Issuu on Google+

Revista Obelisk 1


Obelisk 132 Organ i Shtëpisë Botuese”ADA” E përdyjavshme letraro-artistike Viti IV-të i botimit Adresa Rruga Mine Peza Pallati Kolombo 2 Tirane tel: +355 450 5312 e-mail: revistaobelisk.com www.obelisku.blogspot.com www.revistaobelisk.webs.com Revistën “Obelisk” mund ta gjeni në të gjitha pikat e shitjes së gazetave dhe në libriaritë kryesore në Shqipëri (me çmim 100 lekë), në Kosovë (me çmim 1 euro), e në Greqi (me çmim 1 euro). “Obelisk” mund ta lexoni edhe në internet në adresën www.revistaobelisk.webs.com (në ndërtim) dhe www.obelisku.blogspot.com Abonimet Europë: 1 vit-45 euro+pp, Amerikë: 70 usd+pp. (Për më shumë vizito: www.revistaobelisk.webs.com, www.obelisku.blogspot.com ose shkruaj e -mail në: abonimeobelisk@yahoo.com Për çdo vërejtje, sugjerim apo bashkëpunim kontaktoni në e-mail: revistaobelisk@yahoo.com

Nr. llog. Tirana Bank Lekë: 0145-260249-001 IBAN: AL31206111760000145309619100 Shtypet në shtypshkronjën e Shtëpisë Botuese “ADA” Tiranë 2011 Tirazhi : 500 copë

KY NUMËR U PËRGATIT NGA: ILIRIANA SULKUQI

KOLEC TRABOINI ROLAND LUSHI Ky numër u sponsorizua nga Poetja Iliariana Sulkuqi

A DONI TE BOTONI LIBRIN TUAJ? SHTËPIA BOTUESE “ADA” OFRON: Botimet e librave me tarifat më të ulta ndër botuesit e kryeqytetit. Ballafaqohuni me çmimet reale të botimeve të shtëpive të tjera botuese dhe të jeni të sigurtë se tek “ADA” do të fitoni. Konkurencë dhe sfidë njëkohsisht. Ne përkujdesemi në popullarizimin e librit tuaj. Botimi i ciklit prezantues apo pjesë nga proza, bashkë me frontespicin e librin në faqet e revistës “Obelisk” për të gjitha librat e botuar tek ne. Mbi të gjitha kualitet i lartë dhe çmime të arsyeshme. Ju mund ti dërgoni librat tuaj në linjë elektronike via-Internet dhe ti paguani lehtësisht nëpermjet llogarisë sonë bankare. Çdo veprim financiar zyrtarisht i garantuar. Shtëpia botuese ADA që nxjerr revisten është e gatshme të botojë librin tuaj me një çmim të arsyeshëm dhe konkurues, madje mund të themi me të ulta se shtëpitë e tjera botuese. Kualiteti është i lartë dhe i garantuar, kopertinat me ngjyra dhe të plastifikuara. Për informacione me te hollësishme për botime: Editor On-line: traboini@yahoo.com telefononi: 068 22 19 016 069 32 05 343 Për çdo veprim botues në ADA: Nr.llog. PRO CREDIT BANK Lekë: 12-106640-00-01 IBAN: AL35209111220000121066400001 Euro: 08-106641-00-02 IBAN: AL68209110810000081066410002 ADA Shtëpi Botuese, Tiranë, Albania

Revista Obelisk 2


Kalon tri herë oqeanin Gjysmë shekulli fshehur në sëndukët e familjes Pani Nga KOLEC TRABOINI

M

iku im Sotir Pani nga Dardha që tash jeton në Boston, bir e nip i patriotëve të mëdhenj Vasil e Josif Pani, më tregoi disa gazeta të vjetra „Dielli“ si dhe disa botime doracake të gjyshit të tij. Në mes tyre ai

Ndërsa fotografia tjetër ishe një befasi për mua. Kisha parë foto të Konicës, ndër të cilat edhe një me veshje kombëtare, por kjo ishte ndryshe. Bërë në një studio të Vashingtonit ajo kishte poshtë saj edhe shënimin

ruante si relike tepër të çmuara dy fotografi të Faik Konicës. Në njërën nga ato ishte gjyshi i tij Josif Pani me shqiptarin e madh Konica dalë në Boston.

origjinal të Faik Konicës. Por edhe historia e këtyre fotografive është tepër impresionante. Revista Obelisk 3

Ishin të ruajtura me kujdes nëpër vite prej hallës së Sotirit, Fana Raci. Në njërën prej fotove të shumta ishte gjyshi i tij Josif Pani me Faik Konicën në vitin 1910, i pari ishte kryetar i shoqërisë “Besa-Besë” ndërsa i dyti editor i gazetës “Dielli”. Në fotografinë tjetër të vitit 1920 kishin dalë pranë e pranë baba e bir, Josif e Vasil Pani në Boston. Por kishte edhe materiale të tjera të ruajtura në sëndukun e vjetër të familjes. Veç gazetës “Dielli” ishin ruajtur dhe revistat e gjyshit Josif, i cili tërë jetën e kaloi me letra dhe e vetmja pasuri që u la trashëgimtarëve qenë shkrimet dhe emri i tij si atdhetar i kulluar. Për këtë, kur Hilë Mosi, asokohe prefekt i Korçës, vinte në Dardhë, të parin njeri që takonte ishte Josif Vijon faqe 4


Vijon nga faqe 3

Fotografia e Faik Konicës

Pani, kthyer nga mërgimi në vitin 1922. Madje pushimet verore Hilë Mosi i bënte familjarisht në shtëpinë e Josifit në Dardhë. Hilë Mosi i pati ndihmuar të bëhej rruga automobilistike Korçë –Dardhë. Sotir Pani ruan dy fotografi të asaj kohe; njëra tregon drekën e festës, ku Hilë Mosi ndodhej pranë Josif Panit, e një fotografi tjetër e Hilë Mosit në zyrë, kur ishte emëruar ministër i arsimit, me shënimin “Mikut tim z. Josif Pani, për kujtim. Hilë Mosi, Tiranë 9 qershor 1931”. Në vitin 1925 babai i mikut tim Sotir, Vasil Pani ishte zgjedhur sekretar i Federatës Panshqiptare “Vatra”, ndërsa nga viti 1929 në kuvendin e 18të u zgjodh kryetar i Federatës, detyrë që e kreu për 12 vjet. Në ato vite restoranti i tij ishte kthyer në një qendër ku mblidheshin shqiptarët. Ai ishte mik me Faik Konicën e Fan Nolin. Në fotografitë e kohës Vasil Pani ndodhet në krah të Faik Konicës, ndërsa në fundin e një fotografie të Faikut, shkruhet ky autograf: “Mikut të dashur z.Vasil Pani. Për kujtim Faik Konitza. Në Vashington më 16 Maj 1937”. Kjo fotografi qëndron pranë një telegrami ngushëllimi që Vasil Pani kish marrë me 22 maj 1934 nga Faik Konica, kur u hap lajmi i hidhur i vdekjes së Josif Panit në Dardhë të Korçës. “Mësova me hidhërim të madh vdekjen e atit tuaj të dashur Josif Pani. “Ish një shqiptar me karakter të shëndoshë, një nacionalist me ndjenja të

kthjellta, një bashkëpunëtor i imi i vjetër dhe një mik i patundur”. Vlerësimi i lartë i atdhetarit të madh Faik Konica ishte vërtet i meritueshëm. Josif Pani, gjyshi i Sotirit, ka qenë ndër mërgimtarët e parë dhe ndër të parët veprimtarë e themelues të shoqërive shqiptare në mërgim. Kryetar i shoqatës “Besa-Besë” që në vitin 1906. Bashkë me Sotir Pecin kanë qenë krijuesit e parë të shtypit shqiptar në Amerikë. Ka shkruar në gazetën “Kombi” e më pas ka krijuar gazetat e veta si botues e editor; “Sazani” e “Drejtësia”, si dhe revistën “Adriatiku dhe lufta europiane”. Si gazetar e politikan Josif Pani, njihet si propoganduesi i parë i ideve të socialdemokracisë ndër shqiptarë dhe përhapës i zjarrtë i mendimit se përparimi i kombit vjen nga arsimimi i popullit. At Fan Noli në vitin 1948 do të shprehej: “ Vasil Pani ka qenë tërë jetën nga të parët në fushën patriotike. Patriotizmin, Vasili e trashëgoj nga i ati, i ndjeri Josif Pani. Këtë trashëgim Vasili e vazhdoi deri sa dha shpirt.”. Familja e Vasil Panit ndodhej në Dardhe. Kishte lënë dy fëmijë të vegjël, Sotirin e Dhoksinë. Dikush u kujdes që gjërat vetjake të të ndjerit Vasil Pani t`i sillte në Shqipëri. U ruajtën në vite në një sënduk të vjetër të motrës së Vasil Panit, Fana Raci. * * * Vite të shkuara, kur hallë Fana nuk jetonte më e Sotir Revista Obelisk 4

Pani po gatitej të merrte udhën matanë oqeanit, ashtu siç e kishim marrë një shekull më parë gjyshi Josif e më pas babai i Sotirit, Vasil Josif Pani, bashkfshatarët e tij nga Dardha, shokët e miqtë u mblodhën ta përcillnin dhe dikush i lëshoi një zë: “Pse po na lë e po ikën, o Sotir Pani”. E Sotiri me të qeshur por edhe i menduar u tha: “Po iki se kam mall, dua të shoh varrin e babait që për herë të fundit e kam parë kur isha 4 vjeç.” E shokët e miqtë e kuptuan se çfarë ziente në shpirtin e dardharit të tyre Sotir Pani. Nuk ishte një ikje si të gjitha ikjet e tjera pas të cilave marrosej njerëzia e përvëluar nga skamja. Ishte tjetër, shumë më e fuqishme se sa dëshira për një jetë më të mirë. Ishte pjesa e jetës së tij e munguar që prej viteve të hershme të fëmijërisë. E kështu, kur Sotir Pani mori udhën e përtej oqeanit, fotografitë e Faik Konicës, si relike të çmuara familiare, u gjendën sërish në Boston. Kur përgatita librin tim me esè “Bukuri shkodrane” ku ndodhej dhe shkrimi “Një muze atje në Dardhë”, miku im në Boston Sotir Pani më dha të drejtën të botoj në atë libër dy fotot e rralla e të panjohura më parë të Faik Konicës. Pas gjysëm shekulli ndalimi dhe si e kaluan oqeanin tre herë, fotografitë e Konicës më së fundi botoheshin për herë të parë për publikun shqiptar.


DJALI ME NUSEN, BABAI ME VJEHRRËN Naum PRIFTI Qerim Lumani nga Çermenika, pasi martoi djalin e vetëm me një vajzë jetime nga Bërzeshta, i shpeshtoi vizitat te krushka, sepse e shkreta qe vejane dhe pa njeri në shtëpi. Krushkut i vinte keq për të, prandaj shkonte here pas herë me qëllim t’i bënte pak shoqëri. Dhe krushka bënte çmos ta kënaqte vjehrrin e vajzës, ashtu siç ia donte nderi i shtëpisë dhe traditat. E quante për detyrë t’ia shpërblente sadopak mundimin që ecte pesë-gjashtë orë në këmbë për të vajtur aty. Qe fat i madh për vajzën e saj të kishte një vjehërr aq të dashur, që nuk përtonte të vinte te nëna e saj dy herë në javë vetëm e vetëm t’i bënte shoqëri që të mos mërzitej. Krushk aq të dashur s’kishte patur asnjë familje në atë fshat. Ndaj Xhevahirja, kështu e quanin nënën e nuses, nuk ia ndante as mezet, as gotën e rakisë. Qerimi hante e pinte duke lavdëruar duart e krushkës dhe nikoqirllëkun e saj. Thoshte se s’kishte asnjë dyshim se edhe vajza asaj do t’i ngjante, sipas proverbit popullor, “cohës shikoji anën, vajzës nanën.” Dhe pas këtyre fjalëve i hidhte vështrime ledhatuese Xheva-

hires si mirënjohje për vajzën që kishte rritur, të cilën tani e kishte nusen e djalit. Krushka i lironte krushkut krevatin e saj, në odën e mirë, kurse vetë kumbisej te vatra pranë zjarrit. Ndihej e kënaqur për sakrificën e vogël që bënte për krushkun, babain e dhëndrit, madje as nuk e quante për gjë të madhe. Një mbrëmje dimri, Qerimi pasi kishte pirë një faqore me raki dhe e kishte ngjeshur barkun me turshi e dendur paq me meze, nisi të fërkonte duart duke u ankuar se bënte shumë ftohtë, prandaj atë natë do të flinte në vatër pranë zjarrit. “Mirë, i tha krushka, ku të duash, po të pëlqen këtu, rri këtu, se shkoj unë në dhomën tjetër.” Kjo deklaratë nuk e gëzoi aspak Qerimin që kishte stisur plane ta vazhdonte gostinë me një lloj mishi tjetër. Ndërsa po mendohej si ta vërtiste bisedën që ta mbante dhe krushkën aty, Xhevahires, për fat i erdhi gjyç që ajo të flinte në krevat dhe krushku në shesh, prandaj u tregua e gatshme t’ia sillte krevatin aty. Qerimi menjëherë ndërhyri: “Jo, jo, lëre krevatin atje ku është dhe as ti s’ke Revista Obelisk 5

pse shkon në dhomën tjetër. Ja flemë të dy këtu pranë e pranë. Ohoho!” Xhevahirja besoi se Qerimi bënte shaka, prandaj i kujtoi se tani nuk ishin më të rinj dhe se ato lodra nuk u kishin hije. Qerimi, si pusht me përvojë të gjatë në joshjen e femrave, i kujtoi se supa e pulave është më e shijshme se e zogave. Krushka qeshi. Qerimi e siguroi se nuk qe aspak lodër, se ai prej kohësh kishte menduar seriozisht ta forconin krushqinë edhe me një lidhje tjetër seriale, sikurse qe zakon në Çermenikë. Xhevahirja hapi sytë se s’kishte fëmijë për të martuar, edhe krushku po ashtu. Qerimi vazhdoi të shtjellonte mendimin e tij, se siç martuan fëmijët, tani mund të martoheshin edhe ata të dy. Krushka me të dëgjuar fjalën martesë, nisi të çirrte faqet nga turpi, kurse Qerimi u ngrit nga qoshja, ia kapi duart krushkës duke i thënë se faqet e saj qenë si petëla trëndafili, se mish më të butë s’i kishte prekur në jetën e tij, prandaj qe mëkatë t’i gërvishtëte me thonj dhe puth e bot duart e saj. A nuk qe më mirë të martohej ajo me të, se sa Qerimi të fuste


Djali me nusen, babai me vjehrrën brenda një grua tjetër? Kush ka patur të mira nga njerkat? Ndërsa po ta kishte nënën bashkëshorten e vjehrrit, ajo do ishte nusja më fatmadhe në botë. Ndërkohë edhe djali i tij do ta kishte edhe vjehërr edhe nënë dhe kësisoj të dy palët do të qenë si veshka në mes të dhjamit dhe dërdëdër deri sa ia bëri mëndjen veri. Pastaj ia kaloi dorën për beli, u hepua pak mbi të dhe e shtriu në jatak pranë zjarrit. Xhevahirja provoi atë natë disa kënaqësi rinore të harruara me kohë dhe e joshur nga ideja tërheqëse të jetonte sërish nën një kulm me vajzën, vendosi t’i jepte fund vejanisë duke u martuar me Qerimin, vjehrrin e vajzës, ndryshe babai i dhëndërit. Pse të jetonin të veçuar në dy fsharea e në dy shtëpi, kur mund të rrinin bashkë? Si njeri praktik Qerimi e këshilloi të shiste shtëpinë, bagëtinë dhe çdo gjë që mund të shitej, për t’i liruar duart nga gajletë e pronës dhe natyrisht për ta kaluar sa më mirë muajin e mjaltit. Të dy çiftet qenë të lumtur, aq sa ua kishte zili fshati; djali me nusen gushë për gushë në odën, babai me t’ëmën e saj poshtë në katin e parë. Njëri çift këndonte, tjetri mbante iso, se tani djali i Qerimit, mamanë e gruas nuk e kishte vetëm vjehërr, por edhe nusen e babait, gjysmë nënë; Qerimi nga ana e tij, të renë nuk e kishte vetëm nusen e djalit, por edhe vajzën e gruas, ose të gjetur, si thonë ndryshe, kurse e reja

e tij e kishte Qerimin burrin e mamasë, dhëndër të shtëpisë dhe vjehrrin e saj. Lesh arapi! Muaji i mjaltit i çiftit të moshuar vazhdoi gjatë, gati një vit, aq sa mbajtën paratë që u siguruan nga shitja e shtëpisë dhe bagëtisë së Xhevahires, që ajo i solli me vete. Sapo u mbaruan të hollat, krisi sherri e poterja se Qerimi kërkonte vazhdimisht para për meze e raki, kurse ajo ia kthente: “Shko or dembel dembeli dhe puno si burrat e tjerë, në daç në pyjore, në daç në kooperativë.” “Si moj, si? Dashke të më nxjerrësh edhe nga shtëpia? Obobo i ziu unë, ç’grua që paskam marrë!” Ulururinte Qerimi i prekur në dinjitetin mashkullor, se ishte nga ajo kategori që nuk pëlqente asnjë farë pune, madje edhe fjala “punë” i cingriste nervat. Pastaj si e pa që ajo nuk bindej të largohej nga shtëpia me të mirë e urtë e butë, pa zhurmë e pa potere, u detyrua të përdorte argumente të tjera, si grushtet e shkelmat, dhe përfundimisht e nxori jashtë ashefit dhe shtëpisë. S’mund të duronte në shtëpi një grua pa një dyshkë në xhep. Krushka me lot në sy, shkoi trokiti te e motra e saj në një fshat andej nga Bërzeshta, e penduar për aventurën dashurore në pleqëri dhe ca më shumë që ishte mashtruar nga krushku hairsëz dhe dembel. E keqja qe se pas ndarjes iu pre dhe rruga për të vajtur te vajza. As Qerimit s’i eci kali në urë, siç e kishte planifikuar. Revista Obelisk 6

Argumentet e tij për divorc, nuk iu dukën të arsyeshme as djalit të tij, as nuses së djalit. Pas ndarjes situta ndryshoi, nusja e djalit pushoi se qeni vajzë e gjetur dhe ajo s’donte ta shihte me sy ish-dhëndrin plangprishës që e gënjeu nënën e saj, sa i hëngri paratë, pastaj e flaku nga shtëpia si rrogoz të vjetër. Doemos edhe djali nuk ia fali babait ndarjen e vjehrrës që ai e kishte dy herë nënë, njëherë nga nusja e njëherë nga vetja. Ai thoshte posht e lart për të atin e tij, se ai zuzari plak e mashtroi krushkën dhe u martua me të sa t’i përlante paratë. Urat mes babait nga njëra anë dhe djalit e së resë nga ana tjetër u këputën plotësisht aq sa nuk këmbenin asnjë fjalë. Çifti një natë i vuri drynin portës duke e lënë Qerimin jashtë të sodiste yjet e qiellit. Kur porta nuk u hap as pas trokitjeve e lutjeve të hynte brenda sa të merrte rrobat e fjetjes, Qerimi pa jatakun t’i fluturonte nga dritarja me fjalët e të birit, “Merre dhe zhduku!” Qerimi u detyrua të futej në haurin e lopës dhe ta shtronte jatakun pranë saj. Ndërkohë që ndodheshim në fshatin ku ndodhi kjo ngjarje, Qerimin nuk mundëm ta takonim, sepse kishte shkuar në Prrenjas për një krushqi të re. Disa nga moshatarët e tij që e njihnin mirë, thoshin se k��saj here Qerimi e kishte syrin të kthehej qytetar duke hyrë kollovar te vejusha e Prrenjasit.


qytetin nordik kishin nisur netët e verës dhe terri trashej vonë, pak para mesnatës me një zbardhëllimë që ngurronte të zhbëhej mbi atë hapësirë të rrafshtë që përbënte qytetin. I pari që humbte ndriçimin ishte deti që zbehte kufirin e bëhej njësh me qiellin e madh e të paanë. Atëhere zinin e binin në sy dritat, faret e largët si cikolpë të mëdhenj, anijet llamburitëse, godinat e larta dhe i gjithë ndriçimi i shesheve e rrugëve ku vërshonte lumi i fenerëve të makinave. Eva e shihte këtë tani që aty ku ishte, pa patur nevojë t’i qasej dritares. Ajo e kishte vështirë të mësohej me muzgun e këtushëm. Atje ku rronte ajo, dita shndrrohej në natë pa u ndjerë fare. Muzgjet

qenë të shkurtra si shirat në verë dhe tek i kujtonte tani ajo mendoi se sa më e bukur dhe më e kuptimtë ishte këtu ky kalim nga dita në natë apo anasjelltas. Kishin tre ditë që kishin ardhur, me të shoqin dhe djalin pesë vjeçar, të cilin shpesh ajo e mendonte si gëzmin e saj më të madh dhe arsyen më të qenësishme pse rronte. Mos e tepro, i thoshte Beti, një shoqe e ngushtë, kur thoshte kështu. Ti ke kaq shumë gjëra e arsye për të rrojtur në këtë botë sa që nuk i ka kush. Por ajo nuk donte t’ja hynte këtij arsyetimi dhe i bënte bisht pa e kuptuar as vetë se pse. Hoteli ku kishin zenë vend ishte pothuajse në qendër të qytetit. Por kjo apo të tjera gjëra

ADAM nuk i bënin më përshtypje asaj, qoftë luksi apo komforti. Kishte kohë që Viktori e merrte me vete në udhëtimet e tij të biznesit në Evropë e gjithë botën. Pse e bënte vallë këtë? Nuk ndahej dot prej saj apo druante ta linte vetëm nga frika se mos nuk e gjente më? Ajo buzëqeshi hidhur dhe pa veten e saj tej në pasqyrë si të shihte një të njohur të largët. Nxorri këmbët që nën batanijen e pellushtë dhe i lëshoi ato mbi qilimin e trashë. Libri që lexonte, ju rrëzua mënjanë dhe ajo pa fytyrën e autores, aq në modë ato kohë, ta vështronte si me qortim që nga pozicioni i saj kokëposhtë. Edhe pse jetonin ende në qytetin e saj të lindjes, Evës i qenë bërë si të shtëpisë tani shumë nga metropolet e botës. “Mos kurse asgjë lepurushi im”, i përshpëriste paprerë Viktori, duke i ledhatuar me buzë bulëzën e veshit. “Të gjitha janë për ty.” Dhe ajo e ndjente se ai ishte i sinqertë në ato fjalë. Se ç’mund t’i jepte tjetër ai? Edhe pse njeri i mirë dhe i mbarë, ajo nuk kishte arritur dot kurrë ta mendonte atë si të bërë njësh me veten. Ai ishte si një dhomë tjetër ngjitur me dhomën e saj në një shtëpi; kur dilje nga vetja duhej të hapje një derë për të hyrë tek ai. Me të qe

Betim MUÇO

martuar pas një ngurrimi të gjatë kur e shihte rininë tashmë si një gjelbërim vjeshte dhe dashurinë si një truk të rëndomtë që edhe pse e di që është e tillë, i shkon pas me një shpresë naive si një i verbër i hutuar. Të njëjtën gjë i kishte përshpëritur edhe mbrëmnë ai, përpara se ajo të kthehej ndaj tij ashtu bujare dhe e palodhur në lojën e përherëshme të seksit. E dinte që sonte ai kishte një takim të rëndësishëm. E lodhte pritja dhe nuk donte ta shpinte mendjen në ndjesinë që dikë priste. Celulari mbi komo s’bëhej i gjallë. U ngrit ndënjur dhe që nga dera e hapur, vështroi djalin që luante me makina në holl. Ashtu ulur në bisht, ai shfrynte me buzkat e bukura e bënte zhurmën e motorit. Pastaj përshpëriste si me vete gjëra që ajo nuk arrinte t’i dëgjonte nga televizori që zhurmonte aty mënjanë. “Ej Toni,” tha dhe u ngrit në këmbë. “Pse nuk dalim ne dhe e takojmë babin kur të vijë?” Djali u hodh përpjetë nga gëzimi. “Ok, hajde dalim,” tha ajo dhe flaku librin e bëri për nga banja. U vesh me të shpe-

Revista Obelisk 7

Vijon faqe 8


Vijon nga faqe 7

ADAM

jtë dhe e la veten të tërhiqej nga dora e të birit nëpër koridorin e katit deri tek ashensori. Ku të shkonin? Ato dy ditë kishte parë të gjithë muzetë dhe kishat e qendrës së qytetit dhe kishte blerë gjëra të kota në të gjitha dyqanet luksoze. Toni e tërhoqi poshtë në rrugë, drejt një sheshi ku ndjehej muzikë. Te dyert e restauranteve ndanë rrugës, memezherët me pecetat e bardha në krah, të ftonin me buzëqeshje e lajka. Një aromë e mirë ushqimi endej si pa u ndjerë. Nuk kishte më pulëbardha tashmë, si ditën, të endeshin anembanë me britmat e tyre llafazane duke kërkuar pa droje ushqim. Njerëzit lëviznin të zhurmshëm në të dy anët e rrugës së kalldrëmtë ku makinave u ndalohej kalimi. Evës i pëlqente shumë kjo gjë. “Është respekt për njerëzit,” i thoshte ajo Viktorit kur shihte rrugë të tilla qytetve ku shkonin. “Oh, e ç’dobi ka kjo?” ja kthente ai ashtu me të qeshur e i gatshëm t’i hapte rrugë sapo të vinte re shenjën e parë të zemërimit në sytë e saj. “Po të kesh një takim pune diku këtu, duhet ta lësh makinën që tutje e të ecësh këmbë...” “ Viktor!” e shihte qortueshëm Eva. “A nuk ka asnjë kuptim tjetër jeta veç biznesit për ty?” “Ka, thoshte ai, je ti.” Dhe qeshte

si fëmijë. Ishte ajo qeshje që e kishte bindur të bëhej e tija. Në vendin e tyre ai ishte tashmë nga njerëzit më të pasur, me një pasuri që rritej e shtohej çdo ditë si me magji. Po për këtë, ndodhte që ajo e shihte rrallë gjatë ditës dhe ndoshta ky ishte thjeshtë shkaku që ai ngulte këmbë ta merrte me vete kur udhëtonte jashtë për punë. “Ma, ma,” po e tërhiqte Toni drejt një kioske akulloresh. “Ke ngrënë dy sot, “ i tha ajo duke i tundur gishtin përpara hundës. “E tleta, e vëlteta, kështu thua ti ma,” u përkëdhel fëmija dhe ajo ndjeu gëzimin t’i ngjitej si valë nëpër gjoks. Mori dy akullore, të madhen për të e të voglën për vete dhe ecën të dy ashtu të shpenguar me harenë e të voglit që nuk përmbahej e kërkonte vëmendje. Vështrimi i saj zbriti pa u ndjerë nga mbrëmja e bota përqark, te akullorja që mbante pranë buzëve. Pse vijnë kujtimet edhe kur s’i duam? kishte pyetur ajo dikur profesorin e saj të psikologjisë. Se janë kujtime, kishte thënë burri i vjetër , duke fshirë syzet e duke e parë me kërshëri. Ato nuk i zotërojmë ne. Shpesh herë jemi ne që zotërohemi nga to. Dhe kur është kështu, njeriut nuk i bëhet mirë. Eva buzëqeshi me vete. Gjallë është ai vallë? tha. Kishte dëgjuar se pas ndryshimeve, ai kishte mbetur pa punë por nuk dinte gjë më. Mëndja ju kthye prapë te akullorja, po jo tek ajo që

Revista Obelisk 8

Vijon faqe 14


Poeti më i madh i botës

Letërsi e huaj

Robert ZEND

Granduloyf

kishte ardhur në Obobistan prej një vendi të panjohur të quajtur Uangia. Në vendlindjen e tij rreth katërqind mijë njerëz flisnin endè gjuhën Uangeze. Granduloyf jetonte prej disa dekadash në Obobistan dhe, ndonëse bëri gjithëçka për të mësuar gjuhën Obobi, e kishte të pamundur të fliste. E tëra kjo dukej se vinte ngaqë në gjuhën Uangeze përdoreshin vetëm foljet, teksa në Obobi përdoreshin vetëm emrat. Deri edhe njësitë e masave ishin të ndryshme: Çdo njësi obob duhej kuptuar si pjesë e njësisë matëse uangeze. Për më tepër, as që ekzistonin ngjyrat obob në gjuhën Uangeze, banorët e atjeshëm nuk përdornin koresponduese për karakterin human, kishin laryshinë e mënyrave të foljes, por Obobët nuk mund të pranonin ndryshimet në individualitetet përkatës. E mendonin veten si tulla metalike të padepërtueshme. Mbas tridhjetë vjetësh në Obobistan, Granduloyf s’mundte që s’mundte të formulonte, as edhe kërkesën elementare për të blerë një paketë cigaresh, pa u bërë qesharak në sy të tjerëve. Granduloyf ishte poeti më i madh në këtë botë, Revista Obelisk 9

edhe pse askush nuk e njihte këtu ku jetonte. Mbas arritjes në Obobistan, ai u përpoq të shkruante disa vjersha në gjuhën Obobi. Kur, teksa hidhte në gjuhën Uangeze fraza të tilla si “retë blu fluturonin në një qiell pranveror”, në gjuhën Obobi kjo tingëllonte diçka si “lopët u grumbulluan rreth stallës së shkatërruar”. Miqtë e tij të rinj në Obobistan, ndonëse përpiqeshin të tregoheshin të sjellshëm me të, shkriheshin në të qeshura me lotë. Merret vesh që, pas disa rastesh të tilla, Granduloyf hoqi dorë prej përpjekjes për të shkruar vjersha në Obob. E vetmja zgjidhje duhej të ishte një përkthyes i mirë, por si ta gjeje një Obobas të tillë që të dinte rreth ekzistencës së Uangias dhe të gjuhës aty? Granduloyf shkruajti letra për miqtë e tij në Uangia, i ftoi madje të vinin edhe ata në Obobistan, por askush prej tyre nuk gjente mundësi e arsye të mjaftueshme për të ardhur aty ku ishte ai. Nëna e njerit prej tyre fatalisht ishte e sëmurë rëndë, një tjetër ishte marrosur ndaj politikës që bëhej në vendlindje dhe i trembej sistemit social në Obobi, kurse një i tretë i përgjigjej se ishte i mbytur me punët dhe përkujdesjet për letërsinë dhe gjuhën Uangeze (megjithëse e dinte fare mirë se kjo tribu nuk do të mbijetonte dot pas kalimit në shekullin tjetër). Vijon faqe 10


Poeti më i madh i botës Megjithatë, pas disa vjetësh të një korespodence të gjerë me kolegët e miqtë e vendlindjes, djali i mikut të tij më të mirë vendosi të vinte në Obobistan për të jetuar dhe bashkëpunuar me të. Granduloyf ndjehej shumë i lumtur, lumturi kjo që vazhdoi për disa muaj, gjerkur ai kuptoi dhe u detyrua të pranonte se djaloshi i shkretë po provonte të njëjtin hall që ai vetë e kishte vuajtur më parë: nuk mund të mësonte dot gjuhën Obobi! Granduloyf e ktheu djalin e mikut në vendlindje, duke hedhur mbi dëshpërimin e tij të deriatëhershëm edhe një vello tjetër të errët. Prej kohësh e kishte braktisur të shkruarin e vjershave dhe poemave, por nuk mund të ndalonte përjetimin e tyre. Sa herë që ndjente pulsimin e ndonjë vjershe diku në thellësinë e tij, ai ngrihej dhe ulej në tavolinën e punës dhe rrinte ashtu për aq kohë sa do t’i duhej shkrimit të vjershës që kishte regëtirë së brendshmi. Dorën, ku ngërthehej pena e shkrimit, e mbante papushim mbi letrën e bardhë, pa guxuar të hidhte në të qoftë edhe një

shkronjë të vetme. Në ato çaste, ashtu si dhe më parë dhe më pas tyre, shihej të vuante nga të njëjtat dëshira dhe mendime torturuese: “Të shkruante, të shkruante...vetëm të shkruante.... Në Uangeze ishte fare e lehtë, por askush nuk do ta lexonte...Në Obobi mund ta lexonin të gjithë, por ai nuk do të arrinte të shkruante, kurrë...Ishte pa shpresë, fare...” Pena e tij lëvizte përmbi letrën e bardhë ashtu siç fluturojnë zogjtë që emigrojnë. Të shtyrë e të prirë prej instiktit të lashtë, duke u endur e vërtitur papushim mbi dallgët e oqeanit, në kërkim të Atlantës, vendit të emigrimit. Pena e tij zhvendosej thuajse pa asnjë qëllim mbi letrën e bardhë dhe nuk ulej që s’ulej as edhe një çast të vetëm mbi të. Në vend që të shkruante, s’arrinte dot tjetër gjë, veçse të derdhte pika loti...

koleksionesh të vuajtjeve pa fjalë të një shpirti të plagosur. Në Obobistan ato shiheshin si gjëra që thjesht nuk ishin. Librat e pashkruar ishin thjeshst dhe vetëm diçka e papërdorshme, nuk vlenin për asgjë. Nëpunësit e funeralit, që verifikuan vdekjen, ia flakën librat e shkruar në këtë mënyrë të pazakonshme, bashkë me mbeturinat e tjera, si diçka irrituese, madje. E tëra kjo të dukej se kishte efektin e çuditshëm se Granduloyf nuk kishte ekzistuar kurrë.

Përktheu: Faruk Myrtaj

Ps. Robert Zend, shkrimtar kanadez, është i njohur sidomos për përmbledhjen poetike “Nga Zero tek Njëshi”. Tregimi është marrë nga revista e përtremuajshme EXILE, e editorit Barry Cal...Kur Granduloyf vdiq, laghan, Toronto. Kanada. gjetën shumë vëllime të tilla në apartamentin e tij. Faqet e pashkruara kishin edhe ato rregullat e caktuara sipas rrjedhës së lotëve. Në Uangia, këto libra do të ishin shndërruar në kremtime Revista Obelisk 10


Tregim

Mendjet e njerëzve Ramiz GJINI

Znj. Kaleme e akuzoi të

shoqin, teknikun e ndërzimit Marin Dermeku se ecte me mendjen e bukuroshes Pola Pupsi. - Ke marrë mendjen e asaj piliherdhës, - i tha ajo, - prandaj më shikon shtrembër me sy. Tekniku i ndërzimit e kundërshtoi gruan. Ai tha se mendjen e kish krejt të tijën dhe se nuk ia pati marrë askujt. Madje ai shtoi se mendjen e tij nuk do ta ndërronte as me mendjen më pjellore që mund të gjendej mbi shpinën e kërrusur të tokës. Znj. Kaleme, nuk i besoi të shoqit; i tha se gënjente... Kështu, hidh e prit, thanë dofar fjalësh të hidhura e bënë njëfar shamate. Që puna të mos shkonte gjer në ndarje, ata vajtën tek kryeplaku Maliq Burnazi dhe

iu lutën ta shkoqiste drejt këtë punë. Kryeplaku Maliq, ishte nga ata pleqtë e sertë e vramuz, të idhët - lëng vërrini, por të mençur e që s’ta bëjnë kurrë fjalën dy. Sapo kish mbushur të nëntëdhjetat dhe kish shpallur se nuk do të vdiste pa i shkoqitur mirë do punë të ngatërruara në Biboll. Para nja dy muajsh, vajti ta merrte ëngjëlli Azrail, por nuk ia doli dot mbanë. E reja e tij, znj. Ismete, bënte bè e rrufe se natën, pak para se të këndonte gjeli i parë, e kish dëgjuar të vjehrrin duke e rrahur ëngjëllin Azrail me shkop mu tek pragu i derës së shtëpisë. - Unë të thërras vetë kur të jemë gati për të vdekur, o byrazer, - i kish thënë ai. Pastaj e kishte urdhëruar t’i vinte majat nga kish vënë thembrat. Por Azraili, si AzRevista Obelisk 11

raili! Nuk qe bindur. Madje ai, për t’i mbushur mendjen plakut se duhej ta merrte me vete se s’bën, pati nxjerrë nga xhepi i tij edhe një kartë-vendim, të shkruar e të vulosur nga i madhërishmi dhe ia kish treguar. - Unë zbatoj vendimet, që merr i madhi Zot, nuk bëj në kokën time, o Maliq Burnazi, - i kish thënë ëngjëlli Azrail duke hapur krahët si të deshte të shfajsohej. Plaku i moçëm ia kish ngulur vështrimin që poshtë vetullave të trasha e të gjata si fshesë; pastaj duke tundur shkopin e tij prej dru thane darrunga-darrunga, - athua se Azraili s’qe i dërguari i Zotit, por Xim budallai i mëhallës së poshtme, - i qe hakërryer: - Ik ore mbushu me gjithë vendim! Të thashë, do të të Vijon faqe 12


Vijon nga faqe 11

thërras vetë sapo të shkokloj do punë të vogla. Por, kur ëngjëlli Azrail kishte këmbëngulur në të vetën, plakut të urtë i kishin kërcyer rrebet, ia kish veshur me shkop kurrizit dhe ia kish bërë atë më të butë se barkun. Edhe atë vendimin e shkruar në letër nga i lartmadhërishmi, ia kish grisur e bërë thërrime-thërrime. Tek e mbramja kishte hyrë brenda, kishte rrëmbyer kimën, dhe gjithë mllef nga inati, pat nisur të grinte duhan edhe për nja dy vjetë të tjera. Me të dëgjuar ankesën e znj. Kaleme, kryeplaku Maliq, thithi një shtëllungë të madhe tymi nga llulla e ndezur, përdrodhi mustaqet me gishta dhe ra në të thella. Marin Dermeku nisi të fliste, donte të kundërshtonte ato që tha gruaja gjatë ankesës, por plaku i moçëm ngriti lart trinën e dorës, e bëri të heshtë e tha: - Durim...! Kam pasur shumë ankesa të tilla... Më vjen çudi se si arrijnë njerëzit të marrin mendjet e njëri-tjetrit! Vallahi, më duket se Zoti nuk e ka ndarë hiç drejt këtë punë. Pastaj u tha të shkonin në shtëpi; të vinin sërish të dielën në darkë, sapo muzgu të rrasej në ahuret e bagëtive dhe hutini të lëshonte klithmën e parë. Kryeplaku Maliq Burnazi, vendosi t’ua mblidhte mendjet të gjithë njerëzve, t’i fuste

MENDJET E NJERËZVE në një dollap, që gjendej i futur në murin e odës së tij, dhe pastaj, njerëzit të vinin një nga një, e secili të zgjidhte e të merrte mendjen që dëshironte. Të dielën në darkë, me t’u dëgjuar klithma e parë e hutinit, na u mblodhën tek kryeplaku gjithë bibollasit, i madh e i vogël. Secili, nisi të dorëzonte mendjen e tij, ndërsa shkonin e zinin vendet jashtë, ca të ulur në bar e ca në këmbë, pasi qenë shumë në numër dhe nuk i nxinte dot oda e kryeplakut. Nja tre-katër vetë, dorëzuan vetëm nga një gjysëm mendje. Ato thanë se gjysma tjetër u kish rrjedhur prej halleve të shumta të jetës. Zavalli Tosum Masllumi, i cili, gjatë gjithë jetës qe hequr si burrë i mençur, i la në dorë kryeplakut vetëm një çerek mendje. Kjo çerek mendje qe bajagi e trashë, por e lehtë pupël. Kryeplaku, uli pak kokën siç e kish zakon dhe e pa poshtë vetullave plot mosbesim Tosum Masllumin! - Kaq kisha, - tha Tosum Masllumi, - nuk kam ku ta gjej më të plotë. - Po ti sikur... - e preu fjalën në gjysmë kryeplaku dhe priti Revista Obelisk 12

përgjigje. - Tre çerekshin e kam shitur, prandaj e lëmë tani këtë muhabet, o kryeplaku ynë...tha tjetri dhe doli jashtë. Plaku urtar, i mori të gjitha mendjet e njerëzve bashkë me gjysmat dhe i futi në dollap. Pastaj, ia shkrepi t’i numëronte njëherë. Për çudi, ai zbuloi qe një mendje mungonte. Doli jashtë e briti: - Cili dinsëz nuk ma ka dhënë mendjen e tij? - Unë, o kryeplak, - tha djaloshi Kil Tesporoti duke ngritur dorën lart. Pastaj, lulëkuqe nga turpi, ai shpjegoi se e kish humbur mendjen qysh para katër vjetësh duke rendur pas bukuroshes Pola Pupsi. Pra, kuptohet, nuk kishte çfarë dorëzonte. Kryeplaku ia tundi çibukun e ndezur mu para syve e tha: - Turp... Turp i madh të humbë burri mend për dy gisht vend! Kil Tesporoti bëri mënjanë i turpëruar. Kel Fisti, - për të cilin pëshpëritej lart e poshtë se kish mendjen e një dhelpre,- e poVijon faqe 13


Vijon nga faqe 12

MENDJET E NJERËZVE rosiste Xim budallain, që të bënte kujdes, se mos ndoshta, kur të zgjidhte për të marrë mendjen e re, nga pakujdesia, mund të merrte mendjen e Gjon Belaziut në vend të mendjes së Gjon Bolenës. - Mjaft ndejte budalla, o Ximi, - i thoshte ai, - Gjithmonë laj e thaj, një palë mend budallai! Përse të mos bëhesh edhe t’i njëherë i zgjuar si Gjon Bolena?! Veç ki kujdes, si të thashë: zgjidh atë më të hollën si petë byreku dhe i ke rënë pikës. Xim budallai tundëte kokën në shenjë miratimi; ndërsa herë pas here, hidhej në beft për të vrarë miza në hava me pëllëmbët e duarve të palara. Znj. Kaleme, qe pështetur pas një huri gardhi. Pat krijuar një lidhje të përkohëshme me mendjen e saj tashmë të kyçur në dollapin e kryeplakut dhe kish rënë në një lloj soditje. Herë kruante vithet pas hurit të gardhit, herë kruante dhëmbët me një fije bari dhe nuk dinte, cilën mendje duhej të zgjidhte. Tekniku i ndërzimit Marin Dermeku, dukej i hutuar, nuk ishte i sigurtë nëse kishte dorëzuar tek kryeplaku mendjen e vet, apo mendjen e bukuroshes Pola Pupsi. Po çfarë bënin të tjerët? Disa rrinin të heshtur e disa llafosnin anamendas me zë të vogël; natyrisht rragatje

fjalësh, muhabete pa mend fare. Që të mos i ngelej hatri askujt, kryeplaku Maliq Burnazi, shkruajti një nga një secilin emër në copa të vogla letrash. Pastaj i palosi letrat me nge, i përziu mirë e mirë dhe kapi të parën. Me ta hapur, ai thirri: - Të vijë të zgjedhë i pari Xim budallai! Kel Fisti e shtyu Ximin me teftik përpara e tha: - Ec shpejt Xim...! Dhe mos harro porosinë: merr atë më të hollën si petë byreku. Xim budallai mori të ecte pa ia ndarë sytë një mize të madhe në fluturim. U dëgjua zhurma e një lëvizje në grumbullin e madh të njerëzve dhe pastaj zëra: - Shyqyr! Më në fund edhe Ximi nuk do të jetë më Xim. - Kaq vite i shtyu i shkreti me atë mendje budallai! - I thashë të marrë mendjen e hollë të Gjon Bolenës, por... Kur Xim budallai doli jashtë, dukej i kënaqur me zgjedhjen që kishte bërë. Ngriti të dy pëllëmbët e duarve lart e nisi të hidhej për të vrarë një murrelë, që gumëzhinte e bënte rrathë sipër kokës së tij. Pastaj kur pa, që insekti fluturoi në drejtim të gjindjes, e tregoi me gisht e thirri: - Murrela, murrela...! Vriteni se iku...! Uaaa...! Dukej ashiqare, që Xim Revista Obelisk 13

budallai kishte marrë mendjen e vet. I dyti hyri zavalli Tosum Masllumi, si një cjap varros, i veshur me një xhaketë xhivezi të mbushur plot dekorata! Doli jashtë me çerekun e mendjes së tij të trashë e të lehtë pupël! - Rrëmova në gjithë atë grumbull dhe nuk gjeta mendje më të mirë, - shpalli ai. Tekniku i ndërzimit Marin Dermeku, kishte marrë dy mendje: mendjen e vet dhe atë të bukuroshes Pola Pupsi; ndaj kur doli, u mëdysh, nuk dinte nga t’ia mbante, iu ngatërruan këmbët e gati u rrëzua për të thyer qafën. Kryeplaku Maliq Burnazi e kuptoi, iu hakërrye me shkop dhe e detyroi të kthehej në odë e ta linte në dollap mendjen e dytë. Kësodore, të gjithë hynë një nga një në odën e kryeplakut dhe morën në dollap secili mendjen e vet! Më të zgjuarit të Bibollit, Gjon Bolenës, i ra shorti të hynte për të marrë i fundit. Ai nuk u çudit fare kur gjeti në dollap mendjen e tij. Askush s’e kishte prekur me dorë. Teksa dilte, kryeplaku Maliq Burnazi e ndali dhe i tha: - E shikon, o bir, si janë njerëzit?


Vijon nga faqe 8 mbante në dorë tani. Ishte hera e parë që dilte me Adamin, një ditë pranvere ku natyra me ato që ekspozonte bënte të harroheshin të gjitha hallet e rëndomta të jetës. Kishin lënë të dy klasën atë vit të maturës dhe qenë përvjedhur nëpër deriçkën e pasme të shkollës. Ajo shihte rreth e rrotull si e trembur dhe Adami i tha: “Ç’ke kështu? Sikur po ha frutin e ndaluar,” dhe ja kishin shkrepur të qeshurit që të dy duke ruajtur se mos u binin nga dora akulloret. Ai shpesh bënte shaka me këtë temë dhe me emrat e tyre e i thoshte se kot e kishin djemtë e tjerë që i vinin rrotull, se ai ishte Adami dhe ajo i takonte atij. “E kupton që jemi çifti më i lashtë i botës?” bënte ai me pasionin e aktorit gjestet deklamuese. “E kupton apo jo?” Dashuria e tyre pati qenë e rrëmbyer dhe e papërmbajtur si përrenjtë malorë. Nga një vajzë e matur dhe e vetëkontrolluar, Eva qe kthyer në tjetër njeri atë kohë, me një bukuri e shkëlqim që i vinte në siklet e mundim ata që e dëshëronin. Ai fitoi konkursin për aktrim dhe ajo nuk shkulej nga tetari i vogë i Akademisë lur ai kishte prova të shfaqjeve. Pastaj erdhën ndryshimet e mëdha. Gjithëshka u bë tjetër. Ndonse shumë thoshin se ai do të qe nga më të mirët aktorë të brezit të tij, rolet që i jepnin qenë të parëndësishëm e me

ADAM

pak vlerë. Le që pastaj kush kishte nge për artin atë kohë? Edhe ajo vetë endej duke kërkuar punë me një diplomë që ja çmonin shumë herë më pak se bukurinë fizike. Atëhere ai u tjetërsua. Nisi të pinte pa fre dhe shpesh ajo e gjente të dehur në klubet që mbylleshin vonë pas mesnate. Njëherë që ajo qante pa zë pranë tij, ai e puthi në cep të buzës e i tha: “Vërtet jemi çifti më i lashtë i botës, por fati ynë është i paracaktuar. Ne na dënoi Zoti!” dhe kishte qeshur me zorr. Të nesërmen, ai i tha se do ikte. “Do iki nga ky vend muti, ku një politikan sharlatan nderohet më shumë se një artist, ku çdo gjë njerëzore është bjerrur e paraja është kulti më i lartë. Do iki dhe këta do t’ja dëgjojnë shpejt zërin Adamit. Ke për të parë... Dhe pastaj do të të marr ty. Nuk dua që t’i vuash edhe ti vështirësitë e fillimit...” “Ç’thua, tha ajo, ku do vesh?” “Ku të mundem,” th ai. “Atje ku arti çmohet me të vërtetë.” Kishte dhënë e marrë me të, me lot e me zëmërim, ta bindte të mos e bënte atë por nuk qe e mundur. Kishte një dhimbje aq të madhe në gjoks ai djalë që ja errte ndriçimin e syve të tij të bukur. Iku dhe nuk qe bërë i gjallë që atëhere. Ajo u kthye rreth vetes. Djali? Ku qe djali? “Toni!” U kthye përsëri mendjengritur dhe e shqetësuar. Akullorja e shkrirë po i rridhte mbi shpinën e dorës. E flaku atë me

Revista Obelisk 14

ngut tek një vazo e madhe me lule të mëdha ngjyrë gjaku. “Toni!” thirri përsëri dhe ndjeu zërin t’i mekej. “Toni, ku je?” “Ma,” bëri djali pakë më tej dhe i tundi dorën. “Oh,” u shkri ajo më keq se akullorja që kishte flakur. Ja tek ishte. Ja bënte me dorë që atje tej, pranë një kauboji në piedestal. Kauboji, një nga skulpturat e gjalla në modë ato kohë, rrinte krenar e me vështrimin e mbërthyer në horizont. Asgjë nuk lëvizte në staturën e tij. Toni rrinte përpara tij i mahnitur dhe tregonte me gisht koburen që qe mbërthyer pas kofshës së burrit. Eva u afrua dhe preku me gishtërinjtë e dridhur flokët e butë të të birit. Kishte parë shumë skulptura të tilla të gjalla në sheshe të ndryshme qytetesh të Evropës, filosofë të lashtësisë, senatorë romakë, princa e perandorë, por ky ishte i pari kauboj që shihte. Dikush e fotografoi atë atë çast dhe drita e blicit nxorri në pah atë vendosjen e tij klasike të parë në filmat uesternë: krenar, i patrembur, i zoti i vetes dhe i mjedisit përreth. Vajza që e fotografoi hodhi një dorë monedhash në kutinë poshtë piedestalit dhe ato tringëllinë të zhurmshme. “Ma, më bëj dhe mua një fotoglafi me xhaxhi kaubojin,” ju lut Toni dhe i shkundi

Vijon faqe 15


Vijon nga faqe 14 dorën. “E ke apalatin?” Ajo tundi kokën dhe futi dorën në çantë. “Mundem”? i tha ajo burrit të skulpturës dhe pas se si ai hezitoi një çast e tundi lehtë kokën. Pastaj lëvizi ngadalë, u përkul dhe e ngriti me kujdes djalin, pranë tij në piedestal. Dhe u kthye prapë në statujë. Eva buzëqeshi. Toni sa s’fluturonte nga gëzimi. “Hë ma...” bënte ai. Eva ngriti aparatin. Po ç’qe kështu? Burri kaubojs sikur po dridhej. Apo i dridheshin duart asaj. Jo, ajo e pa se si dridhja lëvizi që nga cepi i mustaqeve të shkurtra deri poshtë kofshës, atje ku nën fundin e pantallonave dalloheshin çizmet e tij si lëkurë gjarpëri. Ajo shtypi butonin e hutuar dhe ashtu nën dritën e blicit si nëpër një rrufe në një natë të errët vuri re lëngëzimin e makiazhit nën syrin e tij. “Falemindelit xhaxhi,” i tha djali burrit ndërsa ky përpiqej të kthente në vete palëvizshmërinë perfekte. Eva hodhi në kuti kartmonedhën më të madhe që kishte në çantë, mori djalin dhe u largua përgjatë rrugës. “Do tja tlegojmë babit,” bënte djali. “ Edhe unë do bëhem kauboj, ë mami?” “Po xhani i mamit,” tha

përhumbtazi ajo me mendjen tjetërkund. “Ma, atij xhaxhit i dlidhej dola,” tha Toni. “Ma...” Eva befas u kthjellua. U ul në bisht përpara të birit. “Toni, dëgjo,” tha. “Do të rish këtu tek kjo lulja e kuqe e do më presësh. More vesh? Mos lëviz që këtu!...Erdha, për dy minuta.” U ngrit e MORI Të vraponte andej nga kishin ardhur. “Ma,” bëri djali prapa saj. “Rri aty të thashë,” ktheu kokën ajo dhe çau midis njerëzve që e shihnin me habi. Ku ishte, ku ishte ai? “Adam!” thirri ajo. “Adam, ku je?” Po në piedesal nuk kishte njeri. Sikur nuk kishte patur kurrë. Qëndroi përpara piedestalit dhe pa përqark e hutuar e përlutëse. “Adam!” Po zëri i humbi mes zërave e të qeshurave të njerëzve. Disa kthyen kokën nga ajo dhe panë se si regëtinte me vrull gjoksi i saj prej

Revista Obelisk 15

gruaje. “Zonjë,” tha dikush. “Jeni mirë zonjë? Keni nevojë për ndihmë?” “Faleminderit,” e mblodhi veten në çast ajo dhe tregoi me gisht piedestalin. “Ku është ai?” Burri që qe ofruar për ndihmë, ngriti supet, përshëndeti dhe u largua. Asaj ju kujtua në çast djali. U kthye dhe rendi për andej. Toni po rendte drejt saj. E arriti dhe i përshtolli duart rreth këmbëve. “Ma, ma!” bënte ai. “Toni, shpirti im!” u përlot ajo dhe e ngriti lart e ja futi kokën në gji. Në çantë po gumzhinte zilja e celularit. “Ma, kush është Adami?” tha djali dhe e pa nëpër sytë e përlotur. Zilja e celularit gumzhiu përsëri. “Adami është burri i parë i botës,” th ajo pa e patur mendjen dhe kërkoi me ngut në çantë celularin që s’pushonte.


Karvan dashurie... NENA- në vargjet e bijve të saj “Nuk jam shkrimtar, por një libër që më ka lindur vetvetiu, ia kam kushtuar nënës sime Edije Xërxa Fehmiu, bashkëshortes së babait tim Ibrahim Fehmiut. Por nuk ia kam dedikuar vetëm sakrificave të jetës së saj, por të gjitha nënave, jo vetëm shqiptare, jo vetëm ballkanase, por të gjithë nënave të botës. Ka një thënie se, një vepër e një gjenerate vlerësohet me atë se çfarë ata kanë lënë në kulturë, p.sh. Fransua Miteran do të mbahet mend nëpërmjet një piramide të ngritur para Luvrit në Paris, Pompidu do të mbahet mend për qendrën Pompidu, etj. Por gruaja është ajo që duhet të vlerësohet mbi gjithçka në çdo vend të botës, pasi ajo lind njerinë” . Bekim Fehmi

Frederik Reshpja

Aleksandër Bllok

ZEMRA IME

NËNËS SIME

Në asnjë dorë të botës nuk më zë gjumi. Isha mësuar me kokën në duart e tua. E ke ditur që kam diçka nga deti; Breg më breg dhe gjumi nuk më zë.

Mik pa shiko si në fushën qiellore Retë e përzishme lundrojnë nën hënë, Dritën pa shpirt, të zbehtë e shkretore E çan, e shikon, eteri i palëndë?

Dua të shtrihem dhe të vdes, Po vjen ti dhe nga balta më ngre.

Mjaft me të parë këta yje të ftohtë, Mjaft më me kokën e hënës acar! Pak lumturi ka e njerëzve botë? Pak ngrohtësi, i përzemërti zjarr?

Kur male të tëra dot s’na ndanë, Si do na ndajnë dy grushta dhè? Ah, isha mësuar me kokën në duart e tua, Tani dhe brigjet më gjumi nuk i zë.

Hëna e akullt përgjigje s’të kthen, Yjet e largët t’i arrish nuk mund… Të ftohtin varr kudo do të gjesh Tej tek fenerët e ngrysur pa fund…

Revista Obelisk 16

Përkth. B. Muço


Agim Spahiu

Anton Çefa

NENES

ASAJ QË YLLËSON VITET

Të numëroj thinjat e tua do më duheshin gjithë ditët e mia, të mat dashurinë tënde, do më duhej gjithë dashuria e botës, të ndiej si ti për mua, lumturi, do më duhej të rritja vetë fëmijë.

(fragment)

-Nanës-

Nuk e ndigjoj ma pirajkën te rrasa e pusit. Lugu i rrobave në fund të oborrit Si një meteor i ramë në ditët e hershme të fëminisë, Që pluskojnë ende varë në konopin e teshave, Mendueshëm rri Tue brejtë dëshirat e tij të ngurta. Çekerkun e pusit nuk e ndigjoj ma. Kush ma shuen etjen për ty?

Iliriana Sulkuqi NENE, MOJ… -parathirrore( Koha ime! Koha jonë!Virgjëreshë e “përdalë”. Jeton veç me jetët tona Duke pritur Trashëgimtarë…) Gjithnjë më thoshe, zë-mjalta ime, duaji njerëzit sa ende janë, Se më pas, “n’atë dynjaAs hanë, as pijnë, as bëjnë shaka....”

Fëminija qe e vorfën, e zbehtë, kush tha? Pranë saj asht nana. Më afër se kudo, atje asht nana. Ajo që pasunon çdo gja, Që yllëson vitet e ngjarjet. Prej andej vijnë duert Që më qepin topin e leckave, Andrrat Dhe universin e jetës

Bllaga Dimitrova NINULLË PËR TIME MË (fragment)

Sa herë ma ‘skuqje’ faqen mua Sepse e dije që ‘fluturoja’..., Gjersa më bëre qingj - urtuar Që gjithë botën ta duroja... Gjersa më bëre të flas me vete, Kur botën dot s’e ndreq siç dua Kur djallit s’i thënkam: “dreq, ku vete”? Kur dashurisë s’i them: “të dua” Kur fjalën se bëj dot rrjedhore Të rrëfehem prej lindjefilli... Paskam kokë prej kokës tëndeKur gaboj, s’më ka faj fisi.

Në darkë lëmoj çarçafët e saj Mbuluar nga rrudhat e thella. Duart e saj të fishkura nga të dhënët më tërheqin drejt natës. Gjysmë e fjetur, duke folur me zor, Ajo thotë me një zë fëminor, Aq natyrshëm, “Mëmë!” Unë bëhem mëmë e mëmës sime. ……. Përkth. B.Muço

Revista Obelisk 17


Dritëro Agolli

Kolec Traboini

VDEKJA E NËNËS

LETER PER NENOKEN DHE POEZINE

U zvogëlua nëna dhe u tret e gjitha, U bë si pulëbardhë e lehtë Dhe një mëngjes pa zbardhur ende drita Rënkoi e fluturoi mbi retë Andej u fsheh si ylli Afërdita Dhe ne pastaj s’e pamë, pastë ndjesë! Veç ndodh që valë e ëndrrave të trishta E sjell në breg të shtratit tim si shpezë

Eugjen Eftushenko

R. Pospellovit

Po ikin nënat tona ca nga ca Në heshtje, pa u ndjerë, majë gishtash, Ne flemë gjumë ngopur sa më s’ka, Pa vënë re se erdhi cast i trishtë. Na ikin nënat tona dalëndadalë Nuk ikin ato shpejt, ashtu papritur. Çuditërisht na ikin pa një fjalë Shkallaret vite heshtur duke zbritur. Papritur ne kujtohemi një ditë Dhe zhurmshëm ditëlindjen u festojmë; Po ky është gëzim pa gaz e dritë Që shpirtrat tona s’mundet t’i ndriçojë. Largohen e largohen veç ato, Papritur zgjohem e duart i zgjatim, Por ajri duart bosh ne na i ftoh, Përplasen mbi një mur të akullt xhami, Erdh çasti i trishtuar, U vonuam. Përmes perdes së lotëve vështrojmë Si nënat tona janë duke shkuar Përcjellë nga mortoreja kollonë 1960

përkth.V.Ziko

E dashur Nënoke, që falë zotit, ende gjallë të kam këtë vit ti mbush 88, edhe mos ardhsha, aty jam. Më fal se vij rallë, e akoma më rrallë mendoj për ty veç kur dorazi me ndonjë shok të dërgoj ca para e ç’i do të shkretat, - më thua, - mallin s’ta shuajnë ato… Po unë moj Nënoke, kohën e kam të bjerrun malli më digjet brenda vetes si furrë pa dalë jashtë asnjë fjollë tym. Edhe hiri mizorisht më tretet në shpirtin e trazuar.. Më fal Nënoke, më fal, se për ty ende një poezi të hajrit s’e kam shkruar se një fjalë ta lexosh ti nuk e di e librat e mi veç i përkëdhel me duar. Më fal Nënoke se të kam harruar fytyra jote me rrudha shpesh më fshihet a tretet pas fytyrave të vajzave të bukura. Janë si zërat e sirenave, Nënoke zëra që më shumë se ty shpesh i dua se më bëjnë të ngazëllohem të marrosem pas detit më dehin sikur tymos marihuanë më bëjnë të harroj gjirin tënd të vyshkur që në Shkodër, dikur si Rozafë më ushqeu kur jeta jote e mundimshme trupin ta metamorfonte në gur. Fale Nënoke harrakatin tënd se me ditë e netë pafund rri e shkruan bën flirte me erën, me kaltërsitë me dritën e Diellit me zogjtë e me lulet harruar. Më fal Nënoke, më fal, por prapë për ty nuk kam ndërmend të shkruaj sakohë që ca njerëz shtiren se nënat i duan thurin vargje shterpë të pafund

Revista Obelisk 18


Fatime Kulli

ndërkohë që për kafshatën e gojës i lënë të vuajnë. Edhe me Shqipërinë kështu bëjnë qafirë me atdheun si me nënën përgjërohen e përbetohen për dashuri diku larg në dhè të huaj.

BALADË, KUSHTUAR NËNË SIME

Më fal Nënoke për çfarë të shkrova por më fal dy herë për çfarë do të them: do t’i djeg të gjithë librat që kam shkruar jo se ti nuk di të lexosh por për diç tjetër që në shpirt më dhemb sot bishti i dhelprës shitet për art e poezia është bërë kurvë e përdhunuar. Më fal,Nënoke! Më fal! Fale harrakatin tënd! 12 maj 2010 ( Botohet për herë të parë në “Obelisk”)

Blez Sendrar BARKU I SIME MËJE (fragment)

Është banesa ime e parë Ishte krejt e rrumbullt Shpesh imagjinoj se si kam qenë… Këmbët e mia të zemra jote mama Gjunjët e mi mbi mëlçinë tënde Duart e mia shtrënguar në kanalin që përfundonte në mitrën tënde

(fragment) Era e tërbuar e shekujve U përplas ndër gjokse të engjëjve të pafaj koha u trullos dhe u bë qameti nëna ime ballërrudhur e shpirtplasur, këndon: “Janinës ç’i panë sitëeee, Jaaaninoooo Ish e prëmte ajo ditëeee, Jaaaaajaninooo” Oh, nënë, ç’është ky zë si në legjendë Që drithëron dhe eshtrat e të parëve në çdo qelizë Ah moj bijë e nënës, e njoh mirë këtë gjëmë ish shtrëngatë e stuhi, në atë kohë yjet ranë nga qielli të përgjakur, një e nga një kafka e hënës ra në prehrin e tokës amë barërat u helmuan, livadhet u gjakosën anë e kënd… Mos nënë, mos më thuaj gjak, gjak… ohhhhhhhh, joooooooooooo gjak... ............................ O Zot, sa shumë dhimbje e lot ka pirë kjo tokë dielli po më rrëzohet para këmbëve të mia... Në qerpikë më ka ngrirë kripa e lotit... Ku rënkon e thinjur në vetull, Çamëria... ............................ 1982, Drita

Kafka ime në grykën e shpellës tënde Më kënaqte shëndeti yt Ngrohtësia e gjakut tënd Përqafimet e tim eti… ……. Përktheu B. Muço

Revista Obelisk 19


Xhevahir Spahiu

Faruk Myrtaj

NANĂJA

NË QIELL E NËN DHE, NËNË MOJ...

Erdhi vjeshta Dhe mua reumatizmi më zë.

E dërguara e posaçme e qiellit në tokë mëkëmbësja e Zotit këtu poshtë qiellorja që ka zbritur dhe nxiton të ngjitet para nesh nëna-zoti ynë, krijuesi, përjetë.

Nanăja? Nanăja s’është më. Zunë shirat, po unë Kujt t’i shkruaj dy gisht letër Për një palë çorape të leshta?

Hapim sytë, foshnje, dhe nisim e qajmë Gjersa qetësohemi në prehërin e saj, Por ja që ardhka një kohë t’i mbyllim sytë dhe sërish të qajmë...

Kanë heshtur shtizat, gishtrinjtë Nană flokëbardha, e shkreta. Lulet e verës, erërat e maleve Fluturat e Frashërit ç’m’i ulte mbi çorape. Erdhi vjeshta… Kujt t’i shkruaj dy gisht letër… Nanăja s’është më. Dhe mua reumatizmi I dyfishtë më zë.

Mbarojnë punët e nënës dhe niset për diku I mbylli sytë, e mira, të mos na shohë në lotë Provojmë të mbetemi edhe pa nënën edhe pa mëmëdhè, në këtë botë... Symbylltazi, sikur lozim, si fëmijë e kërkojmë Ikjen përgjithnjë, s’e besojmë... “O nënë...”, kur trishtohemi, “nënëzo...” kur gëzojmë. Nën dhè e në qiell Nënë, Nënë moj...

Elinda Marku NENE E BIJE

Faslli Haliti

Shtate vjet më e vjetër se ime më. Bëhem, ndjehem motra e saj e madhe, Motra e saj e vogël, Motra e saj e vetme. Bijë që rroj-rrokëkam më gjatë se Nëna. Për t’iu bërë Nënë Nënës. Deri kur i mblodha 34, i jam frikuar fatit se, “Vdekja trashëgohet si jeta e të tjerat”. Shtatë vjet që e kam përmbysur trashigiminë e fatit te keq. Fatmirësisht... Në saj të dashurisë së Bijave. Në saj të dashurisë së Nënave.

NËNA Si më the ashtu në çastet e fundit: -Mbylle lesën, mbylle lesën… Derën e apartamentit mbylla unë. Më çove në fëmijëri, Më çove në ato vite, Kur më thoshe në muzg: “Shko mbylle lesën, Çaçì! Vrapoja unë në muzg, Lesën e oborrit mbyllja me vrap, Lesën e madhe thurur me rakit, Dhe kthehesha rrugicës duke parë prapa, Dhe futesha në prehrin tënd nga frika.

Revista Obelisk 20


Po ti ike, moj nënë, Ç’pate për të thënë i the të gjitha… Kam edhe unë diçka për të thënë: Nëse njeriu s’u ngopka me jetë, Fëmija nuk ngopet me nënë…

Merita B.McCormack Falenderim,Nënës sime Në krahët e shqipes Si një zog i vogël pa krahë, pa sy, që s’di ç’është qielli hapur fshehur diku nën një degë e pafuqishme,e vogël kam qënë ! Derisa një ditë, në krahë më mbarte Më tregove qiellin Si shqipja, në fluturim Atehëre kam ndjerë Se si m’i dhe krahë trupit Edhe shpirtit tim..

Grigor Jovani ELEGJI PËR NËNËN Jam duke numëruar orët në qerpikët e tu të mbyllur. Në xhamin tonë dëgjoje kujen e erës. Qielli ka dërguar retë të të marrin. Sot do të udhëtosh vetëm, përtej heshtjes tënde. Do të të ndjek duke kapërcyer yjet. Duhet të njoh banesën tënde të ardhme. Më le të zhveshur në shpirt dhe kam ftohtë. Por në është që të nisesh, mos u ligështo, nënë! Lamtumirë !

Vaid Hyzoti ME VJEN AQ SHPESH -Të mirës, nënës time-

Unë s’e harroj si vije çdo natë E më mbuloje me një buzëqeshje… Por që kur ike dhe mua krevati S’më le të bëj, të bëj gjumë shqerre… Sa shpesh më vjen dhe gjumin ma zgjon Dhe unë të pres, të pres me aq dëshirë. Nxitimthi ngrihem, çohem që të shoh, Po ndërkaq ti zhdukesh në errësirë. Jam i përvëluar, por ti gjithnjë largohesh, Më vjen në gjumë dhe zhdukesh papritur. Ndoshta vetëm, vetëm për të më kujtuar Të shoh fëmijët si flenë në dhomën ngjitur.

Luigj Çekaj NËNË Ti , hije e kaltër prej loti, Ikjen time gur më gur, Me zogun e zi të fatit shpërndan nëpër stane… Metropolet më hëngrën mua! Që pastaj zëri yt të ndihej në një këngë kurbate. Larg tej të gjitha rrugët sikur më zhvendosin mbrapsht, Arris gjithmonë ku s’dua, them at’ që s’kupton tjetri! Sigurinë time të fundit kam te tin ë asht Si atëhere kur na sulmonte shteti…

Revista Obelisk 21


Në këtë fund shekulli me çdo gjë të vonuar, Unë prisja së paku një statujë për ty! Ata që ta thinjën kokën tënde të bukur, zanafillën time e harruan përsëri. Nënë! Ti bardhësi e paarritshme ku ënkojnë metaforat, Trishtimin tënd bota nuk e nxë Ah, thika e përgjakur e Jerusalemit tonë Kurrë s’kanë për t’u kthyer më…

21 shkurt 1996

Roland Gjoza NENA 80 VJEÇ Me diabet, nëna S’ka më fuqi të gatuajë ato gjellë ballkanase Me bamje, e preferuara ime, Imam ballaidi, tavë kosi Lëng me arra, yshmer Rri ndenjur Me sy të prerë me njolla të mëdha Me duart njera mbi tjetrën Plot me damarë jeshil të kërcyer Dhe i veshtron te gjithe sikur ka marre shenjen Dhe lutet të mos e lemë të ike Mbahet stoike Për tëfshehur dëshpërimin dhe zhgënjimin e madh Për këtë jete kaq ë shkurtër dhe mizore Per kete dobesi e rraskapitje prej varri Ia di frikën, atë frikë që s’e kishte në Shqipëri Ne ikim të gjithë dhe ajo mbetet fillikat Një plakë në Amerikë treçerekun e ditës mbetet vetëm me muret Ajo është mësuar me njerëz rrotull Dhe me dashuri pa anë e pa fund Ç’ke moj nënë, i them, pse je kaq e mërzitur? Kush do të më japë një gotë ujë? Një gotë ujë për nënën që po ikën Ikën e ikën nëna syshqyer me pavemendjen tonë Indiferencën e pamëshirshme që s’e kupton Lodhjen tonë prej punëve të rënda Mos uljen pranë saj me orë të tëra Muhabetet e vjetra dhe llafosjet për botën

Bijën e filanit që e zunë me.. I sheh të humbura e të fshehura këto ore pas atij çekut Pas asaj billës tekanjoze të gazit, energjisë, celularit Pas dollarëve të kripur që i japim për qiranë pronarit Ah, orët për nënën që i ha dollari! Një gotë ujë, bir, kush do të ma japë? Ju çoheni më pesë të mëngjesit si këndesi dhe shkoni Ktheheni në shtepi kur flenë pulat me gjashtë S’ka njeri të më mbushë një gote ujë dhe të ma sjellë te shtrati Të pi dhe t’u le uratën. Kaq tha nëna. Unë nxitova t’i jap ilaçet Ta ve në gjumë Amerikë, më jep një përgjigje; Kush do t’i japë nënës sime një gotë ujë?

Visar Zhiti ME NËNËN TIME NË VATIKAN Për dore e kam zënë si një fëmijë të habitur, sikur unë të jem më i madh. Nëna ime me ato flokët kurorë, si përherë të lidhura gërshet mbi krye, tufë rrezesh të bardha nga jeta e saj, Gjithë kjo rrëmujë e bukur, më thotë , po rrugën a e di? I njeh statujat të gjitha së Shën Pjetrit? Një pëllumb nga pëllumbat e shumtë në sheshin e madh sikur qielli të ishte ulur në tokë, shkoi te portat e rënda dhe lajmeroi ardhjen e nënës sime, ishte hera e parë, kurrë jashtë atdheut s’kishte dalë, edhe pse vajet e saj kanë udhëtuar nëpër botë, është ballkanase ajo dhe ne jemi bijtë e një nëne të murosur në kështjellë. Statuja e Shën Mërisë la Krishtin statujë të shtrirë te shkallët dhe u çua t’i uronte mirëseardhjen. Sa mirë kuptohen gratë! Nënat ca më mirë.Sikur t’i kuptonim dhe ne po kështu martirët! Ua , im

Revista Obelisk 22


shoq këtu, klithi nëna ime, paksa lënë mjekër, qysh erdhi nga vdekja? (paska aparat fotografik në dorë, hedh blice mbi ne si vetëtimat.) Foli tyt eti! Është hija e Mikelanxhelos, përgjigjem unë. Nëna ime në Vatikan, po bien këmbanat në nderim të saj. Balerinat prej uji të shatërvanit nisën të vallëzojnë. Një ikonë doli nga kornizat e arta. Mund të çlodhej nëna ime aty, e lodhur nga rruga e gjatë, e denjë mes shenjtorëve.

Prit, i them, të ulem ca në prehër, të thith nga gjiri im, ca qumësht gjiri, mbase s’më dridhet dora përmbi letër, të mos më rrijë fshehur frymëzimi... Sytë e nënës më kanë mbetë tek sytë, shohin njëri-tjetrin dhe nuk çmallen... e shoh çdo mëngjes dhe më thotë: prit! më sheh çdo mëngjes dhe i them: dale.... Prit, i them, por nëna më thotë: dale, se bota dhe këtu është plot me halle...

Dalan Luzaj

Nexhip Ejupi

NËNËS

NENA

Internimi m’a lidhi nënën me zinxhir. Viti ters erdh’ dhe ma vrau. Jashtë dhe brenda jeta nxirë, Nga rrobat e zeza as varri s’e ndau…

(Zemërfisnikes, Mynever Zaimi) -fragment-

Mbi varr një selvi, më tej fillikat. Prangosur u shua me të rëndin ndëshkim. Ku ta gjej fajin, të t’a bëj dhuratë. Ta ngre përmendore tej në internim.

Nënë, moj nënë… E ëmbla nënë… Vema kokën mu në gji, Sa të flas me veten time, shlodhmu pakëz e më fli.

Kënga e parë

Nase Jani

Sikur je një gocë e vogël… Sa ke nisur nga gugitë… Ta tund djepin biri yt… Nanurisht ta nanurit…

SYTË E NËNËS R. Jani

Sytë e nënës më kanë mbetë tek sytë, shohin njëri-tjetrin dhe nuk çmallen... e shoh çdo mëngjes dhe më thotë: prit! më sheh çdo mëngjes dhe i them: dale.... Prit i them të mbush fllaskën në krua, ku dhe Perënditë freskojnë ballin, të mbledh vezë thëllëze ndënë ftua, të shkul ca salep, të mbledh çaj mali...

Mbylli sytë e përgjumitur dhe përgjumësh ëndërro, Si të jesh pa thinja fare, hipi kalit… Jelero…

Kur të zgjohesh, çamarroke, kur t’i qeshësh buzë e sy, Do të koj me mjaltë e qumësht, që i ruaj veç për ty. Ja, u zgjove… Jepma dorën, të çapitesh qetë e qetë, Moj imcakja e pabindur, që ngulmon të ecësh vetë. Qesh e qan e qan e qeshesh… E mbush lagjen me gugu, Sikur nëna të ka qenë, jo njeri, por guguftu…

Revista Obelisk 23


Julia Gjika Lancaster, MA 1998

Bënte dritë tek rrinte, Bënte dritë tek ecte, Si krahë trëndeline, Rritur me lot vese.

LETRA E NËNËS

Detroit, prill 2010

Kjo letër e dashur e nënës sime, E shkruar me dorën e nipit Migen, Më sjell të reja që mezi i pres dhe s’pres ti di. … “Ikën Kozeta, Monda, Lola në Greqi, Në Athinë, Arturi, pothuaj tre, Ti dy vjet përtej oqeanit. Një vit tani më duket dhjetë. Sa do rrojmë unë e yt atë? A do t’u shohim edhe njëherë bashkë Shtëpinë të mbushni me shamatë? Ladi gjashtë vjet gojën ma thau, Çdo të dielë i shkoj te varri, Puth gurin e ftohtë. I kam mbjellë lule edhe për ju Ç’të bëj, cili tjetër gjë ka bërë? Zotin falenderoj, që mendoi për ne, Kam Petron dhe Vjollcën, Nusen e Ladit me dy djemtë. Ka pleq të tjerë kanë mbetur keq e mos më keq S’ka kush një gotë ujë t’u shpjerë, Lus Zotin, ju të jeni mirë”.

Roland Musta PERGJIGJE “Sa vjet i kish nëna, Pyeti një kur vdiq, Atë të diel mbrëma, Në odën plot miq...” Syri i saj i kaltër, Pikon kaltërsi. Vinte pak e pakët, Thoshin, si flori. E bukur,s’kish shoqe, Ishte e pikuar, Ndaj im atë tek shkonte, E rrembeu harbuar.

Janaq Pani NJË LULEVERDHË (Te varri i nënës në fshat) Shkuan shumë muaj S’të kam ardhur, nënë. Na lodhi kjo koha Si kalë i penguar, Por me shpirt e zemër Pranë të kam qenë E fshehur nga bota Ca lotë kanë pikuar Zemërdrithëruar. ……………………. Një zog krahëlehtë Lart në qipariz Të më terë lotin Si sumbull në sy Me zërin plot gjoksin Një këngë më nis, Kjo këngë, nënë moj, Është vetëm për ty.

Adnan Mehmeti LOTËT LAGIN NDARJEN... Nënë, mos e shuaj zjarrin në oxhak, Në shtëpinë e vjetër ku kujtimi fle Ndarjen murosëm për ta çmurosur prap Edhe pse je larg e jam larg. Pikë-pikë – dashuri e syrgjynosur Lotët lagin ndarjen e pasosur. Për ditën e Shën Gjergjit kur të vij Një rreth me kungull të egër më bëj Më zgjo me hithra në mëngjesin e bukur Të më shkoj vera mbarë e pa u dukur.

Revista Obelisk 24


Nikolla Spathari

Pikë-pikë – dashuri e syrgjynosur Lotët lagin ndarjen e pasosur.

VDEKJA E NËNËS

Të kënaqem i këndellur nën hijen e arrës Të ndjej vlagën e tokës, mugullimën e farës Sërish si fëmijën e vogël të më shikosh Të më përkundësh sërish, e sërish të më burrërosh. Pikë-pikë – dashuri e syrgjynosur Lotët lagin ndarjen e pasosur.

Kostaq Duka GËZIMI E TRISHTIMI IM Nëna ime, nënokja ime! Çfarë po b��ni tani, diku në shtëpinë time të vjetër?! E vogël, e kërrusur, e grindur, e zgjuar, e patrembura nëna ime. Ju jeni dashuria ime e parë. Ju jeni dashuria e humbur. Ju jeni dashuria e ribërë kaq shumë herë. Ju jeni duke u larguar prej jetës dhe ditë pas dite lini diçka prej trajtës suaj, diku në qoshe të vatrës, diku brenda shpirtit tim, diku brenda gjakut tim. Ditë pas dite ju lini diçka prej trajtës suaj, jepni diçka prej inekzistencës, prej harresës. Ju jeni dhe ju më mungoni mua. Disa herë ju jeni gëzimi im, disa herë ju jeni trishtimi im. Oh, Zoti im!Ju jeni jeta dhe vdekja në të njëjtën kohë!

Zogjtë të shqetësuar nuk ulën gjëkundi, Gjersa ti nuk je As cicirimat nuk janë, Rrezet fshihën në ankthin e zambakëve Me një trishtim luledelesh aty pranë. Ti nuk e din Po ne jemi pikëlluar të gjithë për ty: Karajfilat, manushaqet, Lulekambanat dhe unë, Pikëllimi është ngjitur edhe tek dafina Sëbashku me erën, Lulebora, në fund të kopshtit, nuk ka çelur sivjet, Ajo s’e ka pranuar fare pranverën. Tani mund të vijnë e t’i marrin të gjitha: S’më duhen më metaforat As çelja e trendafilave në balkon , Ndofta s’mund të ndërtoj kurrë më botë të bukura Gjersa je ti - ajo që mungon. E ç’i duhet mungesës tënde Çelja e trendafilave? Po metaforat çfarë duhën Kur ti, tek varret, ke ikur ?! Mbase duhet një florë tjetër, që egziston diku, Dhe ca metafora që akoma s’janë shpikur ... Po s’arrijta t’i gjej unë Të tjerë do të vijnë e do t’i gjejnë patjetër , Mbase do t’iu duhet të rrenojnë Rrapsodi dhe mite , Ata nënat mund t’i kenë më moderne se ishe ti , Por dhimbja do t’jetë po kaq tragjike…

Revista Obelisk 25


Luan Xhuli MESAZHET E NENES SE VDEKUR Çdo mbrëmje, para se të ndizen kandilët e yjeve të shkruaj... Akoma bëhesh merak për mua dhe pse e di, që jam bërë gjysh i ri dhe i dhëmsur... Të shkruaj pak fjalë si përqafim kujtimesh, thjesht, metafora malli, njomje retinash. Çdo mbrëmje, para se nata të mbulojë fytyrën të shkruaj... Fryma jote, ozon për mushkëritë e mia... Kështu, letra ime prej ajri, udhëton me vulën boshe të mallit tek ti, duke më rikthyer puthjen, që më shton largësinë..

I treti Dodë, I katërti Mrikë, I pesti Ton, I gjashti Gjergj, I shtati Ndrekë, I teti Angje, I nënti Gon, E kam të vështirë ta di, se tani për tani Në cilin planet jeton!

Puntorie Ziba Pjetër Jaku NËNA IME JETON NË NËNTË PLANETE Jam lindur prej vetëtime i tërhequr nga Toka Për t’u bërë gurë! Nënën e kam në qiell Mbuluar nga një re e bardhë Ndoshta blu, Përherë e përherë e përzënë për s’di se ku. Se, nena ime ka nëntë planete: I pari Pjetër, I dyti Ndoc,

VAJ NENE

Nëna tha: Sa i mundimshëm është mendimi se vdekja është e pashmangshme. Më mirë të vdes para fëmijëve ndonjë vjeshtë të vonë kur trungjet sehir bëjnë gjethe e frute në tokë i rrëzojnë kur lules së verdhë i shteret shikimi e i pikon koka mbi tokë kur s’mbetet asnjë gjethe të gjitha i fryn era kuturu. Ku e di e gjora nënë, se nga i braktis era ato gjethe,

Revista Obelisk 26


e kur do të kalben... Nënës i erdhi për të ulëritur kur i shikoi pemë e lule pa gjak në fytyrë. Thanë se nëna u tërbua: shkuli flokët hëngri thonjtë theu dhëmbët qau natë e ditë qulli jastëkun nxori kokërdhokët jashtë por, nuk plasi duke qarë. Nadje doli në dritare afroi pëllëmbën nën strehën që pikonte me naze: tak-tak dëgjoi si asnjëherë zhurmën e kobshme, të një humbjeje eterike. Nëna mezi mbushi një grusht ujë nga piklat e shiut vjeshtor, flladiti sytë që i digjnin zjarr, dhe zgjati duart deri në qiell, shkuli hënën me gjithë yje s’e mëshiroi as të ngrohtin diell, për inat të vdekjes së pashmangshme që i harron shtërzimet e bulëzimit kur lulojnë bij e bija. Nëna lutej e mallkonte: Mos na merr moj e zeza vdekje, o mos na merr! Mos na merr moj bijë e bija, se do na zbrazet shtëpia. Eter u bëfsh moj po na more! Eter u bëfsh...!

unë jam këtu ,po s’di ku jam, unë jam e s’di a jam gjallë. Ia përkedhel thinjat e bardha dhe nënën time e ve në gjumë, ajo sheh ëndërra të rralla, ca ditë jetë ia shtoj unë. Do ta shoh valle nenen time pyes veten dhe tmerrohem, dhe tmerrohem, po sikur po sikur të turperohem. As ditë as natë, as gjumë as zgjim, me nënën time në Tiranë, si rreze drite ikin ditët dhe plagën time e bëjnë të valë. Jam larg tej Atllantikut, larg në ëndërrën Amerikë, M’i fal mëkatet, o nëna ime, me ty, një shekull, m’duket një ditë. Omaha, Nebraska SHBA, 6 janar, 2006

Sami Milloshi ME NËNËN TIME NË TIRANË

Kam kapërcyer Atllantikun të shoh nënën në Shqipëri, Ah moj ënderr Amerike më dhe një plagë bri me bri. Është krrusur nëna,po gjithsesi i ndrijnë sytë margaritarë,

Poezitë janë marrë nga libri “ Karvan dashurie...” që është në proçes botimi nga Shtëpia Botuese”ADA” Revista Obelisk 27


Ngjarje e jetuar

PROFESORI Kristaq Turtulli

Ashtu si pylli në kodrën e qytetit kish zogj

dhe rrugicat e ngushta me kalldrëm kishin fëmijë dhe këta ishim ne... Sheshi i fushës së futbollit ishte një kryqëzim rruge shtruar me kalldrëm, me gurë të lëmuar, të zinj. Këmbët tona të zbathura ishin mësuar me trillet dhe tekat e fushës së futbollit, në verë gurët ishin të ngrohtë, dashamirës, topi i vogël prej llastiku kërcente gëzueshëm. Në pranverë gurët ishin të ftohtë, në vjeshtë të lagësht, të trishtueshëm, sepse shumë shpejt do mbuloheshin prej dëborës së bardhë, të trashë dhe nuk do ndjenin për muaj me radhë shputat e zbathura të lojtarëve të vegjël të rrugicave të ngushta me kalldrëm: ‘Profesori.’ Në qoshe të shtëpisë së tij kishte një çezmë me lëfyt bronci ku lagnin buzët e zhuritura, nena ime mbushte ujë me stomna balte. Muret ishin të larta si të një kështjelle. Ne nuk luanim pranë asaj shtëpie, mbasi na bombardonte me ulërima një plakë e thatë, nevrastenike, tmerri i fëmijëve. Ne lojtarët e vegjël nuk kishim kohë të vrisnim mendjen përse e quanin prindërit tanë mes tyre: ‘Profesori,’ katër rrugicat dhe kryqëzimin, sheshin tonë. Ne donim vetëm të luanim, të bënim gola, të dërmonim këmbët e zbathura, të gjakosnim gjunjët, gishtërinjtë e këmbëve dhe bërrylat. Ne ishim çunakë pa pretendime, kënaqeshim me pak edhe në të ngrënë, kur kërkonim bukë dhe hasnim në heshtjen e prindërve. Rrëmbenim një copë bukë, çfarë kishte shtëpia dhe turreshim jashtë ku na priste loja e nxehtë. Ishte bërë e zakonshme, para se të fillonte ndeshja dikush nga ne shfaqej me bukë të zezë në dorë e ngrinte lart dhe bërtiste: ‘Kush e gjen me se e kam bukën, do kafshojë njëherë?’ ‘Me vaj dhe me kripë?’ ‘Jo.’ ‘Me sheqer dhe me vaj? ‘Jo, jo!’ ‘Me sheqer dhe me ujë?’

‘Jo,jo,jo!’ ‘Me marmelatë?’ ‘Jo,jo,jo,jo!’ ‘Me lëng fasule?’ ‘E gjete, kafsho njëherë.’ Kjo gjë ndodhte çdo ditë dhe nuk bezdiseshim. Të pesta këto ishim menytë më të mrekullueshme të fëmijërisë sonë. Në fund gushti, ne e dinim së shpejti gurët e rrugicës do bëheshin të lagësht, të ftohtë, ndaj donim të shfrytëzonim kohën e mbetur në maksimum. Mua më kishte përfshirë loja dhe mërzia, skuadra ime ishte në humbje. Më erdhi një top dhe pa e menduar gjatë e gjuajta fort me majë, aq sa më theri në shpirt, thoi i madh i këmbës së majtë u gjakos pak. Topi u ngrit lart e mori era si për inat tonën, shkoi dhe ra matanë murit të lartë të plakës së tmerrshme. Te gjithëve na ngriu zemra. Shokët më vështruan me inat dhe mëri. ‘Shkoi dhe vatë topi,’ i a bëri njëri prej tyre gati duke qarë. Ish topi i vetën që kishim, kush guxonte të hynte në atë shtëpi të zymtë, me mure të larta, ku zgjateshin mbi hatulla degët e pemëve. Dritaret e mbyllura me grilla, asnjëherë nuk hapeshin. Na ngjante si shtëpia e shpirtrave. Shokët u tërhoqën ne qoshe me trishtim dhe unë mbeta vetëm. U çapita me hapa të ngadaltë duke u dredhur. U afrova derës së vjetër me dru pishe. Qëndrova një moment u mbusha me frymë. Shokët ma bënin me dorë nga larg të hyja brenda, në sytë e tyre dallohej shkoqur frika. Më kot përpiqesha të ndaloja drithërimën e lukthit, dorëplogët kërkova ripkën prej spangoje të thurur që mund të gjendej fshehur diku në cep të derës. Më në fund e gjeta e tërhoqa me frikë, ngadalë, gjuhën e çelësit, u dëgjua një kërcitje e lehtë. Kanati i rëndë i derës u drodh, lëvizi. Shtyra kanatin me sup, dera u hap aq sa unë të zgjatja kokën, të vështroja se çfarë bëhej brenda. Oborri

Revista Obelisk 28

Vijon faqe 29


Vijon nga faqe 28

PROFESORI

ishte shtruar me pllaka të mëdha guri dhe kish një pastërti të akullt. Anash harliseshin trëndafila të mëdhenj shumëngjyrësh. Mu ndal fryma. Për fatin tim të keq, topi kishte shkuar dhe qëndruar mbi trëndafilin më të madh, të kuq dhe më të bukur të kopshtit, varej trishtueshëm. Zonja e shtëpisë ish e çmendur mbas trëndafilave. Kjo gjë ma shtoi akoma më tepër ngurrimin për të hyrë brenda. ‘Hyrë brenda ç’pret,’ dëgjova zërin e shokëve: ‘Plaka do ta çajë topin, do ta bëjë fërtele.’ Po e dinin ata se ai top kish këputur trëndafilin më të bukur të kopshtit! Ngulmimi i tyre ish i padurueshëm: ‘Hyrë!’ Oborri dergjej në qetësi. Në pragun e derës së korridorit qe shtrirë një mace bardhoshe, symbyllur lëpihej me endje. ‘Hyrë, hyrë!’ Dëgjoja nga pas zërin e shokëve. ‘Le të bëhet ç’të bëhet,’ thashë me vete: ‘Nuk do ta le atë top të çahet.’ Hodha një hap në pllakën e oborrit, lëviza rrëshqanthi, hyra brenda, dera mbas meje u mbyll. Qetësia ish e rëndë, sfilitëse. Vështrova rreth e rrotull me kujdes. Në të dy anët e kopshtit harliseshin pemët e larta. Si qenush i vogël ngrita veshët dhe tendosa përgjimin. Prej qetësisë zotëruese ndjehesha i mpirë, i plogët si i futur në një qese plastike. Çdo hap që hedhja, qëndroja, përgjoja. Më dukej sikur oborri dhe shtëpia lëvizte dhe unë shkisja së bashku me të. Dreq o punë sa i madh ky oborr, zemra kërcente në kraharor! Flaka tutje plogështinë dhe frikën, vrapova drejt topit dhe trëndafilit të mrekullueshëm, të kuq, të këputur. Më në fund mbërrita, mbështeta i lehtësuar gjoksin në gardhin e thurur me rrjetë teli. Mora frymë i lehtësuar. Nuk qe aq e vështirë sa dukej, të zotët e shtëpisë flinin. I shpenguar zgjata duart të rrëmbeja topin dhe të zhdukesha. Një shungullimë e tmerrshme si krismë rrufeje dëgjua në krye të shkallëve. Ajri u drodh dhe unë ngriva me duart e vendosura në top. Rrezik të vdisja nga frika, zemra gati sa nuk pushoi së rrahuri. Lëviza me shumë vështirësi qafën, në ballkonin e vogël, në krye të shkallëve, qëndronte krahëhapur si shqiponjë, gishtërinjhapur si të bllokonte qiellin dhe ta çirrte ajrin me thonj,

qëndronte e frikshmja, plaka, gruaja e profesorit. Ishin disa sekonda të tendosura në tmerr e llahtarë. Unë as rija, as ikja. Ngurtësia ime e kish bërë dhe plakën të ngurtësohej. Atëherë kur ajo po shkriftohej, po bëhej gati të turrej mbi mua, për të më ndëshkuar për hatanë e madhe, këputjen e trëndafilit, u dëgjuan trokitje të ngutura në xhamin e dritares. Ajo u kthye me të shpejtë si me urdhër, hyri brenda. Në krye të disa sekondave, u gjend pranë meje, fytyra e saj kuqëlonte prej inatit, mpirja ime ishte gjithëpërfshirëse. Pa më thënë gjysmë fjale më mbërtheu nga krahu dhe më tërhoqi brenda në mugëtirën e shtëpisë. ‘Prite tani kur të më lidhe me spango të trashë, të më vdesë në dru,’ thashë me vete. Gjuhën e kisha të thatë trokë. Për habinë time ajo më la brenda në dhomë dhe u largua duke sharë dhe bërtitur: ‘Plak i rrjedhur. Ky mistrec më këputi trëndafilin më të bukur dhe do dru me muzikë. Ai e fut në shtëpi, phu...phu..! ‘Eja bir, ulu,’dëgjova një zë të ëmbël. Vështrova me kujdes andej nga erdhi zëri. Ulur në një stol të thjeshtë druri, dallova një plak. Dhoma rëndonte nga librat e llojeve të ndryshme me kapakë të trashë, dukej sikur do përmbysej. Prej dritares derdhej duke vallëzuar një dritë e lehtë. ‘Mos ki ndrojtje bir,’ngulmoi ai me zë si gurgullimë burimi. ‘Plak i çmendur,’ hungëriti plaka. Ajo kish zgjatur kokën në dera. Ai bëri me dorë një lëvizje të plogët, të bezdisur. Gjaku po më shkrihej dalë ngadalë dhe u përpoqa të përqendroja vëmendjen. Koka po më gremisej prej morisë së librave. ‘Të pëlqejnë librat?’ më pyeti ai. Ngrita supet dhe luajta kokën lehtë. ‘Eja ulu këtu,’ dëgjova zërin e ëmbël të tij, dukej shumë plak me tesha të zbardhura, por të pastra dritë. Ai plak kish kokë të shndritshme pa flokë, fytyrë të pastër, ballë të madh, sy të zgjuar. Nuk kisha parë dhe nuk kam parë deri më sot kokë më të bukur plaku se e tij. Ai ishte profesori, i madhi Spiro Konda.

Revista Obelisk 29


PSE SHKRUAN DOKTORI? Dr. Adem HARXHI

I përqendruar në ekranin e kompjuterit, ndjeva duart e saj të vogla si dy flutura, mbi supet e mi. Koka e saj me flokët e zinj, të gjatë e kaçurrela, u mbështet tek faqja ime. E putha atë kokë të bukur, që ashtu e mbështetur, diçka kërkonte nga unë. “Pse shkruan vazhdimisht, gjyshi? Ti je doktor nuk je shkrimtar. Shiko sa gjëra të bukura kam bërë. Hajde të lozim bashkë”. Në apartament ishim vetëm ajo dhe unë, të gjithë të tjerët kishin shkuar në punë. U ktheva. Mbi tapet kishte shumë lodra dhe kukulla të saj. Fillova të luaj me mbesën time, por nuk m’u hoq nga mendja pyetja e saj:”Pse shkruan doktori?”. U befasova. Gjithmonë kam ndjerë nevojën të shkruaj, por asnjëherë nuk e kam pyetur veten pse? Pyetja e mbesës kërkonte përgjigje. U zura ngushtë me veten, sepse asaj

mund t’i epja një përgjigje. Doja të gjeja një përgjigje që ajo të kënaqej kur të rritej. Kërkoja një përgjigje që të më kënaqte edhe mua, me vërtetësinë e saj. Pse një mjek shkruan? Që nga ajo ditë kanë kaluar dhjetë vjet. Mbesa ime tani përgatitet të hyjë në Universitet dhe pyetja e saj akoma rreh si çekan ne kokën time. Kërkon përgjigje. Asnjëra, nuk më kënaq, aq më pak do të kënaqet ajo, tani, e rritur, në një kohë e shoqëri të re. A mos vallë një doktor shkruan për famë? Nuk besoj. Unë e di sa shumë lavdi ka tek thika dhe stetoskopi. A mos vallë e bën këtë për të fituar para? Jo, ai mund të bëjë shumë më shumë para me mënyra të tjera . Atëherë, pse shkruan doktori? Besoj se shkrimet e tij janë përpjekje për të gjetur sekretet e procesit mjekonjës. Në këtë proces ku merr pjesë i sëmuri dhe doktori ka shumë dhimbje,

Revista Obelisk 30

Vijon faqe 31


Vijon nga faqe 30

Pse shkruan doktori?

ka vdekje, ka shërim, ka shumë dashuri...Ky është një proces shumë kompleks dhe i ndërlikuar. Shkrimet e doktorit ngjajnë me një copëz nga një zemër, nga një mëlçi, apo nga njw konvolucion truri që e ka mjekuar dhe e ngjit atë në një faqe libri, ashtu siç bënim herbariumet në shkollë. Ajo copë do të flasë me elokuencën, që do ta kishte zili çdo shkrimtar, sado i madh të ishte. Kjo copë nuk do stil letrar, nuk do erudicion, as histori nuk do. Ajo me vërtetësi, mprehtësi dhe ndjenjë, do të tregojë gjithë dobësinë dhe forcën, dëshpërimin dhe fisnikërinë e njeriut. Mos valle të tingëllon absurde ideja e publikimit të një cope nga zemra, ose nga një kockë mbesa ime?. Për mua jo. Ja, pra, pse shkruan doktori - që të arrijë absurden. Shkrimet e tij janë copa nga mishi i të sëmurëve të vendosura në faqet e një libri. Ai kërkon të zbulojë të vërtetën që fshihet thellë në trup. Në skutat e trupit ai kërkon gurin që nuk e gjetën filozofët. Ai gur është aty, i fshehur në xhepin më të

thellë e me lagështirë të trupit dhe pret që të zbulohet. Ky proces kërkimi nuk është pa dhimbje. Kushdo që shikon me ngulm nj�� doktor që lufton për jetën, në kushtet e një mizerje të tillë, ndjen dhimbje. Në çdo faqe të Rablesë, Çekovit dhe të gjithë mjekëve shkrimtarë të shquar, do ta ndjesh këtë dhimbje. Emersoni ka shkruar, poeti është i vetmi doktor i vërtetë. Unë këtë e besoj. Poeti flet lirshëm. Atij i flet zemra. Shumica nga ne vuajmë, shikojmë, shënojmë, diagnostikojmë, mjekojmë dhe profetizojmë, por nuk flasim dot si poeti. Është poeti që shëron me fjalët e tij. Është ai që ndalon rrjedhjen e gjakut. Që qetëson frymëmarrjen e zhurmshme. Që vendos ushqim në mishin e djegur. Ja pse Emersoni ka të drejtë. Ndërsa doktori, në të gjithë letërsinë, është portretizuar si figurë hokatare. Molieri, kënaqej me dhimbjen e doktorit të tij pompoz. E vërteta është se ai e meriton atë. Kështu bëri Çajupi tek Adhamudhi. Doktori është bërë një karikaturë. Por unë besoj se shkriRevista Obelisk 31

met e vërteta për doktorët akoma nuk janë bërë. Ato presin të bëhen nga doktorët, që e kanë analizuar në mënyrë kritike karrierën e tyre shumëvjeçare. Nga ata që si shumë shokë të tyre, padrejtësisht, kishin rënë në dashuri me teknikën e tyre dhe tani, ndonëse me vonese, kanë kuptuar se kanë qenë si Narcissus, që s’pushonin dot puthjet si shi, mbi një pasqyre. Nga ata doktorë që, ndonëse, me shumë vonesë, me në fund kanë kuptuar se mbartin shumë gabime mbi vete. Nga ata doktorë që pas një jete të tërë me gjeste madhështie dhe me bëma të fuqishme, arritën të kuptojnë se, në fund të fundit, kanë qenë larg postulatit “primum non nocere est” . A më pyete mbesa ime e dashur pse shkruan doktori ? Ja përgjigja ime: ”Ai shkruan sepse dëshiron të bëhet një mjek ” New Jersey Dhjetor 2007


Revista Obelisk 32


Obelisk