Issuu on Google+

PET VIETNAMESISKE BUDDinSTISKE TIDSSKR.IFI' I NORGE

Vu Lan pl. 2543

so 4 &5.99

GIÅO H<)I VÅ CÅC CHI H<)I PGVNTN TA.I NA UY VAN PHONG GIÅO H()l • CHUA KHU6NG V~T Blystadveien 2, 2006 Løvenstad, Norway ~ 67 9719 05 tel: 67 97 30 33 - Di~n thofi oong c9ng: 67 9719 05

PHÅPÅM Vietnamesisk Buddhistisk Tidsskrift i Norge

Chi hQi PGVN t~i Oslo &

Chu trudng Giåo Hc!i

Ph~t

Giåo

Vi~t

Nam Th6ng Nhl(t Na Uy

ph~ e~n

Mlnh Chånh Nguyen Nam Granstangen 28-A, 1051 Oslo Norge tel: 22 32 60 34

Chi HQI PGVN t~i Drammen Quong Khal Tr'ån Hoa Blåklokkevn . 8, 3050 Mjøndalen Norge tel : 32 87 52 07

Chu nhi~m kiem Chu but Thuqng T9a Thich Tri Minh

Thu kY tOa so~ Quång Khai Tran Hoa

Layout: Ng9c Nhlln Cimg slj.. cqng tac: DD. Giac Thanh, DD. An Chi, DD. Hanh Thong. Bich Xulln, Hoang Duy, Nguyen Ph~m Thy Håo, Nguyen Thuong Que, Phi Ng9c Håi, Quång Tein, Thai Van Ki~m. Thu Nga, Tran Trung D~o, Tu~ Nga, Vlln Nt10ng, Nguyen Van Dong, HOng Vlln, Di~u Thu'ån .... Bai g6i dang Phap Åm xln danh may hay vl~t trån m(>t m<:Jt giay. Ngoal but hl$u. xln ghi ro ten th~t . dja chl va dl$n thoQi ntu c6 d~ tl~n lien IQc. Phåp Åm xln ml~n dang vå hoån tro IQi nhOng bon thoo bål v6 khOng h<;>p chu truong Phåp Åm.

PHÅP ÅM phåt hanh l nam 4 s6 vao cac thang 2, 5, 8 va 12. ~N B~C UNG H(), THtJTir, BÅl VO DONG GOP XIN GOl v't TOA SO~N:

PHÅPÅM P.O.Box 224. 3051 Mjøndalen, Norway

e-mail: phapam@online.no postgiro: 0824 - 0506735 phone 32 87 52 07 fax: 32 87 58 73

Hlnh bia tru6c: Quang eånh ngay D~i U L~e Thanh Chua KhuOng Vi~t, Na Uy 31.07.1999 (ånh PhtipAm)

Hlnh bia sau: Quang eånh Chu Tang, hQC vil!n Kh6a Tu Hqe Ph~t Phåp ÅC ky 11 (ånh PhapAm)

Phap Åm nåm thU 8, s6 37.

Chi HQI PGVN

t~i

Moss & Rygge

Ban D~i

Di~n

PGVN

t~i

Arendal

Thi$n Man Cao Htru Lu~ Carl Snibbernsvn. 5-F, 1538 Moss tel: 69 25 04 97 Norge.

Minh Tu Lttu Kim Thoån Seljebakken 2, 4800 Arendal Norge tel: 67 02 83 02

Chi HQi PGVN t~i Kristiansand

Chi HQi PGVN t~i Stavanger

& ph~~n Vo Di'eu Møllevannsvn. 83, 4617 Kristiansand Norge tel: 38 15 74 23

& ph~e~n Minh H6a Tr'ån Van Tie'n Heidrunsvn. 9, 4028 Stavanger Norge tel : 51 54 12 37

Chi HQi PGVN t~i Bergen

Chi HQi PGVN t~i Porsgrunn & Skien

van

& ph~ e~n Nguyfm Tich Nguyen Van Thung Postboks. 557, 5079 Olsvik Norge tel: 55 93 71 83

Chi HQi PGVN t~i Kongsvinger & ph~ c~n Quang Mlnh Nguyen Van Dong Ole Smedstadvn. 26, 2200 Kongsvinger Norge tel: 62 81 62 97

Chua DOn

Nguyen Hung Yen Slottsbrugt. 36, 3913 Porsgrunn Norge tel: 35 51 26 01

Chi HQi PGVN t~i Trondheim & ph~ e~n Nguyen Van Håi Oie Ryningsvn. 7, 7084 Melhus Norge tel: 72 87 28 79 H~u

Sivert Thonstadv. 10-A , 7080 Heimdal- Norge

BAN HUONG DÅN GlA DINH PH~ T Tlr V~T NAM TM NA UY TOm Doan Nguyen Van Cu Guttorm Fløistad 48-B, 4815 Saltrød, Norge tel:: ~ 37 031798

GDPT Thi~n Minh

GDPT Due D~e

Nh~t Quang Cao Thi Båy

Mågevn. 49, 4800 Arendal Norge tel: 37 02 55 29

Mlnh San Hua Båo Um Olsvikåsen 35, 5079 Olsvik Norge tel: 90 64 23 64

GDPT Thi~n

GDPT Due Minh

H~nh

Mlnh Tl,IU Huynh Kim Thånh Linerlevn. 3, 2200 Kongsvinger Norgeo tel: 62 81 61 81

Mlnh Tri Ducmg Van M ~u Veumvn. 50, 4016 Stavanger Norge tel : 51 88 10 36

GDPT Chanh Tri

GDPT Chånh

Thl$n Man Cao Hftu Lu~ Carl Snibbernsvn. 5-F. 1538 Moss Norge tel : 69 25 04 97

Nh~t Hl(ln Tr'ån Thi Tuye't Sucmg

D~o

Myrsnipevn. 24, 7082 Kattem Norge tel : 72 84 73 85

GDPT Thi~n Tårn Nguyån Trang Nguyen Thi Tuy Phuqng Blåstjemevn. 26, 1475 Finstadjordet Norge tel: 67 97 49 52

kinh br,zch ChuTon Due, Tang Ni kinh thua quj d9c giå, va dr,zo hilu Phr)t tU, Phap Åm Vu Lan Pl. 2543, nam nay 1'!-i den tay Chu T6n Due, quy van hihl va d(k giå hoi mu()n, vi vån de ky th~t tr~;~c tr~c ciing nhu cac c6ng tac Ph~t Sl! n6i tiep nhau kh6ng ngung nghi su6t tir trung tu'ån thang 06 den cu6i thang 8.99. Nhung du ra tre, Phåp Åm vån c6 gång chuyen gåi tåt cå nhung gi tttoi d~p de lam Mi long Cha Ton Due ciing nhU quy vt. Ngay Vu Lan v6n la di sån "my t~c cua Vi~t Nam" bOa hqp voi dl!-O h'!-nh trong y nghia cao d~p r'!-flg ngoi, ve Sl! biet tr9ng tinh nghia tri ån va bao an, hay n6i cach khac ro hieu hon la hieu d'!-o voi m~ cha. Day la m()t le thl!c rna Due PMt voi cac hang d~ tit lue hi~n tien da neu ro tårn guong biet xem tr9ng nghia nhan hieu de phåt khåi bltng d()ng ll!c tir bi la m()t thu tinh thl1ong yeu kinh khong vt nga. Vua qua tu hl!- tu'ån thang 6.99, GHPGVNTN Na Uy gom Chu Tång, tin do, da nghiem rue tht!c hi~n th9 HC!- (thang 6) nhu truyen th6ng; thua l~nh BDH. GHPGVNTN Åu Chåu, t6 chuc kh6a tu h9c Ph~t phap fån thu 11 ~i Oslo-Na U y (trung tuan thang 7); tiep d6 la ett hanh DC!-i Le ~c Thanh Chua Khu6ng Vi~t (dau thang 8) va roi toi DC!-i Le Vu Lan (cu61 thang 8). Tåt cå ph~;~ng hanh voi tam nguy~n Tu Bi va Trf Tu~! Kh6ng ngoai m~;~c dich la thUQilg cåu h'!h6a, lqi 1'!-c quån sinh. - Th9 HC!-

M thlic liem than tam, hanb tri giao huån va theo guong Due Ph~t

- Kh6a tu h9c Ph~t phap Åu Chåu lån thu 11, n6i len tinh thån cao vqi qua lai dl!-Y sau sitc tir kim khåu Due Ph~t: "tin ta rna kh6ng hilu ta la pht bang ta". Qua d6 toan the Ph~t tit thåy duqc dau la Thi~n ac dung nghia, de lam, de xa lanh va cac phap nhi~m tu ~p. ro thåu sao cho phu hqp voi trinh d() can co rna Chu T6n Due, Tång Ni giång giåi chi huong. - Ngay DC!-i Le ~c Thanh, bieu hi~n niem hån hoan cho ng6i nha Tam Båo da~ 6n dtnh, nhan d6 dang len Tam Båo, Long Thien Thanh Chung eling nht1 Cha T6n Due, Tång Ni va Ph~t tit c6ng due da eling dt1ong tir nhan, tai ciing nhu v~t. li!c ... long tri an chån thanh. Nhung thanh quå da d'!-t tråi qua 5 nam c6ng trinh kien ~o ng6i Båo li! Khu6ng Vi~t. du chua hoan thanh nhu dl! kien, nhung to d~m y nghia: "mai chua che chci hOn dan t9c, nlp s6ng muon dOi cua t6 tong", va nhieu phat duyen lqi 1'!-c khac cho dong bao n6i chung, giOi chung Ph~t tit Vi~t Nam n6i rieng. Due Ph~t da dl!-y: "tdt cå chUng sinh dii cung duang la thdn nhdn quyln thu9c, dii tang lam cha mf! ta" nhung båi nghi~p duyen sinh tit vao ra råt kh6 biet thl vi~c "ph~ng SI! chUng sinh tue la Mo dtip hOng an C hu Ph~t" rna ciing con la m()t nghia elt lon lao cua Sl! nghi~p biet tr9ng an tinh, dl!-0 nghia r()ng lOn. Cau nguy~n la "Mo tu tr(mg an, hr,z te' tam d~ kh6" quå la m()t y nghia, m()t vi~c lam c6 chll dfch c6 chinh kien, c6 lqi 1'!-c th~t thU thång ro net. Mua Dl!-i Le V u Lan nam nay gån nht1 ket t\1 dt1qc nhieu thanh quå: sau mua an ·c\1 kiet hl!-, le luqc tfch cl!c cua Chu T6n Due, Tång Ni h9c chling nam nu va Ph~t tit cac gioi. M()t vi~c d6c toan ll!c å do'!-n cu6i thien nien ky thu hai v6n la m()t tl! giåc, giåc tha voi y nguy~n phl;lllg hanh Th~p hl!-nh Ph6 Hien, phat tU v6 lUQilg tam de hoi ht16ng ve trang nghiem ttnh d(), cåu mong giåi thoat va con ph6 nguy~n cho cha m~. 6ng ba qua vang cung phåp gioi thån linh hUu tinh, v6 tinh dong vien chling trf va ke con ngt1bi måt deu huån triem lqi 1'!-c. D~c bi~t. cåu nguy~n cho que huong Vi~t Nam, DC!-o Phap va Dån T()c sOm huång thanh binh lqi 1'!-c, biet huang thi~n. ht16ng thUQilg, m9t cach wng tfn tån de hi~n doi hl!-nh phuc, mai Mu tMng duyen. Sau cung Phap Åm xin chuyen lai ghi on cua GHPGVNTN Na Uy ciing nhu Mn t1! Chua Khu6ng Vi~t den Chu T6n Due, quy dong bao, dong huong, va dong bao Ph~t tit gån xa. Trong d6 c6 quy quan khach gom nhieu thanh phån, hay r()ng long hy xå bO qua cho nhung thieu s6t, nhung låm 16i ho~c v6 tinh trong lue be b()n cong tåc ho~c tht!c tr'!-flg chua ngheo cånh kh6 phåi vuon huy mitc phåi! Va Phåp Åm ciing mong Chu T6n Due, van hUu th6ng cåm thu 16i cho Sl! cMm tre, phån ph6i kh6ng chu dao hay th6ng tin thieu s6t trong thai gian qua. Phap Åm Phåp Åm Vu Lan 99

GiOi thitu: Informasjon, La thu' toa so11-n (l)- Mvc lvc (2). Ph(Jt ph6p: chånh tin, me tin - HT. Thich Thanh Tir (3) PMt Giåo trong di'Ji s6ng hi~n ~i - Thich Nguyen T~ng (5) tu hQc nhu' the' nao dS c6 an l~c h~nh phuc - Tri KhCing (9) tinh th~n cC1i mC1 khoan dung cua d~o Ph~t - Thich Phudc Sdn (10) y nghia cua cuoc s6ng- Chinh Tr\(c (13) tCin giåo mot nhu c~u khCing thS thie'u- Ly D~i Nguyen (19) PMt Giåo dang trC1 thanh cuu cånh cho n~n van minh phudng tay - Linh Chi (22) di~n dan Tang Ni Ph~t Tå Thich Chdn Quang (24) quan diSm cua Ph~t Giåo V~ long tin, xem tcr vi, b6i toån - Tårn Di~u (26) ThCing di~p hu'dng v~ the' ky 21 - HT. Thich Huy~n Quang (30) di~n van chao mi:tng D~i Hoi Vill- HT. Thich Quång Do (35) thu' doi thå 31 tu chinh tri - HT. Thich Quång Do (36) tuyen cåo cua GHPGVNTN, VP. ll VHD (38) thCing cåo båo chi, Phong ThCing Tin Ph~t Giåo Qu6c Te' (40) tin tue Ph~t sl)' (45) ThCing Tri cua VHD (48)

Vu Lan:

duyen kh<'1i kie't h~ an cu-C6 HT. Thich Tri Thu (60), cåm ni~m Vu Lan-HT. Thich Due Ni~m (62), l~ Vu Lan, ngay ba y to tlnh thltdng yeu rong ldn (64), quan ni~m V~ hie'u h~nh-HT. Thich Th~ng Hoan (68), chcr hie'u theo quan ni~m Ph~t Giåo Nam TCing-Thich Thi~n Minh (72), Ml)c Ki~n Lien th~n thCing d~ nhåt-Thåm Th~ Ha (74), chcr thu'dng trong d~o PMt-Nhl)'t Chie'u (77), Vu Lan nhd dn cha m~-HT. Thich Thanh Ti:t (78), n6i v~ hie'u kinh Ph~t Giåo (80), tlnh m~ nghia m~ qua nhilng tå c phåm vån ngh~ Vi~t Nam - Doån Qu6c Sy (83).

Von h6a:

Blnh Djnh, que hu'dng tCii-Nguy~n The' Giåc (118), thanh B~c Kinh-Nguy~n Van Cui'Jng (122), di tim di tich lich scr Båch Vi~t-Thåi Van KiSm (126), nhilng ngay d~u cua GDPT H6a Ph6-Tir M~n Le Li:tng (133), ngåy-Nguy~n Tu'i'Jng Thu~t (137), ni~m rieng cho con-Duy NgQc Nhan (139)

S6ng t6c:

tCii då thåy PMt Ba Quan Åm-Minh Huy~n Thl)y Vi (50), mua he yeu dåu-Di> D~t Thanh (53), bCing hCing nC1 C1 que-Nguy~n Bcru Tho~i (87), lang m~- H6 Dze'nh (91), kh6c me-Q. Khai (94), tlnh m~ bao la-Tir Di~m (95), giQt l~ mau h6ng-E>an Ha (97), giå'c Nam Kha-Truc Thu (100), mau tim bhg lang-Van Nu'dng (104), say s6ng, say dåt-Hoang Gia (107), nang Ai Cd trong ch~u up-Mong Tuye't (114)- Trang V~n Thd Xtt8ng HQa vdi nhi~u tåc gia (99). muon-Di~u Chan (85), con nghe nhu' m~ v~n con

Tho:

Vdi sl)' g6p m~t cua cåc thi si, nha thd: Van Nu'dng - Tu~ Nga - Quy Hudng - Tuy Anh - Dan Ha - Vån Lang - Huy Giang - Phu Van - Cd Phu - H6 Qu6c E>~t- Nguy~n Thu'dng Que - Huy~n KhCing - Hoang Oanh - Dao Ph u Cui'Jng - Phu'dng - NgCi Minh H~ng D~ Thåo - Y Lien - Qu6c Thåi - CNCD - Thanh Tri Cao - TDT - VD - T~ Van Trung - Nguy~n Cåt Tu'i'Jng Khånh Ha - Duy Nghi~p - Thich Quång Do - Y Nga.

flhap Am 80 6.99 - ehu de flh~t thimh d':\0 pl. 2543

se phåt hanh vao trung tuen thång 12. 1999 bai vo d6ng g6p xin vui IOng goi truåc ngay 15. 11. 1999

xin goi ve e-mail: phapam@online.no

Phåp

Am så

1&2.2000 - chu

di xuan Canh Thin

se phat hanh vao c.få.u thang 2.2000 bai vå dong gop xin vui long gåi truac ngay 1.1.2000

HT.Thich Thanh Tu Nhu da n6i, me tfn lå tin mu quang, sai låm khong c6 le th~t. nhung tin the nao? Tin c6 d~ng thieng lieng lam måu m1,1c d~ ran dieu ac, thuong dieu thi~n; tin nhftng vi th'ån thanh c6 quyen ban pht16c giang h9a, khi chung ta cåu den cac Ngai. Cac thU tin d6 deu thu6c ve me tfn. T~i sao? Toi se giåi thfch. . Thuo xua t6 tien chung ta tin rang dt16i lå d~t. giila lå ngubi, tren Ht trbi. Trbi, D~t. Ngtrbi, d6 la cai g6c. Theo t6 chuc thbi quån chu, ngtrbi thi c6 vua, c6 quan; tren vua, dt16i quan d~ cai tri dån. Ngtrbi da nhtr v~y thi tren trbi ciing c6 Ng9c Hoang Thtrgng de la vua, Nam Tao, Bik Dåu lå quan d~ coi b(> s6 cai tri pht,l du6i nay. Va du6i d~t nua, phåi c6 Diem vucmg, roi ciing c6 Nam Tao, Bac Dåu phl;l cai tri nua. Nhtr v~y. l~y cai thl,lc tr~ng cua nhån gian rna tuong tugng ra h~ th6ng cai tri c6i trbi ciing nhu h~ th6ng cai tri dia ngl;JC. Nhtrng thl,lc te, quy vi c6 th~y Ng9C Hoang Thtrgng de hay Nam Tao, Bac Dåu nao den ran ngtrbi ac, thuong ngtrbi thi~n khong? Khong th~y rna cu tuong ttrgng. Ifoi xua d~ ran ngtrbi ac nen dån gian c6 Thien LOi tritng tri nhtr set danh. Nhtrng thuyet d6 båy gib kh6ng con vi da bi khoa h9C danh d6. Ngubi thuong, ngubi ph~t khong con, tUe la b(> may quan l~i khong con thl 6ng vua ciing khong con. Ngay nay h~ th6ng cai tri tren trbi da bi khoa h9c phå VO, h~ th6ng trlrng tri duoi dta ngt,1c ciing v~y. Toi n6i the quy vi se nghi t6i kh6ng tin c6 c6i trbi, co i dia ngl;Jc. Kh6ng phåi v~y. Trong kinh Ph~t c6 d~y ngtrbi tu th~p thi~n duge sanh ve coi trbi. Coi trbi chu khong phåi nu6c trbi. Coi la mot hanh tinh m(>t the gi6i; the gi6i d6 t6t d«fp hon the gi'oi chung ta: Chung ta c6 pht16c sanh ch6 t6t hon, chllng ta v6 phu6c sanh ch6 kh6 hon ch6 khong phåi c6 m(>t c6i trbi dang ngl,l tri chung ta. Coi dia ngl;Jc ciing bi hi~u låm la cai ngl;JC du6i Mt. Nhu v~y dao den dåu m6i t6i dta ng\)c? Chung ta thtrbng dung nhung tl1 nhtr "dia phuo'ng", chång h~n dta phuong Ha N(>i, dia phuong Sai Gon v.v ... Dia phtrong la chi noi ch6n. V~y dia ngl;Jc la gi? La noi harili ph~t con ngtrbi. Ai c6 t(>i l6i thi bi den d6 cmu hlnh ph~t. nen g9i la dia nglJc. Theo nghia d6 thi tren nhån gian chung ta c6 dia ng\)c khong? Dåu phåi dgi xu6ng åm phll m6i c6 dia ngl;Jc. Neu hi~u nhu v~y thi chllng ta c6 sg dia ng\)c khong? R~t la so, bbi vi minh lam t6i thl dåu phåi dgi chet m6i xu6ng dia. ngl;Jc, rna hi~n dbi ~iing p hai d9a dia ngt,1c.

a

a

Phåp Åm V u Lan 99

Neu chung ta tin c6 m(>t dang thieng lieng c'åm cån nåy ml,fc, d~ ban phu6c giang h9a, thi cai tin d6 c6 dung s1,1 th~t khong? Neu tin khong dung le th~t thi g 9 i la gi? Quy vi diflh nghia me tfn dtroc roi d6. Tin mot cach sai låm, khong dung v6i le th~t g.9i la me tfn. v~; rna ngubi ta cu tin c6 ong th'ån nay' ong thånh n9 ho~c thanh måu d(> m~ng . Tin vao m(>t ngtrbi rna minh hoan toan khong biet gi het thi th~t la d~i d(>t! Hi~n gib ngtrbi Phåt tu Viet N~m chllng ta c6 tin nhu the khong? Nen toi n6i quy ~i den chua nhtrng khong phåi tin Ph~t. hi~u Ph~t rna lai tin nhung gi khong phåi Ph~t. Ph~t d~y quy y Ph~t lå khong quy y v6i thien th'ån quy v~t. Quy y Phap la khong quy y v6i ngo~i d~o ta giao. Quy y Tang la khong quy y v6i ke ac ngubi du. Båy gib quy vt quy y v6i Ph~t rna tin quy, tin thån, du thu het. Thu hai la b6i toan, bua chu, dong bong, xem ngay t6t x~u. may thu d6 c6 phåi me tfn khong? Thåy b6i du b6i c6 trung 100% ciing lame tfn hu6ng la b6i sai. Tai sao? Toi ciing c6 quen v6i nhftng ngtrbi thåy b6i, co i ta~, xem tt16ng. C6 khi h9 b6i rat trung, coi tay, xem tu6ng ciing trung, nhung quy vi nh6 c6 thåy b6i nao n6i: anh hay chi y nhu bån tubng trinh toi n6i dåy khong? Hay lå n6i 3 thang hay 6 thang coi l~i. T~i sao 3 thang, 6 thang coi l~i? Chung ta cu nghi cMc ong thåy b6i nay lam tien, keu 3 thang, 6 thang tro l~i d~ kiem tien que. Nhung s1,1 th~t khong phåi v~y. Bai vi tu6ng tay cua chung ta thay d6i luon lu6n, tuy theo banh d(>ng cua minh. Chung ta c6 hanh d(>ng t6t thi n6 se chuy~n nhftng vi~c xåu, chung ta c6 nhftng hanh d(>ng xåu thi n6 se lam hu nhung vi~c t6t, khong c6 nh~t diflh. Nhtr v~y hanh d(>ng t6t, hanh d(>ng xåu c6 ånh huong t6i thån tt16ng, t6i chi tay cua chung ta. The thi chung ta nen di coi b6i hay nen hanh d(>ng? Trong sach tu6ng thubng c6 cåu: "Hiiu tam VO tu6'ng, tu6'ng tlf tam sanh", nghia la c6 tårn t6t rna khong c6 tl16ng t6t, tu6ng t6t tu tårn t6t rna hi~n; "Hiiu tu6'ng VO tam, tu6'ng tung tam di~t", nghia c6 tl16ng t6t rna khong c6 tårn t6t thi ttrong t6t ciing theo tårn xau rna mat. Sach tt16ng nao trang dåu ho~c trang cu6i deu ghi b6n cåu d6. Toi xin nhac l~i: Hiiu tam vo tu6'ng, tu6'ng tlf tam sanh. Hiiu tu6'ng vo tam, tu6'ng tung tam di~t. Nhu v~y tu6ng t6t rna tårn ac thi tu6ng t6t ciing bi mat. Thf du nht1 c6 ngtrbi dage thåy b6i xem tu6ng .n6i: "Anh phuac tu6'ng se du(/c sung su6'ng v.v ... ", nhung ngtrbi d6 c6 tånh n6ng nåy. M(>t horn ai n6i trai y anh n6i gi~n

a

c6

3

d~p nguoi ta chet. Khi d~p nguoi ta chet thl quy v~ nghi tuong t6t d6 cua anh va phuoc duqc huong sung suong cua anh con hay måt? Måt Hen; vi anh se o tu, se ti'eu tl.Jy, dåu con t6t nua. V~y du b6i trung 100%, tuong t6t d6 ciing kht>ng båo dåm. Båo dåm nhåt la tårn t6t hay xåu, neu kheo gift tårn minh t6t thl m9i vi~c xung quanh deu t6t. KMng gift tårn t6t rna cu di coi b6i thl ket quå chi t6n tien, vt> ich rna tMi.

Neo t6 tien chung ta c6 nhung cåu nhu the nay: 'Tay dim tien quy bo bo. Dem cho thCiy b6i dem lo vao minh". Nhu gia dinh dang yen vui kht>ng c6 vi~c gi, b6ng dung di coi thåy b6i n6i 3 thang nua minh bi Ot!-n. nhu v~y c6 vui kht>ng? Neo tin vao thåy b6i thi chi kh6 thån, kht>ng c6 ich lqi gi cå, chung ta neo tin vao chinh minh mai la dieu quan tr9ng. Con nguoi minh t6t thi m9i vi~c xåu se qua. Con nguoi minh xåu thi m9i vi~c t6t se måt. Tin nhu v~y la chanh tin. Tin theo thåy b6i la me tin. St! nguy ht!-i cua me tin la lam cho chllng ta kh6 så, hao tien t6n cua v.v ... TC>i kht>ng biet sinh vien o dåy ra sao, cha cac et> c~u o thanh ph6 Sai Gon khi såp thi tu tai thl thuong di coi b6i. Da h9c toi ru tai thi ciing duqc xem la c6 tri thuc roi nhung vån me tin nhu thuong. TC>i n6i d~ cho quy V~ thay lch()ng phåi nguoi binh dån, d6t nat mai me tin, rna c6 khi gioi tri thuc ciing me tin. D6 la vi chung ta kht>ng 11! tin minh. Neu hOi thåy b6i, co hay c~u nhat difih se thi d~u. nhung co c~u åy khong thu<;>c bai thl c6 thi d~u duqc kht>ng? Nguqc lt!-i neu thåy b6i n6i thi rot, nhung CO C~U lfy hQC thu(>c bai thJ. chåc gi rOt. Cho neo d~u rot la g6c o chUng ta. Vi v~y chUng ta phåi de d~t dilng di rai vao me tin. C6 nhieu nguoi n6i: "Ong ba minh thua xua coi dfa ly, xem tu6ng sa: d6 tu vi, thi minh ciing lam the o cha dau p håi me tin ", ho~ c n6i "d6 tu vi rc{t dung, då dung thi dau phåi me tin". Toi xin nhåc cho quy v~ nho, quy~n sach tit vi nao ciing thlly viet: tu6i nay lon len c6 gia dinh, c6 doi bt!-n. c6 con nhieu ho~c ft v.v ... , chua c6 quy~n tit vi nao n6i tu6i nay lon len se di tu. Nhu v~y tit vi c6 phåi la chån ly chua? Lt!-i nua, cac ong b6i toan xem tit vi, coi dia ly lut>n nhåc cåu nay: 'Tu6i anh, tu6i chf to't nhung phåi kheo lam lanh, kheo an a thi mai huting dUf/C phuffc. Con nlu kh6ng lam lanh, khång an a phåi thi vtJn sd c6 thl d6i". Nhu v~y thi neo lam lanh, :ln o t6t cho roi, di coi b6i chi cho t6n tien. D6 la n6i ve tuong s6 tit vi. Den dia ly, ngay xua t6 tien chung ta ciing tin d~a ly. Rieng toi c6 dQC sach dia ly toi thu(>c CåU nay: Phong thuy nhdn gian bal khå vå Toan bling am chat luiJng tucmg phil Phu quy nhuf!c tung phong thUy dac Tai sanh Quach Phat giå nan d6 Nghia la phong thUy o nhån gian chång phåi khong, ciing c6 t6t, c6 xåu; nhung rna phåi nuong vao phuoc due (Om ch6t). Phuoc due nhfeu c<;>ng them phong thuy t6t, cå hai g6p suc nhau thl mai thanh tt!U duqc dieu t6t. Neu ch6 dåt t6t rna nguoi lam vi~c xåu ac thl ciing vo

4

nghia. Cåu ke n6i "PhU quy nhuf!c tung phong thuy dac" nghia la, giau sang neu til phong thUy rna duqc thi ong T6 d~ ly la Quach Phat du c6 tai sanh tro lt!-i chi cho chllng ta ch6 dåt t6t ciing khong giau sang phu quy duqc (Tal sanh Quach PMt glå non d6).

Nhu v~y dia ly c6 th~ c6 nhung phåi c9ng voi due ht!-nh t6t cua minh. Dt!-0 due såu day thi mai tht!C hi~n duqc d~a ly t6t. Di!-o due kht>ng c6 thl du dia ly t6t ciing khong lam gl duqc cå. Due ht!-nh mai la chanh. Nguoi c6 due ht!-nh thi ch6 nao vua y la ch6 d6 t6t. Nguoi khong c6 due ht!-nh thl thåy ch6 dåt t6t nhung roi ciing khong t6t. Chung ta thåy m9i sl! vi~c. k~ cå dia ly ciing tuy thu9c vao St! vi~c CUa COO nguoi. Hi~n nay chung ta måc phåi me tfn rat nhieu. Ly do, m<;>t la vi long tham; hai la do sq hai; ba la ll!-i si me. Ba thu d6 la ba cai nhån cua me tin. Ve tham, toi thf dl:l nhu c6 nguoi vay s6 tien lon d~ lam :ln neo phåi cht!-Y hoi ong dong, ba c6t. Do mu6n ket quå lon, c6 lqi nhieu nhu minh mong cåu rna vi minh chua biet neo non nao cht!-Y hoi nguoi nay, nguoi kia. D6 la g6c tu tham lam rna ra. TM hai la do sq hai. Nhu c6 nguoi g~p hot!-n nt!-n m<;>t hai fån con chiu n6i, nhung bi don d~p qua cmu het n6i, dåm ra hoång h6t cht!-Y noi nay, noi kia tim hoi. Truong hqp nay ciing dån den me tin. ThU ba la do si me khong nh~n duqc le th~t neo tim thåy hoi han. D6 la ba dieu dua con nguoi den me tfn. Nhieu t>ng dong, ba c6t, thåy b6i dåu c6 h9c thuc gi, nhung nghe n6i linh thieng nguoi ta ciing Mn bai xa, cåu ct!-nh, xin bua, xin phep, thua hoi du chuy~n. D6 la chUng ta tt! hi!- thllp minh d~ cåu xin m9t nguoi le ra khong dang quy, dang tr9ng. Nhu v~y c6 dang che trach khong?

HT. Thich Thanh Tu

nhom~

Gi9t nuoc måt nao ciing chåy xuoi Tung dem con nho m~ khong ngut>i Nila doi con mai thuong doi m~ Nghia lon lao con thieu milt rOi. Con mu6n nhu la dua tre tho Nam nghe m~ hat khuc åu o ... Sua nut>i con lon kht> doi m~ Thuong b6ng tu quyen dung d~t do. Ngu dt!-i con lam m~ kh6 dau Tui thån l~ m~ u6t tMm båu Con ro xuong m~ kho tUng d6t Moi hi~u ct>ng lao m~ dai <fåu. Con n6i lam sao het dång cay Nhu<;>m mau t6c bt!-C m~ horn nay Gio con thån goi noi ru ng1:1c Bi~n nho troi thuong dqi thang ngay. Nguyin C6t Tuong Phap Åm V u Lan 99

PQTGIÅO trong dm so'ng hi~n d~i HT. Weragoda Sarada Thfch Nguyen Tc;mg (DJch) Truoc het xin tlm hi~u y nghia cua doi s6ng hi~n d~i. Th~t kh6 cho chling ta di tlm m(>t d~ nghia ve bån chåt cua doi s6ng hi~n d~i. C6 th~ n6i rAng d~c di~m cua doi s6ng hi~n d~i Ht s~;~ ki~n the gioi dang thu nho dån, con nguoi tren hanh tinh de tiep xuc voi nhau hon, nhung chuong ng(!.i ve truyen thong mau ch6ng duqc lo(!.i bå, con nguoi c6 th~ biet nhung gi xåy ra khap noi tren the gi6i trong m(>t thoi gian ngan; va vi the h<;> c6 th~ tham gia vao m(>t binh di~n lon hon cua cu(>c s6ng the gioi rna h<;> tung nghi tru6c dåy. D6 la m(>t m~t cua doi s6ng hi~n d(!.i. Xet theo l'inh V~;~c khoa h<;>c ky thu~t. trong n6 ll;lc chinh ph1:1c thien nhien, b~nh ~t. nhung trå ng(!.i t1;1 nhien, con nguoi da thanh ti;IU nhung ky cong khoa h<;>c ky thu~t phuc ~p den IDUC dang ng(!.C nhien; va do la m(>t m~t khac ctia cu(>c s6ng hi~n d(!.i. M(>t ph'ån khac cua cu(>c s6ng hi~n d(!.i, c6 le dang quan ng~i hon la v6i the gi6i trå nen nho hon, cac hang rao truyen th6ng dUQC lo~i bå, khoa h<;>c k)i thu~t phat tri~n qua nhanh, chung ta dang d6i d'åu voi m(>t s6 vån de nghiem tr<;>ng nhu tranh chåp chfnh tri, kinh te, o nhiem moi truong, n(!.n nhån man, thieu nang luqng va sl:r d1:1ng bua bai cac tåi nguyen thien nhien. Ngoai ra con nhung vån de khac c6 th~ duqc g<;>i m(>t cach don giån la "sang con".

Nen van minh hi+n dc;:li co thi song con hay khong? Voi cåu hoi nay, ngUoi ta c6 th~ them vao m~t d(!.o due va luån ly va hoi: Trong qua trinh hi~n d<!-i h6a va chinh ph1:1c thien nhien, chling ta da xa roi khå nang chinh phl:IC bån thån den mue nao? Dåu tranh d~ sinh t~n con c6 nghia la con nguoi hi~n d<!-i da trå nen no l~ cho s~;~ fch ky, cho d1:1c v<;>ng ctia bån thån hay con c6 y nghia nao khac? Chung ta da danh måt låt cå nhung gia tri ctia con ngUoi nhU m6i quan h~ giUa cac ca nhån, Sl;l quan tårn den phlic lqi cua nhung nguoi xung quanh, tinh th'ån ph1:1c v1:1 nguoi khac m(>t cach vo vi ky; chling ta c6 danh måt nhung dieu d6 hay khong?

Vi the khi nghi Mn doi s6ng hi~n d(!.i, ngum ta c6 the cåm thåy 1(!-c quan nhung d~ng thoi ciing c6 nhieu bi quan. Nguoi ta c6 th~ rå't bang long voi cu(>c s6ng hi~n nay, å vao lue rna c6 le kh6ng c6 gi con nguoi kh6ng th~ chinh ph1:1c duqc. C6 th~ con c6 m(>t s6 ~nh ~t dang thach thuc con nguoi, con c6 m(>t s6 noi trong vii tr1:1 rna

Phap Åm Vu Lan 99

con nguoi mu6n kham phi, nhung con thieu ky thu~t d~ di!-t dUQC IDl:IC dfch; nhUng nhung dieu nay deu CO th~ å trong t:'åm voi ctia con nguoi. Voi s~;~ 1(!-C quan ve khå nang ctia con nguoi va m~t bi quan ve vi~c chung ta c6 th~ da bi måt m(>t cai gi d6 trong qua trinh di t6i. Chung ta nen ghi nho hai dieu nay.

Ph<Jt giao Ph~t giao la gi? Chling ta hi~u Ph~t giao nhu the nao? Ph~t giio c6 the c6 nhieu nghia d6i v6i nhieu nguoi. D6i

v6i m(>t s6 nguoi, Ph~t giao tUe la cu(>c doi thu nho ctia Due Ph~t va cac d(!.i d~ tl:r ctia Ngai, tårn guong, ky c6ng va vinh quang ctia m(>t nguoi da dung tru6c nhieu nguoi nhu m(>t con nguoi va tuyen thuyet m(>t con duong giåi thoat. Dåy la m(>t lo~i hinh Ph~t giao. C6 nguoi thi cho rang Ph~t giio la m(>t kh6i giao ly d~ s(> chua dl;lng lai di!-Y ctia Due Ph~t. Giao ly nay hi~n bay m(>t triet ly s6ng råt cao cå, såu sac, phUc ~p va th6ng thai. R~i ct~;~a tren nhung gi Due Ph~t da di!-Y, da ap d1:1ng trong thoi ctia Ngai, m(>t nen van h6a phong phu da phat tri~n. lan r(>ng khap Å chåu va cå the gioi tren 2.500 nam qua, va nguoi Ph~t tl:r thu(>c m<;>i t'ång l(Jp trong xa h(>i voi cac b6i cånh khac nhau cua låt cå cac qu6c gia tren the gioi da d6ng g6p sl;llåu ben cho nen van h6a nay. M(>t s6 lan nhung t6ng phii va nhung h~ th6ng triet h<;>c da hinh thanh va tdt cå deu dUQC biet m(>t cach dung dan dUOi cai ten g<;>i la Ph~t giao. R~i 1<!-i c6 m(>t d~ nghia khac ve Ph~t giao, d6 la m(>t lo(!.i hinh nghi le da phit tri~n xung quanh giao ly ctia Due Ph~t va sau cimg da nång len thanh m(>t t6n giao. Du Due Ph~t c6 y d~ hay kh6ng, giao doan ctia Ngai ciing da tro thanh m(>t t6n giao rna nguoi ta sån sang trung thanh, m(>t t6n giao c6 nghi le, t6 chuc, dubng 16i, tieu chuån rieng d~ quyet d~ dieu gi dung dfeu gi kh6ng dung, d6 la m(>t lo(!.i Ph~t giao khac. Neu nguoi ta phåi tach roi cac phuong ti~n nay ra d~ c6 gang nghien CUu Sl;l tac d(>ng cua cai g<;>i la Ph~t giao len doi s6ng hi~n d(!.i, thi chac cMn se la cong vi~c råt lon lao.

D6i voi nguoi viet, PMt giao la låt cå nhung dieu n6i tren. D6 la Due Ph~t va cu(>c dm ctia Ngai, la giao ly, la nen van h6a va le nghi dUQC hinh thanh va lien ket quanh giao phap nay. M(>t khi chung ta coi Ph~t giao nhu m(>t kh6i lan nhung kinh nghi~m con nguoi, duqc

5

sang l<;>c trong m(>t qua trlnh tot nMt va duqc trlnh bay cho chting ta trong m(>t phuong phap thi~n xåo d~ m6i nguoi c6 th~ h;ta ch<;>n ph'an nao khe hqp voi mlnh, chung ta se thå:y sl;! d(>c dao dang chU y cua Ph~t giao. Khi Drlc PMt con ~i the, Ngai thuong oMn m~ o di~m nay. B~n kh6ng c'ån phåi lam m(>t h<;>c giå va nghien crlu tå:t cå khi b~n nghien crlu Ph~t giao. Nghien crlu Ph~t giao kh6ng giong nhu nghien crlu m(>t mon h<;>c khac, vi dl;l nhu toan h<;>c, ta phåi h<;>c het tå:t cå cac d~ ly va cac cåch giåi thich khac nhau cua cac lo~i de toan. o Ph~t giao, neu ta biet nhung dieu clln bån thi ta c6 th~ ap d\}ng rna kh6ng c'ån phåi h<;>c m(>t cach chuyen mon nhu m(>t h<;>c giå. Vi v~y, doi voi Ph~t giao, m6i nguoi chung ta Se tim thfi':y dieu gi phu hQp VOi CUQC song cua mlnh, phU hqp voi nhung lo~i vå:n de cua minh.

M9t giao ly khong thoi gian Nhieu nguoi thubng t~;t hOi ritng ~i sao Ph~t giao l~i duqc g<;>i la "Akalika", nghi'a la "kh6ng thai gian" (timeless), m(>t giao ly da hi~n hfiu trong nhieu the ky qua. Cang thå:y nhung thay d6i xåy ra trong Ph~t giao, chung ta cang thå:y ro Ph~t giao da lu6n t~;t dieu hqp rninh theo m<;>i nhu c'åu cua cac thbi d~i. cac dån t(>c va cac ca nhån khac nhau; chting ta cang tMy ro di.ng Drlc Ph~t da c6 th~ thiet l~p m(>t th6ng di~p lu6n lu6n tuoi moi. Vi the, neu Ph~t giao duqc rlng dl;lng ngay nay va neu PMt giåo c6 m(>t vi tri trong doi song nhu ngay nay, thi d6 la vi khå nang ap d\}ng tinh vuqt thoi gian d6, phat sinh tir m(>t h~ thong nhung gia tri vlnh cfiu. N6i Mn d~c tinh hi~n hfiu Vi'nh CUu la cach trinh bay hay m6 tå ve 00 m(>t cach ngbich ly ve m(>t t6n giao lå:y giao ly chinh yeu ve Sl;! v6 thuong (lmpermanence) lam neo tång. D~c tinh kh6ng thoi gian nay xuå:t phåt tir s~;t ki~n m<;>i v~t duqc hi~u la c6 tinh lien 1\}c, nhung lien t\}c trong bien d6i, trong m(>t tien trlnh thay dfii va bien boa lien 1\}C. Vi v~y, Ph~t giao da c6 khå nang thich rlng voi m<;>i thoi d~i va cac neo vlln minh khac nhau. Do d6, chung ta c6 th~ tiep c~n voi båt crl llnh v~;tc nao cua Ph~t giao nhu m(>t dieu phu hqp va c6 th~ ap d\}ng cho tå:t cå chting ta trong doi s6ng hi~n d~i nay.

Ca nhan Nhung nhån to nao lam cho Ph~t giao c6 gia tri mai voi thoi gian? Truoc het d6 la Sl;! nh~n biet trach nhi~m cua ca nhån. Drlc Ph~t la m(>t b~c th'åy t6n giao n6i tieng trong 4ch sir nhån lo~i. Ngai da giåi thoat con ngubi ra khoi tå:t cå m<;>i rang bu(>c, nhung rang bu(>c sieu nhien, m(>t Thuqng de, m(>t s~;t sang ~o vii tr\}, t(>i 16i nguyen thuy hay m(>t d~c tinh nao khac rna ta da duqc di truyen tir m(>t nguoi nao d6 (khac vol beit cu dl~u gl mo chinh ta da lam). Vi v~y, Khi Drlc Ph~t n6i rång m6i nguoi la chu nhån cua chinh mlnh, Ngai tuyen b6 m(>t nguyen Mc rna khå nllng ap d\}ng tro neo m~ bon khi con ngubi m6i lue m6i t1;l tin bon trong vi~c ki~m soat bån thån va m6i trubng xung quanh. Vi the, neu ngay nay' voi khoa h<;>c

6

va ky thu~t phat tri~n. con ngubi cåm thå:y mlnh da Mn m(>t di~m rna tri tu~ cua mlnh khien cho rninh sieu ding bon v~n v~t. hay cho mlnh c6 th~ giåi quyet båt cu van de nao rna mlnh da g~p du v~t cMt hay d~o ly hay chinh tri hay m(>t tinh cMt nao khac, thi nguyen Mc con ngubi la chU cua chinh mlnh va cbiu trach nhi~m cho chinh minh ve bå:t crl nhung gi mlnh da lam. Nhån ra duoc dieu do rat quan tr<;>ng d~ t~;t nhin l~i ban th~ mlnh. vi v~y. phuong cach ti~p c~n co bån nay se giup cho con ngubi thoat khoi m<;>i rang bu(>c ho~c tinh th'ån bolle c6 tinh cMt khac la m(>t trong nhung giao ly quan tr<;>n~ cua Ph~t giao rna n6 da g6p ph'ån cho tinh kh6ng thoi gian cua t6n giao nay. Khi chung ta tien toi voi nhung tien b(> 16n bon cua con nguoi, se c6 nhu c'åu lon bon cho con nguoi khing d~ Sl;! tl;l chu CUa chinh minh.

TV do tu tuong Roi Mn m()t giao ly khac ciing kh6ng kem ph'ån quan tr<;>ng bltng giao ly ve tårn tri r(>ng mo, Sl;! tl;l do t\1 tuong. Ph~t giao kh6ng chi giåi thoat chung ta khoi m(>t th'ån trbi hay nhung rang bu(>c sieu nhien rna con giåi thoat con nguoi khoi m<;>i giao dieu (dogma). Chung ta hay hinh dung thbi ky Due Ph~t con ~i the, d6 la m()t thbi d~i rna cac giao ly t6n giao khac nhau dang o trong boi cånh s6i n6i, va An D(> cua the ky thrl VI trl16c Tåy 4ch la m(>t trong nhung xu Mp dan nhåt rna m<;>i ngtroi muon c6 m~t o d6. Cac vi giao chu t6n giao tuyen bo cac lo~i giao ly khac nhau h'åu loi keo duqc nhieu tin do. Ngoai nhung giao ly m6i nay la nhung giao phai ton giao khac da cam re såu o xu huyen bi nay. Tåt cå cac giao phåi nay deu tuyen bO: "ChUng t6i dii tim thdy df<~o"; "Day la con duimg chdn chclnh"; "Hiiy dln day cac nguo"i se duac CUu r6i". Trong b6i cånh nay, Due Ph~t da den va n6i: "Dling tin tut:ing vao nhimg gi kinh sach df.:lO minh n6i. Dling tin tut:ing difu gi vi difa vao mqt tcJp quan luu truyen. Dling tin tut:ing bdt cu mqt dieu gi chi vin vao uy tin va thdm quyen cua mqt nguiYi nao d6. Dling tin tut:ing dieu gi vi c6 duf!c nhieu nguiYi n.6i di nhdc lf.:li. Hiiy tin tut:ing vao nhimg gi mil nguiYi ta dii tling tråi, kinh nghi4m, thdy la dung, thdy c6 lr;i cho minh va nguiYi kMc". Dåy la m(>t thåi d(> råt moi me rna ngubi ta c6 th~ tiep nh~n duqc, rna trong d6 m<;>i ngubi deu tMy ro quyen t~;t do rna rninh dang tranh dau d~ d~t dl1QC, quyen tl;l do suy nghi' cho chinh minh. Va, m(>t l'an nua, dåy la m(>t giao ly hay m(>t nguyen Mc, da mang den cho Ph~t giao tinh cMt vuqt thbi gian; va chinh d~c tinh nay dem l~i Sl;! thich hqp cua Ph~t giao voi m<;>i thbi d~i khi con ngtrbi tien t6i phia truoc. Trong che d(> phong kien, lue truoc khi c6 nhung tien bQ hi~n ~i. chUng ta da kh6ng th~ khing d~ quyen t1;l do t\1 tl1ong cua chinh rninh, thi chinh Ph~t giao da trao cho con ngubi cai quyen ay. Chung ta chi tin la mlnh chi dtrqc thuyet phl;lc sau khi t~;t mlnh då xem xet nhung nguyen Mc, nhung s~;t ki~n. nhung gioi dieu cho phep va kh6ng cho pbep. Dåy la quyen rna chting ta coi nh\1 bat khå xåm ph~m. Dåy la

sa

Phlip Åm Vu Lan 99

giao ly thu hai rna khå nang ap d~:~ng cho thoi ciing nhu tuong lai mai sau se con mai.

d~i

nay

Vai tro cua Phc;Jt giao Roi den m<)t cåu hoi quan tn.mg nhlit, ngoai s!J h6 trq cho cai quyen t1J do tu tuong nhu tren, Ph~t giao c6 giU m<)t vai tro chån chinh d~o due nao khong? Cung voi cåu hoi nay, xuat hi~n m<)t van de quan tn;mg rna tat cå deu quan tårn toi ngay nay. D6 la khi con nguoi dang thjJc hi~n tat cå nhilng tien b<) nay' h9 ciing cåm nh~n rång ap l!Jc cua doi s6ng hi~n d~. nhu c~nh tranh d~ s6ng con, ganh dua lam t6t, lam nhieu hon nguoi khac, thfch cu<)c s6ng c6 thi dua kinh te, chfnh trt, van h6a hay m<)t hinh thuc nao d6, da gåy ra s!J cang thång. D~ h6a giåi nhilng cang thing d6 nguoi ta da d~t ra nhieu phuong ti~n giåi trf va nghi ngoi. Ket quå cang thing c6 giåm doi chut, nhung nguoi ta m6i lue m6i l~c vao vong t<)i 16i nhieu hon. Vi c6 nhilng cang thing, nguoi ta da lao vao nhilng ho~t d<)ng tirn quen, va vi nhilng ho~t d<)ng nay chiem qua nhieu thOi gian, nguoi ta phåi bat ktp voi tien trinh s6ng con va roi l~i roi vao m<)t giai do~n cang thång khac t~ h~i hon. Tien b<) kinh te cang nhanh, hi~u biet chfnh trt cang nhieu, nguoi ta cang dung nhieu lo~i thu6c an thån d~ giil minh lam vi~c binh thuong. Ta phåi u6ng m<)t vien d~ thuc, m<)t vien d~ ngu, m(>t vien d~ xoa dtu tårn trf v.v ... Lo~i hinh hi~n d~i h6a nay da Mn, trong khi nhilng cang thing cua con nguoi da len den mue bao d<)ng rna chfnh h9 thliy rång tat cå nhilng gi h9 d~t duqc deu tro nen VO d~:~ng. Them vao nhilng cang thing nay la m<)t g6c d<) khac rna con nguoi d6i ph6, la s!J nham chån; vi ngay nay ta c6 nhieu thoi gio rånh r6i, ket quå cua SIJ thoat khoi vi~c lam don di~u. Vi v~y, voi s!J cang thing o m<)t ben, ben kia la nham chan, nhilng dieu phuc ~P khac xuåt hi~n lam cho con nguoi th~t s!J båt h~nh. Ngay nay, nguoi ta c6 th~ hOi: Chting ta dang o dåu trong tinh tr~g rna m9i nguoi cu6i cung deu nh~n ra rång da danh måt m<)t cai gi d6 trong doi s6ng, du c6 tat cå m9i thu rna h9 c6 th~ d~t duqc? L6i nay la cua ai? Chting ta c6 nen bu<)c t<)i khoa h9C va ky thu~t khong? Hay cac che d<) chfnh trt? Hay bu(>c t(>i cac chinh sach kinh te rna minh da va dang thua huong? Hay chung ta tiJ bu(>c t<)i ngay chfnh minh?

Ta phåi ch!u trach nhi•m Tro l~i cach nhin vån de cua chfnh d~o Ph~t. ta se n6i ta phåi bu(>c ngay chinh minh. Vi båt cu dieu gi da sai låm, ta phåi chtu trach nhi~m. ta la chu nhån cua chfnh ta. Ta da buong roi vån de cho n6 tu<)t khoi tay minh. Bu<)c t<)i nguoi khac la dieu de dang, khi n6i: "Anh da bo liJ m9t cd h9i. N6 da vu9t khåi tay anh". Nhung nhu the c6 giup gi duqc chang? S!J vi d~i cua Ph~t giao la o ch6 n6 khong ngung l~i sau khi d~t trach nhi~m len b~n. Ph~t giao khong n6i: 'Thl d6, chUng Mi da tim ra thU phgm"; Ph~t giao chi n6i: "Day la mØt s6' dieu c6 thllam duf!c". Neu nguoi ta di m<)t vong quan sat cac ton giåo, tårn ly h9c, thån h9c, VOi cac bi~n phåp khac nhau dUqc hinh Phap Åm V u Lan 99

thanh d~ eau giup con nguoi hay chila cho con nguoi khoi cang thing va nham chan, nguoi ta se thay c6 nhieu phuong phap, nhung khong c6 phuong phap nao khong t6n tien va th!Jc d~:~ng bång m<)t s6 phuong phap don giån rna Due Ph~t da dua ra. Nguoi ta se hoi: Nhu the c6 phåi m(>t khi ta tro thanh tfn do Ph~t giao, ta se thoat khoi cang thing va nham chån cua doi s6ng hi~n ~i? Se rat kh6 trå loi cåu hOi nay, vi khong phåi ai ciing tro thanh Ph~t tit.

Tro ve voi Phc;Jt giao Khong c6 ai duqc g9i la Ph~t tit, vi Ph~t giåo khong phåi la m<)t trong nhilng triet h9c hay 16i s6ng hay ton giao d6, chung ta dung danh tir "t6n giao" vi khong c6 s!J phån lo~i nao khac d~ PMt giao c6 th~ duqc d~t g9n vao, do d6 khong cån phåi c6 m<)t nhan hi~u. Trong thoi cua Due Ph~t, nguoi ta Mn voi Ngai va neu h9 hai long voi Ngai, h9 se n6i: "Con mu6n trå ve v6i Ngai, trå ve vm lc'ti dgy cua Ngai va trå ve v6i Tang doan cua Ngai, vm c9ng dbng va vm nhiing d~ tu di theo l6i s6ng nay". Ngay cå hi~n ~i ciing the, d6 la tat cå nhilng gi c'ån thiet cho bat cu ai g9i rninh la Ph~t tit. Nhu v~y sau khi da biet rång nhilng gi Due Ph~t d~y la thfch hqp voi nhilng vån de doi s6ng cua minh va cåm thåy rång trong d6 c6 m(>t 16i s6ng rna minh c6 th~ ung d~:~ng va dem l~i lqi fch cho minh, nguoi nao quy y voi Ph~t, Phap va Tang voi niem tin nhu v~y thi h9 se tro thanh nguoi Ph~t tit rna khong cån m<)t le nghi nao, khong m<)t 1o~i hinh thuc nao, khong dang ky' khong th~ l~ nao d~ phåi lam theo. Vi v~y rna, F.L Woodword, m<)t trong nhilng dtch giå n6i tieng ve nhilng loi d~y cua Due Ph~t, da tUng n6i Ph~t giao la "t6n giao tlf minh lam ld'y" (a do It yourself religion). Trong ton giao t!J lam nay khong c'ån ten g9i minh la nguoi Ph~t tit, c6 nguyen tac hay cac gioi lu~t rna ta phåi lam theo d~ tro thanh nguoi Ph~t tit hay khong? Ta c6 phåi s6ng theo 16i s6ng rna Due Ph~t da d~y khong? Dieu t6i quan tr9ng ngay nay la c6 th~ c6 hang ngan nguoi chua bao gio buoc den m<)t ngoi chua Ph~t giao nao, chua bao gib tham gia vao m<)t le nghi nao cua Ph~t giao, nhUng da nh~ biet trong tårn h9 cai gia trt bue thong di~p cua Due Ph~t va da s6ng theo nhilng loi d~y åy. Tren th!Jc te, chung ta thlly d~i da s6 cac dån t<)c tren the gioi da quy nguang Due Ph~t vi ly do nay hay ly do khac. Dåy la m<)t trong nhilng dieu dang chu y nhåt rna nguoi ta c6 th~ xem gån nhu la m<)t phep 1~.

M9t lol song L6i s6ng rna Due Ph~t da d~y rlit don giån, d6i voi nguoi ~i gia, chi ap dl:lllg narn nguyen tac s6ng: khong sat sinh, khong tr<)m cap, khong ta dåm, khong n6i d6i va khong u6ng ruqu, dåy lå. m(lt bang nguyen tac th~t s!J råt don giån. Nhung 16i s6ng cua Ph~t giao, con duong rna Due Ph~t da mo tå khong ngirng l~ o lu~t tac nay. Lbi d~y d6 duqc don giån h6a theo m(lt cach rna ai ciing c6

7

th~ hi~u dUQC va lam dUQC la b6 thi (dana), tri gioi (silo) va thien dtnh (bhavana).

B6 thf

(dana) la cho nguoi khac m(lt cach r(lng rai. R1lt quan tr(.>ng cho m(lt Ph~t tir thqc hanh b6 thf nay nhu m(lt h'!-nh d'åu tien phåi lam d~ di vao con dubng chån chanh, vi cho nguoi khac la m(lt hanh d(lng hy sinh. C6 kha nang cho ra m(lt cai gi la si:ta so'!-n tårn trf tr9n V<?n de tu bo v~t huu cua minh, cai minh yeu quy, cai minh da bu(lc dfnh vao. Do d6, ta d6i m~t voi m(lt trong nhung nguyen nhån lon nh1ft la di,IC VQng Va tham lam. Th~t la h1fp dan khi ta thåy 16i s6ng nay dUQC hUong dan theo cach thuc rna khi ap d~,Ing tUng buoc m(lt, ta se lo'!-i bo dUQc m(lt s6 nhUQc di~m va ca tfnh con nguoi v6n da 1'!-o ra sq cang thing va nham chlin qu1ly nhieu chUng ta hang ngay. Thai d(l r(lng lUQng, bao dung voi nguoi khac la lieu thu6c ch6ng di,IC VQng, tham lam, keo ki~t, Va fch ky.

sa

Tri gioi (silo) la giU m(lt s6 lu~t tAc d<!-o due va luån ly. Due PMt biet ro la nguoi ta khong th~ d~t nhung dieu l~ hay ky lu~t cho m9i nguoi theo cung m(lt phuang cach. Vi v~y chi c6 m(lt s6 lu~t tAc cho nguoi 1'!-i gia. C6 them m(lt ft dieu khac cho nhung nguoi mu6n s6ng o tu vi~n tro thanh nguoi xuat gia, nhung nguoi tl;l nguy~n di theo con duong nghiem khac cua lu~t tAc va thanh ttnh h6a. Vi the tri gioi la m(lt sq thqc hanh d'ån cfån d~ moi nguoi chQn theo khå nang hi~n 1'!-i cua bån thån. Cu6i cung la Thien dtnh (bhavana), hay luy~n ~p tårn trf. Bhavana c6 nghia nguyen thuy la phat tri~n. sq phat tri~n them trf tu~. Due Ph~t cho r~ng m9i sq deu phat nguon t\1 tårn trf cua con nguoi, va Ngai la m(lt trong nhung nguoi d'åu tien phat bi~u ve dieu nay. Hien chuang cua Lien Hi~p Qu6c mo d'åu voi cåu "Vl chien tranh bat d'åu tu trong tårn trf cua con nguoi, cfing t\1 trong tårn trf con nguoi rna sq båo v~ hoa binh dUQc thiet l~p". Cåu nay phån anh dung theo tinh th'ån loi d<!-Y d'åu tien cua Ph~t trong kinh Phap Cu: 'Tam ddn dau ca phap, tam lam chU, tam tC;Zo tac". M(lt tårn trf c6 th~ dUQc ki~m soat bOi y chf, m(lt tårn trf khong ch'!-Y theo ngo'!-i cånh de dua den sq cang thing va nham chlin; ngUQc 1<!-i luon dUQc tinh thuc, luon t1;1 phlit tri~n. luon t1;1 kham pha, m(lt tårn trf nhu the la kho bau lon nh1lt cua con nguoi. Chung ta khong c6 gi ng'!-c nhien khi thåy trong cac qu6c gia phlit tri~n khoa h9c ky thu~t cao nhåt c6 m(lt nhu c'åu g'ån nhu cuong nhi~t la luy~n ~p du cac lo'!-i thien dtnh. Ai thuyet giång dieu gi, triet ly gi, ky thu~t nao dUQc cMp nh~n khong phåi la vån de quan tr9ng. Sq th~t la nguoi ta bat <fåu nh~n ra r~ng moi lue chiem nghi~m trong yen tinh, moi lue tu duy såu !<ing, moi lue tårn trf v~ d(lng c6 sq ki~m soat dung, c6 huong dån dung, la m(lt dieu thiet yeu cho cach s6ng t6t cua con nguoi.

8

Hai ngan nam tram nam truoc dåy, Due Ph~t cfing d<!-Y nhu the' va neu khong c6 gi khac rna con nguoi ngay nay c'ån, cai rna con nguoi c'ån chinh la sq yen tinh o tårn hon. Con nguoi mu6n thoat ra m9i sq cang thing cua minh va no lqc ch6ng 1<!-i sq nham chan va chUng ta th1ly sq giåi dap trong Ph~t giao d~c bi~t la ba con duong d<!-o da n6i: b6 thi, tri gioi va thien dtnh. Hay xet nguyen tAc hay sq Mt d'åu cua Due Ph~t. Chung ta da nghe nhieu nguoi di t\1 cånh ngheo den giau sang, nhung dåy la truong hQp cua m(lt nguoi di tu cho giau sang den ch6 ngheo, ta c6 th~ n6i la d~ tim sq yen tinh cho tårn trf, dieu an 1<!-c lon nh1lt cua con nguoi. Ket quå nguoi d6 da tim 1<!-i dUQc chinh minh, rOi d<!-Y nhung dieu khac r~ng nhUQC di~m lon nh1ft la Sl;l rang bu(lc voi nhung sq v~t vo thuong va d6 la d'åu m6i cua m9i rac r6i va kh6 dau.

Du chung ta quyet dtnh the nao ve vi~c d<!-t dUQC IDI,IC dich c6 m(lt dieu rna chung ta khong th~ thoat khoi, chung ta khong th~ ch6i 00 sq ki~n tåt ca nhung phat tri~n hi~n d<!-i khong mang 1<!-i dieu gi ngoai sq b1lt an va sq dåu tranh khong ngung nghi cua con nguoi, Ph~t giao da c6ng hien m(lt s6 phuang phap rat dan giån va råt hitu hi~u d~ h6a giåi nhung dieu d6. Vi v~y, nguoi viet tMy r~ng Ph~t giao c6 m(lt vai tro quan tr9ng trong doi s6ng cua chUng ta, m(lt vai tro rna trong d6 chung ta, nhung nguoi Ph~t tit, tham dq m(lt ph'ån quan trQng vao doi s6ng xa h(li. B6n ph~n cua chling ta la chia se nhung kinh nghi~m. nhung hi~u biet cua minh voi cang nhieu ngUOi cang t6t d~ cu6i cung tåt chung ta thay dUQC bue th6ng di~p cua Due Ph~t danh cho chung sinh tiep t~,~c den voi loai nguoi tren khap nam chåu b6n b~.

ca

TrTch djch tu 'Buddhism In Modern Ufe' trong quy~n 'Parents and Children. Key to Happiness'. trang 158-164. Xuat bån tQI Singapore, thång 11!1994.

ru con - kfnh t<';lng M~

Ru con con lon dung buon nhu song nho nuoc nhu thuang tinh nguoi M<? mang kh6 su6t m(lt doi chi vi måy trang trang troi bay qua ru con trong tu6i ve gia m(lt ngay ngoi nghi th1ly xa doi roi ru con du nhung buon vui buoc tien da toi buoc nguoi thoi xa. YLIOn

Phap Åm Vu Lan 99

t

...

nhu'the' nao

la

c. •

ai co anlac • h9nh phuc

Va nhieu lån Due Ph~t ch1 d<!-Y chu Ty kheo Ia trU trong Hi~n Tien Ni~m tinh sang, d6 la h<1-nh phUc cao cå. Nhu v~y. c6t l6i cua hl!-fih phUc thuån khiet la å ch6 khong M tårn y ml.nh bt bao våy trong lo toan ån h~n, tiec nu6i qua khu, hay dl;t dinh tha thiet ve tuang lai, hay dinh mac trong hi~n ~i, Ia dinh mac trong d6i tuqng hi~n c6. Nhln hoa d~p. cånh hoang Mn ll)ng Hly, biet n6 d~p nhung ta ciing biet n6 v6n la xe dtch tan holl-i va mQi cai d~p hftu vi deu mang tinh cha:t tan bien. Tir d6, ta khong dam say, trut het ham h6 vao n6. Nhu v~y, ta c6 phån x~ cao khiet la t1! go ml.nh ra khoi dam nhiem voi hi~n ~i. An Tinb trå thanh nen tång cua h~nh phUc cao khiet, ben bi. Con barn viu, con nuang tl;ta vao mQi cai ben ngoai, mQi cai d6i dai thl. h<1-nh phUc a:y mong manh, khong phåi la h~nh phuc giåi thoat.

- The, Ngai c6 vui chång?

Trong chieu hu6ng di såu vao an tinb ben trong. D<!-o hQc Dong phuong v6n chi ra con dubng Tri Tue. Kinh Di Giao eling de c~p den: "e6 tri tue du dang tren m{it dat nay vdn e6 h~nh phUe, trai l~i. khång biet tri tue thi du Len t6i ei5i thien duitng di niia, vdn khång bao giil tim duqe h~nh phUe". Ong Franklin eling gåi gam ml)t tt1 tuång h<1-nh phuc don sa, ra:t hay la: "H~nh phUe dili la thieh cai gi minh thich". Nhu v~y. hl!-nh phuc Ia my ng<? nhi an, tuy så tru xu thubng an l~c. khong VQng cåu, ch~y du6i theo ham h6 rna quan nång doi hOi, khat khao vo h~n. D6 Ia h~nh phuc bl;tc trung, n6 di gån t6i bien gi6i cua h~nh phuc giåi thoat cao ngoi. Nhu v~y, khong c6 trach nhi~m tien h6a hay sao? Vi tien h6a nhån sinh la doi hoi truy tl.m, khat khao bien thuy mai - KhOng phåi xoay lung v6i tien h6a rna la ta khon ngoan nh~n ra cai an tinb ngay dåy trong vi~c lam, khong d<!-i kho trong cha h~nh phuc nao å tuang lai, hay hy sinh hi~n ~i de mong t6i tuong lai. Ngay dåy, an 1<!-c trong n8 h,tc vui lam. D6 Ia cai nhån tich ctJc, chac cMn tr6 trai ngQt trong ngay mai. Va eling khon hon, neu ngay mai, trai khong ngQt, nghia la tha:t b~i, ta ciing biet ngay rang n6 Thi~n Duyen, dieu ki~n, ta khong lo råu thåm nao. Tu hanh la chuyen h6a tårn de cåm nh~n ngay dåy nguon an 1<!-C cua tårn hon. Neu turna khong cåm nh~n duqc nguon l~c å tl;t tårn, khong tha:y cai hån hoan khinh an cua anh sang tårn hon lang såu, rl;lng het troi lo nghi thl tu nhu the la tu chua kheo, con lam Vl;lng ve, IOi 16m. Nguon an tinb tårn bOn la phån thuång vo cung qui båu cho nhftng ai th~t st;r c6 khat khao giåi thoat. KMng nh~n duqc bl) m~t cua An Tinh trong ml)t gio, m<)t thång ml)t ngay thl cå doi, ta chi bt bao våy trong lo toan, deo niu phien ll;IY mai mai. Lo toan cho den man doi van khong d~p tat n6 duqc. V~y thl.nh linh, ta ml!-fih d<!-n buong xu6ng (ph6ng h<;l) eat ti~t lo toan, coi nhu ta nh~p di~t thl.nh linh, de 15 phut lang såu vao hoi thå tinh ni~m la ta cåm nh~n h<1-nh phuc an l~c. Phåi thl;tc ~P go ml.nh ra khoi lo toan nhu the, ta b6ng tMy doi ta 1'5ng ll)ng nhu måy b6n phuong troi.

- Ta khong c6 vui. Vui la c6 bu'5n. Ta å trong tr~ng thai såu lang mai mai cua måu ni VO dl;IC.

Khi d~t duqc ngu'5n an tinb qui giå ciia tårn bOn het xao dl)ng thl lam mQi vi~c cho tha nhån, ta van cåm nghe

e

a

TriKhOng

H~nh PhUc la

SlJ tdm dåy sung suang ve v~t cMt va tinh thån, la cåm nh~n cai khoai thich sau khi mQi khat khao ve d6i tuc;mg ciia cåc quan nång duqc cung ca:p trQn v~n. H~nh phUc c6 nhieu thu, lan, nho, ngan h~n, dai h~, va tuy theo tirng con nguoi, hoan cånh, giai ca:p rna c6 nhftng tr~ng thai khac nhau. H<!-nh phUc va dau kh6 b6 sung lam cho cåy doi len xanh mai mai. Dinb lu~t tuong khac tuong sinh a:y cua hl!-fih phuc va dau kh6 mai mai chi ph6i con nguoi trån the. Ngay viem nhi~t n6ng bue, kho h~n rna b6ng c6 gi6 mat, c6 mua ve la mat me, la h~nh phuc. Nhung h~nh phUc tMng qua cåm giac chll quan a:y neu cu keo dai thl. n6 tl;t ma:t y nghia, gia trt. Nguoi ta l~i truy tlm, cha mong ml)t thay d6i m6i. Tren y nghia nao d6 thl h<1-nh phuc la thay d6i, la xe dtch. Trai I~i, ngung dQng la tu ham, la bu'5n tenh, la dau kh6. The nen Ph~t, Bo Tat c6 tri giac tuy~t voi, cac vt m6i tha:y cai vong quay luån hoi la åm d~m bu'5n tenh, dl.u hiu qu~nh vang vl. cac Ngai da d<!-t h~nh phuc vinh 1<!-C, ben kia bO d6i dai ben ngoai sinh di~t. Tir ch6 c6t l6i nba:t thl c6 hai lo~i h~nh phUc la hl!-nh phuc the gian va hl!-nh phuc sieu the gian. H~nh phuc the gian mai mai la rang bul)c, la thay d6i la thoa man 5 dl;lc. C6 d6i dai nen c6 suy tan. Trai l~i h<1-nh phUc sieu the gian la bån thån n6 v6n khong bt rang bul)c vao dam say 5 dl;IC. N6 thuån khiet Ia n6, Ia cånh gi6i tl;t vui thich khong lam bAng vu6ng b~n lo toan dac tha:t. Un nQ, Due Ph~t an nhien ngoi nghi trong rirng, thån thai bl.nh yen, an tinb, ong Ba La Mon di ngang, gh6 1<!-i hoi: - Ngai ng'5i å dåy m<?t ml.nh c6 buon khong? Due Ph~t dap: - Ta khong c6 buon. Bu'5n la vl. c6 vui.

Phåp Am Vu Lan 99

a

9

duge h~nh phUc. Tårn ta co nhieu nang h;tc phi pham. Co nhung vi tham thien lang såu tuy~t ci:mg d~t thien duy~t thi tråi qua cå thang vån kMng he biet doi la gi. (Nhu Ngal Hu VOn Hoa thU<;mg c6ch nay m6y muoi nom. thl~n djnh khOng an u6ng, ngOI su6t cå th6ng. mOu nhlt?m la nhu th~). Tom l~i. h~nh phUc giåi thoat ta co th~ d~t ngay

dåy, giUa doi nay vai An Tinh lang såu, eat bO duge m<;>i lo nghi, m<;>i dåm say 5 d~!c. H~nh phUc nao eling phåi tam bang ki~n quyet bet minh. Tu ~P eling phåi n6 h;tc quyet tårn quan chieu mai bu6ng bO thoi quen, kien ~o d(Ji sfing mai, dOi sfing h~nh phuc VO d~!C, VO cimg quf bau cho nguoi tu. TriKhOng

dångM~

Con nha Mtt su6t canh truong khåc khoåi On duong dvc Mtt oi sao xiet k~ C6ng sinh thanh con nghi: qu~n long dau G6c mai gia xo xac da tit låu Cho vo dtlng giila truoog doi gio l()ng Giong song chåy, fly doi con trong m()ng Lung lo tr6i, tr6i mai Mn bao gio? Co nhung d~m con thi~m thiep trong mo Con mo thffy bon con ve tham Mtt Duge flp u trong tinh thuong cua Mtt Månh hon con am diu biet bao nhi~u? Bein phuong troi con tim kiem da nhieu Nhung kh6ng co m()t tinh y~u cua Mtt Vu Lan Mn, coi long con qu~nh que Bong nguoi xua nhu phång phfft dåu dåy M()t chieu thu l~nh. dång båt com <fåy Yrnh nghia ay, Mtt oi bao thåm thfa Phuong troi nay con ng~ ngui roi l~ Dtlc cu lao mu6n m()t trå chua xong./. Thich Quång l>c}

~i.

Nhu the, cMng to Ph~t giao phåi tim tang nhieu khå tfnh, rna m()t trong nhung khå tfnh co stlc cåm hoa con nguoi m~ me nhflt, do la dtlc tfnh tit bi bao dung cua d~o Ph~t.

Trong kinh PMp Hoa, phåm De Ba, D~t Ba, Due PMt k~ l~i tien thån cua Ngai tUng co m6i li~n h~ vai De Ba D~t Da. Chfnh De Ba da ta yeu t6 trg duy~n d~ Ngai tinh tan tu banh, chong thanh chånh quå. Do the, d6i vai De Ba, Dac Ph~t xem nhu m()t ån nhån, m()t hi~n hilu trf thtlc, nen du kiep hi~n ~i co ac tårn lam h~i Ph~t. sau khi chet phåi d<;>a vao dia ngvc trong m()t kiep, Ph~t van thQ ky cho 6ng trong tuong lai se thanh Ph~t hi~u la Thien Vuong Nhu Lai. D<;>c qua do~n nay, chUng ta cåm thfly v6 cung th6ng khoai, båi le, nhilng gi uån khuc giila Dtlc Ph~t va De Ba D~t Da duge boa giåi hoan toan va khai th6ng m()t cach tri~t d~.

Tflm gaong cua Dac Ph~t thaong dage cac d~ tir noi theo. Vao doi Daong Trung Qu6c, Han Dii (768-824) v6n la m()t nha Nho båo thu, titng co tbanh kien vai Ph~t giao n~n da phån d6i vi~c ruac Xa Lgi Ph~t cua vua Daong Hien T6ng, va bi Hien T6ng day den Kieu Chåu. Trong lue dåy, co thi gio nhan r6i, 6ng bat d'åu tim hi~u Ph~t giao, roi th<;> giao vai Hoa thagng D~i Dien, dage D~i Dien ~n tinh haang dan, va cu6i cung 6ng da haang ve chanh phåp lay d~o giåi thoat lam ch6 naong thån cho den chung CVC CUQC dai.

a

a

Taong tt;t nha Han Du la truang hgp Truong Han Si~u (?1314) dbi. Tiån Vi~t Nam. Khi so~n bai Ky TMp Linh Te nui Dvc Thuy va bai bia chua Khai Nghi~m. 6ng chi trfch Ph~t giao va de cao Nho giao, d~i y noi: "Nhiing cånh u nhii thanh kY trong nu&, chua chi'en chilm mlit m9t nua" "vå /{li ngay nay thtlnh tri'eu mu(/n mo mang giao h6a dl sua dtfi phong t~c suy doi thi di doan phåi trudt bo, chtlnh d{lo phåi duqc ph~c hung v.v ... ". The nhang, khi cu6i doi, 6ng l~i ve cflt nha nui Dvc Thuy, va s6ng nep s6ng thanh tiflh u nhan rna traac kia 6ng cho la m6i di doan c'ån phåi truflt bO. Ong con lam m()t bai tho tå cånh nui Dvc Thuy rflt n6i tieng, va dage h<;>c giå Tr'ån Van Giap dich nha sau: Non xanh xanh vdn nhu xua, Du nhdn di miii vdn chua thdy v'e. S6ng in b6ng thtlp Bo D'e, Mo toang cua dc?ng lien ke chdn mdy. Dm /enh denh tru& khtlc nay Thdn nhan m& biet tru& ngay lam to Menh mang trm dat niim hO V om rdu cii, k!p thiim do nc~i dau.

a

a

000

a

©@o

m©3 m©©J[ru ©JM[ru~

cua Clao Ph6t • • Thich Phuåc SOn

D~o PMt tit An Dl) du nh~p vao Vi~t Nam va hi~n hilu vai dong ijch su dån t()c g'ån 2000 nam. Trong thOi gian fly, co lue Ph~t giåo duge cac vua chua ung hl), rna eling co lue bi m()t s6 nguoi bai xich. Nhung chung eve. Ph~t giåo vån cbiu d1,1Ilg duge nhung thu thach fly d~ rna ton

lO

Co le ve gia, Traong Han Si~u da thåm thfa nhung n6i thllng tr'åm trong ch6n ho~ truoog nhu Nguyen C6ng Tra da phan nan: Ra truemg danh lqi vinh lien nh~c. V ao CUQC tran ai kh6c lc?n cum. Phap Åm V u Lan 99

NM v~y. 6ng moi y thU'c dUQC kiep s6ng thiJC mang manh, thån ph~n con nguoi v6 cung be bong. Do d6, dung truoc hlnh ånh tit bi cua Due Ph~t. qua cu<?c s6ng ung dung binh dt cua cac Thfen sU, dUong nhU d6 la ch& nuong tl,la c'ån thiet cho nhung ai tung g~p nhieu phong ba bao t6 cua cu<?c doi. Vå l~i. bån chåt cua nguoi tri thuc Ia lu6n lu6n khat khao tim den nhung gia trt sieu vi~t. The nhung, trong cu<?c s6ng doi thuong, ong va Nguyen C6ng Tru deu la nhung nguoi tich c!Jc ph~;mg siJ dåt mtoc, va chua ai dam båo he;> la nhung ke tr6n doi tieu ciJc bao gib. Vao khoång dåu the ky 19, o mien Nam, c6 m<?t nha khoa bång n6i tieng lii thu khoa Bui Hftu Nghia (1807- 1972), khi so~n b6n tuong Kim Th~ch Ky Duyen, c6 d6i ch& 6ng bOn cQt cac nha Su. The nhUng, lue 6ng qua doi, bai vt cua 6ng l~i dUQC dem ve tho å chua, va chinh cac nha su la nguoi lo vi~c huong kh6i cho ong. Chung kien cånh tuqng åy, hån c6 nguoi se båo, cac nha su kia th~t la mu mo lån thån, kh6ng phån bi~t dUc;>c ai la ta chanh, b~n thu. Nhung he;> c6 biet dåu chinh cac Ngai da th~ hi~n due d<? bao dung mo r<?ng tårn dt.mg long Bo Tat, theo tinh thån tit bi hy xå rna Due Ph~t da truyen d~y. Vå l~i. neu nhu d~o Ph~t kh6ng bi~u 19 duqc tårn long bao dung, thi d~o Ph~t cung chång con la d~o Ph~t nua.

sa

Den dåu the ky 20, trong lue dån t<?c ta dang tim du mc;>i cach danh du6i th!Jc dån Phap d~ gianh l~i d<?c l~p. cac chua cung tich c!Jc g6p phån vao siJ nghi~p chung giåi ph6ng dåt nu6c, xem d6 nhu nhung b6n ph~n thieng lieng cua mc;>i nguoi cong dån yeu nu6c. Tuy v~y. khi båe si Yersin tu trån ~i Nha Trang nam 1943, thi chinh hai chua Long Son va Låm Tuyen da dem linh vt cua båe si ve tho ~i chua, roi liim le gi& ky cho 6ng råt long trc;>ng. Boi le, he;> hi~u rang Yersin la ml)t nha nhån bån, ml)t tam hon chi biet xå thån ph~ng sl,l nhån lo~i. 6ng tUng giup ich cho dån chung Nha Trang råt nhieu, va hoan toan khac xa voi m<?t ten th!Jc dån. Vi~c lam d6 n6i len tinh thån tri tu~ sang su6t cua d~o Ph~t, can nhltc chinh xac, phån bi~t d:lu la ta dåu la chånh ml)t cach ro rang, chu kh6ng c6 thåi dl) c!Jc doan mil quang, be thåy båt cu thu gi lien quan den nguoi Phåp thi lien x6a sd s~ch tron.

Phap Åm Vu Lan 99

Nam 1963, chinh quyen Ng6 Dinh Di~m ky fut t6n giao, giao låm vao con phåp n~n. Cac nha lanh d~o Ph~t giao yeu cåu chinh phU t6n tr<.mg tl,l do tin nguong, d6i c6ng bang v6i cac t6n giao, nhung hoan toan v6 hi~u . KMng c6 cach nao khac, Bo Tat Quång Due da dung nh~c than lam du6c d~ soi sang long nguoi, thuc tinh luong tam nhung nguoi c6 trach nhi~m. Nhung luong tam da khong dUQC danh thuc rna bong t6i da bung len bang lai tuyen b6 mia mai cua ba Ng6 Dinh Nhu: "he;> dii nu6'ng th!t nguili, va nlu nhu c6 thilu xdng thi t6i se cho them". Lbi phat bi~u åy da lam cMn d<?ng du lu~n trong va ngoai nuoc. The rna, hang giao phåm Ph~t giao kh6ng ai treo gia tinh m~ng cua ba Nhu m<?t dong nao nhu m<?t s6 giao chU khac da lam khi c6 ke xuc ph~m den t6n giao minh. C6 chang thl chi Ia lai tit con råt cåm d<?ng cua d~i su Tr'ån Van Chuong d6i voi dua con ng& ngUQC cua minh: "n6 dii dung nhiing lai lev6li xuc phq.m den cck b~c t6n tue giao phdm PhiJt giao, toi kh6ng nhin nh~n n6 la con toi nila". The roi, vi~c gi den phåi den. Va mc;>i siJ deu chuy~n bien theo lu~t nhån quå "thi~n ac dao dau chung hiiu Ph~t

xa

Mo" (lanh du r6t cu<)c

d~u c6

trå).

Nam 1988, giao su Nguyen Tai Thu viet ve ltch sir Ph~t giao Vi~t Nam v6i m9t y ni~m de dai, c6 d6i ch& l~ch l~c tinh th'ån d~o Ph~t. V~y rna cac b~c ton rue giao phåm Ph~t giao kh6ng ai than phien lai nao. Tuy nhien, cu9c doi cung khong phåi hoan toan don giån, bbi le, he dieu gi trai v6i siJ th!Jc, xuc ph~m den luong tam con nguoi thl se c6 nguoi len tieng d~ båo v~ siJ c6ng bang va benh VIJC le phåi. D6 la giao su Vu Ngc;>c Khanh. 6ng chi nhån danh luong tri cua m9t nguoi tri thuc chinh trl,lc rna len tieng, chu kh6ng phåi len tieng voi tU cach la m9t nguoi Ph~t tir. Thai d9 viet lich Slr Ph~t giao cua giao su Nguuyen Tai Thu th~t khac xa v6i thai d9 khiem t6n cua thi hao Nguyen Du Cl 765- l 820) khi ong n6i ve long nguong m<? kinh Kim Cuong cua minh den n&i dc;>c hon nghln l'ån rna vån chua hi~u ndi y kinh: Ngii dqc Kim Cuang thien biln linh, Ky trung ao chi da bdt minh, C~p dao phdn kinh thq.ch dai hq., T ai tri v6 tlf th! chdn kinh Ta tu nghln bOn d<;>c Kim Cuong Y~u chl da phOn ch6ng t6 tuong D~n lue sop k~ Mn mO huy~t Bl~t klnh khOng chu mol chon thuong.

Il

Tinh thån khiem t6n å'y eling duqc the hi~n noi b~c tien b6i khac la nha båe hQc U Qui D6n (1726-1784) khi 6ng b~m ve d~o Ph~t: "dr;zo Ph~t thanh t!nh VO vi, cao sieu qch di~t khOng h~ l"f!.Y dln Slf w)t, day cilng la dq.o giao cua b~c cao minh dung dl tu duiJng bån thdn. dln nhiing lm bizn lu~n sau rr?ng V~ dt;zo due, V~ tinh thdn, khOng CO di~U gi la khOng c6 y nghfa mau nhi~m. Nhil Nho chung ta cu giii thanh kiln nr; kia, thwmg hay bdt be, nhu thl c6 nen chiing? ... KhOng gian bao la, s!f v~t biln hi~n. du c6 tai ngang dr;c ciing khOng thl biet het, huong gi kiln van con c6 nhi~u ch6 chua thau dao, thl mil hl thtiy sach c6 chep v~ nhiing Slf vi~c ly k:y, dlu nhdt thiet khOng tin, th~m chf che bai cå Tien Ph~t. sao mil h~p hoi thl? Than oi! Nglfa trang chå' kinh sang Dong dr?, c6 le dii ho'n ngan nam nay roi mil giao h6a huyln vi, phap thu~t milu nhi~m. th!fc la cung trm dat bdt hiiu. Cho nen da tz:tng tråi qua cac vua chUa anh minh, khanh tutmg danh vr;ng khOng biet bao nhieu liln bai bdc, d~p tru, nhl(ng chung C"f!.C, vdn khOng huy bo duqc. Thl thi sao chung ta lr;zi Jam lm che bai dl phåi rutJc La'y vr;z mi~ng?" CKI~n Van n~u Ll,Jc, q .9. tr. 1). Qua hai tå'm guong cua Le Quf D6n va Nguyen Du tren dåy, chung ta CO the hQC dl:tQC m<)t bai hQC Ve d\ic khiem t6n va SIJ cån trQng M rlng dl,lng m6i khi phåi trinh bay ve 4ch su cua tien nhån. Tom l~i. kinh nghi~m cho chung ta thå'y, chi co nhilng ke d~t nhån, tue hQC mai bieu l<) tå'm long khiem h~ m<)t cach chån thanh, eling nhu chi co nhung b~c bi tri vien dung mai må r<)ng coi long bao dung tå't cå. Thich Phuoc son

M~

la Ph~t

My cho ta m<)t tinh yeu thuong My cho ta m<)t mui thanh huong Con tim my truyen d~t tå't cå My d~y rang: yeu thuong que huong. Tinh cua ffiy voi vqi troi cao Tårn cua my nhu vång trång, sao Mat cua my m~t troi anh sang Ban tay my cdu v6t thuong dau. My la Ph~t d~i nguy~n hoa thån My la hoa, hoa dyp tuy~t trån My la nuoc, nuoc chåy v6 ~n Cu<)c doi my chi biet hien dång. Con chåp tay chiem nguong ån nguoi Con nhiep tårn khanh chUc v~n loi H'mh ånh my la Ph~t hang hftu Cho cu<)c doi con mai thåm tuoi. Thanh Tri Cao (T.T. Thich Quang Thanh)

(Trich trong thi t(lp "TrOng Ngu Trong May")

12

h~nh

phuc cua cha

Con thua huong dåy gia tai cua my Tu khi vua må mat thå'y que huong TMy tinh cha nhu bien cå d~i duong Dång tran ng~p ben bO long nhån ai. Cha cui xu6ng Mn len dåu con d~i Niem vui nhu trang tråi den cho doi Khi nhin con nhu m<)t doa hoa tuoi Tren tay my voi n1,1 cuoi thanh thi~n. H~nh

phuc å'y nhu m<)t lån hi~n di~n Ånh mat rung ntng kh6ng noi nen loi La cMng nhån cua giåy phut tuy~t voi Se s6ng mai trong long nguoi nhu the. Khi lon kh6n con duqc nghe my k~ H~nh phuc nåy nhu m(>t thuo vang son Cha mung vui khi tMy duqc m~t con Tuy kh6ng noi nhung long bao r<)n ra. Tuy cha s6ng bang tå'm thån vå't va Chån lå'm tay bun su6t cå cu<)c doi Cay vo då't hoang cho lua them tuoi D~ dem den cho gia dinh h~nh phuc. Vi kh6ng mu6n my cua con kh6 c!Jc Cho nen cha phåi lao l!Jc quanh nåm Chi uoc mong bu dap nhung vi~c lam Bang nguon lqi khi lua ng6 g~t hai. Khi vuon sau nhin mua cåy sai trai Nå'p duoi canh tråi la bong tuoi xanh Hai cho con trai ngQt chfn tren canh Con nho mai on nguoi rå't thanh thi~n! Dan

Ha

... Giao ly cua Due Ph<)t dUQC truyen vao day chl voi m1,1c tieu dl,lng d(ly nhOng gi can dUQC dl,Jng d(ly n~u då bj quång ngå, nang do nhOng gi då du<;:>c dl,lng d<)y nhung chua du<;:>c dOng vOng, phat tri~n nhOng gi då dOng vOng nhung chua phat tri~n ....

Phåp Åm Vu Lan 99

Cll Si Chfnh Trl,lc (Toronto, Canada) Tu ngan xua cho Mn ngay nay, tir phuong Dong sang Mn phuong Tåy, tu Chåu Å sang Mn Chåu Åu, Chåu My, Chåu Phi va Chåu Uc, khi ban ve vån-de "y nghfa cua CUQC s6ng", bang cach nay hay cach khac, ID9i ngUOi luon luon bay tO niem IDO UOC m(>t CUQC song CO y nghia, m<;>t CUQC song ly tubng. Nhung the' nao la cu(>c song ly tUång, the' nao la CUQC song CO y nghia? Lam sao Xåy diJng cu(>c song ly tuång, lam sao xåy diJng cu(>c song c6 y nghia? Tråi qua nhieu the' ky, xuyen qua nhieu diaphuong khåc nhau, nhieu nguoi c6 nhftng quan ni~m, nhftng quan di~m. nhftng y kie'n khac nhau ve vån de nay. - Chång h~n nhu c6 nguoi quan ni~m la phåi c6 nhieu tien CUa thl mai CO CU(>C song ly tuång va CUQC song mai c6 y nghia. T~i sao v~y? Båi vi c6 nhieu tien cua, con nguoi mai c6 th8 lam duqc nhieu vi~c fch lqi cho bån thån Va cho m9i ngUOi theo nhU y CUa minh mong ffiUOn. C6 cåu: "C6 ti?n mua tien ciing duf!c" la nghia d6 v~y. - Chång h~n nhu c6 nguoi quan ni~m rang phåi c6 nghe chuyen mon, phåi c6 cong ån vi~c lam vftng chac, mai CO CUQC song ly tuång va cu(>c song mai CO y nghia. T~i sao v~y? Båi vi c6 nghe nghi~p chuyen mon, con nguoi mai c6 th8 giup fch cho bån thån va cho xii h9i m<;>t cach tfch ciJc duqc. nghi~p

- Ching h~n nhu c6 nguoi quan ni~m la phåi c6 gia dlnh h~nh phuc thi mai CO CUQC song ly tUång va CUQC SOng mai c6 y nghia. T~i sao v~y? Båi vi du c6 nhieu tien, du c6 nghe nghi~p chuyen mon, du c6 vi~c lam vung chac, nhUng gia dinh khong h~nh phuc thi CUQC song khong th8 g9i la ly tuång, khong th8 g9i la c6 y nghia duqc. ThiJc la thien hlnh v~n tr~ng, muon hlnh muon ve, m6i nguoi m<;>t y' muoi phån Vyn muoi! Trong ph~m vi bai nay, chung ta thi:r ban qua cac quan ni~m tren dåy, nhåt la nghien CUu y nghia CUa CUQC song qua giao ly CUa d~o Ph~t doi voi doi song cua nguoi Ph~t ti:r ~i gia blnh thuong. Truoc het, chung ta thi:r xet qua quan ni~m ph6 th6ng ve CUQC song ly tUong hay CUQC song CO y nghia. Ill.

Ynghlo cuo cu+c t6ng

th..o quon nitm thf: gion

I. Ve v~t chåt

6

tren doi, nguoi ta thuong coi tr9ng quyen IlJe, dia vi va tien b~c, chåu bau, cua cåi v~t chåt. Nguoi c6 quyen

Phap Åm Vu Lan 99

l1Jc lon, dia vi cao, tien cua nhieu, sån nghi~p to, thuong duqc m9i nguoi nguong m<;>, trån tr9ng, tråm tro, mo uoc. Ai ai eling nghi la CUQC song cua nhftng nguoi nhu v~y mai c6 y nghia, båi vi nhftng nguoi nhu v~y muon gl duqc nåy. M9i vi~c tren doi håu nhu nam trong tårn tay cua h9. H9 c6 th8 lam ID9i vi~c theo y muon, theo ke ho~ch da dinh rna ft MP trå ng~i, hay khong MP trå ng~i nao cå. H9 muon khuech truong SIJ nghi~p hay muon lam vi~c phuoc thi~n, deu duqc nhu y. Th~m chf h9 c6 th8 khuynh dåo m<;>t chfnh quyen hay m<;>t quoc gia voi the IlJe tien rung b~c bi8n cua h9. Ne'u nhftng nguoi cåm quyen thl;lc slJ d~o due, biet vi dån vi nuoc, nguoi giau sang truång giå biet dem tien cua giup doi, giup nguoi nhu xåy b~nh vi~n, truong h9c, chua chien, nha tho, vi~n duong Iiio, vi~n co nhi, biet san se niem sung suong, h~nh phUc cho m9i nguoi, thi quå th1Jc h9 song m<)t CUQC doi c6 y nghia va giup ngUoi thay dUqc y nghia CUa CUQC doi V~y.

n. Ve tinh than l. Nghe

nghi~p

va bång cåp chuyen m6n

Ngoai vån cte tien b~c cua cåi, nguoi doi eling thuong quan ni~m rang CUQC SOng CUa nhftng ngUOi CO bang cåp hay c6 nghe nghi~p chuyen mon mai c6 y nghia. Nhung ngUOi nhU V~Y CO th~ giup doi, giup ngUOi ffiQt cach C\1 th~ va tfch clJc han. Chång h~n nhu m<;>t vi thåy thuoc c6 th8 CUu duqc ffi:'!-ng song con nguoi. M<)t nha båe h9C c6 th8 CUu SOng nhån lo~i qua SlJ kham phå m<)t thu thUOC mai. M<;>t vien ky su che ~o ra rna y m6c c6 th8 ph1:1c v1:1 ti~n fch cua con nguoi. Nhftng nguoi nay khi dem het tårn IlJe ra giup doi giup nguoi, dem l~i an l~c va h~nh phuc cho m9i nguoi, thl quå th1Jc h9 song m(>t cu(>c doi c6 y nghia va giup nguoi thåy duqc y nghia cua cu(>c doi v~y.

2.

H~;tnh

phuc gia dlnh

Cling c6 nguoi cho rang, du c6 nhieu tien b~c cua cåi, du c6 bang cåp chuyen mon, du c6 nghe nghi~p vung vang, nhung khong c6 h~nh phuc gia dlnh thl cu(>c song eling khong c6 y nghia, khong g9i la ly tubng duqc. H~nh phUc theo quan ni~m thong thuong la phåi thu~n vq thu~n chong, con cai ngoan ngoiin, gia dlnh dåm åm. Du khong tien cua nhieu, khong bang cåp cao, nhung nguoi c6 cu(>c song yen blnh, gia dlnh vui ve, tren thu~n

13

duoi hoa, g<;>i d~ båo vång, kinh tren nhubng duoi, di thua ve trinh, sang t6i cham chi, san s6c cho nhau, het long thuong yeu, thi quå th!Jc h<;> s6ng m(lt cu(lc dbi c6 y nghia va gilip ngubi tMy duqc y nghia cua cu(lc dbi v~y.

"s6 mq.ng" cua con ngubi, theo cach nhl.n cua the gian. m~ng la dieu da duqc ~o h6a dinh så:n cho con ngubi tu khi sinh ra dbi, dieu d6 co dinh, khong thay ddi, con g<;>i la "d!nh mq.ng".

3. Ly htOng ph\}C V\}

Theo d~o Ph~t. khong c6 dfeu gl. co dinh ca, "Ph~t phap la bdt d!nh phtlp". Dieu d6 tuy thu(lc vao "nghi~p duyen" cua con ngubi. Nghi~p duyen lå dieu c6 th~ sua ddi duqc do cong phu tu ~p va y chi cua m6i ngubi. Con ngubi biet tu tårn duong tånh c6 th~ cåi sua duqc cu(lc dbi, chuy~n h6a duqc cu(lc song, tU phien nao va khd dau tro thanh an l~c va h~ phlic. Neu chi tin theo s6 m~g hay dinh m~ng thl con ngubi se buong xuoi th~;~ d(lng, tieu c!Jc chåp nh~n. C6 cåu: "Due ndng thitng so'" lå nghia d6

Ciing c6 quan ni~m cho ding khi chUng ta c6 m(lt ly tuong nao d6 trong cu(lc dbi, d~ doc het long het suc, $1 tårn ~n l!Jc ph~;~c v~;~, thl cu(lc s6ng moi c6 y nghia. Chång h~n nhu c6 ngubi thich ph~;~c v~;~ td quoc. C6 ngubi thich ph~;~c V\1 van chuong ngh~ thu~t. C6 ngubi thich ph~;~c v~;~ khoa h<;>c. C6 ngubi thich ph~;~c v~;~ y h<;>c. C6 ngubi thich ph~;~c v~;~ quån d(li. C6 ngubi thich ph~;~c v~;~ xa h(li. C6 ngubi thich ph~;~c v~;~ ton giao.

S6

v~y .

Nhung ngubi xå thån vi td qu6c, nhung ngubi tr<;>n dbi c6ng hien cho xa h(li, cho van chuong ngh~ thu~t. cho cong tåc tu thi~n. thl. quå th!Jc h<;> song m(lt cu(lc dbi c6 y nghia va gilip ngubi th~y duqc y nghia cua cu(lc dbi v~y . C6 cåu: "Lam ngulli s6ng trang trlli dat, phdi c6 danh gi wJi nui song".

Con ngubi chi biet than trbi trach dåt sao qua båt cong neu g~p cånh ng(> båt nhu y. Neu MP cånh ng(> nhu y, con ngubi chi biet khoai chi tuoi vui, bbi vi nghi ding nhb trbi thuong, nen rnl.nh sung suong hon ke khac, khong c6 chi g<;>i lå båt cong ca! Nhung ngubi nhu v~y khong tich c!Jc tu nhon tich phuoc, khong biet lam lanh lanh du, tiep t~;~c chua xua va m~ ~o nghi~p . cho nen tiep t~;~c di trong Tuy nhien, nhung quan l~;~c d~o sinh tu luån hoi, biet den bao Nh6 xua theo mt;: len chua ni~m ve y nghia cua cu(>c gib moi giåi thoat duqc? Cåy da chlla cii båy gib con thuong s6ng nhu v~y chi c6 tinh Da di tram v~n neo dubng 2. Doi s6ng cua con nguoi bå't nhu y cach giå ~m. ngan h~n. Van bång khuång tuong net thubng chua phien di~n va khong hån C6 dieu chåc chån khong c6 ai xua: tuy~t d6i. T~i sao v~y? Boi trubng sanh båt tu, s6ng hoai khong Måy tram nam tråi nang mua vi neu khong c6 nhieu tien chet. Nhung nguoi tu tien nghe n6i Mai xanh reu phu, sån thua b6ng ngubi. b~c. con ngubi khong th~ song den vai tram tudi, roi thl. ciing c6 cu(>c s6ng y nghia sao? Mt;: dång Ph~t d6a sen tuoi chet nhu ai. Chåc chån kh6ng c6 ai Boi vi neu khong c6 bang Sang mua xuån åy nam muoi nam roi tre mai khong gia, chuy~n cåi lao cåp, khong c6 nghe nghi~p Chua xua va mt;: dåu roi? hoan dong chi la giåc mo rna thoi. chuyen mon, khong c6 vi~c Thinh khong lang dang måy trbi phieu du ... Chåc chån khong c6 ai khoe mai låm vitng chåc, con ngubi khong dau, du c6 di chua eling kien Dao Phu Cuong. 99 khong th~ c6 cu(>c song y c"åu an, van xin Due Ph~t cho duqc nghia sao? Boi vi neu doi dao suc khoe. Neu nhu eling khong c6 chong t6t, vq dt;:p, con ngoan, gia dl.nh h~nh kien, van xin, rna duqc bl.nh yen, kh6ng dau yeu, neu phlic, con ngubi khong th~ c6 cu(>c s6ng y nghia sao? nhu u6ng nuoc thanh, uong thuoc tien, rna duqc khoe Cho du c6 <fåy du quyen l!Jc, dia vi, tien b~c. bang cåp, m~nh. khoi ~nh. thl cac ~nh vi~n. cac phong m~ch bac si, cac chuyen vien y te, cac chuyen gia ph~;~c hoi suc vi~c lam, neu con ngubi song trong cånh v<;>ng d(>ng, khoe nen d6ng cua, nen giåi ngh~ cho roi. Dieu chåc luon luon phåi d6i ph6 voi hoan cånh, luon luon ph6ng chån cuoi cung la tren dbi khong c6 ai biet truoc minh tårn theo cac cånh tr'ån, khong th!Jc SIJ lam ChU tårn ml.nh, toi bao nhieu tudi moi tU gia cu(lc dbi nay. s6ng khong thlJC SIJ biet ml.nh la ai, khong biet ml.nh la ngUbi

***

thi~n hay båt thi~n. kh6ng biet rnl.nh sinh ra dbi d~ lam gl., khong c'ån biet khi chet roi ml.nh se di ve dåu, thl. quå th!Jc la cu(>c s6ng kMng c6 y nghia v~y .

1. Con ngU'CJI Y6 outo den

l. Doi s6ng con nguoi c6 gi6i

h~n

Chling ta thu bl.nh tårn ngam nghi xem, cu(lc dbi cua con ngubi s6ng duqc bao nhieu låu, sau muoi nam, tårn muoi nam hay m(lt tram nam? Dieu d6 my thu(lc vao cai g<;>i la

14

3. Doi s6ng clia con nguoi vi> nghia C6 bao gib båt cu ai trong chling ta danh it phlit d~ thu suy nghi: "Con ngulli sanh ra tren the' gian nay dl lam gi?" Khong th~ n6i rllng ong trbi, thuqng de hay ~o h6a sanh ra con ngubi d~ hanh ph~t. M trung tri, d~ sai khien, d~ duqc thb phuqng.

S!J th!Jc, con ngubi sinh ra dbi, khong phåi t!J y tlJ nguy~n t1J l!Jc, ciing khong do ~o h6a sinh ra, rna chinh do "nghi~p llfc" dan dltt. Con ngubi den dåy d~ trå nq da

Phåp Åm Vu Lan 99

vay tu nhfeu kiep tnr6c, dong thai ~o them nghi~p , vay them nQ, gQi chung la "nghi~p M o", ro i se trå trong hi~n kiep ho~c h~u kiep. Cu tiep t1,1c nhu v~y, chung sinh lien tl;IC H!.n l(>n trong vong sinh tl:t luan ho i, kh6ng ngoai sau c6i: trai, nguai, a tu la, dia ngl;IC, ng~ qui, stie sinh. Lue con nho, cu(>c s6ng v6 tu v6 h;t, dua be kh6ng biet chuy~n gl khac han lå an, ngu va choi dua. Lon len, cu(>c s6ng khep kin trong b6n bue tuang cua 16p h9C. Sau d6 do d~t, thanh tai, con nguai bat d'åu ra dai dau tranh, d~ kiem dl1QC c6ng an vi~c lam vua y' ro i Mn chuy~n cu6i VQ låy chong. D~i dang khoa roi den ti~u dang khoa. Nhung nguai kh6ng c6 duyen v6i h9c duang thl lao ra dai som han d~ kiem s6ng, d~ giup da gia dinh. Tiep Mn, sanh con d'åu long, chång gai thl trai. Lai rai them vai dua nila cho vui cl:ta vui nha, theo quan ni~m con dan chau d6ng la phuc l(>c trai ban. Den lue nay, nhin l~i thi mai t6c da di~m suong, da nhan rna h6p, lung cong g6i moi, båt cu lue nao eling c6 th~ ve doan t1,1 v6i t6 tien! Cu(>c dai nhu v~y quå thl,lc la v6 nghia! Hang tri~u tri~u nguai, tu hang mu6n mu6n the ky, cu sinh ra, lon len, lan l(>n trong cu(>c s6ng, kh6ng biet minh lå ai, khi kh6 dau thl c'åu Trai khån Ph~t, khi vui ve thl quen het, cho den lue nham mat xu6i tay, tU gia CUQC dai, the lå xong!

s. Chap phåp Con nguai thua ng cho rang "m9i vi~c tren Mi deu ton tc;Ji vinh vii n". Chuc t1,1ng nhau h~nh phuc tram nam . Tinh b~ muon nam, tlnh yeu båt di~t. Cau xin mai mai blnh yen, khong MP n~n tai, khong chuy~n phie n toai. Tåt cå chi la niem mo u6c, mong mu6n rna th6i, khong phåi lå sl,l thl,lc. Con nguai khi d~t dUQc m(>t dia vi nao d6 trong xa h(>i, c6 dUQc m(>t s1,1 nghi~p nao d6 tren dai, thuang nghT rang, mong rang, nhung thU d6 lå mien vien, lå thuang con. Con nguai vinh vien gift dUQc nhung die u minh dang c6. Bai v~y cho nen mai c6 T6ng Th6ng mu6n nam, Chu Tich mu6n dai, Hoang ThttQng v~n tue, H(>i Truong v~n nien!!! Sl,l thl,lc, mu6n phap tren the gian, mu6n vi~c tren c6i dai, tu v~t chåt cho den tinh th'ån deu bien chuy~n d6i thay. Nhili la nhung thu c6 hinh thuc, tu6ng m~o. lon nhu quå dia c'åu, day nui, nho nhu trai cam, h~t cåi, deu tråi qua b6n giai do~n : "sinh , trif-, di, di~t" . Nghia la m9i V~t dUQC sinh ra bang cach nao do, tr1,1 the dUQC m(>t thai gian nao d6, roi eling den lue bien di va cu6i cung la ho~i di~t.

Trong d~o Ph~t gQi d6 la "vo thuiing". O the gian g9i lå "slf tan nhdn, vo tinh cua thm gian". M9i phap the gian deu khong ton t~i qua thai gian. M9t toa nha cao ch9c trai kien c6, m(>t h~ th6ng xa 19 vi d~i. låt cå chi con la d6ng g~ch Vl;ln Sat Vl;ln SaU m(>t COn d(>ng dåt. M(>t thi trån s'åm uåt d6ng dån, nha cl:ta d6ng due, låt cå chi con la m(>t khoånh dåt dieu tan bon d(>n, sau khi m(>t con bao t6 khung khiep di ngang qua. Con nguai thåy d6 roi måt d6. Tren dai khong c6 gl dang d~ cho "con ngum tinh thuc" phåi bon thua tranh chåp cå! Con theo du6i vi~c bon thua tranh chåp, con nguai van con si me, chua thuc tinh, kh6ng th~ c6 cu(>c s6ng y nghia dl1Qc.

4. Chåp ngå Hau nht1 m9i nguai tren the gian nay deu cho dlng "than

xac nay la thlfc , tam Mn nay la thlfc". Nhung thl,lc ra, thån xac nay do tu d~i gom c6 "dat, nu6"c, gi6, lua" ~o thanh, kh6ng c6 gl g9i lå thl,lc. T~i sao v~y? Bai vi neu ngay nao chung ta kh6ng boi duang cho tårn than, nhung chåt tu dåt sinh ra nhu com g~o, nhung chåt nhu nu6c sua, nhi1ng chåt nhu kh6ng khi, nhung chåt ~o hoi åm, thi 6 ho tl:t vong. Den cu6i cu(>c dai, thån xac nay eling phåi di l~i va tan ra, tro ve v6i eat bl;li. Con tårn bon cua chling ta thay d6i lien mien, tu be den lon, tu h6m qua den horn nay, tu giay phut tnr6c den giåy phlit hi~n ~i. Tårn bon cua chung ta, trong d~o Ph~t g9i la "tam thuc", khong c6 gl g9i la thl,lc, d6 chi la m(>t dong chuy~n bien, trong tung sat na, trong tung giay phlit, khong bao gia ngung nghi, khi con nguai chua ng(> d~o. Trong d~o Ph~t, cMp than tu d~i la minh, chåp tårn v6 thuang la minh, gQi la "cha'p nga". VI v~y bån nga rna nguai ta coi nhu la m(>t "linh Mn vlnh cUu." chi la "åo tutfng" rna th6i. Chinh åo tuong nay la nguyen nhån cua phien nao va kh6 dau.

Phap Åm Vu Lan 99

Trong Kinh Kim Cang, Due d~y:

Ph~t

c6

"Pham så hiiu tu6ng giai thi hu

v9ng". Nghia la: pham 6 tren dol nhOng gl c6 hlnh thuc, tuong moo. c6 th~ nhln th6y bang c(lp mat thuong , deu la hu v<;mg, la giå tom. khOng tOn tol vinh vl€m, k~ cå cåi thån xåc cua chung ta hl$n c6. Cac eau tl,lc ngU nht1: "Beo hqp roi tan, trang tron roi khuyet", hay "thuong håi bien vi tang dien", hay "bUe tranh van ca'u, kiep ngum tang thuang" mang y nghia d6 v~y.

15

I.

Th~jc

te eim cu()c s6ng

M9i nguoi tren the gian thuong hay nghi "dm con dai'', con låu h1m mai tai phien minh di ve the giai ben kia, cho nen cå ngay su6t thang quanh nåm, chi b~n tårn Mn chuy~n kiem-tien-muu-sinh, chuy~n låm-ån-buon-ban, chuy~n tranh-danh-do~t-lqi, chuy~n dåu-tranh-tranh-dau, chuy~n hon-thua-t6t-xåu, chuy~n nhån-nghia-thi-phi, chuy~n dung-sai-phåi-quåy, n6i chung du thu chuy~n linh-tinh-lang-tang. Nhung st;t tht;tc, con nguoi thu~c du m9i thanh ph'ån, thu~c du m9i giai, thu~c du m9i lua tu6i, thu~c du m9i

sac dån, thu(>c du ffi9i dia phuong, thu~c du ffi9i ton giao, thu~c du m9i t6 chUc, deu c6 the chet båt cu lue nao, bat cu cach nao, va båt cu o noi nao. Den khi sap tu gia cu~c doi, con nguoi mai git;tt minh tinh giåc, khong biet minh se di ve dåu, roi minh se ra sao, sau khi chet, va cu6i cung nh~n ra rllng "minh chua he sang duqc ngay nao thl!c Sl! c6 y nghla". Lue d6 da qua mu(>n mang. Su6t cu~c doi con nguoi s6ng trong me mu~i. khong tinh thuc, chi lo "t(lo nghi4p", nghi~p lånh thi ft, nghi~p du thi nhieu. Nghi~p

binh yen, giåc ngu nhu v~y nao duqc khoe khoan, ngu nhu v~y nao duqc thång giifc gi dåu! Ban ngay con nguoi de d'åu 6c lång xång l~n x~n. thuong nguoi nay thu nguoi kia, chuy~n nay phåi chuy~n kia quåy, ban dem nhlit dinh nåm mo thay ac m(>ng! Trong khi di, con nguoi lo tre gio hyn, lo tre gib låm, b~n lo chuy~n dong, b~n lo chuy~n tåy, b~n ng6 ong g'åy, b~n cuoi ba beo, b~n nhin troi måy, cho nen nhieu khi vifp phåi da, nhieu khi quang phåi dåy, nhieu khi d~p nhåm gai g6c, nhieu khi dl;lng phåi c(>t den, nhieu khi l9t luon xu6ng c6ng! Trong khi dung, khi nåm, khi ngoi, con nguoi b~n lo chuy~n tien b~c. chuy~n lam ån buon ban, chuy~n bang quan thien h~. chuy~n gi~n tue ganh ti. Con nguoi thuong de tu tuong ch~y rong, tu dong sang tåy, tu xua Mn nay, tU chuy~n minh Mn chuy~n nguoi, tU chuy~n qu6c gia d~i st;t Mn chuy~n l~t v~t nho nhen. N6i chung, trong b6n d(>ng tåc thuong ngay: di, dling, nåm, ngoi, con nguoi khong bao gio biet minh dang di, khong biet minh dang dling, khong biet minh dang nåm, khong biet minh dang ngoi. Con nguoi luon luon s6ng theo st;tloi cu6n cua ngo~i cånh chung quanh, khong lam chu duqc tårn minh.

lanh bao gom nhung vi~c phuac thi~n lqi fch, låy an bao oan, nhung chuy~n dem l~i anl~c-h~nh-phuc cho m9i nguoi. Nghi~p du bao gom nhung vi~c lqi-minh-h~i-nguoi, nhung vi~c låy-oan-bao-ån, nhung vi~c v~ch-la-tim-såu, nhung vi~c nem-da-giifu-tay, nhung vi~c gl!i-thu-n~c-danh, nhung vi~c ham-he-hil-d9a, nhung vi~c vu-oan-gia-h9a, nhung vi~c dem l~i phiennao-kh6-dau cho nguoi, phat xuat tu tårn tham lam, sån h~n. si me, d6 ky, ganh ti, fch ky, c6ng cao, nga m~n. chap ch~t. thanh kien, phån bi~t. ky thi, bat chfnh.

m. The nao la cuc')c s6ng co y nghia?

Il. Hol;lt dc')ng cua cuc')c s6ng

dong dau nao nh(ln dau nay!

nhung

chuy~n

Chi vi cu~c s6ng kh6 khån, con nguoi phåi bon chen, s6ng v~i s6ng vang, s6ng trong ngheo nan tinh thuong, s6ng trong nhung ham mu6n khong bao gio thoa man, s6ng trong tue gi~n thu h~n ng~p tran, s6ng trong cuong lo~n si me, s6ng trong lo au sq hai, thap thom uu tu, cång thång PMP phong.

"Con ngum sang tren cw?c dm nhung khbng thl!c Sl! bilt rang minh dang sang". T~i sao v~y? Boi vi, con nguoi khi ån u6ng khong tht;tc st;t biet minh dang ån u6ng. Trong khi ån u6ng, con nguoi b~n d9c bao, b~n n6i chuy~n. b~n coi truyen hinh, b~n nghe di~n tho~i. b~n gi~n tue con cai, b~n nha chuy~n doi xua, b~n suy nghi ke ho~ch lam ån, quay cuong vai du cac thu chuy~n tren doi. Trong khi tay gap m6n an bo vao mi~ng hay bung ly nuac u6ng, nhieu khi chång biet d6 lå m6n gi, nuac gi! Trong khi ngu, con nguoi b~n nha chuy~n xåy ra trong ngay, b~n toan tfnh chuy~n ngay mai, b~n lo H!ng chuy~n horn qua, b~n tue gi~n chuy~n horn nay, b~n suy tu nghi tuong tråm muon ngan vi~c. Giåc ngu nhu v~y nao duqc 16

l) S6ng lqi-mlnh-I<,Ji-nguoi la cuc')c s6ng co y nghia. Nhung vi~c gi minh khong mu6n nguoi khac lam cho minh, thi minh dung lam nhu v~y cho nguoi ta. Chång h~n nhu minh khong mu6n bi nguoi khac quay ray, khong mu6n doi tu bi buoi m6c, thi minh dung lam nhu v~y cho nguoi ta. Chång h~n nhu mlnh khong thfch bi ai phe binh, chi trfch, khinh khi, phi bang, thi minh dung v~ch-la-tlm-såu, viet-thu-n~c-danh, håm-d9a-chl!i-bai nguoi ta. Phåi nen biet rång: gieo nhån nao g<';lt quo nay.

2) S6ng kMng uu tu, kMng phien nåo trong mQi hoan canh la cuc')c s6ng co y nghia. Vi ap lt;tc cua cu(>c doi thuong de n~ng trong tårn tu, chung ta bi ngo~i cånh chi ph6i qua nhieu, ngay ån khong ngon, dem ngu chång yen. Lue thioh thi vui, lue suy thi buon. Lue nhl;lc nha thi bt;tc, lue danh dt;t thi khoai. Lue xung tan thi thfch, lue phe phan thi nhån. Lue kh6 thi than, lue hån hoan thi quen het! No duqc nl;l cuoi nhy nhang, vo uu, tram tinh trong m9i hoan cånh giup chUng ta s6ng cu(>c doi c6 y nghia. Nl;l CUOi thUong yeu, Dl;! CUOi CO y thuc bao gio ciing dyp de va thuong giup con nguoi s6ng cu(>c doi c6 y nghia m(>t cach mau nhi~m kh6 the nghi ban. 3) S6ng trong tinh thuc la cuc')c s6ng co y nghia. Chung ta biet minh tht;tc st;tla ai, biet minh tht;tc st;t dang lam gi, biet minh tht;tc st;t dang n6i gi, biet minh tht;tc st;t dang nghi gi. ChUng ta thuong mang cai ao doi danh lqi, cho nen quen "con-ngum-chan-th~t" cua minh, luon luon s6ng trong åo tuong. "Con-ngum-chdn-th~t" la con nguoi

Phap Åm Vu Lan 99

lu6n lu6n s6ng trong tinh thuc, khong phån bi~t nam nu, gi!m ngheo, trinh dl), xua:t xu, doi s6ng, dån t~c, ki~m soat duqc h?mh d()ng, loi n6i va tu tuång. S6ng trong tinh thUc nghia la phåi c6 chånh ki€n, theo chanh tu du y, giU gin chanh ngu, thl,tc hanh chanh nghi~p, s6ng voi chanh m~ng, c6 chånh tinh ti€n, lu6n lu6n chanh ni~m, c6 duqc chanh d~. 4) S6ng trong an l~;tc va h~;tnh phuc la cui)c s6ng c6 y nghia. Cu()c s6ng kh6ng dinh mac, khong sån h~n, kh6ng si me, kh6ng phfen nao, khong cha:p ch~t, khong thanh ki€n, khong ky thj., kh6ng tranh cba:p, kh6ng han thua, kh6ng bon chen, khong dua doi. Khi c6 nguoi mang lita Mn d6t, chting ta dung dua bdi ra don, thi se kh6ng bi d6t chåy. Nghia la: nESu bl nguol chUI mang, hay khl nh(m dUQC thU, du noe danh hay chTnh danh, nong lai nhl,IC mQ, chung ta khOng n61 con sOn, du ngoal mot hay trong long, thi chung ta duoc binh y~n vO sv. Chting ta kh6ng c6 duqc nhung gl minh thfch, thi hay thich nhung gi minh c6. Duqc nhu v~y, ngay lln ngon t6i ngu yen, va chilc chiln chung ta s6ng cu()c doi an l~c va h~nh phuc.

5) S6ng an tru trong hi~n t~;ti la cui)c s6ng c6 y nghia. Chung ta thuoog luy€n nho qua khu, mo tuong tuong lai. S6ng trong cu()c doi hi~n ~i, chting ta nen bie't rang mlnh dang s6ng, dang hit tho khong khi, dang o trong chånh ni~m. s6ng voi thi~n tårn, s6ng kh6ng ta ni~m. Duqc nhu v~y, tårn cua chting ta nhu dong nuoc trong mat, kh6ng vuong bl;li tr'ån, kMng vuong phfen nao. Binh an duoi th€ cho nguoi thi~n tårn.

tuång, kh6ng van xin, khong mong c'åu. Chting ta phåi nh~n tba:y ro cu()c doi la khd dau. Cba:p nh~n cu()c doi la cba:p nh~n cå sinh lån di~t, cå c<>n lån ma:t, cå duqc lan thua, cå khen lån cbe, cå vui lan bu'6n. Cba:p nh~n cu()c doi la cba:p nh~n c6-lam-c6-cbiu, sinhsl,l-sl,t-sinh, gieo-gi6-g~t-bao. Cba:p nh~ cu()c doi la cha:p nh~n nay-con-mai-ma:t, nay-du-mai-t6t, nay-b~-mai­ thu, chuy~n-bi€n-kh6ng-ngung. Dieu nay c'ån phåi c6 thoi gian thl,tc ~p. c'ån phåi c6 cong phu quan chi€u, c'ån phåi c6 y chi ngbi ll,tc, d~ chuy~n h6a cu()c doi t\:t phien mu()n, uu tu, lo åu, sq hai, tro thanh tuoi vui, thanh thån, tl,t ~i. Duqc nhu v~y. chting ta se giåi thoat khoi vong sinh tit luån hoi. IV. Lam sao xåy dl,tng cui)c s6ng c6 y nghia? D~ c6 duqc m<?t cu()c s6ng c6 y ngh'ia, chting ta phåi luon lu6n tinh thuc, giU tårn blnh thuong, thån nhien, t1,1 ~i trong m<;>i hoan cånh, trong m<;>i tu the, trong m<;>i hanh d()ng, trong m<;>i loi n6i, trong m<;>i y nghi

Trong m<;>i hoan cånh, trong m<;>i tu th€, du duqc hay ma:t, du khen hay cbe, du thån hay thu, du vui hay khd, du oan hay ung, du dung hay sai, chung ta phåi luon lu6n tinh thUc, van giU tårn binh thUong, kh6ng xao d()ng, khong khoi ni~m. Khi di, dung, nåm, ng'6i, chting ta biet minh dang di, dang dung, dang nåm, dang ng'6i. Lam vi~c gi ~P trung tinh th'ån vao vi~c d6, kh6ng xao lang, khong lo ra. Duqc nhu v~y , chting ta kh6ng MP tai n~n nghe nghi~p. c6 th~ lam xong c6ng vi~c m()t cach t6t d~p va chting ta c6 m()t cu()c s6ng y nghia.

Trong Kinh Kim Cang, Due Ph~t c6 ~y: "Qua khU tam blit khå d&c, hi~n t{li tam bdt khå d&c, vf lai tam bdt khå Trong m<;>i hanh d()ng, chting ta phåi lu6n lu6n khong dilc". Ngh'ia la: chuy~n qu6 khu cåm gl6c da quo dl. nen lam tdn thuong Mn nguoi va v~t. Trong m<;>i loi n6i, khOng n~n nho nOa, chuy(m hl~n tQI th6y d6 r~l mat d6. chting ta lu6n lu6n giU gin khåu nghi~p, kh6ng n6i cåm gl6c nao r~l cOng quo . - - - - - - - - - - - - - - - - - - . . . . . nhung loi lam tdn thuong Mn mau, khOng c6 gi tiESc nu61. m<;>i nguoi, dimg loi n6i chuyen chuy~n tuong lai chua dESn bai tho lu. c båt m~ c6i hO inh th · dung lo lang uu tu phl~n c t uang, nhung khi cån mu~n. chl khiESn cu~c dal thi€t mang l~i anh sang chån ly, tMm phl.ic tc;~p phl~n nao ma M~ dqi con da låu chua giång giåi giao ly cho m<;>i nguoi thOII Ngan thu t6c trang kh6ng chua Mm nay duqc g()i nhu'ån nuoc cam 10 tuoi Xuån gia Mm nhung ng6n tay mat. Trong m<;>i y nghi, chting ta 6) S6ng trong giac ngi) va Båy gio gi6 thdi rna cay mat bu'6n phåi lu6n luon giU gin chånh giåi thoat la cui)c s6ng c6 y Phåi dåu ph~ mong canh chu'6n ni~m, kh6ng theo cac ~p ni~m nghia. Chting ta mu6n c6 Phåi dåu kh6 c~ su6i ngu'6n yeu thuong dong ru6i b6n phuong, kh6ng d~ cu()c s6ng y ngh'ia, binh yen, Con tu phåi ki€p tha huong tårn theo vi~c thuong ghet thån phång l~ng, an l~c va h~nh NM da di€t bua ngay thuong m~ nu6i thu, giU tårn binh thuoog, Mt my phuc, chung ta phåi biet quan Ngh'i minh nhu ke m<> c6i phån bi~t, kh6ng ky thj., kh6ng sat chån ly, nh~n chån le 4i thuong m~ tr6ng vanh n6i oi a thanh ki€n, lu6n luon chlln tråu thl,tc, tha:y duqc thl,tc tuong Con ve thllm tu6i tr'åu gia ky lUång, kh6ng d~ giam d~p lua cua v~n hilu. Chting ta mu6n U:Ji ru khoet 16m keo nha m~ oi m~ cua nguoi. Khi tårn tham khoi c6 cu()c s6ng y ngh'ia, thi nen len, khi tårn sån ndi len, chung ta Chåc nguoi Mm ti€ng mua roi bi€t ritng, clning ta sinh ra phåi tinh thuc bi€t ngay va bu6ng Chac nguoi trlln tro nhip doi vong ru doi di trå h€t cac nq da vay, bO, kh6ng theo. Chting ta kh6ng Lå vang nghieng xu6ng mua thu da ~o tie t\:t nhieu tien k.iep, nen d~ cac v<;>ng tårn tham sån d6 Sao kh6ng v<;>ng phia suang mu la oi? dung ~o them nghi~p m6i, xui gil)C lam dieu xång b~y. Giup TDT cha:m dUt sl,t sinh tit luån Mi, m<;>i nguoi s6ng doi c6 y ngh'ia la kh6ng si me, kh6ng mo Phlip Åm V u Lan 99

17

chUng ta c6 cu(>c s6ng y nghia va ly tuong v~y. Trong cu(>c dai tren the' gian nay, mu6n cu(>c s6ng c6 y nghia, chUng ta nen quan chie'u rilng: chung ta då d~ cho cuOc dol cua chung ta trOI quo trong qu~n lång då bao nhl~u ngåy th6ng nam? Hay thit Iling long nghi~m xet

xem: chung ta då låm gi cho dol minh. ngoål nhOng vl$c låm d~ kl~m tl~n slnh s6ng vå glal trT vul chol? D~ bie't nhin dm cho dung y nghia, trong Kinh Hoa Nghiem, Due PMt d~y: 'Til nhiin th! chUng sanh". Nghia la: mu6n cuoc s6ng c6 y nghTa, chung ta cOn nhin t6t ca m<;>l nguol v61 con mat tu bl bac al. "Mat thuong nhin cuqc diR" la nghfa d6 v~y . Trong Kinh Di~u Phap Lien Hoa, Due Ph~t d~y: "Mu6n cuqc s6ng c6 y nghia, con nguai phåi nz4c ao Nhu Lai, vao nha Nhu Lai va ngi5i toa Nhu Lai". Nghia la: Trong m<;>l hoån canh. chung ta luOn luOn "nz4c ao nhdn nh~c" cua Nhu Lai. nh6n ma khOng th6y nhl,IC. d~ ung xu trong cuOc dol dOy phl~n nåo va kh6 dau. khOng n~n gOy tMm phi~n nåo va kh6 dau cho m<;>l nguol. D~ c6 th~ th!Jc hanh

duqc SIJ nhån nhvc Mn d(> r6t rao t(>t cung, thuang g<.>i la ba la m~t. chung ta c'ån an tru trong "can nha dt;li til dt;~i bi" cua Nhu Lai. C6 duqc tårn long d~i tir d~i bi cua Due Ph~t. chUng ta mai c6 th~ nhån nhvc duqc, kh6ng ndi sån h~n hay tue g~n khi b~ nguai chiti rua, mang nhie'c, nhvc m~. Va cu6i cung, sau khi nhån nhvc duqc roi, phat tri~n tårn tit bi duqc roi, lam W:t cå m<.>i vi~c phuoc thi~n roi, chung ta lu6n lu6n nho ngoi tren "toa phdp khOng" cua Nhu Lai, tUe la chUng ta quen he't m<.>i vi~c t6t dyp da tam d~ long kieu m~n kh6ng phat khoi, d~ giil "tam binh thuirng" lu6n lu6n trong titng sat na v~y. Th!Jc hi~n duqc ba di"eu Due Ph~t d~y tren dåy, du dang s6ng tren the' gioi ta ba khd dau nay, chUng ta vån an nhien t1J ~i VOi tårn binh thUang Va CUQC s6ng mOi C6 y nghia th!Jc s!J v~y. Chung t6i xin k~ cåu chuy~n sau dåy d~ chung ta cung suy ngåm: M(>t h6m hai v~ su huynh d~ c6 vi~c xu6ng nui. Khi de'n ben m(>t con su6i, hai v~ tMy m(>t c6 gai an m~c dang hoang, dang lung rung chua bie't cach nao l(>i qua su6i. Sau khi hoi qua co s!J, v~ su huynh Hen bOng c6 gai dua gium qua su6i. Tren su6t quång duang con l~i. v~ su d~ l'åu b'åu, cån nhån su huynh minh da dvng ch~m c6 gai nhu v~y la ph~ gioi, d6 la nhilng vi~c kh6ng nen lam. V~ su huynh cu binh thån buoc di, im l~ng, kh6ng trå lai. Lue ve toi cdng chua, V~ su d~ v!n con tie'p tvc lai nhai, vi tuång rång su huynh l~ng yen, nghia ta nh~n t(>i da lam. Cho Mn lue d6, V~ su huynh mai th6t nen lai: Huynh da bO c6 gai å"y l~i ben bO su6i tir låu roi, ~i sao d~ v!n con cong c6 ta ve Mn dåy v~y? Qua cåu chuy~n nay, chUng ta nghi~m xet hai dieu: M(>t la, ngUai s6ng voi chånh ni~m thUOng im l~ng, kh6ng tranh cai, kh6ng ~ phi, kh6ng dinh chinh, oan uc kh6ng c'ån bi~n b~ch, vi bi~n b~ch la nhån nga chua xå, lå"y oan uc lam cita ngo d~o h~nh. Hai la, thuoog ngay trong cu(>c s6ng, sau khi di lam hay di choi, chUng ta cong

18

kh6ng bie't bao nhieu la nhån v~t ve nha, c6 khi con cong lu6n len giuoog ngu nila ta khac!

T6m

l~i. m~c

***

du duqc xem nhu ta m(>t t6n giao, nhung d~o Ph~t kh6ng phåi chi c6 cic hinh thuc eling kie'n, nghi le va nguai theo d~o Ph~t kh6ng Mt bu(>c phåi c6 long tin, kh6ng Mt bu(>c phåi c6 due tin, kh6ng Mt bu(lc phåi nhlim mat tin theo, cui d'åu chå"p nh~n. bå"t cu dieu gi, du do due PMt giång, du duqc ghi cbep trong kinh di~n. khi ly tri chua chå"p nh~. Nguai Ph~t tit nuong theo giao ly cua Due PMt d~ lam phuong ti~n chuy~n h6a dm minh, tit phien nao sang an l~c. tir khd dau sang h~nh phuc. Mvc dfch t6i h~u. ffii;IC dfch CUu kinh, m~;~c dfch t(lt cung cua Ph~t giao v!n la chi bay phuong phap ren luy~n tårn tanh, phuong phap tu tårn duong tanh d~ giup con nguai s6ng duqc voi "con-nguai-chdn-th~t" cua minh, chu kh6ng phåi s6ng voi cai W:m thån tU d~i n~ng ne doi hOi du thu chuy~n. chu kh6ng phåi s6ng voi cai tårn bon thay ddi lien rnien sai xit du thu vi~c. d~ giup con nguai bOt dUqc phien nao va khd dau hi~n doi, dUqc an l~c va h~nh phUc, duqc nie't ban hi~n tien, giåi thoat khoi vong sinh tit luån hoi. Trong Kinh Thu Lang Nghiem, Due Ph~t c6 d~y: "Sinh di~t di~t di, t!ch di~t hi~n ti~n". Trong Kinh D~i Bat Niet Ban, Due Ph~t c6 d~y: C hu hanh vo thuirng Th! sinh di~t phdp Sinh di~t di~t dr T!ch di~t vi /q.e . Nghia la: m<;>l vl$c Mn dol d~u vo thuong. khOng ton tQI IOu dal, k~ ca tOm thOn tu dQI n<;lng n~ m6y Chl,lc kY 10, cOng v61 cal tOm lang xang IOn xon cua chung ta, t6t ca d~u la nhOng ph6p slnh dl$t. nhOng thu slnh ra rOI se di$t di. khOng tOn tQI vTnh vlån, khOng c6 gi phal quan tr<;>ng. Neu quan tr<;mg cai thån va cai tårn sinh di~t thi con nguoi se s6ng trong phien nao va khd dau. Dieu quan tr9ng chinh la: lam sao cho tOm lang xang IOn xon slnh dl$t d6 l<;lng dl. khOng con nOa, tue la chung ta khOng con tham lam nOa. chung ta khOng con n61 sOn noa. chUng ta khOng con si m~ noa. thi canh glål tjch dl$t hl$n tl~n. d6 mol thvc la vul, d6 chTnh la nl~t ban.la eve IQc v(,ly.

N6i chung, PMt giao c6 mvc dfch giup con nguoi s6ng trong tinh thuc, biet minh dang th!Jc s!J s6ng m(lt cu(lc dm c6 y nghia, m(>t cu(>c doi ly tubng v~y./. ... Ph<;Jt Gi6o Vi$t Nom y thuc ro ll,lc luc;mg va su m$nh ljch su cua minh d6i voi dan t9c va nhan loQi trong thien nien kY sap tåi. Ll,JC IUQng nay khOng xay dl,lng tren vO khi. be dång, nham mvc tieu tranh quyen c6 vj. Ll,lc IUQng nay xay dl,lng tren tinh than Bi, Tri, DOng ...

Phåp Åm Vu Lan 99

mQf nhu eau khong the thieu cua con ngu'oi Ly E>QI Nguy6n

Cimg ngay con ngaoi cang nh~n tMy: Ton giao het stk quan yeu d6i v6i cu<)c s6ng tinh th'ån cua con ngaoi. Nhung khåm pha cua khoa h9C, nhiing phat minh cua khoa h9c, nhung thay ddi CUa Xli h{)i, nhung chuytn d<)ng cua kinh te... nhung thong tin toan di~n va ch6p nhoang dang d~t con ngaoi giUa nhung tr~n 16c cuong lo<!-n. lam cho tårn tl1 con ngaoi luon bi h~:~t bang, bi khåo då, bi d~t trang tinh tr'!-ng thaong trt,tc b~t an. Trang tlnh the d6, ton giao quå th~t da trå thanh nhilng lieu thu6c an th'ån cho con ngaoi. Chi c6 dieu ta con ngaoi c6 MP daqc cac ton giao cMn chinh, hay 1<!-i bi rai vao cac ta giao, dåy daa con ngaoi vao vong me tin, daa t6i tinh tr'!ong tt,t sat ~p tht, va t~ hl!-i bon, dan d~:~ con ngaoi di tir me l'åm nay toi me l'åm khac trien mien, doi dai kiep kiep. Th~t

khac v6i tinh tr'!-ng tårn ly cua con ngaoi å the ky tra6c, khi cu<)c cach m'!-ng khoa h9c m6i båt d'åu, lue d6 gi6i suy ta cua nhån lo<!-i nhung taång rang: Da den lue h9 c6 tht lo'!-i cac ton giao ra khoi doi s6ng con ngaoi, dt daa khoa h9C Duy ly len ngoi d<)c ton. Nhang roi da ~o dieu ki~n cho phong trao Duy v~t tien len kh6ng che lanh vt,tc tl1 taång v6i nhung bi~n chUng va sit quan may m6c, duy y chi, ve ra m<)t taong lai the gi6i åo taång, nhang da tht,tc te ~o ra tinh tr'!-ng pMn h6a d~u tranh quyet li~t såt mau: Tuyen chien v6i m9i gia tri tinh th'ån, v6i cac truyen th6ng vlln h6a, v6i cac b~c thang d<!-0 due, v6i cac ton giao, v6i m9i tr~t tt,t xa h<)i daong thoi, ciing nha v6i cac che dl) kt cå x~u lån t6t, nhil.m thåu ve m<)t m6i Duy V~t C<)ng Sån. C<)ng sån da d<!-t daqc thång lqi ba6c d'åu th~t la manh li~t: lam chu daqc g'ån nita the gi6i, ph'ån nita the gi6i con l~i eting bi hoång lo~n. bi dåy vao the th~:~ d<)ng, vua tt,t v~ vua cbiu sl,l phån h6a ngay trong n<)i bl). Khong m<)t qu6c gia nao, khong m<)t lien minh qu6c gia nao, khong m<;>t doan tht, td chuc, t6n giao nao, ngay cå den ti:rng gia dinh rna khong bi phån h6a. Phån h6a vi khuynh ha6ng chinh tri, pMn h6a vi the cåch ch6ng do khac nhau ... Neu phong trao C<)ng Sån thl,lc sl,lla m<)t bitu hi~n cua m<)t nen vlln h6a mai, thi vi~c nhu<)m do the giOi dåu c6 gl kh6 khlln nua. Nhang c<)ng sån chi la m<)t phong trao mang bån cMt kich thich d~:~c tinh tMp hen, h~ thu

Ph~ p Åm Vu Lan 99

gianh gi~t. tri~t tieu vlln h6a tinh, pha huy m9i truyen th6ng, m9i gia tri tinh th'ån cua con ngaoi va lich sit con ngaoi. D~t con ngaoi vao vong n6 l~ m<;>t h~ th6ng cai tri d<)c tai toan trt. Thl,lc ra nhung sinh ho~t. nhung ho'!-t d<)ng, nhung lu~t l~ tht hi~n cho ly tinh cua td chuc, cua xa h<)i, cua qu6c gia va cua the gi6i daqc d~t ten la chinh tri, tir xa xaa da bi tha h6a VI tham V9llg th6ng tri CUa Ca nhån, tham V9ng de qu6c cua cac dån t<)c, den thoi c<)ng sån, da bi hl!- th~p xu6ng t6i ~n cung mue thang gia tri, lo'!-i hin gia tri "tinh thån" ra khoi nhiing sinh ho~t chinh tri, chi con ta d6i trå, lUa g'!-t va thu dO<!-n nhil.m tieu di~t nhau.

Vi bån cMt C<;>ng Sån la duy v~t. nen nen chfnh tri bao gom cå lu~t phap, chinh sach n<)i tri, ngo'!-i giao cua c<)ng sån kh6ng nhung bien dån chung cua h9 thanh b'åy thU n6 1~. rna d6i v6i the gi6i kh6ng chiu st,t th6ng tri cua h9. deu la lee thu, du nh~t thoi lam dong minh v6i phe nay' ch6ng phe kia, nhang khi nu6t xong phe kia thl ciing nu6t luon phe nay. Khi phåi d6i ph6 v6i m<)t dich thU gian trå nha v~y, thl phia d6i phaong ciing kh6ng tht kh6ng dung t6i thu do<!-n chinh tri. Båi v~y, chinh traong the gi6i dien ra nhung cånh lua l9c gian d6i, ha ha, tht,tc tht,tc, åo di~u kh6n labng, lam cho tårn thuc con ngaoi bi thaong tdn, ~nh ho'!-n den dl) nhin dåu ciing th~y d6i g'!-t ba:t an. Ngaai ta khong con tim dåu ra daqc gia tri dfch tht,tc cho cu<)c s6ng, danb thu ve trong cai VO cung ca nhån CI:IC bl), va nh~t la thU ghet chinh tri, nhang van 1<!-i bi chinh tri kh6ng che chi ph6i quyet li~t ti:rng giåy ti:rng phut. Dfch th~t, chinh tri thu<)c ve ly tinh cua t6 chuc, khi con ngaoi con hi~n hil"u trong cu<)c s6ng la phåi s6ng trong xa h<)i, trong cac t6 chuc cua xa h<)i, rna don vi nho nh~t cua xa h<)i la gia dinh ciing bu<)c phåi sinh ho'!-t c6 ly tinh. Ngay ton giåo eting khong ngo~i 1~. vi ton giao ciing la m<)t t6 chuc. T6 chuc cang lon r<)ng thl ly tinh cua t6 chuc cang c'ån thiet, vi ly tinh cua t6 chuc luon lu6n phåi tam c6ng vi~c dieu hqp td chuc, ha6ng dan td chuc, lanh d<!-o t6 chuc, dt vlla ~o ra cho t6 chuc mlnh an ninh, thinh vaqng, phåt tritn, vua thoa hi~p daqc voi cac t6 chuc khac dt cung bOa binh phåt tritn. Cho nen nhung nha chinh tri tai danh m6i g9i chinh tri la m<;>t ngh~ thu~t thoa hi~p.

19

G<;>i nhu v~y chi moi dung co m~t m':ta, tUe la cung cach ung xl:t giUa Ta voi Nguoi. Con m~t nl:ta nua thu~c ve Ta va ve Nguoi. Ta thu~c ve Ta, Nguoi thu~c ve Nguoi. D~ co duqc can bån ngh~ thu~t cua chinh tri, dieu c'ån thie't la Ta va Nguoi phåi co st;t hi~u bie't t6i thi~u ve chfnh ta va ve nguoi, "Biet ngum, biet ta." D~ co duqc t'åm hi~u bie't tuong d6i do, dieu kMng th~ thie'u duqc la phåi co can bån ve van boa. Vi dfch van boa la th~ cua chinh tri, chfnh tri Ia d1,mg cua van h6a.

nghia, rna ph'ån 16n chi la Ba d~o. Tht;tc ra, nhung nha cai tri chinh tri thuong c6 khuynh hu6ng dung suc m~nh d~ do~t chfnh quyen, va dung lu~t d~ bu~c dån, båt phåi vång phi;IC minh, chU khong dung lu~t d~ båo V~ dån, Va minh phåi ton tr<;>ng lu~t. Do la tht;tc chåt cua che d~ Phong kie'n, cM d~ D~c tai va t~t di~m Ia che d~ C~ng San. The gioi ngay nay dang ch6i bb cac che' d~ D~c tai duoi båt cu hlnh thai nao du la D~c tai khoac ao Dån chu, hay D~c tai Toan tri C~ng sån. Trong cung cach ung xl:t qu6c te', tfnh cach Ba d~o cua cåc nuoc du la lon hay nho eling deu bi toan the' gioi len an.

Chinh tri rna thie'u st;t chi d~o cua van h6a la VO d~o. Van h6a Ia huong di cua 4ch sl:t, h11ong cua lich sl:t eling la hl1ong cua tårn thuc vuon toi cua con nguoi, hl1ong vuon toi cua toan th~ tårn thuc loai ngl1oi l~i chfnh la huong Che' d~ Dån chu Phåp tri dang duqc ph6 c~p toi khåp cua van h6a. Vi van boa Ia van h6a cua con nguoi, 4ch noi. Dåy moi th~t Ia che' d~ Vuang d~o cua toan dån, sl:t Ia lich sl:t cua con nguoi. Chfnh con nguoi moi Ia toan dån lam cM che d~. Lu~t phap båo v~ nhån quyen, nguyen nhån cua 4ch sl:t, cua . - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - , che' d~ r~ng khåp va ph6 c~p. van h6a. Do v~y, tilt cå cac dån ch<;>n ra nguoi lanh d~o. Y m~t sinh ho~t van h6a, chfnh dån moi tht;tc st;t duqc ton tri, lu~t phåp, kinh te', khoa tr<;>ng. Tat cå cac nuoc tren the h<;>c, ky thu~t... deu do Nguoi gioi deu tht;tc hi~n Dån chu lam d~ ph~;~c v~;~ Nguoi do Phåp tri, c6 nghia la trinh d~ moi Ia chanh d~o. nh~n thuc cua nhån lo~i ngay Ma Con Nguoi la Con nguoi m~t duqc nång cao d~ nh~n tt;t do, tt;t chu va sang ~o voi chån duqc gia tri Nhån Chu y huong vuon toi toan thi~n: Ta va Nguai. Khi d6 thi D~p + Sang = Moi, d6 Ia van chfnh tri se duqc trå ve chinh vt cua no la D~;~ng cua van h6a, hoa tfnh. Toi dåy tMy ding dua van h6a ph6 c~p vao m<;>i sinh ho~t van boa co ba cong liinh vt;tc cua cu~c song, bie'n nang, do Ia: båo luu nhung khoa h<;>c, ky thu~t va kinh te cong trinh DCfp-Sang cua qua tbanh nhftng phuong ti~n ph~;~c khu, dung h6a nhung cong VI;\ cho CbU nhån CUa no la trinh d6 voi nhau trong hi~n Nguoi. ~i. d~ mo 16i sang h6a tbem ~mai, tUe la m6i ngay m6i Roi tu Nguoi di len, huong toi moi. (f)Oy la n61 V~ m(lt tlnh De' d~o, chu "De'' dåy dl1qc hi~u theo nghia chån ly. thOn, con s6n v(lt thl b6o luu lam d6u tfch cho sv suy Tue la D~o cua chån ly vi theo quan ni~m D~o h<;>c Dong nghi~m nham sang h6a va d~ vuon tol). phuong, thl Thuqng De la chån ly toi cao chu khong Chfnh tri Ia D~;~ng cua van h6a, nen Chfnh tri cua D~o dung d~ chi c~;~ th~ cho m~t vt ChUa t~ vli tr~;~ nhu quan h<;>c cd Dong phuong da cho la chfnh tri c6 ba duong: De ni~m Duy nga Duy ly Tåy phuong. De' d~o do v~y la D~o. Vuong D~o. Ba D~o. D~o cua chån ly la duong vuon len truong cl:tu.

a

a

a

Ne'u hi~u theo nghia cua thoi phong kie'n thi De' d~o la la cua Troi, d~o tuy~t d6i, chi nguoi c6 chfnh m~ng thien tl:t moi tro thanh b~c De' cai tri thien h~. De' d~o dung Due tri d~ thong thu~n ly cua Troi, phu hqp voi Tårn y cua Nguoi rna te' the' an dån. Vuong d~o la d~o r~ng khåp phd c~p toi muon dån, låy Dån lam g6c. Duqc lang dån duqc thien h~. B~c Vuong låy Nhån tri lam nen tång cho chfnh sach. Ba d~o dung suc m~nh d~ th6ng tri t6 chuc, dung b~o lt;tc d~ do~t quyen bfnh, dung thu do~n d~ tht;tc hi~n chinh sach, dung b~o tri d~ khuåt ph~;~c muon dån. d~o

Phåi nh~n rllng, su6t d<;>c dai 4ch sl:t loai nguoi th~t hie'm thåy duqc noi nao c6 che' d~ De' d~o. Vuong d~o dung

a

20

D6 dung la Duong cua cac ton giao. Co ton giao chån chfnh nao l~i khong huong tårn linh, tårn bon con nguoi len coi vinh hllng dåu? Vi nhu c'åu tårn linh vinh hllng la nhu c'åu cua con nguoi. Con nguoi da co y ni~m vinh hllng trong tårn thuc cua minh, nen trong vli tr~;~ nay da co hi~n tuqng do. Nie't Ban cua D~o Ph~t, Thien Dang cua D~o Chua m~c nhien da hi~n hftu trong nhung con nguoi tin Ph~t va tin Chua, khong c6 m~t suc m~nh nao k~ cå suc m~nh sieu nhien c6 th~ x6a di duqc nua. Dåy Ia chl1a xet toi m~t sieu ly: chfnh tinh th'ån va thuc giac cua con nguoi, chung sinh ngan doi deu da, dang va se d6ng gop lon lao vao cong cu~c sang h6a 4ch sl:t, sang h6a vli tr~;~ nay khong ngung.

Phåp Åm Vu Lan 99

Tini nghi xem, neu nhung v~t chilt quanh ta rna kh6ng c6 tinh th'ån sang 40 cua con nguoi bien thanh nhung phuang ti~n nhu chUng ta <tang dimg hi~n nay, thi nhung thU' <16, Dilt van la Dilt, Sat van la Sat, Khi van la Khi... chU' dåu c6 thanh nhung phuang ti~n tuy~t håo, tinh xåo va moi ngay m~t tinh tien nhu båy gib. V~y da ro c6ng cu~c sang h6a cua loai nguoi, cua vfi tr\1 moi ngay moi di len la nho tinh thU'c, tinh h;tc cua Tårn linh Nhån lo~i moi tien len thi hi~n d'åy du van h6a tinh cua minh. Khi n6i 'Tan giao mqt nhu eau kh6ng the' thilu cua con nguai" la m~t sl;t th~t l~ch su khong thi ch6i cai, tU dåp U'ng nguy~n uac truong ton cua Tårn thU'c con nguoi. Cac ton giao chån chinh deu d~y con nguoi phåi dimg chinh cu~c s6ng thl;tc 4i cua minh trong the giai nay rna thl;tc hi~n nhung buac di vao vinh hang. Coi vinh hang la coi hang phuc se chi danh cho nhung con nguoi s6ng tu ai, ngay lanh, cong chinh trong cu~c doi nay, Nhån lanh se g~p quå lanh, neu xet ve lu~t nhån quå. Yeu thuang tha thu cho nhau la tieng g9i tha thiet cua cac t6n giao, tilt cå cac giao ly' giao phap cua cac t6n giao h'åu nhll deu nham vao vi~c lam giåm di, tieu di~t di ba ac tinh cua con nguoi la Tham-Sån-Si. DUt Tham-Sån-Si la giåi thoat, la vao coi Ph~t. giåi thoat sinh kh6ng. DU't ThamSån-Si la len thien dang vao coi vinh hang. Chfnh nho nhung lai khuyen d~y cua t6n giao rna loai nguoi dån dån xa roi duqc thU tinh di ~P s6ng cu~c s6ng c6 Nhån c6 Nghia. Sau g'ån the ky, loai nguoi da thi nghi~m cu~c s6ng Duy v~t tren m~t nua ph'ån trai dilt, thi s~;t th~t da thily å nhung xa h~i <16 quå la m~t cu~c s6ng cua nhung b'åy thu. Tham-Sån-Si duqc dilt phat triin, con nguoi coi nhau la ke thu, la phuang ti~n. dung duqc thi dimg, khong dung thi di~t di. Cfing chinh tu nhung xa h~i bi C~ng Sån th6ng tr~ <16, con nglloi mai thl;fC S\;f c'ån S\;t che chå Va ht16ng dan cua cac ton giao han å dåu khac. Du bi cilm doan con nguoi cfing van ht16ng ve t6n giao, the nen C~ng Sån m~nh la the khi d6 thl vo tan tanh. T6n giao bi dan ap la the rna van truong ton. Khi b~o ll;tc <16 thl t6n giao l~i di len hung h~u nhu chua tUng bi tieu di~t. Sl;t ton 4i cua ton giao la m~t yeu tinh cua van h6a vi ton giao la nhung thi hi~n truong cl:ru tinh cua van h6a. Sam vai tro De d~o cua van h6a, t6n giao nao kh6ng di vao con duong chån ly <16, s6m mu~n gi thl ding bi loai nguoi bO l~i <tang sau. Chinh vi mang tinh truong cl:ru rna chfnh tri cua t6n giao chi nham vao ffi\IC tieu trt10ng CUu la con ngt10i. Thang hoa tårn linh, thang tien tårn hon, con nguoi huang dan con nguoi, va toan thi loai nguoi 4o l~p m~t cu~c s6ng nguoi Chån chinh, De d~o chu kh6ng nham vao vi~c th6ng tri nhilt thoi, cfing kh6ng di cho cac the l~;tc th6ng tri lqi d1:1ng lam binh phong che cho muu do Ba d~o. Va quan tr9ng han het la dUt bO åo tuång cho rang: Chi c6

Phap Åm Vu Lan 99

tOn giao mlnh theo mai cån phåi ti~u di~t.

la chån ly, con tOn giao khåc

Nhu da trinh b'åy, khong ai, khong m~t sU'c m~ nao, ki cå suc m~nh sieu nhien l~i c6 thi tieu di~t ndi t6n giao, khi t6n giao da thanh tin nguång cua con nguoi. Niem tin thu~c ve Nguoi, chi c6 Nguoi mai toan quyen quyet dinh ve niem tin d6. []

My ai ngay thång & tr{)i Moi dåy rna da hai muai nam tron ft khi con n6i lm thuang Xin My cha gi~. dung hbn con chi. My ai c6 nghia ly gl Nhung lai ch6t luoi, d'åu m6i bang ngay Nao yeu, nao men, th~t hay N1:1 Mn tren rna, vong tay 11m nong. Con con thl van luon lu6n Thuang My chi biet giU long rna thoi ft khi bat chuy~n må lai Tanh con la the, quen roi My ai. Hai muai nam vai cu~c doi My lu6n ben c~nh. ching rm con dåy Trnh thllang My ching ddi thay Thuang yeu lo tang, nht1 ngay con tha. My thuong lo sq vu va Rang con l~c bu6c, hung ho tuang lai Ham chai ching biet ngay mai Sach dim dang då, me say bt16c doi. My ai, con da 16n roi Thuang con My hiiy, buong lai 16i rao Cho con m~nh buac tien vao Di tim ly tt1ång mai sau cho minh. My con nht1 b6ng v6i hlnh Tr9n doi kh6ng thi thieu tinh My dåu Lbi khuyen cua My ri1 låu Con xin nh6 mai, dam nao lang quen.

Hoang Oanh, Maryland

21

-

M[j\)Gu

cho nen van minh phlldng tåy Llnh Chl t6ng hqp, bien soQn l.

Ph~t

giåo

t~i

Phåp:

"Ph~t giao dang tro thanh cliu canh cho nen van minh phuang Tay", d6 Ht d'åu de bai bao dang trong ~P chi Phap "evenement du Jeudi" xwft bån gan day. Bai bao viet: Ngay cang c6 nhieu, nhån v~t n6i tieng phuang Tåy huong ve d~o Ph~t. Danh sach cac tin do Ph~t giao nhieu nMt la trong gioi ngh~ si, tri thuc, h9c giå va th~ thao. Danh thu b6ng da Y n6i tieng Roberto Baggio tuyen b6: "Dr;w Ph~t da cho toi mØt suc mf:1nh ro r4t, giup toi toi luy~n cho khi chdt cua minh ngay cang viblg mf;lnh han, nhi! d6 toi thdy tam trq.ng suc /!fe kha han".

D~o dien di~n ånh n6i tieng My phat bi~u: 'Toi hy v9ng Ph~t

giao dem lq.i cho toi niem thanh thån, s!f yen tfnh giup toi chinh dtfn lq.i cuqc stfng". Nhil van Phap Jean Paul Ribes n6i: "Ph~t giao giåi dap duqc bdn khodn rna kh6ng ai giåi dap ntfi, d6 la n6i sq chlt", Nh~c c6ng n6i tieng Jean Michel Jane nh~n xet: "Ph~t gi{w la Slf khoan dung v6'i cac ton giao khac c6 lam quy d!nh khiit khe, go bo"' .

Dennis Gira, ~i Vi~n Nghien CUu Khoa hQC va Th'ån hQC cac t6n giao ~i Paris viet trong cu6n "Dl hilu dq.o Ph~t": D6i voi tin do Co D6c giao, chån ly $ cung la SIJ huyen bi cua Chtia Troi. Chån ly nay r<)ng 16n han den n6i kh6ng ai dam n6i rang minh thau hi~u. chi m<)t minh Chtia Gie Su moi biet duqc. Trong qua trinh di tim chån ly' con nguoi c6 th~ di theo cac b~c tien ooi; nhung truoc het la t1J minh, do rninh. Nguoi ta tMy t6n giao phåt triin o phuang Tåy ngay Mm nay, t6n sung m<)t Chua Troi ngay cang b<)c 19 nhung h~ che, Nguoi ta kh6 hinh dung m<)t Chua Troi gi6ng nhu m<)t quan toa ngoi tren cao phan xet, phån xir. Marcel Gaulchet, chU nhi~m ~p chi Le Debat (Tranh lu<Jn) viet: 'Thiti gian gdn day, chung ta chU'ng kiln mqt qua trinh thoat ddn khoi dq.o Thien ChUa. Ngay nay cang nhieu nguiti chdu Au dijc bi4t la tang l{tp trung luu , tri thuc - mutfn tim mqt thu ton giao kh6ng c6 ChUa Triti. Ph~t giao duqc h9 chU y vi Ph~t giao dap U'ng duqc nhu eau d6". S6 nguoi theo d~o 22

Ph~t b phuong Tåy la bao nhieu, rat kh6 biet. Rieng o Phap, c6 nguoi dua con s6 la l 00 ngan, c6 nguoi l~i dua con s6 la 500 ngim, Ph~t giao Tåy T~ng hi~n c6 80 trung tårn ~i Phap, thuong xuyen t6 chUc cac cu<)c h9p sinh ho~t Ph~t giao, tien hanh cac dqt nghien CUu va tinh tårn nhieu khi keo dai vai thang. M6i trung tårn c6 th~ chua duqc hang tram tin do.

To ~p chi "Nguiti quan sat" nh~n xet: Day la m<)t CUQC cach m~ng; vi rang trong g'ån 20 the ky qua, nha tho Thien Chua giao da cho nguoi di truyen giao khap b6n phuang troi, nhung gio dåy d~o Ph~t da c6 m~t o nhung noi rna d~o Thien chua da cam re låu doi. Nhung tu vi~n bi 00 vang låu nay da dUQC cac tu si Ph~t giao tiep quån. Theo Frederic Lenoir thi g'ån day, Ph~t giao da bat d'åu lan r<)ng ra o m9i t'ång 16p nhan dån va tro thanh m(>t trong nhung hi~n tuqng tårn linh l~ lung nhlit trong xa h<)i Phåp vao cu6i the ky 20 nay. Ve cåu hOi d~t ra "Dq.o nao duqc quy vi thich nhat?" do vi~n s'ores båo d'digaro tien hilnh, thi da c6 2 tri~u nguoi Phåp trå loi: D~o Ph~t. Sach n6i ve PMt tran d'åy cac hi~u sach: Quy~n sach Tåy T~g ve SIJ s6ng va chet, quy~n La Table Ronde cua m(>t 4t Ma ten la Sogyal Rinpoche ban duqc 170.000 quy~n. Bac si Martin giåi thich: T6i s6ng thoåi mai voi d~o Ph~t vi d~o nay la con dubng tårn linh hoan toan phil hqp voi van h6a phuong Tåy ngay nay. Trai voi nen giao dl;IC rna t6i da håp thl;l truoc dåy, d6i voi t6i, d~o Ph~t kh6ng c6 gi xung khac VOi Vi~C hQC ~p khoa hQC ciing nhU VOi nghe nghi~p cua t6i. "Kh6ng c6 mØt truyen thtfng triet ly hay ton giao nao nhdn mq.nh dln s!f tuang quan tuang duyen giila m9i s!f v~t va m9i sinh v~t nhu dq.o ph~t. Khai ni~m nay xet cho cung la nen tång cua mqt nen sinh thai h{JC th~t Slf. V an de dq.o Ph~t dijt ra th!fc Slf la van de quan tr{Jng nhdt: Slf stfng con cua trai dat". D6 la loi tuyen b6 cua J'ean Claude Carriere, dong tåc giå voi Due D~t Lai L~t Ma, cu6n sach: "SU'c mf:lnh CUa Ph~t giao" (La 'orce du bouddhlsme)

Phap Åm Vu Lan 99

2.

Ph~t

Giao tl;li Anh

Nguai Anh c~u ånh huong cua Ph~t giao Mahayana qua nhf:!ng tac phåm thien cua tien si D.T Suzuki (Nh(lt), Thien su Tai Hsu Cnguol Hoa). Nhf:!ng tac phåm cua Suzuki da nhanh ch6ng gåy cåm giac l~ lung va chinh ph~;~c ngay nguai Anh, nhieu nguai da l~p tue hu6ng theo phap tu nay. D'åu nam 1946, H9i Ph~t Giao Anh da å'n hanh mt)t lo~t kinh sach, dang chti y nhat la kinh Kim Cuang (The Diamond Sutra), c6t tuy cua d~o Ph~t cua Suzuki. 40.000 quy~n "Dc;Æo Phf!.t" cua Glover da duqc xuat bån da lam ng~c nhien nhieu nguai, va la mt)t thuoc do cho sJ! phat tri~n Ph~t giao ~i nu6c Anh. Trong 3 th~p nien 70, 80 va 90 la thai ky phat tri~n m~nh cua Ph~t giao ~i Anh. C6 han 200 h9i doan va t1! vi~n PMt giao ~i Anh, gom 140 tJ! vi~n thut)c Ph~t giao Mahayana, 40 tJ! vi~n thut)c Theravada va l 00 trung tårn tu h<;>c truyen th6ng Kim Cuang thi:ta cua Tåy T~ng. C6 3 yeu t6 khien nguai phuang Tåy huong ve d~o PMt.

Thu nhat, theo nguai phuang Tåy,

Ph~t giao duqc xem nhu mt)t truang phai quy n~p. Tuy c6 nhieu t6ng phåi khac nhau nhUng van c6 mt)t di~m chung nhat, d6 la m~;~c tieu giåi thoat va giac ngt).

TM hai, lai PMt d~y khien con nguoi c6 mt)t tårn hon bao dung va nhån h~u nhat duqc tim tMy trong lich sit tu tuong nhån lo~i. Chua bao gib trong lich sit Ph~t giao, nguoi ta thå'y ai d6 bi dan ap ho~c bå't tit vi nhf:!ng giao dieu hay due tin cua h<;>. Va o Ph~t giao ciing vang m~t bå't cu mt)t suc m~nh. quyen uy nao vi sJ! ton ~i cua n6. Moi nguoi va m<;>i nguoi deu duqc khuyen khich di tim chån ly ben trong h<;>. Ph~t giao v6n kh6ng phåi la mt)t d~o CUu roi va ngay cå Due Ph~t ciing ti:tng khång dinb: 'Ta chlla ngum ddn duimg". Tinh th'ån Ph~t giao nhu v~y rå't xa l~ v6i nhf:!ng suy nghi theo ki~u phuang Tåy va chinh dieu nay da gåy mt)t an tuqng lon cho tå't cå nhf:!mg ai duqc tiep xtic v6i d~o Ph~t.

Thu ba, d~o PMt d~t n~ng van de giåi thoat tJ! thån; n6 c6 khå nang thu htit tå't cå nhf:!ng ai han mt)t l'ån tim ve n6. D~o Ph~t c6 th~ chua la mt)t ph'ån trong tu tuong phuang Tåy hi~n ~i, nhung chiic cMn d~o Ph~t se d6ng g6p mt)t vai tro quan tr<;>ng tu tuong phuang Tåy å tuang lai. Ca si nguoi Anh Sting an truong chay va t<;>a thien. Ca si nh~c rock ndi tieng nguoi Anh hång ngay sau khi thuc d~y lien ngoi thien khoång 2 gib roi dung di~m tårn

kh6ng c6 t~t, trung; vi anh ciing nhu Paul Mac Carney mt)t thanh vien trong ban nh~c 'The Beatles" ngay xua a nhf:!ng nguai an truong chay. Sting n6i: "M6i dåu, toi tf!.p thi'en di lam cho thdn thl, dåu 6c Mt cdng thdng, lang xdng. Nhung kh6ng bao /au sau, thiln trå nen quan trQng d6i v6i t6i. Bay gia t6i dieu khiln hoi thå t6t hr.rn, c6 thl hat Mn hr.rn, dlfC VQng giåm b(tt". Nhb vi~c tu ~p va an u6ng nhf:!ng thJ!c phåm ngii c6c rna suc khoe 6ng rå't

Phåp Åm Vu Lan 99

t6t. Moi ngay nao, 6ng thuang xuat hi~n v6i lon bia tren tay va phåt bi~u: "Dm t6i kh6ng c6 tur.rng lai". Nhung (mg thich n6i den mt)t cut)c s6ng Ianh m~nh. 6ng n6i nho an chay rna 6ng duqc dung d'åu tren sån khå'u ca nh~c. 3.

Ph~t

giao tl;li

My.

Cu6i the ky 19, xuå't

hi~n

!an s6ng nguai phuang Tåy mu6n tirn ve phuang D6ng d~ tim hi~u va h<;>c hoi d~o ly. Do nhu c'åu nay rna nåm 1893, "Nghf vi~n ton giao thl gi(ri" duqc t6 chuc ~i bang Chicago c6 nhieu d~i bi~u Ph~t giao ndi tieng den dJ!. Nhung Ph~t giao duqc tMt sJ! phat tri~n trong xa h9i My tit cu6i the ky 19, nha c6 nhieu nha truyen giao tit chåu a den nhU D~i Su Suzuki, ~t Ma Chogyam, Hoa thuqng Tuyen H6a, v.v .. Nam 1967, trung tårn Thien h<;>c qu6c te duqc thanh l~p o California do Hoa thuqng nguai Vi~t Thfch Thien An khoi xuong va duqc d6ng dåo gioi tre My den h<;>c va hanh thien. Sau d6, truong D~i h<;>c Phuang D6ng duqc thanh l~p. Den nam 1975, H9i Båo v~ truyen th6ng PMt giao D~i thi:ta duqc sang l~p va hi~n c6 tren l 00 chi nhanh tren khap the gioi. Den nam 1976, Hoa thuqng Tuyen H6a - nguai Trung Hoa - da xåy dJ!ng 'V c;Æn Phf!.t Thanh Thanh", mt)t d~i tung låm voi han 70 toa nha o mien Bac California. Mt)t td chuc quan tr<;>ng khac cua Ph~t giao My la Trung tårn Ph~t giao Shambala o bang Massachusetts. T~p chi Tam Thi:ta do trung tårn xuat bån d~ truyen ba giao ly v6i s6 luqng phat hanh da len Mn con s6 40.000 mai ky. Ånh huong cua Ph~t giao trong xa h<)i My ngay cang såu r{lng. Phil Jackson, huå'n luy~n vien dt)i tuy~n bOng ro ti:tng do~t cup v6 dich the gi6i, tuyen b6: "Thien hr;c Phf!.t giao dii giup toi trå nen binh tfnh hr.rn khi d6i dåu v(ri nhiing tinh hu6ng cdng thdng nhdt trong khi t6i lam cong tac hudn luy~n". Nha khieu vii b~c th'åy, Erick Havkins ly lu~n rang: "Thien dinh dii cho phep ang tim den dinh cao cua ngM thuf!.t bilu diln" . Richard Gere, ng6i sao di~n ånh hang d'åu cua Hollywood thi tuyen b6: "D9o Phf!.t dc;Æy cho toi slf khoan dung, lang nghe va co gang hilu nguili khac". Ng6i sao ca nh~c Tina Turner thd 19: 'Toi cu nghf d6 la tro phu thuy, nhung kJ th!fc d9o Ph~t dii thay d6i da-i toi". Ph~t giao kh6ng nhf:!ng ~o sJ! ånh huong rt)ng rai ngoai xa h<)i My rna con di thång vao h<;>c duong My. Hi~n nay o My c6 tren 15 d~i h<;>c c6 phån khoa Ph~t h<;>c, cung cap d'åy du chuang trinh Ph~t h<;>c cung v6i vi~c cå'p phat van bang tit cit nhån cho den tien si Ph~t h<;>c; o tå't cå thu vi~n cua d~i h<;>c My deu c6 sach båo ve Ph~t giao. Ph~t giao dang tren da phat tri~n o Hoa Ky. Theo th6ng

ke, hi~n nay c6 tren hai tri~u nguoi My la tin do Ph~t giao. O bang California c6 300 tJ! vi~n. bang Boston c6 50 chua, bang Seattle c6 50 chua. M<;>i nguai deu kham pha ding th6ng di~p cua Due Ph~t nhu la m{lt chiec chia kh6a c'ån c6 d~ må tung m<;>i kh6 khan dang va se bao trum tren då't My. @

23

cilli1~rn ®WID TI'~fÆ Nil IF>Ihl~tl J.ru1' mut mu bi9b si9b bvat • • cbv ~b8t Td Tai lUa • • Thich Chon Quang Th6ng thabng chung ta deu cho rang co hai hl!-ng d~ tlc Ph~t: xuåt gia va ~i gia. Ngabi xuåt gia thl thoat ly gia dinh, phui toe, d6i y ph1;1c, s6ng trong doan th~ co gi6i lu~t nghiem kMc. Trong taang d6i, tfnh t6 chtk cua hl!-ng xuåt gia daqc xem la ch~t che. Rieng d6i v6i hl!-ng Ph~t t\1 ~i gia, chung t6i chqt thåy ll!-i phat sinh ra hai hl!-ng. M(it la Ph~t tu ~i gia dung nghia, va hai la hl!-ng co cåm tinh v6i dl!-O Ph~t. D~ phån bi~t daqc hai hl!-ng nay chting ta hay nhln vao

hinh thuc sinh hol!-t t6n giao cua h<;>. Ngabi daqc g<;>i la co cåm tinh v6i dl!-o Ph~t khi ngabi nay co tim hi~u dl!-O Ph~t, co chåp nh~n giao ly dl!-o Ph~t, d6i khi eling co d~;t le quy y. Nhang ngubi nay kh6ng nitm trong khu6n kh6 ne nep nao cå. H<;> mu6n di chua thl di, kh6ng mu6n thi th6i. H<;> mu6n d~;t cac bu6i giao ly ho~c kh6ng mu6n my y. Th~m chf h<;> co th~ vi phl/-m cac gi6i can bån rna khong he b~ m(it s~;t quå trach, sam h6i nao. Nhieu lue h<;> eling nh~n minh la Ph~t tir nhang kh6ng chiu m(it s~;t ki~m soat tu dau. Va råt la oan cho Due Ph~t eling nhu cha Tang khi co nhung ngabi "Phfj.t tu" tt;t do ki~u nay. Nhung sai låm cua ca nhån h<;> bi xem nhu la s~;t sa sot cua dl!-o Ph~t. Chung ta hay nhin dam ru(ing d~ nh~n thuc daqc m(it bai h<;>c quan tr<;>ng. Co dl!-i lu6n lu6n de dang sinh s6i nåy nå trong khi cåy lua phåi cham b6n våt vå m6i co th~ phat tri~n. Cling v~y, trong månh ru(ing tårn hOn cua con ngubi, tl1 taång xåu de dang xuåt hi~n trong khi tl1 taång lanh phåi daqc cham bon råt nhfeu m6i co th~ vaan d~y. Gifta cu(ic dbi hon mang, sa d<;>a nay ciing kh6ng khac. Neu M do bua bai, t(ii loi se lan tran nha co d~i, nha nåm m6c. Phåi co s~;t cham soc, giao d1;1c, ki~m soat thaong xuyen thi dl!-o due m6i thanh hinh.

rv

Va chfnh vi di tim cai trung dl!-O hqp ly do rna m(it t'ång 16p m6i xuåt hi~n: Ph~t t\1 ~i gia dung nghia!

HQ la ai? H<;> kh6ng xuåt gia M trå thanh tu si, the nen h<;> kh6ng phui toe, d6i y phl;lC, thoat ly ... H<;> van s6ng binh thabng voi gia dinh va xa h(>i, van lam dåy du Mn ph~n cua m<?t thanh vien trong gia dinh, m(it c6ng dån cua dåt na6c. Nhang å dåy h<;> dong m(it vai tro lam flhip c'åu trung gian gifta dl!-o PMt v6i xa h(ii, gifta chu Tang v6i c(ing

24

dong con ngabi. Nghia la h<;> se s6ng gifta cu(ic dbi d~ th~ hi~n m(it cach s6ng d(ing lai dl!-Y cua Due Ph~t qua nhån cach cua minh, hQ se trao doi dl!-0 due cua minh se bi~u hi~n giao ly giåi thoat cao sieu daqc ap d1;1ng m(it cach th~;tc te va o dbi s6ng binh thabng ra sao ... H<;> se la tårn guang gån gui M cåm hoa m<;>i nguoi quay ve voi gia tr~ vinh eau han la nhung thu vui ~m bq phu phiem.

Daang nhu hQ se kh6ng lam gi cå, nhang ll!-i lam daqc råt nhieu. H<;> khong phåi t6 chuc thuyet giång, khong c'ån phåi benh v~;tc dl!-o Ph~t kh6ng ru re l6i keo them tfn do cho dl!-o Ph~t. HQ chi c'ån s6ng th~t d~o due, van d'åy du Mn ph~n, nhang van sieu thoat l~ thaong. Chfnh cai hinh ånh dyp de do lam cho dl!-O Ph~t bong nhien sang to huy hoang han bao gib het. D~ th~;tc hi~n daqc vai tro thieng lieng nay h<;> se t~;t d(ing

chåp nh~n m9t s6 khuon kh6 ne nep, khong qua cMt che nha ngaoi xuåt gia, nhang kh6ng qua long leo nha ngaai co cåm tinh v6i dl!-o Ph~t. Du6i day la m(it s6 daang 16i khai quat cho hinh t'ång 16p Ph~t tir ~i gia chån chfnh.

vi~c

thanh

l . B6n Su: Ngabi PMt tu ~i gia phåi co quy y v6i m(it vi th'åy du ta cach, nghia la vi th'åy nay la m(it Ty kheo han 5 tu6i hl/-, co d~o hl/-nh, co trf tu~, co kien thuc, du suc ha6ng dan minh tren ba6c dabng tu hQC. Han the nua, vi th'åy nay phåi la ngaoi phån bi~t daqc gifta hl!-ng co cåm tinh v6i hl!-ng Ph~t t\1 ~i gia dung nghia. Vi th'åy nay la gieng m6i d~ xåy d~;tng ll!-i 16p PMt tir ~i gia noi tren.

2. Huynh Truoog: Tuy theo tung khu V'l;tC ca tru va tu6i tåc nhung Ph~t tu ~i gia se ch<;>n m(it huynh traång d~ lam ngaoi lien l~c, ki~m soat, nhac nhå ... Nguoi huynh traång nay phåi la ngaoi co du nhi~t tinh d~ lo cho huynh d~, du uy due d~ nhac nhå huynh d~ kh6ng daqc sai phl/-m gi6i dieu va b6n nguy~n. Neu co th~, vi nay eling la ngabi co thi gib nhieu han d~ theo sat m<;>i nguoi trong nhom.

3.

Ph~t

Tii:

Tu day hQ se sinh hol!-t theo quy diflh. Neu co loi låm, h<;> hån hoan don nh~n s~;t quo trach cua Th'åy va chåp nh~n

Phap Åm Vu Lan 99

hlnh thuc sam h6i nhU U

Ph~t

quy huong, t<;>a thien, lam

vi~c thi~n d~ den bu ...

4. Sinh

Ho~t:

Ph~t tit se dUQC sinh hO<!-t hang tu'ån vao sang chU nhåt. Tuy theo tudi tåc rna hinh thuc sinh ho<~-t se thay ddi. ·

D'åu tien h9 se ~P trung le Ph~t. 1l;lng m(lt thoi kinh ngan Ckho6ng 10 phut). Sau d6 hQ se duqc nghe m(lt thoi Phap (kho6ng 30 phOt).

Tiep theo la sinh ho<~-t theo nh6m. Nh6m tudi tre thl t6 chuc ca hat, tro choi, cåu d6 giao ly. Nh6m lon tudi thi thien ve ffi'!-n dam, n6i len kinh nghi~m tu ~p. kinh nghi~m lam vi~c tir thi~n ... kinh nghi~m cåm h6a nguoi khac.

Thinh thoång t6 chuc du J..tch tham quan cac thang cånh, sinh ho'!-t ngoai troi, o viing nui, vilng bi~n. Tru6c ngay sinh ho<~-t truong nh6m phåi phat so chuong trinh sinh ho<~-t, trinh cho Th'åy xin y kien. Vi~c nay tranh cho budi sinh ho<~-t b~ tr6ng tråi måt thi gio, ho~c di qua xa m~:~c dich chinh. Va dieu quan tr<;>ng, cac budi sinh ho<~-t d~ ky m6i sang chu nh~t la b:it bu('>c, den khi nao nguoi nay vån con la PMt titl'!-i gia chån chinh. Neu ho kh6ng den dl,l, tåt cå m<;>i nguoi trong nh6m phåi c6 bd~ ph~n tim hi~u. giåi thich, giup do. Chi khi nao chfnh nguoi d6 tuyen b6 khong con la d~ ti:t PMt thi thoi, khong c'ån phåi nh:ic nho nua. 5. Ky

7. D6i V6i Gia Dinh: Hi~n nay Sl,l phån h6a ve tu tubng råt la ro r~t trong m6i gia dinh. C6 khi cha m(f la Ph~t tit thu'ån thanh rna con cai 1<!-i hoai nghi ch6ng d6i.

Nguoi Ph~t ti:t 1'!-i gia phåi tim m<;>i cach d~ x6a di su phån h6a nay. Ho~c chinh minh, ho~c la nho huynh d~ giåi thfch, d~t vån de, giåi dap thac mk .. den khi nao m<;>i nguoi trong gia dinh chåm dUt duqc sl,l hoai nghi nay. Chung ta khong bat bu(lc h9 phåi theo minh khi rna long h9 con hoai nghi. Nhung chung ta ciing khong di cho s1,1 hoai nghi nay keo dai mai. Dåy la m(lt bdn ph~n bat bu(lc d6i v6i gia dinh cua nguoi Ph~t tit chån chinh. Sl,l thanh c6ng cao nhåt khi m<;>i nguoi trong gia dinh deu tro thanh Ph~t titl'!-i gia, cMn chinh. Tren dåy chi la mot s6 di~m so luqc di chung ta hlnh dung hinh ånh c~a nguoi Ph~t ti:t 1'!-i gia dung nghia. Khi di vao thuc hien m6i di~m se duqc tri~n khai c~n ke hon. · · ' Chung toi hy v<;>ng ding neu 16p Ph~t ti:t 1<!-i gia chån chfnh duqc hlnh thanh, tit dåy d<!-o Ph~t se duqc phåt huy m<~-nh han, d<!-o due xa h(li se duqc eling c6 han. Nhieu cai t6t d<fp se lan tran lam cho doi voi di dau khd lam cho tinh thuang hi~n hrru dång trao. Chung ta cu b:it tay thl,lc hi~n va se thåy ket quå. Thich Chon Quang

Lu~t:

Nguoi Ph~t ti:t 1'!-i gia t1,1 nguy~n giU 5 gi6i can bån va m(lt s6 dieu lu~t khac nhu:

o o o o o

Dl,l sinh

U

ho<~-t

hang tu'ån.

Ph~t m6i ngay.

T<;>a Thien deu d~n. GiU gin s1,1le d('> va nha nh~n v6i tåt cå m<;>i nguoi. C6 gang lam vi~c tir thi~n.

Neu hQ khong giU dUQC cac dieu tren, hQ se b~ Th'åy quo trach va ch~u hinh thuc ky lu~t cua Th'åy de ra nhU: U PMt. quy huong, kinh hanh, cong quå, lam viec thien ... 6. Nghi Thuc: Neu n6i ve le d(l, c6 le nguoi Nh~t dUQC danh gia cao nhåt ve di~m nay. Nguoi gia vån cui d'åu chao dåp le nguoi tre. Otg giåm d6c v!n cui d'åu chao cong nhån cua minh. Cac PMt titl'!-i gia tir nay g~p nhau se chåp tay cui d'åu chao nhau m(lt cach trån tr<;>ng, kh6ng phån bi~t tudi tåc. Chåm dill cai man do tay la: "E, di dau d6?!" Cai le d(l n6i len Sl,l khiem hl!- cua tårn hon. Nguoi chUa c6 khiem hl!-. nho le d(l, se d'ån d'ån tro nen khiem hl!-. M(lt s6 nghi thuc se dUQC Th'åy d<!-Y ky dl,la VllO lu~t cua chua. Vånde dong ph~:~c huy hi~u thl my thl,lc te se ban ve sau. Phap Åm Vu Lan 99

ben canh song Khong th~ lam sao tå het lai Khi chieu thu vang, b6ng chieu roi Bao nhieu thuong nh6 von måy nuoc LOng M(f bao la goi cu6i troi. Que cfi nghin nam qua phfi phang Ma sao long M<f ng~p khong gian Mua thu mang 1<!-i niem vui cfi Du M<f khong con giUa the gian. Chuong ving dåu dåy xao d('mg long M~:~c Lien s6ng d~y nu6c song trong Phil Tang måy quy~n Vu Lan den Hieu H<!-nh dUa ve ben canh song.

Ly tri thua roi v6i thang nam 6i tinh M(f sang nhU trang ram Båy nhieu om tr<;>n tlnh luu luyen Dåt l<!- Vu Lan ve vieng tham. Huy~n KhOng. Tokyo.

25

Quan Di4m Cua Ph6t Giåo Ue Long lin C6 le ph'ån lon cac t6n gilio deu dl!-t tren cån bån long tin vi neu thieu long tin thi ton giao khong con la ton giao nua rna chi la m<;>t mon hQC ve triet ly. LOng tin ton giao d11qc xem la siJ v~n banh cua tinh cåm d6i v6i ton giao d6, thi1Cmg la phåi tin vao nhung gi khong di1QC biet. D6i v6i d~o Ph~t, ml!-c d'åu long tin la g6c d~o. la mtt cac c6ng due, ngl1oi khong c6 long tin coi nha 11! minh d6ng bft eira ngo vao d~o cua minh, nhl1ng long tin nay khac xa v6i cac t6n giao khac, vi long tin cua d<!-o Ph~t phåi luon luon di doi VOi Sl;f thlfy biet va hi~U biet. Long tin cua d~o Ph~t khong phåi la SIJ cMp nh~n vao cai gi kh6ng th~ tMy biet d11QC rna la tin vao cai gi sau khi d11oc xem xet qua kinh nghi~m hi~u biet bån thån. V 6i ngl1oi Ph~t giao, long tin la m<;>t sån phåm t6ng hqp cua ly trf xet doan, Sl;f hQC hOi va kinh nghi~m. Dåy la di~m dl!-c thu cua Ph~t giao. Tin va hi~u phåi vien dung, thieu m<;>t khong dl1qc. Vi v~y, ngl1oi Ph~t tir phåi nghien CUu SåU r<;lng, dung trf tu~ phan xet, dl/.t long tin CUa minh song song v6i ly trf d~ hi~u va tin. Gilio ly cua Due Ph~t c6 th~ hi~u bång ly tri. Giao ly åy kh6ng doi hOi long tin mu quang va khong ly tri. Qua kinh sach, chung ta c6 th~ hi~u giao ly cua Due Ph~t va m<;>t khi thåu hi~u to taong thi niem tin tl;f nhien phat sanh. Ng11oi Ph~t giao c6 th~ di vao d~o Ph~t. holl-c bång yeu c~nh ly trf, nh11ng chi viing chik, khong chao dåo khi h9i du cå hai yeu t6 nay. Neu chi den bång tinh cåm tue long tin mu quang thl long tin cua chung ta c6 th~ de dang bi hoan cånh lay chuy~n. Ng11QC l(/.i, neu chi Mn bång khfa c~nh nh~n thuc, du cho c6 thåu hi~u såu xa cilng kh6 c6 th~ thåm nh~p vao d~o trQn Vyn d11QC.

t6 long tin hay bång khfa

Chu Tin hay con gQi la Tin trong d~o Ph~t båt nguon tu chu Ph~n "Sraddha", c6 nghia la tin vi då tMy ro hay n6i m<;lt cach khac, la tin ti10ng ve m<;lt Sl;f gi, V~t gi hay ly gi rna minh då thåy biet va chung nghi~m cho la dung. Nghia thong thl1ong cua chu Tin la tin ve cai gi khi minh chl1a thåy biet ro vi neu då thåy ro roi thi niem tin bien måt va vån de tin khong di1QC dl/.t thanh. Vf d~;~ nhl1 neu to i båo b~n: to i c6 m<;>t vien ngQc quy dåu trong nåm ta y, vån de tin t11ång phåt sinh, vi chfnh b~n kh6ng thåy d11qc vien ngQC, Nhl1ng neu t6i må nåm tay va CbO b~n thlfy vien ngQc d6, thl lue åy chfnh b~n thåy n6, va do d6 vån de tin kh6ng con nua.

26

C6 th~ n6i, long tin cua ngl1oi Ph~t giao tl1ang tl;f nhl1 Sl;f hi~u biet cua ngl1oi sinh vien, hQc Mi noi th'åy giao giång trong 16p hQC, nghien CUu qua sach vå Va thl;fC nghi~m trong phong thf nghi~m. Ng11oi sinh vien cfing nha ngaoi Phl).t giao khong cMp nh~n de dang nhung lai giång cua ong th'åy va sach vå cua 6ng giång d~y rna p hai nghien CUu Sl;f ki~n (facts), khåo sat lu~ CU khoa hQC (examlnes the scientific arguments) Va 111Qng gia tfnh chåt xac thl;lc cua tin tue (assessment of the reallabllity of the Information). Neu kh6ng d11qc ro :ang, ngl1oi sinh vien hay ngaoi Ph~t giao tiep t~;~c lång tam tra cliu tim hi~U cho den khi nao tim thåy Sl;f chfnh xac Va trung thl;fC cua nguon t\1 li~u. V6i ngl1oi PMt giao, nh11 Due Ph~t d~y. con phåi kinh qua thl;fc nghi~m bån thån trl;fc tiep va VO t\1, tU Sl;f nh~n thuc, ph11ong phap nh~n thuc Mn le 16i nh~n thuc phåi trung thl;fc, khong thanh kien va khong bi chi ph6i b6i suc m~nh cua cåm tinh (kho61 cam hay 6c cam, thuong hay ghet). Trong Tång Chi B<;> Kinh T~p I, c6 bai kinh ngån mang ten la "Ok Vi rJ Kesaputta". Trong kinh, c6 n6i t6i b9 t<;>c Kalama å Kesaputta, noi då tung c6 nhieu tu si Mn giång d~o. ngl1oi nao ciing cho d~o cua minh thuyet giång la chån ly, la hay nMt, la sang ch6i nMt; con d~o cua ngl1oi khac thuyet la sai låm, kh6ng nen nghe theo. Nhung ngl1oi Kalama råt phån vån, ben dem siJ tinh nay hOi Ph~t. Ngai n6i:

"Nay cac Ka/arna, cha c6 tin vi nghe truyen thuylt, cha c6 tin vi theo truyen th6ng, cha c6 tin vi nghe ngum ta n6i, cha c6 tin vi duf!c kinh lf:Jng truyen tl~ng, cha c6 tin vi nhdn ly lu~n sieu hinh, cha c6 tin vi dung theo mØt /~p truimg, cM c6 tin vi danh gia hm hf!l nhiing dii ki4n, cM c6 tin vi phu hlfp v6'i dinh kiln, cM c6 tin vi phat xuat tu nol c6 uy quyen, cha co tin vi vi Sa mon la b~c df:ZO su cua minh .. . Nhung nay cac Ka/arna, khi nao t'! minh biet ro nhu sau: Cac phap nay hat thi4n, cac phap nay la c6 t9i, cac phap nay bi cac ngum c6 trf chi trfch, cac phap nay ne'u chdp nh~n va th'!c hi4n se dua de'n hat hf:Jnh kh6 dau (cho mTnh va cho nguol kh6c), nay Ka/arna, hiiy tu bo chUng". Phl).t n6i tiep: "Nhung nay cac Ka/arna, nlu t'! minh biet cac phap ay la thi4n. cac phap nay khOng c6 tØi, duf!c ngum c6 trf tan than. Cac phap nay nlu duf!c chdp nh~n va th'!C hi4n thi se dem /f:li hf:Jnh phUc va an lf:Zc (cho mTnh va cho nguol kh6c)". Quå thl;fc do~n kinh trfch dan tren dåy då cho chung ta thåy rång Ph~t råt t6n trQng khå nång ly trf va Sl;f xet doan phåi trai cua con ngl1oi. Ngai luon luon khuyen cao tåt cå mQi ngl1oi håy t1;f minh suy nghi, tl;f minh phån

Phlip Åm Vu Lan 99

doan, n;r minh lam nai nuang n;ra cho chinh minh. Nhung loi d~y ciia Ngai dli n6i len quan diem ve lcmg tin ciia d~o Ph~t khong giong nhu quan di~m ciia eie tin nguong khac. LOng tin ciia d~o Ph~t phåi phat xuåt ttr st;t hieu biet va kinh nghi~m bån thån voi tårn long VO tU khong thanh kien va khong vi lqi fch ca nhån.

vao d'ftu nåm M~u D'ftn 1998 vua qua, nguoi viet nh~n thiy d~o PMt nai dåy vån mang hinh thuc da th'ftn giao, nhung hinh thUc b6i que, xin xåm, vang mli dong b6ng van t~ hanh va nghe n6i thjnh hanh han xua. Chi rieng so vang mli va nhang dot ~i chua Huang vao m6i ky le h(>i d'ftu nam khoiing bon tån. Chua c6 con so thong

Trong eie sach Ph~t cilng n6i Mn bOn chu di kem voi nhau råt hay: Tfn, tUe la tin; Giåi, tUe la hi~u; Hanh, tue

ke chfnh thuc nhung theo bao Giac ng<;> ciia GHPGVN uoc tinh chi phi cho vi~c dot vang mli hang nam ~i Vi~t nam len Mn hang ty dong.

la tht;tc hanh theo loi Ph~t d~y Ia "tranh lam dilu ac, lam cac vi4c lanh va giu tam y thanh tfnh" (tam khOng mong eau vi mong eau 16 O nhi~ml; va Chung, la giac ngi;>. Tin la quan tr9ng nhung phåi la long tin c6 giåi, tue la c6 hieu biet. Long tin luon luon di kem voi ly tri xet doan. Hi~u va tht;tc nghi~m roi moi tin, thi cai tin ay moi la long tin chån chånh, moi la chanh tfn. Doi voi Ph~t giao tin rna khong hi~u la tin mil, råt de bi l~c duong. Cilng cån n6i them å dåy long tin ciia d~o PMt khong phåi la DUC TIN dich ttr chu FAITH trong Anh ngu. Chu "Faith" mang n~ng tinh chåt hUu thån, tue tin vao m<;>t då'ng sang ~o hay thån linh. Due tin nay doi hoi phåi tin tuy~t doi vao cai gi khong duac biet.

C6 biet bao nhieu nguoi chi biet Mn Ph~t qua hinh tuqng nai chua, khong d9c kinh sach Ph~t, khong hi~u va khong lam theo loi Ph~t d~y, Mn khi g~p ho~n n~n ha y dåu nam moi Mn chua thåp huang cåu xin Ph~t dii thU. H9 cåu xin cho tai qua n~n khoi, cho buon may ban dåt, cho trung so lo to, cho sao la håu ke do dung giang Mn h9. H9 xem d~o Ph~t la d~o tho eling, xem ong Ph~t la dång thån linh c6 quyen nang ban phuoc giang h9a cho m9i nguoi. Dieu nay n6i len long tin khong chån chanh hay cai g9i la me tfn trong d~o PMt. Khi dUQC hoi ve vån de chånh tfn va me tin nay thi dUQC m()t so thåy trå lai la: 'Tuy thu~n chung sinh, Ph~t tu thich cung sao giåi hqn, thi minh lam dl ddn hq vao dqo rbi sau d6 minh tu tu giup hq giac ngl)". Nhung st;t th~t la

Vf d~ nhu m<;>t vai ton giao c6 due tin tuy~t doi vao m<;>t dång sang ~o. tUe dång Thuqng De toan nang, toan tri, -----------'-'n.........._o_"_d_å_u_c...:h,;:"u_a__",;:th.:....å..._',rna l~i thåy h9 "me" them. Tuy ~o dt;tng muon loai muon r nhien, nguoi viet cilng cåm thåy v~t. khfch l~ khi duqc Hoa Thuqng Trå l~i vån de Long Tin, Thanh Ttr trå loi la "D6 la l6i ruy st;t phan doan cua m6i cua chu vi Tang Ni khOng dqy nguoi rna long tin duqc d6 Ph~t rU''. phån chia thanh long tin chån chånh Cehanh tinl va Kinh dien ciia d~o PMt doi voi long tin khong chån chanh Ph~t tit khac xa voi nhung Thånh Kinh doi voi tfn do ciia cme tin). eie tfn nguang khac. Nhu tren da trinh båy, long tin bang thuån tinh cåm, tin Nguoi theo d~o Ph~t khong bt m()t eaeh khong thåy, khong båt bu()c phiii tin vao kinh di~n nghe va khong suy nghi, tue m()t cach mil quang. Kinh di~n la long tin mil quang, la me cua Ph~t giao la nhung loi d~y tin. Nguqc l~i. khi nghe ciia Ph~t. la bån do Ngai da di nguoi ta n6i roi suy xet st;t va chi l~i cho chung ta con ly xac tht;tc va suy nghi~m duong dan den giac ng<;> giåi ro rang moi tin Ja chånh tfn. thoat, d~ chUng ta CO th~ tl;f h9c hoi va tt;t kinh nghi~m duqe chån ly ben trong m6i nguoi Th~t ra, c6 nhieu nguoi tin ve m()t tfn nguang nao d6 rna chUng ta. khong biet st;t tin cua minh la dung hay sai, la phåi hay trai rna khi duac hoi thi chi biet trå loi la "xua My ra nay Kinh di~n khong phåi la chån ly, chung chl la ng6n tay bilt chufJc, cha mf! theo dqo Ph~t thi bdy gib' minh theo". chi cho ta thåy m~t trang, l~i cang khong phåi la nhung L~i c6 nguoi n6i m<)t cach d'fty tin tuång la "cac nufJc bua chU linh thieng rna he d9c len la duqc Ph~t Mn cffil d<), cilng khong phåi la bån do de chUng ta h9c thu<;>c vdn minh, ctic nha thOng thai, hq con tin nhu the' hu6ng la long, roi xep l~i, roi SQ quen l~i må ra d9C ~ng l~i, va CU minh". 4i c6 nguoi khac, tuy biet la khong dung nhung nhu the mlii! cilng cu tin vi kh6ng c6 can dåm va st;t hi~u biet dung Tren dåy la quan diem ve long tin ciia d~o Ph~t. nhung dån d~ båe bO hin nhung thanh kien sai låm dli c6 ttr låu doi låu kiep. chUng ta tin ve cai gi cua d~o Ph~t, d6 la tr9ng tårn ciia nhung chuang ke tiep. Trong dip di tham quan eie chua å mien Båe Vi~t Nam

Phåp Åm Vu Lan 99

27

Tliy sl! tham nh~p vao dl;lo ctia m6i nguoi va tliy can ca m6i chung sinh, nen c6 rat nhieu long tin trong dl;lO Ph~t. Trong kinh Lang Nghiem, chung ta th~y Th~p Tin, Th~p Tn,t, Th~p Hl;lnh, Th~p lf6i Huong va Th~p Dia. Kinh Hoa Nghiem thuyet giång ve Tin Tl;lng, Gioi Tl;lng, Tam Tl;lng, Quy Tl;lng, Van Tl;lng, Thf Tl;lng, Hu~ Tl;lng, Ni~m Tl;lng, Tri Tl;lng va Bi~n Tl;lng. Rieng ve Tfn Tl;lng thi gom c6 muoi long tin cac phap, khac voi Th~p Tin trong kinh Lang Nghiem. Muoi long tin trong Tin Tl;lng ctia kinh Hoa Nghiem la: 'Tin tat cå phap la khOng, la vo tuang, la vo nguy4n, la vo tac, la vo phan bi4t, la vo slf y, la beit khå lU<!ng, la vo thu<7r1g, la nan sieu vi4t, la v6 sanh". Dieu c'ån biet them o dåy la chu Tfn trong nghia Tin tl;lng ctia Hoa Nghiem c6 m('>t y nghia vien dung va khac voi chu Tfn trong Ph~t giao Nguyen Thtiy nhu Tin Can va Tin Lt!c trong Ba Muoi Phåm Trq Dl;lo. Ngoai ra ciing khac voi 'Tin Thanh T!fU" va 'Tin Tam" trong Dl;li Thua Khbi Tfn Lu~n ctia Ngai Ma Minh. D'åu c6 nhieu long tin va c6 nhung long tin khac nhau, nhung tat cå nhung ai theo dl;lo Ph~t ciing deu phåi tin vao hai phuang di~n hay hai yeu t6 can bån. D6 la phuang di~n niem tin vao dinh lu~t thien nhien ctia vii tri;! Vl;ln V~t Va niem tin VaO tiem nang V6 bien så:n CO nai con nguoi, trong d6 Ph~t giao tin vao tiem nang ctia con nguoi la quan tr9ng nh~t. Hay n6i m('>t cach ro rang han la chllng ta c'ån phåi c6 hai long tin thiet yeu can bån va manh li~t. D6 la tin minh va tat cå chung sinh deu c6 Ph~t tånh, deu c6 d'åy dti trf tu~ PMt va deu c6 khå nang giac ng('> nhu Due PMt Thfch Ca va Tin sau Nhån Quå. Neu thieu hai long tin nay hay chi tin hoi hqt va yeu at thi long r~t chao dåo, hoang mang va r~t de di ll;lC duong, hay rat kh6 rna tien xa tren con duong tu ~p. Chi tin sau, tin vung cMc va ben bi hai long tin nay la chung ta da di duac kha dai tren con duong giåi thoat.

Ue uan 6e xem td ui - bo i toan Trong thoi gian qua, chllng t6i c6 nh~n duqc m(>t s6 di~n thu (fax) va vi-tfnh thu Ce-mall) yeu c'åu xem s6 tit vi cho m('>t s6 d('>c giå va dong thoi ciing nh~n duqc vai lai yeu c'åu cho biet quan diem ctia PMt giao ve v~n de tit vi b6i toan nay. Chllng t6i r~t tiec kh6ng the trå lai thu rieng tung vi m('>t rna thay vao d6 xin trinh bay thanh m(>t bai viet de trå lai chung. C6 le ai ciing biet d'mg tit vi b6i toan la m('>t khoa giåi doan tuang lai doi nguoi ve v~n ffil;lng, tinh duyen, gia dl;lo, h9c hånh thi ett, thoi v~n thinh su y, t6t du va ch9n huong nha d~t thfch hqp, bao gom cå vi~c so d6i tu6i va h6a giåi sl! xung khåc vq chong, ch9n ngay gib t6t de khai truong, cuoi hoi, eling la giåi hl;ln x~u. dt!a theo m('>t

28

vai yeu t6 nhu ngay, gib, thang, nam sinh ctia nguoi c'au xin coi b6i toan. Khoa tam ly h9c ngay nay cho hay, nhung nguoi c'åu xin coi b6i toan, tit vi, va tuong s6, thuong la nhung nguoi CO "problem" ho~C la ve gia dl;lO, hay c6ng danh St! nghi~p kh6ng nhu y, hay ciing c6 the dang lo toan m(>t dieu gi kh6ng ro net. H9 ciing la nhung nguoi thuong c6 tam mong c'åu va tam sq hai, eling la thieu niem tin nai chfnh minh va kh6ng c6 dinh huong cho doi s6ng. Do nhung d~c tinh tren rna nhung nguoi thfch coi b6i toan ll;li la nhung nguoi thuong hay me tfn di doan, thuong hay tin vao m(>t Mng th'ån linh, tin vao m('>t diflh m~nh hay s6 m~nh da an bai, va neu la m('>t Ph~t tit thi h9 xem 6ng Ph~t nhu m('>t vi th'ån linh t6i cao c6 the ban vui giang h9a. Dl;lo

Ph~t

la dl;lo Giac, hay la con duong toi Giac Ng('>. la nguoi da giac ng(>, la Th'åy dan duong cho chung ta toi giac ng(>. Ngai kh6ng phåi la m('>t vi th'ån linh t6i cao, hay m('>t dang thuqng de toan nang, sang tl;lo va b~t di~t. Ngai kh6ng c6 ban phat an hu~ hay trung phl;lt chung sinh. Ngai c6 the cllti giup chung sinh bilng cach chi dl;ly cho chung sinh phuang phap tu hanh M thoat khoi nhung kh6 dau va dl;lt duqc niem vui an ll;lc. Due Ph~t, tuy bån than Ngai da giåi thoat hoan toan kh6 dau va dl;lt duqc ni'em vui an ll;lc vinh citu, nhung Ngai kh6ng the thay cho chung sinh M thoat m9i kh6 dau va dl;lt duqc niem vui an ll;lc. Ph~t

Ngai dl;ly rilng t~t cå m9i nguoi phåi ganh chiu trach nhi~m d6i v6i bån than minh, chiu trach nhi~m ve cac vi~c lam thi~n ciing nhu kh6ng thi~n ctia chinh minh. M6i nguoi c6 the tt! tl;lo s6 ph~n cho rieng minh trong hi~n tl;li va tuang lai. Trong Kinh Phap Cu, Due Ph~t n6i: "nhiing hanh vi tq.o !6i nay do chinh bq.n lam, kh6ng phåi do noi cha mf!, be bq.n, hay ngulti than quyln thut?c, cha nen chinh bq.n phåi g(Jt hai Ut quå dau kh6." [165] Nhung kh6 dau va n6i b~t hl;lnh ctia ta ganh chiu, chfnh la do ta tl;lo ra chu kh6ng phåi do truyen kiep huyet th6ng ctia t6 tien, kh6ng phåi cai rna nguoi Vi~t binh dan chung ta thuong g9i "cha an m(Jn con khdt nu&". Voi Ph~t Giao, con nguoi kh6ng phåi do m(>t Mng nao d6 tl;lo ra, c6 the bi sai sit, bi thuong phl;lt, cho s6ng hay cho chet. Nguai Ph~t giao kh6ng tin vao cai g9i la "dinh m~nh" an bai. Ph~t

giao cho rilng, sl! v~n hanh bien h6a ctia vii tr~;~ va St! luu chuy~n ctia sinh ml;lng, la do nghi~p lt!c ctia chung sinh tl;lo nen. Nghi~p lt!c chinh la nhung vi~c lam thi~n hay kh6ng thi~n ctia chung sinh, chllng luan chuy~n m(>t cach lien tl)c kh6ng ngung, huan ~P tam thuc ctia chllng sinh, chllng la chti the ctia sinh ml;lng roi tu o trong tam thuc, theo nhung dieu ki~n nhan duyen ben ngoai rna hi~n hanh b('>c l(), nhu hl;lt gi6ng gieo xu6ng d~t. nho c6

Phap Åm V u Lan 99

cac yeu t6 ben ngoai la anh sang m~t troi, kMng khi, va m:t6c tuoi rna sinh trubng. Sach Ph~t g9i la hi~n hanh cua nghi~p. tUe la ket quå cua m()t qua trinh ~o tåc qua thån, khåu va y nghi~p. Tien trinh nhån va quå khong do m()t nhån v~t sieu thuong toan nang toan trf nao dfeu khi~n va djnh dOl!-t rna do banh d()ng va phån banh d()ng cua chung ta. D6 la m()t djnh lu~t tt;t nhien. ChUng ta trach nhi~m ve nhung hanh d()ng chung ta lam, thl chung ta ciing phåi ganh trach nhi~m ve h~u quå cua nhung hanh d()ng ~y. Nhu v~y. nguoi Ph~t tir phåi hi~u biet rang, khong c6 m(>t djnh m~nh d~t sån, khong c6 m(>t vi th'ån thanh thuqng de nao tren minh va ngoai minh rna c6 th~ an bai cho minh duqc kh6 vui, duqc com no ao ~m. duqc thang quan tien chuc, duqc s6ng hay phåi chet. Nguoi Ph~t tir phåi c6 niem tin vung chåc noi chfnh minh, phåi hi~u rang chfnh minh la ke ~o ra "dinh m~nh" cua minh, la chti th~ sinh ffil!-ng cua minh; phåi hi~U rang ~t cå trach nhi~m trong kiep s6ng hi~n ~i ciing nhu tuong lai hoan toan tuy thu()c vao chfnh rninh. Theo truy~n cd Ph~t Giao, c6 m()t vi Thien su da dåc dl!-0, nhln th~y chu d~ tir tre cua rninh th9 ffil!-ng chi con ba ngay nen cho pbep ve thlim m~. Sau ba ngay chU trå ll!-i tu vi~n nhu khong c6 dieu gi xåy ra. Vi Thien su thåc måc sao chU ti~u t6i s6 rna chua chet, nen hOi chu ~Y tren duong di c6 gi xay ra khong thl chu ti~u cho biet tren duong tro ve thlim m~. chu th~y m()t t6 kien ca ngan con såp bi nu6c lam ng~p. chu ben cUu t6 kien khoi che't. Vi Thfen su g~t gu va n6i th'åm: "A thi ra tht, dung nhu sach Ph~t dq.y, khbng sat sanh va ph6ng sanh dem lq.i kei quå la thdn thuang khbng b~nh va mq.ng sang dai /du. ChU tilu nay CUu giup dan kiln khåi chlt l~!t rna keo dai duqc th9 mq.ng". Do cåu ehuy~n tren, ehung ta tMy rang khong e6 m(>t cai gi la c6 djnh, khong e6 m()t cai gi la difih phap hay djnh m~nh. tårn thUc chUng ta bien ehuy~n ti:tng sat na va do d6 nghi~p thue lån nghi~p qua eiing thay d6i ti:tng sat na. Neu m~y ong th'ay b6i toan tir vi tu6ng s6 n6i nhung gi xåy ra trong tuong lai rna ehung ta tin, tUe la ehUng ta tin rang muon st;t mu(>n vi~e la thuong ehu khong phåi la v6 thUong va la difih phap chu kh6ng phåi la Mt difih phap, tue la ehUng ta mu quang rna phU nh~n difih lu~t nhån qua va giao phåp vo thuong eua Ph~t dl!-Y· La nguoi Ph~t giao, dieu ki~n thiet yeu va cAn bån la ehung ta phai tin såu nhån qua, Due Ph~t dl!-Y rang m6i nguoi ehung ta deu e6 m()t bi~t nghi~p. tUe la b~t eu eai gi xay ra cho ehUng ta, bang cach nay hay bang each khae, deu do ehfnh ehUng ta ~o ra, trt;te tiep hay gian tiep, ciing nhu bang e~p duqe ghi ten eua minh, thi kh6ng sang nhuqng duqc. Nhu v~y. tinh trl!ong hi~n ~i eua chUng ta, e6 lam sao ehang nua, c6 t6t hay du, e6 su6ng hay kh6 eiing la do ehUng ta ~o ra, va du thfch hay kh6ng thfeh, chung ta ciing phåi ehåp nh~ n6 la nhu v~y . Trong m9i trUbng hqp, ehUng ta kh6ng th~ d6 16i Phåp Åm Vu Lan 99

eho ai, oan traeh hay ca ngqi ai, ehung ta phåi vui ve rna ch~p nh~n. phåi hoan toan cbiu trach nhi~m ket quå do chfnh chung ta ~o ra. Vi~c ch~p nh~n å dåy kh6ng c6 nghia la tt;t man hay eam ebiu v6i eai g9i la "SaM ~nh" an bai, båi vi ehUng ta e6 tt;t do Iam thay d6i va khåc pht}c nhung st;t vi~c hay ket quå rna chung ta kh6ng ua thfch. Nhu ehung ta thi rot, chung ta phåi c6 gång luy~n thi ll!-i, the nao eiing dl!-t duqc. Chung ta Iam ehu ~o nhån, chfnh chung ta lam chu th9 quå, con c'au xin cai gi, c'ån hOi han ai nua. Chi e'an sang su6t khi ~o nhån, chiu kh6 chlim s6c t6t cho nhån tang truång, thl quå chfn ngon ng9t se den tay ehung ta m(>t cach de ctang. D6 la ly nhån quå, neu ehUng ta tin såu va tin ehåe ly nay' ehåc chån se kh6ng con me tfn rna di coi b6i toan tir vi hay di xin xlim c'au dåo. T6m ll!-i, vi~c coi tir vi b6i toan, ciing nhU vi~c xin xlim c'au dåo, la m()t thu me tfn, n6 ~o nen nhung con nguoi yeu hen, kh6ng sang su6t va m~t tt;t tin noi chfnh minh. N6 pha hol!-i giao ly nhån quå nha Ph~t. di nguqc ll!-i nhung loi Ph~t dl!-Y· Chung ta la Ph~t tir, dang ke th\:ra ehanh phåp giae ng(> cua Due The T6n rna nu6i duong va chåp nh~n me tfn duqc sao? Hay phå bO me tfn, hay tin noi ehfnh rninh, hay tin såu va tin eMc ly nhån quå, hay khuyen l~y rninh va bl!-n be xung quanh hang lu6n "chu ac mq.c ac, chUng thi~n phl!ng hanh va li! finh kY y". M()t phUt giåy tårn duqc tifih la ngung ~o bao nhieu nghi~p. ngung gieo bao nhieu nhån va xa bao nhieu d~ kh6 åi. Tam Dt+u

nghe m()t tieng chim nh6 m~ bien M(>t tieng ehim v\:ra h6t r~t xa Oi tieng chim vang n6i nh6 nha Nho trua tho ~u trong vuon r()ng Åo trång m~ di nång dat boa. T6c å d'au ta s6m bl!-e roi M~ gia nay t6e trång nhu v6i Mau v6i cay nghi~t thoi gian d6 Ai hi~u thoi gian eiing the th6i. Ai biet troi cao v6i d~t day Troi cao chi c6 canh chim bay Neu ta bay duqe ve thlim m~ Chåc m~ gia vui l~ u6t tay. O i d~t day kia Mt dung yen Con ta ~Y s6ng tu6i hoa nien Ta kh6ng lam cM thån ta dUqc Dåu ~ doi ta l~y måt nhln. M()t canh ehim bay h~t soi nong Lam chim, lam soi c6 buon kh6ng? Con ta chån vu6ng vong lao ly Ta nh6 m~ bien ta ng6ng tr6ng. Nguy6n Cåt Tuong 29

LTS: Th6ng E>l~p Hlldng ve the kY 21 va Dlen van ChOe Mung E>QI HQI VIll la 2 van kl~n c6 tfnh cach ljch sLJ cua GHPGVNTN. dll<;lc phat dl tu Vl~n Tang Thong va Vl$n H6a E>Qe tQI qu6c nqi; dang le dd dll<;lc dang treng Phap Am s6 Phot E>an 2543 vua quo treng phon tllong thuot ve E>QI HQi Vill tQI Hea Ky vae thang trung tudn thang 5.99. nhllng rot tiec Phap Am chlla nh(,ln kjp. H6m nay, du c6 hC11 tre. nhllng vl tdm quan trQng cua 2 van kl$n n61 tren. nen xln ph6 bien d~ chll dqc gla ldm tuong . PÅ.

Giåo H9i Ph{lt Giao v~t Nam Thong Nhat Vi•n Tang Thong

hti6ng

ve th€kji 21

Cå the gioi dang chuån b~ hlmh trang buoc vao tM ky 21, khep l~i hai thien nien si:t dåy ån tuc;mg va bien d<?ng do chfnh con nguoi gåy nen trong chu6i dai tien h6a cua loai nguoi.

IX> la hai thien nien ky rna m6c thoi gian phån lon duqc danh dåu bang nhung cu<;>c chinh ph1;1c, va chinh ph~t. Qu6c gia chinh phl;IC va th6ng tri cac qu6c gia. Dån t<;>c chinh ph~t va no dich cac dån t<;>c. Van minh huy di~t cac van minh. Ton giao bU'c h~i ton giao.

IX> la hai thien nien ky rna nhung tham vqng vo minh,

v~

ky cua con nguoi da nhån danh chån ly m~c khåi, d~t ra nhung gia tri thån quyen lam chuån m1,1c cho s1,1 s6ng, dong thbi thiet l~p che d<? no l~ va nhung toa an di giao, ~O nen SIJ phån chia giai cåp tråm tr<,>ng trong xa h9i va hqp ly h6a nhung ap bU'c båt cong b~o ngUQC cua con nguoi d6i voi con nguoi. Mau xuong va nhung kh6 dau tråm th6ng kh6c li~t cua nhung ke bi tuoc do~t phåm gia va quyen lam nguoi da boi dap cho m<?t nen van minh v~t chllt hao nhoang voi nhung cong trinh vi d~i. nhung kien true hoanh trang, nhflng cai dUQC g<,>i la di tfch l~ch så, duqc chiem nguong va than ph1;1c nhu la nhung bi~u hi~n c1;1 th~ tai nang sang ~o cua con nguoi. Trong hai thien nien ky d6, con nguoi cang lue cang trUong thanh, cang kham pha them nhflng SIJ th~t, va roi S\1 th~t sau thay the S\1 th~t trUoc; rna nhflng kham pha mai me nhlit cua con nguoi cang lue cang gån giii han voi cac nguyen ly cua PMt Giao da tung c6 m~t nam tram nam truoc hai thien nien ky den t6i nay. Ve m~t vii tr1;1 quan, cai nhln cua con nguoi cung da thay d6i. Thien nhien, tu hinh ånh la hqp th~ cua nhung h~t nguyen ti:t d~c cU'ng, cu6i cung xulit hi~n nhu la giå tuqng cua nhung g6i nang luqng khong difih hinh, ton ~i nhU dong thac CUa nhflng h~t gi6ng lien tl;IC chåy xiet nhung khong he troi chåy vi chung xulit hi~n va bien måt trong titng khoånh khac sat na tårn. Trai dåt khong con la m<?t kh6i v~t th~ duy nhåt trong vii tr1;1 duqc sang ~o

30

til hu vo d~ ton vinh quyen nang sieu vi~t cua Ding T~o H6a, rna chi la kh6i ngung ket nhåt thoi trong chu ky vo ~n Thanh - Tr1;1 - Ho~i - Khong, theo quy lu~t tuong quan duyen khoi. Chån ly m~c khåi, da tung duqc båo v~ bang quyen ll,tc va b~o ll,tc, nay chi con la nhung gia tri uoc 1~. Ve m~t nhån sinh quan, cung lue voi S\1 banh truong cua cac the ll,tc de qu6c va thl,tc dån, tårn nhin ve the gioi va con nguoi cua m<?t b9 pMn tri thrlc rna m<?t thoi da dem het tai nang tri tu~ cua mlnh bi~n giåi cho d~c quyen thien khåi, nay dUQC mo r<;>ng, do SIJ giao tiep voi nhi'eu nen van minh khac nhau. Gia tri nhån bån voi nhung tfnh chåt d~c thu va ph6 quat cua n6 ngay cang duqc xac l~p. Khong phåi la thien m~nh. hay thien y, rna chinh con nguoi, tung ca nhån m<;>t, voi nhung hanh d<?ng, n6i nang va suy nghi cua mlnh, trong m6i quan h~ h6 tuong gitra ta va nhung nguoi chung quanh ta, gitra ta va cac sinh v~t khac, gitra ta va thien nhien, chfnh nhung quan h~ h6 tuong åy da bien d6i hinh thai thien nhien va xa h<?i, da sang ~o ra nhung gia tr~ til khat vqng ho~c ~ thbi ho~c vinh cl:ru cua con nguoi. Roi nhung cu<;>c cach m~ng lam rung chuy~n måy g6c troi Tåy. Tång lap kh6n cung cua xa h<?i da dU'ng d~y doi quyen s6ng, quyen lam nguoi. Cå tM gioi ciing rung chuy~n hOi nhung cu<?c n6i d~y cua cac dån t<;>c bi ap bU'c. IX> la giai do~n y thU'c nhån lo~i thU'c tinh, khoi dåu cho mc)t s1,1 chåm dU't. The ky 21, cu6i thien nien ky thU' hai, chrlng kien hang lo~t bien d<?ng va nhung thay d6i tri~t d~ cac dinh che xa hc)i va tr~ng thåi y thU'c cå phuong EOng va phuong Tåy, Mo hi~u sq cao chung cua hai nghin nam vong thån va no l~ cua con nguoi. Lue nay con nguoi tl,t y thrlc rang chinh con nguoi da sang ~o ra m<?t the gioi cho minh. Chinh con nguoi la ke thua tl,t nhung gi minh da lam trong qua khU', do d6 con nguoi phåi chiu tråch nhi~m nhung gi minh lam. Mc)t ky nguyen mai se b:h d'åu, ky nguyen cua tq gille.

a

Phap Åm V u Lan 99

The nhung, nhung ng9n duoc hy v9ng chqt tat ngum. Tham lam, thu h~n, cuong tfn, quyen h;tc tt;t nga, vån y nguyen la duong chat cho con nguoi ton ~i voi y thuc la ta dang ton ~i va se ton ~i, lii nang luqng cho con nguoi ho~t d(lng d~ C~nh tranh, d~ tiep tl,lC chiem hUu Va thong tr~. Nhung thien duong h<!-nh phuc ngay tren m~t dat duqc dt;t phong, voi y d~ thay the thien duong t6n giåo, da c6 vii kh6ng it dån t(lc vung d~y. Sau han hai ph'ån ba the ky tht;tc hi~n c6ng trinh xåy dt;tng bAng biin mau va nuoc måt, bong dang thien dubng ay phut choc tan bien nhu suong mai duoi anh niing m~t troi, di 19 nguyen hinh la m(lt quai thai lich sil. y thuc tt;t giac cua nhån lol.!-i 1<!-i them m(lt fan nua, chi la bong mo, chi lii bien d<!-ng cua nhung ton ~i qua khu. Cho den ngay nay, nhung nam tMng cuoi cung cua the ky, hiing ngay, nhieu noi tren m~t dat, loai nguoi van giet nhau, bue h~i nhau m(lt cach kh6ng thuong tiec; ho~c vi quyen lqi v~t cMt ho~c vi khac bi~t tfn nguong, ho~c do bat dong chfnh kien, hay vi ky thi chUng t(lc. Tuy nhien, kien thuc ve con nguoi va ve vii tr1,1 duqc tfch liiy' cung cap phuong ti~n sinh hol.!-t va thl,l huong cho con nguoi. Tinh yeu nhån lo~i duqc noi den nhieu han. Nhung tuong trq v~t chat giUa cac c<;mg dong nhån lo~i ciing thuong xuyen han truoc. Nhung h6 trq mang t'åm co toan c'åu cho nhung ca nhån va nhung dån t(lc b~ ap bue va b6c l(>t dung len doi quyen song, quyen con nguoi, eling lue eling tro thanh moi quan tårn cua ph'ån lon nhån lo~i. rung tit qua khu rna nhin, nhung hlnh thai sinh hol.!-t ay ro rang dang ve len hinh ånh m(lt thien duong tren trai dat. NhUng con ngUoi, tUng ca nhån, dang song tren m~t dat nay, van con dau kh6, van cåm thay bat an. Bien gioi vii trl,l dang duqc thu h(fp aån, nhung quan h~ gan bo giUa nguoi va nguoi con long lc~o. Tranh cMp, ly d~, tt;t tir, nhung con so thong ke ay la nhung m6 tå chinh xac ve the gioi hi~n ~i. Nguoi eling xa cach voi nguoi han. M6i ca nhån tro thanh nhung oc dåo. Khoång cach giau ngheo giUa cac thiinh vien xa h(li, giUa cac c(>ng dong chung t(lc, giUa cac quoc gia, ~o thanh nhung bat c6ng va nhung ap bue, boc l<)t kiiu mai. Cu(Jp boc, khimg bO, hAng ngay gieo råe sq hai cho nhung nguoi dan ~i cac d6 th! phat triin b~c nhat cua the gioi. The gioi dang phån hoa thanh hai ct;tc doi khang ro r~t, tl.!-o nen måu thuan rna toan nhån lo~i phåi co nhi~m v1,1 giåi quyet tren ph~m vi toan c'åu, neu con nguoi muon ton ~i va truyen l~i cho con cMu mlnh m(lt xa h(li tuoi sang. The gioi hai ct;tc do lii the gioi cua nhung c(lng dong nuoc giau va nuoc ngheo. Mue d9 va toe d(> phån ct;tc cua hai the gioi ay eling ngay eling khoc li~t do the lt;tc lanh d~o chfnh tri cua cac c<)ng dong nay chua y thuc tr9n vc;:n moi tuong quan duyen khoi cua st;t song noi chung va st;t ton ~i cua loai nguoi noi rieng. H~u quå ta st;t tan pha kh6ng tiec thuong m6i truong song cua chfnh con nguoi bao gom kh6ng khf, dat nuoc, cåy co va sinh

Phåp Åm Vu Lan 99

v~t, di thOa man nhu c'åu tfch liiy cua cåi do long tham chi phoi. Nguy co phån ct;tc nay chi co th~ duqc giåi quyet m(lt cach dut khoat khi cac the lt;tc lanh d~o chfnh tri cua cac quoc gia biet y thuc quan h~ giUa st;t ton vong va hUng th~ cua quoc gia minh voi st;t ton vong va hung t~ cua quoc gia khac. Cac quoc gia giau co kh6ng duqc quyen tam ngo truoc st;t ngheo doi cua cac quoc gia khac; va nguqc l~i, cac quoc gia ngheo phåi tt;t pMn dau M tro thiinh giau co trong xu the phåt triin toan c'åu.

Nhån lo~i da d~t nhieu thanh quå trong hai thien nien ky vita qua. Nhung ffil,lC dfch rna tung ca nhån huong den, lii song h~nh phuc chån th~t thi chua he d~t duqc tren quy m6 xa h<)i. Theo Ph~t giao, trai dat nay duqc m~nh danh lii ngii thu ~p cu dia, la tru xu cua con nguoi, cua cac loai d(>ng v~t; co thien duong, ciing co dta ng1,1c. Nhieu khi con la the gioi cua loai quy doi. Dly chfnh la m6i truong hanh d~o cua cac Bo Tat, va dåy ciing chinh la ch6 cac rue Ph~t nh~p Niet Ban. Do do, l!ch sil hai nghln nam chi lii m(lt giai do~n ngan trong m(>t chu ky sinh thanh va hUy di~t cua the gioi, va cua vii tr1,1. Noi nay' m(lt the gioi hUy di~t thl noi kia m(lt the gioi mai duqc hlnh thanh. Kh6ng thi biet duqc bat dau tit dau va cham dut tu dåu. Chi co gioi h~n ~n cung cua tri nang, kh6ng co gioi h~n ~n cung cua st;t song. Va trong lich sil the gioi, van minh nhån lo~i kh6ng chi mai hai nghin tu6i. Kh6ng thi phU nh~n rAng nen van minh hi~n ~i la ke thtra va phat triin lien tl,lC cua hang v~n nam l!ch sir. Nhung hlnh thai y thuc trong suot hai nghln nam nay co nhung bien d6i so voi thoi thai c6. Co nhung hinh thåi bien d6i nhanh ch6ng va co nhung hinh thai bien d6i tit tu. Ket thuc hai nghln nam lich så, la danh ctau m(lt giai do~n trong dong tUang tl,lC V6 ~n CUa Sl;t SOng, di biet trong giai do~n do con nguoi da lam duqc nhung gl voi minh triet cua mlnh, va da gåy nen nhung tai h9a gl cho nguoi khac voi nhung tham lam, fch ky' h~n thu, cuong tin va v6 minh. Trong suot hai nghln nam ay, ijch sil Ph~t Giao Vi~t Nam lu6n lu6n gan bo voi dån t(lc. ~o Ph~t duqc truyen vao dat nuoc nay kh6ng theo sau nhung got giay xåm luqc, ciing kh6ng cot vinh danh rue Ph~t Thich Ca Måu Ni nhu Ding Chua Ti båt m9i th'ån dån phåi cui <fåu tuån ph1,1c. Giao ly cua rue Ph~t duqc truyen vao dåy chi VOi ffil,lC tieu dt;tng d~y nhung gi c'ån duqc dt;tng d~y neu da bi quang nga, nång do nhung gi da duqc dt;tng d~y nhung chua duqc dung vung, phat tri~n nhung gi da dung vung nhung chua pMt tri~n. Ltch så phåt tri~n cua Ph~t Giao Vi~t Nam song song v6i st;t phat triin cua y thuc dån t<)c Vi~t Nam. Hai dong ijch sil tu hai khoi nguyen khac bi~t, trong nhung dieu ki~n m6i sinh va hoan cånh ltch sir khac bi~t, da cung ton ~i, cung b6 sung va cung pMt triin thanh m(lt chinh

31

th~. y thuc ca bi~t tuong lien va hoa di~u phåt tri~n len d6. Nhieu trieu d(!.i thay nhau cai tri dat nuoc, nhung hinh thai ph6 quat. Quan h~ ca nhån va ~p th~. hay quan khong c6 trieu d(!.i nao d~ l(!.i nhung cung di~n huy hoang h~ d~c thu va ph6 quat, 13. m6i quan M bi~n chung, tUe trang l~ bi~U trung IDUC d() Xa hoa tr1,1y l(!.C cua CaC VUa quan h~ duyen khOi, nghia lå, m()t la tåt cå, tåt cå la m()t. chua. Cac trieu d(!.i ay khong phåi lå khong c6 lay m()t Trong quan h~ d6, cai d~c thu kh6ng hy sinh n6 cho sl! hon quån b(!.O chua. Nhung Sl! thieu vang cac cong trinh ion ~i cua cai ph6 quat; cai ph6 quat kh6ng bi phån kien true dang ly phåi c6, chung to m6i quan h~ d~c bi~t månh thanh nhung 6c dåo rieng bi~t. Tren ph6 quat tfnh, giUa tAng lap vua quan va fång lap dån da, giUa cai bi m9i Ca nhån deu CO gia tri ngang nhau, va ID9i dån lQC g9i 13. giai cap b6c l()t va giai cap bi b6c l()t. Cac vua deu binh ding. Tren co så bån th~ h9c d6, y thuc dån t()c chlla cua cac trieu d(!.i Vi~t Nam da khong huång th1,1 duqc hinh thanh trong m6i quan h~ giUa cac dån t()c. N6 tren mue rna th'ån dån c6 the cong n(!.p trong khi hiem c6 khong phåi don giån chi la quan h~ ngo(!.i giao giUa cac cong trinh vi d<!-i xa xua nao tren the gioi ton t(!.i den ~P doan th6ng tri d~ ph1,1 thu()c lan nhau hay båo v~ ngay nay rna khong duqc xåy dt!ng bang mo hoi va nuoc mat, th~m chf bang cå xuong mau, cua t'ång lap lao d()ng quyen lqi giai cap cho nhau. Ma thl!C chat con la y nghia khon cung. sinh ton cua tung ca th~ ton ~i N'u dQo Ph{lt khOng ton tQI nhu nhu m()t d~c thil trong m()t Qua m()t nghln nam dau tranh gian mQch su61 ngam trong dong l!ch sli c()ng dong nhån lo(!.i. kh6, m()t dån t()c nho be, voi m()t nen dån t<';>c thi ngay nay cål ten "Ngual Cho den the ky thu 6 Ph~t Itch, van minh v~t chat tuong d6i phat trien, V~t" chi tOn tQI trong sU såch nguol tue the ky dau Tåy lich, Ph~t voi hinh thai y thuc xa h()i thuan phac, Trung qu6c, va thol ky dUQC n61 kl giao da lå t6 chat cho m()t hlnh da cfån cfån khing diflh nhung gia tri d<';>c IQp dån t<';>c chi duQC chep thai ph6 quat nhu the tren toan d~c thu cua m()t dån t()c trong t6ng the trong l!ch sU Trung qu6c nhu kl ph6 quat ngang tam nhån lo(!.i. lli la chåu Å. Giao ly cua Ph~t d~t nhllng glal dOQn hung CU CUC bQn nhung gia tri nhån bån voi nhung bieu tren nen tang quan h~ duyen phån ngh!ch hi~n nhån ai va khoan dung. khåi, xac nh~n gia tri binh ding giUa cac chung sanh. St! khac Chien tranh la nhung bien co thuong xuyen ~i nuoc ta, bi~t ve tAng b~c xa h()i khong phåi do diflh m~nh thien va ciing c6 the n6i lå truong ky. Nhung it c6 nhung cu()c khåi rna do qua trlnh phån cong xa h()i. Vua khong phåi tan sat man rq. N6i la it c6 vl da c6 nhung v~,~ giet ch6c la nguoi duqc d~t len ghe thong tri do y mu6n cua trong cai g<?i la dau tranh giai cap, cai g<?i la giåi ph6ng Thuqng IX'. Kinh Ph~t g9i hlnh thlii chfnh quyen dau dån t()c, von da thåm sat kh6ng run tay båt cu ai bi len tien la chfnh quyen I::l!.i tuyen (MahOsammato), duqc an la ke thu cua giai cap. Diy la nhung vet den trong ch9n lt!a tu d(!.i chllng, va vua la nguoi lam bai long lich si:t c~n d(!.i. Trong khi d6, nhung vet son cua lich si:t nhung nguoi khac bang lu~t phåp chån chfnh chu khong nuoc ta thl l(!.i duqc sang ro qua long d() luqng khoan phåi la ong chu cai tri theo tl! y chuyen chinh. rue Ph~t dung cua cac vua nha Tran doi voi nhung nguoi bi bu()c da thuyet giång nhu the nhung trong su6t hai muoi lam t()i ch(!.y theo gi~c. the ky phat trien, y nghia d6 chua duqc suy tu va quång dien dung mue. Chua he c6 m()t quån vuong Ph~t ti:t nao Trong su6t hai nghin nam truyen ba, d(!.o Ph~t Vi~t chua he la nguyen nhån trl!c tiep hay gian tiep gåy nen nhung c6 y diflh thiet l~p m()t che d() xa h()i tren m()t co eau xung d()t ton giao du tren quy mo nho. Ngay tu nhung chfnh quyen I::l!.i tuyen. lli la h(!.n che Itch si:t. Phåi den ngay dau tien mai du nh~p. nhung nguoi Ph~t Ti:t Vi~t m()t giai do(!.n phat trien nhat diflh cua cac hlnh thai sinh Nam da chung to tinh than khoan dung ton giao va tu ho(!.t xa h()i thi y nghia I::l!.i tuy~n mai c6 the nh~n thuc Cho den nhung thoi ky duqc coi 13. hung thiflh tuång. day du va thl!c hi~n quy mo. nhat, d(!.o Ph~t chua he, m~c du voi uu the sån c6, tim Theo y nghia d6, trong lich si:t dau tranh de ton ~i va cach chiem linh dia vi d()c ton. phat triin cua dån t()c Vi~t. d(!.O Ph~t da h6 trq cho Sl! Vao lue rna phan lon phuong Tåy dang dam chim trong hlnh thanh y thuc dån t()c va d()c l~p trong hai khllc quanh lich si:t tr9ng yeu. Giai do(!.n thU nhat, ch6ng 1<!-i sl! b6ng toi Trung c6, voi nhU'ng phap dinh ton giao phi nhån, voi quyen lt!c cua cac linh chua doi voi cac than thong tri va dong h6a dån t()c cua cac trieu d(!.i phong dån duqc thi hanh nhu la quyen lt!c vo nhån (då thu), dat kien phuong Bk Giai do(!.n thu hai, thoi hi~n d(!.i, chong nuoc Vi~t Nam da bu6c vao thOi ky d()c l~p tl! chu, l(!.i sl! r~p khuon cac diflh che dån chu phuong Tåy khong chi v6i y nghia m()t trieu dinh eat cu rieng bi~t. khong phil hqp voi xa h()i va truyen thong iling phuong rna la m()t dån t()c da xac diflh duqc tinh than va hinh qua hai mo thuc dån chu tu sån va dån chU vo sån. thai dån t()c cua minh, da vuon den nhung gia tri ph6 Trong cå hai giai do(!.n, y thuc dau tranh cho giåi ph6ng quat cua con nguoi. Lich si:t cho tMy nhung xa h()i duqc va d()c l~p dån t()c khong thuan tuy lå do d()ng lt!C kinh g9i la van minh tieu biiu cho nhieu dån t<?c noi theo te, rna do y thuc vuon len cua m()t dån t()c mu6n khing chua hin la nhung xa h()i toan håo. Båi vi m()t xa h<?i rna diflh gia tri van h6a cua dån t()c minh. Qua muoi the ky cac thånh vien cua n6 chua he c6 y thuc ve nhung gia tri phat triin co så v~t chat cua xa h()i da chung minh dieu binh ding giUa cac dån t()c, va chUng t()c, chua c6 thai

32

Phap Åm Y u Lan 99

d<? song boa dong va bao dung tan giao va tl1 n:tong, thi xå h<?i d6 chtta th~ dttqc coi la då vtton len trinh d<? xå hQi loai ngttoi. DS vån chlla trinh d<? cua c<)ng dong rna quan h~ giUa cac thanb vien khong dttqc rang bu<)c hOi sqi day thong cåm va tan trQng phåm gia cua nhau. C6 chang chi ta sv rang bu<)c quyen lqi v~t cha:t v6i nhau d~ hinh tbanh nhung tång b~c. ding cap phi nhan. Tuy v~y. trong qua khu, khong phåi Vi~t Nam då la dat ntt6c cua h~nh phuc. M~c du dan chUng då c6 th~ h~nh phUc trong mue d<? nao d6 v6i dieu ki~n v~t cha:t phat tri~n vao ti:tng thoi d~i. Khong phåi khong c6 hay it c6 nhung bOn quan b~o chua, nhung cttang hao ac bå, nhung dia chU va phu nong lam giau bång thu do~ gian xåo va ap bUe b6c l<?t. Cfing c6 lue va c6 khi chung d~t Mn mue d<? ac li~t. dån den nhung mau thuån gay gih, nhung CUQC khoi nghia cua nhan dån chong l~i trieu dinh. Nhttng mue d<? khong ac li~t nhtt nhung sir gia duy v~t bi~n chung r~p khuon theo hinh thai xå hQi phong kien Tåy phttong d~ mo tå cai gQi la dau tranh giai cap, qua sv eau ket cua bQn quy t<)c vua chua va tang lU. Tren dåt ntt6c nay chtta he c6 m<?t xå hQi phong kien ki~u phttong Tåy, v6i uy quyen tuy~t doi cua cåc lånh chua doi v6i nong no. O Vi~t Nam, hinh ånh m<?t ang vua khi nhin thay cånh vang son nhung h,Ia cua con gai yeu cua minh lien ch~nh long nghi den nhung ru nhan bt dQa day, CO CVC trong lao ngl;IC, Va tV nh~n IDQt trach nhi~m CUa che d<? doi v6i hanh vi ph~m phap cua dan den; hinh ånh nhflng d~i thftn eve phåm trieu dinh song bOa dong VOi nong dån cung kh6 trong cac thOn x6m ta hinh ånh rna phttong Tåy thoi Trung c6 khong th~ hinh dung n6i. The nhttng 4ch sir nhan lo~i khong tien h6a theo quy lu~t tuyen tinh m<?t cach giån di va may moe. rue Ph~t då d~y, t<?i ac nguyen thuy trong xå h<?i loai ngttoi chl båt d'åu tu khi con ngttoi c6 y ni~m tich lfiy do long tham. Qua trinh tham lam dua den xung d<)t. Tr~t tV sinh ho~t xa h<?i c<)ng dong nguyen thily bi phå vo, loai ngttoi tien cfån vao xå h<?i phån cong roi phan h6a thanh xå h<?i c6 ding cå"p. Xung d<)t cang ngay cang khoc li~t d~ thOa man long tham. Tham tai sån, tham quyen lVc, tham kien thUc. Tham M s6ng h~nh phuc. Nhttng c6 ngttoi do n:t duy chiem nghi~m då phåt hi~n nhflng h~u quå tai h~i cua long tham va xung d<)t, nen di tirn con dttang an 6n khac dån den h~nh phuc. DS la con dttong boa binh, bao dung, nhån ai, biet thttong yeu va tan trQng phåm gia cua tha nhan. Suoi nguon trong mat khi chåy xuyen nui rung, bang qua cac dong bång d~ d6 vao d~i dttong bao la xanh biec, khong phåi tV thuy chi chung vån ta dong suoi trong mat. N6 mang theo rninh cang lue cang nhieu nhung råe rtt6i. Lich sir tien h6a xa h<?i loai ngttoi cfing the. Lich sir tien h6a xa h<?i Vi~t Nam cfing the.

O Vi~t Nam,

ngay til budi d'au, trong cu<)c dau tranh d~ giåi ph6ng va khing dinb d<)c l~p dan t<)c, ngttoi Ph~t Tir Vi~t Nam då khing dinh mQi dån t<)c deu binh ding nhtt

Phåp

Åm V u Lan 99

nhau, trong d6 c6 dån t<)c Vi~t Nam va dan t<)c Trung quoc. TU trong kh6i lira dau tranh o the ky thu 2, Mau Tit, m<)t nha t11 n:tong cua Ph~t Giao, då dong d~c cong khai tuyen b6: MQi loai c6 mau do deu c6 thu<)c tinh Ph~t; va dat Han vi tat la trung tårn cua Troi fllt. rn'n khi dat ntt6c thu hoi d<)c l~p tV chU, tang si Ph~t giao tiep tl;lc la lVc lttqng xå h<?i chU yeu cung co y thuc dån t<)c blnh ding. Cac thien su la nhung co van chinh tri xå hQi cho cac ang vua thoat thai tu nhieu giai tång xa h<?i rna len. Nhttng khi dinh che chinh trt xå h<?i tren co so y thuc binh ding dan t<)c då dttqc 6n co, cac Ngai dat ao ra di, khong quan h~ gi den dia vi xå h<?i hay bdng l<?c trieu dinh. Cac Ngai song giUa dån va trong long dan, ån rninh trong cac SOn mon rna vån khong quen SV nghi~p hoång h6a cua minh, ~o nen m~ch suoi ng'åm nuoi dttång y thuc d<?c l~p. tV chU, nhan ai va bao dung cua dan t<)c. Neu d~o Ph~t khong ton ~i nhtt m~ch suoi ng'åm trong dong 4ch sir dan t<;>c thi ngay nay cai ten "N guifi Vi4t " chi ton ~i trong sir sach ngttoi Trung quoc, va thoi ky dttqc n6i la d<?c l~p dan t<)c chl dttqc chep trong 4ch sir Trung quoc nhtt la nhung giai do~n hung cu cua bQn phån ngbich rna do due hieu sinh, Thien trieu då khong tan sat va chi cåi ~O cfån bång CUQC no dich van h6a. Ngay til lue che d<? thVc dan Phåp thiet l~p ~i Vi~t Nam, da bung len nhung phong trao dau tranh quyet li~t. lien tl;lc va ben bi suot bon m<)t tram nam. M<)t ph'ån, dau tranh gianh d<?c l~p vi quyen lqi v~t cha:t bi ttt6c do~t; ph'ån khac, chien dåu d~ båo v~ di sån van h6a va m~ch song ng'åm cua dån t<;>c. Trong nhung ngay d'åu, khi trieu dinh d'åu hang, nhan dan tv phat khoi nghia. Cac thien su ån ett, tåch bi~t v6i trieu dinh, song giUa long dan, då tich eve tham gia cac t6 chuc khang chien.

Khi quyen lVc khong con xuat phat til trieu dinh, Ph~t giao tro thanb ch6 dVa cho cac lVc lttqng khang chien. D'>ng lue, cac thien su ån ett trong cac son mon fan lttqt phåt d<;>ng cac phong trllO cha:n httng Ph~t Giao. Ph~t Giao phåi dttqc t6 chuc l~i d~ c6 th~ tro thanb lVc lttqng tien phong tren m~t tr~ båo v~ van h6a dan t<;>c. KhOng ai c6 th~ phu nh~n dttqc th~t 4ch sir nay. Du c6 nhung the lVc chinh tri mil quang trtt6c suc m~ phttong Tåy, da len an cac cong cu<)c chan httng Ph~t giao la lieu thuoc phi~n ru ngu tinh th'ån chien dau cua nhån dan. Chinh thai d<? cuong tin ay rna m<)t ph'ån 16n di sån quy gia cua van h6a Vi~t Nam då bi tri~t phå kh6ng nttong tay. Them vao d6, n6 lVc phå ho'!-i ve m~t tin ngttång va xam ph~m cac co so v~t cha:t ve m~t van h6a, da gieo råe qua nhieu mat mat va dau thttong cho dån t<;>c Vi~t.

sv

Hi~n tr~g rna ngttoi ben nay to cao Ph~t giåo lam lqi

cho ben kia, ngttoi ben kia to cao PMt giao lam lqi cho ben nay, då n6i len m<?t sv th~t: Ph~t giao thoat ly khoi

33

m<;>i Sl;l ll!-m dl;lng va lqi dl;lng cua cac the ll;lC chfnh tri hol!-t d'åu.

h()i, dem lai h~nh phtic, tl;1 do va giåi thoat cho quln chting.

Trong hai cu()c chien vira qua, chien tranh giåi ph6ng thu(>c dia va chien tranh y thuc h~. Ph~t giao cang lue cang y thuc ro vai tro cua minh. Trong chien tranh ch6ng thl;lc dån va n6 dich vån h6a, PMt giåo la phao dai båo v~ di sån vlln h6a dån t(>c. Trong chien tranh y thuc h~. Ph~t giao t1;1 nh~n vai tro h6a giai h~n thu, thi hi~n hoa binh dån t()c, di cMm dUt cu<?c chien huynh d~ tl1ang tan. M(>t cu(>c chien rna h~u qua kMng dem ll!-i chien thang cho nhån dån Vi~t. trai ll!-i chi dan den ngheo d6i va ll!-C h~U.

M(>t xli h9i rna cac quyen t1;1 do thieng lieng va cån bån daqc t6n tr<;>ng se la m<)t xli h()i rna cac thanh vien s6ng

Sau khi chien tranh cMm dUt, dlit naoc t11emg chirng se c6 daqc m(>t v~ h(>i mai cho c6ng cu<?c xåy dl;lng tåi thiet, nhang thl;lc te cho tMy, nha ru dl;lng len khap nai, mau ngaoi Vi~t tiep tl;lc dd vi chinh nhung ngaoi anh em kh6ng cung y thUc h~; va du ding VOi Sl;l gitip dO nhi~t tinh cua cac qu6c gia ph11ang Tåy m<?t thoi la ke thu giai clfp va y thuc h~. the nh11ng, thanh ti;1U dl!-t daqc kh6ng cån XUng VOi Sl;l hy sinh hang mlfy tri~U ngl1oi qua nhieu the h~ dlfu tranh cho chu quyen dlit naoc. M<?t dllt naoc rna sau han hai ml1ai nåm chlfm dUt chien tranh, vet th11ang van ch11a lanh, h~n thu giai clfp van chia re dån t<?c. Them vao d6 la m()t h~ th6ng chinh tri nu6i daong tham nhfing, h6i l(>, b6c l()t nhån dån, ha hiep quln chting, nhung t(>i ac rna bang tri~u ngaoi d6 mau M d~p bO cang ltic cang trå thanh cån ~nh xli h<?i trlm kha. M()t dåt nt1oc nht1 v~y thi kh6ng mong gi ngång cao dlu nhln nhftng be bl!-n chung quanh: nhftng n11oc rna m<?t thoi dli cung chung s6 ph~ nhuqc tiiu cbiu cac ach th6ng tri CUa thl;lC dån de qu6c. Nhftng ni10C do kh6ng CO nhftng cu()c chien lam the gioi chti y, nht1ng c6 nhftng nha llinh d~o biet lam cho dån minh vt1qt qua ngaong cila ngheo kh6. Nay, khi toan elu dang chuån bi khep l~i qua khu hai nghln nåm rna trong thoi gian d6 loai ngt1oi s6ng hl!-nh phtic va vinh quang thl ft, nh11ng dau kh6 va t()i ac thi nhieu, di r~i hy v<;>ng thien nien ky toi se la thien nien ky cua hoa binh, khoan dung, voi cåc gia tri nhån bån tren cå hai ph11ang di~n dl).c thu va ph6 quat dl1qc xac l~ p.

M(>t lln nua, Ph~t Giao Vi~t Nam y thuc ro ll;lc laqng va su m~nh ijch sir cua minh d6i voi dån t()c va nhån lo~i trong thien nien ky sap toi. Ll;lc lt1qng nay kh6ng xåy dl;lng tren vfi khi, be dång, nham ml;lc tieu tranh quyen c6 vi. Ll;lc lt1qng nay xåy dl;lng tren tinh thln Bi, Tri, Dfing; n6i ro la: t6n tr<;>ng sl;l s6ng, sang su6t hanh d()ng va dfing cåm t1;1 t~n. su m~nh ijch sil cua PMt giåo la h6a giåi m<;>i xung d()t gifta cac c()ng d~ng xli h(>i, cac xu hl1ong chinh tri. t6n giao di bi~t. gifta cac dån t()c rna do hoan cånh lich sir dli trå thanh ke thu truyen kiep cua nhau. su m~nh lfy khåi phåt tir long bi man khoan dung, t6n tr<;>ng va de cao phåm gia con ngl1oi, vi con ngt1oi la nhån cach trung tårn trong vi~c chuyt!n h6a gia dinh, xli

34

h~nh phtic. y thuc tl;1 giac la nen tång cho y ni~m tl;l do. Hiiu biet y nghia va bån chlft t~n tl!-i cua thien nhien, cua xli h(>i, cua cac ca nhån, trong m6i quan h~ duyen khåi; d6 la hiiu biet nhftng gia tri nhån bån, hiiu biet phåm gia cua minh, hiiu biet va t6n tr<;>ng phåm gia cua ngl1oi khac.

M()t nen vån minh dån chll la sån phåm cua tri tu~. chu kh6ng phåi chi la diflh che xli h(>i dl;la tren nguyen tac phån chia quyen ll;lc. Tri tu~ d6 kh6ng chi la nhung kien thUc thu'fin tUy khoa h<;>c, Xli hQi, rna l? Sl;l hiiu biet lan nhau va Sl;l tl1ang kfnh h<)i th()ng gifta ngl1oi va ngl1oi trong vi~c xåy dl;lng m(>t the gioi an ll!-c. am no. Trong tinh thln tl;l giac va quy ngt1ong dl!-i chting nh11 the, kh6ng c6 m<?t qu6c gia nao tl;l xac diflh nhung gia tri truyen th6ng ca bi~t hay dl!-c thU di ch6i bO nhftng gia tri phd quat cua nhån lo~i. Trong nhung nåm cu6i the ky nay. the gioi dang chung kien nhieu dau hi~u khich l~. Chien tranh, dich ~nh. thien tai, d6i kem, khong con la nhftng vlfn de n<?i b(> cua rieng le m6i qu6c gia hay dån tQC. Nai nao rna m<)t ca nhån bi uc hiep, m(>t ~p thi bi dan ap, thi cac nai khac tren nåm chåu deu n6 ll;lc can thi~p va ap ll;lc ddi thay. Nhån phåm con ngt1oi va cåc quyen ca ban ve dan Sl;l va chfnh tri dli dt1qc toan c'fiu h6a. Khong thi c6 m<?t chinh quyen nao tren trai dåt nay con daqc thao tting cai tri nhån dån minh m<?t cach tuy ti~n theo m(>t h~ t\1 tl1ång nao d6 do tl;1 minh va phe nh6m cua minh bay dl!-t ra trai ch6ng voi long dån. The gioi vån minh la t6ng vi~n ll;lc cho cac dan t<?c bi ap bue. Quln chting t1;1 giac la dl!-i chu ll;lc cho m<;>i cu(>c ddi thay xli h(>i. Ngt1oi Ph~t tir tin rang m<;>i loai chting sinh c6 m<)t diflh haong duy nhlit, d6 la diflh haong thanh Ph~t. Tlft cå chting sinh deu la Ph~t taang lai. Ph~t la ngt1oi dli giac ng() rna cfing la ngaoi di giai

ph6ng nhån sinh qua hanh d(>ng B~ Tat cUu khd tru nguy. IX>n mirng Ph~t Dln, Ph~t Til Vi~t Nam cfing hoan hy don chao the ky thu 21 voi tinh thln khoan dung, bi man rna rue Thich Ton da truyen d~y va thi hi~n. Cåu mong låt cå cac ton giao tren hoan vfi, cåc h~ t11 t11ång di bi~t. deu dt1qc phat triin nht1 y, chung hoa trong tårn nguy~n va phat huy tr<;>n v~n tiem nång giao h6a cua minh, di cho loai ngaoi haoc len coi Chi Thi~n. Ph~t Dln 2543

Thlta

Uy Nhi~m H(>i fl)ng Tntemg Uio Vi~n Tang Th6ng Hoa Tht1qng Thfch Huyen Quang

(kj ten)

Phåp Åm Vu Lan 99

Glåo HQJ Ph(it Glåo Vift Nam Th6ng Nhat

Chao Mung &c;li H()i VIII Cua Vi~n Truang Vi~n H6a DQo Kfnh bc,zch ChuTon Truång Uio , Kfnh bc,zch ChuThU9'flg Tqa, Dc,zi Due, Tang Ni, Thua toan thl Ph(it tu,

Thay m~t H<;>i D.Jng Luong Vi~n. nhån danh Vi~n TrUclllg Vi~n H6a ~o. toi kfnh chuy6n lai chiw ml:rng cua Chu Ton Truong Uio, Chu Thuqng T9a, ~i rue Tang Ni va toan th6 Ph~t Tir trong nuoc den voi ~i H<;>i horn nay; dong thOi kfnh chuy6n den ~i H<;>i tårn nguy~n thiet tha cua nhung nguoi dang song ~i m<;>t g6c troi tam toi, noi rna b~o ltJc chuyen chfnh dang la m<;>t tien de triet h9c thach do nhUng dong minh triet iling va Tåy; noi rna phåm gia con nguoi dang bt thir thach va luong tårn nhån lo~i dang duqc trac nghi~m. D.Jng thoi, thong qua ~i HQi, toi xin thay m~t cac Tång Ni va Ph~t Tir trong nuoc, nhung nguoi da va dang bt tran ap - vi quyet tårn giU vung due tin, kien cuong khong khuat ph~;~c, ba y to tinh cåm såu sac den cac t6 chuc quoc te ve nhån quyen, cac chfnh khach, cac nha ho~t d<;>ng ton giao va xa h('>i, rna trong suot m<;>t ph'ån tu the ky' da lien t~;~c khong ngl:rng y6m trq tieng n6i chfnh nghi'a, da keu g9i luong tri cua loai nguoi d6 cho m<;>t dat nuoc du ngheo d6i va l~c h~u khong bt tach roi khoi ph'ån con l~i cua the gioi loai nguoi vån minh. Kfnh thua

li~t

quy v!.

K6 tl:r sau ~i H<;>i Vil, hon hai muoi nåm da troi qua. Thoi gian du cho m<;>t con nguoi truong thanh, c6 du trf khon d6 nh~n biet nhung gi lam nen phllm gia cua con nguoi, nhung tiec thay' thoi gian ng'ån ay l~i chua du cho m<;>t dat nuoc c6 bon nghin nåm vån hien lon len ngang t'åm y thuc thbi d~i. Tuy nhien, thoi gian nhu the ciing qua dai d6 ki6m chung huyen tho~i bach chien bach tMng cua chu nghi'a bai tru ton giao. Trong suot thoi gian ay, Giao H<;>i Ph~t Giao Vi~t Nam Thong Nhat, ke thl:ra chfnh thong cua hai nghin nåm ijch su, duqc xåy dtJng va truong thanh tl:r mau va lira cua tinh th'ån Mt b~o d('>ng, da khong ng6t la doi tuqng tran ap chi vi khong chtu khuat ph~;~c b~o ltJc, khong chtu h6a thån lam cong c~;~ chuyen chfnh, khong chtu b6p meo nhung lai d~y cao cå cua Ph~t va T6 M benh V\JC quyen lqi cua ~p doan giai cap moi. The nhung, Gi:io H<;>i Ph~t Giao Vi~t Nam Thong Nhat van ton ~i. M~c du cac cap chfnh quyen luon luon tuyen Phåp Åm V u Lan 99

b6 d6 la

m<;>t Giao H<;>i khong con co so ph:ip ly M ton Boi vi khong c6 m9t h~ thong phap che nao fon ~i nhu m<;>t ph~m tru tien nghi~m. rna Giao H<;>i PMt Giao Vi~t Nam Thong Nhat la m<;>t thtJc th6 xa hQi, la t6ng th6 cua nhung uoc nguy~n. ly tuong, chu khong phåi la mQt ph~m tru tien nghi~m, nen van fon ~i. Giao H<;>i Ph~t Giao Vi~t Nam Thong Nhat da ton ~i nhu la bieu tuqng sinh d<)ng cho phåm gia cua con nguoi, la th6 hi~n tinh th'ån hy sinh, vo u y, tinh th'ån Bi - Tri - Diing cua nhung nguoi Ph~t Tir Vi~t Nam. D5 khong phåi duy chi n<)i dung ~i H9i Vil, ciing khong chi la m<;>t trong cac n9i dung c'ån duqc minh giåi trong ~i H9i Vill nay. D5 con la tårn thuc, la hi~n thtJc cua Ph~t giao m9i thoi d~i n6i chung, va Ph~t Giao Vi~t Nam n6i rieng. Khong m<;>t the ltJc hung b~o nao c6 du suc m~nh th'ån ky de x6a mo tårn thuc ay, de tri~t tieu hi~n thtJC ay. ~i.

Tuy nhien hi~n nay, m9t bQ ph~ tang si Vi~t Nam dang la nhung thl:ra sai dac ltJc cua chfnh quyen, dung theo sach luqc kinh di6n "dång phåi th6ng qua ton giao dl t(ip hr;p qui'in chung" . M<;>t so trong ca c thl:ra sai a y duqc hu h6a m<;>t cach c6 ke ho~ch, d6 cho Tam Båo khong the la noi nuong ttJa an toan cho cu<;>c song, gioi h~nh khong con la yeu to lam nen phåm cMt dang tr9ng cua tang IU. !)ly khong phåi la nguy CO tiem tang cho S\J Sl;lp d6 CUa CaC t6 ChUC, rna nguy CO chfnh la S\J dao d{)ng niem tin khong chån chanh, thu'ån ttnb cua Ph~t tir ~i gia. Cho nen, tuy hoan nghenh va tan than khi nhieu ttJ vi~n do SQ duqc dtJng len, nhieu truong Ph~t h9C duqc mo. NhUng neu cac co ton giao nay hi~n hil'u de thi hanh sach luqc chfnh trt. nghi'a la thong qua cac co d6 canh tay cua Ding vuon dai den qu'ån chung, thi s~,t nghi~p hoång ph:ip, CUu dl) chung sinh cua Ph~t giao da bt bien tuong hong tieu di~t. Va dåy la m<)t chu de khac rna toi de nght ~i H<?i c'ån thåo lu~n. Chu de chfnh giao phån ly.

sa

sa

M~t

khac, trong suot hai nghin nåm truyen ba, qua cac ch~ng thång tr'åm cung chung so ph~n voi dån t<)c, Ph~t Giao Vi~t Nam chua he la the l~,tc thong trt, hay eau ket voi cac the l~,tc chfnh tri khac de b6c l<)t nhån dån, nhu lu~n diim duqc cMp nh~n la kinh diin cua cac su gia duy v~t ijch sir. Trai l~i. trong nhung thoi ky c6 ånh huong chfnh trt 16n nhat, nhung nguoi Ph~t tir Vi~t Nam

35

vån chaa he så d~ng quyen h:fc chinh tri de trlin ap cac tu tuong khac. Ph~t Giåo Vi~t Nam ciing chl1a bao gio la the ll:fc chinh tri de d9a c116p quyen thong tri. Nhang neu qu'ån chting bi ap bue, båt ke d6 ta the ll:fc ngo~i xåm hay the ll:fe thong tri trong nl16e, nhilng ngaoi Ph~t Tå Vi~t Nam khong quen ly tl1ong rna minh ton tho noi rue Ph~t: d~i hung, d~i ll:fc, d~i tu bi. h~

Ngay nay, vao nhilng nam cuoi eua thien nien ky, tårn thue nhån lo~i dang ehuån bi rii bO qua khu b~o ll:fc, båt khoan dung, de mo n~mg eanh eira Tu-Bi-Hy-Xa eho thien nien ky t6i. lli se la ky nguyen dån chu, t1:f do, binh d:ing giila eac dån t(>c, khoan dung trong t\1 tuång va ton giao. Dly la nhilng phdm gia eao quy eua loai ngl1oi rna rue Ph~t luon luon de cao, dåy ciing la nhilng gia tri rna PMt Tå Vi~t Narn då the hi~n. Khi rna eanh eira cua the gi6i må r(>ng, Ph~t Tå Vi~t Nam y thue ro sl:f dong g6p tfch Cl:fC CUa minh trong c(>ng dong nhån lo~i. Dly ciing la chu de rna toi hy V9ng Di-i H9i se c6 thoi gian va dieu ki~n de thao lu~n. Va ciing con nhieu n9i dung quan tr9ng khac, xac difih diem nhin eua Ph~t Tå Vi~t Nam doi v6i qua khu ciing nh11 nhilng dl:f ph6ng cho the gi6i tl1ong lai. The nhang, å trong n116c, cac t6 ehUc Ph~t Giao va tieng n6i Ph~t Giao chi daqc eho phep chung nao nhilng thu åy ehung to ta cong c~ dac ll:fe de Ding bu(>c ch~t dl1qc qu'ån chung Ph~t tå thanh rn(>t khoi va dån di båt eu phaong h116ng nao rna Ding muon. Vi v~y, Giao H9i va toan the Tang Ni, Ph~t Tå, nhung nguoi rna tfn tårn kh6ng h! dao

d(>ng, phåm cMt khong he bi hu h6a, tha thiet gåi låt cå tu duy va nguy~n 116e eua minh vao D!-i H9i nay. Hy V9ng Di-i H9i se phat huy tieh el:fe tinh th'ån Ph~t Giao Vi~t Nam, the hi~n bån l'inh cua PMt Tå Vi~t Nam, de eho m~c du dang ehiu s6 ph~n eua m(>t dån t(>e ngheo d6i, l~c h~u nhung vån c6 du ly tuång va nghi ll:fe de kh:ing difih nhilng gia tri va nhilng c6ng hien cua minh cho m(>t the gi6i hoa binh, h~nh phue va khoan dung. Cåu rnong Di-i H9i n6i len nhilng tieng n6i th'åm l~ng rna Tang Ni va Ph~t Tå trong nu6e khong n6i len duqe, de cho c(>ng dong nhån lo~i nghe ro giai di~u ehån thanh dang cung hoa tiet flhip bl16e theo bl16c tien van minh. Kinh chuc D!-i H9i thanh cong. Va nhån ngay Ph~t Din Ph~t lich 2543, Giao H9i kfnh ehue Cha Ton Traång Liio d~o ll:fe tang truong, tu~ m~ng dien truong, de tam b6ng cåy Bo che mat Ph~t Tå trong sa rn~c n6ng bue eua the ky.

re

Kfnh chtic Chl1 Thaqng T9a, Di-i rue Tang Ni gi6i due tien tu, phl16e tri trang nghiem, vien thanh d~o quå.

re

Kinh chuc toan the Ph~t Tå tårn Bo kien co, s6ng hang ngay an l~e v6i ehinh tin va chanh tin, the hi~n giao ly m'åu nhi~m eua Ph~t ngay giila dong doi o traqe. Sai Gon, Ph~t lich 2543 Vi~n Trl1ång Vi~n H6a D!-o Hoa Thaqng Thich Quang D? (kj ten)

Viet

~i

thucua Hl. Thich Ouång DQ

doi thå 31 td chinh tri• Duoi day. Phong Thong Tin PhQt Gi6o Qu6c Te dang toi nguyen van bue thu cua HT. Thfch Quong fl;>. nhan danh ViE;ln Tru6ng ViE;ln H6a D;:lo. guiden c6c D;:li Su thuoc Lien HiE;lp Ål ChOu tQi Ha NQi de yeu s6ch phl,Jc hoi quy€m sinh hoQt cua Gi6o HQi PhQt Gi6o ViE;lt Nom Th6ng Nhat. tro tv do cho HT. Thfch Huyen Quang va 31 tu nhan vi luong thuc. nhan CUQC g(lp ga th6ng 7 vua quo giQa c6c D;:li Su voi nha cam quyen Ha NQi de thoo bon ve van de nhan quyen. tv do ton gi6o cung bon Phuc Trinh cua 6ng Abdelfattah Amor. d(lc su LHQ, ve chuyen dieu tro dan 6p ton gi6o tQi VIE;lt Nom th6ng 10 nom ngo61. Dnh kem van thu nay. ViE;ln H6a D;:lo con cung cap mot danh s6ch ghi ro ly ljch. noi glam giQ cua 31 tu nhan vi luong thuc. gom c6c tu sT PhQt Gi6o. Cong Gi6o. Cao EOi. Hoa Hoo. Tin Lanh va c6c tu nhan chfnh trj.

GIÅO H()I PH~ T GIÅO ~T NAM TH6NG NHAT V~NHOAD~O Kinh gili: Quj Ngiii Dt;~i Su Lien Hi~p Chdu Au tt;Zi nuuc CØng Hoa Xii HØi Chu Ngh'ia Vi~t Nam. (Kinh nho Uy Bon Boo V$ Quyen Lam Nguoi ViE;lt Nom chuyen dQt) Thua Quy Ngai fk;li

Su.

D:tqc tin quy Ngai se g~p go chfnh phu n116c C(>ng Hoa Xii H9i Chu Nghla Vi~t Nam ~i Ha N9i de thao ban van de nhån quyen va tl:f do ton giao ~i Vi~t Nam, chung toi hån h~nh gåi den quy Ngai, va thong qua quy Ngai, den Nhån

36

Phap Åm V u Lan 99

dån va Chinh phu cua quy qu6c, tinh d.m såu slk cua nhftng Ph~t tit Vi~t Nam rna tieng n6i phåt xu!lt tir h1ong tri va phåm gia cua con nguoi dang bi d~p tit m<')t cach tM b~o båi m<')t M th6ng chinh tri khong khoan dung. ChUng toi chån thanh ghi nh~n m6i quan tårn såu såc cua quy Ngai d6i v6i tinh ph6 quat cua cac quy~n co bån va thieng lieng nMt cua con nguoi v6n khong duge thua nh~n å dåy, khi quy Ngai d~i di~n cho quy qu6c ~i d~t nu6c chung toi phåt bi~u nhftng gia trt van minh da duge khång diflh. PMt giao do chung toi v~n dt,mg m<;>i khå nang h~n che, va se khong ngl.tng v~n dt,mg, M cho tfnh ph6 quat ~Y trå thanh n~n tång thiet yeu trong cac quan h~ qu6c te, trong nhftng tiep xuc gifta cac c<')ng dong, cac dån t<')c va cac qu6c gia. NMn lo~i van minh khong cho phep b~t cu m<')t chfnh phti nao, du dl,la tren y thuc h~ hay th~ che chinh tri nao, c6 tinh ca bi~t h6a nhung giå trt ph6 quat de dl,lng len bue man s;it håu cach ly m<')t bl) ph~n loai nguai dång sau b6ng t6i ctia qch su v6i y thuc mo ho v~ khai ni~m ng1,1y ~o duge m~nh danh la "van di nt?i bt?". Chung t6i ciing xin phep duge cånh båo quy Ngai, di~u rna quy Ngai biet ro ~i dåt nuoc chung toi, V~ vi~c su dl,lng ton giao cho m1,1c tieu chfnh trt. Khi m<')t ton giao trå thanh m<')t bl) ph~n ctia quy~n ll,lc chinh tri thi quy~n ll,lc ~Y trå thanh chuyen che tuy~t d6i. NMt la truong hqp ctia m<')t ton giao chiem da s6 nhån dån c6 ånh huång såu r<')ng trong doi s6ng tinh thån ctia m<')t dån t<')c. Ltch su nhån lo~i. å phuong Tåy ciing nhu phuong D:mg, da ghi l~i qua nhi~u thåm cånh do quy~n ll,lc chuyen che tuy~t d6i ~Y gåy ra. Vi v~y. Ph~t tu Vi~t Nam kh6ng cMp nh~ c<')ng dong Ph~t Giao la m<')t thanh vien ctia M~t Tr~n T6 Qu6c Vi~t Nam, m<')t t6 chuc chinh trt quån chUng do Ding C<')ng sån Vi~t Nam lanh d~o. Giao H<')i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng NMt kien quyet v~ d(mg doi hoi dång C<')ng sån Vi~t Nam khong duge phep cuong bue cac tu si Ph~t giao tham gia d~u tranh quy~n ll,lc chinh tri, tranh gianh cac ghe quy~n ll,lc trong Qu6c H<')i ciing nhu trong H<')i O>ng Nhån Dån cac c~p. Nguyen tie "chfnh giao phån ly" la truyen th6ng sinh ho~t ctia Ph~t giao Vi~t Nam trong qua khu va dang ta n~n tång ho~t d('mg ctia Giao H<')i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nh~t hi~n ~i. ll.eu nay da duge khång diflh båi Quyet Nghi ctia fl).i h<')i Vill ctia Giao H<')i PMt Giao Vi~t Nam Th6ng Nh~t t6 chuc ~i Hoa Ky vao cac ngay 14, 15 va 16 thang 5 nam 1999, du6i sl,l chi d~o ctia Lånh d~o t6i cao ctia Giao H<')i trong nuac.

Thua quy Ngai Dq.i Su,

La d~i di~n ctia cac qu6c gia, thu<')c kh6i Lien Hi~p Chåu AI, c6 nen cong nghi~p phat tri~n hang dåu ctia the giai, ~i m<')t trong nhftng nu6c ngheo nh~t the gi6i ta Vi~t Nam, hån quy Ngai da tMu hi~u nhung th6ng kh6, da thåm diflh duge nhung nguyen nhån va h~u quå, rna nhån dån chUng toi phåi ganh cmu. Cac nuac ngheo cån Sl,l vi~n trq va hqp tåc ctia cac nu6c phat tri~n d~ s6ng con va nång cao mue s6ng thuong nh~t. Nhung å dåy sl,l vi~n trg va hqp tåc dang d~t luong tårn va tri tu~ con nguoi tru6c m(>t song quan lu~n (dilemma). Vi ti l~ phåt tri~n khong tuong xung gifta mue s6ng kh6n cung ctia tuy~t d~i quån chung vai thi~u s6 d~c quyen chinh trt. 6 Vi~t Nam h6 såu giau ngheo ngay cang chenh l~nh khting khiep. ll.eu nay chi c6 th~ tranh, neu vi~n trg kinh te va ky thu~t d~t nen tång tren dåm båo ve nhån quyen, khång diflh nhung gia trt ph6 quat ve dån ehti va 11! do. D'>i hoi nay khong duge eoi la xen vao eong vi~e n<')i bl) etia m<')t nu6c. Neu khong c6 nhftng dåm båo ~y, quyen ll,le ehuyen cbe se lgi dt,mg vi~n trg kinh te d~ eting e6 y thue h~ b~t khoan dung, kh6ng ehe tl,l do tu tuång, tr~n ap tl,l do ngon lu~n. Chung toi r~t dong tinh v6i lai tuyen b6 tren nh~t bao Le Monde ctia ong Kofi Annan, T6ng Thu ky Lien Hi~p Qu6c, khi ong n6i rang: "Kh6ng thl nao con cha'p nhgn Sl! ki~n cac chinh phU la'y ca båo v~ chu quyin dl phz'nh phil cbng dan nuf1c h9 vi cac quyen ca bån". C<')ng dong Ph~t tu Vi~t Nam trong nuoe eiing nhu ngoai nu6c hoan nghinh nhftng vi~n trg quy båu rna quy qu6c danh cho nhån dån Vi~t Nam. Nhung Ph~t tu Vi~t Nam ciing keu g<;>i sl,l quan tårn hon nila ctia quy Ngai, ciing nhU cua c<')ng dong nhån lo~i. d6i v6i tinh tr~ng vi ph~m nhån quyen ~i Vi~t Nam. Cån c6 nhftng bi~n phåp m~ me d~ båo dåm eho vi~e thl,lc hi~n thl,lc sl,l eae quyen ph6 quat etia con nguoi, va len an khong up må m<;>i hanh d<')ng vi ph~m hay dan ap cae quyen ~y. ~c bi~t vi~e eu xu ctia Chinh phti Vi~t Nam d6i v6i 6ng Bao eao vien d~c nhi~m Lien Hi~p

Qu6c, Abdelfattah Amor, trong ehuyen vieng tham Vi~t Nam vua qua, chung toi keu g<;>i cac chinh phti thu<')c Lien Hi~p Chåu AI hay c6 hanb d<')ng tam eho Vi~t Nam ton tr<;>ng m<;>i nghia VI,J rang bu<')e ciing nhu tuån thti eac thti tl,lc, qui tie ctia Lien Hi~p Qu6e, d~e bi~t d6i v6i nhftng nhi~m Vl,1 etia eae Bao cao vien d~c nhi~m Lien Hi~p Qu6c. Trong bån Phuc trinh ~i kh6a h<;>p lån thU 55 cua Uy Ban Nhån Quyen Lien Hi~p Qu6c ~i Geneve vua qua, ong Abdelfattah Amor keu g<;>i chinh phti Vi~t Nam bai b6 m<;>i h~n ehe khong thi nao eMp nh~n ve 11! do t6n giåo va trå 11! do eho mt cå cac til nhån t6n giåo. Giåo H<)i Ph~t Giåo Vi~t Nam Th6ng Nhåt hoan toan ting h<) eac lai khuyen cao ctia 6ng Amor, va keu g<;>i cac chfnh phti thu<')e Lien Hi~p Chåu AI thue ep chinh quyen Vi~t Nam thi hanh tr<;>n V(fn cae khuyen cao åy. llnh kem dåy, chung toi xin gåi quy Ngai fl!.i Su, nhu tai li~u tham khåo, bån Quyet Ngbi etia fl!.i H<')i vm ctia Giao H(>i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nh~t tir ngay 14 den 16.5.1999, da duge Vi~n Tang Th6ng phe chuån. Quyet Ngbi nay due ket ml,le dich, nguang v<;>ng va ffii,JC tieu etia Giao H<)i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nh~t. va tåi xae diflh Sl,l

Phåp Åm Vu Lan 99

37

lien h~ m~t thiet v6i nhån quyen, khoan dung va n;r do cua Giao H<;>i PMt Giao Vi~t Nam Th6ng NMt, rna chung toi khong ngirng cong khai ung hl) tir nhieu th~p ky qua. M<)t trong nhftng di~m chinh cua bån Quyet Ng~ nay la yeu sach phl;Jc hoi quyen sinh hol!-t cua Giao H<)i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhåt. M~c du chinh phu Vi~t Nam chua c6 vån bån phap quy nlm ra l~nh cåm Giåo H<)i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhåt hol!-t d<)ng, nhung trong tht,tc te Giao H<;>i chung toi da bi ngån cåm hol!-t d<)ng tir nåm 1982. Chung toi tin quyet rltng, Giao H<;>i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nh!lt, v6i truyen th6ng sinh hol!-t tir 20 the ky qua, v6i s6 luqng PMt tir dl!-t 80% dån s6, va voi nen giao ly xåy dt,tng tren lCmg tir bi, khoan dung va thong cåm, Giao H<;>i chung toi c6 khå nång d6ng g6p lon lao chfta lanh nhftng vet thucmg va t~ nl!-n xa h<)i cua nu6c Vi~t Nam hOrn nay. Neu Giao H<)i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhåt duqc quyen phl;Jc hol!-t h~ th6ng lon r<)ng cac ~nh xa, truong h9c, dl!-i h9c, co nhi vi~n. cac trung tårn tir thi~n xa Mi va vån h6a bi nha nuoc cuang chiem sau nåm 1975, Giao H<;>i chung to i se tien hanh giåi quyet cac tai h9a sinh tir ngheo kh6, thåt h9c, rna tuy, ml!-i dåm, ll!-m dl;lng tre em va nhftng t~ nl!-n khac rna xa Mi Vi~t Nam dang g~p phåi. Chung toi cfing xin cung cåp quy Ngai ~i Su m(>t danh sach sa b(> cac ru nhån vlluang thuc, gom c6 cac tu si va tfn do thu<)c nhieu ton giao hi~n bi chfnh quyen Vi~t Nam giam gift chi vl h9 da hllnh d(>ng theo tieng g9i on hoa cua luang tri hay su m~nh thieng lieng cua tu si. Bån danh sach ban d'åu nay do ca quan thong tin cua Giao H(>i chllng toi d~t tl!-i Paris, PhOng Thong Tin Ph~t Giao Qu6c Te, thiet l~p va da duqc Vi~n H6a ~o duy~t xet va chuån y. Chung toi hy V<?ng quy Ngai hoan hy trao giup Mn chinh phu Vi~t Nam trong cu(>c h<?P sap toi va doi hoi nha c'a.m quyen Vi~t Nam trå n;r do cho h9. Chung toi vira duqc bao d(>ng ve tlnh trl!-ng suc khoe cua ~i lao Hoa thuqng Thich Huyen Quang, Xir ly Vi~n Tang Th6ng, Giao H<)i PMt Giao Vi~t Nam Th6ng Nh!lt, c6 ten trong danh sach thuqng dan. ~i lao Hoa thuqng Thfch Huyen Quang nåm nay 82 tu6i, bi ru day khong xet xir o tinh Quång Ngai tir nåm 1982. Bi dau yeu tr'åm tr9ng, nhung Cong an cach ly khong cho phep g~p bac sl rieng hay nh~n thu6c men tir mon d~ . lfoi thang 3 nåm 1999 khi toi Mn thåm Hoa thuqng d~ ban vi~c t6 chUc ~i h(>i VID cua Giao H(>i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhåt, Cong an da Mn bat hai chllng toi thåm cung trong nhieu gib dong ho. Tir d6, va d~c bi~t sau ~i H(>i VID t6 chuc tl!-i Hoa Ky trung tu'ån thang 5 nåm 1999, toi duqc thong bao rang Cong an phong toa va ki~m soat gat gao Hoa thuqng Thich Huyen Quang. Suc khoe cua Hoa thuqng sut kem tr'åm tr9ng vl st,t nguqc dai nay, va vo cung c'ån yeu duqc chåm s6c thu6c men. Chung toi thanh tårn xin quy Ngai ~i Su khån c!lp neu v!ln de nay voi nha c'åm quyen Vi~t Nam va dong lue yeu sach trå n;r do cho Hoa thuqng tro ve nai hl) khåu thuong tru o Sai Gon. M<;>t l'ån nfta, chung t6i xin chån thllnh bay to tlnh cåm såu sac cua Ph~t tir Vi~t Nam, kfnh goi Mn quy Ngai ~i Su, Nhån dån va Chinh phu quy qu6c. Trån tr9ng. Vi~n Trubng Vi~n H6a ~o Sa mon Thfch Quång Dr!

S6: 0279NPTTIHDDHIVPIIINHDNT

ciia GHPGVNTNHN-HK, Van Phong Il Vi~n Hoa B~o nhan vl} Ho a Thu(fng Thich Quang B()

bi Uy Ban Nhan Dan qu~n Phti Nhu~n sach nhi~u va ham dqa Drqc tin Uy ban Nhån dån qu~n Phu Nhu~n da tri~u moi Hoa thuqng Thich Quång D;>. Vi~n truong Vi~n H6a ~o. Giao H<;>i PMt Giao Vi~t Nam Th6ng Nhllt (GHPGVNTN) Mn qu~n ngay 6.8.99 M "trao d6i vl mqt s6 hor,~t dqng trai phep trong thifi gian vlia qua". Ngoai ra, Hoa thuqng Thich rue Nhu~n. C6 vån chi dl!-O Vi~n H6a ~o. cfing duqc Uy ban Nhån dån qu~n 10 moi Mn ngay 5.8.99 d~ "tham dlf bu6i trao d6i vi mqt s6 van dlliin quan den hor,~t dqng ton giao", va Thuqng t9a Thich Tu~ Sy, T6ng Thu Ky Vi~n H6a ~o. thl moi Mn Uy ban Nhån dån qu~ Go V!lp ngay

38

Phåp Åm V u Lan 99

7.8.99 d~ "ph6 biln va th!fc hi~n Ngh! fJ!nh 26 cua chinh phU ve cac hoq.t dqng ton giao". G~p mua an el.! kiet h(!. ciing nhl1 khong dong y v6i cung cach tri~u moi, nen HT. ille Nhu~ va TI. Tu~ Sy khong den noi trinh di~n. Trfun tr<;mg hon cå lå truong hqp cua HT. Thfch Quång D). Vi qua phat bi~u cua cac d(!.i di~n Ban Ton giao chinh phu va M~t tr~n T6 qu6c thanh ph6, trl16c st,t hi~n di~n cua c6ng an va chU tich Uy ban Nhån dån qu~n. trong cu<?c MP go gQi lå "trao d6i" ngay 6.8.99, tht,tc te chi lå st,t t6 cao va ket an Hoa thuqng Thich Quång D? "c6 nhilng hanh dqng phq.m phap, pha hoq.i doan Ut dan tqc, chia re ton giao". Hai hånh d<?ng ph(!.m phap nay, tM nhå't lå "ra bån Th6ng Bq.ch ve Dq.i Hqi VI/l tq.i Hoa Ky, vi~c nay vi phq.m dieu 20 trong ngh! d!nh s6 26 ve cac hoq.t dqng ton giao, an d!nh vi~c phong giao phdm, phong chUc, b6 nhi~m phåi duqc Thu tu6ng chlnh phu chdp thufj.n". Thu hai la "tan phat tai li~u xam phq.m an ninh quoc gia khi vilt thu gUi cac Dq.i su thuqc Lien Hi~p Au C hau tq.i Ha Nqi''. Van thu glii cac vi fl!.i su thu<?c Lien Hi~p Al Chåu dan thuqng chl duqc Hoa thuqng Thfch Quång D? n6i len m<?t st,t tht,tc kh6ng con ai c6 th~ ch6i dii. lli la tinh tr(!.ng vi ph(!.m nhån quyen, vi ph<!-ffi tt,t do t6n giao t(!.i Vi~t Nam ngay nay, cilng nhu vi~c giam giii ru nhån vi luong thuc va tu nhån chfnh tri m<?t cach tuy ti~n. Nhiing loi ket an tren dåy t(!.i Uy ban Nhån dån qu~n Phu Nhu~n vita phi phap, vita vi ph(!.m nhån phåm cua nguoi c6ng dån. Phi phap vi cac vien chuc n6i tren kh6ng c6 thåm quyen cua m<?t toa an. Vi ph(!.m nhån phåm, vi cac lai ket t<?i v6 b~ng n6i tren chieu theo Chuong l cua B<? lu~t Hinh st,t cua CHXHCNVN c6 th~ dan den nhiing an tu 15, 20 nam, chung tMn va ngay cå tli hinh. Kh6ng ai c6 quyen khinh sullt dua gion v6i phap lu~t nhu the d6i v6i nguoi dån luong thi~n. hu6ng chi d6i v6i m<?t vi Cao Tang cua Ph~t Giao. Vi v~y H<?i D>ng lleu Hanh Giao H<?i PMt Giao Vi~t Nam Th6ng NMt Håi Ngo(!.i t(!.i Hoa Ky, Van phong IT Vi~n H6a fl!.o, da hQp khån t(!.i Los Angeles, bang California, ngay 12.8.99, d~ lå'y thai d<? va tim nhiing bi~n phap thfch nghi bao d<?ng Iuong tri the gi6i va v~n d<?ng chinh gi6i Al, My, Å, Uc can thi~p h'a.u nhiing st,t tr(!.ng n6i tren kh6ng con tåi dien. Thay m~t toan th~ Tang, Ni, Ph~t tli Vi~t Nam Hoa Ky, Van phOng IT Vi~n H6a D).o:

ahåi ngo(!.i, Giao H<?i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhat Håi Ngo(!.i t(!.i

l) ct,tc lt,tc len tieng phån d6i cung cach sach nhieu va ham dQa cua Uy ban Nhån dån qu~n PhU Nhu~n d6i v6i Hoa thuqng Thich Quång D? Mm 6.8.99. 2) keu gQi dång C<?ng sån va Nha nu6c CHXHCNVN hay dung bi~n phåp che tai d~ ngan ch~n tUe khac cac co quan dia phuong c6 hånh vi ph(!.m phap trong vi~c cu xli v6i Hoa thuqng Thich Quång D? n6i rieng, va d6i v6i toan b9 chu T6n ille Hoa thuqng, Thuqng tQa, fl!.i due va Cu si thu<?c Giao H<?i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhat n6i chung. 3) yeu c'a.u dång C<?ng sån va Nha nu6c CHXHCNVN håy giåi toa st,t quån che khac khe d6i voi Hoa thuqng Thich Huyen Quang, Xlily Vi~n Tang Th6ng, Giao H<?i PMt Giao Vi~t Nam Th6ng Nhllt (GHPGVNTN) n6i rieng d~ Hoa thuqng c6 th~ tro ve noi hl) khåu thuong tru Sai Gon; va d6i v6i chu Tang Ni thu()c GHPGVNTN n6i chung; ciing nhu cMm dili vi~c phong toa cac Chua Vi~n trt,tc thu()c GHPGVNTN tren toan lanh th6 Vi~t Nam.

a

Giao Hi? i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng NMt Håi Ngo(!.i t(!.i Hoa Ky, Van Phong IT Vi~n H6a fl!.o, ciing eat lai keu gQi cac t6 chuc nhån quyen qu6c te, cac t6 chuc van h6a va t6n giao trong the gi6i, cac nhån dån va chinh phU yeu chu<?ng tt,t do va c6ng bllng tren nam chåu hay len tieng doi hoi dång C<?ng sån va Nha nu6c CHXHCNVN cham dut vi~c phan bi~t d6i xli d6i v6i hang giao phåm GHPGVNTN, va phl;lc hoi quyen sinh ho(!.t cua GHPGVNTN. Lam t(!.i Los Angeles, Hoa Ky, ngay 13.8.1999 Chu tich Hl)i dong lleu hanh Van phong IT Vi~n H6a fl!.o Hoa thuQng Thich Hl) Glåc

... Ki tu sau Dc;li H91 VIl, hon hai muoi nam da troi qua. Thoi glan du cho mc}t con nguoi truong thanh, c6 du tri khon di nh{ln biet nhOng gi lam nim pham giå cua con nguoi, nhung tiec thay, thoi glan ngan ay IQi chua du cho mc}t dat nuoc c6 bon nghin nam van hlen lon len ngang tam y thuc thol dc;:li. Tuy nhien, thoi glan nhu the cung qu6 dal di !dim chCsng huyen thoc;:li b6ch chiØn b6ch thång cua chu nghia bai tru ton gi6o. Trong suot thoi glan ay, Giåo Hc}i Ph{lt Giåo V~t Nam Thong Nhat, ke thua chinh thong cua hai nghin nam ljch sU, dUQC xåy dvng va truong thanh tu m6u va lUa cua tinh than bat bQO dc}ng, da khong ngot lO doi tUQng tran 6p chi Vi khong chju khuat ph~r~c bQo lvc, khong chju h6a thån lOm cong c~r~ chuyen chinh, khong chju b6p meo nhOng loi dQY cao cå cua Ph{lt va Tå di benh vvc quyen IQI cua t{lp doan giai cap mol ....

Phlip Åm V u Lan 99

39

TC.tiAg llåo llåo llC.i etla "C.oAg TC.~"E liA"C.tt IU&o lletic Tfi Sau khi bon tln VNN va Reuters loan dl cha biet vl$c Hoa Thllc;mg Quong E>Q cung nhll chll vj ThllQng T<;>a khac thuoc GHPGVNTN bl chfnh quyen dia phlldng mollen hqch sach. lay cung. sach nhleu. v.v ... Ph6ng Th6ng Tin Ph<;it Giao Quoc Te tu Paris gul cac bon Th6ng Cao Bao Chf nhll sau: Cong b6 b1k th11 cua Hoa th11qng Thich Quång D9 gtri cac D~i su thu9c Lien Hi~p Åu CMu å Ha N9i, d~o d~t van de nha cåm quyen c9ng sån dan ap GHPGVNTN. Vi bue thl1 nay va bue Thong B~ch ve thanh quå D~i H9i VIll ~i Hoa Ky, Hoa th11c;mg bi Cong an va Uy Ban Nhån Dån Qu~n Phu Nhu~n ket an ".xam pht;zm an ninh qu&: gia" va "pM hot;zi doim ket dan tqc, chia re tan giao". Nh11ng Hoa thltc;mg tuyen b6: "Cac ang khång c6 tu cach va thdm quyin xet .xu tåi!" 6ng Nguyen Hoang Anh, Chånh van phong Uy Ban Nhån Dån Qu~n Phu nhu~n. Sai Gon, da d~t thl1 mai Hoa th11c;mg Thfch Quång D9, Vi~n trltång Vi~n H6a D~o. Giao H9i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhat, den qu~n vao lue 9 gib sang ngay 6.8.99 d~ "trao d6i vi mqt s{) hot;zl dqng trai phep trang thifi gian vua qua". Hoa th11c;mg Thich Quång D9 hi~n di~n dung ngay gib n6i tren. T~i dåy c6 ml1bi can b9 Thanh ph6, Ph11bng va Qu~n. bao gom Chu tich qu~n. d~i di~n M~t Tr~n T6 Qu6c, Ban Ton Giao chfnh phu, Giao H9i Ph~t Giao Nba N116c va Cong an.

Må d'åu cu9c "trao d6i", Tr11ång ban Ton Giao chinh phu TP HCM t6 cao Hoa th11qng Thich Quång D9 "c6 nhiing hanh dqng pht;zm pMp, pM hot;zi doan ket dan tqc, chia re tan giao". Hai hanh d9ng ph~m phap nay, thu nhat la "ra bån Thång Bt;zch vi Dt;zi Hqi Vlll tt;zi Hoa Ky, vi~c nay vi pht;zm diiu 20 trang Ngh! D!nh so 26 vi cac hot;zt dqng tan giao, an d!nh vi~c phong giao phdm, phong chuc, b6 nhi~m phåi dUf!C chdp thu{ln cua ThU Tu(mg chinh phu". Thu hai la "tan pMt tai li~u .xam pht;zm an ninh quoc gia khi viet thu glii cac Dt;zi su thuqc Lien Hi~p Au Chdu tt;zi Ha Nqi". Dieu dang l11u y la, chieu theo B9 lu~t Hinh sl,t cua Nba nl16c c9ng sån, xåm ph~m an ninh qu6c gia (Chuong l. di~u 75) bi 20 nam tu, chung thån hay tir hinh; pha ho~i doan ket dån t9c, chia re ton giao CChuong 1. dieu 81) bi 5 nam Mn 15 nam ru. Ngoai ra, Ngbi difih 31/CP ve quån che hanh chanh cho phep giam gift tu 6 thang Mn 2 nam bat cu ai bi nghi vi ph~m an ninh qu6c gia rna khong c'ån c6 an l~nh cua toa an. "vi pht;zm an ninh quoc gia" la dieu rna bån phuc trinh cua 6ng Amor, d~c su LHQ, cho la "ma hO, khång chinh .xac, hO /On" dån Mn "nhiing hinh pht;zt cha nhiing nguifi su di!-ng chinh dang quyen tlf do ngon lu<;ln hay tu tucmg".

40

Den l11qt d~i di~n M~t Tr~n T6 Qu6c ciing phat bi~u t11ong t~,t. Rieng vi s11 d~i di~n Giao H9i Ph~t Giao Nba N116c qu~n Phu Nhu~n thi nhan m~nh vi~c "Giao Hqi Ph(j.t Giao Vi~t Nam Thong Nhdt khång con hi~n hiiu tu khi Giao Hqi Pht,lt Giao Vi~t Nam (tue Giao H"l Nha Nuoc ma Ban TOn Glao Chinh phu 991 la 'H"i NhOng Nguoi Ph<Jt tu Vi$t Nam·. PTI chu) thanh l(j.p niim 1981 ".

Sau khi cac quan chuc nha nl16c CQng sån phåt bi~u xong, he;> mai Hoa thuqng Thich Quång D9 cho biet y kien. Hoa th11qng dap: 'Toi khång c6 y kien. Cac v! mifi thi tåi den . Nhiing gi cac v! vua trinh bay khång phåi la "trao d6i" rna la ket an. Ma day dau phåi la toa an, phåi khång? Chuy~n Giao Ht?i Ph<;lt Giao Vi~t Nam Thång Nhdt la chuy~n tn;mg dt;zi , con them van di tlf do tin ngu8ng, van de dan tqc ... cilng quan tn;mg lam. Horn nay cac 6ng khång du thdm quyln va tu cach ban cac chuy~n dy. Lue nao g{ip cac v! c6 thdm quyln t6i se n6i. Vi~c Mm nay thi nhu the' nay: Neu cho vi~c toi lam la bat hqp phap, thi cac ong cu chieu theo lu~t phap rna xir ly thoi. Nhung .xin 16i cha t6i hoi mqt eau: Chung toi lam cai gi rna cho ta trai phep? The cac 6ng da lam dung lu~t phap ch11a? Lu(j.t phap nao cha phep cac 6ng giam nguifi mt?t cach vå thifi ht;zn, nhu truO'ng hf!p Hoa thUf!ng Thich Huyln Quang bi giam giil tu 1982 den nay, muifi båy muifi tam niim khång ly do, khång .xet .xu. C u .xem ca i nuac Cam-Bot rna nguifi ta ciing c6 lu{lt pMp hdn hoi, Ta-Moe la mt?t ten pht;zm tqi di~t chUng rna nguifi ta ciing cM tt;zm giam 6 thdng thåi. H9 mu6'n dua ra toa, nhung sap het ht;zn, nen phåi do Quoc Ht?i quyet d!nh giam them 3 niim va chi 3 niim thåi dl .xh .xu. Con Hoa thuf!ng Huyen Quang giam 17 niim rbi, the' c6 dung lu{lt phdp khång?" Tru6c cåu hOi danh thep ay, cac quan chUc im thin thit, chång ai trå lai. Roi he;> yeu c'åu Hoa thl1qng Quång D9 ky vao bien bån. Hoa thl1qng båo: 'T6i khång kj, vi tå i c6 n6i, c6 pMt bilu gi dau rna kj; t6i den cM nghe cac 6ng ket an thi kY dl c6ng nht,ln lifi ket an v6 ly cua cac 6ng a?" Cu6i cung cac quan chuc nha nl16c xin Hoa thl1qng cho m9t chu ky vao to Thl1 Moi d~ trinh len cap tren. Hoa thl1qng Quång D9 chap thu~n ky dl16i dong viet å m~t sau to Thu Moi: 'Tåi c6 dUf!C mifi den qu{ln, da den dung gia. Nqi dung bien bån khång ht!fJ l~ nen tåi khång kj".

Phap Åm Y u Lan 99

Cu(>c "trao d6i" vita ran de, ham do<!-. vita t6 cåo, ket an, xåy ra tit 9 gia sang den 11 gia trua ngay 6.8.1999 1'!-i Uy Ban Nhån Dån Qu~n Phli Nhu~n å s6 195 Nguyen Van Tr&i, phuang 11, Qu~n Phu Nhu~. TP HCM. Ngoai ra, Hoa thuqng Thich Due Nhu~n, C6 vån chi d<!-o Vi~n H6a D<!-O, eling duqc Uy Ban Nhån Dån Qu~n 10 mai den ngay 5.8.99 d~ "tham dlf bu6i trao d6i vi? mØt so van di? lien quan den hor,~t dQng tan giao". Nhung Hoa thuqng chi ci:t nguai d<!-i di~n den thay. Thuqng to<~- Thich Tu~ Sy, T6ng Thu ky Vi~n H6a D<!-o, thi mai den Uy Ban Nhån Dån Qu~n Go Våp ngay 7.8.99 d~ "ph6 bitn va thl:(c hi4n N ghi dinh 26 cua chinh phU vi? ccic hor,~t dØng tan giao". Nhung vi ly do an cu kiet h<~-, Thuqng t9a kh6ng den.

TCBC tQi Lien Hi~p Quoc, Geneve ngay 20.08.99 TQi danh 'xåm phQm an ninh quoc gia' cung hai co che 'quan che' va 'quan che hanh chinh' dåy giåi fri fhUC Va cåc nha lånh dQO fon giåo vao 'dja ngvc tran gian' o Vi.t Nam, loi ong Vo Vån Åi tuyen bo fQi LHQ T<!-i kh6a h9p thang 8 cua Phån ban Nhån quyen LHQ fån thu 51 å Geneve, t6i h6m thu sau 19.8.99, nhån danh Chu tich Uy ban Båo v~ Quyen lam Nguai Vi~t Nam kiem Ph6 chll tich Lien Doan Qu6c te Nhån Quyen, ong V5 Van Åi da phat bi~u ve tinh tr<~-ng måt hJ do va bi sach nhieu thuang trt;tc cua nhung tu nhån vi Iuong thuc va tu nhån chinh tri duqc d~c xa thang 9 va thang l o nam ngoai. Ong Ai n6i rång "tr,~i Vi4t Nam, git'ti tri thuc va cac nha lanh dq,o tan giao dang bi ddy vao mØt dia ng~c tran gian, nai rna m6i can nha deu c6 thl bitn thanh mØt xa lim". Ong trfch dån lai tuyen b6 g'ån dåy v6i bao chi phuong Tåy cua Hoa thuqng Thich Quång D(>: 'Tai dUf!C dua tu mØt nha tit nhå sang nha tit ltYrl". Dån chung h'åu het cac truang hqp cua nhung tu nhån duqc d~c xa cu6i nam ngoai, ong Ai t6 cao tinh tr<~-ng VO phap lu~t. do xet, måt an ninh thuang trt;tc rna nguai dån phåi hung chtu: "Nhftng ngUOi tit dUf!c dijc xa bi mat het m9i quyen cang dan, khOng duf!c cap hØ khdu la giay ta can bån cha mØt CUØC sang binh thUiJ'ng, bi sach nhilu thUiJ'ng trl:(C va c6 thl bi b&t trrJ lq,i bdt cu lue nao rna ch&ng can c6 an l4nh". Don ci:t tr11ong hqp cua Hoa th11qng Thich Quång D(>, bi cåu l11U thåm vån su6t 6 gia d~ng h~ h~i thang 3.99 khi Hoa thuqng ra Quång Ngai tham Hoa thuqng Thfch Huyen Quang. Ngay 6.8.99 vita qua, Hoa th11qng 1<~-i bi Uy ban Nhån dån tri~u den thåm vån å qu~n PhU Nhu~n M nghe t6 cao c6 nhung Mnh d<;mg ph<~-m phåp "xam phr,~m an ninh quoc gia" (tc:'>l nay c6 th~ d6n d~n tu hinh), vi Hoa th11qng viet th11 cho cac vi D<!-i su thu(>c Lien Phåp Åm Vu Lan 99

Hi~p Åu Chåu å Ha N(>i yeu c'åu trong cu(>c g~p go ngay

28.7.99 v6i nha c'åm quyen c(>ng sån hliy len tieng doi hoi chåm dUt vi~c dan ap nhån quyen, dan ap ton giao va trå tt;t do cho Hoa th11gng Thich Huyen Quang cung 31 tu nhån chinh tri; va eling vi Hoa th11qng ra Thong b<~-ch cho Ph~t tit trong n116c biet thanh quå D<!-i h(>i VIII cua Giao H(>i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhåt (GHPGVNTN) t6 chuc 1<!-i Hoa Ky vao trung tu'ån thang 5.99. Trong dem 13 r<~-ng ngay 14.8.99, cong an den d~p ci:ta doi kham xet Thanh Minh Thien vi~n. noi Hoa thuqng cu tru. Do Hoa thuqng tr~:~ tri Thich Thanh Minh tit ch6i cung rlill va vi~n dan lu~t cåm kham nha ban dem theo B(> lu~t T6 ll:lng hinh st;t, nen cong an m6i ng11ng vi~c pha cdng hong d(>t nh~p vao chua. Hoan cånh båt an va sach nhieu eling da xåy ra cho hai Thugng t9a Thich Tu~ Sy va Thich KhOng Tånh. Ong Ai eling dua ra truang hqp cua Båe si Nguyen Dan Que va Giao su dia cMt h9c Nguyen Thanh Giang. Båe si Nguyen Dan Que d11gc d~c xa nam ngoai, nh11ng ong quyet å 1<~-i Vi~t Nam, båt cMp m9i ap lt;tc cua nha c'åm quyen C(>ng sån båt ong phåi sang Hoa Ky. Hi~n nay ong dang bi cong an theo doi va ki~m soat, d11ang dåy di~n tho<~-i va m<~-ng 1116i Internet rieng cua 6ng bi eat, nhung ng11ai thån c~n cua 6ng th11ang bi tri~u doi thåm vån ve nhung ho<1-t d(>ng cua 6ng. Con Giao s11 Nguyen Thanh Giang, ng11ai titng tham gia hai cu(>c khang chien ch6ng Phap va ch6ng My, bi båt ngay 4.3.99 voi t(>i danh "lf!i d~ng cac quyen tlf do, dan chU xdm phr,~m lf!i ich cua Nha nuffc", ky tht;tc 6ng chi keu g9i dån chu h6a che d(>. Nha ap lt;tc qu6c te, 6ng d11gc trå hJ do sau 2 thang giam c'åm. Nh11ng hi~n nay ong kh6ng d11qc quyen rai khoi thanh ph6 Ha N(>i va m&i tu'ån phåi den trinh di~n cong an. Neu ro hi~n tr<~-ng t6i tam nay d~ chung minh cho cac Phai doan ph6 h(>i thåy ro bån cMt cua che d(> d(>c tai toan tri "mØt m{it reu rao dijc xa cho himg nghin tit nhdn", d~ r~i tim du cåch båt 1<~-i hQ, bång thu lu~t h6 I6n cua cai gQi la "xam phq,m an ninh quoc gia", bång cach hqp phap h6a co che "quån cht hanh chinh" theo Nght dinh 31/CP. Tr11ang hqp cua Hoa th11qng Thich Huyen Quang, Xi:t ly Vi~n Tang th6ng GHPGVNTN, bi båt rOi bi quån che tit 17 nam qua trong can nha åm m6c å qu~n Nghia Hanh, tinh Quång Ngai, la m(>t th~ nghi~m di~n hinh cua th(r dia ng~:~c tr'ån gian nay. Ngoai ra, bån phån tich ve nen phap ly c<)ng sån dung d~ båt giam ng11ai v6 t<)i, rna 6ng V5 Van Åi d~ trinh kh6a h9p thang 8 nay da d11gc LHQ in phat cho cac phåi doan ph6 h<)i bång 3 thu tieng Anh, Phap, Tåy Ban Nha. Kem v6i t<;>i danh h6 16n "xam phr;zm an ninh quoc gia", nM c'åm quyen Ha N<)i da sang che hai cong c~:~ M båt giam m9i thanh ph'ån ch6ng d6i ho~c khong tuån ph~:~c Dång, båt c'ån lu~t phap. Dåy la st;t vi ph<!-ffi trang trqn voi m9i Cong 110C qu6c te nhåm båo V~ nhån quyen rna Vi~t Nam ky ket tham gia.

41

Ca che thu nMt g<;>i Ut "Quån cM11 chieu theo dieu 30 trong B~ lu~t Hinh siJ, cho phep nha mroc "buØc nguOi b! Ut an phåi cu tru, lam dn sinh s6ng va cåi tt;zo mØt d!a phUang nhdt d!nh, dum Slf ki/m SOtlt, giao d/!-C CUa chfnh quyln va nhån dan d!a phuang. Trong thOi gian quån che: nguOi b! Ut an kh6ng duqc tlf y ra khoi ncri c u tru, b! M7c mØt s6 quyln cong dan theo Dilu 31 va b! cam lam mØt s6 nghl hot;ic cong vi~c nhdt d!nh. Quån chl duqc ap d~!-ng d6i vm nguOi pht;zm tØi xam pht;zm an ninh qu6c gia ( .. .) ThOi gian quån chlla tu mØt ndm dln ndm ndm kl tu ngay chdp hanh xong hinh pht;zt tu". Theo nguyen tac, toa an xac dinh quy che "quån che11 • Nhung trong thiJc te, m<;>i tU nhån chfnh tri hay ton giao vua duqc trå tiJ do lien bi "quån che., ngay. Day chinh la m(lt hinh ph~t ke tl,lc, hoan toan trai ch6ng voi Dieu 14 ghi trong Cong uoc qu6c te ve cac Quyen Dan SIJ va Chfnh tri: "Kh6ng mØt nguOi nao b! dua ra xet xu hot;ic b! trUng pht;zt /an thu hai ve cung mØt tØi pht;zm mii mØt bån an c6 hi~u llfc phdp lu~t dii tuyen".

a

Ca che thu hai g<;>i la "Quån che' hiinh chinh" theo Nghi dioh 31/CP ky ngay 14.4.97, cho phep cong an dia phUong, khong c'an th6ng qua toa an, quån che tU 6 thang Mn 2 nam båt cu ai bi nghi "xam pht;zm an ninh qu6c gia", du xam ph~m nay khong nghiem trqng den phåi truy cllli trach nhi~m hinh siJ. Trong bån Phuc trinh ve dan ap ton giao ~i Vi~t Nam c6ng b6 ~i kh6a h<;>p thang tu nam nay, D~c su Abdelfattah Amor dii nh~c den "nhiing dt;ic quyen bdt thuimg trao cho t6 chuc cong an" cung voi Nghi dinh 31/CP d~ c6 th~ b~t bO m<;>i c6ng dan c6 hilnh d~ng "hoan toan phu hqp vm lu~t qu6c te11 , d~c bi~t nhu vi~c sir d~ng cac quyen chinh dang ve tiJ do ng6n lu~n. t1J do y kien, t1J do tfn nguong, tiJ do l~p h(li, v.v ...

Cu6i bån phån tfch la danh sach cua 18 ru nhån thu~c m<;>i thanh ph'an t6n giao (Ph(lt gl6o. COng gl6o. Cao Dal, Hoa Hoo), trf thuc, van ngh~ si, ciJU si quan quån l1Jc VNCH. H<;> dii bi båt vi t~i "xam pht;zm an ninh qu6c gia", nhung trong thiJc te h<;> chi On hoa t6 chuc nhfrng cu(lc h~i nghi ve phat tri~n kinh te va dån chu, lam tho hay doi hoi t1J do cho t6n giao. D6 la: Hoa thugng Thfch Huyen Quang, cac Thugng t<;>a Thfch Lieu Minh, Thfch Thi~n Minh, Thfch Hu~ Dang, cac tu si C6ng giao Mai Due Chuong, John Bosco Ph~m Minh Trf, Bernard Nguyen Viet Huån, Michael Nguyen Van Thin, va cac ong: Nguyen Dinh Huy, Hoang Van Giang, Tr'an Van Luong, Vii Dinh Thuy, Tr'an Nam Phuong, Phan Van Ban, Nguyen Van Båo, D6 Huon, Le Van Son, Nguyen Tru(mg.

Thong C6o B6o Chi ngay 06.09.1999 HT. Thich Quång 09 yeu eau Ngoc;Ji truong Hoa Ky Madelelne K. Albright gåy ap IVc cho Nhån quyen va mc)t Xå hc)l cong dån ra dol tQi Vi9t 42

Nam? Thuc;mg Nghj si Hoa Ky Orrin G. Hatch keu gQI cho tv do ton gi6o va trå tv do cho HT. Thich Huyen Quang -Vi Giao phåm n6i tieng cua Ph~t giåo Vi~t Nam, Hoa thuqng Thfch Quång D~. Vi~n truc:Jng Vi~n H6a D~o. GHPGVNTN, dii giri m~t bue thu den Ba Ngo~i truc:Jng Hoa Ky, Madeleine K. Albright, yeu c'au Ba de c~p van de nhån quyen va tiJ do t6n giao trong cu~c g~p go voi nha c'am quyen Ha N~i ngay hOrn nay. Thu viet tl:t Sai Gon ngay 18.8.1999 nho Uy ban Båo v~ Quyen lam Nguoi Vi~t Nam c6 tr~ sc:J ~i Paris chuy~n giup, va dii duge trao den ~n tay Ba Ngo~i truc:Jng c:J Hoa Thioh D6n m~t tu'an truoc khi Ba len duong c6ng du Trung D6ng va den Vi~t Nam. Cung voi thu va tai li~u cua Vi~n H6a D~o. 6ng V6 Van Åi, Chu tich Uy ban Båo v~ Quyen lam Nguoi Vi~t Nam, dii luu y Ba Albright tfnh cach hi~m nguy cho bån thån HT. Thfch Quång D~ khi giri m~t bue thu nhu the tl:t Sai Gon. 6ng Åi keu g<;>i Ba Ngo~i tntc:Jng thuc gi~c nha c'am quyen Ha N~i cham dUt vi~c sach nhieu HT. Thfch Quång D~ va nhfrng nhån si phe phan chinh quyen, huy bO Nghi dinh Quån che hanh chfnh 31/CP cfing nhu dieu lu~t mo ho g<;>i la "xam pht;zm an ninh qu6c gia" nham h~ th6ng h6a SIJ dan ap nhfrng ngUoi bat dong chinh kien tren ph~m vi t6n giao hay chfnh tri. Trong bue thu dai ba trang, HT. Thfch Quång D~ "keu g(Ji Sl! quan tam han nila" cua Ba Albright "d6i vm tinh trt;zng vi pht;zm nhdn quyen tt;zi Vi~t Nam". Hoa thugng nhan m~nh "Nhån lo~i van minh kh6ng cho phep bat cu m~t Chfnh phu nao, du diJa tren y thuc h~ hay th~ che chinh tri nao, c6 tinh ca bi~t h6a nhfrng gia tri ph6 quat M d1Jng len bue man s~t h'au cach ly m~t b(> ph~n loai nguoi dång sau b6ng t6i cua ijch sir voi y thuc mo ho ve khai ni~m ng~y ~o duge m~nh danh la 'van de nØi bØ"'. Hoa thugng yeu c'au phåi "c6 nhiing bi~n phclp mt;znh me han di båo dåm cho vi~c thlfc hi~n thlfc Sl! cac quyen ph6 quat cua con nguOi, va Len an kh6ng up mo m(Ji hanh dØng vi pht;zm hay dan ap cac quyen dy, di cho mØt xii hØi cong dan c6 thi ra dm". Trong b6i cånh cua m~t Hi~p uoc M~u dich My Vi~t co th~ s~p duge ky ket, HT. Thfch Quång D~ keu g<;>i Hoa Ky, la "qu6c gia sieu cuimg duy nhdt cua thl gim ngay nay" ket hqp lien h~ m~u dich voi vi~n trq kinh te d~ "dt;it nln tång tren dåm båo vi nhdn quyen, khång d!nh nhiing gia tr! ph6 quat ve dan chu va tlf do". Hoa thuqng khång dinh "Doi hoi nay kh6ng duqc coi la xen vao cong vi~c nØi bØ cua mØt nw7c. Nlu kh6ng c6 nhiing dåm båo dy, quyen llfc chuyen chl se lqi d~!-ng vi~n trq kinh tl di cung co' y thuc h~ Ml khoan dung, kh6ng chl tl! do tu tutlng, trt1n ap tl! do ngon lu~n". Nhån danh "nhiing Ph~t tu Vi~t Nam mii tilng n6i phdt xuat tu luang tri va phdm gia cua con nguOi dang b! d~p

Phåp Åm V u Lan 99

tat mqt cach th6 bq.o bdi mqt h4 thong chinh tri kh6ng khoan dung", HT. Thfch Quång D(> to cåo nha dm quyen m. N(>i "su df!.ng ton giao cho mf!.C tieu chinh tri" va GHPGVNTN tl:r khuoc bien minh lam c6ng Cl,! chfnh tr~ cho Dång C(>ng sån th6ng qua Mi).t tr~n T6 quoc: "Ph4t tuVi4t Nam kh6ng chtl'p nh4n cqng dong Ph4t giao la mqt thanh vien cua M(Jt tr4n T6 quoc Vi4t Nam, mqt t6 chuc chinh tri quan chung do Dång Cqng sån Vi4t Nam lånh dq.o. Giao h<?i Ph4t giao Vi4t Nam Th6'ng nhat kien quyet v4n dqng doi hoi dång Cqng sån Vi4t Nam kh6ng dur;c phep cuiJng bUe cac tu si Ph4t giao tham gia dau tranh quyln fl!C chfnh tri, tranh gianh cac ghe' quyln fl!C trang Quoc hQi ding nhu trang Hqi dong Nhan dan cac cd[J''. HT. Thfch Quang Dl) doi hOi ph1,1c hoi quyen sinh ho~t cua GHPGVNTN de Ph~t giao do c6 the tham gia tåi thiet d3:t nuoc, d6ng g6p giåi quyet "hO' sau giau ngheo ngay cang chenh l4nh khUng khilp" giUa "mue sang khan cung cua tuy~t dq.i quan chUng v6'i thie'u sa d(Jc quyin chinh tri"; "ChUng toi tin quylt rang, GHPGVNTN, v6'i truyin thong sinh hoq.t tit 20 the' kj qua, v6'i so' lur;ng Ph4t tu dq.t 80% dan sO, va v6'i nin giao ly xdy dt!ng tren long tit bi, khoan dung va th6ng cåm, Giao Hqi chUng toi c6 khå nang d6ng g6p /6'n lao chila lanh nhilng vet thulJng va t4 nq.n xå hqi cua nuac Vi4t Nam hOrn nay. Nlu GHPGVNTN dur;c quyin phf!.c hoq.t h4 th6ng l6'n rqng cac b~nh xa, truang hqc, dq.i hr;c, co nhi vi4n. cac trung tam tit thi4n xa hqi va van h6a bi nha nut7c cuiJng chilm sau nam 1975, Giao Hqi chUng toi se tiln hanh giåi quylt cac tai hr;a sinh tit ngheo kh6, that hr;c, rna tuy, mq.i dam, lq.m df!.ng tre em, phf!. nil, va nhilng t4 nq.n khac rna xå hQi Vi4t Nam dang g(Jp phåi". Hoa thuqng khing d~ y chf d3:u tranh cho tl;l do t6n giao va nhån quyen cua GHPGVNTN, va kh6ng khu3:t ph1,1c trUoc m<;>i dan ap. "Ph4t giao do chUng toi v4n df!.ng mr;i khå nang hq.n che; va se kh6ng ngitng v4n df!.ng, de' cho tinh ph6 quat dy trd thanh nin tång thiet yeu trang cac quan h4 quoc te: trong nhilng tilp xuc giila cac cqng dong, cac dan tqc va cac quac gia". Kem theo van thu, HT. Thfch Quång D(> gl1i den Ba Ngo~i truang Albright m(>t danh sach 31 tu nhån vi luong thUc bao gom cac tu si thm)c cac ton giao Ph~t giao, C6ng giao, Cao Dai, Hoa Håo, ciing nhu nhung van ngh~ si, tri thuc, nha ho~t d(>ng cho nhån quyen, va nhung nguoi b3:t dong chfnh kien. Hoa thuqng yeu du Ba Albright ~o ap ll;lc doi trå tl;l do cho h<;>. D~c bi~t Hoa thUqng nh3:n mC~-nh truong hqp cua Hoa thuqng Thfch Huyen Quang, Xl1 ly Thuong v~,~ Vi~n Tang Thong, b~ giam giU kh6ng xet xl1 tl:r nam 1982 tinh Quång Ngai. Do dieu ki~n giam giU qua khac khe, tinh trC~-ng suc khoe cua Ngai sut giåm tr'åm tr<;>ng k~ tir ngay HT. Thich Quång D(> vieng tham hoi thång 03.99 de thåo lu~n vi~c t6 chuc DC~-i h(>i Vill cua GHPGVNTN. "Bi dau ylu tram

a

Phap Åm V u Lan 99

trr;ng, nhung Cong an cach ly kh6ng cho phep giJp bac si rieng hay nh4n thuoc men tit mon df'. HT. Thich Huyen Quang du trong tinh trC~-ng tU day, b~nh hOC~-n lien tiep vao tu6i 82, nhung van kh6ng ngl:rng d3:u tr:.tnh cho ly tubng tl;l do t6n giao, nhån quyen va dån chu. Cung v6i HT. Thich Quång Dl), hai v~ tl:rng c6 ten trong danh såch de ngh~ lanh giåi Nobel Hoa binh.

a

a

Thuqng Ngh~ Si Orrin G. Hatch, Chu t~ch Uy ban Tham p han doan toan quoc ~i Thuqng vi~n Hoa Ky , ml)t trong nhung ung cl1 vien T6ng thong Hoa Ky nam 2000, viet thu gl1i Ba Albright n6i len s1,1 quan ngC~-i doi voi truong hqp cua HT. Thfch Huyen Quang. Trong thu nay, Thuqng Ngh~ si Orrin G. Hatch khån thiet yeu eau Ba NgoC~-i truang "het suc quan tam trang cac CUQC trao d6i v6'i gi6'i lånh dq.o Vi~t Nam vi van di Il! do ton giao tren xu sd nay", va d~c bi~t "nhan nu;mh vi4c giåi thoat khoi mr;i hinh thUc giam cam HT. Thich Huyin Quang, vi Tang Th6ng cua GHPGVNTN, nguOi bi quån chl (kh6ng h~ xet xu) tit nam 1982. Nhu Ba biet, Thur;ng N ghi si viet, nha cdm quyin Vi4t Nam tilp tf!.c ngan cdm GHPGVNTN sinh hoq.t, du hr; vdn bao tan cong bo chinh sach md etla trang xå hqi hr;". (... ) 'Toi tin ch&c Ba cung toi chia se cåm giac ngiJ ngang rang, m(Jc du nhilng cåi thi4n dang ke' trong lien h4 giila hai ben, rna nhilng lien h4 dy dem den lqi lqc cho phia Vi4t Nam nhieu hlJn phia chUng ta , nha cdm quyln Vi4t Nam vdn tilp tf!.c dan ap cac thanh vien thuqc GHPGVNTN. Toi cung hy vr;ng Ba cung toi c hia Se Sl! ki~n gifl y nguyen trq.ng trang tinh the' nhU v4y kh6ng the' nao chdp nh4n dur;c". Thuqng Ngh~ si Orrin G. Hatch hy vc;mg Ba Albright se "thuyet phf!.c nha cam quyen Vi4t Nam cåi thi4n sa ph4n cua nhiing thanh vien thuqc GHPGVNTN, cung nhu moi truang khoan dung chfnh tri cho mr;i ton giao d Vi4t Nam".

Thong Cåo Båo Chi 17.9.1999 Tjch thu måy vi tinh, Cong an con ham he TT. Thich Tu~ Sy: 'Amor cua LHQ ch(mg toi con duoi nham nho gi cåc ong!' - TT. Thich Khong Tånh bj eau luu 5 gio dong ho chieu 16.9.99 tc;li Cong an duong PhQm Ngu Lao.

co,

sa

- Thuqng t<;>a Thich Kh6ng Tånh, nguoi d3:u tranh kh6ng moi m~t cho tl,1 do t6n giao va nhån quyen tl:r 24 nam qua, vl:ra b~ cong an båt ~i Sai Gon vao lue 17 gib , gib Vi~t Nam, chieu ngay 16.9.99. Sau khi Thuqng t<;>a den v3:n an HT. Thfch Quång D(>, Vi~n truong Vi~n H6a DC~-o, GHPGVNTN, ~i Thanh Minh Thien vi~n o qu~n Phu Nhu~n. va ra ve lue 16 gib 15, thi b~ c6ng an ch~n båt truoc r~p Hung DC~-o g'ån chq Ben Thanh, roi ap giåi ve C6ng an Phubng Phi!-ffi Ngii Llio o qu~n Binh

sa

ThC~-nh.

Dåy kh6ng phåi lå l'ån thu nMt TT. Thich Khong Tånh b~ c6ng an sach nhieu, ch~n båt va kham xet hanh ly'

43

ho~c dua ve don b6t "lam vi~c". Nhung nhilng fån truoc, chi giam giil trong vong 2 tieng dong ho. Trong lån ll1m vi~c truoc dåy, m(>t can b9 Cong an ong ~i lfong Phi de nghi cho biet y kien ve t1;t do ton giao ~i Vi~t Nam. Thuqng t9a lien dap: "C hua chiln, Nha thif nhin bl ngoai tht{y vc;ly nhung kh6ng phåi vc;ly. Thf!c te chua c6 tf:( do t6n giao. Nhiing vi ph(lm tf:( do tin nguiJng dlu dut;tc chinh quyln che ~y, khoa ldp mqt cach tinh vi, mil khach qua duang, ke bang quan kh6 nhc;ln ra. Chi c6 nhiing nha t6n giao mm cåm nhc;ln dut;tc mil th6i!". Nghe v~y, ong lfong Phi lien d~p ban, quat thao: "Ne, t6i n6i cho 6ng biet, De qu6c My giau m(lnh, phuong ti~n nuiy m6c tinh Mo t6i tan, hi~n d(li, mil con kh6ng phat hi~n gi dut;tc, 6ng la ca i tha gi mil c6 thl nhin ra dut;tc? ".

sa,

Bi cåu luu tu 17 gio den 22 gio dem 16.9. Trong suot 5 gio dong ho TT. bi hOi cung a6n d~p, bat phåi khai bao chuy~n n(>i b9 cua GHPGVNTN, nhån s1,1 ~i Vi~n H6a D~o, va lien t1,1c duqc nghe Thieu ta Xuån thu(>c Cong an thanh pho ket an n~ng ne rång, ThUqng t9a cung voi GHPGVNTN dang "tiep tay vm ngo(li bang am muu lt,2t d6 chinh quyin cach m(lng, muu db bien Vi~t Nam thanh Kosovo va D6ng Timor". Thuqng t9a on ton trå loi: "Cac 6ng Ut an nhu the' la vu kh6ng, vi cac 6ng chång c6 mt?t bl.ing chtmg nao cå. f.4p truang cua t6i, ciing nhu GHPGVNTN chung t6i, truac sau nhu mqt, d6 la hoang duong Chanh Phap theo giao ly Tu bi va C!Cu kh6 cho m9i loai. Giao ly do Due Phc;Zt tuyen dC;Zy tu 2543 niim truac ddy. Vi GHPGVNTN kh6ng dut;tc quyin tf:( do sinh ho(lt t6n giao, nen chUng t6i 6n hoa doi hoi nhdn quyen va tf:( do t6n giao cho m9i nguOi c6ng dan, doi hoi quyen ph~c hoat cua GHPGVNTN. Chung t6i kh6ng hl c6 m~c dich gi khac nhu cac 6ng vu cao". Du bi ep phåi cMp nh~n d6 ky vao bien bån nhilng "tqi" khong he ph~m, TT. Thich Khong Tanh nha nh~n nhung quyet li~t phån doi, vua tai xac nh~n l~p truong cua GHPGVNTN. Thuqng t9a con n6i: "Cac 6ng sach nhilu t6i nhiiu qua. Cu bilt t6i di! Phc;Zt giao db chUng t6i bi uc che; bi dan ap, bi tu day, tra tan, bi khUng b6 tinh thCin thuang trf:(c ma'y muai niim rbi. O trong tu hay å ngoai nha tu cilng vc;ly th6i". Cuoi cung cong an danh trå t1;t do cho TT. Thich Kh6ng Tanh lue 22 gio dem sau khi ky bien bån ghi d~i y cac loi n6i qua ve giila hai ben.

sa

Sau nåm 75, TT. Thich Kh6ng Tanh bi båt di cåi ~o 10 nåm vi chong doi vi~c bat Tång si di quan dich. Sau v~,~ ra Hue dua dam Co D~i lao HT. Thfch Don H~u nåm 1992, TT. l~i bi bat. Cuoi nåm 1994 bi båt, bi ket an 5 nåm tu vi t(>i cåm dåu Phai doan cua GHPGVNTN di CUu trq n~n nhan lfi ll,lt dong bång s6ng Ci:tu Long, va ciing vi trao ~p tai li~u "Nhc;Zn dinh nhiing sai lam tai hC;Zi cua Dång cqng sån d6l vm Dan tqc va Phc;Zt giao" cua HT. Thfch Quång D(> cho 6ng Louis Joinet, Truang Phcii doan LHQ den Vi~t Nam dieu tra ve nha ru va n~n båt oo trai phep. Nåm ngoai, Phai doan LHQ di dieu tra dan ap ton giao ~i Vi~t Nam, 6ng Abdelfattah Amor da den

a

44

tr~i Cåi ~o Xuån L(>c tiep xuc voi TT. Thich Kh6ng Tanh va TT. Thfch Thi~n Minh. Nhung cu(k tiep xuc bi gian do~, vi quån giao tr~i xåm nh~p eat ngang. TT. Thich Khong Tanh duqc LHQ tuyen danh la tu nhån vi luong thuc bi bat oo trai phep vao thang 5 nåm 1998. Thuqng t9a duqc trå tl,l do ngay 10.11.1998. Horn 7.9.99, lue Ba Ngo~i truang Hoa Ky Madeleine Albright ghe Sai Gon, Thuqng t9a bi c6ng an doi len "lam vi~c" suot budi sang.

- Vao lue 08 gio sang ngay 14.9.99, Thuqng t9a Thich Sy da bi Cong an qu~n Go vfip tri~u len "lam vi~c" ve "nhiing hanh dqng ph(lm phap". T~i dåy, can b9 M~u va can b9 Xuån (Thl~u ta COng an thanh ph6) cho biet ly do la trong dqt ki6m tra vån h6a phåm da phat hi~n trong 6 dia cung may vi tfnh cua TT. Tu~ Sy c6 nhung vån ki~n "xdm ph(lm an ninh qu&: gia" nen bi c6ng an thu giil d6 dieu tra. Tu~

Chieu b9 Lu~t hinh sl,l, thi t(>i "xdm ph(lm an ninh qu&: gia" dån den an ru 20 nåm, chung thån ho~c tit hinh. B! bat nåm 1984, dua ra xit nåm 1988 cung voi TT. Thfch Tri Sieu (L~ MQnh TMt), hai Thuqng t9a mang an tit hinh vi t<)i nay. NhUng nho Sl,f phån doi manh li~t CUa dU lu~n QUOC te CUng Sl,l V~n d(>ng can thi~p CUa cac chfnh phu Au My, d~c bi~t cua Thu tuong Th1,1y Di6n Ingvar Carlsson, an tit hinh cua hai Thuqng t9a giåm xuong 20 nåm cfim co. Suot budi "lam vi~c" ngay 14.9.99, tu 8 gio sang den 11 gio 30, ~i Cong an qu~n Go Vfip, TT. Thfch Tu~ Sy da phån doi loi vu cao fiy. Thuqng t9a cho biet trong may vi tfnh chi luu tru nhilng bån kinh D<;ii T<;1ng rna Thuqng t9a dang d!ch, m(>t so vån ki~n n(>i b(> cua GHPGVNTN va cac tai li~u nhån quyen cua LHQ. Kh6ng c6 gi g9i la vi ph<;1m "an ninh qu6c gia" cå. Nhung trong suot thoi gian "lam vi~c", vien thieu ta cong an ten Xuån luon c6 nhung loi le bfit nha, håm d9a, xuyen ~c va hong Mch. D<;1i lo<;1i nhu: "Ong va t6 chUc cua 6ng c6 dm muu lc;Zt d6 chinh quyln . 6ng dm muu bien nuac Vi~t Nam thanh Kosovo va D6ng Timor" . 6ng Xuån con gån d9ng håm he: "Amor cua Lien Hf!p Qu6c chUng t6i con du6i c6, nhtim nho gi cac 6ng!"

sa

Phong Thong Tin Ph~t Giao Quoc Te vo cung quan ng<;1i cho doi song cua hai Thuqng t9a Thich Tu~ Sy va Thich Khong Tanh qua vi~c cong an båt "tam vi~c" lien ti,IC, cåu luu kh6ng ly do, vu khong ac d(>c va ket an bua bai nhu the. "Am muu lc;Zt d6 chinh quyen" va "xdm ph(lm an ninh qu6c gia" la nhung tr9ng t(>i mang den an tit hinh (chl~u dl~u 73 cua bO Lu(lt Hlnh Sl,l). The nhung trong thl,lc te, hai Thuqng t9a chi sit dl;lng chinh dang cac quyen rna Hien phap nåm 1992 cua CHXHCNVN quy d!nh va båo dåm ~i dieu 69: "C6ng dan c6 quyen tf:( do ng6n luc;ln, tf:( do Mo chi; c6 quyen dut;tc th6ng tin ; c6 quyen hqi hf!p, lc;Zp hqi, bilu tinh"; ciing nhu dieu 19 trong Cong uoc quoc te ve cac quyen Dån sl,l va Chfnh tri, rna Vi~t Nam

Phap Åm V u Lan 99

gia nh~p ngay 24.9.1982, quy d~ rang: "M9i ngui'li dlu c6 quyln giii quan dilm cua minh rna khång bi ai can thi4p vao. M9i ngui'li c6 quyin tlf do ngon lu9n. Quyin nay bao gom cå quyin tlf do tim kilm, nh9n va truyin df:lt m9i lo(,li tin tue, y kiln, khOng phan bi4t ranh gi6i, hinh thuc tuyen truyin mi4ng, hoijc bang bån vilt, in, hoijc bang hinh thuc ngh4 thu9t hoijc thOng qua m9i phuang ti4n df,li chUng khtzc tuy thea Slf /lfa Chf!n CUa h9". Hi~n tr(!.ng de d<,>a va sach nhieu d6i v6i hai Thuc;mg t<,>a Thich Tu~ Sy va Thich Kh6ng Tånh chi la m~t n6i cua tång bang trong chien dich m6i rna Ban T6n giao Chinh phu kh6ng ng6t tung ra g'ån dåy. Chien dich nay nham b6i nh<,> hang giao phåm cao cåp cua GHPGVNTN, eling nhu danh vao toan b(> cåu tnic cua GHPGVNTN, la Giao h9i Dån l~p ke thira chån chinh mQt truyen th6ng dai hai muoi the ky. Chien dich da th~ hi~n qua nhieu luqt v~n d(mg chinh tri ngay vao lue chu Tang Ni dang thien d~ trong Mua An cu Kiet H<!-. N6i b~t nhåt la s!J vu kh6ng GHPGVNTN trong bai tham lu~n "Df:Io phap ChU nghla Ali h9i" cua HT. Dån bi~u Qu6c h(>i Kim Cttong Tt':t, Ph6 chU tich H9i dong Tri s!J Giåo h9i Ph~t giao Nha nt16c, t(!.i D<!-i hi)i M~t tr~n T6 qu6c l'ån thu V å Ha NQi h6m 28.8.99. Ndi b~t han nila, qua "Bai Phat bilu da df:li di4n Ban Tan giao cua Chinh phu t(,li H9i nghi Ban Thui'lng trlfc H9i dong Tri slf Giao h9i Ph9t giao Vi4t Nam" å thanh ph6 lf6 Chi Minh ngay 3.9.99. Qua d6 t(!.o s!J vu kh6ng va danh phå du dan GHPGVNTN.

m&i dia phttang, qu6c gia, nhåt la t(!.i håi ngo(!.i, vi dåy la mua he nen c6ng teie Ph~t s!J cua chtt Tång Ni c6 ph'ån be b(>n nhåt so v6i cac thoi gian khac trong nam, nen GHPGVNTN Åu Chåu da Quyet D~ nam nay mua An ca se la 2 tu'ån t(!.i Chua Vien Giac, Due qu6c. Rieng Giao HQi Na Uy v6i nhilng c6ng teie Ph~t s!J quan tr<,>ng trong thoi gian sap t6i nen dttqc t6 chuc t(!.i Chua Khu6ng Vi~t tir ngay 01.07.99 cho Mn 15.07.99. Ngoai Tang, chung trong chua con c6 khoång 100 Ph~t tt':t th<,> Bo Tat gi6i cung m<?t s6 d6ng nam nu Ph~t tt':t thi~n tårn nttong ve tung h(!.. Trong ky An Cu nay eling da c6 8 Bo Tat xin xuåt gia gieo duyen (6 tu No Uy va 2 tu Thvv Di~n).

- Kh6a tu hQC ÅU Chåu

kY 11

Hang nam cu vao he la kh6a tu h<,>c PMt phap Åu Chåu do Giao HQi PGVNTN Au Chåu luån phien t6 chuc t(!.i cåc qu6c gia. Un nay kh6a tu h<,>c da dttqc t6 chuc t(!.i Oslo Na Uy. Dia di~m t6 chuc la trttbng Rommen Oslo 9. Thoi gian tir ngay 23.07 cho Mn ngay 30.07.99. Tuy la m<?t qu6c gia mien c!Jc Bac xa x6i nhttng con s6 h<,>c vien tham d!J len Mn g'ån 700 ngttoi trong d6 ngoai con s6 h<,>c vien tir Na Uy con c6 h<,>c vien Mn tu Due qu6c (159), Phåp (96), Thvy Si (45), Thvy Di~n (20), Ph'ån Lan (18), Hoa Lan (17), Dan M(!.ch (16), Anh qu6c (13), Hoa Ky (8).

o

a

D~c bi~t

kh6a tu h<,>c l'ån nay quy tv g'ån 90 chu T6n Due Tang Ni Mn tu cac qu6c gia Åu Chåu, Hoa Ky, Gia Na D<!-i va Uc Chåu vua chung minh, va eling d~ tham d!J D(!.i U L(!.c Thanh chUa Khu6ng Vi~t vao ngay 31.07.99. D~c bi~t trong kh6a tu h<,>c ky nay con c6 cac bu6i h<,>p

cua GHPGVNTN Au Chåu, cua T6ng Vv Ctt Si eling nht1 cua T6ng Vv Thanh Nien GDPT. Nam nay ngoai cac bu6i le Quy Y Tam båo cho m<?t s6 h<,>c vien con c6 them bu6i le th9 Bo Tat gioi cua g'ån l 00 gi6i tt':t. Va dåy la kh6a tu h<,>c d'åu tien cac gi6i tt':t th<,> Bo Tat dttqc dap y trong m&i l'ån kinh hanh nhieu Ph~t.

Sau ph'ån be giång vao sang thu sau 30.07.99 la bu6i du ngo(!.n. Dåy la l'ån d'åu tien h<,>c vien dttqc tham d!J cu<?c du ngo(!.n bang thuyen tren cac V~ quanh thu d6 Oslo, Na Uy. D~c bi~t han nila la h'åu het cac h<,>c vien deu tham d!J du ngo(!.n va hi) tri t\)ng kinh cung v6i Chu Tang trong le Lvc Thuy Dan c'åu sieu chu vong linh da chet tren bi~n. Trong khi du ngo(!.n thi da c6 mi)t s6 d6ng Ph~t tt':t da nhin thåy Due Ph~t Quan The Åm tbi hi~n (xln xem c6c bal vl~t v~ nhung cOng t6c cOng nhu Ph<:Jt Ba thj hl$n trong s6 nay).

-AnCu~t HQ Theo truy'M th6ng Ph~t Giao cu hang nam k~ tir mua Ph~t Dån cho Mn Vu Lan la mua An Ca Kiet H(!.. Tuy v~y eling my duyen va eling d~ hqp v6i hoan cånh cua

Phap Åm Vu Lan 99

Kh6a tu h<,>c da g~t hai thanh c6ng vien man nhu y nguy~n cua cht1 T6n Due eling nht1 cua Ban T6 ChUc. Kh6a tu h<,>c ky 12 (he nom 2CXXl) se dttqc t6 chuc t(!.i Phap.

45

- f>Qi Le LQc Thanh C hua Khuong v~t K~ tit mua he nåm ngoai chu Tång chua Khu6ng Vi~t ciing nhu quy d~o huu trong Ban Dieu Hanh då de c~p Mn ngay D~i U 4c Tbanh chlla Khu6ng Vi~t. Tuy ng6i chua chtta hoan lit vien man nhttng nho trung duyen s~ v6i Kh6a tu hQc Ph~t Phap Åu Chåu ky 11, nen bud i le dttqc chtt T6n Due thu{>c Giao H<;>i Åu Chåu d~ng y h'åu thu~n thoi gian c6ng tåc Ph~t s~ trong Giao H('>i.

Sau bon 9 nam k~ tit ngay khoi c6ng xåy cåt, hay n6i dung bon la g'ån 19 nåm tr6ng dqi, gib dåy nguy~n u6c cua c{>ng d~ng Ph~t giao Vi~t Nam ~i Na Uy då thanh d~t. Tit clueu thu sau 30.07.99 sau bu6i le LQc Thuy Dan tren cac viflh Oslo, cac Ph~t tit cung chu Tång tro l~i chua chuÅn bi cac kh6a le cho ngay U vao sang Mm sau.

Tit to mo sang ngay thu båy 31.07.99 khu6n vien chua Khu6ng Vi~t tung bitng khac 1~. co xi tung bay phåt ph6i. Ph~t tit cang lue cang ~p trung ve chua cang d6ng v6i g'ån 2000 thi~n nam tfn nu cung ba con <f6ng huong trong niem hån hoan vui mitng ngay h{>i lon cua c('>ng d~ng nguoi Vi~t ~i Na Uy tit xua t6i nay. Thoi ti~t sang h6m d6 oi å, n6ng bue so v6i mQi ngay, th~ nhung cai nång oi bue kh6ng lam cho PMt tit åy nåy trai l~i mQi nguoi ai ciing nhu hån hoan vui mitng tbem, cii rna Ban T6 Chuc ciing nhu Ph~t tit lo ng~i la 10 nhu troi mua thi kh6ng bi~t ra sao!! !??? Vi khu6n vien nhå be nhung s6 luqng nguoi tham d~ qua d6ng, kh6ng con ch6 vi m{>t s6 khu ~c phåi trttng dQng vao nhung c6ng vi~c khac nhu ch6 nåu nu6ng, v~ sinh, ch6 d6n ti~p quan khach, noi d~ng leu d6n ti~p chu Tång, Ni, v.v ... Nen khu6n vien chua då ch~t h~p nay nhu cang ch~t h~p tbem th~ nhung trong lang m6i nguoi nhu r{>ng må v6i d'åy y nguy~n hu6ng ve d~o phåp.

chtt Tång Ni vao dia di~m hanb le. Bu6i le chinh thuc båt d'åu vao lue 11.00 gib. Sau ph'ån gi6i thi~u chtt T6n Due Tång Ni, quan khach, quy d~i di~n cic H<;>i doan, td chuc la bai dien van khai m~c cua Thttqng TQa Thich Tri Minh, Trttong Ban Dieu Hanb Giao H('>i PGVNTN Na Uy, kiem Vi~n chU chua Khu6ng Vi~t. Qua d6 Thttqng TQa l'ån lttqt trinh bay nhung c6ng tåc Ph~t s~ thu{>c Giao H('>i tit khi thanb l~p cho Mn ngay khoi c6ng xåy cåt chua Mn nay. Thttqng TQa ciing kh6ng quen tan

duong c6ng due cua C6 Thuqng TQa Thich Quan KMng, nguoi då lånh nhi~m VQ xåy cåt ng6i chua tit khi d~t vien da d'åu tien (1994), nhung chång may mang b~o ~nh va vien tich vao d'åu nåm 1996. Ti~p

Mn la loi tri ån c6ng due cua Chu T6n Due va toan tit trong va ngoai Na Uy, då rang rå trong nhieu nam qua thanh tårn ung M tit c6ng v~t l~c Mn tai chånh cho c6ng vi~c ki~n true ng6i chua Khu6ng Vi~t do d~o huu Quång Thi~n Khuu Van Nhi, d~c trach cu si thay m~t ngo loi. th~ d~ng bao Ph~t

Ti~p

Mn la Dien Van Chao Mitng cua Hoa thuqng Thich Hl) Giac (van Phong 11 Vl~n H6a Doo. khOng d~n duc;>c vao gla phut ch6t vi b~nh b6t thinh ITnh) do Thuqng TQa Thich Vien Ly, T6ng Thu Ky Van Phong Il Vi~n H6a D~o thay m~t dQc th~. Ph'ån ti~p la d~o tit cua Hoa Thuqng Thich Minh Tårn, Chu Tich Ban Dieu hanh GHPGVNTN Åu Chåu kiem Vi~n Chu Chua Khanh Anh, Phåp qu6c. Qua d6 Hoa Thuqng då ca ngqi c6ng due cua Chu T6n, Tång Ni cung lit cå quy d~o huu Ph~t tit Na Uy då c6 gång vuqt mQi kh6 khån trong nhieu nåm qua d~ hoan tbanh ng6i Båo T~ Khu6ng Vi~t. Sau cung la cac cåm tit cua 6ng Egil Lothe, d~i di~n Tdng H{>i Ph~t Giao Na Uy, va Vi Ph6 Thi Trubng Aage Wiik, thay m~t Thi Truong va c6ng xa Lorenskog - noi ng6i chua tQa l~c.

Cac h~i chu6ng tr6ng Båt Nhå båo hi~u gib cung thinh

46

Phåp Åm Vu Lan 99

Sau 3 h'6i chuong trong Båt Nhå bao hi~u le eat bang Khanh Thanh. Hoa Thuqng Thfch Minh Tårn, Thuqng T9a Thfch Vien Ly, ong Egil Lothe va ong Aage Wiik trang trQng eat bang khanh thanh mau vang dai duqc eang tru6e tien dubng chua cimg lue m<;>t rung bong bong v6i du mau sac r1,1c ro v6i hang ehft 'f:>Qi Khånh Thanh Chua Khuong V~t · tung bay ph~t ph6i len b'åu trbi rl,1e nang tru6e nhftng trang phao tay vang d~y cua ehu Ton Due, quan khach va Ph~t tir tham dl,1. Sau le eat bang la ph'ån dång hoa danh cho chu Ton Due cung quan khach tru6c ehanh di~n.

le

Bu6i le theo nghi thue Ph~t giao duqc chu Ton Due eir hanh trQng th~ tuy ngan gQn nhung tr9n d'åy y nghia trong cung niem uoc nguy~n eong tåc Ph~t s1,1 ~i Na Uy cang lue dmg vien man, v6i bao lqi l~e eho m<;>i ngubi hi~n tien ding nhu da khu~t m~t. Sau ph'ån Th9 Trai la Nghi le Dang Dan Chån Te Co lfon do Thuqng T9a Thfeh Quång Ba, Vi~n chu Tu Vi~n V~n H~nh, Uc Chåu chti le. Bu6i le keo dai cho t6i khoång 17.30 ehieu m6i ch~m dili. Cuoi cimg d~ chue mung D~i U hoan man m<;>t ehuong trinh van ngh~ cung duong ci1ng nhu so xo H9i Thi~n duqc t6 chuc ~i Lillestrom Kultursenter, vao lue 19.00 gib ngay thU båy 31.07.99 va ch~m dut vao khoång 1.00 sang ngay ehu nh~t 01.08.99. Voi so luqng tham dt! tren 800 nguoi den n6i Mi trubng khong du eh6 ehua, gåy nen cånh m<;>t so dong Ph~t tir khong duqe tham dl,1. Dieu ngoai y muon eua Ban T6 ChUc. Nay cac bu6i le n6i tren da hoan thanh vien man trong tinh th'ån Ph~t s1,1 tot dyp va tuy da c6 chuån bt ci1ng nhu sap Xep nhån Sl,1 eung phån bo vt trf ro rang cac ph'ån hanh, the nhung khong the nao khong c6 cac sa suåt nho, to xåy ra trong suot cae ngay le, nhån ti~n dåy thay m~t Giao H9i cfing nhu chu Tang Ni ehua Khuong Vi~t va Ban T6 Chuc chung con (chung tol) truoc het xin gåi lai ~ 16i ehung ve m9i thieu s6t n6i tren cimg nguong mong Chu Ton Due cfing chu Ph~t tir trong va ngoai Na Uy hoan hy thu 16i cho m9i sa suåt da xåy ra. Nam Mo A Di Da Ph~t.

- f>Qi Le vu Lan Bao Hieu 1999.

Tuy cong tåc Ph~t s1,1 ~i Na Uy cang lue cang nhie u so v6i nhu c'åu va g'ån nhU cac bu6i le chi t6 chUc vao ngay thU båy d~ ti~n cho Ph~t tir di l~i tham gia, nhung chu Tang chua Khuong Vi~t van luån phien tham d1,1, dåm trach, t6 chuc cac vi~c hftu s1,1 khac cho Ph~t tir trong cfing nhu ngoai Na Uy nhu quan hon, tang che, v.v .. . Va con them nhftng bu6i le cfing nhU cac kh6a tu quan trai ~i chua Khuong Vi~t vao ngay thu båy cuoi thang. Xin mai quy Ph~t tir co gang thu xep cong vi~c ve chua tru6c la tham vieng sau ~o ca h9i tham dl,1 cac kh6a le cfing nhU tham gia cac kh6a tu Båt Quan Trai h'åu tao them duyen phu6c cho ca nhån cfing nhu gia dinh hi~n tien duqc them tinh t~n. an l~c.

giac mo ngay mat M~ Que nha my m~t con khong hay Chi mo th~y my, gi~c mo dai Th~y con ve l~i ngoi nha cii Nha vang, vuon hoang khong c6 ai. My å dåu r'6i, my å dåu? Kh6m phu dung g1;1c chet ben c'åu Chiec quan tai xam nåm tren ben Thoi con da biet my ve då u! Om chiec quan tai con g9i my Con gQi hoai sao my khong nghe? Dåu dåy tieng gi6 bu'6n the thiet Tren dinh trbi mu måy xam che. My di r'6i, my bO con sao? My di khong n6i m<;>t loi nao Tru6c m~t con Mt trbi Sl,IP d6 M~t my r'bi con song ra sao? 6i huyen cti~u tinh yeu cua my Ban cho con St! song d'åu tien Cuu mang con tinh n~ng vo bien On duong d1;1c sanh duong bi~n cå Trai tim my kho tang vo gia Ban cho con h~nh phUc th'ån tien Ban tay my phep m'åu ky l~ X6a cho con het m9i uu phien.

Cac cong tåc Ph~t s1,1 neu tren wa m6i hoan man, Giao H<;>i PGVNTN Na Uy va chu Tang chua Khuong Vi~t l~i bat d'åu vao nhftng Ph~t s1,1 khae quan trQng la mua Vu Lan Bao Hieu 1999, bat d'åu la ~i Oslo vao ngay thu båy 28.08.99 sau d6 la ~i cac dta phuong Moss, Stavanger, Trondheim, Kristiansand, Arendal, va cuoi cung la ~i Bergen vao ngay thu båy 18.09.99.

6i cao cå tinh yeu cua my Suot m<;>t dbi ~n t1,1y hy sinh My vi con quen nghi den minh Tmh tha thiet den ngay nham mat.

Ngoai eac bu6i le ~i Na Uy thay m~t Giao H9i PGVNTN Åu Chåu, Thuqng T9a Thfch Trf Minh con Mn cac quoc gia Thl;ly Di~n. Ao d~ c\1 hanh d~i !l~ nay eho Ph~t tir ~i cac quoc gia neu tren.

Thieu my r'6i coi doi vång ngåt Con con ai nuong t1,1a chå che Trong gifte mo con thubng gQi my My å coi nao, my c6 nghe?

- Ph{Jt

sv khac

Phap Åm Vu Lan 99

(Trich trang thi t<;Jp "Coi Tho" cua Khånh·Ha)

47

PHONG THONG TIN PH~T GIÅO QU6c TE- CO QUAN THONG TIN VÅ PHÅT NGON CUA GHPGVNTN INTERN ATIO NAL BUDDHIST INFORMA TJON BUREAU OFFICIAL INFORMATION SERVICE OF THE UNIFIED BUDDHIST CHURCH OF VIETNAM 25, rue Jaffeux- 92230 Gennevilliers (France)- Tel.: Paris (1) 47 93 10 81 - E-mail: queme@compuserve.com Fax: Paris (1) 47 91 41 38- E-mail: ubcv.ibib@buddhislcom

THONGTRI Cua PTTPG. Quoc Te- Ngay 03.09.99 CIÅO H01 PH~T CIÅO VIfT NAM TH6NC NH.CT

YJtN R6A 040 PL. 2$4~

U' OIIV'K&.'QI!>

VJtN TR.t10NG VltN H6A D.t,O - ChJii'D Hi4'o dnrøna Ot.lo HOl pb.tt ai.&o VM:t Naøa "11111. . ..,..., (GIOO'VJ'fT'NJ 4~ »ti bol)t Kh6u1 dtJ 7 t\1 d:t.lM . . ..,. l,JCQIJP73.

le,

- Chlof"~~a Oi4o chJ.. Tb6aa ~ . .ly 21~)11999 øla HOi~ . . L\IOa. VitllO - ~. N01i!iu,. v.t. H6• ø.o. - Ch..ru Dbu d.• Tna~a O.O.oa C~~h Oll.o lia~ i &ei 41116"c aOI CICI. . ..ant . . . 11"110•& ~6~;

• .

- Claltu Dlob .......... qd - lao ""' PbO... lhllq 11ft ..... <nOo Qoo6<> • Nqc 1hia't ..P l\lm l~"'' er., .ø \fJ Pwil• 41 by a:IDb.. 44as PP llho CiWo WJ va

e.o Pb.'p WOD& &lO lhtp aJe111 tpa.

OuBTDJNH

l!1tlL.J_ · l'rf•r c:hut.a y "' c:Oøc d ø,o h4'Y Nc•y•a. Tb&t- va va. J.J. lf.a Oll...a\ Uc Pbb"' 'J"hhoJ dn. Pflttaillo Qudc. tit tntc 1buOc Vlea H6a e,o .

.IUtY..l:

tnJJ'•

e4 cGq cvOc. 1h0øa vl vtD 40q ,tu,c l!o•l OhPOVMTN 1Wm hit-. qul , flto htN Nau~• n " - V& VI• Ai c6 4-J \blDh Ult dal ra ah&n •'l &al Ro c;:b&y t.~o vl Gbi ... OHPHVNTN 'fl c6c :Dttde.

j!_l~ • Qot •l Pb6 Vlfa .....,... Tlfq ... . . - , Tlfq Tbot kf, Qol cf'p OHPOVNTN Hil N•ool - · abliDI dll ... ah Qu~- ...7 f t b6 u~ e1to

P't\6"• "J"1W\aa thl Ph't ,c:t&o ~ ~ hol.• ml• ela CIOq tU;, '"4-t 11€-h l.SIJ -

SAl Qhr,

,.,,q ~7 •IWAc M......,. 199P

Vif• """'"• Vita Hda ~·o

Kfnh gt'ti quy Ca quan Truyen Thong, Bao, Dai å håi ngo<;ti, Kem v6i Thong Tri nay, chung toi trån tr9ng gt'ti den quy v! Quyet D,!nh mang s6 01NHD/QD do Hoa thttqng Thfch Quång D(>, Vi~n trttång Vi~n H6a D<;to, Giao H(>i Ph~t Giao Vi~t Nam Th6ng Nhåt (GHPGVNTN), ky t<;ti SaiGon ngay 27.8.1999 tåi xac nh~n: "Chieu nhu c'llu truyen tMng cua Giao H()i t~i qu6c n()i eling nhl1 tri!n trttong qu6c te; Chieu nhung thanh qua lon lao rna PhOng TMng Tin Ph~t Giao Qu6c Te dttqc thiet l~p nam 1992 d~t trt.~ so t~i Paris, da hy sinh, dong gop cho Giao H()i va D~o Phåp trong g'lln th~p nii!n qua. Nay chuån y va c6ng ci't D~o huu Nguyen Thai - Vo Van Å.i lam Giam d6c PhOng TMng Tin Ph~t Giao Qu6c Te tr~;tc thu()c Vi~n Hoa D~o"

~

Do tinh hinh Ph~t giao b! dan ap khoc li~t tl:r sau nam 1975, va dl).c bi~t sau ngay vien t!ch cua Co D<;ti llio Hoa thttqng a. mOe Tllfe• plJ,4NQ.JtO rpq fli( . Thfch Don H~u, Xt't ly Vi~n Tang Thong, t<;ti Hue cuoi thang - va...,...... Vit• T ..a "n.d'&& d ...KiM....,..., •. - OHPOVJ.I'TN--. ,., ~ a\llk el '"Kint. lltb.a w., ... "•" t.o al vv·. 4.1992, mQi nguon th6ng tin keu g9i st;r quan tårn cua dl1 'nl.U U. 4tl _.,..u&. - t.-114..-. lu~n qu6c te va dong bao håi ngo~i b! Nha nl16c XHCN phong toa, ngan chl).n. Nen Hoa thttqng Thfch Huyen Quang, Quyen Vi~n Trttång Vi~n H6a D~o thoi båy gio, da yeu eau ong Vo Van Åi thiet l~p t<;ti Paris ca quan truyen tin cho Giao H(>i trong nl16c, hau bao d(>ng the gi6i ve thåm tr<;tng dan ap ton giao n6i chung, va GHPGVNTN n6i rieng, t<;ti Vi~t Nam. Phong Thong Tin Ph~t Giao Quoc Te ra doi tu do. 114n

ile+

- O.,o . . . . N..,...

VOV

Åt

Nay, sau D~i h(>i Vill cua GHPGVNTN t6 chuc vao trung tuan thång 5.99 vl:ra qua, nhån st;r cua H(>i Dong Lttong Vi~n trong nl16c (Vi$n Tång Th6ng va Vl$n H6a DQo) vua m6i b6 sung. Hoa thttqng Thfch Quång 09 dttqc cung thinh lam tån Vi~n Trttång Vi~n H6a D<;to. Do d6, Vi~n H6a D~o dii ra Quyet D.!nh n6i tren, tåi xac nh~n PhOng Thong Tin Giao Qu6c Te trong vai tro truyen thong va phat ngon cho Vi~n H6a D<;to trong nl16c.

Ph~t

Båy nam qua, v6i khå nang h~n hctp chung toi dii c6 gang cung cåp nhilng nguon tin quan tr9ng va chinh xac den tl:r qu6c n(>i. Chung toi mong moi dttqc tiep t~c nhi~m V~ nay ngay cang hi~u quå han d~ ph~c V~ quy Ca quan Truyen thong, Bao, Dai. Va sån sang trå loi hol).c cung cåp m9i cu li~u lien quan den Ph~t Giao Vi~t Nam tren cac linh vt;rc l!ch st't, giao ly, tl1 tl1ång, van h9c, t6 chuc, dl).c bi~t htt6ng dåu tranh hi~n nay cua GHPGVNTN trong cong cu(>c giåi tru Qu6c n<;tn va Phap n<;tn. ChUng toi xin ghi ro cac phttang ti~n lien l~c den Phong Thong Tin Ph~t Giao Qu6c Te: Di~n tho<;ti (331) 47 93 10 81 -Fax: (331) 47 914138; Email:ubcv.ibib@buddhist.com, hay qua ca så Que Mct Email: queme@compuserve.com Tran tr9ng kfnh chUc Quy V! m9i st;r thanh cong t6t dctp trong cong teie truyen th6ng. Lam t~i Paris ngay 03.09.99 PhOng TMng Tin Ph~t Giao Qu6c Te

... trong suot hai nghin nom truyen bå, qua cåc ch{Jng thang tram cung chung sO ph{ln voi dan tQC, Ph{lt Giåo Vi+t Nam chua he kl the 11/C thong trj, hay eau ket voi cåc the 11/C chinh trj khåc di b6c IQt nhan dan, nhu lu{ln diim dUQC chap nh{ln kl kinh diin cua cåc sU gia duy v{lt ljch sU. Tråi IQi, trong nhllng thoi ky c6 ånh huong chinh t~ lon nhat, nhllng nguoi Ph{lt hi Vi+t Nam van chua he sU dvng quyen Ille chinh tri di tran åp cåc h+ tu tuong khåc .... 48

Phåp Åm Vu Lan 99

'"""' tbo '"" bat "'""9 t>~i 1.~ ~ba"b "fba"b Cbila ~b"o"9 Vi~. r-fa <Jy - chua Khu6ng Vi~t '

M~y

nam rna då hoan thanh den noi LOng vui len r<)n bao nguoi Nhu bong b6ng vo tren troi tung bay. - gio banh 1~

Ån sau su6i m<)t rung cåy Mai chua cong, bong troi måy !Ong vao Tuong nhu dåy d<)ng hoa dao Nguoi xua di l~c nam nao quen duong Båy gio g~p I~i que huong Qua hinh ånh vån thån thuong mai Chua.

Tieng chuong Bat Nhå tung bung Gi6ng !eng don tiep chao mung khach quan Chu Ton, Ph~t ti:r quang låm Chuc Mung D~i U Chua chung L~c Thanh Vang bay len ~n måy xanh Muon long tran ng~p duyen lanh hån hoan.

- tugng Quan TM Åm

Dan

Tay dlm binh nu6c, canh duong Dung nhin dån Vi~t do~n truong 1~t Iåy Bay qua ~n phfa troi Tay Cung duong nen phåi nh~n dåy que nha May con an ui niem xa Duqc nhin I~i tuqng Ph~t Ba Quan Am.

chao mung D~i L~ L~c Thanh Chila Khu6ng Vi~t

- c6ng Chua c6ng chua su ti:r dung ch'åu Nhin ra duong l~ ch~nh s'åu tha nhån Nguoi dån Vi~t då bao l'ån Long chung thlly vån ån can v6i que Hyn mai chung cu<)c tro ve D~o trang xåy gifta b6n be thuong yeu. - vuon rau sau chua Sau chua co m<)t vuon rau Trong bao gio då xanh mau que huong Ngo thom, xa lach, hanh huong Gian leo d~u van de thuong VO cung Phat pho khom hy thu phong Ngo hon toi vån xanh Iong vuon xua. - sån chua Hang cåy kieng dung hai ben M<)t hanh lang dån bu6c len Ph~t dai c6ng chua son dau chua phai Hoa khai ch6m n0 n6i dai quanh sån Don chao Ph~t tit xa g'ån Den dåy tu h9c khong phån tre gia. - chånh

di~n

PMt ngoi tren v6i n~;~ cuoi Bao nam vån no d<) nguoi tr'åm Iuån Hao quang chieu sang m<)t vung Kh6i tr'åm lan toa thom Iung huong bay Nhin len chånh di~n chap tay Nghe long an l~c nhu ngay tifih tårn. - ngay

U

L~c Thanh

Chu Ton, Ph~t ti:r b6n phuong Cung ve theo chuyen hanh huong L~c Thanh Xåy chua Khuong Vi~t r~t nhanh Phåp Åm V u Lan

99

Ha

Chao mung D~i U L~c Thanh Ngoi chua Khuong Vi~t sang danh d~o trang Chu Tang Ph~t Tit hån hoan Hoan thanh d~o quå vien toan thi~n duyen. Tu nay Ph~t Tit an nhien Chung Tang tu h9c phåp Thien h~nh thong Ghi on Thuqng T9a Quan Khong (*) Xå thån d~o qua vun trong d~o tårn ... Hoan nghenh d~o hilu xa g'ån Gop cong gop cua ~o ph'ån diJng xåy Cam on chfnh phll Na Uy Thu~n cho Ph~t Tit Tang Ni duyen lanh! Chao mung Chu Tang vån hanh Tham gia D~i U L~c Thanh diJng xåy Bao nam m6i co m<)t ngay Co duyen m6i duqc quy Th'åy quang låm. Chao mung quan khach ån nhån Cung ve tham diJ gop ph'ån thang hoa Chao mung Ph~t Tit g'ån xa Ve tham diJ le, phu6c hoa dong tu. Ghi on Ph~t Tit qua doi Då tung cong qua r~ng ngoi thanh danh Horn nay chua då L~c Thanh Nguy~n c'åu Ph~t T6 d<) sanh linh hon. Cam on Chu Tang d~o tron Tu~ dang thubng chieu dån dubng chling sinh Vinh danh Giao H<)i anh minh Dieu hanh sang su6t quang vinh d~o vang. Chua ta nay duqc ve vang Gop ph'ån phåt tri~n d~o vang Måu Ni Gitip cho dån chting Na Uy Tim hi~u d~o phap quy y Ph~t dai. Nguyin Thuong Qu6 Chtl thich: (*)TT. ThTch Quan KMng, tn; trl ChOa Khu6ng Vl~t kl~m Tru6ng Bon Kl~n Thl~t va XOy Dvng ChOa Khu6ng Vl~t.

Ngal då vl~n tjch vao ngåy 04.01.96 nh<'lm ngay 14.11 nom At HQI dang lue Ph<Jt sv con do dang.

49

hJi

da tha4 A

~lhl ulhl u~ rm o

o

(Minh-Huy~n Nguy~n Ngqc Th11y Vy)

Nhån K.h6a Tu H9c Ph~t Phap Åu Chåu ky 11 va U 4c Tbanh Chua K.huong Vi~t. Thtlqng T9a Vi~n Chu kiem Trtlång Ban T6 Chuc da nho m~t s6 bl;ln trong Doan Sinh Vien Ph~t Tit Oslo pht;~ git.ip ban phien dtch va htlong dån du ng9an, rieng toi dtlqc phån cong vao ban du ngol;ln, dåy c6 le la Dl;li Nhån Duyen cho toi... Btloc chån vao sån trtlong, cånh huyen nao noi dåy lam toi hoi ba ngo. Moi sang s6m, sån trtlong Rommen da r~n ra tie'ng ctloi n6i, tie'ng g9i nhau, tie'ng loa ph6ng thanh d9c thong bao ... Quang cånh noi dåy th~t khac hån voi khung cånh tinh fllich ben ngoai, dang dtlqc bao phil lan stlong mong cua bu6i sang mua he Na Uy. Cå tu'ån nay troi nång ~m. nhtlng sang nay b6ng åm u, se ll;lnh, khong thich hqp m~y cho cu~c du ngol;ln ngåm cånh. Toi dåo måt nhin quanh sån trtlong, vai et;~ gia co ro trong nhung chie'c ao len mong manh, cac thanh thie'u nien Ph~t tit tt;~ nam tt;~ ba, dung ngoi n6i chuy~n dua gion th~t vui nh~n. Hanh ly nam la li~t khåp sån trtlong. B&ng toi lien tl1ång de'n khung cånh å trl;li tY. nl;ln, lue m9i ngtloi dang cha dqi len dtlong di difih c\1 å d~ tam qu6c gia, ciing nhung gtlang ml).t hon ho, r~n rang nh\1 horn nay. Toi va NaNa de'n h9p ml).t voi cac anh chi trong toan trach nhi~m hl16ng dån du ngol;ln. Da s6 cac htlong dån vien deu m~t moi sau nhltng ngay VUa tu h9c VUa lo cac cong tac PMt st;t khac. Ml).c oåu da chuån bi trtloc nhl1ng vån khong tranh khoi nhung lu~m thu~m. thie'u s6t vao gib ch6t. Ai nåy ciing ht>i Mp, lo åu sq khong lam tron trach nhi~m cua minh. Cht.ing toi dtlqc phån chia 2 ngl1oi pht;~ trach htlong dån m~t phai doan gt>m 50 ngtloi. Toi va NaNa dtlQC phåt la co mau xanh, dåu hi~u rieng d~ htlong dån phåi doan h9c vien tl1 Due Qu6c. Sau khi nh~n dt;~ng et;~, thu6c men va tai li~u. cht.ing toi ra sån d~ nh~n ph'ån banh mi cho doan cua minh. Båy gib troi båt d'åu quang dang, nhung dam måy mil budi sang da tan nhanh, b'åu troi trong xanh tran ng~p nång åm. Sån trtlong gib dåy cang them dong ngtloi. Vai vt 16n tudi vi cha dqi qua låu nen m~t moi, ngt>i, n~m nghi chån ngay tren d6ng hanh ly cua minh. M9i ngl1oi dang nao nuc

50

cha dQi dtlqc di tham thång cånh cua thu do Na Uy, noi rna d6i voi nhieu ngtloi con råt xa ll;l. Qua loa ph6ng thanh, toi thoang nghe Ban T6 Chuc thong bao cach thuc chia nh6m cho chuye'n du ngol;ln, nhtlng tie'ng loa qua nho, ll;li them t>n ao ben ngoai, khong gåy dtlqc st;t chU y cua m9i ngtloi. Sau m~t hoi thåo lu~n. chUng toi dt>ng y voi cac htlong dan vien chia nhau tung khu vt;tc, phåt la co mau cua minh M gqi st;t chU y. Khi 8 la co gio cao noi sån trtlong, nhieu ngtloi to mo de'n hoi, cht.ing toi giåi thich, va cu6i cung rt>i chUng toi ciing phån chia dtlqc m9i ngtloi theo tl1ng nh6m nh\1 dt;t difih. Dt.ing nh\1 chtlong trinh, 12 gib trtla 8 chie'c xe buyt de'n dtla doan du ngol;lfl ra be'n cång Aker Brygge. Nh6m h9c vien do NaNa va toi pht;~ trach da s6 la nhung vt lon tudi, nhin nhung khuon ml).t nghiem trang, toi hoi lo vi sq minh khong du te' nhi va le phep se lam cac vt ay phien long. Cha cho m9i ngtloi 6n difih ch& ngt>i, toi båt d'åu th6ng bao ltch trinh cua chuye'n di, gioi thi~u m~t ft ve Na Uy va ca nhån toi. NaNa git.ip toi phån phat nhung chie'c no mau xanh la dåu hi~u cua nh6m cht.ing toi, va m~t to giåy c6 ghi dia chi cua Chua K.huong Vi~t d~ phong khi bi tMt ll;lc. G'ån de'n Aker Brygge, cht.ing toi phåt ph'ån banh mi an trtla trtloc khi len tau. Trong khi ffi9i ngtloi an u6ng, toi k~ sa qua ve dl).c di~m cua nhung noi rna tau se Chl;ly qua. M~t båe lon tu6i vui ve hOi toi: "C6 Na Uy rrui'y ndm rCii c6?", toi trå lai qua mikrofon: "Df:l cMu qua ddy dUf!c 16 ndm rCii f,lf", Båe n6i tie'p: "16 ndm mil n6i tieng Vi~t gioi nhu v~y a! Nhung mil cMu c6 gia dinh chua?" . Khong mu6n lam phien m9i nguoi nen toi mim clloi trå lai et;~: "Df;l chtlu xin phep dUf!C kl ve lich su thu d6 Oslo truflc, con chuy~n cua chau thi cMu se thua wYi Bac sau f:l!" . M9i nguoi deu cuoi o, ba c~:~ ciing g~t d·åu cuoi vui ve. Khong khi b&ng vui nh~n len, lam toi cåm tMy thoåi mai, pMn khåi han, m9i nguoi an u6ng xong, thi ciing vua dt.ing gib len tau. Cht.ing toi ki~m ll;li nhån s6 truoc khi xu6ng tau, xung quanh ciing c6 cac nh6m khac dang tie'n ve be'n tau. Nguoi Na Uy va

a

Phap Åm V u Lan 99

cac du khach to mo nhin cac doan Ph~t Tir xi du mau, ai eling mim cuoi vui lay.

Vi~t

Nam voi

ca

Theo ke hol;lch, c6 hai chuang trinh du ngol;ln: tren bi~n va tren bo. Chuang trinh tren bi~n c6t yeu la hanh le L1,1c Thuy Dan d~ cåu sieu cho chu huang linh chet tren bi~n. tat cå m9i nguoi duqc thap tung vita cåu nguy~n vita tham quan cac dåo nho nåm ven do Oslo. Ban T6 Chuc da muon 3 chiec du thuyen cho budi le va du ngo<;~.n nay. M6i chiec chå duqc t\:t 180 den 250 nguoi, day la lol;li du thuyen co trung, duqc d6ng theo hinh th~ cua lol;li tau Viking thoi xua, trong ll;l va dyp mat. Doan du thuyen khåi hanh tre l gio so voi chuang trinh d1,1 dinh, dan dåu la chiec thuyen chå Chu Tang Ni va quy vi Ph~t tir lam le vot vong tren bi~n. Chiec cua chling toi mang ten "Lady Mack", c6 khoång 5, 6 phai doan. Ke dung nguoi ngoi, net hån hoan, rl;lng ro tren tltng khuon m~t. Nhin nhfrng mai dåu den 16 nh6 tren boong tau, m<;>t bac dung ben c<;~.nh toi n6i: "Gi6ng minh dang di vuqt bien qua hd cO!'', toi quay sang le phep vui ve trå lai: "DC;lf nhung ,.. ;·· chuytn nay an toan han .,. .•_':,'··' , . nhi~u tam phdi kh6ng ·.. B(ic?". l·\• l

Bay gio tau ra den nhfrng hon dåo nho trong vinb Oslo. Nh6m huong dan vien chung toi keo nhau len phong thuyen truong d~ lam pMn S1,1 cua mlnh. Qua h~ th6ng loa, chung toi thong bao nhfrng chi tiet cån thiet va lu~t l~ gifr an toan tren thuyen, va chuc m9i nguoi huong m<;>t budi du ngol;ln dåy thu vi, tieng v6 tay cam an vang len th~t vui nh<;>n, thoåi mai. Chung toi tiep tl,lC gi6i thi~u ve nhfrng dia danh, håi dåo ndi tieng trong vinb Oslo. C6 le nho Chu Phåt do tri nen cang ve chieu, thoi tiet cang t6t han, nhfrng dam. måy mu budi sang da tan nhanh, båu troi trong vat, nang am, nhfrng lan gi6 nhy thoång lam khong khi cang måt me de chiu han. Ngam nhin cånh nui non hung vi cua Oslofjord, ai eling tråm tro khen ngqi xu Na Uy nho be xa xoi, gia ll;lnh rna c6 nhfrng phong cånh th~t nen tha. C6 vi con n6i rång cånh dyp va yen tinh nai day rat ly tuong cho nhfrng ai mu6n tu. Sau m<;>t tieng ruoi dong ho, doan tau chuån bi quay tro ve. Tieng t1,1ng kinh tit thuyen Chu Tång Ni eir hanh le vot vong van am vang, tråm bdng, thanh thoat, mQi nguoi cung chap tay t1,1ng ni~m.

Phlip Åm Vu Lan 99

Toi dang cåm mikrofon chuån bi loan bao vai chi tiet cån thiet, b6ng nghe tieng xon xao tit ben ngoai, Huong va mi;>t båe lon tudi Chl;ly vao båo toi: "Mau mau ni~m Hong danh Due Quan The' Am Bo Tat!", toi nga ngac khong hi~u. thi nghe c6 tieng xi xao ben ngoai: "PhrJ,t Ba Quan The' Am thj hi~n!". Toi trao chiec mikrofon cho Huong va buoc ra ngoai boong tau, th1ly nhfeu nguoi nhao nhao chi tro ve phfa truoc, c6 nhieu nguoi chap tay ni~m lfong danh Due Dl;li Tit Dl;li Bi Quan The Åm Bo Tat. Toi dao dac nhin qua chiec thuyen ciia Chu Tang Ni, nhung van khong th1ly gi, ngoai tieng chuong mo va tieng tl,lng ni~m tråm deu vang v9ng. Toi nguoc mat nhin len båu troi trong xanh cao voi vqi suy ngh'i..., b6ng toi phat hi~n tren båu troi xanh thåm truoc thuyen ciia Chu Tång Ni, m<;>t dam may trang dan le duy nhat c6 hinh dang ciia Ngai Quan The Åm trong tu the dung tren toa sen dang bay la lirng, toi c6 dinh tam nhieu lån de nhin cho ky, khong th~ nao låm lan dUQC, quå dung la hinh dång Ngai Quan The Åm rna toi van thuong chiem nguong nai cac Quan Åm Cac, nai cac chua van ton thO, long toi dang dang len m<;>t cåm giac lang lang kh6 tå, toi chap tay khan ni~m cung mQi nguoi, mat van khong rai vång may ky ll;l d6. M<;>t c~u be trl;lc d9 9-1 o tudi, tay cåm chiec 6ng dom ch<;~.y den ben toi hoi: "C6 oil PhrJ,t Ba Quan Am å dau hd c6?"' toi chi ve phia vång rnay, c~u be chen lan gifra dam nguoi lon va d~t 6ng dom theo huong toi chi, b6ng c~u la len: "Co oil PhrJ,t Ba Quan Am dang bay theo minh d6 c6!" , toi r1lt ngl;lc nhien ve lai nMn xet cua c~u. boi m<;>t em be 9, 10 tu6i, chua du niem tin d~ nhin dam may thanh ra hinh ånh Ph~t Ba Quan Åm duqc, nhu sq toi khong tin lai, c~u be dua 6ng dom cho toi. Dung nhu lai c~u be n6i, qua 6ng kinh toi nhin tMy ro han, hinh ånh linh d<;>ng han ciia Ngai dang di di;>ng theo doan thuyen chling toi, nhung hinh dl;lng van khong thay d6i. Toi la m<;>t Ph~t tir, toi tin Chu PMt la nhfrng b~c Dl;li Tri Dl;li Giac, Dl;li Tit Dl;li Bi. Truoc day da nhieu lån toi nghe, thay nhieu truong hqp Ph~t Ba Quan Åm da thi hi~n nhieu nai, qua lai k~ ll;li, doi lue toi chua hoan toan tin het, vi nghi nhieu khi long tin nguoi ta qua thanh khån, c6 th~ thån tri eling chuy~n d6i theo nhfrng nfem tin cao di;> d6, ho~c c6 nhfrng lue thi giac bi nhåm lan vl cac hi~n tuqng khi h~u. Nhung hOrn nay chinh mat to i da nhin thay, chinh tim toi da rung di;>ng, chinh ca th~ toi cåm thay nhu c6 luong

51

di~n huyen di~u nao d6 chuyen kMp, tårn tri toi råt tinh tao va thanh thån, toi nghlla Mm nay toi g~p D~i Thi~n Duyen moi dUQc chiem ngUong Ngai D~i Bo Tat h6a hi~n d~ eau kh6 cåu n~n cho chling sanh rna qua kinh di~n cfing nhu truyen khåu da chång tri va tan thån Ngai. Oil con niem h~nh phlic nao cao quy han! c6 dieu la lån nay Ngai da tbi hi~n kha Hlu va khong phåi båt cå ai cfing nhin thåy duqc, m~c du cung di tren m9t chuyen tau. (uåc mong trong chuy~n dl nay c6 nhOng vj nao då Chl,Jp hlnh va quay phlm dUQC hlnh ånh hl~m hol Vå dQC bi$t nay xin cho t6i sang IQI d6 glO nhu m<;>t kY ni$m tran quy trong doil) .

la "Cong Truang Sexy". Ten th~t la cong truong Vigeland, ten cua vi dieu khac gia n6i tieng cua Na U y, tat cå nhung pho tuqng trong cong truong nay deu do ong thiet ke va dieu khac. So di nguoi Vi~t d~t ten nay la vi cac båe tl1Qng deu la tUQng khoa thån. Tåt cå gom 212 pho tuqng bang dong den ho~c da. Dåy la nhung tie phåm duqc dieu khac råt cong phu, m6i båe tuqng n6i len nhung cam XUC cua con ngUoi, ho~c SJ! lien quan m~t thiet giUa cac the h~ trong gia dinh. N6i chung tat cå nhung pho tl1Qng trong cong vien nay th~ hi~n nhånsinh-quan cua ong Vigeland, dien tå con nguoi tl:t lue moi sanh ra cho toi chet..

Khi kh6a le V ot Vong chåm drlt va doan tau b;h då u quay ve, thi vång måy ky l~ va linh thieng !ly cfing tan dån va bien mat. M<;>i nguoi ai cfing ban tan ve hi~n tUQng hiem quy va linh ång vUa xåy ra.

Khi xe chung toi den c6ng cong truong, thi cac phai doan khac da c6 m~t d'åy du. Toi cåm co xanh phåt cao ra dåu cho phai doan cung di theo. Sau khi dua den xem båe tUQng: "Thang be gic,in dil" Cdåy la bue tuc;mg bang dOng den r6t neil tl~ng, va cOng då bi m6t cap r6t nhieu IOn). M9t vai nguoi de nghi d~ m<;>i nguoi duqc tJ! do di ngam cånh, chung toi dong y va h<;:n MP nhau ~i c6ng chfnh m9t gib sau.

Truoc khi tau c~p ben, chling toi da lien l~c voi xe buyt den don ~i ch6 cfi. Nen khi buoc len bO thi xe buyt da cho sån. Sau khi tat cå da len xe, 6n diflh ch6 ngoi xong, Nana va toi ki~m di~m l~i tMy thieu måt 3 nguoi. Chuong trinh da tre, nay l~i thieu nguoi, lam chung toi them b6i r6i. Toi båo NaNa cåm co tro l~i ben cång tim, hy v<;>ng h<;> con quanh quån dåu d6. Thåy chung toi lo lang, quy bac lon tu6i trån an chung toi: "Ok co ditng lo, kh6ng lq.c dau , ai h9 cilng th6ng thq.o ngoq.i ngii, se tim duqc duang vf chua mal vå lq.i h9 tlf y bå doan di truac , l6i kh6ng phåi cac co". Vi khong th~ cho låu, trong lue cac xe khac da khoi hanh, toi h6i NaNa tro l~i xe. Xe chung toi roi Aker Brygge sau cung, chung toi nhac ong tai xe ch~y qua vai noi chfnh cua thu do Oslo, ong g~t dåu vui ve. Toi bat d'åu gioi thi~u nhung phong cånh rna xe ch~y qua. Xe ghe ngang bung binh m~t tien Toa Do Chånh, roi qua toa nha Qu6c H9i, dåy la nhung kien true d~c thu cua Na Uy, ai cfing tråm tro khen. Den truoc Qu6c H9i, tren duong Karl Johan, dong thåc nguoi qua l~i tap n~p. ch~y thing den Hoang cung, toi gioi thi~u nhung net kien true vua c6 kfnh, vua hoang trang nay va thu~t l~i loi giåi thich cua m9t vi Dån Bi~u Na Uy, trong lån toi tiep xuc ~i Qu6c H9i, khi ong n6i ve y nghia cai quån th~ kien true nay: "Qu6c Ht?i duqc xay nhu tht nay la dl khi cac ch!nh tr! gia ht?i hf!p tq.i day, ban chuy~n qu6C gia dq.i sif, khi h9 dUr!g tren bi!c thuytt trinh, tam mat h9 se hufmg ve Hoiing cung, dl h9 nhfl rang tren h9 con c6 vi Hoiing dl dang tri vi, va khi nhin ra con duang Karl Johan, thtfy dan chUng tap nt,lp nguqc XUOi, thi h9 Se nghi: rang h9 dang phi!C VI! cha nhtin dan!". Xe ch~y ngang qua Slottsparken, D~i Hf Vi~n Qu6c Gia CNasjonalteatret), Toa D~i så My, huong ve khu Frogner d~ den cong truong Vigeland. Nhieu nguoi tråm tro khen duong ph6 Na Uy tuy hoi h<;:p nhung d<;:p, s~ch se va yen tiflh, NaNa vui mi~ng dich l~i cho ong tai xe, ong ay mim cuoi dåy hanh di~n. Toi bat d'åu gioi thi~u ve cai cong truong n6i tieng, voi cai ten ky di do nguoi Vi~t d~t

52

Vai bac vui tfnh rna toi duqc lam quen tren tau den ben toi n6i: "Ai di dau thi di , bdc chi thea chdu th6i a! khåi sq b! lq.c!". Toi cuoi trån an: "O day kh6ng sq bi lq.c dau bdc m! nhin quanh chl toan ba con Phc,it tu minh kh6ng a!" . Toi di theo quy båe d~ tro chuy~n, long toi nhu am l~i khi duqc nhin nhung guong m~t tråm tu ngam cånh, rna hon nhu dang mo ve m9t di vang xa xoi nao d6 cua quy c1,1. Duqc nghe nhung loi n6i chån tinh, nhung cl:t chi thån m~t. nhung loi khuyen båo, cham s6c cua quy båe lam toi cåm d9ng VO cung. Nhung Sl,l lo lang phåi tiep xuc voi cac b~c lon tu6i da tan bien trong toi tJ! lue nao. Thai d9 te nhi, cåm thong, thån m~t d6 lam toi cåm thåy vui tuoi va am long vo cung. Sau han l gio d~o choi ngam cånh, m<;>i nguoi tro l~i xe buyt d~ ve chua. Trong guong m~t ai ai cfing vui tuoi thoåi mai, m~c d'åu sau m9t ngay tren bi~n va tren xe du ngo~n. Gån ve toi chua, toi va NaNa n6i doi loi cåm ~ chia tay, m<;>i nguoi v6 tay th~t lå u nhu d~ ~ tl:t . Han lue nao het, toi tMy ro m<;>i nguoi den voi nhau bang tårn d~o chån thanh va tinh doi, tinh dån t9c, nghia dong bao, dong huong Vi~t Nam voi nhau. Cu9c vui nao roi cfing den lue chia tay, ai cfing cåm thåy quyen luyen o giåy phlit nay. Toi da hi~u dUQC ~i sao nhieu nguoi da phåi l~n 19i den dåy d~ cung nhau tu h<;>c, tu cac qu6c gia Au Chåu, c6 nhieu vi den tU Hoa Ky, Canada, tU Uc Chåu xa xoi v~n d~m, va m9t s6 den tir Vi~t Nam, nhån chuyen du 4ch tham h<;> hang, luon dip theo nguoi nha den Oslo, Na Uy tu h<;>c luon. Oi quy h6a thay nhung tam long thiet tha tim tu h<;>c D~o Giåi Thoat cua Dåc Nhu Lai. ... ... , ,

"'

NAM MO 0~1 TU 0~1 Bl CUU KHO CUU N~N LINH CÅM UNG QUAN THE ÅM BO TÅT MA HA TÅT Oslo, Na Uy mua

he Ky Måo -1999 Phap Åm Vu Lan 99

Sau m9t nam Utm vi~c m~t nh<;>c, hån ai ci'ing mong moi st,t thu thå cua may tuan he. Bao chuong trinh duqc ve ra, bao noi ch6n duqc haa hyn. KM ti~n thl du lich chåu nay nuoc n<;>. Lung tui thi ci'ing danh vong vo may bai bi~n Na Uy. M9t s6 nguoi quen truyen th6ng cån cu, kh6ng mu6n rong choi VO feb, Xl;IC X~O Vi~C lam O may n6ng tr~i håu kiem them kinh te gia dinh ho~c giup do cho than nhan con Vi~t Nam.

a

a

Ci'ing nhu m<;>i nguoi, m&i lån he den, t6i ham hO gia tir c6ng va hanh xi:r måy tuån he tuy theo tinh tr~ng tai chanh cua tung nam. C6 nam thi an di~n thoi trang, mo den ra phet, bånh ton ph6ng xe di khllp chåu Åu, qu ... oai xi nhu Aladin coi chieu du banh ... D~ roi khi het be thi tien s~ch bach, m~t mi'ii ba pho, t6c tai d~;tng dang, u~ oåi tro vao b6n voi n&i niem ai oan ... oan ai!?

sa

sa

C6 mlm gia cang l~n d~n, ti~n b~c vllng hoe, phåi trang bi quån don ao kep, giåy 6ng non vanh, cå khan bit mat M dåu quan vao may ru9ng dau. Noi day, tir sa~g d€~ chieu, dåm mua dai nang, let x6m quy bO, tri~n khai 36 the chan truyen Ham m6 c6ng cua Åu Duong Tåy D9c, the rna mat cå hang gib chua hai duqc thung dau. Chieu ve di ca khom ca ni~ng nhu 6ng gia måt g~y, dem den e åm toan than, the la: m~c ta xoay tro the nltm, mac ai on en låm båm m~c ai. . Het mua dau rna con quon thi lam tiep cac cong vi~c låm ly bi dat khac nhu luqm da, eat banh ... Luqm da thi de qt, m&i ngay di b9 vai muoi cåy s6, theo sau chiec may cay long vong tren måy dam ray. Yeu c'åu cua cong vi~c la doi mat phåi mo het "volum" nhin dam dam xu6ng dat, toan thån luon lu6n linh ho~t theo tuy~t ky lang ba vi b9 håu luqm nhung c1;1c da lon nho hi~n ra tren cac lu6ng cay, quang len cai ro mo<;>c duqc may cay keo theo dang sau ... C6ng vi~c don giån nhu dang gian, ay the rna n6 nh~p tårn nh~p tanh lue nao chå biet! Man vi~c roi rna mat cu lom lom, nhin dau ci'ing thåy da. Dem ngu, th~ch m9ng xay thanh ... tay chån mua may, lo dl;lng vao dau ci'ing l~nh tanh cung ngat, the la a le hap ... nam lay ... thåy len ro ffiOQC. Vi~c eat hanh sang han m9t b~c. Mat luon xe x~ m9t doi

kfnh trang nhu nha thong thai dang len b1;1c thuyet trinh. Hanh nguoi ta nh6 så:n, minh chi vi~c eat la bO vao so<;>t Phap Åm V u Lan 99

roi tfnh ky an tien. Cat duqc vai can thi hang hat cay nong, nghe long th6n thac. Den khi su6i l~ tu6n trao thi di~p khuc ch~m quyt theo sau lien l~c. Day la noi ~o hinh ly tuong cho cac c6 mu6n c6 c~p mllt sung m9ng mo huyen, thu ba 16ng lanh, 6ng anh h~t sucmg, len duong dua dam ... Cu eat hanh m9t ngay la båo dåm ca i net dau thuong u hoai n6 luu dau cå tuån le l~n!

wc

Ben doi l~n d~n. t6i khong quen m9t cåu chuy~n cuoi cach day lO nam. Nam åy, c6 6ng b~n Ctol khong n€lu ten. nhung khi nghe chuyEi!n nay c6 nhl~u nguol bl~t. vi cOng da tung th9 giao 6ng roi!) thay toi mai kh6 Cl;fC, 6ng bay toi neo d6i tuong tinh d~ cho doi len huong. Ong n6i: "tu tuång con ngum dnh huång dln m~nh sti bdn thdn ghe lc'1m!; Anh tu6i SUu, dim tinh con trau nen hinh dnh trau cay ng!fa ciii cu chilm l'inh trang tam Mn anh khiln dm s6ng anh c u quanh qudn trang hor;zt tinh cua con trau lao kh6. Toi di ngh! anh nen d6i tufmg tinh thanh con cr;p, chua ti son lam, di anh nUong vao do rna dUf!C oai V~ va tr;zo phong d9 v6i dm - Day la m9t phuong phap thay d6i m~nh ciin rat khoa hr;c, toi då timg dr;zy cha cac ba tu6i Dan h6a tufmg thanh meo hiin hOa ylu di~u va s6ng hr;znh phUc ben chiJng con dln mån kilp trr;n dm . Cach thUc d6i tufmg tinh thanh cr;p rat di, anh kilm m9t cai n6n c6 hai tai rnau rein ri va lue nao cilng dl/i tren dau, tUf!ng trung cha vi~c eat c(ip sUng di hai tai Cf!p dUf!C vinh ra; quan ao anh nen tranh lot;zi tron tru den trang rna phdi CO Sf!C c6 6 cho mr;znh dr;zn oai hung; tufmg di anh phdi khoan thai sdi ph6ng chU dimg Cl!C m!ch n(ing ni, va gic;mg n6i phdi sang sdng a um nhu cr;p keu h6 r6ng v~y. Diiu carn ky la anh dUng heo tanh d6z noi ru9ng d?mg vi ddy la så truang cua nghi~p con trau; d6i lr;zi, anh can phdi "picnic" thuang xuyen tren vung doi nui nhu cr;p dang tung tang tren lånh d!a cua minh. Con mØt difu quan trr;ng khac anh can phdi luu y la khi då thanh cr;p roi thi tinh tinh hung hang du tf!n, cai cach che' nglf dl khåi phat tac lai th6i la anh phdi ngam minh trang bon nu& lr;znh m6i ngay khodng m<?t tieng d/5ng M - nh6 nhe!". Toi v6n khong tin nhung chuy~n ba va nhung thåy 6ng bay d~y m(lt cach chån tbanh neo toi ci'ing thit. Ngoai vi~c phl;IC SltC cho hoi mau me va ngåm minh trong OUOC cho den tai te, ky du nhung vi~c khac thi toi danh cbiu. Di rna phåi ph6ng såi, n6i phåi a um nhu c<;>p r6ng thi chi t6 cho "phU lit" n6 san lien!!! Mua he rung kyt phåi

53

xu6ng ru(mg hai dåu, rna båo len mii "picnic" thi c6 rna ngap gi6!!! Thoi thi tråu cu de lam tråu, lam c<;>p chi cho m~t!.

du. Toi di tu. Di tu th~t d6, chu khong gion mo! Nhtrng khong phåi tu su6t rna la tu gieo duyen. Xin nghiem chinh rna thtra rång: Xuat gia gieo duyen d6i v6i toi la m(>t tårn nguy~n. m(>t ao l16c to lon, khong dfnh dap m(>t chut nao Mn nhung dfeu nh<;>c nhån v~t vanh rna toi da khoi hai nhl1 ph"ån tren.

May nam sau toi g~p l~i 6ng, tbay b9 canh toi chång khå giå gi, 6ng mu6n quay di tranh m~t. Toi chå trach gi 6ng cå nen tim Mn chao hOi xa giao. Cåu d'åu tien 6ng hoi toi: "Sao Thanh ... c6 da khOng?". Toi trå loi: "C6, da ... rna da dq.n". 6ng ctroi gtrqng va phan: 'The' thi 6ng la Xuat gia gieo duyen do GHPGVNTN Åu Chåu phat Nguu Ma Vuang chu ddu phåi trdu thui'mg". Toi ciing khoi v6i m1;1c dich ~o co h(>i cho nguoi cu si gieo tr~ng ctroi va hoi tham chuy~n khac: "Nghe n6i anh vi Vi~t phu6c hu~. sach tan bån thån, vua dåp ung long khat Nam bi Cqng sån bo tu hå, t9i sao v~y?". 6ng nhiu may khao tårn d~o B~ De nhung gia duyen con rang bu(>c, chac ltroi r~i than tho m(>t hoi dai: 'Thi cilng vi lam vua trang bi m(>t s6 tl1 nghi c"ån c6 håu de dang h(>i nh~p phuac, d9y cho tht2ng b9n tam phUc thay d6i tufrng tinh; khi c6 dieu ki~n xuat gia. Nguoi tu gieo duyen tily thoi Anh biet kh6ng, cai khoa nay t6i hqc dUQ'C trong sach thay gian phat nguy~n (vai thång hay m(>t nam) ciing th9 le tufrng CUa Defi Han chU dau phåi gian, nlu ap d~ng dung thi phåt, tue trt;rc chua va hanh tri m(>t s6 gi6i lu~t nhl1 thi hi~u quå cdp !ry; C6 dieu , m(>t Sa Di v~y. O cac qu6c gia rna ne'u d6i tufrng tinh thi chi d~o Ph~t la qu6c giao thi vi~c tu boa tho d~t Vi~t nay la bdn ph~n d6i v6i m<;>i cong dUQ'C trong vong tren hay dån Ph~t ti:t nhåm trubng dtrang dum mqt tu6i doi vm tu6i cUa -viet gui H6i Van due h~nh cån c6 tru6c khi hoa minh, ch&ng h9n nhu Anh Nay c6 phåi kiep xua minh da Mp? nh~p v6i doi s6ng xa h(>i ben tu6i S!lu thi thay tufrng Ty hay Di kiep nay ta n6i l~i duyen tho ngoai. Dån, cac ba tu6i Dån thi thay Em xu co boa den tt;r bao gib? tufrng S!lu hay Mf!o. T6i d9y La nguoi yeu D~o va d~t niem tin Toi nu6c Phåp dåu ngo thån 1ft khach. cho cai tht2ng khan nefn d6 tuy~t d6i vao Dang Chi Ton, toi Th~t ky bi! ai xui em ~ng sach? hiiu hi~u v6 cung, ai nga n6 thubng xuyen tham gia cong tåc y but loi thu theo canh nh~n di ve tlf sang che' them ra dl de'n Ph~t st;r va say sua tim toi nghien Vuqt khong gian cå ngan d~m son khe n6i vao tu, roi con khai b~y crtu giao diin. Tuy nhien, vi can co Cung chia xe n6i xa que lia t6. C<:J.n cqt l~ng trong b6i cånh xon cho t6i bi lien can mm

a

a

kh6... !" Toi to mo hoi

l~i:

"Ma anh b9n anh tu6i gi :1 v~y?" Ong ben len da p lo i: "N6 tu6i Ngq , con ng!fa keo xe kh6 biet chU/'Ig nao, t6i dl ngh! d6i len thanh con ran cho thånh thdi nhan h'f, n6 che con ran nho nhit va ghe rf!n nen cu61 cung phåi d6i xuong thanh tu6i Mui .. .con de ... mm ra ca sl{'.

Dat nu6c tir phen n6i con giong t6 Ta lenh denh nhu beo d~t måy troi Toi x6t thuong em sinh bat phung thoi Em tu6i tre vån yeu doi nang d(>ng. Tho em d6, s1;1c soi tung dqt s6ng Noi bien Dong måy vån vii Håi Vån Nhung bOng boa tuy l~c long non Tån Hoa dat Vi~t vån ngan nam t~n ~i.

xao tl;lc nhiem th~t kh6 long cho toi th6ng thau nhung th~ thåm vi di~u cua ly d~o nhi~m måu. Do d6, vi~c tu gieo duyen, dtrgc tinh l~ng noi ci:ta thien la co h(>i ngan vang de toi nhiep tårn tu tri va chiem nghi~m nhung bai h<;>c chån tht;rc nghia cua b~c D~i Giac Chanh Bien Tri.

M~c

thoi gian cu lflng lo troi mai Dang di vao trang the ky hai muoi Toi mung em huong sac vån xuån ttroi Ngu~n hy v<;>ng dt;rng m(>t troi tMm thiet.

Cung xuat gia gieo duyen ~i Chua Khuong Vi~t cå thåy tårn nguoi. B6n nam, hai nu ~i Na Uy va m(>t nam m(>t nu den tir Thl;ly Diin. B6n nam ~i Na Uy g~m chu Em m(>t trong nhung tinh anh nu6c Vi~t Thi~n. Hoång D~t. Quång Quång Tro l~i chuy~n H~ v6i He ... DOng tho em dong van h6a phuong Nam Khai va Quång Tan la toi. Thoi He Mn v6i toi la nhu the d6, Cho vuon tho håi ngo<:J.i såc huy hoang diim tu gieo duyen trong lue nay di choi ciing quåi rna di lam Hoa dån t(>c no tran tren b6n coi ... ciing thu~n lgi cho chung toi båi le ciing m~t tir dubng. Da 17 VOn Nuong b6n chling toi la m(>t ph"ån trong phen len xe xu6ng ru(>ng r~i ban t6 chuc nhung le lugc do Giao chu dåu phåi it, the rna cai ngheo cu deo dång nhu can ~nh man tinh v~y . He c6 s6 H(>i Na Uy tht;rc hi~n g~m kh6a tu h<;>c PMt Phap Åu Chåu ky thu Il va D~i U 4c Thanh Chua Khuong Vi~t tien lap 16 såp t6i tay la tUe khåc bi cap du~n båi nhung trong su6t 10 ngay cua cu6i thang 7 duong }ich nam 99. tai trang d(>t xuat; nao la xe hu, nha d(>t, nao la nhung cu Toi nåm trong ban thu ky va duge TT. Thich Tri Minh, di~n tho~i Mt th"ån nila dem ve sang ... tir Vi~t Nam. Vi vi~n chU Chua Khuong Vi~t ki~ trUång ban t6 chuc clt v~y rna he 99 toi quyet d6i mai cu(>c doi. Toi chång cil ghi cbep m<;>i dien tien cua tUng ~ ~- NlM1 v.y tOi ~m xu6ng ru(ln& cln cil. Ctlng chång them len xe chu 54

Phåp Åm Vu Lan 99

VUa tu VUa lam ky Slf, va toi Xin trinh bay d~i ll1QC theo thu tt;t thbi gian cua nhung le nay.

nhi~m. nhl1 khai mo va th~ nh~p m9t ph'ån nao d6 trong d~i th~ cua Tri hu~ va Tu bi. Bån thån c6 o vao vt tri nay mai nh~ thåy gia tri cua eira thien: Trang nghiem nhttng tåch b~ch, tich tifih nhttng hi~n bay; dong thoi ciing hi~u cåu "binh thuang tam thi dr;so" v6n khong phåi la khåu

Theo truyen th6ng Ph~t Giao, m6i nam Chtt Tang Ni phåi an tru ~i m9t noi trong thoi gian 3 thang tit råm thang ttt (Phc:'Jt Dån) den rllm thang båy (Vu Lon) nhllm thuc liem thån tårn, trau gioi gi6i due ... V 6i Ph~t st;t ~i håi ngo~i vua da doan vua tro ng~i nen Giao H9i Au Chåu da uy~n chuyen rut l~i con nita thang trong thl1Qng tu'ån thang 7 dttong 4ch va tåt cå Tang Ni Au chåu phåi qui t1,1 ve Chua Vien Giac di kiet h~ an ett.

hi~u. cang khong phåi lå cttong di~u cho s1,1 ki~n båt khå tl1 nghi. Khi tr'ån cåu da dttQc g~n l<;>c thi tinh ba ly nghla eting dttQc thåm nh~p tu tu, theo d6 nhung yeu tfnh såc khong båt nhi, ly duyen khoi, nhån quå, vo nga, vo thttong... båt d'åu men 19 trong t6i. Tuy nhien, thåy va hi~u la m9t vi~c. nhttng ap d~,Ing vao vi~c tu tri giåi thoat l~i lå vi~c khac. Trong cu9c hånh trinh tim ve chån nga doi hoi råt nhieu SJ! tinh c'ån, niem tin tl:tong va che ngJ! tl,1 thån.

Rieng nam nay, vi phåi chuån bi cho nhung le lttQc neu V6i toi, viet len nhung dong chu nay khong ngoai ffii,IC tren nen Tang chung chua Khuong Vi~t dttQc th9 H~ ~i dfch b9c b~ch vai net don so rna minh cåm th<;>, va tren ch6. U khai H~ dttqc t6 chuc vao sang ngay 1 thang 7 con dttong khiem cung h<;>c hOi, t6i kh6ng quen la minh v6i d~o trang thåt chung g'ån l 00 ngttoi, bao gom: Chtt dang l'ån do tung btt6c trong 19 trinh h~n hyp cua m9t Tang ~i Na Uy, Th"åy Minh Tånh tu Dan M~ch, Th'åy ~ chU ti~u so co. Nguyen du h<;>c tu Anh Qu6c, qui c6 chll ~i chua, cac chung Bo Tat ~i gia va m9t s6 nam nu Ph~t tit thi~n tårn Trong thoi bi~u tu ~P hang ngay, thoi nao eting mang nttong ve tung H~. r - - - - - - - - - - - - - - = = - - - - - - - - , m9t y nghia tttong ti~p v6i sinh quan cua thai di~m d6. Rieng toi, t6i tårn dåc nhåt lå thoi c6ng phu khuya. Kh6ng gi thanh thoat bllng bu6i sang tinh mo v6i thoi thien t<;>a, t~:~ng kinh, ro i m9t it kinh hånh sau d6. St;t giao thoa cua dåt troi tinh khiet va tårn hon tinh tåo uyen nguyen ~o cho t6i niem kich cåm l~ thttang. V6i kh6ng gian tinh kh6i tifih m~c. v6i tårn thån tr'ån tr1,1i thanh b"ån, khi kinh hanh qua cac ban linh g~p di ånh my t6i dang nhin t6i v6i n1,1 cttoi hien hoa au yem; båt giac t6i hinh dung dttQc bu6i sa nguyen cua thoi th<;> nghi~p. trong d6 t6i - dua b6 nho nhoi ngang bl16ng va ffiy t6i - ngttoi hien mau lu6n lu6n dtu ng<;>t v6 ve. 6i! hinh ånh thuo nao thieng lieng diem tuy~t rna nay da di

Sau le khai H~ lå le The Phat cho nhung ngttoi xuåt gia gieo duyen, le truyen gi6i cho tån chung Bo Tat, va le truyen y Bo Tat cho Bo Tat chung cå cti lån mai. Tåt cå cac le dttqc dien ra th~t trang nghiem dtt6i st;t chu tri Dan D'åu cua Thl1Qng T<;>a Thich Tri Minh. Trong doi t6i c6 hai l"ån xu6ng t6c. L'ån d"åu lam nghia v~,~ c6ng dån, tong quån nh~p ngti; khi nhin mai t6c cua minh tå toi tren m~t dåt t6i nghe long cåm xuc ngh(fn ngao, vi dåy la dåu hi~u cåt chia dttang doi hai 16i, xa lia anh em cha m(f, xa lia tinh tt;t h<;>c tro, xa lia anh den ph6 lhi··· Con l'ån nay bO di mo t6c tr"ån gian, bO di y trang the t~,~c, tårn tl1 eting dåy len niem dao d9ng chia xa; nhttng chia xa n6i tr'ån lao khd nh<;>c, chia cåt cai huyen ml)ng phu du, t6i thåy long nht'f nhang thanh thån nhtt tim dttqc bån lai di~n ffii,IC cua minh va tam mat trong su6i nguon ng<;>t ngao vo ~n. Chttong trinh an ett kiet h~ dttqc ap d~:~ng theo qui cu th~t nghiem rue voi cac thoi kh6a t\}ng, bai sam, eting ngo, qua dttong, kinh hanh, thien t<;>a va h<;>c giao lY. Sau nita thang th9 H~ con ngttoi di nhien ddi khac. Kh6ng khi nhtt nhien an tifih cho toi ml)t tårn cånh lång lång huyen Phap Åm Vu Lan 99

vao hun hllt xa x6i.

Mf! t{ch trdm br;sch hr;sc con tfnh lr;sc thanh Mn kh6i huang nhå srji danh vong mu suang b6ng mf! bl bOng thuå xua con di hlt kilp chLta vU'a tron xoay nhip vang ru dua mf! hil n. Sau nita thang tung H~ tu ~p. ngay 14 thång 7 chtt tang tht;tc hånh Tt;t tu va lam Ie giåi H~. Chung t6i eting chuån bi tinh th'ån cho nhung c6ng tåc tr<;>ng d~i dang d6n cha phia trttoc.

55

N6i la kh6a tu hQc Ph~t phap vi kh6a hQc la chinh chu ky tht;tc dåy la m(>t ho~t d(>ng t6ng hqp thttbng nien cua Giao H(>i cåp chåu, trong d6 c6 D~i h(>i GHPGVNTN Au chåu va H(>i nghi cac t6ng Vl,l nhu T6ng Vl,l ett si, T6ng v1,1 thanh nien GDPT, v.v ... Kh6a hQc nåm nay duqc Giao H(>i Na Uy dåm nh~n nhåm dåp ung yeu c'åu luån lttu tren m6i qu6c gia d~ng thbi ciing ta co h(>i cho chu Tang Ni va Ph~t tit khlip noi c6 dip thåm vieng va tham dt;t D~i le 4c Thanh chua Khuong Vi~t. Kh6a hQc keo dai 9 ngay (k~ cå du ngoc;m) k~ tu ngay 22 Mn 30 thang 7 ~i trubng Rommen cach Oslo khoång 6 cåy s6 va cach chua khoång 8 cåy

tt;t nhien luån lien duyen khoi nen kh6ng con si d~i di u6n cong s6 ph~n hilu vi vao rQ chU quan c~n tbi va di tim st;t binh an thu thång, dung tren mQi tham sån that dlic tårn thttbng. Va nhung ngttbi con Ph~t d6 da duqc 30 vi Chån Su (ho<;'lc glån tl~p ho<;'lc tn,sc Mp) mån t1:t dlu dat.

Kh6a hQc Cngoal c6p va long cua cac em oanh vu) duqc chia ra tam 3 dlp: cåp l va 2 cho ett si va cåp 3 cho qui co chu xuåt gia. Chttong trinh tu hQc my theo m6i cåp nhttng tt;tu trung deu trau giOi Gioi DiM Tu~ la can bån mu6n thuo cua Ph~t gia. M6i ngay ngoai 3 thbi giao ly con c6 nghi thuc qua dubng, cac kh6a le t\)ng ni~m va kinh hanh chung quanh khu vt;tc. C6 ve dåy moi thåy tinh th'ån ll,lC hoa Va ky lu~t tt;{ giac CUa d~i gia dinh COn PMt cao vqi nhu the nao.

s6. Tuy khai giång la ngay 22 thång 07 nhttng hQc vien tu cac nuoc l1,1c t\)C keo Ve trUOC d6 måy ngay khien chua tro nen nh(>n nhip, s6m nhåt phåi k~ la Ph'ån Lan. Con s6 hQc vien dong nhåt phåi k~ Mn la Dtk (159) ke Mn la Phap (96) r~i den Th1,1y Si (45), Th1,1y Di~n (20), Ph'ån Lan (18), Hoa Lan (17), Dan M~ch (16), Anh qu6c (13), va xa nhåt la Hoa Ky (8), rieng Na Uy la 210.

dem VOi DgQD neo Nen nhu ciing c6 linh h~n Dem khuya chia sOt vui bu~n voi to i M6i lån t6i no n1,1 cubi Tim lung linh to ra ngubi duqc yeu Nhung dem t6i net dam chieu Tim im l~g th~ nen nhieu con dau Cam on ngQn nen nhi~m m'åu Dem toi nen mai chia s'åu c6 httong.

Cå 700 ngttbi cung nhau sinh ho~t bång cung cåch tl:t bOa le nghia tham duqm d~o dbi. D~c bi~t nhåt la nghi thuc qua dubng va cac lttQt kinh hanh da toa ra net uy nghi trang trQng, khien ngttbi l~ nhin vao voi long nguong ph1,1c såu xa. Kh6a tu hQC da Mt hai v6 van thanh tt;tu t6t dyp cung voi st;t thanh c6ng vien man cua cac ho~t d(>ng khac cua Giao H(>i Åu Chåu, trong d6 dang k~ ta vi~c hlnh thanh m(>t Ban Dieu Hanh cua T6ng Vl,l Ctt si do Thttqng tQa Thich Tri Minh lam T6ng v1,1 truong. Tu nhung ket quå khiem nhttbng d6 rna mQi ngttbi nhåt tårn kinh nguong c6ng on to lon cua chu T6n Due giång su da nhQc nhån ra suc diu dat, d~ng thoi tin tuong vao due d(> cao day cua Su Ong (Hoa Thuc;mg Thich Minh TOm) da tåc d(>ng nhi~m m'åu qua ph'ån khai tbi va thuy tl:t mån c6 voi hQc vien ~i ch6 trong su6t kh6a hQc.

C6 den voi kh6a tu hQC Ph~t phap Linh h~n mang moi thåy dUQC tinh th'ån c'åu hQC cu(>c dbi rao giåi thoat cua ba con Ph~t tit nhtt giång the nao. D~c bi~t ta kh6a hQC l~i va cu dem mo vao mua he, thbi di~m rna h6athån nhån qu'ån tren cac nuoc Åu My Nhu v~n v~t cho ta ly tuong nhåt: nao la tam v6 thttbng nang tam bi~n. nao ta du ijch d6 Song dåy, nao la ruqu che nhåy nh6t, Chån tårn vån la c6t loi nao ta di u d~t yeu dttong ... hQ c'ån tru ac nghi~p u me Sau ngay be giång, toan th~ hQc vien th1,1 httong trong måy tu'ån he d~ bu Va thi~n can phån khoi tham gia du ngo~n bång l~i m(>t nam lam vi~c. Ay the rna luon la quå t6t tau tren cåc vinb xung quanh Oslo va tren 700 Ph~t tit du m9i thanh v6 thuy bång xe buyt ~i cac tMng cånh tren ph'ån, tl:t ch6i cac cu(>c vui hao v6 chung. b(>. Vi~c du ngo~n bång tau la thap nhoang, ~n d1,1ng thbi gian cong Nguyin Thuong Qu6 tUng voi chll Tang Ni M hanh le Ll,lC suc va tien cua, vuqt nghin trung Thuy Dan c'åu sieu vong linh nhung v~n d~m tl:t h'åu het cac nuoc Åu ngubi tu n~n tren bi~n. CBu61 1~ Ll,Jc Thuy Dan keo dal gOn chåu, va m(>t s6 tl:t Gia Na D~i. My, Uc vån ~p ve dåy. m~t Mng dOng hO va do Thu<;mg TQO Thich Tanh Thl~t. Vl~n Ve dåy d~ tu hQc h~nh Ph~t. trau gi~i bi tri, tang cuong chu chUa Thi~n Mlnh Lyon , Phap qu6c kl~m T6ng Vt,J Truång th~ tich tri hu~. d6n nga tung khu rung v6 minh, thu nho T6ng Vt,J Tång St,J chu 1~). G'ån 800 nguoi l1;1c t1,1c len 3 bån nga chåp truoc v6n la d~n liiy kien c6 kh6 vuqt, va chiec du thuyen ngay ben cång Oslo chång nhung gåy dt;tng d~y tårn h~n diing manh ch6ng l~i th6i quen ham ChU y cho nglloi ban XU rna con l~ låm d6i VOi tUng hQC me nhu nguoi lam nong lien t1,1c nh6 co d~ ru(>ng lua t6t vien b<':li le qua 11 kh6a hQc Åu chåu thi dåy la lån d'åu tttoi dom hoa ket h~t. Th~t dang ca ngqi cho nhung tien kh6a hQc ~i Na Uy moi c6 ki~u du ngo~n nay. ngttoi con Ph~t. nhung nguoi c6 du chanh tri kien, thåy Nghe n6i trong lue lam le L1;1c Thuy Dan thl c6 dam ro chån tuong m9i hi~n tuqng sinh til ai l~c la flhip d~p 56

Phåp Åm Vu Lan 99

may l<!- xulit hi~n rna m9i ngttai dh tin la Due Quan The Am thi hi~n. vi h6m nay ciing la thoi di~m le via Quan The Am. Ngttai viet kh6ng c6 m~t t'!-i day nen kh6ng biet htt th~t nhtt the nao, xin xem bai tttang thu~t cua m(>t c6 httong d<!-O vien du ngo<1-n (trong s6 Vu Lon nay) se ro.

Nhfeu ngttoi vi Van H6a va Ph~t Gi<io Vi~t Nam nhtt sua VOi nttOC vi ca hai la khe hqp tuy~t VOi cho SIJ s6ng doi dao day d~n va vuan cao. Th~t v~y,

van h6a Dån t(>c va van h6a Ph~t giao c6 cung hanh trinh 4ch slt, da th~ nh~p chuy~n h6a va thåm nhu'ån vao c(>i nguon ffi'!-ng ffi<!-Ch cua dong tårn thUc, den dlSi ta kh6ng con phån bi~t dttqc va c6 cåm giac nhU vi ng9t chåy ra tit m(>t su6i nguon. Sl;t bi~u trttng cua th~ tinh nay la nhfrng dinh chua va le h(>i truyen th6ng hoa nh~p vao nep s6ng tinh th'ån mang tinh c(>ng httång duqc trai dai Va ban b<!-C vao khap ffi9i tårn hon CUa ngUoi dån Vi~t. Va n6i rna kh6ng sq l'åm 1<!-c rång å m(>t nai xa l<!-. ng6i chua la m(>t trong nhfrng bi~u tttqng cho sac thai d~c thu van h6a va la di sån thieng lieng cho nen D<!-o Vi~t rna ngttoi Ph~t tlt Vi~t Nam c6 ph'ån hånh di~n t1J hao. Dien d<!-t cho tinh th'ån nay xuyen qua m(>t ngttoi ngo~i qu6c khi thay ng6i chua la h9 biet ngay la ng6i chua ngttoi Vi~t trttoc khi di sau vao t6n giao, dong thoi chinh nguai Vi~t khi tMy m(>t ng6i chua tren dat khach la nhtt thay dttqc m(>t hinh ånh than thttang, t!Ja ho nhtt que httang yeu dau duqc hi~n hi~n dåu day ... Va que huang yeu dåu ay duqc hi~n ro han khi ng6i chua duqc toa bung voi l(>ng co r!Jc ro, voi chu6ng tr6ng vang ren trong ngay le h(>i, rna di~n hinh la D<1-i le L'!-c Thanh Chua Khu6ng Vi~t rna t6i de c~p dttoi dåy. Han 80 Tang Ni va Sa Di cung voi khoång 2000 Ph~t tli Vi~t Nam t'!-i Na Uy va cac nttoc khac quang ~p ve dåy d~ c'åu nguy~n. chuc mung va tham dlJ le. Khu6n vien chUa Khu6ng Vi~t duqc dan kin mit bbi ngttoi va ngttoi. Cac hang ghe quan khach cilng d'åy kh6ng m<?t ch6 tr6ng. Tieng xttang ng6n cua Th'åy Thich An Chi lue tr'åm lue Mng lam tang ph'ån d<!-0 Vi CUa ngay le h(li rna m9i nguoi tr6ng dqi tu may nam qua. Ba hoi chu6ng tr6ng Bat Nhå vang vang, Chu T6n giao phåm quang låm d<!-o trang gifra tieng ni~m Ph~t cua toan th~ d<!-i chung. Dang uy nghi cua Chtt T6n Due lam sån le tro nen t6n nghiem va trang trc;mg l<!- thttong. Phap Åm Vu Lan 99

Chu Tang Ni ve mung le c6 slJ hi~n di~n cua Hoa Thttqng Thich Minh Tårn, Chtt Thuqng T9a Thich Tånh Thi~t. Thich Nhtt Di~n. Thich Quång Binh, Thich NMt Chån, Thich Thi~n Hu~. Thich Minh Giac, Thich Quång Hien cung h'åu het quy Th'åy khac t'!-i Au chåu; ngoai ra con c6 SIJ hi~n di~n cua chu Thttqng T9a Thich Båo L~c. Thich Phttoc Nhan, Thich Quång Ba, va D<!-i Due Thich Tårn Minh den tit Ve Chåu; D<!-i Due Thich Trttong Phuoc den tu Gia Na D<!-i; Su Ba Thich Nu Nhtt Tulin, Ni stt Thich Nfr Thanh Ha va quy Stt C6 thu(>c Ni B9 Bac T6ng; d~c bi~t c6 slJ hi~n di~n cua D<!-i Due Shilavarsa, ngttoi Sri Lanka, Tien si Giao su t'!-i Vi~n D<!-i H9c Åo qu6c. Ngoai ra con c6 d<!-o hfru Vo Van Åi va c6 Y Lan Mn tu PhOng Th6ng Tin Ph~t Giao Qu6c Te t'!-i Ba Le, va d<!-i di~n cac t6 chuc Ph~t Giåo Vi~t Nam t'!-i cac nuoc Åu chåu. D~c bi~t c6 slJ hi~n di~n cua Thttqng T9a Thich Vien Ly,

thay

m~t

Hoa Thuqng Thich H9 Giac (d6ng le cung di tit Gi<io H(>i Hoa Ky va van phOng ll Vi~n H6a D<!-o cung ve chUng minh. nhung tro ngQI suc kh6e vao glo ch6t), den

Ve phia quan khach c6 D<!-i di~n Så Ngo~i Kieu, Ph6 thi trttång c6ng xa Lorenskog, vi Thanh Tra Ty Cånh sat Oslo, quy vi T6ng H(>i Ph~t Giao Na Uy, Toa Giam M~:~c Thien Chua Giao Na Uy va h'åu het d<!-i di~n cac H(>i doan, doan th~ Vi~t Nam t'!-i Na Uy. D<!-i le dttqc bat d'åu bang dien van khai ffi<!-C cua Thuqng T9a Thich Trf Minh, Vi~n chu Chua Khu6ng Vi~t va lai cåm t'!- c6ng due xåy d~;tng chua cua d<!-0 hfru d~c trach ett si Quång Thi~n Khttu Van Nhi. Tiep theo la Hoa Thuqng Thich Minh Tårn ban b6 d<!-o tu va Thttqng T9a Thich Vien Ly tuyen d9c th6ng di~p chuc mung tu Vi~n H6a D<!-o GHPGVNTN cua Hoa Thttqng Thich H9 Giac. Chttang trinh dttqc tu'ån tl;t tiep t~:~c voi lai cåm tttong cua chinh quyen dia phttang, T6ng h(>i Ph~t giao va le eat bang khanh thanh trttoc khi Chtt Tang tien vao hanh le trong chånh di~n. Bu6i le 19 thien keo dai g'ån 2 tieng dong ho vao bu6i trua cua m(>t ngay quang dang khien ai nay deu ai ng'!-i cho Chtt Tang Ni dang d'åu tr'ån ngoi trang nghiem dttoi cai nang ch6i chang r~;tc ltra - cai nang ngoai dlJ li~u cua ban t6 chuc. Cung vi SIJ ai ng~i d6 rna trong ph'ån giOi thi~u kh6ng th~ xtt6ng danh tUng ngttoi (k6 cå Chu Tang NI) nen sån då y, thay m~t ban t6 cMc, chUng t6i xin t'!l6i chung ve SIJ thieu SOt d6. Sau le, m(>t bu6i carn chay dttqc tiep dai chung bOa vui ve, ffi9i ngttoi vua an u6ng vl:ta han huyen tham duqm

57

d<!-o dai. O dåy, c'ån tan than c6ng due ctia Ban Trai tinh th'ån cao d~p ngut ngan ctia quy d<!-O hil'u då bO thi gia va c6ng suc ph\Jc V\J an u6ng su6t cå 10 ngay, m6i ngay khoång hang ngan nguai, k~ tu d'åu kh6a h9c den nay. St;t hy sinh ~y thiet nghi kh6ng c6 cMt keo son d<!-o dai gan b6 thi kh6ng th~ nao phåt tårn ph\}ng st;t duge. So~.

Budi chi~u la ph'ån Chån te c6 Mn do Thugng T9a Thich Quång Ba chti te, va t6i den la ph'ån van ngh~ eling duang d~ t<!- mung D<!-i U L<!-C Thanh thanh c6ng vien man cilng nhu sd x6 Hl)i Thi~n L<!-c Thanh, t'!-i nha van h6a Lillestrom. Ngay D<!-i le tuy c6 rl)n rang lån ch~t v~t nhung cMc chan då khoi d~y va in såu trong tårn hon nguai Vi~t tha phuong ml)t hinh ånh le h(>i dån t(>c vua ctia Ph~t Giao va cilng vUa mang sac thåi ctia truy~n th6ng van h6a Vi~t Nam v~y .

D~ bai ky st;t them ph'ån d'åy dti, t6i xin ghi vai chuy~n

vui vui trong cac dgt le lugc. VI nhung mdu chuy~n phåi di sat voi st;t th~t nen t6i mong duge tha thu voi m9i xuc ph'!-m neu c6 va xem dåy nhu di~m them m(>t chlit cuai d<!-O V~.

- Ho canh -OUt bong H6 canh la ch9n m<;>t nguai xuong m<;>t bai k~ dai khoång l 00 chu d~ chieu t~ lue nh~p thi~n. Truoc het nguai h6 canh phåi danh m(>t hoi chieng truoc loi sau nh~t. rOi bat d'åu h6. Gi9ng h6 phåi ngån nga tr'åm b6ng my theo tUng do~ tUng lai. B6n cåu d'åu ctia bai k~ thul)c th~ tMt ng6n tu tuy~t voi eAu khoi la: So canh di dao nh~p thi~n duang ... Ngh~ thu~t M xu6ng cåu nay la hai chu d'åu "Sa canh" voi gi9ng bång, hai chu ke tiep "di dao" len cao dong thai phåi luyen lay o ... o d~ chuy~n xu6ng thåp ba chu "nh~p thil n duitng" sau d6. Nguai kh6ng thuang h6 c6 th~ b~ tr\}c tr~c ngay trong cåu khoi nay. Budi thi~n t9a t6i h6m d6 do chli Quång Khai - b<!-n dong tu gieo duyen voi t6i - dåm trach. T6i yen trf lon vi dåy la gi9ng ca karaoke då tUng lam m~m xeo biet bao tårn hon m(> di~u . va t6i ding tin tuong tai nang nay se dem v~ danh dt;t cho gioi sa di gieo duyen ctia chung t6i.

Ai nga ... GiUa d<!-o trang im phang phat, cha dgi tieng oanh vang, thl. thay vl. m<;>t hoi chieng thånh th6t 1<!-i phåt len m<;>t hoi t6c ... t6c ... t6c ... t6c ... nghe Mt 1<!-nh mlnh, khien th'åy An Chf hOi: "Gi dz~y?" ... "D~ l9n!'' roi tieng danh chieng, va Mt d'åu M. Lue M den chu "di dao" thay vl. o ... o d~ chuy~n xu6ng "nh~p thiin duitng", chang kh6ng chuy~n duge nen cu

58

len thång da o a o .. . ao ... cao vut ngut ngan, nhu Tarzan hu su ti:r v~y ... The la cå d<!-o trang vang len kh~t ... kh~t vl. d<!-i chung phåi dån tieng cuai trong cu6ng h9ng. T6i th~y l ung th'åy An Chf rung rinh, rung rinh .. . Va d~c bi~t hon la chli Vien D<!-i, phti nguai 6m tron cai mo lon, m~t gi~u vao thanh mo, thån hinh nh~p nh6 ~p ~p nhu con tho dang quan qu'!-i trong con suyen hoanh hanh. T6i eting can m6i th~t ch~t d~ khoi b~t ra tieng kh6c lån cuai, d'åu 6c dang nu6i tiec cho gi9ng karaoke vang b6ng m<;>t thai, nay danh "dU! b6ng" ...

- Thinh su Theo nghi le, m6i khi mai chu Tang den d<!-o trang d~ chung minh m(>t s6 le d~c bi~t. ban nghi le phåi bung khay den huong den d~ cung thinh. Ban nghi le ft nh~t la 3 nguai cu si c6 tudi va tht;tc hanh theo nghi thUc nhu sau: Nguai truong ban bung khay den huong den d~t o d'åu ban chu Tang dang ngoi, ro i thua: Nam M6 Bdn Su Thich Ca Måu Ni Ph~t. Mm nay chling con c6 duyen st;t, xin d'åu thanh dånh Ie (cå 3 nguol IQY m<">t IQy, rOI quy l~n n61 tl6p) va xin tie b<!-ch ... (n61 mvc dich thinh). Neu chu Tang ban lai hua khå, thl. 1<!-Y t<!- va dung len bung khay den huong di truoc dån dubng. H6m d6 (tOI qu~n l~ gl rOll), chu Tang dang dgi, rna khay den huong kiem mai kh6ng ra. Khi l~p m(>t khay den huong moi thl. da qua tre gia, ba d<!-o hihl ngugng ngung len thinh ... Vua l~t d~t. vUa ay nay, 1<!-i ding vua th~y ehu Tang y vang sang eh6i, hoång qua, nen d~t khay den huong len ban vong, dung ehap tay: - Nam Mo Bdn Su Thfch Ca Måu Ni PMt. Roi ngung b~t- quen bai bån roi! Chet chua! C6 vot: - Nam Mo ... A ... Di .. . Da ...Ph~t. L<!-i ngung - th6i ro i ... ehet duge ... 1<!-i v6t: - Nam ... Mo ... Quan .. . Quf Th'åy biet tong roi nen thuong x6t, cho phep thinh di keo ... qua mu<;>n. Th~t

hU hon, neu kh6ng thl. ehae chan e6 ni~m den cåu ch6t Nam Mo Thanh T~ D<!-i Håi Chung Bo Tat eting khong loi ndi "Ham nay chung con c6 duy~n slf... " nila la.

- Phong Danh Rieng ... Kh6a tu h9e Ph~t phap do Ban Dai S6ng ph6i hgp voi Ban Van Phong sap xep tung khu vt;tc h9e hanh an o va tUng phong 6c cho Tang Ni cung toan th~ h9c vien. Horn d6, toi ngoi o ban trt;tc, c6 d<!-o hil'u Thåo (nu) mu6n toi hu6ng dån vao tham Ni su Thich Nu Thanh Ha. Toi chl cho co di vao hanh lang l'åu l va theo huong mtii ten cung cac bång ghi tren eira eac phong la se tl.m th~y. Co Thåo ai ng'!-i nen e6 y mu6n t6i dån h(>, toi khong tu ch6i duge, dan di. Th~t

ra, t6i ehl biet khu vt;tc nay danh rieng cho Chu Ni va Sa Di Ni chu chua vao dåy l'ån nao nen eting phåi theo mtii ten rna l'ån kiem. Di thing, qu~o trai, roi 1<!-i

Phåp Åm Vu Lan 99

quyO trai. Gån cuoi duong toi nhin ben phåi thåy bang ghi "Sa Di Ni" gan ciia phong, nhu v~y phong Chu Ni ciing o dåu dåy. Chqt toi nhin thåy phfa trude ml!-t m<)t bang giåy lon ghi "PhOng dimh rieng cho Chu Ni", toi n6i voi Thåo: dåy roi, va toi g6 ciia ... khong thåy tieng trå lai, toi l<).i g6 ... ; lån nay thay vi tieng trå lai la tieng "danh ao" cua nuoc, ciia phong b~t mo va m<)t co con tre (hinh nhu Sa Di NI) xuåt hi~n voi ve ml!-t thieu tl;t nhien hoi: "Cai gi v~y ... ?" Qua khe ciia toi nhin vao thl hOi oi dåy la cai toilett. Toi nguqng nghiu n6i: 'Thua co, phong chu Ni ei dau, co nay mu6n tim thiim Ni su Thanh Ha". Co båo: 'Thea toi" rOi co dan di nguqc l<).i, Mn ch& c6 tårn bang mau xanh nho xfu c6 ghi "phong chu Ni" chim lim voi mau eira råt kh6 thåy, dat c6 Thåo vao d6. To i uc qua quay l<).i ch& toilett d~ xem l<).i cho ro thl;tc hu. Toi dung nhin cham barn bang giåy, rang rang tung chil tung net Phong Danh Rieng Cho Chu Ni, chil kh6 IOn d~m den tren giay trang xuåt bån til may data tren Ban Van Phong, chung quanh con vien m<)t ft hoa la canh cho ... tang phån long tr9ng nila ... Toi ch<).y tim chu Vien Tånh (Truong Ban Doi Song) d~ hoi; chu trå lai la do Ban Van Phong viet. Toi tim chu Vien Ng<) Cchuy{ln vien data) hoi, duqc chu trå lai tinh queo va chf ly: "Ng9 h6ng biet a nghen, Ng9 chi viet theo nguyen viin don d(7t hang cua Ban Diri S6ng thOi d6!!!"

o

va

- The gioi oanh M<)t budi trua, thåy trong sån kh6a h9c c6 m<)t em be trai khoång 12, 13 tudi dang dung kh6c, toi den tim hi~u va hoi: - Sao kh6c v~y cung?

xuong ching thåy hai c~u dåu ca. Toi ngo i cho ho tren thang, phoi cai dåu tr9C duoi cai nang xe chieu Ca 20 phut rna ciing bi!-t vo åm tfn. Toi leo xuong, lay da de len chong ca roi vao tr<!-i tim. Th~t la "de tro mW khi thåy hai ong con dung d6; nhung ciing voi cung cach nhu cii, g~t dåu chao, cuoi tuoi tham khien toi diu cå long, roi phån bua vai lai kem them lai keu g9i ra giup. Hai ong ching n6i nang m<?t tieng cu g~t dåu va cuoi th~t de thuong nen toi yen trf ra lam tiep. Ai ngo ... them vai muoi phut nila ciing ching thay hai ong ra, toi tl;t nhu 'Th~t! khOng phdi la nguiri pham ma" roi di kiem nguai khac phl;l. Ngay horn sau t6i dung n6i chuy~n voi Tung (Bergen), thay hai 6ng dang bach b<? truoc chua, toi dem chuy~n "dau lang" horn qua ra k~ ... Tung n6 v& tay cuoi ho ho phan cho m<)t cåu b~t ngila: Hai dua d6 n6 o ben Tåy til nho, n6 dåu c6 biet tieng Vi~t rna hi~u la ong muon nho gi!

- Dåy chuong, Dåy di•n D~ cham dili nhilng chuy~n vui nay , to i xin cong hien

quf vi m<?t cåu v9ng cd rna måy b<!-n tre chung Bo Tat o chua Khuong Vi~t hat len M ch9c nhilng nguoi tu gieo duyen nhu chUng toi. Cåu v9ng cd nhu the nay: "Anh oil Sao anh eat d{a day chuong ma con chua day di4n . c6 phdi chiing anh am tham nhdn nhU rang chUng ta van con ca hQi ... a ... tuong ... hi! .. . phung". Tung ... tung ... tt1ng ... tung ... tung ... tung tung ... ... Th~t

la oan nghi~t het ch& n6i! Quang Tan f>o f>Qt Thanh

N6 lien chi m<?t dua hoi lon han n6, gi9ng tue tuoi: - Cai thang quy d6, n6 da banh trung con, dau qua ha! Toi khuyen dua kia dung da banh nila, va an ui em nay dong thoi n6i vui voi n6: - Til ray con dung g9i måy dua b<).n la thang quy nila, hay g9i la "dgo hitu" cho n6 thån m~t nghe h6n! Qua horn sau, toi thåy n6 ngoi buon hiu ch& cåu thang, toi 1<!-i Mn hoi. No trå lai: - Cai "thrlng dgo hitu" horn qua d6, n6 bi anh n6 "b~p", n6 kh6c hu hu. Con thåy thåm qua nen con buon.

-Lam Chieu ngay 31.07 tMy D<!-i Le L<!-c Thanh sap man, toi ben h'!- nhilng dåy co hoa Ph~t giao (dang treo tru6c chua) xuong. Co d~ nguyen dåy xep chOng tung la va phåi dimg thang 4 chån d~ lam vi~c nay. Thay vua nam chong co xep vua di chuy~n thang th~t kh6 khan nen toi di tim nguoi d~ phl;l. Khi vao trong tr'!-i truoc chua toi MP hai thanh nien m~t may thanh tuån dang nhin t6i g~t dau chao va cuoi m(>t cach råt "belt tinh cdm". Toi thåy phån khoi trong long lien den nha ra phl;l giup t6i. Hai c~u cuoi hien g~t dåu lia lia nen t6i quay ra lam tiep tl;IC. Toi leo len thang d~ thåu them co va nhin

Phåp Åm Vu Lan 99

oben kia ... O ben kia ml!-t troi ngå b6ng u gioi thån tien mo h9i hoa Thåp thoang duong måy vui d<!-o buoc Nghe r<)n rang chap canh thien nga.

O ben kia qua nhilng ng9n den La nhilng chom sao sang rl;tc len D~ soi sang coi nguai tam toi Cu<?c lf1 hanh låm liii trong dem.

O ben kia hanh vi tan b<!-o

u

van con doi chut hien luong Boi d<!-o ly con nguai sån c6 Khåc xa loai muong thu da man.

oben kia duong net nguoi thån La nhilng tiem tang cua thi~n chån Tat cå nhilng gl cao quy åy Nguy~n xin om tr9n quang duong trån. Vån Nuong

59

duyen kbm

va y nghia

Kiel Ha• An CU' C6 HT Thich Tri Thti Theo lu~t Tu phån <I> duyen khåi cua Due Ph~t qui dj.nh mua an cll cua chung cy kheo xåy ra khi Ngai dang tru ~i Xa V~. trong vllbn cua 6ng Cap Co DQc. Nguyen do CUa viec che dinh nay la båi vi Sl;1 than phien CUa CllC ngllbi ~ll si d6i ~6i nh6m 6 ty kheo. Nh6m 6 tY kheo nay thllbng du hanh trong dån gian båt cu vao mua nao. Khi mua rulla den, h9 dåm d~p chet VO s6 con trung. Cac Cll si than phien rång nhung tu si ngoai d~o hång nåm van c6 3 thang c6 dj.nh ~i m<?t ch6, ngay den cac lo~i cåm thu vån con c6 mua tru ån cua chung, hu6ng chi nhung ngllbi Sa mon Thich tit l~i khong biet nghi chån vao mua rulla trai lai du hanh Mt cu mua nao. Due PMt hay biet Sl! n~y. va Ngai da khi~n trach nh6m ty kheo 6 ngllbi ay. ta CO th~ rut ra hai nh~n xet. ThU nhåt Sl;1 than phien CUa cac Cll si chUng to rång an Cll mua rulla da trå thanh tt;~c l~ chung cho ffi9i tu si cua cac giao phai ton giao thbi båy gib. Cac ty kheo do båi khong cMp hanh tt;~C l~ nay nen bi cac Cll si cru trich. ThU hai, Sl;1 khi~n trach cua Due Ph~t chung to rång m~c du trll6c d6 Ngai chlla qui dj.nh vi~c an cll mua rulla, nhllng cac Thanh Tang hay cac ty kheo s6ng tri tue va tri lu~t nghiem chinh deu khong di lang thang trong cac thang mua rulla. Nhll v~y. Sl! an dj.nh ba thang an cu mua rulla cua Ph~t la hqp phap h6a mi)t thong l~ hay m<?t ~p tt;~c da dllQC chåp hanh mi)t cåch tl;1 nhien gitra cac ty kheo n6i rieng, va cijng chung cho ffi9i tu si cua cac giao phai ngoai d~o Ph~t dllong thbi.

0 dåy, chung

Tuy nhien, xet theo thl;1c te, hanh tri cua giao doan Tang lf1 Ve viec an Cll mua rulla, thi Sl;1 an Cll nay khong chi gi6i h~n. båi Sl;1 vi~c di l~i gå y t6n h~i cho cåc SåU b9 va cac thu cåy co sinh tllång nhieu trong mua rulla. Tham khåo them trong cac kinh di~n. chung ta se thåy vi~c an Cll con CO nhtrng ffit;IC dfch khac han the ntra. 2 " trong kinh D.:t Trll6c het, m<?t do~n ngan 1en To n < > co' g hl' sll kien nhll våy. Due Ph~t k~ l~i mi)t eau chuy~n qua tchu. Trong m<?t tien kiep xa xlla, lue Due Thich Ton con hanh Bo Tat d~o. Bay gib Ngai th9 sanh lam vi d~i thån c6 ten la Di~n Ton. Vi d~i thån nay dllQc m9i ngllbi ton kinh, cho rång la da tung thåy Ph~m Thien. Nhllng th1;1c te thi Di~n Ton chlla tung thåy Ph~m Thien. Di~n Ton tl;1 suy nghi rång, theo truyen thuyet cac b~c ton tue n6i l~i. neu ai tu tåp 4 VO lllqng tårn trong su6t 4 thang mua rulla se dlloc d.ien kien v6i Ph~m Thien. Do v~y. d~i thån Di~n Ton xin phep nha vua dllQc nghi ngoi d~ c6 th~ tu ~p 4 VO lllqng tårn trong su6t 4 thang mua rulla. Sau 4

60

thang, quå nhien Di~n Ton dllQc h<?i kien v6i hinh dong Thien, va dllQC Ph~m Thien dich thån giång giåi d~o ly cho. Ph~m

Cåu chuy~n k~ nhll v~y chung to vi~c an cll c6 dj.nh ~i m<?t ch6 d~ tt;~ ~P vao mua rulla la m<?t quan ni~m da c6 tu xlla, trll6c thbi Due Thich Ton råt låu xa. Cho nen, viec an cll han che sll di lai trong mua rulla, khong chi vi tranh giåm d~p vao con trung va cåy co, rna mua rulla con dllQC quan ni~m tU xa Xlla la thbi gian thfch hQp nhåt cho s1;1 tu ~P d~ c6 nhung tien b<? tårn linh dang kt Chinh do dieu nay rna kinh Chanh phap ni~m xu n6i rång vao thbi ky an Cll mua rulla cac cy kheo ngo~i trU cac viec di lai va ti~u ti~n. con l~i thllbng xuyen phåi ngoi klet gia ~i m<?t ch6 d~ tu ~p thien dj.nh (3). •

'

o

Ngoai ra, Sl! an Cll mua rulla con c6 mi)t y nghia quan tr9ng khac nua. D6 ta bi~u hi~n cho tinh thån s6ng chung hoa hqp cua ci)ng dong Tang lU ~i m<?t tru xu. Dieu nay dllQc thay ro trong lu~t Tu phån <4>. Lue båy gib Due Thich Ton tru l~i Xa v~. trong vllbn Cap Co Doc. Sau 3 thang an cll mua rulla, m<?t s6 dong cac ty kheo Cåu Tat La den håu thåm Ngai. Due The Ton theo thong l~ hoi thåm dbi s6ng cua h9 nhll the nao trong ba thång an cll. H9 trinh bay v6i Ngai sinh ho~t thllbng nh~t cua h9. Theo d6, cac ty kheo nay giao ll6c v6i nhau trong su6t mua an cll rång khong ai n6i chuy~n v6i ai båt cu dieu gi. Neu c6 nhung vi~c cån thiet rna ngllbi nåy cån den Sl;1 giup do cua nglloi khac thi chi dllQc phep ra dau chu khong dllQc phep n6i. Sinh ho~t nay cung thllbng xåy ra gitra CaC nh6m ty kheo Va dllQC biet nhieu nhåt la nh6m 3 tY kheo dong h9 Thich gom Ton Gia - A Na Lu~t - Ton giå Nan De - va Ton giå Kim Ty La, cac ty kheo khi thi Båt Na N~n Xa <5>. Khi thi å Sa Ke De <6> va luon luon dllQc Ph~t khen ngQi. Nhllng trong tr11bng hqp cac ty kheo Cåu Tat La nay, thay vi dllQc khen ngqi, da bi Due The Ton khi~n trach. Ngai n6i cac cy kheo nay la nhung ngllbi ngu si, s?ng chung nhll v~y la kh6 nhllng l~i tllång ta an l~c. chang khac nao nhung ke thu cung s6ng trong m<?t tru xu. Nhiem vu cua cac ty kheo s6ng chung ta phåi giao gi6i lan cltau.' chi di~m va sach tan nhau, chu khong th~ s6ng nhll nhung ngllbi clim v6i nhau, cung m<?t le l6i sinh ho~t. nhllng c6 trllbng hqp Ph~t khen ngqi, c6 trllbng hqp bi Ngai khi~n trach, ay la the nao? Due Ph~t l~on luon ca ngQi dbi s6ng tråm l~ng cua cac ty kheo, song xa lanh nhung noi on ao nao nhi~t. Tuy nhien, nhll v~y

a

a

a

Phlip Åm Vu Lan 99

kh6ng c6 nghia ding m<;>t ty kheo nen s6ng cach bi~t ngoai c<;>ng dong Tang lU. S6ng chung va hOa hqp trong cu<;>c s6ng thanh thi~n cao cå, giao gioi va sach tan lån nhau, d6 la sinh m~nh cua Tång doan. Dai s6ng cua m<;>t ty kheo la s6ng kh6ng gia dinh kh6ng c6 d~ vinh vien ~i m<;>t tru xå nao, nhung cac cy kheo duqc n6i ket nhau thanh m<;>t c<;>ng dong th6ng nhå"t bång gioi b6n rna h9 phåi cimg nhau hoa hi~p M t1,mg dQc trong m6i nita thang. Va st;r hoa hi~p å"y duqc cung c6 bång ba thling an cu vao mua mua. Nhu v~y, an cu mua mua kh6ng phåi don giån chi c6 nghia la h~n che st;r di l~i cua cac tY kheo d~ tranh t6n thuong cac sinh v~t be nho va cac thå cay co non. Trong ijch sit phat tri~n ci:ta d~o Ph~t sinh ho~t an cu kiet h~ la m<;>t nhan t6 tfch ct;rc d~ cac d~ tit ~i gia c6 dfeu ki~n thu~n ti~n tham gia vao St;{ nghi~p cung c6 Va phat tri~n giao do~m Tang lit Tang doan thanh t~ va hoa hi~p la tieu bi~U CUa såc s6ng Cl:l th~ cua giao phlip rna Dåc Thich T6n da tirng giång d~y. D6 ciing la noi nuong tt;ra tinh thln vung chac, va la nfem tin chan chinh cho nhung nguai ~i gia s6ng gifta cu<;>c dai h6n ~p. dly nhung h~n thu va tranh chåp. M<;>t Ph~t tit ~i gia, c6 ni'em tin thuln t~ trong sang d6i voi Ph~t. Phap, Tang va Thanh gioi luon lu6n duqc ghi nh~n VOi 4 dåc tfnh: thån C~n Thi~n si, hQC hoi Chanh phap, suy nghi sau sac nhung dfeu mai hQC hoi, va hanh tri nhung di~u da duqc chiem nghi~m. Trong 4 dåc tinh å"y, dåc tinh thå nhå"t, thån c~n thi~n si, tåc gln giii cac b~c thi~n tri thåc, nhung b~c d~o cao dåc trQng. M6i nam, vao mua mua, khi cac cy kheo ~m thai d\:cng chan ~i m<;>t tru xå, thi day la thai gian rna nhung nguai ~i gia c6 di~u ki~n thfch hqp nhå"t d~ thuong xuyen gln giii cac b~c thi~n si hQC hoi chanh phap. Do the, hQ c6 th~ phat huy cac dåc tfnh d~c trung cua m<;>t Ph~t tit ~i gia c6 ni~m tin thuln t~ d6i voi chanh phlip. Trong thai gian Dåc The T6n con ~i the, cac Ph~t tit ~i gia ho~c tt;rlt;rc ca nhan neu c6 du di~u ki~n. ho~c nhung nguai than thu<;>c nhau ho~c nhung nguai cung s6ng trong m<;>t lang, m<;>t thanh ph6, hqp tac nhau thinh cac ty kheo V~ ~i trU Xå CUa minh an CU kiet h~, Va h6 trq CaC ty kheo cac nhu clu cln thiet d~ cac Ngai c6 di~u ki~n thu~n ti~n cho st;r tu ~p su6t trong ba thang mua mua. Cac truy~n ky cua Ph~t giao thu<)c cac nen van hQc bång sanh va bång duyen thuang ghi nh~n c6 nhieu ty kheo da chång dac quå A La Han trong thai gian an cu nay, nha St;{ h6 trq CUa cac CU Si V~ cac nhu clu hång ngay. M<;>t c<;>ng dong thanh t~ va hOa hi~p. cimg hQC va cung tu nhu sua voi nuoc v~y' quå la niem tin va hy v9ng cho con nguai s6ng gifta cånh dai nao nhi~t. va n6 chång to rång Chanh phap rna Dåc Thich Ton da giång thuyet, neu dU<.JC tht;tc hanh m<)t cach trQn Vyn, Se la CO so cho m<;>t the gioi an lanh. Day la di~u rna vua Ba Tu N~c da bay to voi Dåc The T6n ve ni~m tin cua minh

Phlip Åm V u Lan 99

d6i v6i Chanh phap duqc Due The Ton giång d~y va chung d~ tit tht;tc hanh trQn vyn m. N6i tom l~i, duyen khoi cua st;t an cu kiet h~. cua chling kheo du don giån duqc n6i la do Due The T6n ruy thu~ theo Uoc mu6n cua cac d~ tit ~i gia, nhUng trong y nghia sau xa thi n6 la sinh m~g ton ~i cua chanh phap duqc duy tri bång dai s6ng thanh t~ va hoa hi~p cua c<;>ng dong Tang 1ft. Ch\:cng nao chung cy kheo con nhi~t thanh trong ph~n st;t an cu 3 thang thi bå"y gia chlinh phåp van con la suc s6ng phong phli d~ loai nguai lam noi quy nguong va xay dt;tng m<;>t the gioi an lanh.

cy

Chu thich: <I> Tå phln lu~t 37, An cu Ky D~ (DQi 22. tr. 630 b) 2 < > Truang A Ham 5 (DQII. tr. 32 b) <J> Dån boi Tu phln lu~t san phi~n b6 khuyet hanh st;t sau, Thuqng 4 (DQi 40, tr. 58a) 4 < > Tu phln lu~t 37, Tt;t Tu Kien D<;> (DQI22. tr. 637 c) <S> Trung A Ham 17 - Truang ThQ Vuong Bån KhOi (OQII. tr. 536 a) 6

<>

Trung A Ham 18 - Sa Ke De Tam M<;>c Tanh T\:c (DQII. tr. 544 b)

<7l

Trung A Ham 59, kinh Phap Trang Nghiem (DQi l . tr. 795 b)

C6 HT Thich Tri Thu m~

va que huong

Toi yeu que huong t\:c nguon sua my Chåy trong minh ngay tho å"u dlu xanh Cau ca dao dua tieng v6ng tan canh Lai diu ngQt v6 v~ con yen giå"c. My cuai n6i ngQt ngao nhu su6i mat Lai my ru nghe nuoc chåy th6ng reo My cho con tinh nghia bu6i ph~n ngheo Va dong sua tham vao trong m~ch huyet. My la mua xuan V~ tren v~n v~t La thien thln hi~n gifta dem gia d6ng La tinh yeu va tat cå menh mong Con viet xu6ng chu tinh kh6ng ~n nghia. Con 16n len que huong ngan d6i phfa Thå"y råt nhi~u thit nat lån xuong phoi Ngay båy lam thuy~n xu6i huong ra khoi Con l~c long trong cu<;>c dai måt nuoc. Bai giång sit con thu<;>c long tir truoc Bao dai qua xuong mau d6 hai mien Net huy hoang t6 tham nui s6ng thieng V~t mau d6 viet vao trong trang sit. 6i! Que Huong nhung nguoi con Båt Tit Dai thiet tha vang thanh sit kieu hung Kh6i huong linh lai nguy~n goi kh6ng trung Cho que My ngay mai tuoi dyp sang. H~ Qu6c f>Qt

61

cimntem •

Vu Lan Hoa ThUQngThich Due Ni+m

Hang nam khi tiet thu ve, cåy la d6i mltu, tren khong trung bang b~c nhilng ang måy lo litng, khien cho long ngttai cåm tMy bång khuång n6i nh6 niem thttong. Thttong nh6 cha mc::, nhilng ngttai thån, thttong nho que httong, noi tieng kh6c chao dai v6i bao ky ni~m thai tho liu. Ngttai s6ng tren dai ai rna chång c6 mc:: cha. Khong cha mc:: tru lam sao c6 ta? KMng mc:: mang n~ng de dau åm bOng san s6c, khong cha c1,1c nh<;>c nuoi nlfng ao com, thi lam sao ta s6ng den ngay nay? Neu khong c6 tinh thl1ong bao la trai bi8n cua mc:: cha nuoi nlfng v6 ve, san s6c d~y d6, thl ta kh6 rna khon lon nen ngttai. Tlit cå tinh th'ån nang 11,1c tårn huyet cua cha mc:: deu vi con, cho con. N guOi ta i mat fl trang trOi dilt Ai mil kh6ng cha mf! sanh thanh Non cao dtit nghia trOi sinh 6 sao cho bilt phtJ.n minh lam con. Cha mc:: phåi ngay ngay lam vi~c c1,1c nh<;>c vlit vå d8 cho con dttqc no com lim ao h<;>c hanb. Dem dem khi con ngu, mc:: phåi canh canh thao thuc d8 tårn xem chung gille ngu cua con. Con mat minh ngu ngon tru mc:: m6i an long nam ngu. Neu nham khi trai gi6 trå trai, con lim minh qu~y kh6c khong ngu, thi mc:: phåi c1,1c nh<;>c su6t dem v6i con. Båt cu lue nao, con kh6c la mc:: c6 ngay ben c~nh. Con vui choi thl mc:: vui cttai. Con bieng an, åm minh, b~ ho~n thi long mc:: x6n xang lo åu, c'åu thåy ch~y thu6c. Den nhilng thu 6 ue Mi tanh bån thiu cua con, mc:: vån vui long cbiu dl,1ng lau chui gi~t rita båt lu~n khi an lue ngu. VI san s6c con, tåt cå tårn tinh cho con rna mc:: quen bån thån mc:: an u6ng tAm g<')i ngu nghi: Mf! cho con tat cå Het quang dOi tu6i xanh Cå thucmg yeu diu ngqt Rqng hcm biln trOi thanh Mf! la gi6 mat tinh anh La cay hiln diu la canh thuy ducmg Ml! la hoa mf! la hucmg Ml! la nguon cqi tinh thucmg nhi~m mdu Bay giil b6ng mf! con dau C hi con non nu6c mqt milu xanh xanh . Mct cha su6t dai khd c1,1c vi con d8 r"6i cha mc:: dttqc gi? Hay l~i tiep ~c khd vi con cho Mn hoi thå cu6i cung! Kbi ron be tho, con då tUng gi~n du dliy d1;1a, cao cåu,

62

d~p danh mc::, doi thu n<;> v~t kia. Du bi nhtt v~y. mc:: vån nhån cbiu v6i doi måt diu bien om con Vlto long, nhln con cl1ng cruu diu ng<;>t: Nuoi con trang lue d6i him Diu dang mat mf! khuyen /cm ngqt ngao Mqt dOi von lilng mf! trao Mf! cho tat cå mf! nao giii rieng Mf! hiln nhu mqt bii tien Mf! theo con suot khdp mien con di.

Khi con khon lon, cha mc:: phåi såm sita ao qu'ån, c~p sach dåt con Mn trttang. Du MP phåi lue gia dinh thieu th6n, mc:: cha vån b6p b1;1ng, c6 gång lam l1;1ng d8 nuoi con an h<;>c nen ngttai cho bang chung b~n. Nhttng khi con khon lon nen ngttai, ra dai dua doi danh v<;>ng, dam me ai tinh, tru lien v(>i quen ån såu nghia n~ng sanh thanh nuoi dttong, xem thttang cha mc::, chång nghi tttång d8 tårn tham vieng, ph1;1 b~c lai khuyen, lam cho cha mc:: bu"6n dau. Nhttng long mc:: vån bao la, tåt cå tinh thttong cho con: Mqt dOi mf! trqn cho con Thuc ngon w;U lt;z c6 con thilu chi Giil day mf! c6 con gi? Lung cong t6c bt;zc nhieu khi kh6c rang Con di nhiing ng6ng cung trong Heo hon mf! d(/i chil mong tin /anh Nhieu dem thuc trqn ndm canh C au trOi khan PhtJ.t con minh yen vui. Du con c6 quen cha mc::, mai me rl1Qt du6i theo cong danh ai tinh, tru mc:: vån nguyen vc::n long thttong nh6 doi theo hinh b6ng con trong heo bon mong cha, vån d6c tårn c'åu nguy~n cho con dttqc an lanh. Umg mc:: d6i voi con nhl1 tårn Bo Tat d6i v6i chung sanh, du cå b6n due tanh Tu Bi Hy Xå. Ngttai c6 lttong tårn dåu th8 th<;> on rna khong nghi Mn bao dap! Lam con bieu thåo no long nao d~ cha mc:: dau buon mon moi dqi trong! Kinh di~n sach sit quy gia cua nhån lo~i xtta nay deu de cao long hieu thåo. Nhilng b~c trl1Qng phu, thanh bien d~ tieng thom muon dai, deu la nhilng ngttai c6 tårn bieu kfnh, n~ng tinh bieu d~o. Di~n runh nhtt Thåy Tit L(>, Ton giå M1;1c Kien Lien, Mån Tit Kbien .. v ... v ... Due Ph~t n6i: "Tam hilu la tam PhtJ.t, Hr,mh hilu la ht;znh PhtJ.t. Muon duqc dong vm Chu PhtJ.t thi tru& phåi hilu kfnh Mf! Cha". Vi~c bieu kfnh mc:: cha quan tr<;>ng nhl1 v~y, nen kinh D~i T~p n6i: "NguOi sanh ra dOi nlu kh6ng giJp PhtJ.t dl ph/!-ng thil, mil mØt lang hilu kfnh Mf! Cha, thi d6 la cung duilng PhtJ.t". Båi mc:: mang n~ng de dau, cha su6t dai lao l1,1c våt vå, mc:: cha c1,1c nh<;>c nuoi con, d~y d6 khon 16n nen ngttai, cong lao d6 khong lbi nao dien tå cho het, khong but m1,1c nao gbi chep cho cung. Ån due sanh thanh dttang d1;1c cua cha mc:: cao day nhtt dåt trai. Nen trong kinh Nhån Nh1;1c Due Ph~t n6i: "Hilu la dieu lanh thi~n to /6n kh6ng gi bang. Bat Hilu la

Phap Åm Vu Lan 99

dieu tqi ac to /lin kh6ng gi bc'.ing". Vi sao? Bai vi khong c6 cha mc;: ta thi lam sao c6 ta! Do v~y, neu khong c6 hieu tru khong th~ nao c6 nghia, c6 trung, c6 tin, c6 thanh. Khong c6 lang hieu kinh tru khong xung danh lam ngttoi. Ngttoi con hieu thåo s6ng voi lu6ng rau månh vtton trQn lang thttong hieu mc;: cha van thåy hl).nh phtic åm cung hon la ke rttgt bat lgi danh tien bl).c rna bå quen cha mc;:.

Vu Lan, ho~c cung duong trai tang, lam thi~n. voi loi phat nguy~n : H6m nay gi;ip il gidi ddo huyen Con nguyen thea g6t M~c Kien Lien C hu Tang tlf tu con eau nguy~n Mum phuemg ph~ mdu gidi ddo huyen.

V ai mang Due Ph~t Di-Da Hilu trung ta giii, gian ta mi;ic ai.

Ngttoi con hieu thåo lue nao eling trQn lang thttong kinh nghi den mc;: cha. Khi cha mc;: con tl).i the thttong som horn thltm vieng, hien ~ng thuc ngon v~t 1:)., v~t d~:~ng can dung, 6m dau sltn s6c thu6c thang. Khuyen cha mc;: httong tårn ve vi~c phttoc thi~n, quy y Tam Båo, tu tårn dttong tanh. Khi cha mc;: qua doi, dem het tårn thanh lo vi~c sieu d9 httong linh bllng cach t1,1 minh phåt nguy~n an chay t~:~ng kinh it nhåt trong thoi gian c'åu sieu d() b6n mttoi chin ngay. D~ng thoi nen cung dttong trai tang, lam vi~c b6 thi, in kinh ån t6ng. C6 tranh bay ti~c tung rugu thjt, d~ cho nguoi qua c6 då di duge bOt ganh n~ng chåt ch~ng t()i 16i.

Vu Lan l~ Ph~t

M (} hien ve ch6n thien cung Tor,zi lang con thdo nguy~n ciing Thanh Tang Tu bi c6ng due vr,zn nang May nghin nam vdn chua /an d6i thay ChuTang trqn chin muo'i ngay Cat tuO'ng bdo tor,z gidi bay tam can Bao nhieu nghi~p hdi chulfng san Day ngay Tlf tu sr,zch ngan ac duyen.

phttoc

Du cho cu()c doi d6i thay, lang ngttoi thay d6i, dl).o hieu voi cha mc;:, long trung voi qu6c gia dån t(>c ta van gift

M (} o'i tro b~i ve tro b~i I.liu ngqc bCing dau mqt g6c vuO'n Ai mai me tim son pha'n gid con xin dr,zm br,zc mqt canh dem Bau trm hieu tu nghe sao am N~m quy c6ng hau bilt c6 hem.

Lang hieu kinh duge soi sang bllng niem tin chon chanh va tri tu~ dl).o due thi c6 suc ml).nh Vl).n nltng chuy~n hoa kiep nguoi. Ngay xua, Ton giå M~:~c Kien Lien duge Due Ph~t chi dl).y phuong phåp cliu d(>, Ngai thanh tårn thJ!c hanh, chuy~n h6a duge ac nghi~p cua mc;: la ba Thanh De thoat kiep dia ng~:~c ngl). quy trong djp rllm thång båy Vu Lan, ngay Chu Tang tron d'åy ba thång kiet hl)., hoan man bllng phap nghi TJ! tU giåi hl)..

vi~c

Nam M6 Dl;li Hieu M1,1c Ki~n Lien B() Tat Ma Ha Tat. HT. Thich Due N~m

- kinh gui NgoQi noi que nha xa cåch H()i rllm thang Båy Vu lan, Con di le Ph~t thap nhang nguy~n c'åu. Cåu cho Ngol).i duge s6ng låu, Cåu cho gia t(>c m(>t cåu yen binh. Cåu cho ba tanh sinh linh, Thoat bao kh6 nl).n thuong tinh nhån gian. Ll).i c'åu non nttoc binh an, Thi thanh sung tue, x6m lang an khang. Tieng chuong, tieng mo nh~t khoan, Nho chuong chua cfi vang vang nltm nao ... Chua xua ten gQi Phuoc Chåu, Ngol).i thttong cong quå nguy~n c'åu som horn. Nhang tr'åm bay toa huong thom, Cho cong due Ngol).i ket dom lien dai. Con c'åu cho m(>t ngay mai, Ngol).i thanh chanh quå, Ph~t dai chung minh. Con hllng giu vc;:n lang tin, Tu ån Due Ph~t chung minh lang thanh. Tin rång "tulfng tlf tam sinh", Tårn ngay th~t, tuong anh minh rå rang (*) Kh6 dåu phåi tl).i Troi ban, Do noi nhån quå bu (le rang d6 th6i ... Biet lu~t nhån quå tiy rOi, 'Tham, san, si" dU! /an Mi cha xong.

Horn nay nhån mua Vu Lan rllm thang båy, ngay bao hieu, la con thåo chau hien, du s6ng tren que huong hay s6ng tha phuong, chung ta nen danh vai phut lang d(>ng tårn tU nghi ve mc;:, thUong mc;:: T 6i yeu m~ gia nhu yeu dr,zo LOng miii thU(fng hoai suot thang ndm Giqt l~ am tham rai kin dao Trang nhu la nhiing anh trang ram.

LCJi SU vang VQng menh m6ng: 'Thanh De nghi~p Mo do long da doan, Kien Lien dr,zo hieu v~n toan, Cung duO'ng CUu M~ Vu Lan tich nay ... "

Th'åm l~ng tuong nho mc;: van chua la du. Ta nen th~ hi~n bllng eir chi, ho~c dång canh hoa cho mc;:, di chua dJ! le

(•) 'Tuong anh mlnh' kh6ng n~n hl~u lab~ ngoai dE?P de. dll col.

Phåp Åm V u Lan 99

Con di le Ph~t horn nay, Chut long thanh kinh Ph~t dai chung minh. Qu6cThål

63

Li VuLan ngay bay to tinh thu'dng yeu rqng lon Khi trang thu båt d'åu toa anh sang tr~n b'åu trai d~m cao vai vqi thl mua Vu Lan, mua bao hieu l~i den voi dån tl>c Vi~t Nam o qu~ nha va o khåp noi tr~n the gioi. Vao ngay ram thang båy, nhung nguai con PMt chling ta den chua c'åu nguy~n cho 6ng ba cha mc;: duqc nhieu an lanh, suc khoe. D6i voi nhung v~ da qua dai, chung ta nguy~n c'åu chu Ph~t tiep dan h9 si~u sinh ve ch6n an lanh, ch6n T~ D(>, ch6n giåi thoat, ch6n an vui h~nh phuc bao la. U nguoi con Ph~t. chung ta lu6n lu6n nh6 lai Ph~t d~y: 'Tdm hilu lii tdm PhtJ,t, hq.nh hilu lii hq.nh PhtJ,t".

thi le Vu Lan dUQm mau såc truyen th6ng cua m(>t dån tl>c lu6n lu6n s6ng voi tinh nghia, v6i niem thuong y~u hieu kinh 6ng ba cha ffiy lue h9 con ~i the hay khi h9 da qua dai. Ngoai ra, vao ngay le n6i tr~n. nguai ta thuang nghi den nhung nguai da chet trong c6 don l~nh leo, nhung nguai da hy sinh thån minh khi båo v~ dåt nuoc rna m~nh ml>t ch6n sa trubng, nhung nguai chet trong sl,l oan nghi~t båt c6ng. U Vu Lan la m(>t ngay le chuy~n chO tåt cå nhung tinh thuong y~u va m6i quan tårn cua nguai s6ng d6i voi nhung ke da qua dai.

xuat xu Ngay Le vu Lan

YNghia Chan Th{lt Ngay Le Vu Lan

Ngay le Vu Lan c6 m(>t xuåt xu råt d~c bi~t tir thai due Ph~t con ~i the. Vu Lan hay Vu Lan B~n theo tieng Ph~n c6 nghia giåi thoat nhung nguai b~ treo nguqc, Giåi Dåo Huyen, la giup cho nguai dang b~ s1,1 kh6 dau c1,1c ky thoat duqc n~n kh6 dau d6.

Ngay le Vu Lan dUQC t6 chuc vao ngay ram thång båy, la ngay le Tl,l Tu ciing con g9i la ngay Ph~t Hoan Hi. Vao ngay le Tl,l Tu, cac v~ Tang Ni sau ba thång tu h9c, den cac V~ Ty Kheo c6 due h~nh rna thua:

M(>t trong cac d~ tl:t n6i tieng cua Due Ph~t la ngai Ml;lc Kien Li~n. m(>t v~ Thanh Tang c6 nhieu phep th'ån th6ng c6 ba mc;: la ba Thanh De. Lue con s6ng ba Thanh De d6i xl:t råt ac d(>c voi m9i nguai. Khi qua dai, ba b~ d9a d~a ngl;lc ch~u nhieu kh6 so. Ngai Ml;lc Kien Li~n biet ro dieu åy nhung kh6ng the CUu cho ffiy CUa minh thoat kh6. Due Ph~t d~y den ngay ram thang båy, sau khi chu Tang an cu kiet h~. tu hånh tinh tån trong ba thang, d~o ll,lc tang truang, Ngai Ml;lc Kien Li~n hay mai thinh chu Tang mo long tu bi, c'åu nguy~n cho mc;: minh de ba duqc si~u thoat. Ngai Ml;lc Kien Li~n vång lai Ph~t d~y thl,lc hanh dung nhu the va mc;: ngai duqc thoat n~n kh6 dau noi ch6n d~a ngl;IC. Ke tu d6, ngay U Vu Lan duqc cl:t hanh long tr9ng nhirng nuoc theo Ph~t giao va c6 m(>t y nghia d~c bi~t trong truyen th6ng van h6a cua nhieu dån t(>c. D6i voi dån tl>c Vi~t Nam, chling ta lu6n lu6n ghi nh6:

a

C6ng cha nh11 nui Thtli SCJn N ghla mf! nhll nllac trong ngui'Jn chåy ra MØt long thil mf! kinh cha C ho tron chi1 hilu mm la dr.;.o con.

64

"Bq.ch Dq.i Due mØt long thiiCJng x6t, con la Ty Kheo ... , trong ba thtlng an c11, Dq.i Due hoijc thdy, hoijc nghe, ho(Jc nghi con c6 Mi lam gi thi thiiCJng x6t cM dq.y cho, con se Phtlt L(j Sam H6'i dung phtlp."

Sa

di chu Tang Ni thl,lc hanh dieu åy de bu6ng xå m9i sl,l nga chåp va thang tien tr~n con duang d~o h~nh. Chinh nha d~o h~nh d6 rna c6 duqc suc m~nh tårn linh. Tu suc m~nh tårn linh d6 rna th!Jc hånh SIJ eau dl> chung sanh. S!J c'åu nguy~n cua nhung v~ s6ng dai due h~nh se c6 m(>t suc giao cåm nhi~m m'åu.

Ngay nay, vi hoan cånh d~c bi~t phåi lo SIJ cac chua d~a phuong, m(>t s6 quy v~ Tang Ni khongn the an cu su6t ba thang h~ nhung cac tu vi~n va cac chua van t6 chuc cac kh6a an cu ngan h~n cho ca nhån hay cho m(>t nh6m quy v~ Tang Ni.

Ph~t

a

U Tl,l Tu kh6ng c6 hoan cånh de t6 chuc theo hinh thuc Mn ngoai nhung trong mua an cu cac v~ Tang Ni thuang danh t6i da thi gio c6 the c6 dUQC di s6ng v6i tårn thanh t~. tårn PMt cua minh: Nh~n ro, biet ro nhung y tuang, nhung tårn tu vui, bu~n. thuong, ghet, suong, kh6 chQt den chQt di v6n vo thuang va lu6n an tru trong chånh ni~m. Luon lu6n biet ro nhung gi hay do cua minh ding nhu cua nguai nhung long lu6n lu6n bu6ng xå, kh6ng chlit dinh måc. Khi nh~n biet nhung sai låm cua minh thl mo r(>ng coi long, thanh tårn sam h6i trU6c chU PMt. Neu biet do nguai khac ~o

Phåp Åm Yu Lan 99

ra l6i fåm thi ciing nhin th~y ro nhilng st;t fåm lån d6 tanh tt;t nhien cua chung ciing v6n trong sang, r6ng l~ng, rna s6ng ung dung tt;t ~i trong cu(>c doi: Bilt nhan phdp vo ngii Philn niio va så tri Thuang thanh qnh kh6ng tutJng Ma khåi tam d~i bi. (Bo Tat Dol Hu~ - Klnh Lang Gla Tam An)

Khi coi long an vui thoåi mai vi thåu su6t st;t trong sang, r6ng l~ng, tinh s~ch cua v~n phip - m<;>i hi~n tttqng v~t chåt ciing nhtt tinh th'ån - thi tårn cua chling ta tro nen r('mg lon bao la nhtt b'åu troi trong xanh, tran d'åy tinh thttong yeu r(>ng lan, st;t hi~u biet chån th~t cung nguon h~ phlic rt;tc sang va såu thim ky di~u. Tårn nhtt the la Tårn Ph~t Hoan Hi. Tårn Ph~t Hoan Hi d6 chinh la n(>i dung cua le Tt;t Tå. Va quy vi Tang Ni voi tinh thttong yeu trong lanh, st;t hi~u biet chån tMt, v6i tårn trong sang, an vui va tinh thlcc, v6i long mong mu6n dem

l~i h~nh p hue cho the gian, voi tårn hoan hi chån th~t mu6n dap rlng long mong c'åu cua ngttoi PMt tit thiet tha c!u nguy~n cho 6ng ba, cha m<; minh dttqc an lanh hay dttqc sieu sanh Tinh D(> thi st;t t6 chlcc le Vu Lan van d'åy du y nghia ding nhtt mang l~i nhi~u st;t t6t d<;p cho Ph~t tit, cho gia dinh cua h<;>, cho c(>ng dong va cho xa h(>i.

khen che, nhilng d6i ngbich d~y khoi trong tårn (lia sanh dl$t) thi lue d6 long minh se thåy ro rang m<;>i st;t v~t m(>t cach chån th~t: m<;>i st;t v~t c6 m~t m(>t cach tran d'åy nhttng trong sang, r6ng l~ng, kh6ng bi nhilng st;t tta ghet, nhilng y tttbng khen che cua chung ta lam cho st;t th~y biet v~ chling bi meo m6. Khi c6 cai thåy biet chån th~t v~ m9i st;t v~t CVon phap) thi tri 6c chling ta tronen thoåi mai, long chling ta tro nen thanh thån, an vui va tinh thttong yeu nong ~ bao la CTOm åQI bl) birng d~y: Thl gian lia sanh di~t V f nhu hoa hu khong Tri ch&ng thay c6 kh6ng M a khåi tam d~i bi. Ta:t cå phap nhtt huyen Xa lia noi tårn thlcc Tri ching th~y c6 kh6ng rna khoi tårn d~i bi... CKinh Lang Gla)

hi troi Au nho M~ Con

v~

tham que m<; nga nång hang eau M<; gia ben kh6i be'p Nång vang nh~t hoa lau. Chi~u

Trong t6c m~t trång mu6t Sang trong chi~u nång hanh Lång lång len khoe måt Ntt6c måt con dång nhanh. M<; mong manh trong gi6 Ben gian mtt6p xanh xanh T6c m<; bOa httong co NM thttong con xåy thanh ....

N6i khac di, khi chung ta quay v~ voi st;t thå:y biet chån th~t. kh6ng d~ cho nhilng cåm xuc lam xao tr(>n tårn tlt thi tinh thttong yeu c6 så:n noi m6i chung ta birng d~y. Khi tinh thttong yeu ~y c6 m~t thi ta s6ng v6i st;t nhi~m mau cua D~o nhtt trong tie phåm Quan Åm Di~u Thi~n: C han nhu dl;lo Pht)t rat mau Tam trung chu hilu ni~m dau chu nhan Hilu la dØ duqc song than Nhan la cU"u v61 tram luan mqi loai. Chling ta ai ciing c6 cha m<; nhtt nhau. Chling ta thttong yeu cha m<; rninh thi ngttoi khac ciing thttong yeu cha m~t h9 nhtt the. Do d6, trong ngay le Vu Lan quy vi PMt tit, chtt Tang Ni cung dång chung loi c!u nguy~n len chtt Ph~t: Nhu lang tan nuin HØ ni~m cho Bdy kilp cha ml} chung con Duqm nhuan mua phdp Con t~i the:· Than tam yen 6n Phdt nguy~n tu tri Dii qua di'li, ac d~o xa lia Ch6ng thimh Pht)t qud ... (S6m Vu Lon)

Theo tinh th'ån chån th~t cua ngay le Vu Lan, le nay kh6ng chi gi6i h~n trong st;t to bay long hieu thåo cua con chiu M<; ai! Bao nam thang d6i v6i ong ba, cha m~t rna con M<; van ng6ng trong con la dip ngttoi Ph~t tit dem tinh Thoi gian in d~u nga thttong yeu trong sang rna Chån chim måt m~t buon. htt6ng Mn m<;>i ngttoi va m<;>i Con ng6ng con, m<; nh6 loai. D~o Ph~t nh~n m~ Mn Nhilng thttong nh6 xa xoi Ph~t tanh, tanh trong sang, Xa nha, con vien xrl r(>ng lon, an vui, tran d'åy tinh Van hoai d6i måt ngttoi. Chinh long thttong yeu r(>ng lan lam cho tårn thttong yeu va st;t hi~u biet chån chung ta tro nen trong sang, linh d(>ng, tttoi th~t noi m6i chling ta. Tht;tc Que m<; xa tit tåp mat, ben nh~y, tinh thlcc va an l~c. D6 la tinh hanh d~o Ph~t la tro V~ v6i tårn Con bay mai troi Åu cach bå:t nhi, kh6ng hai, cua tir bi va tri tu~: Cai Ph~t så:n c6 noi minh, la s6ng Dau phttang nao, con van nay c6 thi cai kia c6, cai nay sinh thi cai kia voi Ph~t tanh, tanh tt;t nhien khi NM vong tay m~t yeu ... sinh, cai nay di~t thi cai kia di~t. Do d6, m(>t cha m<; sinh ra v6n da trong sang bao la, la s6ng an vui DQ Thåo ngttoi tu mc;>t minh tren nui cao long van tran h~nh phuc trong tinh thttang ~--------------------~ dfty tinh thttong yeu loai ngttoi, loai v~t cung thien nhien. M(>t ngttoi tht;tc hanh h~nh Bo Tat, s6ng yeu toa sang. Lue nao chling ta khai mo dl1QC tinh trong cu(>c doi d~ lo lång cho doi s6ng tinh th'ån cua thttong yeu trong sang thi chling ta c6 st;t hi~u biet chån ngttoi Ph~t tit, van toa chieu dltQC anh sang cua st;t hieu th~t. lue d6 nguon h~nh phlic bao la dång tran long ta. Lue nao chung ta kh6ng barn viu vao nhilng tta ghet, biet chån th~t. tri tu~. trong khi lam Ph~t st;t: Phap Åm V u Lan 99

65

C han quan, thanh qnh quan Tri tu~ quan bao la Bi quan va tii quan Thuirng nguy~n thuirng chiem nguiJng. CKinh Phap Hoa - Pham Ph6 MOn)

LOng thtlong yeu trong Utnh, r<;mg lon, k.Y di~u bung len bao trum l~y tåt ca khi ta nhln tMu su6t cac sinh ho~t blnh thl10ng hang ngay. nhung ngl1oi va v~t chling ta tiep xlic hang ngay, nhung lo lang, bt;tc ~i cung phi'en nao ~y khåi do S\;t tl10ng quan VOi tha nhån t\;t chling v6n trong lanh, tinh s~ch, r8ng l~g va yen dn. Nhl1 the, m<)t ngl1oi tu banh tren nlii xa lia cu<)c doi va m<)t ngl1oi tu banh ngay trong cu<)c doi, tl;t hån tånh van khong c6 gl khac bi~t khi doi canh tit bi va tri hu~ cua tårn h<? ll1qn tren b'åu troi bao la cua the gioi an vui giai thoat.

To Bay nnh Thuong Yeu R9ng Lon Tinh thl1ong yeu r<)ng lan x6a tan m9i gioi h~n phån bi~t. Vi the, chung ta thl1ong yeu cha my va ngl1oi thån cua mlnh da qua vang thl chung ta cfing må r<)ng con tim cua mlnh d6i v6i nhung ngl1oi qua doi rna khong c6 thån nhån d~ eling va ttlång ni~m den h9 cung c'åu nguy~n cho h9 dtlqc sieu sinh v'e ch6n an lanh. Thi hao Nguyen Du da n6i ro tlnh thl1ong yeu cua ngl1ai con Ph~t hl16ng den m9i loai va sl;t m'åu nhi~m cua le eling cac vong linh vao dip le Vu Lan trong bai van Te Th~p Lo~i Chling Sanh nhl1 sau: Kilp phu sinh nhu hinh nhu dnh C6 chii rang v~n cdnh giai khOng Ai ai lay Pht,~t Jam long Tlf nhien sieu thoat khoi trang Juan hi'Ji. Dan chdn tl vang lai Pht;lt d~y Cua c6 chi chen chao nen nhang Gqi Ja manh ao thoi vang Giup cho lam cua dang dan thiing thien Ai de'n day dul!i tren ngoi l~i Cua lam duyen ch(J ng~i bao nhieu Phep thien biln it thanh nhilu Tren nhil tan gid chia dlu chUng sanh Ph~t hiiu tinh tU bit( dØ CM ng~i ngung c6 c6 khOng khOng Nam mo Ph~t! Nam mo Phap! Nam mo Tang!

66

Nam mo nhdt thie't sieu thiing Pht,lt dai ...

Khi con tim mlnh må r<)ng, khi long mlnh tran <fåy tlnh thtlong yeu bao la thl canh dra nhi~m m'åu cua tårn r<)ng lan xu~t hi~n. Trong the gioi bao la khong cung ~n cua tlnh thl1ong yeu ky di~u ~y. m<)t cben chåo trang, m<)t nam xoi, m<)t h~t mu6i trå nen sang ch6i va tran d'åy khap ch6n. LOng tit bi la pbep thien nhi~m mau noi chinh m8i chling ta. Ngl1oi con Ph~t hl1ong v'e siJ thl;tc hanh long thtlong yeu r<)ng lan d~ s6ng an vui h~nh phUc tran d'åy trong hi~n ~i va mai mai v'e sau. D6 la con dtloog nhanh ch6ng nh~t. vung cMc nh~t d~ s6ng v6i tårn giåi thoat, v6i tårn Ph~t. v6i chån tårn, PMt tånh, d6 la s6ng v6i long thl1ong yeu bao la nhl1 loi Due Di ~c d~y cho Thi~n Tai Dong Tu, ngl1oi thanh nien d6c long tlm d~o va h9c d~o: "Chl c6 thl dln v6i cdnh gi6i gidi thoat bt!ing mØt trai tim thuong yeu rØng Jan cua dr.Ji tii, bt!ing tinh thdn thiet bao la cua d~i bi, bt!ing d~o h~nh, bt!ing u(Jc mang to Jan lam lqi. l~c cho chUng sanh rna khOng mang eau slf Mo dap, bang nhiing phuong ti~n kheo tea phat sinh tu tri tu~ sieu vi~t. " (Kinh Hoa

Nghl~m)

N6i khac di, khi ta må r<)ng tlnh thl1ong trong lanh hl1ang den chung sanh va thl;tc hanh nhung di'eu dem den an vui cho h9 tUe la ta dang å trang canh gi6i giac ng<), tue la ta dang s6ng v6i tårn giai thoat, voi tårn Ph~t tron d'åy. an vui va r<)ng lon khong cung cua mlnh.

f>en Vol The GIOI Bllng Tr6i Tim Thuong Yeu Nhl1 the, ngay le Vu Lan la dip dl).c bi~t chung ta tl1ång nho den cong on sanh thanh dtlång dl;lc cua cha my, ong ba trong doi nay va cac doi trl16c, la dip chUng ta må r<)ng coi long mlnh rna hl1ong v'e tåt cå nhung ngl1ai khac, nh~t la nhung ke da qua dai rna khong c6 thån nhån tUong ni~m d~ c'åu nguy~n cho tåt ca d'eu dtlqc sinh v'e ch6n an vui vo ~· Thl;tc hanh nhl1 the la chling ta khai må long tit bi va tri hu~. la chling ta s6ng voi tårn giai thoåt, la chUng ta sieu vtlqt len tåt ca nhung gi6i h~n CUa SIJ th~y biet nho re do nhung Xung d{)t, nhung d6i ngbich cua tårn me rna, la chling ta bi~u l<), bay to, s6ng vOi tri tu~ Bat Nha, la chUng ta thl;tc hanh h~nh nguy~n Bo Tat, ngl1ai thl;tc banh dai s6ng an lanh h~nh phuc chån th~t bao la d~ dem l~i ni'em vui r<)ng lan cho m9i ngl1ai nhl1 Ngai Bo Tat Di ~c d~y cho Thi~n Tai Dong

Phåp Åm Vu Lan 99

Tit: "Lanh thay, lcmh thay, thi~n nam tu! Nguoi dii phat tam v6 thuf!ng Bb De, vi dl lam lq'i fch cho the' gian , vi dl mang hqnh phUc dln cho the' gian, vi dl chiia tri nhilng kh6 nåo cho het thåy chiing sanh, vi dl tim cilu tat cå dqo ly cua Ph~t pMp. Nay thi~n nam tu, nguoi då c6 nhieu dieu thi~n lq'i, vui su6'ng duqc sinh ra lam thdn nguOi, duqc song trong nhilng loai c6 song, va duqc song trong thOi gian c6 Due Ph~t xudt hi~n ... " (Kinh Hoa Nghl~m) Sinh ra lam ngl1oi la m(>t dieu quy bau vo eling vi chi qua thån ngl1oi rna chUng ta m6i c6 th~ d~t den st;r hi~u biet chån tMt va s6ng vai tårn h~nh phuc tuy~t vai cua Ph~t tånh, cua chån tårn, cua tårn giåi thoat. Do d6, gl).p daqc Ph~t phap la m(>t dieu may mån vo eling do st;r tfch t~;~ cong due trong nhieu doi vi Ph~t phap la chia kh6a mo canh cita huyen bf cua doi s6ng, dl1a chung ta bay den ~n eling cua vU tr~;~ tårn thuc bao la, tiep xuc trt;rc tiep v6i nguon nang 111qng chieu sang cua tinh thaong yeu nong å'm trong lanh. Ph~t phap eling la doi canh chim d~i bang vi d~i daa chung ta vaqt len tå't cå mQi st;r phån bi~t cua gi6i h~n do tårn phån bi~t nho be då'y khoi M chung ta bay tren troi cao bao la cua st;r thå'y biet chån th~t v~n v~t. cua tårn khong dfnh måc, cua tinh th11ong yeu toa sang nh11 ml).t trai lam tan di tå't cå mQi kh6 dau phi'en nao. Nhl1 the, Vu Lan trong y nghia chån th~t nhå't cua ngay le nay la nhåc nho chung ta tht;rc hanh d~o an vui h~nh phuc tuy~t VOi, la phat tårn mong c'åu hQC va tht;rc hanh d~o å'y hay phat Bo De Tårn M dem den niem an vui chån th~t khong nhung cho cha m!f minh doi nay rna cho tå't cå ffiQi chung sanh trong cac c6i: Ba de tam pMt khå'i viing chac trong tam Mn nhilng ai Tam ti trong cånh gi{li hoan toan vang liJ.ng Lam kh6 cqn nhilng dam truac, dtå tru m9i con duimg 6 nhiim Hqnh phuc trong niem vui vang liJ.ng, cå'i bo Sl! rang buqc cua sinh tu. Bo De Tårn phat khoi vilng chåc trong tårn hon nhung ai Mong cåu h~nh phuc cho ba c6i, lam tron cac trQ d~o Tårn kien quyet tht;rc hi~n nhilng cong trinh cua minh, tht;rc hanh nhung hanh vi gian kh6 Khong ng6t n6 lt;rc låm nhung vi~c lanh... (Kinh Hoa

Nghl~m)

Nhu b6ng hoa tuoi dlfp C6 sac nhung kh6ng huang Uti n6i du gam hoa Kh6ng lam, kh6ng ket quå.

Nam khi thi~ng s6ng nui

Bi~n - Bi~n r(>ng bao la bi~n trung trung l(>ng gi6 Bi~n thet gao trong n6i nghi~t oan kh6n kh6 ~n day såu tham thim cua loai yeu tl).c da6i th~ che b~o tan khung khiep han hai ml1oi nam lien tiep khong ngung tren då't nl16c Vi~t Nam Roi dåy se c6 m(>t ngay khong xa låm tu khåp mQi noi ngan ngan, tri~u tri~u canh tay ngl1oi dån v11on minh tr6i d~y Viing len d~p tan xieng xfch d~p tan gong cum til ng~;~c nhung 111Qn s6ng trien mien dång cao ~n di~t loai quy do lon tieng thet gao bå't ~n ng~o nghe vinh danh chfnh nghia vinh danh Vi~t Nam Tt;r Do Hao quang bung bung r~ng to llln ch6p sang ngoi x6a tan måy den vång Thai D11ong xuåt hi~n phaong Dong nång m6i chan hoa d~p tåt bao giong l6ng lanh måy bien toa khåp Vi~t Nam- Vi~t Nam r~ng ngoi muon hl16ng thåm cuc vang å'm ap que hl1ong ven bi~n Thai Binh xanh ngåt thuy d11ang NhiP doi ba ... gi~;~c giå tr6ng dong åm åm khåp eling song nui Vi~t Nam khai l~i h(>i nghi Dien lfong Tieng tr6ng dong NgQc Lu cua t6 tien tu b6n ngan nam l~p qu6c gQi dan chim Vi~t khåp nam chåu t~;~ ve tren dinh Trl1ang Son hoan ca di~u hat cåu ho Vi~t Nam- Vi~t Nam chanh nghia Vi~t Nam - Vi~t Nam Tt;r Do

HuyGiang

d6t chay n6i bu()n Len non d6t chay n6i buon M6i hay minh vån con vaong long trån M(>t minh giUa ch6n phong vån Da nghe mon moi då'u chån giang ho. Ch~p chon trong cu(>c hl1 v6 Menh mong kh6i phU, fnit mo sl1ong v11ong Chå'p tay ni~m Ph~t maai phuong Niia thoi kinh nguy~n. niia chaang kinh cåu.

Nhl1 bOng boa tl1oi d!fp C6 såc l~i them hl1ong U:Ji n6i da gam hoa C6 lam, c6 ket quå. Pham BOng Hoa (Pupphavagga) Klnh Ph6p

Vi~t

Cu

Thoi ve bo y co cåu Bo thån tårn giii, bo såu don coi Thoi ve nuoi m(>ng cu6i doi Nuoi tårn vo nhiem, nuoi lai vo ngon. Tuy Anh

Phåp Åm Vu Lan 99

67

/ nghia chfr Hieu duqc rift nhieu sach vo giåi thich Y den va gia chfr Hieu eling duqc nhieu ton giao tr~

chll truong. Nhung quan ni~m ve Hieu Hi!-nh, Ph~t Giao c6 ph'ån hoi khac ve ve m~t cung cach. Ph~m vi de tai nay toi chi trinh bay cåi khac ve quan ni~m Hieu H~nh cua Ph~t Giao.

dllng sanh tbanh, d~ roi h~nh phuc gia dinh l'ån hoi b~ d6 VO va an l~c xii h<)i di den bang hol!-i. HQ quan ni~m rang cha m~ vi giåi quyet sinh ly nen moi sinh con, le duong nhien phåi c6 trach nhi~m nu6i con den khi kh6n 16n rna tuy~t d6i khong duqc quyen doi hoi noi dua con m<)t b6n ph~n nao cå, m~c du trong lue d6 dua con van con tho d~i. chua du tri khon, thieu kinh nghi~m s6ng.

Hieu H~nh ai eling deu biet la cung cach d6i xi:t cua m<)t nguoi con d6i voi cha m~ lue con sinh tien ding nhu sau M<)t dua con truong thanh khong d~o due, thieu luong tri khi qua viing. Nhfrng b~c sinh . - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - . , chi biet s6ng v~t cMt va thanh duOilg d~;~c con chau tit huong th~;~ rieng tu, thuong trong bao thai cho Mn khi • .-. ~ hay kieu m~n. khinh khi cha thanh nhån (n{ln nguol). d~ tri m~. h~ thllp gia tr~ dllng sinh tbanh nhu ga m~ c6 b6n ph~n ån, bao ån rna b6n ph~n lam nguoi c'ån phåi thl;fc hi~n nuoi b'åy con. HQ khong nho trong Sl;f quan h~ lån nhau d~ rång: s6ng con. Dåy la nen tång can Cha d~y con yeu nguiti yeu tre, bån rift c'ån thiet d~ g~t hai Cha d~y con yeu mf! yeu cha, duqc y s6ng va nghia s6ng Tinh yeu nhu thit nhu da, trang h~nh phuc cua gia dinh Kh6ng da, kh6ng thit. sao ta Hoa Thuc;mg Thich Th&ng Hoan ding nhu ngoai xii h<)i. Cai nen nguiti .. .. h~nh phuc cua y s6ng va (Tn,J VO) nghia s6ng nay phåi duqc th~ hi~n cå hai phuong di~n: v~t chlft va tinh th'ån, rna trang Th~t ra, cha m~ neu kh6ng d~t tinh thuong trQn v~n vao d6, tinh th'ån moi chinh la chu d<)ng y ni~m gia tr~ cao dua con thi dåu c6 sl;f khci så cuu mang chin thang va quy tren. Tinh th'ån duqc huong dån dung cach thi tinh c'ån gi phåi hy sinh h~nh phuc rieng tu su6t muoi tårn cåm th~ hi~n lanh m~nh va b6n ph~n hieu h~nh duqc gia nam truong vilt vå nu6i con khon lon. Odåy, n~;~ cuoi cua trl cao d~p. Nguqc l~i. tinh th'ån thieu Sl;f huong dån cua con la cå y s6ng cua cha m~ rna trong d6 dlfng sinh di!-o due se tro nen m<)t tai hQa khong nho va dua Mn thanh da g6i trQn uoc mo noi tre tho m<)t tuong lai tuoi m<)t sl;f d6 vo khong it trang sl;f kien ~o h~nh phlic sang cho dong hQ rna dua con ngoan n6i tiep sl;f nghi~p chung. Nguyen do tinh th'ån thu<)c tårn ly tåc d~;~ng qua danh gia cua tien nhån. Neu khong the, dua con sinh ra sinh ly thanh ra tinh cåm eling nhu dong di~n tåc d~;~ng doi chua hån duqc s6ng con d~ g6p m~t hiinh di~n voi xii qua b6ng den ~o thanh anh sang. Do d6 Ph~t Giao phat h<)i. Khong dau khci nao bon å noi cha m~ khi dua con huy Hieu Hi!-nh d~t tren nen tång tinh th'ån lam trQng tårn vong ån b<)i nghia va khong t<)i 16i nao bang dua con la d~ huong dån con nguoi Mn Chån, Thi~n. My cua hl!-nh t<)i bilt hieu, m<)t trong nam t<)i ngii ng~ch cua Ph~t phuc chån tMt ben låu ve phuong di~n tinh cåm. Dåy la Giao. net d~c thu cua Ph~t Giao trong quan ni~m Hieu H~nh va eling tl:r dåy, Ph~t Giao dua ra rift nhieu cong thUc bao 2. Con m<)t s6 nguoi theo khoai l~c chu nghia ll!-i chu truong rång: con nguoi s6ng å doi c'ån phåi ~n huong hieu h'åu giup con nguoi lam tron b6n ph~n hieu hl!-nh d~ duqc xung dang la m<)t nguoi con chi hieu trong xii h<)i nhfrng dieu khoai ll!-c tr'ån gian, vi theo hQ, con nguoi chi c6 kiep hi~n ~i. chet la milt hån kh6ng c6 ngay mai, loai nguoi. kh6ng c6 kiep sau va s6ng kh6ng biet huong th~;~ la MQt s6 quan ni~m sai lam Hieu Hc;mh nhfrng ke dl!-i kho. Day la phåi A-Di-Da-Thuy-Xa KhåmBa-La (Ajtakesakam-ball), theo hQ kh6ng c6 vlfn de luån Ve Hieu H~nh c6 nhieu phai chll truong sai l'åm trang ly d~o due, chi xii h<)i d~t ra d~ rang bu<)c d~ lam khci nhieu liinh vl;fc khac nhau, d~i h.tqc nhu sau: dau con nguoi va van de thi~n ac, nghi~p-bao chi la quan l. Xua nay c6 m<)t s6 nguoi chl!-Y theo khuynh huong ni~m CUa COn nguoi tuång tuqng ~O dl;fng nhåm ffii;IC Duy V~t chu nghia, dl;fa tren nen tång sinh ly, chi d~t dfch de dQa loai nguoi dlfy thoi. Phai nay la phåi tham b6n ph~n noi cha m~ rna khong d~t dieu ki~n noi con va VQng ich ky, s6ng chi biet huong th~;~llfy minh, k~ cå cha con giao d~;~c chung n6 chieu såu nhfrng y tuång khong m~ hay dong t<)c cua hQ va sån sang hanh d<)ng bilt cu d~p tl:r tlfm be cho den khi thanh nhån. Chång nhfrng the, thll dOi!-n tan ac nao d~ duqc ffii;IC dfch ~n huong nhfrng hQ con d~t ra lu~t phap d~ båo V~ Sl;f sai fåm CUa tucii tre khoai ll!-C ve nh~;~c th~. HQ kh6ng biet rang nhfrng tai hQa non kem ve tl1 tuång va de cao sinh ly den mue t6i da se den voi hQ khi vq con hQ b~ nhfrng ke khac ciing quan lam mlft quån binh trong Sl;f s6ng tårn linh CUa loai nguoi, ni~m nhu the xåm lang h~nh phuc, pha ho~i gia cang. hl!- thlfp gia tr~ con nguoi ngang hang voi h~ ding d<)ng A-Xa-The CA)atasattu), con vua Tån-Ba-Sa-La v~t. Cling vi the, xii h<)i ruoc llfy nhfrng h~u quå v6 cung bi dat chfnh la con cai tro l~i khinh khi cha m~. b~c diii (Bimblsara), nuoc Ma Ki~t Da (Magagha) Chl!-Y theo tham

quan nl,m ve

HieuHanh •

ve

68

Phap Åm V u Lan 99

VQng fch ky tan nhån dam giet vua cha ctt6p ng6i, giam trong ng1,1c. Con De-Ba- Dl!-t-Ma (Devadatta) la anh em chu båe v6i Ph~t Thich Ca l<).i Am muu giet Ngai de ctt6p ng6i giao chu. m~

sinh thanh då chet, då qua vang cach dåy båy doi ve truoc. A. Lue sanh ti~n:

Lue sinh tien, nghia la khi cha m~ con ll!-i the, ngttoi con nay ciing c6 m(>t ft ngttoi chi biet tim l<).c thu rieng Hieu H<!-nh phåi titong ni~m. n6i nång va hanh d(>ng lu6n tit cho rninh rna kh6ng nghi den doi s6ng cua cha m~ la luon t6n kfnh cha m~. phåi chåm s6c cha m~ cå hai nhung l6p ngttoi tu6i tac gia nua kh6 hoa hqp v6i 16i phuong di~n v~t chåt lån tinh th'ån. s6ng cua con chau tu6i tre tån thoi hi~n dang cung chung l. Phuong di~n vl)t chÅt: m()t mai gia dinh. HQ bO roi cha m~ mai s6ng trong c6 don, nhUt la c6 don ve tinh th'ån, kh6ng m(>t chut ni~m De c~p den v~t chåt tUe la n6i den doi s6ng cua cha m~ tinh tham vieng, ett xi:t v6i cha m~ ll!-nh nh<).t kh6ng chut lue con dang sinh thoi rna ngttoi con Hieu Hl!-nh phåi ngQt ngao le d(>, khien cho cha m~ tui th'åm va dang sinh thttong quan tårn. doi s6ng cua cha m~. nguoi con thanh phåi n.r ngoi ng6p vtton len tim låy 16i s6ng thua phåi c6 b6n ph~n nhtt sau: con ll!-i rna trtt6c dåy då hy sinh qua nhieu tu6i thanh a. Phåi ph1:Jng dttong cha m~: xuån danh cho con chau. Nhåt la nhung gia dinh s6ng hai ngo<).i, cha m~ gia ll!-i cang c6 d(>c va dau kh6 vi thieu D11-o lam con, ngttoi Hieu H11-nh phåi thuong ph1,1ng phttong ti~n di l<).i de r-------------------------------------------~ dttong cha m~ trong lue tim bl!-n tri ky tårn tu6i gia suc yeu, bOi tinh, de tim noi tu dttong cho cha mtt duqc dttong dl!-o due cho khoe m<).nh trong khi thån kiep sau. the yeu mon voi khå nång sin c6 cua minh, dung tfnh Dåy la m()t vai Sl;f ki~n dien hinh cua m(>t s6 thi~t hon nhtt cha m~ då ngttoi quan ni~m sai tUng hy sinh cho rninh tu tårn be, bang tinh nghia l'åm ve Hieu Hl!-nh. HQ kh6ng hieu ritng on thåm ån, du h<).t mu6i can sinh thanh dttBng d1,1c Htm hai ciing c6 gia trl va cua cha m~ såu day nguqc l<).i hanh d()ng vong ån du c6 måm cao c6 d'åy kh6ng but ml,lc nao tå het va cac b~c Thanh ciing tro thanh v6 nghia. Hien de ll!-i khong biet Trong lue ett xi:t v6i cha bao nhieu kinh sach m~. nguoi con phåi le d(), 6n ton, n6i nång hoa nhå n6i len gia tr~ hieu dl!-O rna Mn ph~ tam con de cha m~ hanh di~n v6i ffiQi ngttoi ve dua con chl phåi y ni~m de tri An hieu. Trong kinh Due Ph~t va bao ån. Gia tr~ Sl;f hieu dl!-0 nay dttqc g6i c6 n6i: "Ph!! nuiu tq,i trQn trong cåu ca dao duimg nhu Ph~t tq,i the" , dtt6i dåy: nghia la kfnh trQng cha m~ con sinh tien ciing nhtt kfnh C6ng cha nhu nui TMi S{ffl trQng Due Ph~t con ll!-i the. N ghfa mc: nhu nu6'c trang nguon chåy ra Ngoai ra, nguoi con phåi cham s6c cha ml{ lue b~ ho<).n Mqt lcmg nhtY mc: kinh cha 6m dau, chuyen c'ån s6m thåm t6i vieng, h'åu an ui cha Cho tron chii hilu m6'i la dq,o con. ffi~ tim l<).i d6i chut niem tin CUa CUQC doi tuy~t VQng Va m1).c cåm cho kiep s6ng ve chieu phåi nttong tl;la vao con chåu. N6i m()t cach khac, bang mQi kheo leo, nguoi con V~Y BÅNG CÅCH NÅO NGUOI CON LÅM phåi y thuc trach nhi~m ett xi:t, hanh d()ng kh6n ngoan de TRON HIEU {)~0? khien cha ml{ an tårn trong lue tu6i gia, dirng de cha ml{ l. Bån Ph{ln Hieu Hc;mh cua Nguoi Ph{lt than tho v6i mQi nguoi ve nhung tit cach thieu le d9 cua minh. Ca dao c6 cåu: Theo PMt Giao, ngttoi con Hieu D<).o phåi la ngttoi Hieu Len non m6'i biet non cao H<).nh, nghia la nguoi lam tron Mn pMn d6i voi cha m~ Nu6i con m6'i biet c6ng lao nuiu tu. lue con sinh tien eling nhu khi qua vang. KMng nhung chi c6 Mn ph~n ve v~t chåt cho nhung ngttoi con s6ng Dåy la cåu nhl;lt tl,lng, thttbng nhac nho con chau y thuc rna c'ån phåi co Mn ph~n ve tinh th'ån cho nhung b~c nghia v1,1 thieng lieng, cao cå cua rninh d6i v6i cha ml{ Hi~n

ve

a

DE

Tu

Phoip Åm V u Lan 99

69

nh11 bi~n ca troi cao rna nguoi con hieu h~ phåi lu6n ghi ~c trang long.

hao mon tieu tan thea slJ sa d<;>a ci.Ja minh va doi s6ng trb nen ngheo kh6, gia tri tinh th'ån trb nen tan bien.

b. Phåi gånh vac bOn ph~n CUa cha m~:

2. Phuong

Lam con phåi thuong xuyen thay the nhilng c6ng vi~c n~ng nh<;>c trang gia dinh d~ cha my bOt lo åu, phåi d~ y tim hi~u va c6 gång giup do cha my nhilng c6ng vi~c rna cha my phåi lam duqc s6m thanh t1;tU my man. Phåi ~o dtJng cho cha my tu6i gia duqc s6ng an vui tl;f ~i va phåi biet hy sinh nhilng vui thu rieng tl1 cua minh d~ lam vui long cha my. Dirng xem cha my nhu ke b kh6ng c6ng, ru day kh6ng xfeng xich. Chinh minh con phåi tim nhilng thu vui giåi tri cu6i tuån, nao h(>i h<;>p b~n, th~ thao, du ngo~n v.. v... Neu thieu th6n giåi tri thea ki~u vita k~ tren, minh cåm th~y le loi, c6 d(>c, m~t het y ngh'ia cu(>c doi, thi cha my gia ciing la con nguoi nhu minh, nhUt: la con nguoi gån ke roi che't l~i cang thie'u th6n tinh cåm va kh6 dau hon trang khi phåi nam co giil nha su6t cå nltm nay thang n<;>. HQ ciing mu6n h<;>p b~n voi 16p tu6i gia d~ trao d6i tårn tinh va tim kie'm tuong lai cho kie'p sau.

Tinh th'ån la nhu ye'u trang slJ s6ng c6 y ngh'ia va c6 gia tri lam nguoi. V~t chåt chi lX>i duong cho co th~ khoe m~nh, nhung d~o due moi chinh la dieu ki~n ~t ye'u d~ lX>i duång tinh thån lanh m~nh. Con nguoi kh6ng c6 tinh th'ån la m(>t sinh v~t v6 tri giac va tinh th'ån con nguoi kh6ng tanh m~nh boa la con nguoi b~i ho~i dieu linh. Con nguoi la m(>t sinh v~t c6 trf tu~ tMng minh bon ~t cå m<;>i sinh v~t khac la b ch6 y ni~m duqc gia tri tinh th'ån va bie't phåt huy d~o due d~ dao luy~n tinh th'ån trå nen sang su6t, g6p phån cåi ~o bån thån, cåi thi~n xa h(>i som duqc an l~c giåi thoat m<;>i kh6 dau. Ca dao c6 cåu: Dili kh6ng dq.o dC!i vb liem si Dq.o kh6ng dili biet cht cho ai.

c. Phåi båo t(}n di sån cua cha

m~:

Cha my lue sinh thoi vi tuong lai cho con då quen minh cmu dtJng biet bao cay dång kh6 dau, v~t l(>n voi cu(>c doi moi g'åy dtJng nen m(>t slJ nghi~p ve v~t ch~t ciing nhu tinh thån mang sau nay khi con minh buoc chån vao doi da c6 sån hanh trang len duong, khoi phåi v~t vå lo åu. Guong hy sinh såu day cua cha my danh tr<.m cho con duqc duqc Hoa Thuqng Giac Nhien dien tå qua 4 cåu tho sau dåy: Nhin m~ ao quan S<J x!a qua, Con con lq.i dUf!c tam xue xoang. Cåm tinh con hoi vi sao m~? M~ dap: thuong con m~ chdng mimg! Gåy dtJng m(>t slJ nghi~p la cå qua trinh gian kh6, su6t doi b6n ba l~n l(>i dai eat tim vang. Phåi lam cho lon len trang em å, trubng thanh trang nu6ng chiu, phåi c6 nhi~m V\1 giil gin di sån ~Y t6n ~i mai mai voi thoi gian nhu båo t?ln di tfch ijch sir qu6c gia, ne'u kh6ng duqc phat tri~n them nhu y mu6n, nhung ciing phåi duqc båo tri con nguyen Vyn ve sau cho con chåu tim ngu?ln. Neu kh6ng lX>i dåp them lon nhilng di sån qui båu thieng lieng ~Y thi ciing dirng d~p d6 hUy ho~i chUng d~ phåi t(>i voi t6 tien. Mu6n båo t?ln va khuech truong slJ nghi~p ci.Ja cha my d~ l~i, nguoi con lu6n lu6n s6ng phåi c6 tie't d(>, sir dl;lng c6 chirng mlJc nhilng nhu c'åu quan tr<;>ng cho sl;! s6ng, kh6ng lang phi nhilng gi chång c'ån thiet va con c6 trach nhi~m phåt huy them 16n, neu khå nltng minh kh6ng hon cha my, nhung it ra ciing phåi bang cha my ve tai nltng va due h~. Nguoi con Mt hie'u s6ng kh6ng tubng nho den c6ng on cha my chinh la nguoi con su6t doi chi biet hubng thl;l, cu mai ch~y thea dl;lc l~c v~t chåt, choi bOi ph6ng tUng, phung phi phi qua d(>. Khien cho slJ nghi~p ci.Ja cha ffiy d~ l~i thay vi phåt tri~n them len rna phåi 70

di~n

tinh th'ån:

Nguoi con mu6n lX>i duong tinh thån d~o due cho cha my, cho gia dinh d~ cimg xåy dtJng h~nh phuc chung phåi c6 nhilng Mn ph~ sau dåy: a. Tu duong bån thån: Gia dinh la m()t xa h(>i nho rna m6i nguoi trang d6 la m(>t don vi quan yeu cho vi~c ket hqp va m6i nguoi con chinh la m()t vien g~ch r~t vilng cbac c'ån thiet ke thua cha my xåy dl;tng slJ nghi~p h~nh phuc gia dinh. Trang vi~c n6i tiep slJ nghi~p cha my, chinh bån thån cua m6i nguoi con phåi th~ hi~n duqc d~o due lam guong mau, ngh'ia la phåi tu tårn duong tånh, dao luy~n tinh th'ån trå nen thanh thi~n. Nguoi d~o due kh6ng bi 16i cu6n båi dl;lc v<;>ng: tham, kieu eling, si me l'åm l~c va m6i nguoi trang gia dinh phåi c6 gång phåt huy trf tu~ sang su6t lam kim chi nam cho cu(>c s6ng c6 y ngh'ia. Nguoi con mu6n luy~n due lX>i tårn phåi thuang xuyen den chua d~ h<;>c d~o. nghe kinh moi biet nhilng phuong thuc tu tårn duong tånh, ciing nhu mu6n c6 m(>t nghe gioi trang tay c'ån phåi di h<;>c va thtJc hanh moi trå nen chuyen nghi~p. Due Ph~t de l~i ba ~g kinh di~n ciing nham m\}c dich giup con nguoi giac ng(> va giåi thoat ~t cå v6 minh phien nao de c6 h~nh phuc an vui thtJc slJ. O doi kh6ng ai chång h<;>c rna thanh danh va ciing kh6ng ai chång tu ~P rna trb nen b~c Thanh Due. gi~n,

Nhin l~i Due Ph~t Thich Ca Måu Ni, chinh Ngai la m(>t minh chung Ve guong hieu h~nh phi pham, nho SlJ tu duong bån thån moi trb thanh b~c D~i Giac de eau kh6 chung sanh rna loai nguoi ai ai ciing deu quy kinh t6n thb va ciing chinh Ngai da lam hi~n danh cho dong hQ Thich Ca mu6n doi Mt di~t. Quan ni~m Hie'u H~nh ci.Ja Due Ph~t Thich Ca rna Ngai då thanh c6ng ve vang qua sl;! tu thån cua Ngai, duqc th~y Ngai trinh bay voi Ph1,1 Vuong la vua Tinh Ph~n. rna Cao Hilu Dinh ghi l~i trang quyen "Phq.t va TMnh ChUng" nhu sau:

Phap Åm V u Lan 99

Ph~t n6i: "Ph!f Vuong dii cho bdn dr,zo mqt cai the' xac. Di~u

d6 bl'in dr,zo kh6ng choi ciii. Ban dr,zo ciing kh6ng ch6'i ciii n1ng bu6i tha au va ngay cho den cå ngay nay, ban dr,zo duf!c ph!f vuong thuong yeu tqt mue. An due cao day ay, bdn dr,zo hCing mong c6 ngay d~n dap xling dang. Theo bCin dr,zo nghf, d~n dap nhu thuilng tinh the gian du trqng h~u den dau, cil.ng chl la lay vo thuilng nq dap ~ing vo thuilng kia. V ang br,zc chau bau c6 l!f thi c6 tan. Quy~n cao chuc trqng mqt ngay nao d6 roi cil.ng tieu rna. Ban dr,zo chl muon dung cua bau cam 10 thu thiing hy hilu dl Mo dap cong on sanh thanh duong d!fc cua Phlf Vuong, khiln Phlf Vuong tra thanh bdt tu....

tnrong hqp cha my qua nghiem khac, co cMp c6 l~ rna tro nen hyp hrqng, lam tro ngl).i brtoc tien cua con chau tren drtbng tim nguon vui hl).nh phuc. Day la nguyen nhån rna ngrtoi gia cå thrrong tro nen kh6 ta.nh voi con chau trong gia dinh. G~p nhung trrtong hqp tren, ngrroi con khong nen thu~n theo long fch ky cua cha illy rna b6n ph~n lam con cfing khong nen lon tieng phfen trach, doi xir gay gat voi d1lng sinh thanh, trai ll).i phåi tim m<;>i cach co gang khuyen nhu cha illy thuc thoi tin nhån quå luån hoi, tin thi~n ac nghi~p bao, tin Tam Båo, boi drtong dl).o due khien cha my c6 long quång dl).i, biet thrrang ngrtoi, chia s6t thi gio drta cha my Mn chua le Ph~t. nghe kinh, th<;> tri Bat Quan Trai dt cha my gieo giong phrtoc lanh, gåy nhån giåi thoat cho kiep sau .

Va Ngai tiep: ''Tau Ph!f Vuong, cånh gim giåi thoat la cånh gim vo ngii. Cånh gim vo ngii ay chiic chan kh6ng con ni~m ai dlfC CUa ba coi. Ba coi giong nhu nha lua, nho ve m~ lr,zi cil.ng giong nhu biln sau kh6ng day. Dau c6 gi vui Tmh mau tir nhrt troi nhrt bitn suang ? Ra khoi ba coi, mqt On sanh thanh khac cot ghi xrtang cånh gim khdc hi4n ra, My Que ngrtoi tram nho nghin thrtang giO' tam chung sanh quang Tinh thåm l~ th1lm dl).i drtang doi bo minh va chieu di4u nhu anh Chin thang troi crtu mang moi m~t mij.t trang, mij.t trm soi khiip Lue låm bon xe thtt banh da vil. lr!f kh6ng giay phut nao 6m con bao nOi thiet tha ngU/tg nghi. D6 la ni'lm Con con do hon kh6c la my m'ång. hoan lr,zc chan chanh va thuilng tr,zi. D6 la Niet Ban Giong sila ng<;>t con no tirng bila My hao g'åy mau thtt nuoi con vfnh cUU rna ngU'm con hieU Vi con nao kt om mon nay muon d~n dap cong an Canh thåu my thuc cho con gi1lc lanh. Phlf Vuong". Dåy th~t xung dang la ngrtoi con hieu hl).nh tr<;>n Vyn cua m('>t b~c Dl).i Giac hoan thanh cå hai m~t. vua tu thån va vua boi drtong dl).o due cho cha my, ro dang lam grtang mau cho nhån lol).i noi theo.

Con khon lon Mn trrtong h<;>c Mi My dem ngay t'ån tåo gi6 srtang Nhung loi my d~n hien lrrang Hieu Trung xin nho, Crrang Thrtong nao quen.

Kinh Thi~n Sanh, Due Ph~t dl).y cach bao hieu cha my lue sinh tien qua phrrang phap Ie bai h;~c phrrang. Con kinh Bao Ph~;~ Mau Ån, Due Ph~t chi dl).y b6n ph~n lam con phåi biet ån nghia cha my såu day, n6i len cong sinh thanh drtong d~;~c, chin thang crtu mang, ba nam nuoi drtång va lam con chi hieu phåi biet an den nghia trå khi cha illy con sanh tien cfing nhrt khi da qua doi. Hai quyen kinh nay chinh la dm nang cho nhung ngrroi con lam tron d<!-o hieu.

B. Khi qua vang:

Nhrr tren da trinh bay nhung nguyen tac ph6 thong va cfing r1lt c'ån thiet cua ngrtoi con chi hieu phåi hitu biet va thlJc hanh dung Khi gi~c do hung tan thong trt y nghia, dung gia trt cua n6 doi My xe long thuc gi1,1c con di voi cha my khi con tl).i the. Ngoai Do<~-n trrrong nghtch cånh phan ly ra, ngrtoi con hieu thåo 1<~-i con Gi6 mrta the thåm, ai bi bitn troi. phåi c6 b6n ph~n doi voi cha my b. Hrt6ng dån cha m~: Gio dåy my tudi gia suc yeu da qua doi, luon luon the hi~n B<!-C mai d'åu tlJa eira cho con drtqc tinh th'ån tri ån va bao ån. Cha my la con ngrtoi nhrt H~n ml.nh chu Hieu chrra tron Chung ta nen biet ding, cha my m<;>i ngrroi, cfing da trrrong Chu Trung chrta trå, nrtoc non chrta den. khi con song d~t tr<;>n tinh thrtang thanh trong xa hQi, chrta nai con, cho nen sån sang lam b1lt phåi la Thanh Nhån thl. Phuong cu dieu gl. t('>i 16i dt cung ph~;~ng dung doi hoi nai song thån cho con thån yeu cua minh, m~c d'åu van biet nhung dieu hoan toan dong quan ditm voi minh trong m<;>i lanh V1Jc d6 la du ac rna cam tårn chtu dlJng tat cå h~u quå khd SlJ song khi cha illy nrtang c~y nai con. Han nua con dau drta Mn, mien la con ml.nh drtqc vui srtong la han. ngrtoi tudi gia ph'ån dong c6 cåm trtang rang minh dang SlJ lon len cua con tUe la slJ tang trrtång nghi~p bao cua brtoc dån vao coi che't rna neo trrtoc qua m~p mo, khong cha my, m~c du nghi~p ba.o trong d6 c6 thi~n c6 ac. biet ml.nh se di Ve dliu khi phui Sl).Ch n<;J tr'ån Va Se 00 1<!-i Kinh Vu Lan Bon la m()t slJ ki~n ly giåi gia trt va y sau lrtng tåt cå nhung gl. yeu quy nh~t chinh ml.nh nhieu nghia nay, dong thoi Cru bay illQt phrtang phap CUu illy nam day cong tl).o d1Jng rna chrra drrqc hrrong th1,1 tr<;>n nai chon ng1,1c hl.nh rna my Ngai M1,1c Kien Lien bitu Vyn, roi trO thanh tiec nuoi, lo åU khung hoang, tuy~t trtqng quyen nang sieu vi~t 1ly. VQng, neu khong drtqc dl).O due hrtong dan. C6 nhung Phap Åm Vu Lan 99

71

Ngai Ml;lc Kien Lien tntoc khi xuåt gia theo Ph~t. chinh lå Giao chU cua d~o tho th'ån lita. Cha m~ Ngai la m(>t Truång giå (D~i Tu Bån) c6 uy quyen lon nhåt duong thoi. Khi Ngai chua lå Giao chu, m~ Ngai, ba Thanh De vi thuong con qua mue nen kh6ng tU ch6i båt cu t6i l&i nao, c6 dua con minh len ng6i v~ Giao chU, va cung c6 uy quyen cho con rninh gift ng6i v~ mu6n doi. Nhung h~u quå cua m~ Ngai gåy nen su6t cu(>c doi ciing vi con minh rna ba phåi ganh c~u tåt cå t(>i 16i noi Ng~ quy. Nhung nguoi con yeu quy cua ba, Ngai Ml;lc Kien Lien kh6ng th~ thay the t(>i 16i cho m~ duqc. Kh6ng thuong nho nao hon khi måt m~ va kh6ng dau kh6 nao hon khi m~ minh vi con phåi d<;>a day, cho nen thi si True Di~p thay the Ngai Ml;lc Kien Lien than rll.ng: Day beit cam day nijng u(Jc mong Mf! ai day ngqc w7i day lang Day tinh con dqng trang tha thiet An nghla sanh thanh chua trå xong! Voi ån nghia n~ng oån cua cha m~. lam con c6 luong tri kh6ng ai no nao quen dUQC hinh b6ng thieng lieng åy va cftn phåi phl;lng tho d~ hång tuång ni~m va g6p ph'ån c'åu nguy~n cho song tMn som thoat khoi ch6n me do, vang sanh L~c Qu6c. Loi clu nguy~n cua con chau ciing nhu tieng chti nguy~n cua Chting Tang thanh suc m~nh ba d(>ng kh6ng gian, nuong noi tårn h;tc cua m&i nguoi thåu den muoi phuong Chu Ph~t. va chfn tUng d~a ngl;lc. NM oai h;tc cua Chu Ph~t gia h(> chuy~n h6a cha m~ giåi thoat kiep tr'åm luån nhu Ngai Ml;lc Kien Lien crlu m~. T6m l~i. nguoi con hieu h~nh theo quan ni~m Ph~t Giao ngoai vi~c phl;lng duong song thån m<;>i nhu cftu v~t chåt, con phåi c6 bein ph~n cham lo cha m~ ve m~t tinh th'ån, bång cach vun hOi, huong dan cha m~ tu tårn luy~n due, cåi ac theo thi~n ngo h'åu bien d6i cu(>c doi kh6 dau thanh an vui chån th~t trong kiep hi~n ~i va låm nhån t6 phuoc lånh sinh truång å kiep sau, danh cho cha m~ khi buoc vao the gioi ben kia d~ thl;l huång. Ngoai ra, nguoi con chf hieu con c6 Mn ph~n voi cha m~ da qua doi, va cha m~ båy doi ve truoc, nhån mua Vu Lan Thang H(>i m&i nam, noi guong Due Ml;lc Kien Lien,nuong nho suc chti nguy~n cua muoi phuong Thånh Tang va nho Chu PMt gia h(>, g6p ph'ån c'åu nguy~n Citu Huyen Thåt T6 n(>i ngo~i huong luong som tieu tru nghi~p chuong vang sanh 4c Qu6c. Nhung nguyen ly bao hieu ph6 th6ng can bån vua k~ tren, nguoi con hieu h~nh c'ån phåi tht;tc hi~n d~t den Chån, Thi~n, My d~ g6p ph'ån xåy dt;tng h~nh phtic chån th~t. ben låu. Hoan thanh duqc hieu h~nh nhu the, nguoi con mai hanh di~n voi doi, da lam r~ng ro T6ng M6n va con xung dang la Ph~t Tit chån chånh, tieu bi~u dUQC gia phong hi~n due mu6n thuå./.

Nom Mo Oc;:si Hleu Mvc Kien Lien

Bo Tåt

Thich Th&ng Hoan

72

theo quan ni9m Ph(it Giåo Nam Tong Ty Kheo Thi~n Minh N6i den Vu Lan la phåi n6i den mua bao hieu; mua rna nhung nguoi con nam nu nho den c6ng on sanh thanh dUOng dl;IC CUa cha ffi~ Va mu6n lam vi~c gi do d~ den On dap nghia. Båi vi c6ng on cha m~ quå th~t tren doi nay kh6ng c6 gi thieng lieng bång. C6ng on åy da thåm trong ta tU thuå tuqng hinh, den voi ta qua hoi å"m, qua ban tay triu men, qua deng sua M duång va qua gi<;>ng hat ng<;>t ngao. Cha m~ la hinh ånh d'åu tien rna ta nhin thåy khi ta må mat chåo doi va ciing lå nguoi låm cho ta nho mai Dl;! CUOi, anh mat va hUOng vi yeu thUong cua cha m~ danh cho minh. Hon nua, n6i Mn cha m~ la phåi n6i den st;t hy sinh cho cac con cå cu(>c doi va cå tårn hon lan th~ xac. Chfnh vi tinh thuong va long hy sinh cao cå nhu the, ph~n lam con chting ta phåi hi~u ro tinh thuong va st;t hy sinh cua cha m~; hi~u d~ den on dap nghia voi dång sinh thanh duong dl;lc ta nen nguoi. Ve phuong di~n den on cha m~, Due Ph~t c6 d~y: "Du la tc;zi gia hay xuat gia, du la Thanh Van hay chu Ph~t deu c6 b6n ph~n den an cha mf!. Vi tam hitu la tam Ph~t" . Do d6, theo quan di~m cua Ph~t giao Nam t6ng, kh6ng hån chi la ngay Råm thång 7 ål mai lå ngay rna nhung nguoi con phåi lam cai gi d6 cho cha m~ da qua vang, rna bat cu lue nao, gio nao, ngay thang nam nao deu ciing c6 th~ lam cha m~ vui long ho~c lam vi~c tfch due d~ hoi hUong cho h<;> å ben kia the gioi. Nen d6i voi nguoi ~i gia cu si, trong m(>t do~n kinh, Due Ph~t c6 d~y cach bao hieu cha m~: 'Vm doi ctmh tay, vm nhiing giqt mo hOi mijn va c6 tc;zo duqc [t nhieu tai sån, nen su d!!-ng hqp ly, hqp tinh". Tue la d6i voi gia dinh, tren phåi cung duong cha m~. duoi phåi giao duong vq con. M~t khac, con phåi lam tron s Mn ph~n cua nguoi con d6i voi cha m~ nhu sau: 1. Pht,mg duong cha m~ (Bhavana): Tue phåi het long

cung kfnh cha m~. kh6ng lam cho cha mC? buon kh6, kh6ng n6i loi v6 le rna th~ hi~n st;t phl;l duong bång tinh th'ån nhu tham vieng cha mC? trong nhung khi h<;> c6 don, ~nh ho~n xe chieu; ho~c lå st;t cung phl;lng bång v~t chåt nhu v~t tht;tc, thu6c thang, cM ngl;l, y phl;IC ...

Phåp Åm Yu Lan 99

2. Lam vi~c thay th~ cho cha m~ (Kicca kavana): La chting ta phåi ganh vac tåt cå nhung vi~c gi rna truoc dåy cha my da vi ta rna ganh c~u. Dåy ciing la le thuong tinh cua doi s6ng xa Mi, khong rieng gi Ph~t giåo. Da la nguoi con truong thanh thi cån phåi lam thay the cho cha my, d~ cho cha my c6 thoi gian th1,1 hubng nhung ngay nhan roi cu6i CUQC doi.

chinh tl,t thån Due Ph~t da tårn rl:ta ph1,1 hoang, thay d6i xiem y, lam le nh~p kim quan; lu6n cå ngay tra ty , Ngai ciing cung t6ng kim quan voi st;t tiep tay cua chu Thanh Tång thu()c hang Thich t()c va Sl,t ho trQ cua Tu Thien vuong. Sau le tra cy Ngai thu nh~t Xa lqi ph1,1 vuong dem ve lam le nh~p thap.

3. Gin giu gia phong t6t d~p (Kulavam sathapana): La gin giU gia phong d~o due t6t dyp; luqc bO di nhung phong tl,lc c6 hU vo b6 cho gia t<)c ci1ng nhu cho xa h<)i. Chång nhung the, cftn phåi lam pMt huy them nhung truyen th6ng t6t dyp di tam vang xa tieng t6t cua gia t<)c.

bi~t hon. Ngai da dung thån 11,1c len coi troi Dao LQi d~

D6i voi

Ph~t mau, long hieu thåo cua Ngai l~i cang d~c

tiep d<) Ph~t måu. Noi dåy Ngai an cu kiet h~ trong su6t ba thang rong ra, Due Ph~t da thuyet giång ~ng A TY Dam (Abhldhamma) cho mau thån nghe, va khi dUQC thuyet pMp, nguoi da chung quå Tu Da Huon.

TY Kheo ThJtn Mlnh

4. Båo quån t6t tai sån thita sl! CDayal )apati pajjana): Da la tai sån cua cha my thi b6n ph~n nguoi con ta cftn phåi båo quån t6t, th~ chi con cån phåi tam cho chung sinh soi nåy no. Vi tai sån d6 rÅt d~c bi~t. chung khong phåi tt,r dung rna c6, ciing khong phåi do vi Troi nao ban thuong cå, rna chung c6 duqc ta do chinh mau, mo Mi nu6c måt cua cha ffiy da ~o ra chting, nen b6n ph~n lam con phåi to long trån trQng hieu kinh gin giU chung.

Vu Lan thuong

phu6c h{}i hu6ng khi cha m~ då qua vang (Dakklnanuppadana): Theo PMt giao, khi cha ffiy con hi~n tien thi nguoi con phåi lam sao cho cha my lu6n s6ng trong niem an l~c h~nh phtic. Nguqc l~i. khi cha my da qua vang thi nguoi con cån phåi ~o th~t nhieu cong due d~ hOi huong phftn cong due d6 den cha my. C6 nhu v~y cha my m6i th~t s1,1 s6ng trong s1,1 an l~c. vi neu nhu h9 da qua c6 khong may rna tai sanh coi kh6, thi sau khi tuy hy theo cai phuoc rna nguoi con da hoi huong noi coi kh6 1fy d~ tai sanh. 5.

t~ng M~

bien

T~o

Ve phuong di~n cua nguoi xu1ft gia, Due Ph~t ci1ng cho ph6p nuoi duong cha my. C6 m<)t vi Ty kheo chuyen di khå"t thl,tc nuoi cha my; cåu chuy~n duqc b~ch len Due Ph~t. Sau khi pMn Mi s1,1 tinh, Due PMt chang nhung khong quo trach rna con het lai tan than hieu h~nh cua vi Ty kheo. Ngai ket lu~n "Nguili nao muon dt;zt d(n eau ctmh Phf!.t dt;zo, nguili dy phåi tuy~t doi hi(u kinh cha m{!". Lich sl:t chep dl.ng, D~i Due Xa LQi PMt, truoc khi nh~p Niet Ban, ci1ng c,h9n cån phOng rna ngay Ngai da chao doi va tim du ffiQi cach d~ giång d~o dl) måu thån - v6n la tin do cua Ba La Mon giåo - quay ve quy nguong cMnh phap. Va sau d6 ba dåc quå Tu Da Huan. Con D~i Due A Nan Da thi chQn dong s6ng Kohini tam noi tich di~t va Xa lqi cua Ngai l~i duqc chia d6i nhu y nguy~n. m<)t phan dua ve hftu ng~n n<)i t6, phån con l~i dua ve tå ng~n ngo~i t6. Th~t la m()t doi s6ng hieu h~nh trQn vyn, nguoi doi kh6 lam duqc!. Tieu bi~u nh1ft la Due Ph~t cua chung ta. Sau khi thanh d~o. hay tin ph1,1 vuong låm trQng ~nh. Ngai v()i vang quay ve hoang cung cung voi chung Tång d~ tl:t ngt;t ~i vuon Thuqng Uy~n; va m6i ngay Due PMt vao cung vå"n an ph1,1 hoang ba lån trong su6t thoi gian vua cha thQ ~nh. Cu6i cung vua ciing dåc quå vi A La Han. Lue nay Phåp Åm V u Lan 99

Vu lan my da trQn må"y muoi

Umg con thuong låm my hien oi! Tmh my thuong con cao voi vqi,

Con nguy~n khåc ghi cå m()t doi. Vu lan dem den bao uoc mong, My oi, long nguy~n d~n voi long. Tå"c d~ bao den ån nghia n~ng On nghia sanh thanh chua trå xong. Vu lan mang l~i bao luyen thuong, My oi, thuong m~ biet bao duong. Vf rna c6 thuoc dai muon truqng. Do M long con day s6ng Tuong.

l

l

l

'\ \

Vu lan thang båy anh hoi anh, Tach tra kinh m~ tårn long thanh. Ghi cong nu6i duang bao nåm thang. R~ hien, dåu thåo anh nhe anh! Vu lan thu den anh nh6 khong? Vån tho em viet Vl,lng d6i dong. My ta tåt cå trong em d6! LOng em thuong my må"y dong s6ng (?) Vu lan mang l~i bao vÅn vuong, My la mu6n thuå m<)t troi thuong. La tim, la mau, la hoi thå La trQn trong em m(>t thien duang. Vu lan con tre xin chåp tay, my ben con thang nåm dai. Hu6ng ve tåy, long th1mh con khå"n l~y . D() my hien s6ng mai den ngan mai. Nguy~n

H6nm~

Be ngoan (CNCD)

73

Nhån mua Vu Lan, D9c l9i thien huyin sil: ~

4llle.Aiin~b. ' thån thOng d~ nhåt Thdm Th~ Mvc Ki'en Lien va Xa LQi PMt la doi b~n tårn giao, thai nien thieu cimg h9c d~o Ba La Mon, vi khong tim duge chån ly å d~o nay nen cå hai dong quy y Ph~t Giao. Chi 7 ngay sau khi quy y Ph~t. Mvc Kien Lien dåc quå A La Han, duge The Ton khen la th'ån th6ng d~ nha:t trang hang muai d~ ta lon cua Ph~t. Due The Ton thuang xuyen ran d~y d~ tl1 khong nen thi th6 th'ån thong voi ngo~i d~o. nhung d6i voi Mvc Kien Lien, The Ton khong ngan ca:m vi Ngai biet Ton giå kheo leo ph6i hgp th'ån th6ng va trf tu~ d~ hang yeu phl;lc ngo~i d~o. giao hoa chUng sinh. M<)t bu6i sang, thanh Xa V~ tung bung nao nhi~t. n,rc ro hoa. Dån chung nh<)n nhiP t6 chUc d~i le tuyen duong 96 giao phai xua:t gia, voi su. chU toa . cua vua Ba Tu Nac . ' Sl,l hi~n di~n cua Thai tl1 va qu'ån th'ån van v6. Mu6n vao thanh dl,l le, phåi qua song A Ky; rna song A Ky horn nay nuoc b6ng dång cao, song tran 16p 16p, gio th6i ao ao, khong thuyen be nao qua song duge. Phai doan ngo~i d~o dung buoc ben song, lo sg khong Mn dl,l le Iqp; vua lue ay, PMt va cac d~ ta den noi. Tha:y m~t nuoc menh mong, hang hang ngo~i d~o u ru ben bO song, Mvc Kien Lien v~n th'ån thong chi ngon tay ve phfa truoc, tue thi hi~n ra m<)t chiec c'åu tMt båo båe ngang song. Vua tha:y chiec c'åu bau b6ng nhien xuat hi~n. b<;>n ngo~i d~o mung ro reo to: 'Triti giup chUng ta dii''. Nhung tl:t thinh khong co tieng phap åm VQng xu6ng: "D6 la eau bau nghenh d6n Ph~t". M~c du tieng vang thong bao nhu sam d<)ng ben tai, b<;>n ngo~i d~o van tranh nhau len c'åu, mong Mn truoc d~ chiem ghe thugng khach. Ra Mn gifta c'åu, b6ng m<)t tieng n6 vang, chiec c'åu gåy lam hai, b<;>n ngo~i d~o rai xu6ng nuoc, vung vay, keu cUu. Khi Due Ph~t Mn bO song thi chiec c'åu bau hi~n l~i nguyen hinh nhu cii, Ph~t va doan d~ tl1 ch~m rai buoc len c'åu, thay duoi song b<;>n ngo~i d~o dang loi ngoi trang vong xoay, tren nhung dgt song, The Ton d<)ng long tu bi v~n th'ån thong cUu het m9i nguai len c'åu, cho di theo sau Ph~t qua song. Khi tat cå len bO, chiec c'åu b6ng nhien bien mat.

ca

Phai doan Ph~t giao Mn h<)i truang truoc, duge nha Vua va qu'ån th'ån d6n ruoc long tr<?ng, cung nghinh vao hang thugng khach. B9n ngo~i d~o theo sau, u6t mem, bo pho, chång khac nao m<)t dam tan binh. D~i h<)i trQng th~ hanh, Ph~t giao duge tuyen duang nhu v'ång thai duong

ca

74

Ha

rl,lc ro chieu sang khåp tr'ån gian dua nhån loai den bO giåi thoat. · BQn ngo~i d~o cåm tMy h6 th~n vi Sl,l thua kem cua minh, m<)t s6 dong giac ng<) tim ve chånh d~o. xin quy y voi da:ng Vo thugng Chanh ding giac Thfch Ca Måu Ni. ~<?t horn, Due PMt båo Ml;lc Kien Lien: 'Tt;li bien gi6i An D9, c6 mt?t nu& 16"n rna toan thl dan chUng d~u theo ngot;li d{lo Pht;lm C hi, mt?t s6 nguiti dii dac ngii thOng. Ong hiiy dln d6, dung thi:ln lifc cåm h6a h9, giup h9 cåi ta quy chcmh".

Ml;lc Kien Lien vång l~nh. coi gi6 bay ve bien gi6i phfa Båe. Den noi, Ngai tMy b<;>n ngo~i d~o dang bao quanh m<)t ng9n nui lon, dubng nhu chUng dang dung than th6ng di chuy~n hon nui. M\lc Kien Lien nh~ nhang dap xu6ng dinh nui, bien thån rninh cao lon ~n hu khong, doi chån tr\1 b9 tren ngQn nui. Chung ngo~i d~o t~n dl;lng het thån th6ng rna hon nui khong he lay d<)ng, h9 kinh hoång nhin len, thay m<)t Sa mon cao 16n nhu nguai kh6ng lo, thån dung sung tren khong, chån d~p ng<?n nui. Thi ra vt Sa mon ay dung th'ån th6ng ch6ng th'ån thong, lam cho hon nui khong di chuy~n duge. B9n ngo~i d~o vi1a ng~c nhien vi1a kinh phvc. le phep hoi: - Ton giå la ai? Sao l~i co thån ll,lc vi d~i nhu v~y ? Mvc Kien Lien vui ve dap: - Ta la Ml;lc Kien Lien, d~

ta cua Due Thfch Ca Måu Ni

Ph~t.

BQn ngo~i d~o sg hai khån cåu: - Hon nui nay ngan trå giao th6ng, nha Vua ra l~nh cho chung toi phåi pha tan n6 di vi lgi fch cua ba tanh. Xin Ton giå giup chUng toi hoan thanh su m~nh. Mvc Kieu Lien cuai noi: - Vi~c ay de thoi, ta vui long giup cac ong. Cac ong håy xem dåy ... Dili lai, Ton giå nhan m~nh got chån, hon nui hung vi bien mat thanh binh dta. Ml;IC Kien Lien bien h6a trå l~i nguai binh thUang, tl:t khong trung h~ xu6ng nhu m<)t vt thien th'ån. Cac

Ph~m

Chf vo cung kinh ph\lc:

Phåp Åm Vu Lan 99

- T6n giå th~t th'ån th6ng quång d~i. Ph~t phap han th~t huy'en nhi~m. cao sieu. Xin T6n giå cha chung t6i quy y Ph~t.

Ml;lc Ki'en Lien hån hoan hl1ong dan Jx?n ngo~i d~o v'e tinh xa True Låm quy y Ph~t. DU'c The T6n khen ngqi Ml;lc Ki'en Lien biet kheo lea dimg th'ån th6ng M hlmg phl;IC ngo~i d~o. T6n giå da lam tron trach nhi~m m{)t cach ve vang.

*** M{)t bu6i sang Xuån troi quang dang, T6n giå di khå:t thl!c v'e, ngang qua m9t vl1on hoa, tiet Xuån tram hoa dua no, muon hong nghin tfa khoe såc dua h11ang. Tir trang won, m{)t my nhån bl1oc di, månh mai y~u di~u. dung nhan diem 1~. kh6e mat 16ng lanh gqi tinh, moi hong xinh tl1ai nhl1 d6a hoa vita chom no. GiUa v11on hoa, nang rl!c rå han cå mu6n hoa. Ben canh biec, nang uy~n chuy~n th11ot tha nhl1 canh lieu rii. Nang den tri10C Ml;IC Ki'en Lien, cå:t giQng oanh vang tho the: - Xin mai T6n giå bl1oc vao v11on hoa, ti~n nu dång le v~t eling dl1ong.

- Doi co nl1ang truån chuyen, kh6 so nh11 the nao?

N11ac mat tu6n trao, ki'eu nu ng~m ngui bay to: - Th11a T6n giå, t6i ten la Lien Hoa Sac, que o DU'c Xoa Thi La. Nam 16 tu6i, t6i xuå:t gia vu quy. Chang bao låu bien c6 xåy ra, cha t6i chet, my t6i tl1 th6ng voi chong t6i. Th~t la trai luån th11ong d~o ly, t6i dau kh6 v6 cung. T6i bO nha ra di, d~ l~i m{)t dll'a con gai. Thoi gian tr6i qua, d~ khoa lå:p u buon, t6i tåi gia. Kh6ng ngo chong sau nay c6 tånh ph6ng dang, lå:y vang mua vq be. Chirng t6i biet d11qc, truy ra mai biet nang ti6u thiep å:y la con gai toi: Oan nghi~t thay s6 ph~n hong nhan da truån, n6i kh6 dau cu d~p don chong chå:t. T6i sinh ra h~n doi, mu6n trå thu doi. Tir day t6i s6ng bu6ng thå vao con d11ong t{)i 16i, lam gai bu6n hl1ang d~ lam tan nat bao gia dinh dåm å:m. Ton giå oi! Cang ngay t6i cang bi lun såu vao bun, kh6ng ngoi minh len d11qc nila. T6i l~i sa vao vong ta d~o. mu6n ham h~i cå b~c chån tu. Gio dåy t6i chi con mu6n chet d~ dut nq tr'ån gian, kh6ng con thiet tha gi voi coi doi nay nila.

nhin qua, Ml;lc Ki'en Lien biet ngay dåy la m{)t ki'eu nil do ngo~i d~o sai den d~ quyen rii ngl1oi tu hanh. Nhl1ng nhan sac ki'eu ~ lam sao cam d6 di1QC b~c chån tu! Ml;lc Ki'en Lien nghiem gi9ng n6i: - Nay c6 n11ang! Toi da nh~n ro chån t11ong va y do cua co roi. Phåi chang ngo~i d~o phai c6 den d~ lam sa nga ke tu hanh? Phåi chang vi ti'en b~c rna co cam tårn lam di'eu 6 nhl;lc?

N6i xong, nang kh6c thåm thiet. Ml;lc Ki'en Lien tir hoa an ui: - Co nl1ang dirng qua bi thl1ang, phan chf. Båy gio c6 chet di, co ciing kh6ng dut dl1qc nq tr'ån dåu, vi luån hoi kiep sau co phåi tiep tl;lc bi quå bao. T6t han het la co nen thanh tårn sam h6i, quy y Ph~t phåp, hanh tu tMp thi~n. mai mang an binh trang kiep nay va giåi bot nghi~p ch11ong kiep sau.

Ki'eu nil van thiet tha, kheu gQi: - T6n giå ai! Tu6i xuån gia dang ngan vang, sao no s6ng v6 tinh cha u6ng phf ngay xanh. X11a nay anh himg khong qua khOi åi my nhån, th'ån th6ng kh6 qua khoi åi nhan sac. Kh6ng le T6n giå la g6 da v6 tri, khong d{)ng tårn trl1oc thuy'en tinh s6ng sac?

D6i mat Lien Hoa Sac b6ng sang len ni'em tin tl1ong, nang phu phl;IC sat dat, CftU Xin CUu d{). The la nho V~n dl;lng th'ån th6ng va trf hu~. Ml;lc Ki'en Lien da chung minh "thån th6ng th&ng sac dt;p" va d11a d11qc m{)t ke chan doi, tuy~t v9ng ra khoi ~ kh6 tr'åm luån.

Tho~t

Ml;lc Ki'en Lien nhin nang thl1ang h~i: - Co nl1ang hay mau tinh ng{). Cu{)c doi la v6 th11ong, nhan sac ciing chi la h11 VQng. B~c chån tu chQn thuy'en Båt Nha thoat khoi tr'åm luån cha khong chim dam trang b~ ai thuy'en tinh. Mang co håy hl1ong thi~n. cåi ta quy chanh, d~ khOi phåi ch~u quå bao ghe rqn sau nay. Ki'eu nu 19 ve buon r'åu: - Ton giå ai! Ti~n nu vi qua truån chuyen kh6 nao nen l~c 16i fåm dl1ong, d'åy day t9i 16i, li~u c6 th~ an nan h11ong thi~n dl1qc chång?

Phåp Åm Vu Lan 99

o

*** M{)t nåm nQ, vao thang båy Ml;IC Kien Lien di khåt thi!C ben bO s6ng Hang, chqt thåy m{)t doan ng~ quy xu6ng s6ng u6ng nl1oc. C6 quy bl;lng to nhl1 cai lu, tay chån nhl1 cåy s~y, c6 h9ng nho nh11 cåy kim, thåy thl!c phåm ngon rna kh6ng an dl1qc. C6 quy d'åu to nhl1 cai dau, 111åi dai khap chåu thån, mau trang huyet quån cu v~n ngl1qc tir dl1oi len tren lam dau don v6 ng'ån. T6n giå lay l!tm x6t th11ang, biet la do nhån quå bao ung tir kiep trl1oc. Ch~nh nho den my gia tir tr'ån tir låu, Ton giå li'en dung thien nhan th6ng nhin xu6ng åm phil, Ngai 75

thfly m~ minh dang bi d9a trong ng~ quy, kh6 so, dau don vo cung. D(mg long hieu thåo, Ngai v~n th'ån th6ng xuong thång dia ng1;1c, mang båt d~ng d'åy com dång m~. Ba m~ nång bat dua len mi~ng, com trong båt b6ng h6a thanh ll:ta do. Ngai buon r'åu muon cUu m~. nhUng chUa biet lam cach nao.

sflm ren, thac d6, che lflp cå loi di. Nhi;!C thån tu d~i cua Ton giå bi da d~p nat ngU'u, mau tuon d'åm dia. Th~t lå rung rQn! Th~t la thåm thuong! V~y rna h9n ngo~i d~o lfly låm dAc y, to~i nguy~n vi trå dUQC moi thåm thu. Chung khong lam gi dUQc Ph~t thl chung sat h~i d~ tl:t thUQng thu cua Ph~t d~ låm cho Ph~t giao mflt uy danh.

Ngai tro ve, b~ch voi Ph~t m9i s~ vi~c. xin The Ton tir bi chi d~y Due Ph~t nghiem trang giåi ro: - M1;1c Kien Lien! M~ ong kiep truoc phi bang Tam Båo, khong tin luån hoi quå bao, kiep nay lue sinh tien lam nhieu dieu tå ac, fch ky h~i nguoi, do d6 bi d9a låm ng~ quy. 6ng du thln th6ng d~ nhflt ding khong thAng dUQc nghi~p bao.

Tin Ton giå M1;1c Kien Lien b~ am h~i truyen den tai Due The Ton va vua A Xa The. Nhå Vua n6i gi~n h~ l~nh båt het cå ngan hung thu loa th~ nem vao ham ll:ta, th'ån thuc chung bi sa vao dia ng1;1c.

M1;1c Kien Lien khån khoån clu xin: - Xin The Ton chi d~y di~u phap nao c6 th~ cU'u m~ con thoat khoi duong ng~ quy. Due Ph~t d~y: - M1;1c Kien Lien, ong håy nghe cho ky: hieu d~o cua ong tuy såu, th'ån thong cua ong tuy cao, nhUng th'ån l~c ca nhån khong giåi trir dUQC ac nghi~p. V~y ong phåi nho oai l~c cua ~p th~ Cao Tang m6i giup m~ ong thoat kh6 n~n. Den ngay Råm thang Båy lå ngay giåi h~ t~ tu, ong phåi thanh tårn eting duong chu Cao Tang, Thanh Chung, nho stie than ~P th6 rna giåi thoat cho t9i nhån. Nen nho cu den ngay nay, ai c6 long thanh thiet l~p trai tang eting duong Thanh Chung, nhflt difih cha m~ då chet se dUQc giåi thoat khoi 3 ducmg kh6 (dia ngt,Jc, ngQ quy, SUC sanh), cha m~ con seng se dUQC an khang, truong thQ, phu6c l~c. Chång nhung eau sieu cho cha m~, rna COO CO th~ c'åu sieu cho t6 tien båy doi va li;!C thån quyen thul)c. Di~u phap nay gQi lå Vu Lan Bon. Nghe lai Ph~t d~y. M1;1c Kien Lien hoan hy tuån hanh, giåi thoat dUQc m~ khoi kh6 ng~ quy. Thfly s~ ung nghi~m nhi~m mau, Ngai khuyen khfch nguoi the gian neo noi theo guong Ngai d~ den dap on sinh thanh duong di;!C cua cha m~. Di~u phap åy dUQC truyen bå Mn nay thanh le Vu Lan, cl:t hanh tr9ng th~ hång nåm o cac chua vao ngay Råm thang Båy åm lich. C6 dieu le Vu Lan ngay nay khong h9i du cac b~c Cao Tång dAc quå A La Han, cac v~ Bich Chi Ph~t o chon thåm son, dong nhflt tårn thQ th~c neo giåm di phan ung nghi~m di~u ky nhu thoi Ph~t con ~i the.

*** M1;1c Kien Lien suot doi nhi~t tårn tuyen duong Ph~t phap, dung than thong tri tu~ trfln ap ngo~i d~o. tiep dan chung sanh. B9n ngo~i d~o rflt cåm thu Ton giå, dQi ca h9i d~ am h~i. M9t horn, tren duong hoång duong ch:inh phap, M1;1c Kien Lien di ngang qua nui Y Tu Xa U. B9n lOa hinh ngo~i d~o tham thfnh biet ro 19 trinh, t1;1 ~P nhau tren nui åm muu ph1;1c kich. Khi Ton giå vira tai noi mai phi;!C, chung ttr tren OUi XO da XUOOg, da rai 'åm 'åm nhU

76

du h9n hung thu bi trirng ph~t thfch dang theo lu~t nguoi va lu~t quå bao, cac TY kheo d~i chung van khong ngån dUQC n6i bi ai, ~P hQp Mn truoc Ph~t. l~ thåm tuon trao: - B~ch The Ton! Ton giå M1;1c Kien Lien lå d~ tl:t thUQOg thu cua Ph~t. lå b~c A La Han thln thong d~ nhflt, suot doi ~n tårn ph1;1c VI;! chån ly, chanh d~o. ~i sao Ngai kh6ng dung thln th6ng kh:ing ngo~i d~o. d~ den n6i chet thåm thuong nhu v~y? M~c

Due Ph~t la b~c d~i tri giac, biet truoc m9i vi~c xåy ra, neo Ngai khong qua xuc d9ng nhu d~ tl:t Ngai on hoa khuyen nhu: - Cac ong khong neo qua bi ai. Ta då tirng n6i: 'Than th6ng kh6ng thi1ng duf!c nghi4p btio". Truoc dåy, D~i M1;1c Kien Lien khong th~ dung than thong d~ cuu m~ thl nay Ton giå ciing khong th~ dung thln th6ng d~ cU'u mlnh khoi nghi~p l~c. M{lt Ty kheo qua thuong cåm cflt tieng ngh~n ngao: - B~ch Due The Ton! The Ton då biet ro nhan quå kiep tru6c kiep nay, sao Ngai khong bao cho M1;1c Kieu Lien ro d~ ong fly d~ phong thåm n~n? Ph~t

nghiem trang n6i: - Nay TY kheo! Ta khong cln bao tru6c, M1;1c Kien Lien eling då biet truoc roi. T6n giå c6 th~ dung than th6ng d~ båo v~ mlnh, nhung d6 kh6ng phåi lå bi~n phåp cU'u canh, vl nghi~p l~c van cu deo mang. T6n giå biet truoc rna van an nhien tien Mn cai chet, vl Ngai muon trå ml)t lln cho dut nghi~p hlu an nhan hoan thånh Ph~t d~o o kiep sau. Cai cao quy nhflt, tot d~p nhflt la M1;1c Kien Lien då hy sinh tuan tl:t vi d~o phap, neu guong sang cho m9i ngttoi, m9i thoi, m9i thOi. Cac 6ng håy noi guong fly cua T6n giå. Lai giao hufln såu xa cua Due Ph~t låm cho tfft cå d~ tl:t deu blnh tårn tinh ng{l. Ml)t M1;1c Kien Lien hy sinh, bao nhieu M1;1c Kien Lien khac eling se noi tiep hy sinh d~ chån ly dUQc soi sang, Ph~t phap dUQc truong ton, nhån lo~i dUQC giåi toa. Tinh thln tuån giao cua MI;!C Kien Lien se sang ngoi bflt di~t! Hlnh tuQng thanh thi~n cua M1;1c Kien Lien se r~c ro ngan doi./. ThåmTht Ha

Phåp Åm Vu Lan 99

N

6i den tinh thaong, khong ai c6 ml)t tinh thaong cao cå va rl)ng lon nha Due Ph~t. Trong cac tien thån, Ngai tirng b6 thi qu6c thanh the tit, ph€ bO ng<;>c nga chåu bau, cung vang di~n ng<;>c d~ di theo tieng g<;>i cua long tu bi. Ml)t thu tinh thaong rna hy sinh cå thån m~ng, vq con ta thu tinh thaong vo bO ben va chång the nghi ban.

Tinh thaong thong thaong cua ngaoi doi ta tinh thaong gifta cha mt; va con cai, gifta chong vq, gifta h9 hang, gifta ngaoi cimg giai cåp ho~c cung qu6c gia. Thu tinh thaong nay c6 g6c re tu y ni~m ve cai TOI va CUA TOI, nen mang tinh chåt vuong måc va ky lhi· Ngaoi ta chi thaong yeu "minh" Va "cai CUa minh", nen khi b~ XUC ph~m. b~ måt mat thl phien nao, kh6 dau. Thu tinh thaong rna m<;>i ngaoi cån c6, d6 la long Tu Bi. Tu la khå nang dem an l~c den cho ngaoi khac. Bi la khå nang lam voi bOt nhung kh6 dau cua ke khac. Tu Bi la thu tinh thaong khong dieu ki~n. nghia la khong yeu cåu båt cu ml)t s!J den dap nao. Thieu tu bi, con ngaoi se xoay lang l~i voi nhau va gåy dau kh6 cho nhau, cul)c doi se kho khan, buon chan, d6 kY., gi!Jt gianh. co tir bi, cul)c doi se taoi mat, an lanh, the gioi se boa binh h~nh phtic.

Trong giai do~n dåu den thuyet giao ~i naoc Kasola, Due Ph~t da tuyen b6 ml)t cåu gåy da lu~ xon xao trong quån chting va khien cac giao phai daong thoi bim lu~n phe phan rift soi n6i. Chinh nguon da lu~n fly da den tai Vua Pasenadi lam cho Ngai rift phån vån thåc m:ic. Nha vua t1,t hoi: T~i sao Sa Mon Gostame l~i båo: "Hl co Nhtft Chie'u Sau khi nghe Due Ph~t thuong la co phån tfch ve tinh thaong kM". Trai l~i. theo Vua, thaong khong lam cho ngaoi ta kh6, rna vaong måc va tinh thaong sieu thoat, Nha vua tMy minh hi~n å trong tr~ng thai tinh thaong h~n ht;p va vac:Jng thaong chi dem l~i h~nh phuc va niem vui. måc, nen hoi Ph~t: 'Trdm co gia dinh va vuong qu6c ciin Blfy gib, Hoang h~u Mallika da daqc nghe Due Ph~t phdi chtim lo, neu kh6ng yeu thuong gia dinh va dan thuyet pbap va d~t tr<;>n niem tin å Ngai. Ba mu6n nha chUng trang vuong qu6c thi lam sao co thl chtim s6c cho vua den g~p Ph~t de daqc chi d~y. nen danh thuc Vua h9 duf!c?". qua cåu hoi: "Cong chUa Vajiri la nguili rna B~ hr;J thuong yeu va cung chieu nhdt, neu co gi kh6ng may xåy ra cho PMt d~y: "C6 nhien Nhil vua phåi thuong yeu nhilng Cong chUa, thi B~ hr;J co lo tang siiu kh6 va tha't v9ng nguili trang gia dinh va dan chUng cua vuong qu6c, nhung tinh thuong cua Vua co thl VUrf( khåi phr_;Jm vi gia kh6ng?" dinh va vuong quoc. Nha vua co thl thuong yeu nhilng Qua cåu hoi, nha Vua gi~t minh thåm nghi: "Quå trang nguili tre tu6i trang cac vuong qu6c khac ciing nhu con tinh thuong co nhilng miim m6ng cua dau kh6 va thtit trai va con gai cua minh ... V{Jng". Cåu n6i cua Ph~t c6 chua d1,1ng SIJ phii pbang va cay dång. Do d6, nha Vua quyet d~ tim den Ph~t. Vua nghi: Dåy ta dieu kh6 th~c hi~n daqc, nen båo: H9 c6 nåm daoi quyen cai tr~ cua minh dåu? PMt giåi thfch: Ml)t horn vua Pacenadi den tu vi~n Jetavana, sau khi an s~ phon vinh va an 6n cua ml)t qu6c gia khong th~t s~ t<;>a ngaoi hoi Due Ph~t: C6 ngaoi båo rång: Ngai chu c6 daqc neu cac qu6c gia khac ngheo nan, l~c h~u va traong khong nen yeu thaong, vi chinh yeu thaong la lo~n l~c. rna s~ t~ vaqng, bOa binh cua ml)t qu6c gia nguon g6c cua Kh6. Tram nghi dieu d6 c6 th~ dung, chi d~a tren nen tång cua s~ bOa hieu va y haang ve ml)t nhang long Tram van con phån vån, vi neu khong c6 nen th~ vaqng chung cua cac qu6c gia. Nha the, neu yeu thaong thi doi h6a ra vo v~ låm. D~i vaong mu6n qu6c gia minh c6 bOa binh va an l~c. Due Ph~t nhin Vua: Cåu hOi cua D~i vaong hay låm! Båi mu6n nhung chang trai tre khoi xong pha noi lån ten miii khong c6 yeu thaong thi tram boa khong dua nå, v~ v~t d~n. thl D~i vaong ciing phåi gift gin nen an ninh th~ khong sinh traång va con ngaoi dl.n c6i l~nh lung. Do tr~ cua nhung qu6c gia ke c~n d~ nhung chang trai tre do, CUQC doi råt cån den SIJ yeu thaong va bån chåt cua cua naoc d6 khoi xong pha noi lita d~n. Mu6n th!Jc hi~n thaong yeu ciing råt da d~ng: Thu tinh thaong d!Ja tren daqc dieu nay, D~i vaong phåi th~ hi~n long Tu Bi cua nen tång d\}C VQng, cua dam me, CUa phån bi~t va ky thi minh noi chinh sach ngo~i giao va kinh te. Lam daqc se daa den dau kh6, thu tinh thaong d~a tren can bån va nha the, D~i vaong v\:ta båo V~ nen dl)c l~p va thinh long tir bi va tinh thaong sieu thoat se daa den an l~c va vaqng cua qu6c gia minh v\:ta mang l~i s~ an 6n va hang h~nh phuc. tbinh cho cac xu khac. 11

Phap Åm Vu Lan 99

77

D~ minh chung tlnh thuong thieu hi~u biet, thieu tu bi se

dua den khcS dau tuy~t vqng, Due Ph~t k~ cho Vua Pasenadi nghe cåu chuy~n nhu sau: T~i kinh do Savatthi c6 m(>t ba my cåm thlfy tlnh thuong cua mlnh bi mlft mat, khi dua con trai cua ba dem long thuong m(>t co thieu nu va sau d6 cuoi lam vq. U ra ba my kia thåy mlnh c6 them m(>t dua con, l~i cåm thlfy mlft di m(>t dua con, va cåm nh~n rang dua con trai duy nhlft da phån b(>i mlnh. Vi suy nghi sai fåm nhu the, m(>t horn ba tr(>n thu6c d(>c v1w thuc an ket quå cå con trai va con dåu deu chet het. Qua loi giao hu1fn cua Ph~t. Vua Pasenadi cåm thlfy tårn

tri mo r(>ng, khen ngqi va xin lanh giao M ve chiem nghi~m.

O dåy chting ta c'ån phån bi~t tlnh

thuong thong thuong cua con nguoi mang n~ng tfnh chlft ai d~:~c. rna nha Ph~t gqi tåt la Åi va tlnh thUong vo dieu ki~n rna nha Ph~t gqi la Tu Bi. Tmh thuong do ai dl;lC xulft phåt tu VO minh, me ho~c. tlnh thuong vi long tU bi do trf tu~ rna hinh thanh. Do d6 tlnh thuong thieu trf tu~ khong phåi la thu tinh thuong chån th~t. Tmh thuong dung nghia phåi lam cho nguoi duqc thuong yeu cåm tMy sung su6ng, an l~c va h~nh phUc. Trai l~i ciing la tinh thuong, nhUng chi vi dam me, feb ky va chiem do~t. thi se lam cho nguoi kia cåm tMy l~ thu(>c, tu tting, måt het phåm cach cua m(>t con nguoi c6 tlJ do thi d6 chi la thu tinh thuong giå hi~u rna thoi. Ve m9t phuong di~n khac, du tinh thuong khong c6 tånh dam me va chiem do~t. nhUng van mang ft nhieu chlft li~u thuong x6t ben trong. Nhu khi thåy dån chung bi tai n~n vi bao l~:~t. binh lua, ... khong ai rna chang sinh long tråe ån bi thuong. V~y nhung dau khcS xulft phåt tit long tråe ån, tU n6i x6t thuong la nhung khcS dau c~n thiet va c6 feb. Due PMt Thfch Ca phån bi~t 2 thu tlnh thuong råt ro r~t: m(>t lo~i mang tfnh ai d~:~c thi vuong måc va ket quå dua den khcS dau, m(>t lo~i mang cMt li~u tu bi thi giåi thoat va dua den hanb d(>ng CUu khcS. Mu6n c6 dUqc thu tinh thUong an l~c va h~nh phUc th~t st;r nay, chung ta phåi biet phån bi~t va thuang xuyen quan sat m6i khi tlnh thuong phåt khoi trong long. Nh~n ra thu tinh thuong "chan thtJt" da kh6, rna nuoi duong va phåt tri~n thU tinh thUong vo dieu ki~n nay l~i cang kh6 hon. Du tinh thuong 6 ~ng nao ciing mang nhieu hay ft tfnh cMt kh6 dau. St;r ra di tim D~o cua Thai tU Siddharta ciing båt nguon t1:t m(>t niem dau vi nguoi khac. Song thu x6t thuong ay lam tAng truong long Tu Bi, tieu di~t long khat ai c6 th~ n6i long Th Bi chfnh la tinh thuong trong d~o PMt./. NhVf Chk1u

l> Ung c6 bao glO chi blØt Ph(jt rna khong blØt Cha M~L ...

78

nhd dn ChaMe. Cha Mf! con stfng tren difi la cung gitfng nhu Due PhtJt con stfng tren the' gian. Phl!ng duang Cha Mf! thi cong due cung to /Ur! nhu cong due cung duang C hu PhtJt. Nguifi nao phl!ng duang day du Cha Mf! thi du kh6ng cung duang Tam Båo, cong due cung rdt lUr!. Ke nao cung duang Tam Båo rat nhi'eu rna dl cho Cha Mf! thitu thtfn d6i kh6 thi cung kh6ng c6 cong due gi cå. Hoa ThuQng Thich Thanh Tu

.... D6i voi mQi nguoi chUng ta c6 m~t tren the gian nay, ai ai ciing tu mau huyet cua cha my rna sinh ra het, cha khong c6 ai b6ng dung tren troi rOt xu6ng hay duoi dåt chun len. Boi v~y cai thån chung ta mang dåy la m(>t ph~n cua cha my roi, vi d6 la mau huyet cua cha ffiy. Thån cua mlnh la thån cua cha my. Tu cha my rna c6 cha dåu phåi b6ng dung rna c6. Nhu v~y d6i voi phån mau huyet thi chUng ta thu(>c han vao mau huyet cua cha my va la m(>t phan cua cha my. Dieu thu hai niia la tu chUng ta ra doi cho toi ngay khon lon, neu cha my khong lo nu6i nang san s6c thi rninh chet ngbeo, chet queo mat roi. Neu cha my bo d6i, bO l~nh ft bua thi dåu con s6ng den båy gio. Cha my lo san s6c nuoi duong ct;rc kh6 tu cai an, cai m~c. hQC banh, cai gi ciing lo het, lo cho Mn quen an mat ngu vi con. Roi toi lon len, båt d~u c6 doi b~n. c6 gia dinh, du long du canh thi con cai tu tu bay di. Roi den khi c6 con thi bao nhieu tinh thuong trao het cho con va quen måt cha my. Thån nay c6 duqc la nho cha my sinh ra va ta truong thanh, khon 16n la nho biet bao nhieu mo hOi, nuoc måt, hy sinh cua cha my. Cha my thåy con kh6 con dau thi cha my ciing kh6 so, dau don. Khi nao cha my ciing sq ciing lo con rninh kh6. Nguoi tren lue nao ciing lo cho nguoi duoi, rna ~i sao nguoi duoi l~i quen lo cho nguoi tren? Cai d6 la b(>i b~c. Bat hieu c6 nghia la b(>i b~c. Nguoi da dem het mau mu cua minh rna truyen l~i cho con cai, dem het c6ng lao kh6 nhqc rna nu6i dUång n6, roi dem het tårn bon goi glim vao n6 rna n6 kh6ng nghi den minh, cai d6 la b(>i b~c. va d6 la st;r b(>i b~c s6 m(>t 6 tren tran gian nay. BOi v~y trong kinh Ph~t c6 cåu: "Tqi Mi lUr! nhat la tqi bdt hitu, phutJc due lUr! nhdt la phutJc due hitu thåo". Nhu v~y cha my voi mlnh c6 ai c6 c6ng on lon hon? Cong on lon nhu v~y rna mlnh con quen thi hu6ng gi la nguoi khac. D~o due nam 6 ch6 biet on, biet hieu thåo. Neu c6 ai d6 n6i toi la nguoi cao thuqng, nguoi hay ho gi rna khong hieu thåo voi cha ffiy thi cai cao thuqng d6 chua chic la thi~t. Boi vi long hieu thåo cua cua nguoi con la

Phap Åm V u Lan 99

mi)t b6n ph~n k:hong thi tich roi, k:hong thi thieu duqc båt carn va dem dång cho Due Ph~t, Ngai hoi: "Ngudi cua nguoi con, minh k:hong thi quen duqc nguoi da sinh con cha mf! kh6ng?" Vt su trii loi: "B~ch The Ton con ra minh, da dem het mo hOi nuoc mat lo cho minh, nuoi con ba mf!''. Due Ph~t hOi: "M'! ngudi c6 com an minh v6i tÅt cii tinh thuong, s1;1 hy sinh k:h6 nh9c vo bO khång?" Vt su dåp: "Con d6i tdm Y chi duqc m9t beit ben, nguoi da vui k:h6 trong cai vui k:h6 cua minh thi lam com, con dang cho TheTon, cha mf! con dau c6 com an" . sao minh quen duqc. Neu quen duqc cai d6 thi c6 gi Due Ph~t trii loi: "Ta kh6ng dam nh~n hat CO'm nay, minh l~i k:hong quen duqc??? Bai v~y d6i voi cha my thi ngum dang nh~n hat CO'm nay la Mf! ngudi. Hay dem V~ Sl;1 hieu thao lå mi)t IJ6n ph~n k:hong th~ thieu d6i VOi cung duO'ng cho Mf! cua ngudi beit CO'm nay". Ph~t phu6c nguoi lam con. Due Ph~t di tu, dac d~o roi Ngai eling due nhu v~y rna Ngai n6i nguoi dang nh~n bat cam nay phiii trå ve di) cha di) ffiy. Vi thuang cha ffiy, thuong la My, cha k:hong phiii lå Ph~t, the du biet Due Ph~t chung sanh nen Ngai di tu tim d~o d~ trå l~i crlu di). Hay tr9ng cai on Cha My Mn nhu the nao! Båi v~y chling ta Ngai M1,1c Kien Lien, dåu phiii Ngai di tu rna quen my. ton kinh PMt bao nhieu thi phåi kinh Cha My bay nhieu. Ngai mu6n tim con duong cao thuqng hand~ crlu di) cha Lo cho Cha My c6 cam an ao m~c rna k:hong eling chua my minh. Vi long thuong chinh cha my, c6 nguoi cho thi eling c6 phu6c. con eling chua nhieu rna bo Cha My cam cho ao rna cha ffiy vui, c6 nguoi rang tu h<?C M c6 d6i rach thi eling chång c6 phu6c due gi. Ph~t tu phiii phu6c due, c6 tri tu~ rna CUu cha CUu ffiy. Due Ph~t. Ngai nho nhu v~y. Cha My la nguoi gan glii thuong yeu minh M1,1c Kien Lien da thl;1c hanh nhu nhat, dem het tai sån, tinh m~ng lo cho v~y va d6 la long hieu thiio, la con. Vi con rna Cha My phiii chtu bao nhung ni~m M~ cach bao dåp cong on cha my. nhieu ti)i 16i, låm thtt låm ca cho con an

ky

ve

My lå mi)t d~i duong ngon, hy sinh tr9n Vyn cho COn cai. Trong kinh Due Ph~t c6 n6i mi)t Lam lanh ffi9i vet thuong Minh lam con k:hong nho l~i thi d6 lå bai k~ ve cong on cha ffiy nhu the tan muon thu h~n Xoa mi)t ti)i l6i k:hong th~ tha thu duqc. nay: "Cha mf! g9i Ph~m Thien, Crlu v<'Jt m9i tårn bon. Minh phiii kinh le, ton tr9ng Cha My. b~c D~o Su hi4n dm. XUng dang Ph~t tu phiii nh6 minh lam con hieu thiio duqc cung duO'ng. Thuc an va db My la m<)t bOng hong phiii san s6c, quy tr9ng thuong yeu Cha u6ng. V åi miJc va giuO'ng nam. Tran day mui hllong tharn My khi Cha My con s6ng, cha dl:rng di Xoa b6p khilp thdn minh. Tam rua To tMm doi hoa d~i chet roi m6i than k:h6c. Con hieu thiio lo cå tay chdn. V6'i så hdnh nhuv~y. Lam dyp them doi con. cho Cha My thi minh tron duqc bdn Doi v6'i mf! cung cha. Hi~n dm My dån duong con di ph~n låm con, duqc m9i nguoi k:hen ngum hi~n khen. Dm sau huång Dua dat con vao doi ngqi, k:hi chet duqc ve coi troi. Hieu thien l~c". Cha my g9i Ph~m Nuoi lon thån xac nho thiio ta cach ~o dieu tanh, dieu phuoc Thien, vi thoi d6 da s6 dån An Mong con s6m thanh nguoi. cho doi hi~n ~i va cii doi sau. Bat hieu Di? theo An Di? Giao, t6n Ph~m thi se bt quii bao nhan tien, se bt con My la dong ky ni~m Thien lå b~c cao quy, linh thieng chåu båt hieu trå l~i. d6i xu vo on, b~c Umg d~i luqng bao dung nhat, Ph~t g9i cha my la Ph~m nghia voi cha my thi eling se bt con Nhu than tien mau nhi~m Thien c6 nghia ta ton cha my chau d6i xu tan nhån, b~c beo tro l~i. Trnh My dyp vo cung. ngang hang v6i Ph~m Thien, Mu6n cho con cai noi guang minh, sau eling cao quy va thieng lieng nhu My ta nha con å nay d6i xl:t hieu thåo v6i minh thi minh Thuqng De, Troi Dat. B~c D~o Nuoi dllong khi nang mila phiii hieu thåo voi cha ffiy ngay båy gio. su tue ta Due Ph~t. hi~n doi tue Gan glii con tl:rng gio Cai d6 la cai g6c, cha c6 lo la. Due Ph~t la hi~n ~i. Chu Han c6 cåu: Nhu Quan Am crlu k:h6. da n6i ro: "T9i lfJn nhdt la tt!i bdt hieu, "Phlf Mtiu t~i ti~n nhu Ph~t t~i phuac lfJn nhdt la phufJc hieu thåo". My nhll b6ng cåy mat the''' tUe la cha ffiy minh con Che chå cii doi con Nhu v~y. nguoi PMt tu chung ta vi s6ng hi~n ~i dåy eling gi6ng nhu om an tinh tham thiet thllong cha, thllong ffiy cho nen toi mua Due Ph~t. tUe la dem so cha my Mong con duqc vuong tron. le Vu Lan ai eling hoi t11ång cong on ngang voi Ph~t. C6 nhieu Ph~t tU cha my, rna neu ai Cha My con hi~n tien lam la di chila eling PMt c6 DuyNghlfp thi d6 la cai phtic lon cua minh, quy vt phuoc, eling cho cha my thi rang dem het tårn thånh kinh rna lo lang, san s6c cha my, k:hong c6 phu6c cho nen hay vo chua eling rna bo quen hay lo la voi cha my. Cai d6 lå sai, Ph~t tu phiii biet lam sao cho cha my k:hi s6ng v6i minh k:hong c6 cai buon, cai tUi r1lng minh gia rna n6 k:hong ng6 ngang toi. kinh Cha My nhu kinh Ph~t. Cha My dang s6ng å doi eling gi6ng nhu Due PMt å tren doi, eling duong cho Duqc nh11 v~y d6 la rat t6t, quy vi da lam tron b6n ph~n Cha Me tUe la eling dllong Chll Ph~t. Cha My ta nglloi nglloi con, nhllng ciing chlla dllgc tr9n vyn. Phiii sao xung dång d~ duqc eling duong. C6 mi)t fån Due Ph~t nua? Neu lo cho cha my c6 carn no ao am roi, rna thay den xu n9 g~p lue mat mua, Ngai k:hat thl;1c k:hong c6 cha my la ngllm bien. Lam lanh lam t6t lam phiii thi cam an, c6 mi)t ty k:heo di d6i m9t tÅrn Y lay duqc mi)t

Phap Åm V u Lan 99

79

mlnh mung. Con neu cha m~ minh rna hung du khong biet lam lanh lam phtloc thl minh rang lam sao khuyen cha m~ lam lanh tam phtloc. D6 moi la quan trQng. Bai vi khi cha m~ nham mat minh dåu biet cha m~ se di dåu, ra sao? Cai båo dåm bon het ta lam cho cha m~ dtlqc hfen h1ong thl nba:t d~ khong dQa vao dia ng~;~c, dtlemg ac, dtlong du. Kinh thtlong hay d~y, neu cha m~ la ngtloi bien, biet thtlong ngtloi, giup ngtloi thl minh ~o cai duyen t6t cho cha m~ lam cho to~i nguy~n. Con cha m~ hung du thi mlnh phåi khuyen lon, nhac nho cho cha m~ thuc tinh, tro l~i dtlong lanh thl d6 moi la hieu thåo trQn v~n. Cho an m~c d'åy du thi chi giU dtlqc t6t d~p trong doi nay, chet di chtla båo dåm. Cho nen nghi toi cai xa la phåi lo cho cha m~ pbat tårn bien. Ma trong nha Ph~t thtlong d~y: "Phdi quy y Tam Bdo", phåi giU nam gioi, tue la phåi lam nhung vi~c phtloc thi~n d~ khi cha m~ nham mat, thl c6 du cong due dtlQC sanh coi lanh. D6 la cai låu dai bon het.

B6n ph~n chung ta la con d6i voi cha m~. nba:t ta ngtloi con c6 d~o due, thi kh6ng bao gib no d~ cho cha m~ kbd dau vi con ba:t hieu. Quy vi rang ~P tu nay ve sau khi nho den Cha M~ thi quy vi tMy Cha M~ ci1ng gi6ng nh\1 Ph~t ~i the. Dung co bao gib chi bi€t Ph~t rna kh6ng bi€tCha M~ ..... Vng d~;~ng tinh thån U Vu Lan rna Ngai M~;~c Kien Lien da lam, thi neu quy vi cha m~ con hi~n tien thi rang n6 llfc hieu thåo va khuyen cha m~ lam lanh. Nh\1 v~y la båo dåm cha m~ se kboi kbd Va dtlQC an VUi O coi doi sau, cho dqi cha m~ chet roi moi c'åu nguy~n thi d6 la phOng ho, cåu rnay, chtla chac gi cha m~ dtlqc sieu thoat. Chung ta phåi tam cai gi båo dåm chac chan trong tay ta khi cha m~ con s6ng phåi hieu thåo, lo cha m~ d'åy du roi con phåi khuyen cha m~ an bien lanh, dieu a:y chac chan mang l~i lqi feb låu dai./.

a

Nam Mo Bån su Thich Ca Mau Ni Ph{lt Hoa Thuc;mg Thich Thanh Tu

~.

~

no1ve

cua Phdt Giao • Nhån dip mua Vu Lan, ci1ng nh\1 vao U Vfa Due Dia T~ng Bo Tat vao ngay 20 thang 9, chUng t6i xin trfch m(lt do~n trong kinh Dia T~ng Bdn Nguy~n Ltlqc Giåi

80

cua C6 D~i Lao Hoa Thtlqng, n6i ve tong chi cua kinh Dia T~ng, d~ gioi thi~u den quy d(lc giå kinh Dia T~ng, m(lt Hieu kinh cua Ph~t giao. Tong chi cua b(l Kinh Dia T~ng nåm trong tam chu: Hi€u d~:to, Dl) sanh, B~:tt kh6, Bao An. Tam chu nay mu6n n6i len dieu gi? Chinh la n6i len d~o ly hieu thåo voi cha m~. Con ngtloi biet hieu thåo voi cha m~ thl se tam troi da:t r~ng ro. Vi~c khien troi da:t cåm d(lng, ci1ng chinh la long hieu thåo cha m~. nen n6i: 'Thien dia trr;mg hieu, hieu duang tien". Chu Hieu nay ra:t quan trQng. Chi c'ån m(lt chu Hi€u thl ca nha dtlqc binh an. "Hieu thw;l.n hoim sanh hieu thu~n tU'' (Cha m17 biet hieu thao thi se sinh con hieu thao). Neu nh\1 quy vi hieu thåo voi cha m~ minh, thi sau nay con cai se hieu thåo voi quy v~; con neu nh\1 quy Vi kbong bieu tbåo, thi COn Cai CUa quy V~ se khong hieu thåo voi quy vi. Cho nen vi sao phåi hQc lam ngtloi? Lam nguoi c6 y nghia gi? Dung n6i r~g toi sinh ra tam nguoi, m(lt cach qua mo ho la xong. Khong phåi v~y dåu! G6c re ctia cach tam ngtloi la ta phåi biet Mn ph~n hieu thåo voi cha m~. Bai vi cha m~ chinh ta troi da:t, cha m~ ta s\1 trtlong, cha m~ ciing la chu Ph~t. Neu nh\1 quy vi khong c6 cha m~ thi quy v~ se khong c6 dt1QC thån th~ nay, rna kbong CO thån th~ nay thi quy V~ se kh6ng bao gib tbanh Ph~t. Cho nen quy vi mu6n thanh Ph~t thi truoc tien phåi hieu thåo voi cha m~. Do v~y dieu thu nba:t chinh la Hieu d~o. Tong chi thu hai ctia b(l kinh nay la D9 sinh. Sao gQi la d(l sinh? Tu bo ben nay sang bo ben kia gQi la "dq"; tu sinh tir den Niet Ban ciing g9i la "d9"; tu phien nao toi thanh Bo de ciing g9i la "dq". N6i d(l sinh chfnh la d(l chung sinh. D(l chUng sinh kh6ng phåi n6i d<? m(lt nguoi, hai ngtloi, ciing khong phåi d(l ba nguoi, nam nguoi rna gQi la d(l chung sinh. D(l chUng sinh ta d(l ut ca mtloi hai loai chUng sinh, giao h6a, khien hQ deu pbat tårn Bo de, som thanh Ph~t quå. Dåy moi gQi ta d(l chung sinh. TM ba la B~t khd, vi dåy la b<? kinh d~y ta b~t tru nhung khd nao ctia chUng sinh. Thu tlf la Bao ån, nghia la phåi bao ån cha m~. Tam chu Hieu d~o. B~t kbd, D(l sinh, Bao ån nay ta Tong chi cua Kinh Dia T~ng. Neu nh\1 giång ro rang thl ra:t la nhieu, cho nen t6i chi giång ky nhung dieu quan tr9ng, sau d6 thl cac vi se hi~u ro. N6i den d~o hieu nay, c6 ngtloi vua nghe n6i thi lien nghi. 'Toi phdi vi nha hieu thdo v6i cha mf!". Nhtlng ve den nha, g~p cha m~ thl lien quen di vi~c hieu thåo. T~i sao quen? Chfnh la vi rninh khong biet dung dan the nao la long hieu thåo. D~ bay to long hieu thåo dung dan b~n c'ån phåi hQC Ph~t pbap. Quy vi dåy hQC Ph~t phap tUe ta hieu thåo voi cha m~. Khong cån n6i toi ve nha moi Ia hieu thåo cha m~. d~ khi ve den nha l~i quen hieu thåo cha m~. Quy vi dåy hQC Ph~t phap, lam m(lt nguoi t6t tren the gioi, dieu nay d6i voi the gioi thi c6 lqi. C6 lqi cho the gioi, thi chfnh ta hieu thåo voi cha m~.

a

a

Phap Åm Vu Lan 99

Hieu c6 b6n lo~i: C6 ti~u hieu, d~i hieu, vi~n hieu, c~ hieu. Cai gi gQi la ti~u hieu? Ti~u hilu la hitu vai gia cha m~ cua minh nhil, dinh, chfnh la c6 hitu thu~n chu chua hieu thu~n vai tat cå mqi nguOi, c hua c6 thllam mqt nguOi hitu quång dr;zi. Hilu quång dS:li la gi? Hieu quång d~i chinh la DS:li hilu, hieu voi kMp thien h~. xem tåt cå cha mc;: tren dbi la cha mc;: cua mlnh. Dåy gQi la hieu thåo voi tåt cå mQi ngl1bi. Nhl1ng d~i hieu nay con chl1a n6i den vi~c hieu thåo chån chånh. "Hitu thåo chtin chtmh" la sao? "Chtin hieu" la chi khi nao quy vi tbanh Ph~t moi gQi la CMn hieu. Umg hieu nay vl1gt ngoai b6n lo~i hieu kia; n6 la m~t lo~i hieu cMn chanh. Cho nen du ph~;~ thån khong cho phep Due Thich Ca xuåt gia, nh6t Ngai o trong cung, nhl1ng Ngai vån len di xuåt gia tu hanh. Ngai tu kh6 h~nh sau nam tren nui Tuyet, roi sau d6 Ngai ng~ d~o tbanh Ph~t dl1oi c~i cåy Bo de, dåy la s~,t hieu thåo chån chanh. Cho nen sau khi Ngai thanh Ph~t. Ngai len cung troi thuyet phap cho mc;:. Quy vi xem dåy c6 phåi la "Chtin Hieu" khong?

vm

a

The nao gQi la "c~n hitu"? qn hieu la con ngl1bi theo thbi d~i ngay nay rna hieu thåo voi cha mc;:, di hQc ciing la ph11ong phap hieu thåo voi cha mc;:, dåy g<;>i la c~n hieu. qn hieu la hieu thåo doi nay' c~n hieu eling c6 th~ n6i la ti~u hieu, nhl1ng eling c6 it nhieu khong gi6ng. ''Viln hieu" la hieu thåo muon dbi, nh11 Trung Qu6c c6 24 ngm)i con hieu, 24 ngl1bi con hieu nay la hieu thåo muon doi, vi h<;> da d~ l~i tieng thom cho muon doi. N6i Mn "Nhf thqp tu hieu" nay thi Trung Qu6c c6 m~t ngl1oi g<;>i la D6ng Vmh. D6ng Vmh con gQi la D6ng Åm. D6ng Vmh råt hieu thåo voi cha mc;:. Hang x6m cua anh ta c6 m~t ng11oi hQ V11ong, gQi la V11ong Ky. D6ng Vinh la ngl1oi ngbeo, khong c6 tien, V11ang Ky la ngl1ai giau c6. Nhl1ng mc;: cua D6ng Vmh, vi nho c6 ngl1bi con hieu thåo nen dl1Qc khoe m~nh m~p m~p. M~c du da lon tu6i, nhl1ng tl1 sang den t6i ba luon cåm thåy vui ve. Con ba mc;: cua V11ong Ky m~c du tien b~c sung rue, an thl c6 thit heo, fuit ga, ca, vit, toan thu ngon v~t 1~. nhl1ng l~i 6m yeu ~nh ho~n. Ba ta khong c6 m~t chut vui ve, lu6n dau buon. C6 m~t horn D6ng VInh khong c6 o nha, V11ang Ky eling khong c6 o nha, ba 6m moi hoi ba m~p:

Phlip Åm Vu Lan 99

- Nha ba ngheo nhl1 the, eling khong c6 gi ngon d~ an. V~y ~i sao ba m~p nhl1 v~y? Ba lon tu6i nhl1 the, rna m~p nh11 v~y la ly do gi? Mc;: cua D6ng Vmh moi n6i voi mc;: cua V11ang Ky rang: - Boi vi con cua toi råt la hieu thåo, n6 khong dam lam m~t vi~c gi xåu cå, l~i råt th~t tha dung dån, c'ån cu lam vi~c. Toi khong c6 dieu chi dau buon ve n6, l~i råt hai lCmg. Tårn bon thoåi mai, thån th~ khoe m~. toi thich nhl1 v~y, nen to i m~p d11qc. Sau d6 mc;: cua D6ng Vmh tue la ba m~p hoi l~i ba 6m: - Ba c6 tien nhl1 the, an toan la thu ngon v~t l~. ~i sao l~i 6m nhl1 v~y? Ba 6m nhl1 cåy s~y. c6 phåi la ~nh gi khong? Ba 6m nay lien trå loi: - Toi hå! Tuy c6 tien, tuy c6 do an ngon, nh11ng dua con cua toi, tånh n6 khong th~t tha, khong dung dån, th11ong lam nhung hanh vi phi phåp; horn nay ph~m phap, ngay mai eling ph~m phap. Horn nay bi sai nha båt tra hoi, mai l~i c6 l~nh gQi cua phu dl1bng gl:ti den. Toi tl1 sang den t6i, chi lo lång cho dua con nay, an du ngon cach måy eling cåm tMy khong vui, tl1 sang den t6i lue nao eling I1U s'åu, lo buon. Cho nen toi cang ngay cang 6m di, m~p khong n6i, deu la vi buon b~,tc chuy~n nay ... Hilu tuy c6 vien hieu, c~n hieu, d~i hieu, ti~u hieu, nhl1ng n6i den s~,t hieu thåo chån chånh, thl chån hieu chinh la tu banh d~ sau nay thanh Ph~t. cac v~ h6m nay h<;>c Ph~t phåp, khong tro ve nha, chinh la Sl,t hieu thåo cMn chinh, dung la biet hQc Ph~t. C6 th~ hanb tri Ph~t phåp thl moi la st;t hieu thåo dung dån nhåt.

Vu Lan Hoi: U Vu Lan xuåt xu tl1 kinh nao? Dåp: U Vu Lan xuåt xu tl1 kinh Ph~t thuyet Vu Lan Bon. Theo kinh nay Ph~t c6 d~y ngai M~;~c Kien Lien rång: "Uz # tu cua Ph~t tu hanh dr;zo hieu thåo, cac con phåi thuang nh(J nghf cung duang cha m~ minh. Hang ndm nham ngay rc'im tMng båy ctk con phåi sinh lang hitu thåo d6i cha m~ dOi nay cilng nhu cha m~ trang båy dOi qua khU mil cu himh phtzp hQi Vu-Lan, cung duang chu Ph~t va chu Tang dl Mo dap an due mil cha m~ dii nu6i duiJng minh". Nghl M~;~c Kien Lien vång theo

vm

81

loi PMt, thiet trai eling du<mg mum phuong tang chting, Mi hu6ng c6ng due ve cho m<; minh a duoi dia ngl)C, khien ba duqc thoat thån ng~ quy, vang sinh T~ d(>. Hoi:

Y nghia cua chu Vu Lan B<>n la gi?

Dåp: Vu Lan Bon la dich Am tit chu Ph~ Ullambana. Y dich la cnu dåo huyen. Theo ngai T6ng M~t. Vu Lan nghia la dåo huyen, am chi clJc hinh bi treo (huyen) nguqc (d6o) cua chUng sinh trong dia ngl)c. Bon tUe la cai ch~u, cai thau, tuqng trung cho V~t CUu d(> nhUng chting sinh lfy. Do d6 cach dich th6ng thu<mg cua 11~ Vu Lan la l~ "C!Cu dåo huyin, giåi th6ng kh6" (Vu Lon Bon Klnh so. quyen hQ). Hoi: Utm sao cnu d(> chting sinh, citu huyen thåt t6, trong h~ gioi? Dåp: Kinh kt l~ rang ngai Ml)c Kien Lien dung suc ~oh th'ån th6ng cua Ca nhån minh d~ thtr CUu m<_: minh a dia ngl)C rna thåt b~i. Sau d6 theo loi Ph~t d~y: "mu6n c!Cu dq chung sinh trong coi d!a nglf.C, ng~ quy, minh ciin p håi nhil tffi d~o l/fe cua ttJp thl chu Tang , nhiing v! chdn thiJt tu hanh ". Xua kia, vao rllm thang tu, Due Ph~t va chu Tang kiet h~. (nghia la an tn,1 m<;>t cho de tu hanh. khong ra ngoai khat thl,lc de tranh ph61 dam lem con trung sau bQ sinh s6n day day vao mua mua). Rllm thang båy, Ut ngay cu6i cung cua mua h~. Ph~t va chu Tang te tlJU dt tl)ng gioi, thuyet phap. Båy gio chu Tang se dung d~o IlJe thanh t~ cua minh d~ hoi huong ve chting sinh dang cbiu th6ng kh6 trong coi duoi. Hoi: Trong

l~

Vu Lan phåi eting duong ra sao?

Dåp: Theo nhu Ph~t d~y. nhung ai mu6n båo hieu cho cha m<; båy doi thi phåi dem thuqng vt åm thlJc an tri noi m(>t cai cMu (hay dO dvng) d~ eting duong chu Tang trong muoi phuong. Sa di dung ch~u hay do dtJng c6 dung tich 16n la mu6n am chi rllng tåt cå do eting du<mg la danh cho ~P th~ Tang doan cM kh6ng danh rieng cho vi Tang d~c bi~t nao. Tåt cå do v~t eting du<mg åy se duqc phån ph6i dong deu cho tåt ca Tang Ni. Hoi: U Vu Lan m6i qu6c gia, m6i dia phuong deu t6 chuc khac nhau, nhu v~y t6 chuc the nao thi tuong d6i phu hqp voi tinh th'ån chånh phåp Ph~t d~y? Dåp: Vua Vo De vao nam D~i Dong thu tu, da tung toi chua Dong Thai dt lam l~ trai tang, eting du<mg. Sau roi m6i nam, tro tbanh th6ng 1~. cac vua hoang de deu råt coi trQng le Vu Lan. Doi Duong, vua D~i T6ng con td chUc clJc ky long trQng, bllng cach cho thinh Tang Ni , thiet bOn eting du<mg a trong hoang cung. Ve sau truyen th6ng phd ~p khlip nhån gian, nhieu mau me slic thai the tl)c (nhu dat vang bQc. tien giay. cung kieng .. ), ciing nhu nhung phong tl)c nhån gian (dan ca mua håt) duqc them vao, hoan toan kh6ng phåi chån ly PMt d~y. Sau nay vao doi nha Thanh, c6 nhieu vt Tang chti truong lam l~ cung phl)ng Vu Lan Bon, eting du<mg Tam Båo

82

vao han ngay, con han t6i thi eting c6 bon, sieu d(> quy d6i. D6i voi nguoi ~i gia, tinh th'ån can bån nhåt rna l~ Vu Lan nhllrn bi~u hi~n. nllrn a trong ba phuong di~n:

l. Tren phuong di~n can hån lam nguoi, thi l~ Vu Lan la ca h(>i lam ta phån tinh: khien minh biet hieu thåo voi cha m<; con s6ng va biet bdn ph~n phåi giåi cnu cha m<; båy doi xua kia ciing nhu giåi cnu tåt cå ng~ quy, dia ngl)c chUng sinh. 2. Tren phuong di~n tu phuoc tu hu~. thi l~ Vu Lan la co h(>i dt ta tu tårn chån thaoh: minh phåi biet cung kinh eting du<mg chu Tang, phl)ng S\J Tam Båo. 3. Tren phuong di~n giåi thoat, thi le Vu Lan la co h(>i d~ ta tu tårn d~i bi: minh phåi thåy S\J th6ng khd CUa ffiQi chUng sinh nhu la cua chinh minh. Bai vi n(>i dung sieu d(> vong linh la m(>t c6ng vi~c råt trang trQng, nghiem rue. Do d6 mQi slic thåi tieu khi~n. hu6ng ngo~i deu kh6ng dem Mn lqi ich chån th~t va chåc hin se kh6ng dem l~i c6ng due, neu kh6ng mu6n n6i la se gieo trong nhån khd cho mai sau. Hut Tårn suu tam nguy~n

eAu

M(>t chieu l~ng nglim bi~n khoi Long lanh bao dqt s6ng o6i nhåp nh6 Von quanh bai eat l~ng to Ch6i chang nling giåi, !Ung lo nuoc dång Måy dan xanh nglit måy t'ång Troi bao la r(>ng, bi~n trUng trung xa Dang khi cånh d<;p bien boa Chqt con bao n6i phong ba 'Am 'Am Måy den mu mit chuy~n v'ån Nuoc dång titng ngQn s6ng th'ån len cao Khlip noi mua gi6 tu6n trao Troi nhu gi~ du, bi~n gao thet chang? Con nhu h~t eat s6ng Hllng Con nhu chiec la giUa dong d~i duong Hai hung truoc cånh v6 thu<mg Bien sanh - sanh bien kh6 lu<mg phån minh LOng såu bitn cå m6ng menh Voi long såu cua the tinh nao hay? Phåp Luån vong bånh xe quay V6 thuong- v6 nga ddi thay kh6ng ngitng Nguy~n c'åu quan tuang tinh tårn Nguy~n c'åu vuqt ~ tr'åm luån toi bO Nguy~n c'åu thoat cånh me do Nguy~n c'åu huy~n m(>ng phai mo tr'ån tårn Nguy~n c'åu ben giac bu6ng dåm Tron cåu h~ nguy~n duoi chån Ph~t Dai Vån Nuong, Mua Vu Lan 1999

Phåp Åm Vu Lan 99

nghia m~ tinh me •

qua nqung far

pqdm

ltan ngq! ~i!f ~am Dodn Quoc Hinh nha nha tho PMp c6 n6i: "L'amour doune mere, /'amour que nul n'oublie" CTinh

m~

la thu tTnh khong al

quen duQc).

Oi, vao nhung tra(mg hqp ng~c nhien, dau don ngaoi ta keu "Giiti rJi", 'Triti rJi", "Ph~t ai", "Chua rJi" va ciing kh6ng th6 quen "Mf! rJi". Trong thoi gian cu(>c khång chien th'ån thanh ch6ng PMp cua ta, b(> d(>i ph~;~c kich cua ta da nhieu khi bat MP loi keu "mf! rJi" Coh momon) cua linh PMp khi båt chgt bi nga d~n. s~ ki~n nay da dage co quan dich v~n cua ta ngay d6 ph6 bien trong truyen don, bao chi va truyen thanh d6 keu gQi linh PMp nghl den tinh m~ rna h~ sung, tåy chay cu(>c chien phi nhån phi nghia cua th~c dån tai chiem thu(>c dia d6. M~.

Tinh M~. Que M~ roi nha trong traong ca M~ Vi~t Nam cua Ph~m Duy gom Dåt M~. Nui Mc;:, Song M~. Bi6n M~. quå th~t tåt cå nhfrng gi dinh liu den M~ Vi~t Nam, tinh M~ Vi~t Nam, deu gåy m(>t åm haong bao dung va hien diu, tham thiet va ai hoai, menh mong va bat tuy~t trong long chung ta nha v~y. Va chung ta khong ng~c nhien khi thåy nh~c si Ph~m Duy da dong h6a M~ Vi~t Nam thanh lich sl1 Vi~t Nam, lich sl1 m(>t dån t(>c bi hung tren månh dåt chiu d~ng bao dau thaong, thl1 thach nay. ChUng ta hay on l~i nh~c va loi cua khuc traong ca bat hu nay. Neu nha traoc khi chet d6 l~i di chllc xin hoa tang xac pham cua minh thanh tro than, roi rac xu6ng canh dong bat ngat xu An, d~ dage vinh vien th~ nh~p vao månh dåt que haong, d~ dage vinh vien s6ng gifra nhfrng ngaoi dån que An c'ån cu va muon van kh6 c~c. Nhfrng chinh khach 16i 1<!-c, kh6ng vong an bao gio hQ ciing c6 cai nhln kinh ai ve phia nhfrng ngaoi dan que chan låm tay bun, tam t6i kia, nhang chinh hQ m6i la ph'ån nen m6ng cua dån t9c, hQ nu6i na6c, hQ mo na6c, hQ gifr na6c. Cho nen mo d'åu traong ca M~ Vi~t Nam, Ph~m Duy da

Phap Åm V u Lan 99

Sy

khång dioh ngay bllng eau ngåm cua ca khuc l "Mf! ta ", ngay Ph'ån D'åu Dat M~: Mf! Vi~t Nam kh6ng son kh6ng phdn, Mf! Vi~t Nam chdn Mm tay bun. Mf! Vi~t Nam kh6ng mang nhung gc'lm, Mf! Vi~t Nam mang tam nau song.

Tieng ca nha thoat rir long dat mc;:, rir lu6ng cay, tie naong khoai, naong san, han nhien thanh nhc;: nha gi6 lua haong eau (cung do thu). Lich sl1 Vi~t Nam rir ngay l~p qu6c den nay, dån t9c ta c6 måy lue dage thanh nhan? Lich sl1 m(>t dån t(>c do~n traang. Bai v~y. trong traong ca M~ Vi~t Nam gom b6n phan coat M~ - Nul M~ - SOng M~ - Bien M~), 21 ca khuc thi ngay Phan M9t Dåt M~. sau ca khuc l "Mf! Ta " sang den ca khuc 2 "Mf! Xinh Df!p" lå ca khuc taoi tan nhåt. Day la thuo M~ m6i la c6 gai d6i tam, xuån tinh ro ro, rna hong, moi do, mat long lanh. Dåy la ca khuc duy nhåt nhtp nhang, tinh tu, long xuån phoi phoi, han M~ nha vom troi xanh tham thåm khong ggn m9t chut måy buon. Vao ca khuc 3 "Mf! CM Mong" da phång phåt u hoai, m~c d'åu sang ca khuc nay nh~c si da chuy6n tie cung do sang cung mi giåm traong. Ca khuc 4 "Lua M i!" ciing nha ca khuc 5 "Mf! D6n Cha Ve" net nh~c vao khuc thl taoi don nong tham, nhang tie gifra khuc tro di la mang mang chinh chien, bang b~c phån ly.

a

Sang Phan Hai Nui Mc;:, ca khuc 6 "Mf! Hoi" , dinh m~nh truån chuyen nhfrng sau h~ bi~t ly cua mua chinh chien mien man, tan kh6c h'åu nha båt ~n da 19 ro: Linh vua, lfnh chUa, lfnh lang Gitt bao nhieu giijc cho chiing phdi di.

Chinh chien dinh m~nh bung n6 "Mf!

Bo Cuqc ChrJi" (ca

khuc 7) la le daong nhien. Chinh chien kh6c li~t hUa h~n

chac cMn va g'ån ke cånh nui xaong cMt ngåt, song mau cu9n dång.

83

Ca khuc 8 "Mf! Trong LOng Nguili Di", ngl1oi ra di gifr nl16c vlla mo nl16c, nhiP m~nh ren Allegro Marcia, cung do traong, hao hung trong ht16ng mltt taong lai, nhl1ng vo cung ai hoai trong ht16ng cbieu di vang, dung h~t v6i y cåu tho khuyet danh nao trl16c dåy: Tu thutf mang guam di mtf coi N gan ndm thucmg nM dat Thiing Long. M(f o l~i v6i con tho, v6i vl1bn dåu, nuoi M(f thay chong. M<f da lå chinh ph~. Ngh(fn ngao. Heo hon. S1\u ch~t ng~t. Nhl1ng quå cåm. Cho den lue, con c6 cåch nao khac hon, "Mf! H6a Da" (ca khuc 10): Gi6 mua dt5ng Mfl kMng thdy måi DW!g trt5ng vl Bon coi trili xa Thucmg thi sl hay bubn C ho nen mf! h6a ra hon nui cao. H~nh

phuc sum h<;>p lua doi v6i chong trl16c dåy chi 16e mong manh nhl1 anh binh minh m()t ngay thu gi6 gi~p ml1a vui, ro i lå chia ly. nh<;>c nhiln ve tht! xac, e che ve tinh thån, ffi(f lå chinh ph~. m(f h6a da, ffi(f chi con biet chat g~n l~y chut niem vui o noi dan con tho dang blrng lon; nhttng than oi, bi kich M<f Vi~t Nam t6i dåy CPhan Ba - song Mf;') - m6i tMt sv bi cu6n hut vao day vvc ctia Bao T6 Khd Dau. r~ng

Tho~t Ca Khuc 11 "Mut5n Ve Que Mf" th6t loi åo nao,

vån vu trong gi6 chi'eu, benh bong cung måy troi, menh mang cung trong nl16c: Chieu chieu ra dUr!g biJ st5ng Muon ve que mf! mii kht5ng c6 do.

Vi nhiing dong song - lU con - da bi cu6n hlit vao

D~c

V<;>ng, thVc sv thanh hi~n thån ctia nhung tham sån si, cmu n~ng ngbi~p chl16ng. Til l~p cong CUu nl16c, ca khuc 12 "St5ng Con Måi Me" chung da chuyt!n sang tranh ba do vttong v6i nhau trong ca khuc 13 "St5ng Vui CMn Mf!". M(f Vi~t Nam bi xoay cu()n xu6ng t6i day vvc bi thåm o då y. va con bi tiep t~c gifr å da y vvc bi thåm nay qua hai ca khuc lien tiep, ca khuc 14 "St5ng KMng Duang Ve", va ca khuc 15 "Nhiing Dong St5ng Chia Re". Mai cho t6i cu6i ca khuc nay m6i tMy m()t gi<;>t sl1ong mat long lanh, m()t bup gi6 hien, d6 la loi g<;>i bao dung va thiet tha ctia M<f: Lii con lt;~c lai duang xa C6 con niio nhiJ mlJ ta thi vl." dt! chuyt!n sang Phån B6n - Bit!n M(f. 'Trai Cdy Dau Kh6" Cl) ctia Phån Song M(f hung han, h<fp hoi, phån h6a, da mo 16i thoat thanh M<f Trung Dttong Cca khuc 16):

S6ng v6 mien man Nhucdu ru em Cua Mf! d!u dang Nulfc bile menh mt5ng

84

Nhu dt5i tay 6m Cua Mf! Tritng Ducmg M<f t\1 thuå ban dåu co gai que doi tårn "dt5i rna tuo'i Mng, dt5i bim tay trang, /ung ong, vai Lån, vu cang tron" qua cu()c hanh trinh dai m()t doi khd dau, nay da t6c bac da moi. .

Dåu dåy lim httång, tieng thuyen chai ho bien, åm httång s6ng v6 menh mang, nht1ng d6 cung la tieng Bit!n Me g<;>i con ve ca khuc 17 "Biln DØng S6ng Gf/fl" menh mong va bien diu l~ lung: Ha ha... biln dØng s6ng gf/fl tu bl Gr;i thuyen viln xu quay vl biln Dt5ng St5ng ra di tu khi non d{li Tu mi'en ngoai st5ng lt;~i Vi4t Nam C6 tu Hy M ii Lf;lp Sem Ciing ve biln mf! thanh con mØt nhii.

Y thuc va vo thuc kieu rna bien! Ca khuc viet o cung mi giåm thu sau bemol. Suc cbiu dVng va tfnh bao dung da d~t t6i gån mue son cung thtiy ~n. M roi til d6 thoat chyt!n sang ca khuc 18 'Thenh Thang Thuyen Ve", anh sang rt1ng rt1ng huyen åo nhl1 anh binh minh dåu tien mien dia eve sau sau thang dem dai gia l~nh. Net co lå quen thu()c må dåu phån ket thuc cho ca khuc nay nghe mem va ~m nhl1 kh6c cho het nl16c mat di nia sach coi long, truån chuyen con d~y nhl1ng thanh thån da v~: Mf gia dang don c hi! ta Co dan chim en tu xa ve r6i Que ta df!p l&m mf o'i Bien em s6ng liJng nulfc nt5i hien lanh. Va thvc sv ket thlic ca khuc bang t16c nguy~n nhan nhti: Ve ddy xdy dap mt51 tinh Moi tinh Vi4t Nam Yeu Mf! gia ThucmgMf! ta Dan con nhå NhiJ yeu nhau Dan con nhå NhiJ thucmg nhau. Chuyt!n sang ca khuc 19 "Chlfp Bl Mua Ngu6n" ta bat MP m()t hinh ånh ht16ng thl1qng va thång hoa vo tien tuy~t h~u trong thi gi6i va nh~c gi6i hoan vil: Mfl cuili boc thanh hoi Mdy tu biln quy Len ngt5i trili gia. Cu nhl1 v~y troi måy må r()ng bit!n cå n6i lien thom ngat yeu thl1ong, thom ngat tinh ngaoi, thom ngat tinh thien nhien cåy co, M<f da thanh Ba, til nhung chua cay ngut ngan M<f can rång cmu dVng, thoi gian g()i t6c trang phau phau (2). M(f dau thttong len ngoi Ba hien h~u v6i ca khuc 20 "Phit Sa LIJp Mdy Trili Cut5n Bay":

Phap Åm Vu Lan 99

La thu k~u xao x.:;zc, Con nai vang ngd ngac, Dq.p tr~n id vang kM.

Tri'eu dang N g9n s6ng the o trang vao bil N g9n trilu dang s6ng nhtip nhO Dbng chua r9ng n(Ji thanh ta ru9ng mlm Din bbi cho mau vi tim Co dim chdu be nhin chim ngoai trifi May bay dt;p lam ba ai Lim may trang, cut?n khdp nai dr;ti chif Lan may che ndng bOn mua Hay la cho nu& Mt; mua ng9t bui.

trong tho cua Thi Si Lau Tr<;>ng L\1

Dån t(>c Vi~t Nam, T6 qu6c Vi~t Nam, My Vi~t Nam, My t\1qng tr\1ng cho 4ch su gian truån bi hung. Nh\1 v~y. D~ khep bai nay, toi van mu6n nhåc 1<~-i cåu tho cua ngaoi linh xtfu s6 kia, cåu tho th6n thuc nao ne, h\16ng ve que nha, Que My, ~p trung å ngay hlnh ånh ngaoi My: Giay vt;t got, ao sifn vai tham lr,mh. Nhiing chiiu Truifng Son, nui dbi co qU{lnh. M t; hi'en ai con tr6t nha qu~ minh!!

My hien nh\1 anh du6c soi sang laong tårn nhung lue di 1<!-C trong bi~n s\1ang mu. Doån Qu6cSy Cl) Ten vå Iqch cua So~n giå, Sang T~o xuåt bån 1963 (2)

Tho Doan Van Cir

Mnghllng niJm.uon • Djfu ChOn

Thoi tiet Uc Chåu th~t ta khac bi~t so voi cac qu6c gia å trong cung m(>t thoi d~o hol).c trong cac thoi d~o ke c~n nh\1: Nam Daong, Thai Lan va Vi~t Nam. Mua Vu Lan, å mien Båe Vi~t Nam la tiet thu, nång vang, gi6 heo may. Mua nay la mua cua thi ca va åm nh~c: hoi thu da thåm d\1qm trong van h<;>c, ngh~ thu~t cua ngaoi Vi~t kha såu d~m. chan chua nhung cåm tinh thanh cao, man mac, tuy c6 thoang buon nhang th~t la tho m(>ng. O Uc Chåu, du å Tåy Uc ta mien taong d6i åm ap han cac ti~u bang mien Dong, nh\1ng mua Vu Lan khi h~u cfing kha l~nh gia; chang bao gib c6 co h(>i daqc nhln thåy hinh ånh: ... Trcj,n gi6 thu phong r11-ng /a vang, La bay tuifng bile /a bay sang ...

trong tho cua Thi si Tan Da, hol).c:

Båy gib nhung con nai bi~t xu, nhåt la nhung con nai cao nien da n,mg g~c. tuy khong d~p la vang kho trong ri:rng thu, nh\1ng van kh6 long thich ung voi trao l\1U sinh ho~t cua Tåy Phaong: ve ben ngoai thi cfing nhieu lue vui caoi r(>n ra g6p voi niem vui cua the h~ con em; nh\1ng ve n(>i tårn thi quå thJ!c cang ngay cang ngo ngac hon, trong moi tr\1bng sinh ho~t th~t la di bi~t so voi moi tr\1ong sinh ho~t cua que h\1ang. Doi khi, toi 11! hOi, cai gi lam cho toi luyen tiec giåi dåt d'åy nhung ky ni~m th\1ong dau va x6t xa 1ly. Toi cfing c6 gång tJ! trå lai rninh m(>t cach trung thJ!c, nh\1ng hinh nh\1 tårn hon cua con ng\1oi, khong nhung chi chtu ånh h\1ång cua cac bien c6 sinh ho~t rna con luon luon tJ! troi d~t theo ao giac CUa nhung \10C VQng b1ft thanh trong cå di vang lan hi~n ~i .... cho nen nhung giåi dap cua to i chang bao gib lam cho toi thoa man chut nao cå, vi tr\16c sau n6 chi la sJ! co d<;>ng cua lu~ ly chu khong phai SJ! CO d<;>ng CUa ao giac. Cang suy t\1 thi y thuc cang v<;>ng d(>ng, lam cho c6 lue toi da chqt hoai nghi ca cai tårn t\1 th'åm kin cua minh, ngo VJ!C ding cam tinh hoai h\1ang CUa toi, phåi chling, cfing chi ta m(>t thu åo giac phåt khoi tir nhung sJ! ki~n da vu(>t khoi tlm tay; vi trong nhung ngay thang cha xu1lt cånh sang Uc Chåu doan t1,1 voi con cai, toi chang bao gib t\1ång t\1qng ra ndi cai thi vt cua doi s6ng ~i que nha, rna chi thåy d6 la m(>t moi tr\1bng sinh ho~t khung khiep, cang roi bO SOm d\1qc ngay nao cang t6t thOi. Toi cfing t~J hOi rninh ding, giå d~ nh\1 toi c6 co h(>i trå ve s6ng ~i Vi~t Nam thi toi c6 cMp nh~ ve que nha hay khong? va nhåt ta khi ve Vi~t Nam trå l~i thi toi c6 con gift d\1QC cai thi Vi phat khåi tir hoai bao hi~n ~i CUa toi khong? hay lue båy gib toi l~i l!Ja ch<;>n cu(>c s6ng xa xu, hol).c toi trå ve que nha nh\1ng l~i cåm thåy khong xung y, vita long bang cu å nguyen ~i Uc Chåu nay. Khi ngoai sau m\1<Ji roi toi moi khang difih d\1QC m(>t dieu ta sJ! khong xung y to~i long chi th~t sJ! la khong xung y to~i long khi n6 trå thanh hi~n thJ!c. Cho nen trong ao giac CUa nhung \10C VQng b1ft thanh hol).c ch\1a th~ hi~n. ng\1oi ta chi hinh dung ra d\1qc cai thi vt cua nhung aoc v<;>ng båt thanh ho~c ch\1a th~ hi~n d6 chu chang bao gib chtu nhin vao m~t trai cua cai thi vt d6 bao gib cå. Cfing vi v~y. toi råt thong cåm voi the h~ con em ta the h~ tre trung rna cac SIJ khong xung y to~i long trong doi s6ng th!Jc te chaa lam cho chUng c6 kinh nghi~m bån thån d~ y thuc ca hai ml).t, phåi va trai, cua cac v1ln de d6i di~n ngo h'åu cmu cho ly trf d\1qc dl! ph'ån trong sinh ho~t 11! thån, rna cu quen s6ng theo cåm tinh va åo giac thoi.

... Em khOng nghe rilng thu Phap Åm Vu Lan 99

85

Cu9c s6ng ~i Uc Chåu, c6 th~ n6i la kha an vi, ngoai h~ th6ng an sinh xa h9i va M th6ng y~m trQ y t€ kha r9ng rai, n€p s6ng ~i dåy t11ong d6i khong c6 bon chen, dua doi qua d9 nhu n€p s6ng ~i Hoa Ky. C9ng d~ng nguai Viet tai Tåy Uc la m9t c9ng dong hfen hoa, nen kfeu ba~ ~i dåy thinh thoång eling c6 co h9i g~p go nhau mot cach thån ai. Thanh ph6 Perth c6 ba ngoi chua Vi~t N~. gia dinh toi thubng lui toi Quan The Åm Ni Tt.r. vi chUa t9a l~c g'ån noi toi cu tni. Gia dinh toi lu6n lu6n c6 måt trong cac bu6i le chinh trong nåm, t6 chUc ~i chila, nhu: T€t Nguyen Dan, Thuqng Nguyen, Ph~t Dån, U Vu Lan va H~ Nguyen, v.v ... Nhung nåm d'åu tien d6n nh~n b6ng hong trång trong ngay le Vu Lan, t6i chi hoai ni~m cong on cua cac b~c sinh thanh; nåm nay, trong nfem xuc cåm m&i ngay m9t gia d~n Va thanh khån hon, t6i moi th\!C S\! binh tårn d~ ki~m di~m l~i Mn ph~n lam con cua minh. Truoc dåy, t6i khong c6 thi gib r&i rai d~ tim hi~u tuang ~n ve nen luån ly c6 truyen cho nen m~c d'åu xuåt thån ti1 m9t gia dinh nho h9c c6 phong th~ sinh ho~t råt mt.rc nghiem cån, toi van chi c6 m9t y ni~m khai quat chu th~t chua hi~u biet Mn noi Mn ch6n cac såc thai di~n thuong cua tru yen th6ng sinh ho~t ke ton. Tren måt hieu d~o. t6i chi quen hi~u la bi€t vång lai d~y båo cua. cha ffiy va ditng bao gib lam cho cha ffiy buon ve minh. Voi y ni~m dinh ninh don giån nhU v~y. trong su6t thoi gian cha my con sinh tien, toi da kh6ng bao gib cai lai cha my, va c6 gång ~o dt.rng m9t gia dinh chinh d6n d~ cha ffiy t6i dUQC yen tårn va hanh di~n ve t6i. Toi da th~ hien chu dao tårn nguy~n nay. nen cha my to i da kha hai lbng khi thåy gia dinh t6i em åm, cac con t6i l~i ngoan ngoan va h9c hanh toi noi toi ch6n. Tuy nhien, ngoai nhftng vi~c d6, t6i kh6ng ph~ng duong gi duqc cha my toi trong lue tu6i gia cå. Båy gib toi chi con c6 th~ bi~u hi~u hieu d~o qua st.r c'åu nguy~n cho huong linh cua cac ngUai dUQC sieu sinh t~ d9 thoi. Nhin l~i, qua trinh lam con CUa minh, tren m~t tieu C\!C c6 th~ n6i t6i da kh6ng ph~ long giao duong cua cha my, nhung tren m~t tich ct.rc thi toi chua he den on dap nghia gi qua st.r ph~ng duång. Khi cha my t6i con sinh tien thi t6i thubng låy ne rång minh b~n lo cho con cai nen kha xao nhang trong vi~c s6m h6m thåm hOi; vi sau khi måt rnien Nam, nha t6i phåi di cåi ~o. quå tht.rc t6i da phåi v6 cung våt vå moi lo cho con cai tiep ~c h9c hanh duqc.

minh. T6i ti! hoi, ngay cå trong thoi gian toi ct.rc ky våt vå la tit nåm 1975 cho den nåm 1984, n€u t6i nhi~t thanh chåm s6c cha my thi toi c6 th~ lam duqc vi~c d6 kh6ng? Toi khong th~ ti! d6i minh, d6i Trai, d6i PMt dUQC nua, rna phåi thu nh~n rång thai d9 so suåt cua t6i d6i voi cha ffiy chi do o su thieu nhiet tårn: lue toi råt våt vå toi khong th~ s6m h6m toi lui chåm s6c cha my, nhung kh6ng phåi vi the rna thinh thoång t6i kh6ng th~ bO ra m'ta ti€ng dong ho d~ ghe thåm cha my duqc; lue t6i ngheo toi khong th~ hi€n dång son hao håi v~ cho cha my, nhung kh6ng phåi vi th€ rna thinh thoång t6i kh6ng th~ qua cap doi chut låy thåo d~ bi~U t~ S\! kinh yeu CUa minh dUQC! Cho nen c6 nhftng dieu truoc dåy rninh thåy kh6ng c6 gi sai quåy rna båy gib l~i thåy la sai quå·y. Neu khong c6 S\! truång thanh ve y thuc thi kh6ng th~ nao c6 S\! trUong tMnh ve thanh nhån, nhåt la tren phuong di~n d~o due va luån ly cå. Su thanh tårn ki~m di~m cua t6i, ngay horn nay, nhu m9t Mng hong no mu9n. Dieu lam t6i v6 cung h6i ti€c kh6ng hån ta ~i b6ng hOng da no mu9n trong tårn tl1 t6i, rna chi la b6ng hong no mu9n d6 da vinh vien mang m'åu trång chu kh6ng bao gib con c6 th~ nhu6m l~i m'åu do thåm duqc nfta. T6i thanh tårn ki~m di~m khong phåi nham m~c dich v~ d~o trong cac con t6i, rna chi mong r1lng k~ tit mua Vu Lan nåm nay, tåt cå nhftng ai con may mån mang tren ao b6ng hong m'åu do, hay th~ hi~n m9t ph'ån nao nhftng gi nen lam d6i voi cha ffiy ngay trong ngay h6m nay di. M9t khi da 10 d~ cho eat b~i tro ve voi eat b~i roi, thi cai cåm ni~m h6i tiec, truoc sau eling van chi la cåm ni~m, ngoai vi~c day dUt tårn tu th~t ching dem l~i duqc ich lqi thi€t tht.rc gi cho cå nhftng nguai da khuåt eling nhu cho chinh bån thån rninh nua.

ky. danh d9ng y thuc ve hi€u

T6i xin quy V~ cho phep t6i dUQC khån nguy~n m9t vai lai: 'Tru(/c ban thil Phtj.t va trong kh6i huang CUa ngay Il Vu Lan, con xin cha mf! tha thu cho nhiing sa s6t trong dq.o lam con cua con. Con cilng xin thanh tam eau nguy4n huang linh cha mf! s(/m duf!c v~ an l{lc 1Wi coi Phtj.t" Ttn nu D~u Chån

Nhung c6 nhftng vi~c, n€u kh6ng lam trong ngay h6m nay, thi trong nhftng thang nåm con lai cua cu6c doi, se kh6ng c6 bao gib c6 co hoi d~ ta~ nua. M9t trong nhftng vi~c d6 la vi~c ph~ng duång cha my trong lue tu6i gia v~y. Båy gib cha my t6i deu da qua dai, toi eling da du chin chån d~ thanh khån ki~m di~m minh nen kh6ng h6 thyn gi d~ nhin l~i chån di~n m~c cai d~o lam con cua chinh 86

Phåp Åm Vu Lan 99

con nghe nhuMe. A' ' van con o que ?

"

Nguy~n Bi1u Tho~i

duong tim den chån ly trong D<).o Ph~t ciing khong danh rieng cho b~c cao Tang dåc d<).o, ho~c cac nha tu hanh kh6 h<).nh rna Phap Ph~t må ra cho lÅt cå m9i loai chung sanh biet gille ng<).

Tlt di qua dur;Jc m(fy ngay Thang gieng Mt: ru hinh hai hu kh6ng Con nghe ruqt dUt trong lang, Cay Len khoe måt, kh6 dong 14 rai Khong con bao låu nua Hi den ngay gio d'åu cua Ma, ngay tron m<)t nam Ma vinh vien xa lia chung con. Con g9i la vinh vien vi tl:t muoi nam nay, con da bO Ma ra di... .. Bo Ma ra di, m1fy chu nghe nhu do<).n truang, dut ru<)t, pho bay hlnh ånh dua con b1lt hitu, bo m~c Cha My gia yeu khong lo cham s6c ... , muon ph'ån lo i d<).o voi cåu: "Ph!!- Mdu tg,i duimg, bat khå viin du" , Cha My con sanh tien khong th~ bO di xa, nhung bitt lam sao hon khi dåy chinh la tårn nguy~n cua Ba Ma. Ba Ma muon t~;~i con phåi ra di, di cho Hi chau n<)i cua Ba Ma mai sau lon len se hånh di~n duqc lam con nguoi. Con nguoi, voi lÅt m<?i d~ nghia d'åy du cua danh tl:t !ly.

ca

Muoi nam troi qua nhu m<)t gi1lc m<)ng, gi1lc m<)ng khong em dem lam con trå gi1lc va day xe tårn can. Bon nam sau ngay con di, Ba da nhåm måt lia doi. Con khong c6 hy v9ng nhln l<).i duqc Ba k~ tl:t ngay chitc ghe dai 8 met ruåi cua con xuoi theo dong H~u Giang troi ra eira bi~n Tr'ån De, vi lue !ly b~ cua Ba ciing da trå n~ng phåi nllm m<)t cho. Ba cbiu dt;tng duqc them bon nam ciing la m<)t ån di~n cua Troi Ph~t. Niem mo uoc con 1<!-i cua con chi con barn vao chUt hy v9ng rllng: Ma con khoe m<).nh, roi dåy tht nao con cung se ve M duqc g~p 1<!-i Ma, duqc ph~;~ng duong Ma, khong nhieu thi it nhung ..... cho den Ttt vl:ta qua, con mai biet rang uoc V<?ng cua mlnh khong bao gio tht;tc hi~n duqc nua. Ma da moi mon, khong th~ dqi, khong con cM con! Ngay gio d'åu tien cua Ma nam nay, con phåi an chay them m<)t ngay. Con n6i den chu them la vi, c6 le, cho mai den horn nay, sau m<)t nam Ha xa duong tht, tl:t m<)t coi an blnh nhln xu6ng, Ma moi hi~u rllng: Thllng con trai cua Ma chång gi6ng ai! Nguoi ta an truang chay, th~p chay, l~;~ c chay, hay t~ låm thl ciing s6c, v9ng giao h<)i. Nghia la mong Ml)t, ngay Rllm, moi thang ciing duqc hai ngay. Hai ngay rna con khong "tu" n6i, n6i chi den cai kh6 h'!-nh cua cac b~c xu1lt gia. Tuy v~y con

Phap Åm V u Lan 99

C6t 16i trong D<).o Ph~t la cai Tårn. Triet ly ve chu Tårn trong Ph~t Giao vua blnh di, vl:ta cao sieu. Cåu chuy~n dån gian ve "Sl! Tich Con Chim Thiiy C hUa" rna Ma k~ cho con nghe ngay con con be, dtn nay con van nho nåm long, Mak~ rllng ..... Ngay xtia, ngay xua ... c6 m<)t Nha Su, tren duang den Thien True bai kien Due The Ton, da g~p m<)t ten do t~ chuyen giet nguoi CUOp cua. Ke CUOp g~p Th'åy Tu! m<)t st;t di~n kitn b1ft h<).nh cho ke tu hanh, vi b<).o lt;tc thl chi bitt c6 gitt ch6c va huy di~t! V~y rna Nha Su da cåm h6a duqc ten do t~! T1lt cå chllng sanh deu c6 Ph~t tinh. Sau khi tl:t to mo den cham chU, duqc Nha Su dan giåi tl:t Sinh, Uo, B~, Tti den giåi thoat khoi Luån lfoi va st;t tu ~p d~ tlm ve co i Thanh T~ theo P håp Ph~t.... Ten do t~ hoi: - V~y Due Ph~t d~;~ng cai chi? Nba Su dap ngay : - Due Ph~t d~;~ng Tårn, V<).n st;t do Tårn! Nghe den dåy ten do t~ bOng ngl) duqc D<).o. Y ngoi XUOng V~ duang, c'åm dao do t~ tt;t m6 b1;1ng minh, moi ra quå tim dang d~p n6ng h6i trao cho Nba Su va thua rång: - Suot doi toi ngu mul)i, giet h'!-i khong bitt bao nhieu nguoi VO tl)i. Nay nho Th'åy giao h6a, toi moi biet duqc duong ngay le phåi.... Toi thanh tårn sam hoi..... Xin Th'åy mang cai Tårn cua toi dång len Due Ph~t! Toi nguy~n eling duong quå tim hu6ng thi~n cua mlnh cho Due Tht Ton d~ xin chu<)c t<)i. N6i xong, y cham chu nhln Nha Su m<)t hoi, rC>i moi nga xuong tl:t tl:t nhåm mat. Nha Su hoång kinh nhung cuoi cimg ciing thu g6i quå tim cua ten do t~ mang theo len duong cho tr<?n lai uy thac. Cu<)c hanh trlnh tiep t~;~c. Vai hOrn d'åu, Nha Su con

87

d~,tng cai mui kh6 ngl:ti cua quå tim, nhung dmg ve sau, du6i suc n6ng thieu d6t cua m~t trbi, quå tim nh~;~c th~ chuong sinh len va toa mui hoi thtii khong sao chtu nfii. Khong quen SJ,l uy thac lue dlu, nhUng SUC chtu d~,tng c6 h~n. nen chieu horn sau Nha Su danh phåi vift cai "cua nrj' ben V~ dUOng.

c6 chtu

Tråi qua khong biet bao nhieu gian nan vift vå, gi6ng nhu Thly Huyen Trang di thinh kinh, cu6i cung roi Nha Su ciing den dUQc <11ft Ph~t. Khi vao Chånh Di~n dånh le Ph~t. tUbng thu~t m<;>i dien bien cua cu(>c hanh trinh, Nha su da quen m1ft chuy~n ten do t~. Sau bu6i le, Due Ph~t m6i g<;>i ong vao hOi: - Tren dubng di, c6 ai gåi ong mang cai gi khong? Nha Su ngo ngån m(>t ch6c, roi s~,tc nh6 l~i. ong v(>i quy xu6ng: - B~ch Due The Ton, con da nh~n lai mang quå tim cua m(>t ngubi cåi ac hoan thi~n eting dubng Nhu Lai nhung vi mui hoi thui qua kh6 chtu trong nhieu ngay nen con da vift l~i d9c dubng. Due Ph~t nhin v6i c~p mat va giQng n6i bien tu ch~m rai: - V~y la ong da ph~;~ long m(>t ngubi c6 thi~n tårn roi! Biet minh llm 16i, Nha Su l~y tu gia Due Ph~t roi trå l~i con dubng cfi mong tim cho duqc quå tim cua ten do t~. Nhung hoi oi! Nui rung trung di~p. thbi gian l~i qua låu. Quå tim neu khong la moi ngon cho h6 bao, sai lang, ken ken qua qu~ .. . thi cfing da thtii rua v6i gi6 mua, thbi tiet... con dåu rna tim? ki~t suc, Nha Su da g~;~c nga ben dubng. Tu thån xac ong, m(>t loai chim l~ hinh thanh va van tiep t~;~c su m~ng vac mo c6c ... c6c ... di tim quå tim khap son cung thlly ~n. Dån gian m6i d~t ten cho loai chim nay la Chim Thly Chua.

Tun kiem moi mon, cho den m(>t horn

"Thiiy C hua" la loai chim c6 rift nhieu å dong bang rnien Nam d~o tru6c. D6 la loai chim c6 v6c dang nhu chim tu hu, chim qu~ ... dlu va c6 mau den, thån va canh mau da (nåu som), tren dinh dlu c6 ch6p long mau den gi6ng nhU cai mao cua thly tu. Nhung trUa he thanh vang, tieng chim khoang nh~t de u deu c6c ... c6c ... c6c ... gi6ng nhU tieng mo t~;~ng kinh. C6 le do hinh d~ng va tieng keu nen dån gian m6i d~t ten la Chim Thly Chua? (chlm nay cung nhu loal chlm dil!lu håu va quc;~ den, khOng con th6y

o qu~ mlnh tu giua thop nl~n 60 nOa). Cåu chuy~n Ma k~ con nghe hoi tam, chin tu6i v6i tl,la de: "S~,t Tfch Chim Thly Chua". Den tu6i truång thanh, con hi~u mau chuy~n tren qua y nghia "DiJ Tl Buong Dao Thimh Ph~t". Ngay nay, tu6i con da xe chieu, d<;>c va hi~u them kinh Ph~t. con m6i hi~u ra chu Tårn sieu thoat cua D~o PMt ån tang trong cåu chuy~n c6 ve vo cung binh dån, cd tfch neu tren. Ba giai do~n cua cu(>c dbi, cimg m(>t mau chuy~n, con tim tMy ba y nghia khac nhau. Th~t ra con bao nhieu nghia khac nua trong cåu

88

chuy~n tren con van chua hi~u het! .... Ngay cå cai hi~u cua con vua k~ ciing khong biet dung hay sai?

Trå ve chuy~n an chay chi m(>t ngay cua con, chac Ma thua biet rang, tU lue nho, thang con cua Ma v6n du th6i hu ~t du: lubi bieng, ua an ngon, thfch m~c dyp, lanh n~ng tim nhy, tr6n h<;>c..... nghia la cai gi t~ nh1ft trong cac dua tre la c6 con! Duy c6 m(>t dieu Ma biet chac å con lå: Con thuong Ma vo cung! lfoi 1fy, khoång nam, sau tu6i... Hang nam cu vao cu6i thu, la ngoai duong r~;~ng nhieu .... my toi nåm tay toi dan di tren con dubng dai va hyp.... Vång, Ma dan con di h<;>c khong biet bao nhieu lln tren con dubng, gi6ng nhu trong bai van cua Thanh Tinb, c6 dieu con dubng khong dai låm, chi hon hai tram thl16c th6i. The nen dan con den trubng xong, Ma yen tårn quay lttng ra ve. Ve den nha thi Ma ciing th1fy con dung ke ben! Ma l~i nåm tay con dat trå l~i trttbng. Con run ngubi tri l~i nhttng khi Ma chåy nu6c mat thi con l~i riu rfu om c~p m(>t minh den l6p. Con di Ma dat con di Con thi tru&ng hQc, Ma thi tru&ng dm. Ma dat con di, con thi trttbng h<;>c.... con thi r6t! Con khong mang ve cho Ma m(>t månh bang to lon hay m(>t h9c vi cao quy nao d~ den dap cong on sinh thånh dttong d~;~c.... con chi mang ve cho Ma n6i lo canh canh ngay dem. D6 la "månh bang" tac chien v6i ba l'ån bi thttong, fån nao ciing th~p tl:t nh1ft sinh nhtt cach n6i cua Ma. Trong khi di thi å trttbng dbi, Ma cfing vi... con må.. . trl1Qt len trl1Qt xu6ng: nuoi con vat vå tram dttbng, nhung nam ly lo~n. nhung nam thang rna sinh m~ng con ngttbi re nhl1 co rac troi song, nhl1 nhung thåy rna, nhung "tht2ng chong", sang tro i ra, chieu l~i troi vao dttoi con song trttoc cl:ta nha minh! ... V~y rna Ba Ma båo b<;>c, nuoi lon dan con khong roi, khong rot dua nao. Ro i con lon len. Con di... lfnh, con di... Tu, ra ru con di... khoi que httong!

Su6t cu(>c dbi, chua lln nao Ma gom het dttqc bly con dly du ve m(>t nha. C6 dua nay thi thieu dua n<;>. Cho den ngay cu6i dbi, phån nl:ta bly con, chau Ma da khong duqc dung hau c~nh quan tai. Tfnh s6 cu(>c dbi, Ma con minh: khong ai vttqt dttqc trttbng thi cua the cu(>c! T~o h6a cho Ma tay nay thi l1fy bOt l~i å tay kia, nhung con chtta bao gib nghe Ma than thån trach ph~n. hbn gi~n trbi gia. Tu sau Tet M~u Thån 1968, don vt con di chuy~n lien t~;~c su6t nam. C6 khi sang å B~c Lieu, chieu l~i di Ha Tien, qua horn sau da trå ve Chttong Thi~n. Vi~c an u6ng å don vi th~t rift b1ft thttbng. Nhung lue c6 chuån bi thi m(>t ngay com våt, ba ngay g~o. nhttng nhung lue "nhåy" b1ft ngb thi com s1fy, ca h(>p da lå phuc lam ... cfing c6 khi nhin d6i m1fy horn lien, an cå cu-hii-dua, rau lu(>t, ho~c nhung ngay sau Tet M~u Thån, nam sat thi xa C'ån Tho. Ma phåi ra ru(>ng lua chin vang å R~ch Bln vu6t lua h(>t vao n6n sat dung can leng gia cho be vo, Phap Åm Vu Lan 99

th6i trllu roi nllu chao cfing dttqc vai chen ... phong lttu d~ hup!

dttqc ngttoi YVån.

Må biet trong hoan cånh lang b~t nhtt v~y rna con vån nho ngay an chay nhtt hoi o nha. Trong m<?t d~p ghe tham Må, sau lån b~ thttong thrl hai.... vua xulft vi~n. Trong bua com vao dling horn Ram nhttng Må l~i nllu ca th~t e he. Con llly lam l~ nhin Må vi låu nay Må vån an chay du 10 ngay m6i thang. Hi~u y con, Må cttoi hfen Ianh va n6i: - An di con! Con an m<;>t rninh! Horn nay Må an Chay!

Mily nam trttoc dåy, khi anh qua doi o que nha, ba my anh, da tron 80 mttoi tu6i, lue tien drla con den noi an gille ngan thu, trong cånh tre lao kh6c true xanh, ba c~;~ s~;~t sui vinh bi~t con m<?t cåu dang d~ doi: "Ml! nuoi con hai murJi niim, nhung con dii nuoi mf! bon ch~fc niim tron!''

TMy con thu ngttoi, nu6t khong troi, Må phån trån: - Con mai b~ thttong, con yeu srlc, an m~n m<;>t bua khong sao ... Ph~t ~i Tårn con ~~ Ph~t T~i

Tårn! Cåu nay Må d~y con khong biet bao nhieu lån, con nghe loi Må. C6 m<;>t dieu chlk Må khong bao gio biet, d6 ta cfing k~ tu horn lly, con quyet tårn giU ngay an chay, cho du g~p bilt crl tro ng~i nao, d6 la ngay Ram Thang Båy, ngay Xa T<;>i Vong Nhån, cfing la ngay Vu Lan Bao Hieu. Hon ba ch~;~c nam qua, con vån giU tr<:>n vyn ngay an chay nay khong he vi ph~ Ckhi l(lp gla dlnh, va c6c con khOn lon, hl~u bl~t. d~n luc;>t dau va ch6u n(>i cua M6, cOng b6t chuoc cOng an chay vol con vao ngay nay). Con khong dam va khong bao gio c6 y nghi

an chay vao nhung ngay nay, ngay Vu Lan, ta d~ bao hieu. Ån Cha My rna dttqc trå, dttqc den don giån chi bang cach nh~ an c6 mlly mieng tmt, mlly rnieng ca trong m<;>t vai ngay, cua ba tram sau mttoi lam ngay, ching h6a ra ån Cha My de den de dåp nhtt v~y sao? Kh6ng! Con khong bao gio dam c6 y nghi nhtt v~y!. .. Con chi l~p tårn c6 m<;>t dieu duy nhllt rang: trong ngay nay con phåi th!Jc s!J t~ tårn d~ nho den Ba, den Må. Nha nhung ngay con tho d~i. Ba Må da tram CIJC, nghln kh6 nuoi con, d~y con nen v6c nen ngttoi! Ba Må da hy sinh trQn quang doi thanh xuån, trQn h~nh phlic rieng ttt cua minh cho cac con cua Ba Må trong nhung thång nam ly lo~n t<;>t cung cua dilt nttoc! Cha Mf! thuong con nhu biln hi5lai /{zng Con nuoi Cha Mf! tinh thang, tinh ngay.

Cåu nay con ngce dttqc trong vo tuong cåi lttong trttoc thang 04 nam 1975, nhttng con nho hoai khong quen, con nho dai nhtt v~y vi cai y nghia thåm tråm va th~;tc tien cua cåu hat, cåu hat binh dån, cåu hat cåi lttong nhttng mang dåy tfnh chllt giao d~;~c nhac nho såu sac den cai d~o lam con: ve tren n6i len tinh Cha Mtt thttong con nhtt troi cao bi~n r<?ng; ve dttoi phån ånh tårn tr~ng ich ky thieu s6t, hay k~ l~ cua drla con, trong d6 c6 drla con nay cua Må, k~ rång: Horn qua toi da ve que rttoc Mtt len nha tr~ b~. tfnh ra con... hai mttoi chin ngay nila cfing dttqc m<?t thang roi! quå th~t tfnh thang, tfnh ngay rna con tfnh cho c6 loi mai cmu. Tren coi doi nay, vui voi ph~n lam con, dttqc chu toan m<?t phån voi hai chu Hieu D~o. con nghi khong ai bång

Phåp Åm Vu Lan 99

nh~c

si tai hoa tåc giå bai LOng My!

Nh~c

si

B6n ch~;~c nam! H~nh phlic lam thay cho anh! Anh da nuoi My bang cå cu<?c doi khon lon th3.nh nhån cua minh. Chå bu voi con trai cua Må, nhieu nam nay ao tt6c voi long dttqc ve l~i que httong m<;>t lån, m<;>t lån thoi, d~ dttqc bttng to chao, mue tung mu6ng, mue t\1 t\1 dlit cho Må an d~ dttqc nhin n~;~ cttoi nhan nheo, m6m mem cua Må .... V~y rna co h9i nay vinh vien kh6ng bao gio con toi dttqc voi con! Con chtta ~p ve, Må da nhy nhang thanh thoat ra di!!! Må oi! o dåy crl den Mua Vu Lan Bao Hieu ta ngttoi ta nhåc den My, de cao cong lao nuoi dttong cua My! lam long con ng~m ngui va nho Må vo cung. "Lang Mf! bao la nhu biln Thai Binh .... ".Bai Lang My cua Y Vån quå la bai båt båt hfi, tuy nhien, con nghi cai bao la cua bi~n Thai Binh khong sao gi6ng dttqc cai bao la trong long My. Bi~n Thai Binh bao la båt ngat, nhttng van thinh thoång... "binh thUy" n6i phong ba, trai l~i lang My thi khong, My thttong con trong con nttoc lon, thttong cå lue nttoc da rong, mua Dong My u åm, mua H~ My qu~t nong!. ... My cho con bli, m6m com, r6t nttoc, d6 gille ngu, lue mac vong å u o.... con thrlc, con ngu, con tro gille doi be bOng .... , tåt cå deu chi m<;>t ban tay d~u dang thanh thoat cua My. Mtt lo cho con du cå b6n mua. Dåu phåi mua nång l~i thttong nhieu, mua mtta thttong it. Gi6 chttong den t\1 phttong Båe, gi6 N'Om ve httong Nam ... NgQn gi6 nao cfing mang tårn long mat rttqi cua My mon man, ve vu6t drla con rninh. LOn len sao no nao con quen måt? con l~i tfnh toan thi~t hon voi My, con l~i bay ra thttong My nhttng phåi dqi thang, dqi mua?

Trong doi, ai cfing c6 My, va ai cfing thttong My, ngo~i tru m9t s6 it ca bi~t! Ngay Vu Lan, ngay Mother's Da y, la nhung ngay tuy~t voi trong nam, d~ ph~n lam con du c6 ngttqc xuoi, tån tåo o dåu, du c6 say me cånh phong hoa, tuyet nguy~t noi nao cfing con luon dttqc nhac nho, gqi nho den m9t ngay cho Cha My; nhttng sau ngay nay, xin cfing dung quen thoi gian con l~i trong nam Cha My rninh cfing hi~n tien, ciing c'ån den "tinh con" sttoi lim. Cai D~o Hieu ai cfing hi~u nhttng khong phåi de trå, de den. M<;>t ngttoi nong dån quanh nam d(y lua, trong khoai, co c~;tc thang ngay, sang rau chieu chao d~m b~c nhttng c6 My, c6 con.... con hon biet bao ke C6ng, Håu, Khanh,

89

Tu6ng, vinh thån phi da nhung chång chUt doai hoai.

M~

Cha quen

m~t.

long

Con cua Ma chua bao gio c6 u6c mo lam C6ng, Hau, Khanh, Tu6ng nhung mu6n duqc lam anh n6ng dån su6t doi ben M~ th~t eling kh6ng de dang!. .. The m6i biet xua Thåy Tir ~ d~i g~o dubng xa nu6i M~ thuo han vi... sau lam den C6ng Khanh giau sang chuc tu6c nhung M~ da ra nguoi thien cd. Tir ~ nhi'eu lån ao u6c... "D6i cå

Mai sau con

Nguyin BUll ThoQI

van ca dao cho m~ - kfnh t(mg nhOng ba M~ Vi$t Nom. va nhOng nguoi con hieu th6o nhan ngay Vu Lon .

Thuc khuya m6i biet dem dai, Nu6i con måi biet c6ng lao M~ Thåy Con oi, con l6n cho mau, Con an duqc, chång 6m dau, m~ mirng. NM x11a thåy m~ da tung, Chat chiu h~t mu6i, h~t virng cho con. Gio day xa cach nu6c non, Que nha thåy m~ van con nhu xua? "Ma ai dU"ng danh con dau, Dl con belt tfc Mi rau nhi1."

rna

Nh6 loi ran d~y ngay tho, NM eau M~ d~n con gio nen than. Lam nguoi phåi nh6 thanh nhan, Lam con phåi nh6 c6ng an mau tu. 'Trifi mua bong b6ng b~p bong, Mf! di Iay cMng con å'v{ti. ai"

Troi mua heo båt dem dai, Do ngang la chuyen xin ai dung buon. Troi mua n~g h~t. ml1a tu6n, Con oi <tung kh6c, m~ thuong con nhieu. Troi mua x6m nho diu hiu, Vong dua keo k~t con thiu g~c nong. 'Trifi mua bong b6ng bf?.p bOng ... "

Y nay con CUt Cl;lt du6i, Sao may l~i båo t1;t nu6i than may? Cha m~ c6ng kh6 ai tay, Nghia tinh nhu hat nu6c d'ay chång voi. Nuoi con kh6n l6n nen nguoi, 90

duong nu6i ph~;mg tho.

"Den luu ly mia nu& nua dau, Nita thuang cha mf!, nua sau n~ duyen."

Uy chong, chft hieu sao yen, Th6i thi chång trQn loi nguyen h6m nao. C6ng duang d~:~c, due cu lao, T'mh anh em nguy~n kiep sau <tap den. "Lt:fy chi trå thåo cho cha, D~n an c ho mf! em ra /Æy cMng."

Ctmg Khanh tilng Mf! cuifi" (muc;m m~t cOu, trc;JI dl hal chu cua nha tho TrOn Trung Dc;Jo), <1~ <111qc con l~i M~ gia håu d~i g~o nhu xua, gi6ng nhu con Ma ngay nay, nhieu nam tam nguy~n duqc c6 m~t lån ve que tham Ma, <tut chlio, pha sfta, nghe Mak~ chuy~n xua, tfch "Con Chim Thiiy ChUIJ" nhl1 ngay Ma con tre, ngay con con be. Nhung mQi chuy~n deu da qua ... mu~n mang! Con mong sao the h~ chau, chåt cua Ma, du <tang s6ng o xu nguoi v6i nen van h6a hoan toan xa l~. se hQc duqc bai hQc x6t xa cua con bay gio rna tranh n6i u6c mo ngån ngo cay <tang trQn doi nhu Thåy Tit~ xa xua v~y!!! ./.

nguy~n

Chong em chliu chu, con 6ng, Nha cao ci:ta n')ng, ru~ng dong phi nhieu. T'mh minh, em van d~u yeu, Nguoi ta cua lam, tien nhieu. Biet sao. Åo m~c .;ao khoi dåu cao, Cho m~ d~t <1~ con nao dam sai. "Mff gia nhu chuo'i ba huang, Nhu xoi nip ml/t, nhu duang mia tau".

G6i x6i, chiec banh horn nao, Chu6i huong, xoai ngQt, m~n dao cho con. But chi, vo nho, bång con, Nang niu net chft lue con ~u tho. Cung con ch~p chung i to, Diu con ticng bu6c d~i kho ngay xua. Nh9c nhlln ru(>ng lua, mrong dua, Nu6i con nao quån nang mua som chieu. Xa que, xa m~ than yeu, Nh6 ve que cfi chin chieu ru(>t dau. "Nuoi em tu thua be tha, Nay em kh6n lrm la nhi'l mf! cha". Anh thuong em xin hiiy Mn nha,

qy nguoi mai m6i <1~ m~ cha yen long. Dau rllng ph~n gai chft tong, Xa cha cach m~ theo chong sao dang. Hay anh ve å cung lang D~ em tinh hieu v~n toan cå hai. Anh kia kheo h9c tieng Tåy, Sao bo m~ thåy chång doai chång tr6ng. Anh xai phung phi m~c long, V6i thåy m~ anh tiec tung dong ticng xu. Ai ai hieu d~o kheo tu, Ngay sao con chliu den bU chång sai.

- Thuong anh nao ng~i duong xa, Nhl.1ng con cha m~ tu6i gia thi sao? Cånh nha thieu truoc h1;1t sau, ~i them don chiec long nao ra di. - Thuong em nao ng~i dieu chi, em hieu thåo anh thi thuong them. Cho anh o r~ nha em, Cånh nha don chiec c6 them m(>t nguoi. Giup em cha m~ duang nuoi, Minh cung chia xe ng9t bu i voi nhau ...

Th~y

Qu6cThal Phap Åm V u Lan 99

Duoi nang vang V\)t cua bu6i chieu he, toi nh~n thåy ffiy toi vui mirng m(>t cach dang thuong. M(>t tay nguai giu chiec n6n, con tay kia thi run run. Nguai lach minh, cho khoi b~ gai O hang rao VUOng. Quftn ao ngUOi tieu t1,1y nhu(>m anh nang xe chi'eu: Maura lay banh cho my ve, con! Que my toi o Trung B~. NM nguai o ben kia m~t dong song nho, em kin voi hai bo lau xanh. Chfnh o noi nay, lue nguai mai muoi lam tu6i, thi m~t tinh duyen dyp de gay nen slJ g~p ga giUa hai nguai xa ll!-. My toi thuang thu~t ll!-i cho toi nghe cu~c nhan duyen ngay truoc, thu~t ll!-i bång m~t gi9ng råt thb o, hlnh nhu cho st;t ket hon voi ba toi la m(>t dieu khong dang n6i. Toi l9t long, my toi da ng6t b6n muoi tu6i, the nghia la toi biet to mo hoi Mn chuy~n tam tinh cua nguai, thl nguoi da gia. Cau hoi luon luon cua toi la: My, my låy ba c6 xe o to di dua dåu khong my? My toi cuai, m(>t cai cuai chua chat ct;tc di~m: C6 con l!-· My låy ba con c6 nhung ba muoi chiec o to kia! Tuy nho, toi hi~u ngay d6 la m(>t lai than kin. Tht;tc ra, my toi låy chong trong m(>t hoan cånh tung thieu het stk. Ba toi hoi ay con ngheo, nhu ph'ån nhieu nhilng nguai bl!-n cung nuoc mai sang day. Ngay nho, toi yeu my toi m(>t cåch btn rtn. Nguai chieu toi, c6 le vi nguai doan thay o toi m~t s6 ph~n thieu em vui. Toi doi gi la nguai cho. Toi mu6n gi la nguai chieu y. SlJ nang niu åy ro r~t den n6i ba toi thubng phåi keu: Cu chieu n6 nhu the, thi chua biet n6 hu ngay nao.

Toi dua mlh nhin th'åy giao roi ll!-i nhin my toi. Sau cung toi danh bl!-0 nen xin phep: Thua th'åy, th'åy cho con ra d~ my con hoi. Th'åy giao toi da måi xem quy~n sach, gat: Khong di dåu cå, ngoi dåy! N6i xong, th'åy binh tinh låm nhåm: C'est parfait! parfait! Toi v~ ch6, dua tay ra hi~u cho my toi nem banh xu6ng dat, vi toi khong ra duqc, my toi khong hi~u ll!-i g9i to them. Un nay, th'åy giao ngoånh m~t len, nhin ra ngoai roi hoi ffiy toi: Ba kia mu6n gi? Toi dung ngay d~y thua: Thua th'åy ... My con ... Xin cho nghi a! Toi cu6ng len, run run dåp: Thua th'åy, khong l!-. my con ... my con dua banh!

Th'åy giao toi buong dai m(>t tieng "Oi chao" nhu hoi gi6 va båo toi: Cut ra an di, ro i vao ngay, nghe khong? Toi sung suong, suyt nhåy qua cl:ra s6. Ra den noi, my toi hoi: Sao låu the?

eau n6i ghe ll!-nh lam toi tUi nh~;~c, nhieu fån oa len kh6c. My toi SQ toi b~ don, vay giåu toi ra m(>t noi, om lay toi Toi ph1,1ng phiu: rna vu6t ve. Cu the, m6i lån st;t khac kh6 cua nguai cha My g9i to lam th'åy giao gat. Tir ray c6 thåy con ra lam toi dau don, thi m9t ban tay au yem ll!-i xoa d~u long choi ffiy hån dua, con khong thi ffiy dem ve eat vao to i ngay . Tam tinh cua tre con råt don so rna ciing rat ngan keo kh6a ll!-i ky cho con. phuc 1l!-P· Toi lam niing my toi luon d~ thåy cai thu lam My toi mim cuai nhin t6i. 6i! cai mim cuai cua m(>t lanh cua nguai sau nhilng con thtnh n(>. Toi chl!-Y nhåy nguai my, d~n may cåu roi quay di. Chiec banh horn åy, cung nha, la het c6t d~ m9i nguai biet toi c6 quyen la t6i an m~t cach ngon lanh va hoi v~i. Lue toi vita nem het, hay mu6n lam gi thi lam. Nam len tårn, toi cap sach mo la xu6ng dat, tru tieng tr6ng vao h9c 1l!-i m(>t truang bat d'åu bao gib ra choi: huy~n. Nha truang g'ån May an cai gi dåy? A, thång ngay chq. My toi, m6i l'ån trong mo nay xo, n6 an mau lam anh em l!-· d\)n hang ve, deu dirng ll!-i Cåu n6i sau cung lam t6i Vl,lt cuai, truoc c6ng truang dua bånh Trong mo thay my chua gia s~c ra ngoai mieng banh ng~m cho toi vao nhilng gib nghi. Thåy con be bOng nhu la thoi xua trong mi~ng. Thuo tho au cua toi C6 m(>t l'ån my toi vo y g9i Buon oi buon tieng vong dua ph'ån lon la nhung ngay buo n ba, to len, giUa khi toi dang Buon oi buon tieng ga trua tre trang. cai buon ba khong dau, den bay ngoi trong !ap h9c. Thoång huong hoa buoi mo mang gib con deo du6i t6i mai. Thinh Con oi, ra lay banh, Hay huong ao my bang hoang tim con thoång toi mai vui, nhUng cai vui, mau! Tinh ra biet my kh6ng con ac hl!-i! ll!-i cf6n d~p gi6ng nhu Tinh ra thåy nuoc mat con um cfåm. gi6ng t6, bo rm ll!-i m(>t n6i tr6ng T6i gi~t minh nhin ra thi r6ng thi~u nao trong long t6i sau thay cai banh gio tren tay (Trich trong thl t(lp "COI Tho" cuo Khånh-Ha) khi tan di. Toi vui dåy rna buo n my toi, dUa qua hang rao.

Phåp Åm Vu Lan 99

91

ngay dåy. Toi hm luyen m(>t cai gi xa qua, htr huyen qua, nhtrng khong phåi la thu vui tim kiem trong gia dinh hay trong doi s6ng. B<~n be toi ll;li råt hiem. Vai ba gtrong ml).t phång phåt lang trong qua khu thieu ttroi vui, vai tinh cåm xtra cii leo deo theo toi tren dtrbng doi. C6 the thoi, va thtrong thtrong toi chi s6ng bang m(>ng. Toi khong bang long ai cå, hinh nhtr toi ciing khong bang long cå toi. Toi phåi kiem ca luon luon cho long minh thac mac, trong thu tin tllong quai go la m<;>i ngtroi khong ai yeu toi. D6 tht;tc la m(>t ct;tc hinh cho ke nao, nhtr toi, cbiu ånh htrong st;t k.himg hoång tinh thån do chinh minh gåy ra, do chinh minh ham thich. Cach dåy måy nam, c6 lån toi da chep dol;ln tho cua Baudelaire dan o ban viet, ngay trtrac ml).t: "Il me semble parfois que mon sang coule a flots Ainsi qu'une fontaine aux rythmiques sanglots, le /'entends bien qui coule avec un long murmure, Mais fe me taate en vain pour trouver la blessure". CDOi lue hlnh nhu m6u x61 nguOn. Tva nhu long

Toi

gi~t

minh nhin my: Hang dong kia!

U thi bao nhieu B6n dong! Toi thåy my toi ll).ng ngtroi di, khong n6i dtrqc nua. Nhtrng c6 le cåm d(>ng vi tårn long thtrong my cua toi, ngtroi gtrqng gl;lo: Con cu len nha nam nghi, roi M my dtra cho. My toi n6i d6i. My du6i toi len nha, d~ my toi k.h6c. Lue toi chl;ly xu6ng be'p l~c com an thi thåy doi mat my toi do ng'åu, Vl;\t ao tr6t dam. Toi ngå vao long ngtroi, roi meu mao: Con k.hong di h<;>c nua my <;\· My toi xoa d'åu toi, ctroi nhtr tho dai: Dl;li nao! Con h<;>c dang gioi the kia rna. D~ my dtra tien cho. Dung sq.

nuoc tit'3ng vang thuong . Ta nghe m6u ch6y sOu ruol rUQi. Kh6n noi khOng tlm theiy vt'3t thuong).

D~u bang ti~u h<;>c xong, toi len tinh h<;>c. Trtrac khi thi

vao ban thanh chung va con nhung ba thang nghi he thenh thang trtr6c ml).t, toi theo chung bl;ln den h<;>c tl( vai m(>t th'åy giao tu th Toi tr9 o nha ngtroi chu, m6i thang chi phåi dem gl;lo o nha que ra thay tfen. Toi khong hoi y kien my tOi, vi toi cho vi~c h<;>c lue åy råt c'ån. H<;>c dtrqc ba ngay thi thåy giao toi le phep nhac v6i h<;>c tro bang tieng Phap: Toi mong rang cac anh trå tfen h<;>c trong vai hOrn sap tai dåy, va to i xin cåm on trtrac. H<;>c tro ai nåy nh6n nhåo len. C6 vai ngtroi trong b<;>n m6c ngay tfen tui mang len trå. Cac anh k.hac xin khåt Mn mai. Rieng to i, to i buon låm. Chi mai den lue åy, t(>i nghi~p. toi mai nh6 den my toi, toi mai nha den cai v6n lieng it oi cua ngtroi. B6n dong! Tinh theo gia ti'en o Trung B(> vao thoi binh la hai mtroi quan! Toi lam m(>t cai tinh nhåm va rung minh biet rang d6 la m()t s6 tien eat c6. Dieu cån thiet la toi phåi mtrqn o dau låy måy dong hao ve nha que trinh bay m<;>i st;t vai my toi. Cai trap tien cua chu toi d6ng ll;li v6i con chau råt chåc. Hau bao cua cac bl;ln ciing k.hong th~ mo dtrqc vi m(>t eir d(>ng nhån tir nao. Toi danh xin nghi m(>t hOrn, cu6c bQ ve nha låy tien trå cai "nq h9c". TMy toi ve båt thån, my toi ngirng tay xay lua, hoi toi: Sao con ll;li ve? Con khong ngoai tinh rna h<;>c a?

o

Toi b~m moi ll;li d~ nen tieng k.h6c. Toi k.hong du can dåm n6i cai s6 tien h<;>c qua lon kia nua. My toi thi ll;li ngo rang toi bi hat hUi nen hoi nt;tng: Hay la b<;>n n6 lam gi con? Toi lac dåu, k.h6c: Th'åy giao .. . th'åy giao doi tien h<;>c! My toi ctroi diem nhien: Ttrong gi chu doi tien h<;>c thi d~ my dtra. Måy Mo?

Phåp Åm Vu Lan 99

Sang mai thåy toi sira sol;ln ra tinh, ngtroi ban k.hoan: Con cu ra khåt vai th'åy giao vai hOrn nua, roi my mang tien ra trå sau. Toi hi~u ngay la my toi con phåi chl;ly tien nen ngoan ngoan ra h<;>c ll;li. Cå lap da trå tien het, tru toi. Tuy ngoi o cu6i lap ap ltrng vao ttrong, toi van ttrong nghe sau minh nhung tieng ctroi che gieu. Toi dåm ngtrqng, cai ngtrqng cua ngtroi h<;>c tro k.hong thUQC bai, nghenh ngang dung trtrac m<;>i con mat, tay xep vong tron, ve mai cuc ao cua minh. The nao .. .? Th'åy giao hoi to i. Thtra th'åy, th'åy cho con khåt den hai horn nua. Neu hai horn nua chtra c6 tien h<;>c thi anh nghi sao? Toi dap rat chac chan: Thtra thåy c6 <;l. the nao ciing c6, my con da båo dung ngay kia dtra tien ra. Toi vita h<;>c, vita sq. Ngay thång chl;ly mau them. Hai to ijch roi ch6ng qua. Nhtrng rnay, my to i ra dung dqi toi ngoai eira nha h<;>c, vi noi h<;>c chinh la m(>t cai nha th~t. My toi cap cai thung trong dt;1ng mtroi quan tien. Toi ai ngl;li båo my: Trå tien h<;>c bang tien kem, thåy giao khong nh~n dau my <;l. Toi chtra kiP cån, thi my toi da cap thung den trtrac ml).t th'åy giao, va dl).t tren ban mtroi quan tien, va hai to giåy bl;lc låy o nut bu(>c ru(>t ttrqng ra, lam toi do cå ml).t. My toi k~ l~ nhtr khi k~ l~ vai m(>t ngtroi bl;ln thån: Chau n6 båo th'åy khong tieu tien kem nen ngan toi khong cho dem vao. Th'åy tinh, chau n6 con nho, tårn tinh nhtr con gai, hay sq vo sq vån ... Th'åy giao sai ngtroi cåt tien di, va chirng nhtr d(>ng long trtrac cånh ngheo tung cua chUng toi, th'åy c'åm låy tay toi, thanh tht;tc:

92

Em cmu kh6 rna h9C di. Em h9C kha dtly. Thang sau th'åy b6t tien h9c cho. Ra ngoai, toi vui ve hoi mtt toi: Sao mtt c6 nhieu tien the, mtt? Mtt toi cuoi, ni:ta buon mia vui: Mtt chi c6 muoi quan thoi. Hai dong b~c tty la cua thim con. Mtt thtly roi å d'åu giuong thim nam nen ml1QI1 ~m! Toi rl;)ng roi cå minh måy. Toi thtly ttlt cå cai thanh ph6 que huong cua toi quay dåo truoc m~t, nha cMt len cåy, cåy cMt len nha. Toi hoi mtt: Sao mtt l~i ltly nhu the, thim tty n6i cho. Mtt toi cuoi g'ån nhu kh6c: Nguoi ta giau, minh muqn ~m roi trå sau eling khong sao. Ma thfm tty c6 n6i thl n6i mtt. vi~c gi Mn con rna con kh6c. Vita d~t chån vao nha, toi nghe tieng thfm toi reo: Toi c6 ba dong b~c di å d'åu giuong, dua nao ltly milt hai roi? Toi toan ctlt tieng, thl mtt toi v(li btlu tay toi, n6i khe: M~c n6! Nhung toi khong nghe. Toi båo thim: Chau ltly dtly, thfm ~- Cha u tr6t danh milt ro i.

Thfm toi lubrn toi, nghien rang

l~i:

Chåu gioi nhi? Do ån cåp. Toi chua Iq.p n6i them duqc gi, thl mtt t6i da dung len: To i muqn cua thfm dtly, d~ vai Mm nua t6i mang ra trå l~i. Thfm toi biu m6i, thong thtto: U, ba muqn the thl ai chå muqn duqc! Cåu chuy~n tren dåy deo du6i toi nhu m(lt am ånh ct;tc nhl;JC. M6i fån nho Mn mtt toi, hay xet minh ph~m t(li, toi thubng dem n6 ra d~ tt;t hlnh ph~t. Nhieu nam da rai theo nhieu nam, va båy gio, trong nhung dem Ha N(li, cai tbanh ph6 boa l~ chi quen tieu b~c voi hao, t6i van ran rqn nghe tMy åm thanh cua muoi quan tien keu lanh lånh ... HO DzÅnh 'Chan troi co·

Ngay nay, vao nhQng nåm cuoi cua thien nien ky, tam thuc nhan loQi dang chudn bi ru bo quå khU bQO II!C, bal khoan dung, d~ mo rQng cånh cua Tu-Bi-Hy-Xa cho thien nien ky tål. 06 se la ky nguyen dan chu, 111 do, binh dlmg giua cåc dan IQc, khoan dung trong tu tuong va fon giåo. Oay kl nhllng phdm giå cao quy cua loai nguoi ma Ouc Ph{lt luon luon de cao, day cung 10 nhQng giå tri ma PhQI Tu Vltt Nam då th~ hltn. _.r#l

/l / # #, 1

l

l l/l

/1/"'-'1/l / . . - l/ 1 /1 1 / lr#

VuLan nh6M~ Cu m6i dl) Vu Lan trå l~i Nghe n6i long te tåi nho Song Thån An Mtt Cha sinh duong lon muon ph'ån Tr9n kiep s6ng tåo t'ån nuoi con tre. Gio hi~n cånh cu(lc doi con milt Mtt Giii'a truong doi c6 le buoc phieu linh Biet tim dåu niem an ui thåm tinh Th6i tUi pMn doi minh con l~c 16ng. Con milt Mtt. milt di nguon hy v9ng Milt tinh thuong såu r(lng bi~n troi cao Mtt kfnh thuong, biet tim Mtt noi nao? Hay chi gitte chiem bao mitng h(li ng(l. Theo nåm thang giii'a giong doi bao t6 Thån l~c loai voi s6 kiep tha huong Mai nha xua bao ky ni~m yeu thuong Hang s6ng d~y tren duong con phieu lang. C6 nhung lue ndi troi cimg nam thång NM Mtt bien lai lang l~ s'åu roi Ai khuyen lo, ai cham s6c cu(lc doi Con l~c long choi voi cung ngmch cånh. Con cåm thtly doi con nhieu bilt h~nh Khi milt roi hinh ånh Mtt bien thuong Bao thoi gian voi s6 kiep gi6 suong Kh6ng phai nh~t nho thuong hlnh b6ng Mtt. Con gio dåy nhu chim troi don le Dap den on Cha Mtt nghia cu lao Ngay Vu Lan xuc cåm d~ xuyen xao Thuong nho Mtt, nghttn ngao con khtln nguy~n: Dili ac nghi~p. gia tit doi m(lng huyen duyen lanb tu luy~n y thanh tinh Dång cu(lc doi hanh D~o giup chllng sinh Thanh Ph~t quå, ån tinh con Vtfn ve. T~o

Tru6c Ph~t Dai trang nghiem long con tre D6c tårn thanh khe khe nguy~n c'åu xin Då'ng t6i cao minh chung m(lt niem tin Dl) Hien Mau sieu linh rnien L~c cånh.

.1 /.#/1/1/l,lri~::II•~I~.I/.I,IW:,I;II

(T.M.K)

Phap Åm V u Lan 99

93

nfra nhfrng mon ån d~m b~c nhung huang vi ng<;>t m~n thom ngon t\1 ban tay d'åy tinh thuong tha thiet cua m~ hi~n m6i lue chi~u v~. Can nha tit d6 trå nen tr6ng vång, qu~ hiu va cang bu~n thåm m6i khi hoang h6n bu6ng phu. Nam xua toi con be Ml! toi da qua dOi Uin diiu tien toi biet Thdn ph~n kl mi5 coi

Nam Mtl BOn 811 Thich Ca Måu Ni Ph~t Kfnh b9ch Thu(/ng tqa Vi4n chu va chu D9i Due Tang cung toan thl d9i chung.

Horn nay chUng con B~ Tat gioi QK. va toan the gia quyen c6 duyen s\{ dlu thanb dånh le xin tåc b~ch . Nam Mtl D~i Hieu

M~:~c Ki~n Lien B() Tat Tac D~;ti ChungMinh

Kfnh b9ch Thu(/ng tqa Vi4n chu, C hu DC,li Due Tang cung df:li chung.

Chung con duqc nghe trong kinh Due PMt d~y rang: Hieu tårn tue Ph~t tårn, Hieu h~ch tue Ph~t h~nh ho~c Ph~:~ mau ~i ti~n nhu Ph~t ~i the. Va Kinh Thi ciing c6 cåu: Thien kinh v~ quyen, hieu h~nh vi tien. Nhung b~t h~nh cho chung con, cåy mu6n l~ng gi6 ching mu6n ng\tng. ChUng con mu6n duqc ph~:~ng ducmg M~ Cha, bao dåp c6ng on sanh thanh ducmg d~:~c thi than oi! Nguoi M~ chUng con nay dåu con nfra.

bien

NguiJng b9ch chu Mn cung d9i chUng, Cach dåy 49 ngay, d~ lu~t v6 thuong cay nghi~t da cu6p di hinh b6ng nguoi ke mau dang yeu dang kfnh cua chung con la Uu Ba Di gioi phåp danh Tårn Thanh t~:~c danh Tr'ån 'fhi Nguy~t. sanh nåm Bfnh Ty, m~t ngay 16 thang tu nåm Ky Mao. Huång th<;> 64 tudi.

Tuy la ke mau nhung nguoi da n~ng cong nuoi duong kh6ng thua kem c6ng sanh thanh duong d~:~c cua m('>t nguoi m~ ru('>t. Nh6 thuå chUng con con tho ~u v6i tu6i doi len 6. Khi chUng con vita m6i biet duqc A, B. Lue rna y thuc chung con chua phån bi~t ro rang v~ tinh thuang va le s6ng, thi hOi 6i! Nguoi M~ ru('>t thj.t thån yeu då v('>i ly bi~t, bO l~i m('>t dan con tho 4 dua (3 tral. 1 gal). Ke t\1 d6 chUng con m~t di m('>t tinh thuang thieng lieng cao cå trong cu('>c doi.

sa

ChUng con t\1 d6 m~t hin di ban tay diu hi~n ~ ap len tran khi n6ng 1~. trå troi. Chung con kh6ng con duqc nghe nhfrng lai em diu ng<;>t ngao cua m~ hi~n benh v\{c lue ph~:~ thån la rl\y quå trach khi chung con tho d~i 16i fåm. ChUng con kh6ng con nghe duqc lai ca ru ngu cua m~ hi~n m6i dem khuya vång. ChUng con kh6ng con

94

Toi biet toi mat ml} La mat cå cu~c dOi.

Ba chung con lue b~y gib trong hoan cånh dan chiet, nhu m('>t ga tr6ng vita phåi lam lii v6i c6ng vi~c sinh nhai ctJc nh<;>c ngoai xå h('>i l~i vita phåi coi s6c cå dan con nho d~i. May la nho c6 sl;t giup do cua N('>i va Ngo~i chung con. Va tuy N('>i, Ngo~i r~t m\{c thuong yeu ciing kh6ng sao ganh vac n6i m<;>i c6ng vi~c tr6i theo thoi gian chung con d'ån d'ån kh6n lon.

Vi cu('>c s6ng, vi thuong N('>i, Ngo~i kfnh yeu chung con, vi mu6n dan con c6 tinh thuang yeu dum b<;>c, nen ba chung con sau båy nrun dan chiet danh phåi l~p ke mau h'åu c6 the thay the nguoi m~ hi~n yeu d~u sån s6c duong nu6i chUng con. Tir d6 chung con c6 duqc nguoi ke mau hi~n th~:~c. thay m~ ru('>t båo b<;>c ve the xac lan tinh thl\n cho chung con den lue truång thanh. Niem h~nh phuc gia dinh chua duqc nh~ du thi chung con l~i g~p n6i dieu linh cua que huang dat nuoc. B6n ph~n lam con, chung con chua tron v6i m~ cha, l~i phåi ndi tr6i trong doi quån ngii, båo v~ td qu6c thån thuong. Voi hoai mong ngay qu6c thåi dån an, duqc veke c~n. com nuoc thu6c thang, nång khån si:ra ao cho cha m~ lue xe chieu ngo h'åu den dåp phl\n nao c6ng on sanh thanh , duong d~:~c cu lao. Nhung tiec thay! Can s6ng gi6 cu('>c doi cu mai thi nhau d'6n d~p. Roi m('>t ngay v~ nuoc måy den bao phU. Thån ph~n chUng con them m('>t fån nfra tr6i n6i xu nguoi, nghin trung xa cach m~ cha. G'ån su6t 20 nrun dai, chUng con may mån c6 diem phuc g~p duqc m~ hi~n. Ll\n MP sau nhfrng thang ngay xa vång nay ciing la fån cu6i cung cua cu('>c h('>i ng('> chia ly gitra m~ va con cimg chåu: N gay nao ml} ml} con con Bay gio hai ngå cach xa doi duimg. Kfnh bf:lch chu ton, Dr;zi Due cung d9i chung,

Ke mau chUng con då tir giå cu('>c doi 6 truqc ra di vinh vien bång con ~nh hiim ngheo. X6t xa thay! Chung con nghin trung xa cåch kh6ng ve duqc de ph~:~c tang va quy l~y trUoc di ånh cua m~ ~i que nha. KMng duqc th~p

Phap Åm V u Lan 99

nen nhang, hay dtta tien ffiy ve nai an nghi cuoi cung, ng:m thu an giåc! Th~t la dau long cho chllng con. Nhttng den bu vao n6i thieu x6t trong b6n ph~n lam con, thi chllng con l~i dttqc h~nh duyen h<)i ng(> cung Ph~t phap tren xu ngttbi: Vi c6 ngum vi cong duiJng dlf-C Nuot sat n6ng thdu ruØt thdu gan Liim cho thdn thl tieu tan Dln tram ngan kilp thdm an chua d'en.

D(> Ph~t quoc. Ciing nhb nhån duyen thu thllng h6m nay rna bån thån chung con nguy~n dttqc h<)i ng(> Ph~t phap vinh kiep, tttang lai h~nh nguy~n xuåt gia vien man. Ngttong mong chtt T6n due, D~i Due cung d~i chung t\:r bi hoan hy n~p th9 phåm v~t cho chung con va gia quyen dttqc åm triem lQi l~c. NAM MO CONG DUC LÅM Bb TÅT MA HA TÅT TÅC D~l CHUNG MINH Q.

Chi c6 cach lå: Vi cha mt: chuyen lo phung tlf,ng C ung iin niin nhilng tl)i /6i xua C ung duang Tam Båo s6"m trua C ung la tu phuac ch&ng chua m6n chi Ram thtlng båy den kY tlf tu ThØp phuong Tang d'eu dlf Il nay Sam sanh Il vØt du day CM giil eau hl)i diJ.t bay c ung ddng

Khai

thuang tij.ng mt:

My thttang thttang

Con muon viet m(>t bai tha di kinh ~ng my, muon viet m(>t bai van th~t hay di kfnh dång len my , nhttng mai mai d6 chi la m(>t giåc m(>ng con åp u trong tim, va c6 le chång bao gib thJ!c hi~n dttqc. Biet bao fån con da viet, ia. viet roi l~i x6a, tri 6c con tran ng~p nhung lai muon viet, muon n6i rieng cho my nhttng von lieng t\:r ngu cua con Kinh bfJch chu tan, D'fi Due cung dfJi chung qua ngheo nan, tai viet van cua con qua kem coi, nen Chung con g~p go duyen lanh thu thllng. H6m nay nhån mai mai con kh6ng tai nao dien tå dttqc dieu con muon lue Chtt Tang va d~i chung trong hai tu'ån kiet gi<Ji an n6i, muon viet. Ngay mai la ngay Mothers' Day, tJ! dttng ett, thllc liem thån tårn, trau gioi gi6i due ~i tr~;~ xu con muon viet, viet rieng nhung dong chu di ~ng My thttang yeu, du vån biet tha Khu6ng Vi~t. Nhån d6 bån <)<~· ,,':~ ~~~~--0.:V:·"'-- ~ ::;:. v~v;.._- ~:~.:,- '"..(~~· con kh6ng ha y, van con thån con dttqc xufft gia gieo <,,· vån tho dång M~ ~<, kh6ng bay btt6m, 6ng chuot. duyen vOi nhieu m1;1c dfch. "< :-, ~~ Nhttng, my dåu bao gib che Tren la bao dap thåm ån Tårn ~· My yeu hoi ..... nhilng dieu con da viet v6i ca Båo, dttoi la bao ån 6ng ba <i tårn long con, phåi kh6ng my. Dem nay con h'åu qu~t nhe! cha my hi~n dbi ciing nhtt Cho My hien yen giåc ngu m(>ng say nhieu kiep ve trl16c, va kh6ng My, con muon g9i my cå v~n Thttang My yeu våt vå thång nam dai quen c'åu nguy~n cho ffiy va l'ån, du chi di cho my biet la Nu6i con tre den ngay kh6n lon ke måu chung con da va v\:ra ~ .,-~. con yeu my, con sung stt6ng qua dbi. Con h6n My tram ngan l'ån My nhe! > va h~nh phuc khi con dttqc åp ~; Nhin måu t\:r long d~ thåy nao nao u trong tinh thttang bao la cua Chung con vang lai Ph~t d~y, \) Vi dan con, My l~n d~ lao dao ~ me. C6 le v6i m9i ngttbi såm it trai duyen thanh kfnh ~~ D6i vai g'åy som h6m t'ån tåo. S. chung quanh, con da b116c dång len mrtoi ph11ang chu <.> ~ vao cai tu6i trl1ong thånh, du Anh yeu ai! .... Ph~t. chu D~i Bo Tat cung '' chinh chån di y thuc drtqc chu Hien Thanh Tang. Thu Giup em vai cåu d~o .... '( nhung dieu hay le phåi nen Lam v'ån tha .... kfnh dång My dåu yeu! den xin thanh kinh eting <~ >( drtong hi~n tien Tang va d~i Neu thuang em ... xin thuang My th~t nhieu .... 5:> theo, va nhilng dieu xåu nen ~< tranh. C6 le v6i m9i ngrtbi, chung h'åu nrtong nho oai lJ!c >s Vi My la tåt cå trong long em d6! ~2 <~ con da du 16n di kh6ng c'ån Chang, chang ai ! ... . Tam Båo gia h(> cung sJ! gia ,< (< SJ! cham SOC, lo lång CUa ffiy. tri cua chl1 Tang va d~i chung Dåy måy lai em to ... . C6 le v6i m9i ngrtbi, con het V6i long thånh cho em ngo d6i cåu ! rna my con la Ph~m Thj. U con trong cåi tu6i d~ rna xa va ke måu chllng con la Tr'ån Neu thuang em .... xin chu "hieu" di d'åu .... vao long my, lam niing voi Thi Nguy~t phåp danh Tårn Cho tron d•o '('CreN' hci'e thåo". ;;> n)", "dau vinh my nhilng dieu v~t vanh. Thanh, hai nguoi my hien H6n M• klnh v•u. M ngoan cUa M•l : Vång, c6 le m9i ngrtoi nghi c6ng sanh - c6ng duong cua dung. Nhttng, c6 m(>t dieu, c6 0 chllng con duqc httang phu6c "~~..::(~./'_..*~~~~ le ffi9i ngttoi kh6ng tai nao nhan thien ho~c sanh ve Tifih DiJ.ng diu nguy~n song duang truang Hode sanh v'e tinh do an nhan Ay Mo dap ;hu a~ Sanh thanh duiJng dlf-C song thdn cua minh.

ii!

Phåp Åm Vu Lan 99

95

hi~u duqc, d6 Ut du con c6 lon Mn dåu, c6 di Mn b1lt cu phuang troi nao thi t1lm long con eling hl16ng ve my, va my mu6n doi ta m~t hinh ånh dyp trong con, m~t hinh ånh rna con lu6n gin gift trong tim.

My, my c6 biet, chung con lu6n hanh dien v6i doi la chting con c6 duqc m~t nguoi my tuy~t voi. nhu me. Con th~t h~nh phuc khi duqc 1lp u trong tinh thuong va ~t;t san s6c lo H{ng cua my, khi dll<,JC my d~y d6 con tit cach di dung Mn loi an tieng n6i, khi duqc my khen eling nhu khi bi my la r'åy. du d6i khi con bi r'åy oan, nhung con kh6ng bao gio trach my cå, my c6 biet kh6ng? C6 nhilng l'ån con da v6 tinh khien my but>n, nhilng khi d6 con da tMy long con dau x6t v6 cung, con tt;t trach con, con da nho nhilng giQt nu6c måt h6i h~n vi con da lam me buon, con da viet cho my nhilng la thu th~t ta ctai d~ x~ I6i my, mong chu~c ph'ån nao nhung l6i cua con, me con nh6 kh6ng hO my?? C6 nhung l'ån con da sung su6n~ khi th1iy my vui khi con duqc lanh nhung ph'ån thuong va duqc m9i nguoi v6 tay khen ngqi. My c6 biet, khi d6 con kh6ng sung su6ng vi nhung tieng v6 tay, nhilng loi khen cua nhung nguoi xa l~. cua th'åy c6, rna con chi sung su6ng, vui m\rng vi con da mang m~t niem vui ~ng my, du niem vui cua con qua nho be neu dem so v6i tinh me cho con. C6 nhung l'ån con t\r truong ve nha, m~t moi v6 cung vi nhung bai vo chong ch1lt, vi nhung budi hQc keo dai le the su6t tit sang Mn sam t6i, vi nhung x6 dåy, chen l1ln tren xe bus, vi nhung tr~n gi6 l~nh bu6t xuong, nhllng khi ve den nha, dll<,JC th1iy ffiy va nghe nhung loi my ån c'ån hOi han lo lång, nhilng st;t m~t nhQc cua con tan bien th~t ta nhanh. C6 nhung l'ån con lam bai kh6ng duqc dung nhu y mong mu6n, con da tt;t cåm th~y du hd v6 cung khi ffiy hoi han ve ket quå bai lam, con kh6ng mu6n n6i d6i v6i my, nhllng con ciing kh6ng mu6n lam my buon long. C6 nhung l'ån con thuc th~t khuya, hay d~y th~t som d~ hQC bai thi, nhUng dUOng nhll my con thuc khuya va d~y som han cå con, d~ lo cho con nhung m6n an hOi b6 suc khoe. Con da cåm d~ng låm, du con kh6ng bao gio cam on my cå, nhung c6 le my hi~u long con nhieu han la nhung loi con n6i rna my nhi. C6 nhung budi t6i con ve tre vi bai vo chua xong, my da lo lång th1lp thom, kh6ng an tårn mai Mn khi con binh yen ve den nha, c1lt tieng gQi my, my lo nhung l~i c6 gi1lu kh6ng mu6n cho con biet vi sq con kh6ng an tårn hQc hanh. My ai, con thuong my v6 cung chinh vi nhilng st;t te nhi nhll the do my~· C6 le con da qua sa y trong nhung lue my cåm th1ly kh6ng khoe trong nguoi rna my vi sq t1,1i con lo lång nen c6 dåu. Va chting con thi l~i qua v6 tårn chi biet pM ChQC nhau, dua giån, CUOi n6i rna quen kh6ng d~ y thåy n\} cuoi cua ffiy kem tuoi han mQi ngay. giQng ffiy nghe yeu han mQi ngay. Va, duang nhu tl;li con chång biet san s6c my chu dao nhu nhung khi my lo cho t\}i con nhilng khi c6 dua nao bi cåm cum. Con c6 th~ dem tren d'åu ng6n tay duqc nhung l'ån con san s6c cho my, nhUng nhilng fån my san s6c cho con thi c6 le kh6ng c6 m~t cai 96

may tinh t6i tån nhåt tren doi nay c6 th~ Mm duoc. Gio nay con m6i thåy thåm thia nhung loi trong bai hat "Limg Mif" cua nh~c si Y Vån, con m6i thåy thuong x6t cho nhung nguoi b~ vi m~t ly do gi d6 rna kh6ng duqc ban tay cua ffiy hQ san s6c, c6 le nhung nguoi b~n cua con da buon låm vi con hay v6 tinh k~ cho hQ nghe nhilng st;t san s6c cua ffiy, nhung st;t san s6c qua suc ån c'ån d6i khi khien con bi b~n be treu chQc, d6i khi khien con hoi thåy phien phUc, nhung, my ai, con th~t st;t sung su6ng khi con duqc c6 my 6 Mn con, con duqc nghe tieng my cuoi, loi my n6i, con duqc nghe nhung loi me d~y d6, COn dll<,JC an nhung mon lln me nåu, con dUO~ m~c nhung t1lm ao len rna ffiy da c~m c~i ngoi dan, duqc nhung t6i quåy qu'ån Mn my nghe my k~ l~i nhung ky ni~m xa xua thuo my con nho, thuo b6 my mai quen nhau, hay thuo rna tl;li con con nho xiu, rt>i me lai k~ t\rng tinh du cua m6i dua, cho t\}i con c6 dip ~a· treu chQc nhau chi ch6e lam 'åm i cå nha. Nhung ngay le Vu Lan, con da hanh di~n. tt;t hao va sung su6ng khi duoc huong niem h~nh phtic d~ cai m~t b6ng hong do thå~ len ngt;tc ao Mn trai, phia trai tim con, d~ duqc nghe ThU<,Jng tQa tr\} tri thuyet phap ve tinh thUong bao la cua my. C6 le con con qua tre con, m6i khi c6 nguoi ban nao cua con khen my dyp, my tai, la con l~i cuoi th~~ tuoi, th~t sung su6ng, y nhu cai thuo mai ch~p chung vao truang v~y my a. Ma duong nhu my c6 m(>t di~m chi th~t d~c bi~t khien t1lt cå b~n be ctia con, du quen thån hay chi m~t vai l'ån g~p my, deu nh6 Mn my va d6i khi, nhung nguoi b~n phuang xa cua con gQi di~n tho~i tham hoi, hQ deu hoi tham my, con c6 k~ cho my nghe du con biet chua chåc my da nh6 duqc nguoi b~n d6 ra sao. Ma duong nhu my c6 th~t la nhieu uu di~m rna con kh6ng c6 duqc, ffiy tai gioi qua, khien d6i khi con phåi ren ri rang sao my gioi qua nen con th~t ta ngu d6t, v\}ng ve khi so sanh v6i my.

eim

My, con mu6n van loi con mu6n n6i, mu6n viet, nhung sao con qua V\}ng ve khi tim nhung t\r ngu d~ dien tå long con, nhung sao con th~t ta do qua, my ai, nhilng gi con da viet sao chång n6i len het duqc nhung dieu con dang nghi, nhung c6 le my hi~u con nhieu han nhung gi my dQc, dung kh6ng my, con tin tuong nhu the vi me la my cua con rna. My, con mu6n gQi my hoai hoai, m~6n my lu6n vui ve va sung su6ng, nhung duong nhu ngoai nhung niem vui con c6 th~ kinh ~ng my qua nhung l'ån con duqc thuong, hay duqc nguoi ta khen thl con ciing da nhieu l'ån lam my but>n, c6 khi my phåi kh6c vi con, du long con th~t st;t kh6ng mu6n. Con biet my lu6n lu6n thuong yeu chung con, va lu6n tha thu cho chting con du chting con c6 ph~m 16i chi di nila, nhllng, con ciing mong n6i v6i my dieu nay: Con yeu my v6 cung, yeu my v6i m~t tinh yeu kh6ng c6 thu gi so sanh duqc, du con kh6ng n6i ra bang loi, nhung m6i dieu con lam, con deu mong my vui, kh6ng bao gio mu6n my phåi buon. Va, con hanh di~n duqc c6 m(>t nguoi my nhu my, my a. Con cua Mt; , Tu Dilm Phåp Åm Vu Lan 99

gi9t l~ m8u h6ng Nam g'ån tron muoi sau tudi, t6i phåi l~n tinh hQC. Tå rue trong nha nguoi b~n cua ffiy t6i, thinh thoång cu6i tu'ån mai tro ve tham nha. Tir nha t6i l~n tinh chi cåch muoi mtiy cåy s6, nhung xe do kh6ng c6 nhieu, chi ch~y nhung chuyen pht;~c Vt;J cho khach bu6n ban tir duai qu~ l~n tinh. Vi~c lttu th6ng kh6ng ti~n lQi mtiy, n~n t6i ciing ft ve tham nha. Vå l~i. my t6i thubng ~n la neu nha minh kh6ng c6 vi~c gi c'ån, thi con cu o l~i tr~n fly rna hQC, chu dirng n~n ve nhieu rna t6n kem, eling nhu mflt thi gib v6 fch. Nghe v~y t6i eling y~n tårn, roi dåm ra lam bieng ve nha. Låu låu hai nha nho, mai don xe do M ve tham rna th6i. Ngoai gib hQC, t6i eling giup di Tu nhung vi~c l~t v~t trong nha, m~c du di kh6ng cho t6i lam, nhung t6i ciing c6 nai ni di d~ lam vui long my t6i. Hoan cånh gia dinh di Tu, t6i chi nghe my t6i k~ l~i dan sa, nghe dåu di chi c6 m(>t dua con trai, den tudi phåi di linh nhung kh6ng may bt chet tr~n. truoc khi duqng Tu låm trQng ~nh va qua doi. Tir d6 di s6ng c6 qu~nh trong m(>t can nha nho, c6 vuon cåy lin trai va vai thira ru(>ng truoc nha, vi nha nåm ngo~i 6 tht trfln, n~n c6 ve hiu qu~nh. Thinh thoång thtiy di hai dåm chi~u. chac la di c6 nhieu tårn sl;{, nhung di kh6ng mu6n k~ cho t6i nghe nhung ky ni~m nao trong doi minh. Cling c6 th~ di sq lam van dt;JC m(>t tårn hon non tre, khien di kh6ng dUQC vui. Nhung lue fly, t6i hay den hoi thlim di nhung chuy~n kh6ng dåu, d~ may ra giup di qu~n di nhung giåy phut s'åu mu(>n. Tuy

v~y.

di Tu eling kh6ng phåi la mau nguoi hay bi

lt;~y.

Thinh thoång, di eling k~ cho t6i nghe vai måu chuy~n thoi con gai cua di eling s6i ndi, eling låm ly voi nhieu tinh tiet, tuy kh6ng låm tho m(mg, nhung eling c6 nhung ky ni~m cua di lam t6i bång khuång. Trong doi, ai l~i kh6ng c6 m(>t thbi lam con gai? Sau cåu chuy~n. di thuong khen t6i ngoan va hQc gioi, t6i sung suong den phat nguqng. Nhung lue fly, di hay cuoi che nh~o t6i. T6i thåy di nhu tre l~i. Di eling con k~ cho t6i nghe, my t6i va di khi XUa la b~n hQC cung truong, hai nguoi thån nhau lam. Khi my t6i di llly chong thi phåi ve qu~. låu lå u mai g~p nhau trong nhung fån ffiy t6i l~n tinh. The h~ cua di va ffiy t6i kh6ng c6 nhieu h~ phtic, vi sinh ra trong thoi lo~n ly, gi~c gia khap nai phåi dat di u nhau ch~y lo~n. Nhieu khi kh6ng biet ch~y di dåu cho an toan, dirng l~i dau cho y~n dn. Nha eira ru<;mg vuon thi hoang tan. Con nguoi c6 cåm tuång nhu dang s6ng ba va nai dflt 1~. kh6ng c6 ml')t cho M ve, kh6ng c6 m(>t nai M nuang nau. Nhung nghi l~i. my t6i eling con may man han di nhieu. Gia dinh chung t6i tuy ngheo, nhung eling c6 con c6 chau. Con di thi mai han nua tudi doi rna phåi s6ng cånh c6 dan chiec bOng! G'ån di miet, roi t6i eling låy cai th6i Phåp Åm Vu Lan 99

quen cua di, ml')t nguoi cu lu6n s6ng gifra hai tr~ng thai nira vui nira buon! Khi vui thi di cuoi n6i huy~n thuy~n. hay khen t6i duy~n dang, khen t6i gioi dang, khen t6i du thu ... C6 l'ån trong cåu chuy~n. di ngoi tho ra nhu tiec nu6i ml)t dieu gi, roi di n6i bång quo nhung c6 ve ng~ ngui: Gia nhu con di con s6ng ... Roi nuoc mat cua di dan dt;~a. T6i kh6ng biet låy lai nao d~ an ui di, vi t6i chua du lon M cåm th6ng tårn sl;{ cua di, vå l~i t6i eling chua dUQC biet gi nhieu Ve thåm tr~ng da dua den nhfrng btit h~nh cho chong con cua di ... Nhung lue tty, di thubng dua mat nhin xa x6i, nhu dang s6ng l~i ml')t quang doi nao d6 cua di. Hinh nhu con nguoi, ai eling mu6n chåt chiu ml')t chut ky ni~m trong doi. Nhttt la nhung chuoi ngay cua tudi tru tha. D~ lam hanh trang cho mai sau, d~ lam huang hoa cho cul)c doi. Vi d6i lue cåm tMy tårn hon qua tr6ng vang, nhu nguoi my c6 con tha chång h~n. nhung lue phåi thuc theo con nira khuya ve sang, kh6ng sao tim l~i gitte ngu duqc, thi eling c'ån nuang tl;{a voi ml')t cai gi, d~ mong cho thoi gian qua mau, mong sl;{ tr6ng vang duqc lttp d'åy ... Tuy chi la åo tttong, nhung mtiy ai du can dåm d~ vUt bo nhung åo tuong, khi long hQ qua c6 dan? Mua he nåm tty, t6i chuån bi ve qu~. Con gi sung suong d6i v6i tudi hQC tro trong nhung ngay nghi he! Duqc ve qu~ vui choi thoa thich, s6ng voi tudi v6 tu trQn vyn, kh6ng b~n tårn den vi~c sach vo, trubng lap. Va eling con gi luu luyen bang nhung budi chia tay n'åy, tuy kh6ng phåi la bi~t ly, nhung eling c6 nhieu ng~m ngui va thuang nha bång khuang. Nha b~n. nha th'åy, nha nhung gib phut ben nhau, tuy kh6ng phåi la nguoi thån thu(>c, nhung c6 cåm tttang con han the nua! Nhung tr~g thai tuy trai nguqc nhau, song hinh nhu dang bu dap cho ky ni~m cua tudi hQC tro. Ri~ng t6i, thi l~i con m(>t chtit buon ri~ng. T6i cu nghi la khi vang t6i, chac nha di Tu se qu~nh hiu th~m. va di se buon nhieu lam! Khi kh6ng, t6i nhåy vao khutty dl')ng cul')c s6ng cua di, lam th6i xao nhung tr'åm lång da quen, roi båy gib di phåi tro ve voi noi buon da cli! Vi thoi gian s6ng voi di, t6i thtty di rtlt thuang men t6i va quyen luyen kh6ng it! Sl;! hi~n di~n cua t6i trong nha di Tu, d6i khi eling dem den cho di ml')t chut an ui nao d6, theo t6i nghi. Nguqc l~i. t6i eling hQC dUQC 0 di ml')t vai due h~nh CUa nguoi dan ba: nhan nht;~c, chtu dl;{ng, an ph~n ... V~ den nha, thi nghe cht t6i cho biet my bt ~nh s6t thuang han, ~nh xa o qu~n kh6ng du thu6c men, n~n phåi dua my l~n ~nh vi~n tinh d~ dieu trt. Khi nghe cht t6i n6i ~nh tinh cua my kh6ng den n6i gi, t6i ciing hai y~n tårn. Lue o tr~n tinh, t6i kh6ng duqc biet la my t6i di nåm ~nh vi~n. vi h~ th6ng li~n l~c thoi d6 eling con kh6 khlin!

97

T6i chuån bi ngay h6rn sau se len ~nh vi~n di thårn my, ti~n thi t6i ghe båo cho di Tu biet tin lu6n thi. Th~t ra thl ding chång co chuån bi gi, chi truoc khi di t6i ra sau vUon hai dam trai carn, vai trai quyt di lam qua cho my t6i rna th6i, vi b que dåu co gi han ngoai cåy trai vuon nha! Nhung t6i nghi rang dåy la mon qua se lam my t6i cårn d(>ng! T6i duqc rn(>t c6 y tå dån den phOng my t6i, thlly t6i den Iny t6i rnung den chåy nuoc måt, roi hOi t6i huyen thuyen, nao chuy~n h9c hanh, nao suc khoe ctia di Tu ... Thlly my t6i hoi g'åy va xanh xao, nhung ba l~i an tii t6i rang Iny da dO nhfeu roi, bac Sl noi hy VQng tu'ån sau Se xullt vi~n duqc roi. My t6i dån t6i ra vuon sau ctia ~nh vi~n. noi dåy th~t yen tinh, co sån co, co ghe da, co con duong che mat b6ng cåy di cho ~nh nhån di d~o ... Ngoi xu6ng rn(>t bang ghe da, t6i rnoi trong rui xach llly rnlly trai carn b6c vo dua cho my t6i. My t6i don llly roi diu dang, con an voi my cho vui. Vua an carn, my t6i ki cho t6i nghe rn(>t cåu chuy~n. rna cho den båy gio t6i van con nho rllt ro rang tUng chi tiet nho. Co le cåu chuy~n qua thuong tårn, den n&i khi nghe xong t6i rllt xuc d(>ng. Cåu chuy~n lly, theo my t6i thl neu xåy ra trong thoi diirn n'åy thi kh6ng co gi di ki l~i cå, nhung l~i xåy ra cach dåy rnuoi rnlly narn roi, thoi My gio ph'ån thl que nha lo~n l~c. ph'ån thi ngheo kho, thieu th6n dti thll, rung quan tram be ... LOi ki chuy~n ctia my t6i nhu mo ho, nhu th6n thuc chqt dung l~i giUa cåu chuy~n. nhu kh6ng rnu6n di den ket thuc ... Ngung rn(>t lat, rn<;: t6i ki tiep: Cach dåy rnuoi rnlly narn roi, ding vao rn(>t mua he nhu narn nay, b&ng dung cha con bi ~nh. Mf:ti diiu thi bi tMo d(l mØt d6i liin, roi it ngay sau d6 chuyin sang kiet L:x. rna thOi d6 dau c6 thutfc men gi, chl /dy ta cay, nua thi utfng, nua thi xong hm .. . Thl rna c6 nhifu nguOi utfng ta cay ciing lanh b4nh, nhung cha con thi nguqc l(li kh6ng thuyen giåm chut nao. Cu Jæo dai tu ngay niiy qua ngay kMc, ban diiu mf! lay g(lo nau chao tht,lt nhuyln, bo vao chut mutfi thi cha con an duqc vai chin, dln vai tuiin sau cha con kh6ng con mutfn an nila, chi g(ln nuac cMo di utfng ciim hm rna th6i. B4nh tinh Jæo dai dln cå thtlng trOi , cha con giiy dln n6i chl con da bØc xuang, hai milt l& d& nhu mat het thiin ll!c, chdn tay l(lnh ngat, kh6ng buon c11a qut,ly. NguOi nhu ylu hdn di, thinh thoång cha con doi utfng nu&, nhung chi utfng vai ng~m nho roi doi mat [(l d(l Va f(IC vao giac ngu ... Nhiing lue d6 thi mf! chi biet ciiu TrOi khdn Pht,lt cho cha con mau qua trt;mg b4nh, chu mf! ciing chdng biet lam sao han tht nila. Vi mf! da ch(ly chila ciing du het cå roi, ai ve cho u6ng gi mf! ciing kilm cho cha con utfng cå, nhung chdng nhiing kh6ng thuyen giåm rna cang ngay l(li cang triim tn;ng them han!

Tht roi vao mØt bu6i ttfi n9, trong khi cha con thuc dt,ly sau mØt gidc ngu chi'eu, cha con keu d6i b~ng, mf! ham chao l(li cho cha con, nhung 6ng chi an duqc vai mu6ng 98

roi båo dang mi4ng qua, nutft kh6ng v6! Ml! hoi cha con mutfn an gi, di ngay mai mf! di chq mua ve cho cha con, 6ng chllac diiu! Chqt cha con nhu nha ra m9t difu gi, nen gang n6i vf:ti mf! nlu c6 di chq thi mua cho cha con mØt chiec Mnh u, lo(li Mnh g6i bang nlp vf:ti nhun dt,lu nhu Mnh chung, nhung nhå han va xtp thanh ba g6c. Mf! tht,Zt phdn van kh6ng biet cha con da giin cå tMng kh6ng iin utfng gi cå, nguOi thi ytu xutfng thdy ro, kh6ng biet an Mnh nlp vao c6 sao kh6ng? Ban khoiin, th&c mile nhung khi nghe cha con them mØt chiec Mnh, lo(li Mnh rna lue con tre, cha con thuimg thich an lam. Cu m6i d!p tet, du trong nha c6 thilu thtfn chut dinh, nhung mf! vdn di danh cå thung nlp, dt,lu g6i Mnh chung cho cha con di danh an cå tMng, an may ciing kh6ng ngan cå. Bay gi&, cha con l(li nh&c nha l(li mØt thu rna minh rat thich, kh6ng le mf! lam nga sao danh? V å l(li, mf! ciing nghl trong lue dang con b4nh, rna c6 tri4u chW1g them iin mØt cai gi, thi c6 le b4nh dti c6 phiin thuyen giåm. Nghlvt,Zy, nen sang h6m sau mf! ra chq mua cho cha con mØt cijp Mnh, nhung chi ngat cho cha con tUng mu6ng nho di an thu th6i. Thdy cha con an duqc chut it, mf! ciing cåm thdy mUng, nhung roi vdn con lo la b~ng d6i tau ngay, kh6ng bilt an Mnh nlp vao c6 sao kh6ng? Mf! cu nghr qudn, nlu cha con c6 m4nh h4 gi thi mf! kh6ng biet lam sao day?! Nhung TrOi Pht,lt ciing thuang dua kh6! Sau khi an xong chiec Mnh , cha con ngu mØt giac cho dln chieu, khi thuc dt,Iy cha con la khtlt nu& ... Roi dtn ngay h6m sau, h6m sau nila cha con an duqc nua chen, roi den mØt chen chtlo va diin diin cha con binh ph~c .. . My t6i ngung ki. T6i thlly d6i måt ctia my t6i nhu no rn(>t n~;~ cuoi, lam rung rung hai gi9t l~ dang lan tron xu6ng rna. Mi~ng thi th'årn nhu l~p l~i cåu noi ban nay: Neu cha con co rn~nh h~ nao, thi chåc la my ... T6i kinh dn cui xu6ng, ni:ra nhu rnu6n dllu bOt cårn xuc ctia rninh, ni:ra nhu rnu6n danh cho my t6i ~n hubng giåy ph ut h~nh phuc th~t tr9n vyn, th~t tran d'åy. St;t rna y rnån da den voi my t6i, trong giåy phut nga nhu da tuy~t v9ng! LOng h6i h~n. niern tråe ån ctia my t6i, nhu dang chUa dt;tng rn(>t nfern yeu thuong r(>ng lon, dl).t dao nhu biin khoi. Tmh thuong ctia my da danh cho cha t6i tU nhung ngay t6i mai mo måt chao doi! Chqt t6i nguoc nhin len tren tang la sum xue ctia hang phuqng. Bu6i chieu th~t nhy, th~t em nhu dang du hon ve rn(>t coi binh an nao. Tren cao, tang la xanh rnum diirn rn(>t vai b6ng hoa rnau do hong, dang lung linh truoc gi6. Tung gqn s6ng nhllp nh6 lin hi~n. nhung em dem nhu khu6n rn~t ctia my t6i dang rung rung hai gi9t l~ rnung. /. Dan

Ha

Phap Åm V u Lan 99

trai may mua boa Tråi måy mua hoa ta c6 nhau Vuon dllO y hqp l~i tårn dåu But luu net men, tinh chan chua Mt,rc d9ng giong thuong, ngh'ia thåm så u D6n anh trang thu voi the st,r Muqn v'ån tho h~ giåm uu såu Thuyen mo chung ghe ba phuang thåo Ph6 m~c thoi gian givc v6 cåu. Hai Thi,IY V~t Nu

hQa Ttrng ep hoa mua giii ~ng nhau Con nghe du V~ sac huong dau Nh6 dllO Xuån åy huong bitng khåi D~ cuc thu nay sac tham såu V~n nu6c da theo song nui chuy~n Long son cung v6i co cåy såu Thi thoi tha hay dång tron m(lng C6 thåy song ngoai vut b6ng cåu. Van Nuong

mung lan H()ng H~c no Thu den lan nao l~i nå hoa Ro rang Hong H~c net kieu sa Canh vuon trang non von måy kh6i Tårn toa son tuoi dyp ng9c nga O chon thåo nguyen vui thuy m(lc Ve nai do th~ tr6 tinh ba C6 duyen ngan d~m thuong hay MP Gi6 thoång huong gån r(ln y xa. Nhl,lt Ninh

hQa

sQi toe thang Tu

Dang h~c nghieng canh dyp dang hoa Son tuoi di~m trang thoång huong sa Trang thanh son cu6c soi mau biec Vach pMn thanh do tr6 canh nga Måy nu6c da danh vui cånh sac Bi~n troi thoi hiiy l~ng phong ba Phåi chang hong hy dua tin t6i Ma d~ nguoi mong v9ng u6c xa?

Dinh Xuån cao bu6c l~c loai Thoi gian mon moi quan hoai nang mua Ly dinh lieu van xanh ta? Rieng bong chum gåi huong mua van ba y .Åo tho suong l~nh vai gåy Co nhån ben åy nam nay van con Giåc khuya m(lng cil ch~p chon? Thang Tu Den sqi t6c buon trang to!

Van Nuong

mii Linh s6ng Tuong Vuon thu bao d9 Cuc hao gåy Heo hut ven troi trang canh måy Nui L'inh song Tuang chua h9i y Canh Nam chim Vi~t da tan båy Que huong luon giii ttrng canh m(lng Vang da dåu tron m(lt giåc say Tt,r budi d~m ngan thån li1 thu Cung trang rieng giii n6i voi dåy. Van Nuong

hQa

Tit d6 v'ång trang måy d9 g'åy Canh beo troi ndi cuoi chån måy Buon hiu cånh vang chim lia t6 Dau qu~n long nhau ke l~c b'åy Dåt nu6c låm than sao ching tinh? Du6i tren quyen binh van con say Biet ai håm n6ng niem tin tuång Chen ru<?U mitng Xuån li~u c6 dåy? Ha ThuQng Nhan

QuyHuong

hQa Ai hay låm cånh l~c loai! Que Huong b6ng choc dau dai gi6 mua Dåu vang trang åy buong ta? Dåu vuon Xuån åy hoa dua nang bay? Nguoi di thuong v6c mai g'åy Ma toi ben phfa troi Tåy luon con Tårn tu nam thang d~p don T6c xanh råy ciing hao mon thanh to! Van Nuong

v~t

nang ta huy

Dinh nui trang ve lang dang xa Cung måy nhu gqn s6ng thien ha Da bao thu nh~t hoa såu n,mg? Va måy dong vui canh tuyet pha? V~t nang ta huy buon qua nhi? Hoi chuong chieu m(l tinh chua rna? Hoang mang dung giUa vong me lo~n Huyen ånh quay cuong ngan n6i ta! Van Nuong

v~t

nang ta huy

hQa bai suong kh6i Trieu Duong

de kinh t<;ing ch! Van Nuong Que cii mu xa, nguoi ciing xa M(>t minh l~c giUa chon yen ha Moi nghe n6i nh6 vtra hong chfn L~i tMy niem thuong cilng ch6m pha Suong kh6i Trieu Duong, con dåu nua Måy mu pho ~. c6 chang rna Tårn Iong son sat cung troi dåt Ciing chi rieng minh ta v6i ta! Tuy Anh

Phåp Åm Vu Lan 99

99

Sau khi mien Nam sl_lm ba che thi co so cii tieu tan het. Khong phåi do bom d~n rna vi nha nu6c khong biet quån ly. Hay vi quån ly ky qua neo can b9 mang ve nha eat dum ching biet. Trong trl1bng hQC, ban ghe cai con cai mlft. Phong 6c khong con neo hQC sinh phåi goi vao nha dan. Ngay hai bua sang chieu, mang chen diia den ngoi dinh giUa lang d~ an. Toi nh~p h9c thang 8 nam 78, kh6a IT. Ty Nong Nghi~p dung co Nong Låm Stie å Long Thanh d~ d~y kh6a I. Chung toi duqc goi vao nha dån å Ben 06. G"ån me sang, c6 ngoi nha kha lon dl1Qc mang ten la nha llu D6 Cao Tri. Sau nay, kh6a IT l~i duqc dt1a ve Trang Bom (nom tr~n Qu6c L~ l. glOa Bi~n

sa

fddi dtii)

Hoa va Dau Glåy).

Chay! Chay! Trbi oi, hia chåy! Tieng la nghe khiep dåm qua, l~i ngay o ben c~nh. neo toi gi~t minh d~y ngay. Trong nha t6i den. Minh dang o dåu dåy? Tieng chån ch~y binh b~ch va va vao nhau. Nhfeu tieng con trai nh6n nhao. A! Dåy la khu n<;>i tru. M<;>t tieng "hr!' th~t lon ngay du6i chån, khien toi nh6 l~i minh dang o tlng tren cua cai giubng chong. Ai d6 da d6t len duqc ngQn den cfåu. anh sang nho, le 16i, nhung du stk soi cho vai ng9n khac d6t len nua. Cu6i cung thi cå phong sang len. Anh truong phong t~;t thu la da ngu gl_lc trong lue h9c bai o trong mimg, lam d6 ng9n den cfåu, neo phat h'ra trong phong. May la anh da d~p tat dt1qc ngay. Ngt1bi nlim dt16i toi la Tung. Vi h6t hoång neo nhåy d~i ra ngoai. Rui thay, git1bng ke sat vach, anh l~i nhåm p hia vach rna ch~y' neo tieng "hr!' ban nay la cua anh ta. Tr~t tl;t dl1Qc van hoi nhanh ch6ng. Ai ve git1bng nay. Toi nlim khoi ra d6 va khong tim dt1qc giac ngu tro l~i. Vl_l phat hia lue nay vi nht1 m<;>t ban tay th6 b~o tat vao khuon m~t ngay ngu. Mui ni lang b~ hia tap cu quanh quån trong phOng, ngiri th~t kh6 ch~u.

Toi nhåm måt, c6 tim m<;>t s~;t vi~c d~ suy nghi; sao cho dau 6c m~t moi rna ngu di cho roi. Nht1ng cu suy nghi thi l~i cang tinh tao. Toi nh6 ro rang la vita chiem bao tro l~i ngay ch~y gi~c nam At Mao. Ma bay gib vung d~y. mo måt ra, da 5 nrun. To i va Phl16c h9c chung tit 16p nhi cho den 16p l O (gQI theo 161 mol. thay vl la d~ tam) thi cung nghi. Pht16c di lam cho chi nhanh di~n l~;tc. Cong vi~c thubng ngay la ghe vao nha ngl1bi ta ghi s6 di~n da xai d~ cu6i thang cho ngt1bi den thu tien. Thinh thoång Mn ciing mang theo kem bua, leo len may trl_l di~n dQC dt1bng. Kh6ng biet tren d6 c6 gi vui? Trong nha cua Phu6c, con gai thi rat xinh, con trai thi d~p va bånh nua. Cho neo khi di choi v6i hån toi tro neo xau hoåc. Nhl1ng d6 la chuy~n khac. Thiet tuong khong neo nhåc l~i o day. Tro l~i thbi di~m nghi hQC. T6i xin vao trubng trung cap nong nghi~p. tue M cii cua trt1bng Nong Låm Stie.

100

Nh6 ngay nh~p h9c, anh toi dan toi ra d6n xe do. Trbi åm u nhu chinh n&i long cua thling con trai 17 tu6i. Kh6ng biet roi dåy tuong lai se ve dau. Nhieu thanh nien da b~ dt1a sang Campuchia va khong bao gib tro ve nua. Xe den noi, dung ngoai qu6c l(>. Ben kia dubng, m<;>t d~ng tam quan v6i hang chu: "Dinh Thdn Bln G6, xa An Hoa Httng". Tu d6 di vao khoång 2, 3 cåy s6 nua mai g~p duqc ngoi dinh. Anh giao toi cho thly co roi tro ra qu6c 19 d6n xe ve. Tu d6, toi båt d"åu cu<;>c dbi khong c6 ngubi thån yeu ben minh. Toi xa nha nhu m<;>t lo~i chim ~p bay rna chua du lang du canh. Toi bo ngo tu m<;>t ch6n lang que bt16c thing vao dbi. Tuy chua phåi la ch6n thanh ~. nhung lam sao biet duqc o dau khong c6 c~m bay. Chu nh~t tu"ån sau, cå 16p dang an trl1a thi rna toi len tham. Cåm giac cua toi ky l~ låm. Mung khong ra mung. Vui khong ra vui. C6 le d6 la lln d"åu trong dbi toi duqc thåm nuoi! Chu "thiim nuoi" dtfQC dung trong trl1bng hQp nay quå th~t la thich hQp. Vi cai nghia cua n6 tht1bng dung d~ tham til. 6 nha thl1ong thi g9i la tham b~nh. dai h~n thi g9i la nuoi ~oh. Con trubng n<;>i tru trung clfp Nong Nghi~p khi d6, phåi n6i thing la tham nuoi. M&i lln di tham, thån nhån phåi mang theo v6 s6 thuc an va tien b~c d~ cho con em minh. Trubng h9c nam d6 ngheo låm. Tht1bng xuyen an d(>n 50 den 80% bo bo v6i com. C6 m<;>t thbi gian chi an toan b<;>t mi hay cu mi. Con thuc an thi ching c6 th~t tha gi het. Ha.ng ngay chi thay rau mu6ng ho~c xao, lu<;>c ho~c nlfu canh voi... nt16c mu6i, chu khong phåi ca måm chi cå.

a

Ma toi len thåm thi mang theo nao chu6i, nao thit kho måm ru6c, ca kh6 du thU. Vua nhin thay Ngt1bi, toi da mu6n kh6c. Chåc rna toi ciing v~y neo hai måt do hoe. Ma nhin toi giåy låu roi khe n6i: - Ma thlfy con hoi 6m! Ba m~ nao ciing v~y. G~p l~i con sau m<;>t thbi gian dai xa cach, cai nhin dlu tien la quan sat xem dua con minh m~p 6m ra sao. Doi måt rna toi triing sau. CMc la rna nho con låm! Nt16c måt toi dqm ch~y quanh, nhung toi ngan l~i. Toi giå do cubi: - Ma lam nhu di tham bioh khong bling. Ma dem chi nhieu do cho n~ng v~y?

Ph li p Åm V u Lan 99

Ma vu6t dåu toi, nhl1 thi toi con å nha. Mliy dua bl!-n gån d6 ng6 thay, cl1oi r(>len lam toi måc co. - Chu å tren dåy c6 gi an dåu, con. Toi con c6 ch6ng che: - Ng11oi ta s6ng d11qc thi minh s6ng d11qc ch6, rna. Gi9ng rna toi buon ba: - Nhl1ng ngl1oi ta c6 tfen, c6 thi mua khoai mua båp di an them. Ba rna thi ngheo qua. Con di h9c xa rna khong c6 dong bl!-c nao dfnh mi. T(>i nghi~p cho con låm! Con ciing dung trach ba rna.

Ba thang sau cå trl1ong doi len Trang Bom. Chting toi phåi len rung cåt tranh ve lam mai, d6n cåy lam c<)t, ch~t tre lam keo, dl;tng nha di an, å. Trong khi d6, hai day nha fåu do cong ty xåy cåt chl1a lam xong. Måy chl,lc nam sinh nh~n cong tåc d6n cåy va tre, d11qc chå thång len Song Ray va nem tu6t VO rung. Bu6i chieu dåu tien vua den noi, toi cung voi Phong va Diing di ngåm cånh ben ngoai. Diing n6i S6ng Ray giap voi Xuyen M<)c, que h11ong cua anh. Anh mu6n hoi tham dl1ong di ni10C bi10C, may ra tim di1CJC dl1ong Ve nha. Ba dua men theo con dl1ong lon tien vao trong. Ut sau MP m(>t ngl1oi dan ong di ngl1qc chieu. Diing ch~n ll!-i va hoi c6 phåi dl1ong nay dan ve Xuyen M(>c. Ng11oi d6 n6i phåi nhl1ng khong di d11qc vi dl1ong chl1a th6ng. Chung toi di them m<)t dol!-n nila thl m<)t con su6i kh6ng 10 nam chån ngang giUa dl1ong. Cåu ch11a båe, nen xe chl!-Y den dåy la trå dåu. B9n t6i ciing quay trå ll!-i. Vua di dl1qc chung tram thaoc thi ng11oi dan ong ban nay di v(>i ve phfa chting toi. 6ng ta rut sung trong ngl1oi ra va nll-t hoi: - Cac anh di dåu dåy?

Toi thay thl1ong rna qua. Un dåu tien trong doi toi moi biet dl1qc thl1ong cha th11ong m<f ra sao. Nhl1ng du c6 thl1ong cha ffi(f bao nhieu ciing van chång tham vao dåu so voi tinh thl1ong cha my d6i voi con. Tinh thl1ong f(y bllt ky cha m(f nao ciing danh så:n cho con. Nh11ng vi con cai ng6 ngh~ch, cha m<f mai råy la nen khong b(>c phat 19 lieu ra dl1qc. Cho ky thl;tc, tinh th11ong con då d11qc åm thåm nay nå tu khi dua nho con trong bt,mg my. N6 choi, n6 dl!-P· Ng11oi my giå vo råy la n6. Nh11ng trong thåm tam thi yeu n6 vo cung. Roi khi r6i rånh, m<f ngoi nhin xu6ng cai bt,mg to Un dåu tien dung trl1oc miii sung. Toi tl1ong f(y. n6i voi n6 nhl1 SCJ hai v6 cung. Diing c6 binh tinh trå mai kia ... n6i m(>t ngl1oi c6 thi biet lai: nghe, biet caoi. M<f hua - Tl,li chau hOi tham d11bng ve Xuyen Tu di gia bi~t que cha hyn voi n6 du dieu, mien M(>c, vi nha cua chåu å d6. Nho th11ong dåt my l~ nhoa thåu canh la mai nåy n6 phåi ngoan, Doai trong måy trång xåy thanh - Måy anh lam gi å dåy? khong dl1qc li lqm, ngh~ch Hoa duyen heo canh, hon xanh h11ong tan ngqm. Phong dåp: Th~ tho ngoi dem thoi gian - Tl,li chau theo trl1ong len dåy d6n Roi con chao doi. N6 M11a dong, nång hl/., gi6 ngan d~m khoi cåy. C6 thåy giao å trong trl!-i dang kia. choi. N6 l~t. N6 biet bO, Bao nam ll!-c måt n\1 cl1oi biet ngoi. N6 dung chl;tng. N6i thån be m9n, n6i doi d6i thay - Neu v~y thi hai anh nay theo t6i ve N6 ~p di, ~p n6i. 6i, Nem hoai mu6i m~n gung cay ban cong an. Con anh kia (chl toi), ve hl!-nh phuc thay cho ngl1oi Den kheu tam s\,1, but ga y the tlnh n6i thåy cua anh den d6 g~p t6i. m(f! M(f thl1ong n6 låm, Mai kia moi bl1oc dang trinh N6i xong ong dan Diing va Phong di. th11ong con han chfnh cå Ve chua lång tieng k~ kinh phl,lc hoi Toi cåm dåu Chl!-Y ve ch6 d6ng trl!-i. bån thån minh. M(f c6 thi Nl,l c11oi ll!-i nå tren moi trinh bay S\,1 rui ro nhl1 v~y roi hai thåy thuc cå dem di ru n6 ngu, Tieng chuong thuc tinh xa doi ben me. tro hoi tham dl1ong den choi cong an. quen an cå ngay di lo cho Vån Nuong 6ng xa trl1ång, ngl1oi da båt chting toi, n6 bot b~. Bu ll!-i, m<f cho biet vi vån de an ninh nen phåi mong dage cai gi? Kh6ng nh11 v~y. Sau nay hoi ra toi moi ro ch6 d6 cach trl!-i lam cai gi cå, ngoai vi~c n6 mau lon, ml!-nh khoe. CMm het. cåi tl!-o Xuyen M(>c khong xa. Vi thinh thoång c6 ngl1oi Lue nho, n6 b~ n6 dau thi cha my lo lång. Khi lon len, tr6n trl!-i chl!-Y thoat ra S6ng Ray, nen cong an å d6 rat n6 kh6 n6 buon thi cha m<f nao dage vui. Toi biet rna lo nhieu, cu thay ai ll!- m~t la chia sung båt ngay . cho toi khong ch~u n6i kham kh6, nen an ui ngl1oi: Nam å Song Ray hai dqt, tfnh ra ciing khoång 3 thang. - Minh la dån nha n6ng, s6ng C\,1C kh6 quen roi. An u6ng Thl1ong ngay an com voi mang. Vi la mua ml1a nen c6 chut thieu th6n nh11 våy da sao dåu, rna. mang m9c dåy trong rilng. Nhung lue r6i rånh, toi Ma daa tien cho toi. D~n mua phå, hii tieu di an them. th11ong choi chung voi Phong va Diing. Nha Phong å Nh11ng toi tu ch6i, båo di danh å trong nha sau nay c6 Gi6c Mo CGia Kl$m. thu<';>c Ham Tan. duong l~n Da LQt). lue cån xai. Vi thien hl!- dang b~ tMt mua. Nl!-n d6i c6 thi Con Diing thi å Xuyen M<)c nh11 då n6i tren. C6 lån an den. Phån t6i chi xin du tien ve xe d~ c6 d~p nghi h9C ve u6ng kh6 sa qua, Phong n6i hån chi 110C dl1qc an m(>t tham nha. Toi låy chu6i chia deu cho cac bl!-n trong t6. cu6n banh trang t~t lu(>c chlim voi t11ong h(>t. Troi oi, Ma toi nan ll!-i toi chieu moi ve. dang a giUa rilng rna doi an thu d(>c nh11 v~y. ai ch~u cho

Phåp Åm Vu Lan 99

101

n6i! Nhung chinh cai cu6n banh trang !ly da lam cho hinh ånh cua Phong khong bao gib phai nh~t trong long toi. M9t nam sau, sau khi v~ l~i truang, ciing chfnh Phong, Diing va m9t anh nua ten Tr'ån Hoang Huy (cOng thu~c Ham TOn) 19i qua ben kia su6i, chui vo dam bap cua dån be tr9m V~ an. D6i qua rna sinh khd nhU v~y. To i ben dåy oo su6i canh chung. Khi thiing con ong chu dam bap di ra, toi huyt sao cho måy anh bO ch~y. Thllng nho ching tMy duqc m~t ai, ngo~i tru ... m~t toi. N6 ki~n len truang. Tntang ~P trung nhung h<;>c sinh di tam trong gib d6 l~i. Thllng nho di nhin m~t. va n6 dung l~i ch6 toi! Anh truong phOng biet toi da di chung voi ai nen b6n ten t9i ph~m bt sa vao luoi. Th'åy giao båt chung toi nh~n t9i. Nhung chllng toi da thåa thu~n ti:! truoc la ching khai gi cå. Th!ly toi nho nhfft trong dam, th'åy giao g<;>i rieng vo phong va n6i ng<;>t cho toi khai sl;( th~t. Toi båo chi di tam m9t minh va huyt sao va vån cha khong biet gi v~ måy anh kia trong dam bap. Th'åy giao gi~n lam. Cu6i cung anh Tr'ån Hoang Huy da khai ra. Th'åy giao l~i cang ghet chung toi th~m t~. Phong, Diing va toi h<;>c råt kha trong 16p. Nhung den cu6i dqt van h6a, Phong va Huy bt lo~i khoi sd. Hai anh phåi nghi h<;>c. Toi va Diing duqc h<;>c tiep, nhung eling bt di cho den ngay ra truong.

a

a

OSong Ray, ph'ån thi an ngu duoi dfft åm thffp, ph'ån thi di~u ki~n v~ sinh eling h~n che, nen ching måy ch6c cå nh6m d~u bi gbe horn. C6 nghia la do m9t cai con gi d6 VO cung nho be, an såu vao trong da thtt lam thånh vet thuang råt dau nhuc. Sau nay, m6i lån V~ phep rna toi nha y ta den chich tr1;1 sinh g'ån cå nam mai het thU gbe d6. Nhung vai thang sau toi nghe trong nguai nhu mu6n len can s6t vao m6i chi~u. D6 la tri~u chung cua s6t ret.

Ngay thang V1;1t qua nhanh. Nhung day nha tranh do chllng toi dl;(ng len di nam xua, gib danh l~i cho gia dinh can b9 cong nhån vien. Ngoi nha an ~p thi dung sung sung gilla doi nhu mu6n t6 cao cho dån dta phuang biet d6 la cong trinh cua kh6a I va Il trUbng trung cåp Nong Nghi~p. Kh6a I tro v~ Ben G6 h<;>c chuyen mon. Kh6a Il d<;>n vao hai day nha l'åu do cong ty xåy c!lt hoan t!lt. Bat d'åu h<;>c van h6a.

a

Den giUa mua nang thu ba thi chllng toi da hoan tfft cac mon h<;>c. Chi con cha di thl;(c ~P vao d'åu mua mua. Ngay n<;>, sau khi Ty Nong nghi~p tro v~. chung toi 19i b9 3, 4

a

102

tieng dong ho duoi nang vi xe truang hu. Ve den phong thi toi g1;1c luon. Het n6ng toi l~nh. Toi me man khong biet bao låu. Khi mo mat ra thi b6n b~ yen f'mh. Trong phOng le 16i anh den oåu. Tran toi mat ruqi bOi m9t chiec khan uot vat ngang. M9t nguai ngoi ben d'åu giuang th~t im l~ng. - Ma! Toi th~u thao g<;>i. Toi nghi tren dai n'åy ching con ai khac han la rna toi dang ngoi yen d6, l~ng le dap len tran con minh tung chiec khan mat me nhu v~y. Toi thay thuang my minh qua, va mu6n kh6c. - Ma! Con dang

adåu v~y?

Nguoi d6 rut v9i tay ve. Chiec khan vån nåm yen. - Anh tinh ro i a?

Tieng n6i cua ai? Kh6ng phåi la rna cua toi. Tieng n6i m9t nguoi con gai. -Ai d6?

- Dong, dåy. Ly Phuoc Dong. Ly Phuoc Dong. Dua con gai lon han toi 4 tudi, h<;>c chung 16p va cung sinh ho~t van ngh~ voi toi. Nha Dong Long Thanh, 16i vao ch6 Nga Ba Thai Lan. Toi va Dong "thdn" nhau duqc vai thcing nay. Nhung Dong che toi con sua nen toi tan hoai vån khong vo. Båy gib sao Dong ngoi dåy?

a

a

- Anh d6i b1;1ng khong?

- Toi dang

mi~ng

låm.

- Dong c6 låy nuoc n6ng sån dåy.

a

Cach ch6 khoång m9t tram thuoc la nha b€p ~P thi, lue nao eling c6 nuoc n6ng nau sån trong noi. Mu6n u6ng, h<;>c sinh cu xu6ng rna lffy ve phong. To i c6 ngoi d~y . Chiec khan rot xu6ng. Dong d6t cho toi ng<;>n den. Roi nang rot nuoc ra ly. thdi sa ro i dua cho toi. Toi xuc d9ng, c'åm ly nuoc run run thåy ro. Long t1;( hoi khong biet Dong thuang toi th~t hay chi t(>i nghi~p nhu m9t dua em trai s6ng xa gia dinh 10 nga btfih. - Toi nho nhå qua, Dong! Dong khong trå lai rna l~i lay chao ep toi an. Chao dåu rna c6 sån nhu v'åy? O n9i tru chi c6 carn ~P thi. Dong yen l~ng nhin toi an. Ånh mat d6 dtu hien nhu m9t nguoi cht. m(>t ba m<;:. N6 im lim rna nhu da n6i len tfft cå. Toi khong c'ån hOi den. Trong doi mat da c6 sån cåu trå lai. Båy gia ngoi viet l~i

a

Phåp Åm Vu Lan 99

M<)t tieng tach nho nho vang len. anh sang ng~p d'åy can phong. VQ to i dung ben khung cua tl;l' bao gib.

nhung dong chu nay, muoi tam nåm sau bud i chi'eu dang nho ffy, toi tuong nhU van con CO th~ dQC dUQC nhtrng y tuong cua Dong khi d6. Nang voi chiec ao trang th~t d~p chi m~c m6i fån ve phep. Chen chao trAng, pha chtit nu6c mam. Khong thit ca gi het. Toi nu6t tung mu6ng kh6 khan vi mi~ng dAng qua. Sau d6, con s6t l<1-i keo den. Toi nåm xu6ng thiep di.

Toi ngo ngac: - Ua! N6i v~y tui nåm mo hdm ray hå? - H6m ray thi hdng c6. Moi c6 m<)t dem nay thoi!

Khi thuc d~y troi da trUa. Minh may toi dau nhu. Chån tay yeu 6t. Di dung khong viing. Chiec khan r6t ben c<1-nh d'åu nåm. Toi nh~t len, nhin xåm xoi. Khan tay nho, mau trang tinh. Chung quanh vien chi do. m<)t g6c khån c6 theu m<)t canh boa va ten Dong.

M<)t dem thoi? G'ån cå ch1,1c nåm dai dång ding trong qua khu, rna toi chi song l~i chi trong m<)t dem th6i sao? Quå la phil du. Ching biet dåu la thl;l'c, dau la mo. Noi toi dang s6ng day c6 phåi la coi thl;l'c? Xin dung thuc d~y nfta. Toi hoang mang va bAt d'åu lo sQ.

Toi dem gi~t chiec khan s<1-ch se. Ngay sau tim g~p Dong ngoai hanh lang. Toi trao khån va n6i: - Toi goi l<1-i Dong chiec khan nay. Cam on Dong nhieu.

Toi di soi kieng d~ thffy tren d'åu da di~m vai SQi b'!-C. Cai gi ciing la vo thuong va t<1-m bQ. Ngay cå doi s6ng, tMy c6 rna ll!-i khong c6. Tuong mai rna ll!-i h6a ra cii. Toi låm båm: - C6 cai gi båt bien khong?

a

a

Dong nhin toi khien toi quay m~t di. - Anh khong thfch cai khån nay sao? Toi ffp ting: - Dong c6 ~ng toi bao gib dau rna hoi toi thich hay khong. - Dong ~ng anh d6. Nguoi toi nhu va ra. Toi n6i v6i m<)t c6 gang phi thuong: - Dong nen d~ danh rna ~ng nguoi yeu. N6i xong, toi bO di lien. Khong c'ån d~ cua Dong ra sao.

y xem

phån ung

- Anh lam gi v~y? B<) ngu me hå, cha?

VQ to i nhån m~t: - Anh dien roi hå? Anh n6i cai gi v~y? - Toi c6 gi6ng toi cua horn qua khong? VQ to i di ll!-i nhffc di~n thol!-i. - A lo! NM toi c6 nguoi bifih n~ng. Xin cho bac si den ngay. Xin lam on g9i them cånh sat. Toi mo cua Chl!-Y Vl,lt ra ngoai. Ånh sang tran tre tren khap m9i noi. M<)t nguoi b<) hanh dung bu6c nhin toi. Ong gio chiec n6n ni den xu6ng va khe g~t dau chao. Toi c6 cåm giac hoi quen. Hinh nhu toi da g~p ong ta dåu nhieu lån.

a

Tir d6, m6i lån g~p Dong toi l~ng le nhu m<)t nguoi b<1-n thuong.

True Thu

Thoi gian thl;l'C ~p toi dUQC dua ve g'ån nha. Mang tieng la can b<) sAp ra truong, rna thl;l'c te sang nao ciing theo ba con ra dong lam ru<)ng cho ~P doan. Trong s6 ~P doan vien d6, toi MP l<1-i m<)t s6 b<1-n be cii. Sang nay, to i va chi Tam cung truong theo ba con di eat g6c r'!- d~ kip dua nuoc su6i ve lam Yl} Dong Xuån. T~p doan vien la nong dån tUng lam ru<)ng quanh nåm. Nay vi bi nha nu6c tich thu ru<)ng dfft mai di lam cong nhu v~y . H9 su dt,mg luoi liem rfft ranh. May la toi ciing biet nghe lam ru<)ng nen mai theo kip h9. Dang mai me eAt thi b6ng nhien ph1,1p m<)t cai. Ng6n tay cai toi te r'ån. M<)t dong nu6c do chåy c6 voi. Dut tay! Maura nhieu qua! Mffy dua b<1-n toi la len. Chi Tam bO liem ch'!-Y t6i diu toi vo b6ng mat. Toi ngoi b~t xu6ng dfft. Tai nghe loang thoang mffy lai: - Vet thuong såu qua! D~ tui dua em ra tr<1-m xa. Roi toi ngåt di. Khi toi tinh d~y thi troi t6i lo mo. Ban tay phåi con giU ch~t ng6n tay cai ben trai. Cåm giac dau don bien måt. Toi nghi chac thu6c te dang con hi~u ll;l'c. Ben ngoai c6 tieng chån xe dich. Toi bu<)c - Ai d6? Lam on cho hOi thåm. Phap Åm V u Lan 99

mi~ng

g9i:

hai g6c troi thuong nho D'åu horn m<)t månh trang non Canh tan que m~ troi hong som mai Troi xa muon d~m duong dai N6i tinh vien xu van hoai ni~m xua G6c vuon nang d6 ban trUa Que nha nghieng b6ng ciing vua hoang bon Dong chieu kh6i bep cu6i thon Vuon dåu xanh ngat van con ll!-nh suong Ta duong sang chieu khap duong Canh khuya tro giåc que huong dem tan Noi day dem bu6c thoi gian D~ nghe niem nho van mang trong long Tu dåy nuoc chåy doi dong Dong troi luu ll!-c, dong trong c<)i nguon. CoPhu

103

Hoi d6 to i moi xin VllO h9C lOp "bet" truong Nu tinh nba duqc may thang, thi b6ng m<)t horn B<)i Lan ciing toi nh~p mon - tinh co hai dua ngoi qnh nhau, con nho toi da choang mat vi l6i an m~c quån la ao h,1a cua con nha giau, kMc han voi h9n con gai tinh nho chUng toi. B<;>i Lan c6 ve nhanh nhyn, tuoi cuoi, hay n6i cho nen ngay bu6i dåu g~p go da de dang lam quen ngay voi toi. Toi duqc biet Ba cua B<;>i Lan la m<)t cong chuc vita tir Ha N<)i d6i vao lam vi~c ~i tinh nay, hen chi rna B<)i Lan ro ra la co ti~u thu noi dllt ngan nam van v~t. Khac voi toi dåy ve ngo ngh~ch, nhut nhat cua m<)t con be tinh nho. Tir ngay d6 chung toi da trå thanh doi b<,m su6t tir lap Nam cho toi lap Nhlit, lue nao hai dua ciing ngoi c~nh nhau, chia nhau tung cai kyo b<)t, quå o mai, tMm chf vao nhung ngay nghi h9c ciing thuong luån phien toi nha nhau choi. B(>i Lan c6 tat cå 5 anh cht em, 2 trai 3 gai, nguoi nao ciing dyp, k~ cå B6 My B(>i Lan ciing råt xung doi. Ba my c6 ve dyp dai cac, bien h~u. thliy B(>i Lan men toi, ba ciing d~c bi~t thuong toi nhu d6i voi B<)i Lan. Ba c6 m<)t gi9ng n6i th~t em diu cua nguoi mien Bac, moi lån toi den choi ba san s6c hoi han, bat å l~i an bua com trua roi moi cho ve.

*** Thanh H6a la m<)t tinh bat dåu thu<)c ve mien Trung nuoc Vi~t Nam, chi cach Ninh Binh thu<)c ve mien Bac c6 60 cåy s6 theo duong Qu6c 19 s6 m<)t. Vt trf tinh Thanh H6a nåm d9c theo bO bi~n cho nen khf h~u on nhu , chi cach bai bi~n S'åm Son c6 12 cåy s6, m(>t bai bi~n n6i tieng dyp voi nhung bi~t thl;l nguy nga trang l~ cua cac quan Tåy, cua cac nha tu bån, doanh ngi~p giau c6, hay cua cac quan lon ngoai Bac ciing dua nhau vao xay nha nghi mat vao nhung Vt.I he n6ng nl;{c. Dån tinh Thanh H6a nho d6 rna buon ban c6 ve såm uat han, dieu dang quy nua ta Thanh H6a giap gioi mien Thuqng Du, giang son cua nguoi Muong voi 3 chåu: Thuong Xuån, Lang Chanh va Ng9c L~c. cho nen khong nhung da n6i tieng ve håi sån rna con n6i tieng cå ve låm sån nua. Vf d~;~ nhu tom he kho, ml;{c kho ho~c cua ~ Thanh H6a tren thi truong ngoai Bac bao gio ciing duqc dån chung ua chu<)ng vi ngon ng9t d~m da han do håi sån Håi Phong, hay do låm sån nhu Que Thanh, g~c huou, go lim ... deu duqc xep vao h~ng quy nhllt trong nuoc.

104

Kh6ng nhung the, Thanh H6a con la noi ru(mg dåt phi nhieu, phong phu, bat ngat, menh mong ... Chå the rna da c6 may ong t6ng d6c Nam trieu, tuy nguoi Hoang Phai, rna khi ve hUU ciing å Thanh l~p lfp, ch9n noi nay lam que huong, vui huång thu dien vien. Dlit tanh chim d~u la lu~t thien nhien tl;l muon doi, thi Thanh H6a ciing da thu hut duqc nhieu dån tu xu ve dåy buon ban hay vo dllt l~p nghi~p. C6 th~ n6i trong tinh gån m<)t nita la dån ng~;~ cu, cu nghe gi9ng n6i ta nguoi ta c6 th~ doan duqc la dån å dåu toi chu khong phåi nguoi dia phuong, vi dån chfnh c6ng Thanh H6a c6 m<)t åm di~u d~c bi~t kh6 c6 th~ båt chuoc duqc! Gia dinh B<;>i Lan ciing bi håp dan båi noi "g{lo trang nu6'c trang" nay, hai ong ba da l~p m(>t lip thu(>c vimg Nong C6ng, m(>t huy~n lY. n6i tieng la Vl;{a th6c cua tinh Thanh c6 con song dao Nong Giang u6n khuc d~ båo v~ mua mang, de phong nhung nam h~n han. Sau khi h<.>c xong lop Nhåt truong Nu Thanh H6a, B<)i Lan duqc ra Ha N(>i h9c tiep len Trung cap. Rieng toi VOi quan ni~m dån tinh nho: h9c the du roi! 0 nha ffiy d~y Nu cong Nu h~nh d~ mai kia ra doi ganh vac giang son nha chong nua chU! Chung toi thu tit v6i nhau duqc m<)t thOi gian thi mlit lien Va them m<)t dieu dang buon khi toi nghe nhung bien chuy~n xåy ra cho gia dinh b~n toi!

l~c!

Vao m<)t dip Tet nao d6, trong dinh T6ng D6c da t6 chuc m<)t cu<)c vui Xuån, c6 moi m<)t doan ca nh~c trong Hue ra giup vui, la m<)t trong s6 quan khach, ong B6 B(>i Lan da g~p va say me m<)t c6 hat trong doan vita tre dyp, vita dan ng9t, vita hat hay, l~i kheo chieu chu<)ng me ho~c .. den noi ong da mil quang bO be gia dinh, danh do~n nghla tao khang, dut khoat ra s6ng rieng bi~t voi co hat

ay. Ba My B(>i Lan ghen den phat dien! 6ng dua ve lip Nong C6ng s6ng duoi sl;{ cham nom cua vq chong nguoi quån ly ciing la cbau g9i 6ng bång chu. Khi ong l~p cac lip nay ong da dua gia dinh nguoi chau dang s6ng ngheo kh6 ngoai Bac vao Thanh trong nom ru<)ng nuong cho hai ong ba. Con mliy anh ch~ em B<;>i Lan ong giti cå ra Ha N<;>i cho an h9c duoi sl;{ trong nom san s6c cua ong ba n<)i, the la ong dl;{qc rånh rang chung s6ng v6i nguoi rna ong cho la minh da c6 diem phUc g~p duqc nguoi yeu ly tuång!

Phåp Åm Vu Lan 99

Nhung bien c6 xåy ra trong gia dinh B<)i Lan la m1,1c tieu d~ thien h~ noi tinh nay ban tan xon xao, them måm

them mu6i cho cåu chuy~n them Mp dan. B~n hi1u ai eling t<)i nghi~p cho nguai vq vuong nghi~p oan khien. Trach nguai chong sao qua phli phang bQi b~c. Rieng toi nghi xot xa cho ba m<; va thuong må'y anh chi em B<)i Lan qua chung qua d&i. Nhung ky ni~m ctia thuå h<;>c tro toi thuong toi choi nha b~n. hinh ånh hai ong ba cån xung d<;p doi voi dan con mon mån nhu tranh ve, thu~n thåo vui vay' lue nao trong gia dinh eling vang tieng cuai vui, tran day h~nh phuc. Toi dåm bi quan hoång sq cho s6 kiep con nguai som nång chieu mua, nho l~i nhfrng hinh ånh thuå nao cua gia dinh bi!-n rna b&ng nhien m<)t som m<)t chieu da tan tanh nhu suong kh6i, mong manh khac nao nhu bong bong troi mua.

danh dudi tht;tc dan Phap, gianh l~i D<)c L~p cho mroc nha, cho nen "toan dån da dung len dap lai song nui". Cu6n sach viet vao nam 1948 la thai ky chien tranh gay go nhå't, Vi~t Minh da cho di chuy~n cac co quan hanh chfnh vao Khu Tu. Vung då't Thanh H6a d<)t nhien s'åm dt hån len, tuy thi xa nay da bi tieu thd khang chien vao nam 1947, nhung dån tån cu da <fon ve khu Doi Thong ngay c~nh thi xa l~p thanh m<)t noi t1;1 h<;>p buon ban s'åm uå't, tuy chi la nhung day nha lt;~p xt;~p, nhung nguoi ta c6 th~ tlm å noi dåy nhung thd sån hay nhung xa xi phåm hang ngo~i qu6c xuåt phat tir Ha N<)i vung Phap chiem d6ng qua C6ng Th'ån, Chq D~i luån chuy~n vao ~n Khu Rung Thong.

Toi chu y toi do~n tåc giå mo tå m<)t nhån v~t nu trong coi m<)t Co Nhi Vi~n giåp gim mien thuqng du Thanh r-----------------------~---------; Sau m<)t thoi gian hinh nhu Hoa: "Mqt ngum con gai hqc thuc mu6n tranh bua riu ctia du kha cao, c6 mqt ve d{!p dai cac lr,zi lu~n noi tinh nho, d<)t nhien n6i tilng tha hay, dung la mqt nho Blnh Ba nguai ta tMy vang b6ng hai vucmg gid chi tan. Ma tr,zi sao lr,zi nguoi. Co tin don ong xin mang ten &!ing Ung, mqt lor,zi hoa - than t(lng hoa bl~n Duyen Doan 26 HQ va ba ddi vao m<)t tinh ~n Nam ky, tårn thuclng mqc nhan nhdn khiip con trong lang - dem nho ngay thuong. noi rna hoi d6 nguoi ta co noi. rUng nui ... " ' mai khi d<;>c toi cåm tuång la m<)t xli nao xa do~n "vi quy thilu hzp kh6ng du Toi van con ky ni~m å Binh Ba xoi låm låm! Vao thai gian cung cap nen Co Nhi Vi4n phdi Yeu bai sau con s6ng v& hien hoa nay då't nuoc Vi~t Nam bien d6ng cua, Bang Li1ng phdi ve ta D<)ng eat trang truon moi hon lung xom d<)ng voi mue d<) xoay tue tr,zi ap Nong Giang thuqc vitng Hoa cam dubng huong toa ng<;>t gi6 khoi. chuy~n den ch6ng m~t. Khåi Nong C6ng .. ". Khong hi~u sao toi Ve Binh Ba tham lang dåo tuy~t voi d'åu tir cu<)c Cach Ml!-ng mua nhu bi th6i mien ve co gai co ten Bi~n quanh nam khong ngung reo tieng hat thu 45 toi chien tranh Vi~t­ Bång Lang nay. Cå ten vung Canh nui xanh c~p sat nach mai th6n Phap nam 1946, roi Nh~t dåo Nong Giang, å'p Nong C6ng ding Tieng chuong chua ngån rot roi vao hon chanh, roi Vi~t Minh ra m~t lam to i nghi nghi, ho~c ho~c ... Dan canh buom xa ve neo ben d&. cu<Jp chinh quyen, khien cho to i ngoi låm båm: Bång Ung! nguai dån lanh eling bi l<;>t Dan håi åu thang nam dai n~ng nQ Bång Ung! roi låy giå'y but ra vao vong quy di!-O theo COn Theo thuyen ve khoang no bt.mg ca tom viet hai chu Bång Ung, toi vt;~t gi6 16c rna dien dåo quay Luqn canh xa cu6i bai m&i chieu horn nh~n ra hai chu B. va L. Toi reo cuong, d~ cu6i cung dua den Keu gai trai buong nhau ve, suong xu6ng. len: "Th6i dich thqc la Bqi Lan thåm trl!-ng Thang Tu Den chu chång con ai vao day nila" . Nguai voi bi~n muon dai tinh thanh thån 75, khi C<)ng sån vo th'ån Toi viet ngay thu cho tåc giå Nuoc xanh trong luon nå nhung doa hoa xam chiem n6t cå månh då't Cu6n Ifoi Ky d~ hOi them chi tiet, Troi vao dong thoång co tr~n phong ba mien Nam, khien cho nhung thi may qua, thu trå lai da kem Roi l~i d<;p nhu mua trang chan chUa. nguoi Vi~t Qu6:; Gia bi ru theo dia chi cua Bång Ung hi~n da y, bi må't het tai sån Mn Binh Ba oi toi chåc con duyen nQ dang s6ng å Ha N<)i. n&i phåi bo månh då't cua Td M&i buoc chån xua chQt thuong då'u reu Tien ra di luu l~c xu nguai Nhåc Cam ranh nho lang dåo th~t nhieu mong thoat khoi nanh vu6t Do may hån dang cho ben Da B~c. cua chfnh quyen chuyen The la chi m<)t thoi gian ngån toi Nguyin Thuong Qui quyen khat mau. da båt dUQC lien ll!-C dUQC voi B<)i Lan, nguai b~n thuå h<;>c tro å truong Nu Thanh Hoa nam xua. Biet bao mung mung tui mi voi nhung la thu dai d'åy tårn st;t, d'åy nuoc måt. Chao Vao nam 1996 khi gia dinh chung toi dang diflh cu ~i oi! B<)i Lan cua toi da g~p phåi cung s6 nhu cac et;~ xua Phap, toi nh~n dUQC cu6n hoi ky cua nguai bl!-n van gåi thuong noi: "Hi5ng Nhan br,zc phqn", nao ai h<;>c duqc ~ng. Cu6n sach k~ ll!-i nhung nam khang chien ch6ng chu ngo! B<)i Lan da k~ cho toi nghe gitra cånh gia dinh Phåp, khi Vi~t Minh con d<)i 16t "Dan Tqc" nen da loi dd va, ba m<; bi dien, ong b6 bO di bi~t tfch phuong xa, cu6n duqc m<;>i t'ång lap tri thUc sinh vien, thanh nien, con may nho duqc tien cung cå'p cua nguoi anh h9 quån nhung nguai trai the M. yeu nuoc thUong noi, mu6n

***

***

Phap Åm V u Lan 99

105

ly cai ~P o huy~n Nong e6ng cho nen m~y anh cbi em B()i Lan van duqc an hQc dlmg hoang ngoai Ha N(>i. Khi xåy ra chien tranh Vi~t Phap, m~y anh cbi em deu la sinh vien nen da nh~p cu(>c, Bqi Lan da theo v~ Mn phu la m()t sinh vien truong thu6c xung phong vao Ban eau Thuong, måi me di theo M~t Tr~n rut len ~n Vi~t Bac l~p chien khu. Sau khi m~t tr~n Vi~t Minh da viing, lue d6 hQ m6i xet t6i ly 4ch, thi B(>i Lan dfch tht;rc la thanh phån ti~u tu sån roi. eai c6 ti~u thu dai cac, con gai ong Tham Bi~n lam vi~c v6i tåy ~i Toa Su Thanh H6a b~ gan ghep l~y m<,>t si quan bQ d(>i g6c gac bån c6 nong. Dam cu6i t6 chuc don giån v6i vai phong thu6c la, m()t noi che d~u xanh n~u v6i duong the d~c ngåu cung may am tra Thai Nguyen. Sau bua "ti~c cufti"' co dåu khoac ba lo ve don V~ chu r~ huong tuån trang m~t v6i nhau duqc dam Mm, roi vi tinh the khån truong, m6i nguoi l~i khoac ba lo di theo don v~ cua rninh. Doi linh chien biet tuong lai ra sao rna h~n ngay tåi ng(>. ... B~n khong th~ tubng tuqng n6i tinh cånh Lan vao thbi gian nay dåu Thuyen oi! Nguoi rninh thuong thl b~ day di bi~t tich ~n dau dåu. S6ng chet nao ai cån Mm xia t6i. Anh Vuqng cua Lan dang hQC truong thu6c vi the hai dua da xung phong vao Ban eau Thuong Nqi Thanh d6 Thuyen ~· eho nen CUQC bon nhån gan ghep nay chang nghia ly gi d6i v6i Lan, Lan chi nhu m(>t con nguoi may vo bon thllam gi c6 tinh cåm d~ rna thuong nh6 lue vq chong phåi xa nhau ho Thuyen? Lan da vf minh nhu con ngl;la 6m, b~ b~t kfn hai ben chi con nhin th~y con du(;ng thang tru6c m~t d~ tien t6i. e6 quyen ll;la chQn gi dåu? ... ... Khi biet rninh mang thai, Lan biet doi Lan tu nay da c6 y nghia di s6ng, c6 m()t tinh thuong d~ ap u, c6 m(>t dua con d~ lam b~n v6i Lan nhung dem thao thuc, nhung ngay tr6ng vang ... Ngay Lan chuy~n d~. chong dang theo don v~. m(>t minh Lan ch6ng g~y vuqt bao nhieu cåy s6 d~ t6i nha båo sanh. May qua Mn noi thi dua con vlia ~t ra. Lan de con duqc hai horn thi phåi ra su6i gi~t quån ao tå 16t... duqc muoi horn l~i lech thech om con l(>i bQ tro ve, dung la "trifi sanh trifi duiJng" phåi khong Thuyen? Nhung neu Thuyen biet rllng y Lang la suc m~nh da giup m~ n6 c6 ngbi ll;lc d~ vuqt bao nhieu ngang trai, kh6 n~n tren dubng doi.

... ve phån Ba

cua Lan thi chang c6 tin tUe gi, con m~ Lan may duqc nuong nho o ap v6i vq chong anh Hung , c6 lån m~ cua Lan n6i dien nhåy um xu6ng song Nong Giang, may nguoi nha biet k~p! ... Lan ciing duqc an ui khi m~ Lan nham mat lia doi tren giuong ~nh va m(> phån duqc nåm ngay trong ru(>ng d~t cua rninh ... ... Oi da may ch~c nam nay dåu con cai ten Bqi Lan nila Thuyen oi! Minh da chon vui ten d6 tu låu roi! D6a Lan vuong giå da b~ thui chQt d~ nhuong cho bOng Bang Lang, m()t lo~i boa rung hoang da c6 måu tim u buon

106

tråm m~c d~ cho hqp v6i tårn tr~ng, hoan cånh minh lue d6. ... Lan da håu nhu lang quen cåi ten eling com cua m(>t thoi h~nh phuc vang son! Nay d(>t nhien Thuyen nhac t6i da khien Lan ngh~n ngao, xuc d()ng. DI vang ~p ve tran dåy nhu nu6c lii, nhu nu6c mat Lan dan d~:~a khi dQc thu Thuyen... ... Thuyen oi! Båy gib neu

g~p

Lan cbac Thuyen khong S6 kiep Lan chang ra gi nen cu phåi di sau vao cånh do~n truong khong c6 16i thoat! TU ngay ve Ha N(>i, Lan mang ~nh dau tim nen chang giup do duqc gi cho cac con cua rninh ... th~ nao nh~n ra nguoi b~n nam xua nila dåu!

*** Nhan c6 cbi b~n tren Paris ve Ha Nqi an Tet v6i gia dinh nam 1996, toi gi:ti giup b~n 300 quan. T()i nghi~p B()i Lan ~nh phåi cho con gai toi nh~n tien. ehi hon m()t thang sau, toi dUqc thU cua chau Y Lang bao tin b~n toi da tu trån. Y Lang k~: "Mf! chtzu chi trå b4nh tru6'c d6 hai tui'in, ra di d9t ng9t, gia dinh chau dau ngil! Mfti mtiy hOrn truac ml} chau con n6i vfti chau: H6m niw khåe ml} se mifi bfiln cua ml} la Bac Thuyen tfti choi mØt ngay dl kl chuy4n vi ml} va dl nghe bac Thuyen kl chuy~n vi bac. Ml! chau con tinh vfti chau nau nhiing m6n dn gi dl daiil khach nu6'c ngoai cho khac /fil vfti nhiing cao /uo'ng my vi cua xu van minh ... " Tin B()i Lan qua doi da lam toi m~t ngu su6t dem horn ay! Toi nghi lan man roi ket lu~n: chang ai la nguoi thoat khoi ch~ng duong ch6t. Thoi thi cu mung cho b~n toi nay da yen giac ngan thu, nguon an ui lon nhat cua Bqi Lan la duqc an nghi ~i Ha N(>i, noi sinh truong cua rninh. eung chung hoan cånh nhu b~n toi con biet bao nhieu thanh nien, thieu nu b~ chon vui ngoai m~t tr~n. tren nui rung Vi~t Bk .. m~c oåu nhilng nguoi nay chi c6 tinh thån "Dan T9c" khong phåi la tin do cua "Chu Nghla Mac-Le". Toi vita nh~n duqc thi~p Xuan cua chau Y Lang gi:ti chuc Tet, thbi gian thoang qua mau, m6i d6 rna b~n toi da qua doi hai nam roi! Toi c6 y nghi viet k~ l~i nhung ky ni~m. nhung gi toi biet ve Bqi Lan cua toi o Thanh H6a hay ve Bllng lang cua m()t di vang dau buon. S6 ph~n m()t nguoi con gai qua d~p. l~i tai boa rna "trifi xanh quen th6i rna hOng danh ghen" . Du sao toi ciing phåi cåm on Troi da cho pbep chung toi duqc n6i l~i tinh b~ d~ b~n toi duqc th6 19 het tårn can cho nh~ tam hlnh bai truoc khi tU gia coi doi dong thoi toi mu6n giup b~n toi tU m<.>t lo~i Bang lang hoang da chuy~n h6a tro l~i nguyen hinh m(>t d6a Lan vuong giå cua Mt ngan nam van v~t thuo xua. Toi muong tuqng hinh nhu B(>i Lan dang mim cuoi cung t6i dau d6 ... Van Nuong

Phåp Åm Vu Lan 99

T

u lue con nien thieu, Tt,r An thuong rna tuång den m9t cu9c s6ng håi ho, lang b~t ray day mai d6. Hlnh ånh cua m9t Hing ti':t v6i mai t6c bong, trong b(> quån ao b~c mau gi6 suang luon deo du6i trong trf 6c cua An. L6n len trong bu6i chien chinh, chang thu(>c thanh phån phåi båo v~ då":t nu6c. D~ thoa man m(>ng u6c håi ho va ciing d~ dap dng nhu c'åu cua t6 qu6c, An tinh nguy~n gia nh~p binh chung håi quån cua Quån Lt,rc Vi~t Nam C(>ng Hoa.

a

oån. Thoi gian cua cu(>c håi trinh keo dai khien An tMy nh6 dåt lien, nh6 den b~n be va gia dinh. Båy gib U6c rna cua An het sdc giån d~ va l~ lung. Chang chi mong sao tau c~p ben d~ duqc tung tang ch~y nhåy tren då":t, duqc nång niu nåm då":t trong tay, khong c'ån biet då":t d6 å dåu. An khong con thå":y kh6 ch~u bai nhilng nh~p di~u benh bong cua s6ng bi~n nila. Ch:mg s6ng tren tau tt,r nhien nhu tren dat lien, nhung chang vån thåy them duqc di b(>.

Nhilng ngay dåu quån trubng, An het sdc ngo ngang An chuån b~ sån sang cho bu6i di bO dåu tien sau m(>t trong cu(>c s6ng m6i. Bao nhieu m(>ng u6c håi ho tan thbi gian kha låu lenh denh tren m~t s6ng trung duang. bien theo nhilng dgt s6ng bi~n Nha Trang. Nhilng tuån M(>t st,r hdng khoi dång len trong long chang. Khi chan le huå":n nh~;~c khien An nhu dang rai xu6ng m(>t vt,rc An lån theo nhilng nåe thang ben thåm khong thå":y day. "" "~'"~' hOng tau d~ bu6c len bo, chang Phåi måt m(>t thoi gian bong nhien cåm thay m(>t cai gi chang m6i quen dån v6i d6 dang ch~;~p phu låy minh. Khi nep s6ng m6i. Tu cung chån chang hoan toim d~t bu6c cach cho den y ni~m deu tren dåt lien sau bao ngay trong dUQC cåi bien oån theo dqi, An cåm thåy dåu 6c b~ quay khuon kh6 cua moi truong cuong, dat troi b~ dåo lQn, ID9i minh dang s6ng. St,r bien v~t chung quanh nhu b~p benh d6i nay thåm nh~p y thdc khi nho len lue h~;~p xu6ng, bu6c cua An moi ngay m(>t chut chån An xieu vyo, chan thap rna chang khong he hay chån cao. Y nghi dåu tien den biet, cho den khi g~p l~i v6i An la chang b~ trung gi6 hay b~n be cii con dang tiep cåm båt ngo, nhung trt,rc nh6 l~i t~;~c con duong btit nghien nhilng dieu da h9c chang m6i HoangGia An thåy rninh dang tht,rc biet minh dang b~ "say dat". st,r truong thanh. Chang Cu6i cung roi thi An ciing tro l~i khong con la An cua ngay tr~ng thai binh thuong, nhung xua nila. D6i v6i lii b~n. hi~n tuqng "say dat" vån deo xet ve khia c~nh tinh cåm du6i trong tårn tu minh. Tuy kien thi khong sdt me tf nao thdc quån truong nhåc nhå chang rna con c6 phån d~m da rllng vi låu ngay s6ng tren m~t han xua nhung å g6c c~nh bi~n. ca th~ tt,r thfch dng dån v6i suy tu thi chang tt,r thå":y c6 moi truong chung quanh. Lue m(>t h6 ngan cach v6i dåu, nh~p d<? nhoi cua s6ng bi~n chting b~n. M9i st,r v~t se lam ta bån thån ngåy ng~t. chung quanh An va trong non mi':ta. Khi cuong d(> nhåp An tuy c6 d6i thay nhung nh6 cua cac lUQn s6ng khong m(>ng håi ho cua chang thay d6i d(>t ng(>t va qua sai bi~t. vån khong suy giåm. ca th~ chting ta oån dån thfch dng v6i nhilng hi~n tUQng Ngay ch9n dan v~. An tinh nguy~n di bi~n d~ thoa man d6; vi the chting ta khong con cåm tMy kh6 chiu khi m(>ng u6c cua minh. Ngay dao nh~m dan v~. khi d~t s6ng tren tau. Den khi ve tren dåt lien thi ca th~ chung chån len chiec tau bi~n. An biet rllng cu(>c s6ng dån thån ta l~i g~p phåi m<?t st,r thay d6i d(>t ng(>t trai nguqc. S6ng dang båt dåu. tren tau, ta la v~t ddng yen va bi~n trong tr~ng thai Trong nhung chuyen håi trinh dåu tien, An tht,rc st,r b~p d(>ng. Ca th~ da quen v6i tr~ng thai d6 roi, båy gib khi benh theo ~p s6ng cua trung duang. Nhilng horn s6ng trå ve då":t lien thi ta trå thanh d(>ng va dat trå thanh yen. to gi6 lon, chang b~ say s6ng, non mi':ta. Du An c6 c6 Chu th~ va d6i tuqng thay the V~ trf cho nhau, cåm giac gang ap d1;1ng nhilng dieu dUQC h9c å quån trUOng ciing b~p benh va say l~i den v6i chung ta. Khåc chang la khong de nen duqc nhilng con non mi':ta trong d~ day. danh tu b~ thay d6i til "say s6ng" thanh "say dat". Chang Chang thay tht,rc te khong gi6ng nhu m(mg tuong. con biet rllng ca th~ chung ta c6 khå nang thich dng v6i Nhung roi vi~c gi ciing troi qua. An quen oån va quen nhung dieu ki~n thien nhien chung quanh nhu thbi tiet, V

Phap Åm Vu Lan 99

107

phong th6. Roi thi mQi vi~c eling l~i troi qua. Tåt cå di vao quen lang.

oOo Un nay phep di bo cua An nham vao le Vu Lan. Dti lam vui long m~, An dua m~ di chua. Tu låu, voi An, di chua la m9t vi~c het stk hU l~u, me tin. Cba.ng thubng nghi, ~i sao minh la con nguoi, la m(>t sinh v~t thuqng dång trong Vli tri,! nhu the nay rna l~i di suy Sl,lp l~y nhftng tuqng dåt vo tri giac di rna c'åu xin m(>t on phuoc, m(>t SJ! CUu roi. Nhung tro xin xam truoc tuqng Quan The Åm Bo Tat la nhung me tfn khong chåp nh~n duqc. Hon nua, cåc ong Su trong sao c6 ve ft hiliu biet; lam sao tin d11qc nhung lai thuyet phåp cua cac ong !ly. NMt la hi~n t11qng phe phåi, tranh chåp gifta nhftng ong Su voi nhau khien An khong må"y thi~n cåm voi må"y ong Tang; d6 la ch11a kli nhfeu ong S11 lam chanh tri, lam lqi cho C(>ng sån; nhung ong Tang c~o dåu dti tron lfnh, nhung th'åy tu ch~y theo nhftng bao nhoang CUa danh VQng Va V~t chå"t the t~,~c.

tiflh va em dem. An theo m~ vao chila. Tuy la le Vu Lan nh11ng noi dåy l~i khong tå"p n~p Ph~t tit nh11 nhftng ngoi chua trong thanh ph6. Vi tr1,1 tri la m(>t S11 ong tu6i khoång sau m11oi. M~ cba.ng kfnh cån vai såu vi tr1,1 tri va duqc ong chao l~i m(>t cach khoan hoa. Net m~t nha S11 hien tir, g11ong m~t hong ba.o, giQng n6i nh~ nhang nh11ng åm long ng11oi nghe. D~c bi~t la doi mih trong sang, tia nhin tran ng~p tinh th11ong. An cåm thåy niem an l~c trong doi mat. Vi S11 di dang trong råt khoan thai va thanh thoat. TJ! nhien chang nh~n ra sJ! khac bi~t gifta vi S11 nay va ch11 b~c Hoa Th11qng, Th11qng TQa, D~i Dac chac sac rna chang då g~p. An theo m~ len chanh di~n le Ph~t. Horn nay chang mai c6 dip nhin ky m(>t t11qng Ph~t. The ngoi cua t11qng Ph~t trong råt vuong vang, khuon m~t rå"t thanh thi~n, doi mat cua tuqng PMt chi khep ho, trong c6 ve hung ho voi the gian. Nhin ky hon trong doi mat cua t11qng dåt, An nhin thåy dl,lng y cua ng11oi min tuqng, d6 la m(>t tinh th11ong bao la chan hoa trong doi mat.

Gib dåy, sau m(>t thoi gian lan

Mng h6ng mao tim loe VOi doi, An mai thåy SJ! hy sinh cao quf cua m~ chang. La thuong t9ng ME;l t61 m9t ng11oi dan ba g6a, m~ va nhOng nguol con ME? å qu~ nha. chang da buon tåo ban tån dti An va cac anh chi d11qc cap M9t d6a hoa hong dång m~ sach Mn tr11ong. M~ chang phåi Trong mua D~i Le Vu Lan thac horn d~y som dti kiem tung M~ noi que nha c6 biet dong cho cac con d6ng tien Lang con th11ong m~ muon van. tr11ong. MQi 116c mo khiem Nhin ng11oi Mn chua dång le nh11ong nMt cua ng11oi dan ba Ben m~ triu men v6 bo binh th11ong deu bi quen lang con chqt buon qua doi LOng trong cu(>c s6ng cua m~ chang. Thåy doi thoi het 110C mO. Ba da hy sinh qua nhieu cho cac con va hy sinh den d9 ba Ng11oi ng11oi bOng hong cai ao khong con biet rang rninh dang Sac hong, trQn v~n yeu th11ong hy sinh. Chi khi nao cac con ba Trang buon, phu mau tang che cho ba biet nhftng thanh quå t6t R11ng rung bao giQt l~ buon. trong vi~c hQC vån CUa chung Xin chQn bong hong mau tfm thi mai thåy net man nguy~n Con cai len trai tim g'åy trong anh mat, ni,! c11oi cua ba. M~ oi! nh~n hoa nay nhe! Horn tien chån chang vao quån Tfm buon, mau cua nho th11ong. tr11ong, m~ chang khong cåm d11qc giQt l~ va ngh~n ngao chi Roi neu mai nay trå l~i n6i d11qc m9t cåu: "Con ctf gang Con quy ben g6i m~ yeu m!n nguOi". Chi båy nhieu lai Nång niu d6a hong mau tfm nh11ng chan chaa biet bao nhieu Thi thåm, th11ong nho m~ nhieu ... tinh. Do d6 An d~p bo nhung TQ Van Trung thanh kien xau ve d~o Ph~t khi m~ båo chang dua m~ di chua. """''_ _,..,_,_.",..,..,, ,,""..,,..,/..,/..,, ~

An diflh bl,lng se vån lu~n vi tri,! tri ve t11qng Ph~t. An se hoi vi S\1 ve SJ! CUu d(>, ban phuoc, phan xet cua t11qng dåt doi voi nhil'ng thinh c'åu, van xin cua cac Ph~t tir. T11qng dåt c6 quyen nang gi doi voi chung sinh. Neu t11qng c6 quyen nang thi ai ban cho tuqng dåt cai quyen lJ!c sieu hinh åy. Phåi chang 6ng thq nan t11qng? Bao nhieu thac mac ca lån vån trong dåu. Chang kien nhån tham dJ! het bu6i le. Nhung tieng t1,1ng kinh hOa lan voi tieng chu6ng mo cang khien An phån vån va thac mac them. Sau khi hanh le xong, vi tr1,1 tri bat dåu thuyet phap. Vi S11 dan giåi ve nguon g6c va xuå"t xa cua le Vu Lan, do nhån duyen gi rna Ph~t thuyet kinh nay. GiQng n6i cua Su 6ng ch~m råi, ro rang, n(>i dung ranh m~ch giup ng11oi nghe lånh h9i de dang. An me say theo doi bai thuyet phap cua vi Su va chang hQC hoi d11qc nhieu dieu mai noi bai giång, tuy van con nghi ngo ve tinh cach huyen ho~c cua cåu chuy~n. Nh11ng chang khong ti~n hoi vi S11 ngay lue d6 vi lam v~y la An va ch~m den SJ! tin ng11Bng cua m~ va cac tin do. An kien nhan cha dip thu~n ti~n dti vån lu~n nha S11.

Khi cac tfn do ra ve bOt, nhån lue vt S11 khong b~n tiep khach, An den th11a hoi: - B~ch Hoa th11qng, toi c6 vai dieu muon thua hoi, xin hOa th11qng vui lang giåi thfch. ,_,.",,,;,;",;,#/l/Å

Hon nua, Vu Lan la mua bao hieu, v~y chieu dip nay eling la m(>t vi~c nen lam.

y m~

trong

Ngoi chila rna m~ An muon den, tQa l~c å viing ngo~i 6. Chua s~m mau cli ky, vuon cåy chung quanh lam tang them ve tinh ffiich. Phong cånh quanh chua råt la thanh

108

Vi Su on ton dap l~i: - C~u c6 dieu chi thac mac xin ca neu len, chung ta cung thåo lu~n. Neu trong nhåt thoi toi khong thoa man

Phåp Åm Vu Lan 99

eau l~i trong kinh

duqc nhung eau hoi cua c~u. toi se tra sach d~ giåi toa nhung nghi ngo cua c~u.

An thua: - Toi thuong nghe n6i Ph~t giao Ht d~o giåi thoat. V~y giåi thoat Ut giåi thoat nhung cai gi? Va nhung khi t~,~ng kinh c'åu nguy~n nhu v~y thi Due Ph~t se lam gi di dåp ung nhung c'åu xin cua chung sinh? V~

su gia no n1,1 cuoi rat cåi mo va v6i gi9ng n6i hfen hoa, ong trå loi: - Giao ly c~a d~o PMt rat phong phu, y nghia rat cao sieu va m'åu nhi~m. Nhfeu tu si phåi tråi qua nhieu nam c6 khi con chua Hinh h9i duqc y chi cua Due PMt. Di~m khac bi~t trong d~o Ph~t la khong phåi nguoi c6 bang cap cao, h9c nhieu, hi~U r(>ng roi nghi rang minh hi~U d~o. Giao ly nha PMt kh6ng phåi d~ hi~u rna chi la phuong ti~n d~ giup nguoi hanh giå chung nh~p tl.J tånh cua chfnh minh. Trong bud i m~n dam the' nay, chung ta khong th~ soi sang he't duqc van de rna c~u thac mile. Toi co gang, trong ph~m vi hi~u bie't cua toi, trinh bay vai net chinh ye'u cua giao ly. Ph'ån c~u. c~u ciing nen danh chut thi gio di suy tu ve nhung dieu d6 va ne'u c6 thi ciing nen th~;tc hanh thl mai mong lanh h~i duqc nhung tinh ye'u cua d~o nhi~m m'åu. Trong tMc mac cua C~U CO hai ph'ån, doi tuqng cua Sl.J giåi thoat trong d~O Ph~t va quyen nang cua Due Ph~t doi v6i chung sinh. Toi xin trå loi ph'ån thu hai truoc. V~

su gia nham chut tra tru6c khi tie'p loi: - Chu dich cua nguoi Ph~t tit khi cong phu la phåt nguy~n lam dieu lanh, tranh dieu sai quay, sam hoi va tlJ nguy~n sira d6i nhung 16i l'åm sai trai rna minh da ph~m phåi trong qua khu qua cac hanh d~ng, loi n6i va y nghi. Nguoi Ph~t tir phat tårn v~ tha bang cach t~;t nguy~n ganh ch~u cac kh6 nao cua cu~c doi d~ cho tat cå chting sinh duqc an l~c. Nguoi Ph~t tir quye't tårn nuong theo giao ly cua Due Ph~t di tl.J tu sira bån than minh chu kh6ng phåi nguoi Ph~t tit de'n chua d~ van xin Due Ph~t d~, ban on phuoc ho~c phan xet cac t~i 16i cua chung sinh; khen thuong va ban nie't ban cho nhung Ph~t tit I1U ro. Toi xin minh d~ voi c~u rang Due Ph~t khong c6 nhung khå nang d6 vi Due rh~t chi la m~t con nguoi binh thuong nhu c~u va toi. Due Ph~t khong phåi la thuqng de'; Due Ph~t khong c6 khå nang 4o dl.Jng, phån xet. Due Ph~t nh~n thay thl.Jc tr~ng cua xa Mi loai nguoi nay la nhung chu6i kh6 dau xuat phat tit chinh y ni~m cua con nguoi. Nhung cai rna con nguoi cho la h~nh phuc, sung su6ng chi la nhung sån phåm cua quan ni~m. Ma quan ni~m la gi? u khi nhung giac quan cua chung ta tie'p xuc v6i tr'ån cånh ben ngoai, tu tuong cua chung ta se n6i len nhfcng SO sanh, ch9n ll.Ja Va phan doan; t\:r d6 mai CO SI.J ua thich ho~c ghet bO. Nhung gi chung ta ua thich thi cho la h<).nh phuc, nguqc l<).i thi cho la dau kh6.

eau

V~ Su di:rng l<).i nhu lad~ cho nhung loi n6i d6 tMm nh~p

vao trf 6c cua An. Th~t v~y, nhung gi nha Su vira n6i quå la qua mai doi v6i An. C6 th~ nao giao ly cua m~t

Phap Åm V u Lan 99

ton giao l<).i tåch roi khoi nhung van xin, c'åu khdn, ban pht16c? Trong khi chang dang phan van v6i nhung kham phå mai me nay, An c6 cåm tuång nhu Due Ph~t. lau nay chiem ch~ ngl.J tren ngai cao m~t coi xa xam nao d6 oong nhien rot xuong m~t cai ~p tru6c mat An v6i anh mat chan hoa tinh thuong va n\) cuoi coi må, m~t Due Ph~t rat la nguoi.

a

V~ su gia tie'p t~,~c : - Giao ly nha Ph~t V<).ch cho chting ta nhieu con duong di 11.J chting ta ra khoi nhung rirng r~m ta kie'n d6. Ra khoi nhfcng mong VUOt CUa khai ni~m, dieu ph\)C dUQC nhung ham muon, che' ngl.J duqc ngo<).i cånh thi g9i la giåi thoat. Day la giåi dåp ph'ån thu nhat cua eau hoi. V<).n v~t vo thuong b~ chi phoi båi d~ lu~t thanh-tr\1ho<).i-di~t. TlJ dong h6a thi tånh chån thuong cua minh, von bat sanh Mt di~t. v6i Sl.J VO thubng cua the' gi6i hfcu vi nen con nguoi cåm thay kh6 tru6c nhung d6i thay cua cu~c doi. Di sau vao sinh ho~t cua tårn thuc, chung ta se thay rang y ni~m cua chung ta ch<).y theo nhung tr'ån cånh nen mai b~ dien dåo. L1,1c t6 Hu~ Nang d~y rå.ng, ngoai dUt cac duyen, trong khong V9ng ni~m tUe la lam chu lay minh. Tr'ån cånh 11.J n6 khong c6 thi tånh, ch<).y theo n6 tue la ch~y theo cai hu doi nen phåi ch~u tr'ån lao.

An bat d'åu cåm thay choang vang tru6c nhung ly lu~n cua nha Su noi thon da, chang v~i ngat loi : - Cai rna Hoa thuqng g9i la tr'ån cånh von khong c6 t~;t th~ d6, du ly lu~n the' nao chang nua thi chung van la nhfcng hi~n thlJC dfnh lien VOi doi song cua con nguoi; lam sao tåch roi khoi n6 duqc d~ di~t nhung y ni~m m6ng khoi? Van v6i gi9ng n6i nh<;: nhang, ong dap : - y kie'n cua c~u rat xac thlJC. Cai g9i la tr'ån cånh d6, nha Ph~t g9i chung la sac. qu hiiy quan sat xem tat cå v~t chat trong doi n'åy, c6 cai gi rna n6 11.J p hat sinh ra duqc khong? Bat cu nhung gi rna c~u thay-nghe-hay-bie't deu duqc eau 40 bai nhieu ye'u to khac n6 va nhung nhan duyen. Ne'u thie'u nhung ye'u to ngo~i lai, nhan to n~i 4i thi ffi9i v~t å doi nay deu khong thanh hinh. Ly lu~n nay dua ra di chting ta cimg nh~n thuc rå.ng sac khong c6 tlJ th~ hay n6i khac tl.J th~ cua sac la KH6NG, chu giåo ly nha Ph~t khOng he båo dlng

109

khong c6 v~t chåt. C~u nghi xem, neu vii tr1,1 nay khong c6 sac tu6ng thi låy gi lam the gi6i? V~y sac tuy v6 thuong nhung vån hang hi~n hftu. DB ~u khong phåi r6i trf, toi <fe ngbi c~u nen danb tf thi gib dB suy tu, va toi tin rang chung ta se c6 cimg cai nhin la tårn va phap -tue la sac - la nhftng thU thuong hang va bån nhien thanh tjnh. C6 - Khong, Dau kh6 - H~nh phtic, Thuong va Ghet. .. xuåt phåt til y ni~m vo minh cua chfnh minh. Buong bO thanh kien, khai ni~m. qui uoc ... tll'c la niet ban

s6ng; cåi say d6 thu(>c ve con måt thi c6 dfnh dåp gi den chån cua c~u. the rna sao chån cua c~u 1<~-i c6 bu6c cao buoc tMp? The thi cai say dåt cua c~u khong do con måt duyen v6i såc mang l~i.

Tuong tJ;t, hi~n tuqng s6ng nhoi d6 khong lien h~ gi den thanh, huong, v~. xuc cå; do d6 tai, mfii, luoi, thån khong phåi la trung gian gåy ra SJ;t "say dat" cua c~u. Chfnh y cua c~u da duyen v6i hi~n tuqng benh bOng, rna trong nha Ph~t gQi la phap, g6p phån ~o nen cåm giac say dåt ~i thev~y. trong c~u. M6i ngay y ni~m cua c~u duyen vOi phåp d6 Nha Su c6 ve nhu th6ng cåm v6i nhftng cåm tuong mai khong biet bao nhieu lån va sau nhieu ngay duyen nhau trong An nen da khong dai dong lam An r6i trf. Rieng thi SJ;t huån ~p do an SåU VaO tiem thUC CUa C~U khien An cåm nh~n noi lai n6i cua nha Su c6 nhftng gi g'ån gån c~u c6 cåm tubng cån bllng sinh ly trong thbi gian s6ng v6i niem thac mac cua minh ve hi~n tuqng "say dilt" rna tren tau. Giå sit c~u s6ng trong cung m(>t dieu ki~n nhu v~y tren tau trong khoång thoi gian låu bon nhu la 20 nguoi di biBn duqc nem mui. Chang kB l~i cho nha Su nam, 30 nam ho~c 50 nam thi c~u se kh6 rna h9i nh~p nghe truong hqp "say dat" cua minh va le pbep hoi: tro l~i voi doi s6ng tren dåt lien. Lue d6 c~u se thåc måc - Thua Hoa thuqng, trong truong hqp nay thi nha Ph~t se ~i sao con nguoi tren dåt lien c6 thB s6ng trong tinh giåi thfch ra sao? tr~ng cåy c6i, nha cl:ta lue nao cfing ch~p chbn nhåy Vånde c~u dua ra c6 ve phuc ~p va såu sac. Åu ciing la mua. Nbung C~U CO biet dåu SJ;t nhåy mua quay CUOng do co duyen dB c~u di vao la y ni~m cua c~u quay cuong chu d~o ly cao sieu cua Due nha cl:ta cåy c6i c6 phåi la s6ng biBn Cap Anamur Boat People Ph~t. Nhu toi vi:ta trinh dåu rna båo n6 b~p benh, nhåp nh6? bay, thanh kien cfing viet ti;ing Nguy~n Huu Hu an D6 la m(>t vf dl,! ve SJ;t sai låm cua y nhu khai ni~m cua nhOn ngay 20 nom Cap Anamur thuc chung ta trong ffiQt doån ky vai chting ta phåt sanh qua muoi nam. Va båy gib toi se neu cho m(>t chu6i dai duyen Tu khi nuoc måt nha tan c~u thåy la y ni~m thuong c6 cua nhau gifta ngo~i cånh, Ta con chim nho len ngan hat rong chung ta ve cu(>c s6ng nay H1 sai giac quan va tårn thuc. Tieng ca roi eting long dong låm. Theo the gian thuong Danh theo con nu6c xuoi dong biBn khoi. tinh, ngo~i cånh khong qu thl:t nhin ky xem, c~u va toi hi~n Rui may ph6 m~c cho troi ra ngoai cac thu: såc, gib dang s6ng tren m(>t chiec tau Tu con qu6c bien thanh nguoi luu vong thanh, buong, V~ Va XUC. kh6ng lo rna låu nay chung ta khong Tren tUng håi ly benh bOng Cac trån cånh nay th6ng M y. Quå dåt rna chung ta dang Nghe con s6ng v6 menh mong n6i buon. qua nam giac quan : s6ng dåy lue nao eting xoay chuyBn måt, tai, mfii, luoi va Con thuyen vuqt s6ng trung duong quay quanh m~t troi va tJ;t xoay thån ~o nen nam cai Cang di cang bi~t c(>i nguon til dåy! quanh n6. Båy gib vf d1,1 nhu trai dåt biet trong tårn thuc: M(>t lån di, lån chia tay ngung di d(>ng va ngung tJ;t xoay nhan, nhi, ti, thi~t va Que huong oi, nu6c måt nay x6t xa! quanh n6 nfta, thi m(>t cåm giac "say thån thuc. dat" se den v6i chting ta ngay tue Trung duong chua n6i phong ba Hi~n tuqng "say dat" d6 khac. Buoc di cua chting ta se xieu Ma sao håi ~c h6a ra tit thån khong thu(>c cac trån vyo, nghieng nga. Lue d6 chung ta Giet nguoi, cu6p cua, hiep dåm cånh vua kB. Hi~n tuqng se thåy vfi tr1,1 quay cuong, c~u se Hoi oi, nguoi n() dang tårn sao danh? tren tuy vån thu(>c såc thåy tinh tu tren troi nhåy mua ch~p tu6ng va khong ra ngoai Cfing may tren biBn mong menh chbn, m~t troi se dåo l(>n, lan quay. cåm nh~n cua giac quan Con tau nhån ai ch~y quanh CUu nguoi Båy gib toi Mi c~u. trai dåt, m~t nhung duqc xep vao CU'u nguoi håp h6i ngoai khoi troi, tinh tu va ~u. ai quay cuong? chu6i lien h~ sau: phåp Dem ve xåy l~i CUQC doi åm em! Ngay båy gib chåc ~u chua trå lai duyen y gåy nen cai biet duqc nhung Due Ph~t da c6 cåu giåi thu(>c ve y va gQi la y Toi la m(>t boat people dåp til låu roi. D6 la y thuc cua c~u thuc. Su6t doi toi vån nh6 on con tau quay cuong. y thuc cua c~u duyen Tu dåy cho den ngan sau theo nhftng phåp quay cuong, huån Hi~n tuqng s6ng nhoi, Cap Anamur vån khac såu trong long! ~P låu ngay tu vo thi Mn gib; Mn neu thu(>c ve sac thi khi khi ngo~i cånh d6i thay thi åo tuong duyen voi con måt cua Tuy Anh hu d6i d6 se xåy ra. An lanh h9i ~u. con måt se b~ say

va

IlO

Phap Åm Vu Lan 99

duqc ml)t m'ra, ch~mg hOi tiep: - Hoa thuqng båo chinh cåi y ni~m cua toi quay cuong, v~y ~i sao chån cua toi lue d6 1<!-i buoc th~p buoc cao, d'åu cua toi n~ng ne chming vang, m~h cua toi bi hoa len? Mong Hoa thuqng giåi thich ro rang han.

Vi t~p tlf,C c6 truyin, ddu rang t~p tlf,C ay da tråi qua nhieu dm. CM tin tuting dieu gi vi rang dieu ay da duqc nhieu ngum nhiic di nhiic lqi. CM tin tuting diiu gi du la bUt tfch cua thtinh nhan dllt;zi. CM tin tuting dieu gi vi th6i quen tu lau da lam cho ta nh~n dieu ay la slf th~t . CM tin tuting diiu gi do tri tuting tU!fng cua ta da tqo ra rna nghl la do m9t v! thån linh khai th! chi giao cho ta. Cha tin tuting dieu gi chi vin vao uy tin cua b~c phlf, huynh hoif,c cac thåy dqy. Chi nhiing di'eu ma chinh cac ngulli da thlfc nghi4m ky eting va suy xet sdu xa thdy dung vUi slf thtJt; chl nhiing di'eu gi dem l~i hq.nh phuc cho ngulli va cho tdt cå nhiing ngum khtfc thi cac ngulli mUi hay tin nh~n ma thOi.

Vi d1,1, c6 ml)t nguoi b(!.n cung chung hoan cånh nhu c~u, nhung vi kh6 ngu nen dung thu6c an th'ån. Lue tau c~p ben, nguoi d6 vån con ngu me va duqc cac b(!.n dong dl)i khieng len d~t lien. Thi:t hOi chån tay va cac giac quan cua ngUoi d6 vån d'åy du va kh6ng hU hong, the sao chån nguoi d6 khong th~p khong cao, d'åu nguoi d6 sao kh6ng choang vang? Va khi thåc d~y nguoi d6 sao kh6ng he say Mt? qu la nguoi c6 kien tht.k va h9c v~n. chiic c~u eting thita hi~u khi trai d~t quay nhu v~y se ~o oOo ra såc ly tårn. Nhung lt;tc nay se tie d1,1ng h~n thån th~ Tren su6t do(!.n duong ve, nhung loi n6i cua nha Su cd chung ta khien chung ta se bt mat thang bang; lue d6 lt,rc mai deo du6i theo An. Tuy c6 lanh hl)i ph'ån nao qua quan tinh trang ta se tie dt,mg d6i nghtch voi nhung lt,rc bu6i n6i chuy~n nhung th~t st,r thi chang chua hoan toan cti d~ ~o st,r cån bang trong co th~ chung ta. Do d6, tuy thoa man. C6 le nha su da nhin th~y dieu d6 nen moi c6 s6ng trang tinh tr(!.ng dao dl)ng nhU v~y rna chung ta vån loi d~n sau cung. Chang kh6ng ngo d(!.o Ph~t sao qua c6 cåm giac cån bang, gi6ng nhu lue c~u s6ng låu ngay g'ån voi cul)c s6ng rna chang dang s6ng. Su6t bu6i n6i tren tau v~y. Ml)t lån nua, t6i de nght c~u nen danh chut chuy~n voi nha Su, chang kh6ng tim thily noi d6 c6 dieu thi gio d~ tu duy ve nhung dieu minh vita thåo lu~n va gi mang tfnh chilt me tfn. L~p lu~n cua nha su khong neu c6 th~ thi nen di vao tht,rc hanh Ph~t Phap thi moi tich roi cul)c s6ng nay. Kh6ng mo hO huyen ho~c rna mang ngl) duqc y chi cua r-----------------------------~ eting kh6ng th'ån quyen, me tfn. Ro rang Dang The T6n. d6i tUQng cua d(!.O Ph~t la nl)i tårn cua An cåm thily d6 la loi ket con nguoi va tht,rc tr(!,ng cua xa hl)i loai lu~n cua nha su va han nua nguoi. Tt,r nhien chang cåm th~y g'ån gtii troi da xe chieu nen chang voi d(!,O Ph~t. An tt,r håa voi long se suy le phep cåm on nha su va tu ve nhung dieu rna nha Su da d(!.y cao bi~t ra ve. B6ng chang trong bu6i m(!.n dam. trt,rc nho dieu gi nen quay oOo 1<!-i hoi them: - Thua Hoa thuqng, lam sao An kh6ng c6 dtp tro l(!,i chUa va eting tht,rc hanh duqc Ph~t phap chång c6 thi gio d~ suy tu vi dilt nuoc da trang hoan cånh phåi Hin xå d6i chu. Ml)t thanh ph'ån moi cua xa hl)i vao doi nhU trUong hqp cua gianh lay dl)c quyen cai trt dat nuoc con? theo chieu huong d6i nghtch voi nhung

Ånh milt vt su 16e len ml)t niem vui: - L1,1c t6 Hu~ Nang d(!.y rang, ngoai dill cac duyen, trong kh6ng lo(!.n dl)ng chfnh la thien dinh v~y. An chqt thay xuc dl)ng m(!.nh trang long, tt,r nhien c6 ml)t såc m(!.nh v6 hinh nao d6 thUc dåy chang qui xu6ng cåm ~ nha Su: - Con thanh kinh tri ån Hoa thuqng

Vt su xoa d'åu chang va can d~n them: - Ci:ta chua lue nao eting rl)ng mo d6n khach th~p phuong. qu cho ng'ån ng~i khi mu6n tim hi~u giao ly Ph~t Da. Truoc khi chia tay, t6i eting mu6n luu y c~u dieu nay. Dåc PMt d(!.y trong kinh Kalama ding: CM tin tuong dieu gi chi vi nghe don. CM tin tuting dieu gi chi

Phap Åm Vu Lan 99

gi da c6 trong quang doi da qua cua An. Chang 1<!-i bt rai vao ml)t con say moi nua. L6i s6ng va nep suy tU cti tro thanh sai trai d6i voi h~ th6ng quan ni~m moi. Ngay khi dUQC biet lop nguoi trong rung se tiep thu chanh quyen, An thay nhU troi dift quay CUOng, nui dat Sl,lp lO. Chang thily minh nhu cMi voi gifia khoång kh6ng. Bat chqt, nhung loi n6i cua nha Su h6m nao tro 1<!-i voi An nhU ml)t st,r bung nfi. An nghe ro mon ml)t loi n6i cua vt su gia tit noi tiem thåc vang dl)i l(!.i. St,r d6i doi nay la ml)t ca duyen bitng ngl) duqc y nghia cua bu6i n6i chuy~n voi nha Su. Chfnh cå ml)t h~ th6ng sinh ho(!.t cua xa hl)i cti tl1 cach t6 chåc, khai ni~m, d(!.o ly noi gia dinh, be b~n, trUong hQC da thÅm nhu'ån, tiem nhiem va cång d~c trong d'åu 6c An; phåi, chinh n6 da lam cho An qua kh6 dau trong nhung ngay d'åu cua cul)c bi~n dåu.

Ill

Nhung fån bi bat bu<;>c phåi nghe nhung ly lu~n cua bi) may truyen truyen cho che di) phi nhan d6, chång dmg thåm thia han lai n6i cua nha Su. Roi An eling chung s6 ph~n v6i nhung nguai dong cånh ngQ, b~ 1\:ra g~t dua vao tr~i ~p trung kh6ng 10. Nai day nguai ta dimg m<;>t lo~i thu6c tåy C\!C m~nh d~ rita s~ch tim 6c chang. Nguai ta dung stk m~nh sting d~n. sl! da man cung nhung manh kh6e phinh g~t d~ gQt rita nhung ~P kien da an sau trong tårn khåm An ti! bao dai. HQ tåy nao An va dong b~n nhung hQ l~i tranh ne danh t\:r nay. H<.> trut vao chång nhung quan ni~m m6i bång cach l~p di l~p l~i nhieu lån nhung dieu hQ n6i. Chang va dong b~n phåi nhai di nhai l~i nhung lu~n di~u phi nhan, lay h~n thu lam can bån, b~o tan lam phuang ti~n d~ xay d!!ng m<;>t xa h<;>i c6ng bång! Chinh nha khoång thai gian s6ng o tr~i ~P trung, An m6i nh~n ra trf 6c sieu pham cua Due Ph~t. U:Ji d~n trong bu6i chia tay v6i v~ Su gia vang l~i ben tai An: Dl:rng tin nhung dieu gi vi ding dieu ay da duqc nhieu nguai nhac di nhac l~i. Chang kh6ng tin rang Due Ph~t biet truac che di) Ci)ng sån se ra dai va ap dt;mg phuang phap nhoi s<_>; nhung tru6c lai d~y nay, chång thay long mlnh kfnh tr<_>ng Due Ph~t nhieu han xua. Vi~c

lam cua che di) C<;>ng sån khac nao c6ng vi~c go bo hi~u cua mi)t chai ruqu va thay the bång mi)t nhan hi~u khac. Danh xung thi khac nhung bån chat eling nhu xua. Con nguai v6n kh6 dau van tiep tl,lc kh6 dau. H~ th6ng quan ni~m cli duqc thay the boi m<;>t h~ th6ng mai v6i mi)t l~p lu~n trai nguqc nhung eling dåy m6ng vu6t cua sinh-lao-b~nh-ti1. Vi~c låm cua che di) Ci)ng sån ngay nay dua con nguai Mn ch& toi t~ han bao gia. nhån

Chång l~i tMy gån glii Due Ph~t han nila. Cåm tuong nay kh6ng phåi do nai hoan cånh dau kh6 ti)t cung kh6ng ch6 barn viu rna phat sinh ra nhu ly lu~n cua chu thuyet v6 thån cua Ci)ng sån. Si! th~t lå vi hoan cånh chung quanh lue bay gia lå m<;>t trQ duyen lam cho giao ly cua Due Ph~t bl:rng sang trong tårn tu chang. An thay h6i tiec cho thOi gian qua sao kh6ng tim hi~u them giao ly nhi~m måu d6. Chang thuang suy tu nhung lai giång cua V~ Su gia ngay nao va lau lau An l~i thay minh dang tr6i dån vao vung tl:r ll!c cua Due Ph~t. C6 le nha the rna chang då cåm thay b~ khung hoång trong su6t thai gian bi giam cåm. Nhung tuång khi ra khoi tr~i ~P trung thl cu<;>c s6ng se do han. Nhung nguqc l~i. khi trå ve vai dai s6ng ben ngoai tr~i giam, An m6i thåy minh kh6ng th~ s6ng s6t duai che di) c<;>ng sån. Nhung thanh phån nhu chang kh6ng som thi mui)n eling b~ tieu di~t. kh6ng bång hinh thuc nay eling bång hinh thuc khac. D6 la duang 16i c6 hilu cua che di) Ci)ng sån. Mue di) kem k~p cua bQn c6ng an cang cMc che han. H<.> l~i ap dl,lng chinh sach luang g~t xåo trå khac d~ dua nhung nguai thui)c thanh

112

phån nhu An vao nhung tr~i ~p trung mai vai nhung danh xung khac. oOo An rat dau long khi phåi lia b6 que huang d~ di ve mi)t phuang trai v6 dtnh. Chang vuqt bien tren m<;>t chiec tau con mang theo han ba muoi nguai dong cånh ngi). Chiec håi ban la con mat cua nguai di bi~n. the rna tren chiec tau nay n6 l~i mat di di) ben nh~y; chiec håi ban gån nhu v6 dl,lng. An phåi v~n dl,lng kien thuc va khå nang chuyen m6n cua minh d~ dua con tau VUQt thoat. Chang da phåi ngoi o miii tau, xem sao d~ dinh huang dua con tau t\:r s6ng Citu Long ra vung bi~n cå. Chång ch~u dl!ng nhu the su6t dem mai dan duqc tau ra cita bi~n.

Mlii tau lå nai chiu ånh huång nhieu nhat cua cac luqn s6ng. å v~ tri d6, nguai ta de b~ say s6ng, nha':t la å cita bi~n. nhung luqn s6ng cao ngat lue nao eling chl!c så:n d~ chl,lp phil nguai di bi~n. Sau khi tau da ra bi~n an toan, An bo vao phong lai va tha':y ding nhung nguai trong nay deu da "say s6ng" va lue ba':y gia chang m6i chQt nh~n ra la minh kh6ng say s6ng du ding chang da tråi qua su6t dem o m<;>t v~ tri ch~u ånh huong m~nh nhat cua s6ng. M<;>t eau hoi n6i len trong dåu An va chång ki~m di~m l~i dien tien dem qua. Chang nha rang su6t dem, dåu 6c mlnh lue nao eling b~n ri)n vai nhung vi sao tren trai va nhung hang lu6i day s6ng cåu. Chi m<;>t phut lo lå, quan sat kh6ng ky luong thl chiec tau se b~ vuang luai cua day s6ng c'åu thi chac chan se kh6ng c6 ai s6ng s6t. Tårn tri cua chang deu ~p trung vao S\! dinh huong va quan sat. Su y tu Mn dåy, chqt mi)t cåm giac sung suang dång tran tårn hon An. Lai d~y båo cua V~ Su gia trå l~i ben tai chang: Ngoai dUt cac duyen, trong kh6ng v<_>ng tuång thi con lo gi cåc chuy~n trån lao. Chang kh6ng nga dem qua minh da ap dl,lng nhung lai d~y båo cua nha Su va ket quå Mn v6i mlnh qua hi~n nhien. Chang nha ro rang, tr<_>n dem qua, tu tuong minh hoan toan ~p trung vao S\! dinh huang va quan sat nen da quen khua':y di ma':t nhung luqn s6ng chet nguai d6. Vi tårn cua mlnh kh6ng giong ru6i theo cac luqn s6ng nen du å trong vung ånh huong cua s6ng rna An van binh an truac manh 1\!C CUa nhiJng luqn s6ng ba dao. Tuy rång tlnh tr~ng kh6ng say s6ng cua An do vi Si! au lo Va tårn trf ~p trung vao c6ng vi~c nhung ffiQt S\! th~t hi~n nhien la khi y kh6ng ch~y theo phap trong khi hai thu d6 duyen nhau, thi con nguai d~t duqc sl! binh an ngay trong m6i truang dao di)ng chung quanh. An thåm nghi mu6n c6 sl! an l~c trong cui)c s6ng dien dåo nay, cMc kh6ng c6 gi han lå thl!c hanh Ph~t phap. An l~i h6i tiec ~i sao ngay truac minh kh6ng tlm hi~u them d~o Ph~t.

oOo

Phåp Åm Vu Lan 99

An dUQC dinh cu ~i Canada. Tå't cå deu mai l~ voi An. Cm?c s6ng å dåy la h6i hå va VQi vang, ch~y dua voi thoi gian. V~t chå't va tien b~c chi ph6i m~nh me doi s6ng con nguoi. Van minh ca khi va xåo thu~t thuang m~i khien con nguoi quen lang doi s6ng tårn linh. N6i the e dtng qua dang, vi m6i cu6i tuån cac giao hQi Thien Chua giao, Tin Lanh deu dong ngh~t tin d~ den nghe giång. Nhung An c6 cåm t11ång nai d6 nguoi ta khong tht;tc Sl;! s6ng voi nqi tårn cua minh rna la mqt Sl;! hUong ngo~i tim cåu. Nai xu nay, d~o Ph~t khong duqc nhin dung nhu tht;tc t11ang cua n6. DI nhien la vi~c gi eling c6 ly do cua no. Quan sat Sl;! sinh ho~t CUa cac chua, hQ thå'y nao la xin xam, b6i toan, coi tu6i, cåu tai, cåu phuoc ... trach nao hQ ching cho d~o Ph~t la d~o me tin! D6 la 16i cua cac ong Tang thoi nay! Thuang thay cho Due PMt! An tin ri\ng Due PMt khong bao gib va ch~ng bao gib d~y båo d~ tu xin xam, b6i toan ... , vi d6 la me tin. D6 la ta d~o. Due Ph~t hoan toan khong chå'p nh~n me tin. D~o cua Ngai Thich Ca la d~o cua ly tri, cua suy tu, cua quan chieu nqi tårn chu khong phåi la ton giao thån quyen. Truoc cånh å'y, An danh tt! tim mqt duong huong rieng d~ phat tri~n doi s6ng tårn linh cua minh bang cach tim hi~u qua kinh sach d~o Ph~t. Nhung khd thay, kinh sach thi qua nhieu, l~i khong c6 chån su huong dan, chang cåm thå'y qua kh6 khan d~ hi~u thå'u dao lai kinh. M6i cu6n kinh c6 mqt sac thai khac nhau. Tuy theo d6i tUQng rna b~c d~o SU giång d~y nen kh6 rna ChQn dUQC cu6n kinh thich hqp voi can ca cua rninh. Chang van kien nhan. Chang tt;t quan sat tårn tu minh. Chang nh~n ra rång, horn nao khong c6 chuy~n bt;tc dQc trong gia dinh, khong g~p phien phuc nai ch6 lam vi~c thi tårn h~n minh thanh thån, khong lo åu va nho d6 rna minh thay sang su6t han trong vi~c tim hi~u kinh Ph~t. Låu dån chang khong con cåm thåy kh6 khan nua. Mqt horn An cung cac b~n den mqt trung tårn giåi tri. Nh~n xet dåu tien cua An la cac tro chai å dåy mang tinh cach kich thich, ~o cåm giac m~nh nhu xe dd d6c, cac vong quay ... D~c bi~t la chiec tau dong dua khien chang nho l~i mqng håi h~ cua rninh ngay nao. An tham dt;t tro chai nay d~ tim l~i cåm giac ngay xua. Chiec tau dong dua cfån dån tit thåp len cao. Khi tau å vi tri cao dd xu6ng, mQi nguoi la het trong thich thu lån sq hai. Rieng chang bi th6t ruqt m6i khi tau di xu6ng. Chang l~i nh6 den lai n6i cua vi Su gia, chang c6 gifc y ni~m cua minh khong duyen theo dqng tåc len xu6ng cua con tau. Rå't kh6 rna tht;tc hi~n dUQC nhu lai nha su chi d~y. Chang giå b9 nhu thån nhien n6i chuy~n voi nguoi b~n ngoi ke ben, roi l~i chu tårn quan sat nguai chung quanh thi cåm giac l<)n ru<)t giåm bot thå'y ro. Chang l~i thu ~P l~i voi cac tro chai khac. Lue dåu An phåi d~ tårn minh duyen theo mi)t d6i tuqng nao d6 d~ quen di nhung chuy~n d{mg tåo b~o cua tro chai thi nhung cåm giac quay cuong, l<)n ru<)t khong con xåy ra nua. Chang thå'y thich thu voi kham pha nay va me say di vao tht;tc nghi~m. C6 Phåp Åm V u Lan 99

lue An phåi nham mat, doi khi chang phåi nhin xu6ng chån rninh ho~c chang tt;t nhu rång nhung chuy~n d<)ng nay la hu d6i, la nhung trån cånh giå ~m sao l~i d~ tårn minh bi n6 chi ph6i. Sau råt nhieu lån tht;tc ~p. chang gftn nhU d~t dUQC Sl;! thån nhien khi tham dl;! cac trO chai. Chang tl;1 n6i thåm: "Ngai Thich Ca ai, toi phl!c Ong qua tn'ti!"

An biet rang nhung gi minh vita kham pha chua phåi la r6t rao nen c6 y nghi di tim m<)t chån su d~ thQ giao. Nhung kh6 thay, tim duqc m(>t b~c chån tu å Canada nay con kh6 hon len m~t trang. Lam sao tim duqc mc?t vi Tang khong mang tien b~c. danh VQng ... nhu vi Su gia nai ngoi chua cu ky å ch6n thon da ngay xua. An l~i n6i thåm nhu bu~n tui kh6c than cho ca duyen h~ b~c cua rninh: "Thåy ai! Sao nhdn duyen giJp nhau cua minh qua ngan v(ly?" Chang nho l~i lai d~y cua vi Su: "Ngoai dur cac duyen, trong kh6ng w;mg dt?ng thi d6 la thien d!nh". Cu nhu the rna lam theo. Cang tht;tc hanh, y thU lai kinh cang sang to. An nho l~i ngay xua, c6 lån di chq thåy nguai ban tom cang s6ng dt;tng trong thau nuoc. Nguai ban lue lue nao eling v6 m~t nuoc trong thau d~ cho nuoc khong dung yen. Hoi ra mai biet rang neu d~ nu6c dung yen thi con tom se chet. Truang hqp nhung con tom nay eling gi6ng nhu hoan cånh cua An va d~ng lo~i. y ni~m cua tom da duyen voi nhung chuy~n d(>ng d6 tit vo thi rOi, nen khi dieu ki~n ben ngoai thay ddi d(>t ngi)t thi tom se chet. Cling nhu nha Su da n6i, neu An s6ng mai tren tau 30 nam, 40 nam, 50 nam cho den sinh con d~ cai, cho den c6 chau n(>i chau chac, chåu chit... thi hoi ai, nhung dua chau nay se chet khi dem chung vao dåt lien, gi6ng nhu nhung con tom kia. Råt la khoa hQc, råt la tht;tc te. Khong thån quyen, huyen ho~c. Khong roe tin di doan. D6 la d~o PMt. Trt;tc nho l~i ten minh la Trån Tt;t An, åu eling la m(>t ngau nhien khong phåi vo tinh. Trån cånh, Tl! n6 An tinb vi tinh cua v~n phap la nhu v~y (as is); rieng chang bitng ngq ra rång an hay khong la tt;t rninh. Lam sao c6 th~ tim cåu noi tha lt;tc ben ngoai d~ c6 st;t an l~c nai n(>i tårn cua chinh rninh. 6i, b~c d~i trf cua nhån lo~i! Hoang Gia

113

,

nang Ai Co trong ch~u up Ha Tien ngoQi kY sv tiiu thuyet MQng Tuy't That niu MuQI

(tiØp theo Phap

Am s6 Ph{lt Dån 3.99)

Chuong Båy: D~p Thuy Lau Sau tiet Doan Dttong nam Dinh Ty (1737) vi~c tien n(!.p Phil Cu, con gai Nguyen Nghi viw phu tam vi thu Co cho Do D6c Tong Due Håu k~ nhl1 Ut da diflh. Dang le ngay sau khi dttqc Nguyen Nghi thu~n y M(!.c Håu cho hanh le nghenh hon roi. M9i ngl1oi deu dinh ninh rang trong mua thu nam d6, the nao h6n ky ciing diflh, vi le D<!-i Ttrong cua C6 Khai Trø:n Ng~ Vii Cong da hoan tø:t tl1 hOrn 27 thang 5.

ca

Nhttng Tong Due Håu båo rltng nam Dinh Ty van chl1a qua het nam thu 3 cua tang le, Håu mu6n nam sau hay chc;n eat ky. D6 ciing la m<)t le chinh dang, nhl1ng st,r hoan l(!.i h6n ky d~ ch~m l(!.i hon ntra nam nua, M(!.c Håu c6 m<)t d~:~ng y. Håu dinh nhån hoan dai thoi gian, xåy dt,rng cho xong m<)t noi bi~t vi~n du trang nha d~ lam noi d6n vi thu Co cho xung y "Kim 6c Timg Ki'eu", Håu th'åm nghi v~y. Cong vi~c kien true toa cung thø:t d6 hoan toan theo y xep d~t ve voi cua Håu. Um khi Håu dich thån ra tr6ng nom d~ gac them m<)t hang lan can, hay d~ nan chua l(!.i m<)t ~P c'åu cho y nhi. M<)t toa l'åu nho tt,ra sat ben chån nui Blnh Son, nep b6ng dttoi ng9n doi cåy la xanh dan cang tang ph'ån thanh u cho cånh tri. Ng9n doi d6 con la bue binh phong thien nhien ngan bOt khi n6ng bue vao bud i xe ta. Toa l'åu cø:t theo 16i hl!- dinh thl1qng cac, thuqng tht,rc h'!hl1, t'ång gac tren c6 bao lon b9c khap b6n m~t. thich nghi cho ngttoi khi c'ån tim m<)t tu tho, di tho thån nhin xa ra chung quanh. Ben hf1u nhln xu6ng Kim Dt,r chon VOn nhl1 hon gia SOn nam trong ~ C(!.n, ben tå ta ng9n nui Ngii Hfi lien voi rlrng cåy tråi lan lan cho den Th(!.ch D<)ng, nhl1 ng9n c<)t da xanh dt,rng cho vo trong lan måy kh6i. Hai ng9n D<!-i To Chåu va Ti~u T6 Chåu nhl1 hinh hai con voi ph~:~c trl16c sån ch'åu, dung giUa fåu nhin thång ra, m~t nttoc Dong Ho nhl1 m~t chiec gl1ong to M cho non nui troi måy long lanh soi b6ng. Toa låu dai nay h'åu d~t ten la Di~p Thuy Uu, tUe ta 1ø:y hai tieng Di~p Thuy trong cånh "Binh S<Jn Di4p ThUy". å Di~p Thuy Uu bl16c xu6ng thing den trl16c la m<)t ng9n c'åu bat chom ra giUa ao, nhl1 nlra ng9n c'åu vong vat ngang dong nl16c trong xanh. å ch6 d'åu c'åu dt,rng lien m<)t nha thuy 1'!- hlnh l~:~c lang, mai cong u6n nhl1 hinh chiec la sen up. Mai thlly 1'!- lqp toan bang m<)t thu ng6i men m'åu l~:~c khien cho cang y nhl1 m'åu tan la sen tron

114

xoe. Quanh mep u6n cong nhl1 khi la dttong thoi ky chl1a tråi bang tren m~t nl16c. Do(!.n c'åu nay h'åu d~t ten ta "Hu<Jng Viln Ki'eu", nha thlly 1'!- d6 l(!.i ciing dl1qc m~nh danh ta "ich Thanh Tq.", chu 1ø:y trong bai "Ai Lieu Thuyet: Hu<Jng Viln Nhi ich Thanh " cua Chu Liem Khe. Tu Di~p Thuy Uu c6 m<)t 16i thong sang Th~:~ Due Hien, ta ch6 thl1 hien rna M(!.C Håu thl1ong dem ra d6 d9C sach. Su6t l6i di c6 gian hoa la phll rqp khien cho ngttoi di tren d6 c6 cåm giac nhl1 di trong dinh vien. Nhung ten låu, ten kieu, ten 1'!-.... deu do M(!.c Håu tt,r tay viet nen roi gl1i sang PhUc Chåu ch(!.m khac. Khi ba tø:m hoanh phi son son the'p vang dem ve thl m9i cong vi~c xåy cåt ciing vua hoan thanh d~ kiP treo yet len, di~m them cho cånh dinh 1'!-. låu dai tang ph'ån trang nha. Den mua dong nam Dinh Ty thi m9i kien true noi bi~t ett da hoan thanh. Håu da diflh dem thttqng nguyen nam M~u Ng9 (1738) thi hanh le nghenh hon, Håu mu6n dem hoa chuc nay nhac l(!.i dem hoa dang nam trl16c, nguy~t hl!- tao phung.

ca

U d6n vi thu Co cho tl16c T6ng Binh D<!-i Do D6c tran

ca

Ha Tien hanh don giån th6i, nhttng sinh le rø:t quy, toan la trån chåu, h6 phach, ng9c b<)i, kim cttong lam thanh nhung m6n nu trang tån che ca. Xiem y toan la nhung thu gam thø:t th~. do(!.n d(!.i hong do cac t'åu bu6n Trung Hoa dem ve. Cac m6n dan cttoi lam choang l<)n cånh khue trang cua nang dåu mai rna Phu Cu chtra quen m~c vao ngtroi bao nhieu gø:m v6c rt,rc ro. Nang ciing chl moi bO nam trang, ~p m~c theo con gai dttqc g'ån ntra nam nay. Nang l(!.i cang lung tung, bå ngo khi phåi m~c bl) le ph~:~c l<)ng lay, ngam vao gl1ong nang tl1ong nang dang nhin m<)t ba hoang nao khien nang ben len. Nhl1ng nang rat lay lam bang long chiec ao r<)ng m'åu hoang yen theu hoa sen trang. Nang ciing rø:t thich nhin chiec thoa 1'!-c thanh hinh d6a hoa sen no rna nh~:~y hoa la vien toån th(!.ch 16ng lanh, COn doi hoa tai nua, doi hoa tai bang ng9c lt,1U 1'!-C hinh doi hoa sen ban khai. Cåm doi hoa tai len nhln, nang mim ctroi. Nang daa hai ng6n tay len nan nltn ch6 trai tai. Nang nghT th'åm: Ai d6 da quen minh lam con trai tu thuå nhå, tn2i tai kh6ng c6 16, ltfy gi mii deo hoa. Nang vui vui d~t trå doi ng9c vao Ph ap Åm V u Lan 99

chiec h(>p nho b9c gå:m xinh xinh, tl,f nhien m(>t cåu tho b6ng den trong y nghi' cua n?mg: "hoan quan minh chdu", nhung nimg khong dam nh6 het cåu, n?mg trach minh sao l~i nh6 chi cåu tho go d6. N6 khong dung gi v6i chuy~n minh ca. Tam ao the u, chiec thoa vang, do i ho a ng9c ... mon nao eling deu nghi' che thanh hinh hoa sen. Khong ai hieu du9c thu nghi'a lam sao, nhung rieng Phu Cu thi nang biet ro lilm. Nang thåm cåm on nguoi da san s6c, ti mi Mn danh hi~u cua nang. Von da sån d~p thien nhien nay trang suc vao Phu Cu cang them b(>i phån kieu diem. Chiec mao canh phU<;Jng dat dåy ng9C bfch xoe xuong mang tai giu lliy mai t6c måy cai long, vien cho vång tran thOng minh them sang sua, r~ng ro.

Tu ngay vao o Di~p Thuy Låu, Phu Cu dU9c song thanh nhan trong m(>t khu bi~t l~p. M9i canh tri chung quanh sua sang deu rå:t xung y nang. Vi~c nang thfch hon het la m6i ngay cung con To Lien ra ngoi hong mat cåu ca o fch Thanh T~. nhån the trang nom san s6c cho dam sen mai trong. Khi nang m6i nh~p phll chi lua thua mliy la tien sen non tren m~t nu6c ao. The rna trai qua m(>t mua xuån, Mn cuoi mua h~ nam d6 thi la sen da trai gån khilp het m~t ao va dåy d6 da loang thoang nho len nhung gio b~ch but, Phu cu la ten m(>t giong hoa sen, ta bi~t danh cua m(>t lo().i To Lien.

Nghe ke chuy~n. Phu Cit vita an bat canh xuong vua suy nghi. Nang thå:y khoan khoai lien bao con To Lien lå:y giay but viet ngay t().i ch6 ngoi an may cåu roi nang bao con håu mang sang Th1,1 Due Hien trinh len M~c Hau. Khi con To Lien trå ve ke dtng: - Ljnh lfåu d9c xong to giay, xem du åm b~t tieng y rå:t hån hoan, khong ban trå lai rna truyen con ve thua v6i co ta kinh vieng huong linh ch! Quy Huong Håu khen co thu(>c c6 Thi du låm!

cm Quy oi! Tha rilng ditng tham ch6 phai Cu thoang hoa nhai Vån d6 kh6 tårn Båy gib hai ngå khan tårn Vån ngoi ngåy d~i åm thåm noi dåy Nhung dong tho! Nhung dong tho! Nhung dong tho chi dång mo mat Vån! Net run run, oi co nhån! Tay run run viet nhung vån thuong yeu ... Tho thu tren quang duong chieu Nhac nhau thuo ay bao nhieu ån tinh Vuon tho tien chi dang trinh Tien cåu tho, c().n chen quynh, qu().t trao Nh6 chang chut nghi'a vuon dao "Ai tri am vOi ai nao mat xanh" Vong doi da ve loi quanh Ke Åu nguoi My thOi danh the thOi! Du am con chut ben troi Den nay b~t tieng hoi oi con gi?!

Tit nho, m6i khi hoi nghi'a hai tieng d~t ten cho minh, Phil Cit thuong du9c cha giång di giang l~i cho nghe nhieu lån nhu v~y. nhung rna biet tam sao nhin Van Nlldng thay du9c ~n milt giong hoa c6 m(>t phåm thanh cao d6? Nay thi M~c Håu da vi nang rna nho cac tau buen mien Tåy v~,tc, tim dU9c giong hoa Phu Cit, trong o ao M tU<;Jng trung bieu hi~u ten nang. Th~,tc kh6 rna ta het måu thanh ve quy cua loai sen b().Ch ng9c do.

Nang Phu Cit da phai thuc nhieu dem de rna hoi h(>p d6n cha hoa he canh, va nang eling phai thuc nhieu dem dung nhin me mån, say sua mau trang thanh khiet l().nh lung cua canh hoa phoi minh dU6i anh trang vilng v~c, giUa canh khuya thanh tjnh. Chieu chieu nlmg khien con T6 Lien boi chiec thuyen con cung nang thå len loi trong tan xanh tim bilt såu cho la va v6t bo nhung canh beo nat de giU cho nu6c trong s~ch.

Phap Åm Vu Lan 99

M(>t horn, M~c lfåu tinh co båt g~p cu(>c tieu khien thanh nha d6, lfåu dung nhin giai nhån len loi tren nu6c trong hoa, nguoi d~p cung v6i hoa tuoi khoe sac, lfåu l~ng le quay ve. Chieu hOrn sau Phil Cit thay trong nguoi nong n6ng, nang sai con To Lien ra bo ao ngat it ng9n rau rna lien tien thao dem ve nau cho nang bat canh. Khi con håu trå ve ke l~i cho nang nghe Ht å ben kia bo ao, doi di~n v6i fch Thanh Tl). thåy m6i cam chiec the de bon chu: "Bat Kiln Hoa Chiiu", khong biet la the do ai cam va nghi'a chu nhu the nao?

N6i xong, con To Lien doi Phil Cit giång giåi eau chuy~n cho n6 nghe, vui ve nang ke: - Ching ta chieu horn tru6c, trong lue hai cht em minh boi thuyen ra giUa ao san s6c cho hoa, Liflh Håu ra dung dåu d6, nhin thå:y rna chi em minh khong hay biet. Khi trå ve Hå u h(>i y, viet vao tå:m the bon chu "Bat Kiin Hoa Chiiu" cho dem cåm o bo ao. Bon chu nay la Håu d~t ten cho ao d6. Å rna eling la vi låu, kieu, !(). deu c6 ten ca rna ao thi sao Ljnh Håu khong nghi' Mn? Quen hay la chua kip nghia ra? Båy gib thi ao cua minh da dU<;JC Ljnh lfåu m~nh danh cho roi d6. "Bat Kiin Hoa Chilu" y nhi th~,tc rna eling cåu ky th~,tc.

Con To Lien ngat lai: - "Bat Kiin Hoa" la khong nhin thå:y hoa, ao gi rna ao "kh6ng nhln thdy hoa". Trong lue ao da nå dåy hoa hay ta Ljnh Håu che hoa hay con thua th6t. ft låu nua thi se nå ch~t khap cå m~t nu6c de thu xem Ljnh lfåu c6 nhin thay hay khong nhin thay?

- Thi sao rna khong nhin thå:y, c6 nhin thay rna khong nhin thå:y, cho nen chi vua n6i la chu d~t rat y nhi rna eling rat cåu ky! Vi nghi'a cåu ky Ljnh Håu cho cåm len chiec the, khong cho biet xem chi c6 doan du9c y nguoi viet hay khong?

båo ta ten ao d6 rna de thu

- Ma co da doan ra chua? - Thi to giå:y nho ban nåy em cåm len trinh Ljnh Håu, trong d6 chi da doan ra roi. 115

ding: Ba con dang ng/Ji tren /du. L~ lfåu l~i hoi: Ba mi ng/Ji tåu nao?. C6 xem thl con c6 bao nhieu l'åu nua dåu rna L~ lfau hoi l~ lung nhU v~y . Em hing tung chua biet thua goi lam sao thl L~ lfau ban d~y: Moi cånh tr( ddy deu c6 ten g{Ji cua n6, phåi n6i cho ro rang la: Ba con dang ngoi ~p chu Di~p Thuy Låu, cM sao du:qc n6i la tren rau tron nhu: v~y.

- Em ciing c6 dQc tri)m thå'y: Man chiiu phu dung phat Hoa dung di1 thiip dung Hiiu nhdn de thu:qng qua Bat kien hoa chilu trung.

a

a

Mijt ao sen nå' khdp Trang hoa tdn b6ng ngu:Oi Tren ba ai dUilg ngam Ao chdng thdy hoa tu:oi.

a

Phu Cir vui ve båt chu6c giQng n6i cua con To Lien: - C6 the thl ch~ em ta bai thuyen ra tham måy gio sen m6i no trong ao "Bat Kien Hoa" v~y.

-Em dQC rna chÅng ro nghia ra sao? - Thl då ro roi d6. Cåu thU tu bo chu trung thl con l~i bon chu: "Bat Kien Hoa Chilu", nghia la "ao chdng thdy hoa", ciing la bon chu lå'y trong cåu tho d~ch n6m rna bo bot di chu "tu:oi". - Danh roi, nhung rna "chdng thdy c6 hoa trang ao" la nghia lam sao? - D6 la L~ lfåu låy nghia trong bai C6 Thi: Phu dung hoa phat man giang hOng T ~n dgo ph u dung thdng thiip dung T (IC nh~t thiip tung de thu:qng khu Nhu: ha nhdn bdt kien phu dung . Ben song sen nå' nhieu hoa Ngu:Oi khen hoa d~p nonna hon em Tren biJ em bu:& qua xem Mqi ngu:Oi sao bong kh6ng them nhin hoa.

y tho bao ding khi nguoi giai nhån

a

trong dam hoa thi kh6ng ai nhln thåy hoa nua rna chi thåy c6 nguoi dyp, vi nhan sik li)ng låy cua giai nhån då at he't m'åu såc hoa tuoi, d~ tan t1,1ng nguoi giai nhån non na tuoi tham con han måy l'ån b6ng hoa tuoi thåm. - Nghia la L~ lfåu m6i khi dung nhln ra ao, nguoi chi thåy c6 L~ Ba rna kh6ng thåy c6 b6ng hoa nao khac nua!

Phu Cir kh6ng tra lai, nguyt yeu con h'åu gai: - Van hoa vita th6i! Roi con såp siia ra ao tham hoa keo ch~m.

- C6 bao ra tham ao nao? Phu

a

Då tir måy thang nay T6ng Due lfau c6 th6i quen m6i sang tinh suang ra Th1,1 Due Hien thuong thuc tu'ån tra som do ai co Phu Cir dem dang. Bai c6 mi)t l'ån lfau duqc nghe Nguyen Nghi khoe tay kheo pha tra cua con gai. Cho nen sau khi Phu Cir nh~p phu it låu, lfau nhac hoi va doi thuong thuc thl qua c6 dung nhu lai. Tra do tay PhU Cir pha c6 mi)t khf v~ thom ngon vita mue di) khien cho nguoi uong thåy khoan khoai de c~u. Sang h6m nay ciing la åm tra thuong l~ cua con To Lien dang qua Th1,1 Due Hien, M~c lfau nhå'p vao, xiet bao kinh ng~c. v~ tra h6m nay ngan ngat mi)t mui huang 1~. kh6ng giong V~ chan chat cua mui sen kh6 nhU ffiQi h6m, theo khoi tra bOc len mi)t V~ hUong thanh nhy Ja mui huong sen tuoi duqm trong hoi gi6 quen quen thoang quanh bo ao, lfau chua ~P ban hOi thi con To Lien då quy xuong trinh: - Båm, Ba con då thuc d~y tir d'åu canh nam, khien bai thuyen ra Hoa Chi~u. he nhung canh sen chua ~p no nh~t l~i nhung bup tra rna Ba con d~ giii vao d6 tir chieu h6m trU6c khi hoa con phong nh1,1y. Tra då tårn trong nhl,ly hoa tuoi duqrn u6t suong dem, sang nay vita duqc nh~t ra khoi long hoa la Ba con li! pha låy ngay, sai con dem dang L~ lfau thuong thuc! Vl the nen L~ lfau nghe c6 mui hoa tuoi thoang ngat trong kh6i tra la vi v~y.

Chuong Tam: Hieu TUe Nguyen Phu Nhon Ve phia Bac Trån Ha Tien han tram d~m, ch6 giap gi6i voi nu6c Chan L~p. c6 mi)t dåy nui ten la M~t San. Vung ph1,1 c~n son ph~n d6 gQi la Sai M~t Phu, vung dåt nay cåy r~m khe sau, 13. vung hi~m yeu tren duong giao th6ng trån Ha Tien va nu6c Chan ~p.

a

cu hoi gat:

- Thl con bao nhieu ao nua, rna mi hoi chu6ng the? - Sao c6 kh6ng bao cho ro la di ra ao "Bal Kien Hoa Chiiu" cho chfnh danh. L~h lfåu då d~t ten roi rna kh6ng gQi cho quen, n6i cach trong kh6ng d6 L~ lfåu mang cho chet! - Sao rna em biet L~ lfåu nhU v~y?

M y xet

net chuy~n ten gQi

- Thl em då b~ mang roi, con biet v6i kh6ng biet gi nua! H6m nQ c6 sai em qua muqn quy~n Sa Tir, L~ lfåu hoi em la c6 dang dåu rna sai qua muqn sach? Em dåp

Nam Ky Mui (1739) vua Chan L~p la N~c Bon di)ng binh låy c6 la hQ M~c då xåm chiem lånh th6 cua hQ. Vua N~c Bon thån chinh do ngo Sai M~t tien vao, binh the diing luqc khac thuong , bai vi !au nay hQ nghe don dåi ding trån Ha Tien phong tue lam vang lam ngQc, gåm v6c chUa d'åy kho d1,1ng. Dån gian giau c6, nha nao ciing d'åy dåy tien cua chåu bau, l~i them con c6 nhfeu gai Minh Huong, gai Gia D~ råt dyp. Vl tieng don dåi d6 rna binh si Chån L~p doc long nuc chf, hung hang quyet tran vao dåt Ha Tien d~ thoa y chiem do~t.

a

116

Phap Åm V u Lan 99

a

Dllqc tin cåp bao bien cånh giti ve, T6ng Binh M~c D6 D6c sai ti~u tu6ng Tu Hihl Diing lanh ngay d~o khinh ky ra tiep vi~n va ngån ch~n duong tien cua quån Chån L~p. roi d~i quån cua D6 D6c l~p tue thea sau. D6 D6c xuåt quån dllqc han m<;>t thang thl c6 tin giti ve doi vi~n binh va lllang xl16ng. M~c

lfåu chanh thåt Nguyen Phu Nhån ra chl16ng, h9i h<;>p cac tl16ng si ban vi~c tiep vi~n. Phu Nhån nghi ding: D6 D6c xuåt sl,l da han thang nay, neu thång lqi de dang thi tåt da c6 bao ti~p ve roi. Nay chang nhi'rng khong c6 tin khåi hoan rna con doi them vi~n binh thi du to the ll,lc cua d~ch quån la quan h~. Mu6n tham tan D6 D6c cho dac ll,lc, ta nen c6 m<;>t hanh d<;>ng khac, ta nen nhan vi~c tiep vi~n quan lllang rna lam nen chuy~n khuyen khich tl16ng si. Phu Nhån truyen tuy~n m<? ngay m<?t doan ni'r binh, trang d6 ph'ån nhieu la vq va con cua tl16ng si dang hanh quån chien trllong. Phu Nhån thån chinh chi huy d9i ni'r binh d6, v~n tåi qu'ån ao, luang thl,lc ngay dem len dllbng. Khi ra den m~t tr~n. tue thl Phu Nhån dem d9i binh ph1,1 ni'r thay cho toan d<?i toan quån boa d'åu dang coi vi~c th6i nåu.

a

Lam nhll v~y la khien cho quån s6 gia tang lam h~u ~p cho d~o binh tinh nhu~. Lam nhll v~y ciing khien cho toan th~ tu6ng si ai nåy deu nuc long chien dåu, vl h9 nghe thåy c6 vq con d6n d6c sau m~t tr~n. khien ai nåy deu thåy tinh th'ån phån khoi quyet chien. Ma khong quyet chien lam sao duqc? Vi neu khong danh cho b~i quån d~ch thi s6 ph~n cua thån nhån minh sån sang nåm trang tay quån d~ch.

Roi thi ni'r binh dB Phu Nhån len ng1,1a, s6ng cllang di song song v6i D6 D6c. Ba quån tl16ng si ho reo vang d~y b6n tieng "Can Quac Anh Hung" cua M~c lfåu vl:ra khen ~ng Phu Nhån. M~c D6

D6c dång bi~u ra Phu Xuån tåu len nha ChUa Nguyen PhUc Khoat ve m<;>i vi~c danh dyp tr~ Sai M~t. Trang lai bi~u lfåu k~ l~i tllbng ~ vi~c Nguyen Phu Nhån thån ra chien trllong tham tan quån v1,1, nho chien c6ng oanh li~t d6 rna chåc chån tu nay lån bang kh6ng dam dom ng6 den trån Ha Tien ni'ra. Chua nh6 l~i hoi nåm M~u Ng9 (1738), khi Tien Vuang Dinh Qu6c C6ng Nguyen Phu Tru thång ha, T6ng Due lfåu da giti ra phung le råt h~u. het y ai dieu bi thuong. Chua mu6n to long cåm d<;>ng ve ch6 tbanh tårn cua nglloi bien trån phien hang, va han ni'ra con c'ån phåi khuyen l~ vi~c mo mang qu6c th6, cung c6 bien cllong. Trang lue nha ChUa dl,l dinh xllng Vuang hi~u nay mai. Chua giti lai tllong thllong Phu Nhån, ban tU phåm v~t va phong tl16c "Hieu Tue Nhå't PhÅm Phu Nhån" ..... (Con Tiep)

a

C6 chien thang m6i båo toan duqc cho thån nhån. C6 chien thang m6i to cho dam ph1,1 ni'r thåy chf khi khang d~ch cua dång trllqng phu, Mi con ai rna dam lui bu6c ni'ra? Lui bl16c trl16c m~t tr~n la dieu nhl,lC nha d6i v6i bao nhieu dan ba con gai dang hång hai sån s6c tiep te cho minh sau måt tr~n. Hanh d<;>ng d6 cua Nguyen Phu Nhan la m<;>t khuyen khich v6 cung lon cho tu6ng si.

a

a

Nho hanh d<;>ng d6 rna diing khf cua ba quån tång len bach h<?i. M~c Du D6c lien chuy~n the thU lam the c6ng, danh up dich quån trang måy tr~n lien, thang lqi lien tiep, tr~n the cua Chån L~p nao nung. M~c D6 D6c thua thång xua quån danh tran true che ng6i tan! Vua N~c Bon b~i tåu, thea duong Sai M~t ch~y ve nl16c. Bi'ra thu quån khåi hoan, Phu Nhån dån d9i ni'r binh ra quy hai ben dllong nghenh tiep va chiu t9i da hanh d<?ng ngoai m~ng l~nh cua D6 D6c. M~c D6 D6c xu6ng ngl,la dB Phu Nhån d~y. clloi n6i båo cho tl16ng si cimg nghe: - C6 m<?t nhum thåo khåu the rna han thång troi C6 gia kh6ng tru duqc, d~ dqi nho c6 uy the cua Phu Nhån ra d:iy mai d9n dllQC kien co bien thuy, C6 gia låy Utm hd thyn låm! Phu Nhån da xung dang nh~n låy danh hi~u "Can Quac Anh Hung".

a

ngay tai ngc') V~n nu6c ndi troi ru<;>t thit chia lla Da ly cach ng6t ph'ån ba the ky. Ngay tai ng<;> oi vo cung hoan hi, Sao ngh<fn ngao kh6ng n6i dllqc nen cåu, Chi l~ng cåm doi dong l~ tu6n trao Th6n thuc tårn can mung mung tili tili.

Gib g~p chi long em nhll mo h<;>i, Nhln chi day rna thåy cå que huang. Nh6 song Thu Bon em å thån thuang, Nh6 liiy tre lang huang dong gi6 n<?i Nh6 Duy Xuyen ru<;>ng vllon can c6i Nh6 tieng chu6ng chUa dong v<;>ng ngan nga Nhu lai mai lai g<;>i thiet tha Som giac ng<? tranh xa vong t1,1c l1,1y. Chi thåy doi em v6 cung cao quf, Chång ng~i nh<;>c nhån, ~n t1,1y hy sinh Hien dång minh cho ngan v~n chung sinh Den on Ph~t day vo bien v6 luqng. Gib tai ng<;> ng~p tran niem vui su6ng, Tinh cbi em trang tinh d~o tinh que. Ånh hao quang cua Due D~i Tu Bi Se mai mai soi dubng ta bu6c t6i. Huy Giang

Phap Åm V u Lan 99

117

Que Hlidng MC'n Yeu BinhDinh •

..... • ..... .. too SOQn:

Bal bl~n khåo nåy cua tåc glåo L~ Kinh dang Dc;'lc son Quang Trung TOy Son- Xuan Ky Mao. Chung tOI da xln phep Bon Bi~n Tc:'Jp Dc;'lc San Cqua nha van Nguy~n Th~ Glåc) dt\S dang IQI tr~n Phåp Åm, hau gloi thi$u d~n quy d()c glåO mOt vung "Dia Llnh NhOn K"t" cua qu~ huong, noi då sån xu6t nhung bc:'lc anh hOng dOn t()c. nhung tal nang van h<;>c ngh$ thuc:'Jt cho d6t nuoc. dc;'lc bi$t noi dOy cOng lå qu~ huong cua nhung boc chOn tu. nhung Tang tal cua Phc:'lf Glåo Vl$t Nom Quo bao th~ h$. NhOn khoå tu h<;>c Phc:'lt Phåp Au ChOu kY l l va DQI l~ khånh thOnh chUa KhuOng Vl$t. xln kinh tc;'lng Hoa Thuc;mg Thich Mlnh TOm. Thuc;mg T<;>a Thich Vl~n Ly, TI. Thich Quång Ba. TI. Thfch Tri Minh, TI. Thich Quång Binh, TI. Thfch Phuoc Nhon va qu'{ vj cung qu~ huong Blnh D!nh. Lot

tr~n

Binh Diflh, que toi la m<)t tinh nam å mfen duyen håi Trung ph'ån. Phia Båe giap tinh Quång Ngai, Dong giap bi~n Dong håi, Nam giap tinh Phu Yen, Tåy giap 2 tinh Pleiku va Kontum. Dat Binh Diflh ngay xua thu()c b(> Vi~t Thttong la m<)t trong 15 b(> cua nttoc Vån Lang. Sau nay nguoi Chiem Thanh chiem d6ng va doi kinh do ve Binh Diflh, d~t ten moi la Do Ban, con g9i la Cha Ban. Qua cu()c Nam tien cua Chlla Nguyen Hoang, d6i Hoai Nhon thanh Qui Nhon k~ tir dåy. Den thoi vua Minh M~ng nåm 1832, tran Binh Dinh trå thanh tinh da ghi vao J.ich sir voi biet bao thång tråm. Tinh Binh Dinh c6 nhieu dong bang phi nhieu nen dån chllng å cac noi Mn dåy l~p nghi~p dong hon so voi cac tinh khac å Trung phån. Thanh ph6 Qui Nhon la noi buon hån sårn uat va dong due dån chung cu ngl,l vi c6 håi cång Qui Nhon quan tr9ng, c6 dåm Thi N~i. Ganh Rang. Bo bi~n Khu Hai noi c6 b6ng thily 118

duong xanh mat vi vu trong gi6, cil lao Håi Minh ~p trung ghe thuyen danh ca tåp n~p va c6 cånh trf nen tho quyen ru khach du J.ich. Tu thanh ph6 Qui Nhon theo qu6c l() l, dilng xe do di ve phfa Båe ra cåu Ba Di den thanh Binh Dinh ro i Mn qu~n Phil My, Phil Cat. Di qua cåy cåu båt ngang dong ~i Giang, den thi tran Bong Son va cu6i cilng ra den Tam Quan noi c6 b6ng dua xanh rqp mat, vilng nhieu dua nhåt cua tinh, ca dao c6 cåu: Cong dau cong thuJng cong thua, Cong dau /ay nuac tutri dua Tam Quan Tren qu6c l() l, toi con nho c6 m<)t ngå ba tu trubng Tang B~t H6 Bong Son cii, m()t con duong dat duy nhat ch~y ngolln ngoeo len qu~n An Lao noi phat xuat nhanh song L~i Giang, ben hitu chåy qua cac th6n My Thanh, Long My, Såc Dfnh. Ciing tren qu6c 19 l ve phia Nam thi tran Bong Son tu cåu Bong Son den nga ba Cåu Dqi thu()c th6n Binh Chuong, xa Hoai Dac, m<)t con duong dåt di)c d~o tha hai ch~y cong queo len qu~n Hoai Ån t6i thon Nghi'a Dien, Kim Son ta noi phat xuat nhanh song L~i Giang ben tå ng~n. Hai nhanh song nay chåy xu6ng g~p nhau å duoi th6n Phu Van, xa Ån Th~nh. g9i ta dong song L~i Giang. Con duong giao thong quan tr9ng tM hai cua tinh Binh Dinh la qu6c 19 19, phat xuat tu nga ba Cåu Ba Di ch~y qua cac qu~n An Nhon, Binh Khe, An Tue CAn KM), noi c6 deo An Khe ngolln ngoeo dai 10 cåy s6, roi deo Mang Giang, ch~y thång len Pleiku. Tu nui song hilng vi' non nu6c hitu tinh noi dåy vilng dia linh nhån ki~t da phat sinh cac b~c anh hilng dån t<)c qua bao thoi d~i da dang len ch6ng gi~c ngo~i xåm, gift gin, båo v~ que huong. M()t trong nhung dang anh hung rna lich sir muon doi ghi cong nhåc nh6 den, d6 la D~i De Quang Trung Nguyen Hu~. Ten tudi Ngai da vang di)i khåp hoan vii qua tr~n D6ng Da d~i thång quån Thanh vao mua Xuån Ky D~u 1787. D~ ghi nh6 cong on cua vi anh hung Nguyen Hu~ va 2 anh la Nguyen Nh~c va Nguyen Lu, dån chung da l~p den tho Di~n Tåy Son ~i lang Kien My, ngay nay van con thttbng xuyen eling te. Ngoai tai thao lUQC dieu binh khi~n ttt6ng cua Ngai, con nho vao mon vo Tåy Son cvo Binh Djnh), Ngai da huan luy~n cho quån linh thong th~o. Tu d6 nam nu dåy deu luy~n ~p mon vo nay giup thån th~ cUong trang d~ tlJ v~. dong thoi g6p ph'ån vao cong cui)c nu6c, gift nu6c, nen ta thuong nghe nhung cåu ca dao nhu: Ai vl Binh Djnh rna coi, Con gai Binh Djnh mUa roi, di quyin.

o

eau

Hay: Trai An Thtzi, gai An Dinh Roi Thuq.n Truyln, quyln An Thtzi. Tåt ca n6i len net vån h6a d~c bi~t cua que huong Binh Diflh. Cho nen ngttoi dån Binh Diflh di den dåu, nghe cai bi~t danh "Dån Binh Diflh" la nguoi cac dia phuong

Phåp Åm V u Lan 99

khac to ve kfnh SQ ngl1oi c6 VO Tåy Son. Noi dåy khong nhi'tng dlm ong con trai biet vo ngh~ rna cå dan ba con gai ding thong thl).o vo ngh~ nila, (di nhlån kh6ng phåi al ai cOng bit'lit).

con qua tre. Nguyen Tr9ng Triet la ten th~t cua Han M~c Tir, ong da de ll).i cho doi nhung ang tho tuy~t tåc. Nguqc dong lj.ch su, que hl1ong Blnh Ojnh dl16i thoi vua Thanh Thai, tang Vinh Thanh c6 ong Oao Tlin (18451917) la nguoi c6 cong sang l~p b9 mon hat b9 Blnh Ojnh, ong con mo trl1ong dl).y hat b9 c6 ten la "H9c B9 Dinh". Tl:t d6 mon hat b9 Binh Ojnh cua ong da dl1Qc cac doan hat luu dien khap noi, nhlit ta vao cac dtp eting bai cac dinh rnieu. Ngoai b9 mon hat bQ, Binh Ojnh con c6 mon hat hO, hat ket, båt bai chOi ... O~c bi~t hang nåm cu moi d9 xuån ve nhieu noi t6 chuc cac tro choi xuån rllt vui nh9n mang tfnh chllt vån hoa dån t9c nhu: t6 chuc danh co ngl1oi, danh bai toi.

a

Ngoai mon quyen thu~t ra, vo Blnh Ojnh con c6 18 mon binh khf, nhl1ng trl1ong la con, kiem, dao thl1ong nen noi nay c6 2 phai chfnh:

sa

sa trl1ong ve quyen thu~t. 2. Phål Thuc';in Truyen: sa trl1ong ve kiem thu~t, danh roi 1. Phål An Thål:

(con). Ngoai mon vo Tåy Son vang danh khap noi, que hl1ong Blnh Ojnh con c6 m9t nhan tai ndi tieng duoi thoi Chua Sai CChua Nguy~n), d6 la c~;~ Oao Duy Tl:t. Nguoi da giup Chua Sai dap 2 cai liiy.

a

Quan lfnh la b9 co tl16ng lam bilng go cao co 2 met, tren d'åu d6ng m9t tam van co 3 tllc, son mau den va viet chu do ho~c xanh, tl16ng, si, tl1Qng, xe pbåo, rna, t6t. Quan - TM nhlit la Liiy Trl1ong D~;~c Quång Blnh dai 10 cåy co ån m~c ben xanh ben do, mao hia gi6ng nhl1 quan s6, cao 3 thl16c, chån r9ng 6 thl16c. lfnh thoi xua. Hai - Den nåm Tån .-- - . ,.1''1 1 ben cllt hai cai choi Mui (1631), ong cao, tren choi c6 khuyen Chua Sai nguoi d.m co dieu dap them Liiy khien quan di va hat Nh~t ~ ciing tl).i theo di~u båt bai Quång Blnh, dai ' choi du duong tr'åm 18 cåy s6, cao 6 bdng nghe rat mui thl16c. Hai liiy tai, quån co di Trl1ong D~;~c va chuyen tren dta hinh Nh~t ~ dl1QC g<?i voi cac mau sac s~c la Lfiy Th'åy, tl).o så trong rllt ngol).n thanh m9t tro ngl).i m~;~c. Nhung cu9c ve binh phap va r vui choi nay la nhjp da ch~n dung duqc c'åu cho trai gai mien quan Trjnh ng6t que c6 co h9i MP 143 nåm dai. Nen nhau. Tl:t ch6 quen c6 eau ca dao: nhau, tro chuy~n Kh6n ngoan qua cua song La (C6m La) than thiet cu6i cung h<? yeu nhau tha thiet, h<? tro thanh Nao ai c6 canh rna qua Liiy Thåy. vq chong chung s6ng hl).nh phuc.

a

Ong con la tå c giå hai bai tho ndi tieng "Ngqa Long Cucmg" va "Tu Dung Van", n6i len dllt nuoc que huong Binh Djnh da phat sinh ra anh hung hao ki~t giup fch cho dilt nl16c, dån t9c qua bao the h~. Dung xe do tl:t Phu Phong theo qu6c 19 19 di ve thanh ph6 Qui Nhon, ta nhln thlly lång m9 Mai Xuån Thl1ong, trl1ong tieu h9c Bui 'fhi Xuan. Xe ll16t qua nhung canh dong xanh bat ngat, nhung thån lua u6n eo theo con gi6 dua, gi6ng nhl1 nhung 16p s6ng nhllp nho tren bien ca, mui thom tl:t ru9ng lua toa huong bay ngao ngl).t. Mai nhin cånh v~t, xe da den nga ba eau Ba Di, re ben phåi di ve thanh ph6, ta nhln thlly Thap Ooi dung sl:tng sung dl16i nang vang. 06 la di tfch cua dån tQC Cham con x6t l:).i. Tiep h;lc di ve hl1(mg Phu Tai, qua Ganh Rang, noi dåy c6 trl).i cui Qui Nhon va m9 Han M~c Tir. Ong la nha tho ndi tieng vao the ky 20, nhung tiec thay ong da mac p hai bjnh cui nan y' ong da qua doi vao lue tudi Phåp Åm Vu Lan 99

N6i den tinh ly Qui Nhon, ta biet ngay d6 la tinh Blnh Ojnh rna ngl1oi dån day di den noi nao ciing de nh~n ra. Gi6ng nhl1 cac dta phuong khac, m6i vung c6 nhung danh tl:t rieng bi~t. nhl1 mien Tåy, h<? n6i: "di minh en", c6 nghia la di m9t minh. O Hue am chi nguoi con gai, h9 n6i "mdy o", con Quång Ngai thl1ong nghe n6i "man an chi Ir/'. Rieng Binh Ojnh que toi dung duy nhlit m9t chu "Ntiu" de chi la h9, ngl1oi ta. Ca dao c6 eau: Thucmg chi cho u6ng cong lao C ho hu nhan sac, cho hao thdn hinh Thucmg chi cho u6ng cong trinh Hq vi xu "Nåu" bo minh ba va.

a

a

a a

Que hl1ong Blnh Ojnh ngoai b6ng dl:ta xanh rqp mat, con c6 nhung di tfch nhu: eau Doi, Thap Ooi, Nui Ong, Nui BL ta nhung v~t vo tri rna con c6 doi c6 c~p tinh nghia

119

d~m

da hu6ng ho gi la con nguoi, nen c6 tåc giå nao d6 da d~t 2 cåu tho nhu sau: Cau kia thap nq va tri Ma con klt nghia hu6ng chi chung minh. Ngay nay que huong Binh Dtnh dåu yeu phat sinh nhiing b~c anh tai n6i g6t cha 6ng nhu nha tho Quach Tån n6i

tieng qua nhung bai tho tMt ngon bat cu duong

lu~t.

Tren dåy la vai net van h6a trong doi s6ng cua Binh Dtnh que t6i, noi c6 nui s6ng hung vi, nen tho hilu tinh. De c~p den nui rung noi då y, chung ta nen tim hieu nhiing d~c san quy bau dUQC thien nhien UU dai va CO gia trt kinh te cao. rung gia c6 cac lo~i g6 quy nhu: trac, cåm lai, g6 huong, bang lang, måm ... Ngoai cac lo~i g6 quy, nui rung Binh Dtnh con c6 nhiing d~c sån thien nhien khac nhu:

o

1. Cåy D'åu (con gQi la Dau

cåy nay c6 nhieu å vung nui th6n Tu Due, xa My Thanh, An Lao phfa Bac tinh Binh Dtnh va vung rung gia o Dtnh Buong o phfa Nam. Cåy d'åu c6 trai g9i la trai Den thuong r~;~ng vao thang 7, 8 åm ltch. Trai c6 duong kfnh chung 5-6 cm, c6 3 tai dai nhu tai tho tr6ng gi6ng nhu con chim. Vao nhiing nam h~n han måt mua d6i kh6, nguoi ta thuc d~y tu sang som, len nui c6 cåy D'åu, luqm trai Den mang ve d~p ra, trong ru(>t c6 com gi6ng nhu h(>t bap. H9 låy nhiing h(>t nay nåu len, cha b6c vo, roi hai dua vua gia che ra låy so nho. H(>t trai Den, dua so, cho gia vt hanh tieu, mu6i tr(>n chung vao noi nåu chfn an cho do d6i qua ngay. Råi),

tret 200 chiec thuyen lon dung chuyen chO quån nhu luong thtjc cung cåp cho quån linh ngoai tien tuyen. - L6p thu 3 d~c den g9i la D'åu Kh6i nam duoi cung. Nguoi ta dung 16p aåu d~c nay bo vao mo eau c(>t thanh don gi6ng nhU banh tet de d6t ~o anh sang thay den d'åu. 2. Cåy Måy hay dåy Måy: c6 nhieu o cac thung !Ung såu trong rung gia tinh Binh Dtnh. Dåy Måy c6 nhieu lo~i, lo~i lon, tieng dta phuong g9i la Måy Tråu, dai tu 15 20 met. Måy nay nguoi ta dan thanh ban ghe... va ban ra nuoc ngoai. Dåy Måy con u6n thanh d6i Chang (ti~ng dja phuong) hay d6i gi6ng M ganh do v~t. Lo~i

thu 2 nho c6 duong kinh chung l cm, dai khoång 20 met, c6 ten la Måy Cuoc, h9 dung de dan thling, mung, nong, nia. Cung nhu lo~i Måy lon, h9 con dan thanh cac Phu Quy que toi do my ngh~ nhu m~t ban, ghe, quå dtjng banh, h(>p dtjng nu Ngoi buon nghi den que toi trang ... Khi låy Måy ve nguoi ta Tram thuong ngan nho boi hoi ru(>t dau chu6t s~ch phoi kh6, rOi dung Dåo minh gib ~n phuong nao? mu cåy Son nhung dåy Måy vao Nhiing khi nhac den long xao xuyen long. roi dan, quån theo y mu6n va khi kh6 chåt aåu son nay se ket Que toi nam giiia bien D6ng ch~t va khoi bt hu m~;~c. Thu(>c vung Binh Thu~n, Tuy Phong ngut ngan Xa que l~ d6 hai hang Nho khoai, nho bap, nho hang dua xanh. Nang chieu tråi xu6ng bai ganh Nhin ve Miii Ne, bien xanh xa voi Ngu dån vui cånh ngan khoi Lenh denh s6ng nuoc, cu(>c doi thong dong.

Thuong que rninh tt! hoi long C6 ngay tro l~i tham 6ng vieng Ba? Bao nam xa cach que nha Tam Thanh, Ngu Ph~;~ng th~t la dyp xinh. Long Hai cånh th~t hilu tinh Tårn long bien cå, xu rninh bao la Tuy la Phli Quy dåo xa Nhung long thuong quy, ng9c nga que toi!

3. Cåy l>ot: C6 nhieu å rung thåp, noi cac day nui Kim Son trong qu~n Hoai Ån, n6i lien day nui VInh Th~nh. Vi c6 nhieu D6t l~i o g'ån d6c nui nen g9i la D6c D6t. Sau khi an Tet xong, nguoi ta len nui låy D6t gia. H9 ch~t D6t phoi kh6 2-3 ngay sau len b6 l~i ganh ve nha. D6t dung de b6 ch6i, quet nha, quet but råt hilu d~;~ng. Con ban ra nuoc ngoai.

o

4. Cåy Gio: co nhieu rung gia Blnh l>!nh, khi cåy Gio lon va gia, tren cåy co nhung c~:~c u Nguoi Phu Quy, 1999 lbi ra do la tr'llm. Trong dån Khi cåy D'åu Rai lon c6 gian c6 cåu: "ng~m ngåi tim duong kfnh tu 25-30 cm, tr'åm", y n6i Tråm råt hiem, quy va kh6 tim. nguoi ta låy aåu bang cach d~;~c thån cåy cach m~t dåt 78 cm, 16 tron co chen cam, såu d(> 5-7 cm, m~t 16 xoay 5. Cåy Bai Lai: c6 nhieu o rung gia Binh Dtnh, vo cåy ve huong m~t troi l~n de tranh nuoc mua l9t vao. Hai Boi Lai che bien thanh nhang de d6t trong dip tho eling ngay sau khi d~;~c 16, d'åu chåy ra ch6 16 d~;~c, nguoi ta trong cac chua, mieu, lang tårn, den dai trong phong t~;~c mue aåu d6 vao thung mang ve. Sau l tu'ån le, chåt aåu ~P quan dån t(>c Vi~t Nam. trong thung tlj d(>ng phån ra lam 3 16p: 6. Lå Dong: m9c råt nhieu o ven su6i cua nui rung Binh - Lap tren cung ta d'åu trong, dung de tret n6n danh Dtnh. dung M g6i banh tet, banh chung, banh g6i bang bong. la Dong c6 mau xanh lqt an råt thom ngon. - LOp thu 2 nhieu han c6 mau xam s~m nhu lang con rai nen g9i la D'åu Rai dung d~ tret ghe, mang nuoc, gau tat nuoc. Duoi thoi Vua Quang Trung, Ngai dung cfåu rai de 120

7. Cåy S~c: c6 nhieu o vung doi nui tMp. Truoc kia nguoi ta dung S~c de lam cui ch~;~m, lam m'åm tri nha, b~n dang cao d~ dom ca, bO sa ru(>ng r(>c, ho~c dan s~p Phåp Åm V u Lan 99

choi d~ ngoi canh thu du pha hoa mau o tren nui hay ngoai dong xa. Sau nay h9 co sang kien dung cåy S~c b~n thanh cac tårn manh manh, v6i mau såc r!Jc rå, tren co hinh nhftng con Cong, con chim, cåy c6i, hoa råt dyp mat. Manh manh dung lam tårn chan treo å cac cl:ta phong m&i gia dinh. 8. Cåy Le: chi co å viing nui thåp m9c hai ben bO su6i vung An Tue. Qua khoi thi trån An Khe, theo qu6c l(> 19 qua cac vung Dong Che, Doi 6c Noe, deo Mang Giang, le m9c råt nhieu. Le non dung d~ che lam dåy c(>t. Le gia dung lam m'åm tri nha, hang rao .. le con dung lam c'ån cåu ca. Khoång rir thang 6-8 åm ijch, le cung cåp cho ta nguon mang le rat lon. D~ trao d6i hang hoa giUa nguoi kinh va cac dån t(>c thi~u s6, ca dao co eau: Ai vi nh&n v6i Tl{lu nguiJn, Mang non gåi xu6ng, chuiJn gåi Len. o

ca

Cåy Le, cåy S~c con dung d~ che bien thanh giåy viet. Vi hftu d1,mg neo duqc g9i la vang xanh. 9. Cåy Thom Tau: Thom Tau cung h9 v6i cåy Thom (cåy Dua). Cåy va la to hon, ffi9C xoe co mau xanh, dau nh9n co gai hai ben mep la. Khi la gia nguoi ta ch~t dem ve låy chi, dung d~ dan vong, g9i la vong Thom Tau.

10. Dåy Giang: co nhieu o vung doi nui thap, dåy leo barn vao cåy khac, ho~c bo dl16i dåt dai khoång 5-6 thu6c, dåy va la Giang råt hftu ich, nhat la la Giang dung d~ nåu canh chua råt ngon. Dåy Giang dung d~ dan re, r6, dl,lt dom ca, dung b6 cui, bo dot, b6 tranh lgp nha. Trong dån gian co eau ca dao truyen khåu: "Qudng Nam hay ciii, Qudng Ngiii hay co, Binh Dfnh hay lo, Thua Thien huang het". Chu lo o dåy y noi nguoi dan Binh Dioh lo cho the SIJ d~ giU gin månh dåt thån yeu cua minh. Ngoai ra chu lo con noi len s!J c'ån man sieng nang ch~u kho. Ngoai nhung d~c sån thien nhien neu tren, Binh Dinh que toi con co cac lo<).i thuc an rat d~c bi~t. nhu ca bong g<).O å song L<).i Giang, ca nay kho vai tieu An Uio thi ngon tuy~t. Cho neo du6i thoi nha Nguyen c~n d<).i, cac v~ vua da cl:t nguoi ra qu~n Hoai Nhon, Hoai An tim mua ca b6ng g<).O v6i tieu An Lao ve kho cho nha vua thuong thuc. Ngoai ra con co cic lo<).i banh nhu banh it b9t nep la gai ngon d~c bi~t. neo co cåu ca dao: Mu6n an Mnh ft la gai Lay chiJng Binh Dinh sf! dai duang di. Con co nhftng mon an rat binh dån va ph6 thong o vimg que nhu: Khoai mi quet, khoai lang quet, va mon an thong d1,1ng nhat rna ai ciing biet do la banh trang. Banh trang c6 nhfeu lo~i. duqc che bien tu 2 nguon luong th!Jc chinh la g<).O va mi. Ngoai ra que toi con lo<).i banh trang che bien rir khoai lang, nhung khong ngon va thong

Phap Åm V u Lan 99

d1,1ng nhu banh trang g~o va mi. Rieng mon banh trang nu6c c6t dua la d~c sån cua Binh Dinh que toi. Nhung banh trang co gia tr~ duqc noi den du6i thOi vua Quang trung. Ngai dung banh trang lam luong kho dem ra tr~n tuyen nuoi quån danh gi~c. da duqc sl:t li~u ghi 1<!-i trong tr~n danh Chiem Thanh va tr~n d<).i thang quån Thanh t<).i D6ng Da. Noi den Binh Dinh ta nghi ngay den viing que huong rqp mat bong dua xanh, dong L~i Giang tho m(>ng nu6c l~ng lo troi, di~n Tåy Son nghiem trang oai hung. Ngoai ra noi dåy con sån xuåt g~ch ngoi n6i tieng. å Dong Pho CPhu Phong) co nhung thQ ti~n chuyen nghi~p tinh xåo kheo leo ti~n ra cac do dung bang g& quy nhu : B(> Ngii S!J d~t tren ban tho t6 tien, khay trau eau, h(>p d!Jng thu6c la, binh tra, chung ruqu ... Nghe theu d~t t<).i Binh Dioh ndi tieng v6i nhung bue hoanh, bue tranh rat cong phu dyp de. å Phil Cat n6i tieng vai non Go Gang. S6ng l<).c loai noi xu l~ que nguoi, nhung long lue nao ciing hu6ng ve que huong Binh Dinh men yeu: Ai vi Binh Dfnh que minh Vui long cho gåi mdnh tinh tha huang Dtiu rang xa cach trung duang LOng t6i mai viing niim thuang tran day. Ctho KIE3u Lam) Dåt nu6c toi con do, que huong Binh Dinh men yeu van COO do, ffiQt ngay nao dl1QC trO l~i que t6i d~ tim l~i tinh lang nghia xom v6i tieng "Nåu" dam åm. Nhin ngam nui doi hung vi, canh dong båt ngat. Ve l~i Bong Son tham dong L~i Giang nu6c trong xanh chåy lftng lo v6i con do dua khach. Va ciing khong quen tim nhung mon an d~c sån d~ thuång thuc l~i nhung huong v~ que minh nhu canh chua la giang, khoai mi quet, banh trang nu6c c6t dUa beo thom rna t6i kh6ng bao gio quen dl.tQC. CTrich D<;lc San Quang Trung- Tåy Son Xuån Ky Mao)

LA Kinh

dan chim Vi~t Ai da tung nhin hoa roi r1,1ng Thuong rirng b6ng mat rirng vom cåy Thuong nhung chim con s6m Ha bay Thuong la non mam phåi Ha cåy Se thåy thuong gium dan chim Vi~t Bay khap phuong troi tim T!J Do Doi canh mong mang nhung day vo U b~n. Ha bay tram m6i lo. Chim tim dåt mai, tårn VO vo Deo nhung hanh trang goi h<;:n ho Di~t loai qu~ ac, dem åm no Tung canh chim ve, mang t!J do.

YNga (trich tuy~n t(lp 'nO nhl g6p lua') 121

håm muu k€ låu dai d~ de thi harm chinh sach dong h6a. Nam 1406 quån Minh (Trung Qu6c) vao kinh thanh D6ng D6 nha lf6 (VI~t Nam) th6ng ke luong cMa, chia quan lam vi~c. chieu ~P dån xieu tan, thu tåt ca tien dong å cac xu, bat cu6p con gai, ngc,>c h,1a, thi€n ho~ nhieu con trai nho tu6i, tich thu tåt cå sach quf nhU: Minh D~o toan thu, Tinh hoa tri qu6c doi Ly, ~ Hinh Thu ban hanh nam 1042 thoi vua Ly Thai T6ng, ~ Qu6c Trieu Th6ng Chf gom 20 quy~n. ban hanh nam 1230 thoi vua Tr'ån Thai Tong, va ~ Hinh Thu ban hanh nam 1341 thoi vua Tr'ån Dl;~ T6ng ... cho ch~y tr~m dua ve Kim Ung m<?t nam sau cung dqt voi hoang tl)c nha lf6. Tåt cå sir sach cua ta chung deu thieu huy voi da tårn lam tieu tan nen van h6a dån Vi~t. Nha Minh d6 hl) mtoc ta tir nam 1407-1427.

N

Truong Ph1,1 dem cac "giao dbng" ra chc,>n låy 4 chau m~t may d~p de, tu chat th6ng minh dång len vua lam thai giam la Nguyen An, Ung, Nguyen Ph~m Hoang va Vuong Cån. Vua Minh Thanh cho Nguy~n cac em di hc,>c va tity theo kha nang rna sap d~t cong vi~c nhll Nguyen An c6 tai thu toan, kheo chån tay, d~c bi~t ve khoa kien true nen 6ng da tro thanh m<?t kien true su n6i tieng.

giiia, ben phdi lii Chung Van mon vii ben td lii Hoiin Vu mon. Hai c6ng å phia D6ng lii D6ng Chinh m6n va Ky Hoa m6n, chuyen trach ti lp tllua gfi~o. Hai c6ng phia Tåy lii Tåy Chinh mon vii Ph6 Tuyen m6n. Hai c6ng h(,lu å phia Bac lii T'e Thuf!ng m6n vii An Dinh m6n, giii nhi~m Vl;l phong thU trqng ylu. Theo quyln "Ky nien Jich sir Bac Kinh", chinh Nguyln An da xåy 9 clia liiu cua nqi thiinh Bac Kinh. M6i cua deu xåy mqt tilu Mn nguy~t thiinh, tren xåy liiu mqt hof!.c hai tiing dl bdo v~ c6ng thiinh, lfili kiln tfi~O nen ve hung Vl nguy nga, da trå thiinh nhiing thdng tich cua chon Dl D6 thifi My giO'. Chi tilc nhiing nguai Cqng sdn khi chiem duqc thiinh quach niiy lfili cung pha di het 8 clia" .... M<?t nam vao nam Chfnh Th6ng thu V, Nguyen An l~i duqc giao nhi~m v1,1 lam l~i ba di~n: Ph1,1ng Thien, Hoa Cai (theo Tran Phong Luu la Hoa Khai), Cån Thån. Ba di~n nay cung voi hai cung Kien Thanh, Kh6n Ninh khai dl,lng tir nam V'mh L~c thu IV (1417) den thang ch~p nam VInh Hqi (1421), sau 4 mo i hoan Nhung kh6ng rnay, chi non nira nam sau ca ba di~n d6 deu bi håa ho~n chay r1,1i. Vi the, mai den nam 1440, khi thåy "thien ht;z thai binh, bon phuemg thinh vuf!ng", nha Minh moi cho xåy cåt l~i ba di~n nay. D6 la tien thån cua ba di~n Thai Hoa, Trung Hoa, Bao Hoa ngay nay cua C6 cung Bac Kinh.

Van Cttong

StJ nghi~p vang dl)i cua Nguyen An vang lirng khai tir stJ kien thang gieng nam Chinh Th6ng thu n (1437), 6ng ddqc vua Anh Tong giao nhi~m v1,1 thi€t ke l'åu thanh Bac Kinh. C6ng vi~c to lan åy da duqc hoan tåt vao nam Chinh Th6ng thu IV (1439) chi trong vong 2 nam 3 thang. Theo kien true su Tr'ån Phong Luu, trong bai "T6i Bac Kinh" å bao Vien Giac (Due qu6c) s6 104... "Qui hot;zch Bac Kinh, theo N guyln An, gbm mØt vang thiinh hinh chii nh(,lt bao quanh cd thiinh pho, ve phia Bac thu nho hem Dt;zi D6 2 km, trai lt;zi ve phia Nam lfili må rØng hem 500 thuac. Nhu v(,ly chieu Bac Nam kinh thiinh m6i chi con chua diiy 5 cåy so ruiJi, con chieu D6ng Tåy lt;zi må rØng them nua cåy so, nen do duqc 6 km 500. Nhu kl hot;zch da chudn, bon phia thiinh tri duqc må 9 mon låu, giii vai tro quan trqng df!.c bi~t trang nhiing sinh hot;zt cua cd kinh thiinh: Ba c6ng å chinh di~n phuemg Nam, Tien m6n å

122

Do tai nang ki~t xuåt nen Nguyen An da hoan tåt vi~c xåy l~i ba di~n. sira chiia cå hai cung vao thang l O nam Chinh Th6ng thu VI theo Tr'ån Phong Luu, trong "Chinh thong th!fc ll;lc" doi Anh T6n, quy~n 54, ... , 130 ding ghi: Ngay 10 thång 2 nam thu sau Chinh th6ng (1441), nghia la chi trong vong c6 ml)t nam d~ bi~u duong c6ng lao va thanh tfch cua ong, vua Anh Ton da d~c thuång cho 6ng 50 l~g vang, l 00 l~ng b~c. 8 stie v6c nhieu va l v~n quan tien (Anh TOn Chinh T6ng thvc lvc. quy~n 84).

B6n nam sau- nam Chinh Th6ng thu X (1445)- Nguyen An l~i duqc l~nh cung cac quan thanh Trung Hoa dung ra sira chiia va xåy g~ch toan ~ m~t ngoai cua thanh nl)i Bac Kinh. Thanh Bac Kinh duqc dap vao trieu Nguyen <1280-1368) nhung chi duqc dap bang dåt. Den thoi VInh

Phap Åm Vu Lan 99

L~c nha Minh, th~mh moi duqc xåy bang g~ch nhung m~t trong van bang da:t, nen g~p nhung nam trai mua lon, tUang thanh nhieu cho da bt s~;~t lo. Cu sau moi mua mua, duang ph6 bån thiu bun dåt, nhieu do~n thanh bi s~;~t lå phåi mat nhieu cong suc d<;m d~p , tu stra. Mai cho Mn båy gib, thanh Bik Kinh moi duqc sira chUa quy mo nhung noi s~;~t lo va xåy g~ch cå m~t trong lån m~t ngoai (Anh T6n Chlnh Thong thvc h,JC, quyen 130). Theo sle sach Trung Hoa thl thanh Bac Kinh toi thbi Chinh Thong moi th1;1c s1;1 duqc hoan tat voi tubng g~ch, thanh cao, hao sau, c6ng thanh vung chac, c'åu da vung ben, v9ng låu dubng b~. Trong n(>i thanh thl cung di~n nguy nga, l'åu son gac tfa trang hoang r1;1c ro trå thanh can bån cua Bac Kinh båy gia. D~ c6 duqc m(>t kinh do trang l~ rna nhieu vet tfch cua n6 con duqc båo ton cho Mn ~n horn nay, nha Minh da tien hanh m<;>t cu<;>c xåy d1;1ng d~i quy mo nay chfnh la Nguyen An, trong vong 8 nam trai, tit nam Chfnh Th6ng thu Il den nam thu X (1437-1445).

M(>t tai li~u khac cua ong Khuong Btru dang tren Van Ngh~ Tien Phong, trfch dån quy~n 'The Cambridge History of China" (vol.?, page 241), chuy~n dich sang Vi~t ngu: ... T6ng kien true su Nguyen An da chi huy 11;1c !Uqng m(>t tri~u nhån cong th1;1c hi~n cong trlnh vi d~i nay suot 17 nam lien, tu nam 1404 den 1420. Phf t6n ve nhan 11;1c va v~t li~u tMt lon lao, nhu go quy phåi v~n chuy~n tu rnien Hoa Nam va cå ti:t dåt Giao Chi moi thu<;>c quyen cai tri cua nha Minh. L~i v~n di;>ng duqc nhieu thq kheo å khap noi, trong d6 c6 tren 7000 ngubi Giao Chi do Truong Ph~;~ da va vet het gåi ve. Chuong trlnh xay d1;1ng d~i khai dien tien nhu sau: - Nam 1404, xåy thånh quach bao quanh Hoang thånh va D~i N<;>i, må ra 4 elta: Ng9 mon, eira chfnh å m~t Thanh Nam, Th'ån Vii mon å hai m~t ben, phfa trong Ng9 mon lat da m(>t quång truang r<;>ng hlnh vuong, giUa dao m(>t con song nho u6n khuc chåy qua mang ten Kim Thuy, tren bac qua 5 chiec c'åu bang Han B~ch NgQc, d~t ten chung Ja Kim Thuy Kieu. - Tit nam 1406 Mn 1420, th1;1c

hi~n

xong cac cong trinh

ben trong D~i N<;>i: cung di~n. nghi mon, dubng sa, sån lat da, vuan hoa cung nhieu cung tha:t å hai phfa Dong Tåy. Oie cung di~n quan yeu va cac d~i mon låu deu t9a l~c ngay tren tr~;~c chfnh Bac Nam ch~y xuyen su6t dttbng trung tr1;1c cua Kinh thanh, ngan cach nhau båi cac sån r<;>ng lat g~ch da. Tat cå cac cong trinh, cac thånh ph'ån trong qu'ån th~ kien true nay deu doi xung lån nhau, d~ th~ hi~n tinh th'ån cong blnh chfnh tr1;1c cua nha vua CVI~n Giac so 104 thang tu nom 1998, bal "Toi Bac Kinh"- Tran Phong Luu) Ciing theo ong Khuong Btru thl Thai giam Nguyen An chet nam 1453. Nhung å m<;>t tai li~u cua TriM Cao Tuång, trong ~P chf The Gioi Moi s6 231 trang 73 Ctrong nuoc) da keo dai them ph'ån tu6i th9 cua Nguyen An qua chung cu: .. . Nhung c6ng hien to lon cua cong trlnh su ki~t xuåt Nguyen An khong chi danh cho vua chlia, kinh ky rna con bien dång cho hang tri~u ngubi dån lao d(>ng trong s1;1 nghi~p trt thuy. Thang 7 nam Chfnh th6ng thu IX (1444), Nguyen An l~i duqc nha vua ctr di cung voi quan hUu tht lang bi;> cong la Vuong Hl;1ll di cliu de song Bo Cåu. Nam ay, mua lon keo dai lam cho de song Bo Cåu bt va han 20 chO, d~c bi~t Ja khu v1;1c ben do Yeu Nhi. Dbi s6ng dån tlnh vung de va rat khon cung. Nguyen An da gtri don tau trlnh xin gap nhån v~t 11;1c va theo s1;1 chi huy cua ong, toan b(> cac do~n de bt va tren song Bo Cåu da duqc han khåu. Hang tri~u ngubi vung luu Vi;1C Bo Cau da thoat khoi thåm hQa. Ong da duqc dån Bo Cåu coi nhU vi CUu tinh cua hQ. May nam sau, ong l~i nh~n nhi~m v~;~ di xay d1;1ng cong trlnh tri thUy song Tåi Duong. Khong ro qui mo cua cong trinh nay t6i mue nao rna 6ng t6ng cong trinh su Nguyen An duqc h'åu het cac bi;> sle lon nhu: Minh Str (quyen 34, tr. 6), Minh Thu (quyen 158, tr. 3), Hoang Minh Thu Cquyen 13, tr. 17), That tu lo~i cåo Cquyen L tr. 116), Anh Ton Chfnh Thong (quyen 119) .. . ghi chep voi nhung dong cåm ph~;~c hiem c6. Theo cac sach d6 thl ngoai vi~c dua ra cac mau m1;1c tfnh toan chi ly khien m9i ngubi chi vi~c theo måu d6 rna lam, Nguyen An con thubng xuyen c6 m~t å cong trubng theo doi thi cong va chfnh 6ng tl;1 tay vac cu6c cu6c dåt, ganh dåt dap dåt, keo xfch sat... cung dong cam c<;> ng kh6 v6i dån phu. Sau khi hoan thanh xuat sac cong vi~c tri thuy song Tai Duong vao nam Chfnh th6ng thu XII (1447), ong l~i vang m~nh cung Tr'ån Dinh di khåo sat, ki~m tra tuyen v~n chuy~n hang h6a luong th1;1c dubng song tit Thuong Chåu den Nam Kinh, m(>t tuyen dubng v~n chuy~n huyet m~ch cua trieu dlnh bay gib (Anh Ton Chlnh Th6ng, quy~n 175, tr. 2).

Ciing theo str sach thai Minh thl vao nam Cånh Thai thu VII, dbi vua Cånh Tong, song Hoang

Phåp Åm Vu Lan 99

123

Ha c6 l~;~t lon. De o vung Truong Tiw thu<)c tinh Son Dong bi vo. Trieu dinh da ton nhieu nhån tai v~t h,tc rna khong han khåu duqc. Ca m<)t vung Son Dong r<)ng lon bi chim trong bi~n mrac, khien nguoi dån vo cung låm than co ct,tc. Tnrac hoan canh nhU v~y, vua Canh Tong da d~c phai ong den chi huy cu<)c han khåu nay. Nhung khong may tren du(:mg di nh~n nhi~m v~;~, ong da bi ~nh va mat d<;>c daong, th<;> 60 tu6i, khi sap mat chi van m~c ao vai, dap chån vai (Minh Thu. U$t truy$n th(J 16, ml,IC Ho<;m quan). "Khi mat roi trong tui kh6ng con qua JO dong tien" (Minh Su, Ll$t truy$n thu 129, ml,lc Ho<;m quan , tr. 6). Tra6c khi mat, ong da cho d~n l~i: "... biln tat cå cac cua cdi duqc ban cho suot difi va cac cua rieng dua nf/p lam cua cang".(Hoang Mlnh Thu. quy~n 13, tr. 17) Cån cu vao tai li~u ciia TriM Cao Taong da dan nha tren thi quan thai giam Nguyen An khong th~ qua doi vao nåm 1453. Va vi~c Nguyen An xåy thanh Bac Kinh keo dai suot 17 nåm (1404-1420) trong khi tai li~u toi neu ra l~i khac nåm vai ong Khaong Biru la thoi gian hoan tat chi c6 8 nåm (1437-1445). Nha v~y trong khoang thoi gian cua hai tai li~u khac nhau. Khong ro thoi di~m nao xac difih cho chinh xac hon? Kfnh xin quf vi am tuong ve lich slt vui long chi giao cho. Ngoai tai kien true, Nguyen An con gioi ve tho. Sinh thoi, m6i khi hoan thanh m<)t cong trinh nao ong deu lam tho ve cong trinh d6 va moi b~n be den cung xuang h<;>a, trong d6 c6 rat nhieu nha tho danh tieng duong thoi. Tat ca cac bai tho d6 da daqc ong ~p h<;>p thanh m<)t ~p nhan de "Doanh kiln kj thanh", c6 nghia la tho ghi thanh cong trong cong trinh kien true. Sau khi ong mat, cac quan trong trieu de nghi cho in, nhang Vaong Chan, m(lt d~i thån do long d~ nho nhen lay ca ton kem da ra stie ngån can khien cho ~p tho quf gia d6 khong th~ lau truyen den ngay nay. Trong Tuyen phii mieu o Bac Kinh con CO m(lt tam bia khlk ghi Sl,f ki~n nay. Trong nåm 1997, nha xuat ban Vån H6a Dån T(lc ciia Vi~t c(lng da cho xuat ban va phat hanh cuon "Nghe thu cang truyen thong Vi4t Nam va cac vi t6 nghe". Vi t6 nghe thu 58 duqc xep trong sach la Nguyen An nhang ong duqc giai thi~u ta "niem llf hao cua nghe xay dlfng Vi4t Nam". C6 le ngaoi viet da khong chu y tai sl,t khac nhau gifta kien true va xay dt,ing. Boi trong n<)i dung giai thi~u chfnh l~i la Nguyen An kien true sa rna ta dang ban. Con trong xay dl,ing eling c6 m(lt nguoi mang ten Nguyen An, eling ta giao dong bi quan Minh bat tl:t Giao Chi ve nhUng tre hon Nguyen An kien true sa nhieu. 6ng nay eling duqc ghi trong Minh tht,ic l~;~c, quy~n 257, tr. 5: "Difi Hiln Tang, nien hi4u Thanh H6a thU XX (1480), mua d6ng, thang JO, ngay Ky Ty, quan thai giam Dam Xucmg truyen 14nh chi cua vua: thiing chuc cho cac vi thq mqc Kim Ninh, Nguyln An, Tan Li, Ha Toan lam Van tu vien ph6 su". 6ng Nguyen An nay mai chinh la ngaoi mang l~i "niem tlf Mo cua nghe xay dlfng Vi4t Nam" theo cach n6i cua ngaoi viet- con ong Nguyen An

124

kien true su toi giai thi~u trong bai nay chfnh ta nguoi da thiet ke thanh Bac Kinh ton ~i den ngay Mm nay. Ca m(lt nha xuat ban co eau vån hoa do da lam den nguon goc m<;,t vi kien true sa n6i tieng- lay rau ong nay cam dim ba kia th~t la ke "gilt su" chu khong phai viet Slt. Toi eling aac mong rll.ng sau nay dat nuac tro l~i thanh binh c6 nen m6ng tt,i do dån chii. ChUng ta rat nen gom g6p l~i nhung nguon Slt ciia Trung Quoc c6 lien quan ve hai ong Nguyen An ciia Vi~t Nam d~ h~u the thay l~i ong cha ta khong thieu ngaoi tai gioi nhUng hat h~nh ooi sinh bat phung thoi nen bi thi~t thoi, eling nha hi~n nay dån t(lc ta dang o trong che dl) sat mau ciia c(lng san v~y.

Le di nhien nhung ngaoi cån thiet lam cong vi~c quan tr<;>ng nay phai ta nhflng Vi Slt gia laong thi~n CO tinh thån yeu naac, khong xuyen ~c thoi cu(lc hay d6i trang thay den, nhat la phai gioi tieng va chu Trung Quoc d~ khoi nhåm lan ve hai ong Nguyen An. Nhung tai li~u ft oi hi~n c6 chua daqc ro ve thoi gian ho~c sau r(lng ve n(li dung khien nguoi nghien cliu giai thi~u chua daqc hai long lam. M(>t tai li~u qua lon n6i ve Nguyen An kien true su rna ca vi~n sl:t h<;>c do ke c~n vai dan anh Trung c<)ng chi ghi don gian nhu sau: - Nguyen An bi quan xam laqc Minh båt ve Kim Ung lue con nho tu6i. Lon len, ong da tro thanh m<;,t kien true sa c6 tai nen da duqc trieu dinh nha Minh giao cho tu b6 thanh Bac Kinh. 6ng con c6 nhieu d6ng g6p trong vi~c tri thUy song Hoang Ha. Khi qua doi, ong khong c6 m(lt tai San nao dang gia VI Sl,fliem khiet va gian di CUa minh. Ngay xaa dan ta bi cac quan xam lång bat thi ngay nay dan ta eling khong it ngaoi bi Vi~t c<)ng ban ra nuac ngoai lam lao no ho~c ban trinh tiet eling khong khac nhau la rnay' c6 khac la o che dl) do bao gib eling den. Hång nåm du khach den vieng thåm Bac Kinh khong quen thåm Bao Tang Vi~n Tl:t Cam Thanh (tu la tlm) nhung deu son mau do tfa (xem ånh chl,Jp ct.ia nguol than da d~n Tu C6m Thanh ti;lng). Noi nay ngoai thang tfch den dai cung di~n con c6 m(lt ky ni~m sau sac cua nha cach m~ng Ton Trung Son CTOn D<)t TI~n hay lOn Van) sau ong la phu quan cua Tong Khanh Linh, ong len ngoi d~i t6ng thong låm thoi 44 ngay thi nhaong ngoi cho ten Vien The Khai nhåm tranh chia re dat naac thanh hai mien Nam, Bac. Nhang ten gian hung Vien The Khai da phan b(>i va tl,i xang hoang de keo tro l~i vai thoi phong kien nhUng ac li~t hon, di roi ve sau phai roi vao tay Trung C(lng. Cling nen nhac l~i 3 chi em nha h<.> Tong la Tong Åi Linh vq ciia Kh6ng Tuong Hy, d~i phu gia Son Tåy; Tong Khanh Linh vq cua nha cach m~ng Ton Trung Son va Tong My Linh la vq cua Tuang Giai Th~ch, T6ng

Phap Åm V u Lan 99

th6ng d'åu tien cua Trung Hoa Qu6c Gia. Cå ba T6ng my nhan deu la con gai ru(>t ctia T6ng Tra Ly. Dieu dang hanh di~n la båt cu ai da Mn tham thanh tri Blk Kinh ciing deu mang ve niem kinh ph~:~c m(>t cong trinh vi d~i l~i do m(>t kien true su Vi~t Nam hoan thanh. Bai nay chi la m(>t trong nhfrng tai li~u suu khåo tl:r nhieu nguon hay duqc tich lfiy trong tri nho, voi m~:~c dfch d6i chieu l~i s6 bai viet cua cac tåc giå o håi ngo~i. nhåm l'ån ra gieng m6i giup cho chung ta nhfrng ngubi thich nghien cllti 4ch su de truy nguyen nguon g6c chinh tl:r cac b(> su cua Trung Qu6c h'åu lam can bån cho nhfrng trang su quy gia sau nay. Chu dåy khong phåi la chinh su duqc bien so~n ky cang nen chåc chån con c6 nhieu dieu thieu sot ho~c nh'åm lan. Kfnh mong d(>c giå va cac nha viet su ni~m tinh thong cåm cho. Bergen, thång 6.1999 Nguy~n VAn Cuong

Mfen Nam c6 nhieu ten Cai dung v'ån, roi ghep l~i tl:rng cåu Cai Rang, Cai Tåc, Cai Tr'åu,

L~Ja

CaiTau:Thuqng,H~.CaiD'åu,CaiSon

Cai Turn, Cai L~y. Cai Con Cai Keo, Cai Nuoc, Cai Mon, Cai Be Cai Nhum, Cai Sån, Cai Khe Cai Von, Cai Cai, Cai Ke, Cai Thia Cai n9, Cai kia tiep n6i Ph'ån quy l>ng dåu dam ch6i cai nao l>ng T~. l>ng Liinh, h6 hao Lu6n Dong 6ng C(> vong rao ngo~i 6 l>ng Nam, l>ng D6c, ong Do Cac 6ng phåi c6 cac Co cac Ba Ba Den, Ba Iqa, Ba Sam Nem chua Ba Di~m. banh phong Ba Ba Ba Horn, Ba Chi~u. Ba Cha Cåy Si Ba Qu~o. Cåy Da Ba Bau Ch<;m nguai chung thuy dai låu Hay ngubi hqp y tårn d'åu thu duyen Thu Thua, Thu Due, Thu Thiem C(>t co Thu Ngu, thti nguyen B~ch Dång

Phap Åm Vu Lan 99

Tran nh~Ja s6ng, 16p trai tån Suc trai phoi phoi, thanh xuån m~ rna Hoi chang Tån Ki~ng, Tån Sa Cung chang Tån Thoi, Tån Hoa, Tån Chau Tån An, Tån Quoi båe c'åu Tån Thanh, Tån D~. toi mau Tån Trieu Tån Mai, Tån Phu, Tån Uyen Tån Son Nhåt d6, rOi xuyen Son Nhi Tån Thu~n. Tån Hi~p kem chi Tån ~p. Tån Tr~:~. kieu ky cao sang Tån H(>i, Tån Khanh hien ngang Tån Trubng, Tån Duy~t. Tån Quang, Tån Binh Tån Hung, Tån H6a, Tån Sinh Tån Quy, Tån Phuoc, Tån Vinh, Tån Toan Tån roi, hiiy nho toi An An Nhon, An Thoi, An Quang, An Trubng An Long, An Phu, An Luong An Låm, An Liio, An Duong, An Ha An Linh, An Thu~n. An Hoa An Bien, An Phuoc, An Tra, An ... Giang Neu c'ån mua ban, sua sang Thu di cac chq, cua hang, ben xe Chq Phu Nhu~n. chq Nha Be Chq Moi, chq Cii, Vubn Che, chq Horn Chq Chui, chq Dtii, chq Chom Chq can r~p kin, chq chom hdm phoi Chq Cåu, chq Quan, chq Trbi Chq khuya, chq som, chq moi, chq chieu Chq Go Våp, chq Lai Thieu Chq Tau Phuoc Kien, chq Tieu Trieu Chau Chq Chanh, chq G~o. chq D'åu Chq Tr'ån Qu6c Toån, chq Cåu Quang Trung Chq Vubn Chu6i, chq An D6ng Chq Ben X6m Cui, chq Song Th~ Nghe Chq Ba Chi~u. chq ~ Nghe Chq Cåu l>ng Liinh, chq ghe R~ch Dua Chq Cåu Mu6i, chq Eim Co Chq Chim, chq Ch6, chq Ca, chq Tranh Chq L6n Moi, chq Ben Thanh Da Kao, Dåt H(>, Hang Xanh, Vuon Xoai Chq Dong nat, chq Ve chai Ngii Ba X6m Gia, Vubn Lai, Chq Son Th6i thi Chq L6n, Chq Con Khåp vung Gia D~- SaiGon bao la K~ ra khong xiet dåu rna Ba tram nåm cii, m~n rna... ngan nam. Van Lang - Thlfn NhOn

125

Dl TiM Dl TieN UeN •

SU lieN VIET •

Tit mua he nåm 1951 t6i nay, toi duqc nhfeu co h(>i vieng tham cac nu6c Håi ngo~i khåp b6n chåu: Å, Au, Phi, My, nay chi con Uc chåu ta toi se c6 gang di tham vao cu6i nåm nay' nham dåp l~i tårn thiflh tinh cua nhieu van nhån thån hU'u.

Lue di len: tit bien gi6i Hoa- Vi~t cho t6i Bac Kinh, eling nhu tren duong tro ve, deu duqc chfnh phu Trung qu6c eir m(>t Thuqng quan v6i nhieu nguoi tuy mng hu6ng dån va h6 trq su doan cua nuac ta. Tuy the, su doan vån g~p vai kh6 khan d9c duong. Vf dt,J nhu:

Theo thong l~ thi m6i fån phåi di xa, toi deu phåi chuån bt tru6c, bang cach tham khåo ky luång kha nhieu bang hihi, sach vo, tai li~u va d~ bån, lien h~ ltch sir va van phong CUa m6i noi va m6i dån t(>C, oham h9c hoi va mO mang kien thuc, vi lue nao toi ciing ghi nh6 loi t\;1 nhu cua nha ngh~ si tru danh Phåp ta Jean Gabin: "P/us j'apprends et moins j'en sais" nghia la: "Tai cimg h9c bao nhieu thi tai cimg cåm thtly kem cåi bdy nhieu!".

Theo "Bile Su ThOng L!fc" thi "nhi~m ,.~ hoan thanh t6't d~p" thu do Bac Kinh. Ngo~i trit lue tro ve duong thily, su doan ta da ghe Giang Tåy ngay 4 thang 8 nam Tån Tt (1761), chåc la de xem cac lo g6m, lo sanh va mua cåc thu chen båt t6t d~p nhåt the giai, nhu danh båt hu truyen.

Nhung du sao di nua, sau m6i Hm di håi ngo~i tro ve, toi eling c6 the tl;1 an ui v6i cåu phuong ngon rna td tien chung ta truyen l~i: "Di mt?t ngay dang h9c mt?t sang khan". Theo toi thi m(>t sang khon eling da qua nhieu! Ngoai cai sang khon åy, eling c6 the chling ta se mang ve nha nåm ba ky ni~m nhu cong ngh~ phåm, sach bao va my thu~t phåm ... Ve phån chling toi, sau måy chuyen cong du va du 4ch chåu Å, chung toi da mang ve nha m(>t bue tranh mau, khac h9a tren da dm th~ch mau trang, d6ng khung g6, dfch th~ la minh h9a bai tho Phong Kieu D~ B~c cua Truong Ke. Bue h9a nay duqc trung bay noi phOng khach cua Chieu Anh Cac, Ba-U. Va nhieu van nhån ngh~ si da c6 d~p chiem nguong bue danh h9a nay, nhån cac cu(>c Au-du cong tåc du ca va quang lam Sl,1 St,lp dd bue tuong Berlin vao ngay 10.11.1989. Bue h9a khac Cgravure) nay toi da mua vao mua thu 1978, lue toi Mn To Chåu, sau khi gbe Te Nam CJinang), d9c theo D~i V~n Ha, nham m1,1c dfch tim l~i hai con duang di Su Trung Qu6c cua hai vi nhån nu6c Vi~t ta U Quf Don va Nguyen Du: l) Que-Duong U Quf Don (1726-1781) Ph6 su, cung di v6i Chanh su TrAn Duy M~t, l~i them m(>t Ph6 su nua la Triflh Xuån Tht;1, deu ta Khoa bång thOi danh. Su doan cua ta da di chuyen va luu l~i cong tåc nhieu noi, tit åi Nam Quan len t6i Bac Kinh, qua m(>t cu(>c hanh trinh keo dai hai nåm (1760-1762). Ngoai 3 v~ chi huy su doan, con c6 7 "hanh nhdn", Il "tuy nhdn" va 4 "dl! sai ti~n W', tue la nhung c(>ng s1,1 vien, trong do c6 nhung chuyen vien y duqc va nåu nu6ng, cham s6c suc khoe cho phai doan. Nhu the ta cå su doan g~m c6 25 nguoi.

126

a

Ngay 5 tuy gi6 xuoi troi t6t rna nguoi lai thuyen khong cmu ohd neo, m~C du CO Sl,1 thuc dt,JC CUa SU quan ta. Th~m chf, quan Khåm sai Tau h(> t6ng su doan, ten ta Tån Trieu Vu, båo eling khong duqc. Den trua, Khåm sai Tån Trieu Vu mai Giap Ph6 su Le Quf Don sang thuyen, but dam tho van. Ong ta bay com ruqu va våi mu6i ra, hoi: "PhuCing Nam co khOng?" Dap: "Co rat nhi~u". Hoi: "Sån v~t cua qui quoc thl nao?" Dap: "Sach Truy~n Kj ch&ng noi: Co cdy kY lr;Æ d~u phUCing Nam cå sao? Dau dam noi qua! Sach Tay Du Ky c6 eau: Trung Hoa tuy la Trung Hoa, tuy la nufJc ltrn, rna rot cut?c chilng co cac thu dy. Diiu do dau phåi chUng tai bia dij.t". Ong ta cuoi båo: "Phåi kl nuac Ngai co nhieu cua ngon v~t lr;Æ nhdt...!"

a

Cling theo sach "Bile Su ThOng L!fc" cua U Quf Don, ngay 17 thång 8 nåm åy, thuyen su ve qua nui Xfch Bfch, U Quf Don nha nguoi xua cånh d~p trong l~ch sir Trung qu6c, ben ngung thuyen len nui choi, "&'ing cao v9ng viln" cho thoa chf khach phi thuong! Lue tro l~i thuyen, U Quf Don ghi nhung nh~n xet cua ong ve noi nay va nhung suy dien cua ong ve nhung måu thuån trong cach viet ve tr~ Xfch Bfch cua TrAn Th9: 'Theo sach "Nhåt Th6ng Chf' thi xua nay n6i Xich Bfch c6 tfJi 5 nCii khtlc nhau! Nhung nen ldy nCii huy~n Bo Ky, thut?c Giang Hr;Æla dung, dat Gia Ngu cilng gån do . Con dat Hoang Chdu la nui Xich Ti. chu kh6ng phåi Xich Bich .. . Tan Quyen d6ng quan Sai Tang, tue Cliu Giang ngay nay. Vu Håu Kh6ng Minh dln thuyet ph~c Tan Quy~n cung h<!fJ binh chong Tao TMo . Sach "Ng1,1y Chf" cua Trån Th9 n6i Luu Bi phtl duf!c qudn Tao truac, sach "Tht,Jc Chf' cung n6i nhu v~y. Nlu tr~n danh xåy ra

a

a

Phåp Åm Y u Lan 99

giua Giang Hq. va Gia Ngu thi hoan toan kh6ng din den gi6 D6ng Nam. The' rna sckh "Ngo Chf'' thi lq.i n6i nhiiu den vi~c Hoang Cai dung håa cong ... chuyen qui cong kh6 cho Chu Du. Tran Th9 dlfa vao dtiy, do d6 ma mau thudn v6i nhau. C on nhu Xich Bich da kh6ng phåi xåy ra å' Hoang Chdu, thi nen bo cai thuyet cåu gi6 D6ng Nam di."

roi l(!.m quyen thu l(!.i m(>t so lon nhu b(> Bach Khoa Uyen Giam Lo~i Ham (450 quy~n), rna Le Quf Don då phai nhQC cong va mat tien thUong thuyet mai lay l~i duqc!

2) Båy gib chung ta hay nhåc toi su doan Nguyen Du (1765-1820) khoi hanh tu dau nam 1813 rna toi thang tu nam 1814 mai ve toi Hue. Roi Thang Long mily ngay truoc, Nguyen Du toi Åi Nam Quan dung vao ngay 6 Xem hai do(!.n tren, chung ta nh~n tMy Le Quf Don hån thang 2 nam Quf D~u (1813), qua ai nay tien vao dat la m(>t nha thong thai lon nhat nuoc Nam, thong kim båe Quang Tåy, di ngang ch6 d6ng binh må ngay truoc cua c6 Dong Tåy, la vi ong ta då tung dQC nhieu sach cua gi~c Hoang Sao. Dåy la viing Vi~t Tåy Cmien Tåy cua Tåy phuong do cac Giao .---------------------~~----~----, nuoc Vi$t cO). M6i noi deu duqc sl Dong Ten dua sang, ban do chi dllang di cua su bQ Nguyen Du quan sat va ghi chep duqc phien dich ra Han Nguyin Du nåm 1813-1814 dia danh va Si! tfch lien h~, dong ngu va ph6 bien nhieu noi thoi xuc cånh de tho, ghi l~i ranh Vien Dong nhu Trung m(!.ch cho Mu the, chua k~ ban quoc, Vi~t Nam, Cao Ly phuc trinh day du va nghiem chinh, va Nh~t Ban. d~ trinh len nha Vua, tue la vua Gia Ngoai ra, theo y rieng cua Long. chting toi thi trang lue but Can cu tren hai quy~n B<k Hanh dam voi Khåm sai Tån T(!.p L1,1c va Thfnh Vii Hien But Ky Trieu Vu, Le Quf Don da cua Nguyen Du, chung ta duqc biet to ro bi~t tai himg bi~n va noi Åi Nam Quan, phfa ben lanh chuyen doi cua ong, dong th6 Vi~t, ngay xua vao nam 41 sau thoi benh Vi!C uy the Va Cong nguyen, Tuong Må Vi~n thanh danh cua quoc gia CPhvc Ba) c6 d!!ng m(>t c(>t dong lon va dån t(>c D<!-i Vi~t. rna hoi dau the ky 18, nguoi qua N6i ve ky hoa di thåo va duong con trong tMy, c6 khåc ghi nhung v~t 1<!- phuong Nam eau: Dong tr1,1 chiet, Giao Chi di~t rna cac trieu d(!,i nuoc Ctrl) dOng mo gay thi nuoc Giao Chi Nam thuong xuyen cong mat). Vi the rna m6i nguoi di qua hien cho Trung quoc, deu nem da vao chan c(>t cho vung, chåc han la c6 Ky Nam keo sq nuoc mat! Chång ngo vi • nhifng dia diem su b9 di qua (v(lt IQ phuong Nam) rna nguoi ta cu nem da vao mai, suot ten Khoa h9c la Aquilaria --- du'Cing di cua su b9 mUoi rnay the ky, rna rot CUQC tr1,1 crassna Pierre, ten thong dong bi lap viii va khong ai tim ra thubng Tåy phuong la Bois doaigle, lay tu thån cåy dau vet! Tram (Bois d'al6es) cua Chiem quoc va nu6c Nam ta. Roi khoi Åi Nam Quan, su b(> Nguyen Du gom ca tram Con n6i ve tr~n Xfch Bfch thi dia di~m dfch thl!c, ngay nguoi se xuong thuyen di tren song Tåy Giang xuong nay chung ta duqc biet la viing Tam Giang Khåu rna Nam Ninh va Vii Chau roi tro len Que Låm, thu phu Tåy phuong g9i Ia Gorge des Trois Rivieres, la noi nha Quång Tåy d~ tham xa giao nha chuc trach d!a phuong cam quyen Trung c(>ng dang xåy d!!ng cai d~p nuoc lon va di! m(>t ti~c 16n. Sau d6, T6ng Doc va De Doc Quång nhilt the gi6i, gåy nen nhung tai h(!.i vo tien khoang h~u Tåy cii hai vien chUc cao cap van vo d~ huong dan phai cho nhån dån Trung quoc. b(> (c6 thOng ngOn hai bE'ln) trang suot l(> trinh di va ve.

a

Vi nu6c d~p dang len qua cao bai mua to gi6 lon rna nha cam quyen da ra l~nh pha VO nhieu do(!.n CUa cac de ily, d~ tranh cho cac thanh pho lon va nhieu d(!.i xf nghi~p khoi bi ng~p l\)t, nhung tnii l~i då lap viii vo so ru(>ng vuon va nhieu di tfch l!ch sii då ghi trang Tam Quoc Chi, von gom c6: Ng1,1y Chf, Th1,1c Chf va Ngo

Roi khoi tinh lY. Quang Tåy, Phai b(> di theo song Duong Tii di ngang qua Phu Giang, Giang Tåy va Giang Nam. Lue con Giang Tåy, Phai b(> c6 ghe tham lo do su Cånh Due, d~ d~t lam nhieu thu do sanh va do su trång men håo h(!.ng, phån nhieu mau xanh nh(!.t, tilt cå danh cho "Nt?i Phu" nha vua trieu Nguyen, ong Hoang ba

ChL

Chua va cac d<!-i than nhb rieng Su quan mua. D~c bi~t fan ay (1813), Nguyen Du c6 d~t che nhieu bQ tra gom c6 binh am, chen tong (tuong), chen quan (nho) va dia c6 ve hinh "Mai Hq.c", c6 ghi hai eau tho Nom nhu sau:

Trang thoi gian di su, phåi doan Le Quf Don da mua duqc cå ngan quy~n sach, nhung lue ve t6i Que Låm, c6 so quan xuong thuyen su bu(>c ke khai sach v~t da mua, Phåp Åm Vu Lan 99

a

127

N gheu ngao vui thU yen ha Mai la b((ln cii h((lc la ngub'i quen.

Nguyen. Va su sach con ghi chep phuong danh nhung nhån tai 16i 1<!-c trong "Bach Vi4t Tien Hi~n Cht'.

Sau dåy la tårn hlnh dia tra Mai H~c trung bay ~i Vi~n Båo Tang Khåi DiM Hue, tru6c thoi chinh chien. Nhung d'b SU nay dUQC cac nha sUU ~p Tåy phUong g<;>i chung la "Bleus de Hue•·.

Va dåy la bai tho "Qul Lam Cu Cac BØ" ghi 1<!-i tårn tinh va khf tiet trung trinh cua co thån nha Minh, lieu chet ch6ng xåm lang Man Chåu, d~ l~i danh thom noi thanh tri Que Låm va toan coi nui song xu Vi~t xua: Cac be) h<;> C u oQu€ Låm Trung nguyen thl dii d6i duc'lng, Co thanh ch6ng giu mØt phuo"ng den cung. Trqn ngay coi chit nhu khOng, Nghin thu dum dilt t6c ong vdn dai. Tan Minh milu da td tai, Nui sang dat Vi~t pha phOi b6ng hOng. Trung Hoa v6n trr;mg ngub'i trung, Ma day huo"ng kh6i l((lnh lung vi sao?

Qu€ Låm cu cac be)

Roi khoi tinh Quång Tåy, 19 trinh hu6ng ve phuang Bac, vuqt qua åi Qua Chåu, bang qua Son Dong, Trt,tc L~ va t6i thång Dong CMu. T6i dåy, tå't cå deu len b9, theo duong b9 Mn Yen Kinh, tue la Bac Kinh. Di vao chi tiet thi toan b9 19 trinh cua phai b9 Nguyen Du 1813-1814 c6 th~ ke ra nhu sau: TMng Long, Nam Quan, Quång Tåy, Que Låm, Toan Chåu, Ifo Nam, L6i Chåu, Hanh Duong, Giang Nam, Truong Sa, Tuang Åm, Nh~c Duong, Han Duong, Vo Xuong, Hua Do, Nghi~p, Ham Dan, Tån Duong, Yen Kinh, Son Dong, Khuc Ph~:~, Tu, Thuy, Tu Chåu, Hoai Nam, An Huy, Vo Xuong, Låm An (Hang ChOu) ... trå lC~-i Giang Tå y, toi lo Cånh Due d~ lå'y nhung d'b su da d~t nam tru6c. Tl:t d6 phai b9 se theo duong cii ve t6i Nam Quan. Ve vi~c Nguyen Du di su Trung Qu6c, gia phå chep: Thang hai nam Quf D~u (1813), ong duqc thang ham Can Chanh Di~n H<;>c Si, r'bi c6 chi sai lam Chfnh Su tue c6ng, cung v6i cac ong Ph6 Su la Dam An Ifåu, Thiem st,t b9 L~i. va Phong Dang Håu, Thiem st,t b9 Le, di su Trung Hoa. Thang tu nam Giap Tuå't (1814), ong trå ve Kinh do Hue. Theo doi 19 trinh cua Su b(), chung ta d~ y m(>t dieu la noi nao c6 di tfch Bach Vi~t thi C~:~ Nguyen Du dl:tng 1~i låu han, d~ chiem ngucmg va ng~m ngui tru6c cånh cii nguoi xua, da tung chiem cu va sinh hoC~-t låu doi, tit nam båy the ky (XuOn Thu va Chl~n Qu6c) trU6c Cong

128

Trung nguyen d((li thl dl doi duc'lng. Ki4t l!fc co thanh kh6ng nhdt phuo"ng Chung nh~t tu trung tam bdt dØng Thien thu dia h((lt phat do truc'lng Tan Minh milu xii da thu thdo Toan Vi4t san ha t~n tfch duang CØng d((lo Trung Hoa thUQ"ng tilt nghfa Nhu ha huo"ng håa thai the luo"ng!

Nhln day nui Vi~t Tåy, Nguyen Du cåm tie m<?t bai kha dai rna chung toi chi trfch ra nam eau dåu: Ninh Minh giang chu hanh Vi4t Tay so"n trung da gidn tuy~n, Thien nien hqp chU thanh nhdt xuyen, Tlf cao nhi h((l nhu bat thien, Thien thuQ"ng ha srJ van? Ung long kf,ch nØ loi di~n di~n .

D!ch ta: Trong nui Vi4t Tay nhi~u khe su6i, Nghin ndm chdy thanh muo"ng xol, Tii cao chdy xu6ng nhu trb'i giØi. Tren gh~nh nghe thtiy gi? Nhu rang v6 canh, sarn vang tai.

Di qua Ho Bac, tren song Duong Tu, Nguyen Du nh6 t6i Th6i H<!-0 (Hi$u), ngång m~t nhin Hoang H<!-c Låu rna cåm tåc bai: Hoang

H~c

Låu

Ha xu thiin tien kinh kj thi, Do luu tien tfch thu giang mi? Kim lai c6 viing Lu sinh mØng, H((lc khu lau khOng ThOi H((lo thi. H((lm ngo((li yen ba chung dilu dilu, Nhiin trung thdo th~ thUQ"ng y y.

Phåp Åm Vu Lan 99

Trung tinh vo hqm bang thuy tO. Minh nguy~t thanh phong da bat tri. D!ch tho:

Than tien dau d6 tlf bao gi&? Con dau ghi day cg,nh bln ba. N ay dln xua qua, Lu vdn ml)ng, Hg,c bay låu vang, Hg,o con tha. N goai hien kh6i s6ng menh mang the; Tru6'c mitt ngan cay phdng phat nhu. Bay tå v6'i ai tinh chdt chua, Trang trong gi6 mat ciing th& a. Nhung cai dfeu quan tr9ng nMt rna Nguyen Du da thl,lc hanh duqc trong chuyen di sti' Bac Kinh nam 1813 la: theo D~i Nam Chfnh Bien Li~t Truy~n. Nguyen Du da sang tåc, ngoai bån phtic trinh thubng l~ d~ dang len vua Gia Long, Båe Hanh Thi T~p va Thuy Kieu Truy~n CVuu truong u thl. thl~n qu6c Om. Thanh su hoan di Bac Hanh thl top cop Thuy Kl~u truy$n hanh th~).

Tren du(mg chu du Trung Qu6c, Nguyen Du da vieng tham rat nhieu danh lam thilng cånh, mieu di~n den dai, lien M nhung danh nhån ky nu, nhung ngubi dong di~u ben nu6c lang gieng. Va Nguyen Du di den noi nao c6 truy~n tfch ky l~ deu cåm hung de tho, dien tå tårn tinh, chti'a chan cåm xuc v6i nhung phe phan c6ng minh, va khen che dung mti'c. Vf dl:! nhu Nguyen Du da nhac t6i Ma Vi~n. Hoang Sao, hai ba vq cua vua Thuan la Nga Hoang va Nu Anh, Duong Quf Phi, Tri~u Vil De, Thai Van Co, Truong Nght, Vi Ung V~t. Tam T~ng Tr'ån Huyen Trang, Lieu T6n Nguyen, Khuat Nguyen, Giå Nght, thi ba D6 Phu va d~c bi~t la Th6i Hi~u, tåc giå bai tho Hoang H~c Uu, v6i gia trt v6 tien khoang h~u. Va day la bai tho cua Nguyen Du da hoai cåm ngubi xua cånh cilluc di ngang qua lf6 Båe tr6ng ve l'åu Hoang H~c ben s6ng Duong Tle (nhu tren).

Xem ky bai tho tren, chung ta nh~n tMy thi ba Nguyen Du la m~?t b~c ky tai, la m<?t phi thubng khach v6i tai hoa quan tri~t. ngang hang v6i nhung d~i thi gia cua Trung qu6c, th~t xti'ng dang duqc Vua Gia Long chi dtnh c'åm d'åu Sti' b9 Vi~t Nam, Bac hanh tue c6ng va chuyen d6i v6i d~i lån bang.

*** N6i t6i bai tho Hoang H~c Uu thi kh6ng th~ nao quen bai Phong Kieu D~ B~c cua Truong Ke. Tl:r xua den nay. da c6 biet bao thi nhan va thti'c giå bien dtch bai tho Tau nay ra tho N6m- Vi~t, tfnh ra c6 th~ hon ba b6n ch~;~c bai khac nhau, do nhieu dtch giå rna ph'ån nhieu quf vt d9c giå deu biet, t6i thiet tuong kh6ng c'ån chep het ra dåy. Cai dieu quan tr9ng d6i v6i chung ta la tim ra nhung di tfch xa xua lien h~ d~i t9c Bach Vi~t råi råe khap noi, tl:r phfa Nam s6ng Duong Tle va tl:r D6ng sang Tåy Trung

Phåp Åm Vu Lan 99

qu6c, d~c bi~t la mien Vi~t Trung va Triet Giang rna thu phil la Thi~u Hung Cque huong cua t6 tien nha vån låo hOu Phung Lang NhOn), rna nha tho Ly B~ch c6 nhac t6i trong bai tho Vi~t Trung Lam C6: Vi~t

VUO'ng C au Tiln pM Ngo quy, Chien s1 hoan gia t~n ca'm y, C ung nu nhu hoa man xuan di~n. Chi kim duy hiiu gia co phi. (Ly

B<;~ch)

Qua dllt Vi~t Trung nh6 chuy~n xua

Binh Ngo, C au Tiln keo quan ra, Chien Sl V~ que nJt gam la, C ung nu nhu hoa dåy di~n ng(/C, Ngay nay chi thdy bong chim da. (Do Bang Doan va Bul Khånh Dån d!ch)

Nguyen so, nuoc Vi~t la m9t nuoc chu h'åu dbi D6ng Chu. Tien t6 vua Vi~t la V6 Du, con chåu vua H~ Vil. Vua Chu Vil Vuong (1134-1115 truoc Tay l!ch) phong cho V6 Du lam vua nuoc Vi~t. Dat nu6c Vi~t gom tinh Chiet Giang va tinh Phtic Kien (sau d6i thånh Man Vl$t), den nam thti' hai dbi Chu Nguyen Vuong (473 truoc TOy ljch), vua Vi~t Cau Tien danh duqc Ng6 thi dat nuoc Vi~t l~i them cå tinh Giang T6 va m9t ph'ån tinh Son D6ng. Con nuoc Ng6 la nuoc chu h'åu dbi D6ng Chu. Tien t6 vua Ng6 la Thai Ba, chu vua Chu Vil Vuong. Vua Vil Vuong phong cho Thai Ba lam vua nu6c D6ng Ng6, gom cå tinh Giang T6 va m9t ph'ån tinh Son D6ng, cå hai deu thu<?c vung duyen håi, tiep c~n h~ luu va håi khåu Duong Tle Giang. Vung nay n6i tieng la xinh d~p nhllt Trung Hoa, nhb danh lam thang cånh va trai thanh gai ltch, di tfch ltch sle va van tho ngh~ thu~t. l~i con tru phu nhllt nu6c nhb ky ngh~ va thuong mai voi qu6c te, qua d~i håi cång Thuqng Håi v6i mlly ch~;~c tri~u dan, duqc li~t h~ng nhat nhl tren tM gioi. Di theo s6ng Duong Tle, tti'c la Trubng Giang, chung ta dl:rng xem bia da khac nhung chu -lon Nhuqc Da Tan (b~n NhUQC Da) la noi tam g9i va gi~t l~;~a cua nang Tåy Thi Di Quang: Tuy~t The Giai Nhan. Va tråi qua 25 the ky, ngubi db i, Sle sach va thi ca khap Å D6ng van con ghi nho nam chu "Tay Thi Gai Nuac Vi4t". Tren kia, chung t6i c6 nhac phuong danh cua quf Liio hilu D6 Bång Toan va Bui Kh:inh Dån, thbi ky Qu6c n9i thubng nh~t vån c<)ng tåc v6i nhau tren lanh vvc dich thu~t thi ca D6ng Tåy Kim c6. Nay tuy xa cach d6i bo D~i Tåy Duong rna long t6i vån nho thuong ngubi tai gioi hon t6i va xin ghi l~i day toan bai Phong Kieu D~ B~c bång Han ngu va bån dtch ra tho Vi~t ngu cua hai Vi ay: Phong Ki~u D~ B~c

129

N guy~t lc,zc 6 do suong miin thien Giang phong ngu håa doi sau mien Co to thanh ngoc,zi Han san tlf Dc,z ban chung thanh dfzo khach thuy~n

tieng chuong chua xa ving. Dubng thi dich cua Tr'ån Tn;mg Kim: Bai tho nay då do Khang Hihl Vi, thi nhån doi Thanh, viet l~i roi khåc vao bia da chua Han Son, m6i chu to 4 tac ta, ngay nay vån con.

Tnsøng Ki f)~m f)~u

Thuyen

oBen Phong Kieu

Quc,z keu, trang lijn, kh&p triti suong Cay be'n, den chai, giac ngu suong Ben nui Co To thuy~n khflch d~u C hua Han dem vdng mØt hOi chuong CBån djeh eua Khånh Dan)

oo

Va dåy la Bue tranh mau Phong Kl~u DQ Boe khae h<;>a tr~n då e6m thoeh trang. trung boy nol Chl~u Anh Cåe, Paris.

BOng Ooan va Bul

D•ch Nghia:

Chllng toi eling nhån co hQi nay, trinh bay ph6ng ånh tam bia da lem, ghi khåc bai Phong Kieu D~ B~c. noi thanb Co To va tru6c Han Son T!J, bang d~i t!J v6i but phap cua Khang Hihl Vi, m~t danh si Trung Quoc thOi c~n d~i. L~i them m<)t "thåo thu" cua danh but Hung Nam cua Trung Quoc hi~n d~i.

1- Trang l~n. qu~ keu, suong phu khåp troi. 2- Cåy phong ben song va anh lita chai doi giac ngu buon ba. 3- Ngoai tbanh Co To c6 chua Hlm Son. 4- Nita dem, tieng chuong ving den thuyen khach.

Va sau cung la bån dich cua Vli Tung Chi o Pau Cthu

Chu Thich:

phu eua xu Navarre. ml~n Nom Phåp Qu6e):

Phong ki~u: Cåu Tåy Phong, o tren song Tåy Giang thu~c Ng6 huy~n tinh Giang To CPont aux Erables) Co To thanh: Thanh Co To, o tren nui Co To, thu~c Ngo huy~n tinh Giang To g'ån Thuqng Håi, ch6 ngay tru6c vua Ngo Phil Sai xåy dai Co To cho n~mg Tåy Thi ra nghi mat. Han sdn tlf: Chua Han Son, o ben c'åu Tåy Phong, thu~c Ngo huy~n. tinh Giang To. Phong kieu <4 b~c la m<)t bai tho tuy~t cu åm di~u rat hay' tå ngttoi lU khach nilm trong thuyen nghi ngqi lan man va cånh dem khuya tich mich nghe

eling ve bai tho

tuy~t

cu ay:

Thuyen d~m d6 ben Phong Kieu

Nao nung tilng quc,z keu suong, Canh ta, nguy~t xe; the ludng lc,znh /ung. Lua chai ben nuac b~p bung, Chom phong u ril, ven sang ba sa. Sau tu hOn di~p d~t da, Ngan nga chuong W?ng Co To den thuy~n. Han Sdn c6 tlf u huy~n. Nua dem tram b6ng, czia thi~n n~n kho'i, Chay kinh tinh giac cho'i vo'i ... VuTungChl

~ z

. . 5

X

·~

u

"

.c o .c

...

..

,.;

"'c

]

~

.. u u

Q

.;:

". c

o

Tro l~i bai that ngon tuy~t cu "Phong Ki~u Dr,l Bc,zc", nha tho Mai Nguy~t Dai Due Tuan, but hi~u la TchyA CA vi~t hoa), dåd~ l~i cho h~u the thi ~p D'åy Voi rna chung toi may mån con giU duqc lai cåo v6i but phap tinh tuong, trong d6 c6 hai bai dich tho Phong Kieu D~ B~c cua Truong Ke, tåc dich vao khoång 1940-43, nhieu bai thån ~og Tri am Lang Nhån h9 Phung Chi!iln 6 Luån DOn), bai Oanh Vang Ceåm t6e ngay dau Xuån Ky Sliu 1949 lue 6 COn Mlnh) rna tåc giå då goi ve nu6c cho co dao danh tieng Dam M~ng Hoan ngåm tren Dai Phat Thanh Ha N<)i, toan bai nhu sau:

il:

Oanh Vang

Giiia cdn binh lita to'i biti, Oanh vang b6ng tieng h6t liti thi nhdn. Tinh xua lå chen phong tran, Nguiti xua lc,zo thåo ma'y van tha xua.

*** 130

Phap Åm V u Lan 99

Yeu hoa nhiing tite ngay xuan M9ng, NM khtlch thi ngam khUc khåi Hoan . Buac giang hi5 kh6n giåm sile hi5ng nhan, Con gi6 blfi kh6 hoen milu phan dq.i, Um lue mu6n thu gbm tu håi, D6i n!f cuiti an ai dl rna cho'i. Lue ke mai, khi t!fa lilu, khi ruf!U chen, lue tha bai, khi duang t(J ai oan khuc , khi dip trbng t&ng la ro'i, Ke hi5ng phdn dy ai nguiti mtJc khdch . Da nh~p thtphåi ntm mui thu thdch , Nq but nghien senh phdch ciing deu nhau. Thitp xin chang cM bq.c dilu, Thitp thi giu mai !dy milu tre trung, Hilu duyen thien ly tuong phung .. . Mai

Nguy~t

Tu Con Minh xa vang, tiep giap v6i troi may, Mai Nguy~t da am tham gai tårn tu ve tMu Co Do Hue, mt?ng mo va tram li).ng, M tlm 1<!-i hinh ånh cttu dang cua c6 lai do dc;>c ngang tren giong Huong tram thuong nghln nh6: Suong sa u61 ao llfa day, Anh da c6 vq, Triti day em thuong! Bai tho nay da duqc dien ngam tren dai Ha N9i tren 50 nam roi rna am huang ngay nay van con vc;>ng l(!.i phuong xa, lue Ph(!.m Luong Giang, thoi sinh tien, con tlm kiem mai noi håi ngo(!.i. Nay, gan ngay gio cua Mai Nguy~t da qui tien dem råm thang 7 ta, nam M~u Than 1968, nhåm ngay chu nh~t 20/81968, sinh nam 1907, huang the;> 61 tu6i, chung toi van vai anh linh nguoi b(!.n co tri va xin phep dang tåi nguyen van thu but nguyen tåc Han tl,i va 2 bai dich Phong Kieu D<!- B<!-c nhu sau: Phong Ki~u D~ B~c Nguy~t 1<!-c o de suong man thien Giang phong ngu håa doi sau rnien Co to thanh ngo(!.i Han san tl,i D<!- ban chung thanh dao khach thuyen

Truang

Ke

Dil n Nom: l) Qu'!- keu trang xe troi suong

Lita chai cåy ben doi suon S'åu Mien Han San ving tieng chu6ng chien Nita dem dua mai den thuyen Co To Il) Qu(!. keu trang xe suong tu6n Lita chai cay ben doi buon nåm khang Thanh Co T6 mieu Han San

Ph å p Åm V u Lan 99

Nita dem chu6ng ving tieng sang thuyen nguoi Dål Due Tuan CM al NguyEilt)

Ve thån the cua nha tho Truong Ke, chung ta cung nen nhåc 1<!-i rång: 6ng Ja m9t nha tho danh tieng thoi Thinh Duong (713-765), tl,i la Y T6n, que Thuong Chåu, do Tien si nam Thien Båo thu 13 (754) doi vua Huyen T6ng. Den nam D<!-i ijch thu Il (776) doi vua D<!-i Tong, giU chUc Ki~m Hi~u Tu B9 Vien Ngo(!.i Lang, Phan chuang Tai phu lfong Chau.

a

Theo Mai Nguy~t, von la thanh vien cot can cua Vi~t Nam Quoc Dan Dång, da tung xua:t ngo(!.i, b6n ba khåp mien Nam Trung quoc, cho chung toi biet thl: 1- Phong c6 b9 m9c la ten cay phong Cerable mo Canada 16y la lam qu6c hi$u), khong phåi la badamier

nhu Dao Duy Anh d!ch trong Han Vi~t Tu Di~n (1936). 2- Hai chu S'åu Mien duqc Mai Nguy~t viet bang chu

Hoa, y Mai Nguy~t n6i rång day Ja ten hon nui lon doi di~n v6i ben Phong Kieu, la eau bac ngang song c6 trong nhieu cay phong, tue la hai cånh tri c1,1 th~. v~t chåt mai doi di~n (opposite) v6i nhau duqc, ch6 m9t v~t Cl,l th~ khong th~ doi di~n voi Sl,i ngu buon (sau mien) v6 hlnh dung. Cac Giao su Tra n Kinh Hoa D<!-i hc;> c duong Dai Loan va Huong Cång, va Båe si Nguyen Tran Huan, nguyen Giao su Han Nom D<!-i hc;>c duong Sorbonne Paris, deu hi~u va giåi thfch nhu Mai Nguy~t Dai Due Tuan.

a

a

Tuy nhien, Mai Nguy~t cung tam s1,1 rang: But ky TchyA, tuy duqc ph6 bien v6i y nghia "To i ch&ng yeu ai", nhung th~t sl,i TchyA ham y "Toi chl yeu Angele", phuang danh cua m9t co da m lai Ha N9i, tuy~t sac giai nhån, rna TchyA thuong yeu nha:t doi. Vl la ten nguoi, vl la trung v6i chu Phap Amour, rna chu A nay luon luon viet Hoa. Va chu T hoa cung bi~u trung cho Tua:n.

a

Va båy gio da den lue trlnh lang rang noi Chieu Anh Cac Paris van con trung bay m9t bue tranh mau, bång da dm th(!.ch trang Dai Loan, khac ch(!.m bai tho "Phong Kieu Dq. Bq.c" cua Truong Ke tai danh, chung quanh c6 cånh tri thanh Co To, chua Han Son, nui S'åu Mien doi di~n v6i ben Phong Kieu, c6 thuyen chai doi chiec, c6 bep lita du6i anh trang mo, v6i tieng qu(!. keu suong nhu ch(!.nh nie m co quoc, th6i cta:u tha huong ... Paris (Chleu Anh Cac) Mc;mh HQ Ky Måo 1999 Huang Glang Thål Van Klim

131

ph~;~

hån

flUtJ'lg T~i tilla'lg ti~c: L8l' cua Thoi Hi~u Nguoi cuoi h~c vang xua da khuat. D~ l'åu Hoang H~c chon nay tro. H~c vang m<)t bi~t khong ngay l~i. May trang ngan nam van lfrng lo. Song ~nh Han Duong cay bat ngat. Bai hoang Anh Vu co tieu so. Bong chieu da ngå dau lang cu Khoi song song day khach ngån ngo.

Nguoi xua cuoi h~c vang bay, Rieng lau Hoang H~c dat nay tro vo! M<)t di, Hoang H~c xa mo, Nghin nam bang b~c lfrng lo man may Han Duong song n;>i hang cay, Buon trOng Anh Vii d~g day co hoang. Chieu tan dau neo co huong? S6ng xao kh6i tåa, vuong vuong m6i såu!

Do sang Doan &Bul Khå nh Dan

Vo TungChl

Ai cimg Hoang H~c vut xa roi. Hoang H~c Låu con tieng h~c thOi! Chap nhoang canh vang di mai mai. U:tng lo may trang luqn doi doi. Han Duong giong l~ng soi cay mat Anh Vu bb thom lop co tuoi. Chieu d6, hu6ng nhoa, que khuat b6ng. Song hun khoi song, m~ch s'åu khoi!

Nguoi coi h~c vang xua da vang, Dat nay tro gac H~c vang khong! H~c vang m<)t som bay bay mat, May trang ngan thu gi~c gi~c long Anh Vu bai in huong ngc_m co, Han Duong cay chieu nang long song, Chieu ta que quan noi nao nhi? Khoi song tren song tr~nh n6i long!

Y Vån Tli Nguyin Trung

An

Gåc Hoong HQc

MaiNguytt

Gac Hl,lc Vang

Nguoi di coi h~c tu xua. Dat nay Hoang H~c con lua m<)t l'å~u. H~c vang ai cuoi di dau? H~c vang di mat da lau. Ma day Hoang H~c rieng fåu con tro! Ngan nåm måy trång mqt måu menh mong H~c vang di mat tu xua, Nghin nam may trang bay gib con bay. Han Duong cay b6ng long song. Bai kia Anh Vu co trong xanh ri, Han Duong song ~nh cay bay, Chieu horn lai lang long que, Bai xa Anh Vfi xanh d'åy co non. Khoi bay song v6, u e n6i s'åu! Que huong khuat bong hoang hon. Tren song khoi song cho buon long ai? Tran TrQilg Kim

Nguoi xua cuoi h~c vang bay mat D~ qu~nh tro vang gac h~c khong M<?t tech h~c vang khon tro l~i Ngan nam may b~c troi menh mong Han Duong cåy chieu long lOng nuoc Anh Vu bb thom ngat ngat song Ngay tat que nha dau thay nua Am u khoi song hoi oi buon

Tan Da

Låu Hoang Hl,lc

VIKhui

Xua h~c vang bay vut bong nguoi. Nay fau Holmg H~c chut thom roi. Vang tung canh h~c di, di mai. Trang m<?t mau may v~n v~n doi. Cay ben anh duong con nang chieu. Co ba Anh Vu ching ai choi. Gan xa, chieu xuong, dau que quan? Dl:rng gi~:~c con s'åu nua song oi!

H~c

vang ai coi di dau mat? Uu H~c con tro o chon nay . Hoang H~c m<)t di khong tro l~i. Ngan nam may trang lfrng lo bay. Han Duong cay to, dong song ~nh Anh Vu bO thom, bai co tuoi. Chieu xuong que nhL. dau do nhi? Tren song khoi song nao long ai!

va Hoang Chucmg

Chl Dl6n Hoang Duy Tu

H~c

vang nguoi cuoi bay xa. Dau xua d~ l~i m<?t toa H~c lau. H~c di khong tro l~i lau. Chi con may trang ngan thau lfrng lo. Han Duong song l~ng cay dua. Co thom Anh Vu tren bb xanh tuoi. Chieu horn que khuat ben troi. Khoi mo song nuoc lam ai ch~nh buon.

Nguoi xua cuoi h~c da len may. L'åu H~c con suong v6i chon nay. M<?t vang, h~c vang xa lanh hin. Nghin nam, may b~c vån vo bay. Vang gieo ben Han, ngan cay hl:tng. Xanh ng~:~t chau Anh lap co day. Troi toi, que huong dau ta nhi? Day song khoi song gqi niem tay.

Dao Hllu Duong

Ng6 Telt T6

132

Phap Åm Yu Lan 99

Tam Hao Ho Phung

Lol glåi th~u: Day la m(>t do<;m trong thien hoi ky cua Ong Tu Man Le Lung, la m(>t nguoi trong anh em co thu(>c Gia Dlnh Ph<)t H6a Pho Tam Minh ngay xua. Vi v<)y toe giå cho biet khong tranh kh6i nhdc den chu "tå' va mong b<;m dQc hieu cho. 6ng Ho Phung , Ky su Thuy Lam o Olympia, WA. la m(>t deng nghi$p thUy lam voi Ong Le Lung. Quo Sl,l tuong quan deng nghi$P nay, ong Ph ung da dan dan tlm ra duQc m(>t tai li$u. ghi nh<)n nhOng mau chuy$n lien quan den giai doon phoi thai cua Gia Dlnh Phc;Jt TU, deng thOi duQc biet chinh 6ng Le Lung la toe gia huy hi$u Hoa Sen va bai ca Day ThOn ai.

so

so

D'åu tien, Ban Dong Au do An Nam Ph~t H<?e H9i my co nh6m h9p, khong e6 tanh eaeh ehinh thue, la bu6e d'åu eua Gia Dinh Ph~t H6a Ph6 båy tam nam ve sau. Vi khong e6 mve dieh ro r~t. thieu ngubi ehi d~o. ehi e6 tanh eaeh dta phuang nhå CgOm cac bon o quanh vung Nom Giao, Mn Ngl,l) khong lan r«?ng to~m tinh, nen kh6 e6 the t6 ehue ra eae tinh khae. Vi v~y . sau ba lån e6 m~t dong du, cac b~n. ph'ån di xa vi sinh ke, ph'ån den h9e hanh tinh khae V.V ... nen phong trao vi d6 ciing khong dung vung. Ke viet hoi ky nåy, tuy D~p Da ngoai Hue, nh11ng nhb gia dinh ph1,1ng Ph~t. va hoi d6 tanh eiing ham vui, nen hang tu'ån deu d~n len nha Ong Bt'ru Båe, e~nh Chua Tu Dam, M ~P hat, ehuån bt cho ngay D~i U Ph~t Dån d'åu tien do An Nam Ph~t H9c H9i (Soclete d 'etudes et d 'exerclses de la religion bouddhique en Annam, vi~t t6t la S.E.E.R.B.A.) t6 chuc ~i Co do Hue. Sau dåy la ba dtp dang ghi nh6 rna anh em dong åu ehung toi e6 m~t d6ng du:

a

a

Llln thu nh~t, D~i U Ph~t Dån: Dåy lå m«?t ngay H9i lon nhåt tu xua den lue båy gib Hue. Chua Di~u De lå nai lam le chinh thuc. Tåp n~p måy ngay tru6c mong tam thång tl1 (I(Jc nay chUa theo tal li$U chfnh th(Jc d61 ngay Dån sanh Ph9t ra ngay 15 thang tu), thi~n nam tfn nu den cung dubng le Ph~t dong v6 so. Trong so n'åy e6 ba Tir Cung, my vua Båo D~i. Toi mong 8, tren s6ng Gia H9i va tren s6ng Huang Giang, låp lanh anh den "dong

a

dinh dong diing" Cm(>t loQI dE?m bang gl6y du mau x~p hinh hoa sen, trong th6p den cay. g6n tr~n b~ chu61 cho n61

Tren be?. c6 eu«?e ru6c xe boa rtJe ra. Trong so xe hoa nay, xe d~t tugng Ph~t dån sinh lå 19ng tr~n mot nuoc).

Phap Åm Vu Lan 99

suu tam

låy va quan tr<?ng nhåt. Chung t6i, Ban Dong Au, ao dai the mau xanh, deo bang mau vang e6 ghi eåu Nam M6 B6n Su Thfch Ca Måu Ni Ph~t. ChUng toi vua theo xe hoa vita hat bai di~u Dang Dan Cung "Vui milng gq.p ngay nay ml5ng tam thang tu, la khanh tiet Ph~t Thich Ca Ngai, hi~n Ca Ty La V f ', va cac bai ca khac nhu Tr'åm

ve

Huang Dot, nhung bai tan thån eong Due Ph~t theo di~u Kim Tien, Ngii Lve. Long Ngåm v.v... do 6ng Bitu Båe viet. Theo sau la cac Th'åy, cac Ni Co. Doan xe dai han eåy so. Chung t6i di tu Chua Di~u De len Chua Tu Dam, tr1,1 etia An Nam Ph~t H9c H9i. Toi mong båy, tru6e Chua Di~u De c6 dot phao bOng, bien hi~n ra nhieu ho~t eånh ve SlJ tfch Due Ph~t. Th~t la m9t le h9i xung duang e6ng due Dång The T6n chua tung c6.

sa

Llln thu nhl, H~i tiep ()ng Godard t~i Chua Båo Qu6c: 6ng Godard la dån bieu dång Xa H(li, do Thti Tu6ng Phap lue båy gib lå Uon Blum thu(le M~t Tr~n Binh Dån, phai sang tim hiiu tinh hlnh Vi~t Nam. Dåy lå m(lt cl:r chi ngo~i giao ehanh trt, tå ra dång Xa H(li quan tårn den m(lt thu(le dta. nhung thtJc chåt thl dåu e6 dång etJe tå nao len e'åm quyen di nua, ngubi Phap vån kh6ng bao gib de dang trao trå d(lc l~p cho m(lt quoc gia rna h9 da lam ehu nhån 6ng roi. lf6i d6 lån d'ftu tien CO eu(le bieu tinh ehong Phap do h9e sinh va m(lt so nha yeu nu6e t6 chuc nhån ca h9i ong Godard den Co do. Ciing e6 man cånh sat du6i eh~y rugt nhau v6i ngubi biiu tinh vita eh~y vua h6 khåu hi~u ehong Phap. Soi n6i nhåt la tru6c eira chg D6ng Ba, tru6e hi~u sach A.J.S. (Ami de la Jeunesse Scolalre) etia Anh Chf, cho den hi~u saeh g'ån Cl:ra Thugng Tu etia Håi Trieu Nguyen Khoa Van. Toi horn d6, An Nam Ph~t H9c H(li tiep 6ng Godard ~i Chua Båo Quoe. Theo ehung t6i, dåy la theo yeu e'åu etia 6ng Godard va etia Chånh quyen Phåp ~i Hue, vi xua nay, H(li chua bao gib t6 chuc m(lt cu9c hQi h9p nao c6 tanh caeh ehanh trt hay dång phai. H9i ehi thu'ån lo Ph~t stJ, dao ~o Tang Ni Ph~t tl:r, hoiing duang Ph~t phap thoi. Cho nen vi~e 6ng Godard den Chila Båo Quoe la do yeu c'åu ctia 6ng Godard, ben ngoai tå ve tlm hiiu y nguy~n ctia dån Vi~t Nam, nhung thtJc chåt lå nhung hanh vi thoa son tret phån ben ngoai rna th6i. Phåi c6ng nh~n rang trong Ban Trt StJ H(li, da so la nhung cu si lam vi~c eho Phåp va eho Nam Trieu. Vi~c n'åy la e'ån thiet eho hai m~t: m«?t la ngubi Phap kh6ng de gi de eho 133

m(>t H9i c6 t'ml co lon lao nhu An Nam Ph~t HQc H(>i ho~t d(>ng rna khong c6 nguoi cua hQ long vao d~ ki~m soåt; hai la bån thån H9i ciing cån c6 nhilng nguoi c6 the h,tc trong quan truong hic My gio moi c6 th~ dung vilng duqc. Trong bu6i tiep ong Godard, anh cbi em dong a:u chung toi xep hang lam dan chao, hat nhilng bai ca tan duong cong due Ph~t nhu da hat trong ngay mong 8 thang tu. Chung toi lue å:y con nho, chi biet xep hang hat, chång biet lam gi them.

Lån thu ba, dua dam tang Thåy Thich

M~t

Kh€:

T~i

khu r\rng trong khuon vien Chua True Låm la noi an nghi cua Th'åy Thich M~t Kb€, dong mon cua Th'åy Thfch M~t Th~. Anh em dong å:u chung toi v\ra ni~m Nam Mo Tiep Dan D~o Su A Di Da Ph~t. v\ra kh6c, nghe bai ai dieu cua Bac si Tårn Minh U Dinh Tham dQc truoc m<? ph'ån Th'åy. Lue d6 chua c6 ai hoa thieu nen chi lam le ch6n.

T\1 d6 anh em chung toi khong con dip nao sanh

ho~t

chung va MP go nhau nila. Båy. tam nam sau, to i Cke vl~t bal nay) khong nho ro la nam nao, hinh nhu nam 1940, toi g~p duyen lanh lam Thu ky cho An Nam Ph~t HQc HOi. dong thoi la Thu ky rieng cho Bac si U Dinh Tham, toe ky vien Cnghl$p du) viet bai, viet kinh do Bac si dQC va dich, roi danh may dang nguy~t san Vien Am. to bao chfnh thuc cua H(>i, do Bac si Tårn Minh lam Chu but. Lue d6, U Dinh Luån (con Bac siTåm Mlnh, da m6t treng kh6ng chi~n tQI U~n khu V) va toi, cung la Huong D~o Sinh trong Doan Dinh BO Linh. Gia dinh Bac si lue bå:y gio, c6 l~ la Mn sau gio chfeu, anh chi em trong nha ~P trung cung cac b~n nho trong x6m, t~:~ng kinh le PMt. S6 anh em kha dong. Toi neu y kien voi anh Luån la ~i sao chung ta khong l~p m<?t Doan Huong D~o Ph~t Tu, nhu ben Phap, c6 E'claireur de France la Doan Huong D~o cua Thien Chua Giao? Vi so anh em ciing kha dong, nen chung toi c6 y nhu v~y. Luån xin y kien cua Th'åy Ctuc la Bac siTham. Cac con cua Bac si d~u gc;>l Cha la ThOy). Bac si Tham cMp thu~n. nhung khong d~ danh xung la Huong D~o Ph~t Tu, rna la Gia Dinh Ph~t H6a Ph6, lå:y ten gia truång lam ten, nhu gia dinh chung toi, la Gia Dinh Ph~t H6a Ph6 Tårn Minh va Gia dinh Ph~t H6a Ph6 Tårn Minh la Gia Dinh Ph~t H6a Ph6 d'åu tien v~y. Chung t6i khong lå:y huong d~o lam m1:1c dfch ho~t d(>ng, rna lå:y gia dinh ph1:1ng Ph~t lam phuong ti~n can bån. Han nila, da l~p doan huong d~o thi phåi c6 pMp cua Lien Doan Huong D~o va nhu v~y la c6 lien h~ den chanh quyen. Ph~t giao la tl,1 do tl,1 ~i. chung toi khong muon bi rang bu<?c vao Mt cu hinh thuc nao. V oi phuong chåm Hoa Thu~n. Tin Yeu, Vui Ve, chung toi mong Gia Dinh Ph~t H6a Ph6 lan r(>ng Mn d~i chUng, va lå:y d~i chung lam gia dinh.

134

Lue d6, anh em chung t6i c6: nguoi trong nha, la Chi U Tbi NgQc Anh (MOn Em), U Thi Th~ Du, U Dinh Luan, U Dinh Liem, U Dinh L1,1c, deu la con Bac si Tårn Minh; U Dinh Kien, U Dinh Ciing Cchau gc;>i Bac si Tham la Bac); lfo Dac ~. lf6 Dac Bfch (em Ba Bac si) va toi. Tham gia c6 4 anh chi å truoc m~t nha Canh T<;~o. chl Thuy), cac em å tren X6m Tl1 Dam, nhu Nguyen Hilu Phuoc, Nguyen NgQc Loan v.v ... Cac anh nhu Ngo Dien, Dinh Van Vinh, Ngo Th\ra, tuy å chung mOt nha voi chUng t6i, nhung cac anh å:y ph1:1 trach Thanh Nien Ph~t HQc Due D1:1c. khong sanh ho~t voi chung toi. Chi c6 anh Ngo Th\ra la hay tham gia cung chung toi trong cac le sanh nh~t. cac tro choi nho ~i nha. Anh U Dinh Duyen (con dOu cua Bac si) lau lau å Quång Nam ra choi vai horn, ciing c6 tham gia theo thoi gian, ciing nhu cac chi U Tbi Nhi, Phien, Lien, Lan, Ha (chau cua Bac si) ciing d6i khi sanh ho~t cimg chting toi, nhung kh6ng deu. Ve sau, anh Duyen c6 l~p Gia Dinh Ph~t H6a Ph6 å Ky Lam (Quång Nam).

Vi chi U Thi NgQc Anh (MOn Em) coi s6c ta:t cå vi~c trong nha nen chung t6i b'åu chi lam H(>i Truång va toi lam Thu Ky. Chung toi chia lam hai d(>i, ban d'åu lå:y ten Nhu Hoa va Nhan Nh1:1c. sau d6i thanh An L~c va Tinh Tå:n cho c6 ve m~nh hon. Nhilng ten d(>i n'åy deu do Bac si U Dinh Tham d~t cho. M1:1c tieu sinh ho~t cua Gia Dinh Ph~t H6a Ph6 lue å:y th~t don giån: Ph1:1ng Ph~t. le Ph~t hång ngay. M6i ngay lam m(>t vi~c lanh. T6i con nho Th~ Du lå:y dubng phen råi trong vuon cho kien an d~ lam vi~c thi~n. Chung t6i tre con Mn nhu v~y! lfoi d6, hQc sinh, k~ cå nguoi lon, nhilng eau chuy~n trao d6i thuong ngay voi nhau hay chen vao tieng Phap, nhu "toi, moi, vous" v.v ... Chung toi giao uoc rång da dung tieng Phåp la phåi n6i cho het eau, con tieng my de khong duqc xen vao eau tieng Phap, tru nhilng tieng da Vi~t h6a tu lau. M6i anh em chung toi deu gift m(>t cuon s6 nho, ghi vi~c thi~n va ghi 16i n6i hai thu tieng xen lan nhau. Vi~c n'åy th1,1c hanh trong tinh th'ån hoan toan tl,1 giac. Trong moi bu6i hQp hång tuån, xem nhu di~m "thi dua". T6 chuc cam tr~i. hai ba tu'ån m(>t lån. O Hue, khong thieu dia di~m cam tr~i ly tuång, nen chung t6i thuong di. M6i lån cam tr~i deu c6 tro choi lon. Ciing c6 kham tr~i cua m6i d(>i: ch6 nå:u an, ch6 v~ sinh, d~c bi~t la tr~i cua m6i d9i deu c6 thiet ban Ph~t nho nhung rå:t trang nghiem. T6i thuong lam Tr~i truång. Ong Ba Bac si thuong c6 tham dl! vui choi voi chung t6i. Con nhilng tro choi nho å nha, c6 th~ n6i la kh6ng bao gio thieu m~t Bac si. Sau moi lån di cam tr~i ve, t6i deu c6 m(>t bai tuong thu~t do t6i ph1:1 trach viet.

Phåp Åm Vu Lan 99

Tin:tong den Chua Tir m.m nghe giång kinh, le Ph~t. H9c nhi'lng bai

Ph~t

Phap thuong thuc.

Den ngay sanh nh~t cua moi anh cht em, deu c6 t6 chuc le. Ciing qua ~ng, d6ng Iqch vui, ktch ve ltch sir PMt, ktch giao dl;lc v.v ... V ai tinh th'ån t1;l giac, ti! nguy~n, anh em chung t6i deu thuong yeu nhau chan th~t nht1 nguoi ru<?t thtt, kh6ng phan bi~t sang hen. Bai hat Day Than ai ra doi, bi~u hi~n duqc tinh yeu thuong d6 v~y. Gia dinh Ph~t H6a Ph6 Tam Minh lam guong t6t, nen cac gia dinh khac fan luqt duqc thanh l~p: Gia dinh 6ng T6n Thå"t Tung å Ben Ng1,1, så:n c6 anh Dinh Van Nam å d6 diu dat; gia dinh 6ng Nguyen Khoa Toan å Vy D~, c6 b~n huong d~o chung toi la Nguyen Khoa Vi~t Anh chtu trach nhi~m; gia dinh cac Båe trong Ban Trt St! H<?i, nhu gia dinh Båe Nghe Khåt, gia dinh 6ng Phan Sach, gia dinh 6ng Biru Båe v.v ... lån luqt ra doi voi cac gia dinh khac å cåc Khu6n H<?i Ph~t Giao trong tinh Thira Thien. N6i den Gia dinh Ph~t H6a Ph6, tuång eting nen n6i den Hoa Sen, huy hi~u cua G.D.P.H.P. va bai hat Day Than ai xuat phat tir Gia dinh Tam Minh. Th6ng thuong, huong d~o sinh nao da l~p lai hua Ctuyem th$), deu duqc deo huy hi~u Hoa Hu~ (fleur de lis) tren tui ao ben tnii, va tir d6, mai dl1QC bat tay trai (phia tlm) cac b~n huong d~o khac da tuyen th~ roi. Chung t6i, anh em trong Gia Dinh PMt H6a Ph6, kh6ng chu tr9ng hinh thuc tuyen th~, vi deu la con PMt roi. Nhung, t6i mu6n c6 m<?t huy hi~u gi d6 cho vui vui, d~ moi khi di cam tr~i hay h9p m~t voi cac gia dinh khac, ho~c di! le ~i Chua, nen t6i mai ve ra huy hi~u Hoa Sen. Th~t s1,1, khi ve, toi chi c6 y nghi Hoa Sen la tuqng trung cho Ph~t Giao, ve sao cho my thu~t, cho dc;:p thoi. Y nghia uyen nguyen cua toi la nhu v~y. khong he theo m<?t chUt Ph~t ly nao khi ve cå. Nhung dåu sao, toi eting c6 y kien cua C6 vå'n t6i cao la Båe si Le Dinh Tham, sau khi ve xong va duqc Båe si chå"p nh~n. Ve sau, cac ton tue tir bi da giai thfch ro rang, ~i sao tren 5 canh, duoi 3 canh; ~i SaO mau ll;IC tren hinh tron V.V ... toi mai biet Vi~C minh da lam qua U1 do thi~n duyen v~y!

Nhan day, toi xin phep c6 chut suy nghi ve vi~c c6 nguoi phan bi~t sen do, sen trang v.v ... Kinh Di Da n6i eve L~c Qu6c c6 sen xanh, sen trang, sen vang, deu toa hao quang theo måu sac cua moi lo~i hoa. Hoa Sen nao eting la hoa sen, chi vi tam chung ta phan bi~t ra d6 thoi. O c5i Ph~t thi v~t vo tinh nhu hoa sen eting thanh Ph~t dl).o, vi eting dong phap gioi tinh nht1 chung ta. Ngay xua, Ph~t c6 huyen ky ding d~o Ph~t se chia ra nhieu mon phåi, eting nhu m<?t cay chia ra nhieu canh nhanh, nhung canh nhanh nao ro i eting dom hoa ket trai ca. Nhl1 v~y , nen tranh m<?t dieu c6 th~ coi nhu la cån thiet cua dl).o Ph~t la cai tam phan bi~t. Trong kinh Ph~t, nhu kinh Phåp Hoa thuong lay vi dl;! "con duimg di den båo sCi" la n6i nguoi tu hanh quyet dtnh se thanh Ph~t. Di den bao så la den cUu cånh thanh Ph~t. N6i nhu v~y c6 nghia la trong vi~c tu hanh c6 nhieu phap mon hay t6ng phai, con duong den bao så c6 khac vi phuong ti~n nay hay pht:tong ti~n n9, nht:tng roi eting den m(>t ffil;IC dich thoi. Vao nhung nam 1930, 1940, da s6 nguoi mu6n hat cho vui, deu hat theo bai hat tieng Phap. Nguoi lon thi Madelon, J'ai deux amours, Guitar d'amour, C'est a Capri v.v. B~n tre nhu ht1ong d~o sinh thi Chanson d'alouette, Frere Jacques, La vie est beile, Feu de Camp, Chanson d'adieu v.v. den nhu bai hat cti huong d~o eting bling tieng Phap (Si nous voulons ~tre forts v.v ... ), cho den ngay h9p huong d~o toan qu6c ~i Hue (hinh nhu t1;:li Tu Tåy. toi khång nho ro), Trt1ång T~ Quang Biru mai eat tieng hat: "Muon nen nguiri cuimg trang diri nay", trt1ac m~t Vua Bao Dl).i, khan d6ng va ao dai mau vang den dV le, bat dåu cho nhi'tng bai hat tieng mtf de cho huong dl).o sinh. å H6 Lau, Th9 L(>c, eting nht1 anh em trong Doan Dinh B<? Linh, kh6ng ra ngoai th6ng l~ hat tieng Phap. C6 m<?t s6 kha d6ng cåc em nho con nha lao d(>ng ngheo, khong du phuong ti~n vao huong dl).o, nhung l~i thich hat. Dem nao, nhå"t la dem trang, cac em dua nhau ca hat, nhung hat bling thu tieng Phap, dit kh6 nghe. Lue ay, to i mai viet cho cåc em nhi'tng bai tieng Vi~t, cho cåc em de nho de hat va nhå"t la de hi~u. Tir d6 dem dem vang len tieng hat "Vui di, vui di nao, anh em cung ca hat nao". Ve Ben Ng1,1, å Gia Dinh Ph~t H6a Ph6 eting v~y, toi c6 viet rå"t nhieu bai hat tieng Vi~t, theo di~u nhi'lng bai hat huong d~o eting c6, rna theo di~u Kim Tien, Dang Dan Cung v.v ... eting c6. Trong s6 cac bai t6i viet, nay c6 bai Day Than Åi ll).i duqc cac Gia Dinh Ph~t Tir hat nhi'tng lue chia tay ra ve sau nhung lån h<?i h9p hay cam tr~i. Måy nam sau, vi sinh ke, toi xa Hue vao Nam, uoc mong c6 dtp l~p Gia Dinh Ph~t H6a Ph6 ngo~i tinh, nhung vi nghe nghi~p phai s6ng trong rirng nui, it c6 dtp ve thanh ph6, nen u(Jc nguy~n cua t6i kh6ng thanh.

La ngt:toi trong CU(>C, t6i Xin SO }t1QC CaC bl).n nghe ve nhi'tng ngay d'åu tien cua Gia Dinh Ph~t H6a Ph6. Nam M6 B6n Su Thich Ca Måu Ni Ph~t. M<?t anh em cti trong GDPHP Tam Minh ngay xua. Tu Mlm Le Lling

Phap Åm Vu Lan 99

135

tbu~o day~o

va ogbi'b day~o Ph6 f>ong

Van de hi~u quå tie d1,1ng cua Duyen th~t ra, chung chi c6 gia trt tie d1,1ng tren binh di~n th~Jc hanh han la tren binh di~n ly thuyet. Vi ly thuyet t~J chung chi n6i len duqc, cåi gia trt tllang d6i cua khai ni~m ve m(>t th~Jc t).i, chu khong phåi la m(>t th~Jc t).i, do d6 ly thuyet luon lu6n O trong chieu hllang ngo~i, va ngllQC l~i thiJC hanh lu6n lu6n hllang n(>i. day chung ta mu6n nam bat duqc th~Jc t).i, bång vao muoi då u ng6n tay, thi chung ta phåi n6 l~Jc th~Jc hanh, con ly thuyet chi la vi~c n6i chai ben ngoai rna thoi. Cung gi6ng nhu chung ta dang d6i b1,1ng rna chi n6i chu kh6ng an, thi lam sao no duqc?

o

a

a

Cuu canh gia trt giåi thoat cua d~o PMt khong phåi nai ly thuyet, triet thuyet, rna nai th~Jc hanh, c6 nghia la b~n mu6n an vui t~J t~i giåi thoat cho cu(>c s6ng, thi bu(>c b~n phåi th~Jc hanh theo giao ly, chu khong phåi h<_>c suong d~ biet giao ly. Do d6, van de th~Jc hanh dllQC d~t len hang dftu, theo m(>t cai nghia bo bu(>c nao d6, d~ n6i len tfnh cach tiJ l~Jc vuqt thoat, han la nho vao tha l~Jc.

a

to i de c~ p Mn van de th~Jc hanh cung chi la m(>t cåch n6i khac cua tu 'Tu hanh" rna th6i. Nhu chung ta thuong nghe n6i: Tren buac duong tu hanh cua chung ta thuong hay MP nhung "thu~n duyen va ngh!ch duyen". Nhung thu~n duyen va nghtch duyen nay, neu chung ta khong nhin thay sau xa, va khong biet phan bi~t m(>t cach ro rang, thi chfnh chung se la buac cån duong, hay chfnh chung la con duong nha rna 16i qui dllqc th~ hi~n trong buac di cua chung ta, chu kh6ng phåi la con duong cua Due Ph~t dua den giåi thoat. Vi sao? Vi thu~n duyen cua Ph~t nguqc l~i vai thu~n duyen cua chung sanh (th~ gian), va nghtch duyen cua Ph~t thi nguqc l~i vai nghtch duyen cua the gian. Do d6 chung ta phåi lu6n lu6n cån th~n nh~n chan m(>t cåch ro rang, bång vao nhung tu duy phån tfch c6 trf tu~, chu kh6ng th~ chi nh~n xet m(>t cach hoi hqt, theo th6i quen ~p quan cua the gian duqc. Theo Due Ph~t d~y thi: "Muon vao con duimg ctia cac b~c Thanh, thi phåi lØi nghich dong sanh tu". V~y, nghtch dong sanh tir day chi cho thu~n dong (duyen) cua Ph~t, cua giåi thoat; va nguqc l~i thu~n dong cua the gian (chi cho sanh tu) tr6i bu(>c, la nghtch dong vai Ph~t va giåi thoat.

O day, chung

a

Khi chung ta da nh~n biet con duong the nao roi, thi sau d6 buac di cua chUng ta mai dung huang, cho du tren buac duong di cua chung ta luon MP m<_>i chuang duyen (ngh!ch duyen) cån tro. Nguoi nao th~Jc siJ c6 due tin vung chac rna trong lue tu hanh (thvc hanh) kh6ng gl).p nhung chuang duyen xåy ra, thi nguoi d6 dut khoat da di sai duong. Vi sao? Vi nhu chung ta biet con duong dua Mn kh6 dau la con duong nghtch dong sanh tir. Do

136

d6, khi chung ta eat buac bat bu(>c phåi MP nhung chuang duyen cua rna cån tro keo l~i bång m<_>i cåch, vi chung ta dang kh6ng dong loa vai ba d(>c (tham sån si) cua chung nen chung cån tro chung ta. day' neu chung ta c6 trf tu~ cung nght IlJe, thi chung ta se d~p d6 Vll(Jt qua khoi nhUng chuang ng~i nay, neu kh6ng thi chung ta se bt rna hang ph1,1c keo theo chUng, lue d6 chung ta vinh vien troi lan trong sanh tir luan hoi, khong giåi thoat duqc. Trubng hqp chung ta khong nh~n ra the nao la thu~n duyen the nao la nghtch duyen d6i vai Ph~t? Thi tren buac duong di cua chung ta se bt th6i lui vi nhung chuang n~n d6, hay vi nhung lai n6i ra n6i vao cua thien h~ rna chung ta th6i that thi th~t la dang tiec! Dieu nay chung ta thuong thay xåy ra trong cu(>c s6ng thuong nh~t. duqc th~ hi~n trong nhung lue chan nån tam SIJ vai nhau: "Sao toi tu thuimg hay gijp nhiing chufmg duyen xåy ra" hay "Nguiti nay do tu d6 nghiifp nen b! nhilng tai n~n xau ~p din" v.v ... Neu day, ai nam vung duqc the nao la thu~n duyen, the nao lå nghtch duyen d6i vai d~o Ph~t, thi h<.> se mung thåm rång ta da di dung con duong cua Due Ph~t da d~y. Nguqc l~i neu nguoi nao khong nam vung duqc the nao la thu~n duyen, the nao la nghtch duyen thi se bt th6i buac truac nhung chllang n~n. va nhung lai dem pha huy bang nay.

o

a

T6m l~i tren buac duong tu hanh cua chung ta, rna kh6ng gl).p nhung nghtch duyen cua sanh tir cån tro, thi buac di cua chung ta l~c hllang, hay tren buac duong th~Jc hi~n giåi thoat, rna chung ta kh6ng gl).p bat cu tro ng~i chllang duyen nao cua sanh tir, thi dut khoat bllac di cua chung ta la buac di cua duong rna 16i qui cM khong phåi buac di cua PMt, va chung ta dang bt rna hang phi,IC roi d6! Nguqc l~i. neu buac di cua chung ta bt nhung chuang duyen n(>i rna ngo~i rna cua ba d(>c Tham-San-Si cån tro, thi chung ta phåi biet no IlJe dung ba Vol~u h<.>c Giai-Dtfih-Tu~ hang ph1,1c chung, thi chac cMn chung ta se vuqt qua khoi nhung chuang n~n nay m(>t cach an toan, d6 mai chfnh la con duong di dfch th~Jc cua Due Ph~t Ph6 Dong ... bot cu ai thi,IC long vi f>QO Phåp va Dan TQc thi n61 quan chung nghe, båo quan chung lam, ma quan ngoQI dQO cang phå, cang dem uy tin IQI cho hQ. Tråi IQI nh(lng ke khOng c6 tam huyet thi du c6 thlen phuong båch ke cung b! l{lt tcly va gQt bo khOng thk thuong. Mul dc;~o v! du khoa lap den dau Ph{lt Glåo cung nhin thay, nlem IQI danh du kheo leo cåch nao cung tri,IC glåc dUQC ... Hoa ThuQng Thich Huyen Quang

Phap Åm Vu Lan 99

kh6 ngum nghe khong kh6 ngum ngay (Båe Si Nguyen Tllong Tho~i) Dem mlm nang ngay o o ChOng thuong chOng bdo ngay cho vui nha. N6i låp Mm len noi tro treu cua b~nh ngay la nguoi bi b~nh rna nguoi nghe phai kh6. Di' nhien khong phåi ai

ngay ciing la bi b~nh cå rna tuy theo s1,1 thuong xuyen va trlnh d\> ngay to ngay nho. Ne'u låu låu vi bi met moi hay bi ngh~t mfii rna toi ngu ngay tru d6 la ch~y~~ blnh thuong khong phåi la b~nh va ai cfing c6 th~ bi cå. Ne'u dem nao cfing ngay nhung chi bi than la "ngubi sao ma su6'ng the nam dau la ngay d6 hoijc dijt minh xuiJng la ngay li~n kh6ng biet trm trang gi la bi nh(j''; ho~c n~ng han m9t ti tru la "ngay deu nhu khoan hO"; n~ng han ti nila th'i la "ngay nhu kio g6, ngay nhu sam"; n~ng han nila la "ngay lam rung nha cU'a, dtmh thuc w! (chOng) con, hang x6m"; n~ng them nila la "d9n phong ra ngu rieng hoijc ngum ngay se bi nhiing cu nheo, bi bit miii, da hay ~P bay xu6ng giuang lam cho tinh gi&: mqng di4p dl ngung ngay mØt lue roi h9 lq.i tiep t~c kio g6". Tuy nghe kh6i hai nhung c6 c~p vq chong da phåi ly di vi kh6ng chiu noi b~nh ngay cua nguoi eling chan goi cå doi. Kh6 noi nguoi c6 b~nh ngay thuong kh6ng bie't m'inh ngay (vi c6 al nghe duQc Mng ngay cua chinh mlnhl) rna nguoi nghe thuong vi n~ hay thuong nen cu "bit tai" chiu dl,lng. Da so deu kh6ng nghi ngay la b~nh c6 th~ chila duqc va c'ån chila vi c6 th~ nguy h~i Mn suc khoe. Hi~n

nay c6 khoång 80 tri~u nguoi trong viing Bac My ngay trong khi ngu. Dieu dang buon la c6 han 160 trieu nguoi khac bi can b~nh nay lam pha tan nhilng giå'c n~u binh an cua h9. Da so nhilng nguoi nay la chong, vo, con, bO, m~ va anh chi em trong nha. Chi trong m~t minh nuoc My c6 khoång han 20% dån so bi ngay ngu. Th6ng ke cho thåy c6 khoång 30% nguoi lon thuang bi ngay ngu va phån nåa b~nh nhån cho ding dåy la m\>t ~nh nghiem tr9ng. Ngay ngu lå m<;>t trong nhilng tri~u chung cua nhilng nguoi hay bi ngung thå trong giåc ngu (sleep apnea). can ~nh nay la m<;>t trong nhilng ~nh thuong duqc nhac toi nhieu nhåt trong xa h<;>i nguoi My. Tårn quan trQng va phuang phap chila tri cho nhilng nguoi bi ngay ngu va ngung thå khi ngu c6 khac nhau. Nhilng nguoi ngay ngu thuong c6 nhilng di~m gi6ng nhau nhu: n~ng qua cån, thie'u dim, mo nhieu å c6, va nhilng bap tbit å m~t qua phat tri~n. Ngay ngu cfing c6 Phap Åm V u Lan 99

th~ gåy ra bbi nhilng b\> ph~n trong c6 h9ng. D~ hi~u ro han ve ngay ngu chUng ta c'ån tim hi~u them ve hoi thå va cå'u ~o cua c6 h9ng. Hoi thå ra hay hit v6 deu duoc di qua cd hQng va tu d6 v6 phdi ho~c qua mfii h~y mi~ng. Nhilng b\> ph~ trong duong h9ng c6 ånh huång nhieu toi vån de ngay la vom mi~ng nho, luoi ga dai (uvula), luoi to, cd hQng h~p. hl!-ch lon å vom hQng va d6i khi song mfii bi gay. Ngay ngu bi gåy rabbi su rung chuy~n cua nhilng te' bao trong cd hQng va dubng c6 h9ng bi dong l~i IDQl ph'ån nao trong khi tho.

Ne'u tie'ng ngay qua to nhu "khoan ho" hay lam rung chuy~n nha cita thi dåy la m9t dau hi~u cua can benh ngung thå trong giåc ngu (sleep apnea). Nhilng nguoi bi ngung thå trong giåc ngu thuong hay than kh6 thå, buon ngu vao ban ngay va ngay to khi ngu toi. Bac si c6 th~ xac dinh ~nh nhån bi ~nh nay ne'u h9 bi ngung thå trong vong muoi giåy moi l'ån va bi han ba muoi l'ån trong m9t giåc ngu. Nhilng nguoi bi ~nh nay thuong hay thuc d~y nåa dem va tie'ng ngay bi ngung båt thlnh linh bbi vi c6 h9ng bi d6ng. B~nh nay c6 th~ gåy ra ap huye't cao, nhiP tim d~p kh6ng binh thuong, kh6 ~P trung tinh th'ån khi lam vi~c. de gåy ra tai nan xe hoi vi ngu g~t khi lai xe. Dieu c'ån phån bi~t la riliilng nguoi ngay ngu c6 th~. nhung kh6ng tuy~t doi, bi ~nh ngung thå khi ngu. Nguqc l~i nhilng nguoi bi ~nh ngung thå khi ngu thuong thl ngay nhieu khi ngu. ~~ dinh duqc ~nh chinh xac, ~nh nhån c'ån phai kham t6ng quat voi mi~ng, mfii, va c6 h9ng duqc coi ky. Ne'u

c'ån thie't hlnh quang tuye'n se duqc ch~;~p d~ thåy ro han nhilng b\> ph~n neu tren. M9t khi båe si nghi ngo benh nhån ngung thå trong khi ngu thi ~nh nhån se duoc ~åi toi m\>t trung tårn chuyen dieu tri ve b~nh lien qu;n Mn van de ngu. T~i dåy ~nh nhån se ngu l~i mQt dem d~ duqc theo doi va thit nghi~m ve nhieu phuong di~n khac nhau. Dieu quan tr9ng nhåt la duqc bie't can ~nh ngung thå trong giåc ngu kh6ng phåi gåy ra t\1 he th'ån kinh Ne'u can ~nh nay c6 lien quan toi th'ån thl nhiln~ cu(')c m6 trong duong h9ng se kh6ng c6 m9t tac d~;~ng gl cå. Nguqc l~i. ne'u can ~nh la do cåu ~o cua duang hQng thi Sl,l hi~U ll,lc CUa nhilng CU{)C m6 se duqc phong do an.

IOnb

M9t khi da bie't ly do gåy ra ngay ngu, ~nh nhån se duqc tham khåo d~ bie't ve nhilng phuang phap d~ chila

137

trt. Hi~n nay c6 hai phuong thuc di chua b~nh ngay ngu tuy thu()c vao ly do va dl) on ao gåy ra tir tieng ngay. Neu m()t ngubi chi bt ngay khi ngu thl thubng khong cån phåi giåi phau. Nhung dieu c6 th6 lam gom c6: B6t an va ~p th6 di,IC (behavioral modlficatlon) d6 giåm cån va b6t mo d9ng xung quanh cd h9ng. Thay ddi vt trf ngu (sleep positlon) bllng cach nllm ngu ngang va tranh ngu tren tung. Ly do la khi b~n ngu thång tren }Ung thi }UOi va quai ham dUOi se Sl,lp xu6ng lam cho dubng h9ng nho di va hoi tho kh6 di qua. U6ng thu6c (pharmacologlcal agents) an thån d6 giåm b6t thbi gian khi bt ngung thb trong khi ngu. Deo m~t n~ miii khi ngu (continuous positive airway pressure) la m()t phuong phap khac khi b~nh nhån duqc n6i vao m()t cai may bom hoi vao miii. MI,IC dich cua hoi bom la gift cho cd hQng duqc thong trong khi ngu. Dem m()t rnieng nh~;ta b9c rang ham tren va duoi (oral appliance) d6 dua cå ham duoi ra truoc ham tren voi m1,1c dfch lam tang len dl) thong cho c6 h9ng.

o

Voi tåt cå nhung phuong p ha p neu tren deu c6 cai h~i hay bat lqi. Nhu cac b~n deu biet ta m<;>t chuy~n khong phåi de dang khi nllm ngu ngang tren vai bai vi rat moi cd vao budi sang. Thu6c an thån c6 nhieu tåc h~i nhu tam rni~ng kho, bt b6n, va bån thån sau giac ngu. Tuong ciing khong cån nh1k toi sl;( båt ti~n khi phåi mang m()t do v~t tren mtii hay trong mi~ng khi di ngu budi t6i. Them vao d6 do mang trong mi~ng c6 th6 lam moi quai ham. Ngoai nhung phuong phåp tren, giåi phau la m<;>t cach khac d6 chua trt cho nhung ai ngay to rna gåy ra bai Sl;( eau ~O trong cd hc;mg kh6ng dU<.JC binh thUOng. Giåi phau duoi yet håu Ctracheostomy) de ~o ra m()t dubng tho trl;(c tiep tir phdi ra ngoai de tranh khoi tåt cå nhung bl) ph~n trong cd h9ng. Giåi phau trong cd h9ng (uvulopalatopharyngoplasty) de lam giåi di te bao ~i luoi ga, vom rni~ng va nhung h~ch lon vom hQng. Giåi phau bang tia laser (laser-asslsted uvulopalatoplasty) di tang len chieu r()ng cua dubng hQng bang cach eat bot te bao ~i luoi ga va vom mi~ng. Giåi phau ham (ortognathlc surgery) di di chuyen ham tren ho~c duoi voi m1,1c dfch de dua luoi ga, luoi va ham ra phia truoc. Ngoai ra eting c6 m<;>t phuong phap giåi phau khac Ja dUa clim cua ham duoi ra trUoc (genloplasty wlth hyold myotomy suspenslon) voi ffii,IC dfch keo luoi, luoi ga va vom mi~ng ra truoc de lam tang len chieu ngang cua cu6ng hQng.

o

Nhung phuong phap giåi phau tren thubng duqc th~;tc hi~n cung ngay ~i ~nh vi~n bbi vi ~nh nhån cån duqc gåy me. TY l~ thanh c6ng hi~n nay duqc coi ta dang ke khi b~nh nhån duqc giåi phau. Cting nhu tat cå cac cu()c

138

giåi phåu khac, nhung phuong phap ciing c6 cai lqi va h~i. B~nh nhån cån duqc tham khåo ky luong truoc khi quyet djnh ve phuong phåp di trt ~nh. N6i t6m l~i. phuong thuc chinh va trt ~nh cho nhung ngubi ngay ngu c6 nhieu phån quan tr9ng. Thu nhat, ly do ngay ngu cån phåi duqc biet. Thu hai, phuong thuc trt ~nh phåi dung voi can ~nh. Thu ba, tåt cå cai lqi va h~i cua tirng phuong phap trt bjnh cån phåi duqc hieu ro. Cu6i cung, ~nh ngay ngu cån phåi dUqc kham ky lUBng bai vi n6 c6 the gåy ra tit nhung thtt du ho~c ung thu dubng h9ng lam cån tro hoi tho.

o

B6c si Nguy~n Tuong ThoQI tot nghl~p nha khoa tQi University of California. San Francisco va tot nghl~p Ham va M(lt tQI Tuff University. B6c siThoQI hi~n dang hanh nghe tu tQI San Jose. CA.

CåmT~ Gia dinh chung con Cchung tOI) ~i Da Nilng va Thita Thien (Hu~) eting nhu ~i Na Uy xin thanh kfnh cåm ~: Thuqng T9a Thfch Quan Chon va chU Tang Chua Quy Thi~n. Chua Tit Ån (Thua Thl~n. Vl~t Nam) Thuqng T9a Thich Trf Minh, chu D~i Due Thfch Giac Thanh, Thfch An Chi, Thich H~nh Th6ng va Quy Sa Di, Sa Di Ni Chua Khuong Vi~t (No Uy) Ban Dieu Hanh GHPGVNTN Na Uy Ban Bien T~p Phap Am Quy thån hftu, van hftu, va thån bling quyen thu()c ~i Na Uy eting nhu Vi~t Nam. Quy Ph~t tt':r tham dl;( kh6a An cu Kiet H~ ~i Chua Khu6ng Vi~t Na Uy.

o

då goi hoa, tham vieng, d9c kinh, di~n tho~i. di~n thu phån uu cung tham dl;( hl) ni~m cho Ke Måu, Ba N()i chung con Cchung tOI) la:

Huong Linh Tran Th! Nguy~t Phap danh Tårn Thanh Sanh nam 1936, chanh quan Phu Vang, Thita Thien. Då m~nh chung ~i tu gia thanh ph6 Da Nilng, Vi~t Nam vao lue 21 gib ngay 30.05.99 nhllm ngay 16 thång tu nam Ky Myo, sau con b~o b~nh. Huong th9 64 tudi. Linh ct':ru duqc an tang va ch6n eat ~i Ng~;t Binh, Hue. Trong lue tang gia b6i r6i c6 gi so suat, kfnh mong Chu Tang, cung tåt cå quy vt ni~m tinh hy xå cho. Thay m~t tang quyen dong kfnh cåm ~:

oVi~t Nam, chung con (chung tOI)

Gia dinh Tran Hoa, VQ va cac con tQi No Uy. Hi kl Chånh DQo thi cu diing månh buoc tol, chi sc;s buoc tol khOng mau

Hi khOng phål kl Chånh DQo thi tue kh6c dllul, chi SQ lul khOng k!p NguyAn Thål vo Van Ål

Phåp Åm Vu Lan 99

Cac con yeu quy, Då låu Him roi, ba dj.nh viet la thu nay cho cac con. The nhung ba cåm viet len rOi l~i bO xu6ng biet bao nhieu fån d~ roi ngay qua, thang qua, nltm den Vllll Vl;Jt ChOp måt. Cu the rna mai den horn nay ba moi viet duqc nhilng dong chil nay cho cac con yeu dau cua ba. C6 le cac con se thåc måc la t~i sao ba khong n6i? rna l~i viet? Ba doi lue cung nghi v~y, the nhung trong tinh cåm cha con, m(>t doi khi ba cung thåy kh6 khan khi phåi ngoi n6i chuy~n voi cac con ve nhilng gi rna ba ao uoc cac con duqc biet sau da.y. Vi ba thåy cac con con nho d~i. ta.m tri con non n6t, rna nhilng dieu ba mu6n viet thi l~i qua dai dong. L~i nila lå ba mu6n cac con d\n nen ghi nho, nho m(>t cach sa.u såc, dbi doi, cho dau m<?t mai kia ba c6 con hay då khuåt. Va cung mu6n nhåc cac con nhilng ky ni~m tha.n thuang trong thbi gian cung nhau s6ng, d~c bi~t trong thbi gian xa que huang tha.n yeu, quy men cua ba cung nhu la que huang yeu dau cua cac con. Cac con yeu quy, Ba truoc het la mong mu6n cac con can nen biet ve nai ch6n rna ba my då sinh ra, lon len, d~ roi cung nhau gong ganh ch~y ra xu nguoi, mang n6i buon thuang nho khong nguoi. Ba sanh ra dbi ~i m<?t vung que nho be, nai da titng duqc g<;>i la kinh thanh. Vita må måt chao doi thi da phåi cung voi n<?i rbi bo nai chon nhau cåt run vao sinh s6ng ~i m<?t thanh ph6 rna cåc con trong m<?t dip ve tham då thåy. N<?i cac con trong thbi gian nay råt kh6 c1;1c d~ g'a.y dl;1ng cho ba va cåc chu, co cac con m(>t cu(>c s6ng yen lanh, duqc huång m<;>i thU c'a.n thiet trong cu(>c s6ng. The nhung moi vita sau tudi, trong lua tu6i bOn nhien, trong sang, lUa tu6i rna ba chua y thuc ro rang ve cu(>c dbi cung nhu m<;>i tinh thuang yeu cha m~. Thi hOi oi! Ba n<?i con då lia doi sau can b~o ~nh b<?c phat ngån ngui. D6 lå m<?t bu6i chieu thång sau vao khoång 6 gib, ba n<?i keu dau å m<?t ben tren buong ngt;tc va nga quy khi c'a.n phåi di ti~u ti~n. Duqc ngubi quen giup do, ba n<?i duqc dua vao ~nh vi~n. T~i da.y båe si cho biet bi "ung tht;tc å vu" vao thbi ky n~ng. The lå 6ng n<?i ch~y nguqc, ch~y xuoi lo lång. Cu6i cung ba n<?i cua cac con lia dbi sau g'ån 6 tieng dong ho vao ~nh vi~n (theo lai k~ l~i cua 6ng n(>i). Ba n<?i ra di d~ l~i 4 ngubi con (3 trai, l gai) rna chu ut con lue d6 chi moi han m<?t thang. M ~ mdt sCim dm con kh6ng con nila Du ni~m vui thi;lt nho be trang dm

Phap Åm Vu Lan 99

hay qua bai nho m~ cua Thuqng T<;>a Thich Chan Dien: Nhin lilu ru chUa chan gi9t 14 Minh ba va nghe den{ non Ba va vi m~ chdng con Tit dung tru6'c an net son to mif f..4t nh4t kY van tha bo då Ao con ddy m~ niJ bo di Vuan hoa co m9c xanh ri Lip trau cua mlj tan di hai phi'in Cao xanh hiJi don can t~o h6a Gdy chi tro bl cå nuang dau Gdy chi tang t6c dau sau M lf ta l~nh li!o ta sau dan co i

Tit d6 ba va cac chu co mo coi m~. Måt di m<;>i tinh yeu thuang cua nguoi m~. måt di m<;>i thuang yeu triu men rna nguoi my danh cho con. Va cung tit d6 ba khong con duqc g<;>i, duqc keu tieng m~ tha.n thuang d'åy nghia. Thoi gian cu tiep tl}c troi qua, ong n(>i con nhu con ga tr6ng quay quåt, 16p thi phåi lo vån de sinh nhai tåo t'ån, 16p thi phåi lo båo duong dan con tha d~i. Tråi dai trong su6t 7 nam nhu rna ong n<?i con khong keu ca rna hinh nhu lue nao cung quan quft danh m<;>i tinh thuang c6 duqc cho ba va cac co chu cua con. Cac con chåc cung nghi chi c6 7 nltm, thbi gian ngån rna! Dung v~y chi 7 nltm, dåu c6 la bao. Nhung neu cåc con m<?t khi kh6n lon va nghi l~i hay g~p phåi thi moi thåy 7 nam nhu v~y dai låm d6 cåc con ~! Sau d6 6ng n<?i con da buoc them m(>t buoc nila hau tim m(>t ngubi ke mau c6 th~ thay the va bu dåp m<;>i thu tinh rna ba va cac co chU thieu mat di trong thbi gian qua. Tit d6 ba c6 nguoi ke mau trong lua tu6i vita moi lon kh6n du d~ nhin thåy cu(>c dbi va cung d~ c6 th~ pha.n bi~t st;t khåc 1~.

Mdy dm Mnh due c6 xuang, Mdy dm di ghi rna thuang con cMng m~ gbe nao rna thuang con chong!!! Nhung may mån thay gib da.y ngoi nghi l~i ba mai thåy thuang ngubi ke mau cua ba VO cung. Vi nguoi it n6i, dåm dang nhu bao ngubi my khac. Cung biet lo cho chong cho con kh6ng pha.n bi~t. Th~t h~nh phuc thay cho ba!

Vi rang c6 nguoi

Nhung roi dåt nuoc ba lon len voi cu(>c chien tranh dang buoc vao m<?t giai do~n kh6c li~t. ba phåi rbi ghe nha trubng, quen di nhilng cu(>c vui cua tu6i moi lon, buoc vao cu(>c chien nhu m<;>i nguoi thanh nien khac - lam Mn

139

pMn ciia m(lt ngl1bi c6ng dån trong xa h(li. Ba vao linh, ra trl10ng, phi;IC Vl;l Va trtJC tiep bl10C vao SIJ song chet khap cac m~t tr~n. Thbi gian nay ba da nhln thåy nhfeu stJ vi~c dau long, nhin thåy biet bao ngl1bi b~n ciia ba m(lt so da ra di vinh vien, m(lt so phai mang th11ong tfch v6 cung dau kh6. May thay ba tuy c6 mang thl1ong tfch, nhl1ng th11ong tfch ciia ba vån con nhfeu may man hon so voi nhieu ngl1bi linh khac rna ba kh6ng biet, kh6ng quen. The roi cac con se h6i ba ~i sao ba phai ra di??? Cac con biet, båt cd cu(lc chien tranh nao du gian nguy, du c6 keo dai, thi cuoi cung eling phai chåm dat, dau rång stJ chåm dat nay c6 hqp ly, hqp nghia hay th~t siJ theo long mong muon ciia m9i ngl1bi thi l~i la m(lt vån de khac va tuy theo y h11ong, y nghi ciia moi ca nhån, moi ngl1bi rna ba tin chac kh6ng ai giong ai ca. Ba chi muon n6i voi cåc con rång sau khi chien tranh chåm dUt ba kh6ng dl1QC trå Ve Song CUQC Song binh thl1bng nh11 mong dqi, kh6ng dl1QC SIJ liJ do va nhung vi~C khac cån thiet d~ bao ton CUQC song it nhåt CUa ca nhån ba. Ba phai bt SIJ aåy VO trong nhieu moi lo nghi, stJ thl1ong tiec, don dau vi kh6ng d11qc sum h9p voi gia dinh nhung ngl1bi thån yeu ciia ba. SIJ vi~c rna båt cd ai cijng nh~n d11qc trong m(lt quoc gia kh6ng con chien tranh. D~ r6i tl:t d6 cu(lc dbi ba phai tiJ v~ch tim cho minh m(lt loi di - va cijng chinh trong thbi gian nay ba da l~p gia dinh voi m~ ciia cac con båy gib. ROi ba va m~ cåc con cung nhau song trong m9i dieu kh6 CIJC, gian lao hau CO ~O cha minh va COn cai sau nay m9t mai åm, tinh thl1ong nh11ng dåu de gi dåu con khi ba mai van bt lao tu kh6ng ngl1ng nghi. Cuoi cung ba m~ phai l~;~c t1;1c keo nhau ra di cung voi hang hang lop 16p ngl1bi tren cac chiec thuyen be nh6 vl1qt qua bao con s6ng to gi6 lon don d~p. Ba l~i them m(lt lan nua may man, may man ttJ thån hay may man cho SO kiep d~ roi l~i them ffiQt lan h11ång tr9n V~n cai ao l10C m6ng manh CUOi cung la dl1QC song con. Trang khi da c6 hang v~n ngl1bi phai b6 minh tren bi~n ca vi phong ba, hay ngQ d(lc voi nhung con btflh tren dl1bng bQ. D6 la ly do ba my c6 m~t ~i noi nay - m9t quoc gia ciJc Bac, xa noi chon ba my sanh ra, lon len hang V~n d~m - noi rna m9i dieu thån thUQC quy men noi rna nhung ngl1bi thån yeu kinh men cua ba ffiy va eling nhl1 cua cåc con con song l~i. Sau nhung nam thang chong chåt trang dau buon vi siJ nho6 th11ong ve noi ch6n nhau eat run phai b6 l~i voi bao niem thl1ong tiec. Thi l~i m(lt lån nua tin buon ng11bi ke mau, tue ba n(li ciia cac con l~i lia dbi da lam ba them dau kh6. M9t fån måt my khi con nh6 - nay l~i m(lt lån nua måt my kh6ng MP m~t lån cuoi. Cac con c6 thac mac la ~i sao båy gib ba nhac l~i nhung vi~c nay kh6ng?? ThtJc ra chuy~n da qua va da lui aån theo qua khd, nhl1ng ba muon viet cha cac con chi voi nhung dieu duy nhåt va mang cac con hi~u dl1qc la du

140

cac con c6 song trang m(lt xa h(li, noi rna ffi9i v~t chåt dåy du thi eling chinh la lue lam cha ng11oi ta it nghi den nhung dieu c6 th~ trai ng11qc voi m9i d~o ly mu6n doi trong noi giong - noi giong Vi~t. voi gån 5000 nam van hien. M9t d6i khi cac siJ vi~c d6 con xay ra trang chinh ca gia dinh. Ba n6i ra nh11ng ba kh6ng trach ai cå, vi xa h9i dang phat tri~n. doi h6i con ngl1bi tuy c6 sung suong ro rang ve v~t chåt the nhl1ng cang lue cang danh måt di nhung tinh cåm chån th~t. tiJ nhien cua moi con ngubi. C6 nhieu khi cac con trach cd cha my sao kh6ng lo cha cac con dåy du, kh6ng cha cåc con ffi9i tinh cåm nong nan?? C6 nhieu khi cha my vi c6ng an chuy~n lam rna phai dau don kh6ng c6 thbi gib g~p ga cac con, kh6ng c6 co hQi sum h9p cung nhau an uong vao moi bu6i chieu khi hoang h6n xuong, hay kh6ng c6 nhung co h9i cung nhau d~o pho vao moi CUOi tuån khi dl1QC nghi vi~c. Vi thoi gib cua ba cua ffiy hay ciia cåc con kh6ng ai giong ai. C6 khi cha nghi thi cac con phåi di h9c, tham gia cac sinh ho~t cua cac con, nao da banh, vli mua, v.v ... Nhin thåy v~y ba my råt dau long!! Nh11ng phåi biet lam sao dåy??? C6 cha my nao rna kh6ng th11ong, kh6ng yeu, kh6ng lo H1ng cho cac con dåu! Nhung cac con c6 khi nao hi~u dl1QC nhung noi kh6 tårn cua ba cua ffiy hay cua nhung b~c cha my khac kh6ng? Ba my ra di nh11ng ba my van con nhung tinh cåm gan b6 å que nha nhung thu tinh cam rna ba doan chac cac con kh6 biet va ba eling kh6 eat nghia cha cac con hi~u dl1qc. Thu tinh cåm råt chån th~t. m(lc m~c trang tinh yeu thuong cha my, que hl1ong, roi den xa h9i ba con .... Nhin thåy xa h9i noi ba dang song cang phat tri~n thi ba cang dang cay dau x6t cha thån ph~n nhung ngl1bi thån cua ba hay cua ffi9i ngl1bi Vi~t khac t~i que nha. Cac con yeu dau, Da gån 20 nam cha my va cåc con chung song ~i dåt n11oc nay. M9i siJ vi~c ba vl:ta n6i nh11 da xay ra thl1bng ngay gån nh11 m(lt cach 11,1 nhien trang CUQC song. Kh6ng ai choi cai, kh6ng ai si:ra d6i hay thay the dl1QC rna vui Ve chåp nh~n. Cha du c6 chåp nh~n trang dau long, th11ong tiec hay lo åu. The nh11ng ba ffiy chi muon n6i voi cac con m9t dieu la ba ffiy van lu6n thuong yeu cåc con voi thu tinh yeu thieng lieng kh6ng th~ tåch rbi. N6 nhl1 hinh voi bong, nhl1 ca voi nl1oc lu6n di d6i. The gioi hi~n dang chuån bt bl1oc qua m(lt giai do~n. m9t thoi gian d~c bi~t: thien nien ky moi, m(lt the ky moi - thien nien ky, the ky rna khoa h9c da phat tri~n tQt cung, mang l~i råt nhieu ti~n nghi cha m9i ngl1bi, thi thea rieng ba n6 gan nh11 cang lue cang lam cha con ngl1bi måt dån tinh cåm gan b6 keo son tiJ nhien k~ ca trong gia dinh. Va d6 la ly do ba viet bue thl1 nay cho cåc con. Nhin l~i thbi gian tr6i qua, nhin ve thbi gian sap toi, ba ffiy kh6ng kh6i mui long cha thån ph~n hay so kiep cua ba my rna cho chung cå m9i ngl1bi Vi~t voi m(lt nen van h6a c6 nhieu di~m dt bi~t voi cac nen van h6a van minh

Phap Åm Vu Lan 99

khoa h9c khac. Cac con cho rang nhiing dieu ba ffi(f mu6n dl!-Y båo sap dåy c6 th~ 13. hu l~u. khong hqp thbi. Nhung ba cijng mu6n n6i va hy VQng mi)t lue nao d6 khi cac con c6 chut thbi gian rna suy gam, d~ rna nha ll!-i va tu d6 c6 th~ tim cho minh mi)t nguon ci)i. Nhiing dieu ba n6i dåy chi la nhiing dieu thea y nghi cua rieng ba va chi cho cac con thoi. Chå ba khong dam n6i dåy Ut cua chung m9i ngubi. Va ba cfing tranh di m9i van de khac lien quan ve ton giao vi rang ba c6 th~ mang, thea hay nghi ve mi)t niem tin khac vai cac con. - Truac het la cai long cua minh. Cac con nen giii cai lcmg hien th~;~c. Vi rång ai cfing mu6n s6ng hOa thu~n vai nhau. Do d6 cai cån bån trang cui)c s6ng boa thu~n la slJ bien th~;~c, g'ån thi thu~n thåo vai cm em trong gia dinh, v6i m9i ngubi chung quanh. Xa bon nila la v6i xå hi)i dia phuong, thanh ph6, qu6c gia, ... hien h~u v6i m9i ngubi khong phån bi~t den trang, giau ngheo. Cac con khong nen khinh khi, coi re nhiing ngubi khac it h9c hon con, ngheo bon con hay thap be, ngu d'ån bon con. Ba dau c6 gi cfing rat buon khi biet cac con la hl!-ng ngubi nhu v~y. Cac con nen nh6 rång khong ai kh6ng c'ån ai, m9i sinh hol!-t trang xå hi)i, gia dinh deu c6 nhiing lien M. rang bui)c vai nhau. Vi c6 cai nay mai c6 cai kia, va c6 cai kia m6i c6 cai nay, v.v ... Ba my lue nao cfing mang mu6n cac con hQC gioi, CO dUQC bang cap nay hay bang cilp khac tU d6 rna ba ffi(f hay can nhan cac con mi)t khi thily cac con ft hQC, v.v ... vi rang xa Mi rat c'ån nhiing ngubi c6 hQc, c6 bang cap. Nhung cac con nen nha ky rang bång cap chi la m(>t trang nhiing phuong ti~n ph~;~c Vl;l Xå hi)i trang do CO CllC COn do V~Y CaC COn kh6ng nen ttJ cho minh c6 bang nay. cap nQ ro i kh6ng c'ån ai, bat chilp ai nghe cac con. Nhiing dieu cac con h9c, cac con biet å vao thbi ky nay cfing chinh la nhiing dieu rna cha ong, td tien cac con då h9c, då tim, phat minh ra tru6c day roi, nhung chi vi xå hi)i ruy thea nhu c'åu va doi hoi rna n6 tl! phåi phåt sinh ra nhiing stJ vi~c c6 th~ tru6c kia chua c6 (cha kh6ng phåi khong c6) rna båy gib c6. Th~t the bat cå xå hi)i nao du ngbeo hay giau, du cao hay thap du ll!-c Mu hay vån minh, bat cå dåu dau cfing deu c6 nhiing b~c nhån tai, vi nhan, v6 s6 nhiing ngubi gioi, thong minh. Thit d9c ll!-i lich sit cua dån t(>c V i~t cfing nhu ijch sit qu6c gia con dang thi cac con se thay, biet la truoc dåy då c6 hang tråm ngubi d~u tien si, eir nhån, cao h9c hay .... nhung nhiing sach vå cua thanh hien, cua nhiing ngubi nay mai t6i båy gib rna ba hay nhilng hl!-ng ngubi tai gioi hon ba con chua hi~u. biet het ndi d6 cac con l!-! Do d6 cac con phåi biet rång cac dieu cac con h9c duqc chi la mi)t con s6 nho trang mu6n Vllfl sach vo då dl!-Y båo. - Cai rna ba mu6n n6i va mong moi cac con nila la stJ le d(>, le d(> v6i m9i ngubi. Vi c6 tru6c mai c6 sau, v.v ... Ngubi Vi~t chung ta thubng hay n6i "tre gia thi mang mqc". Dung v~y! Nhung neu cac con cmu bO thOi gian suy nghi thi cac se tMy neu khong c6 cac cåy tre gia thi Phap Åm V u Lan 99

lam sao c6 duqc cac mang non. Cho du tre gia ay c6 com coi, nhung van c6 th~ du såc d~ che nang che mua, lam cho cac mång non tranh bi gåy d6 m6i khi c6 con d6ng båo. Trai ll!-i. tre gia du c6 tå toi, coi CQt, than hinh yeu 6t, g'ån nhu mu6n gåy lia sau con d6ng båo, nhung thån gia van dång sung silng siin sang d6n nh~n cac thit thach hay bien di)ng nao cua thien nhien trang tinh th'ån che d~y, båo bQc mång non. Va chinh nhilng kien thåc rna cac con c6 duqc cfing tU nhftng ngubi gia hu l~u nay d6 cac con l!-! N6i the nhung ba kh6ng mu6n k~ c6ng v6i cac con dau , rna trai ll!-i ba mu6n nhac cho cac con biet duqc stJ n6i tiep cua nhieu the h~. trong gia dinh. StJ ke thua ttJ nhien va lien wc c6 nhu the xå hi)i mai tien h6a va cac con mai thua huong duge nhilng cai rna tru6c dåy cha ong chua c6 co hi)i. - Nhac Mn cac stJ vi~c tren ba dåy cfing kh6ng th~ kh6ng nhac den cac con la du vao hoan cånh nllO, thbi gian nao, cac con cfing nen nh6 minh la ngubi Vi~t. mang dong mau Vi~t tren månh dat hinh cong chil S thån yeu: T~;~c ngil c6 cåu: "UtJng nuac nhtl nguon". Th~t v~y . ba då n6i va luon mang mu6n cac con d~ roi m6i khi cac con ra dubng hay c6 gl!-p nhung ngubi Vi~t khac lon tudi bon, cac con håy danh cho hQ cfing nhu chinh cac con danh cho ba m(f stJ kinh trQng t6i thi~u. Ly do th~t don giån, vi tudi tåc cua nhilng ngubi nay lon hon ba va c6 th~ c6 nhilng ngubi lon hon cå tudi cua ni)i con. Thi vi~c le phep la m(>t vi~c duong nhien thong thubng rna cac con khong nen ngl!-i ngung hay khep nep khum num.

a

Vi nhilng ngubi nay trang h9 mang nhilng n6i buon hay don dau cua rieng hQ khi "phåi" s6ng å xå nay, d6 con l!-! H9 la nhilng ngubi kh6ng it då tUng dd mau, mo h6i va nuac mat d6 xåy dtJng, båo v~. kien thiet månh dat trang d6 c6 ba ffi(f, n(>i, va cac chll båe co di c~u cua cac con lon len hay huang duqc nhilng ti~n nghi va h~ phuc t6i thi~u cua kiep ngubi trang nhilng thOi gian qua. Va cac con cfing nen nh6 rang vi~c gl!-p nhilng ngubi lon tudi nhu v~y khong phåi de dåu con l!-· vi g'ån nhu ra dåy håi ngol!-i cac ngubi nay thieu di cac dieu rna cac con CO th~ lam dUQC, ngon ngil, hQC van, V.V ... tat cå dieu bi gioi hl!-n che nen ba th~t SlJ luon mong moi cac COn cang nen thuong men hQ nhu thuong men ba ffi(f cac con v~y .

a

Ll!-i nila khi d'åu t6c cac con con den mun, khi nuac da cac con con vang khong trang hay den, thi cac con van con la ngubi Vi~t. Do d6 cac con c'ån phåi biet tieng Vi~t. vi c6 biet duqc tieng Vi~t thi cac con mai biet duge td t6ng, mai biet dUQC nguon g6c, Va tU d6 mai biet thuong ngubi Vi~t. m6i biet, d9c duge nhilng ang vån, nhilng v'ån tho tuy~t tåc cua cha ong d6 ll!-i. Tieng Vi~t n6 xuc tich, de thuong lam cac con l!-· M(>t khi cac con hi~u duqc thi cac con mai hi~u duqc lich sit nu6c nha va llJ hao minh la ngubi Vi~t. Roi c6 nhilng stJ quan tårn Mn qu6c gia dån t(>c, rna tråi dai g'ån 5000 nåm cha ong

141

cac con da hy sinh bång mo h6i, mtoc måt, tinh m~ng d~ båo v~. nu6i duong va phat tri~n.

- Vi~t d~ nhO ME;l treng mua Vu Lon va than t(lng cac b<;m dong tam cånh. Ng6 Minh Hang

Ba my hay cac ngubi lon tu6i hon ba rat vui mitng, n6i vui mitng kh6ng but ml!c nao tå duqc m6i khi duqc nghe cac con k~ l~i m(>t hay nhi'eu eau chuy~n mang tinh cach Hch sit, van h6a Vi~t. Va du sau nay ba my c6 yeu dån ve suc khoe nhung van vui cubi va hi~u duqc la cac con th~t sl! la nhilng ngubi con yeu quy cua ba my. Cac con nen biet rång tit mu6n thuo theo noi gi6ng Vi~t chung ta thi S\! hieu thao la dieu clln phåi phat huy va lttu truyen. Rieng d6i voi ba my thi kh6ng c6 Si! hieu thåo nao quy bång khi cac con biet, hi~u va 11! hao ve ng6n ngu Vi~t dang yeu va dang quy cung nhu van biet con lu6n la ngubi con Vi~t dang yeu cua ba my.

H6m nay nho My oi nhieu qua Ba Chl)C nåm du vang My roi N6i nho se long, day dtit l~ Trong mua le nho. My bien oil

Thu viet cho cac con kha dai, nhung ba van thay chua du het nhilng gi ba mu6n n6i voi cac con. Nhung ba my rat lu6n mong mu6n voi kien thuc cua cac con båy gib, cac con se hi~u duqc va thl!c hanh duqc nhilng gi ba my viet cho con trong l'ån nay. Ba cua cåc con. Duy NgQC Nhan Tho: GiQt mb Mi Gi9t mo h6i my long lanh Trao con nhilng thling ngay xanh cua minh Gi9t mo h6i, gi9t ån tinh T~o con nen dang nen hinh h6m nay. (Khuy~t

danh)

Cu6i he, thien h~ vui nhu nång Con l~i buon nhu tieng l~ roi Con nho mua Xuån dau don ay Mua Xuån con my kh6c chia ph6i Mua Xuan My bO con di mai Bien bi~t bao nåm ching tro ve Hai ch1,1c tu6i dbi, con tre d~i Un dau nhc l~ kh6c phån ly. Lan dau con kh6c ai ngb l~i Kh6c My! Trbi oi, th~t nao long Con lon v(li vang nhu My v(>i Tro ve voi dat, voi hu kh6ng! Cut c6i l~i gi!.p thbi tao lo~n Thi trach dbi chi chuy~n b~c long Com ao tit dong bång nuoc mat Con cang thuong My nho v6 song! M6i lan nha Mt,: con thubng mo Til My, con tim ao Mt,: xua Li!.ng ngåm hång gib tl:tng mfii chi Roi om chi!.t ao, kh6c nhu mua!!! Vui dau trong ao. H6n len ao

Chuy~n

Vui Thien:

Nguoikhonlanh C6 m(>t eu-si mu n9 den thåm v~ Thien-su, n6i chuy~n mai toi khuya, eu-si nay xin Thien su cho muqn cåy den di di Ve. Thien SU dua cho cåy den nhung thåc måc: "Nguoi dau c'ån c6 den .... ". Cu si cubi: "Con dau c'ån den cho con .... , con ci:in den sang dl nguOi khac thcfy khoi .. ...ddm xi:im WlO con" O. Rbi thien vi~n. cu si m(>t tay "go g~y", m(>t tay dua den ra dang truoc ngån mi!.t di ve nha, vita di vita ti! dac chf khen minh .... "khan". Duqc m(>t quang thi Mt ngb cu si nay dåm x'åm vao m(>t ngubi di nguqc chieu, te lån xu6ng dat, den vång m(>t noi, g~y vång m(>t nga. Ngubi kia l~t d~t do v~ cu si d~y. roi r6i rit xin 16i. Cu si gi~n qua mång lien: "B9 anh .... dui sao? Den sang nhu ban ngay, vqy rna anh kh6ng thdy gi het.. ... ?" Ngubi kia ngån ngo kh6ng hi~u gi cå.. ... ??? V~

cu si nay dau biet rång trbi dem gi6 m~nh. ng9n den da tat lue cu si vita ra khOi thien vi~n!!!

142

C6 gang con tim m(lt chut huong D~ d6 long minh la My van

Ben dbi, an ui lue dau thuong The roi m(>t bu6i con danh phåi Tit gia trubng xua, bo ph6 xua D~ den m(>t trbi xa l~ Mm Ma bao bat trac biet dau ngb Hanh trang: B6n dua con tho d~i Åo My Niem dau don. T~p tho Cu6i chuyen håi hanh con sot l~i Månh tau tan, ben dam con khb! Que ngubi dat khach buon ghe låm T!lt tå xoay che gi6 b6n mua Nho My båy gib khong c6 ao D~ rna up mi!.t kh6c nhu xua! D~ rna tim chUt mui huong My

Con d6 con cho bdt mi long Ba Chl,lC nåm trbi xa cach the Su6i vang My hoi, nha con kh6ng?! Chieu nay nho My con ngoi viet M(>t khuc tho buon, chfn khuc dau Xin My linh thieng ve chung giam Ba muoi nåm, m(>t y tho s'åu... 1 .

Phap Åm V u Lan 99

CamT~;t

Phån Uu Duqc tin buon thån ph1,1

b~n

Vo Quang Dien Ja:

C1;1 6ng Vo Quang Loan Phåp danh Quång Thbng CNguyen Tru6ng Ty TI~u H<;>c BTnh ThuQn 1964-1973)

Da

m~nh

chung t~i Fountain Valley Orange County, Hoa Ky, huong th9 85 tudi.

Chung toi xin thanh kfnh phån uu cung b~p1 Vo Quang Dien va tang quyen, va thanh tårn khån nguy~n cho hucmg linh c~,~ Ong som duqc sieu thaang Ph~t Qu6c. Gd.Nguyen Van Dong, Cao Th! Ng<;>c Lon, No Uy

Gia dinh chung con chån thanh cåm U;l: Hoa Thuqng Btru Thanh Ph6 Minh Tifih Xa U;li Phap qu6c Chu Thuqng T9a, Dl!-i Due, Tang Ni Chlia Lien Hoa (Texas. Hoa Ky)

GDPT Chlia Lien Hoa (Texas, Hoa Ky) Chu Thuqng T9a, Dl).i Due, Tang Ni Chlia Dl).o Quang (Texas, Hoa Ky)

Chu Thuqng T9a, Dl!-i Due, Tang Ni Chlia Linh Son CLua n Don, Anh quoc)

GDPT Chlia Linh Son CLuan Don, Anh quoc) Chu Thuqng T9a, Dl!-i Due, Tang Ni Chlia Linh Son (Toronto. Gia Na DQI)

Chu Thuqng T9a, Dl!-i Due, Tang Ni Chlia Long Due CVi$t Nom)

Phån Uu

tre

Duqc tin ke mau cua dl).O hii'u Quång Khai Tran Hoa, thlmh vien cua Ban Dfeu Wmh GHPGVNTN Na Uy la:

Ba Trån Th! Nguy~t, phåp danh Tårn Thanh da that l<)c sau con bl).o b~nh tl).i tu gia (Da Nang, Vi$t Nom) vao ngay 30.05.99 nhåm ngay 16 thang tu nåm Ky Myo. Huång th9 64 tu6i. Chung toi xin thanh kinh phån uu eling dl).o hihl va tang quyen. Nguy~n eau huong linh som sieu sanh ll).c qu6c. Cac gia dinh:

(No Uy) Khuu Van Nhi, Le Truong Tl).i, D6 Dl).t Thanh, Nguyen Dinh Thuan, Phi Ng9c Håi, Nguyen Van Cuong. (Due quoc) Tliy Anh, Dan Ha.

Phån Uu Th~t

Chu Thuqng T9a, Dl!-i Due, Tang Ni Chlia Khu6ng

Vi~t

(No Uy)

Ban Tri S~ Chi H<)i PGVN U;ii Bergen CNa Uy) GDPT Due D~;~c (Bergen, No Uy) Toan th~ thån bång quyen thu<)c, quy Ong Ba, Co Bac, Anh Chi Em va cac bl).n be, thån hihl U;ii Na Uy ciing nhu U;li ca c qu6c gia Vi~t Nam, Phap, Anh, Hoa Ky, Gia Na Dl!-i da di~n thol).i, tham vieng phån uu D~c bi~t chu Thuqng T9a, Dl!-i Due, Tang Ni da tt,Jng kinh h9 ni~m. eau sieu su6t 49 ngay cho anh, em, chong va cha chung toi la:

Huong Linh Låm Thanh Hong phåp danh Tårn

Tu~

that 19c vao ngay 30.01.99 nhåm ngay 14 thang chl).p nam M~u Dan U;li Hoa Ky. Huång th9 42 tu6i. Bai vt va tro c6t duqc tho U;li chlia Lien Hoa, Texas Hoa Ky. Thay m~t tang quyen chllng toi dong kfnh cåm U;1 Låm Thi Cåm ~ va gia dinh U;li Bergen, Na Uy Låm Ba H9 va gia dinh U;ii Bergen, Na Uy Låm Thi Bl).ch Yen va gia dinh U;ii Toronto, Gia Na Dl!-i Truong Hl).nh Nguy~n va gia dinh U;ii Texa, Hoa Ky

dau buon khi hay tin:

Nu Si Quy Huong

Phån Uu

Khue danh Dao Th! Quy

Duqc tin tre ke mau cua dl).o hihl Quång Khai Tra n Hoa, thanh vien cua Ban Dfeu Hanh GHPGVNTN Na Uy lå:

co van Bon Chap Hanh Van But Vi$t Nom tQi Hai NgoQi da that l<)c U;ii Houston, Hoa Ky vao ngay 21.06.1999 <nham ngay mang 8 thång 5 nom Ky Mao). Huång th9 84 tu6i. Chung toi xin thånh kinh phån uu eling quy tang quyen, eling eau nguy~n huong linh Nu Si som sieu thång ll).c qu6c.

Chu Tang Chuo Khuong Vi$t. No Uy. Bon Bien T(lp Phåp Am. No Uy.

Ba Tran Th! Nguy~t, phåp danh Tårn Thanh Da m~nh chung U;li tl1 gia thanh ph6 Da Nå:ng, Vi~t Nam vao lue 21 gio ngay 30.05.99 nhåm ngay 16 thang tu nam Ky Myo. Huång th9 64 tu6i. Chung toi xin thanh kinh phån l1U cung dl).O hii'u va tang quyen. Nguy~n eau huong linh som sieu sanh ll).C qu6c. Chu Tang Chua Khuong Vi$t. BDH . GHPGVNTN No Uy

1b<? B~' ~Y 1rin

Torggt. 21,0183 Oslo Tel: 22114929- Mobil: 952 34096 hay Di~n tho~i nha 67.563205 Ngay ti~m Mai Phuong Fashion, giua ti~m rau Anh Chi Kh6 va ti~m rau ThcS Nhi Ky.

Gio mo cua: Thu hai - Thu boy hi 11.00 gio den 18.00 gio

Chuyen mua b책n: (jf"

(jf"

(jf"

Cac Io~i nu trang vang 14 k, 18 k, 24 k, va da quy

Co nh~n lam cac lo~i nu trang bang vang trang, vang 18k, 24k

Nh~n lam nu trang ki~u mm tit vang cfi. nau 1~, sita chua cha b!y lien (jf"

Co nh~n gan cac lo~ ht)t xoan va xi m~ vang trang lay lien r:r D~c bi~t sita chua chut it kh6ng lay tien c6ng

Chu Nhan Kinh Mai

VDEO VIDEO

IDEO VIDtO

~//#~;~ Arbeidersamfunnets plass 1, 1 etg. 0181 Oslo - Norge, Fax: 22 112808 Tel: 22111806- Mobil: 952 85214 Sau lung Samfunnhus tQI Oslo. Gan Bowling va ti~m bån måy Kenwood Giomocua: Thu hai - Thu såu hi 11.00 gio den 18.00 gio Thu boy hi 1o.oo gi den 18.oo gi

o

o

Chuyen mua bån: rir rir

Cac lo~li nu trang vang 14 k, 18 k, 24 k ..

Vang trang (b~ch kim), vo xoan va da quy..

Ngoai ra chung toi con c6 bån: rir r:Jr

Day du cic lo~ ao quan thOi trang, d~ h()i, su<m xåm.

Video, CD, cac lo~ dia karaoke (Laserdisc, VCD, DVD)

Dåc . Biet: . -~~,~~~~{Ui,~) .

• Xt ~ ~~, 15'' tt4 24 '· •7æft-a&~~.

*LeØH. ø ~

Ht& ~

tJi4 fJMi

*LeØH. ~ ~ ~ ~ tl&t, .~U'a-~~eU. MQi chi tiet xin vui long lien IQc: · Dung (Hål) hOQC co ånh quo cåc so di~n thoQi, fax ghi tren hay quo mobil so 952 85214 Chu Nhan Kinh Moi

Park Alleen 2-4 (Jens Evensen bygget) 2000 Lillestr酶m V 63 81 33 47 l 63 81 97 78 tha hai- tha nom: 14.00-23.00 gio tha sau- tha boy: 14.00- 24.00 gio chu nhQt tu 12.00 gio den 23.00 gio

quy khach co the thuc1ng thuc nlziintj mon dn Vdi lzztdntj v_i tttjic

Oi~t

nha hanfj tt:anfj nha, t:9nr;J t:ai Vdi 250 chJ nfJOZ. chuyen nht!n ti~c cztdz~ tien hoan, sinh nht!t ... D~c bi~t co nhieu mon an mai 1~, ngon,

路rA J'J\ED HJEi'l\ SERVICE- 路rAKE A'NAY SERVICE Ring oss gjerne. Kan hentes etter ca. 15 min. Rabatt ved ta med hjem service

re

ADVOKATFIRMAET KPU KIERULF·PRYTZ·ULSTRUP V ÅN PHONG LU~T SU' Chung t6i xin han h~nh th6ng bao k@ tii ngåy Ol. Ol. 99 Khai tniong van p hong lu~t su mdi t~i dia chi Radhusgt. 9. 0151 Oslo. Van phong chung t6i chuyen v~ mQi lanh Vljc lu~t phap va g6m ba lu~t su sau day: · Lu~t Su HAKON KIERULF: ( C6 thåm quy~n t~i t6i cao Phap Vi~n) låm vi~c tu nam 1970 trong ph~m vi v~ lu~t an xinh xa hQi , lu~t ngo~i ki~u vå ti n~n , hinh lu~t, b6i thudng, lu~t lao d(lng va thuong m~i. · Lu~t Su SVERRE ULSTRUP: 6 nam kinh nghi~m v~ lu~t di tru ( ngo~i ki~u va tj n~n) , lu~t bao nhi, lu~t gia dinh ( ly thfm - ly di), h6i mon, hinh lu~t, b6i thudng. Ong da tUng låm vi~c cho NOAS ( T6 chuc ty n~n chinh tri cua Na-Uy) · Lu~t Su OLE JOHAN PRYTZ: 5 nam kinh nghi~m v~ quy~n ru huu, lu~t thuong m~i , lao d(lng, hinh lu~t, cung nhung lu~t l~ lien quan den vi~c thånh l~p c6ng ty, nhå hang, clia ti~m ho~c h9p dong mua ban, sang nhu<)ng. Ngoåi ra chung t6i eling c6 th@xin chinh phu dåi th9 chi phi lu~t su trong våi trudng h<)p d~c bi~t. ( Xin hoi chung t6i d@ biet them chi tiet). Song song voi cac djch V1.1 ke tren, van phong chung t6i eling dam nh~n tåt ca cac djch V1.l th6ng dich t~i van phong lu~t su va t~i toa an do

QUYNH LOAN: voi nhi~u nam kinh nghi~m dam trach. Tham khao y kien, huong dan phap lu~t ho~c d~t gid, xin lien l~c voi chung t6i qua s6 di~n tho~i: 22 40 32 90.

ho~c QUYNH LOAN: 22 60 77 73 ho~c 915 59 57~~~S§§~

Adresse: R§dhusgaten 9 · 0151 OSLO

Tlf: 22 40 32 90 · Faks: 22 40 32 99

return adresse PHÅP ÅM MAGAZINE Postboks 224 N-3051 Mjøndalen, Norway

B

Chu Tang Giång SU va hQC vien khoa fu hQc Ph{lt Phåp Åu Chåu tå c hue fQi Oslo, Na Uy tu ngay 22.07 den 30.07.1999

kY 11

PHÅPÅM T~p

Chi Ph~t Giåo, Van H6a Va Dån Tc)c

Det Vietnamesiske Buddhistiske Tidsskrift i Norge utgitt av Det Vietnamesiske Buddhistsamfunnet i Norge e-mail: phapam@online.no

Ansvarlig redaktør: Redaksjonssekretær:

Thli{lng Tpa Thich Tri Minh Quång Khai Trin Hoa

P.Box 224. 3051 Mjøndalen, Norway Tlf: 32 875207- Fax: 32 875873


Phap Am 1999.4&5 - Vu Lan