ngan rung - tieng dån dai NhUng tieng dån tim anh - thanh th6t V!fu am vang måi den muon ndi

R6i mai kia, neu anh l~ båo: Ti~n cUa muiti mUdi anh c6 r6i Phim Mi, day thay - dån trQn v~n Cung dån giit reo råt buong ldi Luc åy em con båo nila thoi: "Nhae sl lam ehi - tite m6t dm" Nh~~ si nay vang danh b6n bi€n cang chl nhu lå thoång rnay troi

Ngo~i su Ha Tien net ehua mC1 V<?ng Chieu Anh Cae tr~nh ngu6n thd Qua dang mQt bu6i v~ng trang to Hoa ehiSu ngan thu ng<?n gi6 dua Hu'dng slfe PM Cir khdi Di~p TMy Oai danh M~e Tieh g<Jn Dong H6 Mw sau cho bO hC1n ghen a'y Xieh Bich Mn gieo Mn Ai Cd.

Suy ng~m, the gian giila cUQC diti V6n råt vo thUCtng - tt,ta b€ khdi Nay mQt vting sau, xanh bien biec Mai da ruQng dau vcri nUdng diti

Van Nlldng

N.T

Phåp

Am Ph~ t Elåo pl. 2544

Chl c6 tam ta ch6n l~g yen The cUQC thang tn1m hay dåo dien Mai måi ngan nga mQt am di"u T"mh l~g - hu kh6ng - i'J coi thi~n.

123


ttt håi Dgo~i ~

~

tet quoc NhU'ng ngay Mn

,..e

DQl

M~

Con chll'a dåy hai tuitn le nua la de'n Te't. Gii1 nay, nam ngoai, chUng toi dang quay quån ben m~. Yl cong vi~c, va va'n d~ tai chånh, chUng toi h~n cu hai nam se v~ tham m~ mQt Mn. Nam ngoai, chj tOi va toi da: dem cae con v~ Vi~t Nam tham m~ sau 14 nam xa cach. M~ d6n chling toi t~i phi tnti1ng, Toi om m~ ma tu(}ng nhll' om mQt thån hlnh be nho nao xa l~ Mm. M~ toi da: gia hdn toi tll'(}ng, gåy hdn toi ht(}ng, chung

quanh doi måt nhung, den lay, chung quanh kh6e moi tll'di tån nam xll'a, bay gii1 la nhii'ng ne'p nhan quai ac khtlng khie'p. Nhii'ng ngu'i1i ciIng tu6i v"i m~ toi d' hai ng<;>ai, tre hdn m~ nhi~u Mm. ChUng toi dåt con v~ tham m~, m~ toi chll'a bie't mij.t mQt dUa ehåu nao. Toi nhåe eac con, eac chåu: "Chao ba di con". Nam dua be nhln ba cung n6i nhanh: Heilo! M~

toi cll'i1i rQng 1ll'<1ng, ca h<;>n lt;tc tt;tC ra xe, tren dll'i1ng v~ nhå, toi khong ~n ra dll'<1c dll'i1ng xll'a, ngay ca con ngo quen thuQc cfing da: d6i khac, nhå cti'a la'n ra long ngo khie'n ngo hem c~t hdn, nhå nao ciing xay them, sti'a sang them, nhll' chie'e ao cn da: si1n, dll'<1C va manh våi hoa m"i. Nhln nhå cli.'a san sat, t1! nhien toi ngQP thd', toi mu6n Om manh tri1i eao rQng ngay xll'a, nhu'ng månh tr"i a'y bay gii1 la mau t6i, nho be (} eao, (} xa hdn tnt"c. Vao de'n nhå, ngoi nhå xll'a quen thuQc c6 mui cn Icy, toi dll'a tay Om cong tåc di~n, thl m~ tOi n6i: "Hom nay khu nha minh bi Idl di~n con q.", mQt cåm giac bl!c bQi xam chie'm toi, lam sao rna m~ chju dll'<1C, tri1i oi buc, l~i khong c6 di~n, tQi m~ qua. Hai con ctla toi va 3 chåu trai ctla chj toi, tu6i tir 8 de'n 12. Cå 5 dua tre vi khong quen v"i ngoi nhå nho, dong ngu'i1i, c~t chQi da: ri rao: Too many people here ... Il' s hol Mom ... I wam a shower .... Me 100 ... I go firsl ... Mom, where's lhe lighl? I can'l see Mom .... Il's 100 darkMom .... Chj toi quat len: "Gic con co im kMng?" Ma'y dua tre im bij.t. M~ toi tir dll'''i be'p eåm ehie'c den dåu di len: "Viing la cac chau, con! cMng nO Iq. chJ ddy mil!"

••• 124

Thång be ut ctla chj toi di v~ pilla Ba, toi doan anh sang tir ng<.>n den dåu da: thu hUt chang ta. Chl trong nhay måt 5 dua tre da: dU'ng chung quanh ba, gid tay chi chO, si1 m6 than den, chUng nhln ng<.>n den dåu dang toa anh sang lung linh khåp nha mQt cach thich thU .... ChUng toi quay quån dung bUa cdm t6i, sau d6 m~ toi g<.>i 5 dua chåu de'n ben m~, d~ hOi chuy~n, nhu'ng Ba n6i Ba nghe, chåu n6i chåu nghe; mij.c du ca 5 dua be d~u c6 th~ nghe, hi~u va n6i dll'<1c tie'ng Vi~t, nhu'ng khi nghe ba n6i thl chUng khong hi~u gi ca, tr<1n måt nhln nhau. ChUng toi d~y con n6i tie'ng Vi~t, nhu'ng de da:i cMp nh~n nhii'ng pha trQn nti'a Vi~t nli.'a My, cnng de da:i cMp nh~n

nhii'ng phåt am khong ro rang ctla con chåu, vi~n c" la chUng n6i nhll' the' la qua t6t r6i, tll'dng lai ctla chUng n6 la d' nll'''c My, chi mong n6 dirng ma't g6c la dll'<1C r6i. Cho nen, khi tha'y 5 dua be khong dua nao hi~u Ba n6i gi, chling toi a'y nay qua, phåi ng6i ben qnh thong d!ch theo ki~u tie'ng Vi~t nli.'a mua. .... TMi gian di th~t nhanh m"i My rna da: he't hai tuitn. Chj em chUng toi ca ngay quanh quån ben m~, sli.'a s<.>an d6n Te't v"i m~, da: bao nam, m~ don Te't mQt m1nh. Nhii'ng håo huc tru'''C khi v~ Vi~t Nam, da: khong con trong toi, toi khong thich di dau ca, m<;>i v~t d6i thay nhi~u qua, toi xa l~ v"i nhii'ng ndi eh6n cn, tOi gij.p l~i b~n be, di ngåm ph6 d, hang quan, rna ngay xll'a ehUng toi c6 mij.t hang ngay d' nhii'ng ndi a'y. Toi khong Om dll'<1C khong khi xll'a, ta't ca la sl! gu'(,1ng g~o, go bO, va't va ... C6 tie'ng con be ut ctla toi: "Con nhil vai ba, ba mua xoi d4u ph~ng cho con an nghe ba!". Khong tin d' tai m1nh, toi nhln ra san, 5 dua tre qua'n quit ben ba nhll' dan ga con ... con an bånh eu6n chå lt;ta, ... con khong an bånh eu6n, con an xoi mau xanh.... Toi lij.ng ngu'i1i, ro rang la m~ toi c6 pMp nhi~m mh, da: d~y cac con chåu n6i tie'ng Vi~t nhanh ch6ng, nh~ nhang va thanh th6t nhll' the'.

a

Ca 5 anh em ban ngay dll'<1c di tham ba con, chi~u v~ ca h<;>n dll'(,1c muc nll'''c tir lu nll'''c ra tårn, thich låm. Cdm nll'('}c xong, l~i dll'(,1c ng6i chung quanh ba, nghe ba k~ chuy~n, nhii'ng rt;tt re xa l~ da: khong con, cac chåu ng6i nep vao ba, dua thl dm tay ba, dua thl nåm v~t 30 cQc ctla ba van ve... M~ toi k~ ehuy~n Ta'm Cam, chuy~n An Khe' Tra Vang ... chuy~n L~c long Quan va Ba Au Cd, thinh thoang l~i c6 tie'ng hOi: "Tq.i sao Ihe'ba? ... Rai sao nila ba?" ... Cå 6 ba chåu då bOa ~p trong

khong khi ctla cau chuy~n va da: c6 cung mQt ngon ngif. Chj toi båo Mn ngay m1nh v~ l~i My, se tQi nghi~p m~ Mm, m~ då quen v"i eac chåu r6i. Te't Mn, chung quanh ph6 phll'i1ng nhQn nh!P, nhu'ng con ngui1i l~i c6 ve e~t v~t qua, u'u tll' hi~n ro tren net mij.t. M~ tOi eung Giao Thira, mam e6 eung giao thira nam

Phtip Am Ph~t Dan pl. 2544


nao cting c6 cilnh Phucjng vang mQt d6a Måu Bdn d~t vao mo chU ga tr6ng lUQC, mQt dia trai cay, mQt doi bånh ehu'ng, mQt dia mUt theo leo. MC? toi v~n giu th6i quen nam xua la t1,1' xong Mt lay. Sang m6ng mQt, ehUng toi eho eae ehau m~c quån a6 M ehUc Te't Ba. ·Con chuc ba khoe mq.nh, ... Con chUc ba sang lau ... " ehUng toi sung sudng vo elIng khi nghe con mlnh n6i tie'ng Vi~t th~t t1,1' nhien va l~ ph6p. d~p

M~ t6i Il xi cho cac chau tirng phong bi do, c6 tie'ng xi

xeo "con cam

dn

ba".

ChUng toi eling giu thong l~ ay d My, cling Il xl cho con vao d!p Te't, nhu'ng sao khong gi6ng hOm nay, nhln cae con xung xinh trong bQ quån ao mdi, chUc Te't Ba toi mdi thay he't du'cjc y nghIa eua leri chuc tl,mg va ngay Te't, (1 My, toi Il xl cho con xong, eae con ehUc bo' m~ khoe m~nh, la ca nha len xe, chUng toi di lam, cae con di h<.>e, khong e6 eai khong khi am eung, thoai mai.

dung tie'ng Vi~t, tM ba la c6 s1,1' cam thOng vdi hoan canh cua ngueri d l~i. Ne'u c6 thS, chUng ta eting nen hudng d~n tre nh~n thUc ducjc s1,1' khac bi~t v~ deri s6ng vat va d' Vi~t Nam, so vdi deri s6ng d' cac nudc Hy phudng ma ehUng dang sinh s6ng. Dån da, theo s1,1' khon ldn, hiSu bie't eua con tre, chung ta se hudng dån con chau cua mlnh c6 nhung nh~n thuc dung dån v~ dan ehu t1,1' do va dQe tai ehuyen che'. Vi~c d~y con chau yeu thich tie'ng Vi~t, n6i dung tie'ng Vi~t, la ca mQt cong trlnh dai h~n, kh6 khan, dn nhi~u kien nhån d hai ng<.>ai. Nhu'ng th~t la nhi~m måu, khi tre dUcje s6ng trang sl,l' yeu thudng dum b<.>c, d~y d6 dn tMn cua ong ba va d~i gia dlnh, thl chl trang nhung lån v~ thiim khong thuerng xuyen ay, tre da yeu va n6i tie'ng Vi~t th~t tl,l' nhien, ct€ dang va nhanh eh6ng.

Ik Thi Bkh

H~nh

(YL news)

Sau Te't ehUng toi giao con eho mC? dS ra Ha NQi tham gia dlnh. Un dåu tien Mn Ha NQi, toi khong nger Ha NQi trong md eua toi l~i nhu tM, eli ky, ngheo nan, dong due. Tren m~t nhfi'ng con duerng xi mang nUt ne d eae ph6, nhung v~t nude e6ng chay ngolin nghoeo cung khiip, phåi kheo Mm mdi khong gi~m phåi. Hai chi em ehUng t6i trd v~ nha sau mQt tuån d Ha NQi. Ngoi nha eua mC? toi huyen nao 6n ao nhu eai ehcj, eac con chau toi n6i tie'ng Vi~t vdi gi<.>ng Vi~t, chUng dang tranh nhau d<.>n cdm vdi ba. "Dl em bllng canh cha ... Ba di, mtnh lay m5y beit ha ba? ... Ml! vi rai ba di! ... ". Nhfi'ng am thanh quen thuQc, dang yeu cua tu6i thd da trd l~i trong kY uc cua toi, eac con ehau eua toi da ducjc m~ toi d~y d6 nhu m~ da d~y chUng toi ngay con be. Toi båt dåu lo scj ngay ehia tay, ngay ehUng toi phåi trd v~MY·

vång trang giao cam

Bu6i t6i eu6i cung d ben m~, ehUng toi khong dam n6i nhi~u, nhu'ng 5 dua be da om ba thu thl, n6i he't nhung gl chUng nghI'

Que hUdng ngan ngåt khuat ngan dau But m1,1'e danh dem n6i nhip du Binh nui ngu vui chim h~c d6! Ben h6 khoe såc canh sen dau? Hoanh sdn mQt dai may phong ldp Bong hai ngan nam s6ng b~c dåu C6 phåi trang nay trang ay nhl? Thea ngueri sang mai t~n treri Au!

Sang hom sau, m~ dua ehUng toi ra phi truerng, con chåu lån lucjt om ba, hOn ba, måt dua nao eling do hoe, va tMc måc t~i sao ba khong di cung? 5 anh em h~n sang nam se l~i v~ tham ba, m~ toi om chau, om con, gi<.>t vin gi<.>t dai. ChUng toi da trd l~i ne'p s6ng thuerng nh~t, nhu'ng khi nghe con nhåc Mn ba, nghe gi<.>ng con s6i tie'ng Vi~t, nghe cac con n6i chuy~n vdi ba qua di~n th<.>ai, di~u nay tru6c kia chua M c6, da khie'n chUng toi vui sudng. Ne'u c6 d!p v~ tham que hUdng, chUng ta nen Mt con chau v~ chung, M cho tre ducjc s6ng trong d~i gia dlnh, thu nhat la c6 ducjc Hnh ruQt thit, c6 dUcjc m6i tudng quan rQng rai vdi ba con quye'n thuQc, thu hai la n6f

Phåp

Am Ph~t Dån pl. 2544

Treri Mt giao thoa bUt cam hoai Trang th~m v~ hOi khach la ai? Hoa thu vån nh~t hoa thu n,m g Nång h~ tirng gom nång h~ phai Mu6n gil,lC dong mien sudng tuye't phU B€ mong xuan d~y co hoa khai - U thoi, thOi cu nuoi hy v<.>ng Quy khu lai h~ mQt bu6i mai Van Nlidng Le NgQC Cha'n 125


ehuy~n tro. TMy toi ra't thieh u6ng tra, hlnh nhu' tra kieh trueh tu' tu'dng eho nhii'ng eau ehuy~n them m~eh l~e. ThU thu'dng thue thi di nhien m6i ngu'i1i m6i khae, nhung chile ehiln mQt di~u la se dem de'n eho h<,> sI! khoai eåm nao d6. Boi khi nhii'ng th6i quen t~m thu'i1ng nha't, efing e6 the la mQt nhu du dn thie't trong di1i s6ng. Thie'u vå'ng thi tha'y nhd, xa khua't vån con thu'dng.

net

d~p

que hlidng

Thon tQng

ece b<;m tre - E>an Hd

B6n ehie'e xe d~p n6i duoi nhau tren con du'i1ng lang. Bu6i ehi~u, gi6 tir d6ng ruQng th6i len, phång phå't mui co d~i. Prua d6ng lua, nha'p nho tirng Mn s6ng xanh non, nhu' bay lu'<Jn du'di bien tri1i. Hai hang tre ben du'i1ng dong du'a keo k€?t, bOa len mQt di~u nh~e muon di1i eua eMn lang que. Khong gian vu6t ve triu me'n, thC1i gian nhu' ngung d<,>ng l~i trong long nhii'ng ehang trai tre. Tu6i thd nhu' bu6i ehi~u, nhu' d6ng lua xanh kia, dang d~t dao sue s6ng. Long phdi pMi vu'dn len nhu' eiinh di~u dang g~p gi6. Bay len eao nhii'ng u'de md ... ChUng toi Mn dua, dang di tren con du'i1ng nay. Con du'i1ng da qua quen thuQe, quen tirng g6e cay, ng<,>n co. The' nhung khong bie't sao, hOm nay ehUng toi cam tha'y e6 mQt ehUt gi nhu' bang khuang . N6i xao xuye'n khong ten a'y, da t~o eho m6i ngu'i1i trong ehUng toi, mQt suy nghi tMt md M. Xe d~p eu lan tron, du'a Mn mQt ngoi lang eaeh ehUng toi d ehirng dam eay s6. Ngoi lang a'y, e6 gia dinh TMy eua ehUng toi. CU hAng nam, vao nhii'ng ngay dh xuan, ehUng toi nhau thu'i1ng e6 h€?n vdi nhau, eh<,>n mQt ngay nao d6 di tham TMy h<,>e efi, u'de h€?n a'y nhu' mQt thOng l~. Lue tu6i con a'u thd, ehUng toi du'<Je ng6i ehung nhau du'di mai trUi1ng lang. Nhii'ng kY ni~m triu me'n eua thud h<,>e tro nhu' con dau day, s6t d<,>ng. Ni~m quye'n luye'n Mi vdi th~y, vdi b~n khong bao gii1 phai. TMy ehUng toi, mQt ngu'i1i e6 eUQe s6ng giån d!, ra't tr<,>ng tinh nghia. Thu'i1ng d~ y ehUng tOi nhii'ng li1i binh dan, nhung ehua d1:l'ng bie't bao trie't ly trong di1i s6ng. ChUng toi ehu'a hieu nhi~u v~ ly le eua eUQe di1i, song efing eåm nh~n ehUt it y nghIa eua hai ehu tlnh nghia ma TMy ehUng toi thu'i1ng dung. Thlnh thoång, Th~y efing Mn thiim gia dinh ehUng tOi. Nhii'ng lue a'y thi phl,! than toi tie'p d6n va

ru

126

Qua ehUng toi m6i lAll de'n thiim TMy, efing ehl lå th6 sån eua ruQng vu'i1n, SI! bie'n ehe' eua gia dinh. Ngay thu'i1ng thl it g6i tra, gio triii eay. Nhfi'ng ngay Te't nha't l~i them banh, mm. Rieng toi, thl trong vu'i1n nha e6 tr6ng eay mai . CU de'n gAll nhii'ng ngay ap Te't, eay tr6 lQe va ehdm nhii'ng nl,! bOng, ke't thanh ehUm th~t d€?p. Cay mai nha toi efing da lau nam Mm r6i, nen tang la sum se va ra't nhi~u eanh khång khiu, trong nhu' eay kieng. Nhii'ng Mn de'n tham gia dinh ehUng toi, TMy toi hay dU'ng ngå'm eay bOng mai khong bie't ehan. C6 le, nhi1 trong vu'i1n nha e6 eay mai, nen gAll ngay eu6i nam gia dinh ehUng toi hay e6 kMeh. C6 ngu'i1i quen, nhung efing e6 ngu'i1i h<,> de'n vie'ng thiim la ehl M xin mQt nhånh bOng mai v~ ehung trong nha. Cay mai l~i e6 nhi~u nhånh, m6i Mn dt di mQt nhiinh, thi nam sau l~i dam eMi non len xanh trd l~i . Nen Cha toi eting ehAng tie'e gl Mi vdi nhfi'ng ngu'i1i h<,> e~n mQt nhanh mai, eho vui etl'a vui nha . B6i vdi TMy toi, thi Cha toi l~i tran tr<,>ng Mn. Cha toi thu'i1ng eh<,>n mQt nhanh mai tMt d€?p, la'y s<Ji giay bUQe vao va d~n ngu'i1i nha khong du'<Je dt nhanh bOng a'y . B<Ji eho Mn ngay e6 bOng bup, mdi dt va sai toi mang de'n bie'u Th~y. Nhu' bie't du'<Je nha y eua Cha toi, nen khi nh~n nhanh bOng mai, ruy toi nhln toi vdi doi må't nhu' nd mQt nl,! eu'i1i. Song Th~y toi efing khong e6 mQt etl' ehl hay li1i n6i nao, d~e bi~t danh rieng eho tOi. Trai l~i, Th~y ehl khen ehung nhii'ng m6n qua eua ehUng toi d~u e6 giii tri nhu' nhau. MQt giå tri tinh th~n ma TMy ra't tran quy . B6 la ta'm long eua phl,! huynh va h<,>e sinh ehUng toi Mi vdi TMy. Gia dinh Th~y tOi efing s6ng thanh d~m ndi eh6n lang que. Can nha lå khua't sau vu'i1n cay, vdi con du'i1ng dån ra prua trUde la eanh d6ng. Nha etl'a efing ddn sd nhu' tam Mn eua TMy. MQt 6ng TMy khong tan Mm, nhung efing khong Mn n6i qua e1{U. Cho nen dt d€ hai bOa vdi m<,>i ngu'i1i. Nhå't la Mi vdi ngu'i1i elIng que, thl TMy l~i cang to ra e6 nhi~u sue thu hUt diing ke. Ne'u so sanh vdi nhfi'ng ngu'i1i d tInh da tirng v~ day d~y h<,>e, thi efing e6 nhi~u ngu'i1i xua't så'e Mm cM. Ke eå kie'n thue va tinh eåm. Ke eå khå nang va lu'dng tam ngM nghi~p. Bi~u n~y khong ai e6 the eh6i eåi du'<Je. Tuy nhien, khong bie't sao ma ehUng toi ehl d~e bi~t, thu'dng me'n ong TMy eung que vdi ehUng toi nhi~u hdn. Tu6i thd eua TMy efing ~ lang n~y, nhung l~i may må'n hdn nhi~u ngu'i1i khae . Gia dinh eua TMy e6 bil con tMn quye'n d tren tinh. Nen tuy ngheo, TMy du'<Je gia dinh gdi len dnh h<,>e. Nhi1 vh ma TMy mdi e6 du'<Je mQt

Phåp Am Ph~t Bån pl. 2544


dåu, th~t la mqt di~u dang bu6n. M~c dil bie't, nhu'ng kh6ng the lam dung theo nhii'ng di~u mlnh hieu bie't, thl l;,ti la mQt va'n d~ khac. SI! h6i ~n kh6ng baD gio Mn v"i nhii.'ng ngU'oi bie't ch<;>n Il!a. Bie't tlm cho mlnh mQt hu"ng di. Trong c6ng vi~c sang t;,to cling v~y, nhii'ng ngU'Oi thanh cong, Mu he't la nhii'ng ngU'oi kem may mifn. R<;> chua bao gio la nhii'ng ngU'oi c6 ht,tnh phUc. SI! chen ep cua ngU'oi quy~n the', da vo Hnh dåy he;> Mn than. SI! ru6ng råy cua ke m;,tnh, la mQt giup suc cho ke ye'u hen VU'dn len va di t"i . Ne'u chUng ta khong bie't v~n dlJ.ng y cm, khong bie't dilng ly tri de phan xet, thl cd Mi dåu c6 bao gio d<;1i sAn chUng ta. D6i v"i ton giao cling khong khåc la bao. SI! v~n dlJ.ng ly tri de ~n chan mQt dUc tin, la di~u khai md' cho chUng ta bu"c vao. Nhu'ng Yl the', cMng nhii'ng chUng t6i kinh tr<;>ng Th~ y lang, rna ch phai s6ng va thl!c hanh theo, m"i c6 the d;,tt de'n con thudng quy nhu cha m~ mlnh nua la dAng khac. TInh nhii.'ng mong du. Gia nhu chUng ta cho rAng, nhii.'ng vå'n cam a'y, m~c dau chUng tOi kh6ng n6i ra, nhu'ng c6 le d~ nhu : Cong bång, båc ai, vj tha, kinh tre;>ng, thudng TMy chUng t6i hån bie't. Nen bay gio, tuy Th~y kh6ng yeu ... La nhii'ng ye'u to' dn thie't trong vi~c xåy dl!ng ban con tie'p tlJ.C d~y d6 chUng t6i nua, nhu'ng vi~c tham thån, bao v~ xa Mi. Thl di~u tå't ye'u la chUng ta cAn vie'ng, long ngu<Jng v<;>ng, chUng t6i viin giii' mai trong phåi su dlJ.ng nhii.'ng ye'u to' å'y nhu nhii.'ng phudng ti~n. su6t cuqc doi. Luon luon dilng phudng ti~n å'y de ap dlJ.ng VaD doi s6ng Sau khi tI! tay cham tra cho chUng toi, Thåy ch~m rai hOi hang ngay. Nhu v~y, may ra m"i c6 nhii.'ng ke't qua mong tham tirng dua mQt. Vi~c he;>c hanh? DI! u"c v~ tudng mu6n. Mu6n thanh cong cho mai sau, thl hi~n t;,ti chUng lai? ... R6i TMy tårn sI!: The' M chUng toi kem may ta c~n phåi gifng suc de trau d6i. Kie'n thUc cua nhii'ng mifn, chI m"i mQt giai do;,tn må'y mudi nam chie'n tranh, nha uyen bac, chAng qua he;> cling da dlJ.ng cong de rna da de l;,ti bie't bao sI! tan pha . Long nhi~t thanh da nghien CUu, he;>c hOi d6 ma thoi. Nhu'ng cho dil trong m<;>i tu6i tre cling trd' nen ~nh ho;,tn. Y cm cua ngU'oi dån trd' sI! ren luy~n, M trd' thanh mQt ngU'oi hoan håo, dieu c6t nen que qu~t. Long sang t;,to cua con ngU'oi, cling khong ye'u viin phåi giii' gin Hnh nghIa. Con ngU'oi rna khong c6 con dU<;1c nåy nd', trong mQt håll khong kW chem gie't, Hnh nghIa, thl tå't cå nhii'ng di~u hieu bie't d' tren doi n~y ~n thil dang bUa våy. Vi~c t~n cling khong con gia tri la bao. Sd' tr(;mg de bao t6n m;,tng s6ng cling di dån tQc Vi~t Nam chUng ta nh~t nhoa c6httdng la mQt vå'n d~ kh6 khan. Nghieng con t6n t;,ti, sau bao nhieu thang ben n~y thl s<;1 må't long ben kia. tr~m, sau bao nhieu åm mu'U {Mc v~ tham l;,ti que xua Than v"i ngU'Oi trU"c m~t thl s<;1 phan hoa de di~t chUng, chAng Tham VU'On xanh la ngay chua sang mila ke sau lu'ng am h;,ti. Boi khi ngU'oi qua la chUng ta con bie't giii' l;,ti Roa lay thea gi6 xuån dua dån ndi cac viing thon que, khong cai Hnh nghIa d6ng bao. SI! bie't B6ng con en li~ng giii'a trUa nifng vang c6 mQt ch<;>n ll!a nao cho thOa dn Tien T6, vi~c tud'ng nh" de'n Menh mong trOi rQng thenh thang dang, it nhå't d6i v"i lUdng tårn. cQi ngu6n, la nhii'ng dQng 1l!C tuy mt hiu kh6i quy~n d!u dang måy qua Nhi~u khi tMy tui p~n cho cac åm thåm, nhu'ng nifm giu then Chieu len nhuQm Hm nudng ca nu"c nhU<;1C tieu. Ngheo kh6, thå'p ch6t cho vi~c t6n t;,ti cua mQt dån Nghieng vai canh bud'i la da tr6 bOng kem, l;,ti bj cac cuong qu6c thao tQc. tung. Nen vi~c tranh chå'p giii'a Nu"c til' ngu6n chåy VaD song The' h~ cua cac em con may mifn nhii'ng ngU'oi cilng mQt dån tQc Ng6i ben be'p lua tay hong tu6i bu6n hdn nhi~u. Tuy v~ låu ve dai v"i nhau, nhi~u khi cling la vi~c Buong dai chi~u l;,tnh thån ddn chua bie't ra sao, nhu'ng hi~n t;,ti sifp d~t til' dåu dåu. C6 ai ngO Ngan xa mua u"t nh;,tt Mn co cåy thl cac em dang d~ dang de tie'n rång, cmnh nhii.'ng ngU'oi da giup than. Rå't cAn nhii'ng co' gifng de LAng Id tl!a nhii'ng ang måy d<J cho chUng ta, l;,ti cmnh la ren luy~n cho hOm nay. Rå't ch Vift ngang troi rQng nhu say gi6 ngan ngU'oi da dua chUng ta di hån re, y cm de trU"c nhii.'ng kh6 khan Bay qua må'y d~m quan san chI VI mQt m6i l<;1i khac caD hdn. dåu, cling phai VU'<;1t qua . de'n Nhu doi ta vån lang thang coi ngU'Oi Nen d' doi khong bie't phån bi~t Birng bao giO dirng l;,ti trU'''c trai phåi, khong bie't le dung sai, Ben chi~u l;,tnh r"t mil khdi hoan canh. Birng bao gio de må't de c6 nhii'ng hanh dQng tmch Nghe tham thAm ve;>ng doi lai thie't tha mQt cd Mi. TMi gian khong bao nghi, håu t;,to dl!ng cho mQt duong Long chilng må'y cUQc phong ba gio cha d<;1i, khi chUng ta cu mai hu"ng tu<1ng lai, de r6i cu s6ng D~m xa bien bi~t nh;,tt nhoa co' hudng! di tim nhii.'ng ao tud'ng. dii'ng du'ng v"i the' cuQc. M~c cho dan ba Ngirng mQt lat, nhifp ngIJ.m tra . thoi the' loi keo chUng ta di v~ kie'n thuc, du de giao dlJ.c l~i cho the' h~ con chau cua Thåy trong lang xa . Thuong thl cac mi~n que xa x6i heo lanh, cha m~ chI truy~n l~i cho con chau c6ng vi~c d6ng ang, duc h~nh cua t6 tien, t~p tlJ.c cua que quan, tlnh nghIa cua x6m gi~ng ... Con vi~c trong lang xa mu6n c6 mqt 6ng TMy de d~y cM nghIa, thl phåi len t~n tren linh de mai th~y v~ d~y. Nhu'ng ba con xa kh6ng bång lang gi~ng g~n, nen Hnh cam giua cac Th~y d' tren linh v~ d~y Mi v"i h<;>c tro lang que, kh6ng ma'y thifm thie't cho Mm. TInh tr~ng n~y, hlnh nhu chI ta nhii'ng cam giac cua chUng t6i rna th6i. Nhi~u khi chUng t6i nghI ding, nhu v~y la hdi ba't c6ng. Nhu'ng cling kh6ng bie't phan Hch nhu the' nao cho dung v~ phudng di~n tlnh cam!

PMp AmPh~t Dån pl. 2544

127


Th!y chUng toi nhln m<;>i ngu'CJi, mi'a nhu' dang md mang vØi nhU'ng y nghi d6n d~p, d6n nen tlf bao lau. Bay giCJ c6 cd hOi tuon chåy nhu' long song, m~ch su6i. NbU'ng tam sl! dAy dåy u u~n cua qua khli', n6i thao thli'c cho nhU'ng mQng u'øc tu'dng tai, nhu' bOa chung, quy~n la'y khongroi. TMy nhu' tinh mQng, trd v~ v(}i thl!C t~i hOm nay . Du'a måt nhln ra cånh d6ng hia mdi xanh mau con gai. Tirng Mn s6ng nha'p nho theo gi6, vu'dn dai ba't t~n . MIm eu'CJi. Bu6i chi~u nher nhu' ru. TMp thoiing tren canh d6ng, vai canh chim bay ddn le trong khong gian vång. Ch<;1t Thåy d6i sang d~ tai Wc, thl!e t€ hdn, bllng mQt eau hOi: DO' cac em, trong nhU'ng hlnh ånh s6ng thl!e, hlnh Anh nao derp nMt, tr\l'(}c mQt ngay dAu xuan? ChUng toi gianh nhau trå lCJi. Dli'a thl eay neu trang pMo. Dli'a thl tranh l<;1n tranh ga. Dli'a thl bånh chu'ng bånh tet, du'a hanh d6i do .. . Cu6i cung Th!y ehUng toi d~u Mc dAu. Chung toi chua bi€t hlnh ånh derp a'y la mQt biiu tu'<;1ng, hay la mQt Y ni~m. Nen hOi l~i. TMy mIm eu'oi trå lCJi: Cå hai. ChUng toi eung nghi, vh ehu'a Hm ra mQt hlnh ånh nao, khå dl tu'dng du'dng vdi y nghi etla TM y. Yl lang que ehUng toi xu'a nay, nhU'ng ngay d€n T€t thl cling ehi e6 th€ thoi. Vån mQt n€p s6ng thanh d~m thu'Ong ngay. Khong bao gio nghi d€n nhU'ng xa hoa phu phi€m. M~t nu'(}c song xuoi thl vån l~ng lo. Thinh thoång e6 thoi xao chUt g<;1n s6ng, khi qua edn gi6 r6i eling trd l~i binh yen. Yl th€, sli'e tu'dng tu'<;1ng ehUng toi dau e6 phong phU bao nhieu! Nhln ehUng toi dang con phån van. vån ehu'a nm ra eau trå loi. Nen TMy dju dang n6i: Theo toi, thl eai hlnh ånh derp nMt eua mQt ngay dåu xuan la : Tren con du'CJng lang que, mQt chang thanh nien, dang åm dli'a be tren tay, co v<;1 1150 deo theo sau, cung nhau v~ thiim que ngo~i. Innh ånh a'y mØi la tuy~t vCJi nMt. Yl n6 cMa dl!Dg eånh thanh blnh. Ung que c6 yen 6n, ehang thanh nien kia m(}i l~n lQi v~ day di cu'Øi v<;1. Va båy giCJ m(}i theo v<;1 v~ thiim que. Innh ånh a'y con cMa dl!Dg nhU'ng dn Vua lQe nu'de. Con cMa dl!Dg hlnh ånh nhU'ng chiing trai kieu hUng, dang ngay dem hy sinh xu'dng mau di gin giii' thanh blnh eho Que Mer. Con eMa dl!Dg bi€t bao sl! triu m€n Mi v(}i lang x6m, ba con ... Chung toi ehiim chU nghe. Nghe nhu' d6ng cåm ~n mQt thao thli'e. Khong phåi ehUng toi khong d6ng y v(}i Thåy mlnh qua ~n xet v~ cai derp. Song ehUng t6i eåm tha'y mQt ehUt hUi ngfti, thu'dng eåm. Thu'dng eho Thåy tr6t sinh ra trong thoi kY da't nu'(}c qua nhi€u nhu'dng. Chu'a nm tMy du'<;1e mQt giay phUt an blnh eho cUQe doi!

Dan Ba

co nhllng bu6i chi~u Bi€t bao nhieu dem ma't ngtl, bi€t bao nhieu ngay u'1l tu', toi eli' loay hoay v(}i bao nhieu y nghi eh<;1t d€n eh<;1t di ... ma khong thi niu keo l~i du'<;1c mQt y thli'c gi ro r~t. Toi ng6i ghi l~i mQt ngay etla bi€t bao nhieu ngay toi da s6ng, thl vån thoi mao Xuan, ~, thu, dong m6i mua c6 mQt bQ m~t Wc cho toi mQt cåm quan, y thli'e eling khae bi~t: vui khi tha'y nång len, hoa nd, ehim h6t! bu6n khi tuy€t d6, mu'a bay, gi6 lQng! con ngu'CJi eling bOa di~u cung trCJi da't rna vui rna bu6n nhu' mQt ~nh truy~n nhi€m len Mi vao t~n tam can mlnh, va cting la mQt ba't ll!c tru'(}e nhU'ng u'(}e md hay tham v<;>ng eua mlnh, di r6i nhU'ng cUQe vui nao ndi trån th€ eling du'a tdi nhU'ng dau bu6n, ehia each gay dau kh6 cho ngu'CJi th€ gian ma con ngu'CJi ehi vi nhu' h~t eat song Hllng, ndi coi giØi muon hlnh v~n tr~ng eua da't troi xoay quanh vong qtiy d~o. C6 nhU'ng ehi~u th~t yen tInh tren månh Mt t~m dung ndi xli' ngu'Oi rna sao toi vån nghe vang vång nhU'ng ti€ng cu'oi dua rQn ra eua ma'y anh em ehUng toi ndi bCI gi€ng vao nhU'ng bu6i ehi~u mua he eua tu6i thd. Chi~u nao dl hai toi eling mang ma'y dli'a ra gi€ng e~nh khu vu'CJn, båt ng6i mQt dåy quanh bCllat g~eh, r6i dl toi mue tirng gån nu'(}i s6i len dån kY e<;> mQt lue r6i dll~i x6i nu'(}e ... trong lue ehUng toi la het om xom, cai nhau cm eheo! nhU'ng bu6i tåm t~p thi a'y dl toi g<;>i la: "lam IOng cho lii odt con"!

Va thu'Ong e6 nhU'ng ehi~u mua he, sau nhU'ng ngay nång gåt thu'CJng e6 nhU'ng edn mu'a giong x6i xå, ehUng t6i l~i tua ra san dåm nu'(}c, e~y nMy lung tung, Mt nu'dc vao nhau cho d€n khi m~t dli'a nao dli'a na'y tai met, moi thåm xl. Dl hai toi l~i het Mt vao nha la'y khan cha xat eho kho mlnh: "thOi! mflt ao vao Uo Iq.i bj cam My giilddy!".

am

C6 nhU'ng bu6i ehi~u vao mua trai emn, ma'y anh em di h<;>e v~ thu'CJng kep nhau ra vu'On Mi 6i emn, kh€ ng<;>t an, tha M. Tuy mer toi ra l~nh ea'm khong du'<;1e vdi nhU'ng eay cam, cay quit ehiu nhU'ng trai emn vang trong th~t ngon måt., Nbu' cam gi6, nhu' moi m<;>c ... nen anh toi vh hai trQm mQt vai tråi ehia nhau an V1.lng: "cam khOng duqc dUa 000 "na Mt" da'y nghe chLla?"

mo

128

PMp

Am Phl!t Elån pl. 2544


C6 nhii'ng bu6i ehi~u eua tu6i h<;>e tro, m6i ngay hai bu6i cåp saeh t<li tnt<1ng, tai phåi di qua con du'<1ng "Ba Lit" (Bapliste) mQt ben la day bi~t thl! nguy nga eua eae "quan Tay" eai tri trong tinh, mQt ben la hang phu'<,1ng e6i, eao to nga r<,1p v~ pma d6ng ruQng m6ng menh bat ngat. Thu'<1ng vao nhii'ng ehi~u cM nh~t t6i va ma'y nho nhau ra nh~t nhii'ng nl! phu'<,1ng bOe vo la'y nhl!Y, ng6i tren bai co du'<li g6c eay ehdi eh<;>i ga, hU'ng nhii'ng lan gi6 mat til' con s6ng Be'n Ngl! th6i v~ .

ru

Nhi~u khi con Mi trQm nhii'ng trai sa'u emn vang quye'n

ru ndi g6e vu'<1n nhå 6ng "D6", bi eh6 eh6 du6i eh~y ban s6ng ban ehe't ma vån kh6ng ehita. He't keo nay båy keo khae. Hay e6 khi nhau xu6ng ruQng Mi trQm d~ ehdi "giåi the", g~p lue "ang Tay gu" di tham ruQng, m~t dua nao dua na'y xanh nhu' tåu la, la'm let nhln 6ng gid nam tay ra d<;>a . Tuy bie't ehcing bao gi<1 bi danh nhu'ng eling s<,1 he't h6n via. D~ r6i khi "ang Tay gu" di khoi; qua edn s<,1 hai l~i nhln nhau eu'<1i khoai cm, ehia nhau ehie'n l<,1i phim da g~t Mi du'<,1e. Gi tu6i h<;>e tro sao ma d<::p the'!? T6i d6i nhln v~ pma ehan tr<1i xa tit mu tap ... pma ehan tr<1i eua tu6i thd. Pma ehan tr<1i eua tu6i h<;>e tro, nay ehl con la nhii'ng dai may hii'ng M, la'p lii'ng ehOn viIi di vang kh6ng con mQt Mu ve't.

ru

ca

Chao 6i. Låm sao t6i quen du'<,1e nhii'ng bu6i ehi~u xa x6i a'y? Khi da't nu'<le lam vao eånh ehie'n tranh giua PMp va Vi~t Minh, gia illnh bi ly tan! Ma'y m<:: con t6i phåi v~ ta tue ndi que NQi, t6i nh<l l~i nhii'ng bu6i ehi~u sau ngay mua nhan rdi, t6i thu'dng ngao gie'ng dh lang, xa xa co hOn nui Ng<;>e n6i b~t qua ma'y tMa ruQng, ma'y lum eay ma nh<l l~i eau ca dao:

chdu chdu ra dJ1ng ngo sau Huang vi Que mf! ruQt dau chin chiiu. Thl!e ra thl tam tr~ng t6i lue do ehl hu'<lng v~ que m<:: e6 mQt nii'a con mQt nii'a thl dang loa hoay b6i r6i, tan nat ruQt gan. Sau khi ma't dua con dh long VI thie'u thu6e men eh~y ehua. T6i lo s<,1 eho tu'dng lai eua ma'y dua con con l~i. T6i hUa phåi bång du m<;>i gia d~ mang 1U con t6i ra khoi Yling låy nay. Hi~n t~i thl Vi~t Minh dang xie't eMt hang ngli nhan dan d~ tie'n t<li mQt xa Mi cM ngrua eQng sån, thanh pM da

bi "tieu thd khting chiln", qu6e IQ da bi "xe rånh chil chi" d~ quan PMp kh6ng th~ tie'n quan bång du'<1ng bQ. Ban ngay may bay eua PMp tuh hanh ban pM, ehl khi m~t tr<1i l~n dan eMng m<li dam sinh ho~t, giao thOng bu6n ban. Tnt<1ng h<,1p t6i lue d6 con bi sl! ngiln trø eua ma'y cM em eh5ng caeh m~ng, nhu'ng du'<,1e PMt tr<1i phil M eQng them sl! quye't tam quye't cm, t6i da nga'm ngåm tha 1U con t6i lam ba eh~ng nhu' meo tha con. M6i eh~ng giii' mQt illnh v<li sl! y~m tr<,1 eua anh t6i va e6 em mQt hi~n dang eu' ngl! råi råe v~ eae lang ven d6 sau khi nha eii'a ø thanh ph6 bi tieu My, VI the' eho nen ma'y cM em mu6n du6i the bat l~i eling danh ehju. T6i da di ehuy~n vao nhii'ng bu6i ehi~u tat nång, tra trQn tren con du'<1ng dåy ngui1i qua l~i, sau eung t6i da mang du'<,1e lli con ra

Phåp Am Ph~t Bån pl. 2544

viIng PMp ehie'm d6ng, ndi nha t6i da ehi1 d<,1i du'a gia dinh di eu' vao mi~n Nam, eaeh xa viIng ehie'n tranh khoi lii'a. Gii1 day ehl con e6 nhii'ng bu6i ehi€u eua mQt thi1i h~nh pMe, v<,1 eh6ng con eai s6ng doan tl! sau mQt thi1i gian dai xa eaeh. "Co nhilng bu6i chdu Mi thanh ph6 Sai Gan

thanh binh em å, vao nhilng ngay cum tuan, chUng tai hay dua la con di dq.o ph6 phuitng, ra bit sang ngdm nhilng tau be qua Iq. i " . G~p ngay nghl l~ len Da L~t hu'Øng km tr<1i trong lanh giua d6i nui di~p trung, e6 nhii'ng bu6i ehi~u km nui dang dåy, may xa xu6ng tha'p quy~n la'y nhfi'ng ehie'e xe hdi eua du khaeh tren con du'i1ng ngoång ngoeo lu'ng d6i hay du'<li Iling quanh co. Con ngu'i1i eåm tha'y nh<:: nhang nhu' trut du'<,1e he't eat bl!i giua eUQe s6ng ganh dua ndi ph6n hoa d6 Mi . R6i eling e6 nhfi'ng bu6i ehi~u tåm mat tren bai bi~n Yling Tau, di d~o tham nhii'ng x6m ehai, vao vu'i1n hOi mua nhan, mang du ngon co tie'ng ndi dia phu'dng nay "Muan yen tinh Mn thi ra bai biln Long Håi, #c bi~t Mi day co nhilng tång da to difng dl1ng råi rdc tren bai tdm, da 6n

ao vi hinh nhu it nguili bitt cM nghl mat

ly luitng nay"

va con gi nua? Con nhii'ng bu6i ehi~u trø v~ thanh ph6 ghe Xuan LQe mua ehOm ehOm, dua, du du, d6i khi con g~p mua du'<,1e thjt nai, thjt hoang do ngui1i dia phu'dng siln båy du'<,1e. Khi bat dåu vao thanh ph6, hang dåy xe bi k<::t n6i du6i nhau eh~y eh~m eh~m du'<li ånh nang xuyen khoai, ehie'u Mt len nhii'ng ng<;>n dita, ng<;>n eau trong vu'i1n eua dan eu' nåm gi<;>e theo du'i1ng eai, d<::p ehAng khae gi nhii'ng bue tranh sdn mai n6i tie'ng eua Thanh L~, Le Thi. Nhii'ng bu6i ehi€u thd mQng ehan hOa nhau h~nh pMe nhii'ng giai do~n d<::p trong bu6i binh minh eua eUQe di1i, eua con ngui1i eu l~ng le tr6i theo dong thi1i gian, hoa h<,1p v<li tri1i da't lue nång lue mu'a, khi vui khi bu6n trong e6i the' gian bl!i mu nhan ånh ... d~ r6i ehl con l~i nhung bu6i ehi€u bu5n nhu' nhii'ng ve't eham in Mu, khae d~m trong tam khåm. Nhii'ng bu6i ehi€u khi m~t tr<1i ngå bOng, hu'<lng tay le 16i may ehl, måu tim hoang hOn d~m nh~t ndi månh Mt t~m dung tråm l~ng, eånh a'y ngui1i Mycung tråm l~ng, tråm l~ng de'n r<,1n ngui1i. Tråm l~ng nhu' m~t bi~n khdi du'<li tri1i em å nhu'ng du'<li long bi~n vån dåy nhii'ng d<,1t s6ng ngåm. Tråm l~ng nhu' con ngu'i1i ng5i mQt minh trong phOng vång ma trong ti€m thue ehua eha't bi~t bao la kY ni~m vui bu6n, su'<lng kh6 eua mQt di1i minh da tråi qua. vån ehift ehiu, giu gin, nang niu nhu' quå bau nhii'ng dia hlnh dia the' eua Mt nu'<le thån thu'dng da tUng in da'u ehan t6i tit tu6i a'u thd Mn tu6i tntøng thanh, nhii'ng hlnh ånh eua bao nguCfi than thu'dng ruQt thjt du'<li mai a'm gia dinh, da ehia se eung nhau nhfi'ng tMi thanh binh h~nh pMe, hay nhfi'ng khi g~p ho~n n~n phåi phan ehia!! Va hOrn nay eling vao mQt bu6i ehi€u he ndi thOn trang gia illnh eMng t6i dang trU n~, mua he ø xu nay ngay keo dai, dem rut ngån, 10 gii1 dem ma bh tri1i vån sang sua, m~t tri1i con la'p 16 me ehan d5i, toa mQt viIng anh 129


,

sang r~ng ril Hm, do, vang, cam phån chie'u do nhii'ng c1,lm may quy t1,ll~i . Ng6i nghI lan man ... v~y ma da 10 nåm toi v~ day so'ng mtdng dl!a vao con nhu leri cac c1,l xua thuerng n6i: c4y cha gid c4y con".

mon

·tre

Deri ngueri ph1,l nif Vi~t Nam vao tM' M toi phåi theo quy tik ''T~i gia tong ph1,l, xua't gia tong phu, phu tu tong tu". Suo't deri toi, con ngueri toi da so'ng theo dung khuon kh6 mftu ml!c cua ti~n nhan da v~ch san. Dftu rAng the' h~ tre ngay nay da nhln bAng con mift khac. H<;I g<;li la mQt tM ·t6m gåi an barn"', gio'ng mQt lo~i cay leo bam r€ ndi nhii'ng than cay to ldn khac.

Å thl ra ciIng vån la nhii'ng bu6i chi~u chung mQt Mu viI tru. Nhii'ng bu6i chi~u ngay nay hay nåm xua vån la co, cay, may, nui ... phong cånh thien nhien cua Mt treri tuy cach xa nua vong trai da't nhu'ng nao c6 khac gi? vån phong cånh thien nhien a'y, vån con ngueri nay. Con ngueri tuy be nho nhu'ng vån cha't chua trong ti~m thuc bie't bao nhieu kY ni~m suo't mQt deri ngueri ...

canh chua ca loe Trudc khi ra khoi nha, anh Thu con lo lifng hOi l~i: - cMc cMn la em khong cån anh v~ sdm chU? Con My vinh vinh di m~t, dap vdi gi<;lng tl! tin: - H6ng sao he't a. Em na'u en du<!c mer. - Nhu'ng ma em Hnh lam m6n gi nao? - Em na'u canh chua ca 16c. Anh Thu keu len: - Treri~! Cai ma em ma na'u n6i n6i canh chua? Con My ehu mo cl! nl!: - Anh lam nhu em bi cui a. Em bie't cach na'u cM bQ. Chi~u anh vdi ba v~ ån thU eoi, ngon tdi xiu luon.

KMng thi nao båc can len ma do luerng cho xui. Va toi ciIng khong thi nao de'm he't du<!c di bie't minh c6 bao que hlidng nhieu tu6i cMu vui ciIng nhu c6 bao nhieu bu6i chi~u bu6n Tir khi cha m~ sinh con minh da tråi qua? Bu6i chi~u Cai chån d~p da't di htln tren may hOm nay thl ciIng vån ta mQt Xuo'ng dong md udc treri tay bu6i chi~u mua be quen Len non l~i tha'y ndi n~y khong vui thuQc. M~t treri dang ngå dån Muo'n flm cho'n khac tuy~t veri v~ pma chån d6i xa, nhu'ng Di mong thOa cm lam ngu<1i phong ba mua be nåm nay dau con la Nhu'ng khi xa cach que nha mua be nåm ngoai. Ky ni~m Cho'n phtln hoa vån khong tha thie't deri l~i troi v~ btlng Mnh trong tri nhd, mift toi nhoa nho~t. Nen khi so'ng d que ngueri Long toi th6n thuc. Tam can Tha'y vo duyen tl!a kh6c cueri tre con x6t nhu Mo... nhu'ng toi co' Rinh nhu cai nhd vån con bam vI1i la'y cau giao ly cua Khie'n long kho Mo dån mon neo me Duc The'Ton: "coi nay chi la Udc gi v~ l~i thclm que coi tqm" di tl! an ui, di tl! Ra xem b1,li ehuo'i sau he tr6 bOng hOi minh: •con bao nhieu tudi Nhln xem lua tr6 d6ng d6ng chdu mla?" Bao gier thl tOi NgUi hudng co'm mdi kh6i xong Mp chi~u du<!c mang cai kho'i kY ni~m cua toi di v~ "co i thl!e" di Ma'y lån ng6i mai dåm chieu du<!e g~p la nhii'ng nguerng H6n dau biin vån con nhi~u thie't tha thån thudng ruQt thjt cua Dem v~ thdm ngat hUdng tra minh? Ngil vang cuo'i x6m trång ta ngoai hien

Vån Nlidng MUa he ky

ni~m,

1998-1999

Que hudng nhu b6ng trang hi~n De'n cung duerng vån con nguyen ban dh!

dan ha

Anh Thu vii'a dåy xe ra vii'a eau nhau: - 0, khong bie't ngon tdi xiu hay la d6i tdi xiu day. Ma nay, khong na'u du<!c thl bO ma'y qua tnl'ng vao n6i cdm ma ha'p nha, r6i ra ch<! mua vai qua dua leo cho ehåc ån. Con My bl!C minh khong them it hU, ngoe ngoay di vo nha, len låu thay qu~n ao. N6 b~n cai ao thun trång vdi cai qu~n tay mau kh6i nhang, r6i nghI de'n ngoai ch<! ca udt ru<!t, dd day nen l~i thay cai ao den va eai qu~n mau nau. R6i n6 xuo'ng Mp, xaeh eai gio nylon. Di ra tdi duerng, n6 ddn dac tim, thl tha'y hai thAng em n6 la thAng Quy~n vdi thAng Huynh dang ehdi dua vdi ma'y dua b~n eung x6m. Com My keu: - Ne, hai anh em l~i biiu coi! T1,li båy cMi vong vong day chd dii'ng di dau xa, d~ng coi chii'ng nha d6 . - ThAng Quy~n vdi thAng Huynh d~u d~ r6i mau mau ch~y trd l~i cM eMi.

Con My d~n v6i theo: - Nhd coi chii'ng dii'ng cho con Thi di xuo'ng Mn do . N6 ma c6 M gi la t1,li båy m~p minh d6 a nha. ThAng Quy~n khong quay dh l~i, dap:

130

PMp Am Ph~t Dan pl. 2544


- Em bie't r5i. N6 dang chdi lo co (} trong san nha cM Nam Tay dL

- Con mua hai trai, rna di gQt vo dum con ml)t triii ba. Trai kia d~ thåp nhang.

Con My yen bl,mg bu'lk di. N6 nhåm tinh trong dh nhU'ng thU trong tl) canh chua ma bac Nam Vinh bu'ng qua cho hOm tru'øc. M6n n~y ma n6 cting na'u hoai chu gi, nhu'ng con My ham chdi, chAng khi nao M y tØi cach na'u mtøng hå Ma n6 c6 d~y thi tai nQ bO qua tai kia, lQt tu6t ra khong khi nen bay giCJ khong c6 ma, khong c6 ba Nam (} nha, n6 mØi bi kt,!t. Cling ben la c6 anh Thu', la anh con ong bac du'<Jc d6! yl: lam vi~c t~i van phOng cua ba n6. M6i ngay, khi khong c6 ba Nam (} nha, anh du'<Jc phep v~ sØm d~ ph1,l vØi n6 na'u cdm. N6i la ph1,l, cM anh Thu' mØi la dh be'p chinh, con n6 chllo rua rau, xåt th!t, rua chen.v.v ..

R6i n6 nhln ba ban rau ma n6 cting khong bitt la c6 quen: - Cam dn di!

Bua nay n6 nha't dinh tr6 tai cho anh Thu' le måt chdi. Con gai ma phåi lam th<J ph1,l hoai, tI! ai låm cM!

TØi day thi sI! hieu bitt cua ba ban rau da c~n. Bå cting quay l~i nhln con My chCJ d<Ji. Con My n6i: - D~, m6 cåt C1,lC bu'Øu (} bu5ng trU'ng.

Ca 16c ne, kh6m ne, gia ne, b~c ba ne, a, con ca to mat nua cM! D6 la nhU'ng m6n ma n6 nh~n ra trong tl) canh chua. Ngoai ra con c6 lo~i rau gi d6, n6 tha'y rna khong bie't ten. ThOi k~, ra ch<J tMy thi mua. Va n6 khong hi~u bac Nam Vinh lam cach nao ma tl) canh c6 mau nau l<Jt, 6ng anh coi thi~t då con måt. ThOi k~, chåc bac Nam bO nu'øc mau vo cM gi! Gi cM nu'øc mau thi nha n6 c6 cå keo nu'øc mau dil'a trong tu nha Mp. M~t tri'1i da len cao. Nång rQi cMi chang n6ng hil'ng hl!C.

Con My du'a tay rCJ len dh tha'y t6c minh n6ng h6i. N6 h6i Mn da quen khong dl)i n6n nhu'ng l~i lam bitng quay yl: . Di ngang qua chUa Ong, n6 tMy ngu'CJ! ta bay ban bOng v~n thQ, bOng hu~ mØi nhØ ra bua nay la ngay ba mu'di. N6 ghe mua hai ch1,lc bOng hu~ nhu'ng chu'a la'y lil:n, keu ngu'CJi ta g6i l~i d~ lat v~ la'y cho khoi gay. Di khoi chUa Ong chil'ng ch1,lc bu'Øc la tØi bang ban kh6m vØi ch6ng kh6m caD nghl:u ngh~u mau vang d~m. Ba ban kh6m ml)t tay thQc trong cai b<;>c gia'y d~u d~ng c~m kh6m cho khoi bi gai ngU'a, ml)t tay c~m cay dao thi~t ben, dang gQt vo kh6m cho kbach mua. Tha'y con My titn l~i phia minh, ba ta mau mån: - Mua kh6m di co Hai! Kh6m Btn Luc ngQt gåt ne . Con My fl,lt re hOi: - Bao nhieu til:n ml)t trai kh6m v~y di?

Ba ta g~t dh mIm cu'i'1i. Ba ban kh6m vil'a lam vi~c vil'a hOi: - Nghe n6i rna con bi binh nåm (} nha thu'dng tren Sai Gon mCJ hå? Ba dia chu'a? Con My chu'a kip dap thi ba ban rau da n6i Mt: - Dia sao n6i rna dia . Nghe dau ba mØi m6 mCJ. Ba ban kh6m ngil'ng tay, keu len sU'ng s6t: - Du vh sao? Ma m6 gi6ng gi?

- Gbe qua ha! Hen chi ma len tØi Sai GOn

l~n.

R6i ba ban kh6m l~i titp t1,lc lam vi~c. Ba ban rau chåt lu'<Ji: - Cheng di! G~p minh chåc nåm d6 ch!u tr~n chØ til:n dau ma di Sai Gon. Tui nghe ch! Tu' Måm n6i bå chua binh dåu (} nha thu'dng Tay gl d6 mCJ. Phåi hOn cu'ng? - D~, nha thu'dng Grand, ngu'CJi minh keu bång nha thu'dng D6n Da't. R6i n6 la'y til:n trå cho ba ban kh6m va bO kh6m vo gio. N6 quay qua ba ban rau: - Con mu6n mua gia, mua b~c ba yl: na'u canh chua. Va n6 cbao ba ban kh6m d~ di theo ba ban rau v~ ch6 ba ta ng6i ban. Til'ng lo~i rau du'<Jc xtp gQn gang tren ml)t mitng våi bo' nha binh cli xin 16t tren Il: du'CJng. NhU'ng triii ca to mat nua chin nua xanh nåm ch6ng cha't len nhau ben c~nh nhU'ng b6 rau nhut. vl: phia tay m~t cua ngu'CJi ban la ml)t cai thau bling mu c6 nu'øc dl,l'ng nhU'ng cQng giå trång non. Phia tay trai cuå ba ta la ml)t cai khay nhom nho, bay gil'ng, toi, banh la, ngo, v.v ... chung quanh ma'y våt me chin, ngoai ra con ml)t khum trai me non nåm kt ben nhU'ng cQng b~c ba xanh mu'øt.

- Hai ch1,lc.

Ngu'i'1i ban bang keo cai don ng6i xich ra mQt cMt r6i

Con My hing tung chu'a bitt nen mua ma'y tflii thi ba ban kh6m l~i hi~u l~m la n6 cbe måc, bå tia lia cai mi~ng: - Tui ban re r6i d6 co Hai a, h6ng c6 n6i tbach dau rna co s<J.

d~t dit ng6i xu6ng, ba ta wdi cu'CJi nhln con My:

Ba ban rau ben kia du'CJng ch~y qua: - Ch! dil'ng ban måc cho n6, con gai ba Tu' Hua'n d6. - Da v~y sao? Ai bitt. ThOi la'y di, mu'CJi hai d6ng ml)t tråi thoi. La'y ma'y tråi? GQt vo hOn? Dl gQt dum cho. Con My trå lCJi:

Phåp Am Ph~t Dån pl. 2544

- Cha, bUa nay cMa nh1!t du'<Jc nghl hQc, di ch<J ml)t minh hen. Ba Nam dåu sao bang di? - D~ , ba Nam len Sai Gon (} vØi rna con, tu~n tØi mØi dia . - GiCJ tinh mua chi day? Nghe con My n6i nhU'ng thU n6 dn, ba ta hOi: - Bl) tinh na'u canh chua hå? Con me nua chi? Mua me våt hay la me chua?

13 1


Con My lung tung, nhU'ng sau ch<;m me våt. N6 mua hai våt me. R6i n6 hOi them: - Con con ch m6n chi nua hOn di?

Con My quay l~i thl tMy mQt be gai c(J tu5i thAng Quy~n, hai tay bU'ng mQt cai thau nhom loe que vai con ca 16c nho, ta't chitng chl,lc con ho~c it hdn.

- Ngo om ne, hanh lå ne. R6i, dtl r6i d6, con thitu ca 16c nua ha. Rang na'u n6i canh chua cho thi~t ngon nha .

Con nho nan ni: - Chi mua dum em di nha . Sang giC1 em ban t qua ha! D6i bl,lng ghe. Chi mua dum d~ng em dia s(}m an cdm .

Con My chao ba ta r6i bu(}c di. Ba b~n hang d~n v6i: - Nh(} trå gia d6 nghen! Ma'y ba ban ca n6i thach du låm d6 . Mu6n t(}i ch<.1 ca, con My phåi di ngang qua day ch<.1 heo va ga vit. Ma'y con heo c6 le ba't man VI d6i bl,lng va bi nh6t trong nhii'ng cai 16ng ch~t h~p, hå h<;mg la ec ec lam ma'y con vit bi tr6i nåm m~p du(}i da't ciing hoång Mn, d~p canh phanh p~ch lam bl,li bay mu tri'1i va la quang quac, con ma'y anh chang vit d\fC ciing la ma la qu~c qu~c khan khan. Chl c6 nhii'ng con ga nåm hå h<;mg ra th~ nhU'ng khong keu la mQt titng nhu danh cha'p nh~n s6 p~n hå'm hiu ctla mlnh. Ngoai ra con c6 ma'y ba ban ga vit con, låu låu l~i dung tay khua cho chUng thuc dh, mi~ng thl mi'1i khåch lia ija.

mua

Ch<.1 ca My Tho kha l(}n, du<.1c ca't ben bi'1 song Båo Dinh, mai ca't cao, l<.1p ton. d dU(}i song d<?c theo ch<.1 c6 hang chl,lc cai ghe l(}n ctla nhii'ng ngu'i'1i chuyen nuoi ca nhu ca he, ca chai.v .. v .. di ban si cho b~n hang ch(} khong du<.1c pMp ban le cho ngu'i'1i tieu thl,l. NhU'ng nhii'ng ghe chai nho thl dU<.1c dm sao t~m d~ dem tom ca len ban le VI h<? khong c6 nhi~u. H6i con ~ nha, ma con My thuC1ng mua tom cang ctla h<?, nhii'ng con tom thi~t l(}n, v~ Mt me than nu(}ng cu6n banh trang an ngon htt xå'y. Ngoai ra, ben kia song con c6 mQt Vlfa ca l(}n d~ thåu mua va cung ca'p ca cho b~n hang ch~ len Sai Gon va cac dnh khac.

h~

an tinh

GM qua bi'1 bi~n vång Hu(}ng m~t v~ triing dUdng Tåm tu dang triu n~ng V (}i b6ng hlnh que hUdng Ndi dåy Sandefjord Nång nghieng bi'1 vinh nho Buong nh~ anh ta chi~u D6i thong reo trong gi6

ca

Con My tha'y tQi nghi~p con nho ghe ndi. M(}i chl,lc tu5i dåu ma phåi dem thån di ban di buon, quh ao thl loi thOi 16c th6c, u(}t m~p, con t6c tai thl chOm bOm xd xac. N6 hOi dua nho: - CU'ng mu6n bao nhieu ti~n? - Em ban re cho chi nha, nam chl,lC du<.1c hOn? Con My khong danh long trå gia, n6 m6c b6p la'y nam chl,lC d6ng dua cho con nho. Con nho mirng r(J cam dn r6i rut trong tui ra mQt cai bich nylong cii xi, Mt ma'y con ca bO vo, r6i trUt mQt chUt nu(}c vo cho ca khoi chtL Con My di vong qua day trai cåy ~ pilla ngoai ch<.1 Hang Bong. Trong nha 16ng ch<.1 cha't dåy nhii'ng bQi trai cåy ban si cho b~n hang ch~ di ndi khac, con trai cåy ban le M<.1c bay ban vong vong ben ngoai. N6 mua m~n Mng dao, vU sua va xoai cat d~ v~ thåp nhang. Di ngang qua ch6 con Anh, b~n h<?c cii ctla n6 Mi ~ l(}p nhm trui'1ng Nu, n6 mua ctla con Anh mQt kY trai cMrry va nua kY trai xåy. K.hi con My dU'ng d~y di, con Anh n6i v(}i ngu'i'1i b~n hang kt ben: - Con nho nåy ri6 su(}ng nhu tien v~y d6.

Vao h~ khung tri'1i xanh Hoa ch(}m n~ tren canh Chim liu lo ca h6t Månh måy trång mong menh. Ra bi~n ngåm m~t trC1i Vai canh nh~n lå ldi S6ng vi'1n theo nu(}c bitc Thuy~n nha'p nho ngoai khdi

Ngang qua ganh sudng sa hQt IlJ.'U, n6 dua måt nhln v(}i doi måt them thu6ng. Ba ban chao: - An bOng co nha co Hai. -

D~

hOng.

Phåi la luc thui'1ng, di cå båy v(}i tl,li b~n cung x6m la n6 nhao vo x\fc li~n cM nao c6 ngan chi ai. K~t cai la di mQt mlnh, l~i an b~n bånh ma sa xu6ng ng6i cMm h5m thl coi h5ng gi6ng con giap nao. Vi v~y n6 danh nu6t nu(}c mitng cai \fC r6i bO di.

Nhu da h~n mQt lån Cho duyen Hnh Mp g(J MQt l(}p ngu'i'1i Vi~t Nam MQt g6c tri'1i hoa n~.

Tha'y chi My xach giå di v~, ba dua em ctla n6 tit dau ch~y a l~i .

R6i mua h~ se qua An Hnh con ~ l~i Luon tO thåm chan bOa Di'1i xinh tudi mai mai.

Con My dang tinh leo len CdPhu nhii'ng b\fC thang duc be tong d~ len ch<.1 ca thl sau IU'ng c6 titng n6i nho va non n(}t: - Chi! Mua ca dum em di chi.

Con My quay l~i: Tien! ma tien h5ng ti~n. Sao måy h5ng n6i luon?

- O.

- Chi My dia! chi My dia! Chi mua gi an hOn? Tl,li em d6i bl,lng r6i ne . Con My råy: - D~p tl,li båy di. H6i s(}m mdi, m6i dua an mQt bl,lng cdm ta'm bi sui'1n nu(}ng ctla di Cilln ma gii'1 la quang quac cai h<?ng ha. Con Thi nåm la'y cai quai gio, th<?c tay vo ll,lc l~o : sua! Cho em mQt trai nha.

- 'f, vU 132

Phåp Am Ph~t Elån pl. 2544


- Ne ne, dirng d1.lng tlli cai di . Trai cay thåp nhang d6 . C6 trai xåy vlli trai ch6rry day na. Nhu'ng ma'y dua phåi vo nha rua tay cho s~ch r6i mlli an. Ma an r6i mlli du'<;1c ra ngoai cMi, h6ng a'y t1.li n6 d1.l an he't d6.

xu6ng cai 16 gie'ng d~ muc nu'Ilc song len, 16ng phen d~ gi~t gili va rua ray. ChI con hai con ca nho, cl!a quh khong dung cM nen rut C1.lC nl1m d6 chiu tr~n va bi con My Mt l~i bO vo thau.

Ba dua nho mirng r(j, d~ thic%t llln r6i dua nhau ch~y vo nha .

Con My ng6i trd l~i tren chie'c don ng6i, ch6ng cam len dh g6i va nhln hai con ca con l~i. Con ca nho nhti't nåy, Mi nay n6 tinh cho anh em thl1ng Quyen dt.tng vo cai keo nuoi chdi, nhu'ng My gii'1 n6 khong con long d~ nao ngbl tlli vic%c d6 nua. N6 ngbl tdi ma'y con ca vU'a l<,>t xu6ng song, chåc My gii'1 dang mirng r(j bdi li)i nhdn nhd, con hai con ca nåy nho nhti't ma l~i xa'u s6! Sau, n6 quye't dinh dem cai thau ca trut xu6ng song luon.

Sau khi d~t t~m ma'y bich trai cay len dh tu bUp pbe, con My di rua bich trai ch6rry r6i trut ch6rry va trai xay ra hai cai dIa llln. N6 di dam ch6n mu6i Ilt d~ cha'm ch6rry r6i d~t len ban cho ba dua em. Khi rua trai cay M såp vo chan cM, n6 mlli nhll ra la da quen khong trd l~i la'y bOng. N6 keu: - Quyen a! ch~y ra chUa Ong kie'm di Tam Kic%m d~ng la'y bOng dia cung di cu'ng. Thång Quyen mdi an du'<;1c ma'y trai xay ngon mic%ng nen cl! nl!: - ThOi chi di di, em dang milc an mi'1. Con My n6i ng<,>t: - ThOi rang di mi'1. Chi måc b~n day ne, h6ng tha'y sao! ChUt nua di bån xong, d<,>n bang dia la t6i nay nha minh h6ng c6 bOng cung d6. Hai dua kia! PMi chira l~i cho anh Quy~n chd dirng an he't. Thång Quy~n danh phåi dli'ng len, nhu'ng truIlc khi bO di, n6 tr<;1n måt ham: - T1.li bay nhll chira l<;1i nhi~u nhieu d6 nhen. Bua nao an he't ba bån. Con My la: - Tri'1i da't! Ra ngoai du'i'1ng bay d~t h<,>c the nua ta! Coi chirng tao cåt lu'di bi gii'1. Bi ly ly chUt di . R6i n6 cui xu6ng xach cai gio di ra san nu'ck Trudc tien n6 la'y cai thau bl1ng d6ng tM ma'y con ca vo, d6 ma'y ca nu'dc d~ ri)ng ca. Sau d6, n6 la'y rau ra rua ray cho s~ch se r6i såp m6i thu mi)t khum trong mi)t cai khay tron r6i dem d~t len cai ban d~t ben c~nh lu nu'dc phOng ten. Xong xuoi, n6 xach cai don ng6i, d~ ng6i xu6ng ben cai thau ri)ng ca. Nhln ma'y con ca, con My mlli cåm tha'y kh6 khan. H6i mua, n6 khong ngbl tdi chuyc%n phåi d~p dh cho ca che't, gbe qua! R6i lam sao 16c våy ca nua! PMi chi Mi nay mua ca bt; cua ma'y ba b~n bang d~ng ma'y bå 16c da dum tb} dau tdi n6i! Con My rh ri suy ngbl hoai ma khong bie't phåi lam sao. N6 th<,>c tay xu6ng nu'dc, ri'1 ri'1 ma'y con ca. Ch<;1t con ca llln nhti't quåy mi)t cai thic%t m~nh r6i quang minh ra ngoai, cl!a qu~y. Con My hoång h6n nhao tlli ch1.lP n6 l~i. Vi n6 nhao tdi nen dh g6i dl,lng nhAm mic%ng thau, ha't het ma'y con ca ra ngoai . Phån sau cua can nha la pMn nha san nen vach van khong lam sat xu6ng san ma con c6 khe M d~ng nu'Ilc non thoat xu6ng song. C6 hai con ca troi theo nu'dc trong thau, l<,>t thång xu6ng nu'dc, c6 con tb} cl!a quh mi)t Mi ding l<,>t xu6ng. Con ca ma con My ch1.lP du'<;1c cling viIng våy m~nh, va vi n6 trdn nen vui)t khoi tay con My va rdt

Ph:!p Am PMt Dan pl. 2544

Thång Quy~n da dem bOng ve tdi. Con My n6i: - B~ bong len ban di cu'ng. Chi ra mua hQt vit. Thl1ng Quy~n n6i: - Bua nay nha minh an chay mi'1, dau c6 an hQt vit. y che't! H6i sang nåy tl,li minh l(j an cdm ta'm r6i Uim sao? - ThOi ba dia dirng k~. B~ chi ra mua d6 chay dia an. Trong bUa an hOm d6, anh Thu' vU'a an vU'a tum Um cu'i'1i lam con My que mi)t C1.lC. Ba v~y, con nho Thi, mlli c6 5 tu6i dh, con n6i tinh queo: - Meng di, nha c6 sån ma'y tM kia, phåi chi chi My mua d~u hU, mi can vlli tau hU ky, chien d~ng na'u canh chua chay nhu'ben båc Ba th<;1 b~c tb} ngon bie't chirng nao ! Nguy~n Ph~m

Thy Håo

mua thang tu TMng tu' v~ mu'a xuan bu6n vi'1i V<;1i Tirng h~t nu'dc, mu'a rdi nhilc tirng li'1i Bi'1i vong qu6c, tui nhl,lC, u'dt rå ri'1i Long can phån ngut ngan phu'i'1ng th6ng tri TMng tu', ngay ba mu'di dau am i Ve't thu'dng nao vån ri mau dan ta? Ve't thu'dng nao khong lien n6i thit da? Du da bao nhieu nam chåp va TMng tu', du co' giu li'1i khiem nha vån kh6 long buong du'<;1c tie'ng tM tha R<;1 H6 do dang tan pM sdn ha Mu'a xu l~, xin rdi tbem n~ng h~t! TMng tu' v~ ai them long tan nat Ai cha't dåy bi Mn thud nao vdi (*) Ta nghe long cu6n cui)n s6ng trilng khdi Gom ta't cå g<,>i mi'1i cdn Mo to' Qu6t s~ch cQng tM cu6ng ngong khå 6 Giåi tan mau "con chau Mc, dång, doan .. n Thu'dng thic%n, ph~t ac cho tMt hoan toan Thay nhii'ng kinh hoang bl1ng nhieu hoan hy.

YNga (*) Thd Dan Hå

133


rau ram

{j

lai 3 •

Buy Giang RUQng vllitn clin c6i quo. tieu sd Mila thu~n liiu nay vån hilng hil Kia do.ng nhQc nhdn ngllili g6a ph~ Nay ba Tu mJu nM con thd CrJm nem h~t mu61, rau trd lie'p Nlldc c~n LOng kinh - co ng~p bil Mon moi chim ddn hOa cdnh vdng Nhll cung cha nifng n6i bd vd! (Sau 20 Ndm - Th<1: Huy Glang)

CM Sau du'a tay ra phia sau lung, s<1 so~ng noi thift lung quh kie'm cai tui nhai dt,tng thu5c re, loi ra d€ tren m~t Mt, trUde måy ng6n chun va dh g5i. B(}i cM du'ong ng6i xe'p bång, di~u bQ vdi chun nåy nAm xu5ng, chun kia co len cho d€ dang dan ba cai r6, cai tMng rna b~n bang ca tom, rau cåi ngoai chq Xii, eting nhu' ba con trong x6m mu'dn nM. NgM cua cM rna (!), tuy rång bh cung qua, cho nen bit dit di cM mdi nåy ra y mån an nhu' v~y; vdi ll,li eting c6 tbem chj Hai Chanh, con gai cua cM gidi thi~u cho m5i khach bang. H6i xu'a, cM c6 dan r6, dan thung cho trong gia dinh xai - nhung d6 chl la s(} thich cua nhil'ng ngu'<1i dU'ng tu6i nhu' cM, sau pMt giåy loa y quay 8 tie'ng d6ng h6 mh vi~c t~i Xii Einh An, cM ta Ph6 ChU 4ch Xii. Båy gi<1 ng6i dan l~i, lue dåu c6 hoi b<J ngCJ tay chun mQt cMt, nhung dan rie't r6i thanh ra quen tay; chju kh6 sua d6i m6i Mn m6i cMt dInh cach thuc dan sao cho d<;!p hOn, cho kheo leo hon. D6ng tMi h<.>c hOi tbem cach thUc lu'a tre, trUe nao xai du'qc låu, du'qc Mn va du'qc chuy~n la chu låy ti~n cong re r~ . Ne'u nhu' ai khi thily cai r6, cai

134

thung cua cM dan khong nhil'ng d<;!p de, Mn chifc rna gia bån qua thåp so vdi ngoai chq, thl cho them doi ba tram d6ng båe H6 thl cM Sau låy r6i cam on, con khong ... thl thoi ! Chu khong bao gi<1 m(} mi~ng keo nai, xin xo ai he't thåy . Dåy chl la cai "nghi" kie'm tra, kie'm giåy quån thu5c re cho hång bua rna . Tinh tdi nay, tu6i cua cM xåp xi tam mu'oi chd con it oi gl nua ; gia cup thUng thie'c r6i cho nen mh nhil'ng cong vi~c cay thue, cu5c mu'dn suc da cM dåy dåu th€ mån cho kham! May rna suc khoe Mi con trai trang lU'u ll,li con cMt dInh cho tu6i gia gh tammu'oi md nhim (chut it) deo dai, trang ki~n nen nay dau mai binh h<.>a hån Mm. Ne'u c6, thl khi tr(} tr<1i, tr(} gi6 cu khung khing ho khan; cM li~n tay l~t ba, Mn la rau dn day la chj Hai Chanh tr6ng trong mang d€ sau san nu'dc dåm ra u5ng, hay chåm cMt xiu mu5i hQt bO vo mi~ng nhai, thl coi nhu' ta dat tuy~t n<.>c ... måy thang trU<1ng, mdi lam le ho tr(} ll,li. Chj Hai Chanh vdi thAng Blnh (con trai cua chi Hai Chanh, chau keu chu Sau b6ng 6ng ngoQi) doi khi m~t may khong vui, cån nhån cu nhu m6i khi thåy cM bo choi tr5ng tron khong ai coi giu M lQi len x6m tren, lQi xu5ng x6m du'di rna phl,l giup tat dia tåt mu'ong, cu'a cåy Mn cui cho ngu'<1i ta kie'm tbem md nhim ti~n cong, hay ca mim rua phl,l giup them mie'ng an, mie'ng u5ng dCJ tay, dCJ chun cho dua con gai vdi thAng cMu ngol,li. C6 bu6i chi~u n<.>, trong bua an, chj Hai Chanh tho the tårn sl,\' cung cM Sau: - Tia di mh mu'dn chi v~y khong bie't, rtii tMi våy binh vo thån gia thl ti~n b~c gia dinh mlnh dåu c6 dåy du nhu' ngu'<1i ta rna lo thang, lo thu5c. Con khuyen tia hång bua coi s6c mie'ng Vu'<1n nho ben hOng eMi; tr6ng them rau, tbem d~u hay nh6 co båt såu. Di tdi, di lui coi chirng, coi d6i cai ... khl,lp gl,lo! Keo måy thAng an cifp, an trQm n6 rlnh om di måt tieu thl Ha, con vdi cMu Einh c6 nu'dc d6i nhan rang ra he't thåy. Lue nåy, an cip v~t (} x6m mlnh nhi~u nhu' tråu d6 tJa oi! Hay la con di hOi måy chj ban bang ca tom ng6i ke' ben; coi c6 ai dn tMng, r6 gl d6 . R6i tJa dan cho h<.> låy ti~n cong mua tra, mua thu5c re ... Ma tårn thån gia cua tJa ll,li khoe ru nua . fra ... rna.. . Con nhd la lue con con nho xiu, con thåy tJa c6 måy lh dan r6, dan sang cho rna xai trong nha . Phåi v~y khong Ha? Vdi ll,li tJa dirng di mh thue, mh mu'dn cho 15i x6m lang gi~ng nua . Tia thu'ong con, thu'ong cM u Einh nghen tJa? Con thång Einh, Mi d~u tMng trUde, sau khi d~p xe loi tr(} rua, chu'a kip xu5ng con kinh dao phia trUde choi tim rua r6i len an com, u5ng nu'dc gl rao; rna l<;! chun di thång tdi ben cM dang ng6i quån thu5c re sip sua Mt, n6 du'a ra g6i tra Vl,In ldn dåu dQ bång nim tay, vdi nua bånh thu5c re; tay khac låy cheo khan rAn lau m6 hOi tren tran, mi~ng thl cu'<1i, n6i: - Lue nåy cMu kie'm du'qc m5i di xe loi ra ngoai chq Xii nhi~u Mm r6i ngol,li. Vdi l~i m6i chi~u t5i trUde khi cMu d~p xe tr(} rua eMi, thl c6 m5i ch(} thim Båy tren dåu x6m mlnh dia luon mQt th€. Thim Båy trå ti~n cong d~p xe Mu lim. Cho nen chau c6 du ti~n rna "bao" ngol,li tra, thu5c

PMp AmPh~ t Elan pl. 2544


re, du'<1ng the su6t cå cUQc d<1i chau, ngo~i kMi lo. Nbung rna ngo~i dU'ng them di mh mu'dn, mh cong cho ngu'<1i ta nua. Nghen ngo~i! Tuy rAng nhii'ng l<1i le, cu chi da chi Hai Chanh cua thAng Einh khong c6 gl g<;>i la vo l€, s6' sang ... Ma ~gu'<;1c l~i vån trong khuon pMp pMn lam con, lam chau. Nbung cling khie'n cho cM e xu'dng, nhuc dh suy nghI l~i chuy~n di må» mu'dn, mån cong; luc cM dlj.t lung nAm xu6ng chOng d6 gia'c ngii mUQn mang, khi canh khuya trd dia sang. R6i cM tl;!' ke't lu~n: - Da, vl t1.li n6 qua thu'dng kinh ong cha. Cho nen khong mu6n rnlnh di mån mu'dn cho thien h~ d€ cl;!'c kh6 ta'm than gia. Cho nen ... Cho nen, t1.li n6 la'y l<1i phåi ra pMn trh vdi rnlnh, d6 rna. V~y r6i cM c6 m6i dlj.t r6, dlj.t thung, dlj.t sang he't ch! ban

ca nåy, qua tdi ch! ban rau khac d~u dlj.n; luon cå ba con 16i x6m ding thinh thoang tdi nh<1 c~y cM dan nua: Rie't r6i tir sang tinh su'dng tdi chi~u ch~ng v~ng t6i, cM Sau ng6i Il ngoai hang hien cMi dan khong rånh tay vdi ma'y cai tMng, cai r6, cai sang ... C6 nhi~u bua phåi trua tr<1 trua tr~t, cM mdi du'<;1c M tay hd chun mQt cMt d€ båt n6i cdm len b€p, r6i lua d~i ba hQt vo b1.lng, u6ng cMn nu'dc tra l~i hd håi bu'dc ra hang hien, ng6i xu6ng qua'n die'u thu6c re Mt vai ba hdi trudc khi båt tay b~n rQn vdi ma'y m6n d6 dan con Id dd. Bu6i chi~u t6i, thl da c6 ch! Hai Chanh di ban rau ngoai ch<;1 Xa dia cMi na'u nu'dng cho bua an; cM thAng Einh d~p xe loi dia nua la Ha con, ong chau ng6i quay quån ben mam cdm thanh d~m, vii'a an vii'a tro chuy~n trong ph~m vi gia dinh; cho qua bua, qua thang, do~n nam! Tuy rAng cM Sau, ch! Hai Chanh, thAng Einh dh tåt mat t6i lam 11.lDg quån qu~t ca ngay (c6 khi thang Blnh ClQp x'a 16i lu6n tåi khuya lo, khuya Ide khi c6 mOl nho cho hang måi Cll.1qc tro dia cha i), ti~n b~c c6 du'<;1c khong dang la bao

nhieu Mt. Nhung cling co' gu'<;1ng mh vui, gu'<;1ng coi nhu' da t~m dåy du h~nh pMc du'di mai la 11.lp X1.lP cua can cMi, co le loi anh den dh hOi a'm ap. Nbung, thi~t tinh cho tdi bua nay, trong b1.lng cM Sau vån con bUt rut vo cung (!) giua canh v~t dU'ng im nhu' che't, va khong gian thl thanh vång tir hU'ng dong cho tdi luc xe' chi~u. CU m6i bua ng6i dan r6, dan thung rna dåu 6c cua cM cu ngåm di, nghi l~i cUQc d<1i cua cmnh rnlnh s6ng trong th€ che' quI lo~n, rna tri nåy, n6 ba chlm, båy n6i lam sao a. Trong mQt th€ che', rna ngu'<1i dan khong th€ nao doan dinh du'<;1c Mt cu mQt cong vi~c t6t d~p hay xa'u xa (mo hlnh nhl.1 tai nQn, rUi ro thl nhieu hon sl! t6t lanh) gl r6i day se tdi trUdc holj.c såp tdi. Ta't ca tir vi~c nho cho tdi vi~c ldn d~u xåy ra ban dem, do can bQ cong an cua th~ che' hi~n hanh quye't dinh! Khi rna våy chung quanh cM, cling nhu' ba con co bac co' barn vo ndi cu' n~, cha'p nh~n s6ng håm hiu mQt g6c, mQt xo co' gång d l~i tren nåm da't Xa Einh An nåy tir Mi nao tdi båy gi<1; hay la dån lanh mi~n Nam Vi~t Nam sau cai ngay d6i

Phåp Am Ph~t Dån pl. 2544

d<1i he't suc the thåm. Gia dinh, tU'ng gia dinh it nhm cling c6 cu'U mang mQt, holj.c nhi~u hdn cdn dau x6t tråi qua, kh6 rna phOi pha trong cUQc d<1i. Tm du nhu' canh vd ma't cMng, con ma't cha, anh ma't em, cua c~ii tieu tan Mi ban tay lli quI, rna vu'dng tir ch6n rU'ng am ti dia n~c, keo dia n~i du'dng gian ham ~i loai ngu'<1i dang vui hu'dng ne'p song blnh an, vui ve ... B<;>n quI vu'dng hang say khoa lu'cJi hai tu tMn luon u'dt dåm mau tu'di de doa tM tieu Mt b(} tu day, xi~ng xich. D€ r6i de len då u, l~n c6; sau d6 dun~ b~o quy~n dQc dang cua th€ che' di~t cMng ra dan ap rna cai tri cho tdi bua nay! Nbu' hoan canh cua gia dinh cM dåy ne, thl;!'c te' rna n6i, Mt dåu tir giua nam 1975 cho tdi cu,6i nam 1989. Su6t mu'<1i-b6n nam dai dang dång, oi thoi het suc Hi kh6 sd du m<;>i di~u! Luc d6 thl thim Sau du'dng binh nlj.ng, trong luc chu bi båt giam ngoai kham ldn Tinh ly' tQi t1nh thl chu'a minh b'~ch; chi bie't m6i bua c6 khi hai, c6 khi nhi~u lån hdn phåi le le'ch chun tay mang theo gong, theo xi~ng di len pMng mh vi~c vdi can bi} quån ly tr~i giam. B6p dh, nan 6c vie't di, vie't l~i hAng ch1.lc lh t<1 tl;!' khai xåy ra tir tMi ong co' nQi, co' ngo~i, ong nQi, ong ngo~i, cha m~ cho th~t dåy du ngay sinh, thang de, ngay cu'di, ngay che't; mån cong vi~c gl luc vii'a sinh ra cho tdi mu'<1i tu6i, r6i hai mu'di tu6i tdi ba mu'di tu6i v.v .. d dau, tai sao ... va tai sao! Nbm la ban tMn cua cM, phai tl;!' khai' cho thi~t v~ ti mI tU'ng chi tie't mQt (!), khong du'<;1c ngoan co', dang va nha nu'dc se khoan h6ng "eau xet" l~i cho rna nh<1! Theo cM Sau nghi, tQi tinh cua cM dåy, chåc c6 le la VI tQi dam mån tdi chUc PM CM tich Xa Einh An tdi hai nhi~m kY - tir nam 1975 va ngu'<;1c dia trudc; cho nen mdi bi dång, nha nu'dc dang th6ng tri Mt giam ... khong neu an tich! Gia dinh thie'u ti~n trUdc, h1.lt ti~n sau d€ c~y lo ma'y toa thu6c "ngo41i" do bac Sl ngu'<1i ngoai mi~n Båc kr, va ban, cho nen tmm Sau khong kham n6i dau ddn cua cdn binh hanh h~ rna Ila trh, trong khi cM Sau chu'a du'dc tha tu" do

(cho tåi bay gio, ngay ky ni~m Bon Tuyen Ngon N'han Quyen Qu6c 10.12.1998 ngl.1oi dan Vi~t Nam n6i chung , va gia Cllnh cua cM , n6i rieng - van chl.1a Cll.1qc Tl! Do , Nhon Quyen thc;lt Clung nghTal), d€ dia vu6t måt thim Sau

re

lån cu6i cung. Ch! Hai Chanh, luc d6 mdi du'<;1c 18 tu6i, sau khi kh6c he't nu'dc måt "nhuiJng" ngoi nha ong cha t~o dl;l'ng cho b<;>n cong an quan ly bie'n ra thanh tf1.l sd; rieng manh vu'<1n hu'dng bOa thl b<;>n tån-gia-ba (cach mQng 30 Nam Vi~t Nam) cling chie'm cu, chi con l~i g6c nho nAm sat me con kinh dao uro turn co hoang, va låy lQi bUn non d€ la'y ti~n bOa tang m~. R6i ch! nghi h<;>c, om nåm Xu'dng cua ngu'<1i Tir Måu xu6ng rU'ng kinh te' mdi Hoa Hung nhåm måt, ep long nh~n månh Mt hoang co lau, s~y låt m<;>c dåy tren mlj.t nu'dc phen chua d€ dl;l'ng len can l~u che nång, che mu'a. Bua bua g6i theo nua nåm cdm Mm, hay nua nåm bo bo, holj.c cd khoai lang sung deo d<;:t vdi ma'y con kho ca linh ldn bAng ng6n tay ut an qua loa d€ rna dAn b1.lng d€ rna c6 suc cong lung khai pha, nh6 co cåt tranh du'<;1C thu'dc da't nao hay thu'dc da't a'y; mu6i mong, rån rit,

135


binh ho~n ... de d9a tirng giåy pMt ngu'<1i con gai qua co ddn, ye'u du6i nåy! May rna e6 gia mnh anh eh! Nbuc;1ng, ba con co e~u vdi eh! Hai Chanh, ciing "duqc" dla riI'ng kinh te' mdi Roa Hung eung mQt htc;1t, dang O mie'ng dåt ke' ben, thå'y tlnh canh m6 eoi m6 cut nhu v~y tQi nghi~p, keu qua eho O ehung l~u . Anh eh! Nbuc;1ng n6i: - K~ e6 måm an måm, e6 mu6i an mu6i, t6i nåm ehen eMe vdi nhau v~y rna.. . åm - VI gia mnh anh eh! Nhuc;1ng e6 tdi nam dua con trai lån gai; dua con trai ldn mU<1i lam tu6i, va dua con gai ut thl con bU. Mi€n sao eho bao dam ph~n gai mdi lØn eua båy d6 thoi. D<1i båy gi<1 bie't con tin tUOng vo ai dUc;1e dåy ha, Chanh? ila rna, tin tue thllng Hung, eh6ng såp eudi eua båy ra sao r6i; rna n6 l~i bi1-t vo åm tin v~y khong bie't nua? Dåu bua mdi nåy, båy b<1i xu6ng ra ngoai kham Tinh tham dUc;1ng Sau; nhdn d!p ghe vo x6m eii, båy d9 hOi co båe lang gi~ng con O l~i Xa Einh An eoi e6 thu til', tin tue gl eua n6 khong, nghe Chanh. Anh Hung, eh6ng såp eudi eua eh! Hai Chanh, sau nåy la ba eua thång Binh. Lue dån nam 1975, dang thl:l huån trong Quån Tru<1ng TM Due th<1i gian dåu dUc;1e e6 Mn, nam thang gl d6 thl b6ng xay tdi ngay dudng quang Qu6e n~n 30 tMng Tu; Hanh trinh v~ phudng dong, r6i thu til', tin tue eua Chan ly thuQe dåt r6ng. anh Hung l~i bi1-t tam, Einh minh khdi ngu6n s6ng, bi1-t tieh theo anh luon V~n sinh v~ neo khong. ca nam dla eho eh! Hai Chanh. Nao e6 ai ng<1 Hdn ba ngan m6i d~o, dåu, VI sl! t6n vong eua D6ng qui v~ eoi nao? Qu6e Gia, VI y cm båt Due The'Ton giang the', khuåt eh6ng eQng san Hao quang ngu.t tr<1i eao. tdi Mi tho eu6i elIng Låm TI Ni hOrn nao, eua toan th~ Si quan Due P~t giang låm vao. Can bQ, Sinh vien Si Tråm hUdng dan måy toa, quan Cu An - TuNguy. ~e kinh r~n tr<1i eao. Tåt ca d6ng mQt long th~ sat eanh vai nhau MåY ngan thu troi qua, ehie'n dåu du gian Ndi thanh xua, tieh l~. truån, du phai hy sinh Sen vang vån nO d6a, d~ giu gln Quån Trong tu d~i eMng ta. Tru<1ng "Mlf" - TM Mirng Dan Sanh hOrn nay, Due. H9 ehie'n dåu d~ Long rQn rang men say. ngan eh~n l~i sue m~nh TMng tu, trang tron sang, lan s6ng do dang dien L<1i nguy~n eåu vang måy. eu6ng ehay tdi ao ~t, ehie'n dåu trong tu the' Cui xin Due The' Ton! qua co ddn - khong e6 Luon h6a dQ eMng con. sl! y~m trc;1 O båt eu Ban blnh an The' Gidi, eanh quån b~n nao! Yl Que hudng d~o pMp hdn. v~y rna H9 danh phai ng~m ngili buong sung Huyle 2000 tan hang sau hai ngay

anh

000

136

dem cam go tå thu. Ldp ldp ehie'n hii'u Vi Qu5c Vong Than, lØp ldp khae bi båt, bi day vo nhii'ng nha tu tra hlnh eai t~o ndi thåm sdn, nui d6i heo Mt; ehe't lån mon trong sl! tra thu vo nhån d~o eua ke ehie'n tMng khong 6e, khong tim. C6 ngu'<1i, ne'u nhu con le la, khåe khoai s6ng duc;1e thl mai hdn nam, sau nam sau mdi e6 linh t~m tha, eho dla xu sO quan thue trUde khi (eho phep) tlf mh an sinh s6ng. Trong s6 d6 e6 anh Hung, eh6ng såp eudi eua eh! Hai Chanh. Sau kh6a eai t~o trong nhii'ng nha tu ngoai mi~n Trung Nam e6 hdn nam nam, vdi tårn than com eoi, binh ho~n ... Anh Hung ngay dem nåm gai, ne'm m~t bAng cm kien eu<1ng d~ tlf phån dåu gian truån, wc;1t qua m<;>i trO ng~i; li1-n lQi co' thu ngån khoang du<1ng xa tham thAm quay dIa ndi ehOn nhau cåt run. Anh may mån gi1-P l~i ehu Sau va eh! Hai Chanh, d~ dUc;1e ng6i li1-ng im vdi ng6n ngang ruQt tUt tram ehi~u r6i lo~n, trong khi tårn tu thl ng9n s6ng uåt ue åm åm trao dång khi hay tin tia anh da Da trån trong khu bi~t gian l~nh leD; m~ gia eiing låm binh tårn thh rna qua d<1i theo ehun eh6ng sau d6 ehua dåy nam! Con m6i ngu'<1i anh trai dån dan, phl:le VI:l trong Binh eMng TMy-Quån Ll:le-Chie'n måt tieh trong tr~n ehie'n eu6i eilng, tren du<1ng til' PM Tam Giang di tan ehie'n thu~t dIa Hue'; rieng ngu<1i eh! gai thu ba, om båy con 6 dua theo eh6ng len mi~t Chau D5c lam an da ba nam r6i, eiing khong bie't s6 phh, tin tue s6ng ehe't, gia mnh du an hay vån con ngheo d6i! Dåy lå nhii'ng l<1i ehan thanh eua cM Sa u va eh! Hai Chanh, gia mnh eua ngu'<1i vc;1 dinh ude k~ l~i he't sl! tinh e6 di~u bie't, e6 di~u khong (thl e nggi Ide ddu) eua gia mnh anh Hung rna cM Sau, eh! Hai Chanh ~n måt ehll'ng kie'n trUde khi ke thl vo til, ngu'<1i thllui thui di vo riI'ng kinh te' mdi Hoa Hung vdi hoen mi nh~t nhoa hai dong nude måt! Vi~t

Nbd l~i ehuy~n mU<1i måy nam trude, lue cM Sau dUc;1e eMnh quy~n tha hdn l nam qua; bua dåu dla lo dlfng t~m mai eMi tren g6e manh w<1n xua tlf lam an sinh s6ng. Ch! Hai Chanh nghe duc;1e tin mirng nåy, eiing bO ngang eong vi~e dang khai pM dåt hoang tren riI'ng kinh te' mdi Hoa Hung quay dla x6m en, låy "ngh€" eheo do tren be'n TMnh Thåt Cao Dai t~m kie'm d6ng vo d6ng ra lo mie'ng an, d~ bao lx?e d<1i s6ng ngu'<1i cha gia ye'u vil'a t~m ra khoi vong lao ly; l~i e6 them anh Hung nua, thl eUQe d<1i eua eh! Hai Chanh eoi nhu gh dåy du di~u ude mu6n nho nhoi eua ngu'<1i con gai! Con cM Sau, eMl~i nghI khae; cM cam eanh anh Hung, ngu'<1i quån tå nga ng1!a rna vån khong h~ nhl:lt cm, vån noi gu'dng båt khuåt p~n lam trai eua cm Si Nguy€n Cong Tru. ... Da chdc ai rang nht,lc rang vinh May ke biet anh hitng khi vi ngi? Va l~i, di~u Tin, le NghIa d6 la D~o Ly T6 Tien hru truy~n l~i. Yl vh rna cM Sau vån khu khu giu l<1i dinh ude eua hai h9 Trh-Le, dåu eho hi~n eanh eua thl!e te' e6 thang tråm troi n6i låm M dåu ra sao nua. Cho nen, khong dåy thang sau khi anh Hung ra til eai t~o quay dla co' PhlIp Am Ph~ t Dan pl. 2544


qu~n"

cM cho phep anh Hung vOi clJi Hai Chanh truOc l1,ly ban tM Cii'u Huy~n Thåt T6, r6i tl;!' thay m~t Mt giong h9 ben dan gai, cM cling d1,li di~n luon ben dan trai . Hai ben, hai nåm tay trai, phåi dh theo Hin lang, Hin giai nhan cua th€ che' CM NghIa Xa HQi khong Dan CM, khong BQc L~p, khong Am No lh H1,lnh PMc ra ngoai Xa Binh An "g~t gu" dang kY ke't hOn. Dia l1,li chOi, d€ thay ti~c cu'Oi linh dinh cMc mirng cho hu'dng h1,lnh pMc tram nam, chl von vt,:n c6 ba ngu'C1i Ha vfJ, cM r€, con gai ng6i xe'p bAng quay quftn tren n~n dåt can chOi l6i 16m, quanh mam cdm dQn bo bo, vOi m6n rau lang lUQc chåm tu'dng hQt xao md toi con Mc hdi nghi ng11t, thdm lirng. Chu'a d~y thilng, sau l~ eu'Oi, anh Hung l1,li phåi rC1i bO mai ehOi la xieu vt,:o; ndi da eho anh d~y åp tinh nghIa vfJ eMng dl;l'ng t1,lm tren månh dåt cf) el;l'U; ndi dung du'ang til' lue anh mOi sinh ra dC1i eho tOi khi tu6i trudng thanh, va sau Mn nam nam tn eiE t1,lo! Månh dåt giC1 n~y nhu'khong con lu'U 11,li mQt ehut nao pM sa d€ b6n them nhl;!'a tinh tuy cho g6c xoai, g6e 6i, g6e mang el,le eua vu'C1n eay trai nlim dge theo con kinh dao Xa Binh An, hay thll.'a m1,l xanh non sau liiy tre muon dC1i gi6 reo trong la x1,le xao. Mai mnh, ngoi CMa, Thilnh Thåt Cao Bai, gae ehuong Giao Bu'C1ng ehily nam den hlin lu'U hang ngan dåu d~n philo, hay nlim trd n~n d6 mit. Tåt ca v~n v~t, tåt cå trd nen qua dn edi, qua tieu di~u va bi thåm du'Oi th€ ehe' såt mau, di~t eMng da lii quI eQng san Båe Vi~t Nam, tay sai Nga, Tau do vdi dam no l~ tan-gia-ba Nam Vi~t Nam vQi vang vUt bO lu'dng tri nup du'di b6ng eC1 mau, r~p khuon theo lli quI thcing tay tan sat, hge doi dåu t6 hang say va xi~ng gong nhUng an nghIa thieng lieng nhm. Ne'p s6ng an binh eua ngu'C1i dan que bao lau hOa m1nh enng vdi thien nhien, eay co hi~n hOa va ehan thl;!'e ndi Xa Binh An khong con nua sau ngay d6i dC1i th6ng h~n eua thang Tu' nam 1975. Boi moi h9 ehu'a h~ bie't nl,l eu'C1i tu'di vui, edi md eua tlnh lang gi~ng khi g~p l~i; h9 dom nhau låm let, khong dam ehao nhau; eui dh tMt thåp, long ai ng1,li, ehun bu'de nhUng bu'de dai nhu' e6 y tr6n lanh mQt di~u gl d6 th~t quai gd, th~t ghe gdm låm v~y . H9 khong con sl;!' tin tu'dng nao he't Mi vdi nhung ngu'C1i xung quanh! Vi vh rna ho~t cånh sinh linh, thl;!'e v~t tren Båt Nu'de Vi~t Nam thC1i di€m nam 1999 nåy, bilt d~u til' thilng Nam nam 1975, båt ngC1 nhu' ehlm sau xu6ng vnng am ty luon mang ve tr~m tr~m ghe rfJn. Anh Hung eh6ng xu6ng ba la len rirng kinh te' mdi Hoa Hung lo dl;l'ng l~u, khai phil l~i månh dåt hoang do elJi Hai Chanh bO dd khi bie't du'fJe tin cM Sau "durte" t~m ra khoi kham ldn Tinh ly'. Anh eling nhC1 gia dinh anh elJi Nhu'fJng giup da t~n tlnh trong måy bua d~u ehun u'dt, ehun rao mdi tOi day; va eling nhu' måy tM ng sau d6 enng anh Nhu'fJng dau lung ra sue Mi dilp l~i nhung gl hoang phe' d6 vd quanh n~n l~u tan nat, k€ til' khi cm Hai Chanh bO ngang eong vi~e khai pM månh dåt hoang do can bQ nha nu'de giao eho tren rirng kinh te' mdi Hoa Hung; vOi l~i Mn eay, eu'a eui, vet mu'dng eho eh6 ehe mu'a dl,lt nilng t~m thC1i.

Phåp Am Ph~t Dan pl. 2544

H9 khong dam khai phil vo sau hdn khu rong tram, vi bua dh anh Hung da nghe måy phen anh cm Nhu'fJng to ra ell.' ehl e de, nhile nhd khi anh thile mile mu6n bie't: T1,li sao khong du'fJe khai phil vo sau hdn dam rirng lau s~y , tram vt,:t mge day bit tren manh dåt eua anh da du'fJe nha nu'de eåp pMt? B€ r6i, khi tdi lue ehl e6 rieng anh Nhu'fJng, khi hai anh em eong lung ngoai ruQng nu'de phen eu'a tra m, eh~t s~y ". Anh Nhu'fJng mdi phan bay, mQt eau n6i nhu' e6 ve quan tr9ng Mm d6i vdi anh v~y : - B€ tMng thcing vai ba thilng tdi nua eoi ra sao d6 cM Hai a, My giC1 ehu'a e6 an ninh låm dau. Hai can l~u eua hai anh em m1nh l~i nlim tu6t mn d dh ng9n rong, eaeh l~u ba con xa ca tram thu'de; l~u anh em m1nh d då u khu kinh te' mdi rna cM! Da ne, til' bua cM len day, ehu e6 d€ y thåy cu sl,lP m~t trC1i xu6ng, la dam 1>9 dQi cong an bie n phOng quåy sung dia eh6 tru d6ng he't trdn he't tr9i; cM bie't t~i sao khong v~y hå? Anh Hung ngu'de m~t len hoi l~i anh Nhu'fJng: - Toi eling thåy sl;!' vi~ e xay ra d day nhu' anh n6i v~y, nhung khong bie't vi le gl. Sao v~y anh Ba? Anh Nhu'fJng ngirng tay Mn tram, låy die'u thu6e re da tilt ng11n lll.'a h6i nao khong bie't ra khoi moi, b6p b6p bång dh hai ng6n tay eho tro d dh die'u thu6e rdt ra, r6i m6e trong tui ao låy bieh thu6e re g6i ghem dn th~n eUQn tron trong måy lån bao nhl!a mong, dem ra di hQt qut,:t thåm bOng gon d~u lll.'a con ga nghieng m1nh ehe gi6, dm eui qut,:t Mi lau mdi m6i du'fJe d6m lll.'a eho die'u thu6e re bi phen. Sau khi nhå måy hdi kh6i; anh Nhu'fJng l~i dom lao lia lao ija måy bl,li eay uro turn mge xung quanh, r6i mdi nht,: gi9ng giåi thieh eho anh Hung bie't: - Til' ngay gia dinh tui, vdi con Chanh len rirng kinh te' mdi d€ nh~n mie'ng dåt hoang n~y; thl khong bao lau du'fJc nghe ba con d6n ra d6n vo Vl,l "may ang Khting ehii n, goc lfnh Cqng Hoa". R6i sau d6 thl ai ai eling bie't Mt thåy, khi thåy ba, Mn b~n la eC1 vang ba Sge do bay phåt pM i e~nh hang rao d6ng quan eua bQ dQi eong an bie n phOng. Måy "6ng" dia day ha r~m ha , eoi e6 ve hien ngang låm. Nhm la mdi day, eu6i thilng trude ne , d x6m giua måy "ring " l~i dia lien tie'p hai, ba dem tham hOi ba con. H9 luon luon an b~n qu~n ao, trang bi vii kW, deo "lon Ja" gi6ng y h~t nhu' la "linh minh " Mi trude nam 1975 v~y d6 cM Hai. Anh Hung eling dam ehieu anh milt dom sau vo eu6i day rirng tram, nho gi9ng hOi: - Anh e6 g~p måy ong "Khting ehii n, goc la lfnh Cqng Hoa " l~n nao ehu'a v~y anh Ba? - C6 cM, g~p hoai di ehd. H5i trude måy "ring" vo l~u tui dau ba, b6n lån gl do; lUe båy giC1 con Chanh da qua l~u gia dlnh toi d r6i . Anh em tui vdi måy "ring" ng6i u6ng tra nhile ehuy~n xu'a Heh eli vui Mm; eai hay eua måy "ring" nhm la ehuy~n ehinh cm ehinh em tuy~t nhien khong h~ n6i tOi. Sau n~y, con Chanh vdi vfJ con tui eling e6 g~p l~i

137


nhi~u lån nua, khi khai pM them eay e6i eho månh dåt hoang. Må'y "6ng" t~ nhi va ung dung nhu'dang s6ng tren "da, nha" nhfi'ng nam ehu'a e6 bQ dqi mi~n Bile v~y d6 cM Hai a. Tinh khi må'y "6ng" thi~t nhu' la anh hUng Khang ehi~n h<;> Nguy€n v~y.

Anh milt anh Hu'ng fl!e sang them hdn ni~m tin tu'<1ng dli då'u kin bao nam trong tam til', va doi moi dqt nhien ehdm n<1 I~i n1,l eu'C1i minh emnh, nhu' lue d~t vi~t xu6ng kY tC1 ddn tinh nguy~n dh quan vo TruC1ng Sinh vien SI Quan ThU Bue ngay nao. Anh tM ra hdi ngiln, m~nh dm khoat mqt ehuy~n gl do thi~t bai lang; r6i voi tay qua lå'y bieh thu6e re eua anh Nhu'<,1ng dang d~ trude m~t, vå'n mqt di~u nhO, eham lira thoåi mai mt mqt hdi dai. Trong kh6i thu6e mC1 dl,le, anh nghe ti~ng anh Nhu'<,1ng vang len tråm tråm: - Nhåe tdi Cl,l Nguy€n, tui l~i nhd lom bOm bai thd tuy~t m~nh da Cl,l, rna d~ tl,l'a thl dli quen tu6t lu6t r6i, e6 hai eau m<1 dåu nhu' våy: ... Thu kitm tung nhung tt! thitu nien - Yen gian dåm kM hilu lang tuyin ... Chåe cM con nhd bai tM nå y, ehd cM Hai? Anh Hu'ng l~ng suy til' mqt låt, trude khi g~t dh trå lC1i anh Nhu'<,1ng, dIng trong nl,l eu'C1i gi<;>ng anh dt len trong su6t: - Toi ciing khong con nhd d~ tl,l'a bai thd tuy~t m~nh, eua Vi Anh hung Khang ehi~n Nguy€n Trung TfI!e nua, anh Ba a. Nhu'ng bai thd sang tae the o Han van eua Cl,l nhu' v§y: Thu kitm tung nhung tt! thitu nien Yen gian dåm khi hilu lang tuyin Anh hung nhu(/c ngQ va dung dia Båa Mn tMm Clm MI Mi thien! Theo bån dieh eua Tien sinh Bong H61a: Thea vi~c binh nhung thU(J tre trai Phang min hang Mi tuat guCfm mai Anh hung gtJp phåi Mi khc5ng dat Thu Mn chang chang ch/tng gtJp tMi! Anh Nhu'<!ng vqi len ti~ng, khi anh Hu'ng vU'a d<;>e dm bai thd: - chåe mlnh phåi 16i d~o vdi vong linh Cl,l Nguy€n qua ehu Hai? Anh Hu'ng ng~e nhien hoi I~i: - L6i d~o vdi Cl,l Nguy€n, sao v~y anh Ba? - Tui mu6n thay d6i cM trong hai eau thd eu6i eua Cl,l Nguy€n la: Anh hUng g~p phåi h6i "vung vlly" - thu Mn ehang ehang "då" g~p thC1i. Bu'<!e khong vh cM Ba?

Trong thC1i gian do, cM Sau, ehi Hai Chanh eu vai ba bua thl eh6ng xu6ng len ri'i'ng kinh t~ mdi Hoa Hu'ng tham nom anh Hu'ng, ti~p tay d<;>n d<;!p nhfi'ng bira bQn trong ngoai I~u, quanh quå't tren månh dåt dang khai pM; efing nhu' dem them vai ba m6n dn thi~t nhu' milm mu6i, ao quån efi dli va viu l~i tu'dm tå't eho anh Hu'ng. Thu'C1ng khi, ehi Hai Chanh nghl eheo do tren b~n TMnh Thå't Cao Bai hai, ba tuån I€ lien ti~p <1 l~i ben anh Hu'ng d~ ehia xdt n6i 138

ni~m trong long thl tham tråm, ngoai m~t thl kh6 nh<;>e eua eh6ng deo mang du'di th~ eh~ ng~ quI, rna vu'dng lfi eqng sån Vi~t Nam hi~n nay! Chi Hai Chanh hi~u, kinh tr<;>ng cm khi va yeu thu'dng anh Hu'ng tir khi hai ngu'C1i con ng6i h<;>e ehung tru'C1ng, ehung ldp; r6i runh hOn, r6i bi~n bi~t eaeh xa nhau thC1i gian dang dAng må'y nam trC1i, r6i tai h<!p tbanh v<! tbanh eh6ng. Thir hOi, co ai rna khong tran quf h~nh pMe "khiem nhuitng" nåy day M?

CM Sau, anh Hu'ng tr6ng them bang eay B~eh dan, må'y bl,li tre, trUe ... vai li~p rau d~u, bi du'a ven ranh månh då't quanh Mu. Khong lau thlli~p rau, day d~u dli tu'di t6t tr6 bOng vang 6i ehC1 k~t trai dh mua; eay B~eh dan, bl,li true vu'dn eao hdn 5 tå'e, la d~m mau xanh uro. Anh ehi Hu'ng doi khi mdi dia Xli Blnh An tham l~i cM Sau, rna m6i lån nhu' v~y, tren xu6ng hai ngu'C1i th~ nao efing eh<1 theo ca rua, rau du'a, mang d~u ... eua li~p vu'C1n vU'a quen då't mdi, mu'dng h6 xung quanh cM eu' ngl,l . Gån nira nam qua, thi~t tlnh thl ehu Sau eh6ng xu6ng len rirng kinh t~ mdi Hoa Hu'ng <1 vdi v<! eh6ng anh ehi Hu'ng nhi~u hdn, la v<! eh6ng anh ehi Hu'ng bdi xu6ng dia Xli Blnh An tham cM Sau. Cfing d€ hi~u thoi, vl cM Sau s6ng trd tr<;>i mqt than, mqt eMi; tu6i tae l~i eao eho nen thu'C1ng dem d~t lu'ng nlim xu6ng ehong la nM v<!, nhd con, nhd ... du m<;>i ehuy~n. Ma day efing ehlla mqt phån trong di~u nguy~n u'de (chu S6u o ben cc;mh mai mai) eua v<,1 eh6ng anh ehi Hu'ng. Nhu'ng v<! eh6ng anh ehi Hu'ng ehu'a k!p to~i nguy~n, thl bua ehi~u t6i kia, ba con () gån l~u eua anh ehi Nhu'<,1ng, ehi Hai Chanh, cM Sau hd håi; h<;> ehia tirng toan nhO s1,le s~o trong rirng tram, du'di lx'1 kinh ... va khilp m<;>i ndi ; h<;> d6t du6e sang fl!e, g<;>i vang mqt goe trC1i lim ki~m anh Hu'ng rong rli su6t dem khuya, tdi khi phu'dng Bong r~ng vang anh nilng m~t trC1i len dån nhfi'ng ng<;>n eay eu6i dliy rirng hoang mau 16ng lanh. Sau eung, vi e6 them toan eong an bien pMng tdi h<!p ta c, trong vi~e tim ki~m tin tue anh Hu'ng phl,l giup eho vdi ehu Sau, ehi Hai Chanh va ba con co bae dang khai pM ri'i'ng kinh t~ mdi Hoa Hu'ng mdi e6 k~t quå I<;! lang. Khoång II giC1 eung ngay, eong an bien phong båt g~p ehi& xu6ng ba la da anh Hu'ng thu'C1ng bua bdi len me rirng mån vi~e d6n tram, eu'a v<;!t. Mo edm dqn, kho milm vu'dng vlii tu tung tren m~t dåt bun non; rieng ehi~e xu6ng bay giC1 dli bi d~p b~ nat phån van pma mfii, efing nhu' thån xu6ng; va hlnh nhu' du'<!e ban tay eua ai keo len khoi mu'dng nu'de phen, Mu khuå't trong dam lau sh r~m r~p eaeh l~u, eaeh me rirng hdn 500 thu'de! C6 rå't nhi~u Mu ehu'n, hay Mu tfeh rna ba con efing nhu' can bq eong an bien pMng khong phån dinh du'<,1e la eua tM v~t, ho~e eua anh Hu'ng lam xao trqn m~t då't bUn non, lau sh d~ I~i xung quanh ndi nay.

..

Can bQ eong an bien pMng k~t lu~n: - Anh Hu'ng bi e<;>p (!) tha di må't xae, sau khi ehi~n dåu oanh li~t di tl,l' v~!

Phllp

Am Ph~1 f)au pl. 2544


Ba con ndi rirng kinh te' mdi Hoa Httng thay phien nhau tdi chia xdt n6i dau Mn ding cM Sau, chi Hai Chanh cting nhu' gia dinh anh chi Nbu'<Jng r6i l~ng le quay mtii xu6ng bdi rua l~u, tå't ca m9i ngu'i1i to ve ra thå'm m~t sau mQt dem dai thuc tning. Rieng chl c6 cM Sau, anh chi Nbu'<Jng, chi Hai Chanh trong long c6 giu net blnh thu'i1ng nhu' kh6ng c6 chuy~n gi dang tie'c xay ra; nhu'ng gu'dng m~t h<;> tråm xu6ng vdi anh måt dlt<Jm ve lo lång, u'u tit hay mQt di~u gl d6 ti~m ftn kh6 giai thich låm. Ngoai tie'ng dQng sQt so~t da mai dåm vit qua ng9n lau, tban s~y ven bC1 mu'dng h~p dån ra kinh dao; thi tuy~t nhien kh6ng c6 con mQt tie'ng dQng nao khac nua; k~ ca tie'ng keu ai oan cua loai chim b! xa dan, le b~n! Sau lu'ng cM Sau, chi Hai Chanh c6 ngoai dån l~i hu'dng cånh rirng; bO nhiP bdi d~t nh~ tay len b\lng, chi d!u dang n6i thåm thi trong man nltdc måt rttng rttng: - M~ se nu6i con kh6n ldn, tbanh nhan. Nbu' ba con nu6i cm Quang ph\lc l~i Que hu'dng, con nhe. M~t tri1i dli'ng tren dInh dån, anh nifng toa len v~n v~t;

quang cånh cu hiu Mt am d~m, kh6n kh6 dltdi ng9n ci1 mau ru ru<Ji the lu'dng, kh6ng c6 hdi gi6 nh~ nao thoang qua; chl c6 h~t mu'a l~nh, va nhlt con c6 tbem dit am nhii'ng li1i than ai oan da tri~u tri~u ngu'i1i dan mi~n Nam Vi~t Nam dit tie'ng ren xie't tir tr~i tu cai t~o, xa lim, tren xii Mi cM nghla vong ban, va di~t cMng cua b<;>n cQng san rni~n Båc Vi~t Nam.

T6i ng6i ddy ng-ui ngcfm! Toi Mn thln! Yngru cUa mQt ngUo-i giå ... Toi nghI v~ que hU<1ng da bi~n bi~t cach xa Toi ngh! v~ dO-i s6ng dan nuåc tOi con nhi~u khåc nghi~t.

Con che di) bq.o quy~n, Ho' Nai, Thai. Binh ren xiet Ddn Mm cdm, vcfn gian kh6 trung trung! Nghi v~ Que HU<1ng! Nuåc måt 1l1llg trong Ph~ co roc, tOi Mt ClIn, mVc cq.n Dåt tro-i mang mang .. oi tam tinh di tan! Buåc hru dåy u uln! The ky tOi Låm gi day! Con ph~ cu6i cUQc da'i! ThU<1ng x6t qua! Dan tQc toi, dåt nuåc tOi Dong H6ng Lq.c ClIng da vang rruiu do

ai! Qu~ Huang ddn Mm than kh6n kh6! Bao gio- trång måi to Mi).t tro-i len, ngUo-i het cånh cd han ai Vi~t Nam! Vi~t Nam. Ba mUdi thling W tOi ng6i ngUi ngam Ngh! v~ s6 ph~ Nbilng con ngUo-i Nbilng cånh dO-i xa hoa

mn cdnh dm tdm t6i Nbilng con duo-ng di hoåi må khong tåi ai con duo-ng Bac Ai ben Tinh Thu<1ng Toi gQi ten Que HU<1ng ~i Hå Ni)i Såi GOn trong th~m IlP1g.

- R6i c6 mQt ngay ...

Ba muai thang tu: m~t ngdy ddi ddng ddng

Cho dJu ding cay buong la cMt Con day ngqn bUp miy mam non.

Viet ~y dong tårn cam Toi thåp nen nhang long Nguy~n c~u cho nhilng h6n oan da khua't Nbilng linh Mn nåm sau long mQ dåt. Nbilng linh Mn duåi day thåm dq.i dU<1ng.

(ThC1: huV giong)

Mu'i1i må'y nam nay, bua nao ng6i dan r6, dan tMng ngoai bang hien chQi, cM Sau cting me mftn dom rua hu'dng chu'n tri1i xa tit. Mi~ng cM l~i e a d9C hai cau thd kh6ng dån, kh6ng du6i nåy bå't eu la bu6i sdm tinh su'dng, bUa trua nifng hIa, bua chi~u ch~ng v~ng ... K.hi n6i long eua chu ch<Jt n6i bi'tng d~y ni~m cam khåi, nhm la khi chå'm dm gi9ng d<;>c thd, the' nao cting c6 li1i n6i dm khoat cua cM sang sang, hiing Mn vang len ng~o ngh~ : - R6i c6 mQt ngay ...

HuyGiang

Ba Ml/eli Thång Tl/ Thd Dång LiYi Khån Nguy~n Rl1llg rung ni~m nhå ng<:IP Mn Thang tl1! 4i thang tv bu6n xanh xao! C8.nh thd thå may Wng cao C8.nh thd tha gi6 ngh~n ngåo thinh khong. Ba mUdi thling tl1! S~u menh mong .. Ba mUdi thling tv PMp AmPh~ t Elan pl. 2544

T6i nguy~n c~u cho nhilng ngUo-i than thU<1ng Ben que nhå trang trq.i tu d~y, sdm c6 ngåy an lq.c Ba muai thling W den! ai nhilng dong thd! Nbilng dong dau bu6n ngd ngac. Tha v~ dau! Tam huång ngUt måy s~u T6i dang y nguy~n c~u

T6i nguy~n cdu Phtjt Trm, Thu:qng Et Cho Vi~t Nam het tang thU<1ng dau b€'o liJi nguy~n cdu Mi thd gi6 ra khai Kfnh lq.y Ddc The Ton Nbu Lai Ngåi Ta Bi, Bac Ai Xin cho Vi~t Nam ngåy thanh blnh nång måi.

Chung con thanh khtln, nguy~n cdu cM dCfi ChUng con rna ngåy trå' lq.i Que HU<1ng Ngåy mu6n long mO' hQi Tinh Thu<1ng Trung Nam Båe bi€'n cO- vang phåt pMi xu§n doan tI,l, xu§n bOa binh tren dåt M~ than thU<1ng xu§n Vi~t Nam, Ngåy HQi Lån Que HU<1ng Ba MUdi Thling Tv, thd dang lO-i khln nguy~n .. Tul$ Nga

139


etla tu6i tre va dan tl)e. Lieh sii' Mu the' se phån xet len an tl)i tr~ng dl)c tåi, dl)c ton, Iling do~n kinh te' tai ehånh... clia hQ lam ch~m bu'dc tie'n cua Mt nu'dc.

tuc5i tre truoe th~m the' ky 21 Cu6i the' kY 20 na y, chllng ta dang s6ng trong kY nguyen truy~n thOng di~n tii' (information age), thC1i d~i l~i t~o vo tinh (eloning age), vdi nhi~u Mu hi~u kich dl)ng, sU'ng s6t nhung c6 nhi~u hua h<fn lanh m~nh. NhU'ng hinh dung til', chUm ngii': chu'a til'ng co, Mn dåu tien, kY h,lc mdi, vo dich, s6 l, thu'<;1ng dång ... du'<;1C n6i Mn nh3'c l~i nhi~u Mn. Di~u dang hru tårn nhU'ng dInh cao thanh d~t ngay cang do nhi~u thanh thie'u nien kie'n t~o. Lanh V11c kM khan nhilt trong ijch su nhån lo~i rna tu6i tre it thanh cong la chinh tti va kinh te', nay khong con la dl)c quy~n ctla cac chånh khåch låo luy~n, kinh bang te' the' nhu' Mi dåu ho~c giua the'kY nay.

Nam 1975, khi mdi 20 tu6i, Bill Gate cung Paul Allen bO hQe d~i hQe, cung nhau sang che' va kinh doanh ky thu~t thong tin. Nam 24 tu6i Gate tr" thanh ty pM. BAng st! dn mån, luon t~o ra tie'n bQ ky thu~t, phåt tri~n kinh doanh, " tu6i 41 vao cu6i nam 1997, Anh tr" thanh ngu'C1i giau nhåt the' gidi. Tri gia tai sån khoång 50 ty my kim. Khong gi6ng cac ong hoang ba ehlla, eae quy tu thil'a hu'd'ng gia tai truy~n dC1i, Bill Gate di til' khong de'n c6, til' it de'n nhi~u, phåt huy cd s" elia m1nh thanh eong ty kh6ng 16, che' ngt! ky thu~t truy~n thong toan du. Ngoai lam giau chånh dang eho mlnh, anh g6p phån t~o ra nhi~u ty phil va hang tram tri~u phil khae. Bill Gate vil'a la nha sang che' tai ba, d6ng thC1i la thu'dng gia ki~t xuåt. Anh quå la Edison va Ford, nhU'ng thien tai sang ehe' va kinh doanh trong ijeh su My. Bill Gate la ngu'di giau nhilt nhung eling tre tu6i nhilt trong ijch su eae d~ nhåt tY phil hoan eh. Ngu'C1i ta cling gQi anh la Croesus thC1i nay . (Croesus la vua tre tu6i giau c6 cua ti~u qu6c Lydia, khoang 540 nåm trllCJc cong nguyen)

Nåm 1992, th6ng d6e tre 46 tu6i Clinton, danh b~i du'dng kim t6ng th6ng 64 tu6i George Bush, tr" thanh ml)t trong nhU'ng lånh tl,l tre trong ijch su My va the' gidi. De'n nam 1996, ~ do van chinh tti gia låo thanh Bob Dole etla dång Cl)ng Roa, Bill Clinton t~o ra chie'n tich mdi, dåm traeh lien tl,lc hai nhi~m kY, vi~c chu'a til'ng c6 t6ng th6ng nao da Dång Dån ChU d~t du'<;1c trong 50 nam qua. Gidi khåo CUu ijch sii' cho rAng the' M lånh d~o da the' chie'n thu hai då he't thC1i, ijch su sang trang cho nhU'ng Mu sinh khå uy.

Trong 53 ngu'C1i kh6ng che' ky thu~t va kinh te' nganh thong tin the' gidi, e6 cMng Richard James mdi 24 tu6i . C6 33 ngu'C1i du'di 50 tu6i giu vai tro sang ehe' ky thu~t cM eh6t, ehie'm khoång 65% trong t6ng s6 n6i tren. Ldp gia tren 60 tu6i ehI e6 tie'n Sl Andy Grove, 62 tu6i, tae giå tac phå'm: "Chl co tri tlldng tllf/ng con s6ng måi", ong la ngu'C1i hUng eua nam 1997. Bl) proeessor vi xu ly Pentium eua ong chie'm 90% s6 may di~n toan tren trai Mt nay .

Ml)t chie'n thång vang dl)i då di€n ra " Anh Qu6c Mi thång 5-1997. Chinh khach tre 43 tu6i, Tony Blair, vdi khå nang xuå't chllng då h~ ~ thanh tich gån 20 nam dm quy~n Ctla dång Båo ThU. V di thång l<;1i ve vang ctla dång Lao Dl)ng, Tony tr" thanh thU tu'dng tre tu6i nhåt nu'dc Anh trong the' kY nay. D6ng minh Clinton, du bi te que chan, vui ve eh6ng n~ng sang t~n thtl do London chllc mil'ng tån lånh tl,l Blair.

Windsor, ngu'C1i Duc, kh"i st! thu'dng doanh til' s6 khong luc 16 tu6i. Anh nhC1 cha d-ung ten vay ngan hang 100 ngan mac d~ buon hån. Nam 1996 tue ba nam sau, anh wa tron 19 tu6i, c6 sl,l' nghi~p tri gia khoång 800 tri~u do. Anh c6 m~t tren khåp eae Il,le dia, c6 eao 6c " Sai Gon. Anh du<;1e eoi la ngu'C1i lam giau nhanh nhilt the' gidi d' tu6i 19. ThU tu'dng Due xi~n du'dng cMng trai Windsor la ni~m tl,l' hao da qu6e gia ...

Du vån du'<;1C tin nhi~m, ong Mayor c1;l'U thU tu'dng Anh xin til' chUc va toan Dång Båo ThU d6i I~p ngay sau do cling då båu ml)t lånh tl,l tre khoe, eMng Hague mdi c6 36 tu6i, luc d6 chu'a v<;1. SI,l' ki~n nay cling tr" thanh trang sii' hie'm c6 qua 200 nam ijch su xu mu su'dng kh6i na y ..

Lånh dia th~ thao dang e6 eao trao eae ki~n tu'dng lil'ng danh du con tre eling dang bi ap II,l'C eua Idp tre hdn e~nh tranh rao rie't va de d<,>a n~ng n~. Tiger Woods, 21 tu6i, ngu'C1i My da mau, eling la danh thu tre nhilt gay ra ehå'n dl)ng khi anh do~t giåi quan quån mon Golf, nam 1997 " Roa KY. Anh eling la ngu'C1i e6 y ehi tån cong m~nh me vao 16i kY tb! ehUng tl)e elia thi~u s6 da trång h<;1m hlnh. Ba nu dåu thU quån v<;1t " tu6i 17 la Hingis (Thl,ly sD. Williams (My) va Kournikova (Ngo) dang lam eho nhU'ng dan cb! lau nam lung tung. Hingis khong nhU'ng la du thu tennis xuåt såe nhilt trong nam 1997 rna co con t~o kY Il,le etla thanh eong e6 ml)t khOng hai trong the' kY 20 ...

Nhi~u nha chinh

tti, " tu6i tren 60, du vån du'<;1C eoi nhu' trung nien trong sån khåu chinh tru'C1ng, nhu' cl,l'U thU tu'dng Carlsson " Thl,ly Di~n, Mayor clia nu'dc Anh, Gonzalez" Hy Ban Nha, Klerk" cl)ng Roa Nam Phi ... d~u vui long til' giå ehinh tru'C1ng ho~t dl)ng, nhu'C1ng bu'dc eho ldp tre sung mån d-ung len ganh vac traeh nhi~m . N6i de'n dåy ngu'C1i vie't b6ng nhd de'n

A Chau

va que

Vi~t. Nhi~u nM lånh d~o gia nua, dh b~c rang long, ll,l'c

båt tong tam, vån tham quy~n co' vi, cån tr" bu'de tie'n

140

N6i sao cho he't cae cong trinh tram hoa dua n" ctla tu6i tre tren trån gian nay . Ml)t s6 nha blnh lu~n eao hung PMp Am Ph~t Dån pl. 2544


cho ding the' thanh xuan.

kY

21 se la san kba'u trinh di~n cua tu6i

Nhln l~i l<lp tre cua dan tQc Vi~t Nam, tha'y co nhii'ng Mu a'n dang mi'tng va tI! Mo. Nhi~u tMnh c6ng tren cac lanh V\fc h<:>c va'n tu trong nu'<lc cho de'n d' ngo~i qu6c. L<lp tre Vi~t d' ngo~i qu6c kb6ng nhii'ng kb6ng ma't g6c rna con to ra nåm båt dInh cao tu' tu'd'ng nhan lo~i . H<:> tuyen ng6n, sån sang ph~ng su' t6 qu6c, nhu'ng se kb6ng ph~c ~ cho ba't cu che' dQ dQc tai du la dQc tili kb6ng cQng sån. Gån 70% dan s6 nu'<lc ta la thanh nien du'<li 30 tu6i . Can cu vao s61u'<;1ng nay co th€ noi Vi~t Nam la qu6c gia cua tu6i tre . Ll!c lu'<;1ng nay v6n kb6ng u'a båo thU va dQc tai. H<:> la nhii'ng ngu'C1i u'a cai m<li, tan tie'n, c6ng bAng, dan chU va tI! do ... H<:> se y thuc du'<;1c vai tro cua tu6i tre, se bie't phåi lam gi M du'a que hu'dng thieng lieng va yeu Mu cua minh ra kboi vong ki~m che' cua båo thU dQc tai, theo kip da tie'n eua nhan lo~i . Dan ta, the' h~ cha anh co ly do d€ tin vao vai tro va ban tay cac chang trai va co gai Vi~t se dem l~i tu'dng lai tI! do, dån chU va phU cu'C1ng cho xu sd'. Thl,1yNam

Nguyen Van Cuong T6i quen Hanh tu thC1i nien thie'u cho de'n ngay nu'<lc ma't nha tan. Lang anh d' c~nh lang toi, ranh gi<li chi la cai mie'u Ba å'n du'<li g6c cåy da c6 th~ chån ngang. Hanh la'y xong månh bAng Tu Tai 2 ban B t~i tru'C1ng trung h<:>c c6ng l~p Duy Tan d' Phan Rang, r6i kb6ng tie'p t~c len D~i H<:>c, anh v~ que s6ng v<li ruQng vu'C1n n6i nghi~p cha m~ da gia ye'u. Phåi noi chi tinh rång Hanh quå th~t d~p trai, dång ngu'i'1i thanh thoat trong b~ch di~n thu' sinh dung nghIa , l~i them cach noi chuy~n duyen dang nen d€ thu hUt long ngu'CJi . Nha't la gi <li nu sinh d' xu Phan thanh, hoa phu'<;1ng do rl!C cac neo du'C1ng ph6 vao he nay. Trong s6 cac ngu'C1i d~p "met" anh co nang Hu~ la doa hoa du'<;1c anh ddm bOng. Hu~ yeu anh kb6ng ngoai kbu6n m~t d~p trai, rna VI anh con c6 Mo quang dån dAu lØp tu nhii'ng PM p AmPh~ t Elan pl. 2544

nam cung h<:>c v<li nang. Chinh vi l<;1i the' d6 rna hai ngu'C1i da trd' thanh v<;1 cb6ng, h<:> tu'dng xli'ng v<li nhau trai tai gåi såe rna . Md u'<lc cua Hu~ la mu6n cho Hanh vao d~i h<:>c hay it nha't cling "tha rang eMt giila rilng mai, con hdn eMt J tren vai eanh ga" d€ nang du'<;1c ve vang v<li xa h(>i, danh dl! v<li gia dinh, b~n be va cling chinh cho nang c6 cd hQi thl!C hi~n sd' thich trd' thanh mQt c6 giao, it nha't cling phåi t6t nghi~p tru'C1ng su' ph~m Quy Nhdn, h~ hai nam v<li ng~ch giao h<:>c b6 tuc. Nhu'ng Hanh thll~i me ruQng d6ng, du cUQc s6ng nha nong cua gia dinh v~ m~t v~t cha't eling kbong thua kem gi so v<li nhii'ng gia dinh quan chUc hay kboa bång kbåc . The' rna Hu~ l~i lu6n nghI de'n dia vi. K€ tu d6 h~nh phUc cua h<:> kbong du'<;1c tr<:>n v~n nhu' nhii'ng d6i v<;1 cb6ng tre kbac quanh nam thdm nuc mui hu'dng cua ruQng vu'C1n. N6i bu6n l~i de'n v<li Hanh them nua, dung luc anh rC1i kboi chie'c ghe' HQi vien Cånh Sat xa d€ du'<;1C hoan djch VI ly do c6ng ~ . Dang le sau khi thOi vi~c anh phåi thi hanh l~nh t6ng dQng vien, v<li tai nguyen qu6c gia, anh se du'<;1c theo h<:>c kb6a 15 Sl quan trU bi ThU Duc. Nhu'ng anh l~i lån tr6n v<li ly do rieng - v<;1 dang mang bån, nha neo ddn. Mai Mn nam cha u Thuy con gai dån long cua anh cb! du'<;1c 5 tu6i, la nam anh phåi cha'p nMn l~nh che' lai bUQC phåi theo h<:>c kb6a H~ Sl quan tru bj t~i D6ng De'. Trung tam Hua'n luy~n nåy nåm gån Qu6c IQ s6 l , cach thanh ph6 Nha Trang v~ hu'<lng Båc dQ hdn mQt cåy s6, co pho tu'<;1ng mau trång v<li hlnh ånh oai hUng pha chUt lang m~n "Anh dllng nghin ntim thao diln nghl. Em ndm xoa toe dqi cM anh" . Quan tru'C1ng D6ng De' ngoai dao t~o H~ Sl quan tru bj, con dao t~ o SI quan d~ c bi ~t bay con g<:>i la d~e u'<lc danh rieng cho nhung quan nhan t~i ngli c6 ca'p b~e tu Trung Sl nha't Mn Thu'<;1ng Sl nha't, la thanh phån u'U tu du'<;1c ddn vj tru'd'ng xet duy~t va d~ ngb!. De'n nhii'ng nam cu6i cua n~n D~ Nb! CQng Hoa tru'C1ng con dao t~o tbem Sl quan tru bi VI trong thC1i gian nay l~nh T6ng dQng vien tai nguyen Sl quan kba d6ng nen quån tru'C1ng ThU Duc kb6ng du chua. Chuy~n du'a anh vao quån tru'C1ng D6ng De' båt dån la nhu' våy: thu'C1ng ngay anh chiim soc ruQng d6ng nhu'ng lu6n cånh giac nhii'ng ngu'C1i c6 nhi~m ~1 båt linh dao ngfi hay ke ba't ph~c tung khOng thi hanh quan djch va l~nh t6ng dQng vien du'<;1c chinh phU ban hanh. V~y rna hOrn d6, anh vii'a nh~n phån cdm cua cb! dem Mn, anh chu'a k!p an thl da c6 linh ~p vao g6c du6i ndi anh å'n tr6n Idn dao nha't vl c6 nhi~u eay d~i va day leo chång cb!t bao h<?c chung quanh. Du cb! he't long nan ni nhung kb6ng hi~u qua . Tuy v~y, nhC1 ngu'i'1i ciIng lang nen h<:> l~p bien bån giåi giao anh len Quan ~ tb! tra'n v<li nQi dung: "Dudng sI! tI! y ra trinh di~n vi da nMn thtie duqe nhi~m Vl;l etla nguili trai tMi chinh ehie'n ... ...

Qua 6 thang thl,l hua'n d' quån tru'C1ng, nhC1 vao di€m thi t6t nghi~p cao nen khi ra tru'C1ng anh du'<;1C u'U tien ch<:>n ddn vj. Anh ch<:>n v~ ti€u kbu Ninh Thu~n la nguyen

141


quan va phl:le VI:l t~i phOng 3 hanh quan. Thie'u Ta Nguy~n Nge;>e Phltdng tru'dng phOng, xem bån tltOng m~o quan VI:l d phån ly ijeh, bie't anh ne'u ehiu theo he;>e kh6a 15 ThU Due thl etIng e6 th~ mang cåp b\l'e khong khae gl ong ta båy giC1. Ci?ng VaD d6 anh to ra khiem t6n, luon phl:le tong m~nh l~nh cåp tren, lam vi~e ra't eham ehl nen lue nao etIng dlt<Je eae cåp ehl huy thltdng me'n. Con ehi thl khong hai long vOi cåp b~e trung Sl elIa eh6ng nen thltC1ng hay tranh ne d nhii'ng ndi dong ngltC1i. TrU' khi anh dlt<Je d!p nghl phep thltC1ng nien, thl ca gia dlnh mOi len Da L~t hay ra Nha Trang d6i gi6, nhttng vOi di~u ki~n anh phåi ehiu mae d5 d6ng phl:le vOi ehie'e ao ba tlii gi6ng nhlt y phl:le elia T6ng tru'dng Dan V~n Chieu H6i Hoang Due Nhii. d thC1i nay, e6 mi?t giai do~n l~nh Trung Itdng yeu du ta't eå nhii'ng ddn vj hanh ehiinh, til' ea'p Trltdng ty trd len phåi an m~e nhlt vh t~i sd lam ho~e di Mi he;>p - C6 le ehi etIng mu6n ngltC1i xa l~ hi~u l~m anh etIng la mi?t nhan v~t quan tre;>ng ehang!! Cho de'n ngay tan hang VaD thiing tit nam 1975 anh ehl mOi dlt<Je thang cåp thlt<Jng sl. Sau khi he;>e t~p ngin ngay t~i dja phltdng. Anh bj ehinh quy~n "cach mq.ng" xii Mt bui?e k:Y gia'y hie'n ta't eå rui?ng Mt eho H<Jp tae xii Nong nghi~p, gia dlnh anh ehl con nh~n l~i 3 sao rui?ng go d gån eai g6e du6i ndi ma anh e6 tMi ån tr6n. Lue n~y anh mOi tha'm thia khi nghe ehi traeh nh~: "phdi chi anh ding nhu bao nhieu nguiJi Irai Ire khcic cung hien ngang ra chie'n IruiJng, Ihi lam gi co cai thdm cdnh ngay hOm nay!" Anh ehl bie't eltC1i trU', du hi~u rAng d6 khong phåi la nguyen nhan ehinh d1ta de'n sl:lP d6 hoan toan mi~n Nam ... Hdn hai mltdi nam Hnh eC1 toi l~i de;>e dlt<Je mi?t s6 bai vie't blnh lu~n v~ ehinh trj ra't vii'ng vang, d~e bi~t tru'Oe he;> ten elia anh e6 hai cM T .S. Khi dii bie't ehife ehin la anh r6i, toi mOi l~n ra dja ehl va vie't thlt tham hOi, d6ng tMi etIng eMe mii'ng anh dii d~t dlt<Je bAng ea'p eao elia xu ngltC1i. Thlt anh Mi am eho toi etIng th~t ehån tlnh Mm, e6 t~ng ca ta'm hlnh ehl:lP ehung gia dlnh, bue ånh ai etIng e6 nl:l eltC1i r~ng ri'1, nha't la ehi con trong e6 dang m~nh phl:l phu nhan d~m net. Trong thd toi I~i cM y Mn eau anh vie't: - Dau phåi "T.S" la tie'n Sl ma b~n n6i bång cåp eao, d6 la cM "ThuCfng si" dlt<Je vie't tit thOi. C6 ti?i l~ gl khi cåp nao etIng la danh vj elia xii Mi ma o Va etIng ehinh VI nhC1 n6 ma "moa" dlt<Je tang Mc khip eae ndi Mi he;>p, ti~e tung elia Ci?ng d5ng ta d day My. Di~u a'y ba xii "moa" rie't r6i etIng quen, eu ngi'1 rAng mlnh la ba tie'n Sl nha van thu thi~t, e6 lue ba con soi n6i khoe -rhtiy tUdng nOi, r6i em ciing se nhu nhilng nguiJi dan ba litng danh tren the' gidi. . " Chuy~n d6 thl con khuya, muon kie'p etIng ehAng bao giC1 e6. Nhttng di'1 eho "moa" trong lue nay la vi~e nha, vi~e xii Mi, vi~e ... rieng, ba ta d~u ehu toan hdn lue nao he't.

Bergen, d~m 30.03.2000, Nguy~n Van CtiO'ng

142

sang b€n

a thl eai e6 la khong Cai khong la e6 Trong long nhan gian C6 khong, khong d Nie't Ban d ehån tam e6 blnh an tuy~t vC1i Kh6 dau ehAng t~i Mt trC1i Tham, san, si Mi long ngltC1i vo minh Mu6n dC1i thoat nghi~p tU' sinh Nltdng thuy~n Bat Nhii dlta mlnh sang song Thuy~n qua Mn Giae menh mong Chån Nhlt thanh tjnh khai thOng vii'ng vang Cua Loi Am r1;l'e hao quang NItOe Thien True Ph~t san sang di? sinh. Nguy~n

Thtidng Qu~

xuån ta-m H6t bie'n xuan lai miin y tam H6n nhien ta bUt he;>a xuan tam San si vien thåo thanh thanh di~p Tån m~n ty van b~eh b~eh tAng Thanh li€u tao sltdng my I~ ehie'u. Han phong mi? nh~t ha ehung ngan Thien nhai co di~u phi ha su Dang thlt<Jng eao sdn hoai cO' bang.

dlch

I~c

bat

Xuan v~ y mOi tran tr~. Long xuan mlt<Jn but cam d~ ma'y eau. Co WC1n mltOt la xanh mau May bay td tring tråi håu trC1i eao Sltdng mai r1;l'e ri'1 ning ehao Chi~u v~ thoang tie'ng ehuong nao nh~ ngan Canh ehim bay b6ng xa d~n D~u non I~ng dU'ng bang khuang nltOe nha ..

Hoang Duy (2.2000) dlch DtiO'ng Thi B6ng eh6c Xuan v~ tran y tan H6n nhien mlt<Jn bUt ve long xuan Ld thd WC1n co xanh xanh la Lang dang may td trang trifng tii'ng Su'dng de;>ng nifng len ngC1i ng<Ji ehie'u Gi6 ehi~u b6ng xu6ng, tr6ng ehuong ngan Nui xa trC1i ri?ng ehim bay mai qng dU'ng d~u non eh~nh cO' bang.

HoangDuy

Phå p Am Ph~ t Elan pl. 2544


tin tue

- -

Phåt Sti

ehU'ng kie'n eae eUQe L~ vo eling long tr9ng du'<1i tai lanh

MQt thang du Ma ~i Ve D~i Lqt eua Thti«1ng Tqa Thieh Tri Minh, Vi~n ehu ehua Khuang Vi~t.

d~o va t6 ehue etla Thu'<;1ng T9a Thieh Phu'<1e Nbdn.

Dap lC1i mC1i etla Thu'<;1ng T9a Thieh Phu'<1e Nhdn, vi~n ehtl ChUa Ph6 Quang va Tinh Nghi~p D~o Trang, ngay 28/3-2000 Thu'<;1ng T9a Thieh Tri Minh da len du'C1ng sang Ve D~i L<;1i dS ehU'ng minh va tham dl! ciing lue va eling ndi hai eUge l~ tr9ng d~i do la: D~i L~ L~e Thånh Tinh Nghi~p D~o Trang va D~i Gi<1i Dan Li~u Khong

Sau khi l~ l~e hoan man, Thu'<;1ng T 9a sang Adelaide (Nom Ue) vie'ng ehUa Pba p Hoa va vån an Hoa Thu'<;1ng Vi~n cM Thieh Nhu' Hu~ kiem Giao H9i Trudng GHPGVNTN Ve D~i L<;1i va Tan Tay Lan. Thu'<;1ng T9a d day nU'a tuin va du'<;1e Hoa Thu'<;1ng mC1i giång PbaP 2 hOrn va tuy la ngay thu'i1ng nhung s6 Ph~t tU' de'n nghe khoång 200 ngu'i1i, trong d6 e6 mQt s6 Nban Sl, Tri thUe Ph?,t giao thi1i danh tr1i<1e nåm 75.

(cll.J<;1e dQt thea ten vi Ån sv euo ThV<;1ng TQo Thfeh Phvoe Nhon, dd vien tieh vaa th6ng 8 nom 1999 tQi Vi~t Nom) do

Thu'<;1ng T9a Phu'<1e Nbdn t6 ehue. Day khong phåi la lin dh tien Thu'<;1ng T9a de'n Ve, song nhii'ng lin tr1i<1e thl ehl v<1i thC1i gian ngån d vai ehUa dia phu'dng, lin nay Thu'<;1ng T9a da såp xe'p thC1i gian hdn mQt thang dS sau khi xong eae l~ l~e, Thu'<;1ng T9a se di Mn nhi~u ndi vU'a hOAng h6a vU'a tham vie'ng Chu' vi Ton tue va eae tI! vi~n rna tr1i<1e do ehu'a co duyen de'n du'<;1e. Trong ehuye'n di nay, Thu'<;1ng T9a eling hu'<1ng dån 5 mon d6 etla mlnh sang th9 gi<1i C1,l tue t~i D~i Gi<1i Dan Li~u Khong neu tren. Du'<;1e bie't trong D~i Gi<1i Dan nay co tåt eå 10 vi Sa Di th9 gi<1i C1,l Tue, g6m 5 vi d~ tU' etla TT. Thieh Tri Minh, ChUa Khuong Vi~t, Na Uy, 3 vi d~ tU' etla TT. Thieh Nbu'DiSn, ChUa Vien Giae, Due qu6e, 1 vi d~ tU' etla TT. Thieh Thi~n Hu~, ChUa Khanh Anh, Pbap qu6e va 1 vi d~ tU' TT. Thieh Quång Ba, Tu Vi~n V~n ~nh, Ve ehau. Ke't quå la CM Sa Di Vien Duy, ChUa Khuong Vi~n då d~u TM Khoa.

Ve D~i L<;1i la qu6e gia giau co, Mt rQng thenh thang, ky ngM pbat d~t. Ngu'C1i Vi~t ti n~n t~i Mt nu'<1e nay len de'n vai tram ngan, ehUa ehi~n du'<;1e kie'n t~o khåp ndi, sinh ho~t Ph~t Giao th~t hung tbinh. Theo ehu'dng trlnh, ndi Thu'<;1ng T9a Mn tr1i<1e tien la Perth CTay Ue), eh6 t9a l~e eua T!nh Nghi~p D~o Trang d~ tham gia ehue sl,l' eling ehU'ng minh D~i L~ L~e Thånh va D~i Gi<1i Dan. Cf day Thu'<;1ng T9a du'<;1e tie'p dai an dn, du'<;1e tu'dng hQi nhi~u Ton tue Tang Ni eling nhu'

PMp Am Ph~t Dan pl. 2544

ThC1i gian con l~i Thu'<;1ng T9a di tham eae tI! vi~n va qui Tang Ni trong vilng. Sau d6, theo lC1i mC1i, Thu'<;1ng T9a tuin tI! di tham ehu' Ton Due va eae ehUa: - Roa Thu'<;1ng Thieh Huy~n Ton, vi~n cM ehUa Båo Vu'dng. - Thu'<;1ng T9a Thieh Tinh Minh, vi~n cM Thien Due TI!. - Thu'<;1ng T9a Thieh Minh Tri, vi~n cM ehlia Phu'<1e Tu'i1ng va D~i Due Thieh Minh Tri (eung phåp hi~u) tru<1e day dNa Uy. - Thu'<;1ng T9a Thieh Tinh D~o, tr1,l trl ehUa Linh Sdn. - Su' Co Thieh Nu Chan Kim, tr1,l tri ehUa PMt Quang. - Thu'<;1ng T9a Thieh Tam Phu'dng, vi~n cM ehUa Quång Due. - Thu'<;1ng T9a Thieh Thi~n D~t tr1,l tri ehUa Nbu' Lai. T~i

ehUa Quång Due va ehUa Nbu' Lai, Thu'<;1ng T9a du'<;1e mi1i thuye't giång, eå hai ndi d~u dong dåo thinh eMng ng6i nghe råt eung kinh ehi thånh. Sau 5 hOrn, Thu'<;1ng T9a sang Queensland, Brisbane, Sydney ... vie'ng tham ehu'Ton Due va eae ehUa: - Thu'<;1ng T9a Thieh Nb~t Tan, vi~n ehU ehUa PbaP Quang, du'<;1e mi1i thuye't giång 3 ngay li~n råt dong Ph~t tU' thinh eMng. - Thu'<;1ng T9a Thieh Båo L~e, vi~n cM ehUa Pbap Båo, d day du'<;1e Thu'<;1ng T9a Båo L~e u'U ai mi1i lu'U l~i mQt tuh, thuye't giång eho dong dåo Ph~t tU' va hu'<1ng dån tham vie'ng Nam Thien TI! va PMt Quang Sdn.

143


- Thu'<.1ng T9a Thich Quång Nghiem, tfl:l tri chUa Phu'dc H~u, va cling du'<.1c mCJi thuye't giång cho dong dåo Ph~t tli' t~i day. Sau d6 Thu'<.1ng T9a con di tham Thu'<.1ng T9a Thich Minh Nhh va chUa Quan Am, Su' Co Thich Nu Tri LU'U va chUa P~t Da, Thu'<.1ng T9a Thich An Thien va chua Minh Giac, Thu'<.1ng T9a Thich Minh Hie'u va Tinh xa Ng9c Xa L<.1i, Thu'<.1ng T9a Thich Tåm Minh va chUa Truc Låm, Thu'<.1ng T9a Thich B6n Di~n va chUa Huy~n Quang, Thlt<.1ng T9a Thich Nbu' Dinh va chUa CMc TMnh - Va d~c bic$t Thu'<.1ng T9a da vie'ng tham bai va'n Hoa Thu'<.1ng Thich Phu'dc Huc$ (An sU OQi elue Thfeh An Chf tQi No Uy) vic$n cM Phu'dc Huc$ D~o Trang. Sau cung Thu'<.1ng T9a cung cac mon d6 de'n vie'ng tu vic$n V~n H~nh t~i Canberra do Thu'<.1ng T9a Thich Quång Ba lam vic$n cM. T~i day du'<.1C qui TMy trong vic$n du'a di tham vie'ng cac ndi va mCJi lU'U l~i vai ngay, nhu'ng vi ~n djnh da Mi nen Thu'<.1ng T9a cilng mon d6 ngo lCJ tir t~ va htfn de'n mua thu sang nam se trd' laj. Thu'<.1ng T9a va pMi doan Tang CMng chUa Khuong Vic$t da v~ de'n Na Uy vao ngay 4.5.2000.

Quy Tin Ty Kheo ehua Khu6ng Vi~t, Na Vy Sau bie'n c6 75, nhi~u ldp tre (the h~ ap nhl) theo chån gia dinh di tån de'n cac mtdc tt! do tren the' gi<li. Da s6 ldp tre nay da g~t Mi thanh cong tren con du'CJng h9C va'n va hic$n dang phl.lC V1.1 t6t dtfp d' m9i nganh ngh~, dem l~i ve vang chung cho cQng d6ng ngu'CJi Vic$t ~i khlfp ndi. MQt s6 ~t hie'm hoi cua }('}p tre d6 l~i d~c bic$t U'U tu' de'n va'n d~ t6n vong cua ton giao tren xu ngu'CJi nen mQt m~t vin thea du6i vic$c h9C, m~t kbac da da'n than vao hang tu sinh vdi tam nguyc$n lam g~ch n6i ke' thira cho m~ng m~ch d~o thieng cua tin ngu'<1ng ma mlnh dang c6. Day la nhii'ng ta'm long hu'dng thu'<.1ng hu'<lng thic$n cao cå, ne'u khong vi st! pMt tam rQng l<ln thl kh6 c6 th~ lam du'<.1c, nha't la gidi tre giua muon ngan cam d6 cua xa hQi van minh v~t cha't d' cac nudc phu'dng Tåy hOm nay. Rieng Ph~t Giao Vic$t Nam t~i Na Uy, k~ tit nam 1994 de'n nay c6 13 tu sinh (7 nom va 6 mJ) xua't gia va dling ta'n cho cong h~nh cao cå d6. Ne'u tinh theo ti 11$ nhan s6 cua P~t t1i' Vic$t Nam ti n~n tren cac nu'dc, thl con s6 it oi t~i Na Uy quå da d~t du'<.1c cai hie'm tren st! hie'm v~ st! nå'y m~m cua B6 D~ CMng Tli' cao qui nay. Dåu tMng tu' nam 2000 vira qua, sau 5 nam tinh tie'n tu h9C, 5 Sa Di ChUa Khuong Vic$t: Vien Tanh. Vi en Tinh, Vien Duy, Vien D~i va Vi en Giac du'<.1c Thu'<.1ng To~ An Su' Thich Tri Minh hu'dng dån qua Uc D~i L<.1i th9 CI.l tuc gi<li trong D~i Gidi Dan Lie!u Khong du'<.1C t6 chuc cung luc v<li D~i le! L~c Thanh ChUa Ph6 Quang (Tjnh Nghi~p OQo Trang) do Thu'<.1ng T9a Thich Phlt<lc Nbdn lam Vic$n cM.

144

T~i day 5 CM da thi tri~n cong trinh tu h9C cua mlnh va da dlfc gidi th~ mQt cach r<1 rang vien man, trd' thanh nhii'ng tan Ty kheo dåu tien t~i ChUa Khuong Vic$t thuQc

GHPGVNTN t~i Na Uy. Di~u dang k~ la Sa mon Thich Vien Duy da d~t du'<.1c TM khoa CI.l tuc trong gidi dan nay va tuy ngu'CJi tu cM tru'dng slfc khong vo nga... nhltng vdi ke't quå nay cling a'n chtl'ng du'<.1c cong lao tu tie'n cua mlnh d6ng thCJi dem du'<.1c it nhi~u vinh dt! v~ ndi trU xu cung d~n dn TMy T6 da day cong d~y d6 cU'U mang. Trudc day nhln qui Chu qui Co qua tre, nhi~u ngu'C1i ai ng~i cho vic$c kham nhh tu tii. Hom nay qui Thåy v~ vdi gidi pM p, gidi th~ tron da y, gidi tu'dng trang nghiem, ai ai clIng rQn len n6i ni~m kinh ngu'<1ng. Trong tic$c tra cMc mirng qui Th~y "Vinh Qui Tru XU" va co Thanh Tåm vlra th9 Sa Di Ni vao ngay cM nh~t 7.5.2000, d~o hii'u Dic$u Khanh (O<';lng Th! Yen Oanh. vq cuo elQo hl1u Minh Lqe Le Van PhUC1e), d~i dic$n Ban Hi? Tri Tam Båo da cåm khai dang t~ng ma'y van ll.lc bat chan chua nghIa tlnh nhu' sau:

m1rng Thay ding quang Ctmg nghinh quy cM Mi quy. Tren ngu'CJi du'<.1C dlfp chie'c y la TMy. ChUng con P~t tli' vui lay. Ngu'CJi vui su'dng nha't la TMy Tri Minh. Tuy ding khong c6 cong sinh. Nhi~u nam d~y d6 vdi tlnh cha con. Ung TMy nhu' nu'dc nhu' non. c6 tam diu dlft cac con cua Ngai. TfI:l tri nay ngoai nam mu'di. V <li ai TM y clIng tu'di cu'CJi nhu' nha u. Hic$n Th~y nay 6m mai dau. Mong con n6i nghic$p ngay sau cua mlnh. C6 khong con ma't nhl.lC vinh. Hdn thua, thu'dng gMt, tli' sinh dong dCJi. H6ng tr~n bi~n kh6 chdi vdi. Nu'dng theo pMp Ph~t dif! dCJi glfng trao. Nguyc$n du P~t t6 tren cao. Minh su' n6i nghic$p, truy~n trao pMp lanh Tam Båo gia hQ cMng sanh. San si nguyc$n do~n, nghic$p lanh nguyc$n gieo. Di~u

Khlinh cUng Ban Trai

So~

ChUa Khu6ng Vi~t

Trong kinh PMp CU, Duc P~t c6 d~y : "chie'n lhiing vqn quan khOng bang It! chien lhiing minh, It! chien lhiing minh Ja chien thiing eaa IQt". LC1i d~ Y d6 tuy bao ham y nghIa rQng ldn, nhu'ng vdi tru'C1ng h<.1p cua qui TMy thl day quå la mQt tl'ng hic$n nhic$m måu. Vdi Bi nguyc$n CUu dQ cMng sanh, qui Th~y da chie'n thlfng du'<.1C mlnh, di tr9n con du'C1ng da ch9n, Xtl'ng dang vdi ngoi vi Sa mon Thich tli', n6i tie'p su m~ng Nbu' Lai da hang ngfi Tang gia . C~u nguyc$n cho qui TMy luon luon D~o nghic$p tinh can, CMng sinh di dQ.Va khong quen giup d<1 cho

PMp Am Ph~t Båo pl. 2544


qui CO, Chu con th<1i gian så p tdi,

l~i

co kinh

nghi~m

th<,>

D~i

gidi trong

Budi Ca Nh~c TInh Thtidng (Cdu trq lo l1,1t mi~n Trung Vi~t Nam) Cung hoa m1nh vao eae ehu'dng trinh "TInh Thudng" eua eQng d6ng ngu'<1i Vi~t Mi ngo~i, ngay 6 tbang 5 nam 2000 vira qua, V~ Cu' Si GHPGVNTN t~i Na Uy då t6 ehUe bu6i van ngh~ gåy quy gdi v~ Ban Tir Thi~n thuQe Vien H6a Dao GHPGVNTN trong nu'de d~ giup da hang trieu nan nMn 111 lut mi~n Tmng tai l~p l~i eUQe s6ng sa~ ed~ thien tai d~~ ma't mat tang thong vao dh tbang 11 va 12 nam 1999, Bu6i gåy quy du'<;1e m~nh danh Chu'dng Trinh Ca Nh~e TInh Thu'dng du'<;1e Thu'<;1ng T<,>a Thieh Tri Minh, Tang ChUng ChUa Khuong Vi~t va khoang 350 d6ng hu'dng va PMt tå tham dl!. Sau phån ehao e<1 va khai m~e, TI, Thieh Tri Minh e6 l<1i keu g<,>i m<,>i ngu'<1i md d~i bi tårn trong vi~e lam eao ca nay. Ke't qua eUQe gåy quy tM du'<;1e 4()()()() Kroner, g6m ti~n l<1i ban thue an 19000 va sl! d6ng gop eua nhii'ng ta'm long vang du'<;1e 21000. M~e du ehu'a tra ti~n Mi tru<1ng, nhu'ng vdi sl! giao u'de, Giao HQi då gdi 40000 Kroner v~ Vien H6a D~o eho Thu'<;1ng T<,>a Thieh Tu~ Si. Bien lai nh~n ti~n eung danh tanh da qui vi ung M se du'<;1e dang tren Pbap Am s6 sau. CMn thanh tri dn nhii'ng ta'm long eao ca då giup eho ehu'dng trinh van ngh~ tlnh thu'dng nåy thanh eong vien mån. Ng8l Dalai Lama vie'ng thllm Na Vy Theo l<1i m<1i eua mQt Uy Ban vdi 5 hQi doan, t6 ehue: 1. Giao Hoi PMt Giao Tåy T~ng (Karmo Toshi Ung BUddhists~mfUnn), 2. Alternativt Nettverk, 3. T6ng HQi PMt Tå (mo Giao Hoi Ph"t Giao Vi~t Nom la mot thanh Vie~), 4. Dai Pbat Thanh Tåy T~ng, 5. Uy Ban Y~m Tr<;1 Tåy T~ng, Ngai Dalai Lama då Mn vie'ng tham Na Uy trong eae ngay 21, 22, va 23.05.2000. Ngai va pbai doan då de'n Stavanger, mi~n Nam Na Uy vao lue 10.25 sang ngay ehU nh~t 21.05.2000. T~i dåy, Ngai då tie'p xue vdi mQt s6 t6 ehUe Mi doan Ph~t giao, sau d6 Ngai då de'n phi tru'<1ng Gardernoen (Oslo) vao lue 17.15 gi<1 eung ngay. Vao sang ngay thu hai 22.05.2000, sau khi g~p Ngo~i Trudng Thorbjorn Jagland, Ngai då Mn g~p Due Vua Harald V, Na Uy vao lue 10.30 gi<1. Va ke' Mn la eUQe h<,>p bao t~i khaeh s~n Bristol, Oslo vao lue 11. 30 gi<1. Chu'dng trinh tham vie'ng Mn nay tuy khong d~t n~ng ehinh tri, nhu'ng vån e6 eae eUQe g~p ga, trao d6i mQt s6 va"n d~ vdi eae nha lånh d~o Na Uy. Tuy nhien Ngai vån danh m<,>i u'U tien d~ g~p ga cae ca nhån rieng bi~t, el1ng

Phllp Am Ph~t Dan pl. 2544

nhu' d~ n6i ehuy~n Ph~t pbap eho m<,>i ngu'<1i vdi long tir bi quang d~i, va mQt n~ eu'<1i hy xå kh6 quen. Vao lue 16.00 gi<1 eung ngay la bu6i thuye't giång Ph~t pbap eua Ngai v~ d~ tai "Healing Anger" t~i Sentrum Scene, Oslo. Cho du la ngay thu hai, nhu'ng khan gia då dUng såp hang hai, ba d~ du'<;1e vao phia ben trong tir lue 15.00 gi<1. Dung 16.30 gi<1 Ngai de'n. Va TI. Thieh Tri Minh, thay m~t eho eQng d6ng Ph~t Giao Vi~t Nam n6i rieng va toan th~ Ph~t giao d6 Na Uy n6i ehung då båt tay va trao t~ng Ngai b6 bOng tu'di d~p. Tren du'<1ng vao hQi tru<1ng, Ngai då du'<;1e eae em thuQe GDPT Thi~n Tårn. Oslo va mQt s6 d~o hfi'u Ph~t Tå Vi~t Nam, Tbai l.all, Tay T~ng, Na Uy, ... dUng dan ehao vdi bOng h6ng dm tay. (Phan lon la Phqt TLt Vi~t Nom do sl/ to ehue euo f)Qi f)ue Thieh HQnh Thong)

Qua gån hai tie'ng d6ng h6 t~i Sentrum Scene, Ngai då minh d~nh va neu eao du'<;1e tinh thiln "Bal Bq.o DQng" eiia Ph~t giao trong m<,>i tlnh hu6ng kh6 khiin nha't. Vao lue 11.00 gi<1 sang ngay thu ba 23.05.2000, la bai n6i ehuy~n eua Ngai t~i Qu6e HQi Na Uy. Sau do Ngai då tham dl! bu6i trinh di€n vdi d~ tai "Fred begynner med oss selv" (Hoo Blnh bot dau tU ehinh ehung to) eua 6000 (sau ngan) h<,>e sinh thuQe tInh Asker va Oslo t~i Oslo Spektrum. Sau do Ngai co bu6i tie'p kie'n vdi Thii Tu'dng Na Uy Jens Stoltenberg vao lue 16.45 giø, De'n 18.00 gi<1 la bai noi ehuy~n vdi d~ tai "Dq.o ly Irong Ihien ky mO-i" eho khoang 4000 ngu'<1i t~i Oslo Spektrum, (dmg lue ra måt cu6n sach nay bång tieng Na Uy do t8.c giå Kåre A. Lie, mQt ngttai PM-t Tl.r Na Uy co kien thåc PM-t giao rQng rai, ang da viet rat nhi~u cu6n sach lien quan den Ph~t Giao, va mQt s6 sach giao khoa PM-t giao). D~e bi~t trong philn tra l<1i eae eau hoi eua ong Erik Damman, Due Giam Ml,le Rosmarie Køhn, va nha tam ly h<,>e Ame Næss, Ngai då nha'n m~nh: .... cac 16 chUc lon giao Iren Ihe' gio-i d€u co cung mQI ml:lC dich la dem Iq.i sI! Iqi Iq.c cha con nguiJi. Do do dn phdi co sI! hqp lac, lrao dtfi giila cac lon giao. Ddu nay la mQI SI! vi~c quan Irqng. Bai VI cang hqp lac Ihl SI! htJn Ihu, ganh Ij, .. giila con nguiJi cang MI di .. ". Trude khi r<1i khoi Oslo Spektrum, Ngai då Mn båt tay tirng nhån v~t neu tren va mang cho m6i ngu'<1i mQt mie'ng våi trång d' e6 - mQt bi€u tu'<;1ng eua sl! hai hoa ton kinh. Va Ngai då ehåo khan thinh gia vdi nl,l eu'<1i Mn nhien tl! t~i. Dac biet tru'de khi røi khoi Sentrum Scene (khoang 19.40 gi6 tol 'ngay thu hoi), trd v~ ndi nghi, Ngai då båt tay thån m~t vdi TI. Thieh Tri Minh, ehoang vai, eh~p ehung mQt ta'm hlnh va Ngai då n6i: "ChUng ta la nhtlng ngliM cilng thiin ph~n: Ph~t Giao va NgliM Ty' N~n", va Ngai hua se vie'ng thiim ehUa Khuong Vi~t trong lån thiim vie'ng tdi. Ngai r<1i khoi Na Uy van lue 8.40 gi<1 sang ngay tM til' 24.05.2000 d~ trd l~i An DQ.

145


Ngay Ttidng H~i Lich Sd NAm 2000 Hai truy~n th6ng PMt Giao Vi~t Nam va PMt Giao Tåy M tue eho nhau. Hai dan t(le d~u e6 d~o tam vii'ng m~nh, tntC1ng t6n, tbaeh do' v~i ml;>i ehu'~ng nghi~p. Cii hai truy~n th6ng d~u nghieng va D~i Thira, phl,mg hanh b6 d~ tam, tir bi hy xii, h~nh nguy~n B6 Tat d(l tha, .. Tir hai pma d~u xua't sanh nhi~u vi Cao tang liI'ng l~y (d~e bi~t vao h~u ban tM kY 20). PMt Giao Vi~t Nam da tirng lam rong d(lng trai tim tM' gi~i v~i ngl;>n hIa eua B6 Tat Tmeh Quiing Due, eling nhi~u vi Cao Tang trong eiing nhu' ngoai nu'~e da va dang tieh elfe phO tri Cbanh Pbap. PMt Giao Tåy T~ng d~e bi~t dang ehinh ph1,le Tåy phu'dng quai bi~u tu'<;1ng Ngai D~t Lai L~t Ma, vi lanh t1,l t~m linh tir bi, tri tu~ va thi~n xiio - tiI'ng do~t giiii Nobel Hoa Blnh (1989). T~ng v6n e6 nhi~u di~m tu'dng d6ng va

Tir lau, Ngai thu'C1ng My to slf quan tam va long u'U ai eua minh d~e bi~t v~i Ph~t Giao Vi~t Nam, hdn Mt eu truy~n th6ng PMt Giao nao tren the' gi~i. Ngai nhi~u Mn ca nMi d~o tam eua dan t(le Vi~t Nam, ra't quy trl;>ng eae vi Cao Tang Vi~t Nam, va ehån thanh ehia se m6i thu'dng tam v~ Pbap n~n va Qu6e n~n eua Ph~t Giao eiing nhu' eua Dan t(le Vi~t Nam. Ngai eiing tiI'ng My to u'~e vl;>ng e6 m(lt Ngay Tu'dng H(>i eung nhau. Va tuy Ngai da nhi~u lh tbam vie'ng eae e(lng d6ng Ph~t Giao Vi~t Nam () khclp ndi tren the' gi~i, eiing nhu' da thuye't pbap va ban pbep lanh eho d~i ehling PMt tU', nhu'ng Mn nay la Mn dau tien, Ngai tie'p xue thån Hnh trlfe trie'p eung ehu' Tang Ni Vi~t Nam, theo hlnh thue "bem tron" m~t thie't eua nhii'ng ngu'C1i con PMt d6ng ehia se m6i quan ng~i eho n~n d~o Ph~t. Ngay Tu'dng H(li eua Due D~t Lai L~t Ma dC1i thu 14 eua Tåy T~ng trlfe tie'p hQi kie'n eung ehu' Ton Due Tang Ni Ph~t Giao Vi~t Nam se kh(}i slf vao lue 8.00 giC1 sang ngay thu hai 26.06.2000 t~i Watercourt Meeting Room eua khaeh s~n Inter-Continental Los Angeles (251 S. OIive St., Los Angeles. CA. 9OJ12 - Tel: (213) 617-33(0)

Bu6i l€ d~e bi~t ehl danh rieng eho ehu' Tang Ni Vi~t Nam di~n kie'n va trao d6i eung Due D~t Lai L~t Ma va hoan toan mi€n pm. M<:>i ehi tie't xin vui long lien l~e v~i: 1. ChUa Di~u Pbap (626) 288.5359 2. ChUa Lien Hoa (714) 636.7725 3. D~i di~n Ban T6 Chue: (949) 463.0970. D~i H(}i

Gia DInh Ph~t Td

Tir lau t6 ehUe Gia Dlnh Ph~t TU' la m(lt t6 ehue khong gl xa l~ v~i ml;>i ngu'C1i con Ph~t tir trong nu'~e eiing nhu' t~i Mi ngo~i . Va k~ tir ngay qu5c n~n 30.04.1975, eae t6 ehUe nay v~n sinh ho~t t~i eae ndi e6 Ph~t tU' hay ehUa ehi~n, .. du'~i slf hu'~ng dån eua eae b~e Huynh Tnt(}ng tir trong nu'~e dang ti n~n e(>ng siin. Cae t6 ehue GDPT t~i eae qu5c gia e6 ngu'C1i Vi~t tY. n~n sinh ho~t nhip nhang,

146

va pbat tri~n t6t. Tuy nhien v~n ehu'a du'<;1e d6ng nha't trong cd ea'u VI ml;>i tr(} ngl:\i phiii g~p khi ra dinh eu' hiii ngo~i. Nh~n tha'y Hnh hlnh nay, va eiing la lue phiii lam mQt eai gl d6 d~ e6 m(lt slf th6ng nha't h<;1p th~ trong m<:>i eong tae sinh ho~t, va d~e bi~t nha't la phiii dao t~o eae b~e Huynh Tnt(}ng dan em nuoi du'<Jng tinh thh, pbat tri~n doun vien ph1,le V1,l emnh pbap dung theo tinh than eua t6 ehUe GDPT k~ tir ngay thanh l~p eanh nay gån 60 nam. Do d6, Ban Hu'~ng Dån Låm ThC1i Hiii Ngo~i da quye't dinh t6 ehue D~i H(>i trong 3 ngay (ngay 21,22, va 23.04.200)) t~i Chlia Vien Giae, Due qu5c. Trong lC1i dåu, trinh tlf, Huynh Tnt(}ng Tårn Hu~ Cao Chanh HlfU thay m~t Ban Hu'~ng Dån da vie't: "Gia D/nh Ph~t Tå Vi~t Nam Id mQt t6 chUc giao d~c nhdm #ng xay the' h~ tre dIn V(Ji dt;lo thanh nhilng tin hilu thu6n thanh va cung wii cQng Mng gop ph6n he'n tt;lO mQt xa hQi IMI Sl! an vui Idnh mt;lnh, mO. Ph~t giao hdng O:p u. Viii cham ngon Bi - Tri - Dilng, viii chi hUO'ng ly tuiJng chl hUO'ng thuy~n diti va nåy hoa cUQc s6ng, trong 60 nam qua, tUng the' h~ nal tie'p lhe' h~, cQng Mng Gia Dlnh PMt Tå Vi~t Nam da am Ih6m va lien t~c quy hUO'ng tam T!g"y~n cho su m~nh Ihiel tha da dO:n than, dl ham nay co duqc m~t Mp nguiti trung hen qud cdm, giang rai khdp dal nudc yeu thuong va co mt;lt khdp cung hdi ngot;li, viii chi tam ph~ng sl! Dt;lo phap va giil thdm cho Que huong Dal 16. Sau qu6c bien 1975, du ganh chju nhilng chuting duyen, ngh;ch cdnh vay hdm, bdng nhiiu phuong ti~n thich Ung, CQng dt3ng GDPT Qu6c nQi vJn dt3ng tam nhal chi, quyet giil vilng l~p truitng va bdo v~ NQi Quy sinh hOt;lt da duqc xay dlfng va vun ddp tu hon nåa the' ky qua. Va cho den nay, theo th6ng le hi~n co Iren 300 ngan doan vien It;li ngu, dang co mt;lt tren khifp que huong gdn bo yeu thuong dl tie'p t~c ph~ng Sl! chr huting quy nguiJng. Qua dau thuong cua Qu6c nQn 1975, cung viii Idn song dt3ng bao di lanh cu, t6 chuc GDPTVN da Mn luqt khai hoa niJ nh~y khdp cac chau, tren nhilng Qu6c gia co nguiJi Vi~t djnh cU. Qua qua trinh xay dlfng, cho den nay thea th6ng le, hi~n co tren 500 don vi Doan dang co milt va sinh hot;ll tt;li Hoa Ky, Gia Na Dt;li, NMt Bdn, Vc Dt;li Lqi, Phap, Duc, Anh, Bl, Hoa Lan, Ph6n Lan, Th~y Si, Th~y Diln, Dan Mt;lch, Na Uy, tt;lO thanh mt;lng mt;lch "nhip nhang d~u bu'de" cung khifp hdi ngot;li.

"Du'C1ng dai, ehung ta eung vui len rna di!" Do Id mQI trong nhilng liti ca lieng hat quen thuQc va thuitng xuyen cua cac Doan vien GDPT. CQng dt3ng GDPTVN da cung vui /en mO. di duqc mQt dot;ln duitng dai. Viii Phap nQn Qu6c nt;ln tram trQng hi~n nay, con duitng "cung vui len rna di" Irong hi~n It;li va luong lai, chifc chifn con nhiiu kho khan, chuting ngt;li va lhå thach hon nila! NhlJng viii Tin Ll!C xac I~p, I~p thl GDPTVN xin nguy~n lie'p I~c Quyel lam-Quyet chi-Quyet tien, Iren duitng tinh lan, ph~c v~ m~c dich, ly tuiJng quy huting va ph~ng sl! dt;lo

PMp Am Ph~t DaD pl. 2544


phdp truy€n thOng la tan giao da gdn li€n vO'i Dan Tqc trang suat dong ljch sil crla dat nt,(O'c Vi~t Nam" D~i HQi cnng luc dii t6 chuc rieng bi~t 3 HQi Nghi:

1. HQi Nght Huynh Trt/dog GDPT Håi Ngo~i: nhåm ki~m di~m thanh quå ho<;tt dQng cua Ban Hu'd'ng Dån Låm Th<1i Håi Ngo<;ti, thong qua Cd Che' Håi Ngo<;ti, cong cu Ban Hu'd'ng Dån Håi Ngo<;ti va thåo lu~n cac d~ an Ph~t s\l' quan ye'u, d~t n~n tång can bån sinh hO<;tt chung cho GBPTVN t<;ti Håi Ngo<;ti. 2. HQi Nght Båo Trct GDPTVN Håi Ngo~i: thåo lu~n va thOng qua NQi L~ Båo Tr<;1, cong cu Ban Cha'p Hanh Båo Tr<;1 Håi Ngo<;ti va thong qua du'<1ng hu'dng ho<;tt dQng nhåm y~m tr<;1 hii'u hi~u cho t6 chUc GBPTVN Håi Ngo<;ti.

3. HQi Nghi CtfU Huynh Trttdog GDPTVN Håi Ngo~i: thåo lu~n va thOng qua NQi L~ C\l'U Huynh Tru'dng, cong cu Ban Cha'p Hanh C\l'U Huynh Tru'dng Håi Ngo<;ti va ho<;tch dinh chu'dng trinh hanh ho<;tt chung. Bap ldi m<1i dii c6 ta't ca 69 B<;ti Bi~u chfnh thUc, g5m 7 B<;ti bi~u thuQc Ban Hu'd'ng Dån Låm Th<1i GBPTVN Håi ngo<;ti, 16 DC;li bi~u Hoa Ky thuQc BHDrrV GBPTVN t<;ti Hoa Ky, BHD Mi~n Quång Buc, Tinh Khie't, Thi~n Minh va Thi~n Hoa, 15 B<;ti bi~u ÅU Chåu thuQc BHDrrV GBPTVN t<;ti ÅU Chåu, cnng cac Ban Hu'dng Dån Phåp qu6c, Buc qu6c, Na Vy, Ban M<;tch, Hoa Lan, Th\lY Si, Bi, va Phån Lan), 5 B<;ti bi~u Dc B<;ti L<;1i thuQc BHDrrV GBPTVN t<;ti Dc B<;ti L<;1i, BHD Mi~n Thi~n Minh, Tåm Minh va Tinh Khie't, 3 B<;ti bi~u Gia Nii B<;ti thuQc BHD GDPTVN t<;ti Gia Nii B<;ti), va 23 B<;ti bi~u d\l' khuye't va quan sat (22 E)Qi bi4u thuQc BHD/TU GE)PlVN tQi ÅU Chåu, l E)Qi bi4u thuQc BHD/TU GDPlVN tQi Oc E)Qi Lqi).

Thanh qua A. HQi Nght Huynh Trttdog: Bii thåo lu~n va thOng qua 12 d~ an: 1). Cru tien chUdllg trlnh tu hQc, 2). Cru tien chUdllg trlnh tu hQc nglln hl:).ll, 3). Cru tien chUdllg trlnh tu hQc qua "NgU Minh Phåp", 4). Bao luy~n Huynh Tntång qua chUdllg trlnh "Ki~n Tri Djnh Llfc", 5). PhUdllg an eong phu tu ducmg, 6). Cru tien Nghi Thåe Tl,mg Ni~m, 7). TM l~ hånh chanh trong Gia Binh Ph4t m, 8). Th€ thåe di~u hånh Mo eao, 9). TM thåe sinh ho~t eae cap, 10). B5ng nha't cC! eau qua NQi Quy truy~n th6ng, 11). Th6ng nha't hinh thåe trong Gia Binh Ph4t m, 12). PhUdllg thåe g6p phfu xay dt,mg xa hQi theo tinh thfu Ph4t giao. Qua khoang BC;li 8, HQi nghi dii thåo

lu~n

va thOng qua

Cd cM Håi ngo<;ti:

1. Danh xung: Ban Hu'd'ng Dån Gia mnh PMt Tu Vi~t Nam t<;ti Håi Ngo<;ti. 2. Quyin hq.n va trach nhi~m: Ph6i h<;1p va di~u hanh sinh ho<;tt GBPTVN tren quån h<;tt Mi ngo<;ti. PMp Am Ph~t E>ån pl. 2544

3. Thanh phtin: G5m 12 thanh vien theo tinh thån quy hOC;lCh "Quy cach ting thi" dii du'<;1c HQi nghi GBPTVN 1997 quye't nghi. 4. Trl!c thuqc: Ban Hu'dng Dån GBPTVN Håi Ngo<;ti tn!c thuQc Vi~n H6a B<;to (Vån PhOng 2) Giao HQi P~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nha't. Qua Khoang B<;ti 9, HQi Nghi dii cong cu thanh phån Ban Hu'dng Dån Gia mnh P~t Tu Vi~t Nam t<;ti Håi Ngo<;ti nhu' sau: 1,- Tru'dng Ban: RTr. Tam Hu~ Cao Chånh H\l'U. 2.- PM Tru'dng Ban: RTr. L~ Tit Nguy~n Thi Thu Nhi. 3.- T6ng Thu' Ky: RTr. Tåm Ki€m B<;tch Hoa Mai. 4.- Ph6 T6ng Thu' Ky B~c trach Van Phong Thu'<1ng Tn,tc: RTr. Tåm Dang Nguy~n Van Phåp. 5.- ThU Quy: RTr. Tåm Chånh Ph<;tm Thi Hoai Chån. 6.- Dy Vi en Giao D\lc: RTr. Tåm Minh Vu'dng ThUy Nga. 7.- Dy Vien Xii HQi: RTr. Tåm Tri Tu'B5 Minh. 8.- Dy Vi en Nghien CU'u Ke' Ho<;tch: RTr. Chf Phåp Nguy~n Thanh Quang. 9.- B<;ti Di~n BHD Håi Ngo<;ti t<;ti Hoa Ky: RTr. Nguyen Tinh Trån Tu' Tin. 10.- D<;ti Bi~n BHD Håi Ngo<;ti t<;ti ÅU Chåu: RTr. Thi LQc VB Van Mai. 11.- B<;ti Di~n BHD Håi Ngo<;ti t<;ti D c B<;ti L<;1i: RTr. Nguyen Mån Le Vie't Låm. 12- B<;ti Di~n BHD Håi Ngo<;ti t<;ti Gia Nii B<;ti: RTr. Tåm Tri Tu' B5 Minh (Kiem)

Sau phån cong cu, theo d~ nghi cua cåc Ban Vien tan cu, HQi Nghi dii thOng qua cac Chuc V\l Ph\l Tå nhu' sau: - Ph\! ta Tru'dng Ban: RTr. B5ng Truc Thåi Van Ba . - Phl,l tå Tru'dng Ban D~c Trach N6i Ke't GBPTVN Qu6c NQi: RTr. Tåm Vinh Boan Van LQc. - Phl,l ta Tru'dng Ban B~c Trach C\l'U Huynh Tru'dng: RTr. Tam Duy Phan Duy Chiem. - Phl,l ta Dy Vien Giao Dl,lc: RTr. ChUc Hoa Phan H5ng Chu'dng. - Phl,l ta Dy Vien Xii HQi: RTr. Nguyen Thanh Nguy~n Van Ha. - Phl,l ta Dy Vien Nghien CU'u Ke'Ho<;tch: RTr. Tåm Ngoc Le Giao

B. HQi Nght CtfU Huynh Trttdog HQi Nghi dii d<;tt du'<;1C thanh qua nhu' sau: - ThOng qua "Nqi V CI!U Huynh Tn((}ng vO'i: 8 ChUdng va 30 Diiu" . - Xåc dinh ton tr(;m g Bån NQi Quy truy~n th6ng GBPT Vi~t Nam. - Xåc dinh Hnh Mt khå phån cua t6 chuc GBPT Vi~t Nam. Ke' tie'p la phån thåo lu~n va thong qua Cd che' di~u har.h Nganh C\l'U Huynh Tru'dng:

147


a). Nganh CtpI Huynh Tru'~ng se hOl;lt d~ng thea N~i L~ CtpI Huynh Tru'~ng då dU'c,1c thong qua. Huynh Tru'~ng Ph~ Trach Nganh CtpI Huynh Tru'~ng se la Ph~ ta Tru'~ng Ban HU'dng Dh GDPT VN Håi Ngol;li, D~c trach CtpI Huynh Tru'~ng. b). Cong cd' Thanh ph~n Ban Chå'p HAnh CtpI Huynh Tru'~ng: Qua Phien h<?p Khoang dl;li 5, H~i ngh! da cong cd' : - RTr. Tåm Duy Phan Duy Chiem VaD chUc V""

Ph~

Ta

Tru'~ng Ban HU'dng Dån GDPT VN Hai NgOl;li, D~c

trach CtpI Huynh Tru'~ng. - RTr. Tåm Duy Phan Duy Chiem dU'c,1c

H~i

Nghj tly

nhi~m mi1i cac H.Tr, thanh l~p Ban chå'p Hanh CtpI

Huynh Tru'~ng sau. Sau d6 H~i Nghj da ti~n hanh: cac s1,l" vi~c: a). Ki€m di€m sinh hOl;lt CtpI Huynh Tru'~ng, b). Hinh thai va ChU'dng trinh sinh hOl;lt. Trong d6 c6 cac pMn sau: - K~t no'i dU'c,1c vdi tå't ca CtpI Huynh Tru'~ng dang sinh so'ng tl;li Hai ngol;li. - Keu g<?i s1,l" h6 trc,1 ctla cac BHD cac Chau va Quo'c gia thanh l~p Nganh CtpI Huynh Tru'~ng - V~n d~ng Nganh CtpI Huynh Tru'~ng tich c1,l"e y€m trc,1 Giao H~i PMt Giao Vi~t Nam TMng Nbå't va h6 trc,1 sinh hOl;lt eho GDPTVN Hai NgOl;li - Tl;lO tinh th~n tU'dng than tU'dng trCJ girra cac anh chj em CJ.I"U Huynh Tru'~ng va Gia Dinh.

C. H(}i Nght Båo Tre! HQi Nghj Bao Trc,1 dl;lt dU'c,1c thanh qua: 1. Thåo Iw;in va IhOng qua NQi ~ Ban Båo Trq: DU'CJe xem nhU' la m~t bU'dc ti~n he't snc quan tr<?ng, d6 la lh dh tien tl;li Hai ngol;li, Ban N~i L~ Ban Bao Trc,1 dU'c,1c ra di1i. Ban N~i L~ nay d1,l"a tren cån hån etla Ban N~i L~ Ban Bao Trc,1 tl;li quo'c n~i dU'c,1e ban hanh nåm 1973 tl;li Da Nång, va dU'CJC 1>6 tue bAng nhi~u di~u khoan quan tr<?ng Wc nMm thieh nghi vdi hoan eanh xå Mi va lu~t phåp tl;li cac quo'c gia bai ngol;li, dang e6 cae ddn V! GDPTVN sinh hOl;lt, tl;lo di~u ki~n thu~n lc,1i cho Nganh Bao TrCJ vii'ng ml;lnh.

2. C6ng cd Ban Chtip Hanh Ban Båo Trq GDPTVN Håi Ngoq.i: Cån en VaD Ban N~i L~ vira dU'CJe thOng qua, H~i Nghj da d~ cd' Ban Chå'p Hanh d€ di~u hanh sinh hOl;lt. Thanh phh Ban Chå'p Hanh nhU' sau: - Tru'~ng Ban: RTr. H6ng Lien Phan Canh Tuan - Ph6 Tru'~ng Ban: RTr. NbU' Minh Ngo Tå'n Cue - T6ng ThU' Ky: RTr. Tåm L~ Le HUn D6 - ThU Quy: RTr. Nguyen H6ng H6 Thj Nbung -Vy vien K~ HOl;lCh: Dh. Nguyen Man Phl;lm Ba Hi~n -Vy Vien ThOng Tin Quang Ba: Dh. Le Nghiem Kinh -Vy Vi en Ki€m Soat: D!H Tr~n In -Vy Vi en D~e trach Au Chau: Dh. Thi~n PhU'de Nguy~n DlnhL~e

148

-Vy Vien C6 D~ng: RTr. Quang Tir Trh Kiem Ham 3. Kiim diim qua Irinh sinh hoq.1 va di ra dlicmg hliang hoq.1 dQng rruJi: a). Ki€m di€m qua trinh sinh hOl;lt: Trong suo't thi1i gian qua, Ban Bao Trc,1 da tich c1,l"c y€m trc,1 Ban HU'dng Dh Låm Thi1i GDPTVN tl;li Hai NgOl;li va da th1,l"e hi~n dU'CJe nhi~u c6ng tac dang k€, nhU' y€m trCJ in å'n Cffm Nang Dl;li H~i, tai li~u huå'n luy~n. v. v b). D~ an se th1,l"C hi~n : H~i Nghj ny nhi~m Ban Chå'p Hanh, lien Il;lC cac chau va qu6c gia thanh l~p cac Ban Bao TrCJ, d€ c6 dU'CJc m~t th1,l"c 11,l"c hUng h~u y€m trCJ BHD Hai NgOl;li hoan thånh cac nhi~m ~ ma Dl;li HQi giao ph6. Va trong di~u ki~n thu~n lc,1i se tie'n tdi mQt t6 chUc xa Mi bå't ~ lc,1i (non-profit), nhAm dl;lt dU'CJe k~t qua caD hdn, y€m trc,1 cac Ddn V! GDPT; d6ng th<1i hU'dng de'n m~e tieu ph~c ~ xa Mi va con ngU'CJi . K~tLu~n:

Dl;li H~i Gia Dlnh PMt Td' Vi~t Nam Hai NgOl;li, g6m 3 H(ii Nghj: H~i Nghj Huynh Tru'~ng, HQi Nghj CJ.I"U Huynh Tru'~ng va H~i Nghj Bao Trc,1, då dU'CJc tri€n khai trong tinh thh l~e bOa va da hoan thanh my man. Thanh qua tren la do dU'<Jc s1,l" co' vå'n, thU'dng yeu va bao trCJ ctla Hoa ThU'CJng CM T!ch H~i D6ng Di~u Hanh Giao H~i Ph~t Giao Vi~t Nam Tho'ng Nhå't Hai NgOl;li tl;li Au Chau (Hoa Thvqng Thich Minh Tåm) va Thu'CJng T<?a T6ng Thu' Ky GH.PGVNTNHN tl;li Au Chau kiem Vi~n ChU ChUa Vi en Giac (Thvqng TQa Thich NhV Dien), eung s1,l" n6 11,l"e d6ng g6p y ki~n xay dl;l'ng etla tå't ca dl;li bi€u tham d1,l", dl;li di~n cho tå't ca ddn v! GDPTVN tl;li Hai NgOl;li. Dl;li H~i da d6ng tam nhå't tri trong Quy~t Nghj v~ vi~e khAng d!nh V! tri, l~ p trU'CJng va hu'dng di etla Gia Dlnh Ph~t Td' Vi~t Nam Hai NgOl;li va Quy~t Nghj v~ vi~c hlnh thanh T6 ehnc Gia Dlnh Ph~t Td' Vi~t Nam tren toan th~ gidi. Cling nhiin d!p nay toan th€ Dl;li H~i da d6ng thanh:

QUYETNGHl etla HQi Nghi Huynh Tntdng Gia Dlnh Ph4t Td Vi(;t Nam Hai NgQai v@ vl~c hlnh thanh t6 chdc Gla Dlnh Ph~t ru Vl~t Nam tr~o toao th€" glm ChLmg Wi toån th~ Huynh Tntång Df.!i Bi~u tham dl,! HQi Nght Huynh Tntång Gia Dinh PMt 'Nt Vi~t Nam Håi Ngof.!i, h<,>p tf.!i chDa Vien Giac, thånh phil Hannover, Wc quilc trong nhang ngay 21, 22 va 23 thang 4 nåm 2000; df.!i di~n cho Gia Dinh Ph~t 'Nt Vi~t Nam tf.!i Au Chåu, Gia Binh PMt 'Nt Vi~t Nam tf.!i Gin Nå Bf.!i, Gia Binh Ph~t 'Nt Vi~t Nam tf.!i Hoa Ky va Gia Binh Ph4t 'Nt Vi~t Nam tf.!i De Chau. Phåp Am Ph~t f)ån pl. 2544


NHÅN DINH: 1. Gia Blnh PMt Tlt Vi~t Nam noi chung da co mQt dåi lj.ch slt h<1n 60 nam va qua bao nhieu bien chuygn thang tcim cUa Dån TQC va B~o Phap, tå chuc vån kien tri, nhån n~, am tMm tht!c hi~n dUng dån ml,lc dfch caD quy cUa Gia mnh Ph4t Tlt Vi~t Nam dg hoån thånh hoåi bao xay dl,Olg rot d~p tu6'i tre PMt Giao Vi~t Nam. chi~u

2. Gia Blnh Ph~t Tlt Vi~t Nam å Håi ngo~ la mQt tå chuc moi ngay mQt phat trign ldn ~, th~t st! la mQt bQ ph~ trung kien va Mu bi cUa Giao HQi Ph~t Giao Vi~t Nam ThO'ng Nhåt; vtfi h<1n hai chl,lc ngån (20.000) doån vien khåp Mi tren the gidi, dong gop vao h<1n ba tram ngån (300.000) doån vien Gia Blnh PMt Tlt trong ntldc t~o nen mQt t6' chuc co gia tM ve rru)t ton giao va phl,lC VI,l xa hQi. 3. TM theo nguy~n vQng chung cUa toån thg doån vien Gia Blnh Ph~t Tlt trong va ngoåi ntltfc, mong muO'n c6 mQt cd cåu thO'ng nhåt, dap Ung nhu cdu ki~n toån va phat trign tå chuc Mu tht!c hi~n rot d~p ml,lc dfch va tOn cM cUa Gia Blnh PMt Tlt Vi~t Nam.

d6ng thanh quye't nghi: 1. Dy nhi~m Ban Httdng Dån Gia Blnh Ph~t Tlt Vi~t Nam Håi Ngo~ phO'i h<ro vdi Ban Httdng Dån Trung l1<1ng Gia Blnh PMt Tlt Vi~t Nam trong ntttfc M tien Mi mQt tå chuc chung cUa Gia Blnh PMt Tlt Vi~t Nam tren the gidi vdi danh xt1llg: Ban Httdng Dån Trung l1<1ng Gia Blnh PMt Tlt tren the gicri trvc thuQc Giao HQi PMt Giao Vi~t Nam ThO'ng Nhåt trong m\lc tieu phl,lllg st! B?o Phap, Dån TQC va Nhån Lo~ . 2. Cac Ban Httdng Dån Gia Blnh PMt Tlt Vi~t Nam t~ cac Chau, cac QuO'c gia, tuy duyen ap dl,lllg nguyen tåc khe ly, khe c<1 dg gin gia sinh ho?t dtt<1C blnh thttO'ng Mi vcri nQi bQ cl1ng nhtt Mi vtfi cac cåp thuQc Giao HQi PMt Giao Vi~t Nam ThO'ng Nhåt tren d~a h?t Håi Ngo~. 3. Vi st! quang huy cUa B?o Phap va st! quang vinh CUa Dån TQc cl1ng nhtt st! sang vang cUa tå chuc Gia Blnh PMt Tlt Vi~t Nam, toån thg doån vien cac cåp nguy~n tinh tan, dong manh hoån thånh ly tttång giao dl,lc caD quy cUa tå chuc Gia Blnh Ph4t Tlt Vi~t Nam.

Lam tC}i Bue qu6e, ngay 25 thdng 4 ndm 2000 Toan th~ thånh vien d;;ti bi~u tham dl! D;;ti HQi Gia Dlnh PMt Tå Håi Ngo;;ti t;;ti Due quoe

QUYETNGHl

CMng tOi toån thg thånh vien d~ bigu tham dt! B~ HQi Gia Blnh PMt Tlt Vi~t Nam Håi Ngo~ vtfi ba thånh phdn: Huynh Truång, C1,1LI Huynh Truång va Båo TrQ', hQp ~ chUa Vien Giac, thånh phO' Hannover, Buc quO'c trong nhang ngay 21, 22 va 23 thang 4 nam 2000; d~ di~n cho Gia Blnh Ph~t Tlt Vi~t Nam t~ Au Chau, Gia Blnh PMt Tlt Vi~t Nam ~ Gia Na B?i, Gia Blnh PMt Tlt Vi~t Nam ~i Hoa Ky va Gia Blnh Ph~t Tlt Vi~t Nam ~ Chau.

vc

NHÅNDINH: 1. PMt Giao Vi~t Nam da co mQt chi~u dai lj.ch slt h<1n 2000 nam, gån b6 vtfi v~ m~nh cUa Dån TQC va Giao HQi PMt Giao Vi~t Nam ThO'ng Nhåt la mQt Giao HQi chinh thO'ng, truyen thLta chanh phap cUa lj.ch B?i T6' Su; da va dang sO'ng dUng vtfi truyen thO'ng, y thuc dan tQc, khong chåp nh~ chu nghia vong bån, ngo?i lai trru vtfi nguy~n vQng cUa dang bao Ph~t Tlt.

2. Gia Blnh PMt Tlt Vi~t Nam å Håi ngo~ la mQt tå chuc moi ngay mQt phat trign ldn ~, th~t st! la mQt bQ ph~ trung kien va h~u bi cUa Giao HQi Ph~t Giao Vi~t Nam ThO'ng Nhåt; vtfi h<1n hai chl,lc ngan (20.000) doån vien khåp Mi tren the gidi, dong gop VaD h<1n ba tram ngån (300.000) doan vien Gia Blnh PMt Tlt trong ntttfc t?O nen mQt tå chuc co gia tM ve rru)t tOn gi/io va phl,lC VI,l xa hQi. 3. G!.a Dlnh PMt Tlt Vi~t Nam å Håi ngo~ luon luon quan tam den sl,! thinh suy cUa Ph~t Giao trong nttdc Mi st! thinh suy cUa Ph~t Giao c6 ånh httång Mn sl,! thinh suy cUa Dån tQc.

d6ng thanh quye't nghi: 1. Gia Blnh Ph~t Tlt Vi~t Nam Håi Ngo~ khång dinh 14p truO'ng c6 nghia VI,l thieng lieng Mi vtfi Giao HQi Ph4t Giao Vi~t Nam ThO'ng Nhåt trong ml,lc tieu phl,lllg st! B?o Phap, Dån TQC va Nhån Lo~. 2. Gia Blnh PMt Tlt Vi~t Nam Håi Ngo?i la mQt bQ ph~ trung kien va h4u b~ cUa Giao HQi PMt Giao Vi~t Nam ThO'ng Nhåt trong nttcrc cl1ng nhtt Håi Ngo~.

3. Gia Blnh Ph~t Tlt Vi~t Nam trong va ngoåi nttdc la anh em mQt nha vcri truyen thO'ng doån ket båt khå phan, khong mQt the lt!c vo minh nao co thg chia cåt, M hoån thånh su m~nh lj.ch slt cUa mlnh Mi vdi Dån TQC va D?o Phap, mQi st! kho khan cM la ~m th<'1i, giai dO<;ln.

Lam tt,li Due quoe, nga y 25 tbang 4 nam 2000 Toan th~ thånh vien dt,li bi~u tham dl! D~i HQi Gia Dlnh Ph~t Tå Håi Ngo~i t~ i Due quoe kY ten.

eua D:,.i H6i GDPTVN Hiii NgQai v~ vl~c kh~ng dinh vi tri, li)p trtt<mg va httØng dl

eua Gla Dlnh Ph~t Td Vi~t Nam Hål Ngo{J1

Ph:\p Am Ph~ t Bån pl. 2544

149


Richard Gere mQt di~n vien Ph~t Til

nglioi

My

Thlch Nguy~n T~ng Bao chi Phu'dng Hy va chåu A d~u quan tårn de'n ngo i sao di~n ånh ctla Hollywood nay, khi anh bO ngang vi~c d6ng phim va de'n Dharamsala, mi~n Bifc An Di) tu h9C 6 thiing vØi cac vj L~t Ma Hy T~ng vao dh nam 1996. Trd l~i Hoa Ky sau nhi~u thiing d An Di) va Mong OS, ngu'Cli ta d~u nh~n tbå'y anh cang tre hdn, yeu dCli hdn so vØi cai tu6i 48 ctla anh ra't nhi~u. PMi chiing d6 la ke't quå ctla sl;l' thanh 19C thån tårn sau mi)t thC1i gian dai d phu'dng Dong? Ba't cu khi nao anh xua't hi~n tru'øc cong cMng, vØi trang phlJ.c blnh dj: quh Jean den b6ng va ao T-Shirt mau xam tro ciIng vØi net m~t hoan hy, tu'di tifn va nd nlJ. cu'Cli tMt khå ai . D6 la dic!n vien Richard Gere, mi)t ngo i sao di~n ånh the' giØi, mi)t trong s6 20 ngu'Cli dan ong ha'p dån nha't tren the' giØi (ClLlqc blnh chqn bdi c6c tqp chi Paris Match. Vital. Jeune et jolie. Elle kat hqp voi vi~n BeV trung eau tren 500 y kian cua gioi phl) nu 18 tu6i trd len).

Th~t ra, vi~c Richard Gere de'n vØi Ph~t Giao khong

phåi mØi dåy. rna anh då nghien CUu va quy y thea Ph~t Giao til' luc anh 18 tu6i (nom nav anh 48 tu6i) anh nhØ l~i thCli di~m a'y: "Luc do toi riit me sach triet hQc, luc nao rdnh toi ding dq.o cac nha sach. Hai quyin sach ma toi thich nhÆ luc bdy giiJ IQ "Be ing and Nothingness" (co va kh6ng) cua Jean Paul Sartre, va quyin "Crack in the Cosmic Egg" Nat rQn tren quo eau vu trl)). Tifp do toi chu y dfn chu nghia duy tam (Idealism), va toi cho rling day la don bdy cu61 cung d/Ja toi dfn vm PMt Giao. KMi dau, toi tim sach PMt di dQc, giao ly Tu TMnh Df (Four Noble Truths) då l~p tuc chinh ph/!-c d/Jqc toi. Tifp do, lai den hqc Ihdn J mqllrung lam thiln Iq.i New York. Nh/Jng l(li day, loi khOng tim d/Jqc ng/JiJi IMy thl!c sI! va rai lai lim den Lao s/J Sasaki, mQl thdn s/J ng/JiJi NMI J Trung Tam Thdn J bang California va do IQ ng/JiJi thtiy dau tien cua toi". Richard Gere då tham gia kh6a tu nhie'p tårn dh tien keo dai trong 3 ngay, anh du'<Jc d~y cå thi~n chI quan va thi~n cong an (Koan) theo truy~n th6ng thi~n Nh~t Bån. Dac bi~t la t9a thi~n chi quan la mi)t cl;l'c hlnh Mi vØi anh luc ban d~u. Anh nhØ l~i: "Toi dau nhuc toan IMn, dau J l/Jng va hai cMn, toi muon ther len vi sI! te nhuc. Toi ngu dat nghi rling minh då lq.c d/Jitng va se khOng den Trung Tam nila. Tuy nhien nhiJ sI! khuyen dq.y cua Lao s/J Sasaki ma toi då v/JrfI qua lifn trinh nhQc nhlin do". Hi~n nay du b~n ri)n d phim tru'Clng, anh vh giu th6i quen t6t d~p nay, t9a thi~n hai giCl m6i ngay.

150

Cu6i th~p nien 80 anh du ijch sang Hy T~ng g~p D~i su' Dudjom Rinpoche, r6i tie'p xuc vl1i Duc Dalai Lama d Dharamsala va anh Mt dh quay sang nghien CUu va tu theo Ph~t Giao Hy T~ng . Du'<Jc hOi anh c6 bOa h<Jp du'<Jc giua 16i tu M~t giao va thi~n Nh~t Bån khong? Anh n6i rling: "Thiln va M~t dlu IQ nhilng ph/Jdng phap lu t~p di gq.n lqc IMn lam, cd hai pMp mon nay dlu giup lai co lhem suc mq.nh va an lq.c J mqi lUc mqi ndi". Nhu' m9i di~n vien khac. Gere ra't quan tårn Mn cong tac til' thi~n xa Mi, anh da phiit tårn tlng M tai chiinh dai h~n cho nha xua't bån PMt Giao Wisdom d bang Massachusetts, tai tr<J chinh cho nhi~u cong trinh phien djch kinh diin va dy dØlg tl;l' vi~n d An Di) va t~i My . MØi dåy anh con dU'ng ra t6 chUc bua ti~c t~i Hollywood M gåy quy cho PMt Giao. Thanh pMn thl;l'C khach ctla bu6i ti~c pMn lØn la cac nha sån xua't phim, cac tai td' g~o ci)i va c6 cåm tlnh vl1i Ph~t Giao, chång h~n nhu' Sleven Seagal, Hasrison Ford, Sharon Slone, Meg Ryas, DenTtis Quard, Shirley Mac1aine Oliver Slone, Stephen Dorff, Leonard Nimoy, Tim Nabors, Michael, Garry Shandling, Michael lipe, v. v... va ke't quå bua ti~c gåy quy då dem l~i hdn 600.000 do la d€ giup xåy dØlg tru'Clng h9C, ~nh vi~n va tl;l' vi~n Ph~t Giao t~i An Di). Thanh quå nay la nhCl sl;l' n6 ll;l'c ho~t di)ng ctla Richard Gere. Chu'a he't, hi~n nay anh dang thtl vai phlJ. ctla bi) phim Ph~t Giao "Kundun" ctla tac giå Martin Scorsese do chinh Hollywood dan dØlg, cu6n phim n6i v~ PMt Giao Hy T~ng va cui)c dCli hanh d~o ctla Due Dalai Lama. C6 th€ n6i rling Richard då trd nen n6i tie'ng hdn, du'<Jc cM y nhi~u hdn til' khi anh d~ li) cho m9i gil1i bie't anh la Ph~t td'. Ro rang anh mi)t di~n vien diin hlnh cho nhl1ng d6i thay ctla mi)t eon ngu'Cli til' luc dang be tha tflJ.y l~c. IDi)t tai td' hao hoa Mm nhi~u tai nha't ctla Hollywood, d€ rbi cu6i cung giac ngi) quay v~ vØi d~o Ph~t va hi~n t~i anh da trd nen mi)t Ph~t td' thu~n thanh va la mi)t nha M phiip dife ll;l'e ctla PMt Giao.OO

*

PHANUU Duge tin thån m~u cUa chj. Tr~ Tht Bau va Tr~ Tht H6ng la:

Cq. Bå :Vudng Thl Khudng då ~ the ngay 05/05-2000 thQ 85 tu6i.

~

Bergen. Norway. HuOn.g

Xin thånh thl,fC chia bu6n cUng Anh Cht Bau-Stein, Anh cht Hdng-Nho va tang quyen. Nguy~n cåu hucmg linh CI,I Ba sdln dugc sieu thoat mi~n CI,fC 4c.

Ba Hd Tht Thln (Bergen), Gd. Phi NgQc Håi (Oslo) Gd. Nguyen Tan Vinh (Bergen), Gd. Ducmg Ki~n (Bergen), Gd. Cung Vinh Vien (Skjetten), Gd. Nguyen Vån CUCmg (Bergen) - Ban Bien T4p Phap Am

PhlIp

AmPh~ t Elan pl. 2544


VAN PHONG LU~T Chung toi xin han hc~mh thong bao k~ tU ngay O1. 01. 99 Khai tniong van phong lu~t sti moi t~i dia ehi Radhusgt. 9. 0151 Oslo. Van phong ehung toi ehuyen vS mQi lånh Vlje lu~t phap va g6m ba lu~t sti sau day: · Lu~t Sti HAKON KIERULF: (Co thåm quySn t~i teSi eao Phap Vi~n) lam vi~e tU nam 1970 trong ph~m vi vS lu~t an xinh xå hQi, lu~t ngo~i kiSu va ti n~n, hinh lu~t, b6i thtidng, lu~t lao dQng va thtiong m~i. · Lu~t Sti SVERRE ULSTR UP: 6 nam kinh nghi~m vS lu~t di trU ( ngo~i kiSu va ti n~n), lu~t bao nhi, lu~t gia dinh ( ly than - ly di), h6i mon, hinh lu~t, b6i thtidng. Ong då tUng lam vi~e eho NOAS ( T6 ehue ty n~n ehinh tri eua Na-Uy) · Lu~t Sti OLE JOHAN PRYTZ: 5 nam kinh nghi~m vS quySn tti huu, lu~t thtiong m~i, lao dQng, hinh lu~t, eling nhung lu~t l~ lien quan dSn vi~e thanh l~p eong ty, nha hang, eua ti~m ho~e h<;)p dong mua ban, sang nhti<;)ng. N goai ra ehung tOi eting co th~ xin ehinh phu dai thQ ehi phi lu~t sti trong vai tnidng hQp d~e bi~t. ( Xin hoi ehting tOi d~ biSt them ehi tiSt). Song song voi eae dieh V\l kS tren, van phong ehung toi eting dam nh~n tflt ca eae dieh V\l thong dieh t~i van phong lu~t sti va t~i toa an do

QUYNH LOAN: voi nhiSu nam kinh nghi~m dåm traeh. Tham khao y kiSn, htiong dan phap lu~t ho~e d~t gid, xin lien l~e voi ehung tOi qua seS di~n tho~i: 22 40 32 90. , ho~e QUYNH LOAN: 22 60 77 73 ho~e 915 59 57


P.O. Box 224

phap anl Ca quan ng6n lu$n eua Grao hQi PGVNTN t.ai Na Uy

3051 MJ0LDALEN - NORWAY Phone: 328752071 Fax 32875873 E-mail: phapam@online.no www.phapam.no

PHA• T GIAO TREN TEM BU'U CHINH