Page 1

Nr. 2 | Viti 3 | 2009

Luarasi

Revistë e shkollës së mesme “Luarasi”

.. ?! Prishtinë, 2009


Fjala e redaksisë

Luarasi

Revistë e shkollës së mesme “Luarasi”

Nëse do të nisemi nga një thënie e babait të filozofisë, Sokratit, i cili thoshte ‘‘di një gjë që nuk di asgjë” do të vërejmë se Sokrati si mendje e ndritshme e njerëzimit ishte i vetëdijshëm për pafundësinë e njohurive dhe dijeve që mund të fitoj njeriu gjatë jetës së tij. Jo më kot e nisëm këtë fjalë hyrëse të grupit redaktues të revistës të shkollës sonë, sepse kuptimi i vërtetë i jetës gjendet vetëm në punën dhe përpjekjet për të fituar dije, sepse një mendje e ditur është më e çmueshme se çdo pasuri tjetër tokësore. Për këtë arsye edhe doktor Fausti, njeri i shtyrë në moshë, i fali shpirtin djallit për të gjetur kuptimin e vërtetë të jetës dhe në fund e gjeti atë tek puna dhe dija që kishte fituar ndër vite. Nga kjo situatë simbolike të cilën Gëte i madh me aq mjeshtri në librin e tij e shndërroi në të vërtetë të madhe për të gjithë, e në këtë rast edhe për ne. Jemi vetëm në fillim të rrugës për të kuptuar këtë të vërtetë dhe sakrifica vetëm sa ka filluar, kurse puna nuk guxon assesi të mungoj në këtë rast. Pikërisht fryt i punës që shkolla jonë po bënë dhe mundi i shoqëruar me të është kjo revistë me të cilën jemi munduar të konkretizojmë njohuritë që po fitojmë dhe t’i bëjmë me dije lexuesit se shkolla jonë qëllimet i ka të larta. Ato shkojnë përtej këtyre informatave, përtej këtyre rreshtave, përtej këtyre faqeve. Duke pasur parasysh profilin e shkollës dhe synimet tona u munduam që në këtë numër të revistës Luarasi të sjellim informata modeste për fusha të ndryshme të dijes, për probleme aktuale me të cilat ballafaqohen moshatarët tanë si dhe disa krijime letrare individuale të cilat janë reflektim i botës sonë shpirtërore dhe subjektive dhe shprehje e shpirtit krijues rinor. Natyrisht që mundësitë krijuese dhe dëshira jonë shkojnë edhe më tutje, por kaq bëmë për këtë numër dhe dëshirojmë që tradita e kësaj reviste të

vazhdoj, natyrisht se ne nuk po premtojmë asgjë, por do të punojmë që revista të krijoj traditë e të jetë një emblemë kulturore e shkollës dhe punës që bëjmë në vazhdimësi. Konsiderojmë që është e arsyeshme t’i falënderojmë të gjithë ata që ndihmuan në punën tonë, dhe tu kërkojmë të falur nëse na ka ikur ndonjë gabim apo edhe ndonjë gjë e pathënë, sepse të gabosh është njerëzore. Një falënderim i veçantë për drejtorinë e shkollës si dhe prindërit tanë që na mundësuan të jemi pjesë e këtij institucioni të dijes me emrin ‘Luarasi’. E filluam këtë shkrim me fjalët e Sokratit, filozofi i parë që mban mend njerëzimi dhe po e përfundojmë me fjalën e një filozofi gjerman, Shiler, i cili thoshte: ’’Mësimi është hapi i parë, jeta është hapi i dytë’’

Redaksia: Edonjeta ZEKA Zamira MALOKU Shqipe LIKAJ Greta PAÇARADA Diella ALIU Floriment KLINAKU

Ndihmuan: Liridashe VATA (profesor) Ilaz HAZIRI (profesor) Shkëndije LIKAJ

Legjendë: Krijim Punim Intervistë


Revistë e shkollës së mesme “Luarasi”

Përvoja NË “LUARAS” ka bërë dhe më bënë të ndjehem e privilegjuar që kam mësuar në këtë (American University of Kosovo) shkollë janë rregullat të cilat kanë Përvoja që mora në bërë që aty të ketë mësim kualitativ shkollën e mesme dhe gjithashtu kushtet në të cilat Luarasi për mua ka kam mësuar, sepse mendojë që edhe qenë një ndihmë kushtet në të cilat mëson ndikojnë në e madhe si për suksesin tënd. Një përparësi tjetër e regjistrim në Universitetin amerikan, kësaj shkolle ka qenë dhe besoj se është e poashtu edhe në studime. Profesorët akoma marrja e njohurive praktike, gjë e kualitetit të lartë, kushtet e mira që e mundëson shkolla për nxënësit e për mësim, si dhe puna praktike që drejtimeve profesionale. Duke ditur bëhet me metoda të ndryshme, janë që drejtimi teknik i farmacisë përveç një ndihmesë shumë e madhe. Besoj të mësuarit teorik kërkon edhe të që do të vazhdoj të jetë kësisoj për çdo mësuarit laboratorik, e këtë mundësi nxënës që do të përfundojë mësimet fatmirësisht unë dhe nxënësit tjerë në në shkollën ‘Luarasi’. këtë shkollë e kemi pasur, më bënë të ndjehem më me përvojë dhe më hynë Getoarba Mulliqi (Gilbert High School, Arizona) në punë në të ardhmen. Eksperienca të cilën Dua që t’i falënderoj të gjithë e fitova në shkollën profesorët dhe t’iu kërkoj falje nëse “Luarasi” do te jetë ndonjëherë unë kam bërë ndonjë gjithmonë ndihmë për gabim, të cilat kam mundur t’i bëjë sfidat e radhës në jetë. vetëm pa vetëdije ose pa qëllim! Si çdo nxënës tjetër, jam përballur me Leutrim Klinaku batica dhe zbatica, mirëpo çdo herë do (Universiteti i Prishtinës) ta them me mburrje, ‘isha nxënëse e Vetë atmosfera e pushkollës së mesme Luarasi’. nës që mbizotëronte Secili e ndërton jetën e tij duke u në atë shkollë për munduar të gjejë mbështetje në një mua e ka bërë më të mur, ndërsa unë e konsideroj shkollën lehtë që të mësoja. ‘Luarasi’ një bazament të fortë i cili na Por në të njëjtën kohë mësimet që mban në këmbë edhe atëherë kur jeta merrnim në atë shkollë ishin të një nuk na jep zgjedhje tjetër pos t’ia lëmë niveli të lartë. të gjitha kohës. Shkolla e mesme shërben si bazë për hapat e mëtutjeshëm që do të hedhim, Blertë Gashi (Universiteti i Prishtinës) prandaj nuk ka diskutim që puna e mirë Kam pasur fatin që në të do të ndikojë në këta hapa. Pasi të jem nxënëse e që në shkollën e mesme unë isha në kësaj shkolle dhe të drejtimin matematikë-informatikë dhe fitoj shumë njohuri tani ndjek studimet në matematikë, ky nga profesorët më të ndikim ishte i drejtpërdrejtë. Se sa larg mirë të mundshëm, gjithmonë duke do të arrijë kjo varet, më së shumti nga iu falënderuar familjes për mundësinë puna që do të bëjë këtej e tutje, por e dhënë. Ajo çka më së shumti më mund të them që parakushtet për të

Butrint Ymeri

arritur qëllimet e mia janë shumë të mira, pasi që pata fatin të jem nxënës i shkollës së mesme Luarasi.

Atdhe Konjufca

(Universiteti i Prishtinës)

Çdo përvojë të avancon. Ndërsa përvoja në Luaras lëre që ka qenë një ndihmesë e madhe për vazhdimin e studimeve por gjithashtu ka qenë bazë e fortë e formimit tim, si në aspektin edukativ e po ashtu edhe në atë të nxënies. Tre vite, të cilat kaluan shpejt në atë shkollë, qenë tre vite punë, të cilat u kurorëzuan me sukses në fund. Këtë sukses e tregon provimi i maturës të cilin e kaluam më lehtë. Natyrisht, tani ndjej mall dhe nostalgji për atë kohë dhe për atë vend.

Taulant Tanushi

(Universiteti për Biznes dhe Teknologji - UBT)

Ndjekja e mësimeve në shkollën Luarasi ishte një përvojë shumë e mirë e imja dhe tejet e nevojshme. Ajo përvojë më krijoi një bazë të shëndoshë edukative e arsimore. Më dha një krah shumë të fortë pozitiv e vizionar. Përfitova shprehinë e punës e të të nxënit. U përgatita për shumë sfida me të cilat duhet përballur çdo moshatar i imi pasi t’i lërë bankat e shkollës së mesme. Tani jam shumë mirë me studimet, falë punës cilësore dhe metodave produktive me të cilat u mësova të punoja në Luaras. Personalisht ndjehem krenar dhe i privilegjuar që isha pjesë e kësaj shkolle.

3


Luarasi

LUARASI I

ntervistë me drejtorin e shkollës së mesme “Luarasi” në Prishtinë. Për historikun, përvojën dhe për suksesin e kësaj shkolle flet z. Shukri Klinaku.

e qëllimit. Prindërit dëshirojnë që fëmijët e tyre të edukohen, të bëhen punëtor, sepse kjo u siguron një jetë më të lumtur atyre. E ne këtu e bëjmë përpjekjen më të madhe që nxënësit të cilët dalin nga Luarasi të jenë të edukuar në frymën e punës dhe disiplinës. Kur respektohen detyrat e parashtruara nga mësimdhënësit, gjithnjë mbetet mjaft kohë për dëfrim, për lojë dhe shoqërim. Përveç që mbetet mjaft kohë, edhe dëfrimi, loja e shoqërimi bëhen më të këndshme me detyra të kryera.

“Luarasi”: Cili ka qenë suksesi i maturantëve të

shkollës sonë në provimin e maturës? Z. Shukri Klinaku: Me provimin e maturës shkolla ka dalë me rezultat të shkëlqyeshëm me të gjitha gjeneratat që kanë dalë nga Luarasi deri tani. Kanë kaluar “Luarasi”: Na jepni një historik të shkurtër të të gjithë nxënësit, mirëpo duhet të punohet më shumë, shkollës Luarasi? sepse testi i maturës besoj se do të bëhet gjithnjë e më Z. Shukri Klinaku: Shkolla Luarasi filloi punën më serioz, prandaj edhe fakti që kanë kaluar maturantët 1 shtator të vitit 2004. Do të thotë ky është viti i pestë në herët e kaluara qind për qind nuk do të thotë se do shkollor. Nga kjo shkollë dolën dy gjenerata mat- të jetë kështu edhe në të ardhmen, nëse nuk punohet urantësh, të cilët sot vazhdojnë studimet. më shumë se sa që është punuar.

“Luarasi”: Cili është ndryshimi nga fillimi i punës “Luarasi”: Cila është porosia e juaj për nxënësit e në Luaras me punën që bëhet sot? shkollës Luarasi? Z. Shukri Klinaku: Nuk mund të thuhet se ka ndryZ. Shukri Klinaku: Shpesh ndalem e shikoj të kalushim të madh. Kuptohet se tash është një përvojë më arën time. Po aq, shpesh më shkon mendja të shkruaj e madhe. Praktika e viteve që shkuan na mësoi gjëra një libër për gabimet e mia. Secili njeri ka gabime, të cilat ndihmojnë në përmirësimin e në mos të mëdha, të vogla punës dhe në zgjidhjen më të lehtë e Prandaj, për të mos e gjithsesi. Dhe po ta shkmë të shpejtë të problemeve të njëjta. bërë edhe ju gabimin ruaj ndonjëherë atë libër, Mirëpo, puna edukative është e tillë sigurisht që gabimi im i që nuk lejon shumë komoditet për tim, ju porosis: lexoni, lexoni parë dhe më i madhi do zgjidhje të afishuara, prandaj mbetet sot, sepse edhe e nesërmja të ishte: nuk kam lexuar gjithnjë vend për angazhim të ri dhe të e ka pjesën e vet që duhet sa kam mundur të lexoja. shtuar në këtë profesion. Pastaj, edhe gabimet tjera “Luarasi”: Pse një adoleshent apo

lexuar.”

një i ri duhet të zgjedh Luarasin për t’i kaluar vitet e shkollës së mesme? Z. Shukri Klinaku: Mendoj se puna permanente e udhëheqësve dhe mësimdhënësve të shkollës, puna në përputhje me rregulloren si dhe durimi në punën edukative janë instrumentet e shkollës për realizimin

4

eventuale burimin do ta kishin te i pari. Prandaj, për të mos e bërë edhe ju gabimin tim, ju porosis: lexoni, lexoni sot, sepse edhe e nesërmja e ka pjesën e vet që duhet lexuar. Zamira MALOKU


Revistë e shkollës së mesme “Luarasi” Aktivitete shkollore Shko lla e m e sm e Luarasi ka klubin e vet l etrar, m e të nj ëjtin em ër, i cili angazho het p ër ak ti v itete të ndr y shm e n ë kua d ër të shko ll ë s . M eritë e këtij klubi l etrar ë shtë e dhe k y num ër i rev is të s “Luarasi”

Drejtori Shukri Klinaku dhe maturantët e klasës Farmaci-13

Shko lla e m e sm e Luarasi m o ri pj e s ë n ë tur nirin e basket b o llit q ë u o rganizua nga Ko muna e P rishtin ë s p ër nd er të ditë s s ë Pavarë sis ë dhe ar riti q ë të kal o i d eri n ë gj y sm ë final en e tur nirit. Shko lla e m e sm e Luarasi m o ri pj e s ë n ë kuizin e dituris ë të o rganizuar nga A m eric an Co r n er n ë l ëmin e “H is to ris ë dhe kulturë s A m erikan e. Ekipi y n ë pati nj ë para qitj e dinjitoze.

Në numrin e parë të revistës

Drejtori Shukri Klinaku dhe maturantët e klasës MI-12

Si ide dhe fillim i angazhimit për themelim “Luarasi” nisi në Mars të vitit 2004, ndërsa zyrtarisht me punë nisi me 1 Shtator 2004. Bëjmë përpjekje të punojmë mirë dhe në mënyrë të vazhdueshme. Do të dëshiroja që kjo të na karakterizojë. “Luarasi” është gjimnaz (me drejtimin matematikë - informatikë dhe shkollë profesionale (me drejtimin farmaci). Në të ardhmen mund të ketë ndryshime.” Shukri Klinaku Drejtor

Fjala e urtë popullore thotë: “Moti i mirë shihet në mëngjes”,kjo po vërtetohet edhe në shkollën tonë. Në këtë “mot” dhe në këtë punë të mirë, kanë kontribut të gjithë, por merita më e madhe për këtë punë duhet t’i adresohet kreut të shkollës Luarasi. Shkolla jonë falë kualiteteve të shumta që ka dhe synimeve kualitative që pretendon të arrijë, shumë shpejt do të jetë krenari e të gjithë ne nxënësve, profesorëve dhe në veçanti, krenari për arsimin e mesëm në Kosovë.” Taulant Tanushi Nxënës

5


Luarasi

Ne, të rinjtë Organizata rinore Ko ngre si R ino r A m erikan (K R A ) K R A ishte Zëri i R inis ë A m erikan e i p ër b ërë nga të rinjtë prej tërë A m erikë s . A i u fo r mua m ë 1935 dhe kishte p ër q ëllim të mbro nte të drejt at e rinis ë n ë A m erikë. K r yengritja O rganiz at a rino re “K r yengritja” u fo r mua n ë v itin 20 0 6 n ë B o snj e dhe H erce g ov in ë. Si q ëllim kishte pro m ov imin e patri otizmit dhe zhdukj en e na ci o nalizmit o s e shuarj en e ur rejtj e s nd ër etnike.

Opinion

Nëse i referohemi më konkretisht, të thuash gjithë periudhës së robërisë së Kosovës pas Luftës së Dytë Botërore, del të ishte, pikërisht rinia shqiptare, promotore e çdo lëvizjeje, e çdo përpjekjeje dhe çdo veprimi për liri dhe bashkim kombëtar. Unë personalisht besoj shumë tek rinia jonë, dhe mburrem që kemi një rini kaq të shëndosh, fizikisht dhe kombëtarisht për të na e pasur lakminë miqtë dhe armiqtë tanë.” Haqif Mulliqi Dramaturg

6

Degjenerimi i rinisë preokupim shoqëror

an faktin që ky popull nuk ishte i pjekur për një ndryshim kaq të shpejtë. Rinia ishte ajo e cila i barti pothuajse të gjitha Duke ditur që vendi ynë si pasuri pasojat dhe u shndërrua në viktimë të kryesore ka rininë dhe duke e parë qakësaj ndodhie. rtë atë në një gjendje të mjerueshme, Përparimi i teknologjisë sa ndikon atëherë kjo më shtynë që të thellohem në shtjellimin e kësaj çështje shumë pozitivisht i ka edhe anët negative të shqetësuese. Si fakt dominues dhe tij. “Nuk ke kohë“ të marrësh një libër brengosës për njerëzit përreth është pasiviteti i rinisë. Kjo gjendje e tanishme, në të cilën ndodhen të rinjtë tanë manifestohet me: mungesën e dëshirës dhe vullnetit për punë, me mungesën e kureshtjes për të ditur më shumë, me mungesën e inspirimit për të bërë diçka pozitive, në radhë të parë për veten e tyre e mandej për shtetin e të ulesh për ta lexuar, nga fakti se në të cilin po jetojnë. si pengesë do të shfaqet ambienti i Shtrohet pyetja: Cilët janë faktorët që jashtëm. Televizori i ndezur, filmat që këtë gjendje të tillë e bëjnë të jetë e ty ta tërheqin vëmendjen, të bëjnë ta pranishme? mënjanosh pak librin. Mundohesh ta Do të kemi fjalë të shumta dhe ma- shpërndash vëmendjen, në të njëjtën terial të mjaftueshëm po të ulemi dhe kohë të shikosh film e të lexosh librin. t’i qasemi kësaj teme. Kjo gjendje ak- Mënjanimi absolut i librit arrin kulmin tuale po ndikohet nga faktorë të shum- kur pranon porosinë në telefon “Haver, të dhe të ndryshëm. Të gjithë e dimë hajde pimë kafe”. se Kosova ka popullatën më të re në Kjo situatë e krijuar ndikohet nga dinEvropë, rini kjo e cila është e aftë për amika e tanishme e jetës dhe “mungpunë dhe revolucion. Si çështje thelbëesa” e kohës për të bërë gjëra të sore është tranzicioni me të cilin është dobishme. Një pjesë të fajit e kanë orduke u përballur Kosova e që po vazhganet shtetërore, përkatësisht organet don të ndikojë shumë negativisht tek të kompetente. Ato nuk po merren sa rinjtë e saj. Politikanët tanë, të ndikuar duhet me arsimimin e rinisë, nuk janë gjithashtu nga faktori ndërkombëtar duke investuar në realizimin e projekpërshpejtuan procese të ndryshme teve apo aktiviteteve të duhura dhe të duke u munduar që brenda një periudnevojshme për të, nuk janë duke bërë he shumë të shkurtër kohore, popullin asgjë konkrete në mënyrë që rinia jonë shqiptar ta integrojë në Evropë. Harru-


Revistë e shkollës së mesme “Luarasi” Dita ditës hapen shkolla të reja, drejtime nga më të ndryshmet, ku të rinjtë Gjendja ekonomike luan një rol gjejnë veten, gjejnë atë që dëshirojnë, gjithashtu të rëndësishëm në këtë duatë që presin të bëhen nesër. kuri mbizotëruese, p.sh: ka shumë Edhepse akoma nuk jemi aq afër realnjerëz të diplomuar të cilët janë në kërizimit të të gjitha kushteve që i nevojiten kim të një vendi pune. një të riu, përpiqemi të shkojmë krahas Rinia jonë ka kapacitet dhe potentë tjerëve, të arrijmë suksese në kulturë, cial të mjaftueshëm për të arritur një arsim, shkencë, sepse kombi ynë është të ardhme më të mirë se sa kjo e tani zgjuar, i shëndoshë dhe krenar. ishmja. Asaj i duhet një frymëzim i cili kohë më parë u shua, një shpresë e Diella ALIU cila tani për tani është fikur, një dëshirë për të mësuar, një ide për ndryshim në Jeta e një maturanti vendin e tyre dhe një përkrahje maksimale e të gjithë atyre që e rrethojnë, Sa e bukur është jeta e një maturanti duke filluar nga ata me reputacionin e e së bashku me të edhe ëndrrat e përtyre më të lartë, e deri te foshnja që ka jetimet rinore. vetëm identitet. Mbes me shpresë që Libri mbetet engjëlli i përhershëm në një të ardhme të afërt gjërat të fillojnë të lëvizin për së mbari e që kjo ta në ëndrrat e mia. Jeta edhe pse u soll bëjë rininë tonë të zgjohet nga gjumi, e shumë vrazhdë ndaj nesh, edhe pse na akumuluar me energji pozitive, duke e mori nëpër këmbë dhe bëri që e gjithë përdorur atë në mënyrë të guximshme bota të qajë e të e të qeshë për ne, ne megjithatë e deshëm jetën, rininë, aty ku e kërkon puna. shkollën e cila na i hapi portat e diturisë Donjeta ABAZI që të ardhmen ta kemi më të mirë dhe më të pastër.

të ketë jetë aktive në shoqëri.

Sa shpejtë kaluan këto katër vite. Nuk më mbetet gjë tjetër veç se t’i lutem ‘Të mos dimë çfarë ngjarjesh kanë Zotit që të kthejë muajt në ditë dhe ditët ndodhur para nesh është njëlloj sikur në orë, të jemi bashkë përsëri. Nëse e të mbetemi gjithmonë fëmijë’ ardhmja do të më agojë shkrimtar, kam për të shkruar romane për ditët shkolCiceroni lore e nëse poet, kam për të shkruar Fillova me thënien e artë të Ciceronit tërë jetën vargje për librin. nga se rinia e sotme besoj se ka përjetMe librin do ta vendos gurë themelin uar që nga fëmijëria e hershme skena e së ardhmes që çdo vit të vijë pranvera të pashlyeshme në jetë. e luleve, vera e diellit, vjeshta e shiut Prandaj nuk më çudisin edhe shumë dhe dimri i bardhësisë, për të ndërtuar raste kur të rinjtë devijojnë në një apo një amfiteatër të diturisë dhe të paqes. tjetër fushë. Megjithatë rinia jonë është në rrugë për një të ardhme më të ndritshme, në rrugë që shpie drejt evropiaShkëndije LIK AJ nizimit.

Rinia

Opinione

Si më i moshuar që jam po i jap të drejt vetes t’iu qortoj pak juve të rinjve për shkak se po jepeni aq shumë pas teknologjisë informative dhe kështu po lini anash leximin dhe ngritjen e duhur arsimore, ndërkohë që ju i keni të gjitha mundësitë ta bëni një gjë të tillë, sepse keni shumë më tepër mundësi se sa kam pasur unë dhe brezi im kur kemi qenë në moshën tuaj.“ Adem Mikullovci Aktor

“ “

Rininë shqiptare e shoh si një rini të pastër, të aftë dhe shumë ambicioze.” Shukrije Ramadani Prind Çështjet e rinisë janë çështje mjaft problematike për faktin që edhe rinia si pjesë shoqërisë kosovare tani është me probleme të mëdha sociale, që në fakt nuk do të duhej të ishin të tilla. Rinia duhet të jetë në një stad tjetër të zhvillimit, të ngritjes intelektuale e morale dhe duhet te jetë shumë më këmbëngulëse për të realizuar dëshirat dhe qëllimet që ka. Pos gjendjes jo të mirë sociale në të cilën ndodhet rinia, ekziston problemi i pasivitetit dhe mos këmbënguljes së rinisë në synimet dhe objektivat që dëshiron të arrijë.” Ramë Buja Politikan

7


Luarasi

17 Shkurti fotoscript

She shi i P rishtin ë s m ë 17 shkur t ‘0 8

O b elisku “N ew B o r n” simb o lizu e s i shtetit të ri. N ë të u vend o s ën m e mij ëra n ënshkrim e gjatë 17 shkur tit. Fitu e s i çmim eve të shumt a si: “Cann e s G o ld L i o n”, “Sil ver Cli o” etj.

She shet e q y teteve ev ro pian e ishin të mbushura m e emigrantët shqipt arë të cil ët fe s tuan D itën e Pavarë sis ë s ë Ko s ovë s . Për manife s tim e te m ë dha ve ç an ërisht shquhen B erlini, L o ndra, Çikag o, O sl o, B er ni etj.

8

16 shkurt Hyra në autobus. Shikova për një vend të lirë dhe e gjeta. Ishte një vend i zbrazur tek një ulëse dyshe ku ishte ulur një zonjë e shtyer në moshë. Më pyeti se ku kisha për të zbritur. Pasi i tregova për vendin tim të zbritjes, ajo më hapi rrugë të kaloja pranë dritares. Ishte një ditë e ftohtë shkurti, e zakonshme për stinën e dimrit. Autobusi kishte ndaluar për të marrë edhe disa udhëtarë të cilët i shihja tek rendnin me nxitim. Pasi u futen brenda, makina lëvizi. Ata që hynë brenda qeshnin me një të tallur të konduktorit i cili pos që iu kërkoi ta paguanin biletën iu kërkoi dëmshpërblim për ngrohjen që iu bëri. Fillova të qeshë edhe unë. Në fakt qeshnin të gjithë. Buzëqeshja të ngrohte fytyrën, ndërsa qeshja, shpirtin. Pasi pagova biletën e hapa perden me të cilën ishte mbuluar dritarja dhe vështroja pamjen e cila më lëvizte me një shpejtësi të konsideruar. Disa punëtorë tek sa punonin, qeshnin, sikur të kishin dëgjuar mahinë e konduktorit. Një nënë, dukej që andej, ajo kishte kapur dorën e të birit, fëmijë dhe sigurisht që po ecnin në relacion shkollështëpi përkatësisht punë-shtëpi. Ata ishin të lumtur.

erne, ndërtesa moderne kishte shoqe një shtëpi të vjetër. Edhe pse syri i njeriut nuk e pranon shumë me qejf këtë pamje, ajo përsëri ekziston. Autobusi u nis, ndihmesë e nisjes u bë përparësia që na dha një makinë në komunikacion, si duket ngasësi i saj ishte në qejf. Zonja e cila qe ulur afër meje kishte zbritur. Plasi përsëri një qeshje në autobus dhe shkaktar i kësaj ishte një debat që bëhej nga disa fshatarë. Ne qeshnim dhe u inkuadruam në bisedën e tyre të lezetshme. Konduktori i autobusit, tek sa po kryente obligimin me një udhëtar që hyri në vendndalimin e mëparshëm, u mundua të lëshonte një shaka të tipit “fast food” por që për mendimin tim nuk ia doli. Disa filluan të qeshnin besa qesha edhe unë, edhe pse arsyeja më thoshte të kundërtën. Fshatarët që u ngritën për të zbritur na përshëndetën sikur të ishim një familje. Pas përshëndetjes ata bënë edhe një urim me shqiptim malësorçe: “Përhajr ju koftë pamëvarësia”... ... Ahhh. Tani e kuptova. Tani e mora vesh “psenë”. Pse qeshnim ne? Pse qeshnin punëtorët e pse fshatarët? Pse dukej aq e lumtur nëna me të birin? Pse qeshja unë me një tallje pa sens?

Qesha! Ktheva përsëri vështrimin Autobusi ndaloi në stacion. Më nga dritarja, dhe një “deja-vu” më ndaloi edhe pamja për një çast. Arki- rrëqethi trupin. Unë digjesha. Emocioni tektura e ndërtesave ishte e çuditshme shpërthente. Vargu i ndërtimeve, pa në raport me njëra-tjetrën. Një shtëpi e leje e me leje, të bukura dhe të shëmtuvjetër kishte shoqe një ndërtesë mod- ara, të rrënuara dhe të ndërtuara, moderne dhe antike, sot kishte një diçka që


Revistë e shkollës së mesme “Luarasi” i bashkonte, që i unifikonte. Ishte një flamur. Shpirti i shqiptarëve bashkohej me të qeshurën, ndërtimet bashkoheshin me të qeshurën e shqiptarit: flamurin.

shfaqja e djeshme kishe dy ngjyra, të kuqen dhe të zezën. Spontaniteti tek ky aktor i madh është rregullsi.

Dje, shqiptarët ishin bashkuar në një shesh dhe sheshet kishin bashkuar shqiptarë. Sheshi i Prishtinës ishte vendi ku E pamundur, të mos shihje flamshqiptarë nga të gjitha trevat shqiptare bashkoheshin, gëzonin e uronin. Sheshi i Tiranës dhe ai i Shkupit i ndihmonin atij të Prishtinës me vend. Megjithëkëtë në tri sheshet mezi lëvizje.

Tërë sheshet e Evropës ishin të veshura kuq e zi. Shqiptarët festonin kudo. Ata festonin fitoren e tyre. Fitore kjo, e cila u arrit me urin kuq e zi në fytyrat e ndërtesave. sakrificë. Fitore, e cila u projektua nga Në qeshjet e njerëzve dalloje shpirtin faktori popull. e shqiptarit. Në qeshjet që bëmë për Dje, ishte një ditë ku shpirti i shqipmalësorët gjeje krenarinë për atë çka tarit ndjeu diçka që se kishte ndjerë jemi dhe kemi... kurrë. Të them të drejtën nuk e di se Autobusi u ndal. Erdhi momenti të çfarë ndjeu sepse ai pati ndjenja të zbrisja nga autobusi. Zbrita duke qe- larmishme. Ndjeu dashuri për vendin, të përzier me urrejtjen e madhe shur. Isha i lumtur... për armikun. Ndjeu lumturinë për një 18 shkurt të ardhme të mirë, të përzier me një Dje isha protagonist në një ngjarje të lot për të kaluarën e hidhur. Trupi i tij madhe, në një ngjarje me peshë. Pro- ndjente të ftohtë, nga të ftohtit por tagonist në një shfaqje, ku publiku dhe shpirti i tij digjej nga këto ndjenja dhe aktorët ishin një. Dje isha në një shfaqje shpërthente vazhdimisht. ku skenari ishte bërë nga populli. Dje Dita e djeshme, hyri në të “djeshmen” isha në një shfaqje ku aktronte populli. - histori. E djeshmja ishte pragu i ndryIsha në një shfaqje ku për kostumet nuk shimit të fatit tonë. Fati ynë po ndërron. kishte ndonjë që përkujdesej; vetë aktorët vishnin çfarë donin. Isha prezent atje ku aktorët duartrokisnin shfaqjen e tyre. Skenaristi brohoriste veprën e tij. Floriment KLINAKU Dje isha atje, prandaj po shkruaj sot. Dje ishte 17 shkurti. Dita jashtëzakonisht e ftohtë nuk kishte penguar në tejmbushjen e sheshit të Prishtinës. Edhe pse nuk kishte kostumograf,

Opinione

Shqiptarët para dhe pas 17 shkurtit janë të njëjtë, por para kësaj date shpresonin se me shpalljen e pavarësisë do të ndryshonte gjithçka ndërsa tani pas një viti vërejmë se shumë pak gjëra kanë lëvizur.” Shukrije Ramadani Prind

17 Shkurti 2008 është një datë historike e cila realizoi një pjesë të madhe të objektivave të popullit shqiptar. Tash jemi një vit pas pavarësisë dhe mund të flasim për rezultate jo të pakta, por më tepër të fushës legjislative e politike e më pak të asaj ekonomike, por jo duke e lënë mbrapa edhe këtë segment zhvillimor. Uroj që të përsëritet një vit i tillë i rezultateve por më tepër në kontekstin ekonomik.” Ramë Buja Politikan

Në fakt, kjo datë, sikundër edhe 28 nëntori janë dy data si motra të cilat e krijojnë një agjendë të përbashkët të të gjithë shqiptarëve, zanafilla e së cilës gjendet pikërisht tek programet e rilindësve tanë dhe Lidhja Shqiptare e Prizrenit, e që është BASHKIMI KOMBËTAR. 17 shkurti i vitit 2008, pra, mendoj se këtë ide e bënë gjithnjë e më të realizueshme, si një proces që do ta shpij drejtë sendërtimit të idealeve të të gjithë dëshmorëve të Kombit – të bërjes së Shqipërisë një. Ndaj dhe për këtë, do mbetet edhe një prej datave më të rëndësishme në historinë e kombit tonë.” Haqif Mulliqi Dramaturg

9


“kafeneja jonë”

Luarasi

K

jo familje është bërë pjesë e familjeve tona dhe e çdo shtëpie. Protagonistët e saj, me pasionin e tyre për artin, kanë hyrë në zemrat tona. Secili nga ata pasqyron nga një shtresë njerëzish; të cilat janë krijuar pas luftës në Kosovë. Ata me humorin në gjak, na bëjnë vërtetë të qeshim. Me satirën e hollë, ata përqeshin e satirizojnë fenomene negative politike dhe shoqërore. Me aktorë të rinj, të talentuar por edhe me ata të cilët kanë bërë epokën e artistëve në Kosovë, çdo të hënë na sjellin në ekran ngjarje plot humor dhe gëzim. Të flasim për rolet është e kotë, kështu që ne kemi bërë intervistë me ta dhe ju sjellim jetën e tyre të përditshme, të cilën nuk e njohin të gjithë.

Adem Mikullovci-Avnia - Pos në serinë Kafeneja jonë, zakonisht jam i angazhuar edhe në diçka tjetër, momentalisht po shkruaj një skenar, dy drama televizive gati i kam të shkruara, punoj zakonisht në shtëpinë time dhe pjesën tjetër vi në prova për episode të reja-. Kështu shprehet prindi Avnia gjatë intervistës me të, ai po ashtu cek se është shumë i familjarizuar me aktorët e serisë, sepse ka vite që ata po punojnë bashkë, ai shton se gjatë vikendit kur nuk ka prova ndihet i vetmuar pa miqtë e tij dhe e merr malli për ta, ai shton se Kafeneja jonë është bërë familja e tij e dytë.

10

Aktori Adem Mikullovci thotë se është gjë e bukur të merresh me art por që kërkon mund dhe flijim. Sipas tij njerëzit lindin me talent, por arti kërkon edhe

punë dhe përkushtim të madh, kurse për të arti është shpirt, është i vështirë por ai e ka të domosdoshëm.

Irena Cahani- Tezja Gane - Ka katër vite që jemi bashkë. Gati çdo ditë takohemi. Edhe në ditët festive. Tashmë jemi bërë sikur një familje e dytë. Si çdo familje që ka keqkuptime edhe ne kemi, mirëpo si gjithmonë ato zgjidhen në mënyrën më të drejtë e më të mirë. Raportet mes aktorëve janë shumë të mira.Tezja Gane e cek në mënyrë të veçantë, mënyrën e të qeshurit që ka me Okin, vetëm me një shikim në sy gjatë xhirimeve shpërthen gazi pa ndonjë arsye të veçantë.

Fatos Kryeziu-Koka - Jeta ime pas skenës është shumë e thjeshtë pos punëve profesionale, bëjë


Revistë e shkollës së mesme “Luarasi” të gjitha gjërat e zakonshme që bënë një njeri i thjeshtë. Deri tani kohën e lirë e kaloj me shoqëri, me kolegë, mirëpo kohët e fundit sidomos i kam lënë anash sepse tashmë jam bërë baba, gjë që për mua është nder dhe lumturia më e madhe e jetës sime. Këtë ndjenjë të veçantë e përjetoj me vajzën time Rinën e cila ka vetëm 6 ditë jetë. Jam i dhënë plotësisht pas saj, por kjo nuk do të thotë që nuk jam i lirë për punët e mia dhe për të pasur kujdes për gruan time Lenën. Jam njeri i qetë, gazmor dhe i shoqërueshëm. Nxënësit e shkollës “Luarasi” i përshëndesë dhe iu urojë sukses ne mësime.

Fatmir Spahiu- Oki - Jam njeri i punës. Përveç që jam aktor merrem edhe me disa punë të tjera: marketing, shfaqje të ndryshme. Po normalisht që jam njeri familjar, kam një djalë të cilit i kushtoj rëndësi të veçantë-. Fatmiri(Oki) thotë se djali i tij quhet Mal dhe është një vit e gjysmë.

edhe bashkëpunimi mes tyre është i mirëfilltë dhe një bashkëpunim i tillë sjell gjithmonë rezultate të mira. Gjithnjë jemi bashkë edhe jashtë skenës e xhirimeve, kështu që e ndiejmë veten shumë mirë. Për çdo gjë që ndodh tek ndonjëri prej nesh e ndajmë së bashku edhe gëzimin, edhe hidhërimin, në të vërtetë jemi familje reale.

Adriana Matashi-Arusha - Jeta ime pas skenës? Jam nënë e dy fëmijëve dhe kur nuk jam në skenë, tërë kohën e kaloj me fëmijët e mi. Vajza është në klasën e dytë e cila quhet Kaona edhe djali 4 vjet i cili quhet Bojken. Mundohem të jem nënë e mirë edhe pse nuk kam shumë kohë. Unë jam aktore e re në këtë seri, deri tash kam luajtur në teatër, kam bërë role shumë të mira në teatër, po shumë pak njerëz kanë pasur rastin të më shohin. Edhepse roli im erdhi më vonë në këtë seri vendore, aktorët e kësaj serie më pranuan shumë lehtë në rrethin tyre. Në fillim jam ndier shumë e tërhequr mirëpo me pritjen e tyre ndihem shumë më mirë.

-Kafeneja jonë është vendi ku jemi familjarizuar shumë me aktorët e tjerë. Raportet janë shumë mirë, shumë në rregull, edhe me stafin dhe me të gjithë jam mik i mirë. Kjo punë është më e suksesshme kur ne e dimë që kemi shikueshmëri.

Ali Ahmeti-Elezi - Jeta ime jashtë skenës është e rëndomtë si e çdo njeriu tjetër, vetëm që gjithnjë jam i lidhur dhe gati gjysmën e jetës time e kaloj nëpër prova me shokë e shoqe. Çdo mëngjes shkoj në Gërmi duke ecur e duke ushtruar sepse e kam një moshë të shtyrë dhe duhet të kujdesem për shëndetin tim personal. Si çdo seri tjetër edhe Kafeneja jonë ka një domethënie të madhe, sepse edhe kjo është punë e njeriut, nëse njeriu nuk punon atëherë veten e ndien të zbrazët. Kam punuar në shumë seri të tjera por kjo seri ka rëndësinë e vet. Aktorët janë shumë të mirë

Edonjeta ZEK A Shkendije LIK AJ Diella ALIU

11


Luarasi

Gjuha shqipe Kalket e serbishtes në shqipen

P

një muaj ditë etj.

Fjalët javë, muaj nuk kanë nevojë për përcaktorin ër fat të keq, një ndër plagët e gjuhës së sotme të shtypit tonë janë edhe kalket, që kanë ditë, sepse dihet që java ashtu edhe muaji përbëhen hyrë nga serbishtja, kështu që gjuha e shtypit nga ditë të caktuara. nuk arrinë të jetë krahas me nivelin e gjuhës letrare A mund të thuhet një vjet ditë?! të kohës sonë. Erdha deri te banesa, erdha te paratë, hyra në punë, Në këtë mjedis ku bashkëjetonin dy e më shumë erdha në përfundim etj duhet: popuj, gjuha që ka një traditë më të gjatë shkrimi e Mora banesë, fitova para, zura punë, nxora përfunpërdorimi më të gjerë në shtyp, radio, televizion, administratë ka ndikuar më tepër në gjuhën shqipe (në dim. këtë rast). Si po të shërben ora? T’i shohim tani disa nga kalket e serbishtes që përdorën në gjuhën shqipe. Në tabelën e mëposhtme rreshti i parë është kalk, ndërsa i dyti është fjalia në gjuhën shqipe. (kalk) Klasa numëron 45 të rinjë e të reja. (duhet) Klasa ka 45 të rinj e të reja. Katundi numëron 300 shtëpi. Katundi ka 300 shtëpi. Shkojmë nga ajo. Shkojmë andej ose tek ajo. Në Dukagjin ranë duajt e parë. Në Dukagjin u korrën duajt e parë. Për çka po vjen deri te ndërprejrja e rrymës? Për ç’arsye shkaktohet ndërprerja e rrymës? Korrierët shkelnin nëpër borë të thellë. Korrierët shkonin nëpër borë të madhe. Korrietrët shkonin duke shkurtuar rrugën nëpër male. Korrierët truponin malin. Mirupafshim deri nesër! Mirupafshim! Ç’është e keqja, disa kalke janë bërë shprehi në stilin e përditshëm bisedor, si: një javë ditë, dy javë ditë,

12

Si po të punon ora? Shërbehu me çaj, pemë, kafe. Merrni çaj, pemë, kafe. S’ka problem; s’ka lidhje; s’ka përse. S’ka gjë; nuk ka të bëjë; me nder qofsh. Rrëshqita në akull të ftohtë. “Vallë a thua paska akull të nxehtë” Çao; çao-çao; tung. Tungjatjeta! A je për kafe? A je për çaj? A je për molla? A do kafe? A do çaj? A do molla?

Gabimet e shpeshta drejtëshkrimore (duke lexuar hartimet e nxënësve) Gjuha e sotme e njësuar letrare shqipe ka normën e vet drejtshkrimore dhe normën drejtshqiptimore. Vihet re përdorimi i gabuar i zanores ë të patheksuar te përemrat e pacaktuar, ndajfoljet dhe lidhëzat fjalë të përngjitura që kanë si pjesë të parë fjalën gjithë e kurrë.


Revistë e shkollës së mesme “Luarasi” GABIMISHT gjithë - herë gjithë - çka gjithë - farë gjithë - çmos gjithë - saherë gjithë - kah gjithë - kush gjithë - monë gjithë - një gjithë - secili gjithë - sekush

DREJT gjith - herë gjith - çka gjith - farë gjith - çmos gjith - saherë gjith - kah gjith - kush gjith - monë gjith - një gjith - secili gjith - sekush

kurrë - farë kurrë - gjë kurrë - kund kurrë - kush kurrë – sesi

kurr - farë kurr - gjë kurr - kund kurr - kush kurr – sesi

Ilaz HAZIRI, profesor

Barbarizmat

K

të flasësh gjuhën shqipe është prapambeturi? Apo ndoshta “profesionalizmi” e kërkon këtë?. Gjuha shqipe, si gjuhë më vete, pjesë e gjuhëve indo-evropiane, është një ndër gjuhët më të vjetra. Çdo popull i përparuar do të krenohej me të, kurse ne që e kemi e dhunojmë atë. Ne shqiptarët që sot jemi të ndarë në 6 shtete, gjëja më e fortë që na bashkon është gjuha shqipe. Në qoftë se humbim këtë pasuri kombëtare, të trashëguar dhe të mbrojtur me fanatizëm në momentet më të vështira, në këtë kohë lirie që jemi, atëherë ne po shkatërrojmë vlerat tona.

Opinione

Gjuha shqipe në media po perdhoset në menyren më të vrazhdë. Jemi nder popujt e pakët që kemi arritur të kemi një gjuhë të njehësuar letrare. Nese ne vetë e shkelim ketë gjuhë bejm krim ndaj gjuhës dhe letersisë sonë. Shukrije Ramadani Prind

Gjuha letrare shqipe, është një arritur shumë e madhe e Kongresit të vitit 1972, të cilën duhet ta ruajmë më një fanatizëm të madh, sepse ky fakt flet për një realizim kulturor të madh të popullit shqiptar. Fatkeqësisht ka të tillë që e cenojnë në mënyrën më të palogjikBarbarizmat duhet t’i shme të mundshme këtë heqim një herë e përgjith- arritje gjuhësore e kulturore të popullit tonë. monë dhe ligji për mbro- Duke dashur kështu të krijtjen e gjuhës duhet të jojnë gjuhë “mahallash”, hyjë në fuqi lagjesh ose krahinash të ndryshme.” siç e kanë plot Ramë Buja popuj të tjerë, Politikan

ëto vitet e fundit, sidomos pas luftës në Kosovë, vlerave gjuhësore shqipe po iu bëhet një kërcënim i madh. Sot, në mënyrë që disa “shqiptarë” nga kur të ulesh hipokrizia, mendjepër të shimadhësia por edhe kuar televizor nga padituria në vend apo të lexosh që të flasin pastër shqndonjë gazetë, ip, fusin terma nga gjuhët tjera duke u munduar të të mos dhëmbë koka nga bëjnë kombinim. Këta njerëz fatkeqësisht janë polidyfaqësia e tyre kinse “Ne tikanë, gazetarë dhe shumë “shqipfolës” të tjerë. jemi të përparuar”. Këta “shqipfolës” në vend të fjalës “shumicë” përdorin fjalën “mazhorancë”, në vend të fjalës “sulm” Alket REXHEPI përdorin “atakim”, në vend të fjalës “përkrahje” përdorin “suport”, në vend të fjalës “befasi” përdorin “surprizë”, në vend të fjalës “lëshim” përdorin fjalën “neglizhencë” dhe shumë e shumë fjalë të tjera që të bëjnë të çmendesh teksa i dëgjon. A thua ç’i shtynë këta njerëz të përdorin këto barbarizma? A thua

Janë jo dhe aq gjëra që një njeri e bëjnë të ndihet prore krenar. Deri në pafundësi. Dhe një prej atyre gjërave, të atyre veçorive që mua më kanë bërë gjithmonë, pa përjashtim, të ndihem krenar me veten time është të qenit shqiptar si dhe gjuha jonë e bukur dhe e lashtë shqipe. Kjo gjuhë është begati dhe një dhuratë që një kombi ia falë Zoti. Është një si embleme e pashlyer identiteti. Haqif Mulliqi Dramaturg

13


Luarasi

In & for english Opinion from a student Why English?

T

here are so many things in our life we can’t live without. As we know, English is one of them because it is very important nowadays. English is the language which is spoken much more than the other languages. It is spoken in every country in the world. People today don’t know very much the importance and the role that English plays in their lives but without learning it they will never have a chance for a good job. Maybe, you won’t need English only in one case. That is, when you have a private business because then you don’t have to do very much with foreign people. Students don’t pay attention at English learning at the moment because they think they will be able to be famous or to be somebody important in their lives without English.

it only in German. That book will be translated into English too because the number of readers will be bigger and then everyone would be able to read it. Now our country is independent and it is integrating into Europe. So we will meet a lot of people from different countries and if we don’t speak English we won’t be able to have a conversation with them. So there are many reasons why we have to learn English but these are some of them because the number of facts is infinite.

Donjeta ABAZI

English History

English is a West Germanic language which originated from the Anglo-Frisian dialects brought to Britain by Germanic settlers and Roman auxiliary troops from various parts of what is now northwest GermaIf we want to be informed about the news around the world, for example on the Internet, we won’t ny and the northern Netherlands. Initially, Old English know everything because all the information is in was a diverse group of dialects, reflecting the varEnglish. Writers don’t edit their books only in their ied origins of the Anglo-Saxon Kingdoms of England. languages, but all of them translate books in English One of these dialects, Late West Saxon, eventually too, because those books will be read and bought came to dominate. The original Old English language much more by different people. For example a Ger- was then influenced by two waves of invasion: the man writer who has written a book, won’t publish first by speakers of the Scandinavian branch of the

14


Revistë e shkollës së mesme “Luarasi” Germanic language family, who conquered and colonized parts of Britain in the 8th and 9th centuries; the second by the Normans in the 11th century, who spoke Old Norman and ultimately developed an English variety of this called Anglo-Norman. These two invasions caused English to become “mixed” to some degree, though it was never a truly mixed language in the strict linguistic sense of the word, as mixed languages arise from the cohabitation of speakers of different languages, who develop a hybrid tongue for basic communication. Cohabitation with the Scandinavians resulted in a significant grammatical simplification and lexical enrichment of the Anglo-Frisian core of English; the later Norman occupation led to the grafting onto that Germanic core of a more elaborate layer of words from the Romance languages. This Norman influence entered English largely through the courts and government. Thus, English developed into a “borrowing” language of great flexibility, resulting in an enormous and varied vocabulary.

A love letter in English by Victor HUGO

I had been thinking that the utmost limit of my devotion could only be the sacrifice of my life; but you, my generous love, were ready to sacrifice for me the repose of yours. You have been privileged to receive every gift from nature, you have both fortitude and tears. Oh, Adele, do not mistake these words for blind enthusiasm - enthusiasm for you has lasted all my life, and increased day by day. My whole soul is yours. If my entire existence had not been yours, the harmony of my being would have been lost, and I must have died -- died inevitably. These were my meditations, Adele, when the letter that was to bring me hope of else despair arrived. If you love me, you know what must have been my joy. What I know you may have felt, I will not describe. My Adele, why is there no word for this but joy? Is it because there is no power in human speech to express such happiness? The sudden bound from mournful resignation to infinite felicity seemed to upset me. Even now I am still beside myself and sometimes I tremble lest I should suddenly awaken from this dream divine.

After the two delightful evenings spent yesterday and the day before, I shall certainly not go out toOh, now you are mine! At last you are mine! Soon night, but will sit here at home and write to you. in a few months, perhaps, my angel will sleep in my Besides, my Adele, my adorable and adored Adele, arms, will awaken in my arms, will live there. what have I not to tell you? O, God! for two days, I have been asking myself every moment if such happiness is not a dream. It seems to me that what I feel is not of earth. I cannot yet comprehend this cloudless heaven.

All your thoughts at all moments, all your looks will be for me; all my thoughts, all my moments, all my looks, will be for you! My Adele!

You do not yet know, Adele, to what I had resigned myself. Alas, do I know it myself? Because I was weak, I fancied I was calm; because I was preparing myself for all the mad follies of despair, I thought I was courageous and resigned. Ah! let me cast myself humbly at your feet, you who are so grand, so tender and strong!

15


Luarasi

INFOTO Koloseumi ose në origjinal njohur si Flavian Amphitheatre është një amfiteatër gjigant në qendër të qytetit të Romës, në Itali. Struktura origjinale e tij ka një kapacitet rreth 45,000-50,000 ulëse spektatorësh. Koloseumi është shfrytëzuar në Romën e vjetër për gara gladiatorësh në sy të publikut.

Edhe pse ishte e paraparë për të qëndruar vertikalisht, kulla filloi të mënjanohej në drejtim të veriperëndimit, shumë shpejt pas ndërtimit të saj në vitin 1173, themelet e dobëta ia mundësuan kullës të ndërrojë drejtimin. Kulla momentalisht anon në veriperëndim.

16

A

T

aj Mahaj (gjithashtu ‘Taj’) konsiderohet shembulli më i mirë i arkitekturës Mughal, një stil që kombinon elemente nga stilet e arkitekturës persiane, turke, indiane dhe islamike. Ustad Ahmad Lahauri në përgjithësi konsiderohet si dizajnuesi i parë i Taj Mahalës.

skush nuk e di se kush dhe pse e ka ndërtuar Stounhengjin. Mendohet të ketë qenë një lloj kalendari i kombeve të lashta. Në atë kohë feja dhe astronomia ishin shumë të përziera. Disa mendojnë se Stounhengji ka fuqi magjike.


Revistë e shkollës së mesme “Luarasi”

7

MREKULLI

Piramida e Keopsit është më e madhja nga tre piramidat kryesore në Gizë dhe në të njëjtën kohë piramida më e lartë në mbarë botën. Përbëhet nga 2,500 000 blloqe me masë prej 2 - 5 tona secili. Në ndërtimin e piramidës kanë marrë pjesë 100000 skllevër që punonin me ndërrime dhe ky monument është ndërtuar për 30 vjet.

Shqipe LIK AJ

M

achu Pichu u ndërtua në stilin klasik Inca, me mure, me gurë të thatë, të rafinuar. Ndërtesat e tij të para janë: Intihuatana, Tempulli i Diellit dhe Dhoma e tri dritareve. Aktualisht, në këtë vend turizmi është mjaft i zhvilluar dhe numri i vizitorëve ka qenë 400 000, në vitin 2003.

Muri filloi të ndërtohej për të mbrojtur kufijtë veriorë të Kinës, në shekullin e tretë para Krishtit. Muri i ndërtuar në mënyrë unike me gurë dhe materiale rrethanore, sipas zonave ku kalonte, vijoi të ndërtohej për shekuj me radhë, deri në shekujt pesëmbëdhjetë e gjashtëmbëdhjetë.

17


Luarasi

, Gjigantët e “www” botës

Shoku google’. Google është bërë një shok që mund ta pyesësh për Google, Facebook dhe YouTube çdo gjë, duke e ditur se do të marrjanë bërë gjigantët e botës së inësh përgjigje. Të flasësh për nevoternetit. Këta të tre janë tërë interjën dhe famën e google.com është neti për shumicën e njerëzve në e kotë, por të shohim si e nga erpërgjithësi dhe për ne të rinjtë në dhi. Të shikojmë historinë e google. veçanti. com.

Shoku google.

Google.com është bërë webfaqja më e dashur për të gjithë ne. Ajo po na shërben si udhërrëfyes për botën e pafund të internetit. Bile-bile kam dëgjuar një ditë një nxënës tek i thotë profesorit: ‘Në referat më ka ndihmuar një shok.

18

Emri Google rrjedhë nga fjala googol (gogol) që do të thotë një njësh me njëqind zero. Ky emër simbolizon edhe misionin e kompanisë për të organizuar informacionin më të madh që ekziston në web. Ky emër sot ka hyrë në fjalorin e përditshëm të të gjitha gjuhëve botërore, ndërsa në fjalorin e anglishtes së Oksfordit, kjo fjalë zuri vend më 2006. Google startoi si projekt studimor në Universitetin e Stanfordit, krijuar nga Dr.Ph. Larry

, Page dhe Sergey Brin kur ata ishin 24 dhe 23 vjeç. Tani kompania Google ka një staf-global prej më shumë se 2,668 të punësuar të njohur me emrin Googlers. Përderisa ndërtesa qendrore quhet Googleplex.

Facebook Facebook është bërë një komunitet social aktiv në botën e internetit. Fotogaleri, grupe të formuara nga individ me interesa të përbashkëta, shënime të ndryshme, video, peticione për çështje të ndryshme të politikave ditore qytetare. Shkëmbime të mendimeve brenda grupeve, mini-forume të thjeshta që mundësojnë debatin si formë të demokracisë. Artistë, politikanë, figura me rëndësi në shoqëri, kanë hapur faqet e tyre në Facebook duke u afruar me komunitetin në këtë mënyrë. Informacione mbi ngjarjet që do të ndodhin, ftesa për tu bashkuar


Revistë e shkollës së mesme “Luarasi” Për shumë biznese, çelësi i suksesit të tyre ka qenë marketingu në Facebook. Facebook filloi si projekt në Universitetin e Harvardit më 4 shkurt 2004 nga Mark Zuckerberg për tu bërë pas 4 vjetësh një kompani me vlerë prej 2.82 miliardë €.

YouTube U krijua në shkurt të 2005 për tu bërë lider në teknologjinë e ngarkimit dhe të shikimit të videove të ndryshme në internet. YouTube me thjeshtësinë e saj

në to, kalendari si mjet për një punë me plan tregojnë për një komunitet vërtet aktiv. Dhe ndër shumë gjërat e tjera që përmban ky komunitet, përmban edhe pjesën argëtuese të lojërave dhe aplikacioneve të tjera të cilat janë të integruara në Facebook. Pas gjithë këtyre të mirave për individ, Facebook është bërë një gjigant në lëmin e reklamave dhe kampingjeve të ndryshme marketingu.

u mundëson shfletuesve të internetit të gjejnë video nga të gjitha fushat dhe të bëjnë ngarkim të videove të ndryshme. Në vitin 2006 YouTube është blerë nga Google për 1.24 miliardë € dhe tani ajo ende operon si degë e Google-së.

19


maturantët AS I:P

LU AR

M E

1 2. NFO RMA TIK E

TA A R

L

TA

A

2

8/2 0 0

K 9. 0 0 E,

Matematikë - Informatikë Shkenca Kompjuterike

1 2.

AS

M FAR A AS

I 13 DHE MATE MA TIK E-

AC

13

0 /20 8 0 20

A UR T MA

L 9. K

ASA

Matematikë - Informatikë Ekonomi

IN

TIKE MA R FO

AC RM FA

M

AT D I 13 DHE M EMHAETIKE-I

ATA 2008/2009. KLAS ENER A FA J G E RM T E AC NT I

E1 2. L UA RA SI: P

HE MATEMATIKE-INF CI 13 D ORM A M ATIK FAR

Donjeta Abazi

EG J EN E

20

Shala

Matematikë - Informatikë Shkenca Kompjuterike

E MESME LUARASI P R I S H TINE O L LA SH K ,M A TUR A N TE T

Farmaci Psikologji, Farmaci

LUARASI:P

SHKOLLA E MES

Blir Shala

Farmaci Fakulteti i Farmacisë

E TIK A EM AT Drin

ME L U A R AS I

Albulena Dërmaku

Matematikë - Informatikë Arkitekturë

Dafina Puka

12. TIKE A M FOR -IN

PR I S HT IN

Bajram Ajazi

Farmaci Dizajn, Farmaci

UR

Matematikë - Informatikë Shkenca Kompjuterike

Doruntina Ahmeti

SI:APNTE

S HK OL LA

E

Matematikë - Informatikë Ekonomi & Biznes

T E GJ

Ardian Kadriu

Albert Likaj

Matematikë - Informatikë Shkenca Kompjuterike

Brilond Lushaku

TA 20

Farmaci Fakulteti i Farmacisë

Matematikë - Informatikë Shkenca Kompjuterike

EN E RA

Alban Azemi

Alket Rexhepi

L

Farmaci Fakulteti i Farmacisë

08 / 2 009 .K

Agona Jashari

SM

RA A U L E

HTINE, MATURA S I R SI P


2008/2009 GJ E

NE R

AT

Edonjeta Zeka

A

Flamur Durmishi Farmaci Fakulteti i Farmacisë

SHK OL LA

E

Floriment Klinaku

M

L ME ES

Qëndrim Abazi

Galdim Buja

Jehona Llugaliu

Ramadan Veliu

Grir Shala

Labinot Kamberaj

Shkendije Likaj

Petrit Drevinja

Shqiponja Mehmetaj

Matematikë - Informatikë Arkitekturë

Farmaci Fakulteti i Farmacisë

RM

ASI PRISHTINE UAR , M AT UR

Hikmete Pacolli

Matematikë - Informatikë Shkenca Kompjuterike

RMACI 13 DHE M A SA FA T E MA KL A T 09. I KE /20 IN 08 F O

Farmaci Fakulteti i Farmacisë

20

IK AT

AN

TE

UAR 2. L E 1 T E GJENER

E MESME LUARASI PRISH T I N E, M A

.

TE

Farmaci Fakulteti i Farmacisë

Farmaci Fakulteti i Farmacisë

Farmaci Fakulteti i Farmacisë

Farmaci Mjeksi, Farmaci

O L LA SH K

A NT E

Matematikë - Informatikë Ekonomi

Farmaci Fakulteti i Mjekësisë

Farmaci Fakulteti i Farmacisë

Farmaci Fakulteti i Farmacisë

21


Luarasi

Shkenca DHE JETA I

ntervistë me profesorin e biologjisë z. M.Sc. Zenel Krasniqin. Intervista është e përqendruar në dy tema mjaft interesante dhe aktuale: inxhinieria gjenetike dhe Teoria e Evolucionit.

revolucionar, madje sot për disa kultura bujqësore janë thyer rekordet botërore për prodhimtarinë e tyre.

Luarasi: Çka është duke bërë gjenetika për njeriun? M.Sc. Zenel Krasniqi: Por ajo që është me interes shumë të madh për njeriun është se inxhinieria gjenetike po tenton të bëjë klonimin e organeve të caktuara te njeriu dhe pastaj këto organe të klonuara të përdoLuarasi: Çka është duke ren si rezerva për organet me defekt. Pas zgjedhjeve bërë inxhinieria gjenetike tani? presidenciale të SHBA-ve, presidenti Obama ka dhëM.Sc. Zenel Krasniqi: Inxhinieria gjenetike ka sh- në sinjale se do ta lejojë me ligj klonimin e organeve, trirë në shumë fronte punën e saj, po merret me përfit- në mënyrë që ato të përdoren për ato qëllime që ceka imin e organizmave transgjenik bimorë dhe shtazorë. pak më herët. Po përdoret shumë në diagnozën mjekësore, ku janë humbur të gjitha shpresat që me degët tjera tu jepet Luarasi: Cili është ndikimi i gjenetikës në aspezgjidhje problemeve të njeriut bashkëkohor, siç janë ktin shoqëror? sëmundja e Kancerit, Hiv-Aids etj. Shpresa e vetme M.Sc. Zenel Krasniqi: Duke zbuluar hartën gjenpër shërimin e tyre ka mbetur inxetike, duke përcaktuar krejt gjenet në organizmin e hinieria gjenetike. Pa dyshim se renjeriut, atëherë do të dimë saktë se në kushte zultatet e fundit në këtë shkencë po natyrore, njeriu në çfarë moshe do të vdes dhe tregojnë tendencën se inxhinieria prej cilës sëmundje do të vdes. Në këto kushte gjenetike do të jetë shkenca e shekdo të bëhej një kaos i madh social sepse në ullit që sapo kemi hyrë. aspektin psikologjik do të ndikonte pa masë. Kenian ët Shkencave shoqërore, gjenetika do t’u gjenmirë pre sin Luarasi: Çka është përfitimi misrin e det si krahu i djathtë dhe do të bëhet motra nga organizmat transgjenik dhe m o difikuar kryesore e tyre. Me saktësinë absolute do ku janë dëmet? gj en etikisht të përcaktohen nivelet e pjesëmarrjes në i cili u M.Sc. Zenel Krasniqi: Bimët rezis to n aktivitetet kriminale; mjafton një gjurmë transgjenike po edhe shtazët janë të gjitha sado e vogël, një shenjë e gishtërinjve, ins ek teve. shumë më të mbrojtura në asapo një qime floku në vendin e ngjarjes Ushqimi i pektin natyror, p.sh si kulturat e dhe ekspertët e inxhinierisë gjenetike m o difikuar patates, misrit e pambukut. Inxgj en etikisht do të përcaktojnë saktësisht se cili indië shtë hinieria gjenetike ende nuk ka vid ka qenë në atë ngjarje. ushqimi tek gjetur zbatim në vendet e zhvili cili ë shtë luara, sepse është një drojë, frikë, m o difikuar Luarasi: Çka thotë Darvini për A D N - ja. Ky që njerëzit do të lindnin me paorigjinën e jetës? ushqim ë shtë soja nga produktet e inxhinierisë sup eri o r dhe M.Sc. Zenel Krasniqi: Darvini gjenetike. Në aspektin ekonomik, ins ek tet nuk guxoi për kohën e tij të jepte një kan ë ndikim ekologjik, të rritjes së prodhimn ë të. mendim i cili përfaqësoi teorinë e tarisë bujqësore ajo ka bërë hapa tij që u quajt teoria e Darvinit për

22


Revistë e shkollës së mesme “Luarasi” evolucionin. Sipas kësaj teorie jeta është krijuar rastësisht në planetin tonë. Unë mendoj se Darvini është nxituar në perceptim dhe sot akoma nuk është e provuar se jeta mund të krijohet rastësisht. Teoria e Darvinit mbi origjinën e jetës mbetet në nivel të një teorie hipotetike spekulative mendore.

vrojtimit të sofistikuar të skifterit sepse ai paraqet armikun natyror të tij. Kurse hardhuca e mureve e ka ngjyrën e përhimët kah ngjyra e kafe për të njëjtat arsye që armiku natyror të mos e diktoj.

Luarasi: Sa i shërben muta-

në krahasim me njeriun primitiv, (këtu njeriu ka bërë regres). Ndërsa në aspektin tjetër njeriu i sotëm modern, pjesën trunore e ka shumë më të zhvilluar se sa njeriu primitiv, (d.m.th këtu është bërë progres biologjik), madje tendenca është që të zhvillohet truri i madh, pjesa qendrore e pjesës trunore. Njeriu i ardhmërisë do ta ketë kokën shumë të madhe dhe ndoshta nuk do të jetë i aftë të ecë.

cioni Evolucionit? M.Sc. Zenel Krasniqi: Mutacionet Luarasi: Cili është kuptimi i që na vijnë nga përshtatshmëria seleksionimit natyror? dhe faktorët e ambientit të jashtëm M.Sc. Zenel Krasniqi: Në bazë të bëjnë hapa pozitiv në kuadër të Luarasi: A do të ligjeve të evoluimit formund njeriu të përshtatet Nëse vinë efektet e ngrohjes mat më të forta brenda llojit mund të mbijeglobale njeriu do të zhduket i në kushtet që po krijon ngrohja globale? tojnë, ndërsa format pari dhe së bashku me të edhe numri tjera që nuk janë të përM.Sc. Zenel Krasniqi: shtatshme me natyrën më i madh i organizmave tokësor qoftë Unë mendoj, nga pikëato nuk mbijetojnë. Në bimorë qoftë shtazorë" pamja profesionale, se botën shtazore pasardngrohja globale nuk do hës mund të lënë vetëm ata or- evolucionit d.m.th mutacioni është t’i jap as rast e as kohë njeriut që ganizma që janë më të fuqishëm bazë për evolucionin dhe mutacio- të akomodohet përkatësisht të përnga ana fizike. Seleksionimi naty- net do të paraqesin veçori të reja shtatet ndaj këtyre ndryshimeve që ror vepron brenda llojit, i zhduk të organizmave që do ta bëjnë or- na vijnë nga ngrohja globale. format e dobëta dhe i avancon të ganizmin më të përshtatshëm ndaj fortat, të fuqishmet. Seleksionimi natyrës. Mutacioni tek evolucioni Luarasi: Pse? natyror figurativisht vepron kë- vjen si rezultat i shumë mikromuM.Sc. Zenel Krasniqi: Sepse sisoj: e kemi një skuadër të futbol- tacioneve që janë në harmoni më ngrohja globale në fillet e saj do të lit edhe seleksionimi natyror thotë kohën, aspektin historik dhe me paraqitet me rritje të temperaturës kështu: “ti s’do të luash, ti s’do kushtet e ambientit të jashtëm. Në në planetin tonë. Nëse temperatura të luash, ti s’do të luash. Aty ku një moment këto mikromutacione do të rritet për 2-3 shkallë në dy ndalet, të tjerët do të luajnë. Selek- paraqesin një makromutacion ku dekadat e ardhshme kjo do të jetë sionimi natyror kryesisht vepron do të kemi një veçori të re, të zh- kohë shumë e shkurtë që të përbrenda llojit. villuar tek një organizëm. shtatemi për ambient ujor. Polet do shkrihen dhe do të rritet niveli i Luarasi: Si shpjegohet përLuarasi: Çfarë ka bërë evolu- ujit, dhe pjesa më e madhe e sipërshtatshmëria? cioni tek njeriu? faqes tokësore do të mbulohet me M.Sc. Zenel Krasniqi: PërshtatshM.Sc. Zenel Krasniqi: Evolucioni ujë. Njeriu ose do të zhduket ose mëria mund të jetë në forma tek njeriu ka shkuar në dy drejtime, do ta frenojë ngrohjen globale. të ndryshme, kemi përshtatsh- duke bërë progres dhe në të njëjtën Nëse vijnë efektet e ngrohjes glomëri ndaj kushteve të ambientit kohë regres biologjik. Mendohet bale, njeriu do të zhduket i pari dhe të jashtëm, kemi përshtatshmëri se njeriu primitiv ka qenë më rez- së bashku me të edhe numri më i ndaj ushqimit, kemi përshtatsh- istues ndaj kushteve natyrore të madh i organizmave tokësor qoftë mëri natyrore d.m.th kamuflim. Në ambientit të jashtëm, madje njeriu bimorë qoftë shtazorë. kuadër të luftës për ekzistencë ka primitiv nuk ka qenë i veshur sikur lindur përshtatshmëria. Hardhuca njeriu sot. Në kuadër të luftës për e merr ngjyrën varësisht prej ambi- ekzistencë kemi shtuar komoditeentit të jashtëm për tu mbrojtur nga tin e jetesës duke ndërtuar shtëpi e Floriment KLINAKU armiqtë natyror. Hardhuca e gjel- rroba. Në këtë mënyrë kemi humbër jeton në livadhe dhe i shmanget bur aftësinë natyrore të mbrojtjes

23


Luarasi

Kanceri i gjirit G

veprimi i dytë - i ngre duar lartë mbi kokë dhe tani jinjtë janë gjëndra qumështi, çifte, të vendosura në muskujt e kraharorit në mes të brinjës po ashtu i vështron të njëjtat ndryshime, së tretë dhe të gjashtë. Deri në moshën 8-10 veprimi i tretë - femra e shtrirë me një jastëk të vjeçare zhvillimi i tyre është i njëjtë si te djemtë ashtu vogël nën shpatullën e majtë. Shuplaka e majtë ngriedhe te vajzat. Pas kësaj kohe, për shkak të veprimit het dhe vihet pas kokës. Me gishta të shtrirë të dorës të hormoneve, të së djathtë kontrolcilat prodhohen ërmes parandalimit, kanceri do të shfaqet më rrallë. Përmes lohet gjiri i majtë në vezore, tek zbulimit më të hershëm, kanceri do të përfundojë më rrallë së pari gjysma e femrat vazhdojnë me vdekje. Përmes kurimit dhe përkujdesjes, kualiteti jetësor gjirit të majtë. Në dhe zhvillohen fillim 1/4 e brendi të sëmurëve dhe familjarëve të tyre do të jetë më i mirë. ndërsa tek meshshme e sipërme e kujt pushojnë së pastaj 1/4 brendzhvilluari. Zhvillimi i tyre është nën veprimin e horshme e poshtme. moneve seksuale (estrogjeneve dhe progesteronit). Veprimi i katërt - tani gruaja e lëshon dorën e majtë Në gjinj vazhdimisht kanë veprim hormonet seksuale për çka edhe madhësia, fryrja dhe konsistenca e tyre përreth trupit dhe e vazhdon kontrollin e gjysmës së jashtme të gjirit. Në fillim 1/4 e sipërme e jashtme e ndryshon gjatë fazave të ciklit menstrual. pastaj 1/4 e poshtme e jashtme.

P

A mundet femra të bëjë vetëkontroll të gjinjve?

Veprimi i pestë - në fund e kontrollon edhe regjionin e nënsqetullës. Pasi e kryen kontrollin e gjirit të Po, mundet, dhe duhet të kryej një veprim të tillë. majtë, tani të njëjtat veprime i kryen me gjirin e anës Këtë punë femra duhet ta kryejë ashtu që fillimisht së djathtë. Vendosja e jastëkut nën shpatull, ndihmon zhvishet deri në bel në pozitë të shtrirë ose qëndron që indi i gjirit të jetë i tërhequr në tërë gjirin njëlloj, në këmbë e më së miri para pasqyrës. gjë e cila mundëson kontrollin më të lehtë dhe më të mirë të gjirit. Të gjitha ndryshimet që i hasë femra Vetëkontrolli fillohet me: veprimin e parë - femra së pari qëndron para pasqyrës me duar të lëshuara gjatë vetëkontrollit duhet të janë si një vërejtje se ajo për rreth trupit-vitheve dhe shikon ndryshimet në duhet të kërkojë këshilla dhe ndihmën e mjekut. madhësi, formë, simetri ose ndonjë veçori që mund Kanceri i gjirit është një sëmundje që ka të bëjë të vështrojë, shumë me gjendjen hormonale të gruas, gjatë

24


Revistë e shkollës së mesme “Luarasi” stadeve të jetës së saj.

A ka mjekim për karcinomin e gjirit? Ekziston mjekimi, dhe ky mjekim kryhet në institu-

karcinomit të gjirit ? Në këtë grup bëjnë pjesë: gratë – femrat më të vjetra se 50 vjet gratë – femrat që kanë në familje ndonjë të sëmurë me sëmundje të karcinomit të gjirit si: nëna, motra, e bija, gjyshja gratë – femrat e operuara nga karcinomi i gjirit ose i ndonjë organi tjetër gratë – femrat që nuk kanë lindur ato të cilat lindjen e parë e kanë pasur pas moshës 30 vjeçare gratë të cilat nuk i kanë dhënë gji fëmijëve gratë – femrat të cilat menarkën (menstruacionin e parë) e kanë fituar herët gratë – femrat të cilat menopauzën (menstruacionin e fundit) e kanë pasur vonë gratë – femrat të cilat kanë pasur ndonjë sëmundje të gjirit qofshin edhe ato beninje qofshin edhe ato sëmundjeve fibrokistike.

cione të specializuara. Rezultatet varen nga koha e zbulimit. NËSE KARCINOMI I GJIRIT ZBULOHET ME KOHË ATËHERË KOHËZGJATJA E JETËS MUND TË Nëse karcinomi zbulohet gjatë shtatzënisë çka ARRIHET DERI NE 20 VJET. Mjekimi kryhet me rrugë duhet bërë? operative dhe pastaj vazhdohet me rrezatim. Ndërsa Edhepse paraqitja e karcinomit të gjirit gjatë mjekimi pesëvjeçar ose kohëzgjatja e jetës është në 80-90% të rasteve të zbuluara herët, ku gjëndrat lim- shtatzënisë është i rrallë, në rast se diagnostikohet atëherë shtatzënia duhet të ndërpritet dhe fillohet fatike regjionale nuk janë prekur. mjekimi i specializuar.

Shenjat e kancerit të gjirit:

Cili është mesazhi për femrat?

1. Zmadhim apo forcim të gjirit, që nuk është norDuhet të zbatohet programi i vizitave të rregullta male për ju, (zakonisht, shumë gra para periodave kanë gjoks të fortë dhe të dhimbshëm, por kjo është që i duhet çdo femre për ta diagnostikuar me kohë karcinomin e gjirit, program ose qëndrim ky edhe i një gjë normale. shumicës së vendeve në mbarë botën. 2. Gjëndra, apo mahisje në gji. Pasi që një në tetë gra e sipas disa informatave më 3. Rrudhosje apo gropëzim të lëkurës së gjirit. të reja edhe një në gjashtë gra sëmuret nga karcinomi 4. Njeri gji është më i ulët se tjetri në mënyrë të i gjirit si dhe dy nga këto para moshës 50 vjeçare, atëherë dua të sjellë përvojën dhe këshillat gjegjësisht pazakontë. qëndrimet si mesazh, të cilat i kanë paraqitur shu5. Tërheqje nga brenda e thithave të gjirit, ose mica e shoqatave të vendeve të ndryshme të botës rrjedhje lëngu apo gjaku prej tyre dhe çdo gjë tjetër për luftë kundër karcinomit të gjirit. që nuk ju duket normale. Edonjetë ZEK A

Cilat femra ose cilat gra bëjnë pjesë në grupin e të rrezikuarave për paraqitjen e

Shkëndije LIK AJ

25


Luarasi

Prostata Por cila është mosha kur shfaqet kanceri i prostatës? Nuk janë të paktë ata meshkuj që vuajnë nga kanceri i prostatës. Sidomos burrat që kanë kaluar moshën 40 vjeçare. Gjithçka duket se fillon me urinime sa më të shpeshta, si shkaktarë të së cilave shumë herë meshkujt konsiderojnë se janë ftohjet apo mendojnë se kanë pirë shumë lëngje. Më pas dhimbja fillon të përhapet edhe në Çfarë është kurriz dhe gjithnjë prostata dhe e më shumë mensimptomat dohet se kemi të e kancerit të bëjmë me një ftoprostatës? hje. Po ama të tjerët Prostata është një nuk vuajnë nga ky gjëndër, është e praproblem, dhe pse nishme vetëm te meshmund të jenë të ftokujt, e ndodhur afër urehur dhe ç’është më trës (tubi i cili transporton e keqja, kjo gjendje urinën nga qeska e urizgjat me shumë se nës në penis). Prostata ka sa një ftohje normadhësinë e një kokrre male. Kanceri i prostatës godet çdo vit rreth 12 për arre dhe përgatit lëndën në të cilin sperma e prodhuar qind të popullsisë botërore. në testikuj mund të notojë. Çdo të tretit mashkull të Këshilla për një dietë që parandalon moshës së tretë prostata fillon e i zmadhohet dhe i kancerin e prostatës! shfaqen simptoma të tilla si: vështirësi gjatë urinimit, 1- Hudhrat janë parandaluese të mira për organizrrjedhje të paktë të urinës, etj. Sidoqoftë në nëntë nga dhjetë rastet e shkaktuara këto simptoma janë min mashkullor nga ky lloj tumori. të parrezikshme. Vetëm një në dhjetë nga rastet e 2- Qepët, merita është e përbërësve që shkaktojnë zmadhimit të prostatës është kancer. dhe erën e rëndë. Rritja e prostatës, kryesisht nuk është tumor, por rritje beninje (jo e rrezikshme), e ngadaltë e gjëndrës, e cila mundon shumë njerëz. Rritja e prostatës bën që njerëzit e prekur prej saj të përjetojnë tërësisht të kundërtën e urinimit të pavullnetshëm: Ata nuk mund të urinojnë. Prostata e rritur shtyp rrugët urinare (uretrën) gjithmonë e më shumë.

26


Revistë e shkollës së mesme “Luarasi” 3- Djathi vegjetarian mund të eliminojë rrezikun e përhapjes së tumorit. 4- Peshku, vitaminat e tij kanë një rol të rëndësishëm në mbrojtjen e organizmit. 5- Arrat, sipas specialistëve kanë vitaminë D. 6- Domatet janë tepër rëndësishme për konsum të përditshëm, parandalojnë kancerin e prostatës.

t ë

fshikëzën e urinës.

3

Vizita e vonuar tek mjeku. Studimet tregojnë se përafërsisht një në tre burra me shqetësime prostate trajtohet nga mjeku. Sa më herët të fillojë terapia, aq më të mëdha janë shanset për të qetësuar shqetësimet dhe të eliminohet një operacion i mundshëm. Në rast se keni dhimbje në pjesën e fundit të barkut apo në

7- Drithërat e ndryshme, të cilat kanë në përbërjen e tyre selen. 8- Mishi, edhe në të gjendet seleni, por është e rekomandueshme të mos ekzagjerohet me përdorimin e tij. Gabimet më të mëdha

1

Qëndrimi ulur në të ftohtë për kohë të gjatë. Asgjë tjetër nuk e dëmton prostatën më shumë sesa qëndrimi ulur për një kohë të gjatë, temperaturat e ulëta dhe konsumi i lartë i alkoolit. Kështu nuk rritet vetëm rreziku për një infeksion të traktit urinar dhe për prostatë, por edhe për bllokim të plotë të urinimit (anuri). Ngrohtësia p. sh. një banjë me kamomil, përkundër kësaj do të ishte shumë qetësuese.

2

Të shtysh për më vonë nevojën për urinim. Edhe ky gabim rrit rrezikun për një bllokim të plotë urinimi. Shkoni rregullisht në tualet sa herë që keni nevojë, mos e lini për më vonë dhe zbrazeni plotësisht

vendndodhjen e veshkave duhet të konsultoheni menjëherë me mjekun. Matja e rrezikut të shfaqjes së kancerit. Studimet shkencore akoma nuk kanë arritur të zbulojnë se përse disa meshkuj sëmuren dhe disa të tjerë jo. Për të identifikuar prekjen e një organizmi mashkullor nga ky lloj tumori ekziston dhe një test i veçantë. Testi konsiston në një analizë të thjeshtë gjaku në të cilën matet niveli i PSA, që është një glikoproteinë e prodhuar nga

qelizat e prostatës. Përqendrimi i kësaj substance të prodhuar nga qelizat e prostatës shtohet në raste infeksioni, neoplasish apo hiperplasish beninje. Duhet të përsëritet të paktën tetë herë dhe shërben për të diagnostikuar sa më parë një tumor. Vlera normale e PS Eliminimi i qelizave tumorale me radioterapi. Radioterapia është një radio aksion që dëmton qelizat tumorale, duke i çuar deri në vdekje. Çdo seancë nga 10-15 minuta në ditë për 6-8 javë me radhë. Ky lloj diagnostikimi është i këshillueshëm për pacientë të rinj dhe me tumor të lokalizuar. Avantazhet kryesore janë eliminim i qelizave tumorale dhe mundësi shumë të mëdha shërimi. Terapi e njohur është edhe krimoterapia, e cila ka të bëjë me ngrirjen e qelizave tumorale, gjë që shkakton dhe vdekjen e tyre. Ndërhyrja zgjat rreth një gjysmë ore dhe është e këshillueshme për pacientë me tumor të lokalizuar. Avantazhi kryesor ka të bëjë me kohën e shkurtër të ndërhyrjes

Edonjetë ZEK A Shkëndije LIK AJ

27


Luarasi

Droga, historia dhe efektet Historia e Drogës

E

Solenacea, Ranunculacea dhe Rubiaceae.

Llojet dhe efektet e drogave kzistojnë shumë dokumente të sakta që tregojnë për një histori të gjatë të drogës. Thuhet se Disa nga drogat që përdoren më shumë nga të ka filluar të përdoret në Amerikën Jugore. As- rinjtë janë llojet e mëposhtme. tekët dhe inkët, fise të lashta indiane, kishin njohuri Mariuana: Adoleshentët që përdorin këtë drogë, dhe i përdornin vazhdimisht drogat. Ata i përdornin kanë një tendencë të lartë për të përdorur edhe droato në ceremonitë e tyre religjioze. Më vonë droga përdorej edhe nga punëtoret e plantacioneve në ga të tjera (si kokainë dhe heroinë). Brazil, Peru e Kolumbi, të cilët përKokaina: është në formë pudre të typnin fletët e bimëve Koka ( bimë bardhë. Përdoret me hundë, tymoqë përdoret sot për përfitimin e set apo injektohet. Për një kohë të kokainës) në mënyrë që gjatë pushkurtër sjell ndjenjë besimi në vetnës të mos ndjenin lodhje. vete dhe fuqi e gëzim të madh për të jetuar, gjë që pasohet më vonë Me kalimin e kohës industria e nga ankthi dhe depresioni. Mbipërpunimit të bimëve dhe ajo kimdoza mund të sjellë dobësi të zemike është përsosur e për fat të keq rës, probleme në frymëmarrje dhe është përsosur edhe “industria e çon përdoruesin e saj drejt vdekjes. drogës” që sot është e pamundur të ndalet.

Opiumi (këtu përfshihen opiumi, morfina, heroina, metadoni): merÇ’është droga? ren nga goja, hunda ose me injekMe droga bimore kuptojmë produkte natyrore me sion. Efektet për kohë të shkurtër janë euforia, një prejardhje bimore të cilat veprojnë në sistemin nervor ndjenjë mirëqenie dhe kënaqësie. Mbidoza mund dhe atë vegjetativ. Ato shkaktojnë ndryshime në për- të shkaktojë edhe vdekjen. Për kohë të gjatë efekjetimet tona emocionale. tet janë letargjia, humbja në peshë, steriliteti e imDroga sot më shumë importohet nga Afganistani potenca. Rreziku i vartësisë fizike dhe psikike është por edhe nga Turqia. Droga që vjen nga këto vende shumë i lartë. Nga rruga intravenoze e përdorimit, ka blihet me çmim shumë të ulët. Drogat më së tepërmi rreziqe të tjera të infeksioneve si: SIDA, hepatiti B e gjenden në bimët dikotiledone subtropikale, nga të C(infeksion i gjakut) etj. cilat kryesisht përfshihen këto familje: Papaveraceae, Halucinogjenet (LSD): mund të jenë bimë, kër-

28


Revistë e shkollës së mesme “Luarasi” narkomanëve, në radhë të parë ato ndikojnë tek sistemi nervor qendror dhe për pasojë, në shkallë të ndryshme ndikojnë, edhe në të gjitha organet dhe sistemet e organeve tjera. Konsumimi i tyre arTë gjitha këto lloje bimore rin kulmin me shkaktojnë pasoja të mëdha në shkatërrimin fizik dhe shkatërrimin e personalshëndetin mental, psikik dhe fizik ndërprerja duhet bërë në qendra itetit të individëve që i konsumotë përdoruesit, madje në shumë të specializuara, nën trajtimin e jnë. Forma më e rëndë e dëmtimit raste shkaktojnë edhe vdekjen. nga droga tek përdoruesit e saj njimjekut. Lloji i drogave i cili më së shumti het si sindrom i apstinences ndikon negativisht në zemër (nënkupton dy apo me shumë Prodhimi i tyre, sot nuk shenja të çrregullimeve në orështë kafeina. njeh kufi madje ky prodhim ganizëm që rrjedhin si rezulPasojat e drogës është duke u berë edhe në vendin tat i përdorimit të drogave nga narkomanët). Pasojat e drogës janë mjaft tonë” të rënda ato mund të shfaqen “Luarasi”: Cilat janë rrugët si ç’rregullime fizike: lëkura e Dr. Driton Avdiu e shërimit (trajtimit) te persozbehur, dobësimi (pas pak nave që vuajnë nga droga? ditësh të marrjes së drogës vjen Intervistë me profesorin Dr. Driton Avdiu: Trajtimi është deri te humbja e madhe e peshës e Anatomisë, Dr. Driton një problem e ndërlikuar që kërkon e cila mund të shkaktojë sëmundje Avdiun pjesëmarrjen e disa segmenteve të të tjera), humbja e apetitit, infektishoqërisë. Rezultatet e trajtimit met e shpeshta, skuqja e syve etj. “Luarasi”: Çka janë drogat? do të varen nga një varg faktorësh Dr. Driton Avdiu: Drogat janë siç janë: shkalla e njohurive mbi Përveç që dallojnë nga pamja substanca psiko-trope të cilat dëm- pasojat e konsumimit të drogave, fizike narkomanët dallojnë edhe tojnë rëndë shëndetin fizik dhe aftësimi i kuadrove mjekësor si në sjelljet dhe gjestet e tyre p.sh.: mendor të personit që e konsumon, brenda ashtu edhe jashtë vendit për janë të pa sinqertë, gënjejnë vazh- por shpesh pasojat e personit që trajtimin e këtyre rasteve, bashdimisht, vjedhin, bëhen më agresiv, konsumon drogë përcillen edhe tek këveprimi i disa institucioneve qehumbin vetëkontrollin, nuk janë rrethi i ngushtë, zakonisht familja veritare dhe jo qeveritare. higjienik dhe për pasojë u shfaqen dhe shoqëria. edhe sëmundje të tjera. Mu hamed SALLOVA “Luarasi”: Cilat janë organet e Nga përdorimi i madh drogës, njeriut që preken më shumë nga Arbresha BERANI trupi përshtatet me efektet që ajo përdormi i drogave? shkakton dhe për të arritur të njëjDr. Driton Avdiu: Pasojat që tin efekt si më parë, kërkohet një shkaktojnë drogat varen nga: lloji dozë më e lartë. Vartësia shkak- i tyre, mënyra e marrjes (në formë tohet nga përdorimi i rregullt i të tymosjes, inhalimit dhe marrjes drogës. Por edhe ndalimi i men- nëpërmjet rrugëve intra-venoze. jëhershëm i përdorimit shkakton Pas marrjes së drogës nga ana e pudha “ekzotike” apo produkte sintetike, tipi SD. Ato merren nga goja, me injeksion, apo tymosen. LSD është në formë pilule apo e tretur. Për kohë të shkurtër ata që përdorin e ndryshojnë perceptimin dhe janë shumë energjik. Mbidoza shkakton një konfuzion mendor, ankth, halucinacione, psikozë dhe të vjella.

çrregullime në organizëm. Prandaj

29


Luarasi

Ushqimet e bukurisë & flokët tuaja

Q

ë të dukeni e bukur duhet patjetër të ushProteinat qeheni mirë. Nëse ushqeheni mirë ju mbani Për të pasur thonj të fortë dhe lëkurën tuaj të freskët. Më poshtë janë një kockën e fortë duhen proteinat. numër ushqimesh që ju mbajnë në formë dhe që Proteinat i gjeni tek mishi i pulës, te quhen ushqimet e bukurisë. fasulet, te peshku tuna.

Arrat

Janë ushqim i mirë kundër plakjes. Kanë përqindje të lartë të vitaminës E dhe ndihmojnë që lëkura të jetë e butë. Por kini parasysh se duhet të hani pak pasi arrat kanë kalori.

Vitamina B Ushqimet e pasura me vitaminë B i bëjnë flokët tuaj të ndritshëm. Të pasura me këto vitamina janë vezët, qumështi, perimet jeshile, qepa dhe kastraveci.

Peshku Të ushqeheni me peshk si p.sh.. salmon do të thotë që ju keni marrë Omega 3, që ndihmon në hidratimin dhe ushqimin e lëkurës.

Zinku dhe kalciumi Zinku gjendet te mishi i pulës, veza, ushqimet e detit. Edhe kalciumi ndihmon në pastrimin e lëkurës. Ai ndodhet te kosi, djathi me pak kalori dhe te qumështi. Këto ushqime jo vetëm që zbardhin fytyrën, por reduktojnë edhe rrudhat.

30


Revistë e shkollës së mesme “Luarasi” Këshilla për mirëmbajtjen e flokëve

Vitamina C Kjo vitaminë ndihmon në reduktimin e rrudhave. Kivi si frutë është më i miri për vitaminën C. Të tjerat janë portokalli, mangotë, limoni, etj.

Vitamina E Është e njohur si një nga vitaminat që shmang djegien e lëkurës nga dielli. Nëse hani shumë pjeshka do të keni vitaminën E në trupin tuaj.

Vitamina C dhe hekuri Këto dy vitamina së bashku ndihmojnë që të largohet rrethi i zi te sytë.

Uji Pini sa të mundni ujë. Uji ndihmon në largimin e toksinave nga trupi dhe ndihmon në freskinë e lëkurës.

Domatja Domatet përmbajnë antioksidantë, beta-karotin dhe vitaminë C. Hajeni domaten sa më shumë dhe ju do t’i merrni këta antioksidantë. E mira është që domatja të shoqërohet me pak vaj ulliri.

Molla Për të pasur dhëmbë të mirë, hani molla.

Hudhra Lëngu i hudhrës jep një ndihmesë të madhe edhe në rikthimin e flokut të humbur.

1

Sa më shumë që t’i lash flokët, ato do të jenë më të shëndetshme. Ajri i ndotur, yndyra dhe djersitja ndikojnë në flokët tuaja më shumë seç mendon. Flokët duhet t’i lani së paku dy herë në javë.

2

Harroje shprehinë e vjetër të fërkimit të tepërt të flokëve me peshqir pas larjes. Do të ndjehesh më komode, por edhe për flokët do të jetë më mirë në qoftë se i mbështjell vetëm me një peshqir të tharë. Peshqiri i mbledh pjesën më të madhe të lagështisë nga flokët. Pas një kohe merr edhe një peshqir të tharë dhe fërkoji me të butë flokët.

3

Intervali kohor për tharjen e flokëve me tharëse është midis 25 dhe 30 minutash. Në këtë mënyrë majat e flokëve nuk do të pësojnë.

4

Kundër pëlcitjes së majave të flokëve ilaçi më i thjeshtë është regjeneratori shtëpiak nga të kuqtë e vezës dhe vaji i ricinës. Që të bësh regjeneratorin të nevojitet vetëm një vezë dhe vaji i ricinës. Vajin ngrohe pak dhe përzieje pikë për pikë me vezën, deri sa të krijohet si majonezë e vërtetë. Flokët mos i laj, por me regjenerator fërkoji majat e flokëve dhe mbështilli në një foli alumini, në kokë vër një kapelë plastike dhe mbaji sa më gjatë të jetë e mundur. Pastaj flokët laj mirë!

5

Në qoftë se flokët të “shprishen”, mos provo t’i rregullosh duke i krehur nga rrënja por nga majat, sepse në atë mënyrë më pak dëmtohen.

6

Në qoftë se dëshiron që flokët të jenë të shkëlqyeshme dhe natyrore, mos vër spërkatës drejtpërdrejt në flokë, por në krehër apo në duar dhe me to spërkat flokët.

7

Mos i ngjyros flokët në dhomë tepër të ngrohtë. Preparati mund të shkrihet dhe të rrjedhë në lëkurë.

Dafinë PUK A

8

Provo që sa më pak t’i ngarkosh flokët me karfica dhe me llastikë, sepse kur janë të lira, më lehtë marrin frymë dhe janë më të shëndosha.

31


Luarasi

opinione SHËNDETËSIA NË KOSOVË Etika mjekësore

S

e ulët e pastërtisë, një shërbim jo korrektë dhe shumë faktorë të tjerë i detyrojnë pacientet që të shkojnë në klinika private, sepse mbetet zgjedhja e fundit për një shërbim adekuat dhe cilësor ndaj tyre, por këtu ata zhgënjehen

narkotike pa recetën e mjekut, gjë që është krejtësisht e pa ligjshme. Po ashtu në shumë raste kemi edhe shkeljen e parimit te konfidencialitetit i cili është i ndërtuar në mes pacientit dhe punonjësit shëndetësor me saktësisht mjekut.

ituata e përgjithshme e mjekësisë publike në Kosovë është në Këto parregullsi e bëjnë pacinjë gjendje mjaftë të rëndë, entin që të humbas besimin, repër të mos thënë të mjespektin, t’i nënvlerësoj aftësitë rueshme. Kjo gjendje është e punonjësve shëndetësor dhe aktuale tash e një kohë të t’i shfaqë pakënaqësitë e tij në gjatë, por e cila është rënmënyra të ndryshme dhe më të duar dukshëm pas luftës drejtë pasi detyrë e tyre është se fundit në vend, duke e që t’iu ofrojnë pacientëve një shndërruar mjekësinë kosshërbim cilësor. ovare në një kaos të vërtetë, Të gjithë këta faktorë të bëjnë të ku shërbimi i mirëfilltë ndaj pacien- nga shumat marramendëse që tit është në suazat më të ulëta të duhet të paguajnë qoftë edhe për mendosh për një gjendje kaotike mundshme. ndërhyrjen apo intervenimin më të në shëndetësinë kosovare. Por jo të gjithë hynë në këtë rreth, sepse Gjendja e rëndë sociale pra sta- lehtë. ka shumë të tillë për të cilët shërtusi i ulët ekonomik dhe motivimi Në disa barnatore të Kosovës bimi ndaj pacientit dhe respektimi i dobët (pagat e ulëta) i detyrojnë mungojnë medikamente, por i etikës mjekësore ende mbeten të apo i shtynë disa mjekë kosovarë ç’është më e keqja një numër i paprekura dhe si të shenjta, sepse që të shkelin parimet e etikës madh i tyre nuk i plotësojnë kushcilësojnë se është një punë apo mjekësore p.sh atëherë kur kërkoj- tet adekuate që duhet t’i ketë një detyrë që e kanë zgjedhur me në ryshfete apo para shtesë për barnatore, në këtë mënyrë ato dëshirë dhe nevojitet maksimumi ndonjë ndërhyrje. posedojnë medikamente të paknga ana e tyre. Spitalet ne vendin tonë janë në ontrolluara, në disa raste edhe me Shpresojmë që kjo gjendje të një gjendje të rëndë. Mungesa e afat përdorimi të skaduar, ndonndryshoj në një të ardhme të medikamenteve esenciale, shkalla jëherë jepen edhe medikamente

32


Revistë e shkollës së mesme “Luarasi” afërt,të vijë koha kur mjekët të nuk është ashtu, sepse nuk do të mos jenë të varur ekonomikisht thotë se nëse kalojmë moshën nga pacientët, por këto probleme 70-vjeçare të tjerëve tu dukemi “te rrjedhur nga trutë”. t’i zgjidhin organet përkatëse.

Zamira MALOKU

PLAKJA Fenomeni i plakjes është një brengë e madhe për shumë njerëz. Njerëzit, shumicën e kohës e kalojnë duke vrapuar pas punëve ditore, por koha kalon shpejtë. Ditët, muajt, vitet kalojnë sa hap e mbyll sytë. Së bashku me kalimin e kohës plaket edhe njeriu, edhe pse të gjithë ne harrojmë se një ditë do plakemi. Çështja e plakjes së bashku më atë të vdekjes, kanë të bëjnë më periudhën e fundit te jetës së njeriut. Plakjen mund ta konsiderojmë si një degjenerim, apo një periudhë kohore në të cilën organizmi fillon të humbas veprimtarinë e tij normale. Plakja karakterizohet me: -Shfaqje të rrudhave në lëkurë. -Me humbje të elasticitetit të muskujve dhe të kockave. -Me pengesë ne memorie. -Humbje te kthjelltësisë mendore etj.

Të gjithë janë të fiksuar pas rinisë, por plakja është një dukuri e pa evitueshme, ideja është se si e mendojmë ne atë dhe si ta kalojmë më me lehtësi. Këtë mund ta bëjmë duke ndjekur disa këshilla si p.sh:

ME GJAK E DHEMBJE ARRITËM LIRINË

Shekuj me radhë vendi ynë i shkelur, e i robëruar, dekada të tëra në një mjerim të errët, në një tokë pa dritë, në një ditë pa diell. Armiqtë e shumtë u vërsulën mbi ne. Dheu i këtij trualli është i ujitur me gjakun e bijve tanë, me gjakun -Hani fruta dhe perime. e nënave tona, pleqve, fëmijëve të -Merruni me sport (ushtroni, ngri- masakruar nga dora serbe. Lulet e ni pesha etj). pranverës u shkelën nga forcat e -Shmanguni diellit të fortë. hekurta, rrugët ishin të mbushura -Pushoni (sepse stresi mund t’iu me kolona të gjata nga njerëzit të cilët i kishin dëbuar nga trojet e tyre. Fare afër dëgjoheshin krismat e fuqishme, luftime të ashpra në mes forcave tona dhe atyre te armiqve. Lufta vazhdonte. Me plagë të rënda në zemrat e secilit edhe vogëlushi dy vjeçar e ndjente peshën e robërisë.

lodhë dhe t’iu plakë më shpejtë) -Qeshni sa më shumë. -Hiqni dorë nga duhani dhe alkooli. Më një fjalë, trajtoni trupin tuaj si një tempull. Pleqëria është një fazë e cila për shumicën e njerëzve është e pakëndshme, sepse kanë frikë nga ajo.

Nga plakja mund të kemi frikë, por duhet të ngushëllohemi me faktin se jo të gjithë kanë priviPra plakja është një fazë tjetër legjin të plaken. e jetës, një etapë e rritjes. Plakja, ndryshe e quajtur edhe si mosha Ariana SELIMI e tretë është menduar se patjetër karakterizohet nga humbja e kthjelltësisë mendore. Duket se

Plagët e Kosovës ende kullojnë gjak, kudo gjinden varrezat masive. Koha kalon. Pas atyre ngjarjeve të tmerrshme agoi dita, pëllumbat e bardhë fluturuan drejt qiellit. Nga thellësia e tokës u dëgjua një zë i fuqishëm ”erdhi liria”, dhe ja lirinë e arritëm, atë do ta ruajmë ne dhe brezat që do të vijnë. Me punë, shkollë e forcë do ta çojmë vendin përpara drejt modernizimit.

Natyra LOSHI

33


Luarasi

ese DROGA MI MORI SHOKËT

dit që do t’i shihnin më të dashurit e tyre dhe se pas pak çastesh ata do të largoheshin nga problemet e dhembja që shkaktonin. Vdekja ishte i vetmi mik që i shoqëronte në çdo hap, ata hanin, pinin, rrinin e flinin me të, në gjithçka që bënin dominonte fjala “VDEKJE”. Dashuria supozohet të jetë shpëtimtare dhe ngadhënjimtare mbi vdekjen, por për ta nuk doli as shpëtimtare e as ngadhënjimtare.

Ai pluhur i bardhë i joshi me një kënaqësi të rreme, i tërhoqi ata drejt një vdekjeje të mjerueshme. Një fillim i lumtur e plotë aventura, kishte çaste perfekt, por një vazhdim i rrugës së gabuar u shndërrua në makthin më të keq për ta. Në ëndrrat e mia më luteshin për ndihmë por më kot unë ua zgjatja dorën, ata vetëm largoheshin më Kanë filluar të zbehen kujtimet, shumë, rrëshqisnin drejt një hum- ua lexoj në sy fjalët se ashtu si e nere që nuk i shihej fundi. kanë filluar edhe do ta lënë atë Rruga që kishin marrë ata ishte e pluhur të mallkuar, por në kokën njëjtë, nuk kishte fund, ishte rrugë time ende dëgjohen zërat e tyre qorre që i verboi edhe sytë e tyre duke më thirrur për ndihmë. që dikur shkëlqenin nga lumturia. Vezullimi që më parë shihej në fytyrat e tyre nuk ekzistonte më. U mundova sa e sa herë t’u ndihmoja por nuk e kisha të lehtë, ata ishin nisur për në rrugën e shtruar me gjemba e që quhej “Rruga e vdekjes”.

Ndoshta unë isha me fat që nuk dyshova në fjalën time e i thashë jo drogës që në fillim e nuk lejova të robërohesha nga kënaqësia që jepte ajo. Por sa me fat qëlluan ata?

ËNDËRROJ E vetmuar je. Bota nuk ka kuptim. Por ti ndoshta je varur nga një fije shprese që të mban gjallë. Një dritë në largësi mund ta dallosh edhe pse sytë tu janë fikur dhe nuk ndriçojnë më. Ty të ka mbetur ende të eksplorosh në thellësitë e jetës. Mendon se ke fituar diçka e në të vërtetë nuk more asgjë. Shpërblimi është edhe një hap drejt humnerës e një hap drejt ardhmërisë. E lodhur këtu nën dritën e një qiriu që mundohet të zbutë errësirën e shpirtit tënd. Ëndërron një jetë, një diell, ëndërron një pranverë. Me brushën e me ngjyrat që të kanë mbetur mundohesh të pikturosh botën,e cila sot është vetëm bardh e zi. Mundohesh ta harrosh,të fikësh e të mbyllësh në një dhomë boshe kujtimet e këqija. Imagjinon lumturinë që sot për ty nuk ekziston. Jeton në një botë plotë kthetra e më gjarpërinj, jeton nën hijen e dikujt, që më nuk ekziston.

Unë lutem çdo ditë që shpirti i tyre luftarak të prehet në paqe e Ai që në fillim ishte ilaçi i tyre unë mbështetem në ndihmën e tashmë ishte shndërruar në hel- perëndisë që të lirohem nga ky min më të keq që ekzistonte, një gjarpër që po më ngulfat duke helm që ua kishte prishur gjakun më bërë të ndjehem fajtore për Pse vallë çdo gjë u kthye kundër e pastër që dikur rridhte në venat vdekjen e tyre. teje e ti u ktheve në një lule që u e tyre. E shponin veten me gjilpërë vyshkë pa çelur mirë. pa e ditur se ajo do të ishte dita Greta PAÇARADA Mundohu, ngrihu e përsëri ude fundit që e jetonin, hera e fun-

34


Revistë e shkollës së mesme “Luarasi” hëto drejt labirintit të jetës tënde!

jëra shpirtra të robëruar drejt një enigme që duhej zgjidhur.

gëzime e lumturi, nuk ekziston fati e argëtimi në jetën time të mjerë, që po shuhet ngadalë nën skutat e vetmisë e varfërisë.

Por siç duket çdo gjë ka përfunMe plumbat e tyre shkruan një duar, burimi i lotit tënd u shua. Zemra nuk të punon më, e prapa histori të re, me penën e tyre kriKu mbetën ato që i pata me të vetës le njomësinë e shkatërruar juan një hartë e nga kjo lindi një shtet i ri. cilat krenohesha kaherë? Pse vanga dikush. llë... jeta qenka aq e shpifur në Ringjallëm një tokë të ngopur Jeta jote mbeti një pikturë e këtë fazë të bukur të jetës time? me mizori, ndezëm një yll me vite papërfunduar. Vazhdoj të pyes vetën për gjërat i harruar. që më mundojnë, por përgjigje Shqipe LIK AJ E sot shoh korbat të veshur me nuk marr. Shpresa për tu bërë një të zeza tek vajtojnë që humben vajzë siç isha, nuk më jep guxim të edhe një tokë arbërore. tretem. Dhe vazhdoj të ec kokulur Por ne të gjallë e të vdekur u skaj rrugëve që s’i njoh… vazhdoj bashkuam tokë, të hedhim vallen të shtri dorën e ngrirë nga të ftohtit që të fitoj një lëmoshë keqardMbi çatinë time korbat po ndër- e pavarësisë. hjeje. Ulem në shkallë e vështroj tonin fole. Diellin ma rrëmbyen, E nëna shqiptare qëndron në balnjerëzit tërësisht! erën ma ndalen, pranverën s’ma lë të oxhakut me krenari e shpresë jepnin dot. E në vatrën time po Deri sa unë e ulur në ato shkallë se edhe bijtë e saj morën pjesë në ndizej një zjarr, nga një shkëndije ndërtimin e kurorës së artë të pa- të shpifura, mallkoj fatin e gjorë! shprese. Ishin ata që dëshironin të Por nuk guxoj të heq dorë! Nuk varësisë. më kthenin në fronin tim. Ishin ata dorëzohem dot! që donin të ma ndërtonin kurorën Shqipe LIK AJ Shpresa nuk më lë... nuk më lënë time, të prishur që moti. Po kush buzëqeshjet njomëzake që hidhen ishin këto shqipe që po më mbronga njerëzit, se edhe unë do t’i jnë nga korba e ujq që nuk dinë përjetoj ato një ditë; në një të arç’është buka e uji, nuk dinë ç’është dhme të afërt. Nuk më lë parandatdheu e liria.Ishin krushqit që po jenja e kamotshme, se një ditë të më vinin në dasmën e truallit tim. afërme... gëzimi do të rishfaqet në E në këtë dasmë nusja nuk ishte Diell nuk ka për mua. Rrezet e fytyrën time, e njomësia do të më gjithmonë liria por edhe vdekja që tij më ngrohin, gishtat e mërdhirë kthehet përgjithmonë! shumë herë mbylli sytë e shumë të të dorës, por jo edhe shpirtin tim rinjve. Shpresa nuk më lë të shuhem. të gjymtuar. Hëna ndriçon rrugën Ata dhuronin jetën e tyre dhe se ku ec, por jo mendjen time të Ajo më jep forcë e guxim të vazhdoj përpara, se një ditë do t’i kem më bënin mua të ringjallem si fe- vrarë. Jeta më është kundërvënë. të gjitha, e do t’i gëzoj ashtu si niks e të fluturoj mbi Ilirinë time të Thuajse bota po fi llon të shemmë parë... kokëlartë e krenare për lashtë, ku me kthetrat e mija do bet … por mua më mban gjallë jetën e vetme... të mbroj bijtë e mi. Ata nuk kanë shpresa! Shpresa për një ditë më vdekur,ata janë gjallë, gjaku i tyre Arbresha QERKINI vlon në damarët e mi, eshtrat e të mirë më të ndritshme. Jam bërë një endacake rrugësh pa kthim. tyre i mbaj ngrohtë në gjirin tim. Jam shndërruar në një trup tjetër, Me pushkët e tyre ndërtuan pa mëshirë e dhimbje. A thua kush rrugën drejt një universi të ri, me më bëri të këtillë? Pse vallë zoti idealin e tyre ata udhëhoqën mi- s’më ndihmon? Nuk ka për mua

LIRIA

JETA E NJË TË VARFËRI

35


Luarasi Asgjë

Luftë mes ndjenjash

Asgjë më s’dua nga njeriu Që është i marrë në brendi Dashurinë që patëm Konstrukt fjalësh e bëmë.... Se ç’kam një ndjenjë në zemrën time, Tani tek ti diçka s’po njoh ‘Asgjë’ mbaj si emër... Nuk e di se ku jetoj?? Në qiell..., apo në tokë? Mjafton një moment për një jetë, Një fjalë ‘asgjë’ mbete ti, Një varg i shkruar Një kujtim nga pluhuri kujtesës mbuluar

Arbresha QERIKINI

Në brendinë time si thellësia e oqeanit, lozin ndjenjat e mia, mundohen të ma tregojnë fatin. Ana e mirë, lufton me të keqen, si shpirti i vrarë që lufton me vetveten. Gjaku nuk shihet, Mendoni se nuk ekziston, por ai në shpirt furishëm rritet e gufon. Ca djersë të ftohta ma kaplojnë ballin, atëherë e kuptoj se duhet luftuar edhe kundër fatit.

Zamira MALOKU

Do të bëhem simbol i dashurisë S’do të shkoj gjatë, një roman do të shkruhet, “Vdiq për dashuri ” në titull do të thuhet. Do të jemi personazhe vetëm unë dhe ti, këtë ngjarje do ta di çdo plak e fëmijë. Ngjarje të tillë, s’do të ketë në histori sepse në mes të sheshit do të ndodh një tragjedi. Një vajzë e re do të vdes për ty. Për dikë që kurrë nuk e diti sa vlej, do e vras veten edhe pse nuk ia vlen Unë do të bëhem simbol i dashurisë, Do të vdes për ty shërbëtor i tradhtisë. Do t’i kaloj Romeon e Xhulietën, sepse në mes të sheshit Për ty do ta jap jetën. Do të kalojnë vite, e ti do të jesh martuar, edhe pse e vdekur do të jem në mesin tuaj.

Elona Bektashi

36

Elona Bek


Revistë e shkollës së mesme “Luarasi” E kur fëmijët e tu romanin ta lexojnë, jam e sigurt, diçka s’do të kuptojnë. E pse ai nuk e deshi? Babanë do ta pyesin, babai do të hesht e lotët do ta mbysin. Sepse jam e bindur se do të lotosh, nëse jo për mua romanin kur ta lexosh. Do t’i marrësh fëmijët pranë vetes do t’i ulesh, romanin duke ua lexuar, me lot do ta ulesh.

Fuqi e saj

Droga që nuk vret Ndoshta veten e pyesni Pse droga që nuk vret?! Atë të gjithë e njohin Dhe quhet internet.

Unazë ari mendimi yt, rreth argjendi fjala jote, si vegim qiellor fytyra jote, vjen e zhduket si një erë e ngrohtë.

Ai të bënë të varur Por nuk të vret, Të bënë si narkoman Që s’jeton pa drogën e vet.

Sytë e tu oqean, trazohen atëherë kur të lëndojnë. Loti yt kristal që rrjedh, mallkim për atë që të nënçmojnë.

Interneti t’i merr të gjitha Pa asgjë të lenë Ta merr dashurinë e familjes Dhe çdo cent në xhep.

Sytë e tu oqean, vala e të cilit ngërthen e ledhaton.

Shqipe LIK AJ

Greta PAÇARADA

Kur ta përfundosh, do tu thuash se nuk ka vlerë. Do t’ i gënjesh fëmijët, ashtu si çdo herë. Do t’iu thuash se kjo ngjarje është gjë e trilluar, sigurisht ndonjë shkrimtar e ka imagjinuar. Se kam vdekur, për ty nuk do të jetë mjaft, sepse të më duash kurrë nuk ishe i aftë.

Shkurte GASHI

Shqipe Likaj

ktashi

37


O njeri i mirë

A thua...

Jemi zhveshur nga ideologjitë e kohës. Jemi zhveshur o njeri i mirë. Si ti, si unë mbajmë veten në dorë. Me tingujt e mëngjesit do e gjejmë lumturinë.

Sa shumë shekuj që kaluan Sa shumë jeta që u shuan Sa shumë njerëz që u treten Dhe në fund pa asgjë mbeten.

Mos druaj nga dridhjet e frikës së përgjimit. Se ke të drejtë të flasësh pa ndihmën E fletëve të shkruara me orë të tëra, Ke të drejtë të thurësh imagjinatën tënde. Të ligjërosh i lirë pa kufizime.

A thua jeta qe e mallkuar Dhe shumë shpejt duhet mbaruar A thua vdekja është një fillim Qe nuk parasheh ndonjë mbarim.

Prandaj hidhe tutje atë gjarpër që të ka mbërthyer qafën. Hidhe tutje helmin e tij që thur vargje mallkimi në emrin tënd. Hidhe tutje o njeri i mirë. Se ti ke të drejtë të mbizotërosh në jetën tënde.

A thua gjithçka do te kishte kuptim Sikur shpresa te vdiste ne fillim A thua do të shuhej kjo botë Sikur ëndrra te ishte e kotë.

Mirlinda KELANI

Natyra LOSHI

Natë Pse nuk vjen? Kur unë shkoj …. Pse ti nuk vjen ?... Rrugë e mbytur në heshtje. E habitur shikoj sy që më urrejnë ! Më ndihmo … sot ndihem e humbur. Dikush paturpësisht më mundon, Je ti vallë që më lëndon ? Zëri i dukej i gjarprit që e thithë helmin e trishtimin. Ndërsa për mua mban gëzime, Të freskëta dashurie ! Pse ma humb shpresën gënjeshtar: Kur jeta është më e bukur me ty … Ndaj të thërras ! Përse nuk vjen ?

Arbresha QERKINI

38

Ëndërroj në errësirë Dritën e pakufi Kërkoja diçka Që se kishte asnjeri Kërkoja ëndërrimtarin Tim të vjetër Dashurinë time Të patretur Në këtë natë të errët Jam e vetme pa ty Shikoj një yll Që ndriçon për ne të dy Nga ndriçimi i tij Një pikë lot në det ra Nga një dallgë e madhe U shua gjithçka

Mirlinda KELANI

rashëri, Xoxa, Jakova, Qosja, Agolli, Kadare

Luarasi


“”

Revistë e shkollës së mesme “Luarasi”

Ardhmëria është bimë me rrënjë në të djeshmen, trupin në të sotmen,sythat në të nesërmen. Atdheu është pronë e shenjtë e të gjithë atdhetarëve, as nuk shitet as nuk blihet. Është i paarsyeshëm ai i cili mundohet t’i arsyetojë të gjitha gabimet. Kur në trurin e njeriut ka mendje të kthjellët,në zemrën e tij do të ketë shpirt të mirë.

-Jeta është një profesion, andaj duhet të mësohet.- (Balzaku) - Jeta është e ngjashme me zjarrin: fillon me tymin e mbaron me hirin.- (Arabe) - Jeta është vizatim, ku nuk mund të përdorni gomën.- (Bergmani) - Jeta është komedi për ata që mendojnë, kurse tragjedi për ata që jetojnë.- (Pikaso)

Morali

- Sulmuesi nuk është gjithmonë fajtor, kurse viktima nuk është gjithmonë e pafajshme.- (Shulci) - E drejta s’mund të jetë kurrë e të dy palëve, ajo i përket vetëm njërës.- (Eskili) - Lehtë është të jesh i mirë, por vështirë të jesh i drejtë.- (Hygo) - Mos vështro vetëm nga derdhet lumi, vështro nga shkon e kah gjarpëron.- ( Xoxa) - Një e keqe bëhet ende më e keqe po të mbrohet. - (Ovidi) - Gabimet e huaja janë çdo here zbavitëse. (Zhidi)

Pasuria

-Pasuria është shërbëtor i të mençurit e zotëri i budallait.- (S.Frashëri) - Kush është i pasur? Ai që është i kënaqur me fatin e vet.- (Talmudi) - Kurse kohën e jo paratë, se me kohë mbërrin paratë, kurse me para nuk mund ta blesh kohën kurrë.- (Gjermane)

Dituria

Hygo, Deveji, Ovidi, Zhidi, Shekspiri, Petrarka

Jeta

Kuriozitete

1. Bethoveni para se te kompozonte fuste kokën në ujë të ftohtë. 2. Vetëm mushkonjat femra pickojnë. 3. Delfinët flenë me një sy hapur.

4. Një njeri qesh mesatarisht 13 herë në ditë. 5. Merimangat e zeza femra hanë burrat e tyre pas çiftëzimit. 6. Elefantët i tremben lepujve dhe qenve qofshin këta edhe te vegjël. 7. Është e pamundur të teshtini me sy hapur. 8. Alfabeti më i gjatë është i gjuhës kamboxhiane me gjithsej 72 shkronja. 9. A e dini se ne buzëkuqet e femrave ka luspa peshku.. 10. Gjaku në organizmin e njeriut udhëton shumë shpejtë: prej zemrës deri te gishtërinjtë e këmbës arrin për 16 sekonda, deri në tru për 8 sekonda, deri në mushkëri vetëm për 6 sekonda.

- Arsimimi nuk është vetëm përgatitje për jetën. Ai është vetë jeta.- (Deveji) -Të hapesh një shkollë,do të thotë të mbyllësh një burg. - (Hygo) -Dituria mund të fitohet duke shfletuar shumë libra, por nëse nuk përdoren drejt, mund të mbeten si pemë pa frute.- (Lihtenbergu) - Mësimi është hapi i parë, jeta është hapi i dytë. - (Shileri) Blerinë ROBAJ, Greta PAÇARADA,

Engjëllusha BLAKÇORI & Dafinë PUK A

39


Shkolla e Mesme

LUARASI www.shmluarasi.com Adresa & kontakti

Rr. B.Bahtiri pn, Prishtinë Tel. 038 246 000 dhe 044 161 419 (vija e autobusit urban - 7B) Shkolla e Mesme “Luarasi”

- IAP Shkolla e mesme “Luarasi” është shkollë e mesme e lartë (prej klasës së 10) - Është shollë private, e licencuar nga MASHT me vendimin nr. 843/02-1 të datës 16.8.2004; prej prillit 2009 pranon nxënës në gjeneratën e gjashtë - “Luarasi” sivjet do të ofrojë shkollim profesional (drejtimi farmaci) dhe gjimnaz të reformuar - Shkolla ka konviktin për nxënës.

regjistrohen në gjimnazin e reformuar, sepse ky gjimnaz i ofron bazat e formimit komplet shkollor. Zgjatë 3 vite. Do të mësohen me program të përforcuar matematika, informatika, gjuha shqipe dhe gjuha angleze, si dhe lëndët natyrore: fizika, kimia dhe biologjia. Argumente për cilësi:

- Maturantët e “Luarasit” kanë kaluar provimin e maturës 100% - Nxënësit që kanë kryer “Luarasin” janë ndër më të mirët në studime - Nuk ka prindër të nxënësve të “Luarasit” që nuk janë ndarë të kënaqur me punën e këtyre 5 viteve të “Luarasit” Aplikimi:

Përparësi të “Luarasit”:

- Kuadri arsimor i përzgjedhur - Ambient mësimor-bashkëkohorë, i qetë, i pastër dhe i sigurtë - Mësimdhënia dhe udhëheqja bashkë-kohore, me përqendrim maksimal në kuj-desin ndaj nxënësit. Drejtimet - risi në këtë vit shkollor: - “Luarasi” përsëri ofron drejtimin profesional – farmaci - Ndërsa, sivjet do të ofroj edhe gjimnazin e reformuar - Nxënësit që dëshirojnë të studiojnë shkencat mjekësore, shkencat natyrore, shkencat teknike dhe kompjuterike duhet të

- Nxënësit që janë duke e përfunduar klasën e 9 mund të aplikojnë për klasën e 10 në “Luaras” prej datës 21. 4. 2009, në lokalet e shkollës. Bursa:

- Do të organizohet një provim rangues për nxënësit aplikues. Qëllimi i provimit është që më të mirëve tu ndajë bursa. Informatat për datën dhe përmbajtjen e provimit merren me rastin e aplikimit.

Diploma e “Luarasit” njihet në tërë botën, sepse nxënësi i “Luarasit” e njeh botën.

suksesin e masim me punë!

Revista "Luarasi" Nr.2  

Revistë e shkollës së mesme "Luarasi".

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you