Issuu on Google+

co QUAN NOON LU!N GIAo H(n PH!T GIAo VItT NAM TH6NG NHAT NA UY PET VIETNAMESISKE BUDDInSTISKE TIDSSKRIFl' I NORGE

... l

'"'" '" Xu책"KyM책Q 50 l & 2.99

GIAo HOI VÅ cAc CHI HOI PGVNTN T ~I NA UY

vAN PHONG GlAo HOI - CHUA KHU6NG ~T

PHÅPÅM

Blystadveien 2, 2006 Løvenstad, Norway ~ 67971905 It 67 97 30 33 - Di~n tho~ cång cqng: 67 9719 05

Vietnamesisk Buddhistisk Tidsskrift i Norge

Cbu tntong Glao H(>I Ph3t Glao VI{!t Nam Th6ng NMt Na Uy

Chi hl)i PGVN ~i Oslo & ph., cc)n Minh ChOnh Nguy~n Nam

Chi Hl)i PGVN ~i Drammen Quång Khai Tr'ån Hoa

Granstangen 28-A, 1051 Oslo Norge tl22 32 60 34

Blåklokkevn. 8, 3050 Mjøndalen Norge tl32 87 52 07

Chi Hl)i PGVN ~i Moss & Rygge

Ban f>~i Dien PGVN ~i Arendal Minh ru Luu Kim Thoan

Cbu nhi~m kiem Cbu but Thll<;mg Tl?a Thich Tri Minh

Tbu kY tOa sm~n Quång Khai Trim Roa

Layout: Ngl?c Nhån Cung sv. ec}ng tRe:

00. Giac Thanh, 00. An cm, Bkh Xuån, Roang Duy, Nguyen P~ Thy Råo, Nguyen Thllcmg Que, Phi Ngl?c Råi, Quang Tan, Thåi Van K.i~m, Thu I Nga, Trim Trung D~o, Tu~ Nga, Vån Nllcmg, Nguyen Van Ba, Nguyen Van DOng, Hong Van, Di~u Thulm.... Bai gm. dång Pbap Am xin dånh may hay viet tren mc?t m~t giåy. Ngoai bUt hi~u, xin ghi ro ten ~t, dia cm va di~n tho~i du c6 d~ ti~n lien l~c. Pbap Am xin' mien dång va hoan trå l~i nhii'ng bån thåo bai va khong h~ chU tr11cmg Pbap Åm.

PHAP AM pbat hanh 1 nam 4 86 vao cac thang 2, 5, 8 va 12. TÆN B~C UNG HO, THU'Tt), BÅl VO roNG GOP XIN GOl vE TOA SO~:

PHApAM

Thi~n MOn Cao Htru L$I Carl Snibbemsvn. 5-F, 1538 Moss Norge. tl69 25 04 97

Seljebakken 2, 4800 Arendal Norge tl37 02 83 02

Chi Hl)i PGVN ~i Kristiansand & ph\l cc)n VG Van Di~u

Chi Hl)i PGVN ~i Stavanger & ph., cc)n Minh H6a Tr'ån Van Ti~n

Mø"evannsvn. 83, 4617 Kristiansand tl3815 74 23 Norge

Heidrunsvn. 9, 4028 Stavanger Norge tl51 541237

Chi Hl)i PGVN ~i Bergen & ph\lcc)n Nguyen TlCh Nguy~n Van Thung

Chi H()i PGVN ~i Porsgrunn & Skien Nguy~n Hung nn

Postboks. 557, 5079 Olsvik Norge tl55 93 7183

Slottsbrugt. 36, 3913 Porsgrunn tl35 51 26 01 Norge

Chi Hl)i PGVN ~i Kongsvinger & ph., cc)n Quång Minh Nguy~n Van DOng

Chi Hl)i PGVN ~i Trondheim & ph., cc)n Nguy~n Van Håi

Ole Smedstadvn. 26, 2200 Kongsvinger tl62 81 62 97 Norge

Ole Ryningsvn. 7, 7084 Melhus Norge tl72 87 28 79

ChBa f)()n Hl)u Sivert Thonstadv. 10-A , 7080 Heimdal- Norge tl90 72 35 59

BAN HU'ONG DÅN GlA f>INH PH4.T Tir ~ NAM T ~ NA DY T<':Im Doan Nguy~n Van ru Guttorm Fløistad 48-B, 4815 Saltrød, Norge ti & ~ 37 031798

Gf>PT Thien Minh NhQt Quang Cao ~ Båy MSgevn. 49, 4800 Arendal Norge ti 37 02 55 29

Gf>PT f>De D.,e Minh San Hua Båo Lam Olsvikåsen 35, 5079 Olsvik Norge ti 90 64 23 64

P.O.Box 224. 3051 Mjøndalen, Norway postgiro: 0824 - 0506735 phone 32 87 52 07 fax: 32 87 58 73

Hlnh bla trut'Jc: Cåy Mai ~i Chanh men ChBa Khu()ng Viet - Na Uy (ånhPhapAm)

lfmh bia sau: TUf,mg f>De Quan Am Il) thi~n ~i T6 f>lnh Tåy Thi~n (Hue) (ånh Phap Am) Phap

Am nam thU 8, s6 36.

Gf>PT Thien H~nh Minh Tl,lu HuYnh Kim Thlmh

Gf>PT f>De Minh Minh Tri Duong Van M~u

Unerlevn. 3, 2200 Kongsvinger ti 62 81 61 81 Norge

Veumvn. 50, 4016 Stavanger ti 51 88 1036 Norge

Gf>PT Chanh Tri ThiE')n Man Cao Htru Lu~

GDPT Ch3nh f>~o NhQt Hien Tr'ån Thi Tuy~t Suong

Carl Snibbemsvn. 5-F, 1538 Moss ti 69 25 04 97 Norge

Myrsnipevn. 24, 7082 Kattem ti 72 84 73 85 Norge

Gf>PT Thien Tårn Nguyen Trang Nguy~n Thi Tuy Phu<;mg Blåstjernevn. 26, 1475 Finstadjordet Norge ti 67 97 49 52

':"','

"

'::

. .:' ..,: ...

....... .' :.' ;'.,

.'

....

'

: .' .~k- j >~: :~:

~ ~...~.: ..;~

... . .

'' ,;~:'.:.'

,/"

r

......:.

<:.;:

"::{~~~"'j'::~!:;' ,;~.,. '" ':'.;1.:

".

.....

.....

u

'.,. '.' ":

.;..: ::..;........

'

....

,

dOn ....·. s.·ldnh · ....

. :~

.' ..

..

'

.,

.; .. : ,,'

"

.......

.. .... ....... ~,

:.

,,

..

.. J .!

.......

"1

,

". ~

GIOI thltu: Informasjon, M\lc l\lc (2). La thu tOa SOI;lIl (3). La Thu Chuc Tet (4). La thu Xuån. Ph(it phåp: • P~t Giao va cu9c dm. (LTL dlch. 5) • S6ng trong P~t Ph3p (T. Hal TOm dlch. 6) • Nhån Quå (Khal Thl~n. 7) • Mila XuAn MO la mila xuan clta ta (HT. T. Duc NI~m la) • Sam H6i cu6i nåm (TT. ThTch Nguy~n D<;It. 11) • Thm. ph3p Tan Nien (Thl~n BUu. 13) • CAu chuy~n ngay xuan (HT. ThTch Duc NI~m. 16) • Duyen kbåi va Vo nga (T. Chon Thl~n. 21) • Vo Thuang, Vo Nga (Vlen Mlnh va Truong Mlnh Tal. 26) • Quan ni~m P~t Giao ve CuQC Dm va ~ PhUc (Nguy~n Th~ DOng.30) • D~o P~t va Chfnh Tri (BTnh Anson dlch. 36) • Ngttm. con P~t nhln ve gia dlnh (ChOu Nhu PhQm Thl ThuOn. 36) • D~o P~t Ul Triet h9C hay la mQt Ton giao (Th<;lc Duc. 38) • P~t hoc vm cac mon hQc Wc (ThQc Duc. 39) • Di Chua (Hl. Thich Thonh 42) • U6ng Nuac DUa (HT. Thonh 44) • Ngttm. P~t Tir lam gi d~ cilng c6 D~o (T. TOm Quong. 46) •

m.

Xuan:

m.

@ nåm mao noi meo (H. T. 54) @ dlu xuan tan gåu (DO 66.65) @ Nhiing ngay dlu nåm tren kbao

neo duang chAu A (Muong Glong. 70) @ Sa Tao Quan (Tåo 6ng. Tåo 66.74) @ Mua xuan trong thi ca (Klem DQt. 76) @

5ång tåc:

~ Giåc Nam Kha (Truc Thu. 79) ~ Tuong tan (TrOn Trung D<;Io. 83) ~ Dåt trm. huyen nh~ (VOn Nuong. 87) ~ Nang nm <iåy cling la nang (VO Nom. 89) ~ Nang Ai Ca trong c~u up (MQng

Tuy~t Th6t TI~u MuQI. 93). B.. Ånh huång Ph~t Giao tren van h9C, kboa hQC va kY thu~t (Hc;>c gla Thål VOn K1~m. 102) B.. Hoa Thuqng Quång DQ trong mat mQt nhil Han hQc (Nguy~n TI~n Doan. 108) B.. CAn Tha que huong trong tri nha (Song Le. 112) B.. T~ on (Nguy~n MQng Glåc. 115) B..Ga t! n~ (Nguyen VOn Ba. 121) B..Chua Ong N<>i (Huynh Trung Chånh. 131) ~Cimg mQl ngay tren the gim (Nguy~n Thuong Que. 140) .

Tho:

Vm sl! gop m~t clta cac thi si, nhil tha:

o TAm Nguy~t - Dan Ha - van Nuong - Tu~ Nga - Nguy~n Thuong Que - Dan Ha - Huy Giang Phong Son - Le Phuong DOng - Ca Phu - Uy~n Huong - Hoang Duy - Thanh Lan - Tuy Anh - DO BO - Di~u Th3i o Trang Vln Tha Xuang HQa vm nhieu tac giå (TOm Huyen. Ha Thu<;:mg NhOn. VOn Nuong. Huy Glong. QOy Huong. Tu~ Ngo. TrOn LO VO. Hal VOn .. ).

se phåt hanh vao trung tuan thång 4. 1999 bOi

va d6ng g6p xin vui long gai truoc ngay 1.3. 1999

Phåp Am så 4&5.99 - chu di Vu Lan Båo Hiiu

se phat hanh vao cuoi thång 8.1999 bai va dong gop xin vui long gai tnioc ngay 15.5.1999

Triii qua nhUng dien tien Ph~t sI! trong cac nam glin dåy co tM noi ding Ph~t giao t~i ÅU ChAu noi chung, Na Uy noi rieng tuy phåt tri~n ch~m, nhung g~t håi nhieu thanh qua råt kha quan. Mi?t so di~m n6i b~t chinh yeu la: cong tac tu h<?c, hoang phåp va t6 chuc - vita phåt tri~n dugc D~o vita lam 19i l~c qulin sanh rna qua do da duy tri va thang hoa d~o duc van bOa Ph~t giao va dån ti?c Vi~t. T~i

tM do Na Uy - ngoi chUa Khuong Vi~t d~c trung net van bOa dong phuong nhu mi?t que huong Nam thu hyp cimg mi?t ngoi chUa Don H~u nho xa ve phuong Bac Na Uy, 11 Chi Hi?i Ph~t giao t~i nhUng d~a phuong dugc thanh l~p, 7 Gia Dinh Ph~t Tit voi mi?t Ban Huang DAn trJ!c tiep dieu ho~t. Hang nam VaD mua dong, da 13 nåm lien tiep deu co mi?t khoa tu h<?c Ph~t phåp; quy t1,1 thu<mg la hon 200 h<?c vien. Tir sI! tMu hi~u phåp mau Ph~t Da da quy y glin 99% so h<?c vien thea h<?c, roi tien hon nua th<? gim chting BO Tat kha dong. Vi~t

Mi?t khich l~ lan hon, va ciing d~ danh dåu nhUng thanh tl!u khiem nhu<mg neu tren, mua he 99 tm dåy, Giao Hi?i PGVNTN Na Uy va chUa Khuong Vi~t se khai dien d~o trang dum sI! chUng minh, huang dån cua chu Ton DUc Tang Ni tir cac ChAu va Ph~t tir cac gioi khap nm t~i beli ngo~i vAn t~p truoc la tham dl! khoa tu h<?c Ph~t phåp Åu ChAu kY 11 do Giao Hi?i PGVNTN Na Uy dåm nh~ t6 chUc va cimg don mirng D~i Le Khanh Thanh Chua Khuong Vi~t, thm. gian tir ngay 22/07/99 den ngay 31/07/99. Tåt ca nhUng gi da d~t dugc neu tren hay con chua k~ het, deu nho sI! gia hi? cua Tam Bao, Long Thien, Thånh Chting va sI! trg ni~m cua chu Ton Duc Tang Ni voi sI! giup suc gop long, nhieu m~t th~t nhi~t tinh cua dong baD Ph~t tir xa glin. Giao Hi?i Na Uy gom tang tin do, nguy~n dem cong duc do, hOi huang den khap phåp gim v~n lo~i ham linh dong sanh t~ di? cl!c l~c the gim. Ngoai ra nhUng Ph~t sI! co tinh cach truyen thOng, Phåp Am da Am thfun l~ng le hanh ho~t mi?t cach tfch cl!c nham duy tri, c6 suy d~o duc van hoa D~o Phåp va Dån Ti?c Vi~t. Da hon 12 nåm, mang l~i nguon vui tum lanh m~nh, ng<.JP tran khap nm nghia D~o tinh Dm.. Tuy nhien, mi?t doi luc vi Giao Hi?i g~p kho khan ve nhån II!C tai chånh, nen Phåp Am pbeli ch~m tre! The nhung, tårn long un ai cua chu Ton DUc Tang Ni va quy b~n d<?c xa glin, luon thuong men hy xci, c6 di?ng, giup do, va dgi mong. DU sao di nua Phåp Am vAn quyet tårn co gang mai song con, co vuon len, d~ ph1,1c V1,l theo kha nang va tinh thlin Bi, Tri, Diing mm co th~ dap l~i phlin nao ~ tinh rna quy v~ da dilnh cho Phåp Am. Phåp Am kY v<?ng rang, nhUng thanh qua tot dyp da dugc xåy dl!ng un ai låu nay, tir chu Ton Duc Tang Ni, Di?c gia Ph~t tir, ån nhån, van hUn ... xa glin, se dugc tiep t1,1c mai th~t tfch cl!c hon nua, hau trg duyen cho Giao Hi?i baD gom chUa Khuong Vi~t bao Phåp Am va nhUng Ph~t sI! khac. .. - dugc song con, vu.ng m~nh, vuon len sang l~n, lam ve vang cho D~o, gop m~t voi dm.. Truoc them nåm mm Ky Mao 1999 va don xuån Di qc Ton Ph~t. Toa so~n Phåp Am va Giao Hi?i kinh dång len chu Ton DUc Tang Ni loi kinh chUc quy Ngai dl,lo quå vien thanh, chUng sanh di d(), nhåt la phap the khinh an! Phåp Am luon cam ni~m cong duc cua chu van hUn, bl!-ll d<?c, Qong baD Ph~t tir glin xa dong thm. xin kinh chUc quy V! va quy quyen luon tMn tårn thu<mg an l~c ca nam, vm v~n dieu lllnh mang vui nhu y trong hao quang v6 IU<.JDg cua chu Ph~t.

Phap Åm

Phåp

Am Xuån RY Mao - 1999

3

Nam Mo B5n Su Thich Ca Måu Ni Ph~t Ø"an ~ Q7~ G4tw va ~ rq)i 24c t;u 0eJ ~ våi dd,n b?o våi ~~, va ~ ~ 'PJ>i/4t" ta - ~ 6ao oy~ #am ~ ta. Ø"~ mr;u PØan ~~ ~ !§ido ~ 'PJ>~~GVV-~ % ~ t?Ji zi,n ~ r a'6. ~ Ø"6n ~tio Ø"~ GA{ ~ wan t/æ.~ 6ao 'PJ>i/4t" ta J kU np.U ~ dut J ~ nM Iui cdu, cIuto mæ nifmz, mdi ~ '!J??'t' an ~ 4ti ~ ~ cIi& tU~ nMt. ~nifmz, rl<i et; rpuz våi ~ ~Iz+ n4f ~ ~ dut

ro ~ 'PJ>i/4t" ~a ma!§ido ~ ~ % rl<i ~

~ bade ~ ~ tMt' ~ cIuio ~ Iutå?'? et; len ~ cao, ~ cdu, 'PJ>i/4t" ~ ~ Ma ~~, ~ ~ ~ ~ ~ ~ viVnMa ~ 'PJ>i/4t"va dd,n b?o oy~+ rA;. ~~ ~ la .. ~ my ~ kMz, t&?zp; Q7~ oy~~, rl<i tl)'ckic Moa w ~ f!/>i/4t"~ ~ 13 va" maa~, Moa ~ ~ oet U ~ Mn, ~tU ~ ~ 6' Moa 3 va ~ ~ Iux,u f!/>i/4t" ~~ lcIzao Uby ~ ~ti 001,? viIh" mih" kMz, wan, nIuø,? tMt'lUxwz, lI,t va

41uia~· ~ ~ F & nIw J ~ 41 t1<6 oJ,a Ø"am

PØdo, ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ t/zan m ~ ~ dJn ~ oJ,a f!/>i/4t"ro ~ ~ ~ tao <2.Ma 2:u~, ~ <2.Ma 2:u ~ oJ,a ~ ~tU ~tio Ø"~ va ~ ~ G?a ~ 4 ta - ~ & cO odo ~ /uzu, ~ PØan ~~ ~ va ~ dl{t!§ido ~ f!/>i/4t"!§ido ttt ~~a'6.~~~dutoJ,a PØan~ rq)h ~#4U~ %. ~~"1cIzao ~/Mi~ va ~ k , & la ~ an ~ ~ ~ cd WnA, /Mn

an ~oII&oJ,a wan t/æ.

an &, ~ 6ao f!/>i/4t"ta hI#~ .. . ?if'~ t?Ji vel ~ ocMn ~ ~ ~ vel ~ oJ,a ~ lam, cO

"td ~ va

ti:Wt,

tIUm

Y ~ lån, ko & .

~~ f!/>i/4t"~ la ~ ''dut ~'~ m<;>i ~~'? oJ,a ~ 00* f!/>i/4t"~ ~ n4f ~ rpuz odo ~ ~ ., ~ Q7{k, ~ ~~,

dJd ~ f!/>Mjt. ... ~ UWn ttt h; hy:ai, ~ la ~ ~ ~ cao"uy vel van 1M ~tio Ø"1d'Ø"6n rl<i ~ ro, c1Æ'~ ta ~Uk nI~ an ~ ~ rA; ~ cd~, F- eånA" aii ~ ~ ~ va oOn 4ti hf, lån, nMt la P t/wat J mai~, ~ ~ f!/>i/4t" F ~t/wat k4n Mi. %i ~ 4ti ~ /Mi ~ dut 1M, ~ t?Ji ~ ~ nifmz, nuk' ~ ta oitn ~ ~ km ?Ula, WnA, ~ /Mm ~ ~ ~ ~"m: U4 va lai ~ va ~ ~ va" ~ /.do vi duy t1<6 fIuU~!§ido~, ~, ~ dut odo f!/>i/4t"~ oitn lcIzao /Mm fMn my ~ km. ~Ia nIt#n ~ ~ ttt !§ido ~ d ~ Fo

?Ula

jz!w, !§ido~' ~ % ~ 1'« råm ~ tl)' ckic Moa w ~ f!/>i/4t"~ d

?if'Mu ~ ff va ~ ~ od

~ ~tU :nQ7~Ø"~ ?if'Aaa Q7~ OY~va,,~ tuJn~ 7 ~ 4cA nifmz, 99~ . .2'Æn?Ula, ...i,:~ ~ t?Ji 'H/mAJ ~~''lr ..(f'-g"'k . . .

cdu, ~ f!/>iUU k6n [114 . M. ~ Ø"6n ~tio QTa h~~ 6ao . ~ GA{' ~ ~''lr

f!/>iUU va . ta ~.n. .'-"(f'

~ ~ ~ % - ~ dut 4U ~nM t/zan UWn ~ an~, V«Vn Jtk& ~~, tay tam ~~, ~~~~.

~ ~~, ~ t?Ji ~ ~ tam ~

r

Uk' F

~ Iiw.i ~ odo /l)n ro~, "uy ~ ~oam" ~oam,

t/æ; Ø"km kw, ~ u va ~ 6ao ~ ~ odo Fi ... ~ rA dao ~ Moe våi ~ ~~. vi odo mr;u

r 'Wm

dut Y ~ cdu, va kiy Iz+ ~, cIuto ~ ~ ~ ~ va dd,n b?o OY~#am ~ dut ~ 1M' ~ tknh ~4ti~ . Tm . GHPGVNTN-No Uy Truong Bon Dieu Hanh kiåm Vi ~n Chu Chuo KhuOng Vi ~t Ty kheo Thich Tri Minh

4

Phap Am Xuån Kj Mao 1.99

,

va

H6a thu<;:mg Walpola Rahula (U.L. djch)

NghI rang muon song theo nhililg dieu Ph~t ~y, nguai ta phai xa lia the t1,le la sai Jam. Nhieu ehung eU trong cae kinh di~n Ph~t giao eho tMy cae eU Sl nam, nU tl;li gia vAn song dai song gia dinh binh thuøng, rna vAn eo th~ tu theo nhililg dieu Ph~t ~y va da dl;lt duge giai thoat. Vaeehogatta, ke eimg tu lang thang da eo Hm hOi ngay DUe PMt ding eo nam eU Sl (Uu ba tac), nU eU Sl (Uu ba di) nao vAn song eUQe dai the tl,!e rna eo th~ tu thea lai day eiia Due Ph~t va da dat duge nhung qua v~ tårn linh. Ph~t da noi rang kh6ng em eo mQt hay hai, kh6ng em eo mQt tram hay hai tram hay nam tram, rna rat nhieu eU Sl tai gia vAn eo th~ tu theo lai ~y eiia Due Ph~t va vAn ehUng qua duge. Co nguai nghl rang Phåt giao ehi' thuyet ve nhililg ly tUC1llg xa vai, nhililg dl;lO hl;lnh tuy~t doi va eae tu tuong triet hoc eao sieu, rna bO qua nhililg van de xa hQi, kinh te eiia con nguai, la sai Hun. DUe Ph~t rat quan tårn Mn hl;lnh phue eiia eon ngum. Doi v6i Due Ph~t, hl;lnh phUe kh6ng th~ co duge neu kh6ng dl!a vao mQt eUQe song trong saeh, co dl;lo due va gi6i lu~t. Nhung DUe Ph~t eiing hi~u rang song mQt eUQe dai nhu the rat kho trong nhililg dieu ki~n v~t eMt va xa hQi kh6ng 6n d~.

xa xUa, eling nhu ehinh quyen ngay nay, co gang d~p trit eae tQi ae bang hinh phl;lt. Kinh Kutadanta (Truimg Bq, 5) noi rang phuang phap nay se khong bao giø thanh eong. Thay vao do, Due Ph~t ~y rang, muon xoa bO cae t~ nl;ln xa hQi, thl cae dieu ki~n kinh te etla nguai dån can phåi duge di thi~n. MQt nguai ten la Dighajanu co lan Mn thUa v6i Ph~t: "B{,lch The' Tan, chUng con la nhiing nguifi cu Sl binh thuifng, sang difi sang gia dinh va-i vq' con. Xin The' Tan d{,lY cho chung con sang nhu the' nilo dl duq'c h{,lnh phuc trong hi~n t{,li va cd sau nily". Due Ph~t ~y rang co bon dieu co th~ giup hanh gia duge song hl,lnh phUe tren the gian nay:

1. Due lin (Saddha): Hanh gia can phåi co due tin, tin vao cae gia

tr~

dl;lO due, tårn linh va tri tu~.

2. Gi6i (Sila): Hanh gia phåi tranh giel hl,li cae sinh v~t, kh6ng trQm cap, doi gl;lt, kh6ng ta dåm, kh6ng noi doi va khong uong rUqu. 3. B6 thi (Caga): Hanh gia ean thl!e hanh bo thi rQng rai, kh6ng barn viu va tham muon eiia di. 4. Tri tu~ (Pallna): Hanh gia ean phat tri~n tri tu~ dUa Mn giai thoat khoi kh6 dau, M dl;lt duge Niet Ban. D6i khi Due Ph~t con di vao ehi tiet ve vån de ti et ki~m va ehi tieu tien bl;le, thi dl,!, Due Ph~t ~y ehang thanh nien Sigala ding anh ta nen tieu khoang 1/4 so tien kiem duge vao cae ehi phi hang ngay, kinh doanh 1/2 va d~ danh 1/4 con ll;li phOng khi ean thiet. MQt lan Due Ph~t noi vm truang gia Cåp C6 DQe (Anathapindika) -- nguai rat nguoog mQ Due Ph~t, va da l~p ra tu vi~n n6i tieng Ky Vien (Jetavana) eho Due Ph~t -- ding mQt eU Sl song dm gia dinh eo bon 10l;li hl;lnh phUe: Qr - hl;lnh phUe thu nhåt la duge co kinh te vflng vang hay dtl etla di, kiem duge do nhung phuang ti~n luong thi~n, ngay thång (atthi-sukha).

hl;lnh phUe thu hai la duge sU dl,lllg etla di do eho ehinh hån thån nguai åy, gia dinh, bl;ln be, thån quyen va eac nhu cIlU can thiet khae (bhoga-sukha). Qr -

Ph~t

giao kh6ng eho rang etla di v~t eMt la euu canh eiia eUQe dai, nhung Ph~t giao e6ng nh~n rang eon nguai dm phåi co cae dieu ki~n v~t chat toi thi~u d~ eo th~ thanh e6ng trong dai song tårn linh. Due Ph~t kh6ng tach rai eUQe song ra khoi nhililg khia el;lnh ve xa hQi, kinh te, ehinh tr~. Cae phap etla Due Ph~t ve cae van de dl,lo due, tårn linh va triet hge duge nhieu nguai biet Mn. Nhung it nguai biet Mn, nhat la o phuang Tåy, eae phap etla Due Ph~t ve nhung van de xii hQi, kinh te, ehinh tr!. Tuy nhien, co råt nhieu bai giang ve eae de tai nay di rae trong eae kinh di~n eiia Ph~t. Thi du trong kinh Chuy~n Luån Thanh Vuang (Cakkavattishihanada, Truimg Bq, 26) eo noi ro rang eai ngheo (dalidiya) la nguon goe etla thOi v6 dl;lo due va tQi 16i nhu trQm cap, Mi tra, bl;lO dQng, han thu, dQe ae, v.v .. .. Vua ehUa thai

Phåp Am Xuån KY Mao 1.99

Qr-

hl,lnh phUe thu ba la kh6ng co ng nan (anana-sukha).

Qr - hl;lnh phUe thU tu la duge song mQt eUQe dm trong sl;leh, kh6ng co eae ae nghi~p ve thån, khAu, y (anavajja-sukha).

Dih dang lun y la m~e &tu la ba 10l;li hl;lnh phUe dau tieu deu lien quan Mn dieu ki~n kinh te, DUe Ph~t nhae nho truang gia rang hl;lnh phUe ve eua di, kinh te cm bang mQt phan mum sau da hl;lnh phUe tinh than, do song mi?t eui?e dm trong s~eh, kh6ng ti?i I6i. Tit mQt so thi dl,! nay, ta co th~ thåy rang Due Ph~t eoi vi~e 6n d~ tai ehanh la mQt dieu ki~n d~ tl;lo ra hl;lnh 5

phUc cho con nguai, nhu'ng Duc Ph~t khong coi Vl~C KhOng it nguai vAn con chua biet ban cMt cua sI,( 111m ra cua cai la can va dting neu cm noi ve v~t cMt thl,(c t~p thien d~ la gi. H<? nghI ding thien hanh, rna thieu m<)t nen mong d~o duc va tårn linh. Tom l~i, ngoi thien va nghe phap la thvc t~p. Dieu nay khong sai, dau khuyen khich sV phat tri~n ve v~t cMt, Ph~t giao nhu'ng dåy cm mm. la cai vo cua sV thvc t~p. Thl,(c t~p luon nhan m~nh ve sV phat tri~n d~o duc va tårn linh d~ thvc sV la nhiing luc tårn doi vai canh. K.hi noi ding toi t~o nen m<)t xii h<)i h~nh phUc, bOa binh va tv t~i. Duc thich cai nay ho~c khong thich di kia nghIa la chting ta Ph~t <4y: "san h~n khOng thl dUf!c d~p tat bang san dang song vm. nhiing cam th<? bang long, thOa man (lt;lc hr;in, mil phdi bang lang tit bi. Do la m9t sl! thr;it tuy~t th9) hay bvc h<?i (kh6 th9). Chinh luc nay la luc pbai dot'; "Con ngub'i can chiln tMng , . . - - - - - - - - - - - - - - - - - - - , thvc t~p. Ta se phai lam nhu san Mn bang lang tit bi. sl! GlC the nao vai chting? Dåy la dieu d9c bang lang tot, ich kj bang bO' het suc quan tr<?ng. Neu chung thi, va gid do'i bang Sl! cMn / ta cu ch~y long vong reu rao ve thØt". nhiing h~nh phUc suot dai thi th~t la phi, vi no khong co y Ph~t giao nham t~o nen m<)t xii nghIa gi ca. h<)i nai do m<?i sV tranh cMp :l K.hi ga.p mo. t dieu bat nhu y', : quyen 19i nguy hiem b~ len an; \ nai sV yen lanh, bOa binh cbe \ con nguai thuang bl,(c b<)i. Ta ngl! sV han, thua; nai sV vu cao, pbai lam gi khi b~ nguai khac ket an nguai va t<)i b~ pban doi cm trich? Truac bet, hiiy binh ~ch li~t; nai nguai tI! chien tinh d~ liing nghe xem h<? noi nhiing gi, co dting khong? Co thang chinh minh dugc tan vinh nhieu han ke dii thli.ng tri~u th~ nhiing lai noi do bat nguon tu m<)t di ca nao do, va co th~ nguai khac bang chien tranh vU khi hay kinh te; nai tinh thuang no dting ho~c khong. Neu do la che ngV hiln tM, sV tit te che ngV khuyet di~m, ta nen co gang tru ac d<)c; nai h~n thu, ghen gMt, ,I bO d~ hoan thi~n chinh minh. ac y va long tham khong o ue Dåy la dch rna nhiing nguai thOng minh se thvc t~p. long nguai; nai m<?i hanh d<)ng xuat phat tu lang tu bi; nai m<?i Nai nao co sI! roi ram la nai ay chung sinh, k~ ca nhiing lo~i nho an l~c co th~ nay sinh. Vi thieu m<?n nhat, deu dugc doi xit cong sV hi~u biet, nguai ta thuang bang, te ~ va thuang yeu; nai khong cMp nh~n nhiing lai phe cu<)c song an binh, hoa thu~n, binh. H<? tan la ho~c tranh ciii trong m<)t the giai day du v~t ~~) gay gat. Vi d1,l ve dch cu xit cMt, dugc hu60g den m1,lc dfch cua nguai 160 doi vai tre con. , ~. cao thuang nhat: sI! giac ng<) Tre con doi khi co nhiing lai Niet Ban, CMn Ly. noi rat thong minh nhu'ng nhieu b~c cha m~ l~i khong cMp LU9c dich theo ~n, båi dan gian m<)t dieu vi 'Buddhism in the Real World', h<? la ngum 160 (va Mn nhien la phdi han tre con)! Dåy NXB Parallax Press la nhiing suy nghI khong dting.

!

~r/

" 11'-

song trong Ph~t

Phap

Ajahn Chah Thich Håi Tåm trich dlch

6

Vao thai kY DUc Ph~t t~i the, Ngai co m<)t v~ d~ tit rat thong minh va kheo leo. M<)t hOrn, Duc Ph~t dang thuyet phap b6ng Ngai dt1ng ~y roi quay sang m<)t vj Ty kheo va hOi: "Nay All Lqi PM/, con tin dieu nay chang?" -- Tan giå Xa Lgi PMt dap rang: "KhOng, Bt;lch Duc ThlTon, con chua tin dieu nay". Va luc do Duc Ph~t lien khen ngqi: "Thr;it la tot, nay Al:i Lf!i PhQ't, con la nguiJi co thien tu rdt thOng minh. M9t nguiJi thOng minh thi khong bao gib' sdn sang tin VaG m9i dieu, anh ta se lang nghe bang tinh tMn cm mO', roi can nhctc sl! thr;it cua vdn de tru& khi quyet d;nh tin hay la khOng tin" .

Phåp Am Xuån Ky Mao 1.99

Dac Ph~t la m,,?t tårn guong sang ve måu ml!c cua m,,?t ngubi thlly. Nhflng gi rna Ton gia Xa Lqi PMt noi la dung, Ngai chI don gian noi len nhflng cam nghl th~t cua minh. M,,?t vai nguai co suy nghl ding, khi ta noi len nhflng di~m rna ta kMng tin doi voi lbi c4Y cua b~c thay, dieu do nhu la m,,?t sI! xuc ph~m voi thlly, nen h<? ng~i noi nhung dieu nhu the. H<? chI im l~ng va dong tinh. Qua cåu chuy~n tren, Dac Ph~t da gi'ri den cho chling ta m,,?t bac tMng di~p rang: "Ph~t tu phåi [a nguiJi co tri tu4, phåi cdn nhac kY [uiJng tru6'c khi tin VaD b{{t ky møt dieu gi. Dung co båo thu, co' ch{{p vi tri xii hØi cua minh, ta co thl h9C hoi Mt cu a do'i tU(fng nil o , ngay cå a nhiing em be nho".

tUng pMt giåy hi~n t~i, o bilt ca vt trf xa h,,?i nao, chac chan b~n se cam nh~n huong vt ng<?t ngao cua chånh phåp -- sI! song.

Hay nhin VaD nhflng cam th<? cua minh, ta se tMy nhung duyen co n6i len y nghI thich hay khong thich th~t la tro treu. Con nguai trong xa h,,?i thubng noi va suy nghl theo trf nho, Ph~t phap doi hOi con ngubi phai nhin nhån dling sI! th~t. Va nhu tM, d~ giai thich sI! th~t cho m<?i ngubi cMp nh~n khong phai la chuy~n de. Do do, hi~u duoc Ph~t phåp la kho khan. Neu ta hi~u duqc Ph~t phap, ta se thl!C t~p rna khong din phai dqi tro thanh m,,?t tu Sl, m~c &iu cu,,?c song cua ngubi tu Sl rat thu~n lqi M thl!C t~p.

Heraclite, m,,?t triet gia Hy L~p c6 d~i, bao rang: "KhOng ai co thl d{lt chdn hai [an tren cung møt dong nu6'c". Dieu do da noi len sI! chuy~n bien lien t1,lc cua con ngubi va the gioi sI! v~t hi~n tuqng. Tat ca hi~n huu ay Wc the gioi sI! v~t, hi~n tUqng, con ngubi ... deu la hi~n hUn cua tuong duyen, cMng luon dien ra trong vong nhån qua. Va cling chinh trong moi tuong quan nhån qua nay rna van de luån ly d~o Mc Ph~t giao duqc d~t ra duoi ten g<?i cua nghi~p thi~n va ac. Do do, noi den nhån qua - nghi~p bao la noi den m,,?t tien trinh t~o tac cua con nguai, va tir do hinh thanh dbi song an l~c ho~c kh6 dau cho m6i con ngubi; trong do, m6i tu duy va hanh d,,?ng C1,l th~ la m,,?t nguyen d,,?ng ll!c kien t~o nen tr~ng thai tårn ly an hay bilt an, kien t~o nen cu,,?c song h~nh pMc hay bilt h~nh. Tat nhien, trong suot tien trinh t~o tac (nhån qua - nghi$p ba o) do, con ngubi luon luon dong vai tro trung tårn va chU d,,?ng. dåy, thea lbi Dac Ph~t c4y, khong he co bilt kY m,,?t SI! chi phoi n110 boi m,,?t quyen nang, boi m,,?t dang t~o hoa, thlln thånh v.v ... trong tien trinh t~o tac ay, rna chI co con ngubi va cac hanh di?ng tårn ly cua no rna tMi.

Nhung neu chling ta dang bt rang bu,,?c boi gia dinh va nhflng trach nhiem khac thi lam sao co th~ thl!c t~p? Khong ft ngubi nghl ding, hinh tMc cu Sl thi khong th~ thl!c t~p Ph~t phåp. Do la y tuong hoan toan sai l'ilm. Du voi cuong vt nao, nghe nghi~p nao, la giao vien, båc Sl, ngubi giup vi~c ... ta cling co th~ thl!c t~p ngay trong m6i giåy pMt cua cu,,?c song, no nhu hoi tM cua m6i ngubi. Ta y thac nhflng dieu rna mat, tai, miii ... cua ta dm th<? du<?c. Tårn nay y tuong thfch tM, ta biet do la y tuang thich thu; khi kh6 th<? nay sinh, ta nh~n di~n chling ngay ... Ta co th~ tim thay h~nh pMc o dåu trong the gioi nay. Khong le ta trong cha m<?i ngubi cU xi'r tot d~p voi ta suot ca dbi sao. Dieu do la khong th~ co. Nen biet rang, cu,,?c song la don gian, ta phai biet duqc sI! th~t cua no. Dac Ph~t da tUng song trong the gim nay cha khong o dåu khac. Ngai da tUng co gia dinh nhung Ngai da nh~ ra nhflng gioi h~ va rang bu,,?c cua no. The t~i sao ta con nghi ngb ve kha nling thl!C t~p cua ngubi cu sI? Khong ft ngubi di nghe giang chI d~ nghe rna tMi, nghla la h<? khong thl!c sI! lang nghe, ngubi thi tan gåu nhflng chuy~n dåu dåu, ngubi thi phi pheo thuoc lå.. . Nghe phåp trong tårn tr~ng "khi nilo thi tMy giång xong nhl? .. . " thi lam sao rna co ket qua? Gia tri cua Ph~t phåp khong phåi o trong sach vo rna o trong dbi song kinh nghi~m cua m6i ca nhån. Neu ta nh~n biet Ph~t phap ngay trong ta, ta moi tMy duqc chån ly. H~nh

pMc va an l~c hi~n hUn ngay trong cu,,?c dai nay. Phåi kiem tim bang cach thl!c t~p khong ngiIDg trong

Phåp Am Xuån Ky Mao 1.99

AJahn Chah ('Uving Dhamma') ThTch Hal Tåm trfch djch

nhon quo Khai Thien

o

I. Djnh nghia Cac ton giao noi chung deu co quan ni~m khac nhau ve nhån qua. dåy, chling ta chI tim hi~u thulln tuy ve nhån qua thea quan ni~m cua Ph~t giao.

o

Nhån la nguyen nhån, qua la ket qua. Trong tM gioi tuong quan duyen sinh, m6i sI! v~t, hi~n tuqng deu co nhflng nguyen nhån cua no. Nguyen nhån cua m,,?t sI! th~ (phap) g<?i la nhån, va hi~n hUn (phap) cua sI! th~ dang ton t~i la qua. Trong moi tuong quan nhån qua nay, m6i hi~n hUn vita la nguyen nhån vita ta ket qua nhu sI! tulln hoan cua måy - mUa - nuoc - hoi nUoc ... Nguyen nhån chinh (tn,lc tlep) cua m,,?t hi~n hUn g<?i ta nhån, nguyen nhån ph1,l (glan tlep) co anh huang den qua g<?i la duyen (hay cac dleu kl$n phl,J thu9C); do do, neu noi du la nbån - duy~n - qua.

Il. N9i dung Trong tuong quan nhån qua, nhu da de c~p, con co cac yeu to duyen (trung glan) xen vao; do do, sI! thanh tl!u

7

mi?t qua hån la con tuy thui?e VaD eae duyen. Vi tM, å dåy ehUng ta din ghi nh~n mi?t so di~m nhu sau:

nay l~i g~p nhitng dieu Mt h~nh, va nguqe l~i, nguai lam vi~e ae l~i g~p may man.

- Trong giao thuyet nhån qua, mi?t nhån khong th~ dua den mi?t qua, hay mi?t qua khong th~ cm co mi?t nhån. Va nhån qua thuang la dong lo~i. Vi d\!: trung ga cM nå' ra con ga, chu khOng thl c6 truang hr;p trung ga nå' ra con vit . Nhu the' la khOng c6 sI! Mn lQn trong dong 10r;li.

B. Phån

- Nbån qua tuy elIng mi?t giong (dong 10QI), nhung do cae duyen trung gian xen vao, eho nen co th~ qua elIng loai v6'i nhån nhung vån khae vm nhån. Vi d\!: mqt nam mu(5'i nlu bå vao to canh thi m{in, nhung nlu bå vao hO nu6'c menh mang thi khOng m{in. SI! kMc bi4t nay tfly thuQc vao cae duyen (thu~n hay ngb,.!eh) va thea d6 rna quå hinh thanh. - Nbån qua - nghi~p håo la sl! hi~n huu etla eae moi tuang quan thi~n ae, ehånh ta V.V... , no thui?e phåp hitu vi sanh di~t von la hi~n thån etla y ni~m phån bi~t; do do, v6'i tårn thanh tinh va xa ly thi van de nhån qua nghi~p håo khong con duqe ban den.

Ill. Phon IO<;li nhon quo Th6ng thuang, mi?t qua khi hinh thanh no din co d1iy dtl nguyen nhån ehinh va eae nhån duyen ph\!, eho nen nhån qua duqe xet den qua nhieu goe di? nhu thO'i gian, khong gian, v~t ly, tårn ly v.v ... A. Pban

lo~li

(theo thOi gian)

lo~i nhån qua rna tit nhån di den qua rat nhanh. Vi d\!: an thi no, uang nU6'c thi het kMt , tue gi~n thi buon phi'en V.v .. .

1- Nban quå dbng thoi: La

2. Nhån quå khae thoi: La lo~i nhån qua rna thai gian di den qua co mi?t khoang thm gian. Va khoang thm gian do duqe ehia lam 3 lo~i nhu sau: - Hi~n Mo: Nghla la nghi~p nhån trong dai nay dua den qua håo ngay trong dai nay . Vi d\!: tuo'i nhå lo hge hanh eham cM nen 16n len trå' thanh nguili e6 tri thuc. - Sinh Mo: Nghla la t~o nhån trong dm nay nhung den dai sau mm th9 qua håo. Vi d\!: kinh Dia Tr;lng båo rang ai hay treu trge nguifi, dm sau se thae sinh vao 10r;li vuqn, kM. - H~u Mo: Nghla ta t~o nhån trong dai nay nhung den cae dai sau m6'i th9 qua håo (xem lruy$n tien thon, BOn Sinh, BOn Su). Ba thO'i nhån qua nay vi co mi?t thai gian tuang doi 6n dinh (c6 khoång cåch), do do ehu.ng duqe xep VaD l~~i d~ nghi~p. Cling co trUang hqp do eae nhån duyen trung gian can thi~p m~nh VaD tam eho nghi~p qua trå nen kho xae dinh ve thm gian va ehirng lo~i. Trong trliang hqp nay, ehu.ng duqe g9i la bilt dinh nghi~p. Ba thm nhån qua, dong thm eling la eåu tra 1m t~i sao (mt?t so truang hqp) co nguai lam lanh trong dai

8

lo~i

2 (theo vtJ,t ly va ta.m ly)

Caeh phån lo~i nay nham cm den sl! bi~u hi~n etla nghi~p qua thOng qua thai di? tårn ly tiep th9 nghi~p, dong thai noi len nhitng khoang caeh khae nhau etla nghi~p qua giua tårn ly va v~t ly, giUa nt?i tårn va ngol;li canh.

1- N()i tårn va ngo~i gi6i: Nbån qua bi~u hi~n å trong tårn ly etla eon ngum duqe g9i la nhån qua nt?i tårn (nQi glol) va nguqe ll;li la ngo~i canh (ngoQI glol). Nhu truang hqp mot v~ su b~ vu khong phai å tu, thån v~ ay å trong tu nhung tårn v~ ay thi an dinh, ly tM, giai thoat. Nhu tM, nghi~p qua em bi~u hi~n å thån cM khong bi~u hi~n å tårn .

2- Tårn ly va v~t ly: Sl! bi~u hi~n khae nhau etla nhån qua tren elIng mt?t eon ngum duqe ehia thanh hai ph1in: tårn ly va v~t ly. Nbu mi?t nguai co thån th~ (the chat VQt ly) xau xi, kho nhin, nhung tårn thi thOng minh va sang suot, hien tit, dt? luqng va tu t~p tot (tuong tl,! nhu vQY dol vol cåc truong hQp khåc nguQc IQI). Tuy nhien, eling eo truang hqp duqe phu6'e håo ca hai mat thån va tårn, ho~e nguqe l~i.

IV. Cåc ph<;lm tru nhon quo Co th~ noi rang nhån qua la giao ly gan lien v6'i dai song tu t~p etla hang Ph~t ttr, gan lien v6'i eae van de luån ly d~o due etla con nguai; va nhån qua da nghiem tue d~t ra van de traeh nhi~m etla eon nguai doi v6'i ehinh tl! thån eung nhu xa ht?i. Båi le, Due Phåt d~y rang: "Con nguili la ehu nMn da nghi4p, la ke thua tI! nghi4p" GOng Chl Il, Hl lhfch Mlnh Chou, VI$n PhQt H9C VQn HQnh, 1982, tro 101). Tit do, nhån quå duqe ban den th6ng qua eae ph~m tru ca ban etla dai song con nguai. - Nhån quå: van de luån ly d~o due Ph~t giao Tru6'e Mt, giao ly nhån qua ~y con ngum tMe tinh trong cae hanh di?ng tl;lo tae etla minh d~ xa lanh cae vi~e ae va n6 ll!e lam cae vi~e lanh nham dem l~i sl! an vui, thanh binh eho eut?e song. Giao ly nhån qua ehU tr9ng den van de thi~n ae, tUe la van de luån ly dl;lO due etla con ngum noi ehung va etla hang Ph~t ttr noi rieng. Tuy nhien, van de tr9ng yeu etla giao ly nhån qua la å eM no d~t ra traeh nhi~m ca nhån etla m6i con nguai doi vm eae dieu ki~n song etla con nguai ay. Do do, khong th~ quy u6'e giao ly nhån qua - tue luån ly d~o due Ph~t giao - theo khuon måu u6'e l~ nhu lu~t phåp duqe ban hanh trong xa hi?i. Chång hl;ln, mt?t nguai ph~m ti?i, lu~t phåp se tritng ph~t Y khi hanh vi ph~m tt?i duqe xae dinh - nghla ta y da thl!e hi~n dieu ti?i 16i. Trong khi, v6'i d~o due va luån ly, anh ta se eo tt?i ngay khi nhitng Yni~m tt?i 16i (xau åc) phåt sinh trong tårn etla y, m~e du do cm la y nii.!m cM ehUa phai la hanh Phap Am Xuån

Ky Mao 1.99

vi. Do do. trach nhi~m ca nMn theo giao ly nMn quå. å dåy. la trach nhi~m cao nhåt d6i vcri thåi d9 tårn ly d~o duc da m6i con ngl1ai. rna khong phiii la trach nhi~m theo quy uac lu~t phap trong xa h9i. Trong m9t so truang hgp. nhung ngl1ai khon ngoan co th~ chay tr6n phåp lu~t. nhung vai luån ly d~o duc. h<;> khong th~ ch~y tr6n luang tårn cua chinh minh. Vi the. neu dling tren phuang di~n giao d1,Ic. giao ly nhan quå thl!C la m9t phuang phåp giao d1,Ic vo cimg lanh m~ va tfch cl!c. Vi ngay tit d'llu. tinh th'lln nhån quå da dua con ngl1ai ve vai chinh no. Con ngl1m phiii hoan to an chiu trach nhi~m ve nhftng tu duy va banh d9ng cua chinh minh. H~nh phUc hay kh6 dau la do minh tI! t~o cho minh. d dåy khong he co m9t sI! tritng ph~t hay ban thuång nao. cling khong co mot giao dieu hay tin ly nao co th~ thiet l~p tren ca så nhån quå cua Ph~t giao. M9t nen luån ly d~o duc nhu tM. neu dugc ap d1,Illg vao m6i con ngl1ai. gia dinh. h<;>c duang va xa h9i. at hån se dua den m9t cu9c s6ng an l~e. h~nh phUe.

- Nhan qua: khOi di~m eua tien trinh giai thoat Nhu da de c~p. giao ly nhån quå d~t tr9ng tårn vao vån de thi~n ac. chånh ta. tot xau v.v .... tuc la cac van de lien quan den dai s6ng d~o duc cua con ngtrai. Tuy nhien. do cling la di~m khåi d'llu cua con nguai d~ di vao d~o. Nhung Mi vai Ph~t giao. sI! giac ng<? va giåi thoat khong cm ditng l~i å linh vl!c nhån quå - thi~n ae. rna no con di xa han nua. do la di ra khoi tM giai pMn biet. d6i dai gitra thi~n ac (thl,le t<;ll glol thoot). Vi le. Due Ph~t d~y eae ph3p la vo nga. Do do. m<;>i sI! pMn biet thi~n ac. ehånh ta. .. deu la san phåm cua y ni~m v6n sanh khåi tit sI! co m~t cua nga tuång. d dåy. dieu t6i quan tr<;>ng la hay n6 II!C tu duy va nh~n ra ding khong he co m~t båt lu~n m<?t nga tuång nao thl!e sI! hi~n hi1u; tat ca la vo nga. Khi nh~n ra dieu nay nghla la da buac len duang d~ di vao the gim thl!C t~i giåi thoat - m9t tM giai vugt len tren m9i Yni~m pMn bi~t. m9i nga tuång dien dåo. the gicri cua sI! thanh t~. xå ly va vo ni~m. T~i dåy. th'lln ehet sinh tu eua nhån quå khong con nua. vi ding khi nga tuång duqc buong bO thi tham ai va eMp tM se tieu tan. va khi nga tuång. tham ai va eMp tM b~ do~n di~t thi tr1,I e9t eua the gim tuang quan nhån quå. cua nghi~p Mo thi~n ac da b~ s1,Ip d6; dåy la y nghla cua Niet ban t6i thuqng.

V. MQt 50 nh(ln dinh

ve giåo ly nhan quå

Qua cac ph'lln duqc trinh bay å tren. nhån quå co v~ tri råt quan tr<;>ng trong vi~e giåi thieh sI! khae bi~t nghi~p quå å m6i con ngum. va thiet l~p nen m<?t nen tång d~o duc luån ly Ph~t giao råt nhån bån va Heh el!e. Nhån quå theo Ph~t giao khong phiii la d~ m~nh. eling khong mang tinh cMt tien d~ cO' hi1u. Båi le. sl! hi~n hi1u cua con ngl1m khong dan giån cm tuy thu9c vao cae nhån da gieo trong dai s6ng qua khU. rna no con tUy thu9c ngay nai cac hanh d<?ng (nghl~p mål) t~o tae

PMp Am Xuån KY Mao 1.99

trong hi~n t~i. Dieu nay cling khai ph6ng cho con ngl1ai m9t 16i di nang d9ng. Hch cl!e d~ vugt qua m9i tra ng~i cua nghi~p qua. th~m chi co th~ cMm dlit dong sinh tu kh6 dau ngay t~i eUge dm nay. Thl!e ra. theo lai Due Ph~t ~Y. tåt ca nghi~p quå (elia ve IUQng kiep quo khCs) da t~p trung vao tMn nam uån nay roi. van de con l~i la banh vi t~o tåe (xCse) gitra tMn can va tM giai. noi c1,I th~ la nhftng nghi~p mai duqc t~o tae thong qua sI! giao tiep gitra 6 can. 6 tr'lln d~ Y thuc (hay 6 thCse) cam th9. vui. buon. kh6. l~c ho~c khong kh6. khong l~c rna thOi. Tit do. 16i di cua gi ai thoat chån thl!c. thl!c sI! khong phai la nghi~p qua cua nam uån. rna chinh la banh vi t~o tae eua nam uån. Cho den khi nao chling ta ng9 duqc ding nam uån la vo nga. chling khong co ti! tanh va khong con tham ai va cMp tM nam uån la ta. la clia ta. la tl! nga elia ta; ngay lue do. nhån qua - nghi~p Mo se khong con hi~n hi1u. Trong kinh di~n co noi ve nhån qua xuåt the gian. nhung thl!c ra. neu ngay t~i the gian nay rna phien nao. l~u ho~c da duqc do~n t~n thi xuåt the ehinh la t~i the. eling nhu hoa sen da vuan len khoi m~t DIrac va nå r9 giua hu khong vo t~n.

VI. Ket Lu(ln NMn qua - nghi~p Mo la phåp duyen sinh. do do khong co ly do gi rna no thuang tr1,I vinh hiing. Vån de la n6 Il!C t~n d1,Ing nang ll!c cua tri tu~ soi sang bOng rna cua tl! nga d~ di vao eMn trai thl!c t~i nhu thl!e; do ehfnh la hinh anh elia b~e A La Han da ehåm dlit dong sinh tu luån hOi ngay tren manh dåt tr'lln the nay. Va doi vai ngl1m Ph~t tu. c'lln phåi hi~u ro nhån quå. xåy dl!ng niem tin tren ca så cua nhån qua. d~ tit do kien tao cho minh m<?t dai song thanh binh. an l~c . Kinh Phåp CU. Duc Ph~t ~y rang: "Y ddn dau CCle pMp. y lam chU tt;la tele, d()'i vm y nhilm O, noi niing hay hanh d9ng, khO' nila bu6'c thea sau, nhu xe (dl) thea chan w;U kea, .. .. do'i Vlfi y thanh tfnh, an lt;lc bu6'c thea sau, nhu bong khOng fiJi hinh" . Khoi Thien, 1998 ,

_

J

mua xuan ay Lang lång gio mat måy hien Thm Kinh Bat Nha vang trien nui xa Mua xuån åy. thång nam qua Mai chUa ngoi do. c<?i hoa Mai vang Cåy cao Hoa D~i. Hoang Lan Nang len canh trUc nhy nhang lai kinh My gia dång nguy~n chån thanh Qu xin non nucre an binh mu6n phuang Qu xin thOn xom ph6 phuang Mu6n nhil hung ~ bOn phuang hai boa Em tha tuai mat ao boa Nguy~n tårn thanh t~ dång hoa cung duang Nang hong tren toc em thuang Mua xuån må h9i b6n phuang Thanh Binh ... Tu~

Ngo

9

m.ua Xuan nao

la m.ua Xuan cua 'ta Hoc ThuQng Thieh Due NI$m

a giap ml'?t vong

365 ngay, t~on d'lly 12 thang, m<?i ngl10i l~i don mi1ng XUAN . Khong ai bao ai, m<?i ngl10i deu chan chaa ml'?t niem cam thOng hi~u biet m~c nhien voi y nghla XUAN den la tron d'lly ml'?t nam, la se them ml'?t tu6i, la åm th'årn nuoi duang trong tårn hl ml'?t niem hy v<?ng o nam moi voi ml'?t tuang lai tuoi sang ctla mua Xuån. Con ngl10i von dl da song nhieu vm ho ai Mo, song nhieu voi kY ni~m . Hoai bao, uoc mo ml'?t tuang lai sang l~ng, ml'?t h~nh phuc ben låu, ml'?t dm song thoai mai. Nhung hoai bao uoc mo thl bao gio cfulg vån la uoc mo - hoai bao, khong khi nao co duqc nhu y muon. Chan nan voi uoc mo, moi mon voi hoai bao, con nguoi l~i quay ve song voi nhung kY ni~m ctla qua kha. Nghla la uoc mo khong d~t tMnh tr<?n v~n, nen l~i song voi nhung kY ni~m qua kha bang hOi tuong, bang cach thåm-my-h6a nhung ky ni~m do, d~ roi dua den tr~ng thåi tårn ly chån nan voi tuong lai, quay ve voi qua kha. Ma tuong lai thl chua den, qua kha da qua roi! Ban tanh con ngl10i thucrng choi bo thl;Cc t~i, nen tim ve qua khu va hy v<?ng tuang lai. Nhu v~y roi tårn thU'c con ngl10i luån hOi quanh quån l~i qua qua kha va tuong lai.

C

ca

Nhung t~i sao con ngl10i l~i tiec nuoi qua kha, hy v<?ng tuong lai? Bai tårn ly con nguoi thucrng la bat man voi hi~n t~i, du la ml'?t hi~n t~i h~nh phUc. C6 nhån da tirng noi: " Sang trong hr,Jnh phUc ma khOng biet hr,Jnh phuc" . Da khong biet minh dang song hanh phUc thl lam sao giii duqc h~nh phUc! Ml'?t thieu nU khi con dang tu6i mang to, tårn hon trong sang ngåy tho, duqc cha m~ cung chlu, anh c~ san soc. Ngay ngay cap sach den truong duqc th'lly thuang b~n men, nhung khong bao gio thieu nU thoa man voi canh song hi~n t~i do . Co luc co bat man voi canh song h~nh phUc hi~n t~i, quay ra than th'åm vi cam tMy minh khong duqc tl;C do, cam tMy minh con nho be vm cha m~, anh c~ em, cam tMy minh khong co quyen d~ do~t, cam thay minh khong han chUng b~n, cam tMy minh b~ l~ thul'?c m~ cha ... Thieu nU mo uoc duqc lam ngl10i 160, duqc tl;C chU tl;C do, Den xoay tim b~n trai va qua thl!c noi moi trllcrng moi nay co duqc sI! chiu chul'?ng. Tårn hon co cam thay thoai mai. Thieu nU hanh di~n tMy minh 160 han va luc nao cfulg duqc Dam nhi khen t~ng, san don, nuong chlu nhu ml'?t nguoi quan tr<?ng tren coi dm nay. Thieu nU nghl rang thucrng ngay cm g~p nhau trong thoi gian

10

ngan ngili rna long vui tuoi phai ph6i nhu v~y . Neu song g'ån ben nhau voi b~n trai nay chilc mai mai se duqc ~nh phUc gap tram ngan l'ån hon la song voi cha m~. Tir do, nm long thieu nU da nåy no nguon vui h~nh phuc vm ngl10i dung khac h<? dem long nho thuong. Tir nho thuang dua den thåi dl'? dill khoat la xa cha m~ d~ song g'ån vm ngl1m b~n khac h<? kia hy v<?ng hucrng nhiing ngay h~nh phUc ben låu. Nhung thl;Cc te tru h~nh phUc nay qua u gia t~o, ngan ngili, d~ roi tiep theo sau do thieu nU mat d'ån d~c tlnh hOn nhien trong trang va phåi song trong rang bul'?c, lo åu, suy tu va tir tir chlm såu vao phien l~y. Tir tir thieu nU tMm m~t va bat man cul'?c song hi~n t~i . Båy gio hoi tucrng tiec nuoi nhiing ngay tre tho da qua, voi bao kY ni~m em dem khi con song voi cha me th'lly b~n. Nhiing kY ni~m qua kha khong bao gio tro l~i! Thieu nU khong dåm th~t tårn nhin vao cuqc song thl;Cc t~i, vi thl!c tai oon ~p nhiing bat man phil pMng, nen cm con biet mo uoc mqt tuong lai sang stla han? Nhung tuong lai hay con xa voi, nao co hanh phUc cMn th~t?! Tårn thuc con ngl10i kh6 dau vi Mt man voi thl!c t~i, nguon goc ctla sl;C Mt man kh6 dau la tham v<?ng fch kY . H~nh phUc vlnh vien ctla con ngl10i la khi nao con nguoi biet song tri tuc, biet song khiem nhuong, biet nhin thång vao thl;Cc t~i va song voi thl!c t~i, biet minh biet ngl1m. Nguoi biet song tri tuc thl du nam ngil duoi dat, O nM tranh vach la, an cam vm dua muoi cting vån cam tMy h~nh phUc. Ngl10i song biet minh biet nguoi, thl du lam do d~, lam nguoi c~n v~, cuqc song tay lam cMn bUn cting cam tMy h~nh phUc. H~nh phUc nay moi th~t la mua XUAN vlnh vien. Ngl1qc l~i, ke long d'lly tham v<?ng feh kY, cm biet minh rna khong biet nguoi, dua doi theo danh lqi ai tinh, thi du co tram ngan mua Xuån den, muon v~n chim en lU<;ID, ngan phu<;IDg hoa rI'? no, h<? cfulg vån khong tMy duqc mua XUAN, vån tMy coi long h<? khong duqc an lanh, dm h<? vån khong duqc thanh than, hOi tårn h<? luc nao cfulg tranh han sq thua, long h<? luc nao cfulg tham muon lam cha, lam vua thien h~. Vi tham v<?ng nen tiec nuoi nhiing gi da mat, sq s~t lo åu nhung gi se mat. Vi tårn dam chim trong du danh d~t lqi, nen h<? phåi ngoi hOp tran suy tlnh mlCU tt'ån chuoc qui d~ phå huy, d~ ham h~i nguoi khac mong duqc ph'ån han ve minh. Nhung tårn hon nhu the thl luc nao cting cam tMy mua dong gia buot, mua he nong nl;Cc, va luon luon song trong bl;Cc tuc, uat uc h~n thu. Phåp Åm Xuan Ky Mao 1.99

NghIa la vinh vi~n khong bao gia co mua XUÅN chån th~t vm. hq. Vai nglim con Ph~t phåi lam tM nao d~ co Mua Xuan chån th~t mien vi~n? M6i nåm VaD dem ba mum giao thita, ngliai con Ph~t clt hanh l~ ruac Via Di L~c, dong thai cillig la l~ t6ng cl!u nghinh tan. T6ng cl!u nghinh tan nghla la t6ng kha di cn, cai th6i hoa, di Mt hanh di, d~ tiep don di mai, cai tien bl'?, di an vui h~nh phuc den. Nhung thl!c sl! trong dai ngliai da biet baD nin t6ng cl!u nghinh tan, da biet bao Hin hy vqng mua Xuan mai den d~ duqc huång bOa vui h'.lnh phUC, rna co baD gia bOa vui h'.lnh phUc den vai minh nhu long minh mong dqi dau? Thlt nhin kY VaD chfeu sau thåm cua kh6 dau va h'.lnh phUc, chling bat nguon tit dau? Phåi chång kh6 dau va h'.lnh phUc la do chfnh long minh? Ph~t d<,Iy: "Tat cd deu do tam tg,o nen". Khong lam no l~ cho tham dl,lc thi lam gi co sl! truy eau du6i bat danh lqi ai an? Ma da khong co truy eau du6i bat cho dl,lc vqng thoa man thi lam gi co kh6 dau? Khong tMy minh la quan trqng giua cu<,?c dai thi lam gi cam tMy thua-thi~t, tMpcao, rna da khong cam tMy thua-thi~t, thåp-cao thi lam gi co trao dång ngh~n ngao uåt h~n, kh6 dau vi tranh gianh ganh t!? Hinh anh Dac Ph~t Di qc da noi len tårn hon hy xa V! tha muon thub. Hoa Xuan h'.lnh phUc r<,?n nb ca ngliai Ngai va khap ca tran gian. gia phUt Trong thieng lieng trU t!ch t6ng cl!u nghinh tån do, ngliai con Ph~t d6i di~n truac tuqng N gai Clt hanb d1;li l~ giao thita t6ng cl!u nghinh tan, tårn co th~t sl! chån thanh tha thiet låy tam tit bi hy xa cua Ngai to di~m cho tårn minh, låy dai dac dl'? bao dung cua Ngai lam gliang sang soi 11;li long minh, d~ xem tM trong ml'?t nam qua minh da baD lan 11;ly Ph~t, cho den gia phUt tru t!ch giao thita nay nh~n them ml'?t tu6i rna tam hOn minh da co chUt nao tien b<,? trong chieu huang thånh thi~n chua? Theo dong nam thang, theo l~ t6ng cl!u nghinh tån, nghIa la bO xåu ac d~ huang ve hao quang sang mai rna ta da thl!c sl! quyet tam t6ng kha tham dl,lC feh kY nm long ta chua, d~ don nh~ huang hoa moi cua hy xå tit noi Dac Di L~c? Ta da thl!c sl! tiep ~n nguon tit bi hy xa baD la nm Ngai chua? Neu chua thi vi~c Clt hanh l~ giao thita, ruac Via Di L~c cm la l~ l'.lY Ngai bang than xac ao y, bang huang hoa hinh thac rna long con day nga si, nga kien, nga m1;lng, nga ai, sl! l~ bai do cm la hinh thac to di~m them cho long tham vqng tang trliång rna tMi. Phåp Am Xuiin Ky Mao 1.99

D~ cho dac hy xa cua Ph~t Di qc thåm nhuan, tMm

sau VaD than tam, d~ cho long ta rl'?ng mb nb nl,l cuai hoan hy tren doi moi tit hoa, d~ cho dai ta duqc thanh than giai thoat, ta hay nhin VaD hinh dung Wc Di L~c d~ g<,?i rlta coi long ta, ngo h'hu phån dnh thanh t!nh hoa hanh dl'?ng cua ta. Ta dem Mt tam thanh thanh t!nh nhin sau VaD Wc Ph~t Duang Lai H'.I Sanh Di qc: Hay nhin sau VaD bOng dung Tu Phl!-. Doi rru'1t Ngai cd nguan biln tinh thuong. NI!- cut'Yi Ngai oi gidi thOiit khOng lut'Yng Han thanh thoat 19,c giiia vut'Yn Hoa Dg,o. Hoc Thuc;mg Thieh Due NiEilm (Ph<Jt HQe VIEiln Quoe Te t<;li Hoc-Ky)

sam h6i "'e nam ...

CUOI

Thieh Nguyen D<;lt

Sam h6i nghla la låy lam h6 th~n voi nhiing 16i l'hm thu<,?c ve hanb dl'?ng, lai noi, nhåt la y nghI da gåy ra, va dong thm the nguyen vm. long minh, vm. chu Ph~t, chu BO Tåt, Thånh Rien Tang khong con sai ph1;lm 11;li nhiing 16i l'hm dy nua. Do la y nghIa sam h6i cua nha Ph~t, khac vai vi~c xin tl'?i cua nhiing ton giao than quyen. sam hOi cua nha Ph~t phåt sinh tir y thac tl! giac, mu6n dm s6ng d1;lO dac cua minh duqc tien b9, s6ng an vui h1;lnh phUc, va thån minh khong lam dieu ac, mi~ng minh khong noi dieu du, y minh khong nghI dieu Mt thi~n d~ tac h1;li den tårn lanh san co, den sl! s6ng cua sinh linh, rna trai lai con lam vi~c lanh, noi dieu ngay th~t, nghI den nhiing dieu lqi feh cho ke khac, cho cl'?ng dong xa h<,?i. Vi v~y, thl!c hi~n m<,?t bu6i sam h6i, ngoai nhiing hinh thac nghi l~, mu6n day du y nghIa, truac tien nglim Ph~t tlt xung tt,tng bon dac tu, bi, hi, xd. Tit la v~n dt,tng ba nghi~p than, mi~ng, y VaD vi~c lanh d~ hOi b6 cho chfnh minh va mang den cho ke khac niem an vui lqi 11;lc. Bi la dilng mqi phuang cach t6t lanb cua thån, mi~ng, y d~ tieu di~t nhiing phien nao noi tårn, tieu trit nhillig n6i kh6 cUa ke khac, giup hq vuc;n' qua nhillig gia phUt nguy kh6n. Hi la vui ve lam cac dieu lqi feh cho minh, cho ngliai, nMt la vi~c lqi tha, c6 vo va chia se vm. ngliai khac lam vi~c lanh, cM khong sanb tårn th6i chuy~n va ganh t!, ghen gMt khi minh khong lam duqc dieu lanh nhu nglim khac lam. Xå la lia bO mqi dieu Mt Vi~c

11

thi~n, m9i tham dlu, k~ ca nhteng dieu phl1ae thi~n da lam. Vi om giU nhteng Ynghl ve dieu Hlnh minh da lam tue la con eMp tn1ae va tårn sinh bi thir, so do may mUn, va phien nao phåt sinh tir do. BOn due tir, bi, hi, xa (b6n duc nav chung sinh dau c6, nhung vi ve minh phian nao ngOn ch<';ln nen kheng ph6t sinh rQng lon dU9c) dl1ge xl1llg tl;ll1g ngay khi bu6i sam hoi bilt dllu la d~ nhiie nho ngttm P~t tir cha quen con dl1<mg thi~n, khoi ~y Ph~t tårn sån co.

Tiep theo la vi~e le kinh Tri Tu~ Båt Nha. Ngttm the gian neu khong co tri hi~u biet ve luån ly d~o due, ve khoa hge, ve tårn ly, ve kinh te, ve ehfnh tr~, ve kinh nghi~m song, ve nghe nghi~p ehuyen mon v.v ... thi dm song tro nen tMp kem, thua thi~t va khon kh6. Huong la dm song d~o, dai song vttqt len tren the gian l~i cang cm doi hOi tri tu~, doi hOi st! nh~n ehån tren m9i st! v~t nhl1 tht!e, d~ tir do vttqt thoat m9i n6i kh6 eua the gian. Due Ph~t da rai bO eung vang di~n ngge, vg d~p con xinh eling nha sOm nh~n thue le vo thl1<mg gia huyen eua kiep ngttm, va Ngai da truy t1lm d~o giae ng9 giai thoat. Due Ph~t da giai thoat la nha d~t dl1ge tri tu~ Båt Nha. Vi v~y rna tri tu~ dl1ge de eao len hang dllu trong Ph~t giao: "Tri tu~ la ml! cua het thåy chu Ph{lt", tri tu~ la st! nghi~p. Ngttm Ph~t tir khi sam hoi, xl1llg tl;ll1g tri tu~ eling khong ngoai y nghla åy. Chl1a du, ngttcri Ph~t tir con phai kinh le ngoi Tam Bao: Ph{lt, PMp, Tang. Phl)l la b~e d~o sl1 dl1a dl1<mg cm loi hl16ng ve neo thi~n. Phåp la giao phap, ehån ly rna Due Ph~t da tht!e ehUng tir kinh nghi~m song, kinh nghi~m tu t~p thoat kh6. TAng la thanh phm xuåt gia, xa rm nha the tI,le, n6 lt!e tu t~p thea h~nh Ph~t, låy vi~e d9 tha lam h~nh nguy~n toi thl1qng hl16ng den. Ngttm Ph~t tir t~i gia hay xuåt gia kinh le ngoi Tam Bao Ph~t, Phåp, Tang eling con co y nghla tt! ~n vai long minh hay luon luon tro ve vm DUe Ph~t tai tårn, y thUe sang suot binh dil.ng, due tfnh bOa hgp. Ngttai Ph~t tir xl1llg t1,lng bOn due Tit, Bi, Hi, Xå d~ v~eh eho minh m9t con dl1<mg thi~n, kinh le tri tu~ (BOt Nha) d~ soi r9i tårn tri eua minh mong tht!e hi~n con dl1<mg thi~n åy, va kinh le Ph{lt, PMp, Tang d~ quy d~ eho minh m9t loi tin ngttfulg minh ehånh, lam d9ng lt!e eho tinh cam, due tin m6i khi g~p nhung buon dau tuy~t v9ng trong dm rna tårn tri khong sao giai quyet dl1ge di giåy phUt nguy ~eh eua e6i long. Nho sl;! biet an Ph~t, nl1ang tl;!a lai kinh tieng k~, va sl;! nhae nho, an ui, khuyen khfeh eua hang thi~n tri thUe tang gia, ngttm Ph~t tir t~i gia cang tro nen dling manh han nua trong dai song d~o due tien b9. V~y thi, ngttm Ph~t tir luon luon thl;!e hi~n vi~e sam hoi thl1<mg xuyen, khong dqi den ngay 30 (th6ng thleu la ngay 29) ho~e ngay 14, hay d~ Mn ngay 30 euoi nam. Sl;! tu t~p tht!e ra nen thl1<mg xuyen nhl1 v~y, nhl1llg ngl1ai Ph~t tir ehUng ta tir hoi nao den gia eu m6i thång sam hoi hai 1m hay dqi vao d~p euoi nam, dem 30 tn1ae phUt giao

12

thira. Nhieu lue ngttm Ph~t tir t~i gia cm lo lam an va b~n r9n, nen vi~e sam hoi m9t thang hai 1m, ho~e vao d~p euoi nam eling khong tht!e hi~n n6i. Nhl1llg ehil.ng le ngttm Ph~t tir mai lo dm song v~t cUt khong thoi! Ben e~ dm song v~t eMt do, dm song tinh thm eling th~t quan tr9ng va con h~ tr9ng han dm song v~t eMt nua; neu tinh thm sa sut, dm song v~t ehåt eling sa sut theo. Cho nen, ngttm Ph~t tir ve ehUa sam hOi hong danh la m9t trong nhteng hinh thUe d~ dl1a tårn tri tro l~i thanh binh. M9t thång hai 1m hay d~e bi~t la euoi nam m9t 1m vao tn1ae giao thua eling giup vi~e khoi l~i nhteng hanh d9ng, nhteng lai noi, nhteng y nghl eua minh trong nhung ngay thång eua m9t nam phåi bon ehen, tranh tM, ehung dl;ll1g vai hoan eanh phUe t~p eua xa h9i. D~ tiep don gia phUt giao thira, gia phUt thieng lieng eua m9i con ngttm song tren m~t dåt, m6i dån tge deu co nhteng tl;le l~ khae nhau, nhl1llg y thue ve m9t di gi mm me mang den trong nhteng giåy phUt va tMi gi an tai, tru dån tge nao eling co m9t st! cha mong nhl1 nhau, cha mong vm nhteng niem ehUa ehan hy V9ng. D~e bi~t, ngttai Å Dong trong truyen thOng le nghla d~o due, t6 tien ong ba, va nhteng quan ni~m eho ding m9i thua thi~t, xui xeo, nhteng dieu khong tot lanh eua m9t nam eii se he't va nam mm phUe 1ge se den. Vi the' ai nåy trong eai gicr phUt thieng lieng do, deu d9n s~eh tårn tl1, hl1ang ve nhilng dieu tot lanh, va cha m~ co khong la rlly con di, anh e~ em giU niem bOa kfnh. Ngl1ai Ph~t tir ve ehUa sam hoi euoi nam m9t 1m eiing d~ phåt lo nhteng eai gi minh da t~o tae khong dl1ge nhl1 y, trUt bO nhteng dieu xllU va sira so~n tårn tl1 d~ t~o l~p va phåt tri~n thi~n nghi~p eho gia dinh dl1ge em åm, an lanh va h~nh phUe.

M9t nen hl1ang khån l~y tn1ae ban tM t6 tien ong ba, m9t eåu hong danh sam hOi euoi nam, vao dem 30, tn1ae ngo i Tam Bao, ehil.ng khae nao nhteng thm dl1ge, g9i rira bao nhieu buon phien, m~e cam, thua thi~t, rui ro, va ehfnh di giåy phUt do la mua xuån bilt dllu lo ~ng, la lue con ngttm tro ve vm st! song vui tl1oi, thanh thån eua tårn hon. Do la d9ng ll;!e eua sl;! song trong nhilng giåy phUt nha t~o dt!ng l~i nang lt!e eua tårn linh, d~ con ngttm bilt dllu m9t eUge song mai, mai vai mua xuån tran tre nht!a song xanh tl10i eua v~n v~t, rna eiing ehfnh la sue song muon dai eua con ngttai, khi tåt ca dl1ge nuoi dl1fulg, nång do hOi nhteng Y thue d~o due tien b9, xa ly phien mu9n. Sam hOi euoi nam la m9t bi~u 19 cm thiet d~ nuoi dl1fulg tårn linh, khai ~y tiem thUe, nhae nho tårn tri, va hl16ng tårn tri ve nhilng mua xuån eua vii tr1,l v~n v~t tl10i måt, d~t thanh nhteng sue song. Sam hoi euoi nam la giao di~m eua thcri gian tårn ly vm mua xuån mien vien. Thich Nguyen Dl,lt

Phap

Am Xuån Kj Mao 1.99

duqc ngm pMp ve nha an Tet, vi~c phOng tM canh gac

tra nen long leo. Nhieu don V! hliu nhu cm con co cac toan gac va thuang tI1!c chieu l~. Th~m cm nhieu noi lai an nh~u che chen dan ca ngay t<;ti c6ng gac. Quån då'n mien Nam an cai Tet qua 16n, mc;>t cai Tet M~u Thlln nam 1968 di vao l~ch sit dau thuong ctla dån tc;>c va lam rting dc;>ng du lu~n the gim. Hom nay mong mc;>t Tet M~u Thlln, mc;>t gia nua la man phi en tI1!c ctla Thieu ta Tri. Don v~ ctla ong nam ve hu6ng Dong Bac ven do Sai-Gon. Viing nay dang b~ ap h,(c tiln cong ctla Vi~t-cc;>ng. Cac dai phat thanh va tcuyen hinh nhik di nhac l<;ti tirng phUt la l~nh dm tr<;ti 100% to an quån va l~nh gim nghiem 24/24 gia to an th~ Bi~t-khu TM-do. Tilt ca quån nhån cac cilp dang ngm phep phåi tuc toc tra ve don v~, neu a xa tm phåi trinh di~n don v~ gan nhilt nha noi nay thOng bao cho don v~ goc biet va giup phuong ti~n di chuy~n. Mc;>t vai noi ve hu6ng Bac Sai-Gon da tMy xuilt hi~n cac toan d~c cong Vi~t-cC;>ng. Hq da dc;>t nh~p co tM cac nha dån, cac chua, cac tfl,lc lC;> giao thOng dån vao thtl do. Hq ciing da chiem giU mc;>t vai don bOt le te ctla D~a phuong quån, Nghia quån hay Canh sat va da: bilt mc;>t so thuang dån, Tang Ni dån di bi~t tich.

a

thg; phåp tå" "ie"

tra

Thi$n Buu

Nhilng ngay cuoi nam Dinh Mui (1967), tM do Sai-gon tra nen nhc;>n ~p, thien h<;t mua ban tilp n~p. D~c bi~t cac chq Ben Thånh, Chq L6n Mai, chq Olu-Dng Liinh, cac chq Tån-Djnh, Dakao, Phti-Nhu~n, Binh-Hoa ... lan song nguai vm dtl 10<;ti xe cc;> nuC1m nuqp ngay dem d6 ve cac noi nay d~ mua sam chuån b~ don mirng Xuån mai.

a

Cai tet M~u Thlln sap tai l<;ti duqc chinh phU cho pMp dot phao mirng Xuån. Duqc d~p, dån chting tha hO dot phao va con buon tha hO hot b<;tc, trong luc do tinh hinh chung cå mien Nam dang bien chuy~n bilt 6n. Khu Xom-Mai Go-Vilp duqc xem nhu trung tåm san xuilt va cung dp phao cho toan quoc. Ngoai ra con co cac lo<;ti phao duqc nh~p cång l~u tir Hong-Kong hay DaiLoan, nhung chinh quyen luc bily gia (Thi~u Ky Khiem) vån lam ngo. Hllu nhu cac lo<;ti phao nay duqc danh cho cac ong hoang ba chtia va nhung ke lam b<;tc nhieu tien. Khong din phåi cha dqi Mn dem giao thira, tieng phao da bilt dau n6 rai rac ca tuan h~ truac Tet dån Mn phao n6 ren bilt t~n chieu ngay 30 Tet. Suot dem giac thira tieng phao pha lån tieng sting 16n nho dng luc dng tra nen du dC;>i, låm cho dån chting Sai-Gon va Gia-Djnh hot hoang, kinh hoang lo sq. T<;ti cac doanh tr<;ti don bot quån dc;>i va canh sat, hau nhu hon phlln mia quån so

a

Phåp

Am Xuån KY Mao 1.99

Suot dem cho Mn gia nay, Thieu ta Tri b~n rc;>n bU dliu vai bau nhieu cong vi~c don ~p tai tilp. Dng sit dung quån so it oi con l<;ti trong don v~ d~ bo phOng va tac chien neu b~ tiln cong. Dng uac luqng vai thl!c h,tc hi~n hilu khong lo ng<;ti doi vai bqn du kich, nhung neu chting tiln cong tir cilp d<;ti dc;>i len tm kho ma chong giU n6i. Trong con nguy ng~p nay, th~t buon cuai cho ong ta vita lam vi~c vita ni~m Ph~t khong ngm, dong thcJi ong lo nghl Mn Tbay t6 ctla ong va vq con ong khong biet ra sao. Trong khi ong dang ngoi viet bao eao vao s6 tI1!c tm h<;t Sl quan trl!c ch<;ty vao trao mc;>t phong tho chuy~n tay de ten ong. Dng ngirng viet va ngay ra xem. Trong bao tho cm von v~n mc;>t ta giily l~ch cu duqc viet van tat 6 m~t sau: "Con c()' gang dln giJ,p Thay". Dng do an biet la vi~c gi da xay ra cho Thliy chua. Nhin dong ho tay da: hon sau gia ma chua tMy v~ si quan trl!c thuqng phien Mn thay ong. Dng sot cuc;>t di tm di lui. Thieu uy Tu ch<;ty vao bao cao da: co 45 quån nhån tra ve don v~ va tren tay m6i ngllai deu co xach theo qua banh an Tet. Dng b~t cuai va bao Thieu uy Tu b6 sung hq vao cac don v~ phOng tM quanh tr<;ti. Dng lo ng<;ti cho Thieu ta Minh, si quan trl!c thuqng phien sap thay ong, chilc da g~p vi~c bilt trac xay ra. Thuang nh~t 6 don v~, ong va Minh la nhilng Sl quan m'åm can, gllong mAu, kY lu~t va thuong lfnh nhilt. Hai ong ciIng la Ph~t tit. Tri Tru6ng Ban la d<;ti di~n quån nhån Ph~t tit cua don vi, con Minh la ph':1 ta. Ngoi Tam Bao cua don v~ ong duqc d~t ten la Lien-Hoa-Tl!, la mc;>t cong trinh 16n cua hai ong. Sau hon mc;>t nam day gian kh6 thit thach va chOng pha ctla ngo<;ti d<;to, nay Lien Hoa-Tl! da duqc hoan thanh va dl! tfnh se lam le An V~ Ph~t va Khanh Thånh vao ngay D<;ti Le P~t Dån 2512 sap tm.

ma

a

13

ang s6t rui?t di dling khong yen, ong lo lang cho Th'åy t6 va cho ca gia dinh ong. ang thfun l10c phai chi ong co canh se bay thång den chua cua Th'åy. Trong luc dang mo mang suy nghI mien man thi Thieu ta Minh bl10c vao. ang den tre 40 phUt vi mac kyt tu Chq Lon bang qua dl1Cmg Nguyen Van Thol,li, phåi bO dl1Cmg nay chl,ly qua dUCmg Cong Ly an toan hon. Tri mung qua va thu~t ll,li vi~c Th'åy t6 cho Minh nghe. Suy tfnh trong giåy lat, Minh bao se lam mi?t sI! Y1:11~nh "dt;ic bi~t" cåp cho Tri di cong tac va den 9 gio t6i la het hl,ln. Minh con can ~n: - May hay kheo leo, tmac khi VaD chua may phåi quan sat ccin th~n , taD nghe noi da co vai chua bi bQn Vi~t­ ct)ng chilm giii hOi dem nay. Tri thay bi? quån phl;lC bang bi? do ngii da dem theo va lai xe Honda chl,ly thång ve chUa. G'ån den c6ng chua, ong ng~p ngitng ngo nhon nhac khap nai, khong mi?t bong ngum qua ll,li, trong chua con tMy anh den nhung vang ve ll,l thuCmg. ang quan sat kY khap noi va ch~m rai dåy chiec Honda VaD c6ng chua. Di duqc mi?t khoang thi ong phåi khl!ng ll,li vi nghe tieng nguoi ren ri va nhin tMy co nhieu vet mau dqng tren dUCmg nho dån VaD sau chua. ang Mc nhin dong hO tay da g'ån 8 gio, man dem dang phU dan. ang c6 gang dåy chiec Honda dl!ng VaD vach tl1Cmg g'ån h~u lieu cua Th'åy t6. Nhling tieng ren ri dng luc dng nghe 160 han nhung ong chua tim ra duqc å cM nao. ang di vong ra pilla sau chua d~ VaD h~u lieu. Mi?t canh tuqng vo ciIng riIng rqn d~p VaD mat ong la co bang chl;lc ten du kfch Vi~t-ci?ng bi thuong n~ng ho~c da chet, khong ro do ai len keo VaD bO dåy. Ke nam såp, ngum nam nghieng ren la tham thiet, tung Yling mau lo ang ra khap nai va dfnh d'åy minh bqn hq. Hq khong co sling, cm co bi? do cUt ngl!a rach nat vm doi dep råu trong ngum. Hq nhin chOng chqc VaD ong va van xin cUu giUp. Hq noi giqng Bac, tåt deu råt tre, co tu6i vi tbanh nien uoc khoang 15, 16 tu6i. Khong mi?t nguoi nao duqc bang bo.

ca

ang tim khap nai trong chua vån khong tMy Th'åy dng lam cho ong lo sq. Tren chanh di~n nhang den vån con chay sang. Hang tram quy~n Kinh Duqc Su d~ tren cac b~ duqc sap ngay bang thång 16i, quy~n må quy~n xep, chling to da co hang tram Ph~t tir ve tl;lllg kinh voi Th'åy. Liec nhin quy~n kinh d~t tren b~ nam phia duoi chiec lu dong sang chOi con khoi huong nghi nglit la ch6 Th'åy chu le bang ngay, ong tMy trang chOt quy~n kinh. ang dom ra la Th'åy t6 va cac Ph~t tir chua tl;lng qua ph'ån Bat Nha hay Hoi Hu6og. Chac chan trong luc Th'åy va cac Ph~t tir dang tl;lllg kinh thi bien c6 båt ngo xay ra, phåi bo chl,ly tan 10l,ln, khong kjp mang giay dep con bO ng6n ngang nam phia ngoai. Co th~ Thliy va cac Tang Ni da bi Vi~t-ci?ng Mt ho~c duqc cac P~t tir dua den cac nai an toan. ang cMp tay le Ph~t va tI! trach minh den tre.

14

Da g'ån 9 gio dem, nhung ong djnh bl;lllg phåi c6 gang tim Th'åy thi mm yen long trå ve don vi. Tieng sling 160 nho vån n6 don ~p khap nm, ånh bOa cMu soi sang khap trong chUa. Ngoai dUCmg cm co nhfrng xe cUu thuong, xe GMC, xe thiet giap va quån lfnh qua ll,li. TUng doan phi ca tT1!c thang d6 quån hay oanh kfch cac di~m t~p trung Vi~t-ci?ng g'ån do. Dåy chiec Honda ra dUCmg, Tri djnh se chl,ly den Vi~n Hoa Dl,lo, chua Xa Lqi, chUa An Quang hay chUa Ky Vien, la nhfrng nm Th'åy thUCmg lui tm, may ra se Mp Th'åy. Nhin dong ho da 9 gio rna tu dåy den cac nm do con xa trong khi gioi nghiem 24/24 gio. Buon ba lo l~ng ong lai xe trå ve dall vi. Thieu ta Minh dang b~n ri?n lo vi~c phOng thu, chl,ly lang xang hO bet om xom, trong khi Tri dang dl!ng chiec Honda cl,lnh phOng tr1!c. Minh ngo ngoai ll,li bao Tri cM do se co tin tuc ve Th'åy t6 va ca gia dinh cua Tri. Tri cam tMy yen tårn va nghI rang Th'åy duqc binh an vo sl!. Mi?t lat sau Minh trå ll,li phOng tT1!c trao cho Tri mi?t bao do vita cuoi vita noi: - Tao biet may doi bl,mg, an di cai da roi taD se thw,lt {<';li het cho may nghe, khOng co gi phåi lo . Cai bao do la cac thUc an co cå Mnh tet va kl!O Mnh cua vI?' may gm VaD cho may an Tet do! Tri bao Minh phåi noi ngay ho~c vua an voi nhau vua thu~t ll,li. Minh cho biet da g~p ba xa cua Tri ngoai c6ng trl,li. Trong dem giao thua va su6t hOrn nay va con Tri da ve chua va an Tet voi Th'åy t6 va Tang Ni trong chUa. Trong khi dang tl;lllg kinh thi b6ng nhien co måy tieng sung cua Vi~t-ci?ng ~p VaD chUa va dem vUt bo dong bqn bi thuong hay da chet å pilla hOng chua. Bqn chUng nhay VaD trai dl1Cmg va vet het cac thUc an, bånh kyo va cma sung VaD Th'åy t6, cac Tang Ni va Ph~t tir hi~n di~n, Mt phåi bang bO va san soc dong bqn bi thuong. Mi?t lat sau chUng se trå ll,li, neu khong lam theo 1m chling thi tåt se bi giet chet. Chling ll;lc ll,lo khap nai trong chUa, djnh Mt Thliy dem di, nhung mi?t ten du kfch noi giqng Bac da ri tai noi voi mi?t ten khac sao do nen chUng h6t hoang nhin ra dUCmg roi leo raD bO chl,ly pilla sau chUa ve hu60g nghIa dia khu Xom Mm, Go Våp. Nhin cac ten Vi~t-ci?ng bi thuong n~ng hoi hOp nam ren la å goc be, Th'åy cam tMy xot xa. Th'åy djnh nho cac P~t tir hi~n di~n di bang bo cho hq, mi?t m~t Thliy nhan Tri den gåp d~ giup dl1qc gi cho Th'åy trong con nguy ng~p nay. TUy da tung dong gop råt nhieu cong lao, ciIng chia xe voi Tri va cac quån nhån Ph~t tir å don vi ve nhfrng chu60g duyen pha phach cua ngol,li dl,lo d~ hoan tbanh ngoi Tam Bao Lien Hoa Tl!. Th'åy la vi lanh dl,lo tinh th'ån cua quån nhån Ph~t tir theo yeu du cua Tri, Minh va cac cåp quån nMn Ph~t tir khcic. Ngay ca vi cm huy truoog dan vi cua Tri cling la Ph~t tir råt men mi?, quy kfnh dl,lo hl,lnh cMn tu thl,lc hqc eua Th'åy, nhung vi traeh Y1:1 dia vj c'ån

ca

PMp Am Xuan Ky Mao 1.99

phåi te ~ hanh xii eua m9t don v~ tntemg nen mQi vån de Ph~t sI! deu giao pM eho Tri va Minh eung m9t so Sl quan khae lo li~u. Thlly ehua biet phåi li~u tinh ra sao, ph"lin lo sg bQn du kieh Vi~t-e9ng trbl~i se gåy nguy h~i den tanh m~ng eua hang tram Ph~t tii dang mae k~t b ehua. Vg con eua Tri va cae Ph~t tu khae de ng~ xin Thlly nen tue toe di ehuy~n het eae tang ni va Ph~t tie hi~n di~n tam lanh n~n t~i tu gia eua Tri caeh ehUa khong xa måy, t~m cha dgi tinh hinh sang sua, an ninh se dUa Thlly va cae Tang Ni trbl~i ve ehUa.

ca

Tri va Minh vita an xong thi ehiee dong hO tren vaeh go 11 tieng. Tinh hinh co ve Iling d!u, khong con nghe nhung tieng sling 160 nho n6 chat ehUa don ~p va thinh thoång co m9t vai trai hOa ehåu låp loe b xa xa. Minh xot ru9t de ng~ vm Tri nen bao cao eho dan v~ truemg biet d~ tim caeh båo v~ ehua da Thly va to an b9 khu V1!e dong dån eU nai do. Don v~ tntemg cho biet khu V1!c do da duge B9 cm huy Hanh quån Ull tien giåi toa, dån ehling da sinh ho~t lai binh thuoog. ang con eho biet sang mai Tri se dån m9t don v~ di tham sat va tu"lin ti~u, dong thai lam "s(;lch se" khu V1!e traeh nhi~m nam ve hu6ng Dong Bae eua don v~. Nhin vao tårn bån do hanh quån, Minh noi nho ben tai Tri: - Khu trach nhil!m cua may bao gom luon khu vlfC co chua da ThQy. Nhu v~y la may co C(Y hili ghe tham ThCly va se ro han nhung gi tao da noL

Tri het sue vui mirng va an tårn, nga lung tren ehiee ghe bo ben c~nh Minh mong eho mau sang. M~e du co l~nh gim nghiem ngay dem nhUng dån ehling vån d6 xo ra duc'mg hoan hO quån d9i da ~p thai tai l~p an ninh tr~t tI!, bao v~ tanh m~ng tai san cho dån. HQ mang du eae thuc an eua huong V! ngay xuån trao t~n tay tirng anh ehien Sl. Tri nh~ duge m9t don banh tet, m9t 6 bånh chUng cling nhieu thUc an Mnh k~o khac. Em be gai trao t~ng eho ong con noi ro do la eae thue an ehay. ang lien nh~n ra la be Loan, b~n hQe eling truoog voi con gai ctla ong va b caeh nha ong khong xa måy. Chua ~p hOi han gi thi be Loan keo tay bao ong phåi den ehUa g~p Thly, trong ehUa co råt dong ba con va sap co t1plg kinh, thuyet phap lue 12 gia trua nay. ang om hOn be Loan va hUa se den ngay. ang hit va tM m9t hai dai, to ra nh~ nhang khoan khoai va mb may truyen tin lien l~e vm eae don V!.

Khu Vl!c co chua eua Thly la khu råt dong dån cu, hAu het la Ph~t tie, trong so do co dong ngUai Vi~t goe Hoa. Sau khi tot nghi~p Tien Sl Triet hQe b Dai-Loan, Thly dugc Giao H9i b6 nhi~m ve hoang phap nai dåy. Do Phåp Am Xuån KY Mao 1.99

d~o h~nh uy due va ehån tu th~e hQe eua Thly nen ehua eang ngay cang phat tri~n khong ngirng. P~t tii xa g"lin rat men m9 quy kinh va xem Thlly nhu v~ BO Tåt. La con nha danh gia vQng tge phU quy nhUng ThAy l~i tir bO tåt Thly ly gia eat ai xuat gia dAu Ph~t tir lue moi len Il, den nay ThAy da co tren 40 tu6i h~.

ca.

M9t canh quån eua ti~u doan di theo Tri den ehUa qua ngQ, vita lue Thly dang thuyet giång truoe hang tram Ph~t tie ngoi eh~t nieh tir trong ehanh di~n ra ngoai mai hien. Tri va cae quån nhån thuge quyen phåi våt va kho khan lam mm len loi vao duge phia trong d~ It! Ph~t. ang vita le Ph~t vita nghe co tieng x'åm xi cm cM ve phia ong cang lue cang don ~p, nhUng ong cm ehu y nhåt den giQng n6i trong treo thanh tao tr'åm åm va eh~m rai eua Thly dang thuyet giang. ang lang nghe m9t do~n nhu sau: - Mi;ic du bien co' vua xdy ra qua bat ngO- l(;li nhiim vao dem giao thua thieng heng da dan tilc, nhung nhO-co phdn Ung kip thm da quan dili da den gidi cUu. ThQy dUf/c biet trong do co don vi cua Thilu ta Tri da den day dl bdo vI! tanh ff/{lng tai sdn cua dong bao. Tr~t tlf an ninh da dUf/c tai l~p, toan thl dong bao khu v/fC nay da sinh hO(;lt tra l(;li binh thuo-ng. ThQy yeu cau tat cd chu Ph~t hil!n dil!n cung vm ThCiy chtlp tay nil!m Ph~t hOi hu6ng cong duc da anh em quan dilL Tieng ni~m Ph~t pha lån vm tieng v6 tay vang ren t~o nen m9t åm thanh r9n ra tuy~t di~u. MQi ngUai xue d9ng khong e'åm duge nuoe mat. HQ ehiim ehU nhin ve hu6ng Tri va eae quån nhån dang dUng b goe ben phåi chanh di~n. Hinh nhu hQ dang cha dgi Thly giång tiep va ciing cha Tri co mblai gi khong. Thly hi~u y va noi tiep: - Milt lan nua xin cam an qudn dili, cam on Thilu ta Tri va etlC quan nhdn hil!n dil!n. L~i m9t trang phao tay n6 vang ren lien tl:lC, mQi ngUai to ra hai long. Thly giång tiep: - Tat cd deu tra l(;li an lanh . Thm PMp hOm nay le ra da dUf/c thlfc hi~n trong dem giao thua, nhung nay do yeu cau cua dong Ph~t tu nen ThCly xin dUf/c van tat hCiu chuYl!n. Co nhieu Ph~t tu de nghi la Thm-PMp TdnNien ding dUf/c. Duc Ph~t da d(;lY: "Suc m<;mh khong phål xOy dl,lng bOng bQo Il,lc sOt måu mo la bOng tinh thuong tri tu$ Nhu-Lal ... "

Vira giång den dåy thi ThAy phåi t~m ngUng vi co m9t V! Tang den trao eho ThAy m9t mieng giay nho. ThAy liee nhin vao mieng giay va nb nl:l euai eho biet Tri va don V! eua ong muon xin pbep Thly trb ve don V!. MQi ngUm to y khong bang long, hQ o len va xin ThAy mm ong va tat eå quån nhån o l~i dling cam. Tri lAng l~ng tien den truoc ThAy eMp tay noi nho: "Con mU'ng ThCiy

15

du{/c an lanh va xin dånh li cling duang ThCly". Th"hy chua Iqp ngan l~i thi Tri da dånh le va dUng ~y xin 16i toan th~ ba con cho phep ong dugc Ideu tir vi con b~ nhieu cong tac. Vg con Tri co ca be Loan va cha m~ cua be voi dong Ph~t tit ti~n dua ong va dc quån nhån ra c6ng.

.......

x •• ~•••

M~t trm. da nga ve hu6ng Tåy, b"hu trm. xanh thåm

khong mQt ang måy, gio th6i hiu hiu, Tri cam thåy tårn hOn mat d~u thanh thoat. Tri noi th"hm trong bl:lllg hOrn nay la mong hai Tet M~u Thån, da hai ngay qua d"hy bien co dau thuong khong biet quy Th"hy quy Ni dc chUa va dong bao khap nm ra sao ... Thl$n Buu

Xu6n diem mau hea Roa ve chao don Dong Quån Gio Xuån nhe nh~, canh Xuån la da Thån tUng suong tuyet nhuom qua Thi dem suong tuyet ng~o pha nl,l cum. Roa ve dc phån Xuån tuoi Ngam vu<m le l~i hOi hoi nM mai Vang uom nang iing duyen cai Don Xuån la rirng Mai rQn rang Dåu tir heo Mt quan san Roa vui giua chOn thon trang xa vm. M6i mua Xuån vån ghe chm M"hu le trang di~m dång ngm. sac huong - Sang nay vita bu6i tinh suong Roa con ngai ngii, ng~m guong tuyet ngm Yeu Ideu u net thanh tån Ma nhu ca mQt mua Xuån hi~n ve Trai Xuån di~m trang hoa le Nho mai vang thua vu<m que Xuån nao.

ca

VOn Nuong

d9i cha Maixuån chim hOt binh minh Tet Trung, Nam, Bac thamtinh Vi~t Nam Ta ve xåy dl!ng phO, lang Nhån dån no, åm ve vang muon dm.. Nguyem Thuong Que

16

H6a Thu<;mg Thich Duc Ni$m

LTS: Bai duoi dOV la d<;lo tu cua HT. Thich Duc Ni$m ban den chu Ph~t Tu truoc le Glao Thua nOm Ky Ty' 1989 t<;li Ph~t HQc VI$n Quoc re, Hoa KY. Nh~n th6y tuy thol glan c6 kh6c bi$t nhung n91 dung van thiet thVc, nem nhOn d!p XuOn Ky Mao - 1999 xln dOng IQI de cong hlen d9C g16. PA.

Thua quyv!! Rom nay quy v~ vån t~p ve dåy, ngay ngan ngoi doi toi, truoc ngoi Tam-Bao Ph~t dai, nghe bai thuyet phap cuoi nåm, d~ roi cMt nua dåy thanh tårn ciIng lam le Giao Thira, don mirng Nåm Moi, hai lQc d"hu Xuån, vui mirng ngay Tet. di~n

Thua quy v~! Noi den Tet, truoc Mt, Tet ggi cho ta di y ni~m nåm het, ket thuc tåt di gi cii, da cMt chOng tron du mQt tu6i dm. va chling ta se tiep nh~n them mQt tu6i moi voi hy v9ng nhfrng dieu may man mm me trong nåm moi. Nhu tre con cm chiec ao cii, vui mirng m~c len ngum. chiec ao mm vm nl,l cum. trong treo thfch tM . Nhung tåt ca y ni~m ve Xuån Tet cii moi deu la san phAm cua con ngum., do con nguai t~o ra va d~t d~ cho no, kinh qua thm. gian låu dai va trai qua lØp lØp the h~, .---------------------~----~---, d~ roi hinh thanh quan ni~m suy tu t~p quan truyen thong.

ca

Toi noi san phAm, du la san phAm thuQc lanh Vl!c tinh thm, chång h~n nhu ngay Tet, thi do la cling do tårn thuc con ngum. t~o ra. Ma xua nay nhfrng hi~n tuqng thl!C te cho ta thåy, båt cu cai gi do con ngum. t~o ra cling deu la khong chån th~t. Bai chfnh ngay cai nhån thån m~ng va tårn thuc cua con ngum. cling von la huyen mQng. Chling ta dang song trong canh tru<mg d~i mQng, n~ng mang b"hu v9ng thuc thien Iden bien chåp, nen khong co cai gi chån th~t tru<mg ton. Chång h~n Tet cua nguai DOng phuong khong giong Tet cua nguai Tåy phuong ca ve thai gian, cung cach trang hoang lån den Phåp Åm Xuån RY Mao 1.99

phuang di~n thui'mg thuc Xuån Tet. Bm tårn cMng sanh båt d'Ong, nen t~o ra canh sac hi~n tu<;mg khac bi~t, nen hlnh thanh san phAm khong giong nhau, khong chan th~t cå ll('?i dung lån hlnh thuc. Qua thl!C the. Chång noi chi xa, ch1 trong ba ngay Xuån Tet la du hi~n bay het thl!C tr~ng thfun kin cua nhån the. Th~t v~y, tinh than va tårn tl1 cua nguai trong cimg m(>t giong noi rna cach thUc don Tet khac nhau. Nguyen do cua sI! khac nhau la tuy theo tu6i tac, tuy theo hoan cånh rna hlnh thanh quan ni~m suy tu khong giong nhau . Quy v~ co biet chiing? Biet bao nguai xot xa tui h~n trong ngay Tet ben c~nh nhling nguai vui cuai hy hå ti~c timg linh dinh vm canh gia dinh h~nh pMc doan vien, quyen thu(>c dom tl,l, don mimg Xuån Tet. Do la khai lugc noi ve hi~n tr~ng the gian. Trong cling m(>t eMng t(>c quoc gia rna mOi lan Xuån Tet den cilng da khong giong nhau r'Oi, noi chi den tha quoc d~ cMng! He di gi khong giong khong d'Ong thi khong cMn th~t, khong ben chilc truang t'On, duang nhien khong phåi la cMn ly. KMng phai cMn ly thi se phåi d6i thay . He da d6i thay thi phai b~ mai ml'?t, theo le tuan hoan ho~i di~t. Ma M con dfnh mac trong vong thanh trl,l ho~i di~t ehuy~n thay thi con phai lien ll,ly bu'On phien dau kh6. Tårn thUc con b~ ngo~i cånh chuy~n, thi cu(>c song se khong yen, khong th~ nao d~t dugc cMn ly an nhien tI! tai: Dung båo xuan tan hoa r~ng het Hom qua san tru6'c mgt canh mai. Khong dat chån ly an nhien tI! t~i thi le nao dugc vo ng~i truac cånh t~ suy thiing trfun, thong dong buong thå truGc tr~ng thai hru chuy~n khong ngilng cua cu(>c dai: Xl chi suy thinh cugc dm Thinh suy nhu h(lt suong rai ddu canh. Tårn con gai goc thi con dfnh mllc bu'On khoc xot thuang, con b~ cuon loi theo dong dai cul'?n chay, khong th~ nao thoat xac d~ tårn nhin thåy di ve dyp truang t'On cMn th~t cua v~n v~t ngay xuån: Gek pMp xUa nay von tI! nhu KhOng sanh khOng di~t ding chdng hu Xuan den tram hoa deu rgn nå' Oanh vang !ilu tham Mt xuan cum. V~y thi ngum Ph~t tir ehling ta doi vm Xuån Tet phai lam the nao mm day du y nghia thui'mg xuån? Thua quy vp Tfnh den nay, tOi da tråi qua mum di Tet tren xu My nay. Mum di Tet di qua dii cho toi bai h9C dang gia ve eu(>c dai, ve kiep nguai, nhåt la tMn ph~n kiep nguai tha huang ve le song. Muai eai Tet Vi~t-Nam tren dat Hoa-Ky di qua trong dm tOi, da lam cho tOi y thuc ro rang ve tinh ngum, nh~n cMn duqc: CU9C h()ng trdn xoay vdn qua ngan Kilp phil sanh t~ tan eMn ehuang Tinh dm thuong gMt gMt thuong

Phåp Am Xuån Ky Måo 1.99

ai tinh danh 1t;Ji lam vuong wi'n lang. Horn nay la ngay vui, sao tOi l~i noi chi nhling lai co ve bi quan ehan dm the kia? Xin thua quy v~! D~o Ph~t la d~o nhu th~t, phai trJ!c di~n vm sI! th~t d~ tir do nh~n cMn thl!c tr~ng hoan canh va tårn tinh nhån the. Phåi nghI th~t, noi th~t, hi~u nhU th~t va lam th~t, mai pMn d~ ehan gia, bO ta theo ehanh. Bm the, nen noi d~o Ph~t la d~o cua le song cMn th~t, d~o cua con ngum tien b(>. Nguai My giup da tha nhån theo tanh tI! nhien phat xuåt tir coi long rna khong can nghi den den an dap nghia. Con Ph~t tir chling ta dii biet nao la nhån qua luån hOi qua bao, tu d~ thanh Ph~t, thanh thanh hien, tl,lllg kinh, an chay, lan chuOi, nhung l~i nhieu tanh ich k:Y so do tfnh toan . Kinh Ph~t ~y nen tir bi hy xa 19i tha bo till, trong luc do chling ta l~i nhieu ganh tY. keo kiet tham h~n. Th~m cill co nguai hua cling duang xåy chua due tu<;mg, lam vi~e tir thi~n, sau do l~i d6i Y quen lai. L~i co h~ng nguai neu co dong gop cho Ph~t phap chUt it cong cua, thi k~ cong k~ nghia. Co ke con lqi dl,lllg hai ham chua n9 thay kia tI! khoe minh da timg lam phuac duc cong lao Ph~t sI! to tat. Neu co cl'?ng tåe vai ba con b~n be chång bao låu sau do vi lqi nho bill ngang bO cul'?c. R'Oi co nhling ke giau co rna tI! doi long minh, rna cu ngi'ra tay xin tien xa hl'?i d~ danh dl,lm cho con mua nha sam xe. Dåu co biet tien xii h(>i la tien d~ te ban, do m'O hOi nuac mat eua ngum dån lao tårn lao Wc dong gop. Nguai xuåt gia o ehUa sam horn kinh k~, tri trai gim h~nh gia cong tu hanh, vm ml,le dich ngoai vi~c eau thanh d~o qua, phan lan con phai lo tra an dan na till cM cling duang d~ cho minh dugc an tårn tu hanh. Kinh noi: "Kim sanh bift !ilu d(lo, phi mao dO-i giae hoan" , co nghia la ngum tu hanh dai nay khong tinh tån lieu d~o giac ng(>, thi dai sau se phai lam sue v~t mang long dl'?i simg tra ng ao cam cho nguai thi cM. Tu hanh khong chan chanh, khong chuyen can tinh tån d~ eau dugc giae ngl'? giai thoat rna con phåi mac qua bao nhu the, huong ehi ke tham tårn lanh tien xii h9i te ban, ho~c 19i dl,lllg chUa d~ tu lqi quyen danh' thi qua bao trfun tr9ng biet duang nao! Th~m

ehi co ke dau tron ao vuong rna l~i long day danh 19i, quen ban nguy~n sa tårn xuåt gia eau d~t d~o giae ngl'? giai thoat. L~i sanh ta tårn barn chuc ham danh den dl'? khong bang cåp tI! noi co bang cåp, ehua xung duge d~i chling suy tOn thi tI! ton danh chuc, tI! xung ch11ng dac thanh qua! Dåu co biet kinh ~y rang: "Nf:uf!c pham phu tI! ngon eh,mg tMnh ... danh d(li w;mg ngu kY tqi eI!c tr9ng", nghia la ke pham phu tI! xung minh da eh11ng thanh'" thi do la d~i V9ng ngft, qua bao t9i d9a råt n~ng. Ngum tu h9c Ph~t d~t tr9ng tårn nm vun hOi due h~, t~o cong due lanh, xa lånh lqi danh. D~o due va giac ngl'? giai thoat vuqt ngoai bang dp danh v~, do la ly do rna Thåi tir Tåt-D~t-Da bO l~i sau lung tåt cå pM quy danh v9ng quyen uy d~ song dm tang Sl thanh ban l~c d~o. Nay tI! nh~ minh la d~ tir Ph~t, nguy~n

17

hoc thea Philt, ehling ta co thl!e hanh theo Ph~t ehua? khOng t~i lang minh. C6 cM thi nen". Dieu diin hinh A~ the rna e6 ke vi tI! ai, nghi minh måt l<,ri danh quyen nhåt lam eho toi suy gAm nhieu ve le vo thui'mg. hanh nm ehUa vi~n, xoay ra bUy bang su tang, xuyen t~e Vo thui'mg då keo loi, då ehi pha phaeh sI! thanh t!nh phoi tåt ca m<?i hi~n tu<,mg tam el1a thien. Neu vi xåy ly eting nhu v~t ly the gian. dl!ng h~ng ngl,ly tang ta chi~u cuoi nOm nho b<;m Mc;>t thl!e tr~ng diin hinh g'lln h~nh 19i dl;lllg ehua vi~n glii nhåt, do la nhin l~i ehinh lam eh6 l<,ri duang du Co ai ve tham l~i que xua ban thån toi. Tårn hinh tren danh, rna h<? hanh dc;>ng Gm eho ta mc;>t canh hoa ~i tay toi con ghi dåu ehl,lp ngay nhl1 tM thi dåy la dieu Muai båy nam ta ehua ve l~i 16-6-1979, ngay toi vita Mn dang khen, dang ca nggi Con nuae troi con nha ehlln du. phi trl1i'mg Los Angeles, va tinh th'lln can dam vi d~o Dam b~n be gia biet ra sao Xuån Tet nam åy, tOi thay eai phap eua h<? Nhung sI! Ai låy låt que nha l~n d~n gi ding d~p. D~p nhu tir tren th~t thi khong phai the, Ai day bi~n mo hoang rna l~nh may bay nhin den dem thanh rna vi h<? me 19i håm Giåe mc;>ng dai nhu bOng thien di. phO Los Angeles. Gia dåy danh. N ghi eho eilng, Ph~t nhin l~i tam hinh ngay ay con Ta mot l'lln bo nuae ra di nao co bao ehling ta dem ghi ro net Sile di~n toi tron tr!a Con e'n l~e ben trai bi~n rc;>ng tam tr'lln tl,le l<,ri danh xåy no nang, da m~t hon nhien Ngay cha d<,ri tirng tia hy v<?ng ehUa, hanh d~o, tM Ngai mang to eang nhl!a song, voe Dem nam mo mc;>t sam quay ve. dåu? Sao ke pham tam ngl1ai pMp phåp vai nl,l euai l~m xung la Ph~t tl1, tI! Ai co ve ben åy tham que tuoi vo tu Il! ehao don m<?i dam dAu t~o ehi eai nhån Cho ta nhan tin ngl1ai b~n h<?e ngl1m. Vm tåm hon thu thm hlle am, lam kiep k:Y sinh Em co gM trui'mg xua co m<?e lue nao eting nhu hoa no truae trilng rue ria eåy e6 thl,l Nh~t dUm ta eMt tu6i tho vang. gio xuån. Nhung Tet thu muai d~o phåp la vo Mo canh nay, dung truae guong soi l~i Chieu euoi nam ngoi nha mien man tM lOa? Ngl1m tin kinh ehinh minh, doi ehieu vai tam Måy vien xu thuong hoai co qu~n Ph~t rna khong e ng~i qua hinh ehl,lp caeh dåy muai Cho ta ngU mc;>t l'lln trong mc;>ng baD luan hoi qua la ngl1ai Xuån Tet, thi da khae xa di Gifta doi sim tfm ngat nam nao. tu d~ dai minh lan sau nhieu Him. Mai toe den, rna x~ong ho thåm. V~y Tet Cho ta ve du cm ehiem baD tron dAy, mat trong sang, rang la d!p d~ eho Ph~t tl1 Dll'ng håt giUa sån truang d~i h<?e deu d~n trang nga, nl,l el1ai ehling ta tI! ki~m tMo suot Bai ca do nhiing ehieu ebU nh~t hon nhien nhu hoa no eua mc;>t nam qua, då hl100g Cua mc;>t thm tu6i tre xon xao. thuo nao, nay då am th'åm tr<?n mc;>t tu6i dai, tI! vån theo tirng cai Tet l~ng le ra di! Cho ta gao hai tieng tI! do long xem, v~y ta då them Gia dåy cm con l~i tren ngl1ai Khi dåt nuae qua roi no l~ gi d~o due tI! l<,ri, 19i tha toi toe b~e, rna eop, da nhan, Tir da th!t mau xuong eua m~ d~ rut ngan dui'mg xa Mn mat rang gia va nl,l euai Co huong thom toa bon phuong trm. bAu trai quang dang an l~e hon nhien då bien ~ng di tir eua Due Di-qe ehua? Tran Trung DQo lue nao khong hay! Nay cm Khi toi hanh dao eham con l~i tam hon thanh thån vo trån vm dai, tit do toi' dich thl!e th~ nghi~m lai Ph~t tl1 tho~t co tho~t khong! d~y. Ngay xua, eai tu6i con ngåy tho, o ehUa ehuyen Thua quy V!! Toi tuoog eai Tet dAu tien o Hoa Ky se la tam tu hoc, sam khuya kinh k~ khong he biet vi~e dm, niem hy v<?ng an lilnh sang sua, thu~n duyen hanh d~o, toi cm n~he cae b~e su trl100g giang va cm biet suong va dai toi se duoe euoe song thanh tMn thoai mai trong lai PhIlt day: The' gian mqng huyln, tåm ngum va nhiing nam ke tiep, nen lue do toi cam tMy khong gi an thuimg.· Th€ thOi! Nhung ngay nay, nhåt la trai qua baD la quang dang, trm trong khong khi mat lanh nhl1 ml1ai nam hanh d~o o xu My nay dAy ehOng gai tram khong bgn nhiem o, dong dm phång l~g ehång måy n6i dang ngan eay, trilng trung ehuang duyen oan tråi, toi ehOng gai. Va lue do, toi cam tMy dåu dau eting d'lly då hi~u duoe the nao la the thåi nhon tinh. Toi da nem hoa dm tum ai eting eai eoi long don ehao niem duoe y nghla "tren duifng chdn ly khOng phåi lue MO no trong tinh ngl1m dån tc;>e. Nen tai toi lue nao eting cii~g c6 hoa va bu6rn". Mum eai Tet o dåy, då la co hc;>i nghe vang vång åm di~u trong treo ng<?t ngao tinh tI! th~ nghi~m 1m Ph~t ~y, ve 1m eae b~e th'lly då khuy~n que huong, nong h~u tinh ngl1m dong baD ruc;>t th!t trong tOi, va tir dåy vun hOi eho toi eai due tånh kien nhån tinh dao tir bi. Va dåu day lue nilo eting tr6i len nh~e trong euc;>e dm e dC;> kham nhAn nay, d~ tir do toi viing long fua thiet tieng g9i dan dum b<?e lAn nhau "ngum ehi hanh d~o. "Tren dm khOng vi4e gi kh6, kh6 hay trong mqt nuac phåi thuang nhau cung". Lue åy tårn tu

mo,

no,

18

mo

Phåp

Am Xuån Ky Mao 1.99

toi h'On nhien nhu nhiing thien thlln ~o dem dång hoa cung Ph~t, long trllO dång niem hy v<;mg vo bien tulmg chirng ngay ve que huong g'lln lam. Bai tin tulmg suc m~nh doan ket "ta lanh dum ta n2ch" . Bm trong toi h<?c doi tam nguy~n v~ tha cua Duc Ph~t, mang tårn h~nh hiinh xå Mn Hoa Ky, truac tien la mong co ~p phl,lc Vl,l d'Ong bao va d~o phåp, hAu M chia se ph'lln nao n6i dau xot vet thuong long cua kiep song tY. n~n vong quoc, uat h~n ngh~n ngao phåi bO dilt m~ ra di tha huong. Mang tam hOn trong trang cua mqt sinh vien con trinh nguyen coi long hOn nhien vai nhi~t tinh phl,lc Vl,l caD dq, vm hy v<?ng tiep tay cimg d'Ong bao d~ xay dl!ng cu\,?c song mai hien hoa tt/ong than tuong kinh. Thua quy v~, th~t tinh long toi song ~y niem tin manh li~t nhu the. Trong thi1i gian do, m<,>t v~ caD tang tit phuong xa ghe qua tham da noi vai t6i: "V6'i h9C thuc duc hf,mh nhu tMy Dai Loan nft tot, du9'c nguO'i quy mln, sao khOng a; thØt dtlng tilc! Chi co nhiing ki thilu phwJc mai lam ltinh tlf, PhØt Giao Vi~t Nam". Luc do toi khong co mqt khai ni~m gi ve nghIa cua danh tit lanh tl,l, nen cau noi kia khong lam cho toi ng~c nhien suy nghI gi cå. Bai vi long toi co mqt uac ao don giån, Mn day chl vai ml,lc dfch la d~ co d~p phl,lC Vl,l d~o phåp va d'Ong baD fUqt t~t the thOi. Nhuug hanh dl!-o sau muai cai Tet, ngay nay suy gåm lai cua v~ caD tang kia quå th~t la mqt bai h<?c dang gia. Kinh qua muai nam hiinh dl!-O, am tham ki~m di~m, thay minh doc het naug Il!C va thai gian cho ly tulmg d~i nghIa, vai hy v<?ng d'Ong baD co dm song tinh th'lln sang sua thoåi mai trong nhiing ngay con song goi tren dilt khach que nguai, tl!-O ll!c lU<,mg doan ket d~ rut ngan ngay tro ll!-i que huong. Nhung cho Mn nay, tråi da muai lam nam r'Oi rna anh sang duemg ve dat m~ chua tUy xuilt hi~n, tinh d'Ong huong ngay mqt them chia re, dl!-o phåp cang phån ly, tinh trl!-ng d'Ong bao fUqt t~t cac trl!-i tY. nl!-n ll!-i ngay them khon don khoc li~t tuy~t v<?ng nao ne! Lam gi day? Tl!-i saG ta sanh ra dai lam chi khong nham thai, phåi bilt ll!c nhin d'Ong lo~i mqt cach thuong tam, nhin thl!c trl!-ng d~o phåp rna long am tham ray rUc nhu the nay?

a

Truac thl!c trl!-llg cånh dm, truac tinh nguai rm rl!-c, toi da ngao ngan. Vi the da co luc th~t long chån nån muon tim nm an ~t ni~m Ph~t cho Mn het dm. Nhuug guong DUc Ph~t suot 49 nam trm hoang phåp lqi sanh da Mp khong biet co mang la cånh gay go nguy kho, nhuug khong luc nao to ra m~t moi, cho Mn truac khi VaD Niet-Ban, Ngai vån con giång bai phåp Di-Giao cuoi cimg. Cqng them VaD do, cac phåp hiiu va Ph~t tit cåm tinh thuong thån va th~nh tinh khuyen khich, nen r'Oi toi ll!-i tiep tl,lc nghi~p phl,lc Vl,l cMng sanh. NghI cho cimg cling Il!- th~t! Thua quy v~! Hai chu the gian g'Om trong y nghIa nom na khong phåi la the ngay, nen bay ra cling lam tu'Ong huyen bOa. V~y rna da Up dån ~n chim biet bao lap ngum the h~ nay Mn the h~

Phåp Am Xuån

KY Mao 1.99

khac, khien cho nhan IOl!-i ngay dem l*n hl,lp trong vfing bim danh lqi dl,lc tinh, sanh ra lam chuy~n tranh cUp My ho~i lån nhau, m*c du hi~n trl!-ng thuong dau song dai tam gm tui nhl,lc vån con nhan nhan do. Ke pham tl,lc b~ nhiem trimg nhl,lc v<?ng danh lqi t~ phi da di sau VaD dong mau vong bån tit lau, h<? bO d~o ong cha song phi dån tqc v<?ng ngol!-i, vo dl!-o duc da danh; Dang nay, ke ti! xUUg minh la Ph~t tit, biet di chua ll!-y Ph~t an chay, nhieu luc con giång dl!-o ly vanh vach cho ngum khac nghe nua, rna ll!-i tim danh kiem lqi trong cira chua, duqc thi yen, kh6ng duqc thi quang xieng gay roi. Th~t dang dau bu'On cho dl!-o phåp g*p phåi tinh trl!-ng the nhan dl!-o tam suy vi. NghI cho cimg, h~ng nguai nay da lam lån y nghI phl,lc Vl,l dl!-o phåp. Tinh th'lln phl,lc Vl,l dl!-o phåp chinh la mqt hinh thUc cua b6n ph~n ngum PMt tir c6ng quå hl'? d~o, d'Ong thOi cling la nhån to co hqi tot d~ tu tam dUfulg tanh hiinh thi~n hOi ducrng phuac duc, cha nao phåi phl!c Vl,l d~ duqc co chUc tuac quyen hiinh nhu the gian? Vi khong nh~n dtnh ro dau la the phåp va Ph~t phåp, dau la the sl! va Ph~t su. L~i khong tin sau nhon quå nghi~p blio, nen d~ pham tam lan ap Ph~t tårn. Nguai dem ta ni~m hiinh d~o, nen khi het chUc Vl,l thi cåm thay mat quyen danh lqi dUfulg, d~ tam tham san trao dång che ng!!, tl! xa lanh ngoi TamBåo, r'Oi tl!-0 'On nao cira chiIa, dem pha xuyen tl!-C sU tang dl!-o hiiu, d'Ong thai dung 1m dem pha keo loi xlii dl,lc nguai khac cung bO thlty bO chua nhu minh. Ph~t ~y: "Til! ta rna khOng hilu ta la hUy bang ta" . Hl!-ng nguai nay quå tMt la trimg trong sU tir. Da nh~n minh la Ph~t tir thi phåi biet vang lai Ph~t ~y rna tu sira tam tanh hanh vi, chu khong phåi chl mang cai danh Ph~t tir suong. Tu la sira tårn chlnh tanh. Hanh la cåi thi~n hanh vi, thl!C hiinh dung 1m Ph~t ~y, tit bi hy xå v~ tha. Nen vi~c tu hiinh cua Ph~t tir la nghIa cir cach ml!-ng. Cach ml!-ng la sira d6i loi song. Song cho xUng vai ly d~o chon thuemg, hqp vm le phåi hltu thang hoa cuqc song. Cach ml!-llg la bO cai cfi, tri! cai thoi tha ll!-c h~u d~ d6i lay cai mm tien bq. Tu hiinh la sira d6i tam tanh hiinh vi du ac, d~ co dai song dl!-o duc vai uac mong tro thiinh nguai d~o duc thanh cao. Tu hiinh la sira d6i cåi tien tit con nguai tårn lU<,mg nho h~p, d~o duc tUp kem, d~ tro thiinh con ngum tam lU<,mg quång dl!-i, d~o duc caD day. Tu hiinh la sira d6i tit con nguai tham lam san h~ si me, d~ tro thiinh con ngum tit bi hy xå tri hu~. Ml,lc dfch clia sl! tu la d~ chuy~n tårn sira tlinh, chuy~n pham thanh thanh, chU chång phåi tu bang hinh danh sac tuaog d~ duqc ngum khen. Hi~u va thl!C hiinh nhu the mai th~t sl! la nguai Ph~t tir chon chånh. Nguoi Ph~t tir chon chånh chinh la ngum lam cuqc cach m~ng tom tri~t ve than tam d~ tien Mn thånh thi~n, nham d~t den dfch clia sl! giac ng\,? giåi thoat. Co nhu the, ngum PMt tir mm co hy v<?ng lia phiim nh~p thånh, bang kh6ng mai mai tr6i n6i trong M kh6 tram luan. The nen noi Mn PMt tir la noi Mn ngum dang lam cach ml!-llg than tam, ngum dang ~p song dai d~o duc. Noi

19

den Ph~t tir tI! nhien cho m<?i ngtrm cai y ni~m: Do la ngtrm dang song trong tInh tMc, song trong chanh ni~m, khong ngilng n6 Wc cai thi~n doi song, cai tien thån tårn, song vm long V! tha, mo ra m<?t cMn trm mai xåy dl!ng hl;lnh phUc cho minh va quoc gia nhån 101;li. Danh til Ph~t tir cao quy nhu v~y, nen khien cho ngtroi bang quang co khai ni~m ve ngtroi Ph~t tir la nguoi song hien bOa V! tha, song theo tieng g<?i cua Thich-Ca MåuNi, dem tinh thuang va dl;lO til bi, anh sang tri hu~ tråi khap cho nhån the. Voi y nghla cMn thi~n my cua danh til Ph~t tir tråi suot may ngan nåm l!ch sir khong b! hoen O. V~y P~t tir chling ta lam dugc ph'lln nao cho tuang XUng vm danh til Ph~t tir chua? Va chling ta da th~ nguy~n lanh thi~n rna Duc Ph~t uoc mong nai cMng ta chua? Neu chua thi ta khong nen l'lln ll!a tl! doi long, doi Ph~t nila. Ta phåi gap nit l~p chi pbat nguy~n song doi V! tha hånh thi~n ngay trong ngay Xuån Tet nay. Bang khong, ta ll;li mai tiep tl,lc doi long ll;lm x11ng Ph~t tir.

t1,lllg ni~m lam chi cho phi thi gio, mon hu kinh sach! Neu bang ngay t1,lllg kinh d<?c sam nguy~n rna ta vån la ta con nguyen v~n tham sån kh kY bOn sen kieu cång, nhu the t1,lllg d<?c kinh sam cilng voi dm song ta chång an nham gi nhau ca, con låu lam mm ket duyen BO-De. Tårn nguy~n huang ve ben bO giac ng<? hay con xa voi, va l<? trinh giai thoat hay con mu khai thåm thåm. Nbu the chiec thuyen doi cua ta con bOng b'enh di~u vgi giiia bi~n elt tillm luån chua co ben d6. T1,lllg kinh ni~m Ph~t t<?a thien la phuang di~n trJ!c tiep nhac nha cho ta tu tårn sira tanh hanh thi~n d~ tien bl? tren quang l<? giac ng<? giai thoat, chu khong phåi t1,lllg kinh ni~m Ph~t t<?a thien bang hinh thuc suong la dugc thånh dl;lo chUng qua. Xåy cat chiIa, I~p h<?i la tl;lo moi tr1100g ca duyen phuang ti~n d~ cho ta va bl;ln hiiu hanh xa tu tårn, cM MO phåi d~ tranh chllp quyen danh 19i duang dugc nguoi khen t~g, ån tren ngoi truoc. Mang tårn tranh chllp han thua 19i duang d~ xåy chiIa lam Ph~t sl! thi do cm la t6 pba hOl;li dl;lo pbap, la ca h<?i tot d~ cho MaXuån tet la thoi gian ket tMc vi~c CU, la khai di~m cho Vuang co d!p xårn nh~p Iling dOl;ln cbanh dl;lO chan hånh trinh mm, la d!p don nh~n them tu6i dm, va kiep truyen. Cåy dl;lo pbap cling til do b! lung lay nghieng song cling theo do rna nit ngan. Lå Ph~t tir, chling ta nga. Bai cai nhån han thua danh 19i, thi nhat d!nh phåi dung tr110c thl!c trl;lng do, nhat la them m<?t l'lln Xuån dua den cai qua tranh chllp ty hiem pba hOI;li. Nhan qua Tet ll;li nit ngan di ml;lng song cua ta, nen phai tI! van nhu bOng theo hinh, nhu gtrang chieu anh. Ngtroi Ph~t long, tI! ki~m di~m m<?t nåm qua ta da co tien b<? nao tir khong pMn minh nh~n d!nh nhu the thi vo tinh bien tren l<? trinh Ph~t dI,ly: "Ta la PhØt da thanh, cac nguoi minh lam bang cassette, may ti-vi, dån la PMt se thanh" chua? duoog di den quyen thu<?c cua rna Neu m<?t nåm qua ta da wang. Nbu the la ta dac t<?i ll;lm d1,lllg b~t kh6c voi xuån khong lam 19i kh gi cho trong hang Ph~t tir, lam hu hOl;li kha chinh ban thån gia dinh nång chan tårn Ph~t tanh cua minh. Xuån que huang song mai trong hon toi xa h<?i quoc gia nhån Ta mat que han hai muai nåm roi DUng tr110C hi~n tugng dau long nay 10l;li tren dlCOOg tbanh Tuy~t nhien chua co mua vui lai vang thuoog xay ra trong dong sinh m~nh thi~n 19i tha, do la vi ta Ph~t-Giao, tuang cling nen bao d<?ng cho Tet Ta xu Tåy th~t cban nan lang phi thm gio, tM a Don giao thila tuyet d6 ll;lnh thllm hon m<?i ngtrm mang tårn thao tMc ve tien voi loi Ph~t dI,ly. TI! xet, Buon nao do han xuån tet mai co dan Ph~t-Giao, rna cling chinh la tien do ta da biet bao l'lln t1,lllg hånh dl;lO cua m6i tI! th~ ca nhån, d~ biet Thieu mai vang canh dao, dåy pbao do 1m Ph~t dI,ly, va cling da Le dftu nåm nho lam tieng chuong chua rna dn tr<?ng trong vi~c hanh xir. Do lam l'lln nghe 1m Ph~t Nbo pbao lån vao h<?i Tet nåm xua chång qua la sI! l<?ng hånh cua m<?t so khuyen gl;lt bO pham dinh g<?i ngtroi lang vui bai l<?c ngtrm ll;lm x11ng la Ph~t tir roi tl! tung tl! Trong tårn. DOng thm cling da Roi den nha thOn dl! le chåo co... tac trong cac hOl;lt d<?ng Ph~t sI!. Vi~c biet bao l'lln ta d<?c 1m nay bilt nguon til nhiing ngtrm khong Nbiing kY ni~m, båy gio, oi xa vang pbat nguy~n xa minh hy CU Tet den nghe n6i long cay dang hi~u Ph~t Phap, ham 19i muu danh, yeu sinh cho nhån 10l;li cua kem dl;lo hl;lnh, thieu vang suc tin såu Mo rna m~ cha huang khoi vang tanh cac Bo-Tat. Co phåi the nhån qua nghi~p bao, khong du tårn Ban tho gia tien bl,li barn nh~n giång khong thua quy vp The Cåy tre neu goc tan tren doc mii thanh vm Tam-Bao, rna cm v!il vao danh thi trong nåm mm nay ta Nho thuang que hOi doi con troi n6i tuoc the gian hi~n tl;li ho~c con Il;li cai da cling cu danh tiep tl,lc Them mua xuån toi b~t khoc vm xuån. vang bOng m<?t thm, 19i d1,lllg nam giii nguyen trl;lng song lila Nguyem Thuong Que cMc VI,l dieu hånh trong ngoi Tam-Bao, doi nila 11? Nbu the thi roi til do sinh tårn kieu ml;lll quan ly luon ta qua tl! phl,l kha nång ca su tång. Thfty thu~n tinh chieu y minh Ph~t tanh cua ta lam thi cho la thfty tot, thfty co tu. M<?t mai thfty khong chiu lam!? n6i suc, trai y minh, thi bUy bang thfty, cho thfty la Mt T1,lllg kinh d<?c sam la ham y nghla nhac nha ta noi cbanh, thieu dl;lo hl;lnh, roi b!a d~t du dieu tb! phi, gåy gtrang theo got chån Ph~t va BO-Tåt thl!C hånh tårn on ao cira thien mon thanh t!nh båy nay. Tr110c canh do nguy~n ctla quy Ngai. V~y ta da thl!c hånh ph1\n nao thfty phai ra di. Kinh lu~t dI,ly rang: "Xua c6 vi Ty-khea chua? Neu chua co dugc ph1\n nao, thi ta ngay ngay

a

20

PMp Am Xuån Ky Mao 1.99

oe

tre cM vi Ty-kheo gia tt~ng kinh nhu tilng ch6 sua . Vi Ty-kheo bilt dur;c khuyen. Vi Ty-kheo tre thanh tam sam hO'i nen khåi tØi d9a dia ng~c, nhung sau d6 phåi ruim tram kilp lam tMn cha. Kilp cwJi cung dur;c Ngai JØ-Lr;i-PM't cUu cho". cd duc n6i: "6i luØn nguai a dai bUa dl trong mi4ng, sa dl ht;Ji minh do lbi nai ac" . Dåu c6 biet 1m Ph~t ~y: "eu Sl tt;Ji gia la ngubi tMn cØn ng6i Tam-Båo h9 dt;Jo". C6 nghIa la Due Ph~t khuyen nguai eu si nen kheo thu xep vi~e gia dinh d~ e6 d~p gan giii ngoi Tam-Bao t~o co duyen eong qua hi? d~o tu h<?e, dong thai giup phuong ti~n cho tang bao hånh d~o hoiing phap 19i sanh, cha dåu phai hi? tri Tam-Bao roi y e6 eong, l~m quyen hånh trong chon ehUa vi~n. Du la tang hay eU si, he da dem phåm tårn long t1;1e ph1;1e Yl;l d~o phap, thi d~o phap ciing bien thanh phi d~o phap, tue la d~o phap b~ t1;1e bOa cm con la d~o danh 19i. Ay la d<;to elia Ma-vuong cM khong pMi d~o Ph~t nua. D<;to phap von la ehån ly deh m~ng tien b<? Nay toi thanh tårn khån thiet dem v~n trieu long thanh xin dirng 19i d1;1ng danh nghIa "tiln bØ hr;p thai" rna ng1;1y trang cåi cach saa d6i lu~t d~ thich hgp vai hanh vi d1;1c tinh 19i ducrng hubng th1;1 clia minh, thi d6 la dieu tai h<?a Mt lWnh lan laD elia d~o phap. D~ khoi ph1;1 kha nang Ph~t tanh thanh thi~n elia ta; d~ khoi b~ quyen danh 19i ducrng lam rna mat rna mi VaD ta tårn ac h~nh; d~ khoi dac ti?i vai bon on n~ng; d~ khoi luong phi thai gian vo feh thi ngay trong ngay Xuån Tet nay, ngay dau nam mai, Ph~t ehling ta dong manh tai truac Ph~t dai, thanh tårn phat nguy~n tu dåy quyet chi noi g1.cong theo Ph~t, tin såu noi kha nang Ph~t tlinh elia minh, m~nh ~n phat nguy~n tinh tån xa bO feh kY tham sån si, thl!e hånh h~nh tu bi hy xå song dai v~ tha. Nguyen låy tårn Ph~t lam tårn minh; låy h<;tnh Ph~t lam h~nh minh; låy nguy~n Ph~t lam nguy~n minh. Nguy~n k~ tu Xuån Tet nay tro di ehuyen tårn tri giai thanh t~, dong manh tinh tån dai song d<;to h~nh. Dong thai phat nguy~n du song båt eu hoan cånh nao efulg luon luon nha Ph~t, nha 1m Ph~t ~y, doe long hånh thi~n. Nguy~n dem eong duc t~o dugc hOi hu6ng cho que huong sam thoat cånh raeh nat d6i ngheo, cho dAn ti?c sam thoat cånh d9a day khon kh6, va eho phap gim eMng sanh sam "" lå ngay giae ngi? Ay

ta

Phåp

Am Xuån KY Måo 1.99

eMng ta trang nghiem t~ di? Dugc nhu the mai la y nghIa Xuån Tet elia ngUai Ph~t ta. Tet la tugng trung eho hy v<?ng mm me tot tuoi, vui cum hy h~, ri?ng rna chan bOa vm nguon song clia v~n v~t, ban th~ bao la clia dåt trm. Duc Ph~t Di-qc ra dai trong ngay Xuån Tet mang n1;1 euai hy xa buong thå het coi long, bOa di~u ciIng nguon song v~n lo~i.

ta

ehling ta nen t~p rna ri?ng long ra, nguy~n tinh tån song dai v~ tha, d~ chan bOa vm nI! euai hy xa båt di~t elia Due Di-L~e . Cfulg xin d*e bi~t lun y, muon d<;tt dugc dm song v~ tha n1;1 cuai hy xå, ehling ta nen thanh tårn th~t y quyet chi thl!c hånh lai Ph~t ~y d~ tranh mae di b~nh ly thuyet "ruing thuylt bat ruing hanh". C6 thl!e hånh mm. d~t thanh ket quå, mai hy v<?ng thoat khoi tinh tr~g ehim v~t n6i tieng ngUai, ke dem b<;tc eho ngån hång, ke giu bo eho cM, thiIng thiec eu rfch r6ng khong, va mai mong c6 co hi?i thoat ra ba coi nha laa. Dugc nhu the chling ta thl!e sl! song va hubng tr<?n mua xuån Di-qc V~n H<;tnh Nbu Y .0 Ph~t

Thich-Duc-Ni$m

~UuJiww~ (Paticcaamuppada Va Anatta) Thich Chon Thi$n Uyen khai la giao ly rna tu d6 The Ton giae ngi? Vo Thugng Bo-de. Tu dåy, The Ton duge Trai, NgUai ton xung vai mum hi~u Nbu Lai. Khong c6 mi?t li~u nao, cfulg khong c6 mi?t ban kinh nao n6i khae di ve ni?i dung ehling ngi? d6 elia The Ton.

D

sa

Kinh Tuong Ung Nbån Duyen (Tuong Ung B9 Klnh Il; T~p 12, 16, DQj 2, 850), Kinh Ph~t Tl! Thuyet (Udana), (Tjeu B9 Klnh I, Bån djeh eua H.T. Mlnh Chau 1982), Kinh D~i B6n (Truimg BØ Kinh Ill) va Kinh D<;ti Duyen (Truong B9 Kjnh Ill) la cae kinh ban ro ve giao ly Duyen khai.

Theo Kinh Tuong Ung Nbån Duyen (Tuang Ung B9 Klnh Il), The Ton Tyba-thi (Vlpassl), sau The Ton tiep theo The Ton Ty-ba-thi trong qua khu, The Ton Thich Ca Måu Ni va cå ehu The Ton trong v~ lai deu chling ngi? Vo

21

Thu<;mg BO-de tir giao ly Duyen khm. T<:li sao giae ngq Duyen khm Ul giae ngq toi thu<;mg? Neu khong muon noi la "PMp nhf nhu thf" (Phåp von nhu v~y) thi eåu tra 1m. gib d~ nMt la Duyen khm noi len thl!e tinh da eae pMp. Thl!C tinh Ay la Duyen sinh tinh hay Vo nga tinh. Trung B<? Kinh I, so 28; Tuemg Vng m, tro 144 va Ti~u B<? I, tro 48, ehep lai The Ton: "Ai th(iy Duyen khåi. la thay PMp. Ai thtly PMp la thay Ph~t (Ta)." TMy Ph~t qua la sI! giae ngq toi thu<;mg. Neu di vao pMn tfeh giao ly, thi tir giao ly Duyen khai ta tMy ro vo nga tinh eua eae pMp. Vo nga la giao ly dqe dao nMt eua Ph~t giao, dqe dao nMt eua l~eh sic ton giao va tu tuoog etla nMn IO<:li, lam nen tang ehU yeu eho de giao ly Bae t<:lng va Nam t~ng. Giiia khi sau muai hai h<?e thuyet An Uq eMp nga va nga sa, giiia khi nMn lo~i eMp thtl nga va nga sa, b~ ehim såu vao vong sinh tic kh6 dau, thi tieng noi Duyen sinh Vo nga phai la tieng noi etla giae ngq, giai thoat kh6 dau. Duyen khai la gi? The Ton djnh nghla: "Do vo minh, co hanh sinh; do hanh, co thuc sinh; do thuc, co danh sac sinh; do danh sac, co I~c nh~p sinh; do l~c nh~p, co xuc sinh; do xuc, co th{} sinh; do th{}, co ai sinh; do ai, co thu sinh; do thu, co hiiu sinh; do hiiu, co sinh sinh; do sinh, co Mo tu, sau, bi, khå, UU, nao sinh, hay toan bØ khb udn sinh. Day g{}i la Duyen khåi (hay Duyen slnh)." (Tuong Ung BQ Kinh Il, tro 1-2).

ton ~i, do v~y nen g<?i la PMp tru tanh Ay (Dhammatthitata). Cae duyen ra l~nh hay an tru de pMp, do v~y duqe g<?i la pMp quyet djnh tanh. Cae duyen eua sanh gia V, V ... la dc duyen d~e bi~t g<?i la y duyen tånh. The nao la duyen sinh pMp (bay pMp do duyen sinh)? - "G{}i la duyen sinh pMp la cac pMp duqc tac thanh, hiiu vi, bien hOf,li, tan ra, dOf,ln di~t, vo thuqng." (Ibid , tro 31).

Trong Kinh Ph~t TI! Thuyet (TiE~u BQ I, tro 291), nguyen ly Duyen khai da duqe The Ton tom tat: - Do - Do - Do - Do

eai eai di eai

nay co m~t nen eai kia co m~t. nay khong co m~t nen eai kia khong co nay sinh nen eai kia sinh. nay di~t nen di kia di~t.

m~t.

Trong kinh U<:li Duyen (Truong BQ Ill) , khi Ton gia A nan ca ngqi giao ly Duyen khåi thåm thUy, thi The Ton l<:li nhAn m~nh hem: "Nay A nanda, chfnh vi khOng giac ng9, khOng tham hilu giao pMp Duyen khåi. nily mil chUng sanh hi~n tf,li bi ro'i 10f,ln nhu møt tå ken, roi ren nhu møt ong chi, giong nhu co munja va lau s~y babaja, khOng thl nilo ra khoi khå xu, ac thU , da xu, sinh tu." (tr. 56) ~ hi~u ro Duyen khm hem, ehling ta din di vao nghla etla tUng ehi phlln trong muai hai duyen, va di vao mqt so vAn de duqe d~t ra vai Duyen khai.

... - Uio, tit (Jaramarana): "Cai gi thuØc cac loai "Do dOf,ln di~t tham ai, vo minh møt etlch hoan toan, hanh di~t; do hilnh di~t nen thuc di~t; V.V ... Mo tu, sau, bi, kho", UU , nao di~t. Nhu v~y la toan bØ khO· udn dOf,ln di~t. Nay cac Ty-kheo, nhu v~y la dOf,ln di~t." (Ibid . tro 1-2)

chUng sinh bi gia, yeu, suy nhuqc, rang r~ng, toc bf,lc, da nhiin, tuåi th{} Mn, cac can chEn muoi thi g{}i la gia. Cai gi thuØc cac loai chUng sinh bi tu bo, huy hOf,li, tieu mat, cac udn tan l~n, than thl vm bo, tu vong thi g{}i la cM/." (Ibid. tro 3).

Khi muai hai nMn duyen sinh khai thi dong nghla vm. to an bq kh6 uån khm. Khi mum. hai nhån duyen di~t hay g<?i la mum. hai nhån duyen d0<:ln di~t thi dong nghla vai tom bl? kh6 uån do~n di~t. TAt do g<?i la Duyen khm, su th~t ve sI! co m~t etla eae pMp, da duqe The Ton xac nh~n: "PMp Duyen khåi. ay, du co Nhu Lai xuat hi~n hay khOng xuat hi~n, an tru la giø tanh ay, pMp quyet dinh tanh ay, y duyen tanh ay. Nhu Lai hoan toan chung ng9, chUng df,lt dinh ly ay. Sau khi hoan toan chung ng9, chung df,lt , Nhu Lai tuyen b6, tuyen thuyet,

... - Sinh (Jati): "Cai gi thuØc cac loai chUng sinh bi sanh, xuat sinh, giang sinh, dån sinh, xuat hi~n cac udn, thanh tlfU cac xu thi g{}i la sinh ." (Tuong Ung Il, tro 3).

u,

ca

khai tri/n, khai thi, phan bi~t, minh hi/n, minh thf." Ngai ~y: "Duyen vo minh, nily etlC Ty-kheo, co cac hanh, v.v ... Nhu v~y, nily cac Ty-kheo, O' day la nhu tanh, bat hu v{}ng tanh , bat di nhu tanh, y duyen tanh ay. Nay cac Ty-kheo, day g{}i la Duyen khåi.." (Ibid . tro 31).

Ve bon danh tir noi ve ly Duyen khai atren, duqe t~p sa giai thieh nhu sau: ly Duyen sinh nay tru nhu v~y, khong co mqt sanh, gia, ehet, V.V ... nao khong co duyen sinh (paccaya). Do duyen nen co eae pMp khm len,

22

... - Huu (Bhava): "D~c hiiu, silc hiiu va vo silc hiiu, g{}i la hiiu." (Tuong Ung Il , tro3).

... - Thu (Upadana): "Co bOn thu : d~c thu, kien thu, giø cam thU va nga lu~n thu ." (Ibid, tro 3).

... - Ai (Tanha): "Silc ai, thanh ai, huong ai, vi ai, xuc ai, pMp ai; hay: d~c ai, silc ai va vo silc ai." (Ibid, tro 3). ... - The:» (Venada): "Co sau th{}, th{} do nhan xuc sinh, th{} do ... , va th{} do y xuc sinh ." (Ibid, tro 3). ... - X6c (Phåsa): "Co sau xuc: nhan xuc, nhf xuc, ty xuc, thi~t xuc, than xuc va y xUc." (Ibid, tro 3).

xu

... - Sau (chabblthana): "Gom sau nØi xu (nhan, nhi. tY, thl$t, thOn va y cOn) va sau ngof,li xu (silc,

Phåp Am Xuån

Ky Mao 1.99

thanh, huong, vi, xue wlpMp)." (Ibid, tro 4).

lu~n:

... - Danb såc (Nama-rOpa): "Danh g6m xue, tae y, thq , tuJng va tu (c6 nol trinh bay Danh gom c6 th9, tuang, hanh va thCIc uan). Sik la tu dt;li va eae pMp do tudt;li sanh." (Ibid, tro 4).

1. Tåt cac pbap hii'u vi deu do duyen sinh. Sl! co m~t cua mQt pbap thl!c ra cm la sl! co m~t cua nhan duyen sinh ra no; sl,C ho~i di~t cua m<,?t pbap ciing CID la sl,C ho~i di~t nhan duyen sinh ra no. Cac pbap khong co th~t sinh hay th~t di~t.

... - Tbuc (Vlnanana): "Nhtin thue, nhf thue, ty thue, thi~t thue, than thue va y thue." (Ibid, tr. 4). ... - Hanb (Sankhara): "G6m co than hanh, khdu hanh va y hanh ."

... - VO minb (AvUa): "KhOng hilu ro Tu de' gqi la va minh (Tuong Ung Il, tro 4). Co thl pMt bilu eaeh kMe T(lng, khOng hilu Duyen khO'i, va ngti la va minh." Khi TM Ton giang ve Duyen khoi, Ton gia Moliya Phagguna hOi, "Bt;leh The'Tan, ai eåm xue? Ai thq? Ai kMt ai? Ai ehap thu?" (Tuong Ung Il, tro 15-16). TM Ton <4Y: "Nhu lAi ehi dt;ly xue, thq, ai, thU ... , cha khOng dt;ly nguifi nao xue, thq ... , nen eae eau håi do khOng phu hq'p vm dinh ly Duyen khå'i. Cau håi phu hq'p ly Duyen khå'i phåi la: Do duyen gi xue sinh, thf} sinh? v.v ... " (Tuong Ung Il, tro 16). Ngo~i d~o loa th~ Kasapa (Tuong Ung Il, tro 22) va ngo~i d~o du si Timbakura (Tuong Ung Il, tro26) d~t vån de vm The Ton ding: "CO phåi kh6 do minh lam ra, hay do nguifi kMe lam ra? Hay do minh va nguifi kMe lam ra? Ho~e kh6 do tlf nhien sinh?" The Ton da <4y nghla Trung d~o: "Kh6 do Duyen sinh (kho do xuc slnh)."

Tuang tl,C, d6i vm mum m<,?t chi nhån duyen con l~i deu do duyen rna sinh. He cai gi do duyen sinh thi la hii'u vi, vo thucrng, do~ di~t, bien ho~i, khong th~t.

ca,

ca.

ca

Duyen khoi noi len sl,C th~t vo nga va pM nh~n tl,C nga, nen pM nh~n mqi cåu hOi va mqi cåu trå lai ve ban chåt cua cac pbap, ve nguyen nhån d"hu tien ciia vii t~. 2. M6i mQt chi ph"lin trong mum hai chi ph"lin nhån duyen la sl,C co m~t cua muai mQt chi ph"lin kia. Sl,C do~n di~t hOllO toan mQt chi ph"lin cling co nghla la sl,C do~n di~t 12 chi ph"lin nhån duyen. Vo minh, hanh, thuc, V. v ... khong th~ co m~t mQt minh, vi the khi ai di~t ho~c thu di~t ho~c thuc di~t... thi vo minh hoan toan di~t.

ca

3. Khi ai, tM, hay vo minh ton t~i hay

t~p khoi, thi toan bQ kh6 uAn t~p khoi. Con ducrng t~p khm nay la sinh ti't, gqi la ta d~o.

Khi tham ai, chåp thu, hay vo minh do~n di~t, thi toan bQ kh6 uAn do~ di~t. Con ducrng do~n di~t nay la chånh d~o .

NM em ao hong dao DOn Xuån ve xon xao Mua Xuån tham tu6i ngqc Vuang mi~n ket d"hy sao. Su6i måy hong thuo do Huang Ngqc Lan ngqt ngao Xuån l~i ve dåt khach Long co lit nao nao. Måy ai! Giiim ta nhan Tlnh que huang <4t dao Gi'ti em chiim hoa nho Co mau ao hong dao.

4. Duyen khm, trong thl,Cc t~i, la m<,?t hi~n tU<!llg trimg trimg. MQt sl,C v~t co m~t co nghla la tåt nhan duyen trimg trimg åy co m~t, tåt pbap gim co m~t. Noi Wc di, khong th~ co mQt nga tucrng nao co m~t ngo~i trU pbap gim Duyen khm.

ca

ca

MQt pbap t~p khm chinh la pbap gioi t~p khoi. Båy la y nghla cua "MØt la tat eå, tat eå la møt." MQt O dåy, chinh la tåt chinh lii pbap gioi.

ca,

Mua Xuån ta <40 ph6 Mua Xuån ta tham rimg Su6i reD mimg du khach Huang thien nhien ngat limg.

Tåt chinh la mQt va chinh la pbap giOi. MQt åy dong nghla vm Duyen sinh va Vo la tåt nga.

MQt viing xanh co biec MQt vUng ngat hoa tham Bai tha treo vach mii NM Xuån trm cO' huang

Vi duyen sinh, vo nga, v6n khong sinh, khong di~t, nen tl,C no khong co y nghla thucrng hay vo thucrng, co hay khong co, khu hay lai, V. V... no thoat ly mqi tucrng tr~ng.

Tie mum hai chi ph"lin nhån duyen cua Duyen khm nhu vita dugc trinh bay, cMng ta co th~ di Mn mQt s6 ket

Am Xuån KY Måo 1.99

ca

Tiep tt;J.c l~p lu~n nhu the vm tåt cac duyen, khong dimg l~i mQt nai nao ta se thåy khong co mQt bOng hinh hii'u nga nao xuåt hi~n trong pbap gim Duyen khoi Noi mQt cach ngan ngqn, tåt do duyen sinh nay nen vo nga .

thd Xuan vach mii

M<,?t hOrn, TM Ton eat nghla vm Ton gia Kaccayana (Tuong Ung Il, Tu~ Nga tro 20) rang, ai khong cMp tM, v~ åy khong co nghl dåy la tlf nga cua toi, va khi kh6 sinh thi xem la sinh, khi kh6 di~t thi xem la di~t, rna khong xem co toi kh6, hay toi het kh6.

Phap

ca

ca ca

5. Cai gqi la Duy tårn, Duy

ca,

v~t,

Duy thuc, Duy linh, V.V ... khong co y nghla khac bi~t nhau nao neu cMng duge nhin lii do duyen sinh, lii vo nga.

ca

Vm Duyen khm, do do, tåt cac cM thuyet deu khong phu hgp neu chUng dugc xåy dl!ng tren can ban nga tinh; tåt ca se phil hgp neu chUng dugc xåy dl,Cllg tren can ban vo nga tinh.

23

Oie vÅn de sieu hinh (metaphylc) ban ve nguon goe. tlf thei eua de hi~n hiiu deu duge xem la hy lu~n doi voi giao ly Duyen khm.

6. Doi tugng nghe giao ly Duyen khm la con Ngl1m. DOi tugng nay b! wang mae vao vo minh. ai. tM. nen vi 19i feh giai thoat. The Ton da trinh bay Duyen khm dum ~g thue mum hai ehi phlin nMn duyen. Chi ph'lln l1,le nh~p (6 c(]n va 6 tran) noi len ro rang doi tugng nghe phai la con Ngl10i (ccc 10<;11 bang sanh khang du Il,lC nhQp; m9t 50 ccc loal Troi cOng the, co nol tY thCrc va thl$t thCrc khang co hO<;1t d9n9 nen khang co lien h$ den huong tran va vi tran). Vm Sl! co m~t eua tham ai hay eMp thu. eae ehi phlin nhAn duyen eua Duyen khm duge nhln tMy la hiiu vi (va thuong, dO<;1n dl$t); vm nhiing ai ngay tren dm nay rna ai di~t. tM di~t thl eae phap la phi kh6 dau. la trung d~o. la vo vi. nhu ehinh The Ton xae dinh quan dieim eua The Ton: "Khi Toi thanh tinh, Toi thdy thl giOi thanh tinh". Bai k~ mo d'llu Trung Lu~n eua T6 Long ThQ ding noi len y nghla åy:

Bdt sanh di~c bdt di~t, Bdt thuong di~c bdt do~n, Bdt nhdt di~c bdt di, Mt kM di~c Mt lai, Nang thuylt thi nMn duyen, Thi~n di~t chu hy lu~n . (Chuong I. Trung Lu(ln).

dAy eho tMy thl!e t~i ta duyen khoi. vo nga. DAy ehinh la th~t phap. nhu phap. la th~t tanh. Mt hu vQng tanh. nhu cM trl10ng eua Roa Nghiem qua giao ly "PMp giOi trung trung Duyen khå'i" . Khong co m!'?t sl! eao tMp nao gifta Duyen khm duge The Ton ehting ng!'? trinh bay dum mum hai ehi ph'lln nhAn duyen (Tuong Ung B9 Klnh Il) va Duyen khm da Roa Nghiem ca.

å

Noi ve thl!e t~i nhu th~t. The Ton ~y : "Nay cac Tykheo, co xli nay. t~i day khOng co ddt, khOng co nu6'c, khOnc co lua, khOng co gio , khOng co Hu khOng vo bien xli, khOng co Thlic vo bien xli, khOng co Vo så' hau xli, khOng co Phi tuå'ng phi phi tuang xli; khOng co dm nay, khOng co dm sau, khOng co cå hai rru;'it trang, m{lt trm. Do v~y, nay etlC Ty-kheo , Ta tuyen bO' khOng co dln, khOng co di, khOng co tru , khOng co di~t , khOng co sinh, khOng co an tru, khOng co chuye'n V/;ln. khOng co så' duyen. day la sI! do~n di~t khtJ dau ." (Kinh PhQt Tv Thuyet, Tlau B9 Klnh I, bon dlch cua H.T. Thfch Minh Chåu, 1982, tr. 381). va:

"Nay cac Ty-kheo , co sI! khOng sinh , khOng hi~n hau, khOng bi lam, khOng hau vi. Nay cac Ty-kheo , nlu khOng co cai khOng sinh, khOng hi~n hau, khOng bi lam, khOng hau vi, thm å' day khOng the' trinh bay sI! xutft ly khoi sinh, khoi hi~n hau, khoi bi lam, khoi hau vi. Vi "lng,

24

nay cac Ty-kheo , co cai khOng sanh, khOng hi~n hau, khOng bi lam, khOng hau vi, nen co sI! trinh M y xudt ly khoi sinh, khoi hi~n hau, khoi bi lam, khoi hau vi." (Tlau B9 Klnh I, sdd, tr. 382). Sl! ki~n The Ton giae ng!'? noi len rang vo vi ding ehinh la eu!'?e dm nay . M!,?t bu6i sang thanh t!nh. Ton gia TubO-de (Su bh uti) da kheo nh~n ra vi~e mo bay tAm Kim Cang eua The Ton qua de vi~e dap y, tri båt. vao Xav~ thanh khåt thl!e. V . V ... (Klnh Klm Cuong, phon mo dau) va da dång 1m tan than The Ton: "Thi~n hØ ni~m, thi~n pho chUc chu Bo-tat ." CAu k~ Phap Cd so 279 viet: "Het thåy cac pMp la vo nga" (Sabbe dhamma anatta). The co nghla la hiiu vi va vo vi den vo nga. hay hiiu vi eling ehinh la vo vi o m~t tlf thei. hay o m~t eMn nghla eua Duyen khoi. DAy la y nghla rna Kinh Kim Cang bao: "Nhzit thiet pMp giai thi Ph~t pMp"; Roa Nghiem noi: "Nhzit thiet chu PMp vo phi Ph~t pMp" va eae tu tuång Bae t~ng thugng de e~p: "Phi?n nao tlic Bo-d?". hay "Sinh tu tlic Niet-ban". ho~e "Thiet l~p nMn gian Ttnh dØ" . T~i dAy. ehling ta co thei 6n d!nh ket lu~n rang Duyen khm la giao ly nen tang nhåt eua Ph~t giao. Du Duyen khoi duge nhln duoi quan dieim eua hi? phai nao. du duge trinh bay dum d!nh thue t6ng quat "Cai nay co, cai kia co ... " hay dum mum hai ehi ph'lln nhAn duyen no vån ehuyen ehO d'lly du y nghla th~m tMm nhåt. Cho rang Duyen khm la giao ly thu!'?e Duyen giae thua hay Tieiu thua cm la m!'?t thien eMp hay la m!'?t ng!'? nh~n dang tiee.

7. Khong thei xem Duyen khoi. Vo nga nhu ta giao ly duge The Ton phuong ti~n thuyet dei doi tr! eMp nga. di nhAn kh6 dau. Thl!e sl! kh6 dau la do vo minh, khong hieiu ro tinh duyen khm. v6 nga eua eae phap. Do~n t~n kh6 dau dong nghla vm giae ng!'? Duyen sinh. Vo nga åy .

8. Ban den Duyen sinh. nha hQe giå Nh~t Ban Kimura Taiken trong euon "D~i thua Ph~t Giao TuTuang Lu~n " (bån dich cua TT. Thich Quång DØ, Tu thu V~n H~nh , 1969) nh~n d!nh: "vdn d? Duyen sinh tuy co the' diln tå theo nhi?u cach , song die'm pMt xudt cua no vdn khOng ngoai Tam, nlu lia Tam ra thi ly Duyen sinh se vo can cli. Bå'i thl noi møt etlch rot rao thi Tam la nguon g&: cua Duyen sinh quan. Cho nen, cai g9i la pMp, la Duyen sinh rot cuØc ding khOng ngoai cai Tam tub'ng biln hi~n cua ta. Do la die'm can bån dØc nhdt cua Ph~t giao, Tie'u thua ding nhuD~i thua. Di?u ph~c My Tam da trå' nen møt phuong cMm tu duiJng quyet dinh trong Ph~t giao. Do do , khi noi dln Duyen khå'i, tdt nhien ta phåi d? c~p den Tam, vi giiia hai dilm dy co møt mo'i quan h~ rdt ~t thiet va nlu ta muon hie'u ro d~ng y can hån cUa Ph~t giao, ta

Phåp Am Xuån

RY Mao 1.99

khOng the' quen dilm h~ tr{Jng d6." (tr. 28).

Ton da

Cong trinh nghien cUu tu tUCmg Ph~t hQc qua cac be.'? pMi cua Kimura Taiken la me.'?t cong trinh gia tr~, nhung qU& do~n pMt bi~u nAy v~ Duyen sinh cua tac gia, chling ta cam nh~n ngay co gi båt bn trong do, nghe hai thieu ve Duyen sinh.

t~i vo ngii thi khong trong r6ng. Cm co the giai nga tu6ng la trong r6ng. Khong ph3i vi nga tu6ng ma the gim tan t~i, rna thl!C sl! nho vo nga, the giai mai sinh khoi va tan t~i . Chling ta thit di VaD quan sat m<.>t hi~n tuqng sau day:

Tåc gia xem Tåm la goc cua Duyen sinh, trong khi thl!C te chinh Tåm la do Duyen sinh, la Duyen sinh. Ngay ca tit nguon goc, tl! thån no da la khong phil hqp vai Duyen sinh. Tåm trong Ph~t giao (hay doy la thQ, tu6ng, hanh va thuc uan) la vo thuCmg, bien di~t, no con phi th~t han ca v~t chat (s6c uan), Tåm nay ding la Duyen sinh, vo nga.

- Vi carbon (C) va sat (Fe) la vo tl! tinh nen mai co hqp chat cua gang va thep. Vi hydro va oxy, v.v ... la vo tu tinh nen mm co tbng hqp cua nuac, mai co cac ph3n Ung bOa hQc.

~y.

10. Thl!c

- Vi hu khong la vo ngii tinh nen mai vita toi, vita sang, co nang, co mua, co bOn mua v~n hanh. Neu hu kh6ng co nga tinh thi cm co ho~c toi, ho~c sang, v.v ...

Tu, di~u phl,lc Tåm, la di Mn giai thoat va tri kien giai thoat: day, thi phi tam phi v~t, no la cMn nhu, vo nga.

- Neu con nguoi co nga tinh thi se dot, ho~c thOng, hoac khoe, ho~c b~nh, ma khong th~ chuy~n dbi tit dot sang thOng, tit b~nh sang vo b~nh, tit buon sang vui, tit that vQng qua hy vQng, tit ghet h~n thanh yeu thuong .. .

a

9. Cai thac mac l6n nhåt v~ giao ly Duyen Sinh, Vo nga cua nguai hQc Ph~t vån la: kho rna quan ni~m duqc m<.>t phap giai hoan to an vo nga. Lam saG ma co th~ tan t~i, neu la vo nga? Ai sinh tit, luan hOi? Ai tu? Ai chUng? ... nhu chinh thac mac cua Moliya Phagguna, Kasapa va Timbura (nhu da de c <';l p), nhu au lo cua Kimura Taiken (phai co tåm la g6c thl Duyen kh6i moi dung vOng) va nhu chinh Ton gia A-nan, trong TM Lang Nghiem, da sii'ng sot khi nghe The Ton d~y cMn tårn la vo nga.

ho~c

- Vi cac hi~n tuqng xa h<.>i v6 nga tinh nen mai co th~ cåi t~o, ehan hung.

l

~\ ,,,.:

'-

.-

--- ~ ..~ . .~.........._ ,"""'&"""......... -

Goc cua thac mac åy la t~p khi tham ai, chap tM cua chling sinh do nhi~u kiep nga troi lan trong sinh tir. Theo Ph~t giao, goc cua sinh tit la vo minh. V6 minh la nh~n lAm thl!C t~i von khong co "ngii" thanh co "ngii". Sinh tit chinh la sl! nh~n lAm co cai "ngii" åy. Thl!c sl!, khong co "ngii" trong sinh tit, luan hoi. Tu la 1<.> trinh di khoi sinh tit, luan hoi; co nghla la di ra khoi sl! troi bu<.>c dAy suang mu cua sl! chap co nga, la do~n tru cai nga åy. Do~ trit cai chap nga la do~n tru bet thay vQng tuCmg. ChUng, hay chUng ng9, la do~n tru hoan toan chap thu nga tu6ng, chap co nga, d~ chUng dac thl!C t~i kh6ng co Wngii. Vi the, cac cau hOi: Ai tu? Ai chUng? v.v ... la nhiing cau hOi dAy vQng ni~m, trai vai ly Duyen khm nhu The

Phap Am Xuån RY Mao 1.99

~

- Vi sl! v~t va nh~n thuc la v6 nga tinh nen mai co sang t~o, goc cua van hoa va van minh.

- Vi vo nga nen mai co hi~n tuqng th'lln tuc thong: co nghin chu Thien co than khbng lo dAu miii kim rna kh6ng vu6ng nhau .

a

- Vi v6 nga nen cac phap dung nhiep nhau, mai co ly sl! va sl! sl! vo ng~i, v. v ... Noi tom, vi v6 nga tinh rna cac tinh duqc thanh

l~p .

11. Khi thåy ro vo nga tinh cua cac pMp thi tham ai va chap tM se tan dAn Mn bUy di~t, khb nao se tieu di, va giai thoat Mn. Båy gio thl!c t~i Duyen sinh tro v~ chinh no. No la nhu the, mai mai nhu the. Kinh PMp Roa gQi day la "The' gian tu6'ng thuilng tru" . No khong b~ nhan qua hay b~ duyen sinh. Nhan qua va duyen sinh la chinh no. Day la tånh "KhOng" cua Bat nha, tanh "Nhu thi" cua PMp Roa, va la tanh "Di~u hiiu" cua Roa Nghiem, Niet-ban. 12. DU Duyen khm duqc hi~u thea båt cu quan di~m cua b<? pMi nao, Niet-ban (hay giai thoat toan tri~t) cling dong nghla vm ai di~t, tbU di~t, thtic di~t hay vo minh di~t. Day la qua v~ giai thoat sau ciIng, gQi la A n~u da la Tam mi~u tam bO d~ (Anuttara Samrruiam bodhi). Co le day la ly do ma The T6n trinh bay Duyen

25

khai duai c4ng thUe mucri hai ehi ph'lm nhån duyen. Va dåy ciing la y nghia rna ngttcri viet nliy ch<?n mucri hai nhån duyen la c4ng thue 6n d~ etla Duyen khai d~ khao sat, d~ tranh khoi nhililg hOi roi co th~ co, khi di VaD m,,?t so ebU truang Duyen khai khae nhau qua eae thOi kY phåt tri~n Ph~t giao.

Thieh Chon

Thl~n

Nen biet ding lu~t V6 Thucrng ph6 quat lien h~ m~t thiet vai d~ ly nhån qua, trong do sl! hlnh thiinh phOng d~ bUy di~t va sl! bUy di~t phOng d~ mqt sl! hlnh thanh khae. Nbu kinh Mabaparinibbana (D<;II Nlet Bon) c4y: "Cai gi hiiu ding phåi co nguyen nhdn, dieu ki~n va huy

hi~n

di~t" .

Lu~t V6 Thucrng duqe bi~u t~ qua ba phuang di~n:

-V6 Thucrng etla kiep song. - V 6 Thucrng qua sat na. - V6 Thucrng trong Phåp hftu vi.

1. VI) thuclDg trong kilp s6ng: Ngay nay kh6ng ai pbU

A.v6thuong Tam Tuang CTilakkahana): V6 Thucrng (Anleea), Kh6 Nao (Dukkha) va V6 Nga (Anatto) la ba yeu to can ban etla toan bi? giao ly Due Ph~t. Them VaD ba yeu to nay, mqt m~nh de thucrng duqe giao ly d~i thita de e~p den la ''V~m PMp Nhu Thi". Thl!e ra m~nh de nay kh6ng pbai la yeu to mm rna cm la mqt h~ lu~n etla ba d~ ly tren. Cling v~y khi noi "Titt cå Hiiu Vi PMp deu khif mio" (Sabbe sankhora dukkhO) ehling ta pbai hi~u ding m~nh de nay cm d~ nhån m<;lnh nguyen ly thu nhåt "Tat cå Hiiu Vi PMp deu V6 Thw'mg" (Sabbe SankhOra Anicco) . Ly V6 Thucrng kh6ng pbai la giao ly duy nhåt etla D~o Ph~t. Vao the kY thu 6 truae Tåy qeh, m,,?t triet gia HyL~p Herakleitos da noi "Tat cå deu 6' trong trt;lng tMi bien dift' (All is In a state of flux) hay "M9i w;U deu tr6i chåy" .. . nghia la v~n hftu deu b~ ehi phOi bai lu~t V6 Thucrng, bien d6i. Ve phuong dien hi~n tuqng giai, eMn tinh etla ly V 6 Thucrng da duqe ehung thl!e mqt caeh hilllg hOn qua kinh nghi~m giae quan etla ehling ta.

"KhOng co thl!c tt;li. CM co bien difi. Tinh trt;lng cua m9i ca the' deu bat dfnh, tt;lm thifi. va chilc Mn phåi huy di~t . Trang m6i sinh cd bao gom nhiing ylu t6' w;U chat va møt chu6i yeu t6' tam linh lien t~c. Chfnh sI! phO'i hf/p giiia nhiing yeu t6' nay &i tt;lo ra ca nhdn. M9i ngub'i, m9i W;lt va cå Chu Thien vi thl ding la t~p thanh, duyen hf/p. Va trang m6i ca nhdn, sI! lien h~ giii'a nhiing phCin tu t~p thanh luon luon thay difi, khOng bao gib' ton tt;li trang hai sat na lien tilp. Khi møt ca thl vua mm t~p thanh thi sI! phdn tan ding da bilt dau . KhOng co møt ca thl nao khOng t~p thanh, khOng møt t~p thanh nao khOng thay difi, khOng møt thay difi nao khOng di bien, va khOng møt di bien nao lt;li khOng phdn tan, huy di~t, chu trinh do khOng sOm thi muØn ding phåi hoan tat" (Rhys Davids). Nhung ehling ta co th~ hOi t~i sao V':lll hftu deu v6 thucrng, bien d6i?

26

nh~n tinh eaeh båt kha bUy di~t etla v~t ehåt. Ph~t Giao nhin nh~n v<;ln phåp ton t~i qua ba thiJi di~m: qua khu, hi~n t~i va v~ lai. Chinh kinh Saddharma Pundarika c4Y ding: "Vt;ln pMp nhu thr. Ve phuang di~n vil tr1:l, thi kh6ng co blit dliu, kh6ng co ehåm dill (ve thuy, ve ehung). Th~t v~y, kho rna ehåp nh~n duqe ding "Co" sinh tit "KhOng", hay "KhOng" sinh ra tit "Co". Lam gi co m,,?t v~t tl! sinh rna kh6ng do nhililg dieu ki~n da co san, va eilng kh6ng th~ co m,,?t v~t di den bUy di~t hoan toan.

Tuy v~y, ve phuang di~n ca th~, kh6ng mqt ai thoat khoi d~ lu~t V6 Thucrng. Trong kinh Phap Cd (Dhammapada) Due Ph~t c4Y ding: Na antalikkhe na samudamajjhe Na pabbatanam vivaram pavissa Navijjati so jagatippadeso Yatthatthitam nappasaheya maeeu

"Du tren khOng trung, giiia dt;li dUdng hay trang hang sau nui th&m, khOng dau tren thl gian nay co thl tranh khåi tuvong" . Sinh, Lao va Tir la nhi1ng båt h~nh lOn lao etla kiep nguiJi. M,,?t diJi song duqe k~ la blit dliu tit khi mai sinh va trai qua eae giai dO<;ln truang thiinh, ~ bien (boi blnh, 100) va euoi eimg ehåm dill bang eai ehe't. Vao the' kY thu 4, Ngai Asanga (Ve Tru6e), m,,?t v~ lu~n su d<;li thita sang l~p phåi Yogacara (Du Gla) da viet trong Trung Quan Lu~ (Madhyonugama):

"Vt;ln pMp deu tt;lO thanh bm sI! Ut hr;p giiia nhdn va duyen, nen khOng co tI! tanh, khi sI! keI hr;p da bi phdn hoa thi chilc chiln phåi co SI! huy di~t . Thdn da chUng sanh gom Tu Dt;li (d6t, nu6e, g16, lua), va khi tu dt;li dung giåi thanh nguyen to' thi SI! cMI se tilp thea". 2. V l) thuong qua sat na: Danh tit sat na (Khana) dl~qe dimg d~ cm thOi gian eMp nhoang etla m6i bien d6i. Theo Abhidhamma Mabavibhasa (D<;II Tri LuQn) nhililg sl! bien d6i etla hi~n tuqng giai duqe giai thieh m,,?t caeh ro rang nhu sau: V~n phåp lu6n lu6n bien d6i, kh6ng

Phåp

Am Xuån RY Måo 1.99

mQt v~t gi co th~ ton t~i trong hai sat na lien tiep. MQt ngay 24 gicr du<,1c tfuh bang sau ngan bOn tram ty, chin v~n, chin ngan, chin tram tam mum sat na. Vao the k:Y thu 5, Ngai Buddhaghosa da viet trong Visuddhimagga (Thanh Tlnh OQo) nhu sau: "Theo nghla

rat rao, m6i sat na cua sl! sinh tan nit ngan ngui, ch6p nhoang nhu mqt y ni4m phat khåi. Gi6'ng nhu mqt Mnh xe, khi lan chi tilp xuc vm nu)it phJng t{li mqt dilm, khi dung ding cM tl!a tren mqt dilm, ding vøy m6i sat na sinh tan cua chUng sanh chi tan t{li trong mqt tdm ni4m, khi tdm ni4m chttm dUt, thi diti sang chUng sanh tty ding chttm dUt. Cl qua khu, chUng sanh dy cM sang trong mqt tdm ni4m qua khu chu khOng sang trong mqt tdm ni4m hi~n t{li va vi lai; trong hi~n t{li chung sanh tty cM sang trong mqt tdm ni4m hi4n t{li, khOng sang trong mqt tdm ni~m qua khu, vi lai; trong vi lai chung sanh tty chi sang trong mqt tdm ni~m vi lai chu khOng sang trong tdm ni4m qua khuva hi4n tr;zi". Nhu v~y, co mQt nguyen dQng ll!c nao nhcr do mqi v~t bien d6i hay khong? Tat xe cQ ch~y du<,1C la nhcr dung mQt dQng co, may xay ch~y biing gio, quå dat quay quanh trl,lc va quy d~o vi ånh huång cua no doi vm m~t trcri. Ngay mQt ngon tay cua ta cling khong tI! no cir dQng dU<,1c. Vi the dQng II!C cua sI! bien d6i, th~ hi~n thea mQt cong thuc gqi la Tu-Hftu-Vi-Tuoog: Sanh, Tn,l, D~, Di~t, hay Thlinh, Tn,t, Ho~i, Khong, gqi 13 Tu Tuoog.

ca

ca

Theo Nhat Thiet Hftu BQ (Sarvastivada), bOn tfuh chat cua Phåp hftu vi du<,1c dien tå nhu sau: - Trong giai do~n hinh thanh, mqi v~t du<,1c dua tu tinh tr~ng qua khu den tinh tr~ng hi~n hftu.

Tat cå mqi v~t thay d6i deu qua bOn tac dQng tren. Tuy nhien co mQt van de da du<,1c ban lu~n soi n6i trong nhiing the k:Y sau khi DUc The Ton nh~p Niet Ban la bOn tfuh chat sinh, tn,t, ho~i, di~t xåy ra dong thm hay ke tiep nhau. Nhat Thiet Hftu Be? (Sarvastivada) va ThU<,1llg Tqa BQ (Theravada) chU truang dong thcri, trong khi Sautrantika cho la ke tiep.

3. V6 thuong trong phåp hftu vi: Phåp Hftu Vi la tat

ca

nhung gi hi~n hftu do nhieu nhån va duyen t~o thlinh. Trong sI! bien d6i cua phåp hftu vi, chling ta co th~ chAp nh~ ngay rang mqi v~t deu co sl! sinh di~t, nhung kho rna thay du<,1c sI! sinh di~t do trong tUng gicr, tUng phUt. M~c du m~nh de "V{ln Phap Giai KhOng" co th~ du<,1C xem nhu la ket lu~n cuoi cilng cua d~ lu~t vo thucrng, nhung do cling chinh la m<;it cai bAy nguy hi~m cho cac hqc giå nghien cUu D~o Ph~t. Cac hqc giå Tay Phuang ~ch chu "KhOng" (Sunyata) la "HuVa" (Nothingness) hay t~ han nua la "Huy Di4t" (Annihilatlon), va vi the Mahlisunatavada b~ gan la "Hu Va LuØn" (NihIlism). Ngucri Ph~t Roa h116ng dllong Tir phåi hi~u "V{ln Phap Giai KhOng" la tat cå cac Phåp Hftu Toi ghi mai moi tam tinh dao ~t Vi trong hi~n tU<,1llg gim deu Noi xu ngucri vao m<;it bu6i lang du bien d6i khong ngilng. Ngai Chqt blit g~p cå bllu trcri båt ngat Nagarjuna (Long Th9) m<;it lu~n M<,?t canh dong hoa vang Tl!c Huoog Duang (0) sU d~i thua da viet trong cuon Toi bang khuang nhu di giUa rUng huang Madhymika: Chinh vi "KhOng" Xe vun Vlit tren con duang thien ly rna mqi v~t tro thlinh khå hftu, Chao! D<?p qua sac vang dAy thi v~ thieu no thi khong mQt v~t gi Phåi chång dåy cånh gioi thoat duang trAn? tren the gian nay co th~ co du<,1c. Toi ng~m ngui nho l~i nhiing mua Xuån Neu v~ hftu khong thuang bien Nm que di bao lAn di ch<,1 Tet chuy~n thi lam the nao co sU Da bao lAn! rat nhieu khong k~ xiet! tien bOa va phåt tri~n? Theo c6 truyen mua mQt c~p Huoog Duang Hoa huoog m~t trcri, nang am Que Huang Va neu cu<,?c song cu tiep tl,lc giu Sang nam moi hån g~p nhieu may man nguyen nhu luc blit dAu khong Dong thcri gian da Vlit xa tham thåm co ho~i, di~t thi ket quå va y Canh dong hoa g<,1i nho nhiing mua xua nghia cua no se ra sao? Truoc rUng hoa sao n~ng moi tam tu? Trong cuon Ph~t Giao D~i Thua Trong khoång khac Mng nghe long vuang van Cuang Yeu, Thu<,1llg Tqa Suzuki Dat khach t~m dung, phuang trcri l~n d~n viet: "Sunyata khOng c6 nghla la 6i mAu hoa dAy ap sac Xuån xUa!

hu va, nhu cac nha luØn gidi dai khi da phien dich, mil chi c6 nghla la dieu ki4n tinh hay tinh (0) Ngum Phåp trong Huoog Duang d~ lay h<,?t cach t{lm bl/ cua mqi hi4n hiiu ep dAu an. - Trong giai do~n duy tri, trong thl gim hi4n tUl/ng, n6 moi v~t du<,1c giU nguyen dong nghla vOl Aniyata (bot tinh tr~ng hi~n hftu truoc khi dlnh) hay Pratiya (duyen). Vi di vao tinh tr~g v~ lai. the' "KhOng" trong PhØt Giao theo nghla tieu cl!c la vang b6ng cua tinh cach dt;lc thU, la phi hiiu tinh cua mt;Ji - Trong giai do~n ~ bien, mqi v~t truång thlmh va suy ca the: va theo nghla tich cl!c la tinh trr;zng di biln cua vi. hi4n tur;mg giOl, la dong chuyin h6a lien t1f.c, mqt chu6i - Trong giai do~n hUy di~t, mqi v~t b~ dua trO ve qua qud nhdn Mt tøn. KhOng nen hiiu theo nghfa "hUy di4t" khu. hay "hu va" vi dal vOl Phøt Giao, Hu-Va-LuØn cM la Phåp Am Xuån

Ky Måo 1.99

VOn Nuong

27

mqt

thl!c-tC:li-lu~n

ngay thd. "

Nbung mqt vÅn de du<,1C neu len la: - Duc Ph~t co cM truang Khong Lu~n nhu mqt vai d~ tit sau nay cua Ngai hay khong? Cau trå lai la DUc Ph~t khong he l~p mqt mon pbai hay mqt triet lu~n rieng re nao cå. Ngai ciing khong khuyen khich mon d~ clta Ngai cM truang h<?c thuyet nay hay mon pbai n<?, Ngai cm ~y con ducrng tlf giac cho nhilng ai tin nhi~m Ngai. Lm ~y cua Ngai khong phåi d~ ngttm sau rut tia thanh nhilng triet pbai rieng cua minh roi co cMp va båo thlt, rna cm d~ cho nhilng ai Ung dl,IDg 1m ~y do nhu mqt phuang ti~n cho cUu canh giåi thoat ra khoi tM gi6i vo thucrng giå tl:lm nay.

B. va ngo Dang le chling toi khong dam ban den ly Vo Nga trong mqt bai ti~u lu~n ngan ngiti nay. Vi do la mqt vÅn de th~m thåm vi di~u dm phåi thl!c chUng han la ban lu~n suong, va ll:li neu co dem ra ng~ lu~n thi cling khong th~ phån tfch m<?i khia cl:lnh clta vÅn de mqt cach chu tÅt du<,1c. Chling toi cm mong neu vÅn de voi nhilng y kien tho thi~n d~ quy V! cimg chling tOi suy nghi~m sau xa han. Vo nga ta mqt dieu rna cac nha h<?c giå tir Åu sang a, tir c6 chi kim khi nghien CUu giao ly Duc Ph~t deu phåi nhin nh~n la n6i b~t nhåt trong tu tuemg nhan IOl:li. Trong khi hftu Mt cac ton giao, cac nha tu tuemg cling nhu cac triet gia deu cM trltang thuyet hfru nga, duoi hinh thlk nay hay hinh thuc khac, thi Duc Ph~t da pbat dqng mqt cuqc cach ml:lng tu tuemg, be gåy tÅt cå nhilng ly cu m~p rna clta bån th~ lu~n. Ngai da ngang nhien phu nh~n cai g<?i la Atman clta cac tu tuemg h~ An Di?, nhÅt la clta Ba La Mon giao. Ngai thång than g<?i bån ngå la vQng ngå, khong co thl!c th~ tuy~t doi hay båt bien. D0l:ln kinh sau dåy trong Samyutta Nikaya (Tudng Ung BQ) da lam dåo li?n thuyet thucrng tl:li, thuyet d0l:lD di~t va vo nhån thuyet. Mqt ngay n<? Dl:li DUc Kassapa den hOi DUc Ph~t: - Bl:lch Duc TM Ton phåi chång dau kh6 do ta tl:l0 nen? DUc Ph~t trå lai: - Khong phåi v~y, Kassapa. - Bl:lch DUc TM Ton, the thi dau kh6 do ke khac tl:l0 ra? - Khong phåi v~y, Kassapa. - Bl:lch DUc TM Ton, hay la dau kh6 vita do ta vita do ke khac tl:l0 ra? - Nay Kassapa, cling khong phåi v~y. Dl:li DUc Kassapa ll:li hOi: - Bl:lch DUc TM Ton, co le dau kh6 ngåu nhien pbat khm.?

28

- Nay Kassapa, Nbu Lai khong he cM trltang nhu the. - Bl:lch DUc The Ton, co le nao Ngai ~y khong co dau kh6 hay sao? - Khong, Kassapa, Nbu Lai xac nh~n co dau kh6 . - Bl:lch DUc The Ton, phåi chang Ngai khong tMy va khong biet dau kh6? - Nay Kassapa, quå th~t Nbu Lai da tirng tMy va biet dau kh6. Luc båy gia, Dl:li DUc Kassapa vo cimg ngl:lc nhien, vi tir xua, ai ai cling nghi ding Duc P~t ~y: kl MO tC:l0 nghi4p ilC thi kl ay phåi ganh chiu quå kh6. Horn nay chinh DUc Ph~t da pM nh~n tÅt cå nhilng dieu chling ta hang tin tuemg. Vi chua hi~u ro 1m giao hUÅn th~m thåm vi di~u cua DUc Ph~t, nen Dl:li DUc Kassapa kinh dn hOi tiep: - Bl:lch Duc TM Ton, mi?t dang Ngai ~y dau kh6 khong do ta tl:l0 nen, khong do ke khac tl:l0 nen, cling khong ngåu nhien pbat khåi, mqt dang Ngai xac nh~n co dau kh6 va Ngai da tirng kinh nghi~m dau kh6. T~t la båt kha hl ng~, kinh xin DUc TM Ton må lang tir bi khai thi. cho de. tit. DUc The Ton on ton dap: - Nfty Kassapa, ai båo dmg ngttai hanh dqng la ke nh~n lÅy ket qua tUc la noi rang dau kh6 cua mqt chling sanh do chinh chling sanh ÅY tl:l0 ra. Do chi la thucrng kien. Ai bao rang mqt ngttm hanh dqng, mqt ngttm g~t qua tuc la båo rang dau kh6 clta mqt chling sanh do chling sanh khac tl:l0 ra. DO cling cm la d0l:lD kien. Nfty Kassapa, khong theo hai bien kien do, Nbu Lai cM trltang rang: "Vi bi chi pM'i båi tham lam, san h~n, si mi mil nghi4p hinh thanh , d6 la can nguyen cua m9i dau kh6. D0C:ln di4t du<!c tham, san, si tuc la huy di4t dqng ll!c hinh thanh cua nghi4p va m9i dau kM' phåi cham dur" . Chling toi xin ml:ln phep giåi thich d0l:ln kinh tren d~ qui V! de lanh hqi lai giao hUÅn cao sieu cua Duc Ph~t. Trltoc het chling toi xin nhac ll:li, Dl:l0 Ph~t båc bO thuyet thucrng tl:li hay thucrng kien. Thuyet nay cM trltang con ngttai hay ben trong con ngttm la mi?t ban nga trltcrng CUu båt bien, sau khi chet can ton tl:li mai mai. M~t khac, Dl:l0 Ph~t cling pM nh~ cå thuyet d0l:ln di~t hay d0l:ln kien, cM trltang sau khi chet la het va nhu the ngttm tl:l0 nhån khong th~ nao Mt quå du<,1c. Nbu tM neu båo rang ngum tl:l0 nghi~p chinh la nguai quå, co nghia la luc tl:l0 nghi~p va luc g~t quå ngttai ÅY vAn la mqt, khong co gi thay d6i; da khong thay d6i tuc la thucrng tl:li, båt bien, dieu nfty dl:l0 Ph~t g<?i la thucrng kien. g~t

Chling tOi xin lÅY mqt vi dl,!, nhu mqt ngttm ten A ll:l0 mqt nhån båt thi~n, sau khi cMt ngttm Åy b! d<?a vao

Phåp Am Xuån Ky Mao 1.99

cånh kh6, duai hinh thUc m<,?t suc sanh B chång h~. Neu håo chinh ngtrm. tl!-O nghi~p se g~t qua kh6, thi o day dieu do da b~ chleng minh sai, vi ro ding Ul ngtrm. ten A tl!-O nghi~p rna cMng sanh B g~t qua.

Cai TA theo D1,lo Ph~t cm la m<,?t sl! ket hqp etla ngu uån tue la nam yeu to: Sa c, Th9, Tuang, Hanh, ThUe. Trong Ngii Uån dl:l, Due Ph~t vi nam yeu to du thanh ban nga nhu sau:

Nhung neu håo ding ngtrai tl!-0 nghiep khong phai la ngtrai g~t qua tuc la cbU truemg dOl!-n kien, vi cho ding nguai hanh d<,?ng khong con tan tl!-i nfra, va ke g~t qua la m<,?t cMng sanh hoan toan khac bi~t. Dih nay ciing b~ chleng minh 13. sai lam.

1. Sile nbu: pbil m~t (Phenupindupamamrupam): ve phuemg di~n v~t chat, xac tMn eua con ngtrai tan hqp, hqp tan nhu b<:>t nuae troi gi1,lt do day khong d~ huoog.

Vi dl:l nhu m<,?t ngtrai b~ ket an 10 nam kh6 sai vi phl!-m phap, nhung anh ta tron bi~t tich truac khi thi hanh an quyet. Mai den 10 nam sau nhan vien eong h!c mai bat dugc anh ta. Lue My gia anh da gia di va hoan to an d6i khac nen kho nh~n ra chinh anh la ngtrai da phl!-m phap truac day . Tuy nhien khi dieu tra kY luang, anh vAn b~ tong giam nhu ban an da phan xlr. Vi anh khong th~ vi~n le rang lue anh phl!-m phap la m<,?t ngtrm. khae va luc nay la m<,?t ngtrm. khae duge. Ca hai lu~ cu ve ban nga neu tren dh b~ Duc Ph~t cho la bien kien, nghIa la nhftng phan doan theo di nhin phien di~n: khi o m<,?t trae di~n nay thi thay hån nga truang tan, o m<,?t binh di~n khac ll!-i thåy la dOl!-n di~t. Nhu

v~y

thuyet Vo Nga eua Due

Ph~t

Ul gi?

Dl!-o Ph~t ebU trUemg Vo Nga khong co nghIa la khong co di TA nhung la m<,?t eai Ta khong co thl!e th~, vi bien d6i khong ngirng va luon luon "trtY thimh cai gi khOng phdi la chinh no". KMng co thl!e th~ nghIa la khong co m<,?t ban nga hay di ta truang tan, båt bien. Nhieu hge gia nghien eUu giao ly DUe Ph~t, sau khi nhin nh~n khong co eai "gid nga" ll!-i di ehap VaD m<,?t di g9i la "cMn nga" vi hi~u lam rang: "Tat cd chUng

sanh deu co Ph~t tanh" rna Ph~t tanh la eai eMn nga truang tan Mt bien. Hi~u nhu the bOa ra di tir båe bO dOl!-n kien den cM ehap vao thuang kien rna khong hay! Neu bao co eMn nga tue Ph~t tanh la trUang tan, Mt bien thi vi sao kinh Bat Nha ll!-i dl!-y Ph~t tanh la: "Bdt sanh, ba't di~t, bdt cau, ba't tjnh, bdt tang, ba't gidm ... " Da Mt sanh, båt di~t thi con eai gi d~ truang tan, båt bien? Va gia sit co eai truang tan, Mt bien thi tl! no da nam trong vong tuemg doi vm bUy di~t, bien d~eh. V~y ehling ta khong nen gan eho Ph~t tanh eai ten eMn nga doi vm gia nga. Ciing xin quy v~ diing hl~u lam "Cai TA luon luon trO' thanh cai gi kMc khOng phdi la chinh no" rna ehling toi vita noi tren dong nghIa vai thuyet dOl!-n di~t. Dl!-o Ph~t nhin nh~n ding khi A tra thanh B, B tro thanh C, thi A, B va C khong thl!c hUu. Nhung khong håo rang A hoan toan khae B, khae C vi do la d01,ln kien, eiing khong båo rang A giong B, giong C hay noi deh khac A, B, C cru la m<,?t, khong bien d6i, vi do la thuang kien.

Phåp Am Xuån Ky Mao 1.99

2. TbQ nbu: tbuy bao (Vedana bubbulupama): nhftng cam giae vui kh6 etla than va tam deu sinh di~t båt thuang giong nhu nhftng bong bOng tren m~t nuac. 3. Tu:ong nbu: ao anb (Maricukapamasanna): Tri giae vi nhu nhfrng giå eånh rna ngtrai 1ft hanh trong sa ml!-c thuang thåy, cru la nhftng ao anh ctla t~ giac.

4. Hanb nbu: bu:ong gia (Sankharakadapama): Nhftng tae d<,?ng thi~n ac hay duy tae deu khong viing chile giong nhu 101,li eay mem yeu, de uon theo ehieu gio.

5. Tbue nbu: ao tbu~\t (Mayupamavinnanam): tam thue eua con nguai bien ao nhu tro quy thu~t. Theo Ph~t Giao su. bien d6i etla tam 16 lan nhanh hem su. bien d6i v~t chat. Ngii uftn hay bån nga duge t1,lo thanh Mi nhftng yeu to Mt d~, nen ehinh no eiing båt d~ va khong thl!e hftu vi luon luon d~ bien. Nhftng d~ bien khong co nghia la hoan toan d6i khae m<,?t deh ngåu nhien, rna bien d6i theo d~ lu~t Nhan Qua: B la qua eua A va 13. nhan etla C, do do ehling khong giong nhau eiing khong khae nhau rna lien h~ vm nhau m~t thiet. Vi co A rna B sinh, vi co B rna C sinh. Neu khong co A thi B va C eiing khong co (lmasmlm sat1.1dam hotl. Imasmlm asatl. Idam na hotl). Nbu v~y bån nga eru la m<,?t tien trinh bien d6i etla danh va sae theo moi dåy lien h~ nhan qua rna ehling ta co th~ hi~u theo D1,li Due Budhaghosa (tåc gl6 Thanh Tjnh DQo) rang: "KhOng co cai toi tt;lo nghi~p ciing khOng co cai toi gt;It qud. cM co dong nghi~p Mo trien mien". Va d<,?ng ll!e v~n chuy~n dong nghi~p båo trien mien åy la Tham, San, Si nhu Due Ph~t da dl!-y trong d01,ln kinh tren: "Vi bj chi phO'i bm tham lam, san h~n, si me mil nghi~p hinh thanh, do la nguyen nMn cua mfli dau kho'. Dot;ln di~t duc;c ba nMn dy la pM huy dfJrtg llfc hinh thanh cua nghi~p va mfli dau kh6 cMm dur ". Tom l1,li, eai Ta cm la m<,?t hi~n tuqng tam v~t ly ehU khong phai la m<,?t ban nga trUang tan, vInh ei'tu, eiing khong phåi la m<,?t eMn nga thuang t1,li - dit duai hinh thue "Ph~t tanh hiiu tM Mali - nhu nhieu ngtrm. da lam tuang. O "Con Duong HQnh Phuc·. Vlen Mlnh va Tran Minh Tal, Nhu Lai Thl~n VI~n. San jose. Hoa Ky

29

Ung cimg mqt dcri song, cimg hit tM khong kW, cimg an uong ngli ngm, cimg mqt sinh ho~t ctla cuqc s6ng con ngum, the rna chUng ta thåy co mqt sl! khac bi~t lan lao giUa mqt ngucri s6ng dugc dl,lo P~t va mqt ngum thui'1ng tl;lC. Ngucri song dugc d~o Ph~t thi man nguy~n, khong lo slu, thånh thoi, thanh t~, tl! do va an l~c:

C

Nay ong, tam khOng kh6 V 6i nguifi khOng kY vflng Mfli sf?' hai khOng con V 6i nguifi kiel sU dO(,ln Nhif dO(,ln nMn sanh hiiu PMp duf?'c tMy nhu th~t Do'i che!, khOng sf?' hal Nhif gcmh niJng dt;it xuo'ng D(,lo Ph~t ta kheo hanh Con duifng kheo tu t~p Ta khOng co sf?' che! Khi g&: Lao, b~nh di~t Bif kia den, khOng thu Vi~c

Lam xong, s(,lch trong Bang Long, thfl mt;zng di~t Nhu thoat Lo sat sanh PMp tanh d(,lt , to'i thuf?'ng (; difi, khong så' hiiu Nhu thoat ngoi nhil cMy Song ehet khOng sdu mucJn Qua khu, ta khOng co Tuang Lai hi~n t(,li, khOng eae hanh khOng thl!e hiiu (; day , than khoe gi? Thanh t{nh pMp sanh khå'i Thanh t{nh hanh tuang tf!.C B~e thtfy dUf?'e nhu th~t KhOng sf?' hai, thua N gai

phUc. DUc Ph~t de c~p den 3 10l,li quan ni~m sai 111m (ta kien). DO la tri giac sai 111m, suy tu sai 111m va kien tMc sai 111m. Chinh do sl! sai 111m nay dån dat con ngucri den vcri kh6 dau.

Chling ta thåy muon loa i deu di tim h~nh phUc. D~o cUng the, cimg chung vcri m9i ngum, d~o Ph~t di tim h~nh phUc. Va neu ..... 7 dimg chu "tu hanh" thea di nghia d~ cm cuqc di tim hl,lnh phUc, thl!c hi~n h~nh phUc, thi qua th~t, ca nhan 10l,li khong ai rna khong tu hanh. Ngucri thi tu hanh thl!C hi~n tien tai, ngucri thi tu hanh thl!c hi~n dl;lC ll,lc, ngucri thi tu hanh vaH~Phtic thl!c hi~n danh v9ng, ngucri thi tu hanh thl!c hi~n tri Nguyen The D~ng tMc ... la nhftng tM rna ngucri dcri cho la hl,lnh phUc. Nhung tiec thay, vi khong thåy trucrc tåt ca nhftng cai do deu vo thui'1ng, vo nga; tåt ca nhftng thu do deu vo nghia trucrc sI! v~n hanh khong ngimg ngm ctla cuqc dcri, nghia la sI! v~n hanh khong ngimg ngm ctla di chet, cho nen kh6 dau, tiec h~n, khong th~ nam giU la dieu tåt yeu. Chling ta nho- l~i, Duc Ph~t Thich Ca da tir bO m9i tM (nhOng thO mo Ph~t

quan nlE?m cua

PhQtGi60

ve CUQC Bai

Ngal c6 han nguol dol råt nhleu ke ve so lu(;mg lan chåt lu(;mg) khong

(Truång låo Adhimutta)

phåi vi Ngai tir bO hl,lnh phUc d~ di tim kh6 hanh

Trong khi do, thi cling cimg mqt trm dat åy, dat nucrc gio lUa åy, rna ngucri binh pham thi luon luon tuong t1,lc m9i dieu phien nao, båt to~i nguy~n, lo sg, kh6 dau, than khoc. Su khac bi~t lan laD åy co th~ noi la sI! khac bi~t giUa sanh tir va Niet Ban. Cting cimg mqt dcri song, cUng cung nhftng nguyen li~u duoog chAt tran gian, rna ngucri thi hUOng th9 Niet Blm An L~c, ngucri thi huong th9 sanh tir kh6 dau. Kbm di~m cung truy tim cuqc dcri chån th~t, cimg truy tim h~nh phUc, rna ngucri thi dI,lt den an vui vInh ci'ru, ngucri thi loay hoay vcri mon ng kh6 dau, do la do sI! dling sai trong cach d~t vån de ve cuqc song, do sI! dling sai trong quan ni~m ve h~nh

30

(neu nghi dQo Ph~t la sl,! chol bo hQnh phOc, tim klem kho hQnh thl ch6c la dQo Ph~t da kh6ng con den ngay nav; trol IQI dQo Ph(:lt tfch cl,!c rot roo, la dQO dl$t kho, thl,!c hl$n an vul vinh cOu) rna vi Ngai thåy ding nhftng thu h~

phUc rna Ngai dang co cm la h~nh phUc tl,lm bg can ban tren sI! vo thui'1ng va vo nga cua the gian, hOi the Ngai bO tåt ca d~ tu hanh, thl!C hi~n di hl,lnh phUc toi thuqng va vInh ci'ru, g9i la Niet Ban. SI! tir bO ctla Duc Ph~t la mqt bai h9C vo gia cho the gi an, cho m6i mqt thån ph~n con ngum, rang: Hl,lnh phUc thi khong co o kia, o nm nhftng sl! v~t r6ng khong va tieu ho~i, rna cm co o day, trong sl! thl!c hi~n cai An Vui khong con b~ dieu ki~n, cai ml;lc dich toi thuqng ctla dcri d~t

Phåp Am Xuån Ky Mao 1.99

sa

ngum rna chting ta co thi g9i la gi tuy theo thich, khuynh huang, can ca: Niet Ban, Phåp TMn, Tanh Giac, Bi Tri toan man, Ph~t tanh, khuon m~t xUa nay ...

Tra l/!-i

vai 3 sl! sai HlID a tren, tri giac sai HlID, suy tu sai lllm va kien thuc sai lfun thi kinh diin thuang de c~p Mn 4 phuang di~n ctla cai thåy sai HlID:

V 6 thuang mil cho la Thuang Bat tor;zi nguy~n, kM' mil cho la tqai nguy~n, vui V 6 ngå mil cho la ngå Bat tfnh, xau dO' mil cho la thanh tfnh , dllP sr;zch. Do ch/!-y du6i theo cai thåy sai lfun do rna co sanh tir kh6 dau. The gian da d~t vån de sai, roi khong biet giai quyet vån de hay giai quyet sai, tu do duyen khai ra mi?t chu6i mat xfeh sai lfun vo t~n. Vi khong thåy dU<;1c båt to/!-i nguy~n, Kh6, Khong, Vo thuang, Vo nga cho nen di tim Vui trong cai Kh6, di tim cai co trong di khong co, di tim di thuang con trong cai ni~m ni~m sanh di~t, di tim di nga trong cM khong thi nao co nga, ben du6i bat ao v9ng, r6t cui?c chl thåy co kh6, r6ng khong, ho/!-i di~t va båt an. Trong khi d/!-o Ph~t thi gi an d~ rna såu sik vo ciIng: ta cam thåy dau kh6, båt an, buon chan u? (Kho de). Pbai di tim nguyen nhån thl!c sl! ctla di kh6 do (T9P de). Va khi thåy ro nguyen nhån ctla n6i kh6, n6i kh6 lien tan, vi khong con dåt di m9c re. Khi thåy dU<;1c nguyen nhån ctla kh6, thi khong ai tiep t1;lc tl! lam minh kh6, khi da thåy cai nong, cai bOng la do tl! minh låy lUa cMm minh thi khong ai tiep t1;lc cMm d6t minh nua ca (Di$t de) . Qua trinh gi ai quyet n6i kh6, n6i dau båy gia da ro rang, tuy ta co thl!c hi~n va thl!C hi~n Mn mUc nao hay khong (DQO de). Kh6, båt to/!-i nguy~n, khong lam cach gi co thi tMa man, vo kh (nhu klnh LOng Nghlem n61 la lam sao c6 the nou cåt thanh com; hav klnh Vien Glåc n61 la lam sao c6 the ngol cha hoa dom ket thanh trål), thi da lam ngum, ai cting tUng pbai cam nghi~m thåy. Nbung nhin thåy n6i kh6, båt to/!-i nguy~n nm ban chåt ctla chling cha khong hai h<;1t nm hi~n tU<;1ilg be m~t thi it ngum thåy. Co le it truang phåi triet ly nao tiep c~n dU<;1C vm cMn ly thu nhåt ctla d~o Ph~t la Kh6 M bang phong trao triet h9C hi~n sinh cMu Åu khoang giua the kY 20.

a

a

Bang cam quan kinh te cua cac nha van, bang sl! suy tu såu sac ctla cac triet gia, va bang mi?t Sl! dong cam te ~, triet h9C hi~n sinh nhin ra tinh cach kh6 M ctla tMn ph~n con ngum; b~ nem ra nga ngac giUa dai s6ng, ngåu nhien, hoan canh giai h~n, hUn h~n tinh, cui?c dm la sl! huang ve di chet, sl! co dan khong th~ ehia se, sl! båt d~ va mong manh cua kiep nguai Mn di? vo feh ... Dm. nguai eiing vo nghia den di? kh6 c~u d1!ng nhU huyen tho~i Sysiphe: su6t dm lan tang da len nui cao, tang da se rm xu6ng l/!-i va roi l~i lan len tiep d~ roi l/!-i rm xu6ng, pbai chiing do la tUng kiep dm thåt b~i

tra

Phåp Am Xuån RY Mao 1.99

khong thi giai thoat ctla con ngu~ Vi khong thåy dU<;1c M, nguyen nhån ctla m9i phien nao, kh6 dau, ctla hUn h~n va thåt b~i tren, va sl! giai quyet r6t rao cho thån ph~n con ngum la Di~t M, nen de nba hi~n sinh tien tm ch9n mi?t giai phåp sai lfun, låy do lam y nghIa cho cui?c da~ Khi thåy eui?c dai co lam gi cting giai h~n giUa hai bO sanh tir, khi thåy cui?c dm hUn h/!-ll va vo feh Mn di? phi ly, h9 danh cho con ngum mi?t quyen h~n dng nho va mong manh han khuon kh6 ctla kiep nguai, do ta sl! n6i lo~n, sl! ch9n ll!a d~ bi~u li? 1J! d9 Sl! tl! do trong cui?c dm hUn h/!-n ch~t h~p vi v9ng tuiJng vo minh do at cting pbai la mi?t tl! do nho h~p va buon rll1;l Do la hinh ånh ctla ngum anh hiIng buon rau banh di?ng d~ chi thåy banh di?ng la vo kh trong cu6n "Thdn ph(in con ngui1i" cua Andre Malraux. Do la khi thåy tran gian nay ch1 la mi?t cMn lun day (nhu chang eling tu xa xCI trong kinh Phåp Hoa), nhung khong biet que nha dåu, danh pbai ng~m ngiIi chåp nh~n cui?c s6ng lun day la que nha (tåc pham Luu Day va Que Nho cua A. Camus). Th~t khåc xa vm kinh nghi~m etla D~i thua trong ciIng mi?t 1m noi: Sanh tir tuc Niet ban. dåy sanh tir tuc Niet bliD ctla D~i thua la thåy dU<;1C thl!c tuang ctla sanh tir la Niet ban, khi åy, gia tuang sanh tir ben tieu måt, chl con thl!c tuang Niet ban di dåu cting la Que Nba. T~p

a

a

o

Chling ta thåy rang triet h9c hi~n sinh da giup con nguai phån tinh nhin l/!-i thån ph~ hUn h~n ctla minh vai nhiing vån de muon dai ctla no, d~t con nguai truac n6i co dan va tr6ng r6ng khi d6i di~n vai chinh minh, d~t con nguai truac m~t cai chet khong th~ tron trånh, nhin l~i tinh dch phil phiem cua m9i sl! thtl hUn. Co th~ noi h9 da tiep c~n dU<;1c cMn ly dau tien ctla d~o Ph~t la Kh6 M. Nbung h9 khong th~ di xa han d~ thåy dU<;1c nguyen nhån etla kh6, tUe la T~p M, nen khong th~ giai quyet vån de cho thån ph~n con ngum (DI$t de va DQO de). Do do rna triet ly ctla h9 tbanh bi quan, be tac. Bai vi phån tinh d~ thåy dU<;1e kh6, nhung khong giai quyet dU<;1c kh6 thi cang kh6 han va khong rieng gi triet ly hi~n sinh rna van chuang, van h9c nhån lo~i eting chl luån quån trong vong kh6 M.

tra

ca

Phai noi rang co råt nhieu ngum, xUa cting nhu nay, chl nhin thåy Ph~t giao giai dO/!-ll Kh6 M nay, cho nen co y nghIa råt sai lfun rang Ph~t giao la bi quan, yem the, la xuåt the, hu vO. Neu chl dirng Kh6 M nhu triet h9c hi~n sinh thi d~o Ph~t da khong la d~o Ph~t va khong con la mi?t nguon s6ng cho loai ngum cho tm ngay nay. D~o Ph~t thi tlch cl!c r6t rao, vi khong chl neu len thån ph~ troi bui?c ctla con ngum, rna con tim ra nguyen nhån ctla sl! troi bu<?c, ch~t dill troi bui?c d~ giai phOng th~t sl! con nguai bang mi?t con duang tåt yeu. Co le vi the rna triet ly hi~n sinh vm nhiing thtl liinh tri thuc va uy tm hang dau etla van bOa Tåy phuang ehl na ri? duqe trong vai th~p nien giUa the kY 20 va khi d~o P~t da co m~t th~t sl! Tåy phuang, thi phong trao hi~n sinh

a

a

a

a

31

ehåu Au va tM h~ Beatle o Bae My da tan ll;li nhanh ehong. Neu dimg danh tit hi~n sinh d~ cm sl! nhan m<;tnh VaD euqe song hi~n t<;ti, den sl! el;l th~ thl!e dl;lllg eua di dang hi~n tien, khong mo hloog hao huyen o mqt giai phåp nOO mqt doi nao khae, mqt nOO nao khae, khong pbOng ånh ra mqt thlln linh ban on nao khae, thi phai noi khong co mqt thu hi~n sinh nao hon d~o Ph~t, eai hi~n sinh eua ngum da di~t kh6, ehånh ni~m VaD hi~n t~i, hi~n t<;ti l~e tM:

(Tuong ung 1,6)

Do la di hi~n sinh "Nier ban hi~n tien" eua Ll;le T6 Hu~ Nang: "CU theo lOi ang noi, tuc la ngoai sete than rieng co PMp than, lia sanh di~t dl cau tfch di~t (Nlet Bon), lt;li suy lw~n Nier ban thulmg lt;lc cho la co than thf? d~ng . Day la lam chap sanh til', me theo cai vui tran gian. Nay ang nen bilt, PhØt vi tat cå nguOi me nhØn than tucyng rulm uiln la cua minh, phan bi~t du thu pMp cho la tu6rtg ngot;li tran, ua sanh, gMt til', ni~m ni~m ddi dOi, khOng bier la mqng huyln hu giå, uo'ng chfu luan hOi, My Nier ban thulmg l{lc do'i thanh tuang kho', trf?n kilp lim ca~ PhØt vi thudng nhung nguOi me ay, cM d{lY Nilt ban chdn l{lc, trong sat na khOng co tu6rtg sanh, trong sat na khOng co tu6rtg di~t, lt;li khOng co sanh di~t nao dl co thl di~t, ay la Tfch Di~t Hi~n Tien. Chinh ngay khi hi~n tien, mai gf?i la thulmg l{lc . 4lc ay khOng co nguOi thf? , ciing khOng co nguOi chdng thf?, M noi rang Nier ban ngån cam cac pMp hay sao?" O Nguyem The DOng

hu'dng thdm d8ng hia Kinh dang nU sl Van NUdng LNC

Dong hia Tit Ån d~p tuy~t vm Huong thom ngao ng~t toa muon noi Sae måy nhu ll;la trong thu tiee Tinh vån hO tåm giUa lo<;tn doi Vm vgi ca dao nuong nh~ toa Hien bOa tu tuoog khe buong 100 Chu hoa con net son ghi dau Bi~n rqng la dåy vi Dat Troi.

32

t~p

V.T.N)

Phat • ....

va

Chinh Tri• K.S. Dhammananda

KhOng h(Ji tilc qua khu KhOng cM dC!i tucmg lai Sang vlnh viln hi~n tt;li Nen seJc than sang df!p

HuyGiang (trfch trong thl

Dao •

Gioi thi~u: Bill n'liy do Einh Anson luqc djch tit bill "Buddhism and Polities" trong quy~n sach "What Buddhists Believe" cUa Hoa Thuqng Dhammananda, trang 229-236, do hi,li Buddha Educational Foundation lin t6ng nåm 1995.

000 Due Ph~t xuat thån tit giai cap vuong tu6ng(' ), va do do, Ngai da co nhieu lien h~ vm eae v~ quoe vuong, hoang tu, quan l<;ti trong trieu dinh. M~e du co nhieu lien h~ nhu tM, Ngai khong baD gio dimg eae tM lJ,(e ehinh tr~ d~ truyen d~o, va Ngai efing khong baD gio eho phep giao phåp eua Ngai b~ 100 dl;lllg eho eae y do ehinh tri. TM nhung ngay nay, da co nhieu ngUoi co y gan ghep danh hi~u eua Ngai vm nhung ehU thuyet ehinh tr~ khae nhau. Nhftng ngUoi do da quen rling de h~ thong ehinh tr~ ma ehling ta quen thuqe ngay nay la bat nguon tir phuong Tåy, xåy ra sau thOi kY Due Ph~t con t<;ti the mqt thm gian rat låu. Doi vm nhung ngUoi dang co eong dimg cae danh hi~u eua Due Ph~t eho nhung y do rieng tu eua h<;>, h<;> elln phåi nh6 ding Due Ph~t la b~e Chinh Dång Chinh Giae, vug1 len tren eae ehuy~n lo Au eua the gian. Co mqt van de co hån ma ta phåi nh~n d~ khi ton giao b~ pha trqn vm ehinh tr~. Can ban eua ton giao la d~o due, long trong s<;teh, va due tin; trong khi do, can bån eua ehinh tr~ la quyen lJ,(e. Trong tien trinh l~eh sil, ton giao thuOng b~ l~ dl;lllg d~ hgp thUe bOa nhftng ngum cam quyen va sJ,( ap dl;lllg eua quyen lJ,(e. Ton giao da b~ l~m dl;lllg d~ bi~n minh eho ehien tranh va thon tinh, dan ap, ehem giet tan b~o, n6i lo<;tn, tan phå cae eong trinh van hoa va ngh~ thu~t. Khi ton giao b~ sU dl;lllg d~ gia tang tM lJ,(e ehinh tr~ thi

ton giao se phåi hi sinh eae ly tuoog d~o due eao qui va tro nen mat goe, nhugng bl? eho cae the lJ,(e ehinh tr~ trong the gian. Ml;le dich eua Ph~t Phåp khong phåi nham den vi~e thanh l~p eae d~ ehe va co eau ehinh tr! mm. Tren co ban, ton giao tim eaeh giai quyet eae van de trong xa hqi bang deh giao bOa m6i ca nhån, von la tMnh vien

Phåp

Am Xuån RY Mao 1.99

eua xii hi?i, va bang eaeh de ng~ eae nguyen tile t6ng quat d~ dieu huang xii hi?i tien Mn mi?t phong thai nhan bån, cåi thi~n dai song eua mqi thanh vien, va e6 di?ng st! !Jhån phoi cae nguon v~t lt!e m9t caeh eong bang hon. Båt eu m9t th~ ehe ehinh tr~ nao eling co m9t gim. hl,ln trong st! båo v~ hl,lnh phUe va sung tue eua ngl1ai dån trong th~ ehe do. Khong m9t h~ thong ehinh tr! nao, du rang no co ve råt ly tuoog, co th~ mang ll,li hl,lnh phUe va hoa binh neu ngl1ai dån trong th~ ehe do con b! bao trum hOi long tham, sån h~n, va me si. Them vao do, du co theo m9t h~ th6ng ehinh tr! nao di nua, ciing con co nhung nhån to ph6 quat rna tung ca nhån trong xii h9i phåi trt!e di~n: ket quå etla cae nghi~p thi~n va båt thi~n etla rieng minh, va St! khiem khuyet va thieu vang etla mi?t nen an ll,le truang eim vi bån eMt etla the gian von la hOl,ln kh6, vo thuang, va vo ngii. Doi vai nhU'ng ngum con Ph~t, khong m9t noi nao trong eoi Ta Ba nay la co duge m9t tt! do, giai thoat th~t st!, k~ ca eae eoi tien etla ehu thien. M9t h~ th6ng ehinh tr! tot va eong bang - co nhU'ng bao dåm eho eac quyen can ban eua con ngl1m, va co nhU'ng d!nh ehe giam sat va eån bang vi~e sic dl:lng quyen Wc la dieu ki~n quan trqng eho eUge song hl,lnh phUe trong xii h9i. Tuy nhien, ehling ta eling khong nen bO qua nhieu eong sue va thi gia d~ tim kiem vo t~n m9t h~ thong ehinh tr! toan hao d~ giup con ngl1ai duge hoan to an tt! do. Tt! do tuy~t doi khong th~ nao co duge trong cae d!nh ehe ehinh tr!, rna cm co duge trong tårn thue khi no duge gi ai thoat. D~ duge giai thoat, ehUng ta can phai nhin vao n9i tårn etla ehinh minh, va n6 lt!e gi ai phong no ra khoi eae gong xieng eua vo minh, h~n thu va tham dl:le. Tt! do trong y ngbIa dfeh tht!e tuy~t doi cm co duge khi nao ehling ta diIng Chinh Phap d~ phat tri~n tårn y qua 1m noi va hanh d9ng huang thi~n, va d~ huån t~p tårn y, M phat tri~n tiem nang tårn linh, dl,lt Mn eUu eanh tuy~t doi etla giae ng9. M~e du ehling ta eong nh~n ve st! 19i feh trong vi~e taeh rai ton giao va ehinh tr!, va ve eae gim. hl,ln an ll,le va hl,lnh phUe rna h~ thong ehinh tr! mang Mn, nhung ding co nhieu khia el,lnh trong cae lai dl,ly etla Due Ph~t co nhU'ng tuong quan vai eae bO el:le ehinh tr! ngay nay .

TM nhåt, Due Ph~t dii giang dl,ly ve tinh eaeh binh dång eua con ngl1m -ca måy ngan nam truae tuyen ngon etla Abraham Lineoln (Tang Thong My). Ngai dl,ly rang cae giai cåp, tang lap trong xii h9i cm la nhU'ng hang rao nhån tl,lo do xå hi?i dt!ng ra. Vi~e sap xep thu b~e eua loai ngl1m, theo 1m N gai, cm co th~ dt!a tren phåm eMt gim. hl,lnh etla hq rna thoi. TM hai, Due Ph~t khuyen khieh tinh than hqp tae binh dång va tieh et!e tham gia dong gop trong xii hi?i. Båy la m9t tinh than då duge e6 vo trong tien trinh ehinh tr! etla eae xii Mi hi~n nay.

Phåp

Am Xuån Ky Mao 1.99

Thu ba, Ngai då khong cm d!nh mi?t ngl1m nao d~ ke thua Ngai. Ngai cm dl,ly rang mqi ngl1m phåi tt! minh rna tu hqe, låy Chinh Phap lam nen tang va lam noi nuong tt!a. Cae thanh vien eua Tang Doan cm e~u st! hu6ng dån da Giao Phap va Gim. Lu~t - nhu la mot b9 lu~t sinh hol,lt. Cho Mn ngay nay, m6i tu si da Tang Doan deu phai tuån tM bi? Gim. Lu~t do d~ lam kim ehi nam hu6ng dån eho mqi sinh hOl,lt tu hqe eua minh. Thu tu, Due Ph~t då khuyen khieh tinh than tham vån va tien trinh dån cM. Bieu nay duge th~ hi~n qua e9ng dong tang si, trong do m6i thanh vien deu co quyen quyet d!nh ve eae vån de ehung. Khi co m9t nghi vån nghiem trqng can phai duge giai quyet, cae vån de co lien quan duge dem ra giUa cae tu si d~ thao lu~n trong m9t phuong eaeh tuong tt! nhu trong h~ thong quoe h9i ngay nay . Tien trinh tt! quan tr! nay co le se lam nhieu ngl1m ngl,le nhien vi no då duge ap dl:lng trong eae ei?ng dong tang si Ph~t Giao tl,li An Di? trong 2.500 nam truae dåy, va phuong caeh dieu hanh co råt nhieu di~m tuong dong vai cae tM tl:le thao lu~n trong quoe hi?i. Mi?t tu si, tuong tt! nhu V! "pMt ngan nMn", duge cm d!nh d~ co mi?t tieng noi ehung, dl,li di~n eho ei?ng dong. M9t tu si khae, tuong tt! nhu V! "chU tich", duge bau ra d~ dieu hanh dit~n dan. Cae vån de duge dua ra nhu cae cae ng~ trinh d~ duge thao lu~n eong khai. Trong mi?t vai truang hqp khi vån de do co tinh caeh nghiem trqng va ph6 quat, thi no co th~ duge dem ra thao lu~n nhieu lan, tuong tt! nhu cae vong thao luån eua quoe hi?i ve cae dt! lu~t. Neu qua cae eui?e thao luån rna vån con nhieu y kien xung khae, båt dong, thi vån de se duge bi~u quyet qua mi?t eui?e bO phieu d~ låy quyet d!nh theo da so. Dl,lo Ph~t khuyen khieh nen tang dl,lo due va vi~e sic dl:lDg quyen lt!e eong ei?ng vai y thue traeh nhi~m . Due Ph~t tuyen giang ve bOa binh va båt bl,lo di?ng nhu la mi?t thOng di~p ph6 quat. Ngai khong eMp nh~n bl,lo lt!e va bUy hOl,li sinh ml,lng. Ngai tuyen bo rang khong co m9t ehien tranh nao la ehien tranh etla eong ly. Ngai dl,ly: "NguOi th&ng t~o dim thU, ke thua sang kho' SD'. N guOi nilo tu bå th&ng va b~i thi nguOi d6 sang an vui va h~nh phuc." Chång nhU'ng Due Ph~t dl,ly ve hoa binh va båt bl,lo di?ng, co le Ngai eling la V! Giao CM dau tien va duy nhåt dii ra t~n ehien truang d~ tim caeh ngan eh~n ehien tranh. N gai dii bOa giai st! xung di?t giUa bi? ti?e Sakya va bi? ti?e Koliya khi hq muon khai sI! danh nhau vi tranh eMp nuae song Rohini. Ngai eling dii thuyet phl:le vua Ajatasanu bO y d!nh tån eong vuong quoe etla bi? tge Vaiji. DUe Ph~t dii giang dl,ly ve st! quan trqng va ve eae dieu ki~n thiet yeu eua mi?t ehinh pM tot. Ngai dl,ly rang khi

ngl1m. liinh dl:\0 ehinh pM tham nhling va båt eong thi xu så trå nen tham nhling, bang hOl,li, va dau kh6. Ngai eh6ng ll,li st! tham nhling va då dl,ly rang ehinh pbU phai biet quan tr! dt!a tren eae nguyen tae nhån ai.

33

Ngai noi: "Khi nguOi liinh dr;lo xu så' co tinh cong binh va thifn ai thi tri'eu dinh co tinh cong binh va thifn ai Khi tir~u dinh co tinh cong binh va thifn ai thi cac quan chuc co tinh cong binh va thifn ai. Khi cac quan chuc co tinh cong binh va thifn ai thi cac can bØ h", tling co tinh cong binh va thifn ai. Khi cac can bØ hr;l tling co tinh cong binh va thifn ai thi nguOi dan co tinh cong binh va thifn ai" (TOng Chl B9 Kinh).

2. Nguai lanh d~o tot khong bao gia gieo long thiI h~n trong dån ehting; 3. Ngum. liinh d~o tot khong bao giø nglln ng~i ap dl.lng lu~t pbap khi elln thiet; 4. NgtCm. lanh d~o tot phåi thOng hi~u lu~t pbap ro rang m6i khi ap dl.lllg. Lu~t pbap khong phåi ap dl.lllg ehi vi nguai åy co uy quyen, rna phåi duqe ap dl.lllg hqp tinh va hqp ly.

Trong Kinh Cakkavatti Sihananda (Chuy~n Luån ThOnh Vuong Su Tu Hong, Truong B<) Klnh), Due Ph~t noi rang ca.e dieu hung ae va tl?i ph~m, nhu an cap, lUOng g~t, b~o ll!e, thu gbet, b~o tan, ... deu bilt nguon tu sl! ngheo kM. Quoe wang va trieu dinh co th~ diIng sl! trirng ph~t d~ kiem cM tl?i ph~m, nhung khong bao gia co th~ tieu tru cae tl?i ph~m bang quyen ll!e eua minh.

BQ Mi Tien Vån Dap (MIlanda Panha) co viet: "Nlu nguOi 000 khOng co tai ndng, khOng dr;lo duc, khOng phr;lm h",nh, khOng xung dang la vua, rna lr;li tI! minh ton xung la vua hay nguOi liinh dr;lO va-i nhi"eu quyen ll!c thi nguOi ay se bi nguy~n rua va trung phr;lt bm dan chung, bm vi nguii'i ay, vi khOng XU'ng dang va khOng tai ndng, dii tI! dØt minh mØt cach vo li VaD vi tri cua nguii'i liinh dr;lo. Nguii'i liinh d",o, ding nhu nhiing nguOi dii vi phr;lm cac nguyen tac d",o duc va gia-i IUt;lt can bån cua xii Mi loai nguii'i, se bi trung ph",t nhu bao nhieu nguOi kMc, nhat la do'i va-i nhiing nguii'i liinh d",o an cap tai sån cua dan chUng." Kinh B6n Sanh eling co de e~p Mn nguai lanh d~o nao rna ehi trirng ph~t nguai vo tQi va khong trirng ph~t nguai ph~m tl?i thi nguai lanh d~o åy khong xUng dang liinh d~o xu

Trong Kinh Kutadanta (Truong B<) Klnh), Due Ph~t ehu truang pbat tri~n kinh te, thay vi diIng quyen ll!e, d~ xoa giåm tl?i ph~m. Trieu dinh phåi biet sii dl.lng cae nguon tai nguyen d~ cåi thi~n dieu ki~n kinh te trong nuGe. H<:> phåi biet phåt tri~n nong nghi~p va thon que, trq giup giGi buon bån, eung eåp luang b6ng d"lly du eho eong nhån d~ båo dåm ml?t dai song tot co nhån phftm. Trong Kinh B6n Sanh (JakataJ, Due Ph~t co dua ra 10 nguyen tile eua ml?t ehinh quyen tot, g<:>i la "Tht;lp Vuong PMp" (Dasa Raja Dhamma). Muai nguyen tik nlly vAn co th~ ap dl;mg trong thOi d~i ngay nay eho båt eu ml?t ehinh quyen nao, d~ quån tr~ xu ml?t eaeh hai bOa. Do la:

sa

1. Phåi eai rna va khong kh kj; 2. Duy tri d~o due eao; 3. Sån sang hi sinh lqi kh ca nhån d~ phl.le Yl.l eho an sinh eua dån ehting; 4. Phåi thanh th~t va ngay thAng; 5. Phåi d~u ctang va giau long nhån ai; 6. Phåi song giån d~ d~ lam gtCang eho dån ehting; 7. Phåi wqt len tren m<:>i h~n thu; 8. Biet ap dl.lllg tinh thlln båt b~o dl?ng; 9. Biet nhAn n~i; 10. Ton trqng y kien dån ehung, va biet pbat tri~n sl! bOa binh va hoa hqp. Ve eaeh hanh xii eua nguai lanh d~o thi Ngai giång tbem (Klnh Cakkavatti Slhananda): 1. NgtCm. lanh d~o tot phåi biet eu xii eong binh, khong

thien

34

v~

båt eu nhom nao;

sa.

v~y, Trung BI? Kinh eling co noi ve v~ quoe wang biet tl! thang tien va lue nao eling n6 ll!e gin giU' hanh dl?ng, lai noi va tårn y, lue nao eling biet liing nghe y kien eua dån ehting ve sl! eai tr~ eua minh, d~ biet minh co ph~m 16i lllm nao khong trong khi dieu hanh dåt nuGe. Neu v~ quoe wang åy eai tr~ xåu, nguai dån se than phien ding h<:> dang b~ pba ho~i bai ml?t v~ lanh d~o xau vi cae ehinh saeh ha khae, nhling l~m, båt eong, suu eao thue n~ng, va do do, dån ehting se co phån Ung eh6ng l~i v~ vua åy' Nguqe l~i, neu v~ vua eai tr~ tot, thi dån ehting se ehtie tl.lllg: "Cliu xin cho quoc vuang da chung toi dUr;Jc tmang th<;J."

Vi

Lai d~y eua DUe Ph~t ve eae b6n ph~n d~o due eua vua ehtia M sii dl.lllg eong quyen, båo dåm an sinh nguai dån da giup eho vua A Dl.le (Asoka), vao the kj 3 truGe Cong Nguyen, eai tr~ dåt nUGe eua ong. Hoang De A Dl.le, la ml?t thi d1,l di~n hinh eua nguyen tae d~o due n"lly, da song va thl!e hanh Chinh Pbap eho tåt cå m<:>i nguai dån trong trieu d~i eua ong. 6ng quång ba ehinh sach båt b~o dl?ng Mn cae wang quoe lån e~n, cam doan cae thi~n y eua ong, va giii su giå di khap nai d~ truyen ba thOng di~p bOa binh va båt b~o dQng. 6ng e6 va Sl! Ung dl.lllg eua eae nguyen tae d~o due trong xa hl?i, nhu ehån th~t, tu bi, båe ai, båt b~o dQng, nhån tu,

PMp Am Xuån RY Mao 1.99

khong hoang phi, khong ehiem do~t, va khong gåy sat h~i eho m9i loai v~t. bng khuyen khieh tl! do ton giao va binh dilng tuang kinh gifta m9i due tin. bng thuOng du hanh thuyet giang D~o Phåp Mn ngttai dån t~n thOn que. bng thiet l~p cae eong trinh eong e<,?ng nhu b~nh xa, eung cAp thuoe men, trong eåy gåy rung, dao gieng, cae eong trinh tMy lqi, va nha t~m tru. bng eling di,ie bi~t ngan cAm vi~e doi xir tan ae voi cae loai thU

a

v~t.

Co ngttai eho ding Due Ph~t la m<,?t nha cåi caeh xii h<,?i. Trong cae bai giang, Ngai dii len an h~ thong giai cAp va Ngai eong nh~n quyen binh dilng eua con ngttm. Ngai giang ve nhu cau cåi thi~n cae dieu ki~n kinh te xii hi?i, eong nh~n t"llm quan tr9ng eua vi~e phån bo eong bang cae eua cåi giUa ngttai gilm va ngheo, nång eao v~ tri etla ph1,l nu, khuyen khieh vi~e ap d1,lllg tinh th'lm nhån ban trong guong may hanh ehinh. Ngai ~y rang xii h<,?i phai duqe dieu hanh tren tinh thuang va long tu bi, cM khong dl!a vao long tham lam. Han the nua, sl! dong gop eua Ngai eho nhån lo~i con eao quf han, vi Ngai con di xa han cae nha cåi eaeh xii hi?i thOi do, vi khong ai dii co th~ cm thång vao eot l6i eua cae can b~nh trong tårn tMe eua con ngttai. Cm trong tårn tMe thi Sl! cåi caeh mm th~t sl! co Ynghla. Cae eai caeh ben ngoai do eae quyen ll!e ap di,it thi cm co hi~u qua ngan h~n vi no khong co ei?i re. Cm co eai eaeh nao dl!a tren can ban cåi thi~n tårn thue thi no mm co ei?i re vUng chile. Co ei?i re vUng chile thi cae eanh nhanh eua cåi eaeh xii hi?i mm duge phåt tri~n tuai tot, vi ehting duge nuoi dui1ng bm nguon sinh Wc lien t1,le, do la nguon tårn ll!e eua dong sinh bOa trong eui?e dai. Nhu the, cae cåi eaeh xii hi?i cm co th~ kha thi khi nao rna tårn y etla con ngttm dii duge sira so~n siln sang eho eae vi~e do. Cae cåi caeh do se tiep t1,le song m~nh khi nao rna con ngttai siln sang nuoi dui1ng ehting qua sl! ehuyen e'lm va ton tr9ng sl! th~t va eong ly, va ton tr9ng dm song eua dong bao eua h9.

a

Giao thuyet eua DUe Ph~t khong dl!a tren mi?t "Tritt ly Chinh tri" nao cå. Giao thuyet nlly khong khuyen khieh con ngttm di vao con dUOng hanh l~e v~t ehåt. Giao thuyet nlly v~eh ra con dUOng dua Mn giai thoat toi h~u, la Niet Ban. Noi mi?t caeh khae, m1,le tieu toi h~u elia Giao thuyet Ay la do~n di~t long tham ai von dii ei?t ehi,it con ngttm trong vong tr"llm luån, kh6 ai. Mi?t eåu tha trong Kinh Phåp CU (cåu 75) dii tom tat dieu nlly: "Con duimg dua din thu dac W;lt chift la møt con dUimg, con con duimg dua din Niit Ban la møt con duimg khac."

Dieu nly khong co nghla la eae Ph~t tir khong nen tham gia vao tien trinh ehinh tr~, von la mi?t thl!e t~i xii hi?i. Dm song eua m9i ngttm trong xii hi?i duge uon nan bOi lu~t phåp va eae qui d~, bOi cae bO tri kinh te eua quoe gia, bOi guong may quan tr~ hanh ehinh, va nhu Phap

Am Xuan RY Mao 1.99

the e~u anh huang eua eae bo e1,le ehinh tr~ elia quoe gia do. Tuy nhien, neu ngttai eu si Ph~t tir co muon tham gia ehinh tr~ thi ngttai do khong nen l~m d1,lng ton giao d~ ml1U do t~o eae quyen ll!e ehinh tr~ eho minh. Con eae tu si von dii xuÅt gia, lia dai song the t1,le d~ dån thån vao con dUOng ton giao tinh thu'lm, thi khong nen co nhUng lien h~ qua tich el!e vao cae ho~t di?ng ehinh tri. Tom l~i, Due Ph~t la b~e Giae Ngi?, vttgl len tren m9i vAn de elia the gian. Tuy nhien, trong suot eui?e dai hoang duang Chinh Phåp, Ngai luon luon co nhUng lai ~y qui bau eho eae quoe vttang va trieu dinh d~ quan tr~ tot xu sa eua h9.

ehu thach: (*) Xii Mi An Di? thm d6 c6 4 giai cAp: Giao si (Ba La Mon), Vuang tuong (Sat De LQI), Buon ban (V$ Xa), va Nong dån (Thu Da La). Blnh Anson trich dich, thång 10-1996

md

canh hoa xuan

Toi mo nang mm ve dåy X6a tan tuyet l~nh pM dlly trttoe sån Tram hoa khoe sac ehao Xuån Tren trm na d6a hOng vån huy hoang. Gi6 lung lay canh mai vang Muon ehim h6t tieng ri?n rang mitng Xuån X6m gieng von vii ån c'lm Gi,ip nhau chUe phUe tinh thån mi,in nong. M~ dun them rep lua hong Ben noi banh tet ngoi trong chung hoai Tham lung huang nep gieng hai Ng9t Mi d~u ph1,lllg ehe khoai mUt gitng.

Tha hO bånh tet banh ehung Rqn rang tieng phåo tung bitng tån nien M~ mi,ic ehiee ao hoa nien C6 theu n6i nhUng dong tien nam xua. Thuang ai cånh tet ngay tho Cha cung kinh trttoe ban tha Gia Tien Låm råm ellu nguy~n Thånh Rien Xin ban phuoe li?e tån nien th9 trUOng. Chåu con bOa thu~ yeu thuong Sum vly ben rep lira huang Am nong Que huang tham miiI trong long Ng9t ngao eåu håt tren dong nang rung. Båy gia xa cach muon trimg Hoa Xuån dåu na gifta long nhån gian Nhin ra tuyet trang con dang Rai bay m6i lue l~nh tran coi rieng! Dan

Ha 35

ChOn Nhu Phon Thl Thuan

ChUng ta dang sap sang tM kY hai muoi mot. Co che van minh v~t cMt dang 111n chiem dai song con nguai, dua chling ta cuon theo con xoay, ch~y theo nhftng nhu c~u, tham v<,>ng khong ngitng. Chling ta khong con thi gia M chiim soc Mn nglim thån nhu cha, my, b~n dm cua ta va nhl1t la doi vcri con cai. SI! thieu quan tåm Mn nhau la m~ mong dUa Mn m<,?t gia dinh d6 va. H~ phUc gia dinh b~ lung lay t~o n6i båt h~ cho con ngliai. H<,>c duang da khong du sac vun xcri dl;lO dac cho h<,>c sinh khi gia dinh khong con la goc re cho dc em båm viu, nuong tl!a. V~y goc re cua con nglim la gi? Do chinh la huyet thong t6 tien va yeu to tAm linb.

I. Huyet th6ng TO Tien Cdy co C9i, nu6'c co nguon. Chim co t6, nguiti co tong. Tong a dAy la nm phat xul1t ra ngliai d~u tien l~p tbanh dong h<,>, noi xa la t6 tien tit ngan nam trucrc, noi g~ la ong ba, cha my sinh ra ta. Trong m6i gia dinh Vi~t Nam deu co m<,?t ban tM t6 tien, tren do co bay hinh ong co, ba co, ong ba (cha ml!) va m<,?t båt nhang. M6i sang tMc ~y ho~c khi di ngii, chling ta deu thap len ban tha m<,?t cAy nhang tham. Khi cam cAy nhang, ta hay nhin len tl1m hinh cua ong ba (hoiJc cha ml!), ta se tMy doi mat trong hinh l1y duang nhu dang nhin ta, hi~n hfru trong ta, cho ta niem tin vao cu<,?c song.

Il. Yeu t6 tinh thuong yeu gia dinh Tinh yeu t6 tien sAu d~m bilt nguan tit tinh thuong yeu gia dinh. Neu trong gia dinh, ong ba yeu thuong con chau. Cha my biet yeu thuong ong ba, hieu duf1ng chiim soc, sOm hOrn An c~. NM co mon gi ngon ciing mai ong ba dimg trUcrc. Mua mon gi ll;l ciing trinh thua vm ong ba. Ong co dau om thi cac con, chau thay nhau chiim nom t~n tl,lY . N glim cha va ngliai my khong dugc can nhan du cha my kho tinh. Hinh ånh cha my yeu thuong, hieu thåo vm ong ba se nhu tl1m gliong sang cho dan tre noi theo .

36

M<,?t gia dinh hl;lnh phUc trong do m<,>i nglim yeu thuong nhau bang m<,?t tinh yeu v~ tha, khong bilt ngliai minh thuong nhl1t nhl1t phåi lam theo y minh. Ma chling ta phåi luon quan tAm Mn nglim thån nhu cha my, vg hay chang va con cai. Tre em dugc nuoi duf1ng d~y du va giao dl,lc tot tit m<,?t gia dinh h~ phUc se thanh d~t tren con duang h<,>c vl1n, co d~o dac va se giup feh cho xa h<,?i mai sau.

Ill. Yeu t6 v~t cMt: biet ditng lS:li khi du Tien b~c la yeu to toi c~ thiet trong vi~c t~o dl!ng m<,?t gia dinh hl;lnh phUc. No giåi quyet ph~ lOn sI! song, sinh hOl;lt hang ngay' Hinh ånh "tup [eu tranh va hai trai tim vang" chl co trong tho van. Thl!C te, sau gia lam vi~c, ve Mn nha nhin vg con nheo nhoc thi ta ciing thåy long ray rut. Nglim cha co trach nhi~m lo cu<,?c song v~t cMt, d~ nglim my a nha chiim soc bua cam, ~y d6 con cai. Nbung cu<,?c song kho khan hi~n nay da loi cuon nglim my ra ngoai xa h<,?i d~ kiem tien. Nbu du våt cMt da lån at cMc nang tinh th~ thieng lieng cua nglim my trong gia dinh, khien cho dc chau nho khong dugc chiim soc, ~y d6 kY ve giao dl,lc, d~o dac. Cha my chl biet lao vao vi~c kiem tien, dap ting nhu du doi hOi v~t cMt cho con nhu dong tien h<,>c, qu~ ao, sach va .. . Tuoog lam nhu v~y la du Mn ph~n rai, pho m~c vi~c giao dl,lc cho th~y co giao. Th~m cm b~c lam cha my ciing khong dam nghl bu6i lam ho~c buon bån d~ di h<,>p phl,l huynh bang nam, nghe båo cao ve thilnh tich, ket quå h<,>c t~p va d~o dac cua con di nua.

ca

H~u quå do da dua nhieu chau Mn cM hu hOng, san

ru

tien cha my cho, nhau tron h<,>c di choi, bO be h<,>c t~p. Riet rai thanh quen, Mn lap thi sg th~y co truy bai, ngai trong lap nghe giång thi nhu v~t nghe sl1m vi måt can bån, khong hi~u bai nen khong lam dugc, ngtia ngay tay chån sinh ra noi chuy~n qu~y pha. BO my b~ mm Mn truang lam ki~m di~m nam l~ båy lUgl, ve nha gi~n du danh con tan nhån. Chling khong nh~ 16i rna con oan h~n cha my, th~y co, sinh il li, co khi b~ b~n du re di lang thang bl,li dm, gåy ra nhftng vi~c tai h~i kho luang nhu chling ta tMy tren bao cm dang tin nhieu tre em ph~m phap, da so roi vilo trong gia dinh cha my giau co ho~c ly d~, bO be con cai, khong

ru

Phåp

Am Xuån Ky Mao 1.99

cham soc <4y d6. The nen, tien b;,tc tuy la nhu yeu, råt din cho vi~c gåy dl!ng h;,tnh phUc gia dinh, nhung neu chling ta khong biet dimg l;,ti dung muc, chinh no se pM My nen mong d;,to duc tinh than. Nhu truoc kia ngbeo kh6 thi vq chOng thuong yeu nhau, den khi tien b;,tc du da thi chong sinh ra ca b;,tc, rUqu che, sinh tårn tim da l;,t, khien cho gia dinh thuang thieu vang bong nguai cha m6i bua com. Nguai vq kh6 dau, ghen tuong vi b~ chOng phl:l dy, bien gia dinh thånh d~a n~c, rna n;,tn nhån la nhiing dua con ... IV. Yeu t6 sue khoe Suc khoe mang l;,ti cho chling ta sl! thoai mai, de c~u, l;,tc quan, vui ve vm mqi ngum quanh ta. Suc khoe lå vang. Co suc khoe la co tåt ca. Mi?t nguai du tai ba xuåt chling den dåu rna mat suc khoe thi khong thl!c hi~n duqc hoai båo da minh. Ma suc khoe do dåu rna co? Do sl! lao di?ng khong qua suc, khong thuc qua khuya, an uong di'eu di? va dling gia. Bua com co thUc an ngon va du cha-t b6 duång. Khong hinh anh nao d~p va åm cling bang bua com gia dinh co day du ong ba, cha m~, con cai quåy quan ben måm com deo canh nong. Nguai ni?i trq gioi luon biet thay d6i mon an theo khåu v~ nguai thån, mua thuc an theo mua, vira tuai ngon vira da hao ton ngån quy gia dinh. Neu v~t cha-t mang l;,ti cho chling ta thån xac khoe ml,lnh, thi yeu to tinh than cling lam cho chling ta an vui thoai mai khi thåy mqi ngum trong gia dinh thuong yeu, cham soc cho nhau. Con di ngoan ngoan, biet vång 1m ong ba, cha m~ . Ngoai hai yeu to quan trqng tren, con nhung yeu to khac nhu sach båo, phim anh, giai tri lanh m;,tnh, th~ dl:lC th~ thao cho ngum tre, dUång sinh cho nguai gia. Th1nh thoang nen dua gia dinh song voi thien nhien nhu di tam bi~n, len nui, v.v .. Roa minh voi thien nhien, dau oc chling ta se thu gian, trut bO duqc bao lo to an sau nhiing ngay lam vi~c . V. Yeu t6 thuong yt!u: t1nh nguoi Yeu thuong la nhu yeu råt can cho sl! pMt tri~n con nguai. Em be khong co tinh thuong thi em be khong lcm len duqc. Chling ta khong co tinh thuong thi chling ta cling khong lcm len duqc. DU chling ta co gia bao nhieu di nua thi dUng truoc tinh yeu thuong cua m~, chUng ta vån cm la dua con be bOng. Du chling ta co khon ngoan cach måy di nua, dUng trUoc nguai yeu, chling ta van cm la ke <4i kha. Du chling ta co sat da, nhung dUng truoc nhiing em be mo coi doi kh6, cl:l gia co don ~nh ho;,tn, chling ta cling phåi mui long xot thuong. Neu chling ta khong co tinh thuong yeu thi chUng ta khong phåi la nguai. R;,tnh phUc cua chling ta trai dåi theo tinh yeu thuang rQng lcm. Ta giup da, mang nhieu niem vui cua chUng ta cling nhån n?ng len theo con so do. Nhu yeu thuong yeu lam cho trai tim ta åm, ~p tha dieu bOa, cho tårn hon ta tuai mat va cui?c dai ta co y nghI;,t Thieu tinh yeu thi ta chAng khac gi soi da. Phåp Am Xuan KY Mao 1.99

VI. Yeu t6 tårn linh Neu t6 tien la goc re cua huyet thong gia dinh thi niem tin nai ton giao la goc re quan trqng trong dai song tårn linh. M6i con nguai chling ta deu ån chUa hai bån tfnh thi~n va ac ngay tu luc moi sinh ra. Neu chling ta co phuoc, duqc sinh ra trong gia dinh ne nep, cha m~ bOa thu~n, thuong yeu nhau, duqc nuoi cho an hqc, giao dl:lc tot, duqc gia dinh naug den chiIa, hqc hOi giao ly <4y d6 con nguai lam lanh du, g~p duqc b;,tn thi~n tri thUc cung nhau tu hqc, duac v~ thay d;,to duc, co kha nang hucmg dån chling ta tu t~p thien d~ d;,tt duqc tr;,tng thai suc khoe an l;,tc. Tfnh v~ kY !ang xuong dan d~ nhuang cho h;,tnh v~ tha toa sang, long ta thenh thang voi tinh yeu thien nhien, yeu con nguai va muon v~t. Long tu duqc khai rna la clia ngo pMt sinh tu~ giac. Ta se cam thåy le vo thuang dang xay den cho ta tung ~p tim dåp, mqi sl! den va di cm trong chop mat. Do do, ta khong biet sq hai, khong båm viu, khong gianh gi~t phan lqi cho rieng minh, rna phai chia se cho mqi nguai, t;,to niem vui cho tha nhån, nhu cho ban thån va gia dinh ta v~y. Yeu to tårn linh la con duang dua ta toi Chån-Thi~n-My , la neo ve cua tårn hon. Thieu niem tin ton giao, ta nhu con thuyen lenh denh giua bi~n ca, khong biet dåu la ben ba. Nhiing luc kh6 dau, neu khong co niem tin cho ta hucmg toi, khong co neo thi~n dån loi ta ve, khai sang cho ta phån bi~t gia chan, ta de trO nen tuy~t vqng, tim cai chet d~ giai thoat kiep ngum; g~p h~n thiI, ta de thanh ke cuong si, gåy ra biet bao tQi 16i khon luang!

tro

Ben c;,tnh yeu to tårn linh, chUng ta con co mi?t yeu to quan trqng nUa la ly tucrng song. M6i nguai deu chqn cho minh mi?t hoai bao, uoc mo. Nhung neu uoc mo cm danh rieng cho hån thån minh, thi uoc mo do tam thuang, feh kY. Mi?t båc si ra truang cm voi uoc mo kiem duqc nhieu tien tren dau con b~nh thi th~t u6ng cong thay <4Y d6. Nhung voi uoc mo ra truang d~ cUu giup nhieu ~nh nhån ngheo, pMt minh ta phuong an chua ~nh nan y thi do la mi?t ly tucrng chån chinh, v~ tha. Nuoi duång cho minh mi?t ly tucrng hucmg toi tha nhån, hoai bao mang l;,ti h;,tnh phUc cho mqi nguai la y hucmg cao thuqng, la CUu canh con nguai dang vUan tOi, la chiec be dua chUng ta den ben bO h;,tnh phUc, tim an l;,tc giai thoat ngay coi dm hi~n t;,ti nay.

a

M6i con chim deu co t6, ban ngay tung tang bay khap bau trai, toi den ciIng ru nhau tim ve t6 åm. M6i nguai deu co mQt mai åm gia dinh, toi ve sum hqp ben måm com deo canh nong. Sau khi da dqn d~p xong, mqi ngum quåy quan ben nhau, bO m~ dqc sach, con cai hqc bai roi coi ti vi. Truoc gia di ngii, ca nha deu ngoi trUoc ban tha, !ang long theo tieng chuong, theo doi hai tha vao ra, bu6ng bO mQi vQng ni~m sau mQt ngay m~t moi, tåm hOn thanh than trong giåy phUc hi~n t;,ti. Th~t an l;,tc va h;,tnh phUc thay! ChOn Nhu Phan Thl ThuOn

37

tim hi~u Ph~t Phap LTS: Mot khi mu6n d'e c~p, hån thåo Mn Ph~t Giao thi ngoai ehu Ton Duc, Tang Ni d~ hang PMt til ~ gia chling ta tham khåo y kie'n ding nhu dUQc huong dån ky cil.ng giao ly cao sieu va nhi~m mau Ctla Duc PMt, chling ta con co vo s6 kinh di~n, sach va tai li~u d~ nghien cuu, hQc hOi va phåt tri~n ... håu lQi l~c hi~n dm cho chinh bån thån, gia dinh, xå hQi, va d~t Mn lQi feh lan nhdt sau cu.ng la vuQt thoat vong luån hl>i .. Do do nhån mi1ng Xuån KY Mao 99, PÅ xin trich dang l~i d~ c6ng hie'n doc giå mot s6 bai PMt hQc Ctla Thåy Th~c Duc, giao sU t~ PMt HQc Duong Nam Vi~t vao khoång tMp nien 50. Tuy thm gian va khong gian co cach bi~t, nhung noi dung vfrn truoc sau nhu mot khong thay dåi. PÅ

DQo Ph<lt la Triet HQC hav la m9t Ton Giao? D':!o Ph~t la gi? La mqt triet h<;>c, mqt khoa h<;>c, mqt luån ly, hay la mqt ton giao? Cho den bAy gia vAn con råt nhieu nguai tbac miic ve van de nlly. Truoc mat toi la mqt quy~n sach. Neu b':!n hOi ding vi sao toi tMy dugc cuon sach do, toi se trå lai: vi toi co doi mat.

'Vi co doi rru1t" ly ay ai ciing cong nh~n. CAu trå lai tuy khong sai, nhung ciing chua dling hån. PMi muon tMy dugc cuon sach, ta dn pMi co doi mat, nhung dong thOi ciing c1ln co anh sang, co khong gian, va it ra, cuon sach do khong co cai gi ngan che l,:!i... Bao nhieu dieu ki~n c1ln thiet d~ toi co th~ thay dugc cuon sach! Nhilng dieu ki~n ay tuong hgp d~ giup toi co th~ tMy dugc mqt sI! v~t. Khi b':!n hOi toi ding d':!o Ph~t co pMi la mqt tri et h<;>c khong, mqt ton giao khong ... toi se trå 1m b':!n ding: "Chång quan h~ gi tam nhiing cai ten gfli ay, Mi vi df:lo Ph~t khOng phåi cM la mgt trie! hflC, hay la mgt ton giao, mgt khoa hflC ... " D':!o Ph~t khong pMi cm la mqt sieu hinh h<;>c, du d':!o Ph~t co de c~p den nhfrng tbac mac sieu hinh. Sieu hinh cm la mqt phuong di~n cua d':!o Ph~t, va ngoai phuong di~n åy, d':!o Ph~t con co nhieu phuong di~n khac nua. D':!o Ph~t co phåi la mqt triet h<;>c khong? Phåi. Co phåi la mqt huyen h<;>c khong? PMi. Co phåi la mqt luAn ly h<;>c khong? pMi. D':!o Ph~t la tat cå; cai gi ciing co trong d':!o Ph~t. Nhung neu cm nghien CUu sAu xa ve mqt m~t ma båo ding d':!o Ph~t cm la triet h<;>c ho~c cm

38

la mqt luAn ly hay mqt ton giao, the la dii nhin d':!o mqt cach phien di~n.

Ph~t

CAu chuy~n nam ngttai mu ra voi giup chling ta hi~u them ve van de nlly. "Ngttm ra chån, båo voi la cai cqt nha. Ngttm ra duoi, båo voi la cai ch6i. Nhung thl!c ra, voi khong phåi nhu cai cqt nha, du no co bOn chån giong nhu bOn cqt nha, khong phåi nhu cai ch6i, du no co cai duoi giong nhu cai ch6i. Ciing nhu the, nguai chU tr<;>ng den phuong di~n triet h<;>c se cho d':!o Ph~t la triet h<;>c, ke chU tr<;>ng den phuong di~n ton giao se cho d':lo Ph~t la ton giao ... Ky thl!c, d':!o Ph~t khong phåi cm la triet h<;>c ho~c ton giao, hay luAn ly. D':!o Ph~t bao gom tat cå triet h<;>c, luAn ly, ton giao, huyen h<;>c. Co ngttm se båo rang d':!o Ph~t tuy khong phåi cm la mqt triet h<;>c, mqt luAn ly, nhung co th~ g<;>i la mqt ton giao, bai vi co hinh thuc dlly du cua mqt ton giao. Nhung co nhieu ngum - ma nhat la ngttm Tåy Phuong tMy d':!o Phi).t khong thO ph~g mqt dång t':!o hoa nao, thi l,:!i chU truong ngttgc l,:!i rang Ph~t giao khong phåi la mqt ton giao rna cm la mqt triet h<;>c. H<;> noi: "Nlu dr,zo Ph(it la mgt ton giao (une religion) thi co gi minh chung fflng dr,zo Ph(it la mgt chdn ly tMn khåi (une revelation)? Nguyen ry tMn truyÆn nao lam nÆn tång cho sl! thanh l(ip ton giao nay?" CAu hOi do thuang dugc neu ra luon trong gioi h<;>c giå Tåy Phuong. Nhung thl!c ra, chång co gi quan h~. Du ta co g<;>i d':!o Ph~t la mqt ton giao hay mqt triet h<;>c di nua thi d':!o Phi).t ciing vAn la d':!o Phi).t, d':!o Phi).t khong vi the rna thay d6i di chUt nao. Tieng "ton giao" la mqt tieng moi. Trong tam t,:!ng kinh di~n ngay xua, ta khong tMy mqt tieng nao co nghla tuong duong. Nguai d~t ra nghi van tren cho ding 'Ton giao thi phåi co tMn khåi, phåi co ylu to' tMn truyÆn, thieng lieng". D~ nghla nay co ve t':!m thOi qua. Chling ta thu rna mqt cuon sach tir di~n ra, va se tMy 'Ton giao = sl! lien lr,zc giiia nguiri ta vm mgt thur;ng dl hiiu ngii". Nhung khong phåi ai cling cong nh~n nhu the. Neu ta dem hOi mqt nha triet h<;>c, mqt tu tuang gia, mqt nha huyen h<;>c ... thi ta se tMy m6i ngttai d~ nghla ton giao mqt cach khac tuy theo sI! suy nghl va sI! hi~u biet cua h<;>. Va trong so cac loi d~ nghla, se co nhilng d~nh nghla khong bat buqc ding ton giao phåi la mqt sI! th1ln khåi, phåi tha mqt dang Thugng De, hay phåi co mqt yeu to linh thieng. John Stuart Mill båo: "Sl! chu ylu da ton giao la huong tat cå mfli xuc cåm va mqi u6'c mu6n cua minh mgt cach nhi~t thanh vÆ mqt do'i tur;ng ly tuå'ng duq'c xem nhu sieu tuy~t nhdt" (L'esssence de la religion est la dlrectlon forte et zelee des emotions et des deslrs vers un objet Ideal reconnu comme de la plus haute excellence).

Phåp

Am Xuån Ky Mao 1.99

Voltaire eho ding ton giao Ul "mt)t thu va ly dr,it ra dl Mt da sa' ph,!-c tung". Mqt euon tI! di~n elia Nga So bat ehuae theo quan ni~m elia Voltaire, eho ding 'Tan giao la Sl! tin tuJng vao tMn linh, mt)t sl! tin tuJng khOng can cu tren nen tang khoa h9C nao ca". Auguste Comete eho rang: 'Tan giao la sl! tha ph,!-ng nhdn 10f;li" . Whitehead baD: 'Tan giao la sl! sinh hOf;lt cua ca nhdn trong don dt)c vang lr,ing. Nlu anh khOng sinh hOf;lt trong vang lr,ing don dt)c thi anh khOng phai la nguOi co tan giao". Va Aldous Hliley håo: 'Tan giao la mt)t Mi giao d'!-c nha do rna con nguOi co thl tl! gim" (la religion est un systeme d'education par le moyen duquelles etres humains peuvent se discipliner). V~y

tru kMng co mqt eong thue nhåt d~ nao ca. Va loi d~ nghia nflO eling co ly rieng elia no. Ta co quyen nh~n hay khong nh~n d~ nghia elia ke khae, tuy theo y ta. Neu bl,l.n muon dUng d!nh nghia elia Voltaire hay elia euon tu di~n Nga So thi tuy y bl,l.n, nhung nguai khae nhu toi tru ll,l.i khong nh~n duge d!nh nghia do. Mien la bl,l.ll dicng bat m<?i ngum ph3.i nh~n d~ nghia bl,l.n la dting va eho tåt ca cae d~ nghia khae la sai.

Ta ph3.i vuql ra ngoai nhil:ng 10l,l.i d~ nghia kia, nhu the mai hi~u duge dl,l.o Ph~t ta gi. Ta eling co th~ g<?i Dl,I.o Ph~t la mqt triet h<?e, mqt ton giao, neu ta muon, nhung khong ph3.i vi the rna ta bien cai duge dl,l.o Ph~t. Dl,I.o Ph~t ta dl,l.o Ph~t, ho~e noi ro han, dl,l.o Ph~t la nhil:ng giao ly elia Ph~t dI,ly.

PhQt HQC Vei ecc Mon HQc Khcc Tåt ca cae mon h<?e deu co m1,le dieh la hi~u biet. Hi~u biet d~ duge thOa man, va han nil:a, hi~u biet d~ hanh dqng. Con nguai, khi sanh ra, da mang thea nhil:ng bilt man va tbae mae. Nhil:ng bilt man va tbae mae åy mqt khi ehua duge thanh toan, thl con la nguyen do elia muon ngan dau kh6.

Vm mqt khoi oe va mqt trai tim, con nguai sinh hOl,l.t khae hån loai vo tinh. Bao nhieu lo åu, gi~n ghet, bao nhieu thuang yeu say dam da gåy eho con ngum nhil:ng euqe y tUOng th'lln khai la mqt y tUOng kh-ung hoang lien mien ve dm song co tir råt lau. Khong nhil:ng kinh tinh cam. Them VaD do, nhil:ng eau Ve. Da duae . xem nhu la th'lln hOi ve gia tr! euqe song duge d~t khai rna khoa dUae khoa hoc ra, cåp bach va khan thiet khong ngay xUa elia An elia Tr~g khae gi vån de cam ao. Nhln nhil:ng Hoa eling duge xem la th'lln khai canh tuqng dau thuang, nhln nhil:ng nil:a. euqe ~ dåu thay d6i elia kiep song, con ngum bang hoang tl! hOi minh Van phl,l.m Sanserit, dån An Dl? la ai, dåu la nguon goe elia tåt ca tin rang eling la mqt tM th'lln hi~n tuqng, truae minh la ai va eae khai, Chinh trong hi~n thm, b An . - - --- --::'"~~:? sau minh se co nhil:ng gi. Vi sao Dq va b Trung Hoa eling con muon loai ton tl,l.i, ton tl,l.i d~ rna nhieu nguai tin rang khoa y duge tuang tan tuang sat, ton tl,l.i d~ la mqt khoa do th'lln nhan truyen eMng kien bao nhieu n6i th3.m sAu. dI,ly. Cho Mn phep eåy hia, Mi y nghia elia euqe song la gi? Con toan eling la do th'lln nhan cm nguai se ve dåu sau khi ehet? Tat bao. Y tUOng th'lln khai, nhu the, ca nhil:ng eau hOi åy Mn trong tri da la mqt y tUOng råt xUa va råt oe eMng ta nhu nhil:ng ng<?n gio loe sa khai. V~y thi co quan h~ gi bl,lo tan. Con nguai lam sao co duge hl,lnh pMe trong Mm dau b cM "tMn khai" hay khong "tMn khai"? Neu trl,lng thai thae mae nghi nga do elia tam tUOng? mqt tOn giao rna toi khong co sue hi~u va thl!e hanh thea duge, neu ton giao åy khong co anh hUOng va h~u Bao nhieu bilt man va thae mae thl bily nhieu dau kh6. qua gi Mn toi, tru du no co th'lln khai hay khong, doi vm Nguai ta em eo th~ eo hl,l.nh pMe duge khi da lam thOa tOi no vån la vo nghia. man duge nhil:ng bilt man va thae mae kia. Va nhu the tru cm co eaeh Hi phåi hi~u biet. Trai l1,1. i , neu mqt "tan giao" khong co th'lln khai rna toi hi~u duge, thl!e hanh dU<;1e, co th~ dem ll,l.i eho toi nhieu Song eo ngum baD: "Sl! hilu biet dy, da'i vm df;li da sa anh hUOng tot va nhililg ~u quå tot thi toi vån ton tha quan chUng, khOng can thilt nao quan chUng it theic milc phtplg sl! nhu thuang. ve nhiing vdn de sieu hinh kia" .

Dq,

V~y ta khong e'lln thae mae b cM th'lln khai hay khong th'lln khåi, dl,l.o Ph~t la ton giao hay khong la ton giao.

Phåp Am Xuån RY Mao 1.99

Nhung ta thii hOi: "Quan chUng co can theic mile ve win de nhdn sinh khOng? Hanh dt)ng theo dw:mg Mi nao, lam

39

sao mil himh dØng dl xay dlfng dUf/c møt dOi siIng xii hØi hOa binh, hr.,znh phuc? Vdn de nhan sinh dUf/c giåi quyet nhu thl nilo?" Khong ai sO'ng trong xii hqi rna l<;li khong clill biet den vAn de do. Båi vi co nhiing nhu c'åu khong th~ thieu dugc dO'i vm con ngum. dang sO'ng trong xii hqi. Du si am den dåu, toi ciing co th~ nh~n dugc rang toi c'ån com ao, nha cira, toi c'ån den nhiing mO'i lien l<;lc giii'a toi vm mqi ngum. trong xii hqi. Ma muO'n co mqt nh~n thuc ve duang 1O'i nhån sinh, toi phai co mqt nh~n thUc ve sl! sO'ng, ve vii tr1,l. Tl!-nhien-gim va nhån-Sl!giai co nhiing tuong quan het suc m~t thiet, nhiing lien l<;lc het suc ch~t cM, va con ngum. muO'n thong hi~u nhån-Sl!-gim, truac tien, phåi co nh~n thUc ro rang ve tl! -nhien-gim. HuO'ng ntra vAn de nhan sinh khong phåi cm la vAn de no com Am ao. Con ngum. muO'n sinh hO<;lt cho ra nguoi; nghla la cuqc sO'ng phåi co van bOa, co huang den Chån, My, Thi~n. Va du ta khong co nhiing tMc mac sieu hinh, ta ciing phåi giai quyet nhiing vAn de sieu hinh, båi vi mi?t nh~n thuc ve nguyen lai va CUu canh cua vii tf1,l bao gio ciing la nen tang cho mi?t nh~n thuc ve duang 1O'i nhån sinh.

nen cai nhln cua khoa hqc la cai nhln chi li; vi tM, khoa hqc tranh khong tra 1m. nhiing cåu hOi ve y nghla, gia tr~, va nguyen tMy cuqc dm.. Khoa hqc khong th~ vUq1 ra ngoai nhiing hi~n tuqng c1,l th~. Th~t dling nhu 1m. cua nha triet hqc Pierre Jean: "Cai thu khoa h9C biet thi biet nhieu mil hilu thi khOng hilu gi hlt" (cette science qul salt tout et ne comprend rien). Vi tM, di khat khao hi~u biet tuy~t dO'i cua con ngum. khong th~ nho khoa hqc giai dap dugc. Dling ve phuong di~n nhån sinh, "khoa h9C mil khOng co luong tri thi chi t6 pM hor.,zi tam hOn", nen van minh v~t cMt, con de cua khoa hqc, dii tien den cM cirng Cl!C vai mqt suc pha hO<;li ghe gam: cai biet cua khoa hqc å dåy l<;li ciing khong phai 13 cai co th~ giai quyet dugc mqt cach can ban vAn de nhån sinh.

Tårn ly hqc va xii hi?i hqc co th~ di xa hon. Cai biet cua tårn ly hqc va cua xii hqi hqc co th~ vuq1 khoi di biet hi~n thOi va hi~n xu cua khoa hqc, co thti kham pha ra nguyen do cua nhieu sl! ki~n tårn ly, xii hqi. Tuy nhien, dung ve phuong di~n tuy~t dO'i, tårn ly hqc va xii hqi hqc vAn khong co cao vqng giai quyet dugc nhiing thac mac sieu Tom l<;li, con ngum. hinh, va dling ve phuong dien nhån Linh Sdn truong thQ ty c'ån, rAt c'ån phåi sinh, cac mon hqc n'åy ciing chua co hi~u biet. Cac mon th~ d~ dugc gia tr~ va tieu chuån (Chua Nui Ta CU, Ham Thu~n Nam, Phan hqc cua con nguoi la cho cac hi~n tuqng tårn ly, xii hqi . Thiet) d~ cung cAp sl! hi~u Triet hqc co mqt cai nhln t6ng quat biet do cho loa i hon, rqng riii hon. Triet hqc chu Tbu~n ngb~cb dQc nguoi. truong giai quyet nhiing vAn de sieu Dqc xuoi: hinh, va nuong vao nhiing giai quyet Mon hqc thuang tl! Mo ve minh hon het Ay, thiet l~p nhiing duong 1O'i nhån Linh Son Phåt canh th~t la day 13 Khoa hqc. Khoa sinh phil hgp. Triet hqc muO'n tim Nui da trong voi lAn r~m cåy hqc thuang tl! Mo den ban th~ va chån tuang cua vii tr1,l Xanh ngat la vang tung nh<;lC gio bang cu hoan toan v<;ln hiiu, chu trUong ho~c nhAt Vat trong hO suO'i lqng t'ång måy vao thl!c nghi~m va nguyen, ho~c da nguyen, ho~c va Canh ta tieng mo khua vang ~y tim hi~u dugc nhieu nguyen ... Tuy buac d'åu ciing co can TO'i sam loi kinh vqng ngAt ngay cu tren thl!c nghi~m dAy, nhung d'ån hi~n tuqng. Lam TMnh kinh nguy~n huong Tårn tuc Ph~t nhu khong con co d'ån lia xa thl!c nghi~m d~ di sau vao Sanh ly tir bi~t canh tu'ån chay. mon hqc nao khac nhiing bien gim sieu hinh xa thåm. Nhiing 1O'i giai dap cua tri et hqc th~t Dqc ngll(/c: biet can cu tren thl!c tao b<;lO va cO' nhien 13 khong th~ nghi~m d~ tim hi~u Chay tu'ån canh bi~t tir ly sanh dugc cac hi~n tuqng ki~m soat dugc bang thl!c nghi~m. Ph~t tuc Tårn huang nguy~n tm thanh Tit xUa den nay, biet bao nhieu tri et ntra ca. Ngay ngAt vqng kinh loi sam tO'i gia, biet bao nhieu ly thuyet cM Khoa hqc cm co th~ D~y vang khua mo tieng ta canh trUong khong giO'ng nhau, va ta nao giai thkh nhiing May t'ång lqng suO'i ho trong vat biet dugc dåu la chån ly. Cai rna hi~n tuqng va nhiing Gio nh<;lc tung ngan la ngat xanh hOrn qua ngum. ta gqi la chån ly, Cåy r~m lAn vm. trong da nui sl! ki~n xay ra trong hOrn nay dii khong con la chån ly Day la th~t canh Ph~t Son Linh. sl! tuong quan gitra ntra roi. OH rna hOrn nay mqi nguoi nhtrng hi~n tuqng T~ va cho la chån ly, ngay mai hån l<;li co Ay. DO'i tugng cua th~ la sai l<;lc. Ly trf con ngum. kh6 khoa hqc la nhiing så vo cirng trong khi di tim chån ly, va den båy gio con hi~n tuqng khach quan rna ai ciing co th~ do luang va nguoi l<;li dåm ra nghi ngo khong biet rang ly trf minh ki~m soat dugc å mqi d~a phuong, mqi trUang hqp. Cai co th~ co kha nang d<;lt den chån ly hay khong? Sl! nghi biet cua khoa hqc la cai biet ve nhiing hi~n tuqng, cho

40

Phåp Am Xuan Ky Mao 1.99

nga do qua da to cao sl! kem hen ctla cai tri thuc nhån loai. Cai biet ctla triet h<?c da bång quo nhu the thl lam sao huOOg dån dugc nhån sinh mqt dch vung vang chac chan? Nuong vao dåu d~ co cM an tårn l~p m<,lng? Con nguai cru con biet vao ton giao ... Ton giao phan nhieu dugc thanh l~p tren duc tin, bac bO hån phan ly trI. d trong d!a h<,lt n'lly, con ngum phai d~t Mt sl! tin tuång vao mqt dang than minh, song dung theo nhung giao dieu d!nh san d~ cha mqt ngay giai thoat. Con nguai dåy dugc yen 6n hon, nhung thuong thay, khong dam nghl, va lam mqt dieu gi minh cho la dung rna ngugc l<,li vm nhi1ng giao dieu co d!nh. Triet h<?c thl thuan Hi~u, rna ton giao l<,li la thuan TiD - Cai Biet dåy khong con co canh d~ co th~ mong bay xa duoc nua.

a

a

ca

D<,Io Ph~t bao gom khoa h<?c, tårn ly h<?c, xa Mi h<?c, triet h<?c va ton giao. Khong co mqt van de nao thuqc sieu hinh, mqt van de nao thuqc nhån sinh rna d<,lO Ph~t khong de c~p den. Tuy d<,lo Ph~t khong de c~p den tat ca nhi1ng chi tiet ctla dc mon h<?c kia, song ta co th~ tim d<,lO Ph~t nhi1ng nguyen tik t6ng quat giai thich dugc m<?i van de.

a

D<,IO Ph~t lay sl! song lam can ban va chU truong giai thoat con nguai khoi tinh tr<,lng sinh hO<,lt dau kh6, nen chi nhung giai quyet ctla Ph~t giao rat la thl!C tien. Ve cac hi~n tuqng, d<,lo Ph~t khong chU truong tim hi~u cho c~n ke. Bai vi sl! tim hi~u do khong co 19i feh gi cho sl! tien bq tren duang giai thoat. Duc Ph~t d<,ly ly nhån qua, ly nhån duyen tUong-quan tuong-thanh d~ cm bay con duang dien bien thanh hO<,li ctla muon v~t. Ngum Ph~t tir can tMy nguyen tik tuong duyen ay rna quan sat, tu t~p xåy dl!ng. Mqt quan ni~m tuong-quan cho mqt tuong-duyen chång h<,lll co th~ lam co nguyen tik t6 chuc xa hqi, mqt nguyen tile giao d1,lc hgp ly, va la mqt nguyen do phå tan nhi1ng co chap me rna san co ctla chUng ta. Trong kinh Bach D1,l, Duc Ph~t Thich Ca co thu~t cåu chuy~n: "MØt nguO'i bi ten dØc, khi th(fy nguiJi ta båa rut mai ten ra, thi ngiin lc;zi, båo: "Khoan, de tal hol xem al bOn mOI ten nay, nguoi do ten h9 la chl, 6 nao, va thuoc dQc nay lay 6 dau, cong hi$u ra sao da''''. Neu d3.n da tim hi~u cho Mt titng ay thu thl thU:oc dqc da tMm vao lam cho ngum ay chet roi. Cho nen vi~c quan h~ la phai nh6 ngay mUi ten va rita thuoc. Cai biet kia chång quan h~ chi. Wc Ph~t cru d<,Iy nhung di biet can thiet d~ cho con nguai thoat kh6 thOi. Ma nhung di biet Ph~t d<,Iy la nhung cai biet 100 lao, khong phai la nhi1ng di biet l~t vat. Cål biet nao la cål biet lon lao - Cål biet ve sl! sinh tu va gl61 thoåt.

sa

xu

Vm mi?t tri tu~ giac ngi?, Wc P~t da d<,lt den chån ly tuy~t dOi. Nhung chån ly tuy~t doi ay phai do m6i nguai

tl! chUng ngi? Chån ly kia khong th~ giai bay tren ngon Phåp Am Xuån Ky Måo 1.99

ngu van tl! dugc, vi nhi1ng thu n'lly co mi?t gia tr~ th~t kem coi. Neu Ph~t co giai bay thl cling cru giai bay dugc bong dång ctla chån ly va nhi1ng phuong ti~n d~ di den chån ly rna thOi. Sl! cru bay ay co can cu tren sl! giac ngi? tMu d<,lt, chu khong phai cru la nhi1ng suy luån sieu hinh vAn vo nhu atriet h<?c. Giao ly vien giac va duy nghi~p ctla Ph~t d<,Iy chång h<,ln, co th~ thuyet minh dugc nguyen tly ctla vii tfl,l nhån IO<,li va v<,lch dugc con duang di cho ol}ån 10<,li. Giao ly duy thUc trinh bay c~n ke nhung hanh tuOOg va tac d1,lng ctla tårn ly con nguai, chinh xac, ranh re va såu xa gap may muoi lan tårn ly h<?c thl!c nghi~m. Va con nguyen tile t6 chuc xa hi?i nao hgp ly va lam thoa man chling ta hon la nguyen tile "lI! biln cøng biln" ctla giao ly duy nghi~p? Con nguai nUong vao giao ly Ph~t d<,Iy d~ tim hi~u, d~ thl!C hanh, cai t<,lO hån thån minh va xii hqi minh, d~ dugc giai thoat va giac ngi? Nhung con nguai khong b~ bat bui?c phai tin theo giao ly ay mi?t cach mit quang. Ph~t d<,Iy : "Dilng vØi lin luang mØl dieu gi du dieu d6 la do mØl vi lruyen giao chi dC;ZY. Phåi suy nghl kY [uang Iru6c khi lin , va khi tin råi phåi cUong quylt IhI!c hanh dl di den klt quå" (kinh Kalama). NM tim hi~u, thl!c hanh, chung d<,lt, con nguai co th~ cai rna dugc tat ca nhi1ng nghi nan, thac mac. Tit mi?t quan ni~m chinh xac - quan ni~m duy nghi~p - ve vii tr1,l va con nguai, Ph~t tir di den mi?t quan ni~m hgp ly ve sl! song. Nguai ta tim tMy a d<,lO Ph~t sl! thOa man ve ly tri, ve tinh cam. Con nguai dåy khong b~ de nen, go ep, con nguai dåy khong con b! thac mac nghi nan. Con nguai dåy co th~ tim dugc cM an tårn l~p m<,lng.

a

a

a

Cai biet ctla b~c giac ngi? la "cdi bilt cung khilp, cMn chinh va caD tøt" (va thu<;mg chfnh bien tri giåc). Lai d<,Iy ctla b~c giac ngi? g<?i la giao phåp. Ph~t tir tim hi~u, chling nghi~m chån ly cm bay trong giao phåp ay M co th~ di den di biet caD ti?t chån chinh kia rna pha tan m<?i thac mac. Long tin dåy dugc ly tri ki~m soM, va cai Tri di den CUu canh mi?t lan voi cai Hanb.

a

Do la noi ve phuong di~n khM khao chån ly. Con ve phuong di~n nhån sinh, giao ly bay gi ai nguyen tac t6 chUc sinh ho <,It xa hi?i, va nhi1ng phuong phåp dao luy~n nen mi?t nhån cach sieu vi~t, cru bay mqt nep song huOOg thi~n, giai thoat. Kho tang kinh di~n con do, chling ta se d3.n d3.n tim h<?c va se tMy ding cai biet ctla Ph~t qua la mi?t cai biet ri?ng 100 va cao dyp vo song.

ThQc Due

.... Dieu chinh yeu la phåi TU TÅM, phåi lu6n nO Ivc khåc phl,lc chinh bån thon minh. HåV trånh THAM - SÅN - SI va dung bao gio quen dieu THUONG .... (Lai Ph(1f d9yJ

va

41

di Chua l~ Phåt • HT. ThTch Thanh TO

I.

MoD~

Ngum xua noi: "Lam vi~c co nghTa do tåm tinh ng9. lam va nghTa do tam me mil'. Chung ta thao thUe uae rna co tru gio ninh di ehUa d~ duge nghe nhiing loi cm ~y d'!-o ly elia Tang, Ni. Qua la do tåm tinh ng<? lam d<;ing ca thUe dåy ehUng ta. Neu ehting ta mong co lue ninh d~ den hy truC1ng, l,!-i tltu diem, ehinh do tårn me mo lam d<;ing ca thue dåy ehting ta. Ch<?n Hly mqt h3.nh d<;ing co nghla M lam theo, dfch tht,te la ng110i tri. Ch'!-y theo nhiing h3.nh d<;ing vo nghla hu hen, qua la ke ngu. Da co m~t tren e6i doi, ehUng ta pbai eh<?n låy m<;it 16i di d~ dua dm minh den eh6 r'!-ng ngoi tum dyp. Vo ly, ehting ta mai dua doi theo su an m~e vui dua, den mqt ngay kia thån nay sap ho,!-i, tt,t ta nghl sao ve thån ph~n minh? Vi the, sl! di ehua le Ph~t la mqt vi~e lam do dqng ca tinh ngq thUe dåy, vai mqt tinh than e6 gang vuan len, gay dl!ng eho minh m<;it ngay mai sang dyp. v i~c

Il. Di Chua Mue dfch di ehUa khong pbai la d~ eting l,!-y, rna vi h<?e hOi ehanh phap, t~p tu dti'e h,!-nh. Ng11m Ph~t tir mai den vai d'!-o ehua tMm thuan Ph~t phap, neu khong duge sl! cm d'!-y elia Tang Ni tru lam sao hi~u d'!-o tu h3.nh. Mu6n hi~u dac ly, Ph~t tir tai lui Tl! Vi~n d~ thua hOi h<?e t~p la sl! duang nhien khong th~ thieu . Vi sl! s6ng b~n rqn ngoai xa hqi, Ph~t tir dåu dli tru gio nghien eau giao ly, cm g~p Tang, Ni trong nira gio m<;it gio, Ph~t tir co th~ h<?e duge nhieu di'eu truae kia ehua biet. Vi the, den ehUa d~ g~p Tang, Ni la dieu thiet yeu khong th~ thieu, d6i vai m6i Ph~t tir t,!-i gia. Di ehua co hai truC1ng h<,Jp, di ehua ngay thuoog va di ehua ngay le via.

Di chiul ngay thuilng: Båt ca ngay nao tMy ninh vi~e nha, ng110i Ph~t tir co th~ di ehUa. Khi di ehUa Ph~t tir phai nham thång m1:le dfch thua hOi d'!-o ly. Vi hOi d'!-o

42

ly, Ph~t tir pbai ghi l,!-i nhiing dieu gi minh ehua hi~u d~ dem ra hOi. M6i lan den ehUa, Ph~t tir pbai co it nhåt doi ba vån de thua hOi Tang, Ni. Nhiing vån de åy, ho~e do tMy nep s6ng sinh ho,!-t nha ehUa ehua hi~u dem ra hOi. Biet thua hOi nhu v~y ng110i Ph~t tir h<?e daa rat ehong tien. Di ehua hOi d'!-o la dung tinh than h<?e vån elia ng110i Ph~t tir. Nhung eling co nhiing khi khong vi hOi d'!-o va vån di ehUa. Dåy la tr110ng h<,Jp vi dua ehen trong euqe s6ng, ng110i Ph~t tir than kinh b~ eang thång, v<;ii vang bO vi~e den ehUa. Den dåy d~ ngoi yen tren tang da dum bong mat tang eåy, nghe tieng giD tru th3.o tren ng<?n eåy, gi<?ng ehim Hu lo trong canh råm, khung canh t~eh m~eh elia nha ehUa, khien tårn hon tang xu6ng, than kinh d~u l,!-i. Khong can g~p ai, ehång mang thua hOi, cm can mat ngam måy e<;ii tiIng xanh, mui ngiii mui huang nhy elia hoa lan, hoa nguy~t qum, ngoi d~t lung tl!a ben vaeh ehUa, ehting ta cam nghe long nhy nhang khoan khoai, nhiing gio phUt nay ganh ng doi oan o'!-i doi vai b6ng dung nhu quang måt. Chfnh canh co lieu t~eh mieh elia nha ehua da giai toa xoa d~u phan nao n6i bl!e d<?e nao phien elia Ph~t tir.

Den chiul ngay li

via: CiIng Ph~t tir vm nhau nhu con ehung m<;it cha, nhiing ngay le via la ngay huynh d~ sum h<?p. Ngay thuoog m6i Ph~t tir co hoan canh rieng gia dinh rieng, it khi g~p duge nhau d~ thåm hOi su tu h3.nh, nhae nho nhau ve dac h~. Nhån ngay le via o chUa, toan th~ Ph~t tir t1:l h<;ii ve ciIng thåm hOi nhau trong tinh d'!-o b,!-n, ciIng giai bay nhau ve kinh nghi~m tu h3.nh, th~t la m<;it ca h<;ii quf bau. Chting ta dåu khong nghe ong cha ehUng ta da noi: "dn com co canh, tu hilnh co br,zn" . Doan t1:l duai mai chUa, huynh d~ ngoi gan nhau dam d'!-o m~t thiet thån tinh, dåy la m<;it niem vui d~ dat diu nhau tren con duoog d'!-o dti'e. Men thuang nhau, doan ket nhau, khfch l~ nhau, eiIng n6 ll!c leo len cho den t~n dinh ng<?n giac ng<;i. Cang caD ca han, khi chUng ta nghe Tang, Ni k~ l,!-i h3.nh trang nhu<;im mui til bi duqm mau giae ng<;i clia chlf Ph~t, BO Tat, ho~e nghe giai thfch giao ly caD sieu thoat t1:lc clia Ph~t ~y, lam sang to them duoog 16i tu

Phåp

Am Xuån Ky Mao 1.99

hanh. Th~t la nhililg ca h<?i hiem co d~ Ph~t tu tMm nhuan ehånh phåp. Vang m~t trong nhililg ngay le via, la mot thiet thOi drog k~ etla ngum Ph~t tu. Co nghe giao y, eo 'h<?e eong h~nh etla Ph~t, BO Tat, Ph~t tu moi biet phuang hucrng tu hanh, moi thåy nhililg guang sang ngai d~ noi theo. Du da quy y måy mucri nam, khong eh~u h<?e hOi giao ly, khong sieng nghe giang c4y, Ph~t tu nay vAn rna m~t khong hi~u gi ve d~o Ph~t. La Ph~t tu phai to ra xung dang voi danh nghia etla minh, nghia ta hoc va hanh dting vm ducrng loi Ph~t c4y. Vi the, di ehU~ nghe giang la dieu toi can thiet eua nguai Ph~t tu.

i

Ill. UPMt L~y Ph~t

khong vi van xin tha H?i, khong vi eau mong ban An, eh1 vi quy kinh m<?t dAng lang tir bi tran tre, trf giae ng(i vien man. Vi quy kinh eong due tri tu~ eua PMt nen ehting ta l~y Ngai. L~y Ph~t d~ tMy minh can thip thoi ty ti~n, bO Mt nhililg thoi ng~o m~n eong eao. Quy kinh guang eao ca eua Ph~t d~ minh noi theo. Phuae due l~y Ph~t la cM do.

a

Li Phtjt vi d~p ngti m~n - Ban eMt con ngum ehting ta lue nao efing tI! eao tI! dac, venh vao ngMnh ngang. Do la tanh xau khien m<?i nguai ehån ghet, tieu man eong due. Ph~t tu biet duge ecii da nay, kinh lay Ph~t, Bo Tat, eae b~e ton tue, d~ di~t tru tårn nga m~n eua minh. Kinh l~y de Ngai la tI! minh thåy minh khong bi ~p eae Ngai, biet minh tMp thi tanh ng~o m~n tir tir bien mat. Khi l~y de Ngai khong mong m<?t An siing MO, eh1 vi m(it lang kinh tr<?ng due h~nh eua de Ngai, tI! tMy minh hen h~ tMp thOi, the la m<?i eong due tir do phåt sinh. Bm dua an tr<?m thi ph1,le ke an tr<?m gioi, ehang vo si thi n~ tay vo d~eh, kinh tr<?ng Ph~t BO Tat, eae b~e ton tue tI! nhien ehting ta co dl! phan trong åy roi. Qua nhu eAu noi: /lkinh tMy m{ji duqc lam tMy/l. Chling ta muon dyp bo nhililg tanh xau, t~p tanh due h~nh, kinh le nhililg b~e due h~nh ta dieu can thiet v~y . Li Phtjt vi noi guung - Kinh l~y Ph~t, ehfnh vi ehting ta muon h<?e dai noi theo guang da Ngai. T~i sao ehting ta ph3i h<?e dai theo guang Due Ph~t? Bm vi, Ph~t da day du m<?i eong due, tri tu~ tir bi vien man, nen ehting ta ph3i h<?e hOi theo . Dåy ehting toi dan eir m<?t eong h~nh nho xiu etla Ngai, thir xem ehling ta co theo ~p khong. Mot hOrn, DUe Ph~t m<?t minh mang binh båt vao thOn xo~ khåt thl!e, Mng co m<?t ngum ngo~i d~o biet Ngai va biet ro Ph~t di den dåu at d~ tir eua ehting deu bO d~o quy kinh Ph~t. N6i tue, ong di theo sau lung Ph~t m~ ly. du dieu, Ph~t vAn eh~m rai tien buae deu deu khong m<?t 1m doi dap. Den dau ducrng, ong ta eh~y don truae m~t Ph~t, eh~n l~i hOi: "Co Dam thua ta chua?" Ph~t ung dung tråi t9a e1,l xu6ng dåt, ngoi kiet gia dge bai k~:

Ke han thi them Oiln

Han thua hai deu xd Ay duqc an dn ngu (Kinh Trung A Ham)

Ngo~i d~o

hoi 16i an nan le t~ .

Thir hOi hanh d<?ng nay eua Due Ph~t, ehting ta co ai dåm tI! hao eho minh lam duge. Neu dem danh v<?ng gia tr~ so sanh, Due Ph~t la m<?t v~ giao ehU trong ton giao, m<?t vi Thåi Tir the gian, ehting ta hi~n nay la m<?t tin do trong ton giao, m<?t tay trang the gian, Due Ph~t bi m~ ly. rna khong tue gi~n, ehting ta bi m~ ly' co tue gi~n ehång? Neu ehting ta khong tue gi~n efing ehua dåm bi vai Due Ph~t, vi gia tr~ danh v<?ng eua ehting ta ehua tai dAu. Huong la, b~ m~ ly. ehting ta lien n6i gi~n am am. Nhin l~i Due Ph~t thir xem ehting ta deh ngai bao xa? The thi l~y Ngai bao nhieu mai xUng dang trong vi~e noi guang theo Ngai? Den nhu tAm tir bi, trf giae ng<? eua Ph~t, sanh vm ehting ta thl!e la trai eao Vl!e thAm. Dm dm kinh n~ Ngai, efing la di hanh di~n eua ehting ta, biet kinh ngum deing kinh. TM rna, co m(it it nguai thåy ehting ta l~y Ph~t, hl? co ve ng~o ngbe. Hiiy nghe eAu ehuy~n doi dap nay:

a

ke

a

M<?t em gai di ehUa le Ph~t, le xong em vita ra den sAn ehua, g~p m<?t quAn nhAn dung ngam canh. TMy em, quån nhAn lien hOi: "Em di dau thl?" Be gai dap: "Em di chua Il Ph~t". Quån nhån hOi: "Tuqng Ph~t Mng gJ Mng xi mang, em li di gi?" Be gai hOi l~i: "O doanh tr(,li anh mJi sang co chao ca khOng?" QuAn nhAn dap: "sang nilO ding chao ca' . Be gai hOi: "Ca Mng vdi Mng mau, t(,li sao anh phdi nghiem trang chao?" Quån nhån dap: "Chao tinh tMn Td qutk duqc tuqng trung qua la ca, ch{j khOng phdi chao vdi mau" . Be gai noi: "Ciing the: em l(,ly tinh tMn tit bi giac ng9 da Ph~t duqc (uqng trung qua hinh (uqng ch{j khOng phdi l(,ly gJ l(,ly xi mang". Quån nhAn danh thOi.

IV. Ket

Lu~n

Chl?n m<?t hanh d<?ng co y nghia la con nguai dnh sang. Khi da nh~n d!nh kY vi~e lam eua minh, du co bi cM khen, ehting ta vAn an 6n thl!e hanh. Ch1 co nhililg xu thai, tMy ai khen gi eh~y theo eai nay, mm bang hoang khi bi ai pM binh hanh d<?ng eua minh. Di ehUa l~y PMt da mang san nhung y nghia etla no, du co ai cM la me tin ... , ta vAn an nhien. D~o due co hay khong, ta do lang ta co biet kinh tr<?ng nguai d~o due hay khong. Do long kinh tr9ng mm thlie dlly ehting ta hl?e dai va bat ehuae theo ngl1ai due h~nh. L~y Ph~t ta d<?ng ca dåy m~nh ehting ta tien mai tren ducrng giae ng<?

ke

HT. Thich Thanh TO

(Trrch: 'Buoc Ddu HQc Ph(Jr)

000000000

N guai thua ngu chdng yen Phåp

Am Xuån Ky Mao 1.99

43

K

,

uongnuoc nho nguån

h116ng dån cho ngum. sau dl1qc. Biet dl10ng va di truac dån dl10ng la kha nang phai c6 cua ngum. tu. Neu h116ng dån ngum. tu rna khong biet dl10ng di tm giac ngl?, khong c6 kha nang di truac d~ dån dl10ng thi e ding khong h116ng dån dl1qc. The nen lam Ph~t sl! phåi c6 kha nang.

Dreu lhu hai, thåy toi dl,ly phåi ben chi. Ben chi la yeu HT. Thich Thanh Tu

N guo'i tu ganh vac dl1qc giao phap cua Ph~t, Utm lqi feh cho dm. deu la nhiing ngum. trl1ac hieu thåo vai cha my. Ke den biet quy kinh Thåy T6 la b~c tien hOi da duy tri Ph~t phåp ton tl,li, ngay nay chling ta mm biet d~ tu hanh. Neu di tu cm muon cho thån minh dl1qc nhan hl,l sung S116ng, rna khong nghl den cong on ctla nhiing b~c tien hOi, khong nghl den sl! tiep noi, thi khong Utm dl1qc vi~c gi d~ cho ngum. sau nl10ng theo tu h<:>c, th~t la ml?t dm. tu vo nghla vo feh. Nghi~m ll,li, toi tMy toi la ngum. c6 nhieu phl1ac, gap dl1qc b~c thåy (Cf)' Hoa Thur;mg Thich Thi~n Hoa) Hi ml?t tam guong hieu thåo, luon biet on nhiing båc tien hOi va c6 long thl10ng chling sanh, dem het kha nang ra phl:!c Vl:! dl,lo phåp rna khong bao gib thåy m~t moi chån nan. The nen, toi nghl doi toi neu ngay nao d6, toi khong lam dl1qc vi~c gi nfra thi tot hon la theo Ph~t. Toi khong muon song doi vo feh, chi biet dung dl1O'ng cho thån minh, rna khong nghl tai dl,lo, khong lam lqi feh cho chung sanh, song nhl1 v~y khong c6 y nghIa. Hi~n tl,li Tang Ni c6 duyen phl1ac g~p dl1qc thåy tot bl,ln lanh, phåi rang lam sao cho dm. tu ctla minh la ml?t dm. tu cl!c kY hiiu feh cho dl,lo cho doi. Dirng d~ doi tu etla minh la doi an nho, o d~u, khong lqi feh gi cho ai, khien cho the gian pm bang cM Cl1m., u6ng di ml?t doi tu va mai kia cling khong ra gi het. Toi thl10ng nhiic nho Tang Ni phai noi guong nhiing b~c tien boi, phai h<:>c va phai huån t~p cai hay, cai cao dyp ctla cac Ngai, co gang lam cho dl1qc. T~p thea guong tot d6 d~ 1l,lo cho dm. tu ctla minh tbanh ml?t phl10ng thuoc giup doi, cM khong phåi la con m<:>t hay con såu trong dl,lo d~ cho doi phien tnich.

Dieu thu nhåt Thåy toi dl,ly nguoi muon lam vi~c 160, dem lqi feh cho dl,lo cho doi phåi gåy dl!ng cho minh ml?t khå nång, neu khong c6 kM nang thi khong lam gi dl1qc. Muon lam vi~c gi phai c6 kha nang ve vi~c d6. Vi dl:! muon sang tac d~ch thu~t hay giang dl,ly giao ly, phåi c6 h<:>c ll!c kha ve nl?i di~n lån ngol,li di~n mai lam dl1qc. Muon tu thien phåi c6 kha nang ve thien mai tu dl1qc. N6i rl?ng hon, h<:>c va tu thea Ph~t, chling ta phåi c6 kha nang hi~u dl,lo tMu suot, mm truyen ba Ph~t phåp thåu suot dl1qc. Neu khong hi~u thåu suot thi kh6 cho vi~c truyen ba Ph~t phåp. Hon the nfra, chling ta la nguoi tu hanb theo 1m. Ph~t dl,ly, phai la ngum. biet dl10ng va di truac, tUc la c6 kinh nghi~m tu banh mai

44

to cån thiet trong m<:>i cong vi~c, nhåt la sang tac d~ch thu~t hay giang dl,ly. Vi~c nay doi hOi sl! cån cu lien tl:!c ngay dem; khong ben chi thi khong th~ deo du6i dl1qc låu dai. Cm hUng thu nhat thm. thi vi~c lam khong tm nm tai chon. Vi~c tu cling v~y, neu khong ben chi thi khi khoe vui mm tu, khi buon m~t khong tu. Tu nhl1 the khong bao gio c6 ket qua. Tl,li sao v~y? Vi tu la suc ml,lnh lien tl:!c, nho lien tl:!c rna ch6ng thanb cong. Tu la di tren con dl10ng dai muon ~m, ngum. di dl1qc phai ben chi. Luc khoe vui cling di, luc m~t yeu ciing co gang di; khoe vui di nhanh, m~t yeu thi di ch~m. Di khong bao gib dirng nghl, neu dirng ngm thi khong den dfeh. DU Mp kh6 khan tro ngl,li, ho~c yap nga tr~t chån tråy m~t doi ba phen, ciing phai co gang dUng len di cho den dfeh, cM khong dirng ngm. D6 la dieu thiet yeu rna ngum. tu phai c6. Di~u lhu ba, thlly toi dl,ly lam vi~c phåi c6 suc khOe, suc khoe ciing la yeu to cån thiet trong m<:>i cong vi~c . Suc khoe kem thi thån th~ moi m~t, tinh thån bi quy~n (moi m~t), khong th~ ngoi låu va khong du sang suot d~ phien d~ch, sang tåe hay giang dl,ly. Tu ciing v~y, phåi kheo giii suc khoe khong nen hUy hOl,li. Difng nghI phai ep xac, phai banh hl,l thån cho ki~t qu~ mai la tu. Tu nhl1 v~y khong tm dåu het, rna phåi dieu bOa suc khoe cho tot, nho suc khoe tot tinh thån mm minh mån, cong phu tu banh mm tm noi tm chon. Duc Ph~t da tifng tu kh6 hl,lnh, suc khoe ki~t qu~ tr'llm tr<:>ng, Ngai tuyen bo con dl10ng kh6 hl,lnh khong nen di, vi khong dem ll,li sl! sang suot giac ng<? Di~u

thu tu, thåy toi dl,ly lam vi~c gi phåi thkh thu d6. N6i cach khac la phåi yeu ngh~. Lam thåy tu phåi yen sl! nghi~p thlly tu, neu chån thi khong tu tr<:>n dm. dl1qc. Ngai n6i du c6 kha nang, c6 suc khoe va ben chi, nhung neu khong thieh thu thi kh6 rna tbanh tl!U, nhat la vi~c phien d~ch, sang tac hay giang dl,lY . C6 thich tM mm vuql qua nhiing kh6 khan nh<:>c nhan, khi tbanh cong cam thay vui mirng thi mm lam dl1qc . Vi~c tu ciing v~y, neu chling ta tu rna tMy kh6 nh<:>c chån ngan thi dm. tu se thoi chuy~n. The nen ngum. tu tinh thån phai pMn phåt, nhat la t<:>a thien, neu cam tMy u~ oai m~t nh<:>c thi se Mn tr'llm ho~c trl,lO cir, xa thien trl1ac gio qui d~. Nguqc ll,li neu vui thich, tinh thån pMn cMn thi t<:>a thien khong chån, khong m~t. Tinh thån pMn eMn giup cho cong phu tu t~p dl1qc ket qua tot. DO la nhiing kinh nghi~m cua b~c thlly d~ ll,li, chling ta phåi rang h<:>c va thl!C banh. vi~c

Phåp Am Xuån Ky Mao 1.99

ca

Sau dåy toi nbae eho tåt Tang Ni luon luon nM, dai tu la eU\,?e s6ng thanh eao sieu thoat, ehu khong phåi la kiep s6ng t'lUn thuang eua ke tan phe. Nhfeu ngl1m tu co quan ni~m nhu ngl1ai tan phe vo dtplg, ngbl vao ehua d~ eho yen thån nhan h1;l, ehu khong thåy eU\,?e s6ng eua ngl1ai tu la eao thugng sieu thoat. Tit deh s6ng hang ngay den sI! tu hanh, ehUng ta phåi vuon len; xii sI! vai ml?i ngl1oi, ehUng ta la b~e th'lly, ehu khong phåi la ngl10i ehieu dai mm khaeh, khong phåi la ke thuong m1;li khoe hang. ChUng ta phåi biet ngl10i tu la b~e th'lly, co traeh nhi~m ehl eho ngl1m doi nhiing di me 1'lUn dau kh6 d~ eho hl? trånh, khong phåi mai khaeh den eho dong d~ ehUng ta co phuong ti~n s6ng eho thoåi mai. Phåi biet b6n ph~n minh la ngl10i dun du6e soi duong, ai den vai minh neu khong sang nhieu tm eling duge m\,?t ph'lln sang nho, d~ eho hl? bat t6i tam me mo. Do do nguoi tu phåi co dm s6ng eao thugng d~p de, cM s6ng qua t'lUn thuang thåp kem. TM nua, tu la lam vi~e phi thuOng, nguoi co tårn ni~m thåp hen yeu du6i khong th~ lam duqe. TM nen lue nao eling phåi ren luy~n eho minh co tårn hon eao y ehi vuon len, quyet vuqt khoi vong tr'lln tl,le, thi ehung ta mai co du tu eaeh va khå naug phi thuang d~ lam vi~e phi thuang. Nbu v~y mai xUng dang la b~e th'lly, con neu dung duång tårn yeu hen thi se tro thanh ngl10i hu te. ChUng ta phåi euong quyet va can dåm lam duge vi~e kho lam, d~ d1;lt ml,le dfch t6i h~u eua ngl1m tu la giae ng\,?o Toi mong tåt Tang Ni luon luon nha, vi~e lam eua minh la vi~e phi thuang, ehu khong phåi vao ehua lam Tang, d~ du ehen com manh ao, cM o nhan h1;l rånh rang. Duong ngl10i tu la duong d6e dung d'lly ehOng gai, ehUng ta phåi t~n Wc xong pha len t~n dlnh, khong phåi nhan nhan tån b\,? duai d6e la den. Vi v~y ehUng ta phåi nung due quyet tårn, ben long thl!e hi~n eho bang duge h1;lnh tu giåi thoat.

ca,

ca

Toi tMy nhieu ngl1ai ehua tu rna co tårn råt th~t tha dang men. Ngl1ge 11;li nhieu ngl1m tu rna co tårn lqi duång, du danh tm th~t la qua t~. Tang Ni da co duyen o ehua, phåi quyet tårn n6 ll!e tu eho xUng dang la ngl10i xuåt gia. Ditng lam eåy h,le binh o duai song, nuae len thi troi len, nuae rut tm troi xu6ng. Phåi tI! quyet djnh doi minh, vi khong ai Mt minh vao ehiIa, rna m6i ngl1m tI! pbat nguy~n di tu, d~ giåi kh6 eho minh va d\,? ngl1ai Mt kh6. TM rna sau khi e1;lo toe o ehiIa, tai gio ttplg kinh tm be tha, to ra moi m~t khong mu6n tl,lllg, tai gio ngoi thien tm ngap dai ngap van khong mu6n ngoi. Nbu v~y co phåi tI! minh phån h<?i ehi nguy~n xuåt gia eua minh khong? Tu eaeh do khong phåi la hl deh eua nguoi quyet ehi thoat tr'lln. V~y tåt cå Tang Ni phåi e6 gang tu hanh eho xUng dang ta ngl1m xuåt gia thoat tl,le, d~ mai kia nbam mat theo Ph~t, .tm nhiing vi~e minh lam d~ 11;li eho ngl1ai sau la eai gl10ng t6t, mm khong h6 th~n m\,?t dm tu va den duge di on kho den. HT. Thich Thanh TU

Phåp

Am Xuån KY Mao

1.99

vothuong måy trang vuong d'llu nui m\,?t thoang da bay roi nglin ngo ngl1ai dUng l~ng rna long eling n6i troi! hOi co gi ton t1;li 'lUn 'lUn song bi~n khoi lap lap lua tren bai eling vui vao eat thOi! hu6ng con ngl1ai be ml?n nhu h1;lt eat li ti lan tron theo gio eu6n gilea vii trl,l huyen vi! Vån Nuong

tho Nguy~n Thuong Que thuc tinh hoi tr6ng Bat Nha vang ren ehUng sinh thue Hnh mui thien thåm såu lai kinh tieng k~ nhi~m m'llu huong tr'lUn toa khap nam ehåu thom litng ehuong mo thanh thoat khon ngitng thuyen ve Ben Giae sang bitng hao quang Chån Nbu vun ben D1;lo Trang Bo De Tårn Tjnh muon van phuae ån.

kinh

t~ng

Sa Di ehua Khuong

Vi~t

- Khong lam dieu ae. - Chi' lam vi~e lanh. - Nguy~n eUu d\,? tåt eå ehUng sanh. nha su luon tI! nhae minh khong lam ae vai ehUng sinh muon loa i vi~e lanh gieo khap muon nai tårn nguy~n eUu r6i eu\,?e dai ehUng sinh do la gile giai thien hanh tI! giae, giae tha thom danh d1;lo vang.

ngU quan da tu luon nha nam dieu e6ng on Ph~t T6 råt nhieu d\,? sinh e6ng on Su Truoog d6 danh giup tårn viing phap, tu hanh hanh th6ng e6ng on cha m~ vun trong tinh tån eling bm nuae trong tit nguon e6ng on thi ehU eUng duang t1;lO dieu ki~n huang mum phuong Niet Ban e6ng on nhån 101;li gian nan lam ra eua cåi mu6n van e6ng lao. O

45

toi. H9 con tin la khong nen mang t~t di lue ban dem vi sg hai la co th~ thu Mt rna quY. M9t vai b~e cha m~ khuyen con eai nen mang theo m<,?t thanh sat d~ tranh rna. L~i co nhOng ngum tin la cM tru hay eu keu ban dem la nhOng diem xui xeo va may mat ben trai la diem gå. M<,?t so ngUm eoi nhOng vi~c tren la nhOng vån de nghiem tr9ng. Nhung nhOng ai khong lUll y gi Mn nhOng vi~e do thi chllng sg hai va ehiing lo åu gi

de cung co nen m6ng ph(lt ph6p Nguyem toe: Tien si K. Sri Dhammananda Dieh g16: Thieh Tårn Quang LTS: Hoa Tll11.Qng K. Sri Dhammananda sinh 1919 tl;li Tich Lan. Ngåi xua:t gia nåm muoi hai tuc3i. Sau muai nåm tu hoc tl;li cac tu vien å Tich Lan, Ngåi sang du hoc tl;li Vien Dl;li Hoc Benanes, An DQ va t6t nghiep caD hoc trie't ly tl;li truang nay VaD nåm 1949. Nåm 1952, N gai dUQC Giao HQi d~ cil di hoång phåp tI;li Må Lai va å luan tl;li do cho Mn ngåy nay. Tren 40 nåm å mQt dilt nuoc ma dl;li da s6 la HBi giao, Hoa ThuQng K. Sri Dhammananda då kien nhån hOl;lt dQng va då tl;lO dUQc mQt anh huång rilt lon khang nhftng trong gioi PM-t til Må Lai ma noi chung cho khåp cac nuoc vimg Dang Nam a va ca Mn the' giai nUa. Ngåi då sang l~p ra to baD Anh ngil "Titng n6i Phq,t gido" (The voiee of Buddhism) vån ra dh d~n cho de'n båy gia. Ngai ciing la tac gia Ctla nhi~u t~p sach nho bång Anh ngil d~ cm dån cho ngUoi PM-t til bie't nhftng di~u co hån thie't th1,1c trong dai s6ng. Chång hl;ln nhftng quy~n : "NguiJi

Phq,t til tin gi", "Lam tht ncw di s6ng khOi s(J hai va lo lcing", "Hq,nh phUc lua doi", "NMn loq,i titn v~ dau". Bai trich dång duoi day, Ngåi vie't theo chi~u huang tren. Dih nen d~ y la "NgztiJi Phq,t til" ma Ngåi nhåm Mn trong bai nay lå "NgztiJi PhQ,t til" trong mQt qu6c gia (Gioo HQi Mo Lai). Nhung ne'u vuQt qua nhftng chi tie't d~c thu xB. hQi nay, thi tanh cach chung vån co lQi kh C\l th~ cho ngUai PM-t til å bilt CU nm nao. NM-n tMy gia tri Ctla bai vie't, PÅ xin giai thieu cUng dQc gia.

PA. NhOng meu Cam Ky Da so m6i sae dån deu co nhOng dieu eåm ky rieng etla h9. M6i sae dån deu co niem tin duy linh rieng etla minh va anh huang lån nhau. Vi khong biet, sg hai va di doan, m6i sae dån co khuynh huOOg ehclp nh~n niem tin etla nguai khae thay vi nguyen eUu hqp ly va lo~i bO nhOng gi khong thieh dang doi voi xa h9i hi~n d~i. Chiing h~n, m9t so ngUm t~i nhieu e9ng dong A CMu tin la khong nen eat mong tay trong lue trai toi hay g9i dau vao m9t so ngay nao do trong tulin. M9t so nguai nghi ding xui xeo khi g*p m9t nha sU vao bu6i sang sOm trong khi m9t so l~i kieng cu quet nha khi trai da

46

ca.

Thåi d<,? etla ngUoi Ph~t tu ve nhOng niem tin tren nhu the nao? Suy nght ehinh dang ehclm dill nai dåu va di doan phåt khai dåu? Tåt deu bilt nguon tir sl! sg hai cai khong biet etla chnng. Doi khi phai co ly do thl!e hånh d~ quan sat m<,?t so cac niem tin nay. Chiing h~n ly duang nhien la khong nen khuyen eat mong tay vao ban dem CID vi, dan gian ta co th~ eat nham vao tay luc trai toi. Ve vi~e lo sg rna quy, Duc Ph~t noi chirng nao chung ta dem tinh thuang yeu Mn tåt ca cMng sanh co m*t hay khuåt m*t, chirng nao rna chnng ta khong lam h~i ai bang cach song bOa hqp va tin tuang vao suc m~nh etla phåp hay CMn Ly dån giai Mi Duc Ph~t, va chirng nao chnng ta con phåt tri~n sl! hi~u biet chanh dang bang caeh nghien cUu Giao Ly, thi khong gi co th~ h~i ta dugc. Tren dåy cting co nghia la chnng ta phai phåt tri~n long thånh va tin tuang d~o ly bang cach tharo vieng chua, va bang cach co nhOng cu<,?c ban thao huu feh voi cac TUy d~ thang tien phlin hi~u biet ve Phåp. Chua la nm rna ta dugc nhieu kien thuc va hi~u biet d~ lo~i bO di doan va nh6 t~n goc re niem sg hai qua dang trong dau oc.

a

ca

ca

Bila Chu

Va Ma Thu~t

GiUa nhOng c9ng dong A CMu, råt la thOng thuang ngUai dån cho rang h9 la n~n nhån ctla rna thu~t va bua cM khi h9 g*p båt h~nh trong dai song. Khi thcly nhflng dieu gi khong vui xay ra, h9 thuang di tim nhOng nha Mi toan, chiem tinh gia, dong cot va "bua ngdi". Duang nhien dai song ctla nhflng ngUai buon ban ve rna thu~t, bua cM, trong vao vi~c noi voi khach hang la co dieu gi sai hay m9t vai rna ll!c sU dl;ll1g Mi ngUai nao do da mang rtli ro cho gia dinh minh. Roi h9 bao la h9 co th~ chong l~i cac rna ll!c do va doi m9t so 100 d~ chUa tri. Ket qua duy nhåt la tui tien ctla n~n nhån nh~ ~ nay cang ngay cang vai di va cuoi ciIng khong co m9t ket qtla nao d~t nai ngUai Mi tuOOg kinh nghi~m nay. Ph~t giao d~i chnng khong tranh khoi nhflng quy ke da b9n lang barn va bip bqm. B9n nay da dåm d<,?i lot cac nha sU d~ kiem tien ctla cac n~n nhån nh~ ~ . Cho nen Duc Ph~t da khiing djnh la nhOng båt h~nh ctla eMng ta duge t~o ra chinh Mi tårn tri khong thanh tjnh, khong duge huån luy~n va duang loi duy nhåt d~ vuqt qua la do sl! co gang rna mang trf tu~ va tam hi~u biet ctla chnng ta.

tien

NgUm Ph~t tU sUa chua di båt h~nh båt cu lo~i nao m<,?t cach khoa h9c nhu cac phuang phåp ctla khoa thlin kinh tri li~u hi~n d~i . Cach nay da dugc tom tat trong Phlin Phåp

Am Xuiin Ky Mao 1.99

Hai Tu Di~u De - Nguyen nMn cua Kh6 dau (t~p). Tn1ac khi chling ta nhin VllO cach chua tr~ cac båt h<;tnh (khong may, dau yeu, mat nguiti, mat cua va kh6 khan gia dinh) chling ta pbai biet goc re sanh ra cac dieu nay. Chling ta phåi quan sat chinh xac cai gi hi~n t<;ti dang xåy ra va hi~u biet cm co chling ta mai vugt qua khoi. T~p trung thi~n cm, tåm tri sung man d~ hi~u nguyen nhån cua van de hllu tim ra dU<;Jc giåi pbap. Truang h<;Jp dau yeu, mQt la dllu oc binh tinh giup vi~c dieu trt li~u dU<;Jc mau ch6ng. Chi trong vao sieu nhien d~ vugt khoi cac bat h<;lnh khong phåi la mQt giåi pbap tmch ung d~ chåm dlit kh6 dau. Chling ta phåi binh tinh phån ånh biet ding cai båt h<;tnh nay Mn vai tat cå m9i ngtCm tren the gian nay, chling ta pbai nhin cai xåy ra cho chling ta mQt cach cmnh xac d~ tim ra cach giåi quyet tmch Ung. Khong pbai la do dtnh m~nh - nhung m6i ca nhån, bay sic dl;lDg N6 L1,1C Dling Cach (CMnh Tinh Tdn) co th~ t1,1 minh tranh khoi båt h<;tnh.

xao xuyen båi nhung cUQc tan cong da ke d~ch. Bi~u tU<;Jllg nay da nhac nho ong Nehru diIng long dling cåm cua chinh ong binh tinh doi dllu truac nghich cånh. Ciing v~y, chling ta co mang theo hinh ånh cua Duc Ph~t hay nhung lai ghi trong kinh khien cho chling ta sinh long tin tuoog. Nhieu kinh ghi 1m ket tMc vai lai du nguy~n: "bOi suc mt,lnh da cMn ly nay, pMn th&ng se v~ toi" hay "ht;lnh phUc den wYi to i" . Dieu nay cho ta thåy Ph~t tic chling ta khong tin tuoog vao suc m<;tnh cua hinh ånh duy linh hay bua cM, nhung (ddy chuyen c6 tUf!ng Ph~t va nhiing dot;ln kinh) cm la d~ giup cho cMng ta d<;tt tin tuoog chinh noi chling ta. Cling giong nhu v~y, mQt so Ph~t tii tai chUa d~ xin mQt it nuac va vai dO<;lD dåy dU<;Jc d~ tren kinh dU<;Jc t~p trung cm thanh t1,lllg ni~m. Vi~c tren ve tåm ly mang l<;ti cho ngtCm sii d1,lllg suc m<;tnh va long tin tuoog vi nhac nhå h9 chån ly trinh bay trong kinh, nhung 1m Ph~t d<;ly. ThTch Tåm Quang

Hinh Ånh, Nu6c Thanh, Xåu ChuOi, Bua Phep va Thu Phu Xa hQi ngay nay dU<;Jc giao d1,lc tot han xa hQi truac dåy trong qua khu, tuy nhien m~c du nhfrng tien tri~n rQng lan tren binh di~n kien thuc khoa h9C, nhieu ngtCm van dau kh6 vi S<;J hai, nghi nga va båt an. Nguyen nhån goc re la do tr<;tng tbai cua tåm than xuat pbap tit ngu si, giao dQng va tham d1,lC. Vi ngu si ve vo thuang va cai ta thuang con, chling ta tin vao cai nga cua chling ta va niem tin nay dua Mn tham d1,lc. Chling ta ham muon vo dQ, s<;J mat di cai ma cMng ta dang co. Chling ta s<;J hai chling ta bi h<;ti ho~c chling ta se doi dllu vm nhung "rui ro". Nghl nhu v~y cMng ta se phåi lam gi? Theo bån nang t1,1 nhien chling ta quay ve vm niem duy linh qua khu va trong mong vao bua pbep, thu phu d~ che cM cho chling ta. Duc Ph~t da tuyen hO minh b<;tch la cac v~t ben ngoai khong du suc d~ che chå nhfrng ai tåm tri yeu duoi va hOi roi. Nguan an ninh duy nhat cua cMng ta la tim nuang t1,1a vao kien thUc ve chån ly cua chling ta va vao th1,1c hi~n bån chtlt th1,1c tien cua cai ta va cac hi~n tU<;Jllg khac. MQt khi cMng ta hi~u dU<;Jc khong co gi la cua ta thl khong co gi co th~ h<;ti ta, cMng ta trå nen vfrng vang va t1,! tin. Khong co gi co th~ h<;ti ngtCai, neu ngum do khong s<;J hai, khong vi ky ho~c khong lita doi. Tuy nhien dieu tren dåy khong co nghia la Ph~t giao ket tQi vi~c sic d1,lllg mQt so v~t li~u co tinh cach ton giao nhu dåy chuyen co hinh ånh DUc Ph~t cho chling ta cåm nghl an toan. Nhieu b~c VI nhån tim thay niem an ui va khuåy khoa khi ngam ve thanh thoat va binh thån tit hinh ånh DUc Ph~t. ThU Tuang An DQ, ong Nehru cho biet khi ong b~ cllrn tit hOi ngtCm Anh, nguan an ui duy nhat cua ong la bUc ånh nho be cua DUc Ph~t ma 'ong mang theo. Duang nhien, hinh ånh nay tl! no khong co pbep than thOng nhung no tU<;Jllg trung phAm h<;tnh VI d<;ti cua DUc Ph~t, chinh Ngai luon luon binh tinh va khong Phåp Am Xuån Ky Mao 1.99

bong budi vuon xuan Nhln bOng tuyet dang bay dlly trang non Chgt nghe long nha bOng buåi vuan xua Huang mat diu nhu khong gian nga ng9c Sau nhfrng lan tam gQi gi9t suang mua. Dem bOng bum treo tren cånh thom ngat Lån mau trang ma mugt bOng non xanh Trong tinh l~g ngo rieng long la bat Lm vo ngon run råy gi9t suang lanh. Nghe xon xao gio vuan sau lum thum Luc chim ve vui hot duai nang xuån Cånh thanh ttnh nhu chieu tren ben nuac. Khuya dam say bOn um v~t trang ngan. Nhu dong suoi ng9t ngao thom nghla m~ H<;tt com vang huang dU<;Jffi ngat tinh cha Thuang biet may mau khoi lam vuang nh~ Ben tup leu tranh nang am que nha. Khi truac ngo hoa vita khoe bUp mm Danh lam qua rieng t~ng tu6i be tho Chua khon lan nen long em thanh thi~n Hoa buåi ngay xua trang giUa mong cha. May ch1,lC nam rai nha trang vuan bum Nha cånh yen binh thanh d~m ngay xua BOng mat que ngbeo ngan triIng di~u v<;Ji Khien xuån ve ng<;ti buac dum hien mua. Dem bOng bum ngl,lt ngao thom tu6i nho Cling bay thea luc bu6i mai dang hanh Den nay då rat xa .... nhung niem nha Hinh nhu con am ap chu6i ngay xanh! O Dan

Ha 47

va thi dua van ngh~ VaD ban dem dlt soi n6i qua nhieu man Iqch, ca håt, v. v ... D~c bi~t trong khoa h9c con co khoa huån nghi~m cu si can b(> kY I. Dåy la i"ån dlu tien V1:l Cu Si thu(>c Giao H(>i PGVNTN ÅU CMu t6 chac khoa huAn nghi~m cho cu si. Khoa huån nghi~m da dien ra lien tiep trong 3 ngay tir ngay cM nh~t 27.12.98 cho Mn ngay tha ba 29.12.98. Khoa huån nghi~m då duqc Hoa Thuqng Thfch Minh Tårn, Truoog Ban Dieu Hiinh Giao H(>i ÅU CMu va TI. Thfch Tri Minh V1:l Truoog V1:l Cu Si Giao H(>i Åu CMu cMng minh, giång dl;ly. Ngoai ra con co ph"ån thuyet trinh va hu6ng dån ctla Giao su V6 Van Ai thu(>c PhOng ThOng Tin Ph~t Giao Quoc Te tir Ba Le, Phåp quoc Mn. Qua ba ngay tham dl!, h9c hOi, cac dl;lO hiiu då cling nhau trao d6i nhiing kinh nghi~m hanh hOl;lt, nhiing kho khan g~p phåi, ciIng dua ra nhiing dieu c"ån cåi cach va b6 sung hlu dl;lt duqc m1:lc dfch chung la phåt tri~n Dl;lO Phåp noi xa ngtrai. Khoa tu nghiep tuy chua duqc sI! tham dl! dong dåo can b(> hi~n dang sinh hoat trong cac Ban Tr! Sl! Giao H(>i, Chi H(>i PMt Giao, v.v ... nhung ciing dem ll;li m9t niem tin mai tot d<;:p hon trong cong tac Ph~t sl! tuong lai.

(JF

(JF

HÅNH HUONG

Nam nay duai SI! hu6ng dån ctla TI. Thfch Thi~n Hu~ (Phtip) va TI. Thfch Tri Minh (Na Vy), m(>t phåi do an hanh huong da vieng thiim va chiem bai thånh tich Trung quoc tir ngay tM hai 23.09.1998 va sau ba tu"ån h~, chuyen hanh huong da mang nhieu hoan hy va dl;lO V! cho m9i nguai.

a

D";"I HOI KHOA 3 KV 6

Ciing trong cling d!a di~m khoa tu h9c Ph~t Phap, Giao H(>i PGVNTN Na Vy, då t6 cMc Dl;li H(>i khoa 3 ctla nhi~m kY 6 d~ t6ng ket cong tac Ph~t sI! dong tMi giåi quyet nhiing kho khan g~p phåi trong nam 1998 va cling d~t ra phuong hu6ng cong tac Ph~t sI! nam 1999. Dl;li H(>i bilt dlu VaD chieu tha båy 26.12.1998 va chåm dill VaD chieu ngay cM nh~t 27.12.1998.

Ke Mn ll;li them m(>t chuyen hanh huong Ph~t tfch tl;li

An D(> tir ngay 22.11.1998 va da tra ll;li Na Vy VaD ngay 08.12.1998. Chuyen hanh huong nay dum sI! huang dån ctla TI. Thfch Tri Minh (Na Vy), DD. Thfch Minh Tanh (Dan MflCh) då vieng thiim, chiem bai Bo De Dl;lO Trang cling cac d!a danh co di tfch Dac Ph~t nhu mii Linh TMu, song Ni Lien, vuan Låm Ti Ni, v.v ... (JF

KHOA TU HQC pHAT PHÅP

KV 13 T";"I NA UY

a

Ngoi truang Rommen Oslo 9 g"ån nhu quen thu(>c qua nhieu l"ån t6 cMc truac dåy, nam nay ll;li them m(>t l"ån ntta khoa tu h9c Ph~t Phåp kY tM 13 tl;li Na Vy då duqc Giao H(>i PGVNTN Na Vy t6 chac tir chieu ngay tha tu 23.12.1998 cho Mn het ngay tha tu 30.12.1998. T6ng c(>ng co 237 h9c vien tham dl!. Ngoai so h9C vien Na Vy con co m(>t so h9c vien khac Mn tir cac quoc gia nhu Phåp, Bi, Th1:lY Si, Dac, Dan Ml;lch, Ph"ån Lan, .. va Gia Nå Dl;li.

a

Ngoai ph"ån tu h9c, nam nay ciing co Le Truyen Giai Bo Tat cho cac giai tu. Va VaD ngay cuoi cling la ph"ån sinh hOl;lt van bOa gom thi dua bfch bao VaD ban ngay,

48

(JF

CONG TÅC pHAT Sl) NÅM 1999 Kh6a Tu HQc PMt Pbap Au Cbau

ky 11

Nam nay khoa tu h9C Ph~t Phap Åu Chåu kY 11 se do Giao H(>i Ph~t Giao Vi~t Nam Thong Nhåt Na Vy dåm trach t6 cMc tir ngay 22.07.1999 cho Mn ngay 30.07.1999. (PhGn chi tiet xin xem them å' phGn sau)

Dl;li U Ll;lC Tbanb Ngoi Cbua Khuong Vi~t

Sau nhieu cu(>c h9P H(>i ctla Giao H(>i PGVNTN Na Vy da di Mn quyet d!nh xåy dl!ng ChiIa (theo 2 Bien Ban VaD ngay 15.01.1994 va 27.02.1994) va thea giåy phep chåp thu~n ctla chfnh quyen d~a phuong de ngay 29.10.1992. Bu6i le D~t Vien Da dlu tien då dien ra VaD ngay 11.06.1994 duai sI! quang låm ch11ng minh ctla Hoa Thuqng Thfch H(> Giac (Van Phong 2 Vi~n Hoa DflO, tit Hoa Ky den), TI. Thfch Minh Tårn (Truå'ng Ban Dieu Hanh GHPGVNFN Au CMu, den tit Phtip quoc) cling quy TI. Thfch Tanh Thi~t, Thich Nbu Di~n, Thfch Quång Binh, va m(>t so chu Tang Ni thu(>c Giao H(>i

Phåp Am Xuån

Ky Mao 1.99

PGVNTN Au CMu. Den nay vi~c xåy dit ngoi chUa Khuong Vi~t gm nhu da hoan thanb vien man. Do do, vao mua be 1999, cilng luc voi khoa tu h<?c Ph~t Phåp Au CMu kY lI, Giao HQi PGVNTN Na Vy se t6 chUc D~i Le L~c Tbanh ngoi Bao Tl! Khuong Vi~t. Bu6i le se duqc sl! quang låm chUng minh ctla Chu Ton Hoa Thuqng, Thuqng T<?a, D~i Dåc Tang Ni thuQc khap cac cMu tir Vc, Au den My. Bu6i le bilt dAu bang Le L':lc TbUy mm (U RUGe Vong) tren cac viIng v~ chung quanh tbU do Oslo VaD khoång 13.00 gia chfeu thU sau 30.07.1999. D~i Le L~c Tbanh chinh thUc bat dAu VaD luc 10.00 gia ngay thå bay 31.7.1999 va cMm dill VaD khoång 19.00 gia cilng ngay. r:r THAM Dl) L~

eAu NGUY€N TAl BA LE, PHAp

Nhån thm di~m kY niem 50 nam Bån Tuyen Ngon Qu6c Te NMn Quyen ra dm (10.12.1948-10.12.1998) t~i Di~n Chaillot Ba Le. Va nam 1998 D~i HQi Dong Lien Hi~p Qu6c h<?p ban M chuån y mQt tuyen ngon mm: "Tuyen Ngon Båo V~ Nhilng NguCri Dau Tranh Båo V~ Nhån Quyen Tren ThC Giro"

a

D~ cilng nhåt tårn chU nguy~n ve sl! vi~c ra dai quan

tr<?ng nay, Giao HQi PGVNTN Au CMu voi Sl! hqp Il!C da Phong ThOng Tin Ph~t Giao Qu6c Te va Vy Ban Bao V~ Quyen Lam Ngl1ai Vi~t Nam da t6 chUc Bu6i Le C'åu Nguy~n Cho Nhung Ngl1ai Dåu Tranh Bao V~ Nhån Quyen Trong The Gim t~i Chua Ph~t Giao Qu6c Te t<?a l~c trong khu rUng Vincennes (40 Route Circulaire du Lac Dau) thuQc qu~n 12, thU do Ba Le, Phåp qu6c VaD chieu chU nh~t 06.12.1998. Trong khong khi trang nghiem ctla bu6i le tir luc 14.30 gia vm sl! tham dl! ctla mQt s6 Chu Ton Dåc Tang Ni va Ph~t tit thuQC cac qu6c gia nhu Vi~t Nam, Lao, Cam B6t, D~i Han, Mien Di~n, Thåi Lan, Tich Lan, Tåy T~ng, ... Sau cac thm le theo 3 truyen th6ng Ph~t Giao Tåy T~ng (Kim Cang Thua), Nam Tong (Tilu Thua) va Bik Tong (D(,li Thua), cac Ph~t tit cilng nhieu v~ D~i di~n cac HQi Doan, T6 Chac da duqc nghe them 4 ThOng Di~p quan tn;mg: 1. ThOng Di~p ctla ong Kofi Annan, T6ng Thu Ky Lien Hi~p Qu6c 2. ThOng Di~p ctla Ba Mary Robinson, Cao Vy Nhån Quyen Lien Hi~p Qu6c. 3. ThOng Di~p da Ngai D~t Lai L~t Ma va 4. ThOng Di~p ctla Hoa Thuqng Thich Huyen Quang, Quyen Vi~n Truang Vi~n Hoa D~o Giao HQi PGVNTN tir trong nuoc gm qua. Va cu6i cung la phm thuyet trinh ve vån de Nhån Quyen t~i ba qu6c gia Tåy T~g (do 6ng Lobsang Nyandak, Giam D6c Dieu Hanh Trung Tam Nhdn Quyen va Dan CM Tay T(,lng , den tu Dharamsala), Mien Di~n (do vi D{li di~n Ba Aung San Su Kyi, gidi Nobel Hoa Binh nam 1991 , va ding la vi lanh d(,lo Phong Trao Dau Tranh Doi Dan Cht1 t(,li Mien Di~n), va Vi~t Nam (do 6ng Va Van Ai, CM Tieh Oy

Phåp Am Xuån

Ky Mao 1.99

Ban Bdo V~ Quyen Lam NguOi Vi~t Nam, kiem pM CM Tfeh Lien Doan Quoe Tl NMn Quyen).

SINH HOAT BAN HUONG DAN GlA OiNH pHAT Tl) VI€T NAM TAl NA UY Ban Huoog Dån GDPTVN t~i Na Vy trl!C thuQc Giao HQi PGVNTN Na Vy, gom co 7 Gia Dinh Ph~t Tit chinh thUc sinh h<;>at tir låu nay. Do la cac Gia Dinh Chanh D~o (Trondheim), Chånh Tri (Moss), Dåc D':lc (Bergen), Dåc Minh (Stavanger), Thi~n ~nh (Kongsvinger), Thi~n Minh (Arendal), Thi~n Tårn (Oslo), voi con s6 doan vien cå Nam lån Nu gom Huynh Truang (39), Thanh Thieu (118) va Oanh Vii (143). Trong nhi~m kY vira qua Ban Huang Dån da t6 chUc duqc hai (2) khoa huån luy~n DQi Chling Truang Anoma Ni Lien, hai (2) khoa huifn luy~n Huynh Truang sa cifp LQc Vy~n va mQt (1) khoa Hanh Chånh Van Thu trong sinh ho~t Gia Dinh Ph~t Tit. Ngoai ra con co t6 chUc cac Tr~i H<?p B~n: Tr~i H<?p B~n Huyen Quang do GDPT Dåc Minh dang cai t6 chUc VaD nam 1996 t~i Stavanger voi sl! tham dl! ctla 119 Huynh Truang va Doan sinh. Tr~i H<;>p B~n Quång DI) do GDPT Chånh D~o dang cai t6 chUc t~i Trondheim VaD nam 1997 voi 97 Huynh Truang va Doan sinh tham dl!. Tr~i H<;>p B~n Thi~n Minh dang ra se do GDPT Dåc DI;lc dang cai t6 chUc t~i Bergen vao nam 1998, nhung VaD gia cMt Tr~i b~ dinh hoan vi ly do khong muan duqc d~a di~m . Nhung Tr~i H<;>p B~n nay se duqc t6 chåc trong khuon vien Khoa Tu H<?c be 1999 t~i Na Vy . Ngoai cac cong tac sinh ho~t thum tuy, Ban Huang Dån vån thuOng xuyen gai Van Thu, ThOng Tu dQng vien, khuyen khich cac GDPT cO' gang ve tham dl! cac khoa tu h<;>c, cac ngay tu Bat Quan Trai Gim, v.v ... do Giao HQi PGVNTN Na Vy t6 chåc, ciing nhu khuyen khich cac Gia Dinh dong gop cac phm Van Ngh~ cling dUOng cac ngay D~i Le t~i Trung Vang ciing nhu t~i cac d!a phuang. D~c bi~t nhån D~i Le Vu Lan (1998) huang Ung ThOng Tu, 1m keu g<?i ctla Ban Huang Dån, cac GDPT ciing nhu cac d~o hUn Ph~t tit thuQc cac Chi HQi da phåt tårn tuy hy cling dUOng t~ tai, t~ v~t råt kha quan hAu giup BHD t6 chUc duqc Bu6i Le Cling DUOng Trai Tang t~i ChUa Khuong Vi~t tr<?n dAy y nghIa va tbanh tl!U vien man. Ngoai cac cong tac Ph~t sl!, sinh ho~t t~i Na Vy, BHD ciing da cO' gang tham dl! cac cong tac sinh ho~t kbac t~i Au CMu nhu: - Nåm 1996: Da de cit 5 anh c~ em Huynh Truang tham dl! Tr~i H<;>p B~n Thi~n Minh t~i Hoa Lan VaD thång 7.96, cilng tham dl! D~i HQi Huynh Truang

49

GDPTVN ÅU Chåu nhi~m kY 1996-1999. Trong D~i HQi oay anh Tårn Doan Nguyen Van Cu då. duqe de eu ehue V1,1 D~i Di~n Bau Huang Dan Trung Vang ÅU Chåu t~i Båe ÅU va anh Huynh Trl1emg Minh Thi~n Nguyen Quang Phl;le vm ehUe V1,1 Vy Vien Nganh Thieu Nam thuQe Ban Huang Dan Trung Vang ÅU Chåu. - Nåm 1997: Vao thång 5.97 khftm thita giao ehl elta HT. ChU T!eh HQi DOng Dieu Hanh GHPGVNTN ÅU Chåu, eimg slf hO trq elta Ban Dieu Haoh GHPGVNTN Na Vy, 5 Huynh Trl1emg thuQe Ban Huang Dan GDPTVN Na Vy då. tham gia CUQe Tuy~t Thlfe 24 giø trl10e Quoe HQi Åu Chåu, Phåp quoe d~ phån doi Nha Nuoe CQng Sån Vi~t Nam dan ap ton giao va doi quyen phl;le ho~t etla Giao HQi PGVN ThOng Nh~t. Va eimg lue anh Tårn Doan Nguyen Van Cu då. duqe Ban Huang Dan Trung Vang De eu Co V~n Tr~i H<?p B~n Van Hoa etla GDPT Thl;ly SI t6 ehUe t~i Thl;ly SI. - Nåm 1999: • Se tham dl! D~i HQi Huynh Trl1emg GDPT Vi~t Nam t~i Åu Chåu t6 ehUe t~i DUe quoe vao trung tUlln thang 7.1999.

• De eu mQt so Huynh Trl1emg då. trung eaeh Tr~i A Dl;le 1995 t~i Oslo Na Vy tham dlf Tr~i Hu~n Luy~n Huynh Truemg C~p Il Huyen Trang t6 ehue t~i Due quoe. • Se t6 ehUe D~i HQi Huynh Trl1emg GDPT Vi~t Nam t~i Na Vy ~ bh Ban Huang Dan eho nhi~m kY mm. • T6 ehUe Tr~i H<?p B~n He 1999 trong khuon vi en Khoa Tu H<?e P~t Phåp Åu Chåu kY Il, duqe t6 ehUe t~i Na Vy vao euoi thång 7.1999.

KHOA TU HQC pHAT PHAp Au CHAu KV 11 Cling nhu hang nam, nåm nay Khoa Tu H<?e Ph~t Phåp Åu Chåu kY 11 se duqe GH. PGVNTN Åu Chåu t6 ehUe t~i:

1. Dia di~m: MQt ngoi trl100g Trung va Ti~u H<?e caeh thtl do Oslo khoång 6 km. phong eånh dyp, thoang mat, yen tInh va xa khu dån eu co ten la: ROMMEN SKOLE (Karen Platousvei 31, Oslo 9, Norway) Di~n tho~i lien I~c Ban To Chuc: 67 97 30 33 - 908 88

664 - 911 75 396 - Fax: 67 97 19 05 Ngoai Na Vy xin gQi them s600 47 + cac s6 di~n tho~i bay fax neu tren 2. Tbm gian: Tit ngay thu tu 21.07.1999 den ngay thU sau 30.07.1999, gam:

50

Te tl!U: thu tu 21.07.99 - Kbai giång: thll' nam 22.07.99 - Be giång: thu sau 30.07.99 - Va Chuang Trinb Du ngo~n: Tit trUa ngay thu sau 30.7.99 (gom du ngO(ln bång laU qua etle eo vjnh ehung quanh Ihu do Oslo, Na Uy eung tham vieng mqt so Edo Tang Vi~n Viking , hang hai t(li Mn dao Bygdøy .. Sau d6 dung xe buyt tham quan eong truimg n6i tieng Frogner Parken, dinh Vua va mqt so thdng eanh kMe ..) 3. Duemg di Mn dia di~m kb6a bQc: H<?e vien eu ng1,l t~i Na Vy xin lien I~e ve ChUa d~ biet them ehi tiet. Rieng h<?e vien ngoai Na Vy su dl;lOg eae phuang ti~n di ehuy~n xin theo IQ trinh huang dån nhu sau: a. Bang xe lita: Tit ngoai vao Na Vy, I~y tau bOa ve nha ga Oslo S (Oslo Sentralbanen). Tit do co th~ g<?i di~n tho~i ve Ban T6 Chue d~ duqe huang dån xe buyt ho~e giup phuong ti~n den d!a di~m tu h<?e, v.v.. Trl100g hqp den Na Vy truoe ngay khai giång hay muon ve ehUa Khuong Vi~t tham vieng xin quy Ph~t tu vui long I~y them xe lua tit nha ga Oslo S ve Lillestrøm, xuong t~i tr~m Lillestrøm rai di~n tho~i eho Ban T6 ChUe d~ duoe huang dån hay don ve ChUa. b. Bang xe nM: Tuy d!a phuang khoi hanh, d~e bi~t tit eae quoe gia Åu Chåu (PMp, Due , Bi, Hoa Lan, v.v ... ) co th~ : bl. Dap tau, pha tit Dan M~eh hay Kiel, DUe quoe den Oslo rai lien I~e ve Ban T6 Chue d~ duqe huang dån. b2. Vao Na Vy bang xa IQ E18 sau do I~y tinh IQ so 4 Gjøvik, eh~y khoång 6 km se co huang qUyO phåi ve Stovner, rai theo bån da huang dån. b3. Trl100g hqp den truoe ngay khai giång, muon ve Chua Khuong Vi~t, thl sau khi den Oslo theo quoe IQ E6, huang Trondheim. Ch~y khoång 20 km I~y tinh IQ so 159 pilla tay phåi ve huang Lillestrøm. Ch<:ty them khoång 6 km. Se gap mQt duoog Um co ten la Vittenberg Tunnelen. Qua duoog hfun nay khoang 200 met quyo phåi ve huang Blystadlia - Løvenstad. Gap bimg binh dllu tien, quyo phåi. Ch~y them khoång 400 met se tMy them mQt biIng binh. CU eh~y thång khoång 500 met se tMy ngoi ehUa Khuong Vi~t nam ngay ngå ba duong pilla tay trai. c. Bang may bay:

cl. Xuong phi trl100g Gardermoen, l~y xe lua ve Oslo S hay Lillestrøm (nhfJ Hy xe lua toe hanh). Den nha ga Oslo S hay Lillestrøm g<?i di~n tho<:ti Ban T6 ChUe d~ duqe huang dån. c2. Trl100g hqp den Na Vy trUoe ngay khai giång thi dap xe lua tit phi trl100g Gardermoen, xuong tram

Phåp

Am Xuån RY Mao 1.99

Lillestrøm, g<?i di~n thol;li Ban T5 ChUc d~ dugc huoog dån ho~c don ruoc. 4. HQc phi: Bao gom an, 0, du ngo:;tn ... (va nen nbO phåi dem theo d~ng c~ v~ sinh ca nMn ki ca tui ngu). - Oanh Vii tir 13 tu5i trå xu6ng dong 200 Nkr. (tu'o'ng du'o'ng khodng 160 quan PMp, 40 quan Th1!-Y Sl, 30 USD) .

- M6i h<?c vien tren 13 tu5i dong 1000 Nkr (tu'o'ng du'o'ng khodng 800 quan PMp, 200 quan Th1!-Y Sl, 150 USD) . • Gia dinh tham dt! hQc dong thi duQ'c Mt 20 % m6i ngum ki tit ngum thu hai (khOng linh Oanh Vii). - DOllll sinh GDPT khong phån bi~t qu6c gia se dong 500 Nkr. (tu'o'ng dUo'ng 400 quan PMp, 100 quan Th1!-Y Sl, 75 USD) .

5. Chuong trinh tu hQc: Gi6ng nhu m<?i nam gom 4 Cåp (1 - 2 - 3 va Cap Oanh VU) 6. Ti) chuc va dieu hanh: Dieu hanh chuemg trlnh khoa h<?c: GHPGVNTN Åu Chåu. T6 chUc tl;li d~a phuong se do Giao H<)i PGVNTN Na Uy dam trach. H<?c phi ctla h<?c vien ding nhu t~nh tai cling duang ctla Ph~t tu se la phan chinh yeu trang trai chi phi cho khoa tu h<?c, neu thieu Giao H<)i PGVNTN Na Uy se c~u trach nhi~m . D~c bi~t nam nay trimg phimg voi khoa tu h<?c Åu Chåu

kY

Il la Ngay D:;ti Le L:;tc Thanh Chua Khuong Vi~t, Na Uy, do Giao H<)i PGVNTN Na Uy t5 chuc VaD ngay thU bay 31.7.1999 tl;li khuon vien Chua Khuong Vi~t (Blystadvn. 2, 2006 Løvenstad)

Chuong Trinh khai quat: - Chieu ngay thu sau 30.7.99 sau Le Dan Thuy L~c (U Ruoc Vong , Cau Sieu) chu huemg linh då bO mlnh Vl di tim Tt! Do, hay hy sinh Vl Que Huong Dån Tc}c .. .. bang tau qua cac vimg v~ quanh tM do Oslo, Na Uy. Sau do trå ve Chua Khuong Vi~t la Le Khai Kinh. - Ngay thu bay 31.7.1999 Chånh Le bat d1iu tir 10.00 gia sang Mn 19.00 gia chieu, gom cac phftn le: Khånh Thanh, Cung NgQ, C'åu Nguy~n, Chån Te, .. . råt tr<?ng

thl

(Phan Chi Tiel se dUt!c

b6 tuc sau).

Kinh mai th~p phuemg Ph~t tu xa gan quang lam du nguy~n

va cimg chung nhau vun trang c<)i phUc.

- Mu6n biet tbem chi tiet xin vui lang lien ll;lc ve m<)t trong ba d~a di~m sau:

l. Chua Khuong Vi~t - Blystadvn. 2, 2006 Løvenstad, Norway. S6 di~n thol;li: (00 47 + ): 67 97 30 33 / 908 88 664 / 911 75 396. s6 Fax: 00 47 67 97 19 05 hay s 6 di~n thol;li dm tay: 00 47 905 66 334. 2. Chua Khanh Anh - 14 Avenue Henri Barbusse, 92220 Bagneux, France. S6 di~n thol;li 00 1 46 55 84 44 S6 Fax. 00 l 4735 59 08. 3. Lien l:;tc trt!c tiep vm quy Thay trong nuoc nm quy d:;to hfru Ph~t tit cu ng~. D~ giup Ban T6 ChUc hoan thanh t6t dyp cac cong tac co tinh cach quan tr<?ng neu tren xin quy Ph~t tir vui lang ghi danh theo ca nhan hay dem vj Mp thl) dung thCti hl;ln va gåi cang sOm cang t6t ve: CMa Khuong Vi~t. H:;tn cMt ghi danh la ngay: 15.07.1999. o

PBIEU GBI DANH KHOA TU HQC P~T PHÅP AU CHAU KV 11 T4I OSLO NA VY TiJ'21.07 HEN 30.07.1999 Ph~t tu ten: ----------------------------------------------------------------------------------------- Phap darth: -------------------------------------------------------- Nam / Nu: -------------------

Ngay thang nåm va nai 'sarth: ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Dia ehi eu ng\! hi~n nay: ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Di~n tho~ lien l~e: -----------------------------Quy d~o hiiu t~ eae qu6e gia ng~ai Na Uy

co the ghi darth trt!e tiep nai quy Thay t~i dia phuang eu ngl;!. -------------------------------- Ngay --------- Thang ---------- nåm 1999 Ky ten

Phåp Am Xuån RY Mao 1.99

51

trang muoi sau Mum sau v'lmg trang d~p ml'?ng mo Gilta dem mum sau l~g nhu ta . Long lanh ngm sang mltu hoa ånh Nbe nh~ len bOa khuc nhl;!.C tho Ml'?t <iåy måy bien vuong mai toc Ngang trm dång mong vat dåy to Dl;!.t dao huong cuc trao tinh tl! Ru måy 1m thuong nlta hiing M

van Thø

Huy Glang

MUQn VOn Bai Tren h~n

Hoa • t~ng

chj Tu~ Nga

"Suoi Tuf' lung linh ml'?t bOng nga "Lau Hoa " d~ nho bl;!.n vang xa "Nua vien Iding " do måy Huong h~n Dam giile Xuån nao ml'?ng d~p qua "Chieu PM' Mdy " ve gom nang h:la "Hoa Suong " gio ll'?ng dQng eung nga Ngan Phuong Ho (*) de quen que eil Dong "Su61 Tram Tu" roe rach ca, Nu si TOm Huyen, mua he 98 (*)Phuong Ho phu quån cua Tu~ Nga. HQa (1)

Lung linh dong "Su6'i" bOng Hang Nga "Chieu PM' Mdy" ve ll;!.nh lea xa Ml'?t giilc mo dai vuong ml'?ng cil "Nua Vien Trang" khuyet nho ngay qua Danh la nbi h~n mon dem trang Chång le vuCm tho dong tbap nga Con "Suoi Tram TzI' khon tat cl;!.n Cilng may con lai co thi ca.

HO ThUQng NhOn HQa (2)

Co phåi rang dåy bOng To Nga? D6i tim muon hu6ng chUt huong xa Tram nam Uyen ThUy tinh såu d~m Ml'?t thuå Quynh Dao ml'?ng hrm qua Thanh thoat tho tran theo ml;!.ch suoi Menh mang måy cuon gilta khung nga Hoa Lan nå rI'? phuong trm Il;!. Tbi t~p vang limg tieng truc ca.

mua trang

But h~n mua trang thoa uae mo Vlmg trang tron Vl;!.nh bi~n tren ta! Da khi vuCm hl;!.nh long huong sac Ll;!.i bu6i dai van ggi ta tho Dong biec mien man vui dl:!-o cånh Khuon nga lang dang nh~ bu6ng to C6i rieng rieng ng\! tit bao thuå? C6i åy ngum dåy dåm hiing M .

VOn Nuong

gi'ii chlit long thu Ta ve dåu, gio ve dåu? Dua ta tai c6i nhi~m mltu voi nao NUae non måy dl'? ba dllO Hoa yeu ml'?t sam tan vao tbien thu Cul'?e dm van biet phU du Lå vang ll;!.i trut, suong mu ll;!.i roi Hoi bao nhieu lugt qua roi? Ma hon co quoe ehua vm ph'lm nllO Phån ebia gilta khoi dong bao Tinh tha nhån kho dl! vao PhUe Am Lgi danh, danh lqi l<;le l1tm Bao gia ngl'? duge eai Tårn eao vai?

Quy Huong, Call, 98 HQa

Con dUCmg quanh re ve dåu? Rimg phong nghe la d6i mau non nao! Hinh nhu dUCmg re vuan dao Nbung tMi gian da ehuy~n vao mua thu! U th6i! dai von lang du Dua ta tm ehon suong mu tuyet rm Hoi nhau vuCm eil dåu roi? Nbae nhau kY ni~m dlty voi thuå nao Tit di rul'?t xot tårn håo Gio thu van n6i ri rao du åm Nbu nhau xin cM co l1tm Nm dåu thl van thu tårn tuy~t vm!

VOn Nuong

VOn Nuong

52

Phåp Am Xuån Ky Mao 1.99

nanghoa Suong con d<?ng muOt tren hoa M~t trOi. dum. mai hien nha chua cao Th'liy ra don nang ben rao Nua ra sån co, nua vao them hoa Nu cuOi. lac thien bao la Ning soi ~hånh ni~m trong ta ao nau Vong tay no doa tinh c'liu M~t trOi. hoa d'!-o nhuqm m'liu Thåi Hu.

Tran LU VU, Sal Gen HQa

Xuan ve l,!-i nho mua hoa Mai vang di€m sac m~n rna thanh cao NM tUng dqt nang xuyen rao Nang ra ngoai nqi, nang vao r~ng hoa Con them n6i nho bao la NM th'lly nghiem m~t, nho ta ao nau N oi day cach nua d~a du DOi tr6ng cm thåy mqt mau åo hu! VOn Nuong

nh~t lå BC3 D~ kinh t~ng nu sT Van Nuong Le Ngr.;c Chan

Nang mai con tuoi chång thfly gia Dong dua cirng khap mfly canh da Chim non Hu lot vui bOa di~u Gio mat thanh nhan tr6i khnc ca Nhat la Bo De tam tInh l~ng Ll1~g dai co kh6 thång tr6i qua Tren d'liu mai toc den thay trang C6i t'!-m nao hay lam cach xa. Huy Glang

HQa

Tråi bdy phong suong cåm thåy gia! Dam dau sanh voi lo,!-i de da Van gbe khoi lua mua tao lo'!-n Con vång bien thily khuc h~n ca Mqng åo dam chim mong linh l,!-i Bui hong len loi gang xuyen qua Nhiing chieu may n6i mien c6 lii Tieng D6 Quyen thuang v<?ng nui xa! VOn Nuong

van g'an nglioi thu Dong dai nghi~t nga chia pMi KhOng gian ngay åy dåu roi Co nhån? Hoang Mn xuong mai xuong d'lin Thu tinh thu cånh l,!-i g'lin ngtCai thu ru quen cuqc the phil du Phåp Am Xuån Kj Mao 1.99

Du:ang tho cirng vm. duang tu dang trinh Nang vang, may trang, trOi. xanh K~ tit nam fly trang Quynh ~y huong NgtCOi. ÅU ke My hai phuong Can chi d~ moi s'liu vuong tbem gia Tho dao muqn khnc thanh ca Roi dem cben rlC<;m tuoi hoa cnc vang Gui cho nhau chii binh an LOi. nao noi het mu6n van cåm th6ng. Quy Huong, Texas 98 HQa

Thai gi an l~ng le phai pMi Dem bao mua la TI;lIlg roi co nhan? Dåu bao thu da phai d'lin Tårn giao tri kY vån g'lin khach thu Dong tho nuong gio lang du Thå thea may cuon dong thu vien trinh Mai vang, phuqng do, trUc xanh Vuan xua say giiia cben Quynh ngat huong TM roi mu6n ngå tha phuong Hoa bay tUng cånh, s'liu vuong trang gia Ven trOi. c~ tr6i khnc ca Cåm nghe Xuan tr6 m'liu hoa mai vang Muon tho giri chii khang an Ng~y Xuan chUc c~ Xuan tran hanh th6ng. VOn Nuong, Xuan 99

gi'ii em mc}t bai thd GUi Hai Van qua bai 'Trai tim trong lang" Thi van la may giiia bi~n D6ng De chi tim fly nhot trong IOng Tbenh thang d(!.o khap ngan phuong l,!H'!-n h<;!p vui gi mqt khoång kh6ng? Kla "da nåhoa" (O)m'liu diem åo Nay "trang hf!n nui" (0) nghia tuong dong Van chuong sån nep nay thita huang Bat ngat trOi. tho soåi cånh hong. VOn Nuong

Nhiing chii trong ngo~c kep la lai tho da Håi Van, Håi Van la ai nii ctla C~ Trinh Xuyen.

(0)

HQa

a

a

NgtCai trOi. Tåy, ngtCOi. D6ng Trai tim cirng nhot chång chung IOng May kia cu ve dOi. hu åo Gio do rna la chuy~n co khong! Tr'lin tM chia chi nhieu loi re? Nhan gian uoc nhi m9t tuong dong! Bao gia sanh buoc trong vuan h,!-nh Noi goc nao thom mai doa hong ... Hål VOn, Call 98

53

nåm mao noi chuy~n meo niem tlf hao qua nhieu nåm b! d6 h,,? ca Trung Roa lån Theo ly tu1tn hoan cua vii t~ thi cu m6i chu kY 12 Phap, nhung ch11ng ta vm kh6ng th~ b! dong bOa, rna tMng, ngttm Vi~t ch11ng ta l~i co d!p don m,,?t cai Tet, vån bien ngang sitng siing giiia ritng menh m6ng gio. m,,?t nåm mm, m,,?t mua xuAn mm - vm mQi dieu hy Do do nen van bOa cua ta it nhieu da co nhiing dieu vQng uoc mong tuai d<?p. Va cling kh6ng biet vi sao rna giong Tau nhung cling co rift nhieu dieu d~c bi~t khac T6 Tien ta l~i chQn d~t cho m6i nam mm, m6i Tet mm l~. Chång h~n ngttm Tau kh6ng dilng nuoc mam (moc ... ten m,,?t con v~t. Bat dlu v~n nien la cM Chu,,?t dOu nuoc Tau cung c6 vUng bl~n r~ng lon kh6ng thuo gi chuyen pha pbach mua mang (dOn chung ta luc 6y lam nuoc Nom), ... d~c bi~t nhift trong ca 12 con giap thi con n6ng d~n khoang 90 %) - con TrAu cay bita hiiu dtplg r -_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ -=na~o::.....::.c.::lin:Jg~giOng nhau duy cm co nåm ngttm Vi~t ta gQi cM CQP van v~n la meo thi ngttm Tau gQi la nam con {ho. hung dit - O Meo di~u bl'? la lai - ... cho Noi den con meo ngttm Vi~t ch11ng ta cam den cuoi cilng la con tMy rift quen thu,,?c va thuong men no, cho L<;m (Heo) xe, 1;1t !t du sl! thuong men cua ch11ng ta co kbac so an ngii .... 12 con v~t vm ngttm TAy phuong la cho an m~c dly la 12 bi~u tU<;mg cac du, d<?p de, v.v .. . d~ xem no nhu la m,,?t xa con v~t thu1tn tuy, co xi phdm chung di~n trong phOng khach hay tinh cach quen thu,,?c tbem hon nita l~i co båc si thu y rieng chåm vm mQi t1tng lap soc khi om dau, ... trai l~i meo cua cMng ta ngttm Vi~t tit xUa la m,,?t con v~t nu6i cm d~ bat chu,,?t, an dennay. xuong ca c~n ba, va bi~n nay trong m,,?t xa Qua nhiing hinh tU<;mg cua cac con v~t my, tien nhån ta tit xUa thuoog tien doan cac diem lanh, diem dit, nhiing chuy~n du hay tot va xa hon nita la nhiing bien co, bi~n tU<;mg khac xay ra trong quoc gia va ca the gim .. . rna con v~t cua nam mm mang den. Nam nay 1999, nam cuoi cua m,,?t thien nien kY tM hai - nam cuoi cua the kY thu 20. Va ch11ng ta tift ca dang chudn b! buoc vao nam mm, chudn b! buoc vao m,,?t the' kY mm (th~ ky thU 21), chuån b! d~ buoc vao m,,?t tbien nien kY mm (thl~n ni~n ky thu ba). Nam nay theo d!nh lu~t la nam Ky Mao (nåm con mao). Nen nho å dAy la tit xUa m~c dåu nUoc Vi~t då b! Bac thu,,?c (nguoi Tau) d6 h,,? tren 1000 nam, qua thm gian my cac V! vua Tau tit xUa da muon bien nUoc Vi~t thanh m,,?t ph1tn lanh th6 cua Trung Roa r,,?ng 100, bat ch11ng ta hQc van bOa Tau, noi tieng Tau, an m~c noi nang nhu Tau, v.v ... Sach vå va nen giao dl;lC cua ch11ng ta cho mai toi nay vån ch!u it nhieu nen van hQC cua DUc Kh6ng Tir tit cach cai tr! den ca trong cu,,?c song ca nhån, gia dinh va ca xa h,,?i nita(l). The nhung ch11ng ta kh6ng b! dong bOa (assimilere, assimIlote) d~ trå thanh con chau ngttm Tau (mQc dOu theo su lI~u thi nguy~n thuy nguoi VI$t chung ta då tu s6ng Duong Tu, Quang f)6ng , Trung Hoo dl chuy~n xu6ng Nom IQp nghl$p va phat trl~n) , ngttm Vi~t ta co

54

h,,?i ngbeo doi meo con b! "dem xao dl xai., nhtJu" thay vi cac cM "cay td" hay "nai dong que" truoc dAy, v.v .. .

- Meo con den 6 thang thi thay 16ng trong khi meo 100 thi thay 16ng m6i nam m,,?t lln. (Tre em c6 th~ bl di ung vi 16ng mao). Meo m<? thuoog Hem 16ng M thay 16ng cho meo con. - Meo thuoog co m,,?t bl'? ria tit 25 de 30 cai. Ria meo la nhiing dai radar tinh nh~y . Ria mep mQc hai ben mep co th~ ch~y dai den g1tn mat. Ria giup cho meo tranh khoi b! wOOg vao cåy, dtplg vach, d1;1ng tuoog, v.v .. Meo thuoog CQ ria d~ noi chuy~n. - Meo va giong cQP giong nhau nhu duc ve hinh dang, cir cm, cm co cai khac la meo nho hon nhieu va biet treo cåy trong khi cQP thi ch!u kh6ng th~ treo cåy nhanh nh<?n nhu meo duqc. Bm v~y mm co cAu chuy~n xUa rang meo chinh la th'l1y cua CQp. Va trong qua trinh day cQP, meo cm giii I~i cai mon nghe la leo treo d~ phOng thån. (??) Meo treo cAy gioi la nho co mong hai quap I~i va rIlt ben nhQn. Do do tl;lc ngii co cåu: "Con meo,

con meo, con meo - Ai dftly may treo , may cMng dftly tao" . - Meo la m,,?t d,,?ng v~t thfch song don d"?c, gln nhu kh6ng co dm song hqp doan, khac vm loai cbO. Meo ritng co th~ la thuy t6 cua loai meo nha, hoan toan thfch song don d"?c, vi v~y ngttm ta llm tuoog la meo ritng rift

Phåp

Am Xuån RY Mao 1.99

hung han, dfr tqn, th~ cm dam tån cong ngl1m. Nhung theo ong B. Corde, mQt giao su thuQc truang D~i H9c Nancy, Phåp, khing d!nh la meo rong råt nhat gan, bi~u hi~n hung tqn nhu g'lhn gir, re len nhiing tieng keu I~nh limg, long dl!ng hån len ... cm co m1;lc dfch tI! v~, d9a n~t, "hil" v~y tMi, cM th~t ra meo ta khong dam lam gi cå! - Meo la loai dQng v~t nh6 nhan va lo~i meo nha tMng thuang (feIIs) clin n~ng khoång tir 2,5 kg den 3 kg, rieng meo cai thi nht,! hem. Nhung doi khi ciing co nhfrng truang hqp ca bi~t: ngay 21.1.1985, ngl1ai ta cån mQt con meo nha ten la Himmy song o nuoc Vc, thi no clin n~ng tm 21,30 kg. Dliy la suc n~ng quan qulin cua loai meo. Nhiing con meo gi6ng Main Co on goc o Gia Na D~i ding la thuQC lo~i meo hiem nhåt, no co th~ clin n~ng den 14 kg. Nhung kY qu~c nhåt van la cac con meo khong long, tf1:li llii cm co da, do la meo Sphinx, theo sach Guiness (Sach Ky Ll!c 1M Gi6i nåm 1986) thi hi~n nay cm co khoång 11 con tren toan the gioi. MQt trong s6 chU nhlin cua 9 con meo Sphinx nay la mQt ngl1m Phåp, ong Challain, da tir cMi khong ban mQt con du vm gia 35.000 quan Phåp. - Meo la mQt giong råt d~c bi~t voi hai con mat tinh tltemg. Mat meo co nhieu mau nhu mau xanh, mau vang hay mau nåu, .. Rieng trong con mat thi thu nh6 I~i cm can mQt Hin vao ban ngay nhung khi di vao bOng t6i thi no ra va trong råt ro cac v~t. Do do mQt khi con moi nao da 19t vao mat meo thi thuang kho ch~y thoat, nhåt la chuQt.

Nhung meo I~i co mQt d~c di~m kha quan tr9ng la meo co giac quan d!nh hu6ng th~t tinh vi va chinh xac it ai ngo du<,Jc. Mm dåy, ngl1ai ta da thl!c hi~n mQt cUQC thlt nghi~m th~t dQc dao d~ chUng minh giac quan tuy~t vm noi tren clia meo. CM meo Patrick va ngl1ai chU Rob Kellender, du<,Jc cM di xa khoång 200 km. tren mQt IQ trinh th~t lang vang, kY I~ thay, cM meo Patrick da dan chU R. Kellender, du di ngay va dem cling ve I~i dling nha ctla ong ta! The nhung meo cling co nhiing gia tr~ khi no theo tl:lc I~ c6 truyen da phån ånh du<,Jc it nhieu dai song hang ngay ctla dån Vi~t qua ca dao, tl:lc ngfr, truy~n c6, my thu~t va danh ngon ny phuemg, v. v....

THU XEM MEO TRONG MY THU~T, TIN TUONG, Tl)C NGO, TRUYEN NGU NGåN TAY PHUONG A. V~ MY THUAT •

da biet khac hinh con meo vao g6, da, ban ghe trong nha. H9 cling biet t~o ra nhiing mon do trang suc co hinh meo. Cho den nam 1500 truoc Cong nguyen thi ngl1ai ta bilt dåu ve cac buc tranh co hinh meo. •

La Må: Ngl1m La Ma cho meo la bi~u tuqng ctla tI! do, vi v~y tuqng Nfr Th'lln TI! Do Libertas dugc tac voi mQt con meo nam duoi chftn.

Trung Hoa: Vao nam 1100 sau Ky nguyen ngl1ai ta da tMy hinh ve mQt con meo "nhf thl" co long

Th~t v~y

doi mat meo co khå nang tinh tMng va nhin xuyen su6t den muc dQ nao? Theo cac nghien cUu moi dåy cua giao su Raudolph Blake, thuQc Vi~n D~i H9c Northwestern, Hoa Ky va cac dong nghi~p clia ong, thi mat meo råt tinh trong dieu ki~n sang mo va co suc nhin vita phåi trong anh sang ban ngay. M~t khac, meo råt thich nhin mQt dQ mau sac nao do.

khå nang phån bi~t cac chi tiet nh6 clia meo b~ h~n cbe vi hinh ånh ghi du<,Jc trong mat chling nh6 hem 30 ph'lln tram so vm hinh ånh ghi du<,JC trong mat ngl1ai.

Tuy

Ai C~p: Cach nay khoång 4000 nåm ngl1ai Ai qp

trang va den. •

Nh~t Bån: Nha dieu khac Morobonu tir nam 1685 da khac hinh cac con meo.

Phåp quoc: Trong thm phl:lc hung ngl1m ta thuemg ve hinh meo nam trong nha. Nha danh h9a Pierre Renoir co mQt buc tranh n6i tieng la "Nglim Dan Ba

va Con Meo"

v~y

Hoa Ky: Da co cac bUc tranh dt,!p nhu bUc: "Net dl!p

cua [oai meo" va "Meo va BlIam"

Van theo giao su R. Blake thi meo khong giong voi cai

nhin clia con mat chlingta ve cac sI! th~ chung quanh, chång h~n nhu cach xem bån do, meo c'lln phåi dUng cach xa khoång 0,6 met d~ "d9C" nhiing chfr nh6 nhåt rna ngl1m binh thuang co th~ phån bi~t du<,Jc khi dUng cach xa bån do nay khoång 4 met. Dieu nay khong co nghla la meo khong nhin thåy nhiing v~t nh6. Th~t ra meo co th~ phåt hi~n mau It,! mQ! v~t mau d~ dang chuy~n dQng tren mQt be m~t sang, cach xa vai met, nhung trai I~i meo khong th~ phån bi~t du<,Jc cac chi tiet ctla mQt v~t th~ nao do, nhåt la khi v~t th~ nay dang dUng yen, hay chuy~n dQng ch~!

Phåp Am Xuån RY Mao 1.99

B. V~ VAN CHUONG Thi o Hoa Ky co cac tac phffm nhu: Con Meo len Thien Dang ctla Elizabeth Coatsworth - Hang tri~u con meo (MIlIIons of Cats) ctla Wanda Gag - The Tiger in the House (Con C9P trong nhO) ctla Catl Van Vechtan - Con Meo ctla Lewis Carril, råt du<,Jc ua thich trong tac phffm Co Alice trong viIng dåt kY di~u (Alice in wonderland).

C. V~ VAN D~ TIN TUåNG •

Nhieu ngl1m cho rang Meo Den mang nhung I~i co ngl1m cho rang no mang

I~i I~i

niem vui, niem xui.

55

Rieng ngl100

Vi~t

Nam thi cm co sq con Linh Mieu

(tuc gl6ng k~t tC;lO bol mao va rOn hO) .

ThUy thU tren am cho riing co la diem ben.

D.

cAc cAu

m~t

con meo tren tau

Tl)C NGO LIEN QUAN D~N MEO

(')

Ngl100 Hy phuang cling co råt nhieu tl.lc ngii lien quan denmeo nhu: •

Curiosity killed a Cat (Sl,! to mo gl~t ch~t con mao). noi ke to mo thucrng hay b~ n~n do h<? gåy ra.

Y

• Even a Cat may look a King (Ngay ca m(lt con mao cOng dåm nhTn m9t Ong vua). Y noi la con ngl100 co quyen ctla mlnh ngay ca doi vm. nhiing ngl100 co quyen h!c. •

When the cat's away, the mice will play (VOng chu nhå ga

VQC

nieu tom).

Honest as a cat when the cream is out of reach (Luong thl$n nhu m(lt con mao khi n6 khOng vål tål hO kam).

Y noi ve m~t ngl100 ta kh6ng th~ tin duqc.

• Let the cat out of the bag (Dem con mao ra khol tui). y noi tiet l~ m~t dieu bi m~t. •

Be made3a cat's paw (Bi lam thOnh m6ng mao).

Y noi

m~t ngl100 b~ lqi d\.lDg lam v~t chong doi ctla nguoo khac.

Vivre comme chien et chat (s6ng nhu ch6 vål mao).

y noi ve hai ngl1ai tuy song chung nhung thucrng chong doi vm. nhau.

E. TRUY~N NGl) NG6N V~ MEO l. Meo them mai Ngay xua co m~t thuang bu6n d~ di bu6n nUo-c ngoai. 6ng mua råt nhieu hang bOa, tir bi~t ngl100 vq tMn yeu ra di cimg vo-i m~t so ngl1ai d1\y tO-.

6ng di khap the gim., tir nUo-c oay sang nuo-c n<?, tir thanh phO nho den thanb pho 160 d~ ban hang. M~t

ngay kia 6ng da den m~t thanb pho do m~t v~ Vua ac va gian tham cai tr~. Nha Vua nay bilt bu~c m6i nha bu6n phåi co qua t~ng th~t 160 cho 6ng va phåi danh m~t van ca vm. 6ng. d~c

Nha bu6n cMt d1\y våi voc tot tren m~t måm 160 va vao trieu dång vua. Vua båo cho 6ng biet la vua co m~t con meo båc h<?c, co khå nang gile duqc thkg dUng tren cai du6i ctla no, tir chieu den sang, 7 cåy den dy dang chiiy ma khong nhuc nhich, cl;lc c1!a. Sau khi nh~n qua xong, nha Vua de ng~ nha buon cimg danh m~t van ca vm. dieu ki~n: Neu con meo gile tren tren du6i no 7 cay den c1\y dang chiiy, tir toi den sang, vua se duqc toan b~ hang bOa va tien b~c ctla nha bu6n va nha bu6n phåi vao til ngoi. Nguqc l~i thi nha vua b~ til va nha bu6n se thira huemg tåt cå kho tai såo ctla vua .. Chång dåm tir choi, nha bu6n g~t d1\u ung thu~n. Vua mO-i vita g<?i, con meo da den ngoi cu~n cai du6i truo-c m~t. Vua ra l~nh d~t tren duoi meo 7 cåy den dy . Van ca bilt d1\u. H<? chai 3 ngay 3 dem ma con meo van kh6ng d~ng d~y cai du6i. Cuoi cimg nha bu6n kiet suc, tuyen bO c~u thua. The la bao nhieu bang bOa deu bj nha vua låy s~ch, l~i con bO til nha bu6n nua. M~t trong nhiing ngl100 d1\y tO- nha bu6n tMy v~y, lien di trå l~i va k~ ro sl! vi~c vm. vq nha thuang bu6n. Ba ta nåy sinh m~t y co th~ cUu chong. Ba ta dimg tien co duqc mua het chu~t hi~n co. Dem nhot chling vao bet trong chuong va cimg ngl100 d1\y tO- trå ll;li thanh phO kia.

TO-i nai, ba ta xin duqc vao yet kien v~ vua tham lam. Bieu qua cfoi MO, sau do ba ta cling bi nha vua bilt danh vo-i 6ng ta m~t van ca. Da biet truo-c nen ba ta ~n ngl100 d1\y tO- thå bet chu~t mang theo trong can phOng ba danh ca vm. vua. Nha vua tiep vq nha thuang bu6n m~t cach tr~ tr<?ng, va bilt d"llu danh ca vo-i ba ta van theo dieu le CU. Ba ta nh~n lai. Vua keu con meo den. No cu~n di du6i, nam truo-c m~t vua. T6i tO- ctla nha vua mm. bilt d"llu dem dot 7 cåy den c1\y, roi d~t tren du6i meo. M~t

luc sau, meo ta danh hai biet co no bilt d"llu dUng kh6ng yen. cang luc meo ta dan lang kh6ng duqc, ben ila tO-i bilt lu chu~t an ngon lanh, lam tåt cå cac cåy den tren du6i d6 bet xuong san. chu~t,

TuAo theo nhiing dieu ki~n da d~t ra, nha vua thua tr~n danh ca. Dam t6i tOctla nha thuang bu6n luc My gia vao phOng låy thu bet do v~t ctla vua ll;li con troi bet ca hai tay ctla nha vua

56

Phåp Am Xuån KY Mao 1.99

dem bO VllO can pbOng då nMt chong ba ta. Va thå duqc chOng ra. ÅU cling vi meo them moi! Ma vq cUu thoat chong! Va nha vua thua tri! Cåu chuy~n tren dåy cho ta thåy vi ham moi rna phåi b~ mile mUll, dem h<?a vao thån.

bay xa khoi t6 d~ tim thuc an. Chling song trong hoi h9P, lo åu, nghi ky lan nhau. Cuoi cimg cå nha Chim ung va Heo rirng deu b~ cMt doi. The la åm mUll Meo ta to~i nguy~n. Cau chuy~n nay cho ta thåy cai luOi khong xuong nhieu duang lilt leo.

2. Con meo nham hi~m Tren m<?t ng<?n cåy cao kM n<? co m~ con Chim ung lam t6, dum goc cåy la hang cua m~ con Heo rirng, nhung cr gifra cåy thi la nha cua m~ con Meo. Chling no tuy cimg cr m<?t nm nhung khong ai qua li;li vm ai, chling no cm lo cong vi~c cua gia dinh chling no. Tuy v~y bån tinh co huu da Meo la nham hi~m, nen då åm mUll d~ pha hOi;li blu khong khi bOa binh. Vi v~y m9t bua kia no treo len ng<?n cåy tim båc Chim ung rna noi ding: - Nay båc Chim ung, båc co biet khong, so ph~n båc sap chet roi dåy! it nhåt con båc se g~p phåi chuy~n khong may nay mai. Thåy Chim ung con chua hi~u, Meo ta noi tiep: - Båe thil ngm xem Heo rirng dang dao hang cr dUm goc cay. Han ta dao hang d~ lam gi? Hi~n nhien la bUng goc cåy nay di. M9t khi goc cåy b~ d6, con di cua båc se la mieng moi ngon cua Heo rirng. Tai h<?a nay khong ch6ng thi chly cling se xåy ra. Bac khong th~ khong tin. Nghe Meo noi tM, Chim ung lo ngi;li cho con cua minh, nen noi vm Meo: - Cm cln båo v~ con toi duqc an lanh thi toi se lam båt cu dieu gi.

Nam

3. Båo tang meo Nuoc Thl,ly SI tir låu då co m<?t Vi~n Båo Tang meo n6i tieng khap the gim. Nhung mm day då co m<?t Cl,l Ba ten V. Cavaliauskene cr Siaulai, nUoc Latvia cling da thanh l~p duqc m<?t båo tang rieng ve meo. So la ba ta tir låu nay da sUll t~p duqc gln 10000 (muai ngan) con meo lam tir kim lo~i, g6, su, sanh, thuy tinh, da, ... va bly bi~n dly ray trong cac tu kieng cr nha.

Ky Måo tln mln toi nho (*)

Hang xom lang gieng thåy l~ den xem råt dong va tårn tac khen ngqi be? sUll tlm phong pM cua ba ta. Tir do ba ta då vui long bien nm trung bay meo trong cac tu kieng nay thanh Båo tang ve meo cho m<?i nguOi. thucrng lam.

meo mun meo rna ngay xUa Chm meo phåi 11!a cho vira Meo nay mong trang meo xUa mong hOng Ngay xUa då co ong Ba Phåi Nuoi con meo an hi;li lam tang TM rna ong quy nhu vang Cho ngoi vm khach cimg ban ngbeu ngao . Khåch u6m hOi cM sao cung v~t? CM khoe ra Ngii DUc cua meo: Ranh ranh quån til chi mieu Tinh khong giet chu<?t åy dieu d~i nhån Khong lia bO cM nhån åy nghia Ngoi hlu ban la dang yeu DO an d~y kin bao nhieu Meo deu khui duqc åy la tri khon Va cu den mua dong gia buot Meo cu chui vao hep nam co DO la duc tin råt to DU nam duc åy nha Nho hon gi? Chuy~n

le

Cling ~i thanh pM Riane, Phap vita mm dåy chinh tMc khanh thanh m<?t nha båo tang tuong tl!. Va nguOi. ta da bO ra hon 30 (ba muoi) nam d~ sUll tlm m<?i tM ve meo rmam l~p nen nha båo tang nay. Tinh ra be? sUll tlm phong pM nay då co den hon 10000 (mual ngan) tu li~u bao gom phim ånh, tranh ve, tuqng, sach, tem, bang ghi am ... ve con v~t råt quen thu<?c va gln giii vm con nguOi. tir hang ngan nam nay. D~c bi~t nhåt cua nha båo tang nay la nhiing tai li~u va hi~n v~t ve nhiing con meo quy cua Vua Pharaon (Ramses Il) cua Ai C~p luc xUa, nay cling duqc trao li;li cho nha båo tang nay d~ phl,lc V1;1 quln chling.

A. cAc LO~I MEO Sau khi khien cho Nguyin Van Dung, Oslo Chim ung sq håi, Meo (*) Nguyen van: Nam At Mao tln mln toi nho. 1. Can cU VaG bl) long ta lai tim den cM Heo rirng va noi: Meo la gia suc thu<?c loai an ~t - Toi xin båo tin cho song, co ba con gln giii vm nhiing thu rirng hung du cM biet, Chim ung dang d~ bilt con cM d~ an ~t nhu c<?p, beo, sU til rna tåt cå deu thu<?c giong meo My. Han cm cln Mm nao cM vang nha thi bay xuong (feIis). Can cu vao be? long thi ta co nhiing lo~i meo tieu bilt con cM. Xin cM gifr kin tin nay nhe. Neu khong gifr bi~u nhu sau: kin thi tinh m~ng cua mC? con toi chilc cling se chet ve • Mao IOng ngan: duqc nuoi nhieu nhåt cr Hoa KY. tay Chim ung. Chling co nhieu duc tinh tot nhu råt thån vm nguOi., Heo rirng nghe noi hoång kinh, dem ngay khong dam khoe va khong hay sq bai, .. rOi. xa con minh nila buoc. Con Chim ung khong dam

Phap Am Xuån RY Mao 1.99

57

Mi<> Xlim (TM I Lon): Ul lo~i meo tnrac dAy cm dugc nu6i trong cac cung di~n nha vua. BI? 16ng ctla no co mau xam nh~t va \mg xanh, nhung 16ng tai. mnif chån va du6i thi mau d~ hon. Chting hay keu "meo meo" vm cM toi ngay. Tuy la meo Xiem nhung hi~n nay no dugc nu6i nhieu nhåt oHoa Ky va Anh quoc. Mqt d6i km no co d6i tai. bl? m~t pM 16ng den tuyen vm d6i mat sang quac va con nguai xanh biec.

o

Mi<> Mlin f>ltn: la lo~i meo co bl? 16ng giong nhu meo Xiem. nhung 16ng d~ hon. (} ngl,Cc. lung va hai tai thi 16ng s~ l~i. DOi tai tru dai hon meo Xiem va mat ctla chting thi co mau vang d~m. Mi<> 6 qu6c: bat nguon tit Ai C~P. sau den xn Abyssinia (Ethlopla). Chting co bl? 16ng mau s~m hon lo~i meo nha Hoa KY. Mat chting thucrng co mau xanh. vang hay nAu. Lo~i meo nay råt trung thanh vm cM neu dugc doi xlt tot. Chting co du6i dai. chån nho nhung mat l~i to.

o

Mi<> xonh g6c Ngo: co 16ng dAy va ngan nhung d6i mat to. mau xanh. sang va råt dyp. Giong meo nay thuqc lo~i lan con. thån chting dai va khoe.

tien nhåt ctla meo la bat ehuqt. Do do ta thucrng noi: "CM giii nha, meo Mt chuØt" . Va vm dang di~u thuOt tha. qua thån hinh mem m~i. yeu kieu va tuang di uy~n ehuy~n nhy nhang. nhung kh6ng thieu ve uy nghi nhu mqt cM e9P - cMa t~ son låm. L~i them d6i ria hai ben mep. cang tang them ve "trai" etla meo. Ban dem rinh moi thi meo då co e~p mat sang quae xanh rcrn tir trong bOng toi vo ra bat eae cM ehuqt pba pbach lam thue an eho rieng mlnh. Va do do ngum. Vi~t eMng ta l~i chia meo thanh cac lo~i sau: - Meo tam thi: la lo~i meo co 16ng 3 mau. thucrng la mau den. vang va trang. DAy la lo~i meo hiem. Tir xUa 6ng cha ta quan ni~m rang meo my rna sanh ra con meo tam th~ tru do la diem lanh. se pbat tai pbat lqc. - Meo den: Con g9i la meo mun. hay meo ml!c VI thån hinh den thui nhu ml!e hay bl? 16ng lang muOt nhu g6 mun. - Meo vii: la lo~i meo thucrng la trang co dom den, loang 16 nhu tåm ao va ctla ngum. an may. - Meo v~n: la lo~i meo 16ng mau vang d~m va co th~ xen lan vm mau vang nh~t.

Mi<> Monx: la lo~i meo duy nhåt kh6ng co du6i. hai chåu sau ctla cMng dai hon hai chån truac va thucrng nhåy nhu tho km ch~y (c6 I~ vi v(;ly mo nguoi Tau thay vi gQI nOm nav lo mOo thi gQi la the chOng??). Tuy chån no ngan nhung ch~y råt nhanh va ben snc hon cac giong meo khac.

- Meo trang: co bl? 16ng trang mUOt nhung l~i co mau den sau du6i hay cac d~u ngon chån. Con g9i la meo b~ch.

Mi<> 16ng dål: la cac giong meo lai Ba Tu (Iran). Angora. Chting thucrng co mat. tai va mUi dai. D~c bi~t la cMng co mqt cai khoang c6 mau d~m hon.

- Meo hoang: la lo~i meo kh6ng cM, ch~y rong ngoai ducrng. Lo~i nay vao nha ai tUe mang diem dii den nha åy. Nen mm co eAu: "Meo åd{iu kh6 , ch6 åd{iu giau ."

Ngoai cac giong meo k~ tren ta con co nhieu lo~i meo khac råt hiem co la:

o

- Meo muO»: la lo~i meo den nh~t. tr6ng do bån nhu vet ml!e tau lan tren ta giåy UOt.

o

o

GI6ng mi<> Oc chåu: thucrng co tai. mUi lan nhung rAu ngan. Chting dugc xem nhu la h~u du~ etla meo Xiem.

- Meo ngoao: la lo~i meo suot ngay en keu ngao ngao. Kh6ng ai thieh nu6i lo~i meo nay VI eho rang co no trong nha tru kho lam an pbat tai pbat lqc. Nen ta co eAu: "Meo ngoao can cd ang tMy - 6ng tMy Mt duqc mt)t lXiy meo ngoao (2)

GI6ng mi<> Tåy TQng: thån chting dai va mau d~m hon 10~i meo thucrng. Chting thucrng duge nu6i trong nhii:ng ng6i den TAy T~ng (Tibet).

- Meo mo: con g9i la meo chuqt. Dåy kh6ng phåi la meo bang xuong bang ~t rna la mqt tieng long am cm nhii:ng ~ "ai tinh v~ng trøm".

GI6ng mi<> Poroguo: lo~i nho con.

GI6ng mi<> Mi Tåy Co: 16ng nhu chuqt. thån \mg hong.

- Meo må gå dong: ciing dUng d~ cm nhii:ng chuy~n chim chuqt kh6ng lanh m~nh .

o

GI6ng mi<> tal XV: co d6i tai dai va x~ xuong.

GI6ng mi<> Kimono: thån giong nhu ehiee ao Kimono etla Nh~t.

Va lo~i mi<> Må Lai va giong 16ng vång TMI Lon.

2. Clic

lo~i

meo theo nguOi

Vi~t

Nhu tren då de e~p. meo co nhieu lo~i can en vao bl? 16ng. nhung rieng doi vm ngum. Vi~t tru e6ng d~g thl!e

58

lo~i

- Di meo: CUng la mqt tieng long dUng d~ am cm nhii:ng hanh dqng båt chinh. ~g trqm etla cac c~p trai gai, hay nhii:ng ngum. dang tu6i hoi xuån. ham thoi trang hoa... . - Meo cat tai: Cling nhu meo rna hay di meo la mqt tieng long. "1m thin thlt nhu meo cat tai". Thucrng dUng d~ cm nhii:ng ngum. nhåt gan. co tu tuång hen h~ nhung l~i hay noi khoet, noi doe ... Khi g~p ehuy~n hi~m nguy thi sg s~t. run ray ....

Phap Am Xuan

KY Mao 1.99

B. MEO TRONG TRUVt;N

1. Meo

co VIt;T NAM

aD chay

Thuo xua co mQt con meo gia, ch~m ch~p, mat mo, kh6ng con khå nang bilt chuQt dugc nita, ben nghl ra mQt ke d~ lira dan chuQt trong nha dang moi luc mQt d6ng va dng xem thuang meo ta. MQt hOrn, meo gia deo trang h~t, go mo, tl;lng kinh va noi rang: IU nay khOng bill chU91 niia, vi då lu hiinh phåi heng an lhit s6ng, heng sal sinh, ... Luc ban dlu dan chu!?t mia tin, nita ngo. Nhung sau nhieu ngay lien tiep, chu!?t ta van thåy meo gia ngoi ni~m Ph~t va cm an rau. Co cM m1!-nh b1!-o thit l~i glln xem sl! th~ ra sao rna meo ta ciing ngoi yen l~ng d<?c kinh. Tir do chling mm. tin la meo tl;lllg kinh sam hoi th~t. Vi the dan chu!?t thuang nhan nho qua l~i xem nhu kh6ng co meo va kh6ng con sg b! meo an th!t nita. MQt bu6i toi kia ca dan chu!?t sap hang di vao hang, thU 16p tr~t tl!. Meo ta chI cha co the, mm. dlu mm yen l~ng cha cho dan chu!?t vao hang dlln khuåt chI con mQt con, meo ta nhanh nhyn chQp låy nuot chitng. H6m dlu, thåy thieu m!?t con nhung chuQt dlu dan cho la no b! l~c hay di chai xa voi cac b~n be lån c~. Qua hOrn sau, hOrn sau roi hOrn sau nita, cu moi ngay l~i thieu di mQt cM chu!?t, chuQt dlu dan dåm ra nghi ho~c chilc la meo gia chu kh6ng ai? Nghi thi nghi cM chua chilc, chuQt ta ben d6i hu60g thit di sau cimg. Meo ta dåu biet the, cu tuang 00 cha cM chuQt cuoi cimg thl vo bilt. ChuQt dlu dan da chuan b!, nhung ciing kh6ng th~ nao thoat dugc sl! nhanh nhyn cua meo. Tuy v~y, chuQt dlu dan ta ciing k!p keu håo dQng mQt tieng cho lii chUQt trong dan biet.

MQt hOrn co ngllOi cm cho anh ta biet chI co di ten TrUi la dyp nhåt, vl TrUi la o tren cao, l~i vita bao la rQng 160. Nghe v~y anh ta thich chi, lien låy cai ten TrUi d~t cho con meo yeu quy cua minh. L~i

m!?t bita kia co m!?t ngllai b~n den choi, hOi anh ta co sao l~i ch<?n ten TrUi d~t ten cho con meo, thl anh ta dap: - Con meo nay la con v~t t6i yeu quy nhåt nen mm. g<?i no la TrUi, vl o tren dOi nay con co di gi han TrUi dugc. Anh b~n noi:

- TM anh kh6ng biet TrUi con thua måy hå? May che låp cå TrUi nita My. Anh chang ngan ra, cho la phåi. Lien tir nay d~t ten cho

con meo cua minh la May. Co mQt 6ng gia di ngang qua, ghe thiim anh ta, tMy anh ta g<?i meo la May thi hOi: - T~i sao l~i d~t ten con meo la May.

Anh ta lien k~ l~i chuy~n nhu

tren. Nghe xong 6ng gia båo: - T6i dong y voi anh. May che låp ca TrUi, nhung he May rna g~p Gi6 thi May ciing ch1!-Y ngay. Dieu d6 cho biet la Mdy thua Gi6.

Nghe v~y, anh ta thåy co ly, ben g<?i meo cung cua minh la Gi6. Co ngllOi nghe v~y , mm. båo anh ta ding: - Dong y TrUi thua Mdy - Mdy thua Gi6, nhung anh biet Gi6 thua gl kh6ng? Anh ta suy nghl mQt cMt roi noi:

- Kh6ng. NgllOi kia mm. dap: - Gio con thua Tuang. Vi Tuang cm dugc Gi6. Nghe

v~y

anh ta lien gqi ten cho con meo cung la

Tuang . L~i

TM la tir do lii chu!?t lu6n lu6n nhac nho nhau la cho nen mac mun meo.

mQt bita kia co m!?t ba Cl;l tm. chai, nghe anh g<?i meo la Tuang thi ba Cl;l moi hOi: - T~i sao l~i d~t ten cho meo cung la Tuang v~y ?

2. Meo l~i hORD meo

Anh ta k~ l~i cac sl! vi~c neu tren. Ba C1,l mm. ch~ rai

Xua co mQt anh chang an kh6ng ngoi roi, nhung co nu6i mQt con meo råt xinh dyp. Anh ta muon ch<?n cho con meo cua minh mQt cai ten ciing th~t dyp, rna anh nghl mai kh6ng ra.

Phap Am Xuån RY Mao 1.99

noi, neu nhu v~y thi Tuang con thua ChU9l, vl ChuØt d1,lc khoet dugc cå Tuang lu6n My. Nghe phåi lam nen anh ta

l~i d~t

ten cho meo la ChuØI.

59

Nhung m(it dua tre khi di ngang qua nha, nghe anh ta keu meo bang ChU91, thi cum 100. TMy no cum, anh ta båo: - Sao may l~i cum 100 nhu the. No mm eat nghla la anh kh6ng tMy con ChU91 b~ con Meo vo an ~t dåy chU. Noi nhu v~y d~ anh tMy rling Chu91 lam sao hon Meo duqc. Nghe xong, anh ta mm nha ro ra la ChU91 thua Meo. Lien g9i con v~t eung ctla minh l~i g'lln, vu6t ve lung no va båo: - Miu Miu! ThOi tit nay tao cu g9i may la Meo v~y.

3. Con meo eua C6ng Quynh Trong cung vua co nu6i m(it con meo råt dyp, c6 meo duqc deo m(it sqi xfch lam bang vang. Nha vua eung con meo nhu da quy. M(it hOm, C6ng Quynh tMy con meo ctla vua thi khoai cm, kh6ng phåi vi long tham cling kh6ng phåi vi sqi xfch bang vang, nhung co y khuåy pha vua d~ cuai choi. Nghl v~y, C6ng Quynh lien len vao dinh vua bat cap dugc con meo cung ctla vua ve nha. 6ng ta thao sqi xfch vang giåu di cM khac, låy dåy thuang bu(ie con meo l~i goc nha.

a

Thuang ngay 6ng bay ra hai dia thUc an, m(it dia thi toan la mon an ngon con dia kia la com thita canh c~n. Xong roi 6ng cho meo an. Ml?t khi no the luai vao dia do an ngon thi 6ng danh d~p dit tqn, nhung neu no an dia com thita canh c~n thi ll,li thOi. Uu ngay con meo quen thoi cu an dia com thita canh c~n. Nha vua b~ måt con meo tuc lam. Cho ngtCm di limg kiem khap nm, kh6ng tMy, lien ra chieu neu ai thåy dugc ho~e bat g~p con meo ctla vua dåu thl dugc thuoog h~u.

a

M9i ngtCm nghe noi co thuoog, lien c6 gang limg kiem. Co nguai tr6ng tMy con meo nha C6ng Quynh hao hao gi6ng meo etla vua lien bao cho vua biet. Biet C6ng Quynh la tay chuyen pha phach nen vua ben keu C6ng Quynh ll,li hOi: - Nghe noi khanh tit låu nay kh6ng co nu6i meo, nen neu khanh co bat con meo ctla tram thi cho tram xin ll,li, VI tram råt quy no. C6ng Quynh lam bl? ngl,lc nhien hOi: - Måt meo sao ~ hl,l ll,li nghi cho t6i? - Vi co ngtCm tMy con meo ctla tram

atrong nha khanh.

C6ng Quynh di ll,li ngay: - Ke do an noi ham ho, cha con meo do la con meo cua t6i, kh6ng phåi con meo cua ~ h~ dåu! Nha vua nhåt d~ noi la con meo eua minh. C6ng Quynh eiii l~i con meo cua minh. DOi ben 1m qua tieng

60

l~i kh6ng ben nao c~u thua. Cu6i eimg C6ng Quynh ben noi vm vua: - Xin ~ h~ håy tri~u cac quan vao trieu chltu, t6i se co cach lam cho ro sI! vi~c nay.

Nha vua nghe theo ben cho cac quan vao chltu. C6ng Quynh noi: - Xin cac quan lam chUng cho. Noi roi 6ng xin nha vua dem ra hai dia thue an: m(it dia toan la thuc an vua thuang cho meo an con dia kia la dia thuc an com thita canh c~n. Truac khi cho meo an, C6ng Quynh ll,li noi vm cac quan: - Båy gia mu6n biet con meo cua vua hay con meo cua t6i råt d~. Meo cua vua thi xua nay an toan do an ngon, con meo cua t6i thi cm biet an do an com thita eanh c~n. V~y cac quan lam chUng cho. Nghe v~y ai ciing tMy la dUng ben dong thanh g~t dltu. Roi thi thå eho meo di tm hai dia thuc an. Vi dii quen roi nen con meo di ngay tai dia thUe an com thita canh e~n ma an m(it cach ngon lanh. TMy v~y C6ng Quynh reo len vui suoog: - DO ~ hl,l tMy ehua. Con meo nay la con meo cua t6i. Noi xong 6ng ta 6m con meo di thång ngay ve nM.

4. Ong Tti va nglioi huon meo Xua co mQt ngtCai d6 Tu Tai, ngtCm ta quen g9i la 6ng TU. 6ng Tu co tinh hay kh6i hai va thich dua giån vai m9i nguai.

a

M(it hOm 6ng vao tr9 trong mQt nha tr9, thåy mQt ngtCm bu6n meo den trUac, dii ngoi chiem eh~ tren giuang tren, ben Cl,lnh d~ mQt cai lOng nh6t råt la nhieu meo. 6ng Tu dånh ngoi giuang dum. CM nha tr9 mu6n tr9ng ngtCm khoa bmg, ll,li vita n~ tu6i tac cua 6ng Tu, nen båo ngtCm bu6n meo rang: - 6ng nen nhuang cho CI;I Tu ngiI giuang tren cha 6ng ngiI tren ll,li co lOng meo e khOng ti~n.

a

NgtCm bu6n meo kh6ng e~u, mm noi rling: - T6i tuoog 6ng nen co pbep tac dang hoang, ai den truac thi ngiI tren, ai den sau thi ngiI dum. T6i den truac thi t6i ngiI tren la dUng roi ca sao l~i phåi xao tr(in. 6ng Tu tMy ngtCm bu6n meo kh6ng c~u nhuang, tUe t6i Mm, mm keo cM quan di ra xa va båo rling: - 6ng bu6n meo noi phåi lam. CU d~ 6ng åy ngiI tren, vå ll,li 6ng con cå long meo nita ma! Dem khuya, luc ngtCm bu6n meo dang ngay o .. . o ... , 6ng Tu khe thuc ~y, len thao måy cai que gai tren mi~ng lOng meo våt di. Bao nhieu con meo dugc d~p thao ch~y het s~ch. ChUng no ch~y eimg keu ngao ngao 11m cå nha tr9 VI doi.

Phåp Am Xuån Ky Mao 1.99

NgttOl bu6n meo nghe tieng, ngoi b~t ~y, gQi 6ng cM nM trQ: - Oi ong cM oil Meo toi s6 lOng Mt roi, ong vui long må den d~ t6i bat chling no l~i. Lue den du6c thap sang len, thåy m6i con å m6i goc: con thl å dum, con thl å tren, con thl tren xa nM, v. v... NgttOl buon meo ngo ngac keu len ding: - Nhiing con meo phåi gio kia! Chling may m6i dua m6i noi thllam sao tao bat chling may vao long Mt dugc. Ong Tu thåy v~y, tro vao hl meo, vita cuOl vita noi: - Gi6ng meo no cling kh6n va ly sl! him My cM! Con nao ra trUcre thl ngoi tren con con MO ra sau thi ngoi dum. Th~t la loai meo biet dieu! NgttOl bu6n meo biet da mac mttu 6ng Tu, nhung kh6ng dåm noi gi, cm tu tu tim cach bat meo nh6t vao lOng l~i.

C. MEO aUA TRANH TET CHUOT DÅNG L~ V~T CHO MEO

lung con ngt!a hong, quay nhin trå l~i vm bi? m~t hoi venh len, co ve tl! dac vi da d6 cao l~i dugc cum vg dC?p. Theo hlu pilla sau co con ehui?t den dm li?ng va m<,?t con chu<,?t khoang nlta trang nlta den dm bi~n de hai chu "nghinh han" ho~c "vinh quy". Con clm li?ng thi ra ve nghiem trang, con clm bi~n thi co ve tinh ng~ch, quay dlu trå l~i nhin ki~u co dAu. B6n con ehui?t khae thl khieng ki~u. Con hai con pilla sau thl nhin trå l~i nhu co y cho ta thfly dam rllcrc con dai chua Mt. C6 dAu thi ngoi å trong ki~u, cling vfln khan, m~c ao gflm xanh, nhin ehOng dang di å pilla trUcrc. Trong khi dam cucri dang dien Mnh thl å tlng tren Mn con chu<,?t cling tien len dAng le v~t cho meo. Con chu<,?t di dlu, hai tay dAng len mi?t con chim, cong minh sg s~t, quap cå du6i l~i. Con thu hai xach ca trong tay, cling dang tien len theo, cong du6i, mat nhin meo cling co ve run sg. Hai con chui?t å cu6i thl th6i ken cling to ve sg s~t kh6ng kem hai con di dlu dAng le v~t. Con meo thi dugc ve å mQt goc tren cimg buc tranh, ai eling tr6ng thåy ngay, khien no trå thanh nhån v~t ehinh ctla buc tranh trao phling dly Ynghla.

Cu m6i fAn Tet den, ngay xua ngttOl ta l~i thåy bay ban cac lo~i tranh Tet å cae dlu via he hay å chg. Cac tranh Tet fly gom dtl de tai, nhung dang k~ nhflt la nhiing bUc: Bue tranh cm co Thln Tra, Uflt Luy, . - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - , Tam Da, T6 Nu, Ca xuan ly htidng Chep Tr6ng Trang, Con C6ng mua luc xua tieng pbao n6 gion nucrc, Con Ga, Con long ta rQn ra mua xuån tung birng Lgn, ho~c nhiing nhung nay tieng pbao thOi gion buc tranh vui nhu nhin mua tuyet d6 nhcr mua xuån xua bai dua, danh ghen, long ta thoang thfly cMt buon thly do coc ~y hQc, ly huong ngan ~m mua xuån vån ve chui?t vinh quy dAng c6 tim giåy pMt flm nong le v~t cho meo .. .. nhung sao vån l~nh vi xa muon trimg. Nhieu de tai vm nhieu n!W Y khac nhau nhung nhån d~p niim Ky Mao (mao), thlt ban ve y nghla ctla bUc tranh ChuQt dAng te v~t cho Meo. Caeh ro cl;lc ctla buc tranh rflt kheo, chia lam hai tlng co ve mi?t con meo va muOl hai (12) con chuQt.

nho chuong chua khi xua nhcr tieng chu6ng chUa ta long Iling dQng huang len P~t dai thån tårn ucrc nguy~n nucrc non thoat qua nhiing cånh dau thuong nilo long ngo dåu gåy cånh tang thuong mu6n ngttOl dAn Vi~t lo~n ly ra rOl cm vi cM nghla v6 minh v6 thln v6 d~o mflt di tinh nguOl d!y dua dAn Vi~t mu6n phuong noi da xao t~t n6i buon xa que hOrn nay thån t~m nucrc ngttOl bao gio nghe dugc chu6ng chua nam xua.

Chu<?t dl!c d~u tien TOm Nguytt si vinh quy bai t6, dlu di?i mu cånh chuong, minh m~c ao thl;lDg xanh, ehån di hia, ngoi tren

Phap Am Xuån RY Mao 1.99

cM tillch ten cac nhån v~t va Mnh d<?ng ctla chling cM kh6ng thfly co tho de nhu å cac bUc tranh khac. Tuy nhien co ngttOl l~i noi rang tranh fly xua kia co ron eAu tho de nhu sau: Khan kh6n khOn khan da co duoi D6 cao, cum v9' tieng reim trm CM meo vua mm venh dau ngo i l cd sai qudn # tm no'i. Mfly eAu tho tren da tå ro cai cånh quan trQng ehui?t vinh qui ve vang trå ve lang cum vg, kh6n ngoan den v~y, nhung cai "khan mqc duoi" fly eling kh6ng qua khoi each hen kem la dut lot cho meo. Vi~c lam fly eling la ngu xu!n vi meo khi MO l~i thån vm chuQt duge!

N!W Y etla bUc tranh thl!e sau sae. No cho ta thfly ngttOl dån que Vi~t Nam trong xa hi?i phong kien xua kia dåu dåm e6ng khai cm trich dam quan l~i uy quyen, h6ng bach, tham nhling ehuyen dl;le khoet etla eåi etla dån cMng ngheo kh6, nen da mui?n bUc tranh chuQt vinh quy eum vg d~ gian tiep pM binh. Va hQ da mugn hinh ånh cM meo gia, be ngoai tr6ng ve thuln h~u rna ben trong thl dQe ac vm lu chuQt - mQt loai chuyen g~ nhåm dl;lc khoet, d~ då kich bqn th6ng tq quan l~i tu lan den nho. 61

Qua hinh ånh eua m,,?t dåm moe vinh quy vui ve fly, eling bi~n eling 14;mg, eling mli mang eån dai, eling ng1:fa hong, ki~u hoa, eling ken, eling tr6ng, nhung mu6n duge nhu v~y, eå hQ nha ehu,,?t da phåi tim eaeh dång le eho meo. Bue tranh m~e dllu da duge sle d1plg ehåm biem tir xua nhung mai den nay vån con co gia tr! d~c bi~t cua no. Chinh bUc tranh nay da noi len duge ve uy quyen, eånh hOc I,,?t, tham nhling dum che d,,? chuyen lao khoet, khoe tai ehinh quyen C,,?ng bi~n nay t1;\i que nha. Mu6n co m,,?t eMt quyen hanh, uy ll!c phåi dut lot, h6i IQ roi khi co dugc 11;li phåi canh eanh ngay dem lo d1:lc khoet 11;\i s6 v6n bO ra keo eh~m tre rna mflt tuoc eimg tien tai. 6i th~t la mQt cånh dau long eho ngl1m. dån kh6n d6n cimg cl!e dlu tat m~t t6i, quanh nam qUftn di qUftn 11;\i ciing cm bang mo hOi va nuoe mat.

- ~ noi ve nhii'ng ngl1m. di lam e6ng, g~p phåi 6ng chU ham ta i, m~t miii lue nao eling kho, cå ngay cm lo dom ngo, roi Mi thue, hOc IQt suc lao dQng eua e6ng nhån. G~p khi 6ng ta di vang hay b! ~nh, V.v .. thl c6ng nhån mirng vui kh6n eimg, nen mm co cåu: Meo gid di khoi, chui)t mqc duai tOm. (Tvc ngO lOy phuong co cOu: Le chat partI. les sourls dansent)

- ~ tå nhii'ng ngl1m. feh

Giau nhu' meo giau cUt.

D" MEO TRONG VAN CHUONG B)NH DAN Noi den van chuong binh dån tUe n6i den nen van chuong thuan tuy elia ngl1m. Vi~t. DO la ca dao, t1:lc ngii, ... Dåy th~t la mQt kho tang van chuong biem quy v6 cimg clia ngl1m. Vi~t chling ta tir ngan xua rna gln nhu kh6ng m,,?t nuoc nao tren the gim co dugc . - ~ tå cånh kh6i hai hOng gio, ehåm biem ta co: Con meo trea /en cay cao, Hoi tham cM chui)t di dau vang nha CM chui)t di chQ' du'O'ng xa Mua mam mua mua'i gi6 cha con meo. - ~ tå nhiing ngl1m. dong cånh ngQ bao gia ciing thuong nhau. Co h01;\n n1;\n thl mm thuong ngl1ai h01;\n n1;\n. Co til day thl mm thuong ngl1m. til day. Nen co cåu: Co an nhr;zt rn6i thu'O'ng den meo - ~ noi ve sl! hen xui tru co: Meo den nha thi kM, cM den nha thi sang. - ~ noi ve h1;\ng ngl1m. gian himg, tru co: Meo gid meo Ma CaD - ~ noi ve sl! xung d,,?t, mflt di linh bOa nhii da anh em, vg ehong, tru co: Sang wYi nhau nhu' meo vm cM. (Tvc ngO TOy phuong co cOu: Vivre comme chlen et chat)

62

(Vi

mao dQi ti~n xong thuong lay dat lap IQI d~ phi tang)

Sm

__

kY, sg ngl1m. khae hOi mugn:

- ~ noi ve nhii'ng ngl1m. say me mQt thu gi thl dimg cåu: Nhu' meo thay mii hay Mii dl mi~ng meo (vl mO lo mon an khoål kh6u nhat cua mao)

- ~ am

cm mQt cåu chuy~n da den hOi ket cUQc kh6ng din ban nila, thl co: Meo chet her chuy~n

_ ta::.'III '.

- ~ tå cånh ban cimg clia nhiing gia dinh giau sang dii sa sut, tru co:

Cho kM meo lr;zc - D~ noi ve do an trong hep muon d~ danh dn th~n tru co: Ch6 treo , meo dt;iy - D~ am cm nhiing ngl1ai kh6 tinh, thuang hay noi C1;\nh n6i khoe ngl1ai khae tru dilng: Mang meo queo cM - ~ c6ng kieh nhiing ngum. hay che bai ke khåc, tru co: CM cM meo Mm lang - ~ tå hanh dQng can dåm, tru co: ChUl?t can day bui)c meo (Lam 500 chu(>t co the den gan mao dU<;lc. Y noi con dam)

- ~ tå mQt sl! vi~c ranh ranh, co th~t rna ai cling c6ng thl co: Con meo con cM co lang Bl:ti tre co mat, noi dong c6 quai.

nh~n,

- D~ tå m,,?t hanh dQng thl!C te, khuyen ran ngl1m. dai mu6n an tru phåi lam vi~e cM kh6ng th~ ngoi kh6ng dugc, tru co: Con meo, con meo, con meo Muan an thjt chui)t thi leo xa nha - ~ bai båc mt?t hanh dt?ng bilt c6ng, thi co: Con meo xang vii noi rang Con cM chr;zy lr;zi no mang My don - ~ tå mt?t hanb dQng ac ngbi~t, tMt duc clia nhiing ba mychong feh kY, ha khac, thl co: Com treo, meo nhjn doi (hay "mO trea mao nhln doi")

Phåp Am Xuån

Ky Mao 1.99

- ~ tå tMi d9 m9t ngtroi tI! phl;l, lu6n luon cho mInh la t6t, thi co:

- Ho~c noi ve sI! gian ac, bi~n l~n, thl co:

Meo khen meo dai duoi

BU9C c6 meo, treo cd ch6

- ~ tå m9t cu9c tranh cMp gifta hai phe, chua biet ai hon ai thi co: Chdng biel meo 000 can miu 000 (4)

- ~ tå thai d9 ch~m rai, dai cac va cir cm d!u dang thong thå cua dc thieu nlt con nha lanh khi an u6ng, thl co:

- ~ tå m9t tr~n mUa t'lUn ta co th~ gåy nen ll;lt 19i,

thl co: Trm mua meo va cM

An nho nh{! nhu meo (3) - ~ tå ngtroi nhac nh6'n, lum bieng, tm co:

(OOv la thanh ngO n61 16ng du eau: 'It ralns eats and dogs')

An roi lc;zi nåm nhu meo

nh~p

tO tav phuong. do

- ~ tå m9t sI! båt dac di, phåi dimg m9t ngtroi kh6ng dling cM, kh6ng hqp vm khå nang cua duong SI!, m~c d"ilu kh6ng den n6i nao, thi co:

- ~ noi den mQt hanh d9ng nhån d~o d6i vm ngtrm g~p n~n, thl co: Meo lanh ai nii cat tai

KhOng co cho Ml meo an cUt

Gai kia chOng rdy, khoe lai chi em

E, NHUNG TIN TUåNG DO MEO DEM L~I

- D~ cM bai nhiing ngtrm s6ng ngoai quy uac cua xa hqi (y n61 d~n nhOng m61 tinh V\,Jng tr<'Jm), thl ta co: Meo rrui, ga dong .. .. Nbu 2 cåu trong Truy~n Kieu cua Nguy~n Du: "Ra tuong

Tit tMnh ~ den thOn que co råt nhieu truyen khåu ve meo:

TUQng NO Thon Ai Cap vei dau mao, than nguoi

er NM nao co meo cai de 5 con (ngO quy) la m9t diem xåu, se co chuy~n chång lanh trong nhiing ngay sap tai, vi dl;l nhu con di dau 6m, ngtroi dau sap chet, di xa b! tai n~n, v.v ...

er Nbung neu co meo my de 4 con (tu quy), va neu co duqc meo tam th~ con nlta thl do la diem !anh va co

meo rrui, ga dong - Ra tuong lung tung cMng xong be 000" - ~ tå hanh d9ng V1!Dg tr9m giiia hai ngtrm da quen biet cimg co y djnh båt chinh nhung deu giåu nhau, l~i b! cå d6i ben bat g~p quå tang, thl co:

Meo hoang lC;Zi g~p cM hoang Anh di an tr9m, g~p oong bUt khoai - ~ trach cu ngtrm dm hay lam to nhiing chuy~n ngtrm b! co tM, con nhiing ngtrm co the II!C thl duqc che chO t6i da, hay kh6ng dåm lam gi, sq b! v~ låy ho~c noi den nhiing anh båt tai, v6 tu6'ng nhung vi co d!p may rna huerng phuac, thi co:

Meo lha mieng lhil xon xao Klnh lha con lr;m lhi 000 lhtfy chi? Meo lha mieng lhjt thi doi Klnh tha con lr;m, mal coi lrUng lrUng (*)

tin vui mitng, chång h~ nhu co con d6 d~t, di bu6n Mp duqc m6i lqi 16'n, co ke thanh toan nq n"iln cu, V.v... .

er Meo den nha ai la nha do se khånh t~n, hao tai, t6n m~g:

Meo cl dØu kh6, cM cl dØu giau

(nhu då dOn gl61 å

do<;mtr~n)

er Di ducrng xa kh6ng nen mang meo di theo vi do la di'em ga, vi se co tai n~n luu thOng, xe l~t, ngtroi chet, V.v ...

F, MEO TRONG y HOC Cho tm nay van chua co tai li~u nao ghi ro meo hay ~t meo hay ... duqc sir dl;lDg nhu tM nao trong Dong Y, tM nhung trong dån gian thl l~i co nhieu ngtroi cho ding an ~t meo mun (mao den) co th~ tr! duqc ~nh suyen.

(OOV eOng la phon onh du lu~n eua nguol dOn qu~ bl xå h<'J1 duong thol d61 xv bOt eOng. bl ap bue bol bc;>n euong hao ae ba. Nguol dOn thOp e6. be ml~ng k~u khOng thOu trol xanh).

Trai l~i vm da tien lx? cua nen van minh v~t cMt len den t9t dinh, ngtrm ta da kham pM ra nhiing tuong quan m~t thiet cua meo trong Tåy Y nhu sau:

- ~ tå thai d9 cua ngtrm quån tir thl co:

a, Chi cc}t lam bang te bao ruc}t meo (Cat gut)

Meo lanh cl rrui bao giD' Clia yeu ai co Mn ra cl ngoai?

.

- ~ tå m9t chuy~n kho khan, khong th~ thl!C hi~n duqc, thi co:

SiJc nanh Chu91 dl can dUf!c cd meo Phåp Am Xuån RY Mao 1.99

Dåy la m9t Ung dl;lDg o phOng m6. Cm C9t cac lx? ph~ o n9i t~ng con ngtrm trong luc phåi giåi phllu va may cac lØp ~t va da l~i deu duqc lam bling ru9t meo hay bling nhiing tinh cMt bOa h9C co cåu t~o tuong tI!. Tuy theo nhu c"ilu, nha cM ~o da san xuåt ra nhieu lo~i cm

63

to nho khåe nhau, danh s6 tit 1 den 6. S6 cang lan thi dui'mg kinh sqi eru dmg nho.

er Nam Quy Måo 1963, biet bao bien e6 xåy ra. •

Tit dliu nam 1963, Quån Ll!e Vi~t Nam Cl?ng Hoa må ehien d!eh tfl!e thång v~n å ehien trui'mg slnh lliy Ap Bae(8) t~i My Tbo, då b! thi~t ~i ~ng ne.

Den khoang gifta nam la vi~e "Pht;it Giao Tranh Dau" bUng n6 å Dai Phat Thanh Hue.

Hoa Thuqng Thfeh Quang Wc tI! thieu å Sai Gon.

Vi~e tranh dåu eh6ng ehe dl? dl?e tai da gia dlnh hq

b. B~nh m6ng (vuot) meo cao Meo co nhiing mong nhqn råt sae å dAu eae ngon ehån. y hqe Phap gqi Hl "Maladie de griffe de chat". Y hqe My gqi la "Cat-scratch disease". DO la ml?t lo~i ~nh tiem nhie!m (Infectlons), do ml?t lo~i vi trimg duqe tim tMy nam 1983, eae 10~I vi khuån nay thui'mg sinh san å eae vu6t meo, gAy ra khi duqe truyen vao co th~ con ng11m sau khi b! meo eao, lam raeh da ehåy mau. Ba tu1ln sau khi b! meo eao, cM da ehåy may b! sung mu. Ng11m mae ~nh tMy nht1e dAu, eh6ng m~t, nong s6t. H~eh n6i å naeh, e6 ho~e hang. Bien eMng sung mang oe co th~ xåy ra nhung råt hiem. ~nh hay xåy ra å con nit va gioi tre thui'mg hay dua giO"n vm meo. Khong co thu6e gl rieng bi~t d~ ehtra tr! va ~nh co th~ tI! no lanh hån VI mu å cM då b! cao sung tit dliu co th~ tI! nhien tieu di. B~nh nay lue xua å Vi~t Nam råt hiem, hOi ml?t le råt de! hi~u la tre em Vi~t Nam ft thfch dua giO"n vm meo. c. B~nh tieng meo keu (Cri-du-chat syndrome) DAy la ml?t hl?i eMng pMe t~p di truyen do sI! khiem khuyet eåu t~o eua doi nhie!m th~ tht1 5(5). Dua tre lue lqt long m~ då co ml?t khuon m~t gi6ng khuon m~t meo, khoe mat rl?ng, d6i khi bl? m~t tron nhu hinh m~t trang. Dliu nho va khoang eaeh gitra hai con mat lan, va ngan. Hai khoe mat trong co nhieu dui'mg xep. Tai to va ngan. Lan len dua be se co khuon m~t dåi va mong l~i khong cAn xUng. Ml?t di~m d~e bi~t la h~ thi~t va ti~u thi~t eua dua be mem va thanh quan b! teo nho, do do tieng noi do co quan phat åm nay truyen ra co ml?t giqng gi6ng nhu tieng meo keu v~y. B~nh nay ehua bao gicr tMy å Vi~t Nam truoe dåy.

d.

B~nh

mat meo (Glaucome hay Glaucoma)

Do la ml?t eMng b~nh do sI! tang ap ll!e nhån eliu sinh ra va gåy ra bien eMng mil loa. ~nh nay thucrng tMy å ng11m lan tu6i, va mat thui'mg co mau ll:le d~m å trong den nhu mat meo ban dem. Vi the ~nh duqe phien åm ra danh tit "b~nh rru1t meo" eho de! hi~u(6). ~nh co th~ ehtra bang thu6e Diamox hay Zolamox, hay bang giåi phau. Cå hai phuong phap deu co ml:le dfch låm eho tMy d!eh trong nhån eliu bOt xu6ng, tit do ap ll!e mat giåm thåp den con s6 blnh thui'mg tit 25 den 30. ~nh nay råt thui'mg tMy å Vi~t Nam. Theo th6ng ke eua Khu Nhån Khoa(7) ~nh Vi~n Blnh DAn, Sai Gon truoe nam 1975 thi ti s6 ng11cri mile ~nh len den 35%.

G. MEO VOl L!CH

SU

Khong e1ln nMe den nhiing nam Måo kha xa trong qua khu eru nhae l~i thm g1ln dåy ta tMy.

64

Ngo dua den vi~e quån dl?i dåo ehanh vao ngay 1.11 khien eho gia dlnh hq Ngo b! thåm sat. •

Ke den la Tuang Nguye!n Khånh ehinh ly, ...

Them vao do 20 ngay sau khi TT. Ngo Dlnh Di~m bj sat h~i, thi t~i Dallas (Hoa Ky J, T6ng Th6ng John Kenedy eUng b! am sat ehet rna toi nay eUng ehua biet ro ke cM mUll.

er Nam At Måo 1975 thi l~i eang bi dat hon eho ng11cri dån Vi~t, d~e bi~t la mien Nam. M~e dliu hi~p djnh BaLe duqe k:Y ket nhung Cl?ng San Ha Nl?i khong ehap hanh dling theo quy d!nh l~i xua quån tan eong ao ~t vao mien Nam, eUO"ng ehiem mien Nam vao ngay 30.4.1975 gåy ra eånh nuoe måt nha tan. Hon 1,5 tri~u ng11cri linh quån ll!e Vi~t Nam Cl?ng Hoa rå ngl1, ml?t s6 thi tuan tiet d~ gift tron traeh nhi~m, ml?t s6 thi b! ehet oan ue, tue tum trong eae tr~i til eua Cl?ng San, hay eae Tr~i Cåi T~o ... Rai tit do eUng då co bang tri~u ng11m phåi bO nuae ra di, ke den duqe 00 tI! do ke bO mlnh tren bi~n eå, ritng sAu, nuae dl?e ... rai them khong biet bao nhieu ng11m då ehet .. .. .. . trong niem dau kh6 khong eUng: xa que huoog, kh6ng m(lt llin tro I~i. er Nam nay nam Ky Måo, nhu da noi la nam eu6i eUng eua the ky 20, nhån lo~i dang ehuy~n mlnh, ehuån bj buae vao the kY thu 21 - ml?t thm d~i eua tien bl? khoa hqe kY thu~t, thm d~i rna ehae khong bao låu ntra se phåt hi~n nhiing sI! ki~n mm l~ eå tren bOa tinh (Mars) , va eae hanh tinh khae trong vii ~ ... Va se con biet bao ehuy~n l~ kY, kinh khiing, V.V. nhung ehling ta hay cM xem ... Noi tom l~i, ngoai eong dl:lDg "Mt ChUl?t", meo khong tuqng trung eho eai gi eå, rna trai l~i theo ph1ln dong va theo kinh nghi~m truyen thuyet, meo eru dem l~i eho dm s6ng ehling ta nhieu eai xåu hon eai t6t. ehu thich:

* Ph1ln tl:le ngii Tåy phuong: Theo tai Xuån Tuae.

li~u

eua nha van

* Ph1ln

ca dao tl:le ngii: Theo tai li~u trich trong Tue Ngii Phong Dao eua On Nhu Nguye!n Van Ngqe

*

Ph1ln Y hqe: Theo tai li~u y khoa trfch å eu6n "Current Medical Diagnosis &Treatment", Lange Medical Publieations, Los Altos, California 94022.

Phåp

Am Xuån KY Mao 1.99

(1)

Theo sach Kinh Thi ctla Kh6ng Tir.

(2)

'Thay" å dåy tuc la thly tu å chua.

Chlt Han ciing co cåu tuang tI!: "Nam thI!c nhu h6, nil thI!c nhu mieu" (Tral On nhu c9P, gål On nhu meo)

(3)

(4)

,.'.~·l

MIu: con co nghIa la meo. Nhi~m th~ la yeu to di truyen. M6i te bao sinh d1,lc

... _ ., ; dl!c co 23 nhiem th~. M6i te bao sinh d1,lc cai ciing v~y. ., ;;..- .' '-:".~ ~.~ Sau khi giao hgp. hai te bao do lien hgp l~i va t~o thanh bao thai co te bao sinh d1,lc chua 23 doi nhi~m th~ (46 .~'" t; nhi~m th~). Tuy theo sI! båt thuemg ve du tc:to da m6i... __ l..t nhiem th~ rna ta se co nhftng hgp chUng ~nh ly khac . . nhau. (5)

y

PhOng theo tai li~u ctla Uy Ban Danh Tir Y Hqc do Bac Sl Nguy~n Dinh Cato Giao su ~nh ly nhan khoa tn1emg D~i Hqc Y Khoa Sai Gon. tnioc nam 1975 lam ChU T~ch phien d~ch. Do chlt "Geil de chat" rna ra. (6)

(7)

Båc Sl Nguyen Dinh Cato Giao su truoog khoa ~nh

ly. Ap Bac la mQt qu~n sinh lly tren Tien Giang thuQc dong bang viIng cMu th6 song Ciru Long. Dåy la mQt thi di~m dlu tien ctla B<? Tnioog B<? Quoc PhOng Hoa Ky Mc. Namara dua ra thea duemg loi "danh mau danh IT/flnh". Nhung ngucri ta da quen ding chien thu~t nay cm thich hgp voi cac chien truemg cao nguyen va viIng dåt kho rao thOi. (Muon rO them chi Mt xln xem tlep

"

/.

~

I (

..

,

(

diin xuiin tån gån ""

,..,

nam mao

(8)

Cl truong thlen hol kY "Dem VlIQt BIEm" cua cling tåc gla, se do Co $O VOn H6a Deng Phuong Nguyen Quoc Nam an hanh Cl San Jose, Callfomla , Hoa KY.)

H.T - LUQm L{Jt

canh en dllu xuan em la canh en xa vm mang tin xuån Mn cho ngum the gian em ve trm dåt rQn rang cMn måy birng sang. ben dang nå hoa. em tir bi~n l~nh mien xa . tim co lc:tnh buot tuyet sa dly long ve dåy sum cMt nang hong cali. tinh ngqt. ni<.JU nong. tho say! em tir thu nho heo may trang rm rOt la. gio lay lilt canh ve dåy ciIng ngam trang thanh song em tråi 11,la. ~ xanh dåt vang. em tir llu ngqc cao sang ngay tan kho beo. dem tn1emg qu~nh hiu ve dåy chung mQt mai 1eu ciIng nghe tieng håt nang chieu thenh thang.

MQt Ilo nlta Xuån Tet l~i ve vm chling ta. Xuån mang Mn cho long ngum niem tin yeu va hy vqng. Th~t v~y. huang v~ va mau sac ctla Xuån co mQt nang 1l!C huyen di~u lam long ngucri pMt khm niem tin va hy v<;mg. Xuån nam nay danh dåu mQt giai do~ l~ch sir dau thuang ctla dån tQc: vira tron "hai thf,lp nhf chj", ngay cQng sm chiem trQn dåt nuoc. Kl tu At Milo que minh Cu6'j mua Xudn ay chia tinh nuuc non Milo sau dat khach moi mon Milo Dinh. Milo Ky vdn con ly hucmg ...

Nhung du dang song fJ dåu. va båt lu~ hoan cånh nao, ngum Vi~t Nam chling ta deu trang trqng cung don nang Xuån bang le nghi truyen thong. bang phåm v~t. huang hoa tinh khiet. bang mai vang. pMo do. hanh chung hanh tet. va bang quan ni~m "Tang Cl!U Nghinh Tan". bang niem tin xua di nhftng sI! du. SI! thåt b~i, d~ don chao nhftng dieu tot d~p. may man. thanh tl!u cho mQt nam mm. ~ d~t ten cling nhu tinh cho mQt khomg thcri gian 365 ngay, hay 12 thling. ngum phuang Tåy diIng nhftng con so d~ tinh nien l~ch. nhung ngum phuang Dong l~i diIng cac con v~t d~t ten va lam bi~u tu<;rng cho mQt nam. ngum ta thuemg gqi l!ch Tåy. l!ch Tau. l!ch Ta. Tuy nhien trong cach diIng cac con v~t (con giap) d~ ~t ten cho nien l~ch. gifta chling ta va ngum Tau då co nhieu khlic bi~t. vi d1,l nam nay chling ta la nam con Meo - Ky

Hoong Duy Phap Am Xuån RY Miio 1.99

65

Mao, thl ngum TllU ll;li la nåm con tM, le dl nhien la co sl! khåc bi~t ve y nghIa va quan ni~m.

lam con meo do thi cul?c dm sung sUOng, Am ap biet bao. dåy meo sung Sl10ng va huoog dly du cac ti~n nghi cting nhu con ngum, trai ll;li o Vi~t Nam va cac xu ngheo, meo phåi t1,( 11,(c canb sinh, lo di tim moi, bat chul?t d~ dl? nh~t, luc c1in ngm ngoi thi tim cM xo rep, chuong heo Am ap nam lim dim mo mang, hay sang hon ml?t chUt la tim vao kC?t van ngl;la, hay trong kho yen l~ng d~ ngm lAy suc d~ng con di tim moi, neu luc kC?t qua thi an Vl;lDg, d~ sau do con lo di "O-Meo". Meo co dm s6ng g1in gni v61 chling ta, nhl1ng co mAy ai d~ y tim hi~u ve nguon g6c va d~c tinh no lam gi cho m~t, trai ll;li con to ve khinh thl1Cmg la "do eM, do meo" .

o

Nåm DAn, con C9P dft vita ra di, nam Mao con Meo hien lanh. y~u di~u, dom dång vita t61, chling ta hy v9ng rang nåm cti v61 nhiing xui xeo, Mt hl;lnh, thAt bl;li se nhl1Cmg cM cho Sl! t6t dC?P, may man, hl;lnh phUc, thiinh cong va hien bOa nhl1 nang Meo, nhl1ng chling ta cting ditng quen ding c9P, beo, sl1 tir va meo la "lodi tUO'ng qjn" (n6i theo tu ngO trong s6ch V<;ln-vQt). Meo tuy thån hinh nho hon va co mau sac khac v61 h9 hang nha no, nhl1ng van co nhieu d~c di~m gi6ng nhau nhl1 dimg mong d~ leo treo, chl;ly nhåy, san moi va d~ cao, Mu, banh, xe ... , ngoai mong chån, thl ~ rang meo Nhån d!p Xuån ve, thånh thoi, rånh r6i, ll;li nfta nam nay cting la ml?t vii khi lqi. hl;li d~ t1,( v~ ho~c chien dAu v61 clm tinh con Meo, v~y chling ta tM tim hi~u coi cai d!ch tM, va rieng v61 cac nang meo hai chån thl dimg con v~t clm tinh nay co g6c gac ong ba, t6 tien va tanh d~ trang di~m va hiinh hl;l "ngum yeu" luc n6i mau tinh, tai ngh~ cua chling no ra sao? Theo cac tai li~u HOI;lD Thl1. D6i v61 nhiing b~c may råu "håo ng9t" nhl1 khoa h9c thi t6 tien cua loa i meo la con v~t co ten lao DO BO dåy thl cting nen "de eao eånh giae", dirng Miacis, da b~ tuy~t chUng cach nay khoång 50 tri~u tMy cac nang Meo, y~u di~u, thl10t tha, nting ni~u, ho~c nam, can cu vao cac ~ xuong da bOa thl;lch thl meo "mm sua l(li" dC?P nhl1 hoa h~u, rna deo bOng, thå de di Miacis co S9 dC?P, thån thon, chån ngan, duoi dai, hoang, coi chitng cånh noi tan, cben ~, dia bay, the chuyen sinh s6ng, leo treo tren cåy va an cac loai dl?ng thåm hon la "xep hanh v~t nho. LOl;li "meo nha" co ten trang" d9n ra hybel(l) o khoa h9C la Feliae, ly l~ch, nguon em la mua xuan ml?t minh, ho~c nguy g6c khong du<,1c ro rang, co le da em mang ten loa i hoa wong giå hi~m hon nfta la coi du<,1c thu1in bOa tir gi6ng meo b6ng hi~n hinh ml?t doa ngan thuong chitng cM.. . khi di t ... hoang, d~ roi tro thiinh nhiing binh minh nang chieu muon phuong phåi ngoi xu6ng nhl1 thuong suc (pets) g1in gni v61 con trm chieu gio ll?ng mui huong thmn nong. phai nu thl dm k~ nhl1 ngum. Theo cac tai li~u khåo c6 thi reml;lc.

giong h9 nha meo m61 xuAt hi~n khoång 2.500 nam trUoc tåy l~ch tl;li Trong van chl1ong, binh XU Ai-qp. Vao thm c6 dl;li nay, dån cting nhl1 bac h9C ngum Ai c~p da nuoi meo M giii thi hinh ånh con meo cho nong trl;li khoi b! cac loai thu, em v1in di~u , bai tho nho nho chiem ml?t V! tri rAt k~ cå ran quAy pha, h9 cting tin la hi~n sac mau, tranh c6 xinh tuoi khiem nhl1Cmg, khong meo co nang Il!C tru du6i rna qUl duyen thien kY ngl? gifta trm dl1<,1C ca tl,mg nhl1 cac va h9 con ton tho meo nhu nhiing rna nguoi quån tir su6t dm nguång trong. con v~t khac nhl1: C9P, b~c th1in linh, trong do co ml?t v~ beo, su tir, ngl;la.. . Tuy th1in mang ten th1in Bast, v61 thån em rl,(c ro, ml?t bOng hoa quy v~y meo khong phåi la hinh ngum dan ba mang dlu meo. gieo tay thon, con cm tbeu thua loai vo dl;lDg, trai ll;li Ngay xua ngum Ai-qp co phong sac mau dC?P de ron mua con rAt hiiu kh, nhu o tl:lc l10p xac meo d~ vao kim tl! cho nguoi Ap u, vui dua thu dong. Å-chåu ngum ta nuoi thap hay ch6n theo xac ngum, h9 em ll?ng lay, diu vong båy sac meo d~ tru chul?t va cac tin la v~ th1in meo linh thieng se ml?t chieu thu, n6i vat 1l1ng trm loai g~m nhåln. Meo la giup h9 du<,1c tai sinh bang kiep doi ml1a ngåu thuong nho nhC? roi con v~t rAt g1in gni v61 t6t dC?P hon. Ngum Tau cting tin Nguu Lang, ChUc Nft, nhac ngum, ngum yeu. con ngum, ngay nay o meo co th~ xua du6i ta rna, vi cac nuoc van minh, giau chling co th~ nbin thAy ro trong em mang ten, my mieu chim quy co ngum ta quy tr9ng, bOng t6i (ke khuat rn4t), vi v~y co tir ngan xua, xuån y trong em cl1ng chiu meo co khi em ve thien hI;l em dem ml?t s6 vimg o Trung Hoa con l~ con hon con ngl1m o cac tho cling Th1in Mieu. Vao the kY bitng len suc s6ng thieng lieng dAt trm. xu ngheo ch~m tien. thu 6, ngl10i Nh~t co phong tl:lc l~ Hoång Duy M6i 11in thAy cac co cling th1in meo, chuyen canh giii DAm, co N9t om meo nhiing cu6n sach o cac den mieu vao long, d~ meo len khoi b! chul?t dån g~m pha. O Nga, tl;li cac viIng que khi dui, va hun hit, vu6t ve Cl1ng chiu, b6ng toi ao uoc du<,1c xua co tl:lc d~t con meo vao cai noi dua be so sinh d~

66

em måy trang, ben khung trm vang hay bO lau, la nilng xon xao trUa he trm nhC? Won cao hiu hiu khoi nho, nao nao gio cM.

Phap Am Xuån RY Mao 1.99

y~m

trit, xua du6i ta 'na,

Rieng m(>t s6 mcac å ÅU Chåu thi tin la lo~i meo Tam Th~ co linh nghi~m phOng ngira hoå ho~n, neu khong co meo th~t thi treo hinh ciing dU<;1c (nhung dr;tc bi~t chi co cac nang meo cai mm linh nghi~m, cha cac chiing meo dlfc thi khOng co chUt "ep_phe" nao cå!), chu(>t la loai råt ky meo, den n6i khi tMy hinh meo dan tren vach ciing khiep via va ch~y tr6n. Trong truy~n th'lln tho~i xu HyL~p thi tin meo co den 9 kiep s6ng, å 9 the gim khac nhau, neu b! con ngttai giet chet kiep nay, thi con l~i 8 kiep sau se deo du6i d~ trå tM. Rieng å Ai qp va An DI? thi giet meo la m(>t tr<?ng t(>i, VI v~y neu la dlu thai thanh kiep meo thi håy xin d!nh cu å Ai qp ho~c An DI?, cM ~i d(>t xin hoi huong ve Vi~t Nam, VI hi~n nay phong trao an t~t meo råt t~ hanh, nhåt la t~i mien Bac, d~ thi dua vm mon "nai dong que", h<? då my tir hoa mon ~t meo la mon "hd dong bling". Ngttai Vi~t mlnh co cau ng~n ngii: "an thjt meo ngheo 3 ndm", d~ noi ve di diem xui xeo cua loa i meo, ngay nay nha on bac - dång nen cå nuac ai cling ngheo cå dbi rai, thi chuy~n ngheo 3 nam dau co nham nho gl!!! Vi v~y cho nen meo ngay eling khan hiem t~i Vi~t Nam, trong khi loai chu(>t thi sinh sån nhanh va tl! do phå ho~i mua mang, hoa mau, khien nha nuac vi~t c(>ng hoång kinh phåi ngan cåm vi~c an ~t meo. Cac nha d(>ng v~t h<?c då phån chting lo~i cua gi6ng meo thanh cå tram lo~i khac nhau, rieng Ngttai Vi~t chling ta thi can cu vao hinh dang, mau sac d~ phån chia, thOng thuoog nhu: meo trang, meo mun, meo muOp, meo xiem, meo tam th~ .... Meo la gi6ng v~t thita huiing cai thu tfnh s6ng dm hoang då nen co nhieu khå nang d~c bi~t d~ san bat, tim moi d~ sinh ton nhu: meo co bl? khUu giac råt nh~y cåm, dånh hai råt gioi cac mui thUc an, mui x~ huong cua cac tM v~t va con meo khac d~ l~i tren bang rao, b1,li co, ke lå.. ., khi di san moi, meo co th~ ngiii dU<;1c cac cM chu(>t luc con å dum hang, d6ng rac, d6ng g~ch da, cac ngo ngach roi moi tim ho~c ngoi rlnh. Tren noc h<?ng ctla meo co m<?t co quan d~c bi~t chuyen phån tfch cac mui huong, g<?i la "jacobson's organ". 139 thfnh giac cling råt tinh nh~y, vanh tai meo nhu la dIa anten rada råt nh~y d~ thu cac tieng d(>ng, roi dån vao mang nhl va chuy~n den nao bI?, d~c bi~t vanh tai meo co th~ xoay chuy~n ve hu60g phåt ra tieng d<?ng, m6i vanh tai co nhieu bap ~t dieu khi~n illc nhau, co th~ chuy~n theo m6i hu60g rieng d~ tiep Phap Am Xuån RY Måo 1.99

nh~n

cac nguon am thanh cach xa nhau. Neu chling ta d~ y con meo trong nha, båt chqt doi khi m<?t vanh tai no v~nh qua m(>t ben, Iang nghe tieng d<?ng xa xam nao do rna chling ta khong th~ nghe dU<;1c, trong khi dlu va vanh tai kia van gil! nguyen V! trf. T~ giac ctla meo l~i eling "toi tan" hon niia, mat meo sang tinh va ·co d~c di~m sang rl!c trong man dem VI vong mo co b<? ph~n phån chieu anh sang cl!c nh~y, dong tu trong mat meo co dån theo cuoog do anh sang ben ngoai, nen meo co th~ nhin råt ro cac di d<?ng cua loa i d<?ng v~t khac trong bong dem. Bay la d~c tfnh c'lln thiet d~ meo co th~ ffn nup, san moi hiiu hi~u ve dem hay nhiing nai thieu anh sang va cling VI sl! tinh anh nay då khien meo khoai lang thang m<?t mlnh gil!a dem khuya thanh vang, do la m<?t trong nhieu nguyen nhån khien meo b! gan cho nhieu thu barn oan va nhiing "hilu lam" dång tiec nhu: lubi bieng (vi hay lang thang, va ngu nhieu), con cho meo la con v~t mang l~i diem xui xeo: "meo tm nha thi kho, cM tm nha thi sang", meo må ga dong, meo rna, nhu meo tMy rna .. ., th~t ra meo råt tu cach, dang hoang (cM nhiing khi k~l qua thi phåi .. . an v~ng thOi), meo chua bao gib lam h~i ai, ngo~i tru loai chu<?t. Meo co khå nang do tim phuong hu60g chfnh xac, bang cach su dl,lDg nhiing giac quan thien pM, goc d<? ånh sang m~t trbi va tit trubng cua trai dåt d~ d!nh hu60g di, meo dU<;1c tieng la trung tbanh vai cM, khi dem meo di bO å m<?t nai th~t xa, meo co th~ tim trå ve cM cu d~ dang, tuy nhien neu cM nha dm di den m(>t nai mai thi meo khong th~ tlm tm dU<;1c. Nbu tren cMng ta da biet gi6ng meo nha da dU<;1C thu'lln bOa, nhung cMng van con luu giii cai tM tfnh s6ng dbi hoang då, va la loa i tuong c~n da cac då tM nhu C<?P beo ... nen co nhiing bl? ph~n gi6ng nhau nhu mong nh<?n co th~ rut vao, lOi ra d~ ch~y nhåy, lea treo va san moi. Ngoai ra hai ham rang meo cling la lo~i vu khf råt hiiu hi~u, meo co 2 c~p rang nanh 160, råt ben, 12 rang cua nh<?n, va 14 rang ham, meo khong nhai nat do an, no cru ean, xe, eat t~t cho vita du nho roi nu6t tr<?ng, ham tren va barn duai co cong dl,lDg nhu m(>t cay keo ben, co th~ cat V1,lD t~t råt d~ dang, vi v~y khi an, meo thuoog nghieng dlu sang m(>t ben d~ cho da an tu(>t vao giiia 2 ham rang cho d~ eat. Rang cua d~ n~o ~t tit trong xuong, rang nanh d~ ean va clrn gil! con moi. Ngttm Vi~t mlnh co cau: "/am nhu meo rua m4t", d~ cru nhiing ke lam bieng, lam cho qua loa, låy roi, ta thuoog thåy nhiing bu6i trua nang, meo thuoog tlm cM bOng mat ngoi diIng chån truac vu6t m~t, diIng luru Hem khap than th~, day la cach tam rita, lam v~ sinh 67

thån th~ cua meo, heOi meo råt nbam, c.o tac dl;lllg nhu ban chåi d~ quet s~ch bl;li dåt tren long, vi~c liem nay ciing d~ lam kich thich cac te bao dum da cua meo tiet ra cMt nhOn lam mu61 long va it tMm nUoc. Meo con m<?t d~c tinh khac la råt sq nuoc, trong luc h9 hang tuong c~n nha no thl råt "yeu nu6'c", thuOng tim moi hay tam rica dum song r~ch, nhung meo nba thl råt ky va it dåm lai vang gm cM viing nuoc, 10 mi b~ mUa u61 hay trq! te xuong nuoc thl trong thån th~ meo råt the thåm, ngum ta hay che bai nhu "meD um", co 1m giåi thich vån de nay cho ding giong meo nba duqc thum hoa tit giong meo hoang, goc t~n ben cMu Phi, cai xu von kho khan, h~n ban quanh nåm, nen meo khong co phuong di~n sinh v~t long "yeu nU6'c" la phåi??? h9c thl meo la con v~t nhanh nhC?n, gan ~, co suc c~u dl!ng deo dai, dong thm bån tinh meo luon th~n tr9ng m6i khi l~i gm cac loa i v~t khac, ta d~ y nhililg khi meo lang thang, luc g~p con cua, rua, cu<?n cm ... hay Mt cu v~t l~ nao, meo thuOng dilng l~i quan sat, va luon thu the, roi dimg cMn truoc kheu thit, dåy la d~c tinh luon nghi ngo va th~n tr9ng ctla loa i meo. "Dau nhu meD dau CUT", d~ cm m<?t sl! giåu giem, hay VI;Illg tr<?m kheo leo, dåy ciing la m<?t d~c tinh giup cho nhu diu sinh ton ctla loa i meo khi phåi chien dåu vm thien nhien va cac loai v~t khac nai hoang då, vi phåi che dåu hanh tung ctla minh nen cå khi thåi cac cMt da trong bl;lng, meo thUOng daa 16 va låp l~i th~t kY, trai l~i mui nuoc dai cua meo råt khai nong nhung meo khong che låp, rna l~i dung d~ danh dåu dåy la "giang sein ctla ta", d~ d~ch thU biet rna tranh di nai khac va ciing dimg mui do d~ lam dåu cm dUOng cho b~n tinh chung tim toi lam di cong vi~c cimg nhau "O MeD". Co le sau nay nang MyCMu da bat chuoc, rile long ng6ng M lam dåu cho Tr9ng-ThUy biet dUOng ch~y theo.

ve

Nbu tren ta da biet loai meo da chung song vm loai nguoi cMng ta khoång 5.000 nam, va tuy thea ngon ngli ctla m6i dån t<?c rna loa i meo co ten g9i khåc nhau nhu: tieng Anh g9i meo la Cat, tieng Pbap: Chat, tieng Duc la Katze, tieng Hy Ban Nha la Gato, tieng Hy-L~p la Gata, tieng Nam-Tula Maca, tieng Y Ul Gattu, tieng APM-Han la Peshak, tieng Ba-Tu la Gorba, tieng PhiLu~t Hn la Pusa, tieng An-l)(? va Hoi la Billi, tieng ngum Kurde la Tid, tieng Gambia (Phi Chau) la Moose, tieng Sri Lanka la Punai, tieng Bangladesh la Birai, tieng Tanzania (Phi -Ghau) la Swahili .... co le bat chuoc ngum Vi~t chting ta nen ngum Ai-c~p d~t ten meo la Miu, va nguoi Tau d~t la Mao, vi v~y nen Mao-Tr~ch­ DOng goc la giong meo ricng tan ac, hung dii nhu ta da biet. Meo ciing co h9 hang vm loai do, c6 tich Vi~t­ Nam co sl! tich Meo bOa Cao, va trong thm c~n d~i, thea tiet l<? ctla dam dan em thån tin ke c~ vm Ho Chi Minh, thl bac cua chting ciing co nguon goc meo nhung da hoa cao, tieng ph6 thOng trong dån gian thuOng g9i la Cao Ho. Trong l~ch sit Ai qp thl meo da duqc ton simg la m<?t v~ thm, chac la h9 thich meo lam, rieng ke

68

lx? phim ho~t ho~

"Tom & Jerry" khong phåi cm rieng Liio DO BO nay khong thoi, rna toan gia quyen tit rna sap nho Mn sap nho ~iing om bl;lllg cum hO hO khi coi phim meo va chu<?t. M6i chieu tan så ve nha, tui nho la dai NRK va dai Thl;ly Di~n thUOng chieu tling do~n khoång sau 4 gio chieu, m6i 1m co phim nay la sap nho la lan: Ba ai! ra coi phim Meo Chu<?t. Dåy la lx? phim hlnh ve n6i tieng nhåt clIa hang Walt Disney, hlnh ånh sinh d<?ng nhu la hlnh th~t, hai vai cM meo va cM chu<?t råt muu tri, lanh lC?, co luc thua, luc thling, khi hoa, khi chien, nhung ket cu<?c phm lan chang meo bi chu<?t khuåt phl;lC bang nhililg muu tri va hai chang c~u song chung hoa binh.

hen nay khoai nhåt la

(tl~ng VI~t dlch la phlm mao chu~>t),

Nbån dåy ciing xin k~ qua ve m<?t con meo khac hi~n da va dang råt n6i tieng khong nhiing å nUoc My rna cå the gioi, dting la: m<?t ngum lam Vua, meo, cho ciing duqc nho, va ciing råt U la: "giau sang sinh nhieu chuy~n taD laD". DO la con meo ctla co Chelsea, ai nii ctla ngai T6ng Thong khoai O-meo Bill Clinton. D~a v~ trong m<?t quoc gia thl vq cua v~ dilng dliu nUoc g9i la D~ Nbåt phu nhån (nhung phu nhOn cua låo 00 BO thi chi 991 la må sap nh6), con gai dliu thl g9i la ~ Nbåt ai nii, va meo cbO ciing duqc g9i la D~ NMt Miu, ~ Nbåt Cffu ... nguyen con meo nay duqc d~t ten la SOCKS, tit Kansas nai luc ngai con l~n d~n vm chuc thong doc ti~u bang, luc len ngoi T6ng Thong thl cå gia dinh d9n ve Toa B~ch cung va nang d~ nhåt meo ciing ve theo, do hao quang cua Hoang thuqng nen d~ nhåt miu ciing duqc ai m<? va n6i tieng, theo bao chi thl m6i nam vao d~p sinh nh~t miu hay giang sinh, tet tåy co khoång tren 10.000 thu, thi~p gro cho nang (chclng ?) Miu Socks, va toa B~ch Oc da phåi l~p m<?t lx? ph~n d~c bi~t d~ nh~n va trå 1m thu cho Socks, vi Socks khong biet chii, nen khong th~ viet thu hoi åm, ngum phåi lam thay vi~c do va cuoi thu thay vi kY ten, thl ngum ta l~i dong con tri~n co khac dåu cMn clIa Socks, roi gioi Mm m<? con l~p ra nhililg "SOSKS FAN CLUB", ke hen nay doan la d~ nhililg ngum ai m<? tan doc vm nhau chuy~n dm tu cling nhu dm cong clIa Socks, va d~ tiep c~n vm thoi d~i di~n-toan, di~n tit, ngum ta con l~p cå trang "SOCKS WEB", noi nom na la trang nha tren internett cho con meo Socks, d~ nhieu ngum cung "nguiJng mr? con meo" . 6i! nghe sao chua nhu ... cUt meo! trong luc nhieu tri~u ngum tren the gim dang cMt doi, hang måy tram ngan ngum vi tranh dåu d~ duqc song dm song con nguoi va dang b~ con nguoi 00 tu, hanh h~ nhu å Vi~t Nam hi~n t~i chång h~n, thl ngum ta å tM gim van minh giau co lam ngo, song cMt m~c bay, ngum ta quan tårn hon tm vi~c d~ nhåt Socks nay theo ba Tong ThOng di tham nha thuong nhi dong nay, mai thlim khu ngum ngheo kia. Roi mm dåy trong m<?t bu6i h9P håo t~i Toa B~ch Cung, trong luc gim truyen thOng va quan khach cho Tong Tong gia låm, b6ng dåu nang ~ Nb!t Socks ch~y ra phOng h9P, vai anh kY gia nhan r6i ben Phap Am Xuån Kj Mao 1.99

do nhau la meo khi tu tren cao rOt xuong bang 2 cMn hay ca 4 chån cimg mi?t luc, d~ chling minh, mi?t anh kY gia bilt nang Socks tung len cao, va khong biet anh cMng nao tMng di? ca nay, nhu:ng dieu quan trQng va may man cho loai thU v~t nuac My la co Chelsea ~ NMt ai nii da thåy va ve met vm ph~ thån chuy~n kY gia m~nh tay tung con ~ NMt Miu, co th~ gåy dau dan cho meo??? Sau do ngai tong tong thich "meo chut)t" nay lien ban hanh mi?t d~o lu~t cåm Mnh h~ cac loai suc v~t. f)6 la con meo n6i tieng dUai tri'eu d~i thai thuQ1lg hoang Bill Clinton.

a

Mm day ding xuåt hi~n mi?t con meo khåc råt n6i tieng, le dl nhien la dang lam lu rna danh tieng ctla con SOCKS va co th~ chOn viIi luon trieu d~i va ban tMn ctla hoang thUQ1lg, do la con meo MONICA LEWINSKY, noi theo chii ctla nha Ph~t day la lu~t nhån qua, cm vi nhiing 11m "la d{,li" rna Bill Clinton dang h'Oi hi?p, lo sq nhiing qua dii sap ~p len d"llu ngai "Tong Tong håo ngQt", khoai "O-Meo", va day cling la tårn guang cho cac dång may rau, trong do co D'O BO nay, soi d~ rna tranh, neu co khoai chuy~n "Meo Chut)t" thi cling nen rang n.l$, keo khong thi co ngay xoong, n'Oi, chen, dia bay, ho~c om tui ngiI ra å hybel(l ) thi l~nh leo lam. la meo xu My, con meo Vi~t Nam thi thån ph~n cling bi dat nhu chU ctla chling no, chUa bao gia duqc ng'Oi "chieu tren" nhu meo Tåy phuang giau co. Mieng an chua dtl no, ngay dem phai lo lan tron bQn tx,nn nh~u, cling nhu chU chling no luon phai lo sq lån tranh bQn vi~t ci?ng ac on v~y!, thi lam sao doi cho duqc "quyen lam meo?" Trong xa hi?i cac quoc gia ngheo, thi giong noi nha meo vån con mi?t dia vi råt thåp, vån con bi kY tb!, khinh mi~t, vi v~y meo khong duqc ca t~g nhu cac con v~t khac, khi d~ noi ve mi?t S1:f tan hOc, n!nh nQt nhau, ho~c t1:f khen minh, ngum ta co cau: "meo khen meo dai duoi" , khi d~ cm ve mi?t s1:f lang ch~, thOng dåm, rai gai båt chinh thi noi: "meo må ga dong", khi d~ cm ve S1:f båt tai, nhu:ng thanb cong nha s1:f may man thi noi: "meo mu ve] ca ran", d~ pM binh nhiing ke hQc dot, viet chii du, thi noi: "nhu ga bum meo quao", ho~c anh cb! em, b~n be khong thu~n bOa, thuang hay cai va, gay g6 vm nhau thi co cau: "nhu cM vm meo", khi ngum nam va ngum nii da long nheo, liec mac dUa tinh, h~n bO yeu duang rna khong co giåy phep ctla cac dAng be tren, thi dimg cac danh tu kep nhu "meo ma, meo chut)t", d~ cM bai nhiing ke an khong ng'Oi r'Oi, rna thich lam nhiing vi~c tao lao thi: "meo r/ing mO" . Ho~c thåy cac nuang xinh d~p non na vi?i nhao vo o-meo thi co cau: "tUdm tuap nhu meo thdy mO" .. . le di nhien hinh ånh meo å nhiing truang hqp nay khong duqc cåm tinh tot ctla loai ngum, k~ cling oan oi! va ti?i nghi~p cho giong noi nha meo. f)6

a

Phåp Am Xuån RY Mao 1.99

Truac them nam mm, chling ta hay quen di nhiing Mt h~nh, thåt b~i, dau bu'On ctla nam D"lln, con CQP hung dii, va hån hoan don chao nhiing h~nh ngi?, may man, an vui va th!nh VUQ1lg ctla nam Mao, con meo hien bOa, y~u di~u, dom dang. Rieng cac b~n con di?c thån thi xin chUc v~ s1:f may man, h~nh thOng trong s1:f nghi~p "O Meo", d~ cho dm bOt co dan, nhåt la å cac xu Bac Åu xa xuoi, l~nh leo nay!

Kinh chUc quy vi va cac b~n nam Ky Mao: h~nh phUc, an khang, th!nh VUQ1lg va mQi uac vQng luon duqc thanb d~t.

f)o

BO

khai bul.

Tåi li~u tham khåo: •

Nguy~t san khoa hQc illustrert Vitenskap, Na Vy.

• Tai li~u ctla nha sir hQc Tr"lln D6 cåm, Hoa KY.

chuc Te't Xuan den de d"llu chUc Chu Tang Phuac duyen cao ri?ng tl!a song Hang Xi~n duang Ph~t Phåp, di? nhan the Phåp th~ khinh an, D~o vien tMnh. Ky Mao Xuån sang chUc quy 6ng Tien gia bO ong ngay cang "dong" Dau hien, r~ quy, con chåu thao Truang thQ, an khang cånh tien bOng. Tet den Xuån sang chUc quy Ba Nam Meo khoe m~nh m~p phe ra Be ngang phåt tri~n nhu be dQc Vuong Wc cho tMm d~p tu6i gia. Tet den Xuån ve chUc quy Anh Tu6i dm nay da Mt con xanh Gia dinh d"llm åm, con thanb d~t Chua thoi cha, nem, mo meo danh. Meo den, CQP di nha bOt 'On ChUc rieng quy Cb! tu6i x'On x'On Neu chua vita y dung nhan cii ThÅm my, tien chi, d~p Mt h'On! Xuån ve cling chUc cac c~u-co HQc hanb, thi cir phai chuyen lo Tuang lai dåt nuac dang mong dqi Hay giup dån minh sOm t1:f do. Tet den Xuån sang chUc mQi ngum Nam Meo tai-li?c, mi?t nam vui BOn mua tåm tiet deu Xuan ca Suot thmg quanh nåm ri?n tieng cum D"llu Xuan Ky Mao 6ng DO ..... Bo (Kongsvinger)

69

nhuns nSBS' dau nim trin khap neo duØnS ehiu Il MU<mg-Giang Tit luc con ngtem rm bO CU9C s6ng dan d9c nai ven rung g6c nm d~ s6ng ket doan, l~p nen limg xå, khai sanh cbe d9 phong kien thi h<;> då biet huång tht.I nhling niem vui do thien nhien mang tm, ciing k~ tit do, nhling h9i he dinh dam dUGC manh nha. Trai gai truac cånh xuAn ve tram hoa dua nå, nang Åm trm trong xua du6i Sl! l~ lea gia bang clia bu6i dong tan, cånh d~p g<;ri tinh, h<;> vm qu'lln ao mm d~p de cimg nhau ca håt nhåy mua vui huång tu6i tre dang d9 cang tron nhl!a s6ng trong bu6i xuAn sang. Va khong biet tl! luc nao, do ai, tit dAu då khai sinh H9i He XuAn Tet? Nhung du å goc bi~n chån trm, håi dåo nui cao, con ngtem van co chung y ni~m ve Tet: Tang ct!U - Nghinh lån, quen di nhling gi clia niim cli, må r9ng Long Tim M chao don niim mm vm niem hy v<;>ng tran tre da tuang lai. Chiing qua sl! khåc bi~t ctla l!ch sil, hoan cånh d!a ly, sl! rang bU9c ctla tin ngteoog, nen du cai vong UIn qUftn ctla t<;1o bOa Mt di Mt d!ch, van co sl! khac bi~t trong luc lam l!ch va phong cach vui Tet don XuAn ctla cac dån t9c cling khong ai gi6ng ai, ngay cå ngum Tau s6ng tren dÅt Tau. Tet hay la Tiet, danh xung ctla ngteai Vi~t va Tau cm ngay h9i lan va quan tr<;>ng nhÅt trong nam, con ngay d'Au niim g<;>i la Nguyen Dan. Theo cac di tich tim dUGC å mien Bac va phia bac trung ph'lln thi trUac khi nuac ta b! Tau do h9 trong 10 the kY, dån L<;1c-Hong don Tet vao mua thu vi nhling hinh ånh ve tren cac m~t tr6ng dong, khac tren cac chum v<;1i deu la hinh ånh ctla bOng lau va bOng lau cm nå r9 trong mua thu chU khong phåi mua xuån. Ngtem A-Chåu h'Au bet deu an Tet theo Am l!ch du theo Mt cu tin ngteoog MO ngo<;1i trU Phi-Lu~t-Tån b! Tåy Ban Nha hoa, con Thai Lan thi v<;>ng ngo<;1i. Tai mien Ti~u-A, cac qu6c gia Hoi giao nhu Irak, K~weit, Jordan, Syrie, A R~p Th6ng NhÅt, v.v.... , dimg 70

Am l!ch va l!ch ctla h<;> ngan han Tåy l!ch 11 ngay, vi v~y ngay Tet Nguyen Dan ctla h<;> trong chu kY 33 nam co th~ den Mt kY mua nao trong nam duang l!ch. Rieng cac nuac DOng Nam A nhu Vi~t Nam, Trung Hoa, Trieu Tien va Mong C6 thi ngay Nguyen Dan thong thuoog nam giUa 20/1 den 25/2 duang l!ch. Ngtem Nga: m9t dån t9c nila Åu nila A trUac do ch<;>n ngay 1/3 duang l!ch lam Tet Nguyen Dan cho tm the kY thu XI khi chap nh~n Chinh ThOng Giao lam qu6c giao h<;> theo Tåy l!ch va ch<;>n ngay 1/1 duang l!ch lam Tet Nguyen Dan. An-D9 dat r9ng, ngtem dong va co nhieu dån t9c c9ng sinh nen ngay Tet Nguyen Dan ciing vo cilng phUc t<;1p. Bac An ch<;>n thang 2 duang l!ch, Trung An va Nam An ch<;>n thang 3 duang l!ch. DAn Mien-Di~n, Lao, Tich Lan, Thåi Lan (cd), Mien qua ånh huång ctla Ph~t Giao Ti~u thita ch<;>n thång 4 duang lich lam Tet Nguyen Dan. Cac dån t9c thi~u s6 tren dåo Bali ctla Nam Duang tb! ngay Tet Nguyen Dan ctla h<;> co th~ xåy ra Mt cu luc nao trong nam vi lich ctla h<;> cm co 210 ngay. L!ch (tieng Vi~t), Calendrier (PMp), Calendar (Anh ), Kalender (Na Vy) deu bat nguon tit tieng g6c La Må Calendarium vm nhieu nghla: Ngay d'Au tien phåi trå tien 1m cho mon nc;J då vay, ngay d'Au ctla thang 12. Ngtem Hoi Giao lay nam 622 lam nam d'Au kY nguyen, ch<;>n Am l!ch lam moc thm gian, co 12 thang trong m9t nam, thang chiin co 29 ngay, thang le co 30 ngay, VI v~y tr<;>D nam cm co 354 ngay hay 355 ngay, it han tAy lich 11 ngay. Ba-TU va A-PM-Hån ciing theo Hoi Giao nhung h<;> co lich rieng, van m9t Dam 12 thång, tinh theo Am l!ch nhung 6 thang d'Au m6i thang co 31 ngay, 5 thång tiep 30 ngay va thång 12 co 29 ngay, neu nam nhu~n duc;Jc 30 ngay. M6i nam h<;> ch<;>n ngay 22 hay 23 thång 3 lam Tet Nguyen Dan, lich nay duc;Jc Ba-Tu ap dt.IDg tit ngay l~p qu6c tm nam 1925 thi chÅm dUt, khi dong h<;> Pahlevi len nam quyen ch<;>n

Phåp Am Xuån Ky Mao 1.99

ngay 1/1 duong l~eh lar) Tet Nguyen Dan. Nam 1978 M quyen Pahlevi b~ sl:!P d6, Ba-Tu dimg l~eh Hoi Giao trå l~i nhu truC1c kia.

dinh nhu ehai m~e ehuqe, thien eiru, b~u eua ca eC?P, ... trong 3 ngay Tet, hC? kien eii' quet dC?n nha elta, vl. sq tai l«,?e se theo rae di måt.

Vimg DOng Nam Å, eae nuae theo Ph~t - Uio - Nho giao thi don Tet Nguyen Dån theo l~eh Tau. Can ca vao truyen sir, ngUm Trung-Hoa då an Tet vao thoi Tam Hoang Ngii De nhung m6i thm an Tet khae nhal:! Nha Ha (2205-1766 trucfC Tay lfch) thieh mau den nen ehC?n thång D'lln tae thång 1 åm l~eh d~ an Tet, Nha Thuong (1766-1122 truac Tay lfch) thieh mau trang nen d6i Tet vao thang Siru tae thång eh~p d~ an Tet. Dm Tåy Chåu (1122-256 truac Tay lfch) Ua sae do, ehC?n thång Ty la thång 11 lam Tet Nguyen Dan. Dm DOng Chåu Li~t Qu6e, Dac Kh6ng Tir theo nha H~ låy thång 1 lam Tet Nguyen Dan nhung khi fu ThUy Ho/mg th6ng nhåt thien ~ (256-206 truac Tay ljch) thi d6i l~i Tet vao thång 10 eho tm khi nha Han lam ehU Trung-Hoa (206 truac Tay lfch - 221 sau Tay lfch) theo Kh6ng Tlt ehC?n thång 1 åm l~eh lam Tet Nguyen Dan va giii' måi eho Mn ngay nay.

<7Tl(li Nioh Ba: Ngay mang m«,?t Tet dån ehting dimg Le Tiep Xuån, co d6t phåo tre. Tl:!e d6t 3 eåy phåo tre d~ khai mon van con duy tri eho tm nay. Trong 3 ngay Tet kieng eii' khong noi nang b~y b~, tranh lam be da d~e vl. sq xåu eå nam.

<7Tet Nguyen Dan cua Trung-Hoa va Vi~t Nam: Tu khi thu hai d«,?e l~p (939 sau Tay lfch), dån t«,?e Vi~t Nam då d'lln d'lln eåi bien nhilng phong tt;te do ngUm Tau mang tai tu thm Bae thu«,?e, nhung van duy trl. my tl:!e eho tm ngay nay' NgUm Tau eling nhu ngUoi Vi~t, vui xuån don Tet khong ngoai 2 ml:!e dich: t6ng el!u, nghinh tån vai cae phong tl:!e tien dUa ang Ho ve troi ngay 23 thång eh~p, ruae T6 Tien ang Ba ve an Tet vm con ehåu trong 3 ngay Tet, phong tInh, tåo d~a, phong mon, mling tU6i, khai tai mon, eting gia tien, v.v .... deu mang ehung y nghIa tren. Vm eå 2 dån t«,?e Tau Vi~t, Tet Nguyen Dan la ngay quan trC?ng nhåt trong nam, vl. thång gieng theo d~eh hC?e la D~a Thien Thåi va ngay Tet la Tam Duong Khai Thåi, trm dåt må ra Sl! ~ vuqng, eåy co sinh soi nåy nå, v~n v~t quån binh, bi~u hi~n Sl,l bOa sinh giii'a v~n v~t. Vm hang tin da Ph~t Giao, hC? elt sat sanh, va an ehay trong ngay mang m«,?t Tet d~ to long tbanh kinh vm Trm Ph~t, vl. ngay mang m«,?t Tet eling la ngay via Ph~t Di L~e, v~ Ph~t eau doi, d«,? thC trong eoi Ta Ba M~e Phåp nay. <7T~i

Dai-Loan: Nhilng ngay Tet Nguyen Dan, ngUm Dai Loan råt ky vi~e lam be da d~e trong nha vl. hC? tin ding do la dieu xui qu&y, båt 1<;1i, mang sl! ngheo doi Mn trong nam, Ngoai ra ngay Tet khong duqe dimg mau trang, eae lo~i dao nhC?n, duang trang eling phåi nhu«,?m mau truae khi Slt dl:lllg. <7T~i Quång DOng: Tu giao thua, tre con Quång Dong

thuang ni nhau thånh dom di ehUe Tet cae gia dinh d~ duae tien li-xl.: eung m phåt tai - 1<;1i ~ ~u lai, dåy la 1m' ehUe eua mqi ngUm trong nhilng ngay Tet. Bu6i ehieu eu6i nåm, sau khi eting te, an u6ng xong eå nha dUa nhau di le Chua, xem ehq hoa su6t dem eho tai sang mm ve nba, sau do t6 eMe co b~e nho trong gia

Phap Am Xuån RY Mao 1.99

~t heo, rUqu d~ te Th'lln Thånh gC?i la

<7T~i Trieu Chåu: Tu 25 tai 29 thång eh~p mC?i ngUai lo dC?n d~p nha elta d~ an Tet. Dan ong phåi hm toe nha an ngan, dan ba phåi xe long m~t. Dem 30 Tet bila cam doan tt;t eu6i nam, Truae khi giao thua ngUai lOn phåt tien li-xl. eho tre con, dån xuån lien (cau doi chUc Tet) truae elta nha, hep nue duqe d6t llta su6t dem. D~y nap gieng l~i khi då låy nuae du dimg, Dem giao thua, mC?i nha deu d6t phåo mling Tet, Ngay mang m«,?t Tet ngUm Trieu Chåu cm danh rieng eho gia dinh.

ca

<7T~i Phuc Kien: Dem 30 Tet, ngUai PhUe Kien dong elta khong tiep khaeh, Nha nao eling d6t truae elta m«,?t eåy den IOng gC?i la Di~m Mon ThU Dang d~ cam an khaeh khong quåy dy gia ehU trong dem nay . MC?i ngUoi be quan tm sang mang m«,?t khi nghe phåo n6 ebao Tet mm må elta. Trong nha ngUai PhUe Kien tu mang m«,?t tm mang ba Tet deu co eling ong ba vai måm ngii sae gC?i la Tue Thl,le, hang ngay nha dimg cae mon an då dC?n eling d~ an sang gC?i la lin cam qua nam, barn y la nam nao eling co cam d~ an.

ca

Tom l~i Vi~t Nam eling nhu Trung-Hoa, ngay T et la ca h«,?i t6t d~ gia dinh doan tt;t, d~p d~ con ehåu nha M n eong on eua T6 tien, ang Ba, that eh~t tinh mau mu lien h~ thån t«,?e tl! bao dm . <7Tet tl(li Trieu-Tien (eao-Ly): Theo sir li~u thi dån Cao-Ly då an Tet Nguyen Dan vao ngay mang m«,? t thång gieng åm l~eh tu nam 651 (thl ky thu 7). Phong tl,le nay van duae duy tri eho tm ngay nay . Den the kY tM XIX Cao-Ly ehC?n ngay Tet Nguyen Dan lam qu6e le, dån ehling vui ehai thoå thieh. Thai gian Tet keo dai tu 15 tm 20 ngay vm nhieu eu«,?e vui duae t6 eMe truae va sau Tet. Tu nåm 1895 ehinh quyen thu h~p tMi gian ngm Tet cm con 4 ngay, tae la tu 30 thång eh~p tai mong 3 Tet. Cling gi6ng nhu Trung Hoa va Vi~t Nam, dån Cao-Ly råt ton trqng cae nghi le, phong tl:!e co lien quan M n qu6e gia, dån t«,?e, xom lang vai cae t~p tl:!e ehUe Tet, eling te t6 tien d~ tuång nha eong on sanh tbanh duang dl:!e eua ang Ba, Cha M~, tM eling Ph~t Trm, vieng thiim mo må ngum qua e6 trong gia dinh ... , d~ that eh~t tinh gia t«,?e, hC? hang. Trong 3 ngay Tet, ngUm Cao Ly giåi tri bang nhilng tro ehai tao nhå nhu ehai ca nhåy, dQe binh tha, viet eåu d6i, treo bang Tet trong nba eling nhu t~i eae eong så.

71

Nhieu gia dlnh gi/m co an Tet t61 fiim tMng gieng, HQ råt eoi trQng ngay dllu nåm, t6 ehue an uong linh dlnh, mo ehay dan trong nha, ntae eae v~ Su Sai, ho~e thlly eting den lam le. Dåy la quan ni~m ehung eua Cao-Ly vi hQ eho rang ba ngay Tet eang vui thi nåm m61 se dUae sung tue, buon ban tl$h vu<;mg, lam ruQng trt1ng mua. Ngoai ra t~i nong thOn, dån ehting con mo hQi DOt lira lua ehuqt, ngay ram thang gieng mo hqi don trang m61 dllu nam , <:rTet M6ng-C6: Tuy la dån du-m1:le nhung ngum Mong-C6 van vui Tet don xuån nhu eae dån tqe khae t~i Å-ehåu. HQ diIng åm l~eh va Tet nhiim ngay dllu tien eua m~t trang trong nam mai, keo dai ba ngay nhung co nhieu noi dån ehting an Tet nguyen eå thang gieng. Thuo xUa vi dieu ki~n v~t ehåt khong dUae aoi dao nen ngum Mong-CeS an Tet bang thue an ngQt nhu banh kyo, nhung k~ tir khi vao lam cM Trung Nguyen (12791368) håp th1:l nen van minh Han tqe nen biet diIng them cae lo~i t~t (tr,m, bo, heo, .. ), bo sita, eae thl,!e phåm d~e-sån d~ eting te trong ngay Tet. Ngoai tM do Ulaarnbaatan dån so 435,400 ngum, eae thanh phO khae thua thcrt dån eU vi hQ van lam nghe ehån nuoi, song du m1:le, euqe dcri gan lien vai dong co va blly gia sue, vi v~y theo phong t1:le eeS truyen {Ter SagaanxarJ, nguai M6ng-CeS dqi eho tai ngay 30 mai dQn dyp leu tr~i, gi~t giu mQi thu va m~e qulln ao m61 d~ don Tet. Cae Dlnh, Chua, Mieu, Am eling dUae sira sang s~eh se d~ eting te. <:rTet Nh~t-Bån: Hi~n nay t~i eae thanh pho lan, ngum Nh~t don Tet theo duang l!eh, nhung hllu Mt dån ehting t~i nong thOn van don xuån theo Tet eeS truyen am l~eh nhu Trung-Hoa, Vi~t Nam va Cao-Ly. HQ eling nhQn ~p lo ehuån b! Tet tit thång eh~p, dem giao thita ngum lan tueSi trong gia dlnh co tueSi h~p v61 con giap etla nam m61 se la cM te khi eting giao thita, Ph~t Trm, TeS tien, Ong ba va Thlln Hep. Måm le v~t eting giao thita sau do dQn xuong d~ eå nha dng an 11(y phuae. Tit dem giao thita eho tai het Tet, t1(t cå Dlnh ChUa, Nha Tha deu mo eira d~ dån ehting tm lam le, eting bai. T~i Chua suot dem giao thita dOt eåy co thuoe, danh 108 tieng ehuong, dåy la phong t1:le eeS truyen etla ngum Nh~t, con so 108 tieng ehuong tUQ'Dg trung n6i thong kheS etla kiep nhån sinh, danh 108 tieng ehuong trong lue tong el,!u nghinh tån ham y xua dueSi n6i thong kheS etla nam eu d~ don ~n nåm mai h~nh-phUe, t~ VUang. Sang mong mqt Tet, ngum

72

Nh~t di le Chua, Nha TM, ra bi~n don Nit Thlln M~t

Trm, di thåm hOi ehUe t1;lDg lån nhau ... T~i thaoh ~, ngay mong mQt Tet eae ngaoh nghe k~ eå hQe sinh deu eir hanh nghi thUe mo hang dllu nåm. Con n6ng dån ra thåm ruqng hay vo nui eh~t eui vao sang mong hai, cae dqi eUu hOa xuåt haoh ngay mong sau Tet. Trong ba ngay xuån ngum Nh~t eling teS ehue nhieu tro ehoi, nhung vui nhqn nhåt van la mua lån, mua rong, håt xuang, dien ~eh.. , tåt eå khong vuot qua giai h~n thulln phong my t1:le. <:rTet An-DQ: M~e du nhieu viIng co l~eh trlnh an Tet rieng bi~t nhung eå nuae deu eir haoh ehung ngay hQi Holy d~ mitng xuån vao ram thang hai åm l~eh, Thang hai åm l~eh, mien Bae va Trung An trm bOt l~, khap noi nhitng eanh dong lua mi, lua m~eh glln t61 ngay g~t, bOng lua vang rl,!e, huang lua m61 theo gio toa mui thom ngao ng~t khap nai lam r~o rt,te them long ngucri dang no nue don ngay hqi Holy. KMp eae lang xa, thOn åp deu ehuån b~ nhitng dong eui lan M dot vao dem giao thita. Roi Tet den, gicr giao thita duqe danh dåu bang ånh lira bitng sang khap nai, tåt eå mQi nguai våy quanh dong lira ca håt, nhåy mua mitng nåm m61. T1(t eå mong tay, mong ehån, nhitng nam bqt mi diIng kY eQ thån th~ deu dUae quang vao lUa M tåy xoa nhitng da bån eua con ngum trong nam eu va hy vQng ~n duae sl,! m61 me, tot d~p thanh khiet trong tån nien. NgQn lira dUQ'e dot eho t61 sang d~ khir trit rna quy kh6ng t61 quåy pha con ngucri. Ngay hQi H61y duae khai m~e vao ngay mong mQt Te't. Ai ai eling quen Mt nhitng phien muqn d~ vui ehoi nam mai. KMp noi den d~ sån nhitng thung bqt pha dtl mau sae d~ t~t vao nguoi båt k~ thån sa, gia tre, nam nit, ai hUng duae nhieu bQl mau hQ tin se g~p nhieu may man trong nam m61. Trong nhitng ngay Tet hQ dai nhau bang nhieu mon ngon v~t l~ va uong mon rUQ'U eeS truyen gQi la ntou khang ep tit la eåy. <:rTet Mien-Di~n: Nguoi Mien-Di~n gQi thang gieng theo Ph~t l~eh la Tagu nham vao thang 4 duang l!eh, d~ an Tet trong 4 ngay tit 13 t61 16, thang 4. Tåt eå mQi ngum va e6ng so deu nghi vi~e . Nhitng ngay glln Tet ngoai vi~e sam sira va trang hoang nha eira, ngum Mien-Di~n con ehUa trong nha r1(t nhieu nuae d~ t~t vao khaeh trong ba ngay Tet. Nuae doi v61 hQ la v~t thieng lieng, thanh khiet va tin rang nuae se gqi rua Mt nhitng da bån, xui xeo etla nam eu, d~ don mitng nåm m61 v61 may man, toan vyn. Phong t1:le t~t nuae vao ngay Tet gQi la Thing Yan, da co tit thm vua Narasipate (1254-1287). Ngum Vi~t ehoi eae lo~i hoa Mai, Dao, Cue vao d!p Tet, thi ngum Mien-Di~n eling diIng hoa d~ trang tri nha eira, t~ng nhau bang cae lo~i hoa Padauk {gan giong Phåp Am Xuån RY Mao 1.99

hoa Mimosa), Myeza va hoa Li (con g<;Ji la hoa Zyzyphea tua tl!a nhu hoa ThUy tien). Trong ngay Tet lap ngl1m. 1&1 tu6i thl di chua le Ph~t, tham vieng lan nhau, tnii l~i thanh nien nam nil o thanh pM rfft vui nhqn, hq an m~c qulo ao s~c s6' t6 chUc xe hoa dien banh va co xe cho mrac di kem, hq t~t nuac VaD nhau ca håt, bO reD rfft nao nhi~t.

erTet Do-Thåi: Ngum. Do-Thåi gqi ngay Tet la Hanukhak, keo dlii 8 ngay VaD thang 12 dUcmg l!ch hang nam. Nhiing ngay Tet dån Do-Thåi t6 chUc håt TMnh le trong nha tho, nha nguy~n, t6 chUc cuqc chai nai cong cqng, nha nao ciing cam 8 cåy nen duoc th3p sang, hq quåy qulo dum anh sang cua nen clu nguy~n, an u6ng, chUc t1,lDg lan nhau.

erTet Lao: Ngl1m. Uo an Tet gi6ng ngl1m. Mien. Hq gqi ba ngay Tet tir 13 tm 15/4 ducmg l!ch la ngay Hqi DOn MUa ngay ca nuac diu dao cho mUa thu~n gio bOa d~ duac tning mua. Ngay hqi diu mUa hay la Bun-PiMay ciing gi6ng nhu t1,lC ~t nuac o Mien. Sap Tet ngl1m. Uo dl! trii nuac trong nha, nuac thay phåo trong dem giao thira t6ng cl!u nghinh tån. Vao Tet ngl1m. Uo VaD Chiia lam Le Te Nuac cho cac tugng Ph~t, k~ ca cac V! Tang Ni trong chua, cac V! bO lao chuc sac trong thon xa roi mm khai hqi vui chung cho mqi ngl1m. bang cach dqi nuac lan nhau. Nuac thay cho 1m. chUc t1,lDg, nuac mang sI! vui ve, h~ phUc den cho mqi ngl1m. trong nam mm. T~i thu do V~n-Tugng va cac thanh pM 1&1 co phong h,l.c phOng sanh cac loai v~t nhu chim, rua ca d~ gieo phuac lanh cho mqi ngl1m. trong nam mm.

erTet Ba-Tu va A-PM-Hån: Vi ciIng mQt phåi trong Hoi Giao nen Ba-Tu va A-PhU-Hån an Tet glo gi6ng nhau, vai quan ni~m Tet la thm. gian hoi sirih cua v~n v~t. DU don Tet theo ducmg l!ch hay l!ch Hoi-giao, ngum. Ba-Tu van thea cac t~p t1,lc c6 truyen nhu bay c6 ban vm 7 mon nhu tao, le, toi, hoa ~ ly hucmg, nuac cMm lam bang mlm lua ml..., tren ban co bay nhiing dong tien bang vang, b~c, mqt hO nuoi ca, mqt ngqn nen va mqt tffm gl1cmg. Tfft ca ham y ve sI! giau sang, h~nh phUc va tI! soi gucmg d~ sUa minh trong nåm mm cho duqc t6t hcm. Dåy la c6 t1,lC cua Ba-TU truac khi d~o Hoi du nh~p VaD nuac nay. Trong nhiing ngay Tet, nguoi thea Hoi giao d~.t them quy~n kinh Coran tren ban ti~c, con ngl1m. ngo~i d~o thl an k~o, trai dy va hoa thay fUqu VI d~o Hoi dm u6ng fUqu. Gio giao thira cua Ba-TU va A-PhU-Han khong nhfft thiet phai dUng nUa dem, rna tuy thuqc thea cach tinh cua l!ch Ba-Tu, vi v~y no co th~ xay ra Mt cu gio giffc nao trong dem ho~c ngay. Tet Ba-Tu va A-PhU-Han keo dlii 5 ngay va hq r{(t kieng cil s6 13.

erTet Mien: Ngl1m. Mien an Tet gi6ng Mien-Di~n va Uo tir ngay 12 tm 15/4 ducmg l!ch gqi la Tet Cholchnamthmåy. Vi~c chufu b! don Tet ciing gi6ng cac nai, nghi le c6 truyen cua Mien la t1,lC dap mii cat. Vao ngay mong 5 thang 4 ducmg l!ch cac Vua ChUa den tm dl! le dap mii cat o doi Bapenh trong tinh Kampongcham. Nhiing cuqc vui t~p th~ dUac t6 chUc t~i Nam Vang va cac thlinh pM 1&1 nhu mua lån, sU tu, håt du ke, dua thuyen rong tren song Tonglesap. T~i cac soc, phum nam nil chai tro nem bOng gon rfft vui ve hao hUng. erTet Thåi Lan: TfUac kia dån Thåi Lan an Tet theo phong h,lc P~t Giao Ti~u Thira gi6ng nhu cac nuac Mien-f)j~n, Uo va Kampuchia, VaD trung tulo thang 4 ducmg l!ch, gqi la Tet Song Cam, phong t1,lc nay ngay nay chi con duy tri t~i tinh Chieng Mai. Hi~n dån Thåi don Tet nhu Tåy phUcmg VaD ngay 1/1 dUcmg l!ch, nhung hq lam le don giao thira tir ngay 24/12 va an Tet cho tm mong 1 thang 1 ducmg l!ch mm cMm dat. erTet Phi-Lu~t- Tån: Dån Phi ciing an Tet theo Tåy phucmg nhung ngay hqi 1&1 nhfft trong nam gqi la AntiAtihan duqc t6 chuc VaD h~ tulo thling gieng. Trong ngay hqi dån chUng ciing nhu du khach deu keo nhau ve thanh pM CalibO tren dao Ganay d~ tham dl! ngay hqi c6 truyen. Anti-Atihan bat nguon tir phong t1,lc cua dån da den thi~u s6 tren dao, trong ngay hQi hq an m~c qulo ao tr~ thea ki~u ngum. trung c6, tay dun khien. dåo, mac co ve hinh dlu låu. Khach tir cac nai ciing nhu t~i d!a phucmg deu an m~c d~p de, loe lo~t dien hlinh quanh thlinh pM vm xe hoa va co giam khiio cMm di~m, pMt thuång.

PMp Am Xuån

RY Mao 1.99

Tet Nguyen Dan d6i vm dån tQc Vi~t Nam la ngay hqi 1&1, mang nhieu y nghla thieng lieng trqng d~i co gia tr! tinh thlo va tinh cam nen duqc t6 tien ta cMp nh~ va lun truyen den ngay nay. DOi vm cac dån tqc tren the gim noi chung va ngl10i Åchåu noi rieng, vo hinh chung tfft ca ciIng g~p nhau trong quan ni~m doi ngum. tram nam la mffy, ciinh pM du trong thfly ciing nl!c cum., nen ai ciing t~o d!p vui chai thoa thich, vi khong mqt ai co th~ biet duqc ngay mai ra sao. Hcm nila trong bu6i xuån ve tram hoa dua no, tiet trm. {(m ap, ciinh v~t xinh tuai gqi moi, long ngl1m. ciing r~o Tt!c truac nhiing d6i thay cua thien nhien nen sinh ra niem tin va hy vqng. HOi v~y du trong nam cii thån ph~n con ngum co l~ d~n laD dao vi hoan ciinh, hC? van c6 gang g~t bO Mt d~ vui xuån mm, xuån ch~ng rieng ai, xuån cua mqi nha: xuan di trdm hoa r~ng xuan den trdm hoa cuO'i trutYc m4t vi~c di mai tren dau da lx,zc roi chtY båo xuan tan hoa r~ng her dem qua san trutYc ~t canh mai. (thO eua MOn Gille ThlØn SU) Muc)ngGlang

73

D~ ... ~ ... ~ ... ~ ... Mu6n tåu Ng<?c Hoimg Thln la Tåo Vi~t T~~Na-Uy

Chang C<?P vita di Nang Meo l~i tOl Buoc sang nam mOl Theo truyen tMng xua Tåo ve dång so Nhung thln e sg Ngai trach be t6i Sao m~y nam roi clling tMy ve trm. T~u trinh c6ng vi~c Thln r~t la tiec Nhung chång d~ng ditng Ng<?c Hoang khoan dung Thln xin t~ tQi ... Sola Tet tOl Cac chuyen phi thuyen Deu ch~t nhu nem Chen chån kh6ng n6i Thln von yeu duoi Nen phåi "hai-ka' ,.(1) May rna Iqp gia Thln xin ra mat Lm. noi truoc nMt Xin chUc N g<?c Hoang: Thilnh th~ an khang Song låu mu6n tu6i .. . K~ tu cai bu6i Vugt bien ra di Den dugc Na Uy D~ cuyen 6n Tram dieu hån ron Onm xa n~ai . L~nh leo xa xu6i Tieng tam kh6ng biet Ngoi nm xo rep Long ~ ng6n ngan Nho nuoc nho lang Than buon vo k~ Ngay Tet ngay le Nhang khoi l~ tanh Tre b~n h<?c hanh Lan cay trå nq Thln l~i cang nho Bu6i ch'åu hang nam Nho cå long nhan Va nho cac nang ... (tien nu)

Ma danh c~u v~y Thm. gian dua dåy Nam Dln vita qua Vi~c rep vi~c nha 74

Het con be ooi Truoc them nam mOl Thln xin dugc tåu C6ng vi~c nam chåu Tinh hinh trong nuoc Thln xin tåu truoc Ve chuy~n Vi~t Nam Dång cQng tham tan VIn con thoi th6p Chling dang tom gop Tiii sån quoc gia T~u xe xåy nha DO la nhet tui Tro d6i mOl cUQi Chling dang hån rao Chång co rna nao Them tin hi ng<?ng Ba daa ~y song N6ng dån khap nm ViIng len quyet doi ÅO com quyen song Thln xin håo dQng CiIng vOl Ng<?c Hoang B<?n chling hi~n dang Phil ritng hån bi~n Bu6n l~u thuoc phi~n G6 quy, d'åu thO Dan em cao ho Ban lu6n håi dåo Thln chång noi lao Dåo Hoang - TruOng-Sa Do t6 tien ta Bao dm. xåy dt!ng Ma nay hi chling Cui m~t l~ng thinh ~ quan tUy minh Trung cQng cuang chiem Vi~t cQng lii diem LUOng g~t lung tung Dang vao dUOng ciIng Chling va sam Mi: Thå til giåm tQi Ton trong nhån quyen Chi co ke dien Tin loai do t~ Gia thln xin k~ Cac v~ til nhån La nhiing Cao Tang Nam chåu ngu:ang mt?: Hoa thuqng Quång DQ Tu~ SI, Tri Sieu Vi~t cQng dånh lieu Mo cUm cm troi Thln cling xin noi Them Th'åy ~t Ban Chling cling d'åu hang

Thå TUy Tri Tt!u Khap nm tiep cau Them th'åy Thi~n Minh Roi phåi gong minh Thå th'åy Kh6ng Tånh Thån phl:lC D~o H~nh Cua b~c chån tu Trong n~c - ngoai til van lu6n Tinh TMc Cac Ngai dling bt!c Sa giå Nhu Lai Xå thån ta d~i Cau dm. - phl:lc D~o Thln xin bao cao Con nhieu Sl phu Chång sq lao til Chång d'åu b~o lt!c Tri tMc Mt khu~t TTt!c di~n d~u tranh CQng sån phåi danh Chao thua lili buoc Thln xin k~ truoc Tien Sl h<? Doan Viet Ho~t danh mang Can truOng chfnh trt!c Con them mQt bt!c Trang Sl, luang y Kho ai so bi CiIng Nguyen Dan Que Thln cling r~t n~ Cac v~ Kinh Kha Ng nuoc - thil nha Quen minh ~n buoc Tro ve lln lugt Khoi nghla d~u tranh Danh cho tan tanh Di~t tru cQng phi Nhu chang h<? Ly T ong th~t la hay Rua m~t rua may Cho dån t~ ~n Ban ngay to r~ng Vugt n~c Vl1gt bien Thoat dugc l~i lien Tro ve chien dåu Roi Ph~m Dac H~u VOl Ph~ Van Thanh L~i con co anh H<? Tr'ån r~t tre M~nh Quynh ten se Ghi vao su xanh Them D6 H6ng Vån Anh hiIng khang chien Van Mu6n h<? Nguyen Vi~t cQng khiep kinh Dam d6i m~ng minh

A

qua" Phåp

Am Xuån Ky Mao 1.99

CUu dån cUu nUoc Du chUa d~t duqc Chien tMng vinh quang Anh himg lu~n ban Phai dåu thanh b~i Quan tr<.>ng 13. cai Khi phach hien ngang Sir sach san sang KMc ghi ca tI;lng Gio thån xin cting Duqc bao can qua TInh hinh ben nha Nam Dån bi dat Tir vung Dc>ng Thap Sang qua H~u Giang KMp ca phfa nam Båo bung lii l\1t Nam cung tMng c\1t Vin con båo giong Than rat dau long Thuong dc>ng bao qua C9ng san gieo h<.>a Gio them tai troi Och nUoc khap noi Vung Thanh Ngh~ Tinh Båo l\1t ~t biM ~p toi lien rnien NM cira ghe thuyen Cu6n troi hu h~i Quang Nam, Quang Ngåi Blnh DiM, Phu Yen Cting bi tiep lien Måy con båo lon Km tUQng ca chon Dåu biet doan xa Dl} bao d6 rna Phong ngira tranh båo G'ån sang nam Mao ChUa het thien tai Lti 1\1t dai dai Khanh Hoa, Ninh Thu~n Phan Thiet den nhiing Binh Tuy, Vting Tau Chang co noi dåu Thoat con båo t6 Cira nha s\1P del Sinh m~ng thuong vong Duong xa, rU9ng dc>ng Ghe thuyen hu h~i Thån tuong trinh l~i Kinh xin NgQc Hoang Cho nUoc Vi~t Nam Qua can bao "do" Va båo gio Cling se l~ng yen Thån Tåo xin nguyen

ca

Phåp Am Xuan Ky Måo 1.99

D<)i on Thanh Thuqng Gio th'ån deli huong Sang dao Nam Duong Bi6u tinh xu6ng duong D<)c tai l~t del Tuong Su-H~t-To Cung dam c~n th'ån Han ba ch\1c nam Gio phai den t<)i Nho biet sam h6i M~ng s6ng duqc tha Neu Vi~t c<)ng rna Um duqc nhu the Th'ån se k6 te Xin voi Ng<.>c Hoang Cho chting ~m mang: L~p cong giam t<)i Th'ån xin tåu toi Vung trung My Chåu Thien tai ng~p d'åu Doi ngheo toi tå Båo "Mitch,,(2) cting då Tan pM khap noi Song phu, dat truN Vo cung tham kh6c Chi trong phut ch6c Ung m~c cu6n troi Ba ch\1c ngan nguoi Chet oan vo t<)i Sang chuy~n be b6i Cua ngai tong-tong Meo chu<)t long vong Cac nuong thu ky KMp ca nuoc My Ban tan xon xao Qu6c Mi dan chao Lu~n ban bu<)c t<)i Chuy~n dåu den n6i Can n<.>c danh don Ngoai vi~c nUoc non Ngai con du hi L6i ~i cae em CU oanh mc>i tuoi Ngai eting eon nguoi Dåu da ho~n thien? Qu6c Mi nhieu chuy~n Doi truåt phe ngai Thån hOi thir ai Nhin dUQc chuy~n do? Ng<.>c Hoang eting ro Nhu th'ån Tåo dåy Hai 6ng su6t ngay Håu·m<)t m\1 Tåo Cling lam tr<.>n d~o M(>t vQ hai chc>ng Voi Bill Clin-ton

Th'ån råt thOng cam! Gio th'ån xin ~Q1 Sang xu Trung Dong Sa-Dam xep xong Cåm Lien Hi~p Qu6c Xet noi giåu cåt Vti khi h~t nhån Uio då nhieu l'ån Chiu rN l~i ch6i Ngang buong qua d6i Danh phai ra tay Truoc Jul(3) måy ngay My, Anh khai chien Phi co, hoa ti6n Ao ~t tan cong Th'ån råt dau long Nguoi dån vo t<)i Dåu co l'åm 16i Gio phai chet oan Kinh xin Ng<.>c Hoang Xet cho to ro T~i b<)n d'åu so Gåy sl} chien tranh Dirng bat dån lanh Chet thay b<.>n chung Nhån dåy th'ån cting Xin k6 sa thoi: Tuc c'åu the gioi Th'ån me nhat d<)i Bong da Na Uy M9t phan la vi Mau co sac ao Cai noi rna Tao An d~u o nho T~i con yeu co Bi thua vong m<)t D<)i Phap hc>i Mp D\1ng phai Ba Tåy Tr~n chung ket nay Phap an råt ng<.>t Tro ve xu "NC}t " Noi Tao dang nam Gia l~nh quanh nam Nhung rna yen 6n Chi hoi l<)n x<)n Buu di~n, nha bang Su6t ca nam D'ån Han ch\1e V\1 euOp Chting no tUam tuOp Thåy tien la ham KhOng cmu di lam Chi cha euOp gil}t But cun het ml}c Chang dam l~m blln Sq Tao ba than U thån xi x<.>n

Con vi~c quan tr<.>ng Nay thån xin thua Ng<.>c Hoang vo tu Giup cho dån Vi~t V6n giong han ki~t Quet s~ch c<)ng no Dl}ng l~i co dc> M~nh giau - tuoi dyp Gio than xin phep Bai bi~t ha-de(4) Go-tin-b~c-ke(5)

Vi vira nghe tieng Gio thoang meo .. meo .. Duong the nam meo Chac da vira toi Tåo ba trong dQi Neu rna tre låu Chi nUoc dUa dau Nghe dtia tieng "NC}t" Truoc khi than d<.>t Xin chuc Ng<.>c Hoang Nam meo buoc sang G~p nhieu dui de ... Xuån Ky Mao 1999 Tåo Ba va Tåo ong phvng sOQn

(dia chi lien Ill-c: http://www.@.tåokongs.)

Tieng Na Uy co nghia . 13. qua giang, di ke xe .. (1)

(2)

Båo "Mitch" då tan pM

vung trung My, cac nUoc bi n~ng nhat gc>m co: Nicaragua, Honduras, El Salvador, Guatemala, Costa Rica, va Panama (theo thOng ki cua LHQ thi gan 13.000 ngum thi4t m{lng, hem 17.000 bi mat tich, hem ba tri4u ngum phåi song cånh man trm chilu dat, va hang tri4u mdu rUQng dat bi nui truai la chOn vui, chua tht phlfC Mi canh Itk.) (3) Tieng Na Uy co nghia la Le Giang Sinh. (4) Tieng Na Uy eo nghla la chao ~m bi~t. Tieng Na Uy co nghia la quay tro l~i, tro ve ch6 cti.

(S)

75

Viet NalD • Klem f)Qt

Noi den Xuån la n6i den khi trm Åm ap, cånh v~t xinh tuai, long thanh thm, duyen m~n rna, nhu trong thi tll' cua Ng6 Chi Lan, doi H~u Le, the kY 15:

YXutin Uån la de tai v6 cimg phong pM trong van chuong Vi~t Nam, du la van chuong binh dån hay van chuong båc h<:>c. Xuån tuqng trung cho sl,! d6i mm, cuc?c tuln hoan ctla vii tr1,l, thien nhien. Xuån la tu6i tre, la sinh ll,!c cf6i dao, lii suc s6ng yeu doi, sl,! chinh ph1,lc cUc?c doi. Ngl10i xua da tim tM vui trong nam thång, mua Xuån van dUng dau:

X

Xulin du phl1o'ng thdo dia Ht:;l thl1ång nguy~t ht:;l tri ... Thu dm Hoang hoa tUu Dang ngam Bt:;lch tuyer thi. Nhung d6i v6i nhiing nguoi kh6ng con c~u nhiing h~ 11,ly, nhiing rang buc?c phien toa i ctla cuc?c doi roi, thi du cho thoi gian nao, nam thång nao chang nua, Xuån den hay Xuån di, ding chi la mc?t ~p di~u ctla vii tfl;l, nhån sinh nhu 1m tha ctla Thien su Man-Giac (1052-1096) thuc?c dong V6 Ng6n Th6ng (do I Ly).

Xuan kM, bach hoa lt:;lc Xuan dao, bach hoa khai .. . SI/ trI/c, nhan tien qua Liio tung, dau thl1qng lai Mt:;lc vi Xuan tan, hoa lt:;lc t~n Dinh tien, tt:;lC dt:;l , nhat chi mai. Nghla la:

Xuan di, tram hoa r/:lng Xuan den, tram hoa cl1m ... Trl16'c mat, vi~c di miii Tren dau, gia den roi Cha bdo: Xuan tan, hoa r/:lng her Dem qua, san trl1a-c, m9t canh mai ...

76

KhI trm am ap, dl1f!m hoi sZ((J'ng Thap thoang lau dai, ve ac vang Rem liiu [{u lo , oanh h6t gi6 DØu hoa phat phm, bl10m cMm hl1o'ng.

Ånh hucrng Lao Trang trong tårn hon thuoog tl;lo cho con nguoi sl,! thån nhien, phiing I~ng : Thu an mang truc , Dang an gia Xuan tam ho sen, ht:;l tam ao ... V6i khuynh hucrng tinh cåm, tru tinh trong Chinh Phl,l Ngåm Khuc, thi kh6ng th~:

Sum vay, may luc tinh ca Chdng qua ben goi, m9t gia m9ng xuan. V6i Cung Oan Ngåm Khuc, tu6i Xuån rÅt quan tr<:>ng v6i sinh khi cUc?C dm:

Canh xuan, hoa chum chlm chao Gi6 dang, thOi da CQ'l dao, gh(!o mai. Khuynh hucrng th~ hi~n ro net trong DOl;ln Truoog Hn Thanh cua Nguyen Du: M6i tinh mua Xuån, nhiing khac khoåi, phien 11,ly ctla m6i tinh d'llu nang Kieu da an såu su6t 15 nam trm hru Il;IC, kho rna phai mo dugc:

... Ngay Xuan con en dl1a thoi Thieu quang chln ch/:lc da ngoai sau ml10i Cå non xanh tøn chan trm Canh le trang dilm m9t vai bOng hoa ... Cao Ba Quat (1854), mc?t nha tha trao phling n6i tieng thoi tien bån tM kY 19, tUng tMt bl;li lien mien tren duoog khoa cir, c6ng danh, d~ roi cu6i cimg lam quån su cho gi~c Chåu CMu, ch6ng Il;Ii trieu dinh. Tånh tu kieu, ngl;lo ml;ln, khiing khai. tl;lo cho 6ng di tårn ly "anh hung gid tl1ång" ki~u Don Kuichote: Phåp

Am Xuån KY Mao 1.99

NhØp the c~c, bat khå vo van tlf? Chdng hay ho ding nghl møt vai bai... Huong chi: Minh da d6 tu tai Ngay Tet den, eling møt vai cau doi.

Doi ding: "CW nMn gian chi pMin gia, phong nguy~t tinh hoai, To'i the thU't;mg chi phong 1u'U, giang hO khi cot." Viet VaD giay, dan ngay len cøt Hoi mi! rnay: &}ng dat hay hay? Rång: hay thi thØtla hay Khong hay, saG l{li d6 ngay tu tai? ~a nay, em win chiu ngai! (trTch Chu Thon thl t<,:!p)

Nguyen C6ng Tru (1778-1885) con ngucri tieu bi~u eho lap nho si thm d~i Nguyen so, ehåt ehUa trong ngum mi?t nhån sinh quan vfrng chile, nhin m9i bien ehuy~n eua eui?e dm qua lang kinh l~e quan, yeu dm l~ limg: Ngay xuan thong thå, tinh thOi ca Thay chUng chdn trau, danh eling U'a TU'ång [{jm ba chu rna chai vøy B6ng choc nen quan, da sU'ang chU'a? Den n6i khi noi Mn tinh dm, un tu, k:hae khoåi, nhung tårn bOn 6ng van trong sang, Ianh m~nh, d"liy tin tuoog: Xuan sau, mang mang, tac thien dia Giong ti dau? vo ånh, vo hinh Cu to mo quanh qudn ben minh Khien ngdn ngdn, ngO' ngO' du ch,mg. Nguyen Khuyen (1835-1910) von III mi?t V! tue nho, d~i bi~u eho lap nho si euoi eimg, eho nen dang trUae

nhililg d6i thay khi tiep xue vai tAn trao, 6ng thucrng co giqng ehåm biem eay nghi~t, ehua eMt: Kia hØi Thdng Binh tieng pMo reD Bao nhieu cir Uo vm den trea Bii quan tenh hech xem dua trai Thång be lom khom ghe Mt cheo Cay suc, cay du nhieu chj Mm Tham tien cøt miJ Mm anh lea Khen ai kheo ve tro vui the Vui the baD nhieu, nh~c My nhieu

Tr"lln Te Xuong (1870-1907) m<?t trong nhililg nha tho trao phling khet tieng Vi~t Nam vao h~u ban the kY 19, timg ehang kien bao nhieu eånh ngang trai eua bu6i giao thOi, khi nen tång nho hge suy thoai va con ngum eh~y theo nhililg dam me, tMe lo~n etla nen van minh co khi, danh mat eå nhililg gia tr! nhAn bån etla minh: Ung l~ng rna nghe no chUc nhau ChUc nhau tram tudi b{lc dau rau Phen nay ong quyet di buon coi Thien h{l bao nhieu duc gia trau. (ChOc Tet)

Thm di~m do, con ngucri hoang mang eimg di? truae eui?e song: XuAn ve con ngum van kh6ng tim duqe nhflng hoan l~e tAm hon, truae d6i thay nam thang: Cung nhU' ai, ta chUc may lOi ChUc cho het thåy khap trong ngoai Vua, Quan, Si, Thu: ngU'Oi muon nU'ac Sao dU'flc cho ra cai "Giong Ngum". Truae eånh Xuån. truae tinh ngum, nba tho Vi-Xuyen van th1ly nhieu ngang trai: Thien h{l xac roi, con dat pMo NMn tinh b{lc Mm, l{li Mi voi. Trong eånh nh<?n nh!p eua Mua XuAn, van nhieu ttli nhl,le, dau buon : Xuan tu trong ay m6i ban ra Xuan chdng rieng ai, khap mqi nha Di di!t ngoai san trang pMo chuØt Om som tren vach buc tranh ga Chi choa, chi choet, khua giay dep Den thUi, den thui cung 1U'f!lla Dam hoi khap nai, nai co' quøn: Rång Xuan, Xuan win the day rna?

in tang bao

Thm gian thi ca tr6i qua, bao nhieu eånh "dong di, Xuan ve", nhung con ngum etla thm quoe pM, gia vong van ngan ngili, dau dOn truae eu<?e tang thuong: Ta l{li cung nhau g~p giJ Xudn Xuan di, Xuan [{li, bier bao lan? Xuan ai! co hilu cho chdng nhi? GiU'O'ng mat rna xem cuØc chuyln van! (TrTch VI Xuyen thl t<,:!p)

(VI XUYEm thl v6n t<,:!p)

Chu M~nh Trinh (1862-1905) thi kh6ng the, von noi da tinh, tårn hon lang m~n, dam me, nhung eui?e song r~t rao yeu thuong, nen thucrng khai thae nhililg de tai trii tinh e6 di~n. Thanh Tårn Tai Nhån thi t~p eua 6ng da khai thae Truy~n Kieu tren mi?t binh di~n khae. Mua XuAn, vm 6ng la mua tinh ai: Mua Xuan, ai kMo ve nen tranh No nuc dua nhau Mi D(lp Thanh PMn b{lc, ngøm ngui ngU'Oi ch{n sUOl Duyen rnay, run rui kMch ba sinh .

Phåp Am. Xuån RY Mao 1.99

Hllu het con ngum song trong hoan eånh nhi~u nhuong, tao lo~n, luAn ly en thi tieu rna, rna d~o dac mm thi con qua xa l~ vm h9. Kh6ng con tim th1ly con ngum song r~t rao etla thm thanh binh, th!nh tr! nua: Tin, Xuan sdn co canh mai do Chdng lich, nhung rna cung biet Xudn . Cu<?e khUng hoång ve nhån sinh va nh~n thae etla con ngum trUae lan song ca nMn cM nghla va duy ly cM nghla vao tien ban tM kY 20 t~i Vi~t Nam, da khien eho gim tri thUe hoang mang eimg d<? Thien ducrng da mat, le song eh~p ehcrn, tuong lai thi trong tråi. Tårn tr~ng

77

cua Xuån-Di~u thOi tren chien Ul m9t di~n hinh ro r~t nMt: Xuan dang den, nghTa la Xuan dang qua Xudn con non, nghTa la Xuan se gia Va Xuan het, thi dbi toi ding mdt. T~t

ra, nhiing Mt man cua con nguOi trong thm dl,li do cm la sån pbÅm cua khuc quanh l!ch sir, khi rna h9 dong khung trong thap nga, kh6ng quan tAm gi Mn sinh hOl,lt xa h9i. Tha tien chien mang n~ng tlnh cMt do : Toi co cha dau, co dqi dau Dem chi Xuan lt;li chi them sau Vm to i, tat cå deu vo nghTa Tat cå khOng ngoai nghTa kh6 dau . Hay co khai thlic gi xa ll,l chang nila, ding nhu CM Lan Vien khai thac de tai vong quoc cua ngum Cham thuo truac: Huyen Tran oi! Huyen Tran oi Huyen Tran! Mua Xuan, mua Xuan, mua Xuan roi, Gib' day tam vt;ln bOng trbi nå Rieng co long ta khep lt;li thOi! Den nam 1944-1945, thi thm cU9c da d6i thay nhie u, dåt nuac chuy~n mioh, tri thUc bilt dllu tim ll,li gia tr! can bån dich th1!c cho chlnh mioh: LUf!ng Xuan trbi dat, vui chua her Song nhf giong hang, nuac chåy ao Song dbi lai lang, han dat do Nhfp dbi vbi vqi, giong song cao N ghe dbi thå fflt;lnh , van the nui Nghe dbi chuyln fflt;lnh lila trang sao .. . Tha Xuån hoi do da di vao nh!p song dl,li chliog, xa h9i va nhAn qum: Ba qUiin ben duemg xep ao ndu XOn xao Xuan y cht;ly ve dau ? Ve dau thieu nil cong vai ru,lng Qua kh{(, tuong lai, ganh truffc sau ... Thm kY do, van chuong Vi~t Nam da bilt dllu chuy~n sang khuynh hu6'ng xa h9i. Tha tro thanh tieng noi quen thu9c, rung cåm truac snc song dang len: M6i ndm Xuan ve day! Hoa noi gi vm ngubi? Lang ngubi chilc nang Mm Hoa noi hoai khOng thOi. Tårn hon cua con ngum khi da dam say vao nhiiog ganh dua vm dai, vm hoan cånh, k~ con duang tioh ai, vai XuAn tioh, vm thuong yeu dl,lt dao : Em nhu co gai My con xuan Trong trang, em chua !dm b/!-i tran Xuan den, hoa ma, hoa rru)n nå Gai Xuan giil l/!-a tren phong vdn.

ca

M9t so lao dllu vao cU9c tranh dåu, nguqc xu6i, l~n d~n vm cU9C dm phieu bl,lt :

78

Ru ao phong suong tren gac tr9 l4ng nhin thien ht;l don Xudn sang.

Thi ca lang ml,ln m9t thm da qua, nguon tha mm tro thanh nh!p song manh li~t : !Mt gøp hoa tuoi len run rdy Tren canh Xudn nho, co Xudn non Co ai gå; y trong Xudn cu Ben vt;ln hoa tuoi, got tuoi mon. Trong t~p Tioh Que cua Han ~c Tir, nhiiog ehuy~n tioh tha dl,li duqc trioh bay v6 cimg sinh d9ng. Tårn bOn lang ml,ln råt tre trung, rao rl,lt: Til giD Xuan di, giD ht;l ve Em thuOng gå; gam moi tinh que Khai thlie nhiiog nguon tioh cåm trong dai song gm thien nhien, nm thOn da, dlly tioh ngum, thi bao gia ciing sAu d~m, chan chna hon: Da thay Xuan ve vm giD dong Vm tren mau ao gai chua chOng Ben hien hang xom, co hang xom Nguffc mat nhin trbi, doi mat trong. Dåt nuac vao XUAN doi vm nhiiog ke say sUa trong cu9c song, sinh d9ng khac thuang: Da thay Xuan nong thilm khilp noi Ben duemg n?n ra tieng vui cubi. Trong niem vui mua XuAn, thoang thoåog co n6i buon vong quoe: Hom nay con Xuan , mai la Xuan Rur;u uong say, ro; nhfJ co nMn Co ve Chiem-Quoc, nhu Huyen Tran . Qua nhiiog thi phåm dan giåi o tren, chliog ta nh~n tMy ding: hllu het thi nhAn Vi~t Nam, trong suot qua trinh sang tac cua mioh, thi XUÅN van la de tai phong phU va Mt t~n. ThOng thuang thi co hai nh~n thne khae nhau: Ho~c khai thlic nhiing net sinh d9ng da dl,lng, phong phU cua Mua XuAn, ho~e tim nhiiog mAu thuån giiia ngol,li cånh va n9i tAm, nhiing khac khoåi cua tAm hon, vm giong tha trao phliog va tril tinh.

Klem f)Qt

OSLO

cå GI LJ;o.?

OSLO

cå GI LJ;o.?

Tie'ng Nuoc Toi mQt chudng trinh phat thanh bang Vi~t NgU do nglioi Vi~t thyc hi~n. Xin mai quy dong huong don nghe våo mOi toi thu ba tu 19.45 giO d'n 20.30 gio tren bang tan FM. 101.1 Dia chi lien IQc: TELLUS RADIO (Vietnamesisk Program) Postboks 244 Sentrum 0103 Oslo PMp Am Xuån Ky Mao 1.99

IK

GlaC Nam K1ta (Di v~ qua khiJ)

em hOrn do lanh lam. Vita tan så ra, t6i h6i hå di; s" tre ehu;en xe eu6i ve nha . C6ng vi~e lam Mo tuy tM v~, nhung eiing ehÅng kem phan våt vå. Nhl1t la nhiing tuan le lam ca dem nhu hOrn nay . T6i ehÅng biet Mn m?m ånh truyen hinh la gl. Ci?ng them mi?t ly do khae nila, la lue nao eiing phåi vi?i va eho ~p ehuyen xe di~n eu6i eimg trong dem, du ding trai dang l~nh eong.

D

Trm l~nh Him. L~i co gio. Nhiing ng<?n gio ben nhu luåi dao len loi qua de lap ao d'lly, ehui t~n vao da t~t d~ day nghien ga dan 6ng ve mui?n. T6i håp tl1p bu6e di va suyt nga ml1y lan km bu6e len vIa he. Cu6i eung roi eiing t6i tr~m . T6i xu6ng h'llm du"e vai pMt thl xe t6i, ditng l~i va må elta. T6i bu6e v6 nhln dao dae tim eh6 vang ngum ngoi eho yen tInh. Chuyen xe eu6i bao gia eiing vang khaeh. D6i km cå toa ehl co mi?t mlnh t6i. Nhung eiing co lue Mp dam thanh nien vita å pub ve, ehting tro ehuy~n 16n tieng, thlnh thoång la bet um sUm. Th~m ehi km thåy mlnh ngoi im, chting con keo tm ch<?c pM th~t la phien. Nhung lan n'lly tren xe chl co mi?t ngum khach. ang ta ngoi å cu6i toa va duang nhu dang ngil g~t. T6i yen chi tim cM ngoi å dåy ghe d'llu, chl mong sao dU"c yen 6n cho tm luc ve Mn nha d~ ngil. Nhung vita ngoi xu6ng ghe t6i l~i buon ngu ngay . Roi kh6ng cuoog l~i dU<;Jc sI! m~t moi, t6i da thiep di kh6ng biet luc nao. ChÅng biet bao låu thl co nguai g<?i: - M~t lam hå? T6i må mat ra nhln quanh. Khach van vang. Chl co dieu khac l~ la ngum dan 6ng ngil g~t km nay dang ngoi c~nh ben t6i. ang ta l~i la mi?t ngum Vi~t, tu6i di? tren dum sau mUoi. ang di?i mi?t di non ni den ri?ng vanh gan nhu mu6n che lu6n cå d6i mat obo ti hi. Chiec khan choang len mau trang nga nga quån quanh e6 ml1y vong, nhung kh6ng dåu du"e ehiee dim nh<?n hoat, kh6ng råu, chla ra ngoai nhu mi?t lao phil thuy xu Ba Tu. T6i ngo ngae VI kh6ng biet co phåi nguai l1y vita noi chuy~n vm mlnh.

ang ta obech mi~ng cum:

-odåy ehl t6i vm c~u. Kh6ng le t6i hOi rna. Phåp Am Xuån

RY Mao 1.99

Ngum n'lly noi ehuy~n kY el;1e qua . T6i d~ nhom bO di thl 6ng ta l1n vai t6i xu6ng, nhln thÅng vao t6i. Trong tich tae t6i ehqt nhu quen mlnh la ai . nghe loang thoang ben tai tieng ngum dan 6ng

~y

mat Chl ben

c~nh:

True Thu

- ang hOi t6i hå?

T6i hoi rong mlnh km nghe tm ehil "ma " l1y. Chilc 6ng eiing doan dU<;Je y nghl cua t6i, nen noi tiep: - qu yen chi. T6i kh6ng phåi la rna dåu. Noi dting hon, t6i chua phåi la rna VI t6i chua chet.

- qu eu an tårn rna ngoi. Xin 16i e~u, t6i lå dua hoi qua. Gi<?ng noi 6ng ta m6i ng<?t ngao lam sao. T6i bet giån ngay rna kh6ng hi~u t~i sao. Thåy t6i ngoi im, 6ng v6 vai t6i nhe nh~ va hOi: - Qua khu bao gia eiing d~p phåi kh6ng e~u? T6i nghl chilc ngum dan 6ng n'lly da g~p chuyen chi thåt b~i hay danh ml1t eai gl quf gia lue con tn\ nen gia m6i tiee nu6i nhu v~y . T6i kh6ng dap lai 6ng, rna chi d<?c len hai cåu tho t6i v6n thui?c san: Co ai di nguqc thOi gian cil Xin nMI dum lai ky ni4m dau Nguai nao do da viet ra hai eåu n'lly, hÅn phåi la mi?t nhån v~t lang m~n Den m6i co y nghl mu6n di ngu"c thai gian obu the. Mi?t lan nfra t6i l~i b~ nguai dan 6ng d<?c dU"c tu tuång: - qu nghl ding con ngum co th~ di ngu"c dong thai gian dU<;Je kh6ng? - Kh6ng! T6i dap nhanh va ro, y chitng to sI! m~t moi . . - T6i biet mi?t ehuy~n ve con ngum co th~ di xu6i duqc dong thai gian. T6i ng~o 6ng ta: - ChÅng h~n chung ta dang di xu6i theo dong thOi gian dåy chång? ang ta kh6ng cum. - Kh6ng! Chuy~n k~ ve mi?t ngum chl trong vong dåm muoi phut da di xu6i ~p dong thai gian v6i 20, 30 nam. - ang noi gi6ng chuy~n c6 tfch qua. - Phåi. Nhung ciing la mi?t chuy~n ngl;l ng6n. T6i khl!ng l~i. Phåi roi. T6i nh6 la da dU"c nghe å dåu eåu chuy~n nhu v~y . - Co phåi ehuy~n mi?t ngum nam ngil du6i g6e cåy, mo thåy dU"c vi~c tuong lai, hay kh6ng? Ngum dan 6ng g~t gil: - Phåi. qu ciing kha lam. Nhung cåu co ob6 cåu chuy~n l1y tl!a la gi kh6ng? T6i e6 nh6 mi?t cMt. Nhung km do d'llu oe t6i ehl d'lly ap nhiing mau ehil lam Mo, nhilng hinh ånh cac ph6ng

79

vien gm. ve lam tai li~u. Ma cAu chuy~n c6 tich thi kh6ng.

chang dilng d6 tr~ng, dilng lam ph<> rna, dilng chien chinh thi gio nly chang dAu sap chet.

- 6ng noi di. Chuy~n do ten gi?

Hoi keng thu ba vira dUt. Ben tai chang co tieng chån dao pbU b\1oc den glln:. Han hit m<?t hai m~nh, chilng d~ gia dao len. Roi m<?t tieng het lan. Chang biet daa dang h~ xu6ng va dlu chang se lia khoi c6. SI! sq hai dAng len den t<?t cimg. Chang thet len th~t lan nh\1 tieng tbet cua m<?t loai thu clln sI! s6ng.

- M<?t giåc Nam Kha. T6i v6 tran, keu a len m<?t tieng. - Phåi roi! V~y rna t6i cling chång nho. Nhung dlu du6i lam sao? T6i quen måt roi.

Cling chinh tieng thet åy da lam cho chang tinh giåc. DO cm la m<?t can rna. M<?t can rna th~t hai himg. Ben - Con lAu. T6i tr~m cu6i, nlta tieng nlta mm ve tOi. c~nh chang, noi ke van con ch\1a chin. Thi ra chang cm nam ngii d\1qc chilng nåm, m\1m phUt. Roi ng\1m dan 6ng bat dlu Nhung trong khoang thm gian ngan k~. cu6i nåm ngh e tuy~t d5 ngiii åy, chang da trai qua biet bao Thuan Vu Phon, m~t han nhieu bien d6i cua cu<?c dm. Tit luc thi thOn tOng ch! eao T!nh Nguyen, ThW ST si dol Duong dl thl bl d6 tr~ng nguyen cho den khi sap b~ hong. Tr~n duong tro ve cbem dlu. Roi chang rimg minh sq cu6i nam nghe tuyet d6 qu~, vua chån non vua bai, nghi tm kY thi vira qua neu chang trang n6i buon hoang sa dol lå, ghe vao m~t gac d6 tr~ng nguyen th~t, co le ket qua cåy Hee nou k~ d~ ån . nhiing thång ngay dang da cling se nh\1 giåc rna kia. Trong luc cho nei k~ chin, ding tr6i qua hiing ho. Vu Phon dl vao gloc ngu Nghi the roi chang I~i bang long vm long nh\1 can thac hi mol m$t. Trong gloc ngu, vi~c thi hOng cua minh, va tit do chång trong mua d<?ng thu phong anh thoy minh thl do mang den c6ng danh nlta. Ngl10i dcri nghe x6n xao song v6 Trong Nguy~n, dUQc nho ve sau d~t ra hai eAu tha tren doi minh lang dong. Vua go C6ng Chua va Giac Nam Kha, mijng Ml binh bo lam quan Thåi Thu 6 voi s6ng dai bi~n r<?ng BlIng con mdl d~y lhay minh u·ang lay quQn Nom Kha, cal t~ co ben bO bao dung? m~t vung r~ng lon. Sau hay van la ao m<?ng la d~ cm tfch nly. vai nåm chung sang, vQ trong rna \10C kh6n cimg! cheng chang dUQc dua K~ xong cAu chuy~n, ngl1m dan 6ng con tral dau leng. Nhung con gi ngoai bien ai nhin t6i im I~ng. f)<?t nhien xe ch~y ngay vui chua dUQc bao voi I~nh limg tuyet s\1ang? ch~m I~i roi dilng hån lr\1Oc m<?t do~n låu thi co tin quån glQc chim kh6ng buon I~i d\1oog dang slta chlta. Vai phUt sau, xe tran sang bi~n giol. Duc voi mua xuån tha h\1ang. I~i tiep tI;tC ch~y . Tieng heinh sat khua Vua cu chang lånh blnh len d\1oog rly t~o thanh nhiing åm cu6i nam nghe tuyet d6 dl d~p giQc. Phe må ben thanh c<?c c~ch cMi tai trong di ch~nh long nho cO' h\1ang tu glå ve) d~p con tho kh6ng gi an im lim glln nh\1 thåu su6t h\1ang xuAn van con do x6ng ra trQn moc . C6ng åy. ngl1m bien bi~t ngan ph\1ang! chua nhin theo huong doan quån xa dan, leng T6i ngam nghi m<?t hoi roi ngo m6ng Tuy Anh, 1998 quQn th6t m~t nlem dau. lung len trlln xe. T6i noi nh\1 d~ tu RUQu tl~n hanh van cen minh nghe: d9n9 dåu dåy. - Hai m\1ai nam hay dam ba phUt, chång qua cm la m<?l khoang thoi gian dai hay ngan tuy theo di t\1Ong cua Bo dao my nil dt;l quang Mi chUng ta. Phåi the kh6ng? D~c dm ly bil mii lhu(/ng (hoi Tuy ngga sa truemg quan mt;lc tie'u Co tieng trå 1m ben c~nh t6i: Cr5lai chinh chie'n ky nhdn hOi - Uling v~y. Neu cu xem chu6i thm gian dai måy m\1ai nam cm la d6i ba phUt, la m<?t tfch tac hay m<?t phlln Va ph<> rna da chång bao gicr trO I~i, vi ngay tr~n dlu ngan sat na, thi chling ta dåu phåi b~ tAm lam gi khi tien chang da b! quån tM bilt d\1qc. ChUng dem chang cu<?c s6ng nly cm la chUt t~m bq; co cling nh\1 kh6ng. ra phåp tr\1oog xlt tram. Ba hoi keng vang len Illn l\1ql nh\1 nhac nha cho ke sap chet biet d\1qc cai giåy phUt T6i nhin 6ng ta ng~c nhien: qui bau cu6i cimg cua cu<?c dm. PhUt ch6c åy, chang - T6i da co nghe ai noi nh\1 the cach nay da IAu. Hay t6i nghi toi ngl1cri vq d~p va dua con ch6n kinh d6. da g~p 6ng roi. Nha 6ng dAu? Chang nho ve que cha dAt t6, nho thua nho co cha m~, - Nha cua t6i tr~m cu6i. anh em, be b~ va nhiing ngl1m quen. 6i! Phåi chi - Kh6ng phai

c~u

sap tm nha roi sao?

a

a

a

a

a

80

Phåp

Am Xuån Ky Mao 1.99

- Nha t6i cling fl tr~m cu6i. Sao t6i kh6ng biet 6ng? - Kh6ng. Nha cua c~u fl tr~m d'l\u. Nha t6i mm. la tr~m cu6i. T6i b~t cum vi 16i noi

chuy~n

da 6ng ta.

- T6i dåu mu6n tranh vm. 6ng lam gi chuy~n fl d'l\u hay fl cuOi. ang ta van noi voi gi9ng thån nhien: - Ai d~t cho do la d'l\u va cu6i. Cai gi la bilt d'l\u va cai gi la cMm dUt. Kh6ng co cai nao cå. Så dl co bilt d'l\u la do co sl! ket tMc. Noi dling hon, di bilt dliu cua Sl! vi~c nliy co th~ la cai ket thuc cua sl! vi~c kia, va lien t1,lc nhu v~y mai. Nglim dm cu cO' tinh gan cho cM n'l\y la khåi di~m, cM n9 la ket tMc. Nhung h9 kh6ng c~u nghl ding m9i bien bOa trong vii tfl,l c~ la SI,C tum hoan va lien t1,lc. Cling nhu chet kh6ng phåi la het, rna cm la d~ bilt dliu m!'?t cu!'?c s6ng khac, ho~c coi nliy, ho~c coi khac. D!,?t nhien 6ng quay l~i cåu chuy~n thm gian khi nay: - Nhu cMng ta da noi qua, dong thm gian co rna xem nhu kh6ng co tru vi~c s6ng voi qua khu hay tuong lai co cbi la kho, phåi kh6ng c~u?

Rai 6ng giåi thich cho t6i biet, la khi trå ve qua khu, la se s6ng vm. qua khu, kh6ng biet gi Mn dm s6ng bi~n t~i vi no thu!'?c ve tuong lai. Chi baD gia trå ve bi~n t~i, nglim ta mm. nho l~i nhililg gi da xåy ra nhu ffi<?t gia:c mo. Sau do 6ng båo t6i nhiim mat l~i d~ nghe thu<?c bai cM va dling m!'?t tram chu Ph~ ngii. Nhung qua m6i 1m tinh gia:c sau chuyen di ngliqc ve qua khu, t6i l~i quen muai ma:y chu. Cang nho it chu chirng nao thi cbieu såu dl vang ding giåm l~i. Cho Mn luc viet l~i nhililg dong chu nliy tru t6i da quen hån m<?t tram chu Ph~n a:y. Duy co bai cM con nho nhu sau: Va hinh va sae. ThOi gian menh mang. C6, khOng . C6 , khang . Tfeh tae. Tfeh tae.

DQc xong bai nliy rai tiep theo ma:y chu P~n kia tru gia:c ngil se Mn ngay. Va m<?ng ve dl vang ... Khi da h9c thu<?c long hai bai noi tren, t6i 11:li thac mac hOi: - Nhung lam the nao d~ trå ve bi~n t~i, khi t6i dang å thm qua khU?

ang v6 vai t6i, noi vm. gi9ng quå quyet: - T6i co cach cua t6i.

Nguai dan 6ng kh6ng dap rna cm hOi: - Da noi thai gian la kh6ng co thi t~i sao cu hOi mai qua khu vm. tuong lai. Dåu chång la qua khu, dåu cMng la tuong lai. D'l\u la cu6i, cu6i la dliu. Sao con chua tMu bi~u. Vå l~i, dua con nit co biet tuong lai minh nhu tM nao rna tim dch d~ trå l~i. Dih quan tr9ng la c~u nen h9C cho th~t thuqc m<?t tram chu Ph~n a:y. Kh6ng co no, c~u chång th~ vuqt duqc thai gian. C~u thlt d9c l~i llin nua xem sao.

T6i hai kh6i hai: - Chilc 6ng vita che duqc cbiec xe nhu trong hl? phim "trå ve thOi tuang lai" chling!

T6i nham mat d9c cho 6ng ta nghe chång tbieu m!'?t chu nao. Sau do t6i hOi: '- T6i nho t6t chU?

ang la:y ngon tay cm len thai duong: - Ta:t cå deu do å dåy. Hay quan tuång tm. vi~c da xay ra. Cuong quyet. G~t het m9i t~p ni~m khac ra ngoiii. Den m!'?t luc nao do c~u se s6ng l~i ngay trong thm gian a:y.

ang ta v6 vai t6i rna kh6ng trå 1m. T6i d!nh hOi them ve chuy~n di VaD tuong lai tru 6ng l~i lac vai t6i.

T6i Hk d'l\u: - DO cm la ly thuyet. Tren thl!c te, con ngliai van s6ng xu6i thea dong thm gian, vm. t6c d!,? va gim. h~ ngan ngili cua no. T6i kh6ng tin con nglim co th~ vuqt duqc thm gian.

- Da Mn trl:lffi cu6i. Mm anh xu6ng xe.

T6i ng~c nhien: - Don giån v~y sao?

T6i ngo ngac nhin quanh rai buoc ra ngoai. Chång con hanh khach nao ngoai t6i.

- Cai don giån nha:t d6i khi l~i la cai kho khan nha:t. Lang bieu kY gi1,lc t6i la:n såu VaD nhililg ph~m vi xa T6i quen ding minh vita chåm ch9c 6ng ta.

Cai lac vai th~t m~nh lam t6i må mat ra. Nglim tai xe dUng truoc m~t t6i mlm cum.

l~.

- ang gia ngai cimg toa vm. t6i dåu rai? T6i hOi. Anh tai xe to ve ng~c nhien:

- T6i ra:t mu6n thlt m!'?t 1m cho biet.

- ang gia nao?

- Neu c~u cm mu6n "thU" th6i, t6i e kh6ng d~t. Chuy~n nliy phåi th~t tårn th~t long h9a may mm. co ket quå.

- ang gia co di non ni r!'?ng vanh.

ang ding noi, cai "muon" cua t6i ding chin muai. Rai kh6ng kem duqc long, t6i buqc mi~ng trå 1m: - Phåi. T6i ra:t mu6n.

Nhu chl!c nhcr ra nglim hanh khach a:y, anh dap: - ang ta da xu6ng xe trucrc khi tm. do~n duang slta chua. Anh ta noi tbem:

- T6t liim.

Phåp Am Xuån

RY Mao 1.99

81

- Nly anh. T6i nghe eånh sat noi la co nin h<? theo doi 6ng Uio fly xem co oha elta gi kh6ng, thl tMy liio di vao mqt nghla d~a r'Oi bien mflt lu6n sau mfly diiy mq bia. Dem nao eh~y ehuyen xe euoi, t6i eling thfly Uio xuong tr~m fly. Tit do di vao nghla d~a rflt g'An. Anh biet 6ng ta a? T6i lae d1\u im l~ng. TMy the' anh tai xe ben noi: - T6i thfly anh ngiI ngon, kh6ng no danh thue. Nhung anh hi~u eho, dåy la tr~m euoi. T6i con phåi khoa cae elta r'Oi ve nghi nua. T6i lf nhi xin l6i, ehao anh ta r'Oi bO di. The' ra t6i da ngiI quen tit lue len xe Mn mai båy gio. Th~t la mqt gifle mo kY l~. B6ng dung mqt eåm giae 00 l~ eh~y suot eqt song lung. T6i nMm thlt va biet minh con thuqe bai cM eimg mqt tram ehu P~ lOa. T6i di vqi ve nha. Vg t6i va dua con trai nhån ~p nghi le mua d6ng da ve tinh thiim 6ng ba ngo~i tit ngay hOrn lOa. Tuy v~y, t6i van mO elta th~t khe, tranh m<?i tieng dqng m~nh trong dem khuya. Sau khi thay d'O va rita m~t xong, t6i quyet d~ thl!e hanh ngay mqt ehuyen di ve qua khu. ~ biet duge thm gian ngiI la bao låu, t6i viet ngay thang nam eå lan gio pMt khi fly vao mqt månh gifly nho r'Oi gan o d'åu nam. T6i tat den len giuaog nam. Vi~e truoe tien la nh~m I~i Ilo nua bai cM va nhung ehu Ph~n ngii. T6i bilt d'åu nghl ve qua khu. Ky ue m~nh nhåt hi~n ngay len trong d1\u. DO la ngo~i t6i va mui tr1\u eua nguai. Ngo~i thuaog Mn thiim gia dinh t6i khi con ehien tranh. Dem dem d~i båe hån dm ehitng vao mii d~ giu an ninh eho dån ehting. Ngo~i thuaog ng'Oi nhai tr1\u tuoog nho Mn dua con trai ut da mflt vi pbao eua d~eh. Mui tr1\u thom n'Ong. Nhiing bu6i sang th~t sOm ehua co ai lui toi trong nha, kh6ng khi con lang d<?ng, im lim, mui tr1\u mai th~t la flm eting lam sao. No thom tho. No glo giii, d~m da. No eimg voi tinh yeu thuong eua ngo~i di thång vao tim oe ehting t6i. Nen ehting t6i yeu ngo~i v6 eimg, mqt ngum rflt thuong yeu con ebau. Va eling ehinh vi sI! thllong yeu fly rna ngo~i kh6ng e~u o mqt nm nao co d~ låu dai. CU vai tu'An o nha e~u Hai, r'Oi dam bua ve nha di Tam. Neu kh6ng thl eling ve voi ehting t6i it hOrn. Nhung dåu r'Oi l~i eling tro ve voi måy my con mg Ut. Cbae ngo~i thuong dam ebau m'O e6i cha, I~i ngheo. Hon nua l~i la ebau nqi. Vi v~y rna nguoi thuaog o do låu hon eå. Lue ngo~i b~ sap mflt, e~u Hai ruoe ve nha lo thuoe men eho Mn khi nguoi trut hoi tho euoi. Nay ban tho ngo~i van M o nha eua e~u. Am! Am! Am! Nhiing tieng n6 qua 100 lam t6i gi~t minh thue gifle. T6i mO mat ra. Chi thåy mqt thu anh sang th~t lo mo toa kbap nha. T6i nh~n ra minh dang nam trong mimg. Bflt giae mqt mui quen thuqe lua vao miii. T6i nam im. Thlt

82

l~i khU'u giae mqt l'An nua. Va ehgt nho ra. Phåi! Do la mui tr1\u eua ngo~i. Co bOng ngum thflp thoang ngoai mimg. T6i lang nghe. Nhiing tieng va eh~m nho nho va deu d~n eua be? ngoay tr1\u vang len ngay tren d'llu nam eua minh. M6i 1'An ngo~i ve ehm, ngum thuaog ~y th~t sOm, ng'Oi gia tr1\u, eau va xae vo trong mqt ong d'Ong nho nho, nhu cae ba gia n,mg rang hay lam. Sau khi gia ra eho nhuyen, eae thu fly mm duge dUa vao mi~ng nhai.

D~n d~i båe l~i hån 1\m 1\m vao trong nui. T6i tro minh nghe ngong. Mqt ban tay can e6i xoa nhy len d'llu t6i eimg gi<?ng noi quen thuqe: - Mfly 6ng pbao binh eu ban hoai lam thang nho gil!t minh miet ha.

Co tieng Iqe eqe eua d6i guoe g6 di m6i lue xa d'An. Mui tr'llu eau eiing da loång di. Mqt nguoi eflt ti eng hoi: - Ma xuong rep lam gi do? A! Thl ra la rna t6i hOi ngo~i. T6i nghe tieng ngol,li dap xa: - Tao xuong nflu nUoe pha tra. BOn gio sang r'Oi.

o

Tieng rna t6i: - Ma d~ do, eMt nua tui xuong nflu eho. Ma eu di nam di eho khoe. - Gia eå r'Oi, ngiI ngbe co duge bao nhieu. M'lly dang nam 6 thl thUe khuya ~y sOm lam gi. Van tieng rna t6i: - Con rl,l rna hoi dåu rna lo. DUa n1\y la dua thu nam r'Oi. Co phåi con so dåu. Lue do co tieng con nit khoe re len. Hai nguoi kh6ng noi ehuy~n nua. T6i nghe rna t6i v6 ve dua nho eho bu sUa. DUa be eu khoe nhe nh~ titng quång ngan, ehitng nhu kho e~u vi con ngu b~ pba ngang. Ut sau no mai im hån. Tieng guoe I~i lqe eqe di len. Co le binh tea da pha xong. Khi åy, ben ngoai co tieng tu va keo dai. Ngum ta g<?i thg thue ~y lo com nUoe d~ ehu~n b~ ra d'Ong. T6i tinh nam ngiI tbem eMt nua, thl co nguoi ven mimg keo ehån t6i mfly eai va g<?i khe khe: - D~y! D~y di con! CMt nUa ba m1\y vae cay ra fUqng, m1\y dan d6i bO theo 6ng xuong cay dlft o Ritng Sal. thl ra la rna t6i g<?i. T6i ng'Oi ~y mqt caeh luoi bieng. Nhung sg b~ r1\y, nen danh ven mimg buoe ra. Mo mam mqt h'Oi t6i eling tim duge d6i dep va di ra sau nha. Bu6i sang con qua sOm. Kh6ng khi lanh ll,lnh phå åp vao m~t khien t6i tinh ngiI. Nhiing tang eåy lan vao bOng dem kh6ng thfly ro ~ng. B'llu trm con sao, nhung da thua. d ehån trm phia d6ng ehua tMy co tri~u ehU'ng itng hOng. T6i kh6ng ~p nho hOrn nay la thu måy. O

True Thu

Pbap Am Xuån

Ky Mao 1.99

ThU th~t nam do chlnh xac la nam nao t6i ciing chång con tin la minh nho dting. T6i cm nho t6i vao Gia Dinh Ph~t Tir nhAn ngay U Ph~t Thånh Dl;lO, o m9t khoång thai gian khi t6i con nho lam. NhO den n6i trong kY uc xa x6i cm con ll;li hinh ånh m9t thang be lU9m thu9m, cong kenh trong chiec quan xanh r9ng thimg thinh va dåi qua goi rna cha t6i may dånh cho ngay trqng dl;li: ngoy toi gia nhtJ,p Gia Dinh Phtj,t Ti't. Cha t6i dilt t6i di tren con dllOng cong rqp bOng tre xanh d~ den chUa Ba Phong, ng6i chUa nho clta lang Ma CMu vita mm dllqc xåy xong. ChUa råt d~p, nam tren m9t 16 dåt r9ng pilla cuoi lang, m*t tr110c chUa h116ng ra 00 s6rg Chq Vl;ln. Dl;lO do chien tranh chlla lan tran den que t6i. Ngoi tren them chUa, ngl1m ta co th~ thåy bai cat Tåy An trang phau chl;ly dåi t~n Nlii Dåt. Ngoi tren them chua ngl1m ta co th~ lang tai nghe tieng nll0c suoi Yen chay ft!O rat tir pilla ben kia 00 s6ng v<?ng ll;li.

tuong tan truy,n ngån Tran Trung f)Qo G*p ll;li anh tl;li chiIa sang nay t6i mimg qua. O xu ll;l que ngl1m g*p dllqc m9t ngl1m quen da mimg roi dimg noi chi la m9t ngl1m cimg sanh ra m9t lang, 1611 len m9t noi va sinh hOl;lt chung m9t Gia Dinh Ph~t Tir tir khi t6i con tha åu. Anh 1611 han t6i ft nhåt ciing hai ch1,lc tu6i. Mai toc anh da bl;lC mau, khu6n m*t xllang x6, vang tran ciing day vet nhan. T6i nh~n ra anh ngay m9t phan ciing nha vet s~o nho b&m sinh tren rna pilla ben trai da anh. U Vu Lan nam nay kh6ng d6ng ngl1m dl! bang mqi nam. Du trong chånh di~n con nhieu cM trong nhung hinh nhll anh kh6ng tillch dam d6ng. Anh dUng l*ng le trong m9t goc sAn chiIa, lam bIlm t1,lllg kinh. Anh kh6ng nh~n ra t6i. Ba mllai nam qua trong dm song vm biet bao nhieu thiing tram thay d6i. Ngay biet anh, t6i con la thång be mllm tu6i dau, doan vien clta d9i Dong Nam clta Gia Dinh P~t Tir Ba Phong. Båy gia con t6i ciing da tren mllm tu6i, anh kh6ng nh~n ra t6i lå phai. Khi nghe t6i ke khai ten h<? va k~ ll;li chuy~n xlla, d6i mat anh chqt sang hån len. Anh nho ra ngay. Anh nhin thång m~t hOi låu vao m*t t6i roi dang hai tay 6m cham låy t6i vao long nhll da tirng 6m t6i, timg vuot toc t6i nhii:ng ngay khi t6i con la m9t doan vien mllm tu6i. Khi bu6ng tay ra, t6i thåy d6i mat anh do hoe. Anh khoc nhll vita tim ll;li m9t kY ni~m thån yeu tllång da måt tir låu hay la vi t6i, nhll nhanh cåy v6 tinh khoi ll;li trong anh m9t vet thllang kh6ng bao gia ngu6i dllac. Tan 16, anh mm t6i ve nha ·anh å Dorchester d~ uo~g ml?t ly nll0c va ding d~ biet noi anh å. Toi di theo anh ngay vi rieng t6i ba mlloi _:.n qua ciing con nhieu dieu thac mac t6i can phai hOi anh. Neu kh6ng hOi, ca den khi cuoi dm t6i chilc ciing kh6ng yen long.

Phåp Am Xuån RY Mao 1.99

Tir do toi nhll con chim nho bilt dau t~p håt nhii:ng bai håt thllang yeu va hy v<?ng trong khu vuOn dai day nang åm. Gia Dinh Ph~t Tir thilp len trong hon t6i ng<?n lira d~ t6i kh6ng con c6 dan nua, t6i kh6ng con sq hai nua . T6i co anh, co c~, co bl;ln be. Gia dinh t6i kh6ng con heo hUt nua nhung da d6ng vui, nh9n ~p hån len. Tir do t6i nhll con nai ta tim dllqc dong suoi mat clta dl;lo tir bi dang bat dau roc rach chay qua tårn hon dl;li hl;ln da minh. T 6i cåm nh~n dllqc rang tinh thllang la m9t dieu co th~t va t6i dllqc dl;ly d~ thllang yeu dong IOl;li va chting sinh nhll thllang yeu chlnh bån thån minh. Tir do t6i bal' dau ml?t cu9c song mm. Gia Dinh Ph~t Tir dl;ly t6i cach song bOa minh trong t~p th~, cho t6i thåy dllqc sI! quan tr<?ng va trach nhi~m clta m9t con nguai trong cqng dong xii hqi. T6i h<?c cach mo mang sI! hi~u biet ctla minh trong tinh than Ph~t Giao khoa hqc, khai phong va dung hqp. Gia Dinh Ph~t Tir kh6ng nhung dl;ly t6i lam ngllm phai song cho mqt m1,lc dfch h116ng thi~n va nhån bån nhllng ciing can dåm chåp nh~n nhii:ng kho khan d~ dl;lt toi m1,lc dfch tot d~p do. Sau nay t6i 1611 kh6n len, di vao dm vm bao nhieu kho khan våt va nhung cang gian kh6 bao nhieu t6i cang biet cam an hl;lt giong Bi Tri Diing do Gia Dinh Ph~t Tir gieo trong trong tårn hon tha åu ctla t6i. Nhii:ng dem trang sang chting t6i ngoi quåy quan ben lira trl;li d~ nghe c~ Thu, c~ Truång clta chting t6i, k~ chuy~n ve cuqc dm DUc Ph~t. Nhieu khi rånh roi han c~ con k~ them nhii:ng chuy~n c6 Hch, chuy~n dån gian nhll Tårn Cam, An Khe Tra Vang cho chting t6i nghe. C~ Thu co d6i mat råt d~p va n~ Cllm th~t hien. Mai toc ch! chay dåi xuong vai trong dem trang sang lam tang ve d~p di~u kY va thånh thi~n ctla c~ . Chting t6i thich nghe chuy~n cd tich han la chuy~n d~o, VI chuy~n c6 tich ly kY gay cån han nhii:ng chuy~n song A-N6-Ma, vuOn Låm-Tl-Ni. Nhii:ng du chuy~n dl;lo kh6ng nhieu Den chting t6i thuqc rao ca. Nhieu chuy~n c~ chlla k~

83

xong 1x?n t6i da biet ket lu~n ra sao roi, th~m chi co kW c~ quen, 1x?n t6i con nMc c~ nMo Gi(;mg c~ Thu ngQt ngllO va nhy nhang nhu ngum my cang lam cho nhiing cåu chuy~n thuQc lo~i Tårn Oim tMm phln cåm dQngo Trong nhiing dem vui nhu the, thui'mg la nhiing t6i thu bay, chling t6i ngii dem ngay trong chånh di~n ctla chUa d~ sang mai con tiep t1:lc sinh ho~t. C~ Thu thucrng chling t6i 13m va chling t6i ciing coi c~ nhu c~ ruQt ctla minho C~ nåu com cho chUng t6i an, c~ ~y chling t6i hQC va th~m chi kW di hQp doan, c~ con mang theo ca kim cm d~ 16' co dua nao trong 1x?n t6i b! rach ao quln, tru. dem theo d~ c~ va l~i giiun cho o Anh Nguyen Van Tuån, ngoai la Lien Doan Truång ctla Gia Dinh Ph~t Tir chling t6i, con la Hi~u Truång ctla trui'mg Trung HQc D~ Nhåt Cåp å qu~ Duy Xuyeno Ciing vi la tblly giao nen anh co phln nghiem ng~ hcrn cac anh c~ khlic trong Ban Huynh Truångo Anh san s6c chung t6i nhu ngucri anh cao Ngoai vi~c hu6ng dan doan, anh con må them å chUa nhiing lOv ~y kem cho nhiing doan vien hQc kem å trui'mgo Anh c6 nha rieng nhung thui'mg hay å l~i trong chuao Ngoai nhiing gicr sinh ho~t doan, anh dQc sacho Anh biet dan va håt råt hayo Anh t~p chling t6i håt nhiing bai håt d~o va ca nhiing bai håt que huong rna anh yeu thicho Sau bao nhieu nam t6i vån con nho nhu in dang dåp. ngh~ Sl ctla anh khi 6m cay dan guitar dung håt bai "Nhiing Neo

Duang Vi~t Nam, sualtu Ca Mau thdng tm Nam Quan, ai nhiing neo duang Vi~t Nam ... ta dap duang lang ta, nhdn ai dl cM quen que nha .. o" giQng anh thiet tha trrun åm lam saoo Anh ~y chling t6i danh Morse, ~y chling t6i glit, dong tr~io BQn t6i kh6ng thich nghe anh th6i Morse cMt nao vi anh th6i Morse nhanh nhu gioo M6i lln co tr~i, anh thui'mg la ngum th6i Morse cho tro choi 1600 DQi chling t6i to an la tay d6t Morse, nen khi nghe anh th6i thi 1x?n t6i chång tai nao nghe k!po C6 gang 13m ciing cm ghi duqc vai tieng tit-tit te-te dllu tien rna th6i con sau do thi cm biet nhin nhau rna ooo l~ uao Ca dQi danh cui m~t c~u dl!ng re khinh, lo mo theo måy dQi con gai rna di tim m~t thuo Dåm con gai di dau tru. 1x?n t6i barn nhu dia deo doo Co lln b! dam con gai biet y d!nh nen l~p ke d~ nira dQi dilt 1x?n t6i di vong bu6i, trong kW nira dQi con l~i åm thrun tm låy vong m~t thu dem ve lanh giai. Biel b! g~t, nhung vi la nhiing ngucri gian mac n~n nen 1x?n t6i cm biet danh nghien rang nu6t h~n rna tMio

ca

Vai doan vien c6 t~t hay ng11a mi~ng, trong d6 co t6i, cåm tMy Anh Tuån, c~ Thu xUng d6i vita lua va cling råt men nhau nen c~p d6i anh c~ la vq chongo Nhiing tin tuc ctla bQn t6i tung ra chQc ghyo c~ Thu chång may lQt vao tai anh Tuåno The la mQt bu6i chieu chll nh~t sau kW hQp doan, t6i va cac cu c~u mi~ng an mam an mu6i duqc anh Lien Doan Truång Nguyen Van Tuån gQi len chanh di~n hOi thiim suc khoeo Khi nghe gQi chling t6i da biet dieu gi xay ra va th~m chi con biet hlnh ph~t gi se diinh cho chUng t6i. Trong Gia Dinh

84

P~t Tir, hlnh ph~t tucrng ducrng vm hlnh ph~t kh6 sai

a

la ph~t quy hucrngo DI nhien kh6ng dua nao cm cui dllu nghe anh giang mQt bai tu cach Gia Dinh P.h~t Tu diii chimg nua gicr, sau do hai cåy hucrng diii va to t6 1>60 ~ bao dåm hlnh ph~t duqc thl!c hi~n nghiem tuc va trQn vyno Anh Tuftn con sai c~u Dqi Truång ctla chling t6i dUng canh phOng, thinh thoang danh tieng chu6ng d~ chling t6i l~y Ph~t sam h6i 16i lruno M6i kW nghe tieng chu6ng 1x?n t6i phai l~y mQt l~y o Ciing may c~u Dqi Truång kh6ng thU blin gi 1x?n t6i nen låu låu mai go chu6ng mQt tiengo ngoai dcri dam ch6i, doan vien nh~n lanh

ca

T6i la thang tinh te nen d~ y trong su6t gln gia ran ~y 1x?n t6i, anh Tuån kh6ng he xac nh~n hay phll nh~n tin don ve chuy~n tinh cåm giiia anh va c~ truångo Anh, d~i y, cm trach chling t6i kh6ng lo hQc hanh tu t~p l~i bay d~t nho to chuy~n nguai 1600 Nhung ciing tit d6, t6i d~ YtMy c~ Thu kh6ng con tl! nhien vm anh Tuån, it nhåt truoc m~t chling t6io Neu ai 16' mi~ng nhac l~i chuy~n quy hucrng, t6i tMy c~ Thu m~t do nhu gåc, tay mån me v~t ao diii lam va mat nhin di cM khlic nhu trong truy~n tbling be an cap qua trUng b! bilt qua tang rna co lln c~ da k~ cho chling t6i ngheo T6i ciing My, kh6ng gi6ng nhu anh Tuftn gi~n ph~t chling t6i quy hai cåy hucrng, c~ Thu l~i kh6ng to ra buon hay gi~n gi chling t6io Co lln t6i d!nh noi vm c~ Thu ding nguai dang b! quy hai cåy hucrng la c~ dåy o Ciing may la t6i chua n6i ra da k!p rut lu6'i l~i neu kh6ng thi hai cay hucrng do cMc la t6i huång mQt minho Nam do la khoang nam 1966, 1967 gi doo CUQc chien TMn chua xay ra nhung chien tranh ciing da lan tran Mn lang Ma CMu nho be ctla t6io M6i nha da phai dao mQt can hrun tranh d~no DUng ben ba s6ng, t6i kh6ng con nghe tieng mai cheo ctla cac ghe cM rau, cha hia tra ve trong nhiing chieu nang tat. Trai chieu nhu da xu6ng nhanh hcrn, bOng t6i da ve nhanh hcrn trong san chua Ba Phong tMn thucrng ctla chling t6i. Tieng sung vQng ve m6i dem tit phia ben kia s6ngo Mau hOa chau da thay the cho anh trang vang quen thuQco MQt dem, kW dang ngtl t6i b! dånh thuc båi tieng sling n6 06n ~p th~t glno Cha t6i keo t6i nam sat dåt va ke mi~ng t6i noi nho cho t6i biet la Vi~t CQng dang tån c6ng vao trong åp chien luqc lang t6io Sang ra, kW vita thuc ~y tru. chUng t6i nghe tin anh Tuån, Lien Doan Truång da chling t6i da vang nha sau dem doo C6 nguai bao ding anh bO nha di theo CQng San, nhung ciing co nguai noi ding anh b! Vi~t CQng ve bilt dem di. N gum em gai ctla anh Tuftn la nhån chUng duy nhåt c6 m~t trong nha dem d6 nhung phai tr6n duai hrun såu nen chång ro dllu du6i g6c ngQn xay ra nhu the nao, ngoai vi~c c~ nghe c6 nhieu tieng cMn ngum ch~y don ~p tren nap hruno T6i ch~y xu6ng chUa tru. c~ Thu va cac anh truång khac da co m~t. C~ Thu Mt hoang nhu vita danh måt mQt v~t gi quy gia nhåt dm minho Chua bao gia t6i thåy c~ Thu lo sq nhu v~y o Chling t6i ca do an sap hang trong chånh di~n d~ lam le cllu an cho M~u

Phap

Am Xuån Kj Mao 1.99

Blnh thl1crng khi tr~n chien n6 ra, hOa chåu ban y~m trq anh. Anh Lien Dollll Pho nganh Nam, Huynh Van An, tir can cu phåo binh Hon Bang nii xu6ng lam sang rl,Cc ngtrm thay m~t cho anh Lien Doan Tnroog, chinh thuc cå goc troi nhung dem do thl tuy~t nhien im I~ng. Cå bao cho Ban Trt Sl,C chua va Gia [)lnh Ph~t T\r biet d.ing lang chlm trong bOng t6i. anh Nguyen Van Tuån, Lien [)oan Tnroog Gia [)lnh Ph~t T\r Ba Phong Khi troi chl1a dli sang thl co tieng cM dii bt Vi~t C9ng d9t nh~p lang va toi go cira tim cha toi. CM toi lam Ap nho rong xuan bat di dem qua. M9t bac trong Ban trl100g åp CMu Hi~p thu9C xii Xuyen Trt Sl,C dung ~y hOi anh An co bang Chåu, nhung neu co chuy~n gi quan Toi di gitra rirng hoa chling gi cho thåy la anh Tuån bt trQng thl ngtrm thU nhåt ong bao khong Rl,Cc nå VaD mua xuån bat, anh An nglln ngir m9t luc roi phåi la ong Xii trl100g rna la cha toi. Nbu an ui tu nhån dap rang anh dii duqc tren Qu~n xac Cha va cM toi noi vm nhau dieu gi do Khoac my tir - cåi t~o! nh~n dung la nhu the. Anh An, toi khong nghe ro. Sau khi cM toi ra ngoai la Lien Doan PM nganh Nam Tir nui rirng L~c [)~o ve, cha toi gQi tOi l~i glln va cho toi biet cua Gia [)lnh Ph~t T\r, con la Trung Tiep n6i den Son Giang anh Lien [)oan Tnroog Nguyen Van [)9i PM NghIa Quån cua xii, nen [)9i lam suc gian nan Tuån vita trå ve va bt ban chet ngoai cåu noi clia anh dii danh tan m6i Mo hOi trang manh ao ben do. hoai nghi trong long nhung ai nghI Com tu khong du g~o Xac anh Tuån dl1qc giao cho tIiån nhån khac ve anh Tuån. Anh quyen Lien An d9n tbem rau rirng ... ve nha chOn cåt. Cå ngtroi anh dem [)oan Truoog Huynh Van An cua Ngay thång lam gi an truån duqc dap kin bang chiec chieu nhu9m chting toi, ~o mm dåy it sinh ho~t Am såu VaD tiem thuc dlly vet mau. CMng t6i khong duqc khong biet vi b~n chuy~n ngoai xii Mui hoa rirng thom nUt thåy m~t anh rna cm thåy hai ban chån hay vi giua anh va anh Lien Doan Thuc bån linh con ngtroi. xanh b'lim clia anh lo ra ngoai chieu. Truoog Nguyen Van Tuån khong Cht Thu dang gI;lc m~t len th3.nh giucrng Trai A30 se tan doi thu~n nhau dieu gi do nhu ba con rna khoc. Cht chång con gi d~ dåu nua. Theo xae thån c9ng sån trong xom don diii, nhln ve pilla Anh va cht yeu nhau tir khi hQ moi biet Nbung thång nam ho~n n~n cMng toi, khuyen chting toi blnh yeu, ngay cå tnroc khi anh di hQc su In dåu miii trong t6i tinh va tiep tl;lc sinh ho~t nhu tnroc. ph~m å Hue. Anh cht khong mu6n doan Hoa rirng huong tuy~t voi Anh hUa tir nay se den vm chting toi sinh xao d9ng, khong muon ånh huoog Theo hon tOi thoang thoång. thucrng xuyen. Chting toi mi~ng thl sinh ho~t cua cac em sOm qua nen den ~ vang nhung gan ru9t thl r6i bOi. Nguyin VOn CuOng anh cht khong cho ai biet cå. Di nhien Anh An gitr 1m hUa, danh nhieu thm hQ mong den m9t ngay th~t d~p troi va gian d~ san soc chting toi. Anh ciing c6 ~y chting toi th~t tillch hqp nao do se chinh thUc cong bO voi doan. håt du anh håt khong hay bang anh Tuån va hQC giao ly Cht Thu tl100g tuqng ngay do chting toi se reD len vi m6i tulln du anh an noi khong lun loat bang anh Tuån. mirng ra, se ch~y len ba c6 anh cht rna cMc mirng, se Anh c6 dien xuåt, dong Iqch d~ chting toi vui du khong dling dQc hai ben ducrng l3.ng rna ehQc gh~o co dåu cM kheo leo, khong co dang ngh~ si nhu anh Tuån. Anh c6 r~, se sap hang hai ben e6ng ehua eh3.o anh cht Lien gang båo v~ thOn lang thån yeu cua chting toi, c6 gang Doan Truoog, Lien Doan PM thanh chong vq. Ngay do båo v~ chting toi nhu con chim dllu dan c6 giuong doi dii khong baD gio den vm cht Thu nua. Chiec ao ehting cånh che cM cho dam chim em giua con giong biio. Ve toi rach nho tay eht va may nhung chiec ao tårn hon clia phlln c~ Thu, tir ngay anh Tuån xa doan, cht nhu bOng cht rach se chång ai co th~ va lanh l~i dl1qc. [)am tang hoa thieu nuoc. Chi vcln den vm doan nhung nl;l cuoi anh Tuån dien ra trong nghi le Ph~t Giao tr!nh trQng. hien bOa dii tat tren moi cht. Anh An va Ban Huynh Chting toi sap hang hai ben bat ån tam mU9i eh3.o khi Truoog deu biet dieu do nhung ai ciing c6 tlnh lam nhu quan tai chua thån xae dlly vet d~ cua anh Lien [)oan mlnh khong biet den. MQi ngtrm deu hy vQng thm gian Tnroog chting toi do Ban Huynh Tnroog khieng tir chua se lam cht nguoi di. M~c du anh An båo dåm voi mQi di ra. Chi Thu trong chiee ao lam dai va mai toe roi bai ngtrm la anh Tuån bt Vi~t C9ng bat di nhung vi hai anh di sau quan tai. Tåt cå ehting t6i deu khoc. Anh An la b~n thån tir nho va deu å trong Ban Huynh Tnroog ding im l~ng tr'lim ngåm di sau quan tai. Chien tranh tir Gia [)lnh Ph~t Tir, nen trong lang nhieu ngtrm vcln chl1a do, ciing dii lan tran m~nh, doan chting toi khong con tin hån, van con co ke ban vo tan ra ve cåu chuy~n bt sinh ho~t nua. Chua Ba Phong bt s~p m9t ben va kl;u bat cua anh. Vl,Ce ehUa eiing kh6ng con an ninh nhu truoc. Anh An dang linh va dong t~n ngoai Quång Trt. Cht Thu ciing Lang t6i s6ng trong kh6ng khi t~m blnh yen dl1qc chirng tir giii chting toi d~ theo gia dlnh dQn ra [)a Nang l3.m sau tbang, thl m9t dem tieng sting l~i n6 vang å pilla an. Nghe dåu sau do cht co chong la m9t si quan Cånh vucrn chua. LlIn nay sting khong n6 låu nhu nhiing llln Sat. Gia dlnh t6i eting quyet d!nh rm xa lang Mii Chåu trUoe va eiing kh6ng ehling to gi hai ben dii danh nhau yeu dåu d~ VaD Nam. 100, cm m9t trang d~n ehåt eMa vang len roi tat ltm. •

?

Phåp Am Xuån

RY Mao 1.99

?

85

Toi buoe di tren con ducrng dly gai tre, mang theo trong long ng6n ngang baD dieu thae mae, thae mae ve ehuy~n anh Tutln ra di, ve ehuy~n t~i sao anh Tutln trå ve, ve ehuy~n t~i sao anh Tutln b~ ban eMt, va ai då giet anh. Nhiing thae mae rna tri oe con xanh ngay xUa eua toi elling th~ nao hi~u duqe, nhiing cau hOi do toi phiii cM 30 nam sau, nhån d~p di ehua sang nay va g~p I~i anh Lien Doan PM Huynh Van An, toi mm hi~u ra het sl! th~t.

An

Anh Huynh Van rot them VaD taeh tra eua toi va rot dly VaD taeh eua anh trUoe khi k~ tiep: Anh khong co ehqn Il!a nao khae em ~. Anh biet anh Tutln theo C,,?ng Sån tir khi anh åy di hqe sU ph~m mm ve. Tutln ehe anh nha que khong biet gi, nen anh co khuyen nhu anh tly eling khong nghe. Cu6i eilng anh noi vm anh Tutln la anh tly co quyen di thea sl! ehqn Il!a eua ånh nhung khong duqe lam ånh huång den Gia Diob Ph~t Tir. Anh eling noi ro eho anh tly biet la khi då ra di khoi lang, ra khoi doan thl dirng bao gio ve I~i. Anh khong mu6n anh åy trå ve trong ehiee ao den, trong ehiee non tai beo, trong khAu sUng AK. Anh mu6n eae em måi måi nho m,,?t anh truång Nguyen Van Tuån vm ehiee ao lam, ehiee mli ni nhqn truyen th6ng eua Gia Diob miob. Anh khong mu6n daoh måt hinh ånh Huynh Truång Nguyen Van Tuån dang yeu, dang kinh trong long cae em. Anh eiing biet anh Tuån thuong yeu cae em th~t sl!, nhung anh åy eiing theo du6i m,,?t con ducrng rieng eua ånh, con ducrng rna anh nghlla Ilm I~e. Anh Tuån eling biet anh khong th~ nhån tåm di t6 eao hay bat giam anh åy vi ehUng anh la anh em trong m,,?t Gia Diob, lam b~n tir khi toe con d~ ehOm, dng sinh ra va eilng IOn len trong ngoi lang Ma CMu nho be eua ehUng ta. Anh Tuån Iqi d~g tiob dm eua anh danh eho anh åy qua nhieu. Khi tTUDg d,,?i eua anh dåy lui dam du kieh Vi~t C,,?ng trong dem åy, neu anh mu6n du6i theo giet, hay bat anh Tutln I~i eling eMng kho gi, nhung anh d~ anh ta hoi qua song. Anh cm mong anh åy nho 1m anh la dirng bao gio trå I~i lang ta nfra. Håy d~ eae em yen vui rna sinh hOl;lt, yen vui rna tu t~p. Em con nho khong, bu6i sang hOrn sau anh noi d6i vm mqi ngum la anh Tuån b~ Vi~t C,,?ng bat di ehu khong phåi anh åy tiob nguy~n di thea pilla ben kia. Sau thang sau, e~ Thu vo tiob tiet l,,? eho anh biet la anh Tuån co nho ngum giao lien eho e~ Thu biet anh åy sap duqe Vi~t C,,?ng cm t~ ve ho~t d,,?ng m~t å qu~n Duy Xuyen. Sau khi nghe duqe tin do, anh vita lo Hmg, vita tue gi~n va vita dau xot. Anh Tuån da dåy anh VaD tM khong con m,,?t ehqn Il!a nao khae. Dem nao anh eiing m,,?t miob vm khåu sUng dly d~n va ehiee may truyen tin, di ra khue song e~n ben ben do Chq V~ nam kieh d~ cha anh Tuån qua song. Anh d~ b\;lDg neu Vi~t C<,?ng qua song dong anh se gqi tin ve don xin tiep vi~n va g9i pMo Hon Bang nå xu6ng song, con neu cm m,,?t miob anh Tutln hay vm vai ten du kieh thl anh co th~ tl! lo li~u duqe. Anh khong eho pbep anh åy trå

86

ve lang trong tu eaeh m,,?t Vi~t C<,?ng. y thUe h~ då ebia ehUng anh ra lam hai ngå. Cu6i eilng, bqn anh då Mp nhau ngoai vucrn ehua. Anh Tuån tay elm khAu AK dang hoi qua khue song e~n. Cha anh Tutln len 00 thl anh buoe ra erna sUng VaD ngum anh Tuån va ra l~ eho anh åy dUng yen. Anh Tuån ng~e nhien khi nh~n ra tieng anh. Nhung con anh, anh eiing khong du can dåm ban anh Tutln. S6ng ehet khong phåi la ehuy~n de dang nhu nguoi ta noi dåu em ~. Khi d~g tr~ daoh nhau thl khae, nhung khi giuong sUng d~ giet m<,?t ngum, nhåt la ngum tMn eua miob, khong phåi la ehuy~n ai eling co th~ lam duqe. Anh Mng dung mu6n eho anh Tuån them m,,?t co h,,?i nfra. Anh ra I~nh eho anh Tutln phåi hoi trå I~i ben kia song va the khong bao gio trå ve lang Hm MO nfra. Anh Tutln ehln ehir, suy nghl roi båt thln giuong th~ng sUng VaD anh. Anh khong con ~p noi nang, pMn trln gi nfra, trut eå bang d~n VaD ngum anh Tuån. Anh Tuån gl;le xuong nhu eåy ehu6i vita b~ don ngå, rna khong ban ~p m<,?t vien d~ hay keu len m<,?t tieng. Cling co th~ anh Tuån cm giuong sUng d9a anh nhu anh då dqa anh åy rna thOi. Ban anh Tuån xong, anh tMo khåu sUng AK, l<,?t ebiee ao den va doi dep råu eua anh Tuån, goi ehung l~i va nem ra khue song såu. Lam nhu v~y, anh tin nguoi ta se nghl anh Tuån vuqt tu C<,?ng Sån hoi ve lang va b~ Vi~t C<,?ng du6i theo giet ehet. Quå th~t nhu anh tinh toan, khong ai biet ro, ngoai e~ Thu, la anh Tuån theo Vi~t C,,?ng. Cho den hOrn nay, em la nguoi duy nhåt, ngoai anh, biet anh Lien Doan Truång eua em da eMt dum tay anh Lien Doan PM etla em. Anh gia roi va em eiing då lOn roi, eu<,?e doi t~ nl;ln tren xU ngum khong biet se ra sao nen eh~ng con gi d~ giåu giem eae em. Anh khong h6i h~n nhung se mai måi dau long. L!eh sit du dang yeu hay tan nhån eiing la l~eh sit. Anh la huynh truång etla eae em, anh Tuån la huynh truång eua eae em, C~ Thu la e~ trUång etla cae em. Ba mUoi nam anh gift kin ehuy~n nly vi anh khong mu6n thåy tren ehiee ao lam bien bOa eMn eMt etla eae em ngay do b~ hoen 6 ooi gi9t mau h~n thu tir tay etla eae anh nho xuong. Anh khong mu6n tMy tårn hon thanh t~, trang trong etla eae em ngay do b~ lem lu6t båi nhiing mau den etla khoi d~n nhå ra tir nong sung eua eae anh. Anh hy vqng mai nly co co h<,?i eae em se xåy dl!ng l~i ehua, xåy dl!ng l~i doan, d,,?i tren m,,?t dilt nuoe tl! do, dån ehU, kh6ng con ebien tranh' khong con thu h~n. Anh mong rang eae em se yeu thuong nhau va eling mong rang l~eh sit dau thuong se khong con l~p l~i.

ChUng toi ngoi trong dem vang. Dem då xu6ng tir låu rna anh em ehUng t6i khong hay. Anh An voi tay rna den, toi tMy tren rna ngum linh gia Vi~t Nam C<,?ng Hoa va ngum anh truång Gia Diob PMt Tit Huynh Van ~ . An baD dung va dly ehinh nghla etla toi van con vuong nUoe mat.

Tran Trung OQo

Phap Am Xuan

KY Mao 1.99

ia dinh ehtin-; toi eu ngl,l giiia ~qt thOn trang virng doi mii eua mqt nuae Au ChAu. Tuy m~nh danh xu tuyet nhung nm dåy thuqe mien Nam vm 1>6n mua Xuån Hl;l Thu Bong ro r~t. Nhåt la ve mua he eling co eai nong nhu thieu dot, oi nong ehång khae gi mien Bae, mieo Trung Vi~t Nam.

G

Xom toi co bOn gia dinh ehiem tr9n mqt qua doi, nha tren dinh eao, nha xåy dum Iling thåp, ehting toi may man duqe å giiia lung chirng - nha nao eling co vuan rqng, eåy eoi, dåt dai xåm ehiem lån åt ca con nguai! tl;lo mot sac thåi an binh, thanh vang. Ngoai ebOm xom å rai råe, lua thua ... baD hge ehung ::: . quanh la nhiing khu vucrn dao, vucrn le, vucrn tao mong menh båt ngat eua nguæ bån xu trong låy lqi tUe. CU m6i mua hoa ll;li n6i sae do, sae hong, sae trang di~p vm mau måy, to di~m khung træ d~p mqt ve th'lm tien mqng ao.

Nghi thuong ehiee lå xanh non d~y nh1!a song sao dii sOm lia cåy M~! T6i mang ve pbOng d~t VaD chiec dia su Giang Tåy d~ tren ban viet, eanh ehirng bang ngay tbl no eling kho beo d'lm, nhung m~u kh6 eua ehiee lå van giii duqc mqt ehUt gi xanh xanh, bieng biee thåy sao rna tl'?i nghi~p! nhu tqi nghi~p mqt dua be phai xa lia mai åm gia dinh lue tu6i con non dl;li, sac di~n con giii ve ngåy tbo trong trang.

dat trOi huyen nhi~m

Xa bon niia la nhiing tMa ruqng trong Hucrng Duong d~ låy hqt ep d~u an, trong eai d~ lam Moutarde, hoa nå mqt m~u vang nglit mat, trai rqng mai t~n ehAn træ tam Ht! bay nhiing cånh dong hia ml;leh duqm mqt m~u xanh biee ehång khåe gi nhiing ruqng ml;l ben que huong minh. Vao mqt bu6i sang mua xuån em d~u, anh m~t træ phån ehieu nhiing gi9t suong mai con d9ng tren hoa co long lanh nhu nhiing hat kim euong! trong thi råt d~p nhung chi mqt thoang niia thOi nang len thi b~ tan bien bet! tro treu la anh m~t træ da tl;lo nen m~u sae, ll;li ehinh anh m~t træ bUy di~t sae d~p kia! Toi dang dl;lo buae trong vucrn vm y nghl van vo nhu tren thi båt ehqt mqt ehiec la quay tit nhieu vong nhu con V1,l roi rm xuong dåt, toi eui ~t chiee la xanh non hinh trai tim con nguyen ca euong! o ehiee lå xanh non m~ mang nhu the n~y kia rna! chile co le bi måy con ehim ngat nhlim dåy hay b~ mqt con gio th6i ml;lnh den n6i phai lia canh? vo ly! vi mua xuån lam gi co gio ehucrng nhu mua thu? rna mua tbu ehi co la kM, la vang mai n,mg ebu! tårn tri t6i eu nghllung tung, doi thol;li minh yJi minh rna van khong tim ra ly le tl;li sao?

Phap

Am Xuan Kj Måo 1.99

Ml'?t doi khi toi eling bilt g~p nhiing tia sang ehoi ehang eua m~t trai vuqt qua bUe tucrng då, len loi VaD nhiing månh vuan, theo lan gio nh~ dua tieng bOt eua loai ehim Son Ca lånh lot, thu'lm bOa vao bu6i sOm, tan loang trong khong khf trong lanh ml'?t mua xuån ngan boa dang nå rq Noi co nhiing anh ehang buOm mai me bay lU<!D, khoe bl'? eånh s~e so du m~u, deing ve eong ttc hao boa pbong nha b~ quyen ni ooi nhiing dai hoa m~n rna huong sae duai ånh nang xuån Qhu m~t rot them nong! Nhiing anh ehang buOm tot rna kia dåu co biet minh ehi la ml'?t kiep phu du ml'?ng huy~n, bien bOa tbeo le vo thucrng eua le tl;lo trO treu, d~t b~y tir muon thuå! Hay VaD nhiing ngay he trong thOn vang khåeb bq hanh, ml'?t minh toi bay lang tbang tren con ducrng rqp måt, anh nang lom dom xuyen qua nhiing ke la eåy mge bai ben ducrng, toi ll;li nha tm nhiing bang Me e6i eua thanh pho Sai Gon thuong yeu eua toi thuå nao eling co ånh nang lom dom xuyen qua ke lå hilt xuong m~t duang nh1!a, thinh thoång theo lan gio th6i qua, bang 10l;lt la nho lan tan rm n,mg nhu nhiing tårn tu s~u muqn, trong th~t song dqng nhung eling l~ng eåm, nhan e~u! Ciing råt nhieu bu6i ehieu mua he t6i thucrng bat ghe ra ngoi truae hien nha ngam dan ehim eu gay gu nhau, bay ehuyen bet eåy n~y sang eåy khåe, tl;lo ml'?t ve linh hOl;lt duai khung eånh l~ng le vo tinh, trong khi m~t trai dang kln dao nga ~ nga d'lm ve hucrng tåy, måy nhu bi thu hUt, quy t1,1 het ve hucrng do, to du m~u sik vang, cam, do, tim ... toi phån vån khong biet måy ru nhau ve må hqi tao phiIng hl;lnh ngq hay t1,1 b9P d~ tien dua m~t trai sap måt hUt VaD dum ehAn doi hoang vang? trir tieng rfu rit qdn quit eua lii ehim eu gay gil nhau ebua cban tinh eåm b~y doan! Quang eånh h~u nhu båt dl'?ng... nhung

87

th~t ra van la ca mi?t sI! ehuy~n d!eh, tuong lien ket h<;JP

khong ngimg etla dAt trm huyen nhi~m . Ho~e co ohfrng dem trang sang tuy~t vm, vlog trang ohu vien ngge Minh CMu d~t giiia bue thåm ohung mau trang sua, ehung quaoh lAp loang ohfrng aoh sao li ti ehieu xuong vimg nui doi u qch, thOn xom khong mi?t bOng ngum, khong mi?t tieng di?ng, baD trinn d'liy ve hoang vu huyen bi, mo ho ohu ehiem bao, ohu mi?ng m! den r<?ll ngum!

Nm dåy ohu xa ehon b\;1i hong nao 10;p1 etla t14 trAn, kinh kY - eh1 la mi?t viing thon trang thaoh vang, eånh l~ng nguoi thua... vai nep song yen tInh, glo gni thien nhien h'liu ohu tOi quen ca the gim ben ngoai! khong co gi quan tr9ng! khong con gi lien h~ den vm toi ngoai nui doi, hoa co thay d6i m'liu sae ohu bao eho toi biet: nay da mua xuån roi dAy! co thAy mua h~ tm khong? l~i them mi?t mua thu nua rna sao eai con ngum n'liy eu ohu tinh ohu me? Khi thAy tuyet rm, l~ gia thi ehång elo ohae ding biet mua dong da ve! eu ohU the da mum mAy nam qua toi da qua quen thui?e eånh d6i thay etla trm dAt, ehUng kien co eåy, hoa la ehuy~n bien theo mua nen da hi~u ding: "sI! song dåu ton t~i mai" va sI! ehet eiing ehång låy gi lam ghe gam khi ket thUe!" Co sI! song thi phai co sI! ehet! Due Ph~t ehång da ~y: "Co sinh thi Co diW do sao? so m~ng con nguoi da co mi?t ehu kY d!nh sån, hi~u v~y nen toi eu song thån nhien binh tInh "ehitng nao no tm la no tm". Con nguoi th~t be m9n truae eånh bao la himg VI etla vii tr\;1: nay la duong eong etla eMn trm leoh deoh, heo hUt vo bO ... kia la be 16m etla trai dAt vai ohfrng thung liing d1\y ~e mu suong, ohfrng ngc,m doi ohAp oho d<?e theo con song Dordogne ehay dai, 1110g lo eimg nam tMng troi hoai troi mai rna ehång biet ve dåu? Nhfrng khu ritng oho hoang vang etla lo~i eåy de gai (betres) ben ohfrng dong co xaoh muat ehAm pM m'liu trang xam etla dan eltu rai rae xa xa ... tåt ca, tAt ca phong eånh åy t~o thaoh bUe traoh e6 ohu da m<?t h9a Sl n6i daoh VaD The Ky truae rna tOi da co d!p ehiem nguang trong Vi~n Bao Tang d~ roi l~i ban khoan tI! hOi: "vm sI! v~n ehuy~n nhi~m mau etla troi Mt, co phai ohfrng eånh v~t nay van eh1 la ohfrng hinh ånh etla muon nghin nam ve trUae do vii trl;l xoay vlo, ohu mi?t euon phim quay nguqe thoi gian dang hi~n ra trUae mat toi do ehang?

1m

Va dl nhien nm dåy toi van trong dqi, vui mitng m6i oh~n duqe thu etla ohfrng ngum thAn thuong rui?t t14t, bang hiiu tit phuong xa giti tm ohu tiep them eho toi nguon sinh ll!e. Nhfrng la thu gqi l~i eho toi biet bao kY ni~m, co lue buon ohu ohfrng gi9t mua thu tMoh tbOt tren tang la dang d1\n dlo Mo ua tan phai! Nhung efing co ohfrng kY ni~m vui etla thuå hoa nien, tu6i ngge O(!p dum bOng m~ cha d'liy bao dung hoan l~e, eånh h~oh phUe sum v'liy toan vC?n etla mi?t thuå thaoh binh nm que oha, v~y rna thoång eh6e, eh1 mi?t thoang eh6e, mi?t eh6p mat etla thoi gian toi ohio l~i toi, toi ohio khung

88

eånh lang dang våy quanh... toi co eåm tuoog ohu minh eh1 la loai tam phai tra nq dåu, dang nhå het to long d~ cha ngay bOa thån tI! giam minh trong t6 ken! Nhfrng månh kY ni~m tUng tr'lim etla m(>t kiep ngum buon vui theo dong dm tuy rm. r~e, n6i troi, ohung van la ohfrng dåu An ghim såu VaD d'liu oe ehång he phai! Gi ohfrng mua thu la fl;lDg ohu trut, ng~p duang sa, ng~p vuan tuqe khong hot k!p! G~p VaD bu6i ehieu nang rao, oha nao eiing dot titng dong la d'liy \;1, khoi hOc bao trUm ca m(>t vimg thOn xom gqi eho toi oha l~i ohfrng dqt khoi lam uy~n ehuy~n oh~ ohang uon lU<?ll tren ohfrng mai oha 1<;JP r~ nm lang efi que xua! Nhiing dqt khoi lam etla ohiing bua com ehieu thoat ra bOa h<;JP vm mau xaoh etla lfiy tre, m'liu trang etla dan co bay tren rui?ng lua ehin vang ... mi?t bUe traoh que muon dm mi?e m~e, hien laoh ohung thaoh oha, d!u dang etla Dån Ti?e Vi~t Nam d~p biet baD va de thuong biet mAy! Thm gian da ehuy~n sang euoi thu, sau ohiing tr~n mua gio x\;1t xui rna ngum Vi~t minh g9i la mua ngåu theo sI! tich mi?t e~p vq ehong tren thu<?llg gim: Nguu Lang, Chue Nu m6i nam eh1 duqe g~p ohau mi?t lan nen ohiing gi9t nuae mat eåm thuong trut ohu mua xuong trlo gian! Horn nay duqe ngay nang rao, xom toi ohu båo ohau oha nao eiing dot ohiing dong la vang kho chAt d'liy vuan, khoi hOc mil m!t mi?t goe troi! thot nhien toi nght tai ehiee la kho etla toi van an V! tren ehiee dIa su Giang Tåy noi ban viet rna eåm nghe long dåy len mi?t niem vui, ngh1 minh dang ehe ehå eho mi?t ehiee la l~e loai, VaD di? xanh tuoi sao da phåi sam lia eåy M~??O Van Nuong, mua thu 98

ca

pHAN UU DUQc tin C~ True Vlen Truang Gla

Ky Sanh

ph6p danh Vien Due la nhån si Ph~t giåo - Cl,lu Chu Tich HQi Dang Tinh Binh Thu~ - Cl,lu Dån Bi~u HG!- Nghi Vi~n don vi Binh Thu~ vua tGL the' tGLi Phan Ri Ctla, Binh Thu~ - Vi~t Nam VaD ngay 31.8.1998. ThuQng thQ 91 tu6i. m~t

cho gia dinh hQ Cao (Mili Ne) va hQ Quy), chung tOi xin thanh kinh phån uu cling tang quye'n tGLi Vi~t Nam va Hoa KY (quy Ba: Tnidng Gia Vivian, Trlidng Gia Di?u Thoa, Trlidng Gia Di?u Thdi va gia d"nh d Nam Cali). Xin nguy~n cåu huong linh C\lOng sam sieu sanh mi~n Cl,lc LG!-c. Thay

Nguy~n (Phu

Thay m~t h9 Cao (Mai Ne ei håi ngo~i): Cao An Nghta (Hoa Ky) Thay m~t h9 Nguyen (PM Quy ei hdi ngo~i): Nguyen Van DOng (No Uy)

• •

Phåp Am Xuån Kj Måo 1.99

nångndiday

nhling_

h cuoi mua d6ng nåm nay, d~ tron tuyet ctla viIng Trung Au, xu Duc, t6i låy mqt tuh nghi he d~ di thåm mqt ngucri b~n, rna då han 20 nam rai chling t6i kh6ng g~p m~t. B~n t6i d~ cU tren mqt hOn dao nho, Rodos, t~n mfen Nam ctla Hy L~p, nam c~nh lånh d!a ctla Th6 Nhl Ky, rna nUoc bi~n kh6ng che n6i nhilng v~t mii hiIng vI mang mau nåu nh~t, cua xu rna mqt thcri vo ngl!a hq den dåu mqi cåy co deu phai nam r~p xuong, ngay ca viIng Nga, Ba Lan ... xa x6i vån co buoc chån hq den d~ gåy chien.

G

sa

B~n don t6i

a phi

trucrng khoaog gh mum gicr dem. Mqt phi trucrng nho, nai loi ra, dem ve ånh den hiu hilt, lam t6i nho den bai ca, tir giqng ca Phuang H6ng Que: Ph6 dem den mil giang giang chim dam trong hang cay gid l{lnh u6'c rna... Vai ba ch1:lc hanh khach hoi ha ra tim thån nhån den don. T6i chång co gi phai d6n da, phai vqi vang. Tu6i tre ctla t1:li t6i nhilng ngay xUa la nhilng ngay th~t s6i dqng va V9i vang rai! T6i ch~m råi lam ngum rm phi trucrng sau ciIng. Nh!p bUoc t6i deu d~n kh6ng m~t moi nhung ciing kh6ng hån hoan. Sl! triIng phiIng ctla mqt khoaog thm gian hai muai måy nåm qua vån kh6ng lam t6i tåt b~t, håo huc. Tl! nhien, t~i sao t6i l~c loa i den m9t viIng Trung Au tru phU? Tl! nhien b~n t6i, khoaog tu6i trung nien, 11;li tr6i d1;It lam an tren m9t hOn dao nho, cuoi mien D~a Trung Hai, gh dao Zyper, mqt viIng dåt duqc chia d6i, duqc quao tr! tl! do, nhung vån con tM han, con chien tranh giiia ngucri Th6 va ngum Hy L~p. Va gh han niia vm hOn dao b1;ln t6i dang cU n~ la hOn dao du l!ch, d~p, kh6ng lO, mang ten Kreta, då di vao van hqc, tinh tl! Hy 11;lp?

a

M<?i cåu hOi deu då co 1m giai dap: Tir sau ngay cu9c giiia th~p nien bay muai thi ngum chien cMm dat Vi~t Nam da hi~n di~n gh nhu khap nai tren quå d!a elu. Tir viIng bang gia Na Uy, Phh Lan, Th1:lY Di~n ... ch~y dai den nhilng nUoc trong Lien Bang X6 Viet ngay

a

Phåp Am Xuån RY Mao 1.99

xUa, keo sang BOng Au, Tåy Au, Nam Au ... dåu dåu 11;li kh6ng co ngum Vi~t di tim phuang ke sinh song. Tir Bac My xuong tm Nam My. Tir Irak ch1;ly den Israel. Tir D1;Ii Han ch1;ly qua Nh~t Bein, den t~n Dai Loan... dåu dåu rna kh6ng tMy bOng dång Vi~t Nam, con ngucri Vi~t nam tha tr6i theo d~ m~nh phån ly ctla dån tqc. Co nhilng ngum co dcri song vinh hi~n, c6ng thaoh danh to~i, con cai nen ngucri, 11;li ciing co nhilng ngum co dcri song nhu nhilng ngum an xin, nhilng "doanh nMn" dung ducrng va nhilng nang thm d1;li. Nho 11;li l!ch sti Vi~t Nam thm di hqc, t6i chua tMy co thcri kY nao rna dån Vi~t tich luy duqc von lieng kien tMc, kinh nghi~m ctla mqi dån tqc - cting nhu kinh nghi~m dau thuang ctla chinh minh tren nhilng viIng dåt mm - nhieu nhu trong hi~n t~i. Neu m<?i ngum Vi~t lun 11;lc deu co th~ viet ra, chling ta se co mqt kho sach ve gh het mqi giong ngum tren the gim, va mqi sl! vi~c lOn nho, vui buan, m6i con ngum tha phuang ctla chling ta.

Kieu

a

a

Thi d1:l nhilng chuy~n vui nhu: nhilng c6 Hy L1;Ip, thucrng m6ng hai to, thucrng mui cao nhung hai cong nhu b1;lD t6i nh~n xet - nhung tfnh -tinh dam tMm hai hOa kh6ng gi ta n6i. Toc nåu, mat nåu, di ohio nhu phieu bOng, lang dång nhilng n6i vui tinh tu. Phieu lun t~n mqi nai d~ sinh song nhung bao gicr dc c6 ciing låy chang la ngum dan 6ng Hy L1;Ip, du Hy L1;Ip co n6i tieng la m9t quoc gia rna trong vftn de sex bao gicr ciing råt tl! do, thoai mai va vui ve. Nhilng ngum dan 6ng Hy L1;Ip du to lOn oenh dang nhung bao gicr ciing hien h~u d~ thuang - ciing do b1;lD t6i nh~n xet -, chu kh6ng nhu nhilng ngucri dan 6ng Th6. rna da so h<? dii dan va de b! tl! ai dAn tc?c lam hq tro nen th6 b~o, qua khich. Nhung do la khi ngum Th6 song xu ngum. Chu t6i nghe, nup sau nhilng æy nui då tro VO, mua d6ng 11;lnh tMu ca xuang rna mua he nong den chåy rna, quanh nam lam b1;ln vm ng6 dang, vm ciru, vm de, nhilng ngum dån Th6

a

a

89

ngheo n~m va que mua å dåy hl? l~i r~t hien h~u, de thuong ... Va å nhii:ng chuy~n buon nhu: cui?c s6ng noi xu ngtrm, tren cac nuac giau Mi vm ngtrm Vi~t khong cm co bo, sUa va m~t, rna con co sl! buon ba va ho nghi, t~t vl?ng. Da co biet bao ngtrm da tl! tit, tu ~t? B~n k~: Hy L~p la mi?t nuac khong giau Him. HI? cho minh t! n~n la vi Lien Hi~p Qu6c keu gl?i. HI? nhån d~o nh~n tu<,mg trung vai tram, mi?t ngan ngtrm t! n~n tie cac dåo å DOng Nam Å, vm hy vl?ng 1>6 sung cong nhån cho nhii:ng nha bang, khåch s~n tren dc hOn dåo trong nhii:ng ngay he ng~p tran du khach. Nen, vita d~t chån den Hy L~p la phåi di lam ngay. Nba bang. Khong duqc mi?t khoa hl?c tieng bån xu. Khong duqc mi?t trq c~p ctla chinh phil. Cm co ngtrm Hy L~p lang gieng t6t b1;lDg cho bånh trai va qum ao an va m~c khong Mt. Ngay dllu VaD lam cho mi?t nha hang, eat rau, xiit th!t, b! sai khien, b! xep hep chiti cho mi?t tr~n bang tieng Hy L~p. Khong hi~u no cMi gi, cm nhin gtrong m~t la biet no åang cMi minh. Dem ve mi?t minh tra tUng chu tie Hy L~p ra Anh ngli d~ hl?c, nhu hl?c thi ngay truac å que nh3, vm hy vl?ng ngay mai, tum tai, biet rna giåi thich cho no nghe, ho~c it ra cling biet la no chiti minh di gi, d~ rna biet... nh~c ... vi lam thån an nha d~u vm ngtrm ta. Nhung My gia tm b~ toi ranh lam roi. Tie nhii:ng tieng cMi n~ng nhu Malakas Polis (to i khOng muon dich ra tY day), den nhii:ng tieng n!nh dllm nhu Esy Orea (em dt;p lam), ciIng nhii:ng tieng yeu thuong Sagapo polis (anh yeu em Mm) da duqc b~n toi sit d1;lDg r~t ranh re.

a

Toi g~p l~i b~n toi trong mi?t bi? do Mt suc la dån giå, lam an. TMi rna luc nao dllu c6 va qum ao cling bOng li?n vm Honda tren duang ph6 Sai Gon da qua roi! Chiec ao jacket dai, cn memo Mai toc bu xu, va y nhu toi, da co mau b~c. Thm gian dåu bO xot mi?t ai! Nhung duqc la cå hai den cum ngay cho mi?t khoång thm gian hai muoi m~y nam qua rna tuång nhu trong khoånh khac. Van co luc may tao. Van co luc tui ong. Van co nay co kia. Cac co b~n con l~i Sai Gon. Cac co gai ctla nhieu sik dån dåy. Van cuai ha hå. Toi khong t~y co gi khåc l~ giua mi?t tinh b~n låu dai nhu the. Tinh tinh b~n ngay xua ra sao, nay van v~y: di nao b~n cho la cho, di nao khong la khong. Mi?t r~t bao phOng. Mi?t r~t kY cang. Van hai hOa trong b~n.

a

a

~ k~, My gia trong mua he b~n nguqc xuoi tren cac hOn dåo ctla Hy L~p - mi?t xu co nhieu dåo nh~t the gim - d~ lam nghe nha hang. Dåo nao kiem an duqc b~n den, Mt b~n di. Vi ngtrqc xuoi mi?t minh nhu the nen b~ da co nhii:ng "co !x;m gai" tie nhieu gi6ng dån khac nhau. Tie Phi Lu~t Un xa xoi den dåy lam cong. Tir Albani, Bungari, Dong Au ngheo kho, cac co gai troi chåy ve dåy trong mua he d~ lam bar, lam khåch s~n va lam .. vui ... long ... cho khach du l!ch thira tien du ctla tir Trung Au nhu Anh, DUc, Th~y SI, Åo... d6 xu6ng. Nhin, luc thl · b~n noi tieng Hy L~p vm ngtrm bån xu,

90

luc tm noi tieng Anh vm cac co Phi, vm ngtrm ngo~i qu6c. Tieng nao cling troi chåy, ro rang b~ da tro thanh mi?t ong chil co r~t nhieu trien vl?ng d~ giau to, neu Trm Ph~t thuong cho b~. Toi tl! nh~n baD gia cling la ngtrm "thua ca" b~n. Tir ngay xua noi que nh3. Toi tir que ve thanh ph6, trI? hl?C trong nha b~. Mi?t lo~i "!cl chum gui", toi deo theo b~ vai nam d~ hl?C cho xong b~c Trung hl?c. Sau do tm cling phåi chia tay. Roi cach dåy mum m~y nam, khi cå hai deu da "xuat ngot;li" , do tim d!a cm, hai dua l~i lien l~c duqc vm nhau. CiIng chung trong Au chåu, ciIng trong kh6i Ci?ng dong chung, nhung m6i dua l~i nhu "m6i dau giOi tuyen" . Noi toi å, ngtrqc dm la nhii:ng co gai da s6 co toc vang - toi co y nght gi6ng nhu anh nang m~t trm - rna l~i l~nh va måy mu l~i chiem han hai phlln ba thm gian trong nåm. Nuac la ho la su6i, va nhii:ng ngay tuyet tan vi nang da len ciIng hoi nong da lan, sau nhii:ng ngay phil tuyet. Noi toi å, it thåy m~t trm, quanh nam cm thåy trm åm d~. Khong pbåi la tbm gian be rna båt cbqt co mi?t ngay nang, va n6ng, da la l~ liIng, la kY kY roi. Va con ngum, da s6 la l~nh. Khong biet tir luc nao toi da thåm nh~p tl! nhien di bån tinh l~nh liIng ctla ngtrm bån xu VaD ngtrm. C6 t6t khong? CU cai gi cling c6 lu~t. cu cai gi cling khong cm tinh cåm. Cu låy lu~t rna cboi. Ai My gia nhin VaD xu DUc cling t~y. Truac dåy gm hai muoi nam bl? niem no don tiep ngtrm t! n~ Vi~t Nam båy nhieu, d~ roi My gia bl? mu6n t6ng xuåt båy nhieu. Cang nhieu dmg t6t. Horn qua duqc toa an cho t! n~n la hOrn nay duqc cåp gi~y pbep, cåp nha va dlly dtl nhii:ng trq cåp nhu mi?t cong dån Duc. Horn nay rna nh~ duqc giåy pbåi rm khoi DUc vi don t! n~n b! båc tm bay cM mi?t sl! t6ng xuåt tir nhii:ng anh cånh sat råt u la...! Da n6i, xu ctla lu~t l~ rna!

a

a

a,

Ngay buac chån VaD xu DUc trong mi?t mua be, bu6i chieu duqc V! giam m~c dua di ~o cånh, trai mat va boi l~nh, toi tbåy long minh ri?n rang vm quang cånh dong que viIng Trung Au nay. Nbii:ng dam rui?ng, dong co xanh ri, cb~y lu<,m u6n minh len xu6ng, trong anh nang chieu vang nh~t, ciIng con gi6 beo måy. Nhii:ng con bO "Hoa Lan" dUng nhoi co. Nhii:ng can nha co mai do tuoi nhu g~cb cua chin... Hinh ånh rna bai mUoi måy nåm que nha cm th~y qua sach båo va l!cb treo tuang. PMt ch6c th~y duqc hlnh ånh th~t hOi sao long khong nao nao, b~nh pMc. Khi mua dong den. Khi nh~t nhii:ng bOng tuyet roi tb~t sl! dllu tien trong dm, cu y nhu la duqc chiec dong bo deo tay dllu tien thuo di tu6i mum bai thm li lac, nho ~i. Nhung dlln da, khi mua dong ve, va m6i nåm deu bat bui?c pbåi nhin l~i bllu trm va quang cånh mang mau cm va trang nhu bOng gon, va du cong nh~n tuyet phil tuy~t d~p tren cac canh dy va tUng canh boa dong co ni?i, toi cling cåm t~y tir tir duqc sl! gia bang nao d6 trong dm s6ng dåy roi . Ngo~i cånh ciIng ngay cå trong tåm bon ...

a

a

Phap Am Xuån KY Mao 1.99

Nhwg ding nen bi~n _niob cho mtac Dtlc m!'?t cMt. d dAu l~i khong co ngttm du ke t6t? Nuac Dtlc, vi nghl da co nhiing 16i lllm trong qua khu, nen hi~n t~i khong phåi h9 la nhiing ngttm giup da nhieu nhåt cho nhiing vimg dau kh6, nhiing ca quan tit thi~n do sao? Va khach quan rna noi, nhiing ngttm Duc chåm lo vi d~o, m!'?t long vi d~o - Tin lanh va Thien cMa giao - thU<mg la nhiing ngttm råt t6t d6i vm ngo~i nhAn. Trong m6i buc thu , trong m6i Hm di~n tho~i, b~n toi cu m!'?t ml!c ru toi sang tham, b~ bao tåt cå - toi l~i ciing tiep tl,lc thua b~n ntia roi! Nm b~n O, eac co gai toc l~i nAu den - ciing dling thOi vi xu co nhieu anh m~t trai. Nm b~n O, vimg nuac bi~n menh mong, mau xanh va nhiing chiec tau lam dm s6ng. Nang tran lan quanh nam. Mua dong khong l~nh Utm, rna mua he nong ciing khong co gi la dti d!,?i. Tuyet ciing khong rna bang gia ciing khong. Va m!'?t dieu trai ngtt<;1c ntia la. Ngay xua b~n dAu biet nåu an. BAy gia ngoai vi~c lam cM nha hltng, b~n con biet lam nhiing mon nh~u dac y nhåt, biet thUOng tMc nhting tM rttqu ngon nhåt.

Cu m6i bu6i chieu, khi b~n bilt dlu b~n r!'?n trong nha hang, toi m!'?t minh tån b9 di dQc bO bi~n. Trong xa xa gi6ng nhu quang cånh o bi~n Viing Tau. Bi~n nm dAy trong mua dong con yen vang. Khong co bOng m!'?t ngttm con gai mo dang m~c bikini d~ tam. Khong m!'?t ngttai di <40. Nai dAy nang chieu, song va gio hai bOa, trang tri, lam dyp cho nhau. Thinh thoang cm g~p m!'?t bac Hy L~p gia nua ngoi quang cåu va cha ca. Glln hai mum nam roi toi xa nhiing con song bi~n nai toi chao dai. Xa nhiing doi eat trang ch~y dai dly nhiing cM cong con, tUOng chitng nhu khong nghi se co ngay g~p l~i. Xa nhiing ngQn nui mang mau xanh d~m dUng sUng siIDg ben con dU<mg lang. Xa nhiing ngttm dån chai luai quanh nam vm cm vai tårn lum, rna l~i b~ b~u cå m!'?t bly con! Toi l~c loai nm dAy cimg cac cM Mi Au vm gttang m~t dao dac khi bilt g~p m!'?t ngttm l~ m~t l~c loa i trong nhiing chieu hOrn nhu the. Toi låy may chl,lp hinh, Mm len ghi. nh~ l~i hinh ånh ve chieu, xa xa cach m!'?t vimg bi~n 160, van la nhiing day nui xa rna cua m!'?t Th6 Nbi Ky vm nhiing di~u dån ca reo rat, buon buon. Ghi nh~n vai hinh ånh ve cac cM hai Au xa l~. Ghi nh~n l~i m!'?t hang nha clta gi6ng nhau, m!'?c m~c ngheo nan dQc theo m!'?t con du<mg, cua ngttm Th6 da d~ cu låu dai nm dåy trong mQt cUQc chien rna dån t!'?c hQ da chien thang dån t!'?c d!~ phuang o dAy. Cho den t~n My gia, ngttm d!a phuoug Hy L~p van mo r!'?ng vong tay M don nhiing ngttm Th.eS da l~c loa i theo doan quAn chien thang etla h9 den dAy, tit cu!'?c chien dåu måy tram nam ve truac.

Phap Am Xuån Ky Mao 1.99

Trttac dAy khong lAu, du chua dU<;1c tham Hy

L~p,

nhwg toi ciing da titng yeu men gi6ng dån nay. HQ den lam o tren nuac Dtlc råt dong. HQ khong giåu giem ding nuac Hy L~p la m!'?t nuac ngheo, khong co nha may nhieu, rna chi s6ng bang du lich va nong nghi~p. Boi v~y hQ mm den Dtlc tim vi~c. Toi da tUng co cam tinh va yeu men nhiing doi mat cua cac co gai Hy L~p. Nhiing doi mat trong vai v<;1i, xa xam nhwg dyp. Toi l~i trnch lo~i banh mang ten Kurabiye rna m6i khi cac co ve ngm he hay mang sang cho cac b~n dong nghi~p trong hang "dn cho vui". Lo~i hanh nho nho, ben ngoai pM m!'?t lap b9t trang tinh, con ben trong co M m!'?t h~t de Hy L~p d~ an cho tham va beo. Den Rodos toi dU<;1c b~n dua di <40 C6 thanh Rodos. Toi tiec la chua tMy dU<;1c ceS thanh Quång Tr! d~ so sanh o dAy. C6 thanh to 160, ch~y dai va råt cao. Nghe noi xua kia cm bang tay, khong co may moc, hQ da xåy dl!ng C6 thiinh nay. Nghe phong phanh noi rang C6 thiinh nay, luc t~o dl!ng, khong phåi la y kien da ngttai dån Hy L~p. HQ xåy dl!ng C6 thanh y nhu la nhiing ten no l~. Trong m!'?t cUQc chien tranh chinh ph~t nao do o mien Nam, khi doan tau chien da m!'?t V! vua xu Trung ÅU, co th~ la PMp vai Hoang De Nii PM Luån, ve ngang qua dAy va h9 dii kham pM ra Rodos, dimg suc m~nh chiem dong va bilt dån d~a phuang nai lwg lam ceS thanh nay, d~ pbOng tM cMng l~i vm quån lfnh cua chfnh quyen trung uang Hy L~p o Athen. TMy C6 thanh hay hay, ngttm dån Hy L~p giti lam di tlch va trimg tu M "eau" khach du l!ch. C6 thanh råt r!'?ng o ben trong, xem chitng dån ca phu<mg, cå xii co th~ o dU<;1c. Cac 16i di den dU<;1C trai lot bang nhiing vien da tron tr!a, nho nho, mau tbam den. Trong C6 thanh dly nhiing phOng 160 nho. Chilc la ngay xua, phong vua cMa, quan quAn va cung tlln my nti deu dU<;1c tM ch~t trong nay. Ll!a m!'?t ngay co nang, trm mat ~u, b~n dua toi len xem tren dlnh nui Folimot. Dlnh nui cao, co nha tha va dy thanh gia th~t to. Tit dåy nhin xu6ng se tMy dU<;1c m!'?t phlln 160 quang cånh, pM xa cua dao Rodos. Nghe noi, doi tinh nhån ngo~i qu6c nao du l~ch den dåy, neu sap glln den ngay lam l~ Hoi, sån d!p, h9 deu len tren ngoi thanh dU<mg cao tren dlnh mii nay d~ dt hanh cUQc l~. H9 tin vao mQt phep mlu nao do o dåy, cho cUQc tinh hQ dU<;1c muon dm ben ch~t. MQt niem tin th~t t6t dyp! Toi con nghe dU<;1c b~ k~, o Rodos vao tMng bay, ngay he, co nhiing vimg rQng 160 toan la buOm va bUOm. Khong biet t~i sao, va tit dAu chling sanh ra, deS ve oåy vm mu6n mau va tung tang bay luqn. Chilc la nhu nhiing ngay H!,?i hay ngay Tet o xu minh. Le Den Hung.

91

Di ChUa Huang. Tet Nguyen Dan. Cling d6ng va qull.n ao d~p nhu bu6m v~y.

m~c

Ngoai ra t6i con nghe k~ ve lang treo c6 Kemmati, ve dåu tich Ctla buc tU<,mg ngum dan 6ng trll.n truong th~t kh6ng lO, neu kh6ng b~ d<?ng dåt ch6n viIi khoång hai tram nam trucJc Tåy l~ch, co le no da duqc xep van m<?t trong nhililg kY quan ctla tM gi6i roi. Va t6i cling nghe noi Rodos cling da tUng b~ d<?ng dåt ch6n viIi, nhung sau do l~i n6i len. Ngay cuoi cimg trUcJc kW len phi co ve l~i DUc van chin gia dem, t6i di ~o phO m<?t lll.n cuoi. Nang vang I1!c ro trong ngay. T6i chl;lP låy nhililg khach s~n to 16'0, v6i nhieu ki~u d~p. Ch6p ng6i thanh ducrng d~o H6i ngåt nguang, nhung c6 dan, trong xom vang ngum Th6. Chl;lP nhililg bang ca ml!c tuoi roi duqc dl!ng da chien ben ducrng d~ ban cho khach vang lai. Chl;lP nhililg chiec xe len xuong doi phån chieu dly nhililg anh nang nhu kim tuyen. T6i tMy ngay h6m åy nang th~t dly, khung cånh th~t åm, nhung van ng~m ngiJi noi v6i long rang oaog om dåy diog la oaog Am ohllDg Am saG

baog oaog am Que Huoog. B~ dua t6i tra l~i phi trucrng kW man dem da phU day ben ngoai. Nhung I~, khu danh cho khach len ducrng rai Rodos l~i sang I1!c v6i nhililg anh den neon, kh6ng nhu khu den vai anh den vang vang, nhan nh~t - co le kW Mn noi ai cling lo di ra cho I~, d~ Ylam gi d~p hay du, nhieu den hay it den, nen ehfnh quyen dåy kh6ng muon xay d1p1g den xi ehi cho nhieu khu Mn, chi sq phi ph~m. Khu di eling co bang quan råt sang tr<?ng. Chling t6i ngoi v6i nhau ben hai tach ca pM d~ cha Mn gia len phi co. Cho mai den gia phUt nay b~ hoan toan kh6ng biet t6i lå ngum rna kW co chUt it thi gia rånh thucrng dimg van vi~c viet van, tho. T6i cling kh6ng muon tiet IQ cho b~n biet lam gi. Nhung nhin trong anh mat buon buon ctla b~n, kW sap phåi ehia tay v6i t6i, eimg eåu noi: 6 ngoai nay My giil, bf.}n be Ihi chi con hai dua minh la con lien lf.}c vm nhau, cha rrufy thang khac thi dau rruft ti~t het rai, nen minh co' giJng rna giii' lien lf.}c! Khi rånh rang bay xuong tui choi. Tui b~n rqn qUl2 ang thay khOng! C6 djp tai ciing se qua Duc tham ong va gia dinh. Ve den noi di~n thof.}i lien cho toi. T6i ngam nghl. chilc roi co d~p eling se viet it hang ve b~n tren bao, nhu la d~ kY ni~m m<?t ehuyen di.

a

Dl! bao thai

a

tiet, theo t6i biet kW ve den DUe t6i se bilt

g~p ngay mQt blu trai dly måy mu, vAn dl;lc, va nhi~t

d<? co le ehi tren duai kh6ng dQ. Nhung kh6ng sao, du sq cai l~nh trong ngay mai kW minh phåi Mp l~i 00i liin da ben ngoai. nhung hi~n t~i trong long t6i, l~i tMy åm ap v6 eung.

co

anb

mua tbu nito trd l~i mimg anh Doan Viet HOf.}t duqc tI! do va dang tren duilng den Hoa Ky

Nam dåt nao anh dang mang theo Khoång trm nao anh vita d~ l~i Que huang do, ehuyen tau bay xa mai S6m mua thu, anh co nha nhililg mua thu. Nhililg khuya he trong ngl;le toi Am u Sau song sat, trong g6ng xieng dau nhuc M~e ai ngiI m<?t minh anh thao thuc N6i buon chung bOa v6i n6i dau rieng. Hai muoi ba nam roi, non nuae van ehua yen Con ctla m~ van h~ thU ngan caeh Chiee banh ve "hoa binh", "thong nhat" Kh6ng d6i duqe m<?t ngay hai bila san khoai. Anh dUng len tir thit tbaeh ch6ng gai Tir nuae mat ctla bly em dang khoe Tir tay m~ ao scrn vai kh6 nh<?e Tir chiec lung dlly vet d~n ctla cha. Kh6ng th~ cui dllu, kh6ng th~ bO qua Nhl;le ke Sl sinh gifca thm vong quoe Anh tl! nguy~n hien than lam ngoi bUt V~eh gifca san ha hai ehil Tl! Do ChUng bO tu anh, anh chång sq, chång lo Cå dåt nuae con trong long gi~e chiem Anh da biet neu mai nlly anh ehet Mu6n dm sau I~eh sit song thay anh. Chling sq anh nhu bOng toi sq binh minh Anh buae t6i nhu mQt ngum chien thang T 6 quoe ell.n anh nhu dem diii ell.n anh sang Dån tQc nlly ell.n co mQt niem tin. Anh di xa nhung se chång ai quen Chiec kinh e~n diiy, ao so mi trang Van con do m<?t nl;l cuai Mt khuåt C6ng tr~i tu con khac tu6i ten anh. Ngay mai dåy tir Thanh Cdm Mn Ham Tån iling cay xanh se ngå mau thuang nha Hoi anh tho se bOa tan trong gio Quy~n hOn mua cimg dåt nuae thån thuang.

Neu mQt ngay nao do, tinh b~n d<?c duqc nhling dong chil nay, chile b~n cling chi biet ngåm nga I~i eåu tho ctla mQt v~ tien hOi: ri ha! Bac (da) den choi day ta vm

Thu da ve tren khap neo que huang Anh co h~n mua thu nao tra I~i? O

~.O

Tran Trung {)Qo, 98

92

VONam

c6b~n

Phåp

Am Xuan Ky Mao 1.99

,

nang Ai Cd trong ch~u up

Ha Tien ngoQi ky sV tieu thuyet MOng Tuyet Thet TI~u MUQI

(fiep fheo Ph6p

Am 50 Vu Lan 98)

dem hQi hoa dang Ha Tien Trån, khai trån T6ng Binh Khåm sai D~i Do D6c bao caD cho Sl phu, nhån dån gan xa duqc biet: - Ha Tien bån trån, truac kia nguyen la m(>t coi dåt cimg t~ch, Mi ph~ son tuu. Dång Tien Quån ta, tie ngay phu hai d"llu nam laD kh6 kinh doanh, gian nan de t~. Trai hon ba mueri nam khai canh t~ch hoang, chieu thuong l~p åp, thuqng vo sung van, di phong d~eh t1,lc, khien cho mi?t neri hoang vu n"lly dii tro tbanh mi?t neri ban buon tru m~t, trong trQt phOn vinh, co le nghi. co phong hoa, co pbap di?, co kY euong, nghi~m rUllen la mi?t nuac van hien d~ch th~ cimg Hoa H~. Mua H~ nam At Miio, ching may dång Tien Quån quyen qmin, hOng do d~i nghi~p giao l~i eho ta. Tie ngay ke thiea tien c hil , ta hiing giii' mi?t long kinh Troi sq M~ng, ai ehling thån dån, ngay dem nam nap cm sg duc b~c tai sa, khong tron duqc di huån cua Tien Quån, khong dap duqe ngllång vQng cua nhån Sl. May thay! truac nho hong phUc eua T6 Tien, åm phu m~c trq, tren nho h~u y cua ChUa Thuqng, ai diii lien tai, duai nho cae b~c ph1,l chåp ~y d6 bao ban rna euong Vl!e ngay mi?t ri?ng 100, xii tik ngay mi?t vililg

ren. Dii hai nam nay, bi~n l~ng song trong, mua bOa gio thu~, phong dang bOa c6c, v~t ph1,l nhån khuong khien cho long ta da duqc doi phan lo sg. Nay mu6n bi~u t~ n6i vui mieng, pho truang eui?e hung vuqng, ta då barn m~ng ChUa Thlfqng, t6 ehue vao d"llu Xuån nam tai, nhilng khanh tiet t~ di~n d~ nhån dån trong trån ai nåy den duge tham gia, tren dum dong hoan eong l~c. Ta då d~ Tet Nguyen Dan, nåm Dinh Ty' tai dåy, trån ta an Tet cho den het ni'ra thang gieng: Tie Nguyen Nh~t keo mi cho den Nguyen Tieu - Ngay mong chln Te Cao Son Xuyen, ngay mong mUOi Te Oio Xå Tik, dem muoi oon te Thånh Kh6ng Phu Ti'r. Dem Nguyen Tieu dem ch6t la dem H(>i Hoa Dang d~ cho dån chling bai l(>c ruac den. Ciing dem do la dem H(>i Tao Dan d~ cho cac van bao thi ba, chu quån ti'r hai n(>i, nhån d~p my canh luong than thuang tårn l~c s~, phåm de nep gAm neo hoa

Pbap

Am Xuån Ky Mao 1.99

eua Qu6c th6, ca Wng huån laD s~ nghi~p cua Tien Nhån. Mong rang Sl phu nhån dån thiea y ta, du b! mQi le v~t mang den, truae la d~ bi~u li? long tbanh kinh d6i vm Thien D!a Than Ky, sau la d~ chUng to dAt nuac ta pm nhieu, mua mang ta phong tuc. Tren vi~c

l~ m(>t truyen, dum lang muon tbOa, chuc nao Ay, cha trai lai ta.

Long Phi, nam Bfnh Th1n (1736) mQi ngllOi dii thAy to bao cao rna nguyen van dii sao tren kia dån khap d~a phuang trong trAn.

a

a

Ching nhilng bay PM, Huy~n cn rna hai don dien mm khai khAn, tiep giap tie mAy phil ven bi~n eho lien vm hii'u ng~n Song Sau. O dåu enng nghe no nuc ve tin: "An tet Dinh Ty' 15 ngay". NgIlOi ngllOi deu d~ b!, nha nha deu si'ra so~n d~ len trAn ly. Phuong Thanh d~ le Te Son Xuyen, Te Xii Tac, nhill la d~ hi?i Nguyen Tieu. Cac d!a phuong, quan då xuAt cho dån chling dem n~p cae th6 sån, lo~i ngii c6c, lo~i qua, cac suc v~t, lo~i tråu de beo t6t d~ lam te phAm. No nuc hon het la mQi nguoi d1,lllg cong dua tai tinh xao, che t~o nen nhilng lo~i den IOng d~ d~ thi den trong cu(>c du ho dem Hi?i Hoa Dang rna giai thuang rAt 100, nghe noi co nhilng nga voi nguyen c~p, tMy bOa to an th~ch, hang tram cåy vai Tily Duong, hang eh1,le chiec ehieu dang hoa. L~ hon bet la trong giai thuang, co thuang m(>t lo~i ga gQi la Tily Duong Hoa Ke, to nhu con chim trI rna mong d"llu va dieu c6 do nhu li'ra ... v\ra d~ lam giai thuang, v\ra d~ eho cac d!a phuong dem ve nuoi lam gi6ng, gi6ng ga my nuoi rAt co lqi, ~t trang nhu b(>t, hang hai mueri cån n~c, trung ga to bang trai cam!

Chua tm ngay khai h~ rna trAn ly. Phuong Tbanh då ri?n r!p tAp n~p, b"lly ra m(>t quang canh d~c bi~t. Nhilng cåu d6i Tet då thåy do r~c khap eac nha ph6, khap cac ci'ra vubn, khap ca cåy c6i. s6 Lien D6i dån nhieu gAp b(>i mQi nam, cåu D6i nao ciing do dyp khac thubng. Ching la M~c Hilu då cho nh~p cang tie PhUc Kien cM den, them m(>t tau phåo mån d!a toan hong va giAy Hong Don reri kim, eho nhån dån an Tet. Pbao d6t n6 bang trang khong lep m(>t ti eng,

93

xae do tuai nhu nhfrng bOng hoa m10 rai tung toe å san, m(?t eånh mlO Vien nl10 dang thOi kY th~ pMng. Giay phu Kim Hong Cåm Tien dyp l~ limg, do m(?t mltu do nhu h6 phåeh rna nao, di~m nhiem kim tinh long lanh. CMt giay deo nhu lu~, dån ngoai trm. mua gio khong lam hu hOng, suong nang khong lam thOi mltu. Cho nen da khai h~ rai rna m<?i ng110i con duqe tMy å tran ly. Phuong Thanh nhfmg xae phåo va eau D6i hay con do I1!e nl1ll' mai giao thita. D6i Lien nhieu nhu v~y, la ngoai m(?t s6 do m<?i nha tl! d(?ng viet lay, con m(?t s6 nhieu thl do cae nho sinh viet nfra. Nguyen la giay tit PhUe Kien tåi sang, hai phlln dem hån eho cae ~ trån, con gifr l~i m(?t phm ba. Tit dltu eh~p nam vita rai, M~e fiu da giao s6 giay do eho nha Nghla H<?e d~ dung vao eu(?e thi viet Cau D6i Tet. Tåt eå nho sinh dell duqe dl!, duqe tuy y viet eau d6i, hoae la du D6i mai nghI, ho~e Hi eau D6i co sån, di'eu do khong quan h~ lam, e6t viet lay nhfmg Cau D6i ehfr th~t dyp, giay ml!e da bay sån, thuoog tI1!e t~i nha Nghla H<?e. Hang ngay m9i nho sinh tuy y tuy thm., hUng bUt den viet. Qua ram thång ehap thl nhfmg Cau D6i nay duqe eae vi Su PM dem ra, phåm binh, tuy~n eh<?n lay nhfrng eau xuat sae nhat d~ phat giåi. M6i Cau D6i duqe eMm, giåi thuoog la mot ng<?n bUt T~p D~i Trang, m(?t thoi ml!e Huy Chåu Tirng Tu mu, hai eh1;le giay gam ve Ta Linh va m(?t quan tien dong mai due. M~e mu truyen eho gifr l~i d(? tram eau kha nhat, con hang ngan du khae bi thåi thl phån phat het ra nhan gian eho dan tai nha. Vi the rna Tet nåm Dinh Ty' nay, tran ly. Ha Tien do rl!e len nhfmg Cau D6i la Cau D6i.

Ghe thuyen ttr eae PM, Huy~n eu: Huong ÅO, Lling Ky, Cu D(?t, Phti Qu6e, Gia Khe, Kha Mao eho den hai don dien mai khai thae Triln Di, Tran Giang, 1m luo1 keo ve dau chat ben nuae Cång Khåu, buom thuyen san sat nhu

Cae ghe thuyen nho lOn d~u sen khit nhau. Mu6n vao bO tit thuyen nay buae sang thuyen khae, ehuyen nhau lien tiep nhu buae tren du n6i. Ng11m. den Phuong Thanh dl! H(?i nhieu khong k~ xiet. Chang nhfmg nhan dån trong tam ehin PM, Huy~n eua tran nha, rna eå den nhan dån, Sl phu o trån bien, phi en tran mien Dong, eå nhfmg t~ tran mien lan e~n å Gian B<? Tr~i, nghe don dai eling keo ve dl! eu(?e t~nh dien, nhan dip tham ehai danh lam tMng eånh. Quan tran ly. da phåi dl! bi eat nhfrng khaeh xa eho du khaeh ve tru ng1;l. Hang ngan tr~i khaeh xa dl!ng dai theo ehån thanh Ti~u True Bang, tit eira don pilla tå lien tiep tai eira don pilla hfru. Dem mang ehin Te Son Xuyen, va dem mang mum. Te Xa Tae. Chinh vi T6ng Binh D~i Do D6e M~e mu dUng cM te, tat eå eae quan vien van v6, eae Sl tM deu duqe dl!. Te v~t eae nai mang ve blty eMt dlty khap hai ng<?n doi Binh Son xan phang dap thanh dan Son Xuyen va dan Xa Tae. D~e bi~t

hon het la hai eay g6 Tr~ Huong, dåy la lo~i g6 Tr~ Huong do eae th6 dån mien son euae Trang Son Thuqng tien ngl! d1;lllg, nhan khi duqe bi~u eua M~e mu håo cao ve vi~e te le, mu6n to long d~e bi~t 11U ai vai vi tr<?ng thm bien tran, ChUa Dlnh Qu6e Cong ban eho hai thanh g6 Tr~ Huong nay. Hai thanh C6ng Huong den nhu huyen, bån r(?ng hon m(?t tae, eao nhfmg hang xich. M(?t thanh dl!ng o gifra te dan Son Xuyen, m(?t thanh dl!ng å gifra te dan Xa Tae, khoi d6t b6e thang tap nhu hai eay e(?t khoi thom dl!ng å gifra troi. Huong Tr~ toa ngan ngat gifra dem thanh trang sao lOng l(?ng ... dån eu t~n xa vong ngoai True Thanh con nghe tMy mui thom tr(?n trong gio tr110ng rao rao.

Van Mieu eling la Chieu Anh Cae, duge trang hoang dl! bi eho Te Le Thanh va dem H(?i Nguyen Tieu. Gifra D~i Thanh Di~n d~t m(?t ehiee e6 huong an bang g6 mun eh~m ki~u 11;le ly, tren an trm thiet eae mon Te KW Ton, tuae tr6 d~u bang dong do mau vo eua, due tit doi Tien Han.

ritng.

94

Phåp Am Xuan KY Mao 1.99

Tren eira chinh D,!-I 'T'hanh Di~n, mt'?t bi~u ng'!-cb ket bang boa hroi bay cbu c6 tri~n: "Dr.;li Thanh CM TMnh Van Tuyen Vuong". Ben ta vu, mt'?t bi~u g'!-cb ket bang eac tM la cåy, bOn chu: "NguiJng Cao Toan Kien". Ben hUn vu, cling mt'?t bi~u g'!-ch doi l,!-i, ket bang cac tM vo cåy, bOn chu: "Chiem Tren HOt H~u". Tnroc Khue Van Låu, giua hai ct'?t hoa bi~u xåy bang da hoa Vån Nam, dung mt'?t la co phuoo to theu bOn chu: 'Vr.;ln The'Su Bi/u". Tinh xao han bet Ul bOn goc Khue Van Uu, c6 bon chu tOlm bang hoa B,!-ch Mai ket thanh hinh tron to nhu bon cung truoog ngo,!-i vong, con chiec måm b,!-c, dUng nghe c6 mui thmn thoang thoaog tit bOn chu d6 toa ra.

a

Giong B,!-ch Mai nay do Kiem NgU Uio NUn Du Tfch ehiet nhanh LInh Nam giri t~ng, hOi con sinh thm M'!-c Tien Cong, Ltnh Cong da cho trong chung quanh hai dan sau: Son Xuyen, Xii Tac.

a

Thu~

Mua Xuån nay, nhån c6 tr~n mUa båt thuoog dem mong tam, hoa na thtnh qua. Xa xa nhin oou tuyet phU quaOO te dan mt'?t mau tiOO khiet. Bu6i sang d6 M'!-c mu t,!-i trai tMt dl!ng gan te dan, nhln tMy låy lam mt'?t eat tri~u thtnh sI!, cho Den mai ni[y ra y nghl truyen cho eac 000 sinh, ngh~ Sl kheo tay ket eae hOlmh phi bi~u ng'!-ch bang eac la hoa ttroi.

a

a

Rieng Khue Van Uu la cM trung tårn binh tho elta Chieu Anh Cac, mu truyen ket to an bang giåy hoa B,!-ch Mai bon chl'f: "Kim Thanh Ng9c Chan" dat bOn g6c tao dan.

a

Bao nhieu doi lien do cac nho sinh viet dua, dugc tuy~n ehQn hoi trong nam, båy gia dem dån khap eae clta thOn vao den va ehung quanh bach OOån cung tuoog. Dem Nguyen Tieu dang tiet la dem Kim Ngo båt dm, bOn elta Phuong ThaOO va hai elta Truc Bang TbaOO rna rt'?ng suot dem, M cho to an th~ dån cU trong thaOO ngoai don ra vao thong tM dl! Ht'?i bai lt'?c va xem Ht'?i Hoa Dang. Tir eh~p toi moi nglloi da bao OOau vao eac vUon hoa, vuoo qua trong cac duoog mon neo khuåt quaOO viIng Binh Son, Tuoug Son, NgU H6 Son, Bat Giac Son ... tren tay m6i nguai deu dun mt'?t chiec den IOng dua Mu, ch,!-m tia OOling cil.OO Lan cil.OO Truc, cåu ehu, bai tho. Dåy la d~p taD phung cho b9n hOng nam h;1c nU d~ cling OOau to tinh hoan l'!-c trong cut'?c th~p tMy tfun phuong. Trong dam hoa ttfoi la non, pMt pho cMp chOi ao gåm xiem la, duoi anh trang suong Am uOt, di~m nhi~m aOO den dua. M9i nguai bai Ioc vt'?i vang, d~ con di dl! cut'?c thi den tren hO. Nhån dån da keo lii h'rft ra dang eh~t tren bo DOng Ho va tren ben To Chau.

Phåp

Am Xuån Kj Mao 1.99

Hang tram chiec boa thuyen da tM ra giua Dong Ho, thuyen cåu, thuyen cbai, doi ba chiec mt'?t, ket tbaOO be, ngum di l,!-i tren d6 vfrng vang OOu di tren m~t dåt. Thuyen nao cling treo hoa ket la, dom long ket t1:li thaOO ki~u låu da i, dinh t'!-. QuaOO thuyen, giang giang OOling den IOng, pMt bang sa bang giåy, lam tbaOO m9i hinh thae, m9i ki~u cach: Long, Ly, Quy, Ph1:lDg, di~u tM, efun ngll ... C6 OOling den keo quån lam ra tfch Båt Tien qua Hai, tich Tåy Vuong Man hien ban Dao, tfch Dao Cong Hue Tåy Thi Du NgU Ho, V.v ... C6 them ba du thuyen Tåy Duong, Hoa Lan, Nh~t Ban dang d~u an bang t,!-i Cang KhAu, ciing dl! vao eut'?c du hO. Ho dot OOling pbao bong råt 11;1 mat! C6 lo,!-i pbao quay tit OOu chong ch6ng bao quang tung t6e OOu m'!-t llta de bUa lo ren! C6 IO';li pbao thiing thien vugt tit len trai, n6 ra OOfrng trai cUu xaOO do du mau lo Iling giua khong trung, roi xuong g~ m~t nuoe thi tan bien, e6 lo,!-i pbao khi n6 ra thaoh hinh con ran, con ret, ngoi sao, ca.nb hoa. Thinh thoaog, h9 tåu OOling khuc oo,!-c, ken trong rt'?n ra, thuyen neo t~n ngoai clta bi~n Kim DI! rna åm thaOO van dong v9ng tung birng. Trong mt'?t viIng ho bi~n baD la, kh6i suong båt ngåt, vang v~t anh trang sao, cac hoa thuyen buong cbeo, tM b~p benh theo s6ng nuoc, xenh ca nha nh,!-c reo rat vang Iltog. M'!-e mu eho bay ra cu<?c du ho da e6 d1:lng y, mu muon OOae eho m9i nguoi nho rang: daOO hi~u Ha Tien phåt tieh nguyen do tir m<?t th~ tho,!-i "Quan Tien Dr.;l Ht)i Dao Tru" rna cåOO D,!- H<?i Hoa Thuyen tren Dong Ho dem Nguyen Tieu nay da tugng trung hiOO dung ra d6.

dem h<)i tho fl Chieu ADh Cac Suot dem nm ngoai tbaOO dån gi an nao nac vui h<?i Hoa Dang, thi trong thanh eae van OOån h9c Sl rna h<?i Tao Dan tren Chieu Anh Cac. M'!-e mu titng nhieu l~ n6i ra dl,JOg y cua mu ve dem h<?i tho nay. Mua thu nam ngoai, sau vi~c Chieu Anh Cae thaOO l~p dugc nlta nam, thi v~ chU xuoog la Tr~ Hoai ThUy quay ve Chau Giang (Quaog Chau) c6 mang theo ve OOung tho xuoog h9a Ha Tien. Tir d6 eac thi hUn Trung Quoc huaog Ung hoan nghinh, dua OOau thu h9a, thi phAm glti sang g6p, eMa bang tråp.

a

D~p nguyen tieu nay, M'!-c mu muon dem cong bo giua thi xa Tao Dan d~ them ph~ hUng khai cho dem hUng h<?i, OOån th~ phAm binh, di~m nguy~t d~ phan ba tr9ng.

M9i ngllm deu nghl OOu v~y, nghl nhu v~y cling chl mai dung m<?t phh thOi! Thl!c thi Ml;1c mu rieng da c6 mt'?t ehU y khac hon. Nguyen la tit khi ch9n dugc muoi thiing cånh trong trån ly d~ lam dau bai de vtnh. M'!-c mu nh~n tMy tho cua

95

minh eling nhu tha eua g'lln het cae thi gia deu khong lam duge eho Hau xUng y.

bOn qua den dua to bang eai dåu! gån xanh n5i len da dua dm th~eh nhu nen gåm hoi van.

Khong phåi la bao nhieu Han thi do khong du tuy~t di~u eao kY d~ eho Hau thuemg thue. He giå eae tha Han do deu la nhiing tay thi gia lao luy~n, nhiing tha lam nen 1m le thanh thoat, y tu thang tr1Un, ngåm d<?e len nhu due gi<?ng tha Ducmg tha Tong.

Chiee den tbU nMt eh~m khae eånb: "Lu KM Ngu B{,lc", mQt ngu ong ngoi tren ehiee thuyen eåu, mQt tay e1Un la dang ehiee e'lln true, mQt tay eh6ng xuong m~n thuyen, ngiia m~t len trm nhu dang euai tbOa thieh! eh6 l~e khoån khae eåu ehii' loi tri~n thu.

Nhung ma l~ limg thay! Khi Hau ngåm nga, xuoog h<?a eå den tha eua mlnh nii'a, eling khong tMy long rung cm bang nhl(ng eåu Ca Dao ma Hau thuemg nghe duge: U (j hai tilng Di Te Tit sang Nam Håi biln ve Trung Nguyen

Phieu linh tlf tieu uong duang ng{,li D~c ph~ ngu long khuac vi nang

v~n tha Nom da cm nhiem tåm hon, eling nbu eånb sae non song, khi v~ dåt nuoe, da khien eho long Hau say sam thuang yeu.

Am

Thuang yeu boi dnh thien nhien sån d~p mQt ph'lln, con mQt ph'lln thuang yeu vi dnh tri n<? la tI! tay m inh to di~m gåy dl!ng nen. Hau da ca nggi no voi tåm long åu yem thuang yeu, eling nhu Hau da thuang yeu åu yem tha Nom bang moi tinh moi nhom, tinh cm moi gily, bOn tha mm ~y.

vån md mQt som

Chiee den thu hai eh~m khae eånb: "Kim Dlf Lan Dao", mQt hOn dao thoi ngoi nhu hinh th~ eåy tfl:l da giii'a dong, tit xa xa, xo vao t'llng t'llng 16p 16p ba dao, den cM eMn hOn dåo thl dam song bi~n b~ ngan l~i, ehom len, h<?t nUoe toe tan ra nhu bOm ngl,(a b~eh! cM tao phung l~e khoån kbae eåu ehii' loi le thu

Ngoi dåy nho Tet Sai Gon MUa dåu xoi xa gi) bOn t~eh lieu Sai Gon tha thum my mieu Chg hoa Nguyen Hu~, måy ehieu dan ta Sai Gon qua khu trong ma Buoe eMn Ilt khaeh ngån nga pho nguai Sai Gon ai! Sai Gon a! Que huang bien bi~t ng~m ngui trong tim Sai Gon eåril l~ng oan khien Hai muai xuån le nguy~t ehlm day song Sai Gon thuang nho menh mong Don xuån vien xu måy dong tha dau Tha ai, vugt nhe ban eau Vuem xuån hoa xam mQt mllu nho nhung Van ma mQt sam tao phung Trai Que Dåt M~ Tha Mitng Xuån Sang.

Hau da th8.o xong bai tha Nom, mQt ngåm khue Tn~ Nga mum bai ca tung mum cånb d~p elh Ha Tien Van Hien. Hinh nhu Hau con ehua muon eho cac thi hii'u trong Thi Dan hay biet VQi, nhung Hau co dua t~p tha moi th8.o eho Nguyen Nghi xem va hinh nhu Nguyen eling co nhu~n sae it nhieu. Mo HQi hao ngåm dem Nguyen Tieu Hau lam long tr<?ng, cM y muon ra mat t~p tha Nom eua minh, va eling d~ danh eho thi xa mQt ng~e nhien thu v~.

Chieu Anh Cae dem nay do bao nhieu tay kheo eua h<?n nho sinh sUa so~n trang tri, h<? ket tbem phuoo, ehung tbem hoa, treo them den. H<? da lam cho cånb Van Mieu bm trang nghiem, bien thanh nai tao dan thån m~t thanh nha. Vui va l~ mat han het la o bon goc dan, eh6 dum bOn vanh tron ket ehii': "Kim Thanh Ngflc Chan" bang hoa B~eh Mai, co treo

96

Hong dao phach ng{,ln caD nang ti~t

B{,lch

rna hoanh ba thl bat tien

Chiee den tbU ba eham khae dnh: "Dong Ho ln Ngu;~t", mQt vom trm båt ngat, tra va co mQt v'llng trang tron vanh v~nh, in bong ehai vm them mQt vanh tron thu hai xuong m~t nUoe mong menh. Ch6 l~e khoån khae eåu ehii' Nom loi eMu thu

Day nuac chan may in mf)t sac Å Hang nang To' M doi phuong

Chiee den thu tu ch~m khae dnh: "Cha u Nham L{,lc [9", mQt day nui bkh l~p nMp nho nhieu ng<?n, hinh th~ hi~m hOc, mQt dan co trang bay lugn nhanh cae cbOm da, con con bay la, con da d6 hån, con con xoe canh, con da dUng ria long. CM l~e khoån khae bOn cåu chii' Nom loi thåo thu

Ngay giiia ba xuan ngan phan vdy Dem truOng chfn h{,l tuyet suang con Quen cay chim thl nguO'i quen chUa Dl do'i ngan can mf)t tac son M<?i nguai deu d~ y den bOn ehiee den dua l~ mat, l~i dmg d~ y han VI bOn bue eh~ khae el!e kY tinh X8.o. Ngum ng~e nhien han het la M~e Hau! Hau råt H(y lam l~ vi måy eåu tha Nom, Hau ehua titng eong bO ra, ma sao da co ai biet truoe roi, don duge y Hau ma ch~m khae vao bOn ehiee den dUa n<? Hau dang dung trllm ngåm suy nghl, toan hoi thl nghe co tieng noi ehuy~n sau lung, Hau quay l~i vita lue D~ng Minh B6n v6 vao vai Nguyen Nghi noi:

Phåp

Am Xuån Ky Mao 1.99

- ~ kh6ng nga rna chåu no kheo tay den nhu v~y, T6n huynh da truyen hoa tay cho chåu tl! bao gia. cau tho Kim Dl! ctla d~ lam sao no biet rna dem chl;lm khilc vao qua den dUa? Hliu chua Iqp hOi them thi cac nho si da thinh Hliu dang dan khai h<?i. CU theo thuang l~ khi h,?p h<?i tho, m6i thi gia deu lam tuc t!ch m<?t bai tho mm. Dem nay M1;lc Hllu djnh trong luc d,?c xong bai tho tuc t!ch theo dau bai pbai co, m6i thi gia deu pbai tl! minh ngam mum bai "Ha Tien TMp Vfnh" co sån ctla minh da h,?a. Ngoai ra con pbai lu6n phien ngam nhililg bai tho h,?a do cac b1;ln tho o Trung Qu6c mm gm sang.

Nhung nhu doan dU<;1c y m,?i ngum, Hliu giai thich: "Ta thay bon quå den dua tinh xåo do ai co sang hen lam nen, chtlng nhilng no to dUf!c tay kheo d~p cua ngum che tac ma con ch*ng to dUf!C ve phi nhieu cua dm nuac, st! phOn thfnh cua mua mang, ta My lam dac y !dml Nhan do My [am dau bili cho dem Nguyen Tieu nily" . Roa Dang da tUng nghe thåy rai, nay Qua Dang nghla chii tan kY hon, mong rang chu c6ng dUng n~ c6, hay thuoog thuc di, tåt rai se nåy ra dugc nhieu thi tu mai.

d~c

Sau 1m giai thich da V! nguyen soai tao dan, cac nho si vui ve cåu tu, m,?i ngum deu d6 mat ngoiinh len b6n chiec den dUa.

Ca t,?a an V!, cac nho sinh mang trap van pbOng tu bao

Co ngum dai ch6 ngai di den gan nm treo den, dUa tay len dl;U1g vao chiec den, lån lan qua dl1a måy vong rai bu6ng ra, qua den dUa quay tron nhu chiec den cu, ånh sang ng,?n nen cAm trong IOng dUa b! gio chao d<?ng lam cho nhin thåy nhililg hoa la, son thiiy chl;lID khac tren minh dua co nhililg Dt!t lung linh hOl;lt d<?ng.

Mu6n cho canh Tao Dan vui nh<?n, Hliu ban them m<?t cach cho tåt ca cac nho sinh den hau cac V! sU phO deu dugc dl! vao cu<?c bOa ngåm, nhan th~ d~ cac nho sinh co d!p thi tai lam tho cling nhu da thi viet cau d6i, thi lam den hoa.

bay len an, mui ml!c xl;l mm mai o cac nghien x6ng len lån vai khoi huong tram d6t o Mn chiec dlnh to d~t o Mn g6c tao dan, trong anh den hoa linh lung nhåp nhånh nhu sao sa. M,?i nguai ngong dgi Ml;lc Hliu cho yet hau bai. M<?t buc giåy hOng vån tien da treo len, co tam chii to, ml!c con chua rao "Nguyen Dt;l Qua Dang, Chieu Anh Thang HØi", duai co chua them hang chii nho "Di Dang Vi V~n". Cac nho si xi xao: - Hliu da viet lam chiing? Sao kh6ng la Roa Dang rna ll;li la Qua Dang? - Ray la chii Roa, Hliu tbao rna tr6ng ra hinh chii Qua do chiing? - Kh6ng co le nao, vi Hliu viet chii chån phuong Ida rna! ro rang chii Qua la dUa do, lam lån lam sao dugc? DUng la chii Qua rai, nhung neu la Qua Dang thi nghla lam sao? Chii xUa nay chUa tUng thåy o sach vo, kinh truy~n nao. M<?t V! nho si gia kh6ng nen dugc bl!c tuc, dung len thua ll;li Hliu xem co dung do la chii Qua Dang hay chiing? Hliu tUrn tim cuai, dUa tay cm cho m,?i ngum nhin Mn chiec den hoa treo o Mn goc tao dan. Båy gia m,?i ngum mm va nghla dau bai ctla Hliu "Nguyen Df,l Qua Dang, Chieu Anh Thang HØi" la vjnh chiec den dua dem Nguyen Tieu trong cu<?c tMng h<?i o Cac Chieu Anh. Dau bai nay thi~t la m<?t dau bai mm, kh6ng ai co th~ dl! b! nghl truac dugc. Vi måy chii dau bai do d<?t ng<?t qua va lam cho ca thi h<?i x6n xao, cac thi gia gan nhl1 Mi r6i, d6i vm dau bai kh6ng tUng thåy o di~n c6 nao.

Phap Am Xuiin Ky Mao 1.99

Mu6n trg hang cho cac thi nhan, Ml;lc Hliu truyen cho mo måy vo quynh tuong my tltu, sai cac nho sinh dem hien khap ca m<?t lugt, mM V! m<?t chen. &1ng buac ra m<?t V! ao ca sa vang, dau tr,?c, m~t vu6ng, mat sang, ngång c6 nguac len, cam chen TUgu d6 tuot ca vao mi~ng, rai thi m<?t tay cam cai chen tung len, m<?t tay hang låy, vita tung vita hang, vita buac di vita ca. TUutUutUu Thuy nang thien bOi chuac? Thi thi thi Thuy khå nhm hilo huy? TUutUutUu Thuy thi thi trung ba? Thi thi thi Thuy thf tUu trung si? Hi, Hil (fc t{ch nhuf!c quan thi: H9C thao IUf!c Liin pM thi Thi cM btf thien nh~t Ton tdm di~n de ky Phu Håi dau Nam dØ De SUdng khu Bac chi. Qudn than ton nhat ni~m St! nghi~p tMc tam qui Yl Yl Tuy h~u thuy tai thi. Tieng ca vita dat tm bOa thl1qng cåt tieng cl1m vang khien cho ca tao dan vui ve x6 bO, måt hån ve tram l~g vi dau bai mm ll;l dang lam cho m,?i ngum suy nghl. ~c Hliu truyen ban cho BI;lch van Roa Thugng; chinh

97

V! su vita mua vita ca do ten la Huynh Long chon nhon, pbåp danh Hl b~ch Vån Hoa Thugng m9t ch6c ruqu nguyen. Khi ngum hlu dång cMn thl bOa thugng Mt di, be cå ch6c nguoc m~t rot ru,?" vao mi~ng, khong clo chuyen ra cMn. Hoa thugng ca båt ngheu ngao måy bai niia rai om ch6c ruqu ra ngai dl!a vao goc c9t ngoai dan, nghieng vo d<,?c Am!

Tha sån co da dugc Ilo luqt ngåm rai, tha mm thåo xong thl tac giå cMp ra giåy, yet len bång, rai thl ding Ilo luqt tl! tac giå ngåm len cho cir tQa phAm binh. Vi dlu bai hOrn nay moi l~ qua cho nen tuy ai ding lam duqc, rna ai cling chua låy lam bang long tac phAm cua minh. B6ng å b~c duoc dan buoc len m<,?t cbanh thanh nien thu sinh di thång den giiia cir tQa, cUp tay thi te xin pMp de tha. M~c Hau truyen ban cho giåy Mt, thu sinh nh~n låy rai ngai ghe vao m<,?t goc thu an thong thå viet. Trong choc leit, bai tha yet len bång, mQi ngum chu ml;lc nbln len, thi la m<,?t bai tha Nom Du<'mg Lu~t! Co m<,?t it V! Han Sl di lang ra khong nbln, to y khong thich! Co m<,?t it V! lAm nhAm dQc nhiing chii Han giå ta thanh v~n di~u Nam åm. Dam ngum tån ra, tranh loi cho M~c Hau tir trong dan buoc toi, Hlu nhåm dQc bal tha, ngåm nghI m<,?t hai låu, g~t dlu vui ve truyen cho mQi ngum an V! trå l~i cac dm don. Inu truyen cho cbang thu sinh tac giå hay ngåm bai tha Nom mm lam cho cir tQa thucrog thuc. Thieu nien buoc ra, dU"ng å cuoi ngo ai dan doi di~n vm M~c Hlu ngai å dlu trong dan. Thieu nien cui minh cung kinh vai dai cir tQa, rai ngAng dlu len nbln bång, l~i ngånh nbln quå den dua treo cbech cM cbang dU"ng, cåt giQng thong thå ngåm. Dem xuan Mi må" tuan trang mm Dot quå den dua sanh quå trang Ao gam thanh van pM di~n bfch Umg son dan que dai cung Hang Day Chieu Anh Cac ngOi cMu ng<?c Kia Quång Han Cung rt;lng tuyet bang Non nUtyc than tien mUng c6 chU Co nhan mLmg to rn4t hoa dang .

Tieng ngåm trong thanh, vnt cao khac hån bao nhieu giQng ngåm trlm himg tit khi må Mi, mQi ngum nin l~ng, mQi ngum ngai nghe cåm giac nhu co m<,?t hai gio mat l~ lu61 qua, con gio thanh åm do da lam cho ngum thucrog thUc kinh rgn, sung su6ng, khoan khoai. Dåu chua dong y voi loi tha Nom, dåu chua Iqp nh~n dugc ro ding y tu cua bai tha rna ai nåy cling deu bang long thucrog thUc, thucrog thuc m9t khi V! mm dem tuai tre l~i cho tao dan. Ngum thucrog thUc hon Mt la M~c Inu, nghe chang thu sinh ngåm, net m~t Inu hi~n ra

98

m9t ve hån hoan khac thu<'mg! Hlu nhu vita nghI ra m<,?t dieu gi dac y ma tir dlu hOm Hlu cu tMy ban khoan khong giåi quyet dugc, tuy dieu do ding khong låy gi lam kho khan cho lam. La mum khuc tha nom "Ha Tien Th(ip Vinh" cua Inu, dem nay Inu d!nh dem cong bO ra giiia thi dan, Inu ban khoan mai ve cM ai la ngum se ngåm dåy? Inu nghI minh phåi tl! ngåm låy tha minh hay la nho ai ngåm h<,?? M9t dieu giån d! tM ma Inu khong giåi quyet dugc, khong biet sao ma Hau cu tUy long thllc mac mai ve dieu do, nhån thåy co thu sinh tot giQng ngåm tho Nom råt hay, tuc thi Inu chång bO qua.

Hau truyen cho thu sinh len glo thu an ch6 Inu ngai, ban khen måy 1m ve bai tha Nom mm lam, Inu båo tha lam cån dlu bai va dnng v~: Cåu pbå de noi lien dugc nghIa hai tieng "nguyen dt;l", cåu thira de noi ngay nghIa hai tieng "Qua dang" l~i kheo so sanh quå den dua voi quå trang tron thl thu qua! Hai cåu thl!c vita tå den dua vita tå trang y trien mien khong rm bOn tieng nguyen ~ qua dang ma 1m tha råt l!ch sl! thanh nha, hai cåu lu~n dem cånh h<,?i tha Chieu Anh Cac so sanh voi Quång Han Cung la y trong bOn tieng sau cua dlu bai "Chieu Anh tMng hØi", cMu ngQc ngoi å h<,?i tha tuyet bang r~ng nai cung nguy~t ro III cånh thang h<,?i lien tieu; cåu chuy~n vita tan my cånh non nuoc thlo tien vita tån tl;lng cong ngum de t~o; du ket noi cach khiem ton rang ph~n dua hen co n<'?i, då thåo nhan hoa may cling dugc dl! va th!nh dien hUng h<'?i, co d!p sang to m~t den hoa, bOn tieng "to rn4t hoa dang" l~i co y kin la dugc d!p d~ ke glo, d~ tranh sang vm cac lo~i hoa dang phong lUll dai cac; hai cåu ket, y vita tl! khiem l~i vita tl! bao rna 1m tha vita kin dao l~i vita khon kheo. Tuy dlu bai la Qua Dang nhung cuoi bai khong bO måt chii Hoa Dang la chii co hiiu, d~ giii Ytrung h~u hOi co vita di~m dnng dugc v~ Dang thl vita dm bai tha. Hinh nhu Inu vita thoang co y nghI gi ve cåu cuoi dng nay, Inu ng~p ngirng m<,?t cMt rai bO qua. M~c Hau vita noi xong thi dua ra m<,?t t~p tha rna Inu da clm sån tren tay trao cho thu sinh. Thu sinh, tay giå t~p tha, dqi M~c Inu noi måy loi cho cir tQa biet do la t~p tha Nom ctla Inu theo v~n muoi bai Han Thi Ha Tien Th~p V!nh, d~t thanh th~ ngåm khuc va Du<'mg Lu~t lien haoh. Dem nay nhån thåy co cbang thieu nien tot giQng Nom nen Inu truyen ngåm cho cå tao dan di~m duy~t phåm binh d~ du toan bkh. Thu sinh tien ra giiia dan må t~p tha, cåt giQng trang trQng ngåm, mQi nguoi deu låy lam l~ la cbang thieu nien co nhieu luc khong nbln vao t~p tha ma vån ngåm dugc thOng suot, hinh nhu la da thu<,?c long san rai. M~c Inu cang låy lam l~ hon vi t~p tha nay tir ngay tbanh cåo, Hau chua tUng dua cho ai xem cå, thl lam sao rna thu sinh nay da thu9c long dugc tha cua Inu? N6i ng~c nhien do khien cho Inu quen cå thucrog thuc tha minh

Phåp Am Xuån

Ky Mao 1.99

dang ngam lanb linh, .s1Ua lue ca thi dan lång l~ng, m<:>i ngum me mftn ngoi nghe. Hlu dam dam nhln ehang thu sinh, My gia Hlu mm. nhln ky, dling la di~n m~o mi?t thieu nien thu sinh b~eh di~n. Thieu nien di? muai lam, mum sau tu6i, m~t trang m!n nhu ng<:>e, moi do hong, khi dang ngam d<:>e, mi~ng ehang khep xinh xinh! Chang eui nhln trang ehii, doi hang mi dåi ve thanh thanh tren doi mat den nhanh.

mo

hllu nha l~i bai tha etla thu sinh vila v!nh qua den dua, Hlu vila ehgt co mi?t Y nghIa rna Hlu eho la rft:t dling thi thu sinh ding vila ngam het t~p tha. Chang xep t~p tha l~i, buae them vai buae, dt mi?t gi<:>ng ft:m gia ~n, h<:>e theo loi giang saeh etla nho Sl, ehang ngam ngang mi?t eau: &lng thimh khåi kich anh hung ZUt;1c Van hitn huyen ca Sl giå phong.

Khi tieng noi euai etla m<:>i ngum l~ng het thi vila lue åy thu sinh dun t~p tha len tra l~i M~e Hlu. Hai ban tay d~u dång dim t~p hoa tien co mi?t net xinh xinh, IDu dua tay don lft:y t~p tha rna mat mai eham ehu nhln ngon tay trang do, thon thon bUp mang mui viet khien eho mat IDu nhln kY han eai tran sang nhu~n va mai toe xanh ong dang eui sat tmae m~t IDu. Thu sinh vila buong t~p giåy nguae len thl vila g~p tia mat sang etla M~e IDu dang nhln thång vao mat minh khong eh<1p. Chang thu sinh bOng th!ly lung tung, go rna do birng, l~t d~t lui ra ba buae, toan quay minh tro xuong, thl nghe M~e IDu truyen dung l~i eho IDu ban hOi. - Thu sinh con nha ai, th1,l nghi~p dau? Con nho tu6i rna h<:>e da sam ehin ehiin the.

a

Cir t<:>a dang yen l~ng bOng pM len euai. Chång la thu sinh d~ y trong lue ehang ngam tha Nom, cae v~ Han Sl Dui'mg Nho khong d~m lam, nht1ng vi n~ M~e IDu rna khong dåm to y gi l~, cm ngoi im rna khong vui. Cho nen ehang d<:>e mi?t cåu doi ehu Han eho ca eir t<:>a deu duge bang long. Båy gicr bao nhieu ng~e nhien etla M~e IDu da tro thanh than ph1,le.

sa

Chang thu sinh chua lqp thua thl mi?t v~ nho Sl gia vi?i vang buae ra, den ben thu sinh nghiem gi<:>ng bao: - Phil Cir! Lui xuong ngay, con khong duge vo le nhieu 1m, phåi ti?i chet!

Tir ra cåu doi n<:> eiing nhu bOn qua den dua kia deu la do eung mi?t ban tay thu sinh nay lam nen ca dåy rna. Con nha ai dau tre tu6i rna tai hoa rft:t ml!e! IDu nha den ehuy~n eåu doi, hOrn mum bOn IDu ra dl! le te TMnh, tir nha Thi Le Duang do eira Quan DUe Mon vao D~i Thanh Di~n, IDu th!ly cira co dån doi cau doi, th!ly dyp dyp, ffiu dung l~i nhln net ehii sac ben, d~u nhula lan, ffiu d<:>e qua thå'y y Hl l~, eau Mi vila tå dugc cinh tugng an l~e thanh binh etla tram h<:> vila tan thu<mg vo eong van nghi~p etla h<:> M~c, Hlu d!nh se tim hOi xem cåu doi do tay ai viet nen? Roi Mp hai hOrn nhiing Te Le hi?i he lien tiep khien cho IDu quen bang di.

a

Båy gia nghe thu sinh n<:> d<:>e len, khong dm phai tim hOi nila rna ffiu eiing nh~n biet rO. het. Vi nguyen do la mi?t trong nhiing cåu doi rna Hlu truyen cho cac nho sinh viet thi hOi trong nam. F ' ') nhieu cau doi tuy~n duge dem dån tåt len chung quanh eung tuang Thånh Mieu, vi cac cåu doi do deu khong l~c khoan eho nen

ca

Phap

khong biet do ai viet, va l~i dieu do co dm ehi doi vm. bqn nho sinh vo danh, eau doi h<:> viet d~ l~i k~ nhu la mi?t thu trang hoang eho einh hi?i le rna thoi!

Am Xu.an Ky Mao 1.99

Du6i con tra xuong roi, Nguyen Nghi dt1ng l~i cung kinh ch!lp tay khlim num thua: - Con lao phu ngåy tha kha ~i khong biet sg såm set, bua riu, dåm mua men th!lt le truac ch6 ton kinh, lao phu xin l~nh ffiu tha eho lao phu ti?i ~y con khong nghiem gia pMp. Mae ffiu vui ve eum bao: - Long Thu, lao tien sinh Mt tåt phai eåu n~! d ch6 van ehuang chii nghIa, khong phai la ehon vien mon trieu duang, nen d~ con tre co d~p bi~u li? l6i l~c, phåt tiet anh hoa rna khong nen dem le nghi h~n che qua! Ta hang mirng lao tien sinh co dua con trai quY. Thuang ngay tåt h~ thira ho an, co dua con anh tdn my m1.l0 nhu v~y eiing lam cho lao tien sinh vui thOa bu6i van nien.

a

Noi xong, M1.lc ffiu truyen ni?i ~ mang ra mi?t ehiec ao phimg ~ch bang gfun lam, mi?t chiee mu ehuang phtl bang nhung den va mi?t doi rna VI vong hai. Mu chuang pbU nay la 101.li mu quy, sau mu bui?c hai giai 11,la theu, truac mu gan mi?t vien bkh ng<:>e. Hlu truyen ban cho Phil Cir m~c ao, di?i mu, mang hai vao. Tuy ni?i t~ da eh<:>n thu y ph1,le, gilty mu nho nhå't rna Phil Cir m~c vao con thå'y khong vila. M1).c ffiu ngam nghia Phil Cir, bao:

99

- Thieu nien thu sinh m~c n?ng rai, xIing xinh m9t chUt nhu v~y tr6ng y nhu la v~ ti~u thu nao trong truy~n xua cåi nam trang di thi vita d6 Tr~ng, duqc Vua ban ao mao du nhai. Roi Hlu khe khe ngåm l~i cau tho cua thu sinh: Ao gam thanh van pM di~n b{eh. Nghe cau noi dua cua M~c Hlu, Nguyen Nghi dUng l~ng, tay cMn yen cUng! PM Cu thf::n qua kh6ng dåm nhln len, quy xu6ng l~y hai l~y t~ on. Hlu truyen låy mqt dong tien 'TMi Binh TMng Båo" bang vang, xau bang dåy ta h:la do dua båo Nguyen Nghi deo vao c6 cho con trai, roi Hlu truyen bai ti~c. Khi Hlu tro ra goc dan d~ nhln l~i m9t !'lin ch6t chiec den dua, Hlu thåy B~ch Van Hoa Thuqng con ngoi dum goc cqt, g6i dau vao ch6e rllqu ngay nhu såm! Hlu truyen nqi t~ låy chiec cMn gåm dap len minh Hoa Thuqng va truyen hay d~ yen cho Hoa Thuqng ngii.

vao nha, leo len ghtOng, hU hon... thoat ~i n~. Sang Mm sau khoång 10 gia, LIm Linh b~ danh thuc lXri. tieng chu6ng clta, roi co tieng v<?ng vao cho biet cånh sat den lam vi~c chuy~n u6ng rllqu lai xe. Chang clling hi~u lam sao cånh sat l~i mo tm day duqc, vi ro rang t6i Mm qua h<? chua he hOi han gi ve cMng, ngoai vi~c vita th6i bong bOng. CMng yen tam tin vao "SI! va tØi" cua minh, lam m~t tinh ra g~p cånh sat va cMi bien m<?i chuy~n: " May ang 19n roi! dau phåi tui dau! Chile la ai do, cM tui di lam m~l, xong eht;zy thdng ve nha va ngu eho den My giu mal". M9t 6ng cånh sat dap l~i: "nhung t~i tui hi~n dang giii xe eua ang tt;zi ty cånh sat ma!". Luu Linh cai m~nh: "Lam gi co ehuy~n do! Xe eua tui dang nlim trong ga-ra ngoai kia kia! hai ang ra day xem neI". Ra den ga-ra, chang hiIng diing mo tung clta, thi .. .. Mi ai .. chiec xe cånh sat dang nam lu lu o do. Le dl nhien cMng Luu-Linh duqc cånh sat tMn ai ph~t ciIng mqt luc 2 tqi: uong nt(JU say xin rna hli xe, con di an xe cua cånb sat nua!! !.

cap

(con tiep)

®

Vai Nu. Cuoi Xuan noi buon say xin CMng d6c thån Luu-Linh, v6n s6ng theo tnrang phai: sang Xln, chieu say, t6i nga nga, chieu thu sau, tan sa dlr<,1c gia dinh b~n mm an cling tåt !lien. Sau chau nh~u, cMng da nap qna nhieu bia ruqu, say mem, khOng con biet trai trang may I1lrac gi nua. Tuy say du nhung chang van d~ bl,lDg lai xe ve nha. Sau mqt hOi I~ng qu~ng, ra ra, mo mo cMng ciing rna duoc dra xe, cho chia khoa vao rna may xe, roi nghieng nglta v<?t xe di. Va chlly~n se xåy ra da xåy ra, ch3ng bi cånh sat ch~n I~i cho th6i bong bong thlt rllqu, ket quå Ul lU<,1ng nrou qua muc quy d~ cå chl;lc ran. Nhung khi cånh sat sap lam thtl tl;lc ph~t thi pilla ben kia duc1l1g lai co 2, 3 xe dl,lDg xam vao nhau. Hai cMng cånh sat t~ thai bO mac chang Luu-Linh o do, v<?t l~ qua ben kia duang d~ giåi quyet tai llan. Thfty duqc ~p may, Luu-Linh qnyet d~ v<?t lf:: bien than, chang nhåy vao xe, ph6ng mqt hai ve den nha, cho xe vao ga-ra khoa ky, xong lao dåo

100

tln lånh hoa du Mqt 6ng n<? b~ b~ dau tim, I~i vita trUng dqc dac Lotto 20 tri~u, nguai nha kh6ng dåm båo tin d~i hy do cho 6ng ta ngay, sq qua cåm xuc co th~ dUng tim chet båt tlt. Trong s6 b~n than cua 6ng, co 6ng båc-sI cho y kien: - CU d~ t6i lo cho, t6i v6n ciing yeu tim nen t6i biet cach nam viing tinh hinh, d~ t6i båo tin cho dUng lo! Chieu Mm do 6ng b~n båc-sI mai nh3 "ehudn tri~u pM" di an t6i. Giua nhiing ly sam-banh, 6ng b~ båc-sI gqi chuy~n trIing s6: - Giå dl;l neu toa trIing 500.000 krone, toa se lam gi? - Moa se keo cå nha di du Nha mqt chuyen.

I~ch

Tåy Ban

- Con neu trung 1 tri~u? - Bao toa mqt chllu di Hong Kong va Thåi Lan va t~ng them toa 100 ngan xai chai. Ong b~n båc-sI run gi<?ng: - Con neu thlln tai d~c bi~t chieu cO' cho toa 16 dqc dac 20 tri~u?

©

®

Ong chuån tri~u phU suy nghI mqt lat roi ch~m rai trå 1m b~n råt chllc chlln va chan th3nh: - Nay! moa noi thi~t, ~nh cua moa neu rna kh6ng co Toa t~n tinh san soc båy lau nay thi moa da theo 6ng ba 6ng våi lau roi, va ding vi on cUu tlt, neu trIing PMp

Am Xuån Ky Mao 1.99

20 tri~u thl moa se cua hai, bieu toa 10 tri~u xai choi. bng båc-si d<?t nhien 6m nglfc låo dåo roi gt,lc xuong glim ban.

tåi ehlii eua nguoi Vi~t Nam Trong bai "ChUi" va "ChUi T,!-c", trong t~p tuy bUt 1 ctla nha van VO Phien, dua ra nh~n dtnh la: so vm cac dan tøc tren thl gim, nguOi Vi~t Nam minh chUi nhieu, chUi t'!-c va df?c bi~t la chUi hay. Th~t ra kh6ng phåi cm minh nha van VO Phien noi nhu v~y, theo lOi 6ng k~ thi trUoc nam 1945, co m<?t nguOi ngo~i quoc (chdc la nguOi Phtlp), då nghien CUu ve loi chlii l<?n ctla nguOi Vi~t Nam va danh gia la loi cMi ify "nit xuat sac". Roi Linh ml,lc Truang Dinh Hoe da so~n m<?t lu~n an tien si t~i Phåp ve di chlii da nguai Vi~t Nam. Roi ong Nguy~n Van Trung, m<?t giao su triet h9c t~i Sai Gon, trong quy~n "Ngan ngu va tMn xac", do nha xuift bån Trinh Bay, in t~i Sal Gon nam 1968, ong da danh rift nhieu trang d~ ban ve chuy~n nguOi Vi~t Nam chlii nhieu. cMi tl,lc va chlii hay. bng må d'llu cuon sach bien khåo ctla minh bang nh~n xet: "co li! khOng co dan tøc MO tren thl gim vang t,!-c, chUi t'!-c nhieu va hay nhu dan tøc Vi~t Nam" . Den giiCa cuon sach, 6ng di den m<?t ket lu~ tao b~o khien nhieu nguOi co th~ gi~t minh, fI,lDg rOi tay chån: "Nlu muon xac djnh dan tøc tfnh cua nguOi Vi~t Nam , thilt tuång co thl coi vang t,!-c, chUi t'!-c la møt dan tøc t fnh" . Ai con nghi ngO' ve khå nang cMi ctla nguai Viet Nam thi co th~ xem cuon video "Ba mat ga, ang mGt nel" do H6ng Vån dong. Rieng t6i duqc anh b~n cho måy trang trfch tit cuon Ngan nåm xu Hue (quen hoi ten tac giå va nhd xuat bån), trong do co ghi l~i lOi cMi elia nguai Hue. DQc xong khoai kh6ng th~ tå duqc. Chlii rna ciing co v'lln, co nh!P, nghe cu nhula tho. la nh~c . Xin chep l~i cho qui v~ cUng thu<mg thuc va d~ phl,lC 6ng cha minh. .... .. Cao tang t6 di, Cao tang t6 khåo. co t6 gia t6ng. cå 6ng, cå ba. cå cha, cå my, chU båc, anh em. h9 n<?i. h9 ngo~i xa g'lln. ån ai. h9 gai h9 trai. dum åm pM d<?i mu rna di len, tren thien duang sap hang rna di xuong. båy hay ven mai tai. gai mai toc, d~ng chOng tai len cho ro, chOng cira ngo cho cao, ch~t hang rao cho tMp d~ rna nghe tao chui dåy nay: Tao cMi cho tan nat t6ng m6n h9 hang cai quån khon kiep, cai quån v6 h~u ke d~i da an Mt ctla tao båy con ga xam. tam con ga vang. Båy an chi rna ac nhon ac nghi~p, an m<?t l'lln m<?t chl,lc mai con ga. Båy an cho chong båy sq, cho con båy kinh, båy an cho ngå mieu s~p dinh, cho mo cha bay cMt Mt d~ m<?t minh båy ngo i do båy an. Do di quån an cM cå long. an hOng cå h<?t. Cai quån kh6ng sq trOi danh thånh v~t.... båy an m'lln rang rna het m!'?t chl,lc mm con ga?. .... Trong bai van chiri tren. co nhie u tit l~. co th~ b~n kh6ng hi~u, nhung kh6ng sao, die u quan tr9ng la nam Phåp Am Xuan Ky Mao 1.99

duqc y chinh. B~n phåi d9c cho th~t to. phåi di~n cåm cho th~t hUng hOn, cho tha thiet chling ta moi thu<mg tMc Mt cai tai cMi ctla nguOi minh. B~n ditng sq khAu nghi~p. vi minh cm d9C d~ thu<mg thuc cai ngh~ thu~t chiri ctla tien nhån. Nguyen Nguyen.

mua xuan thåm giiln thien ly T6i giri hon t6i tren gian Bi la xanh .. . suang long lanh co b'lly chim se se. T6i giri hon t6i tren Cåy Cam, cåy KM Tren gian Tr'llu la xanh muOt d~ thuang Tren buong Cau dem trang sang ngat huang Tren canh Bum vuoo que huang ng9t m~t .. . Xuån l~i trå ve tren trai dift Que huong t6i xa cach nlia bån du NguOi. nguai trå ve tåp n~p thi nhau Thåm que huang thiim vuoo Tr'llu bOng Cåi T6i ngoi dåy ... nghe long minh ai ng~i! Toi bång khuång, t6i thllm tl! hOi minh Que huong t6i co th~t sl! bOa binh? Que huong t6i nguOi nguai dang ~nh phUc Que huong t6i kh6ng con ai oan uc B~ tu d'lly blit bO oan khien! Co th~t sl! que t6i binh yen? T6i thllm hOi, roi t6i thllm nghl Van trUng triIng phi ly, van tr~i giam cåi t~o tu day Tri~u nguOi dån van song cånh låt låy! But be cong dåu tl! do tu tu<mg Thu mua Xuån t6i thå di mu6n huoog LOi nguy~n du xin dift nuoc An Binh Th~t sl! An Binh. que huong kh6ng con khon kho dieu linh T6i trå l~i thiim vuoo cåy chlu trai Oi Que Huong! m!'?t trOi quan tai Don gio Xuån nghe xao xuyen tårn hon Long giåy åm thllm. ml!c nho chi! c6 don T6i giri hon t6i qua mu6n trUng håi ly T6i thå hon t6i ve thiim gian Thien Ly Uoc nguy~n cu<?c dOi kh6ng con v~ kY Vuoo que huong tuoi nang mm Thanh Binh DOi hien bOa. nguOi thuong men chån tinh Hoa Xuån nå thom trOi que Dift My Dtroog nhu kh6ng gian vang lOi k~ Trllm dång huang ... Tho ngat y nguy~n c'llu Xuån ~nh PhUc tren que huong Vi~t T!'?c D~i H6ng Chung ngån vang Vuoo chiIa, cåy xanh l!'?c Xuån mu6n nhL. nguOi tråy H!,?i Mua Xuån... T6i nghe buoc hai Xuån nhe nhy rift g'lln T6i nguy~n du giifc mo thanh sl! th~t Chuyen t'llu ghi danh. t6i la nguOi tM nhift Xin tro ve , tam nang mm Que Huong.

Tut Ngo 101

... ,

-.,,'t..

tren vån hoc khoa hoc va • •

. :~,

kY thw}t Vi~t Nam Th6i Van Ki4m LTS: HQI Chuyen Gla VI~t Nam. PhOn HQI Phap qu6c da t6 chuc mQt cUQc th60 luOn vol nhl~u d~ tal khac nhau Ilen quan den van h6a VI~t d61 vol n~n khoa hQc dang tien trlen hl~n nav tren the glol tQI HQI Truong Call1ux. quOn 13. thu dO Ba-Le. Phap qu6c vao ngay 18.10.1998. Phap Am xln dOng IQI bal n61 chuy~n vol d~ tal neu tren cua HQc GI6 Thal Van Klem de c6ng hlen dQc gl6 nhOn mua XuOn Ky Mao. 1999. pA.

Tb4t la hån h;pIh cho chling toi khi d11<;JC quy RQi mm. den dåy d~ hlu chuy~n cimg quy V! ve rnQt de ill t110ng d6i nghiern chinh. lien quan: Anh huång PhQt GI60 tren van h<;>c. khoa h<;>c. ky thuQt Vltt Nom. Va cling VI thm. gian co h~ dpm nen tOi xin phep vao de ngay, d~ noi rang van h<?c gom co: ngon ngit, van tl!, van phfun, thi ca vå my thu~t. trong -do co årn ~c, hl?i h<?a va kien trUc. Ngiinh nay theo toi biet, cling nh11 vai ngiinh Wc, da co nhieu chuyen gia dåm trach trinh bay trong cUQc hl?i !håo nay. Truac Mt, toi xin noi ve ngon ngit, bang cach don cir cai chi1 dlu tien la PMt. viet chi1 Hån la , d11<;JC Vi~t Nam bOa la B~t. nIt ra tir danh tu Bouddha, co nghia la Biet, ng11cri hi~u biet t!t cå, thong su6t cå rnQi sl! vi~. tir di viing tm Wong lai. Cai tu ngit chlnh yeu do då d11<;JC sl! truyen ba P~t giao tai Vi~t Narn, qua hai nga d11aug: duaug bi~n pilla dum thea Ti~u Thua (Hlnayana), va duaug l~c d!a pilla tren theo D~i Thua (Mahayana), då g~p nhau cach dåy gln 19 the kY ~i Chiern Thiinh va Giao nm Trung Tårn Luy Låu

cm,

(Boc Nlnh b6y glo).

Nhftng tir ngit Wc bang tieng va chi1 Ph~ (Sanscr1t) se l~c ~c theo sau. kM nhieu, d~ ~p vao, d~ dong bOa va phong phU bOa Vi~t ngit chlnh th6ng xa xUa nh11: - Nut1c la xu så, do chi1 Ph~ (Nogara), dQc van la Nok, la nuac. Chi1 Nogara, dQc van la nogar nhu Poh Nogar

la ba Chua Xu. - Dåp (dång d6p: aspect. physlnomle) do chi1 P~ Rupa dQc van nIp, la Wp. Bnp (hoa) do Ph~ ngit Bupha la Roa.

102

- S,ch se la do chi1 Ph~ Suci rna ra. - VM (quelques) do chii P~ Dvi, Dva rna ra. - No (an no) do chii P~ Purua rna ra. - Dau (dau khO) do chii P~ Dukkha rna ra. - Hang ba sa 86: nhieu nhu cat song Hang (Gange) cua '" AnDi).

- eus

do chii Ph~ Kuala, nh11 clia bi~n (embouchure. estualre. porfualre), nh11 Ha Tien ngay x11a dån Mien g<?i la Kual, ng11cri BO Dao Nha viet la Coal trong cac du kj, con ng11m. Tau n6i got M~c Cilu va ~c Thien Tu thl viet la Cång KMu Qu6c, con ng11m. Tåy ph110ng nh11 PMp thl viet ta "Royaume de Cancao". Trong d!a h~t van tI!, qua cac ton giao nhu P~t giao tir An Di) truyen sang va Kh6ng giao tu Trung qu6c tran xu6ng, dån tl?c L~c Vi~t da sOm tiep dimg it nhÅt la hai (2) thu chii Wc nhau: 1) Thu ubÅt la van ti! rna cac nha nhån chimg hQc gQi la Muaug ngit, Wong ti! cac thu chi1 cua Mien. Liio va Thai, g6c chfC Ph~ (sanscr1t) ho~c la chii påli. Con xa x11a hon. ng11m. x11a gQi la "Khoa Mu vdn" (van v~ nhu duOI nong nQc), rna ng11m. PMp g<?i la "ecriture en queue de tetard", cling co ng11m. g<?i la chi1"cung qudn" (larvas de moustlque),

~ chnng minh dieu nly, chling ta se d11a ra quy~n sach

'Thanh H6a Quan Phong" rna tac giå la ~ V110ng Duy Trinh. T6ng D6c Thanh Roa, hoi dlu the kY xx. Sach nay trlnh bay D!a Ly, Nhån van, Phong ~c, Thi ca blnh

Phap Am Xuiin RY Mao 1.99

dån trong vimg æy, xua kia g9i la Ai Chåu, vm. nhi~u truy~n tfeh, ca dao, n6~ ngii bang tieng Muang etla ngUm. Muang, ma cae oha bae h9C g9i la 'Tien Vi~t" va ngUm. Tay phuong g9i la "Proto-Vietnamiens".

Nho saeh do ma ehling ta dU<;Je biet Muang ehft gom co 35 ehft cai, viet theo loi "[oan ph~ng khoa ddu", nhu d!u cMn ehim loan ph1plg va nong n<?e, eung quang. Nam 1953, nban dU<;Jc Chinh phU Quoc Gia cir vao tråD. ~ hai tinh KMnh Hoa va Ninh Thu~ Nha Trang va Phan Rang, trong nhiing lue di hilnh ho~t, chling toi da co gang h9C håi them cac thu ngon ngii Chiem Thilnh va dong bao ThU<;Jllg, phAn lOn thuqc v~ h~ thong ngon ngii A De (Langues austro-aslatiques), ma ngii pbap phAn nhi~u dU<;Jc sap xep ngU<;Jc l~i vm. ngii pbap etla Trung quoe. Ngbia ta tinh tit nam sau danh tit (le substantlf precooe le quallfieatlf). Noi mQt caeh kluic: d!nh tit cling di sau b! d!nh tit (le determinant sult le dåtermlnå).

Vi d1;1 nhu ngUm. Tau noi: thanh thien, b~eh nht,tt, co nhi quå ph1;1, con ngUm. Vi~t-Muang va phAn nhi~u eae dån tqe thi~u so DOng Duong thl noi: trm. xanh, ngay trang, mf? goa con eoi. DO la nhiing vi d1;1 e1;1 th~ giup ehling ta phån d!nh ro rang: NgUm. L~e Vi~t va phAn lOn nong bao thi~u so kMng phåi la ngUm. Tau, ma do la nhiing sae dån trong ~i tQe Bach Vi~t, theo dling truy~n thuyet Tram TrUng sinh nå ra Tram Con da råi rae nong d~u tren liinh th6 va cae quAn dåo kbap vimg DOng NamÅ. Trong nhiing chuyen di "tham dan cho biet sI! rinh", theo 1m. noi båt hU ctla kY giå khå kinh Vii Bang, toi co d~ y ba vi~c:

1. La danh tit kep "khoa ddu van" co ghi kbac tren mQt tfun bia da dJ!ng nm Den Thap Poh Ino Nogar å Nha Trang, do e1;1 Phan Thanh Giån bien so~ Han tt! nam 1856 (Tl) Due nom thu 9), k~ ro st! tfch'ctla Thien y Ana Tbanh måu, vet tfch ro rang va "ranh ranh nhu canh La hl!,'. Ay the ma co mQt giao sU Pbap, rÅt gioi Han van va noi ranb tieng Vi~t cu noi ep vm. toi rang chft Tau la "khoa ddu van" do, vi chft Tau cling co hinh dang "duåi nong fU!C". Toi danh ng~ ma nghe, vi toi dang thi eir vm.l~u chong nghenh ngang, kbong ti~n "duo'Tlg dUo'Tlg TruOng D...! " . .uun

2. La luc len eao nguyen, theo d!u ehån Nguy~n Nh~e va Nguy~n Hu~ å lang An Tay, nm giap gim. Binh D!nh va Pleiku, xuyen qua nhi~u song ngoi va deo eao, ritng r~, toi da tim thAy sae tQe Ca La (Kha Lo) ehuyen dUng cach dem bang nhiing s<;Ji giåy nhi~u mau, co lam gUt nut, gi6ng nhu kipu cua cac sac dån Mays va Asteque mi~n Trung My va Nam My thm. ti~n Kha Luån B6 (Amerlque pre-colomblenne).

PMp Am XuAn KY Måo 1.99

3. La dån cao nguyen thi~u so ua dUng danh tit Poh co nghia la Liinh Chu.a, la Vua, eling giong nhu ngUm. Vi~t va ngUm. Muang vimg Bac Truang Son va cå vimg Binh Tr! Thien Ua dUng ehft Bua trong danh tit kep vi~ bua quan, tuc la vi~ vua quan, vi~e hanh chanh. tuong doi vm. vi~c dån gian, vi~c dån da. Va dåy ta Ph1;1 man måu tl;C tam ~p ngii tl;C (trieh såeh 'Thanh Roa Quan Phong" eua Vuong Duy Trlnh)

~

Ii-. 'It

~ ~

• -.y

Y.!

atrp 1J

ti. lI!,

...,.... & *Jr

jr-.

~ di

V~

~

~

V\.I

~

~

1M.

~

it

-#

V

.~

#

.*

i'f-

i!:

'IT

0

A

'j':

Y'\...

.oUf-

ry

t

~~

at

"!$ :

1 .I!fi;

it

..r-v-

!t. tf. ,..r

1~

r'-

~ ~

.....r-

y

~

Il;;

u-

1twC ~

4

~.

{

T

V

~

:<t-

~

.'~

-

-p.

it.

~

~

I

tt

11 it.

'1--

lf~

:..r-

~.

ill

c[ ~

*

it Pj' yV

~

.ti'

tJC

t

)1

~

f

Tinh Thanh H6a mQt chåu quan, e6 ehu lå lill ehu th~p ehåu d6. NgUm ta thuang n6i rllng nu6e ta khong e6 ehu. Toi nghi rllng khong phåi. Th~p ehåu v6n lå d~t nuae ta. Tren ehåu con e6 ehu, le nao ma dum ehQ ll,li khong. Lill ehu ehåu la lill ehu nu6e ta d6. Nay xem ehu ehåu (to 7(0) vm ehu Xiem, chu Lao, ehu Mån eimg ehu nu6e Lang-sa, tuy rång vie't dQe, vie't ngang e6 khae d;;tng, eiiIlg la mQt lill ehu loan ph\lDg khoa dåu. Dm xua Trung qu6e tit ngUm Ly Tu, dm nha 'ran tro v'e sau nåy hay e6 ngUm thay d6i lam loi khae, ma nu6e ta nQi thuQe k8 då ngån du nåm, til vua Si Vuang d~y llly ehu Trung qu6e, ma lill chu nu6e ta bO di he't. Th~p Chåu båi la nm bien vi~n eho nen lill ehu lly nay con. Sau ngon ngii va van tl;C, ehling ta bay ban tm. thi van cua nuac ta xuyen qua P~t giao, da truy~n sang tit nhiing the kY dlu tien cua L!eh d~i quoc te. Bai tha tien kbm cUa n~n van chuong Vi~t Nam la cua mQt nha sU ten D6 Pbap Thu~ sinh nåm 915 va mÅt nåm 990. Gng song vao thm. kY Le D~i Hilnh (980-1 (05), la mQt nha sU thuQC the h~ thu 10 dong Thi~n Nam Phuong. Nho kien thue rQng, gioi thi van va tich ct!c kbuong pho oha Ti~n Le, nen dU<;Jc yua Le D~i Hilnh phong den chUc Pbap sU. CUng vm. oha sU Khuong Vi~t, ong da gift chUc Co våD. dum. tri~u Tren Le, va co lAn dugc cir di tiep don su giå oha Tong la Ly Giac. vm. tai Ung doi cua minh, ong da lam eho Ly Giae ng~e nhien, kinh ph1;1C. Theo saeh Thi~n Uy~n T~p Anh va D~i Vi~t Sir Ky thl trong cu~e tiep don æy, Su Pbap Tht$l dong vai ngUm. lai do. Tren con duoog song nuac dan vao Kinh Thilnh D~i La, Ly Giac tMy hai con ng6ng bai l~i tren m~t nuae, ben ngåm ding:

103

N ga nga! Llliing nga nga, Nglliing di4n hwmg thien nha.

Dich: Ng6ng kia! Ng6ng",qt doi, Nghlnh ct! nhin cMn triJi. 6ng dang dun cheo, lien ngAm tie'p theo ngay: B{lch mao phO l~c thuy Hong tr~o bai thanh ba.

Djch: NlltYc xanh bely 16ng triing, S6ng biec cMn hOng boi. Ly Giac nghe råt tMn ph~c, ve sau c6 lam mi?t bai tho t~g rieng ong. Theo truyen thuyet thi bai tho doi dåp tren kia, co th~ la phOng theo bai tho cua L~c TAn Vuong dm DUOng, da lam ra bie mm l~n 10 tu6i! De'n dai Ly Cong uiln, Tå thAn v~ di~n tien cm huy su, noi ngoi Tien Le, dum Vuong hi~u Ly Thåi T6 (9741028), chting ta dugc them mi?t bån van l!ch sir la Chieu dm do tir Hoa Lu ra Thang Long, do sl! khuye'n khich cua d~i thlln Dao Cam Mi?c va nha su Nguyen V~ H~nh (7-1018). Trong bai chieu ily c6 cau: ... "Huong gi thanh Dr;zi La, kinh do cu cUa 'Cao Vllong,

a VaD noi trung tam triJi ddt, dllt!c cai the rong cuqn ht! ngoi. Da dung ngoi Nam Bac Dong Tay, da ti4n hll6ng nhin song dl!a nuL Dia the rqng rna bång, Mt dai caD rna thoang. Dan cll khoi chju canh khon kht! ng~p l~t, muon v~t cung rdt ml!c phong phU tot tIloi. Xem khdp Mt Vi4t ta, chi nO'i nay la thang dia . Th~t la chon t~ hqi tr9ng yeu cua bon phllong ddt nwyc, cung la noi kinh do b~c nhdt cua DeVllong muon dit;". Trong van chuong, ånh hUCmg cua P~t giao l~i cang thily ro hon nlla. Thi pMm Cung Oan NgAm Khuc cua 6n Nhu Hb ch!u ånh hUCmg P~t giao nhieu nhilt, nhu ta thily trong nhiing cau tho sau day: Tuong hoan h6a da bely ra My Kiep phil sinh trong thdy rna dau

Ay loai v~t tinh duyen con the Sao kiep ngllm niJ dl d6 tMy? Thiep xin ve kiep sau nay Nhll chim lien canh, nhll cdy lien canh! D9c ll.li L~c van Tien cUa Nguyen Dinh Chiiu, m"t nhil Nho chfnh thong, mi?t nhil ai quoc chån thanh, ta thily ~ ~ Chi~u dem tho van rna ~y dm theo Kh6ng giao. The ma suot trong thi pMm ~ luon luon nhac tm mien Ha Khe, la nm xay dtfng chUa Thien M~ båi Chua Nguyen Hoang VaD nam 1601. tren hiiu ng~ song Huong, thom huong Sen va hoa re ~ch xuong b6 (gramineus acorus).

Tir Gia D!nh. Nhil Be nuoc chåy chia hai, Nguyen Dinh Chiiu da di ghe ra t~ k.inh do Hue Dam 1848, å l~i mien Ha Khe d~ cha thi. Bilt ngo dugc tin m~ milt. ~ phåi l~p tuc khan goi len dUOng. Nhllng. phUc bilt trilng lai, h<?a vo don cm. d<?c dUOng b! b!nh, l~i them buon thåm VI milt m~ ma than khoc den mu loa. C~ ~ Chiiu da d~ l~i nhiing Vlm tho tuy~t tac. trong do C~ khong quen nhac tro mien Ha Khe. non xanh nuoc biec. di~n ng<?c chua vang, nhu sau: ThU'a rång: Toi Kieu Nguy~t Nga N glim nay ty tdt ten la Kim Lien Que nhd aq~n Tdy Xuyen Cha lam Tri pM mien Ha KM .

a

Ha KM qua d6 cung gan Xin theo cilng thiep den dn cho chang

Dor;zn nay thu den N guy~t N ga Ha KM pM dy theo cha h9C hanh

Kim Lien oi hOi Kim Lien Ddy xe cho chi qua mien Ha KM. C~ ~ Chi~u. trong con nguy bien. luon luon khiln vai Trm P~t tren dUOng ve Gia D!nh:

Thinh ong Ph{it Tt! A Di Th{ip phllong chll Ph{it phil tri giup cong. Tha mllf!n thU tieu dao cUa Ph{it Moi thilt tinh quyet dUt cho xong. Con ånh hUCmg Lao giao, ta tim thily trong tho cua Tr~gTrinh:

Ldy gi6 mat trdng thanh Ut ngh'fa Mllf!n hoa dam duoc tu4 lam duyen Thoat tdin mqt g6t thien nhien Cai tMn ngor;zi w;it la tien tren dm. Noi tm kie'p phu sinh, vm tinh duyen dang då, thi :sa Doan Th! Di~m. trong Chinh Ph~ NgAm. cfing th6t ra nhiing 1m dugm mui Ph~t giao:

104

Va <låy la mQt ~ xet såu siic cua ~ ve hi~n tr~g ben ngoai khong dting vm thtfc tr~g va gia hi tuy~t d6i cua ben trong. it ai trong thily, cfing nhu cai hoa Vu Dam, mau hong, nup kin trong quå BO De v~y: Trl!c rt}ng: Chila rach Ph{it vang Ai hay trong quan dn tang kinh ludn. Kinh luAn <låy la ba bl? k.inh D~i T~g: Kinh T~g, Kinh Lu~n va Kinh Lu~t, tuc la Tam Tl.lng (Trlpltaka, Trols Corbelles) rna Thly DItOng Huyen Trang da thinh tir Thien Truc ve chua Tir An, å TruOng An nam 645.

Phåp Am Xuån KY Måo 1.99

Thlly Huyen Trang da rm Trung qu6c hOi thång 9 nåm 629 va TitY du 15 nåm, xuyen qua cac mroc Trung Å, vong quanh Hy Mii Ll!-p Son d~ di vao Thien Truc tim kiem vet tich cua DUc Ph~t Thfch Ca va thinh Kinh Dl!-i Tl!-llg ve mroc vao thång 4 nåm 645. Thlly da dem ve 657 quy~n Kinh, viet bang chu Phl!-ll. Ngoai ra, Thlly Huyen Trang con dem ve råt nhieu tuqng P~t bang vang, ng,?c, g6 thmn (glång huong), nhieu tranh h,?a va 150 xa l<;ri. cimg nhii'ng di tich chån thl!C cua P~t. Nhieu Mn n6i phiii co 20 con ngt.ta t6t d~ chuyen chå mm du.

'" D9 va Tfch Lan dimg la ke va vo dien Trong khi An di~n d~ bien chep kinh k~ tit do cho Mn nhieu the kY ve sau, thi cr Giao Chi chting ta, thu cong ngh~ lam giåy da len trinh dQ kM cao. Nhii'ng thuong gia TitY phuong va Trung qu6c thm do hay ghe ll!-i Giao Chi (Cattlgara) d~ mua nhieu phåm v~t, trong do co giåy råt t6t, lam vm vo city m~t huong, t~c g,?i la city do, city do bllu, ten kboa h,?c la Aloexyllum Agalochum L. City nay ve gia thi sinh ra tr1lm huong va kY nam. Tr1lm huong thi chlm rna kY nam thi n6i.

ve nUoc rai Thlly Huyen Trang phåi tuy~n nhieu h,?c Sl trong nUoc va nhieu tu Sl thong thl!-o An ngii' d~ d!ch Kinh Dl!-i Tl!-llg ra Han ngii'. BOng thm, Thlly phiii viet hoi kY 'Tay Du Kyr' dång len nha Vua nåm 646. Tit do, su6t 19 nam trm, Thlly phiii lo vi~ phien d!ch Kinh, thuyet giång dl!-o P~t va dao tl!-0 can be? truyen giao khap nm. Ngay 6 thang 2 nåm 664, Thlly vien t!ch, len thång Niet Ban la nm cMm dill hoan toan m,?i sl! truyen kiep (samsara).

Ngum Trung qu6c c6ng ~n kY thu~t lam giåy cua ngum Vi~t Giao Chi va Giao Chåu råt tinh vi. Sach Nam Phuong Thåo MQc Trang cua Ke Ham viet hoi the kj IV, ghi rang: "gitfy trlim hUdng st1c trt1ng, rtft tham, bo xuang nuac khOng nat, tren rru;"it gitfy c6 mii van nhu vdy ca". Nhii'ng vån nay do cMt dAu thmn trong city do bllu, cting co ten la vån bllu.

Noi ve kinh P~t, chting ta clln biet rang: nguyen dllu the kj I Cong nguyen, mQt Dl!-i HQi P~t Giao Nguyen ThUy da du,?,c t6 chUc tl!-i Tich Lan, do sang klien cua nhii'ng b~c kY cJ!U (thera). Truoc do, tu Sl Mahinda, em Vua A Dl;lc (~oka), da dem vao trong nm dåo Tfch Lan, mQt nhcinh bO de chiet tit cay m~ m,?c 1l!-i BodhGaya, nm hl!- lun song Hang Ha, xU Bihar. Dl!-i HQi noi tren h,?p cr T!nh Xa Alu-Vihara, chåu thiinh Matale, dii quyet d!nh bien chep ll!-i toan be? giao ly va cUQc dm cua DUc Ph~t, cimg cac d~ tir tien kbm. Dl!-i HQi quyet d!nh bien chep bang c6 Phl!-fl (Pall), bien chep tren la ke (Iata nier), t~c g,?i la Mi, Han ngii' g,?i la tung-lu. Cting co khi chep tren vo city dien di~n (ecorce de bouleau). Cong trinh bien chep keo <lai 25 nåm. Nhii'ng bai chep du,?,c phån chia 00 vao ba cai gio lOn, cho nen g,?i la Tam Tl;lng (frols Corbeilles, Trlpltaka). MQt gio diinh rieng cho Kinh di~n (Sutfa , Enselgnement du Maltre), tUc la giao ly chinh yeu cua Duc Ph~t, mQt gib diinh cho lu~t li? (vlnaya, Dlclpllne, Reglement Interleur) va mQt gio nUa diinh cho phlln lu~n giång (Abhldamma, Exegeseset Commentalres Scholastlques). Cå ba 10l!-i: kinh, lu~t, lu~ g,?i la Dl!-i Tl!-llg Kinh, gom tren dum mQt ngan quy~n.

Di tich co sa SOcp1 thåo va bien cMp D~i T~ Kinh con trong tMy ben dU<mg da go ghe vimg ritng mii dån tit Kandy tm Anuradhapura, cJ!U thu phU Tfch Lan.

PMp Am Xuån RY Mao 1.99

Sach Th~p D! Ky cua Vuong Gia vao the kY IV, viet: "NguiJi nu'ac Nam dung rong reu lam gitfy, g9i la gitfy Trt1c Ly". Sach Dl!-i Vi~t Sir Lu,?,c cua ta vao the kY XIII, co chep rang: 'Ti'( ~u the kj VIII, ti ngof,li thanh phfa Thdng Long c6 mqt xom thf! thU cong chuyen lam gitfy" . Trong chuyen ve tham kinh thiinh, Nguy~n Trm (thE3 ky xV) ghi trong cu6n D!a Du Chi: "Dudng thOi, phuang Yen TMi, lang Bum, chuyen lam gitfy". Giåy Vii?t Nam co th~ lam vm nhieu thu city, ngoai city do: city bO de, city giuoog, city thuong ll;lc (cOy mE3t), city dåu, city la gai (ramle), lam thiinh nhieu 10l!-i giåy: giåy bån, giåy Mi, giåy moi, giåy phen. ~p DMt la giåy sac cung cåp cho trieu dlnh d~ viet sac dl;l ban cho thlln dån va cac V! thlln hoang, cho nen co citu phuong ngon: Tieng d(}n con gai N ghTa Do Quanh rulm lam gitfy cho Vua du'f!c nhC!. Trong vii?c åD t6ng kinh Ph~t, Trung Tårn Luy Låu dimg th'?' gioi kbac chu tren bån g6 city ~ (plaqueminier), ten Han Vi~t la tir rna chting ta d<?c tMy trong truy~n Kieu: Doai trong muon di)m tu phlin H(}n que theo ng9n mdy Tlin xa xa.

Så dl kY th~t Hun giåy cua nUoc ta da pMt triin ml!-nh tit måy ngan nåm la nha 3 sl! ki~n l!ch sir, chinh tr!, van bOa: mQt la vi~c h<?c chu Han va Nho giao dum thm Bac thu(k, hai la vi~c bien chep Kinh nh3 P~t va sl! ful t6ng nhilng Kinh do, cfut pbåi dimg nhieu giÅY, ba la trieu dinh dm ban sac phong cho dlnh th'ån, thån MO, nhån si va cac V! th'lln hoang sang l~p lang xa.

105

Khi noi tm dinh chua mrac ta, danh lam, c6 tl! mrac ta, m9i ngum deu cåm titÅy oM thtrong va quyen luyen. vi do la c6ng trlnh CM t6 ti~n chling ta, rÅt dang dtrgc thi ca truyen tl,mg.

Em ciJu xin TrOi Phi)l Sao cho em My chang!

Vi d1:1 nhtr Chua Htrong Tich å phU My DUe, tinh Ha DOng (Mc V1~t), da dtrgc Chtia Tr!nh t6n vinh la "Nam Thien D~ Nhdt D~ng", la ng6i chu.a dtrge ca 11;1og nhieu nhÅt trong thi ca Vi~t Nam.

lam tha noi lai nhtrng rÅt dtrgm mill giao d1:1 nhtr nhiing bai tha sau dAy:

Trtrae het la Dtrong Khu~ vm bai I)Qng Htrong Ticb: TM thien nhien dau blJng HI/ang Tlch . Du Ihanh lao cånh ljch tram chieu. Ke den la Vii P~ Ham vm bai Htrong Son Phong Cånh Ca, ma ehling t6i trlch mÅy cAu: Ni~m Nam Mo A Di Da Ph~1 Mang vui choi quen mdt dl/Ung xa Quå m(/ non vm nIllYe ffl(/ gia Trong chdn cånh nhin ra chdn vi.

O ngoai Hue xtra kia co C1;1 Thåo Am Nguyen Khoa

V!,

ti~n t6 eua danh wang Nguyen Khoa Nam, thtrang hay

ly oha Ph~t, vi

Ngay kia Thåo Am len chua, co nhieu b~ thi van yeu elu lam mqt bai tha v!nh cånh ehua, ma h~ eo 4 ehu: Huyen, Sile, N~g, Hoi ~i m6i dlu eAu, co thu tl!.

Thåo Am de tha: Hujen di~u trong /en cit.'a DC,1O thuyen Sile khang khan ro thdu can nguyen Nij.ng nghi~p chl/ang e ch/la her Hoi may ai da co thi~n duyen?

ne

Sau do ll!-i eo ogum y~u elu Thåo Am d6i 4 ebu dlu ra 4 ehu A, B, C, va D.

Thåo Am Ung khÅu: Roi den Chu ~ Trinh eiing eåm bUng vm bai "HI/Ølg SØl Phong Cånh": Bau TrOi cånh B~I TM HI/Ølg SØl ao I/lYe My [du nay! Kia non non, nl/O'c nIIO'c, mdy mdy "D~ NMt Dqng" hOi rdng day co phåi?

Den tbm lang m~ e~n kim, chling ta titÅy xuåt hi~o oha tha Nguyen Nbtrge Pbap, con eua van MO Nguyen Van Vmh, rÅt xuåt sik va tl! nhi~n trong bai Chua Htrong, ma chting toi xin trieh vai d9an sau dAy:

Hom nay di chUa HI/Ølg Hoa co rruJ hoi sI/Ølg Cung tMy me em d~y Em w1n dilu soi gl/Ølg.

Thuyen di, ben D~c qua M6i [uc gljp ngl/Oi ra Tht;n Ihung em khang ru5i NamMoADiDa

Mt; 000 dl/Ung can [du Cu vUa di ta cilu Quan The Am Bo Tat lA tha hO di mau.

N gun ngut kMi hl/Ølg vang Say trong giac ffl(/ mang

106

A Di Da Ph~1 muon quy thuyen B ber [ang tham hay cu nguyen C xlch cho giJn nal cua tinh D diJu nguy~n dUr mOi IriJn duyen. Thåo Am Nguyen Khoa V! (Vi Dl!- - Hue) Roi Thåo Am tien sinh eao hUng lam them hai bai tha noi lai nua, khien ebo m9i nguai deu cåm ph1:1c tai nang quan xuyen eua C1;1.

"(Ja Vin Tha Di Tu Ddu Id nghi~p chl/ang bo da !du DC,1O cå Iheo lu da c~o dl1u Mo toi chuong khuya manh moi lo Ndu sang tieu s~ch may nong silu.

V,nh Cånh TAy f)lnh Lue Dem DOng

V dy dan quanh vach de vang d(jy Gia [(Jt canh khuya gi(Jt la cdy Tieng nh~n keu Sl/Ølg nghe t~n gieng Tdy dinh trang to slf tinh ddy. Btrac sang d!a hl!-t khoa h9C va .kY thu~t, ehting toi cm ooi sa ltrgc VI de tai menh mong nhtr vii tr1;1, ma da å trong vii tr1;1 thi phåi ngbe lai ran rl'!-y cua thi hå Nguyen Cong Tru (1778-1858), Uy Vien Ttrang Cong: va tr~ chi gian giai phl)n slf Nam nhi daa Ihu Ihi hao hung. Va do la 1m nban nhu eua C1;1 Uy Vien d6i vm cae the b~ ehuy~n gia va .kY thu~t gia, hie:

Phap Am Xuån KY Måo 1.99

mm P~t giao: can O' t(,li long ta ChiiTam kia mm bang ba chiiTai

Rong fTUiy khi g~p hØi ..tua duyen Dem quach cd sO' ton /am sO' d~ng Trong luong mieu ra tai luong dong N goai bien thuy n;lch miii can tuong Si' lam cho bach the luu phuong Truuc la sf sau la khanh tutfng.

Thi~n

Theo 1m ~y cua Wc Ph~t thi vii tn;t gom co ba ngan tbe gim, nghla v6 coog ~ va hiing hå sa s6, kh6ng th~ nito do 111<mg dl1~C. Ciing nhl1 ben pilla Ki-T6 giao tin rang "nhiing con duiYng cUa ThUf!ng de khOng vao du(/c" (Les voles de Dleu sont impenetrables), khien cho chling ta lien tl100g den William Shakespeare trong 1m than Mt hu trong bi ktch Hamlet: "C6 biet bao la chuy~n bl an tren trlri va dum tr{Jn gian nay, rna CtlC ngulri khOng he suy nghf tm" (TI y a beaucoup plus de chosesque vous n'auriez jamais imagine es dans le Ciel et sur la Terre!) DOng thm, chling ta ciing lien tl100g den triet gia ngum Phap ten la Blaise Pascal (1626-1662), da tirng giåi dåp cAu hOi ve vii tn;t v6n la m<?t kh6i tron rna trung tårn å mqi noi va chu vi kh6ng biet å noi nao? (L'unlvers est une sphere dont le centre est partout et la clrconference nulle parti)

The la triet ly va khoa hqc Tåy phl10ng lan DOng Phl10ng da g~p nhau trong nhieu tr11<mg h~, nha nghien CUu va tID nghi~m, ciing nhl1 nha cå trl!c giac (lntultlon), dling tren ca ly tri! Khi ngum dån L~c Vi~t duc ket trong ng6n ngii nhiing th3nh ngii ngan gqn (formules lapldalres) nhl1:

An nam ba hQt - N6i doi ba 1m - Di vai ba bua<:. Hoi)c noi:

MilDg nam, mum bOn ham ba (5, 14, 23) Ca ba ngay Ay tranb rna tba tbAn!

Su rdng: hqa phuc d(,lo Trlri CØi nguon ciing O' long ngulri ra C6 Trlri cling c6 ta Tu lil cØi phuc, linh la giay oan!

rna

rna

Va bet thåy chling ta, trong nhiing tr11<mg h~ tl10ng d6i nghiem trqng, ai rna khong du Trm khån P~t tren bl10C dl1<mg dm, vi hy vqng vm Man Giac Thien Slf (1052-1096) rang: D,mg tumzg xuan tan hoa r~ng het Dem qua sdn truUe møt canh mai!

Tråi qua måy nghin nåm ltch sit, Lien tqc Bach Vi~t noi chung va D~i tqc L~c Vi~t noi rieng da kbeo leo dung bOa b6n h~ th6ng giåo ly va tu tlfoog lOn: Duy Tårn cua Bile phl10ng - Duy Ly cua Tåy phl10ng - Duy Thln eua An phlfong va Duy Vi~t cua Nam phl1ong, d~ ket t~o th3nh m<?t nen van minh quån blnh va da di~n gom du: Idealisme, Spiritualisme, Rationalisme va Vietnamisme, hun duc thanh ml)t Nhån Bån ChU Thuyet, trong do phln linh hon va d~o ly (homosapiens) phåi dling tren phln v~t chåt (homo faber), dong thm phåi dung h~ vm khoa hqc, kY thu~t va my thu~t rna chling t6i xin d3nh ml)t kY khåc d~ hAu chuy~n vm quy li~t V!, vi le thm gian eo h~p .. Dåm mong quy V! vui long thong cåm vm di'eu nh3n nhu cua Tien Dien Nguy~n Du trong Kim VAn Kieu thåm nhuln P~t giao: Khi thuong Trlri cling chiu ngulri Nhf! nhang n(/ truuc, den bU duyen sau!

Chleu Anh Cåc, 10,98 Neu chling ta dem ba s6 åy rna so sanh voi nhau, chling Huong Glang Thål Van Klem ta se tMy rang: neu cqng l~i nhiing s6 kep (1 vol 4 va 2 vol 3. chung ta se thay ca nh6m la 5). Suy di~n ra, chling ta mm thffy tinh cach thieng lieng cua con s6 5 tugng trung cho Tam Thien Ll10ng Dta (Trol PHÅNUU ba rut hal) va Ngii Hanh: Kim, Thuy, Ml)c, Hoa D11~c tin nh~c gia cua d~o hiiu Lieu Lai, Thl1 Ky Chi Hl)i va Th6, dling lu~t Tl10ng Sinh (Lol de PGVNTN Bergen kiem Båc Gia Trlfoog GDPT la: Generescence).

.-----------------------"11

Tir ngan xl1a, dån L~c Vi~t da biet nha linh tinh va trl!c giac rna ngirng l~i noi s6 thieng lieng 23, la vi no trUng h~ vm s6 23 d6i vong xoan nhi~m th~ (23 palres hållcoldales de chromosomes), rna DaDg T~o Hoa da ~o ra co th~ con ngum, theo ml)t chl10ng trlnh mAu nhi~m rna hq dang khåm pha vm khoa hqc th':fc ti~n. Sau Mt, khi noi tm Pb4t giao trong Nhån van, chling ta kh6ng th~ quen thi bli Nguyen Du va Truy~n Kieu, ml)t thi pMm Ll110ng ca vo tien khoang b4u, dai 3254 cAu, rna nhieu cAu dl1~

Phåp Am Xuån KY Mao 1.99

Cl:' Ba Nguyen Thi M«;o dii thåt ll)e ~ Sai Gon, Vi~t Nam vao ngay 22,9.1998 (nhåm ngay mang 2.8 Mq,u D{Jn) Thlf~g thq 86 tu6i. Chling t6i thånh ~t chia buon coog tang quyen va nguy~n du hlfong linh C~ Ba sOm tieu dieu mien O!e L~e,

BDH Glåo HOI PGVNTN No Uy BTS, Chl HOI PGVN Bergen GDPT Duc Dvc, Bergen

107

hoa thuqng Quang DQ trong mat mQt nha Han hQc å mien Bac Vi~t Nam T~p

chi Van H9C s64, 1992 pMt hllnh

aHa N«?i, dang bai hoi uc dum dåy cUa Nguy~n Tien Doan (duQc cu6c chu

la mot nha Hån hQc. tlnh Thål Binh). Chting t6i sao l~c nguyen van dum dåy, duy them vao tieu de d~ dån thuQIlg,

De? tu6i ngoai ngii tu'lin, mai bi chinh quyen CSVN dua tir Sai Gon ra an tri ~i que quan cUa Th'liy. Bai viet xac nl$t ~ "cuiing hao hqc thw!J" trong Mn ch~c nåm qua mien Bilc va sau nåm 1975 ca mien Nam nhu ~ h9C gia Dao Duy Anh (trong nh6m Nhån VOn Glal Pham,. 1956-1957) timg than tM, va long quy men cUa m«?t tri thuc "ngol!i dt!-o" mien Bac Vi~t Nam d6i vm Th'liy Quång De? PhUt d'liu lam quen la long c'liu tim y nghia m«?t chii kho, va phUt cu6i ket thuc la " ... ngh(!n nui cd hqng va thay quj men ong hun gi4y phfd tam quen ban dlJu... " d~ d9c gia cimg thuemg lam. CAu chuy~n xåy ra cach nay khoång 17 nam (1982), luc ily Th'liy Quång

a

a

a

tro chuy~n vm mQt nha nghit!n cdu Ph~t hQC Vao khoång d'liu nhiing nam 1980, nhån d9c cu6n Thien H9c cua giao su Nh~t Bån D. T. Suzuki qua bån tieng PMp do 6ng b~ gia, chUa Tra Vy, xii Vii C6ng lii nh3. van Nguyc!n Hiiu Dang(e) cho mUQIl, t6i. co g~p tit "Satori". Qua van canh cfing co th~ l~~n ra nghia cua tir do, song t6i van chua th~ yen tårn. T6i ben tim mily be? tI! di~n PMp tra cUu, nhUng deu kh6qg thily ghi tir nay, nen trong 10ng van ay nay. T6i ti! nhu, minh la ke ngo~i d~o, hi~u the l3. duqc roi. Dåu sao, m«?t sI! mac rna ve tri thUc chua duqc giai dap Mn nm Mn cMn van nhu di gai trong d'liu, m6i khi chqt nghi Mn, ho~c c'lim Mn cu6n sach cua nh3. Thi'en h9c b~c th'liy nay. Mily l'lin t6i tim Mn 6ng b~ chu nhAn cua cu6n sach d~ hOi ve y nghia cua di tit hOc bUa, tm deu kh6~g g~p, khi thl 6ng di Ha N«?i, khi thl6ng du ngo~n cac lang xa trong vimg.

a

B6ng m«?t hOrn co anh thq m«?c g'lin nhii, tinh ca trong cAu chuy~n cho biet m«?t tin: co m«?t vi su thanh pM Ho Chi Minh mm ra chUa xii Vii Doai, huy~n Vii Thu. Ngum ta noi, vi su Ily d6 Mn mlly bang tien si, titng di nhieu nuac tren the gim. 6ng la nguOi nghien cUu, Mn chai rna chuy~n tro vm nha su Ily Mn la m9i thac mac co th~ duqc "giåi toa". Bily gia la khoång thang 6 niim 1982, t6i nghien cUu ve xii Hanh DUng Nghia (tue xå Duy NhOt. hUYE?n va Thu, tlnh Thål Blnh) nm co IIp Ta Hanh cua tien si Hy Long D~ng Xuån Bång, nm co thiinh don Phan Ba Vanh; va cfing dang nghien cUu ti~u sir D6c H9C Ngh~ An Nguy~n Doiin V9ng, ?guOi th'liy h9c cua cac tien si Phan Dinh Phimg, Phan Tr9ng Muu, Phan Huy Nhu~, cfing nhu nghien cUu ve giång quan phU Ton Nhån trieu TI! DUc, cir nhån Nguy~n Doiin elt, nguOi th'liy h9c cua Vua Ham Nghi ... Ti~n duang di nghien cUu, m«?t hOrn ngay tit rllt sam, t6i da tim Mn ngoi chua xa Vii Doai, mong g~p duqc vi su nhu anh

a

108

a

thq m«?c thong Mo, nbam hOi nghia tit "Satori" rna long van canh canh kh6ng ngu6i.

a

DAy la m«?t ng6i chila nho c6 kfnh m«?t ven lang ~t yen tinh, it nguOi qua l~i. Con duang nho quanh co, co m9c um ti:tm dån t6i Mn c6ng chua. T6i dat xe di rllt ch~ d~ ngam canh. Mui huang hoa cau, hoa ngAu, hoa ~i lan trong gio sam, t6i tha hit th~t sAu, cam thily lång lång d~ chiu. Nhieu loiii reu m9c tren nhiing vien g~ch lat, reu chån Wang, reu mai ngoi nhu nhiing hoa van tuy~t håo cua h9a si b~c th'liy trang tri cho ng6i chua them ve tr'lim w. Con duang dån vao sån sau nm co can nh3. r~ ba gian hai cMi va nh3. bCp. T6i dl!ng xe, dUng nga ngån m«?t lat chling thlly bOng nguOi. B6ng m«?t ba gia trong bCp, ra hOi: - 6ng g~p ai?

a

- T6i mu6n Mp ... nha su. - Ngai dang

atren chua. 6ng cha cho m«?t chUt.

Lat sau, xullt hi~n truac m~t t6i la m«?t vi su tr~c tu6i qua ngii tu'lin, dang diem tinh, linh lqi. D~c bi~t 6ng co d6i mat rllt sang, nhu xuyen vao tårn tuemg nguOi d6i di~n vm minh (tol th6m nghT trong Mo Y tuång phåp (1) 991 do la "h6 nh{fn"), m«?t be? rAu dC?P nhu rAu D~t Ma va nhilt la tinh th'lin 6ng tI! chu, hon nhien lam cho t6i de bilt d'liu cAu chuy~n. - Thua Ngai, Ngai mai

atrong Nam ra?

- T6i mm ra dAy it hOrn. Chång hay 6ng co vi~c gi c'lin t6i?

g~p

- Tht1a Ngai ... Nhån d9C ve Thien H9C, co chii toi kh6ng hi~u, mu6n nha Ngai giai nghia gii:tm cho.

Phap Am Xu.ån RY Mao 1.99

Sau khi nghe t6i tl! gim thi~u minh la ngum. nghien eUu l~eh su, dm dQe rQng eae saeh nen mm den vm eira Ph~t, nhli sU b6ng no nlJ. eUm r!tt tuoi va noi: - Co le 6ng nen den thu vi~n. Toi ehå co mi li~u, saeh vo gi. 6ng thong dm.

Nha sU luc nay mm ehi vao ehen nucrc va mO bao Di~n Bien PhU mm toi hUt. Dieu thuae nhieu hoi &m da mem, hUt kh6ng cMy. 6ng ehQn eho t6i mQt dieu kh6 oMt trong bao va d3nh diem giiun toi nhu d~ xin 16i ve dieu thu6e &m.

Toi biet nha sU tit eMi khong muan trep. Lling tUng vai phUt, toi danh b~o gang them: - Mong Ngai giåi nghta eho mQt tir thoi. Toi se khong lam phien Ngai ngoai ehuy~n ehu ngbIa nay.

- ThUa Ngai, nåm 1963 t6i dang o quån d9i, co dQc hao biet tin nhli c6 hQc Tr'lin Huy Ba pMt hi~n pho tu~g ehån hia, ehAn dåt O chua 139c g'lin go DOng Da - Ha NQi va c6ng b6 la tu~g Vua Quang Trung.

Thåy t6i khån khoån, nhli sU hOi: - 6ng d~ hOi ve ehu gi?

Mm noi den do nha sU då g~t d'llu, nhin tMng vao toi cum thoai mai, nhu da doan biet toan be? y toi muan hOi. Toi tiep: - Den hOrn nay thi toi nga qua! <':> ehua Tra Vy ta dåy rna toi mm vita thoang thåy, va ml?t s6 ehua khac nUa tOi cling deu co g~p nhiing pho tu~g tuang tl! nhu chua 13ge. V~y Quang Trung du~e tha lam h~u P~t du~c ehang?

- ThUa Ngai, ehu "Satori" trong euan Thien HQe eua Suzuki. - Nha xu!tt bån nao? - In o Paris. KMng nhcr ten nha xuåt bån.

- 6ng co biet ehu Han khong? - Thua Ngai, biet vo ve ehu "tac", ehi{ "to" thoi! The la nhli sU b6ng ehi ehiec ghe mm.toi ngoi xuang, va thung dung noi lien mQt m~eh. h'llu nhu khong e'lin dån do suy nght. GiQng ong eang noi eang say sUa, nhu phong thai etla nha thuyet pMp G6vinda (AnagarIka Govinda(2~. Toi råt chU y nghe nhiing cM chuy~n y, ehuy~n do~n khi nhli sU thuyet trinh. D~i lU~c, ong noi: - 6ng biet trong nh~ thlle lu~ etla Mae (K. Marx) va Beetorång Ruxen (Bertrand Russee~· co cM ti~m c~ gi6ng nhau. Quy lu~t nh~ thllC la mQt qua trinh ~e bi~t va khong don giån. Nh~ thllC lu~ etla P~t hQe co net tuong dong, song ph'lin duy ly tritu tu~g thi da ~g lam. Nha sU ehieu mQt nglJ.ID nUoc nh!tp giQng, va noi tiep cho nghe ve "Mt thuc" trong duy thlle lu~. 6ng dl?t ngQt hOi toi: - 6ng co biet ehu "Giac", ehu Han viet the 030 kh6ng? "Giac" la sl! nh~ thue khaeh quan vm v~n gim, vm ehinh minh. Vm ehinh minh la dieu kho lam. Cai rna Uio Tie noi: "tu tri giå minh, tu thitng giå cl/ang" ciing co cM tuong dong nhung ehUa dtl. "Giac" phåi du~e tich tlJ. nhieu den dQ båo hOa etla chU th~ theo ml?t dUOng hucrng ~p trung oMt. Tit do dån tm sl! bimg n6 nh~ thUe. Sl! bimg n6 åy la giai do~ eUa "Ngq". Cai ngbIa rna ong c'lin hOi la nh.u the. V~y Thien. Gyo, Satori hay Ngl? la dong oMt, va neu cAn du~e no, tåt nhien l~i co eåp dl? khae nhau O m6i'chU th~, m6i con ngum. Song O ehU th~ 030 ciing phåi la sl! bimg n6 ~ thUe mm gQi la "Satori". ChU th~ sau khi bimg n6 la mQt ehU th~ khae trucre no, khong th~ tuång tu~g du~e. Cau ehuy~n den day Mt sue cm mo va tl! nhien hån. Toi noi: - Xin cåm on 1m. giåi thich cua Ngai. Nbån dåy co vai dieu l~t v~t muan hOi Ngai nUa.

Phåp Am Xuån RY Måo 1.99

Nha sU khe dåy bao thu6e tren ban ve phfa toi, tay kh3c ve ehOm ria, noi: - Chuy~n åy gim P~t giao mien Nam trucrc dåy chling t6i da biet. DO la mQt ehuy~n k~ eling kh6ng co phUe ~p nhung eaeh giåi thieh etla hQc gim khien ngum. tu thien phåi buon eum. 6ng da mu6n biet thi toi xin noi qua. Thl!e ra do ehi la tu~g DUe BO De D~t Ma (Budd hl Dharma), t6 thll 28 sau Ma Ha Ca Diep, sang Trung quac van thm Luong Vii De (502-547). Ngai D~t Ma tiep xue vm Vua Vii De, thåy 6ng ta khong hao hUng vi~ truyen ha d~o P~t nen Ngai sang nucre N8lJ.Y. Chae 6ng biet eåu: Hqc dao XLtong Le chung ngq dr;zo Ly cung Luong va thUy lon kinh(4) Dåy la mQt vi dlJ. etla qua trinh "Giac" va "Satori" den eh~.

Toi g~t d'llu huång Ung: - Nhung eh~m con hon khong, thua Ngai! Nha sUeum: - 6ng benh Vl;Ce Han Dii roi!

Ca hai ehling toi cimg eUm sång khoai. - Khi ~o Ph~t truyen ha thlinh eong O dåy, Ngai D~t Ma vien t!eh. Nha sutiep: - Co nhieu thuyet, ngum. ta thåy Ngai D~t Ma tro ve ml?t ehån gi'lly, ml?t chAn dåt, ehiec gi'lly con l~ Ngai treo van tich tru~g. D<ri sau låy hinh ånh ~e trung o3Y etla Ngai D~t Ma ~e tu~g ong O nha t6 eac chua, tieu bi~u eho Thien tong do ong khai sang, cho nen eac tu~g mm co chAn gi'lly va ehån khong giay. Chi co the thOi. Lm. giåi thieh giån d! eua nhli sU lam toi ngo ra, Mt eh~ nho l~i cå mQt thm. då qua, gim hQc thu~t mien Bilc

109

ehling ta tirng say sl1a vm. phåt hi~n mm. me "Quang

Trung hOa P/u;lt

000"

(5)

T6i hOi them m«?t eAu: - Xin eåm em Ngaio T6i kh6ng mu6n l~ d1plg thi giø etla Ngai, nhllng xin Ngai giru. thieh them eho t6i eAu cM "An rna ni Mt minh hOng" rna t6i thåy dll<mg nhll1a ml?t eai gi linh nghi~m gbe gOm d6i vm. tåt eå eae phåi, k~ eå phåp La T6(6) va ml?t s6 ng11m luy~n Yoga ngay nay å mien Nam(7)o Nba sl1 Hie dAu vai ba llln ehång khåe con Hic u~ oåi etla ehiee dong ho e6 treo t11<mg, nheeh mep horn hinh nhll mu6n båo vm. t6i: "Anh la mqt kl Mt nhat, tham lam, m9t tien A La Han(8) doi vm tri thuc!"o Chinh t6i eling tl! eåm thåy nhll v~y oo.Song biet lam the nao khi xu the eAu ehuy~n dang co ehåt men "yen sf phi ly

Ta - Ta va NguOi th~ ~p vm. nhau (desintegration) trong nhiing m6i tr11<mg khåe nhau. tinh the khåe nhau va ehling se trå thanh m«?t sue m;pili phi thll<mg. cM ng!! Mt thåy trå ll!e thll<mg xuyen ho~e båt ngø etla ly tri va v~t ehåtoCåi rna ta g9i la trå ll!e xa h«?i. trå ll!e ti! nhien eling theo Toi thåy nba sl1 noi eling da m~t. lien ehen ml?t eAu: - Chlle Ngai da dllge dge eu6n saeh åy? Ong khe g~t dAu va t6i lien ehuy~n sang ehuy~n "van ID, cau dien,,(lO) eho nh~ nhang dAu oeo Nba sl1 eho t6i biet que quan 6ng å xa Nam Thanh, Tien Håi, the phåt dAu da tit nho va ra di khoi Thåi Binh hoi Phåp t~ ehiem nam 1950. roi di Ha N«?i, qua m«?t s6 ehua, vao Sai Gon, sang An DI? nghien cUu P~t hge trong 6 nåm va da di nhieu nllae tren the gim.o huy~n

- Ngai co biet Suzuki kh6ng?

thuan,,(9)? - Co, t6i co d!p trao d6i vm. C1;l ve Roi nba sl1 Il:1i phån Thien hgeo Båy giø C1;l da gia, nay ehån noi ngay: thi qua dm roi! - Co ml?t ng11m Phåp da - Ngai co tr11ae tae va d!eh thu~t bO thm gian glln su6t khong? eul?e døi. trong 25 nåm nghien eUu cm d~ viet - Coo Khoång 12 t~p saeh va nhieu ml?t eu6n saeh n6i ve lu~ van khåe k~ eå d!eh phåmo nguon g6e, y nghia 1m - Ngai khong co saeh dge co eåm cM nayo Ong ta da di thåy buon khong? den An DI?, Sri Lanka. - Kh6ngo Saeh trong Thien nhien Mien Di~n va eae nllae Tl! nhien, trong Cånh ng«? trong vilng Trung Å co dl:10 Suy tuoogo c6 nhån co eAu: "Hiiu P~t. len eå vilng mii ng6n thu" va 'V6 ng6n thu"o Båy Hy Ma Ll:1po Sau khi thu giø t6i dang dge V6 Ng6n Thllo th~p tll li~u, nhån ehUng, ong viet eu6n TM lam! saeh day tm. ngbln Nba sl1 noi Vo Ngon Thu khien t6i trang, ti! bO tien in 1000 Chuo PhO Minh (Nom f>jnh) eu mim ellm trong b1plg. kh6ng eu6n, kh6ng ban, cm d~ hi~u eai 'V6 N g6n Thu" rna 6ng bieu de thll vi~n 160 noi dåy co ng1;l y lien h~ gi vm. 'V6 tren tM gim.o Nhll v~y dåy, ng11m phllemg Tåy eling co Y ph1!-c" trong truy~n "Hoang de cm truong" etla nhieu eai k:Y 11:1 etla h9, k:Y 11:1 nhll the th~t la t6to Lm cM Angdecsen (Ho C. Andersen) kh6ngo Neu co lien h~ du la åy barn ehua nhieu y nghia, kh6ng th~ noi vm. ong bu6i vo thue, vo thll<mg thi th~t la tro treu va thu V! nhu<mg sang nay dllgeo T6i noi råt sa hlge d~ 6ng co khåi ni~m: bao! Lm cM åy d~ t!nh tårn, lam eho long trong su6t nhu gliemg, kh6ng ehtit nho håno S6ng gifta eu«?e dm phien CAu ehuy~n gifta t6i vm nba sl1 huy~n Vii Doai keo dai trge rna minh vAn khOng o nhi~mo M«?t trong nhieu glln 2 giø dong hoo Lm ket thue etla ong khien toi ngh~n nghIa ca bån etla no la: "NguC/i å" trong Tao Ta å" trong nm cd h9ng va thåy quy men ong hem giAy pMt lam

NguC/i"o Ngum va Ta Il:1i mang nhiing ham nghia triet hgeo Ng11m åy la ai? La Ly tlloog, la Thllgng De sieu nhien, va V"lnh Hang - la Trong Sang - la Thånh Thi~n Cai Ta, eai Toi Il:1i eling khåe nhauo Co di Ta thl!e va eai Ta åo, eai tien Ta va eai ~u Ta, eai Toi eling theo Cai Toi menh m6ng, va eai T6i e~t h~p. hiiu hI:lno NguOi va

quen ban dAuo Truae Mt ong la ng11m con etla dOng dåt Thai Binh, que hllemg etla Bång DOn, da Ky DOng Nguyen Van Cåm vm. dång ve, trinh dl? uyen båe truyen th6ng eua ng11m tri thuc Sem Nam xllao

000

110

Ong la ai? Khi toi ebao t~ bi~t ong, ra den elta g~p dong chi PM Chll T!ch Xa ooo mm. biet 6ng la Thllgng T9a Thieh Quång DI? ml?t nba nghien eUu P~t h9C co

PMp Am Xuån RY Mao 1099

ten tu6i. ~t la nher duyen van tt! rna toi duqe tro ehuy~n eimg ong(ll).

khong d6, sau theo Ly Chung Quyen tu tien dac ~o, duqe dm xep vao m<?t trong tam V! tien (Båt TlElln).

Toi eu mlm cum m<?t minh. Sach D<?c Thu Ll,lc Thu cua hQc giå dm Thanh, Ngii Cm Hien, trong m~c "Di tinh" chua co tru<mg hqp MO nhu hOrn nay tOi g~p.

(7).

ÅU cling la m<?t dfeu kY tM! Ha NQI He 1992.

Tac gia gbi cbu:

Saeh tuang eua Ma Y. Ma Y co nghia la ao gai. Co thuyet noi Ma Y la thly hQe eua Trln Doan (?-989) ve am duang hQe. Ong tu luy~n å nui Hoa San, chuyen m~e ao gai. Nho så dac hQc thu~t cua thly, sau nly Trln Dom dUng dlu phåi Ha DO thai T6ng, va duqe Chu Ton Di phåt triein, eåi bien d~ thanb m<?t phåi trong ly hQc dai T6ng. (1).

Anagarika Govinda: Tae giå cu6n'The Way Of The White Clouds (Con duong quo m6y tr6ng). Bån dich tieng Vi~t cua Nguyen Phong do Lang Van xuat bån cr Canada nåm 1990, lay ten la Ducrng måy qua xu tuyet (2).

Theo Nguyen DUe Han: Toi luy~n Yoga. Hån thåo viet tay 500 trang, chua xuat bån. Tai li~u cua cu si Hung Long, huy~n DOng Hung, tinh Thai Binh, cho muqn.

(8).

A La Hån (Arhon): Thu~t ngii' P~t giao ti~u thira, cm

ngum dii dl,lt den cM ct!c ng<?, di~t Mt mQi phien MO, nen duqc coi ngum cling ducrng, vinh vien vao Niet Han, khong con eh!u quå bao luån hoi. Tien A La Hån la ngum dang mu6n dl,lt den A La Hån (B. 1). Caeh d!ch tieng Trung qu6c chu inspiration, tUc la cåmhUng. (9).

(10).

V&n Xa, Ciu Dien: hOi tham nba cita ru<?ng Vl1crn.

(11).

Glin dåy, Dl,li DUc Tmch Thanh Ninh å Phan Vi~n

P~t

HQc Ha N<?i co cho biet, Thuqng TQa Tmch Quång D<? hi~n dang ehU tri d!ch thu~t b<? P~t Giao Dl,li Tt! Di~n tue b<? sach P~t Quang Dl,li Tt! mein, se hoan thanh trong vong 5 nåm (1991-1995).

(B. T.) (3). Bertrand Russel (1872-1970), la m<?t triet gia, nba lo-gich hQC va hOl,lt d<?ng xii h<?i n6i tieng ngum Anh. (4).

D!ch nghia: HQc den nhu Iran DU

r6t cu<?c ve cu6i dm mm hi~u dl,lo. Ly le den cimg nhu Luang Vii De roi mm . biet ton kinh Ph~t. (5).

Tht!c ra vi~c xac dinh pho tuqng

Ph~t chua B<?c la cå m<?t v&n de hQC thu~t ly thll va khong dan giån, cln duqc tiep c~ å nhieu phuang di~n, kei cå ngh~ thu~t d~c tå co tfnh chat tuqng trung cua no. Nhung do quan ni~m m<?t thm chi pMi, chling ta cu mu6n giåi tmch cac van de hQC thu~t theo cåm quan chinh tri rna minh sfut co, nen dii co l~p ho~c qua nhån ml;lnh cac chi tiet, trong do co chi tiet m<?t chan khong gily, co ve "binh ddn" cua tuqng. Xem them Van Tan: pho tuqng Quang Trung tim tMy å chua B<?c, tl,lp cm Nghien CUU qch Sit s6 39 (6-1960). CUng xem them hai y kien gln dåy: 1. Nguyen Duy Hinh: m<?t pho tuqng trong chua B<?c. Nghien CUu qeh Sit, s6 3 (250) -1m; 2. Trln Dac ThQ: Ban them m<?t pho tuqng tl,li chua B<?c. Nghien CUU qch Sit, s6 254

ve

ve

(1991) (S.T.) (6).

Lå T6: tue Lii DOng Tån, ngum Mt

Kinh Tri~u dm Ducrng, thi may khoa

Phap Am Xuån KY Mao 1.99

111

Can Thå que hUå1l8 tr01l8 tri nh6

T6i sinh ra va lan len tren månh dAt phil sa, quanh nåm s6ng nuac tum mat fU9ng dong, vuem xanh om bOng sai trai. Hai tieng Clin-Tho d6i vm toi sao rna thiet tha, triu men, d1u rumg, don ~u ... nhu tåm long ngUm dån Clin Tho, da cho t6i niem tin khi må miit chao dm. Clin Tho con co them my danh Tåy DO, thu d6 cua mien Tåy Nam phan, ctla viIng dong bang s6ng Citll Long mau mO', tru pM. Co ngUm hOi t6i YnghIa va nguon g6~ 2 tieng Clin Tho? Iling tUng khi phåi tim 1m giåi tbich ten m9t viIng dAt que huong da gan lien vm t6i nhu mau vm thit, 00i t6i chua tim dutlc tai li~u chfnh xac ve sv xullt hi~n cUa 2 tieng Clin-Tho.. . ngoai giå thuyet sau dAy rna thm con di hQc toi co d~p nghe dutlc. Tuong truyen rang: khi Nguy~n Vuong b~ d~i quAn TAy-Son truy na, Ngai va ct;! Nguyen Huynh Duc phåi di lånh n~n. Khi vao R~ch Gia dutlc it låu thi 2 v~ phåi giå ~g thuemg dån di lan ra dnh Can Giang (?), nhung kh6ng hi~u vi tam sao thåt b6n hay t~i le nao rna chu Can thiinh ra chu Clln. Nguyen Vuong va Ct;! Nguy~n Huynh DUc co y ra Can Giang d~ di xu6ng Cil Lao Dung (vLing S6c-Trang), vi Ngai co lo duc tien kem va viii ngU~ t6i trung å do. Trong luc thea duemg s6ng tit Long My qua Can Giang, hai v~ thuemg Mp cac ghe thuong ho, ban dem trang to, ghe thi dan, ghe thi håt khien Ngai ng~ ngiIi tili cho thån chim n6i, nen lam tho giåi slu trong nhiing luc thuyen con lenh denh tren s6ng nuac Can Giang. Roi tir do ve sau, m6i d9 sang tiet thu, cac bl!c thi gia thuemg ngoi thuyen thuoog thuc nguy~t v~ thi pM va hQ d~t Can Giang l~i la dUn Thi Giang (y n6i seng d~ dan ca v!nh phu), lan lan g9i tr~i chic Clm ra Cln va Thi ra Tho. Roi Clin Tho xuåt hi~n tir do. Trong sach Clin Tho xua va nay ctla tac giå Huynh Minh co ghi m9t truyen thuyet rna 6ng cho la ctla cac bO lao k~ l~i: nm dAy khi xua co trang råt nhieu lo~i rau can va.rau thom, mM khi cM vuem eat rau dem di bån, hQ rao ciIng duemg: ai mua rau can rau thom kh6ng? Rau din, rau tham xanh mutYt Mua mau klo her, chtjm bu6'c khOng con. Th~t

112

Thien ~ xUm nhau mua 2 lo~i rau nay råt nhieu, låu ngay chay thång danh tir rau din, rau thom dutlc gim binh dån ~t thanh ca dao: Rau cCin l~i rau tham Phdi chdng dat dy rau tham c6 nhieu.

vm

Rai co ngUm lån thån gQi d~i xu do la xu Clln Tho. Hai giå thuyet nay kh6ng biet giå thuyet nao dling? ho~c giå m9t d!a danh rna co 2 sv ki~n xåy ra trUng ht!P nhau. Hai tieng Clln Tho trå thiinh ten gQi m9t ~a danh thm båy gia. Co nhieu nhii khåo cUu da kh6 c6ng truy tim cho co h~ th6ng sV xullt hi~n ctla ten gQi nay, nhung t6i kh6ng co tai li~u d~ li~t ke Mt ra dåy. Nhung theo t6i, nhiing gi con trong truyen thuyet van co thi V! ctla rieng no. Dutlc biet, do ng~ d~ ctla Soai pM Sai Gon, ngay 23.2.1876, viIng Phong PM l~p thiinh tinh mang ten Clln Tho. Toa B6 (hanh chånh) ~t ~i tinh ly. Clln Tho. Vien quan Phåp dlu tien tran ~ tinh Clln Tho la d~i-uy Nicolai, chUc Tham bi~n ~g nhi. D~i uy Nicolai ngoi chUc Chånh Tham Bi~n (nhu tlnh truong bOy glo) Clln Tho ngot lOnam, khai thac dåt dai, må mang duemg xa, xåy cåy chtl bUa. Tuy nhien tir råt nhieu nam b! tr!, Sl phu mien tåy van con m9t s6 d6ng båt pht;!c, nhung tinh tr~g kho be ch6ng Mi, nen cac Sl phu tiet thao diinh s6ng ån ~t. Trong s6 nay co cir nhAn Phan Viin Tr! lånh thån å Phong-Dien, Ct;! thu khoa Bili Hiiu NghIa å LongTuyen, Binh ThuY. Cho den V! cai t6ng Le Quang Chi~u sau nay ciing tl! giåi chUc tir quan, d~ con giii tieng thom. Nhiing nåm mm thiinh

l~p,

tinh Clln-Tho gom co 5

qu~, 8 t6ng va 72 xa. DO la cac qu~ Chåu-Tbanh. Pht;tng-Hi~p, 6-Mon, Tra-6n. Ou-Ke. ve sau dieu chlnh l~i, van 5 qu~ nhung tm 10 t6ng va 94 lang.

Dum chfnh th~ C9ng-Hoa, do 2 sac l~nh ngay 22.10.1956 va ngay 16.9.1958, tiM Clln-Tho d6i ten thiinh tinh Phong-Dinh, trong do d!a gim dutlc phAn lf!.i: eat 2 qu~ Tra-6n va Ou-Ke sap ~p tinh Vtnh-Binh (Tra-V1nh), l~p 2 qu~ kbac la Long-My va Ke-Sach. Phåp Am Xuån Kj Mao 1.99

chång bao låu, ll,li cat ph'lm <lÅt Ke-Sach trå cho tinh BaXuyen (~bc-Trang) roi ll,li chia qu~ Long-My thanh 2 qu~n Duc-Long va Long-MY. Tiep sau do, lai tach 2 quån Long-My va DUc-Long sap ~p tinh ChuongThi~n. Roi l~p 2 qu~ mm khåc la Khllc-Trung (Co D6), va Khllc-Nhon (Bay Ngan), nay sira ll,li la Th~-Trung va Thu~-Nhon (dol v~ M~t Ngan) niim tren 00 kinh XaNo. Nam 1966 l~p them q~ Phong-Dien. Mot thm. gian sau l~p them q~ Phong-Thu~ C.Cål COn). . Nhu v~y truoc nam 1975 tinh Phong Dinh co 7 q~, 42 xii. Tinh Phong-Dinh niim ve pilla Tåy mien Nam nuoc Vi~t. Thanh ph6 C'lm-Tho cach Sai-Gon 169 km. DOng Bile giap Vmh-Long va Vmh-Binh bang kbuc song ~u­ Giang chl,ly dai kboång 50 km. DOng giap tinh BaXuyen (S6c Trang). Tåy Bac giap tinh An Giang (Long Xuyen). Tåy Nam giap tinh Chuong Thi~n, vm dien tich toan tinh la 16,257 km2 • .

Phong-Øien Ba-Lang, Truang Tien thuong Vam Xang Ru em cåu båt ngC?t dån gian Tra-Kieng, Nhon-Åi tram nam d<.ri Nguy~n Thuy chung long cÅng buoc sang.

Phong-Thu{jn Song ~u åp om long dåt nuoc CU lao Phong-Nåm r<;JP b'lm xanh OH-Con tråi ml?ng xuoi mien bi~n Dua don nhau do qua nira dem. Trong khi do nba tho Le Truc Khanh ll,li gim thieu mot s6 lang que chq qu~, thon xom yen binh vm nh~g t~ hon thu'lm pbåc, ml?c ml,lc dang yeu. Nhiing dia danh quen thu<?c, m6i khi g<.ri ll,li ngum. C'lm Tho kb6ng th~ MO quen:

~a ~o Uyen-Thåo co nhiing dong tho mo tå 7 q~

X6mChai

cua tinh Phong-Dinh vm cai nhln tu~g trung ~c thu ctla tUng qu~ bang tinh cm thiet tha, 1m. tho chån tbanh: .

Måy trang C'lm Tho wong toc em Chieu mo lå luOt måy con thuyen Den len ren nho slu manh lum Dua don nha - do qua nira dem.

MåioOm Em Mai Dlm song xa lap lap Bang lang m<?c tUn l6i len trm. Khoi tau bay trang vam kinh nho Doi mat em - mau xanh bi~n kbm.

Chau-Thanh Cai Rang ba nh!p clu thån ai Soi bOng nhieu nam giiia nuoc måy Do mQng thong dong tinh triu ~g Miii thuong hinh ånh chiec clu quay

B6ng Tang Bang Tang xom nho ngbeo xo xac DOn co - nen hoang - thuå t6i tam pM chq trm. mua dlUn uOt <lÅt Vao thuong d~ ml?ng 3nh trang ram.

Phvng-Hi~p

Ngii Båy chia dong xuoi ll;lc tinh Ca-Mau, Rl,lch-Gia n6i ~u-Giang Khåch thuong ho n6i troi song nuoc Nam thang thuyen dong 11101 ~ ngan.

Phong-Phu

0- Mon hia t6t ng~p dong xanh Ba-Mit, Vam-Nhon duqm y tinh

Binh ThUy ,

Binh ThUy duang chån loang loang nuoc i~ I em - theo co l6i Long Tuyen J. .\ Mua rm thang sau dai hoang l~ , ' Tram bOng sao cai dang nga nghieng.

ve

Tån Thm mo ve que BOng Gieng Ba Se v<?ng tuång nho Tåy Thanh

Thu(jn-Trung Co-DO ngay xua - mien c6 tich V'lmg trang vang v~c giåc chiem baD Tron~ ve Tb,! f)<?i long lång tuång Em Ap Dai Trang ram nang dao.

Thu(jn-Nhon

Båy Ngan ngun ngUt xang Xli-No Vang vAng con dåy dieu bat hO

Tra ~ch, Vam B! .. qua' Kinh Mm Ba Dlm, Tbac Låc ml?ng C'lm-Tho

Phap Am Xuån Ky Mao 1.99

Binh Minh Trua nang em ve s6ng Bassac Hoi chuong chieu ni~m tu6i Binh Minh Nho nhau qua giao duang nåm ngoai Qul,lnh vang roi em - dU'ng ml?t minh

Cåi Rang

ve

Cai Rang trm. len dång xua Lm. Trung Hoa v<?ng bu6i giao mua Thuong em ao trang buon don chiec Hai dU'a xa ti1 trong giåc mo. (Trich U)p tho Can Tho cua L~ TrUc Khanh, 1966)

113

Vi la ml!t tinh tUng n6i danh ve van hoa, nho ånh hllång Clta cac cl! eir Tr'!, Thu Khoa Nghia, Cai T6ng Chi8u ... l~ them nhiing cul!c kMi nghia Clta VO Dinh sam til nam 1868 hay con vang v9ng am i trong long ng11m dAn am Tho, nen khong khi trong tinh soi dl!ng tUng can. Han nua h9c-phong, si-khi Clta tinh am Tho da khien tht!c dAn PMp phåi cM y, quan tårn. ~ låy long dAn chting va ciing d~ cho am Tho Xlffig dang la thu do van Ma Clta mien Tåy, til nam 1917, am Tho khm cong xåy dl!ng tr11ang trung h9c College, sau nay co ngh! d!nh 188/GD hgp thuc Ma ~t ll!-i la tr11ang trung h9C Phan Thanh Giån. Den nam 1964 tach lam hai, ~p them tr11ang Nfr trung h9c Doan Th! Di8m.

vAn

Noi Mn thanh pM am Tho la ng11m ta nghi ngay Mn Ben Ninh-Kieu, ciing co th~ noi Ben Ninh-Kieu la bi8u t11l?llg cho am Tho, ng110i ta da ca ll;lng Ben Ninh-Kieu cua am Tho ben dong ~u Giang hien bOa, tho ml!ng: CCin-ThO' co Ben Ninh Kieu Co dong s6ng dffP vm nhieu giai nhdn Hay la:

CCin ThO' co Ben Ninh Kieu Ben dong s6ng H(lu nhiing chieu nuuc len ... VffP xinh canh sac ve dem Nhin s6ng tMy nl,tuc g{1i them tinh ngllm.

ve nguon goc

cua Ben Ninh Kieu, t1ii da co nhieu giå thuyet suy doan Wc nhau, rieng toi co dll<.JC may man tinh ca d9c dll<.JC trong quy~n s6 tay cua Thly Truang Quan Liem, nguyen Thanh Tra Ti~u H<?c Phong Dinh, ghi nhll sau: 6ng D6 Van Chllcrc tinh tr11ång Phong Dinh (1957-1959) da cho l~p nm dåy ml!t cong vien cåy ki~ng va oon dl!-o mat, do sl! de xuåt cua ong Ngo vån Tam, tr11ång ty nong nghi~p, tinh da de ngh! len ~ llang xin d~t ten cho cong vien nay la Ben Ninh-Kien, dt!a vao ~ch sit Vi~t Nam, mlll?ll ten ml!t d!a danh låy limg la Ninh Kieu (ghep ten eua 2 xom Phu-Nlnh

va

OOng-KI~u, thu<>e xå T6t

DQng, huy$n Chuang-My, tlnh Ha TOy), nm da dic!n ra tr~n

chien thang quån Minh dlu tien cua nghia quån Lam San (ngay 12 thang 8 nåm BTnh Ng<;>, tue 13.9.1426), tr11crc khi dl!-i binh Le Lqi anh himg ao våi dåt Lam San tien ra Bilc. Vi~c ch<?n ten nay ciing phil hgp vm con dllang 00 song mang ten Le Lqi, th8 hi~n dll<.JC llcrc muon noi g11ang tien nhån d~ gifr gin va må mang 00 coi v~y. Thanh pho am-Tho nam gifra Vt!a lua vimg dong bang song Citu Long, co dlu moi giao tb.Png thuY-bl! quan tr<?ng. Tir Sai Gon muon Mn cac tinh cl!c Nam nhll Chllang-Thi~n, Soc Trang, Bl!-c Lieu, 'Ca Mau deu phåi qua am Tho theo quoc Il! 1 (qu6c 1<> 4 truoe 1975), them vao do lien tinh Il? 27 noi lien am Tho vm An Giang (Long Xuyån), Chåu DOc, th6ng den Kien Giang (R<;1eh Gla, Ha nen). Nam tren nga ba song, cM hgp bru cua song mu va song am Tho wa rl?ng, vUa såu nen råt thu~ lqi ve giao thong dllOng thuy til nl?i d!a len

114

Campuchia va ra bi8n DOng. ve d!a ly, am Tho nam vat ngang vi tuyen Bilc, kinh tuyen 105 DOng, DOng va Bilc giap tinh Vmh Long, Nam giap qu~ Chåu Thanh (Cal R6ng), Tåy giap q$ Phong PM (O-MOn). Di~n tfch toan thanh pM 1.429 km2 gom cå vimg ven va n/)i o. ve hanh cMnh hi~n nay co 15 phllang va 7 xa, vm dAn so 300.400 ng11m (oom 1992), chilc hån nay da co sl! gia tang. Ng11m dAn am Tho da æy cong khai pM dåt dai, da tUng dåu tranh vm thien nhien trong dieu ki~n nghi~t nga thuå ban dlu d~ cll trU va l~p nghi~p. H<? luon mong muon va råt yeu cu<?c song yen binh va sung ruc. Nguy~n v<?ng åy da dll<.JC th8 hi~n qua cac ten dåt, ten lang nhll: Tån An, Thm Binh, An Thm, An Hoa... nhll H11Dg ThI!-nh, H11Dg PM, H11Dg Lqi.... T'mh cåm cua ng11m dAn am Tho gan hO m~t thiet vm vm xu så, que hllang d~ net qua m6i di~u Mt cåu bO, m6i 1m tho, y nhl!-c, lam sao quen dll<.JC cåu Mt d11a em thilm dllqm tinh que: Cdi Rang, Ba Lang, Vam ~ng, Phong Dien Anh co thllO'Tlg em thi cho ~c cho lien Vilng cho lUa gr,zo ... a Vilng cho lua gr,zo xom gieng cllm cM ... Den va rm khoi am Tho, ai khong thåy long minh xao xuyen, van wang khi nghe vang vÅng dåu dåy gi9ng bO vlit cao: CCin ThO' gr,zo trang nllac trong Ai di den dolong khOng muon ve ...

La nhiing con ng11m cln cil lao d<?ng nh11Dg ll!-i thilm thia xiet bao vm n6i cln lao, khon kh6 do ach ap buc hOc ll!t cua gi~c ngol!-i xåm va phong kien, nen trong truyen thong dåu tranh, ng11m dån am Tho da xuilt hi~n nhieu tåm g11ang cMi rl!-Dg: ThU Khoa Bili Hflu Nghia (18071872) ng11m lang Long Tuyen-Binh Thuy vm 10ng yeu nllcrc nong nan, da giii Vttn tiet nghia trung trinh vm dAn vm nllcrc, th~ hi~n tinh thln dåu tranh Mt khuåt vm h<?n Cll<1p nllcrc va tay sai ban nllcrc. am Tho con xuåt hi~n nhiing VO Duy T~p, VO Dinh sam, Le Quang Chi~u, Nguyc!n Thln Hien ... ,con co dåu chån CM cac danh si nhll Huynh Mån DI!-t, Nguyc!n Huynh DUe ngay xlla tUng dåm qua, ciing la nm an ngru sau cimg cua cit nhån Phan Van Tri, cUa chånh liinh binh VO Duy T~p, nm rna ngay trong ngay quoc DI!-D 1975, hai V! Tll-L~nh va PM Tll L~nh Quån khu IV da anh diing tt! sat d~ giii tiet tMo Sinh vi tIlUng, Tu vi tMn, do la Trung-t116ng Nguyen Khoa Nam va Thieu-t116ng Le Van H11Dg, roi sau do la mau cua DI!-i-ta Tinh tr11ång tinh Chllang-Thi~n Ho Ng<?c d6 lI!-i sån banh am Tho vi quyet tit thu den giåy pMt cuoi cimg, quå xUng danh lA ~u du~ cua nhiing Trln Binh Tr<?ng, Nguyc!n TMi H9C da lam rl!-Dg danh dån Vi~t. Va con biet bao ngUOi con yen Tha Wc da song bang tilm long thuy chung, sac son vm que hllong dAn t<?c. Tåt cå lt!U trung thanh suc ml!-nh vo bien, dll<.JC trao truyen, ke l1;lc qua bao the h~, da hun

can

an

PMp Am Xuån RY Mao 1.99

duc tinh thån va tao cho long toi nhiing niem tin yeu, hy V9ng ve... din Tho que huong d!u yeu cua t6i. Thi Kien Giang da noi hl} giiun chling ta: Ngnm ta co the tach buoc rm khoi que huong, nhung khong th~ tach rm con tim khoi que huong dugc.

S!

Song Lå

H9 dugc pMt b6n bao ni 16ng luong thl!C ben ngoai in chil do: UNHCR, P3V, Indonesia. Khong ai thac mac ve y nghia cua mo chil kho hi~u åy, vi cå b6n deu Mo huc mu6n biet ngay ben trong bao co nhiing gi. B6n khåu phån y nhu nhau gom 2 kg g~o lo~i du, 1 bqc dåu . xanh, 2 bao mi an lien, 1 bao nho ca phe, 1 bao duang, 1 bao mu6i, ngoai ra con co them tieu, bl}t ng9t, va håp dån nhåt la 2 lon 00 hQP. MQt hQp ben ngoai co ve hinh con ca, nen du khong d9C ~ugc tieng Anh, h9 deu doan dling la hl}p ca moi. Ml}t~h9P lan mil thåp, bang chil Anh de gi h9 khong hi~u nhung ben dum, trong hai di ngo~c don- co ghi bang chil Vi~t: ~t heo an trua. Tbang DU 7 tu6i, thoi mån me lon ~t hl}p cua minh, quay sang hOi thang Himg luc do dang can goc bao ni long duang: - No viet cai gi v~y anh? Thang Himg ra ve ke cå, vi biet d9c: - The ma ciing hOi. Dåy la ~t heo an trua. Thang DU thac mac: - Minh an ngay chieu nay dugc khong? Thang Himg hoi ban khoan, nhung cu dap d~i: - Khong dugc. Da båo an trua thi phåi an trua. Chieu da co h9P ca. Cåu chuy~n trao d6i giila hai dua ~ khien hai ngu:m lan phåi cM y. O nhi! Sao cm dugc an ~t bu6i trua ma khong dugc an ~t vao bu6i chieu? Trlln Van Nhu<mg lon tu6i nhåt, tinh tinh diem d~ it noi nen khong sg måt m~t, quay hOi V6 Van Th3nh: - Sao l~i co lu~t l~ kY c~c v~y? Thilnh thi khong bao gia mu6n thua kem ai, nen dåp !fen: - Dån å dåy theo ~o H6i cii an ~t heo. Bu6i chi~u ~i no du kinh, khong mu6n Mt c ":' ai dem ~t heo ra kho nåu.

Phap Am Xuån KY Mao 1.99

Ba ngnm nhin Thilnh vm doi mat khåm ph~c, kinh n~.

Tbanh MC cm, hOi lien: - TM måy ngnm co biet vi sao minh la dån bi~n quen song, ma len dåo minh bi say hay khong? Cåu hOi hOc bUa qua. 1m l~g, Th3nh cha ~t låu d~ mill no lan hon cMt nila, mm c~m rai noi: - M9t phlln t~i d6i kli ~u. M9t phån t~i den dåy, la dUt khoat xa hån que huong. Minh bat dllu nho nba. DUng Wang ~nh nho la ~nh nh!? Nho den xot fU9t la nho lam, nh!? nhu minh hi~n nay thi ra ngån vao ngo, hay la ngåy ngåy nhu say mqu.

Vi quen måt b6n vien thu6c ngita s6t ret h9 phåi u6ng luc vita len khoi cllU tau, nen ml}t lån nila, sl! khåm ph~c d6i vm Iden thuc uyen båc cua Thilnh khong låy gi do cho Mt. Phåi, co Tbanh nbac, h9 mm nho bat dllu tir dåy, h9 vinh vien xa cha m!?, vg con, xom lang. Noi chung chung thi nhu v~y, rieng ti:cng ngnm thi n6i nho tiec co kbac nhau. Nhu<mg nho o Tra Vinh, m6i llln say mOll bi va can nban, anh thu<mg quo d~i m9t bl} qulln ao: h~ di ra cira d9a: "D.M. tao cMn qWl rai. Tao V~n Ninh cho mfl con bay d6i nhan rang ra". Vg anh van dnh kM, tiep t~c chuy~n bep nuc: anh gi~ s6i len, quyet ve que ~t. ft ra phåi ve m9t llln cho no biet sg. Nhung !'lill uao ciing v~y, anh trå ra quan coc cM Båy Thln u6ng ch!u them hai ly de nila d~ ~ bOa, roi khoc mui man vi chqt nghi l~i thåy thuong vg thuong con. Tir hoi låy nhau, ch! Nhu<mg co duge ngay uao sung suang dåu. Anh cm lam kh6 ch!. Anh måt tfch, ch! di tim. Anh o tu, ch! lo tham nuoi. Anh tr6n, ch! lo nan ni ba con d~ giåu. Anh tha phuong du thl!c, ch! di theo. Da danh ch! khong d<?p lam, l~i hOi nach nhung co ai ch!u nhuang nh!n cho bang ch! Nhu<mg! Anh Mi ~n, va l~i ve nba. Båy gia du nho da diet mui Mi nach cua vg, anh ciing khong th~ tro ve dugc nila. Anh cåm thåy choang vang, ngåy say dling nhu lai Thilnh!

ve

ham

Thilnh uyen båe den the l~i nho sl! ngåy ngo cua minh, m6i lån dling truoc co hang ca pM Dung co di rang vang ~t de thuong å ben ghe. Dung co d6i mat biet cum, it noi, nhung m6i lån noi, råt d9c. Ac nila! Ciing nhu Nhu<mg, Thilnh la dån cbai vimg Khånh Hoa. Co le vi u6ng nuoc 19 nen gi9ng noi cua h9 hoi cling, m6i lån pMt åm lum. hoi cong len. nen dåm ra noi chat: "glup" Thanh "duc", "tren" thilnh "too", "cher" thanh "ch6t". D~c bi~t nhiing tieng nguyen åm don nhu "å", "00" bao gia ciing bien thanh tieng "då", "doo" nhu dch noi ngnm ng9ng. M6i llln g~p Tbanh, co Dung chap tay cllu: "}(in doo 100 due con mau chat - Amen" (Xin on tren giup con mau cMt, Amen) roi cuai gia cai rang vang låp lanh ra. Gia dåy, Tbanh nho giC?ng ~i ac nghi~t va cai rang vang dåy chi l~! Tbang Himg tl! nhien nho thang em ut len 6 å khu kinh

115

te mm Su6i D~u. Må de em Ll!c hie ba vang nhA. Ba co å nM, ma da khong vo y nhll v~y. Ba ~t ten mÅy dUa con trai d~u ~t hay, ~t "nJuj binh". DU'a d~u ten Nguy~n Thanh Anh. DU'a nhlla Nguy~n Thanh Himg. Em ke da Himg la Nguyen Thanh mo. Rai Nguyen Thanh KW sinh nåm 1974 hic ba dllgc thång len ~i Uy. Nåm 1975 ba vang nhA, ma ~t thang ut la Nguyen Thanh Ll!C, lam lien l~y den thanh danh em Ki~t. Ba ngo~i thllOng la ma: "May her ten rJ4t hay saG mil rJ4t ky c~c v~y. Ki~t [ifc! trm hiJi!" Himg nha ma noi: "S6ng sao d~t v~y cho d~ nha, cM mt?!" T9i nghi~p ma vm em Ll!c qua. Himg thÅy say say, nllac mat rom rOm, mat do hoe y nhll ngtt<n nghi~n rllgu! Tbang DU ding nha nhA, nhllng vi be nMt, no nha don giån thoi. Du nha thang Ti Stin mll<JD 'cua no hai bOn bi ve, m9t bOn con mm nguyen chlla cOn, m9t bOn da me å cM co dllOng vån tim. Khong biet Ti no co d6i bOn bi mm hay khong? Lam sao doi l~i dåy! No tiec cua, tuy om ch~t hai lon da h9P trong long, vap iliÅy thieu thieu the MO åy! Noi tom l~i b6n ngttai deu say va tttOOg da tim dting dllqc nguyen nhAn. Cho nen khi VO Van Thanh gqi Y len tim cM nao cao cao nhln ve que nhA d~ tllOOg nha ngtt<n nge;>e mang rang vang eho d~, thi ba ngtt<n kia dang y ngay. Thang Du hai lo khi hOi: - CÅt måy lon da h9P å dAu hå ehU? Tr~

Van NhllOng biet tbang be hOi minh. Tuy mm g~p no l~ d~u, nhllng anh thllong no nhll thllong con. No eling len 7 nhll con anh, eling co eai t~t lAu lAu hay nheo con mat phia trai. Khong no r~y thang be ~t eai an ien tren tinh cåm thieng lieng, anh NhllOng vu6t toe no, båo: - Sq mÅt thi lÅy tÅrn b~t ni long kia d~y l~i. Khong, mang eå 4 bao luon th~. Co n~ng lam dåu rna i ~eh! Duqe rai. Di MO! He;> ra khoi lang, nhln quanh. Phia ~icOn nui sau 111ng trl!-i, eAy ri:t:ng mc;>e &ty. Vai mång mAy l~e V116'ng mae å ngc;>n cay eMp nui. Thån eAy thång sap hang, don ånh nang ehieu tir phia bi~n eå. O cM sl10n mii thlla la, thåp

116

thoang mlJt ngoi nhA mai tU giae 19p våi b~t ni long UNICEF. ThAnh noi: - CM cao kia co b~e thang di len. Hinh nhll mlJt ngoi chila! NhllOng v6n ehin ehiln, dåp hang hai: - Co th~ lam. Hay la cai nhA kho ehUa 1110ng thl!c cho khoi dm. ChUa hay khong phåi ehila, dåu phåi la dieu quan tre;>ng. BÅy gia, he;> cm c~ m9t ch6 dÅt cao d~ nhln ve que. Khong ban di vo kh, he;> di tm. Vån Thanh dån d~u, tiep theo la "do df' cua Thanh, "thling Himg. Thling DU di sau thling Himg. Tr~ Van NhllOng bllac c~ sau eimg. Con dllOng mon dån he;> di qua mlJt vimg eat co me;>c 111a thlla, V1lon vai dÅu tich nhling can lang da d6 nat ho~e vang chU. Xu6ng d6c, hinh thu ngoi nhA cheo leo tren Sl10n mii hi~n ro. DUng la mlJt ngoi chua, vi tuy khong de;>c n6i ba chii Chting Phllae Tl! å e6ng tam quan, he;> eling xae ~ dllqe nha caeh kien trUc d~e biet etla PMt dllOn . Ch6 eira thien luon luon co thien nhien Åp u. O dAy eling v~y. M9t su6i u6n dong quanh. MlJt eAy du nho. MÅy g6e ~i th~ che rgp mai ehua Mt d~u d9t. B~e da dån len Chån Nhll. Gio bi~n th6i len khien he;> bOt say. ~e da dap v9i khong co xi mang nen hai tbang be thå Mc. Chting Mt d~u iliÅy mu6n nha que nhA cling phåi c~ den doi chån deo. He;> leo cao, eao hon. Cang eao eang t6t. Het eae b~e cåp, he;> den khoång dåt bang phång cua sån ehua. Thling DU b! t~t phia dllm, vita thå h6n h~n vita keu: - Anh Himg cM em vm! Himg to mo nhln ngoi ehua d9t nat, d1!Dg til ba nåm trttae, khong tbem quay l~i, cm noi voi xu6ng: - G~ den rai. Ran len! Du khong co eaeh MO khae ngoai eai eaeh c6 ti tay len d~u g6i d~ d~ ran leo tiep måy b~e eMt. Len den nm, thling be co ngay mlJt qua thllång. Trong lue ba ngtt<n kia mai me ngttae nhln len mai ehua, cm co m9t minh thang DU ehU y den mO' toe V1lon vai tren m~t dåt. No hOi thang Himg:

PMp Am Xuån RY Mao 1.99

-odåy co thq hat toe hå anh? Hai ngum lOn tu6i eui xu6ng nhin mo toe den. Anh Nhucrng ng~p ngirng tnroe kW hOi "nM uyen Mc": - Co ngum el,lo dllu di tu a? Trong ehiia dåu thåy ong su nllO!

Thilnh nghiem m~t giåi thieh: - KMng phåi dåu. Ngum ta el,lo dllu d~ eting P~t. Anh Nhucrng hOi ll,li: - ~ lam gi? - ~ eting Ph~t! - CUng huong hoa xoi ehu6i ehU ai ll,li eting toe! Thilnh lting tting khong biet giåi thieh the nao eho anh Nhucrng hi~u. Vi lting tUng, Thilnh lam eho riie r6i hon: - TID ngum ta van noi: "thl pMt cung duang tam båo". Mu6n hOi k:Y, tm tim hOi mAy ong su.

thi thåy mi?t xAp giAy pelure mong bQe trong bao ni long d1!Dg luong thl!e. Khong dåm gl eå tin. Thilnh e de noi: - Co le xllp kinh dåy roi! Ba ngum biet dQe qu6e ngii la anh Nhucrng. Thilnh va thang Himg xUm ll,li. Quå la kinh P~t ~t, do mi?t p~t til di tnroe "dn tting" bang eaeh ehep tay len giåy trang xin tren van phOng Cao Uy, anh Nhucrng båo Thilnh: - Chu may t1,Ulg kinh di. Thilnh sq d~ li? sl! yeu kem tieng Vi~t eua mlnh, vi?i noi: - Anh 100 tu6i, thay m~t t,!i nay phåi hon. Nhucrng tim caeh nån na: - Nhung khong co nhang! Hon nila ehil viet kho dQe lam. Nuoe dc?t lam rna het eå. Tbang Himg mau mi~ng noi: - ~ em dQe thil!

Nhucrng nhin Thilnh hoi låu, ånh mat nghi nga. Thilnh sq b! hOi them, vi?i tro vao trong ehiia, de ngb!: - Ta vao Mt nhang ni~m P~t di!

Thilnh mimg rå båo: - Phåi dåy. Biet dåu khong phåi kinh P~t.

Anh Nhucrng thAy dieu do d~ hi~u hon. VI nhieu lln eb! Nhucrng da lam nhu v~y. Nhåt la vao nhiing truing khong kiem ra tien rna anh ll,li nh~u nhyt say sua, anh noi vm Thanh giQng khong duqe bang Mi: - Vao thi vao, nhung cM mlly co thui?e kinh khong?

Himg nhy nhang rut xAp giAy khoi bao ni long. Anh Nhucrng noi dting. Chil viet ehån phuong niin not nhung kho dQe, nuoe mua thåm qua bao ni long raeh lam rna måt goe phia eu6i trang. Nhung Himg ti! tin å trlnh di? lap ba eua minh. No lOn tieng dQe:

Thanh quå quyet: Thui?e ehu. Thiip nhang, vai ba vai roi dQe "Nam Mo A Di Da PMt". D<,>e nhieu lln ehimg nao eang t6t ehimg nåy. Anh Nhucrng biet Thilnh noi ftu. Thång Himg eiing biet, VI nho m6i lln ba ngol,li t1,Ulg kinh ni~m P~t deu co mang kinh d~ dQe kinh trong mc?t eu6n saeh giAy Mi. Himg eiing nho ngol,li thucrng eung kinh ~t eu6n saeh Ay xu6ng eai mo m6i lln t1,Ulg kinh xong. No ehen vao ehuy~n ngum lOn: - Chile co eu6n kinh dum eai mo.

"Ma ha Mt nhii ba la m4t da tdm kinh - Quan tI! t(,li Bo Tat Mnh tham Mt nhii ba la m4t da thOi chieu kien ngu udn giai khOng dq nhtft thitt kh6 ach A'tl LØ Tu sdc bdt di khOng khOng Mt di sdc sac tue thi khOng khong tue thi sdc thl? tuång Mnh thuc di~c ph~c nhu thi ... "

Thanh mimg ra noi: - Phåi dAy minh tim thil xem! Ban tha P~t trong ehUa eiing co du nhiing thu eln thiet: ehuong dong mang tit Chq LOn theo ghe, mo bang 6ng nUa rimg, den dlu hOa lam bang hi?p Coca Cola nhom cat hinh hoa sen. blnh hoa lam bang hi?p Sardine Fisher Al hi~u ~t co cam hoa sim da heo, lu huong bang vo 6e dlly eat. IDnh DUe P~t ngoi kiet gia tren doa hoa sen ve bang ml!e mau tren giAy bla kh6 ri?ng ehiem nguyen mång t\1crng gian giiia. Ll,li con them hinh ve ml!e tau etla DUe Quan The Am va hinh Quan Cong, Quan Blnh, Chåu Xuong lc?ng trong khung kinh. Nhung dum eai mo nua, khong thåy eu6n kinh. Thang Himg t1m mi?t lue, ehqt reo len: - Dåy roi! Khong phåi. No cm tim duqe sap gi~y vang bl,le, giAy håm eiing lam t<,ti Chq LOn. Thanh bilt dlu thåt vQng,

Phap

Am Xuån RY Mao 1.99

Anh Nhucrng khong kien nban duqe nila, keu len: . - Th6i, th6i. may dQe ca lam b~y bl,l het. CU sae sae khong khong hoai. Himg eiii ll,li: - Em dQe dting cM b9! Tl,li ngum ta ehep llm tm hai ehil sac, sek khOng, khOng nen em phåi dQe du. Nhung dting la kinh P~t. Thilnh hOi lien: - Sao mly biet?

- Vi t1,Ulg mi?t lue, ngum ta nhiie minh xa. Dåy nay "... khong dq nhUr thitt kh6 ach". Den ehu ach phåi dimg ll,li d~ Xli mi?t eai. GiQng anh Nhucrng bat dlu mAt kien nhan: - Rae r6i khong hi~u gi het. T1!Dg kinh phlli em tai, ngåm nga duqe. lun cM khåe xem thil co tha kh6ng? Thang Himg l~t tim ml)t lue, eu6i eimg reo len: - Dåy roi. Bai ni~m huong. Em biet rna. Dting la sach kinh. Thanh gi'!e: - D<,>e ly len!

117

Himg bat d~u dl?c cl$n, vi vita dqc vifa doan m~t chu: Nguy~n dem lang tMnh klnh GUi theo dam miiy hUO'ng Lan toa kfu1p phuO'ng Cung duo-ng ngoi tam håo The trqn dm giii' d{lo Theo tI! tanh lam lanh Cung pMp gi6'i chUng sinh Cau Phl).t tit gia h9 Tam bO de hen Tri tu hqc viing ben A'lz bl khc5 nguon me Chong quay ve ba giac

Th3nh ll,li tiep: - Thl toi cling v~y!

DOi mat Th3nh lim dim, d~u g~ gil, Trim Van Nhl1<mg thlmh th\!C hon, cl$n rai noi: - Ciing kbong hi~u gi nhieu. 'The trqn dm giii' d{lo". Dl,lo gi v~y?

Ml?t minh nuoi Hi nhoc sao n6i. DO dl1gc dtla nao, hay

mum

co

Thanb mau man dåp: -ru dl,lo P~t.

- V~y the nao dl1~! May ml?t thån, kboe re! - Toi b~ oot di lioh chU dAu co linh nguy~n rna <låy toi di kinh te mOi. Phåi "dm non fdp biln"? Toi dån chhl len non s6ng sao dl1gc. MÅy 6ng quen, sao kbong "dm non" luon cho toi s6ng voi bilin, ti~n biet måy. MÅy niim toi nho bilin qua kbong dem nao ngil dl1gc, n3m rna la nghe tieng song i ~. May co Hi anh em thang Himg, låu låu gifut cling vui. - Sao rna no cho may dAn no di?

- Ba di kinh te mOi dli chong mau ve. dtla nåy.

Th3ng Himg tt! thåy phåi biS tUc them: - Em cling me bilin nua. Nghe anh Th3nh kli, em mu6n lam dån chai. Ai ngo... Tu nay den gio, thang DU måi me ngam cai ong råu den mat trgn c~ dao tren ban tho phia tay trai. Oai d~ sg! Nhl1ng luc nghe thang Himg cM bai nghe bilin, no n6i xung noi: - Bat cua bat ca vui thåy mo! Mlly biet gi!

- Ai kbong biet dI,lo P~t. Nhl1ng giu dI,lo la lam sao? - Xi! ru Ulm lanb. Kinh co noi roi.

Anh Nhl1<mg yen tåm, mim Cl1m noi: - V~y thi tao kbong den n6i. TrU nhilng 11m say m<,JU b~ vg can nh3.n dåm qul,lu, tao chl1a lam hI,li ai. Di linh chl1a ban phat sting nao. Lam tai xe chl1a he can cMt ai. Chl1a qu~t ng. Kbong an 111<mg. Lai ghe thi may biet, chl1a gåy tai llI,lllllm nao. Tbanh noi Hen: - Toi cling v~y! Nhl1<mg chgt nho cul?c dm long dong cua minh, gil?ng noi pha lån chua chat, bi phån: - Nhl1ng Trm P~t co mat kbong? Tao lam lanb rna sao dm xui xeo du v~y! MOi lOn len chl1a ~p låy vg phåi di lioh. Mu6n å nghIa quån phtplg dl1futg. m~ gia phåi t6n tien. HOi 75 tl100g dl1gc yen ai de bat d~u xui xeo han nUa. Linh tu PM 136n chl,ly ve Tuy ·lIQa thi Tuy Hoa måt, nen Cl10p xe chl,ly vo Ninh Hoa thi dl1<mg 21 va. TtP- no chl,ly ngl1gc ra Tu BOng, di sting vao 1l1ng bat tao lai ghe cM di Sai Gon. Vg con tl100g tao cMt måt xac. Sau, "giåi phOng" trå ve ll,li b~ ru vi tl?i cM ngl1m di lån. Noi mai måy 6ng kbong lin, å mai thi kbong c~u n6i. Phåi tr6n. May rna tao dem dl1gc ca vg con vo Tra Vinh. Båy gio tao å dAy, vg con b~ bat å Long Chåu. Trm P~t co mat kbong?

118

6ng co ve dAu!

Nhl1<mg thåy th3ng be gi~ du ml?t cach ngl? nghinh, treu tMm: - Co gi dau rna vui thåy mo! Vui thåy mo rna sao may con bO qua dåy? Tbang DU do m~t, trl1ang gån c6 len cai, mat nhay lia: - CM kbong bat, chau dåu co di! - Kbong di sao may kbong kboc? - Chau kbong them kboc. Con trai kboc du. Noi xong, no meu mao. Anh Nhl1<mg cang thåy thl1ang no han. Anh Thanb va thang Himg tåp ghe vao cM h~n låy dlu. Båt ngo g~p thang DU di soi den bat cua. Sg l(? bqn anh phåi bat no di theo. Qua den cM moc ngl1m, sap cho ghe vao thi sting tren bO n6 lien hoi. Bai bi bti roi. B6n ngl1m tren ghe cm con co cach chl,ly thång ra kbai. Kbong la ban, voi Mn lit gl,lo va nila can nl10c ngl?t. May F8 ~c tri!-c kbo kbe nhieu 11m vi dlu co pha nl1oc, cu6i cimg li~t hin sau ba ngay trå chUng. DOi. KbM. Song. Gio. Tåp dl1gc vao Kuku sau bao ngay b~p henh tren mi!-t bti tim, th~t la dieu kY di~u. The rna gio dAy hl? hOi: 'Trm PhI}.t co mat khOng?" Chinh Trim Van Nhl1<mg thåy minh gi~ Troi mot cach vo pbep vo ly, nen anh on ton båo Thanb: sao l1;1i minh con s6ng dl1gc la may. Biet dAu nho minh lam lanb.

-Du

Th3nhdap: - Qua dAy minh cling g~p may. Anh co thåy ban d~u hl? nghi minh an Cl10p ghe hay kbong? Ghe ngl1m ta tram Phap Am Xuån.

RY Mao 1.99

nay tram n9. Ghe mJ'lh cm bOn ngUm, ngbi la phåi. Nhung låy ly ~ch tMy ~i minh khong ba con h9 bang gi vm nhau, l~i khong quen ai å mlac ngoai, h9 mm tin minh tbanh ~t. O bien g~p lanb. O Trm P~t con co mat My chU! Thang Himg to mo tim dugc nhiing ta giåy dån tren cl.>t va vach chua tir nay den gia, d<,?t nhien keu lOn: - Anh Thanb, l~i dåy xem nay. NgUm ta viet giåy cam on Ph~t tUrn lurn dåy nay. Ghe 187TfS ra di ngay 5-981 den Kuku ngay 10-9-81. Ghe 125 khm hanb å Tra Vinh, tren ghe co 23 ngUm. Cha, ta nay viet dili dii. H9 quen heng chuy~n ni~m huong, ch~y di tim d9c tåt ca nhiing 1m t~ on. Nhuang va Thanh d9C ch~, phai danh v'lln loi thoi nen d~ m~c cho thang Himg lam "xu67lg ng6n vien". Thang DU da quay ve cbiem ngUoog CMu Xuong. Hai ngUm lOn cham chU lang nghe, låu låu chen vai 1m binh lu~n. Tren bån t~ on viet trån tr9ng niin not eua nhom ngUai den trUac, m,,?t ngUm den sau viet them 1m ~ on cua minh ben bO le. Net chii cau thå khong thång hang. Nhuang nhan m~t cM: - Da len chua t~ on P~t rna con di viet ke. Gia tri gi! Ph~t dåu them dge nhiing eåu viet ben fe. M,,?t bån t~ on khcic dugc lam kha clu kY. Tren cai gUong tron do Hong ~p Tl! Nam Duong pMt cho, ngUm th9 on Ph~t c~o nuac thuy phia sau thanb hinh trai tim. Månh giåy trang dan sau trar tim trong suot co gbi ten ba ngUm vu<J1 bien may man th~t lOn å tren. T~ chOp pilla duai, ghi hang chii nho: 'T(,l an Due Phfit" va ngay thang den Kuku. Thanh binh pMm: - T~i no de len minh Ph~t. Låy len chua cm d~ ghi ten luu ni~m, nhu t~i con nit ehoai choai ngay xUa Ua qua Hon Ch'Ong låy son de ten tUrn lurn tren då. Sao l~i co hinh trai tim? Con mill ten vm måy gi9t mau dåu

ca

' •. ? rOl.

Co bån h9 cM dili qua. Co bån h9 cM ngan qua, ngan nhu di di~n tiD dånh ve Vi~t nam Mo tin mirng cho thån nhån. R'Oi cai gi phåi den da den. Thanh nhln Tr'lln Van Nhuang, r'Oi nhln d'O d~ Himg, e de de nghi: -Hay ~i minh ciing viet m,,?t ta cam on DUe Ph~t? Tri.! thang DU luc do dachån ong m~t den va quay sang me ong m~t do dling pilla ben phai khung kinh, ba ngUm con l~i deu hOn hå hån len. Hitng nhanh nhåu reo: - Phai dåy. Nhuang tr1im tInh ehin eMn hon, dåp - Nen lam!

ch~:

Noi d~, nhung luc bat d'lu di vao chi titt, nhieu vån de phåi d~t ra! Cu<,?e ban thåo bf: di hang Mi. "Phudng an" tot. "Vfit tu" nhu giåy, blit co sm (tuy tlr gidy hm

Phap Am Xuån KY Mao 1.99

nhtin va edy bUt bi ml!e ra nhieu qua net ehu hm nhoe), cai dang låy lam ai ng~i la "kM niing" co "dr,zt yeu eau" hay khong? Viet cho Duc Ph~t d9C, trm ai, biet lam sao dåy? Thanb ly lu~ cling cap qua, Tr'lln Van Nhuang co eMi

tir vai "thåo thZ/' cach måy ding khong dugc. Ai lan tu6i DMt? Nhuang sinh nåm 1950. Thanh kem Nhuang 2 tu6i! Tren m~t bi~n ai quan tr9ng ubåt? Tai eong Tr'lln Van Nhuang. Len dåo Kulu ai la ngUm ~i di~n ca ghe? Tr'lln Van Nhuang. V~y co ly nao anh duge til cMi vai ~i di~n toan ghe d~ viet 1m t~ on Duc P~t.

Anh Nhuang kh6 så con hon ca luc til quan rugu tro ve nha sap nghe 1m can nhan eua vg. Anh Dan ni, nån Da: - Biet noi vi vm P~t <iåy? Thanh dap ngay: - Nghl sao noi v~y! - Nhung tao viet kem lam. Sai lung tung.

- Cll.n gi. Noi sao viet v~y! Anh Nhuang do m~t len, nhin Thanh, dinh noi gi nhung l~i thoi, thoi r'Oi l~i noi: - Tao vm may dån bi~n, hay noi chat. Noi sao viet v~y, biet co dling khong! Thanb dap lieu: - Sao khong dling. Chii viet d~ ghi tieng. Vm l~i cot å long thanb. Viet hay rna viet ke, ho~e viet de len Ph~t, hay ho gi. Tr'lln Van Nhuang Mt duang lui r'Oi. Anh danh dem to giåy hai nhiin va cAy bUt hai nhoe den cM ban ke goc trai Ph~t duang. Nho thang DU da ehån ca CMu Xuong m~t den, Quan Cong m~t do va Quan Binh m~t trang, nen quanh anh Nhuang co d~y du ba ngUm eitng chia se so p~ vm anh. Sau khi vuot vuot cho thång ta giåy va di di d~u bUt cho ml!e ra deu, anh Nhuang meo mi~ng ngoeo d~u niin not bOn chii quan tr9ng nhåt:

Ky ni~m ddn Phfit Gia phUt khai bUt thieng lieng da qua. Båy gia m9i ngUm mm dugc quyen tlf do gop y. Thang Hitng nha ba ngo~i, nhac: - Truac Mt phai t~g Nam Mo A Di Da P~t ... Thanb rut kinh nghi~m cac bån vita dge, ggi y: - D'lu bån t~ on phåi noi ro minh co måy ngUm, di å dåu, den luc nao ... Anh Nhuang tiep thu y kien, va viet ngay, theo long thanb cua minh. Anh thieu t1! tin, nen doi khi phåi dirng l~i d~ cha tranh lu~ dai dong r'Oi mm dam viet. chång ~ khi anh viet 1m cam on P~t vi da giup ca 4 thoat qua cai cMt tren bi~n cå, thAng Himg chgt nho nhitng lue phåi tat nuac lien mien, cai l~i: - Minh thoat cMt nha sieng tat nuae ehU b9. Neu ai cling lo ni~m Ph~t A Di Da, thi da cMt ngoeo låu r'Oi.

119

Vo van Thanh be ll!-i Hen: - Nhung gio khong thu~ thi ghe cUa minh troi di dAu? Tat mloc la cong cua minh, gio thu~ la on P~t. Dttgc gio thu~ la nha mlnh hUCmg cai phuoc trtloc Ida, con tat nuoc la tl!-O cai phuoc sau nay. Lo cha gio ma kh6ng lo tat nuoc ti? Lam v~y chÅng Wc nao an com thiu. May hi~u kh6ng? TMng Himg khong hi~u gi rao. No ~ i.e, roi g~t dllu. Ngnm lOn noi r6i mu, no ch!u thua. Noi the kh6ng co nghia Trlln Van Nhuoog la cai may viet y ngnai Wc. Anh ciing co viet theo y anh, mqt cach klo dåo. Thanh doi anh yeu cllu P~t giup tiep vao hai giai dOl!-n sau (til Kuku qua Ga/ang, ro; liI Ga/ang qua nutYc djnh cu Ihu ba). Anh cho doi nhu v~y la Mn, la qua tham. Anh viet dling y Tbaoh, nhung cu6i cAu, vong them hai chåm hOi. Ho~c khi cå th.3.ng Himg lan thang DU nho den cha m~ va anh em, bl!-D dånh bi, bl!-D bat de ... å Vi~t Nam, nen xin P~t phil hl? cho t&t cå nhiing nguai con å ll!-i, anh Nhuoog dåm kh kj. Anh sg dong qua Ph~t kh6ng nho Mt. Cho nen anh rut bOt ll!-i, cm xin Ph~t giup do cho 17 ngnm bi bilt tren bai, trong do co ch! Nhuoog va thang Nh!n con trai cua anh. HI? viet xong bån ~ on luc trm da xe. Mai lo tim bao ny long b<?c ta tI!- on va tim dinh d~ dong vao vach chila, hl? quen m&t ml,lc dkh ban dllu la tim ml?t cM cao d~ nhln ve phia que huong.

Thua CtlC

b(:ln

delC,

T G Himg kj ten, Truy~n ngan nay in ra, 1m tI!- on cua hl? se dugc ph6

bien nhieu neri. Ch3c the nao DUc P~t cting d9C va doan dugc tAm thanh cua hl? Bå.n ~ on nlly hi~n dån ~ vach ~u chua Kuku Indonesia. Cac bl!-D dl?c da nghi (kl cå CtlC b{ln h;~n q Vi~1 Nam) neu mu6n, cn den dåo Kuku ma xem cho ro. Co dieu xin cac bl!-D hay nhanh chAn, vi luc t6i rm Kuku, ng6i chila da tan ~ Hun roi. Mai 19p vai nht!a UNICEF da hu dl?t. Cl?t chua bi m6i dl,lc sap gay. Lam sao dugc! "sac tuc Ihi khOng;khong luc Ihi sac; Iht? luång hanh Ihuc d;~c ph,!-c nhu Ihi". T~p Kinh Ba La M~t ml!c nhoe vi mua dl?t trong chila da co ghi nhu the

... ,

rOl.

Nguyen MQng GI6c

yen cåu tang hidng, taillfu "d!ch" Qua nhiing 10l!-t dlnh c6ng cua cac gioi thg thuyen vao nam vlca qua tren kh3p liinh th6 Na Uy, Nha Luong B6ng sau nhiing tulln le dai hl?i ngh! da ra mqt th6ng cao gåi den toan th~ c6ng nhAn vien chUc. Nl?i dung ta thOng cao nhu sau: - ChÅng le quy vi kh6ng biet du h6 hay sao? - Quy vi doi tang luong ti? Quy vi co biet rang thai gian lam vi~c nhu hi~n nay la qua it khong?

~ cac bl!-D hi~u dugc long thanh cua Mn ngnm trong

~ chling toi giai thich cho quy vi nghe nhc:

cul?c, toi xin cbep nguyen bån van ~ on cua hl? (khOng sai m(}1 dau cham).

Mqt nam co 365 ngay. Neu tinh quy V! ngit ngm trung blnh m6i ngay 8 tieng (til 23.00 giq den 07.00 giq). Vi chi t&t ca la 122 ngay. Nhu v~y quy vi con ll!-i 243 nga; (365-122=243).

Ky

ni~m

don Ph~t

Nam Mo A Di Da Ph~t Nam Mo B6ng Su Thich Ca Nam Mo Di Ph~t: NamMo

Va neu m6i ngay quy vi giai tri khoång 7 tieng dOng ho (til 16.00 giq den 23.00 g;q). Tinh ra la 106 ngay. V~y cru con ll!-i co 137 ngay (243-106=137).

Chling con då tl!-i Cha Vinh di tl!-i long cMu vao ngay 30-9-81 tong b9n con di 21 ngnm b! bilt 17 ngnm con 4 ngnm di qua lo~c t~i dao Kulu vao ngay 10-10-81 chlin con cam on ph~t duc do cho chlin con qua sg dan kh6 va sl! cMt ton bien ca v~y chlin con cam don p~t chlin con con hai day dl?n nfra hon va sai chlin con giei cho ph~t duc do chlin con: ??

Mqt nåm co 52 ngay chU ~t quy vi dugc nghi ngoi. BAy gia cm con ll!-i 85 ngay (137-52=85) rna thOi.

nay con kinh 1m don p~t duc do 17 ngnm con do ll!-i Vi~t nam man dau kh6 trong ban tay cl?ng sån con. tam l~y ph~t duc do dum con con cam don p~t nhiing ngnai di trong ge chlin con: tllm dån nhuoo - 20-111950 thon tulln le - xa vl!-D phuoc va. IDnh do dån th.3.n 10-10-1952 nhatrang, TPK nguyen thanh himg 9 tu6i nguyen.v.du 7 tu6i

120

Thn bay quy vi cting khong di lam vi~c. The la them 52 ngay nghi nfra. Ay la chua k~ den 3 tulln le he thuoog nien. Cho nen cm con ll!-i 12 ngay thoi! (85-52-21=12). Nhung roi nam nao ding co 11 ngay ngru le. TM thi con ll!-i m&y ngay dAy? 1 ngay (12-11=1). Thua, dling the! Va ngay 1 thang 5 quy vi ll!-i bilt bu<?c chling toi cho quy vi dugc nghi.

The rna quy vi nam nao cting doi tang luong, nghia la sao?

? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ®®® ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ?

Bau CtJ,n lwpn lijt.

Phap Am Xuån RY Mao 1.99

LTS: Sau con boo b$nh, nho vOn Nguyen VOn Ba då tu tran tOI Gla Nå DOI vao ngo y 14 th6ng 8 nOm 1998 truoc sl,l bul ngul thuong tlec cua s6 dOng doc gla VI$t khOp b6n phuong. Vol vOn phong nh~ nhang, trong s6ng, but ph6p chleu cam, IInh dong - nho vOn då de 101 cho dol nhleu t6c ph6m dU9m tinh dån toc que huong mo qua d6 då dOt nhleu cam tinh d(:lc bl$t cua cong dong nguol VI$t hal ngool trong su6t th(:lp nlen 90 naV· Vao th6ng 6.98, nho vOn c6 gol den Ph6p Am cung luc hal t6c ph6m theo the tl,l truy$n, d6 la: 16m Long Cua Bien va Gå TI Non; Ph6p Am då ch<;m 16m Long Cua Bien dOng truoc cho h9P vol chu de "Iong m~" vao s6 Vu Lan 860 Hleu 98, con GO TI Non thi g6c 101 de dOng sau vao s6 Xuån Ky Måo 99.

Khong ngo nho vOn då qua dol dOt ngot, nen GO TI Non d61 vol Ph6p Am nhu mot bon "dl chUc buOn" mo theo Ilch trinh ra b60, Ph6p Am khong the thl,lC hi$n som hon de dOng cho dung thol dlem khl nho vOn khu6t b6ng. Hom nav, voi nlem cam xuc chån thOnh Ph6p Am trån trong dOng t6c ph6m nav de vua hoon thanh It djnh, vua bay to nlem tuong nho den b(:lc vOn tal kha kinh, då g6p phan xlnh sOc cho Ph6p Am n61 rieng va trang tral dol minh cho sl,l nghl$p thOng hoa vOn hoc VI$t Nam n61 chung. PA.

ngoai tuyet phU ng~p tm g6i, tren khllp cac neo duang, tuyet d6 trang xoa ca blu trm va tuyet van con rai, rai mai nhu n6i bång khuång, thao thuc trien mien trong long han. Mua Xuån thu nhåt hiin don Tet å trl;li t! Dl;lD Må Lai A, tren dao Poulo Tengah mien nhi~t dm, nang cMy da, phOng tran. Tie mua Xuån thu hai, han d!nh cu å Gia Na Dl;li, mQt qu6c gia nåm ve cl!c Bilc chåu My vm khf ~u han dm hoan toan illc xu Må Lai. Nm <låy trm ll;lnh glo tr9n nam, s6 ngay nong r~t it, ngay ca trong mua he, ban dem cling råt ll;lnh. Tet Vi~t Nam n.hlim VaG cu6i th3ng gieng ho~c dlu thang hai cua mua dong dai glo sau thang, va hiin da an nhililg di Tet dån tQc giiia tiet dong ll;lnh gbe ngum, duang sa dly tuyet va nuoc da, m~t song ho dong bang &ty thuoc, han thir bi~u luon å muc mum lam den hai ch~c dl'? dum s6 khong ho~c ll;lnh hon. Mum chin mua Xuån, mum chin di Tet troi qua trong ll;lnh leo nhung an binh. Cai ll;lnh hiin då de c~p ben tren. An binh vi dm s6ng du co it nhieu kho khan hic mm den, nhung da ticng buoc di len. Han di h9C ll;li, rc>i tim vi~c lam dting nghe chuyen mon, vg hiin cling co vi~ lam nhu y mu6n, cac con hiin dugc den truang h9c ~p nhu vg chong blin hang ao uoc luc vttgt bi~n rm que huong.

ca

Noi chung, mum chin mua Xuån nm xu ngum då qua di trong binh l~g. Nhung dong dm khong mai mai phång l~g, nhu mQt dong song co luc ~y song, n6i phong ba. DO la mua Xuån thu mum lam, mua Xuån cua hon ba nåm truoc, blin con nho ro. Ngay hai mum sau th3ng gieng nåm mQt ngan chin tram chin mum Mn. Båy gia sang hiin thuc ~y chu!n b! di lam nhu thuang l~. Vg han hOm åy den lugt nghi, thang con trai nho dugc mQt ngay ngiI trua vi khong phåi di nba tre. Trm thåt lanh, han thir bi~u ch1 ba muai do Am, då' la khong ~o glo. så lam hiin nhin len ta l!ch kh6 160 treo tren tltang, miIng mQt Tet Am ljch n.hlim ngay mum thang hai duong ijch, ch1 con hai tulo M ntla. Han da bao voi så lam se nghi pbep mQt tulo Md~ å nba an Tet vm gia dinh, di tham bl;lD be trong thanb pM. Han cling då ghi chU ngay thu bay, 5 th3ng hai cQng GOng ngum Vi~t d!a phuong t6 chUc Tet. Ngay do hiin co phlo ~ mang den måy bO lua kh6 d~ trang hoang cho ho~t cånh "Duyen Que" do cac h9c sinh truang Vi~t ngii dåm trach.

o

Muon rdi nu6'c mat khi tan mqng N ghz ddt va cung gia tI! do! Thonh Nom

Nguyin Van Bo Båy gia la mua dong, mua d6ng xu ngum. Han ngoi im hang gia, mat tr6ng ra khung cira 86, hu6ng ve que huong han ben kia 00 Thåi Binh Dttong. Nai do dang VaG tiel Xuån am ap vm ngan hoa dua nå, vm dly ap khong khf nhililg ngay Xuån. Hai muai nåm roi co le, til khi hiin rm 00 que huong. Hai muai mua Xuån tha huong di qua dm hiin. Ben

Pluip Am Xuån KY Måo 1.99

Han lam cong vi~ nhu thuang l~ cUa th3ng gieng, cho cac sl! ki~n, s6 li~u va ket quå cac thir nghi~m VaG may di~n toan, phån tich cac ket qua, due ket thanh phlie trinh cu6i nåm, hai tram mum lam thir nghi~m trong nåm qua, chicng åy phUc trinh phåi hoan tÅt. Ba mum m6t th3ng gieng la thm hl;lD cMt phåi nQp phUc trinh

121

cho tru'Ong ~i h~, bQ nong nghi~p tinh bang va cac ca quan lien h~. Gilia trua thang xep ph~ den - Mn co hai thang xep, thang chinh då gia sap ve h11U, thang ph~ tre hon Mn - no nhø Mn måy vi~ gåp, thang MY hay nhø vå lam chuy~n, chuy~n MO cling gåp, 1x1i no con tre, xong xao, hang Mi, nhtlng khong tinh toan tru'GC, d<fi nUGc tm tron mm nhåy. Han thoa man yeu clu cua no nhtlng b~g rua lllm thllm 'Tao con tram v;~c pM; lam mdy bier khtJng? Ca; phUc trinh thuimg nien chi rru1y ngay nila dii dao h{lnl".

råu rOi khoi ban tay pluli, rm xu6ng san nhA. Nira thån ben m~t d~t ng~t mAt cåm giac, Mn biet nguy, ren la "cher, cher, cher" mAy tieng lan va v~ toan lt!c dimg chån trai let ngUOi ra phOng khåch, ng~i ~t xu6ng gM sofa.

B6n giø nem chieu, ban IAy xe ve nhA. TrOi con 11plh lam, 16i ra vao tru'GC cira nha xe phU dly tuyet, tuyet mm rai ngay hOm nay.

Tay va chån phåi Mn då co cåm giac va cir d~ng trå l~i. Dlu oc ban vått sang su6t, minh mått. Theo nhu nhiing tri~u chUng vita xåy ra, Mn doan minh bi tai bien m~ch mau nao (tbmmn, stroke, eVA

K.inh nghi~m bån thån, tuyet mm rai

cerebrovosculor

xuc

mi~ng låm

Xe cUu thuong dUa Mn vao phOng CUu cÅp b!nh vi~n thanh ph6. Nai dåy Mn duqc tiep nUGC bi~n, cho thå bang dUOng khi va troi tay vm m~t may do ap suAt mau c~y lien ~c khong ngUng ngm. Ba bac Sl tft!c thay phien nhau khåm nghi~m khap nai tren co th~ Mn, h9 di~n tho~i cho båc Sl chuyen mon d~ båo cao va xin cm dån ve cach dieu tri. Måy do ap suAt mau tUng ch~p re len tieng keu inh oi, Mn d~ Yth1ly nhiing luc 1ly ap huyet Mn len ~t cao.

tuyet,

nhåm bai

tha quen thu~c: m(Jt xeng khoe nguai hai xeng lam choi ba xeng c6ng tay bon xeng thå' dai (tho cung VO)

Han xuc m~t m~ch tm s~ch 16i ra vao nhA xe mm thoi, tam. TrOi vUa nha nhem t6i.

m~t ngAt ngU, mo hOi trong ngUøi d6 ra nhu

Mn dang ngoi å phOng khåch xem truyen hinh, show 'The Young And The Restless".

Vq

Th1ly han vao, vq Mn chao nhu thuOng l~: - Hi, honey.

122

Nam å phOng CUu c1lp kha låu, co le då hon ba giø dong ho, co th~ Mn cåm th1ly 11plh. Dem khuya &ln, b!nh vi~n cang luc cang thua ngUOi, vang tieng di l~i, ho~t dqng. Han båo cM Båy, thang em cM, ve nhA ngti vi xet ra st! co m~t cUa cM tht!c st! khong din thiet. G'ln mUOi mqt giø dem y tå chuy~n han len phOng quan sat (obseNation unit), DUng ra dåy la tr~ thu hai cua bQ ph~ CUu cAp. Han bat dlu 11plh å ban chån va ban tay phåi, cac ngon tay va ng6n chån te cUng ben ngoai vao. NguOi Y ta tft!c cho han u6ng mÅy vien thu6c va Mn chim vao giÅc ngti m~t cach m~t nh9c.

tu

Mim cUOi dåp l~i rai Mn len llu thay no di tam ngay. Tam xong Mn tim thang con trai ut. V q Mn cho biet no dang ngti. Han thllm nghl, thang cho con nay hu qua, sang ~y tru'a, chieu ngti tr~, dem nay se thuc tm mUOi hai giø cho coi. Cai thang ngti me qua la me, phOng ngti da no chung vach vm phOng tam, Mn xå nUGC ao ao, no vån ngil dnh bo, Mn vao phOng hOn no hai cai, nJ!ng go rna, no vått tiep ~c ngti me man, tang tich. Trå xu6ng t'lng dum nhA, Mn vo phOng rita m~t, råu. Ham råu c~o chua xong thi b6ng cai ban bao

occldent),

cimg luc Mn hy v9ng b!nh khong ~g lam vi tay chån då ho~t d~ng it nhieu.

nen xuc lien, d~ låu ch1ing nen c~t l~i trå nen kho khan. Han ren 11ly cai xeng xuc tuyet ben ng~ch cira lam m~t man d9n dyp. M~t xeng, hai xeng, ba xeng ... Tay

nam

v q Mn Mt hoång do Mn xu6ng, keu xe cUu thuong, g9i cM Båy em Mn, g9i c~u Ba em vq han, g9i ch! b~ cimg så å g'ln nhA, g9i thang con trai lan dang di chai å nha ben c1plh... Khoång mUOi lam pMt sau, tAt cå te tt!U dly du.

c~o c~o

R~ng

ngay hai muai båy thång gieng duong lich, khi tinh giÅc, dieu tru'GC tien Mn cåm ~ duqc la nira ph'ln thAn th~ phfa ben m~t hoan toan te li~t, chån va tay khong nhuc nhich duqc cMt MO cå. Mu6n xoay trå Mn pluli dimg tay trai do 11ly ch1ing nhu ngUOi ta cllm mqt khuc g6 vo tri giac. Lum ban liu l~i, pMt Am låp Phap Am Xu.an KY Mao 1.99

Mp, ti~ng mat ti~ng con, l~i rat kho nghe, cac tM fu!t tren m~t gi1f1 ti1ng hoi. Do khong di chuy~n dl1qc hiln phåi di ti~u ngay tren gil1<mg ~nh. Han thåy doi vi tir chi'eu hOrn truGC chång co gi vao b1plg, nh11ng Y ta khong cho phep an, hQ noi nhiing ng11m. b! 'tbmmn' (1) nhl1 hån hay b! s~c, co th~ gåy tit vong. TruGC mat hån la nhiing ngay den t6i, co th~ khå hon ong nQi hån ngay xl1a b! "t"ung gi6" va qua dm. cm trong mQt bu6i chfeu, nh11ng chilc se tan pM, su6t dm. nam tren gil1<mg ~nh ho~c di chuy~n bang xe lan. Tinh th1\n hån sa sut vi nghi se khong con lam dl1qc gi lqi ich cho xa hQi. Han buon vo h~ vi chilc su6t khoång dm. con l~i se ngoi mQt ch6 ho~c ngoi tren xe lan, se la ganh $ g cho thån nhån trong gia dinh. Va hån nght nhieu den hai thang con con rat nho, mQt dua chl1a tm ml1m. lam, dUa con l~i mm len ba, cMng no chång con trong mong gi nm ng11m. cha tan pM. Han ml1qn ta Time tir ng11m. y tå nh11ng khong dQc dl1qc, mat han hoa len, khong con phån bi~t dl1qc chii', chl1ng nhåy mua lung tung, mQt ra hai, ba. Tinh th1m hiln xu6ng thåp den tQt dQ. Ng110i Y cong mang gil1<mg mm den. chuy~n hån til gil10ng nay sang gil1<mg nQ, roi dåy hån di er scan å d'åu d~ xac d!nh khu V1!c MO bQ b! thl10ng va ultrasound (sli3u am) dQng m~ch c6 (caterold artery) d~ tim nhiing miing cholesterol plaque. Cong vi~ måt ca bu6i sang, khi hån trå l~i phOng quan sat thi vq hån va mQt vai ng11m. b~ da co m~t å do tir låu. Bi~t han mat mQt ph1m tieng noi va te li~t nlta ng11m., ai nay khong c'åm dl1qc nl1Gc mat. MQt ong b~ thAn hOi han xuc tuy~t phai khong? Han g~t d'åu. B~ ay noi chieu hOrn qua ding xuc tuy~t va 11100g da di ch'åu Am phU roi, m~t qua nam vill den nlta dem mm ngoc d'åu ~y n6i. Bu6i chieu han dl1qc dl1a di sieu Am tim va er scan å d'åu them 11m nii'a. L1m nay båc si trl!c chich "dye" vao dQng m~ch hang d~ theo doi dong mau luAn 111U. Tm khoång b6n gio, cac thlt nghi~m co k~t qua. V! bac si nQi khoa ng11m. da den ph~ trach dieu tr!, thong båo han b! tbmmn kha n~g, mQt c~c rna (blood elot) gåy nghen dQng m~ch tren d'åu, ph1m nao bQ ben trai khong dl1qc cung cap mau lien ~c nen b! hl1 h~i khi~n nlta thAn ng11m. ben m~t te li~t. May man la m~ch mau khong b! M, c~c rna da tan mat nen hiln khong phåi giåi pMu nao bQ. TMm vao do vi khong tim thåy nhiing miing cholesterol dong å tim va thanh dQng m~ch c6 nen cling khong c1m giåi phåu hai co p~ n'åy. MQt dieu may man khåc la hån khong mat cam giac nong l~, dau dOO å ban tay va ban chån, nen ""eu" sau n'åy chl1ng co co may ho~t dQng trå .ll;li thi hån co th~ Slt d1plg eae ehUe nang xue giae m~t caeh hi~u qua. Chii' ""eu" lam hån thiic mac u~n hOi ll;li ng11m. båe si rang hån co hy vQng ph~e hoi? 6ng trå 1m. rang rat kho

Phåp Am Xuån RY Mao 1.99

tien doan. vm kinh nghi~m CUa hang ngan ~nh nhAn truGC do, s6 ng11m. ph~c hoi it hon, muc dQ ph~c hoi khong bao gio ~t den mQt tram ph1\n tram nhl1 en. Båc si giai thich them la hiln phåi dUng hai lo~i thu6c trong su6t quiing dm. con ll;li nh3m ngan ngila tbmmn tai di~n. MQt la thu6c lam hl;l ap suat mau, giii: cho dl1qc å khoång 120/80 tren ap ke, khong cao qua 150/90. Hai la thu6c lam loiing mau (vi dl,! ~plrlne). MQt cach ~i cl1ong, mau ng11m. chUa ba lo~i t~ bao chinh: hong huy~t bao (red blood cel!), b~ch huy~t bao (white blood cell) va ti~u huy~t bao (platelets). Cac ti~u huy~t bao dl1qc tI;lo thanh ph1m 100 00i. chat rna va khi chl1ng dinh l~i vm nhau se lam thanh c~c rna (blood elot) gåy ngben m~ch mau, nguyen nhån tbmmn va cac ~nh t110ng tq. Thu6c lam loang mau co nhi~m ~ ngan ngila cac ti~u huy~t bao dinh l~i vm nhau thanh c~c rna. Bac si cO' vå'n them, song song vm thu6c, hlln phåi kieng cac thuc an nhieu mu6i ho~c nhieu chat beo, thl1<mg xuyen v~ dQng, luy~n ~p d~ ph~c hoi cac chUc nång da mat, cat thu6c la, Mt ruqD, giam pM, khong om dom qua nhieu vi~c, trånh "stress" d~ d'åu oc dl1qc thånh thm ... DO la k~t quå thAy dl1qc bang nhiing phl10ng ti~n khoa hQC va phl10ng cach tr! li~u, con nguyen nhån gåy nen tbmmn rat phUc tI;lp, chl1a th~ k~t lu~ do dåu, cai nao chinh, cai nao ph~ .

ca

Ngay hai ml1m tårn thång gieng dl, van å phOng quan sat. Han dl1qc tach ra khoi blnh dl1crng khi vI. co quan hO hAp khong b! ånh hl1oog. Sau do dieu dl1crng vien (t<;lm dleh tu ehCJ therap1st cho phOn bl~t vål y tå - nurse) å bQ ph~ ph~c hoi (rehabilltatlon) den thao lu~ thm. bi~u va phl10ng thuc luy~n t~p cho hån trong nhiing ngay sap tm. Sau gio chieu cimg ngay, han dl1qc chuy~n sang khu nQi khoa å l'åu nåm b!nh vi~n. Hai ~nh nhån nam chung mQt phOng. Ng11m. b~n cUng phOng vm hiln ten Smith. Horn ay, nh3m t6i thu sau, han co them rat nhieu be b~ den thåm, hQ dnng c~t ca phOng, trong khi phia ong Smith khong ng11m. lai viing. Chin gio dem, tat ca b~ be han ra ve, vq han nan l~i den ml1m. giO, ca hai tim cach gqi chuy~n vm ong Smith va cao 16i da lam on ao VI qua dong khach den tham. Ong Smith, nam ml1m m6t tu6i, ng11m. cao lOn. m~p m~p, dång ~t khoe m~ nh11ng b! ~nh tim. La mQt nong gia thuQc lo~i pM hQ, mua he ong ve vimg que lam TUQng, cach thanh pM nåm ml1m cåy s6, mua dong trå l~i fu! thanh. Ong vui ve k~ chuy~n, da mQt 11m l~p gia dlnh roi ly d!, khong con, hi~n s6ng dQc thån tI;li 111

gia cach

~nh vi~n

thanh pM khoång ba blocl~s duang,

~p vi~n da nåm hOrn, cM d'åu tu1m chuy~n sang ~nh vi~n dl;li hQc d~ thay tim. Ong Smith co m1100 mQt may

truyen hinh nho ~t ngay d'åu gil1<mg va mQt di~n tho~i .

123

Tmoc khi vg ruin ra v'e, 6ng Smith trdn an kh6ng phåi lo lang cho han, co gi cln 6ng se $ tinh giup da, vi ~ng di dU'ng binh thllOng.

cru m~t minh ruin trong phOng m61. d dåy, qua clta kinh, ruin tM'y dllgc m~t khoång trm xanh, m~t phln nho thllnh phO v61 tuyet phil trang xoa, tM'y xe cl} ng11gc xu~i, tM'y ng11C!j. qua ke l~i.

Vg chong han, ng11m noi "Good night", ke dåp l~ "See lUn quan sat dllgc dong ng11m noi tiep nhau ra v~ thang you in the morning". Tmoc khi ngiI, ruin con nghe ~ng may. ThÅy vg ruin blloc ra thang v61 tUi å6 dimg va di Smith gQi di~n tho~i cho m~t ng11m b~ gai, h~n khi het vong theo hånh lang d~ t61 phOng cu. lUn nghe tieng vg ~nh se cimg nhau di Florida tam nang. Khoång mllm hiln hOi ng11m y ta d~ tim ruin. hai gia mm, hai ng11m y ta l:n!c vao phOng, dimg den pile thåm chnng ~nh nhån. lUn mo mang tM'y hQ ki~m Vg ruin siing sot khi biet ong Smith qua dm, hOi hoi toi soat dåy dån nlloc bi~n ctla ruin va sau khi hQ blloc sang ruin co tMy rna va sg rna khong? lUn trå 1m tM'y måy gillOng ben c~ ruin nghe co tieng la toang len: ch~c con rna, gia co, tre co t61 - Mr Smith! Mr Smith! Do you , - - - - - - - - - - - - - - - - - - - , . dgi cha d~ moc 6ng Smith di hear me? mua xuan tam d~o ch'llu Diem Vllong. Co ml}t con rna tre, d~p, an di~n ~t sexy MQt trong hai ng11m y ta lam DØng di Xuån l~i den roi t61 ni re, ruin dQn do tinh di dQng tac hO Mp nhån t~o d~ Trm Xuån bllOm l11gn hoa cllai do dåy theo, nh11ng rna nU coi l~i s6 cau cåp ~nh nhån, ngllm con L~ Xuån thiim 1101 hoa g'lly Nam Tao ching tM'y ten hiln l~i chl;lY ra khoi phOng. Vai L~ long kho c~ biet dåy vo thllOng nen phåi danh bO ruin å l~i phUt sau, mQt dåm dong bac si Long Xuån hOn hå bOn phllong dllong trln. Vg hiln cllm xoa, l:n!c, y ta, y cong... chnng Long ta tr'llm l~g tim hllong thoat dm noi han ~nh gln chet rna mllm ng11m dllgc t~p trung ll;li, D'llu cho mQi v~t don mm kh6ng bO t~t gi~u cgt co hitu, hQ b~t den sang, neS lt!c lam aen tårn chi nguy~n mQt dm sang ngang va ruin chgt nho ra da ba ngay cong vi~c hOi sinh cho ng11m Thuy'en dm bao cånh phil phang ruin kh6ng cllm. ~nh. lUn dllgc dåy sang Tim thuyen Beit Nhii vitng vang 11101 di phOng ke ben d~ co them cM Vg ruin ng~c nhien va råt d6i Xuån thlll1U l~i måy khi trong cho mQi ng11m lam vi~c. vui mnng khi biet chån hiln da D~o Thien ton t~i ching di bao gia c~c ct!a. lUn nha vg thao dåy G'lln ba gia sang, ng11m y ta Xuån, 14, Thu, DOng hitng hO do ap huyet, roi ml}t tay may l:n!c trå ll;li thiim hiln. Co cho Ngay qua thång ll;li co cha ta dåu? dåy cåy mang binh nlloc bi~n, hay ong Smith da qua dm va Dam chlln trong cånh bi~n dåu ml}t tay v!n d~ ruin choang qua k~ te nhitng phi'en phUc cho co Luån hoi 1l1U Il;lC biet dåu ben bO vai. lUn thlt rai gillOng ~nh trong vi~c lam bao cao, phUc Hay mau thrrc tinh My gia nh11ng cru blloc dllgc hai blloc trinh. Hiin xin phep co d~ Tu con k!p lue dnng cha gia nua thl khong th~ gang gllgng them khong phåi trå ll;li phOng cu, Cling dnng theo du6i tranh dua niia. Hai ngay cuoi tuln han nm ong Smith vita man phln, Toan la giå huy~n hon thua lam gi! b~ rQn tiep khach, nhieu luc va dllgc co cMp thu~. Dm ng11m song ~g måy khi can phOng c~t nich khong con BO-De chån ly thoat li luAn hoi. TI,( luc do ruin khong chgp mat cM dU'ng. Khcich tit så lam, dllgc, hlin mien man nghi nggi, DlfuNgQC phln lOn la Canadians, tit CQng dm ng11m tg giåc chiem bao, dong ng11m Vi~t d!a phllong, nhll ong Smith, thåy do roi HQi Ph~t Giao, HQi Cong Giao, ph~ huynh va hQC sinh måt do. Do khong ngiI dllgc ruin lan qua trå l~i va Mng tr110ng Vi~t ngii.. . Måy co y ta l:n!C noi it thåy ~nh nhien khåm pha ra chån m~t c~c ct!a dllgc mQt cach yeu nhån nao co nhieu ng11m den tham nhll m'lly. lUn trå 1m Ol sau ba ngay båt dQng. Han mnng qua d6i, qua xa la da cll n~ å thanh phO nay mllm måy nam roi nen co råt mnng. "Hy w}ng da vUO'n len, trong Mn cMn, trong uu nhieu ån oan. phien ... Hy vqng da vuO'n len trong au sau vi tai bien. MQt trong nhitng cåu chuy~n rna b~ be ng11m Vi~t Hy vqng da vUO'n len, vuO'n /en ... ". lUn nghi dåy la dåu Nam va ruin noi den nhieu nMt la tr110ng hgp anh hi~u tot cho sl! hOi ph~c, theo da nay hiln co th~ se Nguy~n Minh TrQng. Anh TrQng bOn mllm hai tu6i, cl!U khong phåi lam "d9C cu(Jc df,li hi~p", khong phåi ngoi xe si quan håi quån, cll n~ t~i d!a phllong da hon mllm hai lan, va han tiep t~c nhuc nhich cai chån b! li~t cho den nam, m61 qua dm cach do bOn thang. Anh TrQng dau sang. b~g da hon mQt nåm, bac si tim mai khong ra chU'ng ~nh, lln ch6t dau qua anh vo ~nh vi~n vl;l, may er sacn ra anh bi ung thll la lach va cm kMng dly hai d diiy nQi khoa ruin cåm thåy khoång khoat hon phOng thang thl anh måt. Cai chet etla anh TrQng lam dong quan sat v61 bOn bUc tllOng kin mit, khong khi th~t Am hllong trong vimg siing va thllong tiec, nay nghe ruin u, n~g ne. MQt ph'ån co le chån han bat d'llu elt dQng va nam nha thllong mQi ng11m lo sg dUm ruin. Nh11ng han

nam

sa

124

Phåp Am Xuån RY Mao 1.99

chua tm. s6, nen Ng9C Hoang chua gin s6. Bu6i t6i hai thang con dU<;1c rna cMng dua tm. ~nh vi~n. Chling ngåy tha va va tu Mn tl}i nghi~p. Thång lan nhln ba trån tr6i rna chång biet noi gi. Tbang nho Måy VaD long om ba mQt di roi bilt d'lu pha phach nhiing do v~t trong nha thuang rna no tuång la do chai, do Hln dlu tien mm. tMy, anh no phåi dån di mua kC?<>. Nhiing luc vang khåch, han nho y ta 00 len xe lan, tl! lån di lam quen cac ~nh nhån trong diiy. 6ng Spencer, nam muai tu6i, trong sau thang, lien tiep b! tbmmn båy 1m, ong cu ru nhu con ga uOt. 6ng Steven, sau muai hai, b! tbmmn te nam tren san nha, hai ngay sau mm. co ngUoi phat hi~n, txJi ong khong th~ tl! di chuy~n Mn may di~n tho~i. Ba Patricia ung thu duang fUQt, VaD ~nh vi~n tai khåm, dU<;1c chfta tq bang bOa cMt pbOng x~, dlu ba nplg het toc. Ba Christina chua tm. ba muai tu6i, b! dau ~ day, ~nh tai di tai l~i, VaD ~nh vi~n da ba 1m chua khoi, dua con gai nho sau tu6i å nha vm. ba ngo~i, cu6i tum vo thiim mC?, chau khoc suOt mUOt keu nho rna, rna ve mau mau d~ ngiI vm. con. Co Joan, mUOO sau, b! viem gan cåp tfnh ... Dåu dåu han cling g~p cånh dau kh6, buon rlu. Cånh nao cånh chång deo slu, NgUOO buon cånh co vui dåu bao gio. Nha thuang rna vui sao dU<;1c! Toi cMa nh~t, thang em trai ut cu.ng V<;1 va dua con gai nho Mn tham. Chu Ut than: Kh6 qua sU ph\l ai! Ti~m e nh~! Chuy~n khong phåi mm. me gi, s6 la cM thim Ut mm. må quan ca pM donut hoi mua he, luc d'lu vang khåch, cM d6 thira mila he ngUOO ta vui chai ngoai trOO va hy v9ng mua dong se dat khach. Mila dong da Mn nhung van e khach, tien ban m6i ngay chi du trang tråi så phi, V<;1 chong 13m cong khong. CM Ut hOi: Anh ån Chinese food hay pizza d~ em order (di;lt) nha hang mang tm.. Hiln trå 100: Bac SI ~n anh kieng m4n, cu mii. CM Ut than: Anh My giC! an uong 'kieng cu con hdn ngltOi tu hdnh, lam saG c6 sU-c dl mau binh phlfC.

Nhiing ngay ke tiep, tir thu hai Mn thu sau, m6i ngay hai lAn, sang chieu, han ngoi xe lån d~ Y cong dua xu6ng tlog tr~t ~nh vi~n t~p luy~n (therapy). Hai phuang phap t~p luy~n chinh la v~t ly tr! li~u (physiotherapy - physicaltherapy) va chuc oang tq li~u (occupatlonal therapy), ngoai ra con dc phuang cach tq li~u ve noi, d9C, viet ... Ngoai gio therapy vm. cac dieu dufulg vien, han thuang xuyen tl! t~p luy~n. Chieu thu nåm, nhån cac dieu dufulg vien b~n h9P han nho cM Båy cM ra ngoai di chåm cUu (acupuncture) Ilo d'lu. Ngay thu sau, han dU<;1c cM sang ~nh vi~n d~i h9C d~ g~p V! båc si thm kinh h9C, ang nay la chuyen gia ve

kham Mn m<]t cach ~i kh3i, r~i håo Mn sau khi xuåt vi~n Mn g~p ang d~ tham dl! chuang trinh thlt nghi~m thu6c mm. Den cu6i tum han co cac tien tri~n khå quan nhu di dU<;1c nam, båy buoc vm. tay trai

tbmmn. 6ng

Phap Am Xuån KY Mao 1.99

v!n VaD wang, nho do han co th~ Mn phOng giåi tri xem truyen hinh, d9C sach lien t\lc trong khoång mUOO pMt rna khang b! moi m~t hay hoa mat. T6i thu båy, 5 thang hai, ren ngoai tuyet rai phai phOi, nhi~t dl} van å muc hai ch\lc dl) åm. Hiln nam trong ~nh vi~n hinh dung ra gio nay dong bao Vi~t trong thanh phO dang l'! h9P d~ don Xuån. Ch3c se co phlo cac C\l trang nghiem lam le truoc ban tho t6 qu6c, phm Tao quåo chlu Ng9c Hoang, roi cac tiet m1:lc vån ngh~ nhu dan ca, h<;Jp ca, vii dån tl)c ... Tiet m\lc d6t phao chac se g~p nhieu phien phUc 00i phåi må clta d~ khong b! ngQp khoi va do do di l~ eat da se lua VaD lam te cong m9i ngUOO. Chuang trinh van ngh~ se cMm dlit khoång muoi mQt gio, cac C\l va ngUOO lan tu6i ra ve, nhuang ch6 cho gim. tre t6 chUc ~ vii thuang keo dai Mn hai, ba gio sang. Han nho nhiing ngay Tet å que nha thuå truoc, thOO tiet åm ap, han cu.ng be b~n rong chai su6t sang, thåu dem, an nh~u het nha nay sang nha khac, cai thOO åy nay con dåu! Tir hOrn truoc, vg han da bilt dlu di lam trå l~i va V<;1 chong han het suc b~ tAm ve st! di chuy~n cu.ng dUa ruoc chau be. Sang dåy da mUOO måy nam, han van la tru xe duy ubÅt du nha co tm. hai chiec xe. V<;1 han co bang lai t~p sl! tren mUOO nåm nhung vi yeu bOng via nen chua låy bang lai chinh thuc. T~ thOO bu6i sang nho cM Båy dua tm. se/lam cu.ng luc dua chau be tm. nha tre, bu6i chieu nho c~u Ba ruoc ve. Cho Mn luc han xuåt vi~n va thm tiet åm han, v<;1 han se di lam bang xe bus va h9C lai xe. Qua nhiing dong huang tham vieng å ~nh vi~n, han dU<;1C biet V<;1 han chång phåi la ngUOO duy nMt khong biet lai xe, co vo s6 dc ba nhåt nhu tho, "chicken" nhu v~y. Hiln nga ~nh, lam cac ong, cac ba phåi suy nghi, quyet tAm han trong vi~c låy bang lai xe, d~ gia dinh co hai tai xe, phOng khi hiiu sl!.

Tum le! thu ba han ~p luy~n cham chi han, vm. quyet tåm ph\lc hoi cac chUc nang cua ca th~ d~ trå thanh ngUOO hiiu d1;lDg. Hiln di chåm cUu them hai 1m nlta. NgUOO chåm cUu co ve tay mo, han d6i sang ngUOO mm. nhieu kinh nghi~m han. Chån m~t da khå nhieu, han co th~ di chuy~n c~ rai å tmg l'lu nåm, gm vach Wang phOng khi te. Rieng tay m~t van båt dQng, chång ch!u tuåo l~nh cM, han c6 gang giå no len nhung no ~ng nhu c\lc då nghin cåo. V! båc si gia dinh cua h3n, goc Ai qp, nhån ~g va tieng noi råt giong tai tit Omar Sharif, nhån v~t chinh cua phim Doctor Zhivago, d1!Dg tir ti~u thuyet cu.ng ten cua van bao Lien Xa Boris Pastemak, vita ve Mn sau chuyen du ijch ~ Uy Di, 6ng Mn tham han m6i sang sOm. Rl!Jlg ngay 10 thang hai duang l!ch nlWn mimg mQt Tet åm I!Ch, han nho nha kh6ng ch!u du<;1C nen xin båc si trJ!c cho phep xuåt vi~n ~ thOO d~ ve nha an Te't. V! båc si cMp thu~ cho han ra vi~n VaD bu6i

125

chi'eu, sau gio therapy, ~p vi~n trå l~i toi cM ~t. Han bao tin cho ngllm b;pt ke phOng thuang di ~o d9C hånh lang chung, 6ng Glen, khoång nåm muoi tu6i. l>ng Glen mitng cho ruin va buon cho chinh minh. bac Sl kh6ng cho 6ng xuåt vi~n cuoi tuln vi sg 6ng ve nha uong rugu, ~nh gan tåi pMt.

nhieu luc ban cMn nån den ti?t cimg, muon bu6ng xu6i tåt ca, DMt la nhiing kW ban nhin cånh tay m*t hoan toan båt d(lng, kW ruin kh6ng thti choi dua vm t.h3ng con nho, cho no an uong, kW ruin kh6ng thti cm dan t.h3ng 100 chuy~n bai vå, h9c hånh.

Vi~n iinh den toi lam ruin lo lang, ban khoan. Roi dåy Chieu mimg m(lt Tet ruin ve nba vm tam tr~g n6n nong cbac se co ngay cac con ruin han gi~ cha kh6ng gånh ctla m(lt ke vita mm di xa, vg ruin mitng, con ruin vui, vac noi gia dinh va co thti vg ruin se trach cu chong nhung han bOng dimg dung, xa l~. O ~nh vi~n gln ba kh6ng lam tron Mn p~. tuln M, ruin chÅng thåy m(lt cMt kh6ng khi Tet, ve nha Tet Giap Tuåt, cai Tet te ~t DMt trong dm ruin, trong ruin elmg kh6ng tim thåy r;:==============::::;=:::;:~ nhiing thang nam t! n;pt noi xu bOng dang ctla mua Xuan, , ngllm. båi ruin nay dii la m(lt ngllm Wc, båi vg ruin b~ di lam, lo cho con cai, lo Tuln Mthu tu. cho han nen chÅng con thi gio nghl den Tet nhUt, båi Trong ~nh vi~n, ngoai thm cac con han glly yeu, xanh bi~u luy~n t~p thuang ~t, ruin xao vi thieu sl! san soc ctla co gang lea thang. Tit llu nåm cha. han len xuong tlng tr~t moi J

Trong dllu ruin hi~n ra nhiing eau tha tien ehien etla Cbe Lan Vien: ... C6 mqt nguo; ngheo khOng biet Tet Mang li ehiee ao dØ Thu tan C6 dua tre thd khOng biet kh6e V 6 tinh Mng cat tieng cuo; vang Chao di mong nha, di mong nha Mqt canh ehim Thu [{,le cuai ngan

Lfr4'~' . ...

Han 11! hOi minh co nho mua Thu? Xuan hay Thu doi vm han ngay nay co gi kbae bi~t? Kh6ng co eau tra 1m dUt khoat. Phai ~t lau han mm lam quen duge voi eiinh en, vm giuang eh6ng, gbe ban, vm eae thu do ~e trong nha. Truoe kW ban ve den, vg ruin da di ehg mua sam v(li vang, m(lt thimg quft, måy thu l*t v*t d~ lam mon kh6 qua h'llm ma han Ua dimg, vai thu bånh kyo cho eae con ... Han an kh6 qua h'llm rna ehång thåy ngon nhu thuang bila, luOi dang eMt. Han kho nh9c bO len thang lllu, xuong tlng h'llm trong can nha quen thu(le. Ba ngay cuoi tuln ve nha tuång khoe khoan hon, nao ngo ehÅng Wc lue å nha thuong. Ba ngay qua di trong m~t nh9c, c~p chan, ngoi dåu ngiJ do, gl;lc tren sofa luc dang xem truyen hinh. ngii ~i ban vilt luc dang xem bao. DOi kW han co vui, co gang l~c quan vi biet minh phåi hoi ph1;lC nhieu chitng nao hay chitng ily d~ lam Mn p~ mi?t ngllm con trong gia dinh, doi vm xii hc?i. DOng thm, rilt 126

ngay hai, ba b~, kW uong ca pM, lue mua bao hang ngay, xem do trung bay å etla bang ban qua ~g ... ~t kho nhge, DMt la ehuyen di len, phiii ngitng l~i ngm m~t nhieu lln, d6i lln suyt te. Lue ily truyen hinh dang 1r1!e tiep trinh chieu cac cu(lc tranh tai å The V~ H(li mua d6ng tit Na Uy. Han xem truyen hinh. tay trai lu6n xoa bOp tay m*t, nhu m(lt thoi quen tit måy tuln nay. Khi Canada thua tr~ chung ket hockey vm Th1;ly Di~n bang cm m(lt qua penalty shot, han tue minh danh VaD dui m(lt eai th~t m~. CUng lue han pMt hi~n ngon tay eai etla eanh tay m*t, von båt d(lng, blit dllu nhue nhieh. T~t båt ngo, th~t tuy~t di~u, kh6ng co nlH mitng nao hon, mitng muon ehay nUoe mat, hy v<?ng bitng eMy trong han m(lt eaeh miinh li~t. Cuoi tuln han l~i dugc pbep ve nha. Nhin ehong bao cm va thu tit day c(lm rna han ngao ngan, bao Anh ngii, bao tieng Vi~t, nh~t bao, tuln bao, nguy~t san. Han muon bO het, quång bet chting VaD s9t rac, kh6ng d9C tm nila. Han ban vm vg, Ut nay dyp chuy~n van chuong, vilt lach. ~g song kh6ng bao dim, suc khoe kh6ng gin giii dugc, c6ng vi~ lam ra com ao kh6ng tiep t1;lc dugc ... thi chuy~n van chuong, viet lach nao co nghla chi ma lun luyen. Vg ban khuyen kh6ng nen nong long, suc khoe roi se Ut Ut hoi ph1;lC. Han nen giil mi?t so c6ng vi~ toi thi~u d~ vita giåi tri, vita giåi khuåy trong thm gian ducrng ~nh. Vg ban tinh nguy~n lam thay nhiing vi~ nang co th~ lam dugc nhu dånh may, coi l~i bån thåo, slta chila, viet Phåp Am Xuån RY Måo 1.99

b6 tuc m<?t vai do1pl ... Him mi~n cuång nghe 1m nang, dun cac to tuln båo Maclean's,

oh~t

båo The Globe and Mail, Star Phoenix ... d,!ch nhii'ng tin quan tr<?ng trong thang d~ nang dclng may Lå thu Canada. Lå thu Canada la phln viet lach rna Mn co y giii l~i trUoc ohåt, do trach nhi~m m6i thclng vm d<?c giå va hllilg thu ca nhån. Truy~n ngan, truy~n dai, bUt kY ... la phln thu yeu, neu viet duqc thi t6t, kh6ng viet duqc ding chå sao.

John qua dm o lua tu6i ba muoi vi chllilg nghen tim. Nhung John kh6ng kieng an duqc, vi~n le phåi an th~t nhi'eu d~ co dclng dåp m~p m~p, d~ ch<?c cum khan giå, 6m bOt se måt sI! ua thich cua ng11m. xem.

Hlln xem cac phim do John thu dien, cum thoåi mai, nghieng ngiia, thAy tinh yeu dm, yeu ng11m ciIng tai nang xuåt chting cua John. DOng thm ng~ ngiIi tucrng nM anh, thAy cu<?c dm la v6 thuang, v6 nghia, la tri~u pM rna kh6ng s6ng låu d~ hucrng, co qua nhi'eu ngt1m ai m<? rna v(li sOm ra di o lua tu6i b6n muoi.

Tuln le thu nam. Trong ~nh vi~n, truyen hlnh loan tin ve cai cMt cua nam tai tir di~n ånh ng11m Canada, ten John Candy. John dang dong phim Wagons East o Mexico, ngU m<?t giAc tm sang thi di lu6n vi chllilg nghen tim. B6n muoi ba tu6i, John thanh c6ng vuqt bl!c o Hollywood, tieng tam litng lay o Canada, da la tri~u pM tit nhieu nåm trUoc. Han la m<?t trong ohii'ng khan giå ai m<? John, 00i anh mang tm cho gia dinh Mn nhii'ng nt,l cum thoåi mai, anh duqc m~nh danh la "King ofComedy". Hlln då xem bltu Mt nhii'ng phim do anh thll dien: Home Alone I; Cool Runnings; Planes, Trains and Automobiles; Uncle Buck, Trong Home Alone I, John dong vai m<?t nh~c trUcrng, cho ng11m m~ bO quen con o nha m~t minh qua giang tren chiec xe van cua bang ~c tren quång duang xa dly tuyet trang va ret muOt cua mua giang sinh VI ba kh6ng tim duqc chuyen bay d~ ve nha. Trong Cool Runnings, John dong vai nha huAn luy~n va diu dat th~ thao, då hulln luy~n m<?t toan thanh nien Jamaica da den mien nhi~t dm di tranh giåi the v~n mua d6ng o Calgary, Canada. Chuy~n nghich ly va gm ohu kh6ng tucrng, vm bao nhieu tro ng~i, kho khan, co luc chitng nhu kh6ng th~ vuqt qua, nhung cu6i ciIng cting hoan thanh. Toan thanh nien Jamaica då kh6ng thanh c6ng, chång chiem duqc m<?t giåi oho 100 nao, ohung då thanh nhån, con John thi th~ hi~n duqc tinh thln hqp mc qu6c te trong th~ thao. Va nhAt la trong phim Planes, Trains and Automobiles, John dong vai m<?t anh he th~t co duyen, ciIng vm m<?t danh h'e khac, Steve Martin, dlu b~c trang, mi tir chinh cua cac phim The Man With Two Brains, Housesister, Parenthood, Father Of The Bride ... ch<?c cum khån giå tren su6t I<? trinh bang may bay, xe lira va xe hoi. Su6t tuln M, dem nIlO truy'en hlnh cting trinh chieu phim co John Candy di~n xuAt nhu The Great Outdoors, Only The Lonely, Uncle Buck, Volunteers ... n6i chuy~n ve cu<?c dm anh, t11crng ni~m ng11m ngh~ si tai hoa y~u m~nh. Ng11m ta thAy John phi m~p, ~g qua tr<?ng h:cqng (overwewlght), ngoai dm. cifug nhl1 khi d6ng phim John an v~t lu6n mi~ng, l~i an rAt nhieu, co biia John m<?t minh xl!c Mt hai con ga quay. Bac si khuyen John kieng an, ki~m soat tr<?ng luqng ca th~, VI di truy'en, cha PMp Am Xuån RY Mao 1.99

Han chinh thuc rm ~nh vi~n thanh pM sau gm nåm tum le dfeu tr!, VaD ngay hai muoi lam thclng hai duang I!ch nhiim mum sau thång gieng Am l!ch. Gia mi cua m~ la m<?t ca th~ rå rm, st,lt måt mum båy cm Anh, tit m<?t tram b6n muoi båy con m<?t tram ba muoi, cMn di da kha viing, nhung cånh tay m~t van xu<?i la. Han thång kh6ng cir d<?ng, canh tay åy mAt gm Mt thit, ch1 con xuang da h<?c. Ngay ngay kh6ng cuång l~i duqc sI! m~t moi do can ~nh, do thu6c hanh, han thuoog xuyen ngU gt,Ic. Dem dem sI! dau nhuc lam kho ngU, Mn di dai li'en tu ti, han lo sq b~i ~n, may rna kh6ng sao.

o nha, nhung han van di ~nh vi~n d~i h<?c m6i tum ba

1m d~ therapy, di YWCM m<?t 1m d~ aqua-therapy, ngoi xe lan cho xe bus den cM. Thanh pM co nhi'eu xe bus lo~i nay, diIng chuyen cM nhii'ng ngt1m tan ~t di ~nh vi~n, båc si, mua sam ... Nhii'ng gio pMt ngoi tren xe bus la khoång thm gian buon te ohåt cua hiln trong giai do1pl nay, 00i chung quanh han toan la nhii'ng ngt1m tan pM. Them VaD do, xe bus moc han rAt sOm, tmoc gio h~n o ~nh vi~n, don hiln råt tr~, sau khi chAm dill therapy, roi ch~y loanh quoanh thanh ph6 d~ dua moc nhii'ng ng11m khac. Han mAt nhi'eu thi gio ngoi tren xe bus lo~i nay, bu l~i han co th~ d<?c sach båo ho~c ngam cånh. Han ~p cir d<?ng tay, chån o nha thuang theo sI! ch1 dan cua chi dieu duång vien. Ch! ch1 Mn t~p cho dting cach, dting ca va khap xuang. Råt yeu ngh'e, t~ tårn, chi con tim du m<?i phuang phap giup Mn ch6ng hoi pht,lc. M6i Iln t~p o nha thuang ch1 co nira gio, th~t kh6ng du. Hiln t~p luy~n them t~i nha thea thm bi~u ohåt d!nh, sang, trUa va t6i. Hlln tiep tt,tc di chåm cUu m6i tuln le hai ho~c ba 1m. Hlln c6 gang lu6n l~c quan va oen cm 00i biet minh kh6ng co con duoog nao khac, kh6ng co sI! ch<?n ll!a t6t han. Theo 1m khuyen cua båc si, Mn di bl? m6i ngay khoång nira gio, thuang la sau biia cam chi'eu. Nira gio, luc d'ltu Mn ch1 di duqc khoång nåm cht,lc thuac, ch~ nhu rua, ~t kh6 tl1crng tuqng! Lln hOi khoång duoog tiing len tram, roi tram mm, hai tram thuoc ... sau, nhi'eu hOrn han dat theo thang con trai oho han ba tu6i, cho co b~ cho da buon. No di nhanh han va d6i luc phåi dllilg l~i

ve

127

cha cha. Hai cha con. mQt thltng con nit, mQt 6ng son son, di lang thang, thåt tha th&t nghi~p nhll ngllm kh6ng nghe ng6ng, vo gia cll.

mQt dllgc phåm cimg cong dl;lDg nhllng an toan hon ~t SI! clo thiet, båi ve låu dai, Aspirine gåy ra cac phån U:ng phl;l nhll xuåt huyet nQi, lå loet bQ may tieu bOa.

MQt hOm, sau gia therapy å ~nh vi~n. hlin ghe qua så lam dli 1>6 tUc vai thu: giåy ta clo thie't. Thåy cac Gong nghi~p lam vi~c, nhln l~i minh, long blin buon vo ~. Luc do, hlin co cåm tllång mlnh la "møt con thU hoang If:lc dan". Cåm tllång åy da co Ilo den vm han trong qua khu: khi chuyen 11m Vllgt bien rm håi ph~ Vi~t Nam, nhllng co phlo nh!? nhang hem. vi ben c~ han luc åy con co cå tråm Gong bao cimg cånh ngQ.

Hiln cimg vm sau mllcri ~nh nhån b! tbmmn Wc, dllgc h1lOOg dan dimg thu6c Aspirine, thay the Ilo hoi båi Clopidogrel, trong thm gian ba nåm. Mau dllgc låy m6i hai tuan. gm di phOng thi nghi~m SciCor Inc. Indianapolis, tiliu bang Indiana, Hoa Ky, d~ phån tich va theo doi. Ket quå cho thåy lllgng huyet tllong, hong huyet cau trong mau blin co gia tang chUt it sau khi d6i thuoc, lllgng ti~u huyet clu gia tang dang k~ (tu 239 d~n

Mai ve sau nay, nha sinh ho~t vm nhiing ngllm cimg hoan cånh. da tUng b! tbmmn, trong hQi (stroke recovery association), blin mm trå nen yeu dm hem. vi th&y nhieu ngllm kem may man hon blin, nhllng hq van vui song. Ch! Kay b! tbmmn å tu6i ba mllcri hai, måt bet kM nang va kien thu:c d~ hqc, t~p viet tir a, b, c; Ch! Gloria kh6ng di dllgc, kh6ng noi dllgc; 6ng GarDier mm ve hllU chlla tm mQt thang, b! tbmmn, 6ng Wc gi~n chiii the lu6n mi~ng båi chång dllgc vui hllång tu6i gia ... va con biet bao nhieu trllang hgp dau dOO khac ma han kh6ng th~ neu ra bet dllgC. ThOng ke sau thang qua, trong khu Vl,Cc hlin cll ngt,l co mQt tråm mllai låm trllang hgp tbmmn dllgc ghi nh~, trong do co hai ~nh nhån tre hon tu6i ba mllcri, hai chl;lc ~nh nhån lia dm ho~c vInh vi~n nam mQt ch6. Han dqc cac bai viet ve y te Hoa kY va biet tlnh tr~g chung ciing kh6ng kha hon. M6i nåm co khoång nila tri~u ngllai My mac phåi tai n~n nay, trong so do mQt tram nåm mllcri ngan ngllm cbet ho~c vInh vi~n tan phe, ban thån båt to~i, nam mQt ch6 hay phåi vao vi~n dlloog lao ket thuc CU9C dm. Han tiec da kh6ng tim hi~u ve tbmmn trlloc dåy, neu co cblic da cånh giac va ngan ch~ dllgc mQt so tai h~i. Hiln hOi nhiing ngllai cimg hQi, giong nhll han. chång ai tim hi~u ve chU:ng ~nh nay trllOc, båi kh6ng ai ngo tai hqa xåy den cho bån thån hq.

a

Dau thang tll nam chin bOn blin den ~nh vi~n d~i hqc g~p V! båc Sl thlo kinh h<?c, chuyen vien tbmmn. ang nay dlla blin vao chllong trlnh nghien CU:u CAPRIE (Clopldogrel vs Acetylsallcyllc acid In Patlents at Risk of

Sau mllcri trong so m9t tråm mllm låm nhån tbmmn trong khu Vl,Cc, nhiing ngllm con tllong d6i tre, ho~c co dåu hi~u phl;lc hoi t6t, da tham gia chllong trlnh nay, blin la ngllm thu: sau mllcri m6t. Ischemic Events).

~nh

CAPRIE la chllong trlnh nghien cU:u y khoa qu6c te, tien hanh nam mllcri quoc gia tren the gim, båo trg båi cong ty dllgc phfun Sterling Winthrop Collegeville, ti~u bang Pennsylvania, Hoa KY. Nhll ten gqi, CAPRlE co mvc dich thay the Aspirine (Acetylsallcyc Acid) bang dllgc phfun mm Clopidogrel cua c6ng ty Sterling Weinthrop trong vai tro lam loang mau, ngan ngira hlnh thanh cac cl;lc ma trong mau. SI! thay the Aspirine båi

a

128

a

a

320, nhung khOng vuQt quo glol hc;m bTnh thuong la 130 - 394

X lOS/uL).

Ngay sau thång sau, blin b! tbmmn Ilo thu: hai. Bu6i sang thu:c ~y cåm th&y Dlla thån ngllm ben trai te rlo. Da co kinh nghi~m Ilo trllOc, blin l~p tu:c vao ~nh vi~n d~i h<?c th6ng båo V! båc Sl chuyen khoa tbmmn. ang dlla hlin di CT scan dau, sieu am tim, kh6ng co gi Wc l~ å ban clu nao phåi, ciing kh6ng th&y nhiing mang cholesterol trong tim. ang dlla blin di thlt nghi~m mau, ket quå lllgng ti~u huyet cau tang qua cao. V~y la thuoc lam loang mau kh6ng c6ng hi~u, 6ng cho thay the bang thu6c khac ten Ticlid. Ba tulo l~ sau do, ngay ba mllcri thång sau, blin b! gqi tro l~i ~nh vi~n, Ilo nay blin tråi qua m9t cu9c thlt nghi~m tim bang sieu åm gay go va låu dai hon g<?i la transesophageal echocardiogram, dum sI! chåm soc cua hai V! båc Sl chuyen khoa ve tim. Ket quå thlt nghi~m cho thåy tnii tim cua han co ca cåu båt thuang, hai ngan tren (tOm nhTtrol va mQt - upper chambers) an th6ng nh"" bang m9t 16, kh6ng ro 100 nho ca nao. Ca cåu nay y . g<?i la PFO (Patent Foramon Ovale). Mau den tir tiu.l.t m,!-ch, VI le do tr9n lan (mlxed) voi mau do, mang cMt ma vao d9ng m~ch, nguyen nhån chinh lam han b! tbmmn. Dieu nay triIng vm vi~c båc Sl Le Hoang Nam noi voi han: Cl;lC ma ch,!-y lang thang, ch'!-y l'!-c len dau.

DUng ra, Cl;lC ma da l~c tir tam nhI nay sang tam nhI Wc, roi mm ch~y len dau. Han l,!-i lien tllång den vi~ vg han thllang than phien tay blin lu6n l~, du la trong mua he, va blin hay dåp l,!-i: Tay anh If:lnh cho tinh minh

am. Båc Sl chuyen khoa tim m'!-ch giåi thich tay han l~ m9t phlo båi mau ctla blin do den pha vm nhau, lam tay hiln thieu nhi~t lugng clo thiet. V~y la hlin khong ca b'!-c rna co mau do den, nhu tim ong Ti Can trong truy~n Phong Thlo Di~n NghIa ben Trung Hoa co chin 16 trong khi tim ngllm blnh thuang co tam 16. Nguyen nhån, tM ph'!-m da tim ra, hiln khong phåi qua nhiing thil nghi~m Wc nila. Ve phllong cach dieu tr!, V! båc Sl chuyen khoa de ngh! giåi pMu tim di va 16 th6ng hai tam nhI. Nghe m6 tim la han måt cå via, du båc Sl cho biet pMu thu~t ngay nay da tien bQ hon xua. Han

Phåp Am Xuån RY Mao 1.99

xin d1nh hoan. cm giåi pMu khi ~t sl! din thie't, t6i din thie't, hi~n ~i chua de'n luc.

Han con d6i thu6c loang mau ml?t nln niia VI Ticlid lam giam luqng b~ch huyet elu trfun tr<?ng, khien co th~ Mn kh6ng co khå nang ch6ng l~i cac mfun ~nh tit ben ngoai. Lo~i thu6c mm hiln dUng cho tm nay ten Warfarin (coumadln), ml?t thu thuoc di~t chul?t, vm Heu luqng cl!c nho, 3,5 mg m6i ngay.

Thm gian qua di ml?t cach cl$n ch~p, ml?t nåm troi qua k~ tit ngay b! tbmmn rna Mn t11crng chitng mum nåm du. Mot mua Xuån mm da ve, Tet At H<,ri da qua, vån vm tu;e't va nuoc da dly trm, vån cai l~ trien mien cUa thm tiet han dm. Nhiing ngay l~ gia, hiln thuCmg thit nguai ben khung clta s6, nho ve co huong. Co hOrn Mn suy ngm, ki~m di~m l~i nhiing nguyen nhån xa glo da dua tm tbmmn. Nguyen nhån glo nhåt, hiln xuc tuye't qua suc, l~ di tam lien ngay sau khi vao nha. May la Mng tuyet Mt dUng luc, neu khong, hiln nån nå them, co th~ nga ql;lY ngoai trm, h~u quå khong biet ra sao. Nguyen nhån xa nhåt, tim hiln co du t~o Mt thuCmg, mau den va do trl?n lån vm nhau qua tårn ohi, yeu t6 nay co ~~ di truyen tit dm nl?i t6. Va con biet bao nguyen nhån khåc. Ngum Vi~t Nam co cåu "ba vj tMy thuoc hay nJult la v~ sinh, dieu dq va thl d'!-c". Han co du ba V! thly nay nhung khong theo dUng sl! hUOog dån cua h9 m<?t cach chi tiet. Tbmmn khong lien h~ nhieu vm yeu to v~ sinh nen hiln

Tl;lc ngii Vi~t nam co clu: "D6i an rau, dau uong thuoc". Dau, dI nhien la han u6ng thuoc. Nhung khi doi hiln cm an rau nhu m<?t phlo nho trong toan bl? thl!c pMm. Do dieu ki~n lam vi~, l~i lum chuAn b! do an mang theo, Mn sinh ra thoi quen thuoog xuyen dUng cac thuc an, uong cUa nhiing ti~m fast food, food to go, food to run, .. . nhu McDonald, A&W, Dairy Que en, Burger King, Kentucky Fry Chicken, Pizza Hut, Chester Fry Chicken, Wendy, Boston Pizza, ... KMu phlo toi thi~u cho m6i biia an trUa ho~c t6i la ml?t cai double burger (Blgmac, Whopper, Teen ... ), m<?t phlo khoai tåy chien lOn, mon trang mi~ng va m<?t ly nuoc. Nhiing khi di c6ng tac duoog xa, ben c~ han luon co potato chip, d~u ph<?ng, h<?t hUOog duong ... nhiing thu vna Mo vita m~ rÆt khoai kMu, vita lai xe Mn vita nhai cac thu do cho då buon mi~ng. Tit que oM Mn da co thoi quen an do Mo, lli!t heo quay, th!t heo kho, th!t V!t quay hay nÆu chåo, ga nuOog... Sang dåy han vån tiep 1l;lc giii thoi quen åy. Th!t heo quay kho nuoc dita han cm thich an phlo rna, 00i phlo ~c xam xi, an nhu an cui IDl;lC, chång co huong V! gi Mt rao. Ga va V!t cling the', Mn thich an phlo da. Nhln nhiing ngum an th!t heo quay bO rna, ga chien ho~c V!t quay bO da, Mn cum h<? la "thlfc Mt tri

ky vi" ... Båy gia thi Mn da biet, bie't råt ro, thoi quen an u6ng

cua han khong måy lanh m~ no dap Ung nhu clu cua V! giae trong khi cMng thich hqp eho co th~. Luc nam ~nh vi~n, ehuyen vien an uong (dletetlclan) da thåo lu~n vm han ve di double burger va goi khoai tåy chien cua ti~m fast food, råt nhieu rna. ffiun luqng cholesterol trong mau han co th~ da V11<,Jt qua gim ~ an toan rna han khong hay.

khong ban den O dåy. Thly ~y t~p th~ dl;lC thuCmg xuyen, t~p m6i ngay. Han co t~p th~ dl;lc, nhung tUy hUng, ngay qua nhieu nhu hOrn xuc tuyet, ngay qua it M<?t di~m khåc la ap snåt mau, ke sat nhån thfun l~ng. ho~c kh6ng co, nMt la vao mua dang, trm l~, nhu Thang 11 nåm 1993, trong Ilo check-up hling nåm, nhieu ngum khåc hiln lum di ra ngoai sau gia lam vi~c o khoång hai thång trUoc ngay b! tbmmn, ap snåt mau cUa so. meu dl? han cling co, nhung hOrn nao ngon mi~ng Mn hoi cao, han khong nho ro la bao nhieu, co le m<?t han an nhieu hon ngay thuoog. G~p be b~ hiln sm phlo do sl! thich an m~ da han. V! båc Sl gia d1nh noi sang Cl;lDg ly tm khi co ngum gl;lc ~i ch6 mm thOi. Khi hoi cao va hOi Mn co nhuc dlu khong. Han trå 1m thinh xem phim chucrng hay co ti~c tUng, h<?i h<?p vui ve, Mn thoång co nhuc dlu nhung cm clo u6ng vai vien thuc tm m<?t, hai gia sang la thuOOg. Tylenol la khoi. Båe Sl giåi thich ap snåt mau nhu hoi . - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - , trong bånh xe, co dån, ph1nh len, sl;lP xu6ng theo sl! IOi lom cua duoog sa. Cå hai thåo lu~ them, båc Sl xem l~i ap suÆt mau nhiing Ilo trong qua khu, noi rang nhieu ~nh nhån be thÆy båc Sl la ap suÆt mau gia tang va quye't d!nh ehua v<?i dUng thu6c vi Mn tuong d6i khoe m~. Phln ban tI! hUa se nång ~p tM dl;lC hon d~ lam giam ap huye't nhung roi quen 1m hUa vm chinh minh. Dåy la m<?t quye't d!nh sai lfun.

Phåp Am Xuån KY Mao 1.99

129

Båc si Tr1m DUc Quang, chuyen khoa ni?i thuong, c6 vaD hiln, trong trt10ng h<:'}l do nen u6ng thu6c vm. li~u luc;mg nho d~ kiw. cbe ap suAt mau gia tang d9t ng9t. Ap huyet cao va ham luc;mg cholesterol trong mau co th~ la hai nguyen nhån dang k~ då dua Mn den tbmmn. Them vao do, o Ida tu6i cu6i b6n mum, hiln nghi minh chua gia, con m~ hiln då lam nhftng chuy~n, nhu xuc tuyet qua sdc, rna co th~ khong con du m~ d~ ap hdng. Trong hanh trinh di tim nguyen nhAn eiin ~nh, Mn nho l<;ti 1m noi cua giao su Graham Simpson, mc]t trong nhftng ngUm den thiim han dlu tien o ~nh vi~n. Giao su Simpson, g6c nn ny Lan, t6t nghi~p tien si o LuAn DOn, Anh Qu6c, ru"y mon Sinh ly tht!c v~t cåp h~u d<;li h<?c, va la ml?t V! trong hl?i dOng giam khåo cua han. Giao su Simpson noi Tiing, nhftng ngUm phåi bO nuoc ra di trong luyen hru,tiec nu6i nhu Mn d~u it nhi~u b! dan v~t ve tårn tu. Them vao do st! phftn dåu ct!c lt!c d~ ml?t sOm mi?t chfeu co th~ thich nghi vm. moi truOng mm. lam sinh ly co th~ r6i 10<;lD them. Nbi dau chia eat vm. que huong, vm. qua khd cimg vm. niem dau hi?i nh~p la tAm ~nh co th~ da dån tm. tbmmn. Nhieu ngUm khac trong hl?i nhftng ngUOi b! tbmmn thl cho rang ~nh cua Mn den tie st! thay d6i moi truemg s6ng bao gom st! thay d6i khi ~u, sinh ho<;tt hang ngay, cong an vi~ lam ... Th6ng ke cho thåy the h~ di dån thu nhåt bao gia ciing co tu6i th<? trung binh kem hon the h~ thu hai khoang muOi nam. Neu nhftng dieu tren la dUng thl <iåy la di "gid lI! do" rna han phåi trå khi buoc xu6ng thuy~n bO nuoc ra di. Du sao no vån con nhy hon gia rna nhieu dong huong då phåi ganh ch!u nhu lam moi cho ca bi~n, b! håi t~c hanh hung, s6ng våt vuoog nhieu nåm tren cac tr<;ti t! D<;lD hay b! cufulg båch hOi huong.

Khi Mn co th~ ngoi viet nhftng dong nay, k~ l~i cåu chuy~n, thl tårn tr<;lDg hiln da hollo toan thay d6i. Hån yeu dOi va vui s6ng hon 00i sdc khoe ph~c hoi duqc khoang båy ch~c ph1m tram (chOn chin chl,lc, tay nOm chl,lc). Han co th~ di bi? mc]t m~ch hai, ba cåy s6. Ban tay phåi nåm ngon, tie ngon cai den ngon ut, deu cir di?ng duqc, giup Mn clm duqc ly u6ng, duqc 6 khoa cira, giff duqc nhftng 00 v~t nho.

nam

Han thi va låy l<;ti duqc bang lai xe vao gifta thång sau duong ijch, kY thi gay go hon 11m thi muOi b6n nåm ve truoc. No kro dai trong mi?t gia, nlta gia trong thanh pM, nlta gia ngoai xa Il? Tie do Mn cåm tMy thoåi mai bi?i ph1m do cM di?ng duqc mi?t s6 vi~, khong phåi ruy thuQc vao ai. Hån tlf lai xe di ~nh vi~n therapy, kh6ng måt thl gia cha dqi xe bus cM ngUOi tan ~t dua moc, di tlu( vi~n d<?c sach, cM chau nho di an hi~u, di ho tam Cong cc]ng.

130

Tn.coc do mc]t thång vq Mn ciing låy duqc bang lai xe, sau hon muOi lam nåm ngoi nhln Mn lai va thinh thoang can nhlin mbi khi han vo tinh (?) ngicng xe ngam bi? hanh (phl,l nO trå dEilp) qua l~i. Vq Mn bay to st! thich thu khi ti! minh lai xe di lam, di pM, di chq, di chm vm. b<;lD be, ... Biet lai xe de dang va khich l~ nhu v~y vq Mn då låy bang lai tie låu, kh6ng di tm. ngay nay. CM thim Ut vui ve hon truoc VI clta hang dong khåch, tie khi ml?t 6ng gia Tau dua ra sang kien d~ cM ban them thdc an nhu ca va khoai tAy chien, suOn heo, canh ga... Nhi~u bu6i trua Mn gM ti~m, thåy cM thim b~ khong ho tay, cira hang ch~t cå khach kh6ng con mi?t gbetr6ng. Thling em thd Båy, sau hon mi?t nåm thåt nghi~p ci?ng vm. hai nåm lam du tM ngh~ nhu nghien cdu canh nong, chu nha hang, can st! xa hi?i... da tro l<;ti cong vi~c chuyen mon cua mi?t kY su d!a elu v~t ly. CM Båy hi~n cm huy ml?t toan chuyen vien do tim khoang san cho mqt d<;ti cong ty co plupn vi ho<;tt dqng khap the gim.. Do con dqc thån, de dang thay d6i nm cu tru, cM Båy co nhi~u co hl?i di cong tac o Nam My, Phi Chåu hay cac qu6c gia A Chåu trong tuong lai g1m.

Hån duqc m~ lanh tro l~i nhu ngay hOrn nay truoc Mt la nha tai n<;tn då khong nb.am cM nhuqc, nha n~n y khoa tån tien va h~ th6ng båo hiim suc khoe cong ci?ng t6t dyp cua qu6c gia Gia Nå D~i.

Mqt die u råt quan tr<?ng rna Mn mu6n noi o <iåy la st! hOi han, thiim vieng, khuyen khich... cua b<;lD be, thån hftu xa g1m. Han ~ duqc råt nhieu di~n tho~i va thu tie cua van thi hftu, dqc giå... rna hiln thanh th~t tri ån, nho do han co them ngh! lt!c vuqt qua con bao 160. Trong s6 do han d~c bi~t cåm on anh ch! CM Bå Anh Vi Khue, anh ch! Huynh Hftu Citu - Cfun Vån va anh Quach Ng<?c Vån, då di~n thol,\i tie phuong xa, thiim hOi mi?t cach lien ~c tie khi han nga ~nh den nay. Han tri ån anh Le Phat Minh (Houston, Texas, Hoa Ky) cilng cac anh Phan Van Trung va Tr1m Dinh Tr<?ng (Edmonton, Canada) då khong ngl,\i duemg sa xa xoi, cach tro, den tham hiln tl,\i tu gia. St! c6 vaD cua cac chuyen vien y khoa ding la yeu t6 khong nho giup Mn ph~c hoi. Han cåm tl,\ cac båc si Ha Chu Hling, PhI,lm Van DUc lI,li d!a phuong, Le Hoang Nam (Toronto), Nguyen Xuån Quang (Califomla), Tr1m Truc Quang (Washington DC), ... Hån ding ghi ~ st! giup da bet long cua c~u Ba va cM Båy trong su6t thOi gian Mn nåm ~nh vi~n va chua co kM nang tt! di chuyin. Rieng båc Sl Le Hoang Nam, ngUOi da mQt thOi Utm vi~c tl,\i d!a phuong, sau do d<?n ve Toronto mo phOng ml,\ch lI,li chq Tau, Dundas - Spadina, chung vm. båc si Le Van Minh, han co d6i dieu mu6n noi them. Båc si PMp Am Xuån RY Mao 1.99

Nam cimg tu6i v61 Mn, tu6i Dinh Hqi. Luc Mn con lam bi~u tnlång tnl<mg Vi~t ngii, m<?t hOrn OOam ngay thu båy, båc si Nam chO hai cbau gai den tnlang hQC va cr l~i tro chuy~n v61 hiln ill låu. Mau doi tho~i våy quaOO chuy~n con heo. 'Tu6i HØ con heo dn hem, dn cam xu, dn cMo heo ... con cd hai nay an hamburger, hOt dog. Heo la con v~t 111m bieng, c6 sd sung slIang, tdi ngay chl an roi ngu, khOng phdi Mm c6ng len chuy~n xudng gi ... con hai ngllm phdi lam vi~c ct;it I!lc, workaholic ... ". Bac si Nam va hiln cimg tu6i Hqi, hai con heo, Mn thl m~p, anh Nam om OOung rÆt khoe m~. Horn hiln bi tbmmn, tit Toronto, anh Nam di~n tho~i tham hOi va khuyen Mn khong nen lo Bmg, anh gQi ~nh cua hiln la do "ClfC mfj chr,zy lung tung, chr,zy Ir,zc dIlOng". Anh co vflo Mn, råt nhieu ngl1m Gia Nå D~i bi ~nh nay va hl? vftn song, co khi den tråm tU6i, neu ch!u kh6 kieng cir thuc an reo, m~ cimg thu<mg xuyen th~ dl!c. M<?t ngay cuoi thang 2.1995, mqt ngl10i b~ tit Toronto di~n tho~i båo tin, båc si Le Hoang Nam bi "heart attack" va då qua dm trong chOc lat. Han va vq kinh ng~c, siing sa. Nåm 1985, mqt V! thly vita la giao su båo trq cho chuang trinh cao hQc cua .J;1an, giao su Jame Naylor, cling då qua dm nhanh cMng vi chung ~nh "heart attack" khi tu6i dm chua den sau muoi. Mn thuang tiec giao su Naylor va båc si Nam, nhiing ngl1m suot dm $ ~y v61 nghe nghi~p va ly tuång. Tru<mg hqp båc si Nam lam han nho t61 m<?t cAu n6i 'TMy mr,znh tMy chiia ngllm ta, den khi tMy b~nh thi rna chay chiia tMy". Vq hiln cho ding han då råt may man, giao su Naylor va bac si Nam då khong co co hqi thu hai.

Mqt b~ van noi v61 hiln rang, can b~o ~nh cua Mn då lam cho nhieu van ngh~ si lo lang, chåm soc den suc khoe, hQ bOt ruqu, kieng thuoc la, hQ nang t~p th~ dl;tc va an ngU co dfeu dq han. Ngoai tac dl!llg cua mqt sang teic van chuang thulln tuy, ban då cO viet chuy~n nay du61 ~ng mqt bai y hl?C ph6 thong. Hy vQng no se ft nhieu lqi feh cho dqc giå Vi~t Nam håi ngo~i, bi~u biet va ngan n~a cac chung ~nh ve tim m~ch, d~c bi~t la tbmmn. Han då trå råt dat cho mqt kinh nghi~m. Tu li~u y khoa nhan ohan tren m~t båo rna han kh6ng måy khi d~ mat t61, kh6ng phåi vi ly do no thieu Mp ll!c hay suc dån truyen, rna 00i VI Mn nghi rang ~nh åy cm xåy ra cho ngl1m illc, khong bao gio den v61 hiin, mqt ngl1m luon mang flo tuqng khoe m~ trong dlu. Dieu cuoi cimg han muon to bay, tuy 000 nhung lam tinh thlln Mn phån chfln kh6ng it, la ban råt d6i mitng vui khi trf OC vftn sang suot nhu ngay MO, cac ngon tay co th~ kho c,?c c~ch tren may di~n toan, v61 it nhieu kM khan, d~ cbia se vm d<?c giå kh2p nru nhling tin tUc, nhiing m&u chuy~n hay doi dieu Mn suy nghi. Viet lach doi v61 han khong phåi la nghe M kiem song, rna la

Phåp Am Xu.ån RY Måo 1.99

ngbi~p.

Nghe thl han yeu no, nghi~p thl Mn kho long

dat ra.

Nguyen Van Ba

c:hila

vna nui Huynh Trung Ch6nh anh tnlång trong mqt gia dinh trung nong tlm thu<mg, dm dm lam lli v61 råy båi ruqng nuang, Phan TM Vinh von khong tham vQng tieng thån bang ngbi~p van chuang khoa cii. Do hoan cånh coi cut, ke måu qua khat khe, nen d~ trcinh vi~c gia dinh ll;tc dl;tc kh6 xii, ngl1m cha muqn cO hQc hilnh, d~ tong con den nha ngl1m c~u hQ ten Tu Ki~t, d~ rna ti ~. Tui thån ph~, TM Vinh t~ tåm hl?c hilnh. Nho chuyen cln, nhÆt ta nho th6ng minh thien phU, Vinh tien bq vuql b1!C, n6i danh la b1!C van tai xuåt chling. Tu Ki~t thuang men tai nang, dfch thån dua cb3ng den Mp cl;t Nghe D6 Bång, d~ nho cl;t Nghe thåu nh~ ~y d6, hlu tai nang cua chang co co hqi pbat ti~n sAu rqng han. CI;t D6 Bång nguyen la vi H'an Låm D~i HQc Si t~i dit Than Kinh, cong danh dang thm rJ!c ra b6ng duqc tin bien måu qua dm phåi tit quan d~ cu tang. Chång bao låu, ngl1m vq yeu l~i b~o ~oo tit tran. Bien co <fon ~p khien cl;t Nghe yem tM, chång mang den cong danh sl! ngbi~p, quyet tåm song d~ b~c chOn que mila, låy vi~c trao quyen chu: nghia thcinh bien cho the h~ mai ~u d~ lam niem vui. The Vinh sOm duqc cl! Nghe coi la båo do, vi cllang ltU ru cå tai nang lån duc ~ nen co hOlii

S

vQng dao

~o

ngttm hQc

tro thanh mQt nhån tai biem co

cho dit nuoc. Dap l~i, Vinh lu6n luon chung to la mqt ngl1m hl?C tro xung dång, ton kfnh va bieu ducrng thly nhu tit phl;t. CI;t Nghe cm co mqt co con gai la Quyen

131

Quyen. Ngay TM Vinh mm den ~p hQc, Quyen Quyen con be bOng cå tu6i 12, dO'i vm bQn hQC tro lan. vån thu<mg ngåy tho voi vinh d~ dugc chiu chui?ng dua di di!-o quanh vu<m, roi doi hoa, doi buOm. Vao hQc Quyen Quyen cling ngoi c~ Vinh, nen hai ngum. da co cåm tinh såu d4m, du muc di? giao tiep cu giåm dl\n khi Quyen Quyen den tu6i ~y thi. may nåm sau, Quyen Quyen bien thanb mi?t thieu nil yeu ldeu, net na thuy mi, cong dung ngon h~ v~n toan. The Vinh th'llm yeu Quyen Quyen h! bao gio, nen m6i khi nghe phong phanh co gia dinh tråm anh the phi~t nao nho mai mO'i xin cum nang, thi Vinh dau kh6 bO an, bO ngit, ngo dien khiIng. Roi cho den khi dugc tin c~ ngån nhu Nghe khuoe tit hQ, thi chang l~i phoi phm hån hoan nghI rang c~ Nghe da th'llm danb Quyen Quyen cho chang: Cl! thuong va hi~u ro tai nang va tinh tinh tro. The la Vinh cm dm cO' gang hQc, cM ngay do~t bång vang roi se vay duyen ciIng ngum. d~p.

cm

ke

@@@ Chem eh~ tren ki~u tån khoa vinh huy bai t6 . Phan TM Vinh ri?n rang ve vm. mi?ng d~p. Co tieng bO lo åm ap elia ai tren canb dong rui?ng hia.

Ho ... (j! Chim Quyen an trai nhan lang Ho ... a! Thia thia quen cMu, v9' chOng quen hoL . lam TM Vinh cang mo ve Quyen Quyen. Chang thi tham mi?t minh: "Quyen oi.! Minh chua la V9' chOng, rna sao anh nh6' nhung tha thiet mui con gai dang xuan, mui trinh nu ngqt ngao cua em qua di!" ... Vita den ranh gim lang CM Tugng, huy~n Mi? DUc, TM Vinh ra l~nh cho phu ki~u dirng l~i. Chang tnit bO bi? pMm ph~e, thay bi? quan ao tho thu sinh tam thu<mg cu kY, mi?t minh di bi? den nha thay. The Vinh muO'n ve thay vm tu cach mi?t nguoi hQc tro hieu kinh, cM khong xenh xang ao mu tån khoa, giåm duc di? khiem cung elia sI.

ke

Du nong long g~p thay va Quyen Quyen, TM Vinh cling danb phåi gbe l~i can nha ngoai, gian nha danb cho cac ngum. hQc tro xa nha å trQ, d~ thåm hOi cac b~ hQc hOng thi. Gian nha trO'ng tråi lam Vinh ng~c nhien ti?t di? ThOng thu<mg, ngay cå Tet Nguyen Dan, hQc tro vån luån phien cir ngum. trl!c t~i tru<mg M cham soc thay. Vinh cuO'ng quit buoc ve gian nha chinh. Ngoi nba cling vang tanh. Vinh hoi hi?p ch~y vong ra sau nba bep. Chang mirng ni len khi tim thåy di Tu dang hli cui chåm soc måy nQe trau. Tim hi~u nguyen nhån ve sl! vang m~t clia thay, Vinh ~g rm. va m<?ng. C~ Nghe D6 Bång va Quyen Quyen dong xuåt gia t~i chua Thien An. C1,l Ngbe da pbat nguy~n xuåt gia titlåu, nh11ng lan ll!a cM ngay co con gai thanb gia thåt. Khong ngo, Quyen Quyen thu<mg theo cha le Ph4t nen cling tiem nhiem huong V! giåi thoat, va euong quyet chQn con du<mg tu banh. MQi vi~c dieu dugc chuftn b! san sang cå nam roi, nhung c1,l Nghe nghI thuong dam hQc tro, nen

132

t~ hom cha ngay hQc tro len dU<mg di thi mm len chua the pbat.

TM Vinh lirng khirng trå ra, long rO'i ren ao nao. Truoc sån, hoa phugng VI vAn Tl!c ra nhu ngay nao, rna gio dåy, nang da khong con nila? Bat chgt, TM Vinh cåm thåy lån mån vm nba tho ThOi Hi? dm. Du<mg. Chang ngåm nga bai tho Ung khAu theo thi tU ngum. xua: N gay xua ciing tY chon rUly, Em cung hoa phUf!ng My My rna hOng. My giD' em tY cUa "khOng" Nhin hoa crjt gi6, c/u;lnh lang nhtf thUO'ng. (1) NM l~i tinh sir Thoi Hi?, b6ng Vinh thoang thåy co tia hy vQng nhen nhlim trong long. Ngay xua, khi Thoi H<? cm thåy con co hoa dao cgt gio dong rna khong thåy ngum. d~p, ben de tho ben cira. Ngum. con gai trå ve, nhin tho rna tuong tu chang thi Sl, nen ngay cang sau Mo. Den khi ThOi Hi? hay tin tim den, thi nang dang con håp Mi vo vQng. TM nhung nhfing giQt nuoc mat clia ThOi Hi? da lam cho ngum. d~p hoi sinh. Vinh nghi, ehang se tim cho g~p Quyen Quyen. Roi biet dåu, nhfing giQt nuoc mat clia chang se khien cho Quyen Quyen cai bi? ao nåu song hoan t~e. DO la 1O'i thoat ly tuång rna Vinh cO' barn viu vao d~ hy vQng. Thien An Tl! (2) la mi?t ngoi chua c6 kinh do sa t6 Pbap Hoa t~o dl!ng tren dinh nui Thien An, xa Niem Ha, Quång Ngai. Trai mii hinh dang vuong van xinh xinh nhu m<?t dau ån, an troi, phong cånh th~t co lieu va trang nhii . The nhung Vinh dAu con tårn tri nao d~ ngo~n cånh, chang håp tåp lea treo cho mau den dinh mii. M~t nhQc qua! Vita g~t mo hOi nhe nhai, Vinh vita rua th'llm måy ong su ba vai bay ehi tro tu hanb me tin d~ quyen ru Quyen Quyen lam kh6 tMn chang. Len chua, Vinh mm biet ni ehling cU tni å mi?t am rieng bi~t gan do, do sU ba Khanb Hy huang dån tu hQc. Ni vi~n co truyen thO'ng khong tiep kbaeh th4P phuong. Du khach cm co th~ lien l~e vm ngoi chua ehinh. Thay tri khach, thien su Båo An tiep kien Vinh, hOi nguyen do ehuyen vieng thåm. Vinh u o khong biet phåi trå 1m. sao cho phåi. Gifta ehang va Quyen Quyen chllng co cMt gi lien h~, con mO'i tinh cling cm don phuong dau kfn trong long, ehang kho vi~n ly do xin g~p m~t. Tuy nhien, co le nhO' thay tri khach on bOa thong eåm, nen Vinh lan lan b<?e li? duge n6i long. Tnit duge uftn khue, Vinh khoc nhu mua, d~ van xin tblly tri khach ehuy~n 1m. den Quyen Quyen sao cho nang thåu hi~u thåm tinh clia chang. Khong ngO' Quyen Quyen long di!- sat da khong eho ehang g~p m~t, cm nho thay tri khach nhan l~i: "Sa di ni Bao Tuimg - pMp danh cua Quyen Quyen - quyet tam tu htlnh nen khOng ti~n g(ip ngum dm Mn /x;lc chuy~n the gian phien nao nua ... " TM Vinh ehång eh!u thua, eu nan ni xin dugc g~p Quyen Quyen mi?t lan roi vinh vien khong trå l~i. Truoc tbai di? si tinh kh6 så elia Vinh, thay tri kbaeh sieu long, Phåp Am Xuån RY Mao 1.99

nm

dong y thuyet phl;lc giiun Quyen Quyen nua. L'lm nay ni co dat khoat cho biet: "Ngay le xuat gia, ni co da pluit nguy~n trufJc Tam Råo, Id trong dm se ehi nghe va

luØn han PhØt Pluip, nen råt tiee khOng thl Mu ehuy~n vm kl the gian, tril khi gt!p ngum am hilu PMt Pluip dl han luØn ve PMt PMp rna thOi." TM Vinh buon ba lui thui lui g6t, nhung ch11a ra khoi cira, chang da quay trå 11,li. Vinh nghi, h9C P~t d6i vm chiing khong kh6. Chang phåi hl?i du dieu ki~n tien quyet nay d~ d6i di~n d11<JC vm Quyen Quyen, roi sau d6, nhån vi~c ban lu~ d1,lO, se v1,lch tr'lm nhiing dieu me tin va sai lam hau thuyet phl;lc nang hoan tl;lc. Vinh yeu cau thay tri khach h110ng dån chiing h9c P~t. S11 Båo An la vi tang Sl h9c van uyen båc nen dam lu~ vai ke thong tu~ nh11 Vinh råt t110llg dk Thay tri khach bay cho Vinh nhiing di~m d1,li c11Ollg, roi trao cho Vinh nhiing cu6n Kinh L$ til thåp den caD d~ tlf nghien ngåm. NM h9C P~t co ph110llg phap, Vinh am hi~u P~t giao ~t can bån, til do, quan ni~m cua Vinh thay d6i l'lm. Thai dl? khinh th11<mg cM bai P~t giao nh11<mg chl> cho sl! kinh phl;lC va nghiem tUc h9c hOi. Nghien cUu den kinh Lang Nghiem, Vinh 11,li ng1,lc nhien den tl?t dl? Kinh baD triun nhiing nghia ly huyen bl caD di~u, van phap lUll loat, ly lu~ viing ml,lIlh. kW the himg trang ... khong th~ t1100g t11<Jllg n6i. Den ph'lm P~t giång ve chån tåm va V9ng tåm, Mt thlnh linh, Vinh thAy co ånh sang tran ng~p cå chåu thån. Ml?t niem vui caD tl?t, 11,l limg kho tå lam thay d6i toan v~n con ng11m. cua cbang. Chang khåm pha d11<JC rang cai så h9C tr'lm tl;lc båy låu nay chang tI! bao, cm la mo kien thuc h1,lll h~p lån quån ch1,ly theo v9ng tårn nong c1,lll. Roi chang dong manh Phat 130 De Tårn, quyet h9C theo hl,lnh lam Ph~t, d~ trå ve coi chån tåm di~u minh th11Cmg hang. M6i sau tinh giang giang Mng dung nh~ hån ra. Vinh cåm t1,l thay Båo An, va du trong diy long såu kinh Vinh vån mong moi nhln Quyen Quyen l'lm cMt, nhung chang tl! nghi minh da hi~u dl,io thi con chl,ly theo giå cånh chi niia, nen dat khoat rm. b11ac. TM Vinh trå lai PhU Xuån (3) d~ ph'!llg m~nh chlia. DU biet minh la ke mm dl> d1,lt, vita ~ chuc neu til quan ngay thi co th~ bi gan tl?i khinh xuåt m~nh Chua, nhung cm xuAt gia dong månh giup TM Vinh can dåm xin Chua khoan hong. Chlia Nguy~n PhUc Khoat (4) la vi chUa nhån til, l1,li Mm ml? P~t giao til thuå nhO. Ngai tilng 11aC mong xuåt gia nhung vi nghi~p Chua ngan trå

Phap

Am Xuån KY Mao 1.99

khong thi hanh d11<JC, nen chÅng nhiing thong cåm rna con khuyen kWch The Vinh theo du6i ly t1100g xuåt gia dau P~t. Th110llg chiing tien Sl tre tu6i rna co dl,io tåm, Chua nh~ The Vinh lam d11<1ng tir, dfch thån gm chiing den 6n Minh Giac, chua Linh Ml;l (S) d~ nha thu ~.

ve trl;l tri chiIa Kim Quang ch11a day

3

nåm, d~i s11 Tri ThOng - phap hi~u cua

Phan The Vinh - då n6i tieng la b~c tam tr1,lllg phap s11 uyen båc nhåt tl,li xu dang trong. D1,li s11 da san co thanh the lOn: D~ tir rul?t cua Qu6c s11 va la d11<1ng tir ctla ChUa Nguy~n d110llg thm.. D~i s11 nguyen la vi tien Sl tai ba, himg bi~n, kheo leo, va gioi t6 chUc, nen da bien ngoi chiIa khiem t6n truac kia, thanh ml?t tl! vi~n nguy nga himg VI nhåt tl,li dAt th'lm kinh. ~t ra, khi d~i s11 d11<JC ChUa Nguy~n yeu qui, thi quan quyen cac gim cling n6i duoi nhau "mg ~o". Cac b~c giau sang dånh hoi d11<JC cling im im quy y d~ co cM n110llg tl;Ca. Roi sau do, gim binh dån cling cuong nhi~t thu hUt den. Dån chting quy y ve dong dåo thi Chlia va quan quyen cang n~ tr9ng S11, rna chfnh quyen cang ne tr9ng, thi dån chting l1,li cang d6 x6 ve nhieu hOll nua. ca the rna oai danh ctla d1,li s11 Tri TMng len ngim ngl;lt. Ngoi tI! vi~n, do do, d11<JC khuyen truOllg vi dl,ii Ul le d110llg nhien.

@@@ Vila qua khoi c6ng tam quan, khach då thAy hi~n ro hang chu "sae tu- Kim Quang TI/' tren bång nong ch~ n6i ~t d~p. Truac sån chUa, vuCm cåy ki~ng vo gia, gom nhiing cåy c6 th'l;l con con cat tia cong phu, nep minh trong nhiing ch~u ki~u c6 xUa. The gim dU<,JC thu nho l~i, vm hOn non bl? xinh xinh, phån ånh day du cånh nui non, rilng ru, bi~n khoi ... day tha mlJng. Trong chua, keo cl?t toan dimg nhiing loai danh ml?c, ch~ tr6 cong phu, tilng vien da, tilng vien g~ch, tilng v~t d'!llg trung bay deu d11<JC dfch thån dl,ii s11 ch9n ll!a, SUll tam. Co thu phåi d~t mua til Trung Qu6c, co thu do nhiing tay th<J kheo nhåt trong n11ac hoan thanh. Dåy la chu6ng vang, khånh b1,lc, kia la 19 ll;lC binh c6 dm. D11<mg, c~u cam nhang dm. T6ng ... D~c bi~t nhåt la t11<Jllg P~t dieu khac linh d<,?ng, bi~u llJ net trang nghiem va sieu thoat. T11<Jllg P~t tuy ding rulJt nhung lOn bang ng11m. th~t, duc bang sau ngan l11<Jllg vang y, t1,lO dl!llg d11<JC hoan toan do tai ba cua dl,ii s11. Di nhien d~i s11 cling tI! MO va quf t11<Jllg P~t vang vo cimg, nhåt la, chinh VI cong nghi~p tl,lo t11<Jllg nay, rna dl,ii s11 suyt phåi bO m1,lllg. Nguyen khi dl,ii sU quyen gop g'lm du s6 vang c'lm thiet, d11<JC mlJt d1,li tID cM thinh ve Quång Nam dang dan thuyet phap. Chuyen hoang phap do thiinh c6ng fl!c rå. D~i s11 11,lc quyen them tren m<,?t ngan l11<Jllg vang nua. Tren d11Cmg ve, d1,li s11 va ng11m. d~ tir nho, chU Quång Long, bi h<?n C116p don d11<mg, tl,li deo Håi Vån lam du

tm

133

d~ dOl!-t vang. ~n cuOp khOng ngo dl!-i sU da cÅn t:I$l thue bao tieu chå vang v'e PM Xuån bang duang thuy. Lå b(?, lx?n cuOp dli.nh gili ngum d~ tit lam con tin, thå dl!-i sU ve vm di'eu ki~n mang m<,?t ngan lu~g vang chul?c ml!-llg d~ tit. ve den PM Xuån, dl!-i sU ngln ngit khong biet giru quyet sao cho phai. Vang do P~t tit cling duang duc tu~g P~t, dl!-i sU khOng th~ ti! chuyen sir d~g, nhåt la, ngay khåi cong duc tu~g da gln ke, khong th~ dlnh hoan duqc. Rai thi tin tuc ve lx?n CUOp cling den tai Chua Nguy~n. Chua ra l~nh cho quan quån tUc thm tieu di~t chling. ~n cuOp tan ra d~ dling, nhung truac khi sa ca, chling n6i can hl!- sat cM Quång Long d~ tra thu. Thuang d~ tit, thi dl!-i sU cm con co m<,?t phuang cach la mang xac v'e chOn cfft va diu sieu ma

thoi. Vnng dfft ven bi~n chl!-y dai thea æy TfUang Sem, rlfft dai da can c8i, ma nl!-ll 11!t l<,?i thuang xay ra. Mua dong nam Canh Thin, can bao dit dl?i ll!-i tan pM viIng ven bi~n. Trung tårn bao huang ve Quång Nam, song Thu~ Roa van b~ ånh huemg, du tuang d6i nh~ han. Tuy nhien, ll!-i PM Xuån, mua van &un de khong ngat va gio thi gao thet ghe r<;lll. nuac tran ng~p cu6n phång hoa mlu, nha cira aOng bao. Nl!-ll nhån: Ke cMt, ngum s6ng trong cånh man trm chieu rlfft, cling khong phiii la it. Nl!-ll doi rai CMC ch3.n se xay ra.

Kim Quang tI!, tuy rfft an toan VI xåy dlfng tren nen mong viing elmc, nhung dl!-i sU Tri Thong cling tran trQc khong yen. Dl!-i sU dkh thån don d6c tang chling chia phien nhau canh giit, de phOng mQi Mt trac. Sau mffy ngay n6i can ~ nl?, gio d~u cflln rai Mt hån. Nhin ngoi chua nguyen v~n khang trang VUan mlnh don ånh nang ban mai, dl!-i sU Tri Thong cam thffy sung suang lam sao. Gia thi dl!-i sU co th~ yen tårn s0l!-ll thåo chuang trlnh Ph~t slf qui mo sap tm. Ngum ~ giå Mng go cira håo tin co ni co Eao Tuang xin di~n Iden. Dang b~n r<,?n, khong mu6n mfft thm gia vo kh, dl!-i sU dlf d~ til cMi, nhung nghe pMp danh quen quen, nen dl!-i sU ra l~nhmm vao. Vita thoang thffy ni co, dl!-i sU Mng gilft mlnh siing s6t. Ni co chinh la Quyen Quyen ngay truac. Xa nhau da han 8 nåm, ni co dl? chUng 25 tu6i, tu6i nfIy nå toan v~n, nen tuy v~ ao nåu song ma ve d~p ll!-i rlfc rå han xUa. M6i tlnh såu ~ viIi chOn trong d6ng tro di vang, Mng dung bnng ~y mlinh li~t. Dl!-i sU ffp ling: - Quyen Quyen! Quyen Quyen! - Ti~u ni pMp danh Eao Tuang. Xin kfnh chao dl!-i sU tien si! Tri Thong lffy ll!-i duqc blnh tinh, sU mim cum hån hoan: - Thoi ma co Båo Tuang! Danh v~ tien si hu åo kia co van con nha hay sao? - Di nhien la phai nha! Thly tri khach da can ~ phiii tOn trQng xung dl!-i danh la "tien sf d{li Sil" thi mm duqc tiep kien.

134

Lm noi thÅng tban cUa ni cO lam sU Tri ThOng do m~t. ~t ra, khi pMt nguy~n xufft gia, dl!-i sU da khinh ~ danh v~ tien si hu ao nhu co rac. The nhung, ngum dm ll!-i coi hanh vi buong bO cOng danh la trQng, nen thuang nbac nhå tan t~g. Dl!-i sU ngan cån the oao cling khong chåm dm duqc. Den khi co ngum d~ tir thuang thly qua, tan ~g thly la v~ tien si dl!-i su, thi mQi ngUm toa r~p nhau gQi theo. Luc dlu, dl!-i sU cling hai kho c~u, nhung nghe mai quen cflln thi dåm ra Ua thich. Båy gia, neu co ngum oao thUa hOi rna thieu danh v~ tien si, thi dl!-i sU khong mffy hai long. ~n d~ tit biet b~g dl!- thly, ~ do khåch r~p khuon theo ma ~ bq. Slf ki~n do, den nay dl!-i sU mm hi~u ro, nen co phln du h6. Dl!-i sU danh phåi lam la, huang cåu chuy~n sang de mi tuang lai dl!-o pMp va xåy dlfng ti! vi~n, rna quen limg khong hOi ly do vieng tham cua ni cO. Ni cO chinh la nguyen nhån da khien dl!-i sU pMt dl!-i nguy~n xufft gia, ngay nay, ni co hi~n di~n dling luc d~ chUng kien thanh cong vuql blfC cua su, nen sU cao hUng thao thao Mt tuy~t. Su huang dån ni co di xem chua, giai thfch c~ ke tUng khia cl!-nh d~c thu cua le 16i kien trUc, net sac xao dieu khac, tr~ gia cua cac c~u, blnh... c6 kfnh. Sau cnng, dl!-i sU hlinh di~n trlnh bay cong trinh to lan d~ hoan tMnh vi~c duc pho tu~g P~t bang vang y, tr~ gia tren sau ngan lu~g. Bffy gia, ni co mm diem dl!-m len tieng: - Thua dl!-i sU! Ti~u ni den dåy VI co tåm nguy~n mong du dl!-i sU giup då... - Ni co yen tåm. Chuy~n kho khan the oao, thi ta cling lam sao cho ni co vui long. - Khong dåm! ThUa dl!-i su! Bao h;lt pM hOl!-i mua mang. Dån chling doi rach rfft la kh6 så. Ti~u ni kfnh xin dl!-i sU må lu~g tu bi dong gop phln oao cho quy cUu trq... - Ta se keu gQi Ph~t tir Mn ti! gop cong suc vao vi~ phuac thi~n do! - Thua dl!-i SU! Vi~ ll!-c quyen trong luc oay tien hanh rfft ch~. Dåm nao! Xin dl!-i sU d6i tu~g P~t thanh sau ngan lu~g vang d~ dem di cUu doi, thi cong duc ~t vo lu~g! - Oi! Sao ni co ll!-i bl!-o gan xw g~uc ta lam vi~c phl!-ffi thu~g tl?i Mi, la bån tu~g P~t nhu v~y?

- Tu~g P~t cm co tfnh cach tu~g trung, thi tu~g da, cåy hay vang deu gia ~ nhu nhau. Va chang, tåm nguy~n cua chu Ph~t la dl!-i til dl!-i bi CUu kh6 chling sanh, neu dl!-i sU d6i tu~g thanh thlfc pMm cUu trq dån, tUc la hanh theo tåm nguy~n ctla chu Ph~t. Ti~u ni thffy khong co dieu gi gQi la phl!-ffi thu~g ca.

ne n~ Il!- lnng ctla ni co lam sU Tri Thong ngo ngÅn. Cå dm ~i sU, d~i sU då t~ I",c lo cho chila, lo due vang do. Dl!-i sU thuang tUng vien gl!-ch, tUng vien da, tUng cai keo, cai c<,?t..., khong bao gia co y nghi la se xa rai, se mfft mat. .., hu6ng chi la co y nghi bån tu~g P~t

Phåp Am Xuån KY Mao 1.99

pho tU<JIlg båo v~t, dmg suy nghi sU dmg thåy thuong yeu khong rm bO duge. TU<JIlg P~t do dl;li sU coi nhu hai tha, nhu ml;lllg song cua minh... nen dl;li sU phåi t~ ll!c båo v~. Cho nen, du la nang, la Quyen Quyen, ma tlnh yeu van wong van khong nguoi, dl;li sU ding khong danh d6i pho ttl<JIlg dugc. Dl;lisu cAt tieng la, thång thot nhu tieng het thAt thanh cua ngum chet duoi: - Khong ! Khong th~ nao dugc! - Ti~u ni hi~u la dl;li sU da dinh mac såu d~ ngoi chua nay, vm. tU<JIlg Ph~t n'lly, khong th~ nao xå bO dugc. Gio n'lly! D'llu Dac Ph~t Di Da co dich thån don ruoc dl;li sU ve coi Tåy Phuong CI!C Ll;lc, chilc dl;li sU cling tit cMi. Dl;li sU nhAt quyet ll;li d~ om giii ngoi chua va pho ttl<JIlg ma thoi.

a

GiQng noi da ni co Båo Tuoog nho nhy, ma dl;li sU nghe nhu tieng g'llm thet ben tai. Dl;li sU l*ng ngum tMy ni co tir gia ra di, ma khong biet dilng 1m le gi d~ c'llm khach ll;li. Su lfun bfun mqt mlnh: "Co th{lt minh dii tham nhi€m, quyen luyen nhu v~y sao? Minh dii Mm VIU, an huång eai co hm hqi nhu kl the t'!-e ehdng?" Co tieng than lan nao nuqt chilc lum. lam dl;li sU rung mlnh. N6i sg hai mong menh xåm chiem. Dl;li sU ll;li nghi: "Minh tham dam eMng rm, neu eher lue nay, thi ehde khOng thi sieu thoat dUq'e, bat qua, ding nhu con tMn /tln kia, bo lang thang quanh ehua, nhin t!mg vien gc;zeh, t!mg vien deL di rna ehde lum tiee thuong ... " Cåm thAy muon van h6 thyn, dl;li sU VaD phOng dong kin ciea d~ tI! quan sat di~n bien cua tåm mlnh tron thm gian gm dåy. Ngay sU dugc ChUa thU<JIlg vm ve Kim Quang tI!, tårn eua sU trong trang, luon tåm ni~m trau giOi dac hl;lnh d~ hoang duong Ph~t Phåp. Su dugc Chua thuong yeu, rm baD ke dua nhau chl;lY theo ntnh hg tång Mc th6i phong sU len måy. Luc d'llu, sU de ~t khong d~ nhiing 1m thu~ tai do VaD tåm, nhung 1m 1m sU b! sa l'lly. Su tin tucrng sU chinh la b~c tu banh dl;lo caD dac trQng mqt "d~ nhat danh tang" kim c6 nUoc Vi~t. Tir do, sI! cuong ngl;lo mong ni~m m~t ke hOl;lCh tåi thiet Kim Quang Tl! tbanh ngoi d~ nhåt tl! vi~n 1l;li dang trong (6). TM roi, sli 1&0 qu&n trong d'llu y nghl kiem tien, gom gop cho th~t nhieu tien. Su nhln ai,nhln vAn de gi, cling cm tMy khia cl;lnh tien. Sli dånh gia Ph~t tie, kinh trQng, ghet bO cling tren can bån do. DOi

xu

Phap Am Xuån RY Mao 1.99

khi, neu phåi sie d1plg manh khoe hay 19i d1plg chUt uy quyen cua ChUa, d~ co tien lo cho chua, thi sU cling khong tir nan. Su van thuyet phåp, vån dl;ly dl;lO ... d~ ai tu thm tu, con phm sU, duoog nhu... su khong tu. Su cm coi do la mqt blnh phong d~ thu gop tien cho chua. TM thoi.

Troi bilt d'llu toi hån. Sulen ra ngoai lui thui di theo con duoog lang, ngoai ll;li nhln ngoi chua khang trang, sU dng h6 thyn ve dl;lo dac r6ng tuech cua mlnh. Troi trong va dC?p. V'llng trang non va du sang d~ soi rQi cånh tan thuong ma tr~ baD tan ac da day xeo xom lang. Rai rac, vai dam lua ta mm. cAy b! nuoc cuon troi, nam ba cåy to troc goc, va dnh la tht rai r1plg khap nai. Muoi can nha dån bi cuong phong cuon mAt. Khong biet so ph~ nl;lll nMn doi rach nhu the nao? Long su Mng tran ng~p tlnh thuong. Måy hOm truoc, su da nghe bao CaD ve thi~t hl;li n'lly, ma sao luc do long sU dimg dung båt dqng.

a

Su tiep t~c råo buoc, eånh chua Di Da d'llu lang v l;ln Xuån b! d6 nat lam sli chl;lnh long. ChUa Di Da do su Thi~n Quang ~ tri. Thi~n Quang la V! tu Sl co tu cach, nhung co khuyet di~m la qua thling than thanh ra V1plg ve. Th'lly khong von va, khong ch1u y, khong khen ntnh d~ tie... thanh ra Ph~t tie thua dln. Iqp den khi sU Tri ThOng ve Kim Quang tI!, sU da tram phlionng nghin ke d~ thu Ph~t tie ve mQt moi, thanh thie chua Di Da cang xac xo. ChUa ngheo den n6i khong tien siea sang, cqt keo da m1,lc nat, thi lam sao ch6ng eMi n6i vm. con giong bao. Båy gio, su Tri Thong mm. th'llm traeh minh: "Oi! Ta von dl;ly d~ tie ngum giau phåi biet thuong yeu giup da ngubi ngbeo, ma co baD gib ta nghi den chUa giau nen giup da chUa ngheo dåu? Oi! Ta von kinh trQng th'lly Thi~n Quang, ma khi l~p ehua gm nhau, thi 10ng ta ngHm ng'llm co m'llm mong cl;lnh tranh. cm mong cho ehua "ddi thU" ch6ng hoang tan suy d6 ... Su Tri Thong mien man suy nghi di gm den bO song Lo Dung (7). Lan gio mat lam su tinh hån ll;li. Xa xa, ngoi chua Linh M1,l tr'llm l~g fu hi~n sau hang eau. Su muon dugc quy dlim. chån th'lly M du xin sam Mi. Th'lly cling lo cho chua, cho dl;lO ma dl;lO hl;lnh th:ty caD ngåt, con ta thi b! cuon loi theo tham vQng nen dl;lo dac moi mon. Roi Mng nhien, sU Tri Thong nho ll;li tUng ehi tiet cåu chuy~n ng/? dl;lO cua V! sa t6 chUa Linh M~ ngay xua: 135

- T6 su hQ Cao, quan Phong Bien, Tht$l Roa. Thuå nho, T6 da kbong eh!u dimg thjt ca, du b! cha my ep u6ng. M<,?t hOrn, theo my M Ph~t, kboa M keo dai rna ba e~ eu nån nå lo cong quå tr~ nM, e~u be buon ngil qua. C~u ben den ban P~t, go may tieng chuong ~t lan. B! trach mang thi e~u be dåp: "Con me, nen pMi nha chuong dl cånh tinh". Thien su cm Thi~n g~p duge pbap khi, nen ~ lam d~ tU, va nhAn eAu ehuy~n go chuong, da ~t pbap danh la Cånh Chung. Cånh Chung theo hllu thlly 10 nåm, khi thlly li~u ~o, lien len nm DOng Ngai, hang då Thång Lai, Ån eu vOl pbap hi~u Vo Sl! chån nhAn, dei ehuyen tu thien d!nh. Chån nhAn s6ng giån d!, bai eAy trai va la rirng lam thl!e pMm. Chån nhAn ngoi thien lien ~c hang nUa thång. Khi xå thien, cae loai ehim l~ vllo vii quaoh su bat vang litng nhu ehao mitng don ~ tit bi tårn cua su truyen cho. Nhiiog ngum thg san vo tinh chUng kien eånh do, Mm m<,?, l~y xin chån nhAn ~ lam d~ tu. Chån nhAn bat dllu giång ~y hQ Ph~t PbaP' roi kbuyen giåi hQ xa lånh nghi~p sat saoh ~i v~t. Daoh tieng cua su lan r<,?ng dån, ehiog bao lAu, nhAn dån cae eMu huy~n gllo xa, deu quy nguang ve su. trån dily tinh que Lue båy giø, khi Nguyen Uong vita b! aoh rei Ja Tr!nh Kieim am ~i, Nguyen Hoang v<,?i va du Tr~g Trinh Nguy~n Binh Khiem di~u ke båo toan tånh m~g, duge phån ~y: "Hoanh son nluft da i, vt;ln dt;li dung tMn". Hieiu y, Nguy~n Roang Am thllm v~n d<,?ng ve trdo thu Thu~ Hoa. Truoc khi di trdo nh~m, Nguy~n Hoang l~i bai kien Tr~ng lllo nfra dei du dm oang an dån tr! nuoc. Lllo nay, Tr~ng Trinh ngAmnga: Lang vo SI!, trang in nu6'c. Cua thång lai, gi6 thdi hoa.(8) Hai cAu tho mang phong thai thien dimg lam saeh ke an dån co phllo kho hieiu, ohuog Nguy~n Hoang eiing om åp nhu såm kY, chO den phUt linh Ung rna sU d~g. Thu~

que cha eåt san å nha toi mang ql1e t~ oay xa, mai gllo oha xUa trang tråi day sån oay toi lun xu trang vllog trm måy UOC sao trå l~i ohiiog ngay len nguon xu6ng biein tran day tinh que fU<,?ng nuong xaoh thåm Mn be vuOo dom trai ngQt, hoa ke n~ moi ... que huoog yeu dåu muon dm nhae hoai oho mai kbon vm l~i day dem thuoog chua du den ngay thuoog sao thuoog cå nhiiog ngay gian nan yeu sao ohiiog ngo tre lang rllO hoa b~t nå eMi chang m6i oba yeu sao tieng gay caoh ga chuong chUa ngQt d!u thiet tha thang ngay yeu sao ke cåy ngum dy mai uuOog phuqog nå vao ngay he sang yeu sao h<,?i l~ r<,?n rang sen dinh hoa nå huong lan mQi oha ... que huoog tinh mai ~ da toi mang såu n~g hon la tinh rieng.

Nguyin Thllong QuA

Hoa va cac vUog dåt dai mOl khai pba, long dån chua d!nh. Nhiiog ke tien phong dl!ng nucrc phuong Nam, tinh khi v6n ngang tan kbo u6n nan. HQ khao kbat tl! do va vuqt thoat khoi sl! rang bU9C cua pbep Vua lu~t Nuoe. Vå chang, dong hQ Nguy~n d6i vOl dån ciing xa

136

l~, do do, tårn nguy~n thu ph~c nhAn tårn cUa Nguy~n Hoang Mp nhieu trå ng~i. Chua lo lang CM t6 banh ehånh d!a phuoog, cham soe thuoog yeu dån, rna tinh hinh ciing kbong CM . thi~n. VI. v~y, Chtia thuOog rm dinh co ~i Ai Tu, d~ giå ~g di do dåy do xet dån tinh. M9t hOrn, Chtia di banh dQC song Lo Dung, len den kbtic song u6n cong nhu rong luqo bao phU m9t quå doi xinh xinh, thi ditng l~i ben doi. Tf:li dåy, Chtia Mp m<,?t ba e~ gia m~c ao do, phong thåi trang nhii thllo tien, ti! xuog la Li~u H~ cong chUa, can~: "Ddy la huy~t Mt da hØi tI!- du linh kM, nhung phåi my dl!flg ngoi chUa, mM cho dUq"c VO SI! cMn nMn ve tT/!- tri, thi SI! nghi~p mfri ben viing". nut 1m, ba e~ bien mat. Lm ~y cua b~c thllo tien, suy ra phu hqp vOl cÅm naog Tr~g Trinh, khien ChUa vo cimg phdo kbm. Chua lien cho kbm eong dy cåt ngoi tt! vi~n tren doi Kim Long, d~t ten la Linh M~, nghla la ~ Ba linh thieng, roi dich thAn len d<,?ng Thång Lai, nm Dong Ngai, dimg M cllu bien dei thinh Vo St! chån nhAn ve ~ tri.

Theo 1m kbuyen eua chån nhåo, dt!a vao Ph~t giao M lien ket nhån tårn t~o suc m~oh tinh thllo dån t<,?c, Chua thl!c thi sach ke nhån dån den dåu, chUa chien den do, nhien h~u, khi mQi vi~ 6n d!nh, mm hinh tbanh ehånh quyen d!a phuoog. Tit do, nhAn tårn duge thu ph~c lllo lllo, t~o nen khi the himg mf:lnh cho xu dang trong. Chua Nguy~n Hoang d6i xu vm Chån ohån cl!c kY cung kinh. ChUa thuOog den chua hQc ~o ho~c thinh y Chån ohån ve ohiiog vdo de h~ trQng, va thUOog thån m~t gQi CMn nhån la Su 6ng Linh M~. Quån dån bat chuoc, ohuog gQi tr~i di thaoh 6n Linh M~, chfr 6n pbat sinh tit do.

Vo St! Chån nhAn, nguyen la m<,?t son tang khong thich rang bU9C båi l~ ngbi pbien phUe. Tit ngay båt dac di h~ son Dam gieng m6i d~o, dei roi b! mQi ngum, tit Chua Thuqog cho den thu dån cung kinh suy ton, la vi~c trai long. Do do, Chån nhån van giii nep s6ng thaoh d~ cu, ciing nhu thm d~g bieiu thien quan eu. Pbap mon thien eua Chån nhAn dat can bån tren kinh An Bao Thu y (9), nen råt giån d!: ·"khi thå VaG hanh giå bitt minh dang thå vao, khi thå ra hanh giå bitt minh dang thå ra", noi khae, khi nghe ngum tång roc, banh giå biet minh dang nghe ngum tång roc, va chinh vi v~y nen Chån nhAn luon luon tinh thue. Chieu ehieu, Chån ohån thuOog di thien banh m9t minh dQe thea bO song,

Phlip Am Xuån RY Mao 1.99

nhiiug luc do. ChAn nhån kh6ng b! ng0l!-i cånh chi pMi. nen cåm tMy ~t thånh thoi. an ll!-c. ChAn nhån buoc tUng buoc thanh thån. di d~ ma di cho kh6ng phåi di d~ ma tm (10). thfch ditng thl ditng ... Yen l~g trong tinh thuc. MQt hOm. Chån nhån di xa hem thuang l~. ditng chån nhin dong s6ng. Nuoc trong. em å va nhC? DOng s6ng n~y. thuo- nho Chån nhån då titng l~ h~p. gio phUt hon nhien do råt tuy~t di~u. BOn be thanh vang gqi Chån nhån thu tam song. Chån nhån cm do roi thoåi mai tr~ minh trong nuoc mat. DOng nuoc xoa nhC? lan da nhu cuon troi di bet b~i trlln, b~i chua bam tren ngum su. Chån nhån khoan khoai tho- t~t sAu va h~p d~u xuong nuoc. Khi ChAn nhån ngoi d~u len, thl co tieng tre nit la to: - Ay cbet! Coi chitng ong trc?c dlu no! Båy IAu nay tai ctla Chån nhån bi bilt bUQc phåi nghe toan la nhiiug 1m cung kinh hoa my: Båm dl!-i lao bOa thuqng. Kinh trinh On. Tbinh nguy~n. Thinh du. Chling con de dlu dånh le ...• ~t la nhlun chan. Nay Chån nhån mm dU<;1c gC?i mQt cach hon nhien la ong trc?c dlu. di'eu do khien ChAn nhån vo ciIng sång khoai. Chån nhån quay dlu nhin ll!-i. Te ra do la hai chU ti~u. len cap xuong tron ra cMn vang ve d~ dua gian, ma ll!-i con 16n gan gC?i On la lao trc?c dlu. Hai chU S<;1 dieng ngum. suyt roi tom xuong nuoc. Chån nhån thuemg qua len tieng: - Cai tbang ni Il!- qua! Tao trc?c dlu. mi gC?i tao trc?c dlu la dling qua roi! Co chi mo ma mi s<;1 hai nhu rua? Chån nhån thot 1m do trong mQt tåm tr~g an ll!-c. kh6ng måy may dinh mac rang bUQc gi vm le nghi phien phUc ctla xa hQi cAu n~. Va trong giAy phUt hon nhien do. b6ng dung Chån nhån hoM nhien ~i ngQ". (Chu thlen su, khl cong phu vlen man, thi dol khl chl can nghe tleng chlm h6t, tleng lå rol... lam trQ duyen ma ng9 dQo. So to L1nh MI,!, sau hon 50 nOm nghlem tru tu t<;lP, tam da rong rang khOng ngo ngQI, nem nghe tleng hOn nhlen cua tre, ma dQI ng<) cOng la vl~c binh thuong)

CAu chuy~n sa t6 giup su Tri Thong d~ hu6ng cho nep song tu banh. Long då cM d~ nen su binh thån ve Kim Quang tl!. Su so~ thåo mQt bUc tha dai viet cho Mn su. On Linh M~. Trong thu su thu nh~ rang My IAu khong ngbiem tuc tu tri. thå long tam quay cuong theo danh lqi hu hOng rna khong hay. May nho thi~n tri thuc nhac nho- mm hoi tinh. Do do. su quyet d~ xin tit bO chUc V! t~ tri Kim Quang tl!. d~ theo ~ kh6 dlu da hoang bOa phuemg Nam. hlu sam Mi 16i l~. Thu den, su thinh clu Mn su dlillg ra dem pho tuqng vang thanh toan d~ låy tien cling duang cho n~ nhån bao l~t. Ngoai ra. cling xin Mn su giåi quyet nhiing vi~ c"ltn thiet trong d6 c6 vi~c chQn ll!a V! tAn ~ tri cho Kim Quang tl!. Viet xong. su hu6ng ve chUa Linh M~. ll!-y tit 11!- th~y roi giao thu cho fu! giå mang di. Dol!-fi, su Am th~ rm chua. cm mang theo mQt binh bat. mQt tay nåi

Phåp Am Xuån RY Mao 1.99

d1!Dg hai Y ~u t~ thucrng. ~ kinh Lang Nghiem ciIng vai mon banh trang l~t v~t ctla mQt du tang khåt si.

Truoc sl! thay d6i nep song dQt ngQt. tir mQt vi ~ tri ton kinh lam ke cung ph~g. thanh mQt kh6 dlu da lang bl!-t. su Tri Thong cling g~p nhiing kho khan luc dlu. Tuy nhien, st! yeu duoi th~ xac de dang khuåt ph~c 00i suc ml!-nh tinh th"ltn. dU<;1c cilng co bang pbap mon banh tri buong bO. khong dinh mac nhu vi sa t6 Linh M~. nen su cåm thåy an ll!-C. Niem an ll!-c ma truoc kia. khi b~ rQn vm ngoi vi ~ tri. su khong bao gio huo-ng dU<;1c. Su thucrng chC?n nhiiug con ducrng vang ve. trånh qua ll!-i khu pM on ao. Di khoan thai tUng buoc: di d~ rna di cM kh6ng phåi d~ ma tm. ding nhu, tu d~ rna tu cM khong nh3m dac ~o. Tho- ra su biet minh tha ra. Tha VaD su biet minh tha vao. Buoc chAn thanh thån, em ai. trån qui d~t vii:ng vang tren m~t dilt thuemg yeu. nhu dang di tren t~ dQ. Su ngit dinh, mieu hoang. goc cAy. mai bien Dha ...• va thc? tht!c thåt thucrng my tam hy cling ctla dong baD P~t tir. Xom lang MO thu~ duyen. su lun ll!-i doi ngay hay vai tu"ltn. tuy nghi giång pbap song tht!c va dem sa. Su den vm hC? nhu ngum b~ dong hanb tren con ducrng tu ~p hem la V! tlily xa cach. Su co th~ ngoi dan thling. d~t chieu ... hay di mot lua vm dong baD roi tuy ca giång dl!-o. Su ding co th~ lam vU em. choi dua bOn nhien vm tre con, d~ ~y chling cAu tha. bai ca dao nhC? nhang ~o V!. Mil ~t ra. su cling khong nhåt thiet phåi mO- 1m. St! hi~n hiiu ctla su cl!-nh nhiiug ngum dån cMt pbac. n~ cum. dång di~u. tu cach ctla su. .. co cai gi g"ltn giii. am ap khien cho hC? tl! nhien thuemg men dl!-o.

a

Cang di l"ltn ve Phuemg Nam. h~ thong chua cbien cang .khiem khuyet ve phåm lån luqng. Chua cm ~p trung 1I!-i Gia D~ thanh va vai fu! trålll6n. con viIng xa xoi thl hlu nhu vang bOng. Nbu clu hoang pbap doi khi doi hOi su ditng chån mQt thm gian dai. va neu h<;tp duyen su cling dlillg ra t~o dt!ng mQt ngoi chua lang xinh xan. Dån que dot nat. nen su cm hu6ng dån hC? giao ly dem giån va tht!c tien, nhu tam quy ngii gim. tu .tAm dUOng tånh. trånh ac banh thi~n ma thoi. Dieu do råt hC?P vm su. vi tir låu. khi banh ~ kh6 dlu da. su cm chuyen tam quan ni~m hoi tho-, con cai hC?c bao la huyen dam su khong con nho den nlla. Di nhien. su cling chuyen c"ltn cong phu. nhung dC?c t~g kinh di~n, su ~g d~ ma ~g, d~ tt! nhien cho kinh thåm thåu tr1!c ~, chO khong diIng tri xet doan, hay suy l~ tim hi~u nhu xua nlla. Khi ng6i chua thanh l~p då co ca vii:ng chilc. su den cac ~i tong lam, thinh mQt V! ~o duc tang d~ giao ngoi chUa. h~u tiep t~c tam nguy~n mQt kh6 dlu da. ru the ma trong thm gian hem 20 nam. su då l"ltn htgt t~o dl!ng dU<;1c 9 ng6i chita lang ~i kMp viIng Vam Co va Tien Giang.

sa

sa

Su l~i xuoi ve mien ~u Giang. Mua thu nåm Giap

137

Thln, mQt tr~ l~t rna lue kbm dllu co ve ehl la ehuy~n mloe ng~p binh thll<mg, l~i bien thanh tai h<?a thåm kb6e. Nguyen bang nåm, V~lO mua nlloe n6i, song Citu Long dång eao tran ng~p ruQng Gong, dll<mg xa, eh~ bUa. Dån ehting theo l~, å oha san hay dåp nen eao v\:ca phåi, nlloe co dång eao kboi nen oha ehang niia, thi eiing e~u dl;!ng vai ngay thi l~i ti:c ti:c nit xu6ng. Nh11ng den nam Binh Thin, nlloe dång len mai den dQ Mt ngo, va vi kbong ehufu b! nen co ke khi &åy nguy hi~m, mu6n di tan da muQn. dIinh deo theo mai nha eho ehet. Sl1 lien v~ dQng nhiing dan ghe eåp elhI ng110i s6ng sot dem ve nhiing go dåt eao ~ trU. Rieng nhiing xae thAy rna troi ph~p pheu, sl1 eiing dich thAn vm ve. Va vi ly do nlloe ng~p kbong th~ dao huy~t, sl1 ket be lam mQt bai tha rna n6i, cha nlloe nit roi mm ehOn efft. CUu l~t xong, Sl1l~i len dll<mg. MQt hOrn, hIinh bOa ~i tråD Kien Giang, vo tinh sl1 khåm pha dll~e mQt ngoi ehua la hoang vang nho be, nåm le loi å dllu xom V-tnh Hi~p. Truoe eua co trea bi~n de "V6 M6n Tl/', rna nt!t ehii nguy~eh ngo~e dii lu mo. Chua vang ng11Oi, nh11ng eiing kbong den n6i l~ leo. Co le, tuy kbong co ng110i å thll<mg trl!e, nh11ng eiing co thi~n tin den ehua d6t nhang, M P~t. Tll~g Ph~t bang da, dap ~g ve, v\:ca thieu cAn xdog, v\:ca lam g110ng m~t kem ti:c bi. ~t tiee! Sl1 thllm nghi, roi sl1 lien t1100g den t11~g P~t vang Kim Quang tl!. Tll~g P~t vang nhll vet thllong da lanh, rna syo van con. nen du tren 24 nåm qua, sl1 hIinh phap buong bO, rna van g~ nho khi vo tinh &åy mQt pho tll~g kem my thu~t. Nhll thll<mg l~, sl1 qu80 ni~m eåu kinh Kim Cang "Nhztllc di sac kien ngii, di dm thanh

cau ngii, thi nhdn hanh ta dt;lo, Mt nang kien Nhzt Lai", (11) .

trO de" dA' vI!.

Måy den vlln vii tl;! lue nao, rna mlla ~ng hQt rm ao ao tren mai la. Mai ehila m~e nat. Nlloe dQt vai nm. Truoe m~t sl1, mQt dong nlloe to b6ng rm thång xu6ng tll~g Ph~t. Dåt b! nlloe tMm rå dIln di. Chdog kien eånh t11~g P~t b! hll ho~i, Mt giae sl1 nho den bai phap elta t6 Tri~u Chåu:

"Ditng dl Ph~t d6ng VaD lo, ditng dl P~t g6 VaD lUa, ditng dl Ph~t Mt VaD nzto-c. Ph~t thu thi~t ng6i q ben trong. Bo De va Nier Ban, CMn nhzt va Ph~t tanh, tat cå la chiec ao ngoai buØc sier tMn thl ChUng dztllc coi nhzt la phien nao ... " Sl1 b6ng nhien l~g ng11Oi, thAn tårn bien måt, ehl &åy truoe m~t minh hi~n hi~n mQt kb6i duy oMt quang minh ehieu di~u lung linh tuy~t voi. MQt tho8og sau kinh nghi~m do sl1 birng tinh l~i ohio t11~g Ph~t thi thåy t11~g da trå thanh mQt d6ng dåt kbo nUt ne. Te ra mQt tho8og etla con ~i d!nh, la da måy ngay troi qua roi. Sl1 quyet d!nh dirng l~i nm nlly. Hang ngay sl1 d<?e ~g kinh Lang Nghiem d~ ki~m ehdog så dac minh, dong thOi, Mt dllu tham nom san soe dam dån ehlii. Nhiing ke

138

sinh nhai ve nghe bi~n. lam vi~e nh<?e nhiin va t~p phlln nguy hi~m nh11ng thu ho~eh t110ng d6i kM eao. Sau ehuyen di mllm ngay h<? co th~ nghi ngoi eå thång. DO la thOi gian co b~e, ru~ ehe... d~ roi gåy ehuy~n ehUi hOi, h~e h~e nhau su6t nåm. Giao bOa h<? ~o ly la vi~ kho khan, do eiing la nguyen nhAn khien V! sl1 kien ~o ngoi ehua nlly ngay truoe da &åt vqng bO di. Tuy nhien ~o due eua sl1 Tri ThOng da cam bOa h<? nhanh ehong. TM co b~e, ru~ ehe bi:ca bai gam dIln. ~ &åy nghi~p sat sanh eua h<? qua ~g, sl1 kbm Xl16ng phong trao an ehay t~p th~. NhIi ehUa nåu com ehay roi khuyen khieh Ph~t tit quAy qUIln an ehung. Lue dIlu, sl1 t6 ehUe m6i thång mQt ngay, roi tang dIln den 10 ngay. S6 P~t tit tham gia ngay eang dong, nen sl1 elln nhiing eai noi ~t to. MQt kMeh thllong ho ehuyen buon ban noi ~i viIng Soe Soai, ~t mQt ehiee n()i ~e bi~t to nhll mQt eai lu, nh11ng &åp hon, d~ eting dll<mg eho sl1. N'oi qua 16n. khong co d!p sU d~g, nen sl1 d~ å mai hien truoe ehua, hdog nlloe mua. Tre con g<?i ehiee noi do la "Noi 6ng", va eiing co dua g<?i la "6ng Noi", eai ten nom na d~ nho va glln giii voi hq. Vao m<?t dem trang tron thång e~p nam ~u ThAn. sau phlln eong phu, cM kbu o sa di (12) Quång Rien da ehufu b! gio ehl t!nh, thi co tieng quån linh rllm rQ la hO bao våy khu xom nhll dang lUng Mt ke trqng ph~m. MQt ng110i tre tu6i, hoång Mt phong e~y vao ehua, v\:ca tMy sl1 Tri ThOng da vQi vang quy xu6ng du xin eUu giup. Sl1 binh tInh båo kMch nåm gqll trong chiec "Noi 6ng", d~y nap l~i. Sau do, sl1 ngoi thien nhll thll<mg l~. Chua tr6ng tråi khong co nm nao fu nåp, va ciing kbong thåy dieu chi nghi ngo, nen to8o quAn linh trå ra, lUng kiem nm kbae.

Khi nhililg tieng la o ctla quAn linh nho dln, sl1 Tri ThOng, giå n1lp noi len. g<?i nho: - Nguy~n eong tu. M<?i vi~c da yen 6n. Xin cong tit an tåm blloc ra. - Nha ng11m ... A! Sl1 ciing biet ta sao? - D~ biet! Ngai chinh la CMa Nguy~n PMc ... Sl1 Tri Thong chlla noi bet eåu thi miii kiem ti:c tay nguOi kbach tre da dåm tMng vao ng1!c sl1. Sl1 nga q~y xu6ng, mau ra thaoh voi. Ng110i tu6i tre, ~t ra, tårn d!a khong den n6i qua ac d<?e. Y chl co kbuyet di~m la xem ngoi Vua qua tr<?ng, nen hy sinh tinh nghia. Vi ngai vang am ånh nen da nghi qua dång, thtl ~ trung thlinh nhll D6 Thanh Nhon rna vån dang tårn h~ dQe thu, hu6ng chi sl1 chl la ke xa l~. Dang con nguy kb6n. Chua sg tong tich bi tiet IQ, nen h~ sat ng110i bit mi~ng nhll mQt phån dog tl;! v~ rna thoi. ffilnh dQng xong, ohio tMy vi sl1 gia Mp Mi, long CMa hm rung dQng, nen Chua nglln ngi:c chlla vQi ch~y di. - Quång Long! Quång Long! Ta th~t cam on con da thanh toan eho ta.

Phap Am Xuån RY Mao 1.99

Do;p1 su ngoac ChUa l~i g'lln, co gang noi tiep: - C6ng tit My ch~y ve hu6ng bi~n, den can nha t~n cimg, tim cho duqc d~ tir ta la Tr'lln Trung, d~ nho cha ra kboi thi mm mong thoat D;p1. Nghe 1m cm dån. Chua vui mitng g~t dl\u roi ch~y bien di. ChU ti~u thac giAc tie lau, m~c kich n<?i ~, run sq im thin thft tren cbOng tre, gio mm loi ngoi c~y den ben thl\y, kboc thut thft. Su nam tay d~ til, thuong yeu ~ do: - Sanh tillii vi~c thucrng, co sao con l<;li kboc? Nghi~p quå trå xong, thl\y rAt an long då th3nh toan tåm nguy~n.

Su da yeu lam roi, åm thanh nbO rna vån ro rang. Su co gang moc tui låy m<?t phong thu viet san dua d~ tit, noi tiep: - Con hay tim den pMp hUYnh ta la sU e~ Vmh Trang ~i D~ Tucrng d~ tiep t~c h9c d<;lo. Chu Quång Hien thuong thl\y qua. Te ra thl\y biet se gi!-p tai kiep, va da ehu dao sap xep tuong lai cho chU. Cåm d<?ng ehU l<;li o len kboc nac no. - Con nen cum len va ni~m chU vang sanh vm thl\y nghe con! Su ni~m ehU vang sanh. Tieng su nho d'lln, nho d'lIn roi tat hån, rna guong m~t tuoi nhu~ vån nhu dang con phång phAt n~ eum. Chua Nguyen duqc Tr'lln Trung dua di lånh D;p1 t<;li cac bOn dåo L<;li Son, Cu Tron, Ngh~ ... , roi sang Xiem La el\u vi~n. Cau chuy~n thoat hi~m duqe to di~m l<;li, theo ChUa fin thån trong tråi sau m<?t pho tuqng t~i ng6i chua nho thu<?c tråD Kien Giang, nhung nho "chiln ~nh de vuang", duqc P~t Trm phu h<?, nen gii!-c Tåy Son l~c tim mai vån kb6ng thffy. Cau chuy~n bien th3nh huyen tho<;li duqc nhån dån mien Tåy tin tuang, nen mi!-c dllu, ll!e luqng cua ChUa b! dånh tan ra nhieu Hm, ChUa van tai l~p va ph~c hoi nhanh chOng. Kh6ng bao låu, den nåm Nhåm TUAt, ChUa kb6i ph~c giang son, tl,C xung la Vua, d6i ten nuoc la D<;li Nam. Vua la ngum ån oan phån minh, nen m<?t mi!-t dao mo cuoc rna ke thu, va mi!-t kMc ban bO lqi l<?c cM co ån. Kh6ng nho dfch xac ng6i chUa thoat hi~m, Vua ban sac ta cho tllt cå cac chua thu<?c fu! tråD Kien Giang, va ra l~nh xuåt cong kbo tu b6 nhii:ng chua nl\y. Hai ngoi chua ~p Phuong va Tam Båo (13), nho v~y, duqc sae ta va kien thiet tro th3nh hai ngoi ehua c6 khang trang nhåt t~i mien Tåy.

den nay ngum dån vån quen g9i ngoi chua la Chua ang NOi, nhu 200 nåm ve trUoe.

Huynh Trung Chånh. thang 11, 1988 Nguyen la 'Thanh Toan" trong euon Vet Nb;p1 Lung Trm eua Huynh Trung Chanh. (*)

Ghi ebu: Nguyen tae bai Ducrng thi cua ThOi H<?: Kha nien. kim ~t, thil mon trung, Da ngo<;li, dao hoa tuong ånh hong, Nbån di~n båt tri ha xu kba? Dao hoa y cl,Cu tieu dong phong (NOm xua cOng 6 chon nav, Hoa Oao nguol dE;lp håV håV må hOng, Hoa Oao van cQt gl6 deng. Ma nav ch6ng biet b6ng hong nol nao?) (l)

Thien An TI,C do Thien su Phap Hoa, goc Tieu Chåu K ti;lo dl!Dg nam 1694 tren nui Thien An, Quång Ngai. Hai V! t6 ke V! su la t6 Khånh Vån va t6 Båo An.

(2)

PhU Xuan: lang PhU Xuån thu<?e huy~n Huong Tra,

(3)

Thu~ Hoa, da tro th3nh kinh do cua xa dang trong sau

khi Chlia Nguyen PhUc Tran thien phU ve nam 1687. Chua Linh M~ do ChUa Nguyen Hoang ra 1~nh xåy dl,Cng nam 1601 tren doi Kim Long. Den dm Minh M;p1g, ehua duge eåi danh hi~u li;li la Thien M~. (4)

Chua Nguyen PhUc KhoM (1738-65) la V! ChUa nhån

(5)

tie va m<? di;lO. Ngai tl,C xung la Tir Te di;lO nhån khi ban sae ta cae ehua.

Xa dang trong: Cm cho ph'lln dilt tie song Gianh tro vao Nam trong thm T~ Nguyen phån tranh.

(6)

(7)

Lo Dung: Ten xua cua song Huong.

PMt xuAt tie bai tha 'The Sl/', ehua de ai la Ph~t Thieh Ca, m9i niem nhån nga, nhan thi qua Long v6 sl,C, trang in nuoc, Cua thång lai, gio th6i hoa. Kla kbach xuån xanh khi tre. Måy ngum dl\u b~e tu6i gia! Thanh nhan åy, at la tien kbaeh. Duqc thli ta, da co thu ta. Nguyen Binh Khiem. (8)

Kinh An ban thu y: Tac kinh Quan ni~m hoi tha. Kinh da duqc thl\y NMt Hi;lnh d!ch va ehU giåi. (Lå 861

(9)

1987) (10)

PbOng theo thien H3nh Yeu Cm cua Thl\y NMt

Hi;lnh Vi~t d!ch: Neu thify ta bang sac tu6ng, Nghe ta bang am thanh, Ngum nay di ducrng ta, Khong thåy duge Nbu Lai. (trich Kinh Klm Cang - T.T.ThI$n Hoa) (11)

Khu a Sa Di: NghIa den la sa di du6i qu~, tac la sa di tu6i tie 7 den 13, chi co th~ lam nhii:ng vi~c li!-t vi!-t nhu xua du6i qUi;l, cM ehua dUng hqp ngoi V! sa di. (U)

Trong thOi gian nl\y, chila 6ng N'6i da hu ho~i nen khong duqc huang ån Vua. Mai den 10 nam sau, tY kheo Quång men tu hge ve, thuong nM thl\y nen tai dl,Cng l~i ngoi chua CD. Thl\y ciing theo truyen th6ng cua su ph~, la n!u com chUa eho nhililg dong bao ngheo "an chUa", nen mi!-e dllu ehiec "No; 6ng" da b! hu nat, rna

Phap Am Xuån Ky Mao 1.99

"sac

"sac

Cae ngoi tuTam Råo tl/' ti;li åp Vmh Li;le, tuTfu;ip Phudng" ti;li Ap Vmh Thanh, va chua 6ng N'6i åp Vmh Hi~p deu Hi nhii:ng ngoi chua xua, va vAn con ton ~i fu! xa Kien Giang. O (13)

a

a

139

eling mQt ngay tren the- gioi Toi råt dot ngo~i ngfl du thm. di hQc cling då hQc den ba mon sinh ngfl Phap, Anh, Hån (mon Han Van qua nien kh6a 1958-1959 thi chdm dUr tY btJc trung h(JC). Va thm. gian qua toi cling dugc hQc g"lln 500 gio tieng Na Uy. Nhl1ng båy gio toi chång con nM dugc bao nhieu cling nhu cac mon ngo~i ngfl khac da hQ~, dQc thl toi t~ hi~u, nhl1ng nghe råt trå ng~i. Do v~y cu m6i l"lln co vi~c phåi tiep xuc vm. ngum. bån xu toi l~i "dua V(J' ra "dif', m~c du vg toi cling khong kha hon toi bao nhieu. Nhl1ng nang l~i nghe dugc va tra 1m. tuong doi "d~p" hon tOi. Vg hon chong rieng toi co phuoc la v~y. V~y ma hOm thu bay ngay 16.01.98 toi di mua v~t dl,Jllg du, cn (loppemarked). Toi chgt trong tMy trong mQt so sach cn bay ban co quy~n "Unne Journee Du Monde" cm mm. phat hanh vao ngay 22 thang 4 nåm 1995. Quy~n MQt Ngay Tren TM Gim. la t6ng hgp ~t kY viet ve ngay 29.4.1994 cua 240 nha van thuQc 57 quoc gia tham dt!. Dåy la sang kien cua van hao Lien XO Maxime Gorki (1866-1936) da de ra vao tMng 8 nåm 1934.

Ve nha toi co gang dQc nhl1ng ch~g hi~u dugc bao nhieu, du toi råt thich quy€n sach nay . NMt la trong do co ten tac gia Nadine Gordimer, giai Nobel van chuong nam 1991. May thay, giiia luc toi dang kho khan hi~u ve bai viet cua Nadine thi l~i dugc mQt ngum. b~ trg giup. TM th~t, qua khoang thm. gian hon 9 nåm å Na Uy toi thuoog g"lln giii vm. anh Nguy~n Van Bfch (ten trong gidy tO" hi4n nay la Nguyln Thtli Chau). Cai ten ma nam 1993 anh dugc nhieu ngum. å phi trl100g Un Son Nh!'t don h~t - ca si Thai Chåu - nhån l"lln dlu anh ve thåm que huong. G"lln anh Bfch thuoog 13 d~ noi chuy~n phiem qua ly bia, mm thuoc la hay cling co nhiing luc cai nhau ve chuy~n dm., chu chting toi chua bao gio lu~ van de gi to ra d~ co cMt it kien thuc ma ciIng hQc hOi vm. nhau, du toi biet anh noi va viet dugc tieng-Anh tieng Na Uy nhl1ng chac khong kha Mm. V~y ma Mt ngo anh l~i giup toi <4ch dugc tieng Phap. Th~t la mQt Mt ngo kY di~u. Ky di~u nhu mAu ngum. thlm l~g, it noi nhl1ng tårn long r!'t thuy chung vm. b~n be nhu anh. Trong so 240 tac gia trong t~p "nhtJt ky mqt ngay", toi cM y den Nadine Gordimer, ba sinh nåm 1923 ~i Srings (Cqng Hoa Nam Phi). Nåm 1953, xuåt bån ti~u thuyet dllu tay 'The Lying Days" va tac phfun mm. nh!'t: "Le Safari de votre Vie" nåm 1993. MQt ngay 29.4.1994 CM ba nhu sau:

140

Johannesburg. "Neu toi song mqt nghin ndm, chilc toi se c6 nhieu kj ni4m htm". Toi phai nho den cåu åy cua Baudelaire d~ ggi l~i ngay 29 thang 4 nåm 1994. Sang hOrn åy, toi thuc ~y vm. mQt cam nghi ve st! tiep noi: ba ngay nh~p l~i thanh mQt. Ngay hOrn åy cu<}c blu Ctl dlu tien trong ijch stl mtoc toi con tiep t~c. Rot cu<}c, mQi ngum., trang ciing nhu den deu co quyen blu ctl. Toi da di blu trong ngay dlu tien, ngay 27 thang tu, sau khi phai xep hang dai cho dgi. Sau do, toi lam nhi~m ~ cho dang D~i h<}i dån t!'?c Phi ANC d~ ki~m soat nhiing ho~t d<}ng t~i cac phOng phieu. O dåu tren lanh th6 r<}ng lan cua dåt mtoc toi, toi cling thåy nhiing hang ngum dUng dgi trl10c 1.100 phOng phieu, nhiing hang ngum. cu dai ra va cu lan them mai trong do co nhiing ngum. ngay hOrn qua phai trå ve nha vi khong th~ den dugc phOng phieu trl10c gio dong ctla bu6i toi do phOng phieu b~ tran ng~p, cho nen ngay hOrn nay - ngay cuoi ciIng dam dong cang ngay lan hon vi phai trå l~i d~ bO phieu. Khong th~ nghi den dieu gl khac ngoai dieu chting toi dang song. Toi khong th~ viet, cling khong th~ dQc dugc gi ngoai måy to bao. T~p thu hai cua be? ti~u thuyet ba t~p cua nha van Ai qp Naguib Mahfour bO nam lan Ioc vm. mQt bang vai lam dåu å giiia t~p. O Chåu ÅU blu ctl la mQt chuy~n binh thuoog va di~n ra thea chu kY, qua do dang nay thay cho dang khac d~ clm quyen trong mQt khuon kh6 hien dinh da dugc cMp nh~ va dugc ca hai dang ton trQng. Nhiing cu!'?c phOng vl1n cac nha chanh tr~ ho~c cac cong dån binh thuoog danh cho håo chi nhiing l~p lu~n trong cac bai xa thuyet ve ket qua blu Ctl, tåt ca nhiing thu do la bQ ph~n cua thien anh hiIng ca ve st! d6i dm. cua chting toi. DOi vm. chting toi, do la nhiing 1m. såm truyen, hon la nhiing bai ph6ng st!. Nhiing dt! uoc ve ket qua blu Ctl dugc phat tren dai truyen hinh nhu ti! rni~ng m<}t nha tien tri. Do la l"lln dlu tien toi hi~u y nghia cua til "so pMn": mQt trong nhiing khåi ni~m vi d~i, hlu nhu la mang tinh cMt ton giao, rna toi luon xem xet m<}t cach hoai nghi. Nhl1ng khi hang tri~u nguoi xep hang nhu nhiing ngum hanh huong til ti! tien ve tuong lai cua hQ. Ba ngay åy mang dåu an long trQng cua til "so phtJn". Ca ngay hOrn åy, hang ngum. cu tiep t~c tien len trong tårn tri cua toi, khong phai cm trong vai ngay, rna trai dai trong nhieu thang nåm dgi cM, bang th~p nien, hang ba tM kY trong do ngum. da den thOng khtS di tren nhiing con duoog cua hQ trong cac nong tr~i, trong cac mo vang, mo kim cuong, mo b~ch kim d~ lam giau cho dåt nuoc nhl1ng bån thån hQ chång dugc bao nhieu. HQ thong kh6 khi b~ ~c xuåt ra khoi xom lang cua minh vi

Phap A.m Xuån RY Mao 1.99

nglim da trang muon chiem då"t dai ctla hQ. HQ da vimg len tir nhling noi rna hoi cay lam chåy mroc mat va dill cui ctla bqn cånh sat nbAn chlln hQ xuong. HQ da chOn cå"t nhling nglim cMt vi sling d~ Ctla cånh sat. HQ da t~p hQp l~i d~ di8n h3nh trong nhling cu<,?c dinh cong, bi~u tinh qu'hn chling; mQt cUQc dien h3nh dien ra trong nhi~u tM h~ tren con dubng dan hQ den pbOng phieu. Toi thich hlnh dung giai do~ cuoi tåt yeu my nhu mQt tien trinh ijch su. DU nglim ta gQi no la lich su hay so p~, y nghIa ctla no vån khOng thay d6i: con nglim så hiiu dU<;1c tai sån ctla hQ. MQt cai gi do dU<;1c viet ra nhung nglim ta cm co th~ ~t den di~u do bang n6i kh6 dau va long kien nhån.

ve

ph'hn toi, toi g~p l~i trong dong nglim cha dqi nhilitg nglim th<;1 mo da den bi bUQc phåi rm bO que huang, toc lam lem bUn då"t, minh khoac chiec m~n rQng nhu 110 dai ctla nglim c6 La Må, giong nhu toi da thdy cach dåy 60 nam trong mQt fu! tran mo tren dubng di den ngoi trl1bng nha dong ctla t6i; toi g~p l~i ba lao giup vi~c trong nha rep ctla mt? t6i (m{! t6i da cOm t6i uong chung mqt ((kh vm ba Oy vi sC/ t6i /ay mau da den cUa ba); toi g~p Todd Matshikica, ~c Sl Jazz giau sang ~o, nglim da den dlu tien da khieu vii vm toi; toi g~p l~i Nat Nakasa, nha van, mQt nglim. b~ råt thån ctla t6i, nglim. da nhåy tir mQt toa nha chQc trm å New York vi qua tuy~t vQng trong thm gian luu day chinh tr!; tOi g~p ll,li Gerard Sekoto, hQa si mQt "Goya,,(I) ctla cUQc song trong nhilitg khu da den, anh dii cbet å Paris, xa que huang. Va toi cling g~p ll,li trong so nhilitg nglim. da trang di bO phieu, nhilitg nglim. da hy sinh dm minh ben cl,lnh nhilitg nglim da den trong cUQc trUbng chinh tien v~ sl! giåi ph6ng: Bram Fischer, nglim. Afrikaner(2) co d6i mat xanh lo, mQt ru nhån chinh tr! bi ket an chung thån, anh da cMt qua sOm nen ngay hOrn nay khong thdy dU<;1c ket quå ctla cUQc h3nh trinh. Va nhilitg C1;l gia da den khu6n m~t hao hao Oliver Tambo(3), "Moise,,(4) da CUng vm Mandela liinh ~o nhån dån trong thm gian dai, luc dlu tren con dubng luu day va sau do tren con dubng trå v~, d~ giåi thoat nhån dån ra khoi vimg n6 l~. Bu6i chi~u, toi dU<;1c Adelaide Tambo, v<;1 ctla 6ng, mm. den ngoi bi~t tht! nam trong khu dån cu ngol,li 6, co Vl1bn va M hoi, noi rna trUoc kia cm danh rieng cho nglim da trang, bi~t tht! nay do dång Dl,li hl?i dån tQc Phi mua d~ ton vinh Tambo va d~ ong co th~ huång mQi ti~n nghi trong khoång thm gian ngan ngUi tir khi 6ng trå v~ sau thm. gian bi luu day cho den khi 6ng qua dm cach nay mQt nam. Noi my rQn len niem vui, mQt ban hqp ca ctla nglim da den (t6i sinh ra tY vung mO nay, trong khu ngU'Ol da trang) håt ph1;lc V1;1 khach mm. trong nM. Khi nglim da den Nam Phi Mt, hQ khong dUng yen. HQ håt vm toan thån minh, dang bQ uon eo, tay chån mmi may, cac co bap d'eu cir dQng theo. Cå can pbOng chlln trong mQt cåm xuc mo ha. Adelaide co ve r~g ra va Vl1ang giå, ngai nhu mQt ba hoang giiia

Phåp Am Xuån RY Mao 1.99

nhilitg 06 trang SllC CMu Phi. Khåch danh dl! nuoc ngoai, nhilitg nhån v~t ki~t xudt tir CMu Åu va My den, trong do co cå c1!U fu! trUång New York David DinKins, nhilitg nglim da tirng Ung hQ cUQc dåu tranh chong chU nghIa Apartheid, dll'ng xep bang - l~i xep hang - xung quanh nhilitg ban dai dly thllc an thllc uong, roi chling t6i di den mQt can l~u d1!Dg giira Vl1bn d~ an uong va noi chuy~n. Kh6ng khi ll,li thay d6i; mQt vai ~c c6ng gioi nhåt ctla chling t6i choi cac di~u ~c Jazz Chåu Phi - trong nhling nam nay, no da trå th3nh dao m~ch ctla c6ng cUQc giåi ph6ng, thll åm ~c ph6ng tUng dien tå da song kh6ng th~ dan ap dU<;1C cai da song kh6ng h~ yeu di trong tay nhån dån, Mt cbdp mQi chuy~n. DOi vm nglim. Nam Phi chling tOi, do la åm ~c Ctla chling t6i; no da bOa giåi nglim. da den vm nglim da trang, ngay cå doi vm nhilitg nglim co thanh kien chUng tQc ~g n~, ngay cå lue lu~t l~ chia re hQ vm nhau, trl10c khi sl! bOa giåi trå th3nh m<,?t hQc thuyet chinh thllC. Nghe ~c, toi t1! nhtl: c6ng cUQc giåi ph6ng da ch!u an biet bao nhieu thll ngon ngii kh6ng bao gio noi doi my vi no kh6ng dUng den ng6n tir. Chling toi an mlmg bien co my nhu mQi nglim. da lam tir thm xa xua d~ chao mlmg mQt an hu~ dU<;1c ban cho. Trong dlu t6i, doan nglim vån tiep t1;lC tien v~ cac pbOng phieu, va t6i nghI cach rna chling t6i bi~u IQ ni~m vui ctla chling toi trong khu Vl1bn my dien tå ni'em hy vQng rang bu6i te dan giån Ctla st! song, trong bOa binh va c6ng ly trUoc l~t phåp, dU<;1c båo dåm cho mQi nglim, Dam cling nhu nir da dUng trong doan ngii do va rai cuoi cUng "ai ntfy se co thl ngoi dltm cåy nho va cåy vå cua minh" (5).

•••

Bao gio dAt nuoc chling t6i co mQt ngay blu cu dån chU nhu dåt nuoe ctla ba Nadiner Gordimer. Dqc chuy~n nglim. rai nghI den chuy~n ta d~ nhiic nhå chling ta lu6n nung nåu y chi. Nglim Nam Phi hQ tranh dåu v'e kY fu! chting tQc - mau da. Ta dåu tranh vi sl! ap ~t chU nghIa CQng sån tan bl,lo vo nhån ctla bqn nglim vong bån moc voi v~ day må t6. Ngay mo CQng Sån the gim chåln dUl, ngay do nhån 10l,li nm mo cling la thien dubng ctla sl! song va Niet Ban ctla ni~m an ll,lc vInh cUu.

Nguyen Thuong Que (g161 thl$u) CM thich: Nguyen van Shamin en - nessim, (Il hqi cd truyen tY Ai Ct)p td chiCc VaD cuoi thang tit dU'dng lich Mng ru'lm) .

• Bauhelaire (1821-1867) la mQt nha van 160 Ctla Phåp trong the kY 19. • Naguib Mahfour, sinh nam 1911 ~i Le Caire (Ai Ct)p), giåi Nobel van chuang 1988. (I) Franciscode Goya: hQa Sl Tåy Ban Nha n6i tieng (1746-1828).

141

a

thao golf råt pMt tri~n <iåy. 6ng da pMt dQng nhieu nhom choi tennis, tim co hQi thach dåu, tit do nåy sinh nhiing cu<)c tranh tai qu6c te. Holcombe Ward va Dwight Davis, hai dåu thu du'lC nhieu nguOi ai mQ nhåt thOi do cling tham gia. Holcombe Ward nho be va månh khå.nh, nhung l~i chuyen choi theo the trut c6ng. Con Dwight Dacis thi l!ch sl! hon. to lOn hon. va la mQt nguOi thu~ tay trai. Nam 1898, Davis dua ra mQt c6ng thåc thi dåu khien 6ng mai mai n6i tieng: b6n tr~ dånh don. m<)t tr~n dcinh d6i, va c6ng thåc nay du'lc ap dl;lllg trong nhiing l'lin gi!-p ga tranh tai cup Davis.

Afrikaner: nguOi g6c da trang sinh truCmg ~i Nam Phi. (3) Oliver Tampo: llinh ~ dång D~i hQi dAn tQc Phi ANC, cimg vm Nelson Mandela llinh ~o nguOi da den Nam Phi cMng l~i cM dQ phån bi~t chling tQc apartheid. (4) Moise: llinh t1;1 dAn tQc Hebreux (Do TMi), da giåi phOng dAn tQc khoi ach n6 l~ cua nguOi Ai C~p. (5) Kinh thånh cl!U uoc, sach cua MicMe, IV , 4.

(2)

a

tim hiiu - tim hiiu - tim hiiu

r;;r Cup Chåu My. Ameriea: Co ~g la mQt chie<: binh dl!ng nuoc co quai thling dåy nay sOm du'lC n6i tieng dum di ten ban d'liu "Cup Mqt Tram Guinee" (Guinee la dong tien c6 cua Anh tr~ gia 21 shilling). Dåy la chiec cup xua nhåt trong l~ch sir th~ thao hi~n d~i. No du'lc dich thån Hoang ~u Victoria di!-t lam va du'lC R & G. Garrard, m<)t xUCmg kim hoan n6i tieng ~i Luån D6n cM t~o. Nam 1851, l'lin d'liu tien no du'lc trao cho John Cox Stevens. Sau nåm sau, chiec cup nay thu<)c ve Cåu L~c Bi? thuyen buom New York, va hQ da giu no trong su6t 134 nam mm ch!u nhu<,mg l~i. Tit nåm 1983, cup chu du tit cac Cåu L~c Bi? cua Vc den California, Hoa KY.

r;;r lai lich nhong chiec cup the thao nai tieng

Gia t:q va tllm måc quy m6 cua mQt giåi th~ thao, ngoai cMt lu<,mg chuyen m6n cua no con gan lien vm chiec cup - ket quå di!-c trung Ctla tUng lo~i giåi. N goai y ngbia la v~t pMm co gia tr!, chiec cup con du'lc scinh nhu mQt teic pMm ngh~ thu~t qua ban tay va oc sang ~o ngh~ thu~t cua cac nha c~, duc. r;;r Cup bong da tbe giai, Jules Rimet: chiec cup n6i

tieng cua bOng da the gim nay ni!-ng 1800 gram vang rong. No du'lC nh3 dieu kMc Abel Lafleur thl!c hi~n theo de ngh! Ctla Jules Rimet - nguOi khai sinh ra giåi cup bOng då the gim, va du'lC trao d'liu tien t~i World Cup Uruguay vao nåm 1930. Chiec cup "Nu ThI'1n chien tlu1ng co canh" nay cao g'lin 20 cm, giila hai ban tay hUOng thång len trOi la m,,?t chiec bOn nuoc co hlnh tam ccinh. CUp du'lc trao cho dQi bOng v6 d!ch t~i m6i giåi thi dåu the gim (4 rulm mqt fan). Nam 1966, no b! dånh cap sau khi dQi tuy~n Anh qu6c cua Bobby Charlton gianh chien thllng. Pickles, m,,?t con chO phOc da tro nen n6i tieng khi no khåm pM ra chiec cup du'lC goi trong m<)t ta bao di ~i mQt c6ng vien Luån D6n (thu d6 Anh quoc). 10 nåm sau, chiec cup nay da thuQc hån ve Ba Tåy khi hQ gianh du'lc 3 l'lin danh hi~u "v6 dich the gi6'i".

nm

a

r;;r Cup bong da tbe gim, Silvio: Sau khi Ba Tåy dang quang l'lin thå ba, chiem hån chiec cup bOng da vao nåm 1970, thi FIFA (T6ng C/!-c Tuc Cau The Gi6'i) da phåi lam m<)t chiec cup mm thay cho cup Jules Rimet truoc <iåy. Nh3 dieu khac Silvio Gazzaniga gianh du'lc vinh dl! cM ~o chiec cup mm nay trong m<)t cu<)c thi tuy~n ll!a. Teie pMm cua 6ng hoan toan thoat khoi nhiing ki~u dång cua chiec cup truoc <iåy. DO 13 hlnh dång cua 2 v~ th'lin ngh~ thu~t nång trai dåt tren tay, va do cling la hlnh ~g quen thu<)c cua trai banh. ~ båo v~ lap vang 18 carat phil ben ngoai, cac gim cMc bOng da råt it khi trung bay no. Theo do, cup råt it khi du'lc dua ra khoi ngån hang Th1;1y Si ngoai nhiing l'lin tranh giåi. r;;r Cup qutn vqt, Davis: James Dwight da co nhieu

dong gop trong vi~ ph6 bien m6n tennis tren kMp Il;lC d~a Bac My, nhåt la vao cu6i the kY 19 khi m6n th~

142

?

CAMT~ Chting t6i xin cMn nthanh cåm t~: • • •

Chu Thu<,mg TQa, D~i Dåc Chua Khu6ng Vi~t Na Uy, Quy v~ D~i Di~n cac doan th~, Cilng toan th~ thån bang, quyen thu<)c, b~ hiiu xa g'lin Da den tham vieng, chia buon, tham dl! M, via tien dua linh cim cua thån mau, ~c mau, ba n<)i, ba ngo~i chting t6i la:

Ba Quå Pht,l Truang Khai Tung Nhu Danh Låm Thi Phuac Da tit tr'lin ~i ~nh vi~n Ulleval, Oslo - Na Uy vao luc 14.10 gio ngay 29.11.1998 (nhdm ngay 11.10 M~u Dan). HUCmg thQ 78 tu6i den noi an nghi cu6i cilng t~i ~nh vi~n Rikshospitalet, Pilestredet 32 - Oslo. Trong luc tang gia b6i r6i, kh6ng trach nhiing sa dieu sa snåt, kinh xin quy v~ ni~m tinh hy tM cho. Tang gia dong bai • • • • • •

t~:

Ch! dåu, Ba Quå Phl;l Tr110ng T~t, nhii danh Van Cu6i va dc con USA. Thå nam: Tr110ng S~n, V'l va cac con - Na Uy. TM nam: Truong Ty, V'l vav cac con - Na Uy. TM nam: Tr110ng Thu~ Th3nh - Na Uy. TM nU: Tr110ng My Anh, chong va cac con - Na Uy. TM nil: Tr110ng My Yen, chong va cac con - Na Uy. PMp Am Xu.ån RY Mao 1.99

Ngo, Ar, G(Jn5",~d Arbeidersamfunnets plass 1, 1 etg. 0181 Oslo - Norge, Fax: 22112808

Tel: 22 111806 - Mobil: 95285214 (Sau lung Samfunnhus tQI Oslo - gen Saigon cQ) Glo mo cua: Thu hal - Thu sau 11 .00 glo den 18.00 glo Thu bOy 10.00 gla den 18.00 gla

tu

tu

Chuyen bån: ,

~ Video,

CD, cac l~ dia karaoke (Laserdisc, DVD, VCD)

~ Dlly du cac l~ ao qufut thoi trang, ~ h<)i, suan x8m. ~ Mua b8.n cac l~

nu trang va då quY. DAc BI~T:

t-Ib~., byf, 5aa ,bila va.,g frå.,g (fSy fi~.,). ,

~i "'~ va.,g fra.,g, 18 ~

Va 24 ~.

titp Gii f~., fl.,b. l.((0., ,6 ba.,g ",gi vgi gia pbai 'ba.,g. l.((0., Ja", v((i Jo.,g ~ba'b Gt." \

\1ua Jo.,g ~ba'b Gi.

~

MQi chi tiet xin vui long lien IQc: OOng (Hål) hoQc cO Ånh quo c6c s6 di~n thOQi, fax ghi tren hoy quo mobil 56 952 85214

.,-

CÅM T~

PHAN UU Duge tin buon, thån måu etla d~o hfru Minh Pha6e Vo Van Di~u, Chi H(>i Tn1Cmg Chi H(>i PGVNTN Kristiansand la: Cl} Ba Nguy~n Thi Ba Sanh nam Canh Thån. Då tir tran t~ Vi~t Nam lue 11.00 gia ngay 19.11 nam M~u Dan. HaCmg thQ 79 tu6i. Chung t6i th3nh th~t ehia buon eimg gia dinh anh ehi Minh Pha6e VO van Di~u va tang quyen Na Uy eling nha ~ Vi~t Nam. Dong nguy~n eau haang linh C1:l Ba sOm tieu dieu mien Ct,re 4c. ChU Tang Chila Khuong Vi~t. Ban I)ieu Hanh GH.PGVNTN Na Vy. Ban Bien T:)p Phåp Am. Ban Tri St;l8 Chi HQi PGVN ~i Na Vy.

PHÅNUU Nh~ dage tin nh~e ph1:l etla anh D6 D~u, t~i

ca ng1:l

• Cha Thaqng TQa, D~ DUe Chua Khu6ng Vi~t NaUy. • Ban Dieu H3nh Giao H(>i PGVNTN ~ Na Uy. • Ban Tri St,r Chi H(>i PGVNTN Bergen. • GDPT Due Dl:le, Bergen. • H(>i !f6ng Th~p Tt,r Bergen. • Nhom Tin Hfru Tin L3nh VN ~ Bergen. • H(>i Cao Nien VN ~ Bergen. • H(>i Nhån Phong Vi~t-Na Uy ~ Bergen. • H(>i Taang Thån Thang Trg VN ~ Bergen. • Quy C1:l, quy Ba, thån bång quyen thu(>e eimg eae thån hfru Vi~t Nam eling nha Na Uy khåp

om. Da gm. hoa, phuog dieu, tham vieng phån 11U, thåp haang, dQe kinh, gåi tha, di~o tho~, va dang bao cimg lOi eåu oguy~o eho Thån Måu, Ba Ngo~, ba Co ehling t6i la:

Tolvsrød, Tønsberg la:

Cl} Ba Ly Anh

Cl} Ong Tran Van Tuang Sinh nam M~u Thin (10.06.1927) da tbat l(>e ~i Vi~t Nam ngay 27.09 nam M~u Dan. HaCmg thQ 71 tu6i. Th3nh kfnh phån 11U elIng gia dinh anh ehi D6 D~u va tang quyen. Nguy~n eåu haang linh C1:l 6ng sOm sieu thang

mien Ct,re

Da tbat l(>e ogay 30.07.1998 (nhdm ngay 8 tfuing 6 nom Mq.u Dan). Thaqng thQ 95 tu6i. Trong lue tang gia boi roi, co dieu gi sa suåt, kfnh moog quy vi ni~m tinh tha thu. Thay

m~t

tang quyen, ehling t6i dong kfnh cam

ca ng1:l

Tolvsrød, Tønsberg la:

Cl} Ong Tran Van Tuang Sinh nam M~u Thin (10.06.1927) da thåt l(>e t~ Vi~t Nam ngay 27.09 nam M~u Dan. HaCmg thQ 71 tu6i. Th3nh kfnh phån 11U eimg gia dinh anh ehi D6 D~u va tang quyen. Dong nguy~n eåu haang linh C1:l 6ng sOm sieu tMng C,=,e 4c. Cha Tang ChiIa Khu6ng Vi~i:, Na Uy. BTS GHPGVNTN - Na Uy

OSLO

co GI LJ;\? OSLO co GI LJ;\?

C6 Tieng Nuåc TOi - mQt chuong trinh ph6t thonh b6ng Vi~t NgO do nguoi Vi~t thllc hitn.

PHÅNUU Nh~n dage tin nh~e ph1:l etla anh D6 D~u,

t~:

Tran van Nho, Tran Van Due va Vaang Chåu ..

L~e.

Gia I)lnh Tran Hoa - Mjondalen, Na Vy

t~

Gia dinh ehling t6i ehån th3nh cåm ~:

Tieng Nuåc TOi doy nhOng tin tuc n6ng bOng tu Vi~t Nom va the giåi cung nhOng beli binh lu(jn sau slIc ve hitn tinh quOc nQi, quOc ngOQi. Tieng Nuåc TOi la mQt chuong trinh dQc bi~t danh cho giåi tre va nguoi Vi~t tho huong. Xin mai quy dong huong d6n nghe vao m6i t<Si thu ba tu 19.45 gio den 20.30 gio trån bOng tan FM. 101.1 Muon tim hi~u, d6ng g6p y kien, xin lien IQc: Tellus Radio (Vietnamesisk Program) Postboks 244 Sentrum, 0103 Oslo

Park Alleen 2 - 4 (Jens Evensen bygget) 2000 Lillestrøm W 6381 3347 I 6381 9778 ThU hai - Thu nåm: 12.00 - 23.00 gio Thu sau - Thu båy: 14.00 - 24.00 gio Chu nh(Jt tu 12.00 gio den 23.00 giO

Ouj khcic:h c:6 the thøOng thuc: ~ m6rv tM1,t vov hucJ-ru;r v~ d40 ~!

nhCv hiMv;r ty~ nltat v~ v~ nU vov 250 chO- nøOv

~m~t'~cUOV, Likfv~ ~~ ~tovc6- ~ nau,t'~t~tui$ficVtvm 50 ~

D~c bi~t CO nrueu mon an moi l~, ngon, 'rA N\ED HJEN\ SERVICE - 'rAKE A'NAY SERVICE Ring oss gjerne. Kan hentes etter ca. 15 min. Rabatt ved ta med hjem service

re

KINESISK OG NORSK MAT

Solheimsgt. 1, 2000 Lillestrøm Tel: 63 81 89 87 - Fax: 63 81 36 40 trUGe day la KIM (tidligere KIM) ....

1

?

glO Old elta:

thic hai den thic nam ~a chu nh~\t lit 12.00 gio den 23.00 gio thic såu va thic ba~ lit 12.00 gio den 02.00 gio

chu~en nh~n li~c

cti3i, lien hoan, sinh

nh~l,

• •

(åc m6n an dung khaa vi fl 06ng - trinh bay dCl' måt Hucmg vi taytl vOl do dGa W, ICio lay", deim trach

Dia diem lich sq - r9ng rCii (ZOO cho ngOi)

• •

(ho d9a xv thocii mai Karaokv cho nhiing btn ua thich .....,

A

/,....,

\

...

I'V

DAC . BIET . CO VU TRUONG DEP . - TRANG NHA mQi lien I~c xin vui lang gQi Tim (mobil: 906 93 833) 1

A

..

...

CHU NHAN KINH M()I

Cua 1>'0 HOu I>~c Trach Cu ST thuQc Giao HQi PGVNTN Na Uy Nam Mo Dån S11 Thich Ca Mau Ni Ph~t Kinh gåi Quy d<>ng huong, quy d{lo hfru va P~t tit xa glo.

Ky Mao 1999 trong cånh tuyet bang gia ll.lflh tren xu ngUm, dånh dåu nam tM 24 tha huong lun l{lc, k~ tU thång tu den niim 1975.

Tbam thoat, m9t mila xuån ly huong niia l{li den vm chling ta. The la chling ta don Tet

Tet la m9t ~p ~c cua ngUm Vi~t låu dm, cho nen nhicng cåu ca dao nhu "Du ai buon Mn O' dau, nhu ba ngay rU nhau trO' ve". Nhung d6i vm mua xuån å rull ngo{li thi råt ll.lflh nh{lt, neu khong mu6n n6i la vo V!, ngum dån bån xu co måy ai d~ y den phong t~c ~p quan cua chling ta - nhicng ke an nha å ~u. Cu6i cilng ngUm Vi~t lun vong, ai co long tuång nho den que huong, ciing åm thlUn don m9t cai xuån mien cuang trong hicng ha.

Ter

Thzta quy ~o hiiu. Chling ta dang buoc vao m9t niim mm, niim Ky Mao, nhung hån ngUm Vi~t chling ta, muon ngUm nhu m9t deu mang I$lg nhicng un tu phfen mU9n trong kiep s6ng tha huong nay, m9t kiep s6ng tuong d6i 6n d!nh ve v~t chåt, song khong th~ bu dap va xoa <iju duge n6i long xa xu. Buoc vao niim mm, chling ta hay hUoog ve dåt nUoc thån yeu ma å d6 con biet bao nhieu d<>ng bao cua chling ta dang kh6 åi trong sl! kem kC?P cua che d9 phi nhån, dang v~t 19n vm cul}c s6ng hi~n t{li, d~ kiem tUng chen com manh ao, va ubåt la å do con biet bao t6 cMc, dom th~ ton giao dang ngay dem dåu tranh cMng l{li b{lo quyen hlu nuoi uoc v9ng cho m9t ngay tuoi sang. Chling ta la nhicng ngUm th~t may man dang dU<;lc s6ng trong ml}t dåt nUoc th!nh vu<;IDg, co th~t sl! t1! do v~ quyen lam ngUm, thi hon ai het, chling ta phåi Ythuc trach nhi~m va Mn p~ cua minh, phåi gånh vac, dong g6p, h6 tr<;l cho cac doan th~, t6 cMc dang tranh dåu gianh t1! do, dån chu ~t sl! cho que huong d~ r<>i tU do chling ta phåi nen lam ml}t cai gi d~ cuu vOl dån tl}c, d<>ng bao va d{lo phap dang låm nguy. Chling ta khong th~ m~c nhien ng<>i im l~g, on l{li qua khu d~ slu MO hay mo ml}ng tuong lai d~ bam viu, hy v9ng ma quen di thl!c t{li quan tr9ng nay. V~y chling ta phåi hang hai len, khong co vi~c lam nao ma khong g~p trå ng{li kho khan, chinh gian lao kh6 cl!c mm la lo dao t{lo cac b~c thånh nhån. Nen dem tinh thlo van bOa dån tl}c Vi~t, nen dem giao ly Tit Bi Diing Miinh cua d{lo P~t cilng chan bOa vao cul}c s6.ng mm, d~ dy dl!ng cho minh, con chau ve sau va dm dU<;lc mai t6t dC?P va lu6n xUng danh Con R<>ng Chau Tien, la ngUm con P~t dling nghla. Mitng Xuån mm, chling ta cling don mitng nhicng thanh quå t6t dC?P cua Giao Hl}i qua cac c6ng tac P~t sl! hoang phap l<;li sanh cling nhu vi~c kien thiet t{lo dl!ng ng6i Båo Tl! Khu6ng Vi~t ml}t ngay ml}t them hom hao t6t dC?p. Nhicng thanh quå nay Giao Hl}i se kh6ng d{lt dU<;lC neu kh6ng co sl! tr<;l duyen bang trl!c tiep hay gian tiep tit v~t chåt lån tinh thlo cua quy d{lo hfru xa cling nhu glo. Tit nhiing thanh quå do, chling ta nguy~n se phåt huy hon nira d~ dem l{li nhieu l<;li l{lc cho D{lO va Dm hlu xUng dång la ngUm P~t tit noi rieng va la ngUm may man å Mt nUoc t1! do noi chung, dum sl! huoog dån Ctla Chu Tang va Giao Hl}i. Mitng Xuån mm chling ta khong nen quen Giao Hl}i cling nhu Chua dang buoc vao ml}t nam mm vm nhieu c6ng tac P~t sl! tr9ng d{li. Truoc het la vi~c t6 cMc khoa tu h9c P~t Phap Åu Chåu kY 11, vm sl! tham dl!, dong du eua P~t tit tU cac noi vao tulo cu6i thång 7 duong l!ch. Va ke sau do la D{li Le L{lC Thanh ng6i Båo Tl! Khu6ng Vi~t. Cac cong tac nay ~t la to lOn, tr9ng d{li va muc dl} thanh tl!U se tUy thul}c vao sl! nhi~t tårn Ung hl} cua tåt cå quy V! P~t tit t{li Na Uy Ctla chling ta. Nhån <ijp dlu xuån Ky Mao - 1999, chling toi thay m~t hang cU si, trån tr9ng kinh gåi den quy d{lo hfru, va Ph~t tit xa glo cilng bi'tu quyen 1m clu chUc an lanh, may man va nguy~n elu Hong An Chu P~t, Chu B() Tat thuy tit gia hl} quy V! huång m9t mua Xuån vui tuoi, hl.lflh phUc va m9t niim mm nhieu Vl.lD sl! thang duyen, cat tucrng nhu y.

Nay kfuh Tm. Giao Hl}i PGVNTN Na Uy D~c Trach CU Si Quång Thi~n Khun Van Nbi

return adresse PHÅP AM MAGAZINE Postboks 224 N-3051 Mjøndalen, Norway

B

~~'

.._ ... :1'~,...

6>1',

~ ,-~

-'

~

...::-

4:

;.

; ~ J

4&.

,

~"

"'~

-

AI

~.

Jti'r.

PHÅPÅM T~p

Chi Phi)t Giao, Van Hoa Va Dån T()c

Det Vietnamesiske Buddhistiske TIdsskrift i Norge utgitt av Det Vietnamesiske Buddhistsamfunnet i Norge Ansvarlig redaktør: Thli(Jng TQa Thich Tri Minh Redaksjonssekretær: Quång KIwi Trim Hoa

P.Box 224. 3051 Mjøndalen, Norway Tlf: 32 875207 - Fax: 32 875873


Phap Am 1999.1- Xuan Ky Mao