Page 1

www.serwiszoz.pl

Listopad 2012 Nr 36

Twój doradca w codziennym prowadzeniu SPZOZ i NZOZ

Aktualności W 2013 r. prototyp zintegrowanej e-recepty i internetowego konta pacjenta s. 4

Temat numeru Umowa z NFZ nie może zostać zawarta na czas nieokreślony s. 8

Zarządzanie Polityka bezpieczeństwa informacji zabezpieczy przed dostępem osób nieupoważnionych s. 14

Pacjent Nieprawidłowo wystawione zwolnienie lekarskie uprawnia menedżera do zwolnienia lekarza s. 32

Sposób dostępu do e-dokumentacji medycznej nie może naruszać tajemnicy lekarskiej s. 38 ISSN 2081-0083


Oficjalny partner serwisu

Stowarzyszenie Menedżerów Opieki Zdrowotnej

Spis treści Aktualności

Kierownik może odmówić przyjęcia do zakładu opiekuńczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Odrębny tryb zgłaszania chorób wysoce zakaźnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . W 2013 r. prototyp zintegrowanej e-recepty i internetowego konta pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . PIP skontrolował czas pracy w podmiotach leczniczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . NFZ musi wydać zgodę na operację za granicą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3 3 4 4 5

Wywiad Pacjenci są najwyższym dobrem – wywiad z Janiną Szafron-Michalik właścicielką NZOZ Centrum Gabinetów Specjalistycznych w Pszczynie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6

Temat numeru Umowa z NFZ nie może zostać zawarta na czas nieokreślony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8

Zdaniem eksperta Finanse Działalność bieżąca SPZOZ może zostać sfinansowana z dotacji marszałka województwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11

Zarządzanie Polityka bezpieczeństwa informacji zabezpieczy przed dostępem osób nieupoważnionych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Prokurent reprezentuje podmiot leczniczy w sprawach sądowych i pozasądowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Postępowanie przed komisją ds. orzekania o zdarzeniach medycznych jest zbyt sformalizowane . . . . . . . . . . . . . . Komercyjne wykorzystanie sprzętu kupionego przez SPZOZ z dotacji unijnej może być niezgodne z prawem pomocy publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Lekarz odbywający staż w szpitalu nie może być jednocześnie wolontariuszem w innej placówce . . . . . . . . . . . . . Państwowa Inspekcja Pracy nie skontroluje czasu pracy lekarza kontraktowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pracownikom SPZOZ należy się „trzynastka”, jeśli przewiduje ją regulamin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

14 16 19 21 24 26 28

Pacjent Dzieci mają prawo do bezpłatnych świadczeń finansowanych przez NFZ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Rzecznik Praw Pacjenta może wydać opinię nakazującą zamknięcie placówki medycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 Nieprawidłowo wystawione zwolnienie lekarskie uprawnia menedżera do zwolnienia lekarza . . . . . . . . . . . . . . . . 32

Inwestycje Zmiany technologiczne wymagają uporządkowania „podwórka informatycznego” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34

Dobre praktyki Sposób dostępu do e-dokumentacji medycznej nie może naruszać tajemnicy lekarskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 Redaktor naczelna: Anna Rubinkowska Wydawca: Alina Sulgostowska Koordynator produkcji: Beata Pyś-Skrońska ISSN: 2081-0083 Drukarnia: MDruk Nakład: 1800 egz. Projekt graficzny: Bartosz Malinowski Skład: Raster studio, Norbert Bogajczyk

Prenumerata:

Wydawnictwo Wiedza i Praktyka

Biuro reklamy

Serwis Kadry Zarządzającej ZOZ

ul. Łotewska 9a, 03-918 Warszawa

Centrum Obsługi Klienta tel.: 22 518 29 29 e-mail: cok@wip.pl www.serwiszoz.pl

NIP: 526-19-92-256

Kierownik biura reklamy: Agnieszka Zduńczyk tel.: 660 404 122, e-mail: azdunczyk@wip.pl

KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy, Sąd Gospodarczy

Specjalista ds. reklamy: Maciej Skrzypczak tel.: 519 662 753, e-mail: mskrzypczak@wip.pl

Masz pytanie? Skontaktuj się z nami: XIII Wydział Gospodarczy Rejestrowy Specjalista ds. reklamy: Michał Pakulski serwiszoz@wip.pl Wysokość kapitału zakładowego: 200.000 zł tel.: 662 045 719, e-mail: mpakulski@wip.pl

„Serwis Kadry Zarządzającej ZOZ” chroniony jest prawem autorskim. Przedruk materiałów bez zgody wydawcy jest zabroniony. Zakaz nie dotyczy cytowania publikacji z powołaniem się na źródło. W związku z powyższym redakcja nie ponosi odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w „Serwisie Kadry Zarządzającej ZOZ” wskazówek, przykładów informacji itp. do konkretnych przypadków.


List od redaktora Szanowni Państwo! Narodowy Fundusz Zdrowia przeprowadza cyklicznie nowe postępowania na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej. Takie rozwiązanie umożliwia m.in. nowo powstałym podmiotom dostęp do środków publicznych i jest konkurencyjne. Zawieranie umów wieloletnich między NFZ a świadczeniodawcami stanowi wyjątek – za zgodą prezesa funduszu umowa może zostać zawarta na okres dłuższy niż 3 lata. Kiedy możliwe jest przedłużenie umowy z NFZ bez ponownego przeprowadzania konkursu ofert? Wyjaśniamy w Temacie numeru zamieszczonym na str. 8.

Anna Rubinkowska redaktor naczelna

Sposób dostępu do elektronicznej dokumentacji medycznej nie może naruszać tajemnicy lekarskiej. Zorganizowanie go tak, by nie naruszyć przepisów o tajemnicy lekarskiej, to jedno z największych wyzwań w obliczu zbliżającego się obowiązku prowadzenia od 1 sierpnia 2014 r. dokumentacji elektronicznej. Podczas tego procesu istotne jest ustalenie, czy każdy lekarz powinien mieć dostęp do wszystkich informacji wprowadzonych do systemu informacji medycznej. Więcej na ten temat piszemy w Dobrych praktykach na str. 38. Jednocześnie zapraszam Państwa na II edycję bezpłatnej konferencji Healthcare IT Trends, która odbędzie się 30 listopada br. w Katowicach oraz 3 grudnia br. w Warszawie. Więcej informacji znajdą Państwo na stronie http://healthcareit2012.wip.pl lub pod nr tel. 22 429 41 87, 22 429 41 62. Serdecznie zachęcam do lektury

Konsultacja merytoryczna

Nasi eksperci  Janusz Atłachowicz – wiceprezes Zarządu Głównego Stowarzyszenia Menedżerów

Renata Maria Jażdż-Zaleska

ekspert w zakresie przekształceń w ochronie zdrowia, pomysłodawczyni, inicjatorka i prezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Niepublicznych Szpitali Samorządowych

2

Opieki Zdrowotnej STOMOZ  Janusz Burkot – prawnik, ekspert ds. zamówień publicznych  Małgorzata i Maciej Capikowie – eksperci z zakresu ubezpieczeń  Michał Culepa – prawnik, specjalista z zakresu prawa pracy  Dariusz Poznański – doradca podsekretarza stanu w Ministerstwie Zdrowia  Jarosław Rosłon – dyrektor Międzyleskiego Szpitala Specjalistycznego w Warszawie  Wojciech Szefke – aplikant radcowski, Ogólnopolska Izba Gospodarcza Wyrobów Medycznych POLMED  Łukasz Siudak – prawnik specjalizujący się w prawie cywilnym, administracyjnym i gospodarczym  Anna Zubkowska – adwokat, specjalista z zakresu prawa procesowego Pełna lista ekspertów dostępna na www.serwiszoz.pl

www.serwiszoz.pl


Aktualności Projekty i proces legislacyjny!

Kierownik może odmówić przyjęcia do zakładu opiekuńczego Opieka długoterminowa: kierownik zakładu opiekuńczego, do którego o przyjęcie ubiega się pacjent, w porozumieniu z lekarzem udzielającym świadczeń w tym zakładzie, będzie mógł odmówić jego przyjęcia. Takiego uregulowania brakowało w dotychczasowych przepisach. Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia zawiera m.in. regulację dotyczącą odmowy przyjęcia do zakładu opiekuńczego, czego zabrakło w dotychczasowych przepisach. Wprowadza również możliwość kwalifikacji do objęcia opieką w warunkach domowych przez lekarza specjalistę w dziedzinie chorób płuc mającego co najmniej roczne doświadczenie

w stosowaniu nieinwazyjnej wentylacji mechanicznej, rozszerzając tym samym krąg osób udzielających tego świadczenia. Doprecyzowano także przepisy dotyczące udzielania świadczeń przez lekarzy, którzy mogą być zatrudnieni na etacie przeliczeniowym. Zgodnie z projektem w określonych przypadkach możliwe będzie zatrudnienie lekarza z inną,

niż wymieniona w rozporządzeniu, specjalizacją. Zmiany te wynikają z projektu rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającego rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej. Zakończyły się jego konsultacje zewnętrzne. 

Odrębny tryb zgłaszania chorób wysoce zakaźnych Choroby zakaźne: będzie obowiązywał nowy wykaz zakażeń i chorób zakaźnych wymagających zgłoszenia oraz podmiotów, którym te zgłoszenia będą przekazywane. Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia określa wykaz zakażeń i chorób zakaźnych, których rozpoznanie, zachorowanie lub zgon nimi spowodowany wymaga zgłoszenia, wymienia podmioty, którym te zgłoszenia są przekazywane, wzory formularzy zgłoszeń oraz sposób i tryb dokonywania zgłaszania. W akcie prawnym sformułowano także odrębny tryb zgłaszania podejrzenia zachorowania na chorobę szczególnie listopad 2012

niebezpieczną i wysoce zakaźną lub zgonu z powodu takiej choroby członka załogi lub pasażera odbywającego podróż międzynarodową.

drogą płciową. Niektóre formularze poszerzono o status społeczny, wykształcenie czy stan cywilny, czy obywatelstwo.

Nowe przepisy nie zmieniają w istotny sposób dotychczasowej praktyki zgłoszeń związanych z chorobą zakaźną. Dodano odrębne formularze zgłoszeniowe dla gruźlicy, HIV/AIDS i chorób przenoszonych

Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie zgłoszeń podejrzenia lub rozpoznania zakażenia, choroby zakaźnej lub zgonu z powodu zakażenia lub choroby zakaźnej trafił do uzgodnień zewnętrznych.   3


Aktualności Z Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia!

W 2013 r. prototyp zintegrowanej e-recepty i internetowego konta pacjenta CSIOZ: w 2013 r. Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia w blisko dziesięciu lokalizacjach w całym kraju rozpocznie realizację prototypu zintegrowanego systemu elektronicznej recepty (e-recepta) i internetowego konta pacjenta (IKP). Dotychczas Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia prototypy internetowego konta pacjenta i elektronicznej recepty prowadziło osobno. Prototyp IKP w 2011 r. realizowano w Krakowie. Był on skierowany do pacjentów chorych na cukrzycę. Specjalnie wybrano grupę docelową składającą się z pacjentów zmuszonych do odwiedzania różnych specjalistów, potrzebna zatem była wymiana informacji. Natomiast projekt e-recepty realizowany był w Lesznie.

Teraz CSIOZ postanowiło połączyć te prototypy, gdyż środowisko medyczne dojrzało do akceptacji tej formy gromadzenia i przekazywania danych. Dużo informacji zebranych w IKP może pochodzić z systemu obsługującego e-recepty. W prototypie pojawią się nowe funkcjonalności, m.in. te dotyczące aktywnego włączenia do projektu Narodowego Funduszu Zdrowia, obecnego dowodu osobistego czy współpracy z Centralnym Wykazem Ubezpieczonych (CWU),

który ma zostać uruchomiony przez Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji w styczniu 2013 r. Integracja IKP i e-recepty miała rozpocząć się już pod koniec 2012 r. Opóźnienia związane są m.in. ze wstrzymaniem finansowania przez Komisję Europejską i Ministerstwo Finansów wskutek krytycznego raportu Najwyższej Izby Kontroli. Resort finansów w połowie czerwca tego roku wznowił finansowanie projektów CSIOZ. 

Nadzór i kontrola!

PIP skontrolowała czas pracy w podmiotach leczniczych PIP: niezadowalające jest przestrzeganie przepisów dotyczących czasu pracy w szpitalach oraz innych placówkach medycznych – wynika z kontroli Państwowej Inspekcji Pracy. Pielęgniarki i lekarze, na wniosek dyrektorów szpitali, by zapewnić lepszą dostępność do świadczeń medycznych, pełnią nawet kilkudniowe dyżury. Najczęstsze błędy wykryte podczas kontroli to omijanie przepisów o czasie pracy. Te same osoby, na podstawie kilku stosunków pracy, świadczą pracę tego samego rodzaju bez zachowania przepisów o wymaganym odpoczynku. 4

Lekarze i pielęgniarki zatrudnieni na umowę o pracę dodatkowo wykonują zadania dla macierzystego szpitala np. na podstawie kontraktu zawartego z firmą zewnętrzną. W jednym ze skontrolowanych szpitali lekarz zatrudniony

na etacie przepracował 103 godziny bez żadnego odpoczynku. Często zdarzają są kilkudobowe dyżury personelu świadczącego pracę tylko na podstawie kontraktów. PIP w takich sytuacjach nie może podjąć żadnych www.serwiszoz.pl


Aktualności działań, gdyż lekarze czy pielęgniarki, prowadząc własną firmę, mogą pracować, ile chcą. Dodatkowo podczas kontroli ujawniono nieprawidłowości w rozliczaniu godzin

nadliczbowych. W 19 na 233 skontrolowanych placówkach ochrony zdrowia przekroczono o kilkaset dopuszczalny limit godzin nadliczbowych w roku kalendarzowym.

Wskutek kontroli PIP w 1458 placówkach przeprowadzonych w 2011 r. ujawniono aż 1027 wykroczeń. Łączna kwota mandatów w ub. roku wyniosła 185,9 tys. zł.  

Wyroki sądów!

NFZ musi wydać zgodę na operację za granicą NSA: pacjent, który planuje leczenie za granicą, nie ma szans na zwrot kosztów operacji, jeśli przed wyjazdem nie wystąpi o zgodę Narodowego Funduszu Zdrowia – orzekł 3 października 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. II GSK 1369/11). Zdaniem sądu zwrot kosztów leczenia za granicą przysługuje tylko za nagłe wypadki lub po spełnieniu wymagań formalnych. Sprawa dotyczyła pacjentki, która przebyła operację wszczepienia pompy wspomagającej pracę komory serca w Wiedniu. Pacjentka cierpiała również na nowotwór. Przeprowadzenie takiego zabiegu nie było możliwe w Polsce. Pacjentka domagała się od NFZ zwrotu kosztów leczenia, lecz nie złożyła przed wyjazdem do Austrii wniosku o pokrycie kosztów planowanego leczenia za granicą. Zrobiła to dopiero po powrocie do kraju. Dyrektor oddziału wojewódzkiego NFZ odmówił

jej zwrotu kosztów leczenia w Austrii, gdyż – jego zdaniem – kobieta powinna była najpierw uzyskać zgodę prezesa NFZ na planowane leczenie. Z tego obowiązku zwalniałaby ją tylko nagła sytuacja, co wynika z prawa unijnego, a sytuacja kobiety nie była nagłym przypadkiem. Pacjentka bezskutecznie skorzystała z odwołania od decyzji NFZ. Następnie złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. WSA nakazał NFZ ponowne rozpoznanie wniosku i uzupełnienie dowodów. Mimo opinii biegłego, że „wszczepienie pompy było jedynym słusznym leczeniem, a czas pokazał, że skutecznym”,

NFZ ponownie odmówił zwrotu kobiecie kosztów leczenia i sprawa znowu trafiła do WSA. Pacjentka argumentowała, że jej stan zdrowia wymagał natychmiastowej decyzji o leczeniu. Jeśli czekałaby na zgodę na leczenie za granicą, jej stan zdrowia znacznie by się pogorszył, a nawet groziłoby jej to śmiercią. NFZ bronił się, twierdząc, że leczenie miało planowany charakter – kobieta udała się do Austrii właśnie z zamiarem leczenia. Fundusz odpierał też argument, że czekanie na zgodę mogło zagrażać życiu kobiety – w takich przypadkach wnioski są rozpatrywane bardzo szybko. Wyrok jest prawomocny.  

Elektroniczna dokumentacja medyczna Wdrożenie i prowadzenie w placówce medycznej zgodnie z aktualnym stanem prawnym Już dziś przygotuj swoją placówkę do tworzenia, przechowywania i udostępniania dokumentacji medycznej w formie cyfrowej. Nie czekaj do 1 sierpnia 2014 r., kiedy stanie się to obowiązkiem każdej jednostki.

ZAMÓWIENIA: www.serwiszoz.pl listopad 2012

5


Wywiad

Pacjenci są najwyższym dobrem Wywiad z Janiną Szafron-Michalik właścicielką NZOZ Centrum Gabinetów Specjalistycznych w Pszczynie Dr Janina Szafron-Michalik jest absolwentką Śląskiej Akademii Medycznej. Chęć pomocy ludziom towarzyszyła jej już od dzieciństwa – stąd wybór zawodu lekarza, jako tego, który w najdoskonalszy sposób, jej zdaniem, wspiera pacjentów w pokonywaniu trudności zdrowotnych i powrocie do pełni sił. Staż na pediatrii spowodował, że zamiast specjalizacji z kardiologii i interny wybrała pediatrię. Z czasem doszła kolejna specjalizacja – alergologia i praktyka lekarza rodzinnego. Jej mottem jest codzienne niesienie pomocy pacjentom i czerpanie radości z pracy, która jest jednocześnie powołaniem i pasją. Fot. archiwum własne

Rozmawia: Magdalena Pokrzycka-Walczak

NZOZ Centrum Gabinetów Specjalistycznych jest jedną z największych firm medycznych w powiecie pszczyńskim. Jaka jest geneza powstania placówki i recepta na sukces?   Przez wiele lat mojej pracy, jako lekarza alergologa i pediatry, miałam marzenie, aby stworzyć poradnię przyjazną pacjentowi, miejsce, w którym nie będzie osamotniony i pozostawiony sam sobie. Centrum powstało w 2006 r. i od tego czasu prowadzi nieprzerwaną działalność, obejmując profesjonalną opieką lekarską pacjentów z Pszczyny i okolic. Nasze sukcesy – jak ubiegłoroczny tytuł „Przyjazna Przychodnia” – zawdzięczamy doświadczeniu, profesjonalizmowi lekarzy i całego zespołu NZOZ, nowoczesnej aparaturze diagnostycznej oraz indywidualnemu – co pragnę mocno podkreślić – podejściu do każdego pacjenta. Wszyscy lekarze mają drugi stopień specjalizacji, a w najbliższym czasie do zespołu medycznego dołączy dwóch profesorów, którzy będą przyjmować pacjentów na konsultacje. Podstawą naszej pracy jest respektowanie potrzeb, preferencji oraz spełnianie oczekiwań tych, którzy nam ufają, przez wybór naszego NZOZ. Mottem naszej placówki są słowa: „Pacjenci są najwyższym dobrem, a zaspokajanie ich potrzeb i oczekiwań – najwyższym celem”. To dewiza, która przyświeca naszemu zespołowi każdego dnia. Jednym z głównych atutów przychodni jest dyspozycyjność, gdyż 6

placówka NZOZ funkcjonuje od poniedziałku do piątku w godzinach od 8.00 do 20.00. W NZOZ kładziony jest nacisk na stworzenie rodzinnej atmosfery i poczucia bezpieczeństwa. Dlaczego te zagadnienia są tak istotne, nie tylko dla pacjenta, ale także dla placówki?   Każdy pacjent, który zgłasza się do lekarza dowolnej specjalności, oczekuje indywidualnego podejścia, pełnego zainteresowania. Potrzebne jest mu także poczucie bezpieczeństwa. W czasie rozmowy – wywiadu z pacjentem – ustalane są objawy choroby i konieczne badania diagnostyczne, następnie proponowane leczenie. Staramy się na każdym etapie – od rejestracji zaczynając, na gabinetach lekarskich i zabiegowych kończąc – mieć dobry, pozytywny kontakt z pacjentem. Zadowolenie naszych pacjentów przekłada się na efektywność pracy lekarzy i personelu. Mamy zawsze czas dla osób, które do nas przychodzą, dlatego żadna dolegliwość nie zostanie zbagatelizowana. A pacjent, który zostanie wysłuchany i wyczerpująco poinformowany o metodach leczenia danej jednostki chorobowej, jest pewien, iż jego problem nie jest tylko jego zmartwieniem, lecz że u nas znajdzie fachową pomoc i wsparcie, nie tylko medyczne, ale także takie zwyczajne, ludzkie. www.serwiszoz.pl


Wywiad Duże znaczenie w Państwa działalności, obok profesjonalnej opieki medycznej i diagnostyki, mają programy profilaktyczne. Jakie działania profilaktyczne podejmowane są w NZOZ?   Organizujemy własne akcje profilaktyczne, ale także bierzemy aktywny udział w programach profilaktycznych. Profilaktyka dotyczy konieczności prowadzenia szczepień ochronnych, zapobiegania chorobom układu krążenia, programów ginekologicznych, szybkiego wykrywania przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, astmy oskrzelowej i cukrzycy. NZOZ współorganizuje także akcje spirometryczne oraz badania w kierunku osteoporozy. Dzięki prowadzeniu akcji informacyjno-edukacyjnych mamy możliwość wcześniejszego rozpoznania i leczenia chorób. A efekty? To licznie zgłaszający się do nas pacjenci, zainteresowani wykonaniem badań profilaktycznych.

Stałe podnoszenie jakości usług medycznych oraz poszerzanie zakresu świadczeń to cel każdej placówki medycznej w naszym kraju. A my do tego dodajemy bezpieczeństwo i zadowolenie pacjentów. Placówka podejmuje działania edukacyjne nie tylko z myślą o pacjentach. Od 11 lat organizowane są konferencje dla lekarzy specjalistów „Pszczyńskie Spotkania z Alergologią”... Dlaczego alergologia jest tą dziedziną medycyny, której Zarząd poświęca tyle miejsca?   Problem chorób alergicznych od kilkunastu lat jest coraz bardziej powszechny, dlatego wiedza w tym zakresie powinna być wśród lekarzy stale aktualizowana. Przy Centrum Gabinetów Specjalistycznych powstało Polskie Towarzystwo Zwalczania Chorób Alergicznych. Jestem lekarzem alergologiem i już jedenaście lat temu miałam pomysł organizacji konferencji, podczas której najbardziej aktualna wiedza będzie przekazywana przez znane autorytety w tej dziedzinie. Odbywa się ona co roku, przed świętami Bożego Narodzenia, a towarzyszy jej spotkanie integrujące lekarzy alergologów, pulmunologów i lekarzy rodzinnych z okolic Pszczyny. Konferencję „Pszczyńskie Spotkania z Alergologią” listopad 2012

kończy tradycyjna kolacja wigilijna oraz świąteczny koncert w Zamku Pszczyńskim. Centrum to nie tylko profesjonalna i miła opieka medyczna, ale także bardzo przyjazna strona internetowa, na której można znaleźć porady z zakresu obniżania gorączki czy pomocy przedmedycznej w przypadku użądlenia...   Pacjenci chętnie korzystają z takich porad, tym bardziej że pochodzą one od specjalistów. To także doskonały sposób na utrzymanie bliskiego i dobrego kontaktu z pacjentem, który tak naprawdę bardzo potrzebuje tej wiedzy w codziennym życiu. Skąd fundusze na działalność placówki? Czy w realizacji planów i poszerzaniu działalności placówki mają jakikolwiek udział fundusze unijne?   Fundusze otrzymujemy z kontraktu z NFZ na działalność poradni: lekarza rodzinnego, alergologicznej, ginekologicznej, dermatologicznej oraz preluksacyjnej. W innych dziedzinach, np. okulistyki, laryngologii, kardiologii, wspieramy pacjentów konsultacjami prywatnie, ponieważ nie otrzymaliśmy na ten cel środków z NFZ. Mimo to stale się staramy, by zapewnić naszym pacjentom w pełni refundowane świadczenia z NFZ. Dzięki pozyskaniu funduszy unijnych udało się przeprowadzić audyt Przyjazna Przychodnia, który miał na celu m.in. podniesienie jakości świadczonych usług medycznych. Jakie są plany Zarządu placówki na kolejne lata?   Zamierzamy stworzyć system opieki paliatywnej nad pacjentami przewlekle chorymi. Chcemy zapewnić usługi medyczne m.in. w zakresie rehabilitacji domowej, a także otworzyć centrum dietetyki i zdrowego odżywania oraz kosmetologii. W planowaniu działań NZOZ na pierwszym miejscu stawiamy potrzeby i oczekiwania naszych pacjentów. Stałe podnoszenie jakości usług medycznych oraz poszerzanie zakresu świadczeń to cel każdej placówki medycznej w naszym kraju. A my do tego dodajemy bezpieczeństwo i zadowolenie pacjentów. To nasza misja i podstawowy cel działalności. Dziękuję za rozmowę. 7


Temat numeru

Umowa z NFZ nie może zostać zawarta na czas nieokreślony Zawieranie umów wieloletnich między NFZ a świadczeniodawcami to wyjątek. Zasadą wynikającą z przepisów jest cykliczne przeprowadzanie nowych postępowań na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej. To rozwiązanie umożliwia m.in. nowo powstałym podmiotom taki sam dostęp do środków publicznych i jest konkurencyjne.

K Paulina Wójcik-Lulka radca prawny, specjalizuje się w zakresie prawa gospodarczego, medycznego i zamówień publicznych. Świadczy obsługę prawną placówek NZOZ w Koszalinie i Poznaniu

8

westię ewentualnego przedłużenia umowy na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych należy rozpatrywać w dwóch obszarach: „„umowy o udzielanie świadczeń zdrowotnych zawartej między świadczeniodawcą a NFZ, „„umowy na udzielanie świadczeń zdrowotnych zawartej między podmiotem leczniczym a podmiotem wykonującym działalność leczniczą lub osobą legitymującą się nabyciem fachowych kwalifikacji do udzielania świadczeń zdrowotnych w określonym zakresie lub w określonej dziedzinie medycyny.

Przedłużenie umowy o udzielanie świadczeń zdrowotnych zawartej między świadczeniodawcą a NFZ Podstawą udzielania świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez NFZ jest umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej zawarta między świadczeniodawcą a dyrektorem oddziału wojewódzkiego funduszu. Umowa taka może zostać zawarta wyłącznie ze świadczeniodawcą, który został wybrany w wyniku przeprowadzenia postępowania w trybie konkursu

ofert lub rokowań. Wyjątkiem od tej reguły jest zawarcie umowy ze świadczeniodawcami udzielającymi świadczeń w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej. Zgodnie z art. 156 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych umowa może być zawarta na czas nie dłuższy niż 3 lata. Jednak za zgodą prezesa funduszu umowa może przekroczyć ten okres i zostać zawarta na czas dłuższy niż 3 lata. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej nie przewiduje zawarcia umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na czas nieoznaczony. Zasadą jest cykliczne przeprowadzanie nowych postępowań, a absolutnym wyjątkiem zawieranie umów wieloletnich. Wprowadzenie takiej regulacji prawnej wynika z reguły konkurencyjności i dostępności do środków publicznych i ma na celu zrezygnowanie z praktyki, która występowała w poprzednio obowiązującym stanie prawnym, gdy umowy były zawierane na czas nieokreślony, a tym samym skutecznie ograniczała możliwość zawarcia kontraktu nowo powstałym podmiotom www.serwiszoz.pl


Temat numeru z powodu nieprzeprowadzania postępowania konkursowego. Wprowadzenie obowiązku zawierania umowy na czas określony ma również na celu systematyczną ocenę świadczeniodawców w następstwie przeprowadzonego postępowania w sprawie zawarcia umowy i zachowanie konkurencji między świadczeniodawcami. Ponadto świadczeniodawcy – mając świadomość zawierania umów na czas oznaczony – dokładają większej staranności przy realizacji jej warunków. Ponadto kilkakrotne przedłużanie okresu obowiązywania umów oznaczałoby w praktyce wprowadzenie umów na czas nieokreślony, co jest zabronione.

Świadczeniodawcy – mając świadomość zawierania umów na czas oznaczony – dokładają większej staranności przy realizacji jej warunków. Jednak w wyjątkowych sytuacjach umowa może zostać zawarta na czas dłuższy niż 3 lata za zgodą prezesa funduszu. Wówczas dyrektor właściwego oddziału wojewódzkiego NFZ występuje do prezesa NFZ z wnioskiem o wyrażenie zgody, na podstawie zapisów art. 156 ust. 1 oraz w związku z art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na przedłużenie okresu obowiązywania umów zawartych przez dany oddział ze świadczeniodawcą. Jeżeli prezes NFZ wyrazi zgodę, wówczas dyrektor OW NFZ listopad 2012

Należy pamiętać, że w przypadku zawarcia umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na okres dłuższy niż rok świadczeniodawca przez okres obowiązywania umowy nie może ubiegać się o zawarcie nowej umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w tym samym zakresie i dotyczącej tego samego przedmiotu. Ma to na celu zachowanie niezmienności warunków ustalonych w zawartej z funduszem umowie. przedstawi świadczeniodawcy w formie aneksu propozycję przedłużenia obowiązywania umowy na dany okres. W przypadku akceptacji aneksu przez świadczeniodawcę może on zostać poddany weryfikacji w zakresie spełniania warunków realizacji umowy. Celowość stosowania tego przepisu ma zapobiec wystąpieniu sytuacji, w której w postępowaniu o zawarcie umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej ofertę złoży świadczeniodawca, który ma już zawarty kontrakt z NFZ w tym samym przedmiocie. Mogłoby wówczas dojść do znacznego zwiększenia wartości zawartego kontraktu w zakresie liczby przyjętych do wykonania świadczeń. W związku z tym należy przyjąć, że podczas realizacji zawartego kontraktu jego wartość nie może ulec zmianie, nie tylko w zakresie ceny udzielanych świadczeń, ale także w ramach liczby przyjętych do wykonania świadczeń. Możliwość taka istnieje jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy taki świadczeniodawca może przystąpić do postępowania prowadzonego w trybie rokowań:

„„zachodzi pilna potrzeba zawarcia

umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, której wcześniej nie można było przewidzieć, lub „„jeśli jest ograniczona liczba świadczeniodawców (nie większa niż pięciu) mogących udzielać świadczeń opieki zdrowotnej będących przedmiotem postępowania w sprawie zawarcia umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej. Wówczas świadczeniodawca, którego oferta zostanie wybrana, podpisuje kontrakt o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w tym samym zakresie i dotyczący tego samego przedmiotu mimo obowiązywania wcześniej zawartego kontraktu.

W wyjątkowych sytuacjach umowa może zostać zawarta na czas dłuższy niż 3 lata za zgodą prezesa funduszu. Przedłużenie umowy na udzielanie świadczeń zdrowotnych zawartej między podmiotem leczniczym a podmiotem wykonującym działalność leczniczą lub osobą legitymującą się nabyciem fachowych kwalifikacji do udzielania świadczeń zdrowotnych Zgodnie z art. 26 ustawy o działalności leczniczej, jeżeli podmiot leczniczy spełnia przesłanki określone w ustawie z 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych, czyli wykonuje zadania jako podmiot publiczny (np. SPZOZ), wówczas może udzielić zamówienia na świadczenia zdrowotne podmiotowi wykonującemu działalność leczniczą 9


Temat numeru Podczas realizacji zawartego kontraktu jego wartość nie może ulec zmianie, nie tylko w zakresie ceny udzielanych świadczeń, ale także w ramach liczby przyjętych do wykonania świadczeń. lub osobie legitymującej się nabyciem fachowych kwalifikacji do udzielania świadczeń zdrowotnych w określonym zakresie lub określonej dziedzinie medycyny.

określony. Umowa nie może być zawarta na okres krótszy niż 3 miesiące, chyba że rodzaj i liczba świadczeń zdrowotnych uzasadniają zawarcie umowy na okres krótszy.

Udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne następuje na podstawie umowy zawartej między udzielającym a przyjmującym zamówienie. Do zawarcia takiej umowy może dojść jedynie po przeprowadzeniu konkursu i wyłonieniu najkorzystniejszej oferty. Do konkursu ofert stosuje się niektóre przepisy zawarte w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej, przy czym prawa i obowiązki prezesa funduszu oraz dyrektora oddziału wojewódzkiego funduszu wykonuje kierownik podmiotu leczniczego udzielającego zamówienia. Przepisy ustawy o działalności leczniczej szczegółowo regulują tryb zawierania umów na udzielanie świadczeń zdrowotnych i jednocześnie w znacznej mierze ograniczają możliwość korzystania z zasady swobody umów.

Umowa ulega rozwiązaniu: „„z upływem czasu, na który była zawarta, „„z dniem zakończenia udzielania określonych świadczeń zdrowotnych, „„wskutek oświadczenia jednej ze stron, z zachowaniem okresu wypowiedzenia, „„na skutek oświadczenia jednej ze stron, bez zachowania okresu wypowiedzenia, w przypadku gdy druga strona rażąco narusza istotne postanowienia umowy.

Z przyjmującym zamówienie udzielający zamówienia zawiera umowę na czas udzielania świadczeń zdrowotnych w określonym zakresie lub na czas

W przypadku niespełnienia żadnego z tych warunków lub spełnienia tylko jednego z nich umowa ulega rozwiązaniu z upływem czasu, na który została zawarta (art. 27 ust. 8 pkt 1 ustawy o działalności leczniczej). Jednak w samej ustawie o działalności leczniczej nie ma zapisu dotyczącego możliwości przedłużania zawartej umowy. Należy więc przyjąć, że ustawodawca świadomie nie dopuszcza

Zawieranie aneksów przedłużających okres obowiązywania umowy mogłoby doprowadzić do tego, że umowa pierwotnie zawarta na okres 3 lat zostałaby przedłużona na następne 6 lat, bez przeprowadzania postępowania konkursowego.

10

Należy przyjąć, że gdy istnieje zgodna wola obu stron umowy na udzielanie świadczeń zdrowotnych, w pewnych sytuacjach może dojść do jej przedłużenia bez konieczności przeprowadzania konkursu ofert. Może to nastąpić po spełnieniu łącznie dwóch wymogów: ff warunki konkursu muszą przewidywać możliwość przedłużenia umowy, ff przedłużenie umowy nastąpi wyłącznie w czasie obowiązywania dotychczasowej umowy. możliwości przedłużania przez strony zawartych już umów. Zawieranie aneksów przedłużających okres obowiązywania umowy mogłoby doprowadzić do tego, że umowa pierwotnie zawarta na okres 3 lat zostałaby przedłużona na następne 6 lat, bez przeprowadzania postępowania konkursowego. Takie działania byłyby sprzeczne z założeniami ustawy o działalności leczniczej. W związku z tym, aby doszło do przedłużenia umowy, warunki konkursu, które zostały przedstawione oferentom, muszą przewidywać możliwość takiego przedłużenia. 

§§Podstawa prawna:

 art. 132, 139, 144, 156, 159 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.,  art. 26, 26a, 27 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej – Dz.U. nr 112, poz. 654 ze zm.,  art. 3 ust. 1 ustawa z 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych – Dz.U. z 2010 r. nr 113, poz. 759 ze zm.

www.serwiszoz.pl


Finanse

Działalność bieżąca SPZOZ może zostać sfinansowana z dotacji marszałka województwa Dotacje podmiotowe służą pokryciu całości lub części kosztów związanych z działalnością statutową danego podmiotu. Przyznają je właściwe miejscowo urzędy marszałkowskie.

W

Przemysław Gogojewicz prawnik, właściciel kancelarii radców prawnych i doradców podatkowych, specjalista w zakresie prawa medycznego. Doradza kilku ośrodkom zdrowia oraz prywatnym praktykom lekarskim. Jest praktykiem w zakresie prawa pracy w ZOZ i NZOZ. Autor licznych publikacji medycznych o prawach lekarza i pacjenta

listopad 2012

celu otrzymania dotacji podmiotowej na realizację zadań związanych z promocją zdrowia oraz profilaktyką chorób lub innych działań o charakterze prozdrowotnym samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej składa w wydziale zdrowia właściwego miejscowo urzędu marszałkowskiego propozycje programowe dotyczące edukacji zdrowotnej, profilaktyki i promocji zdrowia planowanych do realizacji na terenie województwa na dany rok budżetowy wraz z preliminarzem kosztów realizacji przedmiotowych zadań. Przeważnie propozycje programowe rozpatrywane są przez wydział zdrowia na podstawie następujących kryteriów: „„priorytet zdrowotny, „„jednostka chorobowa, „„populacja docelowa, „„zasadniczy cel programu, „„koszt programu w złotych, w tym koszt całkowity, finansowy udział własny i kwota dofinansowania, „„gwarant realizacji, „„przewidywane efekty, „„czas realizacji, „„ewaluacja, czyli ocena projektu i wyników oraz przyjęte metody i narzędzia, „„partnerzy, czyli instytucje, środowiska naukowe, NGO i media, „„zgodność z nadrzędnymi planami.

Czym są dotacje podmiotowe

Dotacje podmiotowe, oprócz cech właściwych każdemu rodzajowi dotacji, posiadają również cechy określone w art. 131 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, czyli służą na dofinansowanie działalności bieżącej podmiotu wskazanego w ustawie.

Dotacje podmiotowe służą pokryciu całości lub części kosztów związanych z działalnością podstawową (statutową) danego podmiotu. Dotacje podmiotowe w przepisach obecnego prawa należą już do rzadkości. Ustawodawca odstępuje od nich na rzecz dotacji celowych lub dotacji przedmiotowych. Cechą wspólną dotacji podmiotowych jest to, że służą pokryciu całości lub części kosztów związanych z działalnością podstawową (statutową) danego podmiotu. Nie można przez to ich utożsamiać z dotacjami celowymi, które są przeznaczone zawsze na pokrycie konkretnych płatności. O kategorii podmiotów, które mogą otrzymać dotację podmiotową, 11


Zdaniem eksperta Dotując bieżącą działalności jednostki, podmiot publiczny, udzielający dotacji podmiotowej, nie wpływa na jej przeznaczenie. decyduje ustawodawca, określając również działalność bieżącą, z tytułu której podmiot otrzymuje dotację. Organ udzielający dotacji nie określa tutaj celu, zadania ani wydatków do pokrycia z dotacji. Charakterystyczne dla dotacji podmiotowych jest to, że przepisy prawa, które określają kategorię podmiotów i sposób ustalania dotacji, przewidują zazwyczaj obowiązek dotowania przez organ działalności danego rodzaju podmiotu. Formą rozliczenia dotacji podmiotowej jest uprawdopodobnienie przez dany podmiot, że cały czas przez okres pobierania dotacji posiadał szczególne cechy upoważniające go do otrzymania dotacji, oraz wykazanie faktu ponoszenia kosztów na swoją działalność bieżącą. Ustawodawca nie skonstruował przepisów regulujących udzielanie dotacji podmiotowych przez województwa. Pogląd, że dotacje dla podmiotów niezaliczonych do sektora finansów publicznych i niedziałających w celu osiągnięcia zysku mają charakter podmiotowy, nie zasługuje na aprobatę. W przypadku dotacji udzielanych na podstawie art. 118 ustawy o finansach publicznych województwo wskazuje jej przeznaczenie, traktując ją tak samo, jak każdą inną dotację celową.  12

Oprócz wydatków o charakterze bieżącym województwa mają wydatki o charakterze majątkowym. Obejmują one przede wszystkim wydatki inwestycyjne wojewódzkich jednostek budżetowych oraz dotacje celowe na finansowanie lub dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji. Ponadto wydatki majątkowe obejmują wydatki na zakup i objęcie akcji oraz wniesienie wkładów do spółek handlowych (art. 69 ust. 6 ustawy o finansach publicznych). Działalność inwestycyjna bardzo często wykracza poza ramy jednego roku budżetowego.  Rozchody budżetu województwa są zaliczane do rozchodów publicznych. Obejmują one:  „„spłaty otrzymanych pożyczek i kredytów,  „„wykup papierów wartościowych,  „„udzielone pożyczki, w tym na prefinansowanie zadań realizowanych z udziałem środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej,  „„płatności wynikające z odrębnych ustaw, których źródłem finansowania są przychody z prywatyzacji majątku województwa (art. 4 ust. 2 ustawy o finansach publicznych). 

Dotacja nierozliczona bądź niewykorzystana w terminie określonym w umowie podlega zwrotowi. Mając jednak na względzie, że dotacje podmiotowe stanowią dofinansowanie bieżącej działalności ustawowo wskazanego podmiotu (art. 131 ustawy o finansach publicznych), trudno zgodzić się z tym poglądem. Dotując bieżącą działalności jednostki, podmiot publiczny, udzielający dotacji podmiotowej,

nie wpływa na jej przeznaczenie. W przypadku zaś dotacji udzielanych na podstawie art. 221 ustawy o finansach publicznych gmina wskazuje jej przeznaczenie, traktując ją tak samo, jak każdą inną dotację celową.  Oprócz wydatków o charakterze bieżącym gminy mają takie wydatki majątkowe, jak wydatki i zakupy inwestycyjne gminnych jednostek budżetowych, w tym na programy finansowe z udziałem środków unijnych. Ponadto wydatki majątkowe obejmują wydatki na zakup i objęcie akcji oraz wniesienie wkładów do spółek handlowych. 

Zasady przekazywania i rozliczania dotacji Dotacje przekazywane są na rachunek bankowy dotowanego w terminach i na warunkach szczegółowo określonych w umowie. Dopuszcza się przekazywanie dotacji w transzach. Rozliczenie dotacji uwzględnia dane w zakresie wysokości przychodów uzyskanych w roku obrotowym, w którym SPZOZ otrzymał dotację. W przypadku gdy współczynnik Pn jest mniejszy niż współczynnik P0, jednostka, która uzyskała dotację, jest zobowiązana zwrócić część tych środków w wysokości ustalonej według wzoru: Z = W  (P0 – Pn) gdzie współczynnik Pn = an : (an + bn), a poszczególne symbole oznaczają: Z – wysokość środków podlegających zwrotowi, W – maksymalna wysokość dotacji, P0 – współczynnik określony przy ustalaniu maksymalnej wysokości przyznanej dotacji, an – przychody zakładu z tytułu świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w rozumieniu ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki www.serwiszoz.pl


Finanse zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, uzyskane w roku obrotowym, w którym jednostka otrzymała dotację, bn – przychody zakładu z tytułu świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków innych niż określone dla symbolu an, uzyskane w roku obrotowym, w którym jednostka otrzymała dotację. Dotacja nierozliczona bądź niewykorzystana w terminie określonym w umowie podlega zwrotowi w części proporcjonalnej do nierozliczonego bądź niezrealizowanego zadania na zasadach określonych w umowie, w terminie nie dłuższym niż 15 dni od określonego w umowie dnia wykonania zadania. W przypadku stwierdzenia konieczności zwrotu dotacji wydział zdrowia zobowiązuje pisemnie dotowanego do zwrotu dotacji, wskazując kwotę podlegającą zwrotowi oraz termin zwrotu. Jeśli jednostka zwróci dotację w terminie wraz z należnymi odsetkami, uznaje się ją za rozliczoną.

Kontrola Nadzór i kontrolę nad przyznanymi dotacjami w imieniu zarządu sprawuje wydział zdrowia urzędu marszałkowskiego. Jednostka dotowana zobowiązana jest do prowadzenia dokumentacji umożliwiającej przeprowadzenie kontroli merytorycznej i finansowej realizacji zadania.

Kontrola w jednostce otrzymującej dotację podmiotową może być przeprowadzona podczas realizacji zadania oraz po jego zakończeniu. listopad 2012

Prawa i obowiązki pracownika merytorycznego urzędu marszałkowskiego oraz kierownika jednostki w przypadku kontroli Pracownik kontrolujący

Kierownik jednostki konrolowanej

ff wstęp do pomieszczeń jednostki ff wgląd do dokumentów i innych materiałów związa-

nych z udzieloną dotacją, z uwzględnieniem przepisów o ochronie informacji ustawowo chronionych ff przeprowadzanie oględzin ff sprawdzanie przebiegu określonych czynności ff żądanie od kierownika i pracowników jednostki ustnych i pisemnych wyjaśnień ff zabezpieczanie dowodów ff niezwłoczne przedstawienie na żądanie kontrolującego wszelkich dokumentów i materiałów niezbędnych do przeprowadzenia kontroli oraz zapewnienia terminowego udzielania wyjaśnień przez pracowników ff zapewnienie warunków i środków niezbędnych do sprawnego przeprowadzenia kontroli, zwłaszcza udostępniania, w miarę możliwości, oddzielnych pomieszczeń z odpowiednim wyposażeniem ff sporządzenie na żądanie kontrolującego niezbędnych do kontroli odpisów, kserokopii lub wyciągów z dokumentów oraz zestawień i obliczeń wynikających z dokumentów

Kontrolę realizacji zadań przeprowadza pracownik merytoryczny wydziału zdrowia na podstawie imiennego upoważnienia marszałka województwa. Kontrola w jednostce otrzymującej dotację podmiotową może być przeprowadzona podczas realizacji zadania oraz po jego zakończeniu. Na podstawie ustaleń kontroli dyrektor wydziału zdrowia może przedstawić kierownikowi jednostki zalecenia pokontrolne nakazujące usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości. Jej zakres obejmuje przeważnie sprawdzenie: „„zgodności realizacji zadania z zapisami umowy, czyli z zapisami przyznającymi jednostce dotację podmiotową,

„„rzetelności, jakości i terminowości

wykonania zadania,

„„prawidłowości wykorzystania środ-

ków otrzymanych z budżetu województwa na realizację zadania, „„zgodności wydatkowania dotacji z celem, na który została przyznana, „„gospodarności w sposobie wydatkowania środków.  

§§Podstawa prawna:

 ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej – Dz.U. nr 112, poz. 654 ze zm.,  ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – tekst jedn.: Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.,  art. 131 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych – Dz.U. nr 157, poz. 1240 ze zm.

13


Zdaniem eksperta

Polityka bezpieczeństwa informacji zabezpieczy przed dostępem osób nieupoważnionych Każda placówka medyczna musi opracować politykę bezpieczeństwa informacji. Tylko odpowiednie procedury zapewnią przetwarzanie danych w sposób zgodny z prawem, ich zabezpieczenie przed nieuprawnionymi zmianami, dostępem osób nieupoważnionych, zniszczeniem, utratą lub uszkodzeniem.

A Piotr Glen specjalista ds. ochrony danych osobowych, administrator bezpieczeństwa informacji

14

dministrator danych, a więc każda placówka medyczna, reprezentowany przez dyrektora, zobowiązany jest ustawowo do opracowania polityki bezpieczeństwa informacji. Podmioty lecznicze muszą dodatkowo uwzględnić bezpieczeństwo danych osobowych i danych medycznych. Potrzeba opracowania odpowiednich procedur przetwarzania danych, tak aby były one wykorzystywane tylko w określonym, zgodnym z prawem celu, zabezpieczone przed nieuprawnionymi zmianami, ujawnieniem nieupoważnionym osobom, zniszczeniem, utratą lub uszkodzeniem, powinna również wynikać z dobrej woli administratora i chęci podniesienia zarówno rzeczywistego bezpieczeństwa wszystkich informacji w organizacji, jak i zaufania do niej. Polityka bezpieczeństwa to zestaw praw, reguł i praktycznych doświadczeń dotyczących sposobu zarządzania ochrony i dystrybucji danych osobowych wewnątrz określonej organizacji. Powinna całościowo odnosić się do problemu zabezpieczenia danych osobowych u administratora danych przetwarzanych zarówno w formie papierowej, jak i przy użyciu systemów informatycznych. Jej celem jest wskazanie działań, jakie należy wykonać, oraz ustanowienie

zasad i reguł postępowania, które należy stosować, aby właściwie zabezpieczyć dane osobowe.

Co powinna zawierać polityka bezpieczeństwa Tym samym dokument określający politykę bezpieczeństwa powinien zawierać co najmniej: „„mechanizmy kontroli nad tym, jakie dane, kiedy i przez kogo zostały wprowadzone oraz komu są przekazywane; „„uzasadnienie wyjaśniające przyjęte standardy i wymagania, których zastosowanie powinno gwarantować: ……poufność – zapewnienie, że informacje i dane nie będą udostępniane lub ujawniane nieautoryzowanym osobom, podmiotom lub procesom, ……integralność – zapewnienie, że dane nie zostały zmienione lub zniszczone w sposób nieautoryzowany, ……rozliczalność – zapewnienie, że działania danej osoby mogą być przypisane w sposób jednoznaczny tylko tej osobie (użytkownikowi, podmiotowi), ……wskazanie przesłanek, na podstawie których przetwarzane są www.serwiszoz.pl


Zarządzanie Przykładowy wykaz zbiorów prowadzony przez podmiot leczniczy

Lp.

1.

2.

3.

Program komputerowy Cel Nr księgi Podstawa Kategoria zastosowany do Nazwa zbioru przetwarzania rejestrowej prawna osób przetwarzania danych Data rejestracji danych w zbiorze PACJENCI Ustawa z 30 sierpnia udzielanie Pacjenci Zwolniony wg Nazwa 1991 r. o zakładach świadczeń art. 43. ust. 1 pkt 5 programu opieki zdrowotnej zdrowotnych ustawy o ochronie (Dz.U.07.14.89) danych osobowych ARCHIWUM Ustawa z 14 lipca Dopełnienie Osoby, 117277 Archiwum 1983 r. o narodowym obowiązków których zakładowe zasobie archiwalnym określonych dotyczą 2012-09-13 i archiwach (Dz.U. w przepisach materiały z 2006 r. nr 97, poz. 673 prawa archiwalne z późn. zm.) OSOBY Zgoda osoby, Wydanie wy- Osoby upo- 116953 Pakiet biurowy UPOWAŻNIONE której dane niku badania ważnione Office DO ODBIORU dotyczą osobie upodo odbioru 2012-09-06 WYNIKÓW ważnionej wyników BADAŃ badań

dane osobowe (czy to jest zgoda, przepisy prawa, czy realizacja umów – patrz art. 23 ustawy o ochronie danych osobowych); „„wymagania dotyczące kształcenia, szkoleń i uświadamiania w dziedzinie bezpieczeństwa; „„wyznaczenie osób nadzorujących sposób przetwarzania danych osobowych – administrator bezpieczeństwa informacji (ABI), administrator systemu informatycznego (ASI – informatyk); „„opis zdarzeń naruszających ochronę danych osobowych oraz konsekwencje naruszenia polityki bezpieczeństwa; „„postępowanie w przypadku naruszenia ochrony danych osobowych i sposób zgłaszania incydentów związanych z bezpieczeństwem informacji; „„odsyłacze do dokumentacji mogącej uzupełnić politykę, np. do listopad 2012

szczegółowych instrukcji, procedur, zasad bezpieczeństwa (instrukcja ppoż., instrukcje użytkowania poszczególnych systemów informatycznych, gospodarka kluczami itp.). Dokument określający politykę bezpieczeństwa powinien wskazywać, co chronimy, czyli identyfikować zasoby informacji i zbiory danych, oraz gdzie i jak chronimy, czyli wskazywać miejsca i sposoby przechowywania danych i metody ich ochrony i dystrybucji. Stąd też polityka bezpieczeństwa ma zawierać przede wszystkim: „„wykaz budynków, pomieszczeń lub części pomieszczeń, tworzących obszar, w którym przetwarzane są dane osobowe; „„wykaz zbiorów danych osobowych wraz ze wskazaniem programów zastosowanych do przetwarzania tych danych;

„„opis struktury zbiorów danych

wskazujący zawartość poszczególnych pól informacyjnych i powiązania między nimi; „„sposób przepływu danych pomiędzy poszczególnymi systemami; „„określenie środków technicznych i organizacyjnych niezbędnych do zapewnienia poufności, integralności i rozliczalności przy przetwarzaniu danych.

Wykaz budynków, pomieszczeń lub części pomieszczeń, tworzących obszar, w którym przetwarzane są dane osobowe Określając obszar przetwarzania danych osobowych, należy pamiętać, iż zgodnie z ustawą przetwarzaniem danych osobowych nazywamy jakiekolwiek operacje 15


Zdaniem eksperta wykonywane na danych osobowych, takie jak: zbieranie, utrwalanie, przechowywanie, opracowywanie, zmienianie, udostępnianie i usuwanie, a zwłaszcza te, które wykonuje się w systemach informatycznych. W związku z tym określanie obszaru pomieszczeń, w którym przetwarzane są dane osobowe, powinno obejmować zarówno te miejsca, w których wykonuje się operacje na nich (wpisuje, modyfikuje, kopiuje), jak i te, gdzie przechowuje się wszelkie nośniki informacji zawierające dane osobowe (szafy z dokumentacją papierową bądź komputerowymi nośnikami informacji z kopiami zapasowymi danych, stacje komputerowe, serwery i inne urządzenia komputerowe, np. macierze dyskowe, na których dane osobowe są przetwarzane na bieżąco). Do obszaru przetwarzania danych należy zaliczyć również pomieszczenia, gdzie składowane są uszkodzone komputerowe nośniki danych (taśmy, dyski, płyty CD, niesprawne komputery i inne urządzenia z nośnikami zawierającymi

dane osobowe). Będzie to także miejsce w sejfie bankowym, archiwum itp., jeśli wykorzystywane są one np. do przechowywania elektronicznych nośników informacji zawierających kopie zapasowe danych przetwarzanych w systemie informatycznym czy też do składowania innych nośników danych, np. dokumentów źródłowych. Dobrze, aby szczegółowy wykaz budynków i pomieszczeń stanowiących obszar przetwarzania danych stanowił załącznik do polityki bezpieczeństwa.

Wykaz zbiorów danych osobowych wraz ze wskazaniem programów zastosowanych do przetwarzania tych danych Ważnym elementem identyfikacji zasobów informacyjnych podlegających ochronie jest wskazanie nazw zbiorów danych oraz systemów informatycznych używanych do ich przetwarzania. W części polityki bezpieczeństwa identyfikującej zbiory danych osobowych

oraz stosowane do ich przetwarzania programy powinny być zamieszczone nazwy zbiorów danych osobowych oraz nazwy używanych do ich przetwarzania programów komputerowych. Za prowadzenie wykazu najczęściej odpowiada ABI. W kolejnych numerach „Serwisu Kadry Zarządzającej ZOZ” zaprezentujemy dalsze elementy i wymagania polityki bezpieczeństwa danych osobowych, ze szczególnym uwzględnieniem środków technicznych i organizacyjnych niezbędnych do zapewnienia poufności, integralności i rozliczalności przy przetwarzaniu danych. 

§§Podstawa prawna:

 ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych –  tekst jedn.: Dz.U. z 2002  r. nr 101, poz. 926 ze zm.,  PN-I-02000: Zabezpieczenia w systemach informatycznych – Terminologia, PKN, 1998.

Prokurent reprezentuje podmiot leczniczy w sprawach sądowych i pozasądowych Ze względu na szerokie kompetencje prokurenta dotyczące m.in. wykonywania czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem podmiotu leczniczego funkcję tę należy powierzać osobie znanej i godnej zaufania mocodawcy. Prokura jest szczególnym rodzajem pełnomocnictwa udzielanego w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym działalności gospodarczej podmiotu leczniczego. Zgodnie z art. 109(1) Kodeksu cywilnego prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę – podmiot leczniczy, 16

które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, które są związane z prowadzeniem tego podmiotu. Prokura obejmuje określony zakres uprawnień związanych z prowadzeniem podmiotu leczniczego. Zakres ten jest bardzo szeroki, gdyż dotyczy

praktycznie wszystkich spraw związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę.

Czynności sądowe i pozasądowe Prokura obejmuje swoim zakresem zarówno czynności sądowe, jak www.serwiszoz.pl


Zarządzanie i pozasądowe podmiotu leczniczego. Czynności pozasądowe to przede wszystkim zawieranie i rozwiązywanie umów, w tym także umów o pracę, czyli ogólnie reprezentowanie jednostki ochrony zdrowia wobec osób trzecich. Do czynności pozasądowych można również zaliczyć prowadzenie wewnętrznych spraw jednostki. Z kolei czynności sądowe to przykładowo wnoszenie pozwu, ustanowienie pełnomocnictw procesowych, zawieranie ugody w procesie. Generalnie prokura upoważnia do wykonywania wszystkich czynności sądowych, czyli do reprezentowania podmiotu leczniczego przed sądem (jak również organami administracji, w tym przed Ministerstwem Zdrowia, oddziałami NFZ, władzami gmin) w pełnym zakresie.

Prokura upoważnia do wykonywania wszystkich czynności sądowych, czyli do reprezentowania podmiotu leczniczego m.in. przed oddziałami NFZ. Wyjątki Należy zauważyć, że tak szeroki zakres uprawnień składających się na prokurę doznaje jednak pewnych wyjątków. Mianowicie zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego prokura nie upoważnia do: „„zbycia podmiotu leczniczego,  „„dokonania czynności prawnej, na podstawie której następuje oddanie podmiotu leczniczego do czasowego korzystania (np. użytkowanie),  „„zbywania i obciążania nieruchomości jednostki.  listopad 2012

Wobec tak szerokiego zakresu kompetencji prokurę należy traktować jako akt szczególnego zaufania mocodawcy. W związku z tym wskazane jest, aby prokury udzielać tylko osobom znanym i godnym zaufania. Do tych wszystkich czynności wymagane jest bowiem pełnomocnictwo szczególne.

Kto może być prokurentem w placówce medycznej Zgodnie z art. 109(2) § 2 Kodeksu cywilnego prokurentem może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Zdolność do czynności prawnych to możliwość nabywania praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego wskutek własnego działania. Osoba mająca zdolność do czynności prawnych może swym własnym działaniem nabywać i tracić prawa oraz zaciągać zobowiązania. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności. Natomiast osoba pełnoletnia może zostać pozbawiona pełnej zdolności do czynności prawnych na skutek ubezwłasnowolnienia (np. w wyniku choroby psychicznej). 

Prokura oddzielna i łączna w placówce medycznej Zgodnie z art. 109(4) § 1 Kodeksu cywilnego prokura może być udzielona kilku osobom łącznie (prokura łączna) lub oddzielnie. Stąd też wyróżnia się prokurę oddzielną i prokurę łączną. Prokura oddzielna polega na tym, że każdy z ustanowionych przez jednostkę ochrony zdrowia prokurentów może samodzielnie wykonywać swoje czynności. Natomiast w przypadku prokury

łącznej konieczne jest współdziałanie co najmniej dwóch prokurentów. Jeśli podmiot chce udzielić prokury łącznej, wówczas udziela jej kilku osobom (co najmniej dwóm) i zaznacza, że udzielona prokura jest łączna. W razie udzielenia prokury łącznej prokurenci są zobowiązani ze sobą współdziałać (działać łącznie) na rzecz placówki medycznej. Oznacza to, że wspólne wykonywanie zarządu działalnością medyczną wymaga od prokurentów ustalenia poszczególnych kompetencji zarządczych. Natomiast w przypadku udzielenia prokury oddzielnej każdy z prokurentów ma prawo do samodzielnego działania. Udzielenie prokury łącznej wiąże się z ograniczeniem swobody działania poszczególnych prokurentów, gdyż za każdym razem konieczne jest podejmowanie decyzji wspólnie. Prokura łączna ma na celu lepszą ochronę interesów przedsiębiorcy, gdyż prokurenci działający łącznie mogą się wzajemnie kontrolować. Zgłoszenie do rejestru przedsiębiorców przez placówkę medyczną udzielającą prokury powinno określać jej rodzaj, a w przypadku prokury łącznej także sposób jej wykonywania.

Osoba mająca zdolność do czynności prawnych może swym własnym działaniem nabywać i tracić prawa oraz zaciągać zobowiązania.

17


Zdaniem eksperta Zgłoszenie do rejestru przedsiębiorców przez placówkę medyczną udzielającą prokury powinno określać jej rodzaj, a w przypadku prokury łącznej także sposób jej wykonywania. Sposób składania oświadczeń woli W przypadku składania przez prokurenta oświadczenia woli w imieniu mocodawcy w formie pisemnej przepis art. 109(9) kc przewiduje obowiązek ujawnienia faktu, iż działa on, jako prokurent, w dwojaki sposób. Przede wszystkim powinno ono nastąpić przez złożenie własnoręcznego podpisu zgodnie ze wzorem podpisu znajdującym się w aktach rejestrowych wraz z dopiskiem wskazującym na prokurę. Może to uczynić, zamieszczając przy swoim podpisie zwrot „per procura”, „jako prokurent”, „prokurent” czy też inny ujawniający fakt działania w tym charakterze w sposób niebudzący wątpliwości. Wymóg podpisania dokumentu we wskazany sposób nie obowiązuje, gdy z treści samego dokumentu obejmującego oświadczenie woli (np. z umowy) wynika, że dana osoba działa jako prokurent. Dopuszczalne jest również, aczkolwiek zbędne, zamieszczenie informacji o prokurze w treści dokumentu i jednocześnie zaznaczenie działania w charakterze prokurenta przez dopisek przy jego podpisie. Mimo niezgodności podpisu ze wzorem czy nieujawnienia w treści czynności, że dana osoba działa jako prokurent, czynność ta będzie ważna i skuteczna wobec mocodawcy, jeśli dana osoba rzeczywiście jest prokurentem i ujawniła 18

w jakikolwiek sposób, że działa w tym charakterze (wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 4 lutego 2010 r. (sygn. akt I ACa 338/2009).

Likwidacja podmiotu leczniczego a prokura Kodeks spółek handlowych w przepisach regulujących likwidację każdego z rodzajów i typów spółek, w tym spółek medycznych prawa handlowego, stanowi, że otwarcie likwidacji powoduje wygaśnięcie prokury (art. 79 § 1, art. 284 § 1 oraz art. 470 § 1 ksh). Kodeks cywilny także stanowi wprost, że prokura wygasa wskutek otwarcia likwidacji przedsiębiorcy – podmiotu leczniczego (art. 109(7) § 2 kc). W obecnym stanie prawnym oznacza to, że zaistnienie jednej z przyczyn rozwiązania spółki medycznej wskazanej w poszczególnych przepisach o przyczynach rozwiązania powoduje ustawowe wygaśnięcie prokury. Nie oznacza to, że na likwidatorach podmiotu leczniczego nie ciąży obowiązek zgłoszenia do sądu rejestrowego wniosku o wykreślenie prokury.

Byli prokurenci często zostają ustanowieni pełnomocnikami albo likwidatorami w spółce w likwidacji. Jednak samo wykreślenie jest jedynie deklaracją. Jeżeli w rejestrze zostało wpisane otwarcie likwidacji, a nie wykreślono prokury, osoba trzecia nie może powoływać się na treść rejestru sądowego o istnieniu w nim wpisu prokury. Dla zapewnienia pewności obrotu sąd z urzędu razem z wpisem do rejestru przedsiębiorców otwarcia likwidacji powinien wykreślić prokurę. Wniosek o wykreślenie prokury powinni

złożyć likwidatorzy. Wygaśnięcie prokury nie oznacza wygaśnięcia stosunku wewnętrznego łączącego spółkę medyczną prawa handlowego z prokurentem. Likwidatorzy – w zależności od tytułu prawnego, jaki wiązał spółkę z prokurentem – muszą podjąć odrębne czynności mające na celu rozwiązanie stosunku wewnętrznego, jeżeli osobę byłego prokurenta uznają za zbędną w spółce w likwidacji. Praktyka pokazuje bowiem, że byli prokurenci często zostają ustanowieni pełnomocnikami albo likwidatorami w spółce w likwidacji.  Utrzymanie prokury w fazie likwidacji spółki medycznej byłoby trudne z prawnego punktu widzenia, ponieważ zakres prokury ustala wprost ustawa (art. 109(1) § 2 kc). W okresie likwidacji podmiotu leczniczego musiałoby to doprowadzić do ustawowego ograniczenia zakresu kompetencji prokurentów ze względu na przepisy Kodeksu spółek handlowych określające zakres czynności likwidacyjnych. W przeciwnym razie prokurent miałby szerszy zakres działania niż likwidatorzy. W praktyce mogłoby to stanowić zagrożenie dla pewności obrotu. W fazie likwidacji rację bytu traci już także zasadniczy cel prokury, którym jest prowadzenie przedsiębiorstwa. W przypadku likwidacji cel ulega zasadniczej zmianie – staje się nim upłynnienie majątku spółki w likwidacji oraz zaspokojenie wierzycieli i podział pozostałego majątku między wspólników spółki medycznej. 

§§Podstawa prawna:

 ustawa z 15 września 2000 r. –  Kodeks spółek handlowych – Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm.,  ustawa z 23 kwietnia 1964  r. – Kodeks cywilny – Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.

Przemysław Gogojewicz prawnik www.serwiszoz.pl


Zarządzanie

Postępowanie przed komisją ds. orzekania o zdarzeniach medycznych jest zbyt sformalizowane Działalność wojewódzkich komisji ds. orzekania o zdarzeniach medycznych nie cieszy się dużym zainteresowaniem. Liczba wniosków, które wpłynęły do lipca 2012 r., wyniosła ok. 90, przy czym znaczna ich część została zwrócona. Liczne odesłania do przepisów postępowania cywilnego oraz fakt, że pacjenci występują do komisji o wydanie orzeczenia, aby zebrać dowody potrzebne do sporu przed sądem, bardzo formalizują całe postępowanie. Z początkiem bieżącego roku weszła w życie ustawa z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Ustawa wprowadziła do polskiego systemu prawnego innowacyjną strukturę kompensacji szkód za zdarzenia medyczne. Wojewódzkie komisje ds. orzekania o zdarzeniach medycznych (dalej: komisje) są pozasądowymi podmiotami powołanymi w celu rozpatrywania i rozstrzygania sporów we wskazanym zakresie. Działanie komisji miało na celu odciążenie sądów powszechnych ze spraw o roszczenia odszkodowawcze z zakresu błędów medycznych. W uzasadnieniu do nowelizacji wskazywano, że postępowanie przed komisjami będzie miało charakter ugodowo‑mediacyjny, jednak analizując konstrukcję przepisów pod tym kątem, nie można z całą stanowczością stwierdzić, że postulat ten udało się osiągnąć. Po 9 miesiącach obowiązywania ustawy nowelizującej można już stwierdzić, że listopad 2012

ze względu na nieostre sformułowania legislacyjne istnieje realne zagrożenie wykorzystywania przez pacjentów postępowania przed komisją jako metody do kompletowania materiału dowodowego na potrzeby wystąpienia z powództwem do sądu powszechnego. Tym samym do czasu wypracowania jednolitej linii orzeczniczej w tej materii należy skoncentrować się na zminimalizowaniu liczby postępowań przed komisjami w trybie przewidzianym przez nowelizację.

Zdarzenia medyczne będące podstawą wniosku Komisja jest właściwa do rozpatrywania wniosków opartych na twierdzeniach pacjenta, iż uległ on zakażeniu biologicznemu czynnikiem chorobotwórczym, doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia lub nastąpiła śmierć pacjenta, na skutek udzielania pacjentowi świadczeń zdrowotnych w szpitalu. Na pacjencie ciąży zatem obowiązek uprawdopodobnienia, że któreś z wymienionych zdarzeń jest następstwem niezgodnych z aktualną wiedzą medyczną: „„diagnozy, jeżeli spowodowała ona niewłaściwe leczenie albo opóźniła

właściwe leczenie, przyczyniając się do rozwoju choroby, „„leczenia, w tym wykonania zabiegu operacyjnego, „„zastosowania produktu leczniczego lub wyrobu medycznego. Postępowanie przed komisją ma zatem na celu ustalenie, czy zaistniało zdarzenie medyczne we wskazanym rozumieniu, a więc czy czynności lecznicze zostały dokonane w zgodzie z aktualną wiedzą medyczną. Na gruncie tak ukształtowanych przepisów nie jest możliwe wystąpienie przez pacjenta z wnioskiem do komisji w przypadku, gdy czynności medyczne zostały przeprowadzone prawidłowo, w zgodzie z wiedzą medyczną, ale np. bez zgody pacjenta. Komisja działa tylko w zakresie wynikającym wprost z przepisów.

Termin na wniesienie wniosku Nowelizacja obowiązuje od 1 stycznia 2012 r., a więc przepisy w niej zawarte obejmują zdarzenia medyczne zaistniałe tylko po tym dniu. Wnioski, których przedmiotem jest zdarzenie medyczne zaistniałe przed datą wejścia w życie 19


Zdaniem eksperta nowelizacji, nie są zatem rozpatrywane, lecz zwracane wnioskodawcom. Wniosek można natomiast skierować do komisji w terminie 1 roku od dnia, w którym podmiot składający wniosek dowiedział się o zakażeniu, uszkodzeniu ciała lub rozstroju zdrowia albo nastąpiła śmierć pacjenta, jednak termin ten nie może być dłuższy niż 3 lata od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie skutkujące zakażeniem, uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia albo śmiercią pacjenta. Należy zatem bardzo uważnie zwracać uwagę na dochowanie tych terminów, gdyż ich niedotrzymanie stanowi jedną z przesłanek zwrotu wniosku. Oczywiście terminy 1 roku i 3 lat obecnie nie są istotne, gdyż komisje działają zaledwie 9 miesięcy, jednak ważne jest, aby komisja przez pomyłkę nie rozpatrzyła wniosku o zdarzenie zaistniałe przed nowelizacją.

Obligatoryjne elementy wniosku Postępowanie przed komisją jest inicjowane wnioskiem pacjenta, który musi zawierać elementy wskazane w nowelizacji. We wniosku zatem muszą znaleźć się: „„dane pacjenta: imię i nazwisko, data urodzenia, numer PESEL albo seria i numer dokumentu stwierdzającego tożsamość, jeżeli taki posiada; „„imię i nazwisko przedstawiciela ustawowego, jeśli dotyczy; „„imiona i nazwiska wszystkich spadkobierców, jeżeli dotyczy; „„wskazanie, który ze spadkobierców reprezentuje pozostałych w postępowaniu przed komisją, jeśli dotyczy; „„adres do doręczeń; „„dane podmiotu leczniczego prowadzącego szpital: firmę, adres siedziby oraz adres szpitala, jeżeli dotyczy; 20

„„uzasadnienie wniosku zawierające

uprawdopodobnienie zdarzenia, którego następstwem było zakażenie, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia albo śmierć pacjenta, oraz szkody majątkowej lub niemajątkowej; „„wskazanie, czy przedmiotem wniosku jest zakażenie, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia albo śmierć pacjenta; „„propozycja wysokości odszkodowania i zadośćuczynienia, nie wyższa niż określona w przepisach. Do wniosku należy dołączyć także: „„dowody uprawdopodabniające okoliczności wskazane we wniosku; „„potwierdzenie uiszczenia opłaty za złożenie wniosku; „„postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku oraz pełnomocnictwo do reprezentowania pozostałych spadkobierców, w przypadku złożenia wniosku przez co najmniej jednego z nich. Wniosek wywoła pożądany przez wnioskodawcę skutek tylko w przypadku, gdy będzie zawierał wszystkie wskazane elementy. Jakiekolwiek uchybienia formalne skutkują jego zwróceniem bez rozpatrzenia. Czynności w zakresie badania wniosku pod względem formalnym komisja dokonuje z urzędu, jednak w sytuacji gdy komisja omyłkowo nie dostrzeże błędu i przekaże wniosek kierownikowi podmiotu leczniczego prowadzącego szpital, z którego działalnością wiąże się wniosek, oraz ubezpieczycielowi, a podmioty te zwrócą uwagę komisji na braki formalne wniosku, wydaje się, że komisja powinna zwrócić wniosek wnioskodawcy bez rozpatrzenia. Takie postępowanie nie wynika wprost z przepisów, jednak wydaje się być zgodne z wolą ustawodawcy, który wyłączył możliwość wzywania podmiotu wnioskującego o uzupełnienie błędów formalnych.

Postępowanie przed komisją

Komisja w celu wydania orzeczenia prowadzi postępowanie wyjaśniające, podczas którego rozpatrywane są dowody przedstawione przez podmiot składający wniosek kierownika podmiotu leczniczego prowadzącego szpital, z działalnością którego wiąże się wniosek, oraz ubezpieczyciela. Komisja może żądać stosownych dokumentów, dokonywać wizytacji pomieszczeń szpitala oraz wezwać do złożenia wyjaśnień zarówno strony postępowania, jak i osoby, które wykonywały zawód medyczny w podmiocie leczniczym prowadzącym szpital, oraz inne osoby, które były w nim zatrudnione lub w jakikolwiek sposób z nim związane, w okresie, w którym zgodnie z wnioskiem doszło do zdarzenia medycznego, albo zostały wskazane we wniosku jako osoby, które mogą posiadać informacje istotne dla prowadzonego przed wojewódzką komisją postępowania. Po przeprowadzeniu koniecznych dowodów komisja wydaje orzeczenie o zdarzeniu medycznym lub jego braku, nie wydaje natomiast żadnych rozstrzygnięć dotyczących świadczeń pacjenta. Orzeczenie stwierdzające, że zdarzenie medyczne zaistniało, obliguje ubezpieczyciela do przedstawienia propozycji świadczenia za zaistniałe zdarzenie medyczne w wysokości określonej w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie szczegółowego zakresu oraz warunków ustalania wysokości świadczenia w przypadku zdarzenia medycznego. Niedopełnienie przez ubezpieczyciela tego obowiązku niesie skutek w postaci wydania przez komisję zaświadczenia, w którym stwierdzi złożenie wniosku o ustalenie zdarzenia medycznego, wysokość odszkodowania www.serwiszoz.pl


Zarządzanie lub zadośćuczynienia w kwocie, o którą wnosił wnioskodawca, oraz fakt nieprzedstawienia przez ubezpieczyciela propozycji świadczenia. Komisja może zatem potwierdzić wysokość żądanych świadczeń w formie tytułu wykonawczego.

przez komisję rozstrzygnięcia złożyć wniosek o ponowne rozstrzygnięcie sprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenie orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Wniosek ten należy uznać za odpowiednik zwykłego środka zaskarżenia, znanego postępowaniu cywilnemu.

Przedstawienie przez ubezpieczyciela propozycji świadczenia za zaistniałe zdarzenie medyczne, które zostanie następnie przyjęte przez wnioskodawcę, powinno być traktowane jak ugoda między stronami.

Drugim sposobem na wzruszenie orzeczenia wydanego przez komisję jest skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia komisji, która z kolei odpowiada nadzwyczajnemu środkowi zaskarżenia. 

Postępowanie odwoławcze

§§Podstawa prawna:

Postępowanie przed komisją jest niejako dwuinstancyjne, gdyż w nowelizacji znalazło się uregulowanie, które pozwala, stronie niezadowolonej z podjętego

 ustawa z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczenio-

wym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych – Dz.U. nr 113, poz. 660,  rozporządzenie Ministra Zdrowia z 10 lutego 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu oraz warunków ustalania wysokości świadczenia w przypadku zdarzenia medycznego – Dz.U. z 2012 r. nr 207.

Dorota Kaczmarczyk aplikantka radcowska przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Krakowie. Absolwentka Wydziału Prawa i Administracji na kierunku Prawo krakowskiej Akademii im. A. Frycza-Modrzewskiego. Zajmuje się prawem rodzinnym i opiekuńczym, medycznym, uchodźczym i szeroko rozumianym prawem cywilnym

Komercyjne wykorzystanie sprzętu kupionego przez SPZOZ z dotacji unijnej może być niezgodne z prawem pomocy publicznej Ocena możliwości komercyjnego wykorzystania sprzętu kupionego z dofinansowania z funduszy UE powinna być szczegółowa i wielowymiarowa. Musi uwzględniać wiele okoliczności faktycznych dotyczących przede wszystkim rynkowego otoczenia beneficjenta. Powinna być też przeprowadzana ze szczególną ostrożnością, najlepiej przez podmiot mający wiedzę i doświadczenie z zakresu stosowania prawa pomocy publicznej. Prawo pomocy publicznej nakłada zarówno na beneficjentów wsparcia pochodzącego z zasobów publicznych (w tym funduszy europejskich), jak i na jego dawców wiele ograniczeń. Mogą one dotyczyć tak kwot należnego wsparcia, a tym samym wartości wkładu własnego wnoszonego przez beneficjenta, jak i sposobu wykorzystania udzielonego listopad 2012

dofinansowania. Nie inaczej jest w przypadku dofinansowań przeznaczonych na zakup sprzętu przez podmioty świadczące działalność leczniczą. W odniesieniu do nich pojawia się pytanie, czy, a jeśli tak – w jakim zakresie, przepisy prawa pomocy publicznej ograniczają możliwość komercyjnego wykorzystania sprzętu medycznego zakupionego

przez samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej.

Kiedy wykorzystanie do celów komercyjnych sprzętu kupionego z dotacji unijnej jest zakazane Podmioty lecznicze, zarówno te publiczne, jak i niepubliczne, są beneficjentami 21


Zdaniem eksperta licznych instrumentów wsparcia finansowanych z funduszy europejskich. Część z nich, jak np. wsparcie udzielane w ramach działania 12.2 Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko, przyznawane może być wyłącznie na rzecz SPZOZ. Zgodnie z interpretacją przyjętą przez krajowe podmioty udzielające wsparcia z funduszy UE nie stanowi ono pomocy publicznej, pod warunkiem że w całości zostanie wykorzystane do prowadzenia działalności finansowanej przez publiczny system opieki zdrowotnej, a zatem przez kontrakt z NFZ. Zgodnie z tym podejściem warunkiem braku klasyfikacji jako pomocy publicznej wsparcia przeznaczonego na zakup przez SPZOZ sprzętu medycznego jest zakaz jego wykorzystywania w działalności komercyjnej. W konsekwencji umowy o dofinansowanie zawierane z SPZOZ zawierają odpowiednie klauzule zakazujące komercyjnego wykorzystywania sprzętu.

członkowskimi UE. Tym samym nie stanowi pomocy publicznej. Z kolei wsparcie kierowane na działalność komercyjną wpływa na ten handel oraz spełnia pozostałe przesłanki pojęcia pomocy publicznej. Brak klasyfikacji wsparcia jako pomocy publicznej jest korzystny dla beneficjenta. Może on bowiem otrzymać proporcjonalnie więcej wsparcia, co oznacza, że jego wkład własny w projekcie będzie ograniczony do niezbędnego minimum. Ponadto nie podlega uciążliwym obowiązkom proceduralnym związanym z przyznaniem pomocy publicznej. Z drugiej jednak strony podejście to uniemożliwia prowadzenie działalności zarobkowej za pomocą zakupionego sprzętu.

Warunkiem braku klasyfikacji jako pomocy publicznej wsparcia przeznaczonego na zakup przez SPZOZ sprzętu medycznego jest zakaz jego wykorzystywania w działalności komercyjnej.

Abstrahując od tego, czy poprawne jest stanowisko, zgodnie z którym każde wsparcie oferowane na wykonywanie działalności finansowanej z kontraktu z NFZ nie stanowi pomocy publicznej, można mieć wątpliwości, czy rzeczywiście w każdym przypadku komercyjne wykorzystanie sprzętu zakupionego przez SPZOZ z dotacji unijnej będzie się wiązać z przyznaniem mu nielegalnej pomocy publicznej. Rozwiązanie tego problemu wymaga odniesienia się do treści przepisów o pomocy publicznej oraz do orzecznictwa i praktyki organów europejskich właściwych w sprawach pomocy publicznej – Komisji Europejskiej oraz Trybunału Sprawiedliwości UE. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem TSUE pomocą publiczną jest każdy

Takie podejście oparte jest na założeniu, zgodnie z którym wsparcie kierowane na działalność SPZOZ finansowaną z kontraktów z NFZ nie jest w stanie wpłynąć na handel między państwami 22

Kiedy komercyjne wykorzystanie sprzętu kupionego z dotacji unijnej będzie się wiązać z przyznaniem nielegalnej pomocy publicznej

środek, który łącznie spełnia poniższe przesłanki: „„finansowany jest przez państwo lub przy użyciu zasobów państwowych, „„wpływa na handel między państwami członkowskimi, „„stanowi dla beneficjenta korzyść nieosiągalną na rynkowych zasadach, „„zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji. W odniesieniu do wsparcia uzyskiwanego przez SPZOZ z funduszy europejskich wątpliwości może budzić jedynie spełnienie przesłanki wpływu na handel między państwami członkowskimi. Interpretacja tej przesłanki nie jest jednolita. Z jednej strony, jak wiele razy podkreślał TSUE, przesłanka ta może być spełniona, nawet jeśli beneficjent pomocy prowadzi działalność jedynie o wymiarze lokalnym i otrzymał pomoc o niewielkiej wartości. W tym ujęciu przesłanka ta spełniona jest niemal za każdym razem. Wsparcie kierowane do krajowych szpitali, z których usług korzystają niemal wyłącznie mieszkańcy lokalnej społeczności i których usługi nie są w stanie generować turystyki medycznej, nie powinno być traktowane jako pomoc publiczna, bez względu na to, czy dotyczy ono działalności objętej kontraktem z NFZ, czy też komercyjnej. Z drugiej strony jednak, w licznych nowych decyzjach Komisja Europejska znacznie węziej interpretowała tę przesłankę, uznając, że wsparcie kierowane do podmiotów wykonujących pewne rodzaje usług przeznaczonych wyłącznie dla lokalnej społeczności nie wpływa na handel między państwami www.serwiszoz.pl


Zarządzanie członkowskimi. Dotyczyło to zwłaszcza działalności rekreacyjnej, turystycznej, sportowej i kulturalnej. Niemniej jednak podejście to zastosowane zostało przez Komisję w odniesieniu do działalności w zakresie lecznictwa szpitalnego – w decyzji dotyczącej pomocy w formie ulg dla irlandzkich szpitali. Komisja uznała w niej, że nie stanowi pomocy publicznej wsparcie udzielone szpitalom działającym wyłącznie na potrzeby obsługi lokalnych mieszkańców. Komisja jasno dała do zrozumienia, że wsparcie to nie było w stanie zakłócić konkurencji w wymiarze ponadnarodowym, gdyż nie mogło wpłynąć na zintensyfikowanie turystyki medycznej ani nie wpłynęło na możliwość wejścia na rynek usług lecznictwa szpitalnego podmiotów spoza Irlandii. W rezultacie uznała, że skutkiem tego wsparcia było jedynie przysłużenie się lokalnej społeczności. Nic nie stoi na przeszkodzie, by tego rodzaju podejście zastosować, na zasadzie wyjątku, także względem podmiotów polskiego sektora lecznictwa szpitalnego. Oznacza to, że prawo pomocy publicznej nie stoi na przeszkodzie komercyjnemu wykorzystaniu sprzętu zakupionego przez SPZOZ z funduszy europejskich przez takie właśnie szpitale.

Co należy poddać analizie Stwierdzenie, czy dany SPZOZ może w zgodzie z prawem pomocy publicznej komercyjnie wykorzystywać sprzęt zakupiony z dofinansowania z funduszy UE, wymaga szczegółowej analizy charakteru jego działalności. Należy zbadać obszar, z którego pozyskiwani są przez niego pacjenci, stwierdzając przede wszystkim, czy listopad 2012

Należy podkreślić, że błąd popełniony przy ocenie możliwości komercyjnego wykorzystania sprzętu kupionego z dofinansowania z funduszy UE może nieść za sobą przykre konsekwencje dla beneficjenta. W przypadku powzięcia przez Komisję Europejską informacji o bezprawnym komercyjnym wykorzystaniu sprzętu kupionego z funduszy UE może ona wydać decyzję nakazującą zwrot całości uzyskanego dofinansowania wraz z odsetkami naliczanymi od dnia jego udostępnienia beneficjentowi do dnia jego zwrotu. nie wykracza on poza granice Polski. Względem SPZOZ położonych w niedalekiej odległości od granicy z innymi państwami UE podejście to nie będzie miało, jak się wydaje, w ogóle zastosowania. Należy także wziąć pod uwagę dostępność transportem danej placówki (np. odległość od międzynarodowego portu lotniczego), jak również międzynarodową renomę świadczonych przez nią usług. Wreszcie istotne znaczenie dla możliwości komercyjnego wykorzystywania sprzętu zakupionego z dotacji UE ma rodzaj działalności leczniczej, w obszarze której dany sprzęt miałby być wykorzystany. Niektóre procedury medyczne z różnych względów nie są przedmiotem turystyki medycznej w wymiarze europejskim (np. w obrębie medycyny ratunkowej), podczas gdy inne, zwłaszcza wysoko wyspecjalizowane i kosztowne, generują transgraniczny ruch pacjentów. Należy pamiętać, że zasadą jest spełnienie przesłanki wpływu na handel między państwami członkowskimi przez każdą pomoc udzieloną z zasobów

publicznych. Na brak jej spełnienia można się powoływać jedynie wyjątkowo, w sytuacjach bezspornych. Potwierdza to między innymi inna decyzja Komisji – w sprawie pomocy na restrukturyzację publicznych szpitali w Brukseli. Komisja uznała w niej, że udzielone im dofinansowanie może zakłócić handel między państwami członkowskimi i stanowi pomoc publiczną. Z decyzji tej wynika wniosek, że Komisja wyraźnie różnicuje sytuację prawną niewielkich szpitali działających jedynie lokalnie od szpitali położonych w dużych miejscowościach, chętnie odwiedzanych przez cudzoziemców i świadczących wysoko wyspecjalizowane usługi lecznicze. dr Łukasz Grzejdziak Of Counsel COMPER Fornalczyk i Wspólnicy Spółka Jawna Doktor nauk prawnych, absolwent Wydziału Prawa Uniwersytetu Łódzkiego. Specjalizuje się w prawie pomocy publicznej oraz prawie antymonopolowym. Ma wieloletnie doświadczenie w doradztwie z zakresu prawa pomocy publicznej i prawa antymonopolowego. Pracował przy wielu projektach z zakresu prawa pomocy publicznej, analizując aspekty związane ze świadczeniem usług w ogólnym interesie gospodarczym. Zajmuje się również zagadnieniami pomocy publicznej w sektorze ochrony zdrowia w związku z toczącymi się zmianami prawnymi. Był członkiem zespołu doradców przygotowujących na zlecenie Ministerstwa Zdrowia opinie w zakresie możliwości komercyjnego wykorzystania środków trwałych kupionych przy współfinansowaniu środków Funduszy Strukturalnych w ramach POIiŚ w kontekście prawa pomocy publicznej.

23


Zdaniem eksperta

Lekarz odbywający staż w szpitalu nie może być jednocześnie wolontariuszem w innej placówce Odpowiada: Michał Culepa, prawnik Czy SPZOZ może zawrzeć porozumienie o wolontariacie z lekarzem, który odbywa specjalizację (staż) w innym szpitalu? Lekarza stażysty odbywającego staż w szpitalu nie wolno zatrudniać w charakterze lekarza – także jako wolontariusza – w innym podmiocie prowadzącym działalność leczniczą, gdyż stażysta nie może wykonywać zawodu lekarza poza miejscem stażu. Wolontariat jest wykonywaniem przez osobę fizyczną, ochotniczo i bez wynagrodzenia, świadczenia na rzecz podmiotów prowadzących działalność pożytku publicznego oraz innych podmiotów uprawnionych do korzystania z pracy wolontariuszy na mocy przepisów o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. Wolontariusze mogą zatem wykonywać bezpłatnie świadczenia, w zakresie działalności statutowej danej jednostki, ale z wyłączeniem działalności gospodarczej i zarobkowej, na rzecz: „„organizacji pozarządowych, „„podmiotów, takich jak: kościelne osoby prawne i jednostki organizacyjne, stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego, spółdzielni socjalnych, spółek i klubów sportowych, „„ organów administracji publicznej, z wyłączeniem prowadzonej przez nie działalności gospodarczej, „„jednostek organizacyjnych podległych organom administracji publicznej lub nadzorowanych przez te organy, „„podmiotów leczniczych w rozumieniu przepisów o działalności 24

leczniczej – jednak tylko w zakresie wykonywanej przez nie działalności leczniczej.

Zasady zatrudniania lekarzy wolontariuszy Samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej (SPZOZ) jest podmiotem leczniczym. Zatrudnienie lekarza zasadniczo zawsze wiąże się z wykonywaniem przezeń świadczeń zdrowotnych, zgodnie z jego kwalifikacjami i uprawnieniami do wykonywania zawodu. Tym samym należy uznać, że SPZOZ ma prawo zatrudniać lekarzy i innych pracowników medycznych w celu wykonywania przez nich świadczeń zdrowotnych, na zasadach wolontariatu. Jednak lekarz wolontariusz powinien mieć kwalifikacje i spełniać wymagania odpowiednie do rodzaju i zakresu wykonywanych świadczeń, jeżeli obowiązek posiadania takich kwalifikacji i spełniania stosownych wymagań wynika z odrębnych przepisów. Ponadto należy pamiętać, że świadczenia wolontariuszy są wykonywane w zakresie, w sposób i w czasie określonych w porozumieniu z korzystającym. Porozumienie powinno

zawierać postanowienie o możliwości jego rozwiązania. Innymi słowy, w przepisach o wolontariacie nie ma mowy o umowie, która jest zasadniczo czynnością prawną podlegającą regulacjom cywilnoprawnym, ale o „porozumieniu”, a więc innej czynności prawnej. Wykonywanie jej postanowień jest uregulowane odrębnymi przepisami. Należy o tym pamiętać, gdyż wartość świadczenia wolontariusza nie stanowi darowizny na rzecz korzystającego w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego oraz przepisów podatkowych.

Wykonywanie zawodu przez lekarza stażystę Pełne prawo do wykonywania zawodu lekarza zasadniczo przysługuje osobie, która ukończyła studia medyczne i uzyskała dyplom lekarza oraz odbyła staż podyplomowy lub uzyskała uznanie stażu podyplomowego odbytego poza terytorium Polski za równoważny ze stażem podyplomowym odbytym w Polsce. Lekarz odbywający staż podyplomowy wykonuje zawód na podstawie ograniczonego www.serwiszoz.pl


Zarządzanie prawa wykonywania zawodu lekarza, pod nadzorem lekarza opiekuna stażu, posiadającego specjalizację I lub II stopnia (według przepisów obowiązujących przed 1 października 1997 r.), tytuł specjalisty w określonej dziedzinie medycyny albo – w przypadku stomatologów – lekarza dentysty wykonującego zawód przez okres co najmniej 5 lat. Ograniczenia te dotyczą nie tylko czynności lekarskich (przykładowo lekarz stażysta nie ma prawa wydawania opinii i orzeczeń lekarskich, nie wolno mu też wypisywać recept), ale również miejsca wykonywania zawodu. Lekarz stażysta może wykonywać zawód wyłącznie w miejscu odbywania stażu oraz w sytuacji, gdy prowadzi prace badawcze w dziedzinie nauk medycznych pod kierunkiem lekarza posiadającego prawo wykonywania zawodu – przy czym ograniczenie to nie dotyczy sytuacji nagłych

listopad 2012

(ograniczenia w wykonywaniu zawodu nie obowiązują, gdy zwłoka w udzieleniu pomocy medycznej mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, oraz w innych przypadkach niecierpiących zwłoki). W praktyce oznacza to, że lekarz stażysta wykonujący zawód i odbywający staż w jednym podmiocie wykonującym działalność leczniczą (np. w szpitalu) nie może być zatrudniony jako lekarz na zasadach wolontariatu ani w żaden inny sposób w drugim podmiocie leczniczym (np. w SPZOZ). Ograniczenie to dotyczy jedynie wykonywania zawodu lekarza, co oznacza, że nie ma przeszkód do zatrudnienia lekarza stażysty odbywającego staż

w szpitalu w innym SPZOZ – jednakże w innym charakterze niż lekarza. W przypadku równoległego zatrudnienia lub podjęcia pracy wolontariusza lekarz stażysta nie może więc wykonywać zawodu lekarza, ale wolno mu wykonywać inne prace związane z działalnością leczniczą w SPZOZ.

§§Podstawa prawna:

 art. 2 pkt 3, art. 42–43, art. 50 ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie – Dz.U. z 2010 r. nr 234, poz. 1536 ze zm.,  art. 4 pkt 2 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej – Dz.U. nr 112, poz. 654 ze zm.,  art. 5 ust. 3, art. 15, art. 30 ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty – Dz.U. z 2011 r. nr 277, poz. 1634 ze zm.

@ Zadaj pytanie ekspertowi E-mail: serwiszoz@wip.pl

25


Zdaniem eksperta

Państwowa Inspekcja Pracy nie skontroluje czasu pracy lekarza kontraktowego Kontrola dotycząca przestrzegania przepisów prawa pracy w podmiocie leczniczym, prowadzona przez Państwową Inspekcję Pracy, może dotyczyć tylko pracowników, których z pracodawcą łączy stosunek pracy. Oznacza to, że czas pracy lekarzy kontraktowych na rzecz placówki medycznej nie będzie podlegał takiej kontroli. W obowiązującym stanie prawnym zasadą jest, że czas pracy pracowników zatrudnionych w placówkach medycznych, w okresie rozliczeniowym nie dłuższym niż 3 miesiące, nie może przekraczać 7 godzin i 35 minut na dobę i przeciętnie 37 godzin 55 minut na tydzień w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy. Obowiązuje on zwłaszcza lekarzy i pielęgniarki, gdyż w stosunku do pracowników technicznych, obsługi i gospodarczych ustawodawca przyjął inny system czasu pracy, który jest zbieżny z systemem czasu pracy zawartym w ustawie z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.

Wyjątki od reguły Od każdej zasady znajdą się jednak wyjątki i nie inaczej jest w przypadku czasu pracy pracowników placówek medycznych. Ustawodawca przyjął, że jeżeli jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją, dopuszczalne jest przedłużenie wymiaru czasy pracy pracowników do 12 godzin na dobę, jednak ta regulacja nie ma zastosowania wobec pracowników niewidomych, których praca nadal nie może przekraczać 6 godzin na dobę i przeciętnie 30 godzin na tydzień w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, a okres rozliczeniowy dalej ma obejmować 3 miesiące. Wskazane uregulowanie 26

nie zmienia jednak znacznie wymiaru czasu pracy lekarzy, gdyż nawet stosując ten wyjątek, ich czas pracy nadal nie może przekraczać przeciętnie 37 godzin 55 minut na tydzień w przyjętym okresie rozliczeniowym, a w stosunku do pracowników technicznych, obsługi i gospodarczych przeciętnie 40 godzin na tydzień w przyjętym okresie rozliczeniowym. Ponadto, jeżeli placówka medyczna zdecyduje się na wprowadzenie i stosowanie dłuższego dobowego wymiaru czasu pracy swoich pracowników, należy pamiętać, że okres rozliczeniowy nie może wówczas być dłuższy niż 1 miesiąc, a tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach może zostać przedłużony, jednak nie więcej niż do 4 miesięcy.

Dyżur medyczny Inaczej jeszcze przedstawia się kwestia pełnienia przez pracownika dyżuru medycznego. Dyżur medyczny jest wykonywaniem, poza normalnymi godzinami pracy, czynności zawodowych przez pracowników wykonujących zawód medyczny i posiadających wyższe wykształcenie, w podmiocie leczniczym wykonującym stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne. Czas, w którym pracownik pełni dyżur medyczny, jest wliczany do czasu pracy i wówczas praca w ramach pełnienia dyżuru medycznego

może być planowana również w zakresie, w jakim będzie przekraczać 37 godzin 55 minut na tydzień w przyjętym okresie rozliczeniowym. Ważne jest, że do dyżuru medycznego nie stosuje się przepisów Kodeksu pracy określających maksymalną liczbę dopuszczalnych godzin nadliczbowych w roku kalendarzowym oraz rekompensatę pracy nadliczbowej przez udzielenie pracownikowi dnia wolnego od pracy. Czas pracy pracowników pełniących dyżur medyczny może, za ich zgodą, przekraczać przeciętnie 48 godzin na tydzień w przyjętym okresie rozliczeniowym, który nie powinien być dłuższy niż 4 miesiące. Pracodawca jest wówczas zobowiązany do prowadzenia i przechowywania ewidencji czasu pracy takich pracowników oraz do udostępnienia jej organom właściwym do sprawowania nadzoru i kontroli nad przestrzeganiem prawa pracy. Pracownikowi przysługuje w każdej dobie prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku, a pracownikowi pełniącemu dyżur medyczny okres odpoczynku powinien zostać udzielony bezpośrednio po zakończeniu dyżuru. W każdym tygodniu pracownik ma prawo do nieprzerwanego odpoczynku w wymiarze co najmniej www.serwiszoz.pl


Zarządzanie 35 godzin, który obejmuje co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku.

Kontrola czasu pracy przez Państwową Inspekcję Pracy Kontrolą przestrzegania przez placówki medyczne wymienionych regulacji, dotyczących m.in. czasu pracy, zajmuje się Państwowa Inspekcja Pracy. Państwowa Inspekcja Pracy jest organem, który działa na podstawie przepisów ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy. Do ustawowych zadań Państwowej Inspekcji Pracy należy między innymi: „„nadzór i kontrola przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów dotyczących stosunku pracy, wynagrodzeń za pracę, czasu pracy, urlopów, uprawnień pracowników, „„kontrola legalności zatrudnienia, „„podejmowanie działań polegających na zapobieganiu i ograniczaniu zagrożeń w środowisku pracy. Postępowanie kontrolne ma na celu ustalenie stanu faktycznego w zakresie przestrzegania prawa pracy, zwłaszcza przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Organ kontrolny w toku prowadzonego postępowania ma wiele uprawnień. Najistotniejsze z nich z punktu widzenia kontroli placówek medycznych, to: „„prawo do swobodnego wstępu na teren i do obiektów kontrolowanego podmiotu, „„żądanie od podmiotu kontrolowanego oraz od wszystkich pracowników lub osób, które są lub były zatrudnione, pisemnych i ustnych informacji w sprawach objętych kontrolą, „„żądanie przedłożenia akt osobowych i wszelkich dokumentów związanych z wykonywaniem pracy przez pracowników lub osoby listopad 2012

świadczące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, „„wykonywanie niezbędnych do celów kontroli odpisów lub wyciągów z dokumentów, jak również zestawień i obliczeń sporządzonych na podstawie dokumentów, a w razie potrzeby żądanie ich od podmiotu kontrolowanego.

Lekarze kontraktowi a kontrola prowadzona przez Państwową Inspekcję Pracy Państwowa Inspekcja Pracy ma uprawnienia w zakresie kontroli właściwego przestrzegania przepisów prawa pracy w stosunku do pracowników danego podmiotu, których z pracodawcą łączy stosunek pracy. Oznacza to zatem, że kontrola może być przeprowadzana tylko na rzecz pracowników. Inaczej jednak sytuacja wygląda, jeśli chodzi o lekarzy kontraktowych. Lekarz kontraktowy jest osobą prowadzącą własną działalność gospodarczą, a więc jest przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej i podlega regulacjom zawartym w tej ustawie. Czas pracy lekarza kontraktowego na rzecz placówki medycznej nie będzie zatem podlegał kontroli Państwowej Inspekcji Pracy, gdyż lekarz ten nie jest pracownikiem tej placówki. Oczywiście, jeżeli ten sam lekarz będzie świadczył pracę w danej placówce medycznej zarówno na podstawie umowy o pracę, jak i na podstawie kontraktu, to kontrola może zostać przeprowadzona, ale tylko w zakresie pracy świadczonej na podstawie stosunku pracy. Państwowa Inspekcja Pracy nie jest organem uprawnionym do kontroli czasu pracy przedsiębiorcy, a więc czas pracy wykonywany na rzecz jednego podmiotu w ramach

umowy o pracę oraz na podstawie kontraktu nie podlega sumowaniu. Jedyną kompetencją Państwowej Inspekcji Pracy w stosunku do przedsiębiorcy jest nadzór i kontrola zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, jeśli przedsiębiorca ten wykonuje działalność gospodarczą w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę lub przedsiębiorcę, niebędącego pracodawcą, na rzecz którego taka praca jest świadczona. Wskazane uregulowanie, które dopuszcza tylko kontrolę pracy świadczonej na podstawie umowy o pracę, wzbudza sprzeciw Państwowej Inspekcji Pracy. Podejmowano już nawet próby przekazania do oceny legalności tego typu zachowań, którym zarzuca się obchodzenie przepisów prawa pracy, sądom powszechnym, jednak przełom w tym zakresie na razie nie nastąpił.

§§Podstawa prawna:

 ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej – Dz.U. z 2011 r. nr 112, poz. 654 ze zm.,  ustawa z 26 czerwca 1974  r. – Kodeks pracy – tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21 poz. 94 ze zm.,  ustawa z 13 kwietnia 2007  r. o Państwowej Inspekcji Pracy – tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. nr 0 poz. 404 ze zm.,  ustawa z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej –  tekst jedn.: Dz.U. z 2010  r. nr 220, poz. 1447 ze zm.

Dorota Kaczmarczyk aplikantka radcowska przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Krakowie. Absolwentka Wydziału Prawa i Administracji na kierunku Prawo krakowskiej Akademii im. A. Frycza-Modrzewskiego. Zajmuje się prawem rodzinnym i opiekuńczym, medycznym, uchodźczym i szeroko rozumianym prawem cywilnym

27


Zdaniem eksperta

Pracownikom SPZOZ należy się „trzynastka”, jeśli przewiduje ją regulamin Odpowiada: Michał Culepa, prawnik, specjalista prawa pracy Czy pracownikom samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej przysługuje „trzynastka” lub nagroda roczna pod warunkiem ustanowienia takiego świadczenia płacowego w przepisach układu zbiorowego lub regulaminu wynagradzania obowiązującego w danej jednostce? Pracownikom SPZOZ może przysługiwać „trzynastka” w formie dodatkowego wynagrodzenia rocznego lub nagrody rocznej tylko w przypadku, gdy układ zbiorowy lub regulamin wynagradzania obowiązujący w danej placówce przewiduje takie świadczenie. Przepisy ustawy o działalności leczniczej w zakresie uprawnień pracowniczych nie regulują prawa pracowników samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej do dodatkowych wynagrodzeń rocznych lub nagród rocznych zwanych „trzynastkami”. Nie stosuje się także do SPZOZ przepisów ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej, gdyż ustawa ta reguluje prawo do „trzynastki” jedynie pracowników: „„państwowych jednostek sfery budżetowej, dla których środki na wynagrodzenia są kształtowane na podstawie odrębnej ustawy, „„zatrudnionych w urzędach organów władzy publicznej, kontroli, ochrony prawa oraz sądach i trybunałach, wymienionych w przepisach ustawy o finansach publicznych, „„samorządowych jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych prowadzących gospodarkę finansową na zasadach określonych w ustawie o finansach publicznych, 28

„„biur poselskich, senatorskich lub

poselsko-senatorskich oraz klubów, kół albo zespołów parlamentarnych.

Kodeksowe warunki przyznawania innych świadczeń Kodeks przewiduje, że warunki wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą ustalają układy zbiorowe pracy. Z kolei w przypadku pracodawców zatrudniających ponad 20 pracowników, którzy nie są objęci układem zbiorowym (względnie liczba pracowników nieobjętych układem przekracza 20), zasady wynagradzania ustala się w regulaminie wynagradzania. Regulamin ten jest także właściwym aktem prawa zakładowego, w którym można określić i uregulować także inne świadczenia związane z pracą i zasady ich przyznawania. Oznacza to, że pracownikom SPZOZ może przysługiwać „trzynastka” w formie dodatkowego wynagrodzenia rocznego lub nagrody rocznej tylko w przypadku, gdy układ zbiorowy lub regulamin wynagradzania obowiązujący w danym SPZOZ przewiduje takie świadczenie. Jednocześnie warunki i wysokość przyznawania

„trzynastek” muszą regulować przepisy układowe lub regulaminowe.

Warunki zastosowania przepisów o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla sfery budżetowej Warto zauważyć, że pośrednio zastosowanie mogą mieć właśnie przepisy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla sfery budżetowej, pod warunkiem że regulamin lub układ zbiorowy obowiązujący w SPZOZ odwołuje się bezpośrednio do ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej, wskazując jej przepisy jako podstawę do określania uprawnień i wysokości „trzynastki”.

§§Podstawa prawna:

 ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej – Dz.U. nr 112, poz. 654 ze zm.,  ustawa z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej – Dz.U. nr 160, poz. 1080 ze zm.,  art. 771–772 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.

www.serwiszoz.pl


Pacjent

Dzieci mają prawo do bezpłatnych świadczeń finansowanych przez NFZ Dziecko do ukończenia 18. roku życia jest uprawnione do uzyskiwania świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych z NFZ, niezależnie od tego, czy takie prawo przysługuje jego rodzicom lub opiekunom prawnym.

Z

Anna Zubkowska adwokat, specjalista w zakresie prawa procesowego i organizacji opieki zdrowotnej

godnie z art. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych świadczenia te przysługują osobom, które mają obywatelstwo polskie i miejsce zamieszkania w Polsce oraz nie ukończyły 18. roku życia lub są w okresie ciąży, porodu i połogu. Ustawa nie uzależnia przyznania prawa do korzystania ze świadczeń od miejsca zameldowania, lecz od miejsca zamieszkania. Prawo do świadczeń będzie miała także osoba bezdomna lub nieposiadająca żadnego meldunku na terytorium Polski. Małoletniemu nie wolno odmówić prawa do uzyskania świadczenia, nawet jeśli okaże się, że nie ma on ubezpieczenia zdrowotnego. Świadczeniodawca ma jednak obowiązek ustalić ten fakt. W zależności od statusu ubezpieczeniowego dziecka do zapłaty za udzielone świadczenie zobowiązane będą różne podmioty. W przypadku dzieci ubezpieczonych, zgłoszonych do ubezpieczenia przez opiekuna prawnego bądź placówkę wychowawczą za finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej odpowiedzialny jest NFZ. W przypadku dzieci niezgłoszonych do ubezpieczenia zdrowotnego koszt udzielanych im

listopad 2012

świadczeń jest pokrywany ze środków budżetu państwa, z części, której dysponentem jest minister zdrowia, w formie dotacji dla NFZ i za pośrednictwem NFZ, co dla NFZ stanowi znaczącą różnicę.

Ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za zapłatę Ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za zapłatę za udzielone świadczenie jest dla świadczeniodawcy istotne, zatem okoliczność ta musi być przy przyjmowaniu dziecka wyjaśniona, jednak brak zgłoszenia dziecka do ubezpieczenia zdrowotnego nie może stanowić podstawy odmowy udzielenia świadczenia.

Kto ma obowiązek zgłosić dziecko do ubezpieczenia zdrowotnego Jeżeli rodzice lub opiekunowie prawni nie zgłoszą dziecka do ubezpieczenia zdrowotnego, może je zgłosić ośrodek pomocy społecznej na wniosek opiekuna prawnego lub faktycznego dziecka bądź z własnej inicjatywy. Obowiązek zgłoszenia dziecka do ubezpieczenia powstaje z dniem uznania przez ośrodek pomocy społecznej zasadności objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, a wygasa w momencie uznania, że ustała zasadność objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, nie później niż z dniem, w którym dziecko 29


Zdaniem eksperta rozpoczyna realizację obowiązku szkolnego. Ośrodek pomocy społecznej może odmówić uznania zasadności objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym lub uznać, że ustała konieczność i zasadność objęcia nim dziecka. Może

to zrobić, jeżeli na podstawie wywiadu rodzinnego stwierdzi, iż warunki materialne opiekunów prawnych lub faktycznych dziecka umożliwiają jego ubezpieczenie zdrowotne na zasadach ogólnych. 

§§Podstawa prawna

 art. 2, art. 3, art. 13a, art. 66, art. 67 ustawy 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – tekst jedn.: Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.

Rzecznik Praw Pacjenta może wydać opinię nakazującą zamknięcie placówki medycznej Rzecznik Praw Pacjenta w granicach swoich kompetencji zapobiega i reaguje na nieprawidłowości w podmiotach leczniczych, w których może być zagrożone zdrowie czy życie pacjentów. Ma prawo do prowadzenia czynności kontrolnych, nie jest jednak władny np. zamknąć jednostkę ochrony zdrowia. Może natomiast wydać opinię nakazującą jej zamknięcie. Kompetencją Rzecznika Praw Pacjenta jest zapobieganie i reagowanie na nieprawidłowości powstałe w podmiocie leczniczym, w którym zagrożone byłoby zdrowie czy życie pacjentów. To ze względu na te okoliczności Rzecznik podejmuje czynności kontrolne, które są określone w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Podmiot wykonujący działalność leczniczą nie może stosować praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, których strażnikiem jest Rzecznik Praw Pacjenta. Przez praktykę placówek medycznych naruszających zbiorowe prawa pacjentów rozumie się:  „„bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych,  „„stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu zorganizowanie wbrew przepisom o rozwiązywaniu sporów zbiorowych akcji 30

protestacyjnej lub strajku przez organizatora strajku – mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, podejmowane przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. W sprawach cywilnych dotyczących naruszenia praw pacjenta Rzecznik może z urzędu lub na wniosek strony: „„żądać wszczęcia postępowania wyjaśniającego na prawach przysługujących prokuratorowi, „„brać udział w toczącym się postępowaniu na prawach przysługujących prokuratorowi. 

medyczna, a czynności przez niego podejmowane są odzwierciedleniem czynności podejmowanych przez prokuratora. Rzecznik po zapoznaniu się ze skierowanym do niego wnioskiem może: „„podjąć sprawę, „„poprzestać na wskazaniu wnioskodawcy przysługujących mu lub pacjentowi środków prawnych,  „„przekazać sprawę według właściwości,  „„nie podjąć sprawy  – zawiadamiając o tym wnioskodawcę i pacjenta, którego sprawa dotyczy. 

Postępowanie wyjaśniające względem placówek medycznych

Kompetencje Rzecznika wobec jednostek zdrowia

Rzecznik może wszcząć postępowanie wyjaśniające z własnej inicjatywy, biorąc pod uwagę uzyskane informacje, co najmniej uprawdopodabniające naruszenie praw pacjenta. Wówczas przedmiotem jego kontroli jest placówka

Rzecznik może samodzielnie prowadzić postępowanie wyjaśniające lub zwrócić się o zbadanie sprawy lub jej części do właściwych organów, zwłaszcza organów nadzoru, prokuratury, kontroli państwowej, zawodowej lub społecznej, zgodnie z ich kompetencjami.  www.serwiszoz.pl


Pacjent Prowadząc postępowanie, ma prawo zbadać, nawet bez uprzedzenia, każdą sprawę na miejscu lub żądać złożenia wyjaśnień, przedstawienia akt każdej sprawy prowadzonej przez naczelne i centralne organy administracji państwowej, organy administracji rządowej, organy organizacji pozarządowych, społecznych i zawodowych oraz organy jednostek organizacyjnych posiadających osobowość prawną, a także organy jednostek samorządu terytorialnego i samorządowych jednostek organizacyjnych oraz samorządów zawodów medycznych. Działając w granicach swoich komeptencji, może również żądać przedstawienia informacji o stanie sprawy prowadzonej przez sądy, a także prokuraturę i inne organy ścigania oraz żądać do wglądu w biurze akt sądowych i prokuratorskich oraz akt innych organów ścigania, po zakończeniu postępowania i zapadnięciu rozstrzygnięcia; wolno mu również zlecać sporządzanie ekspertyz i opinii.  Rzecznik Praw Pacjenta nie ujawnia nazwisk i innych danych osobowych pacjenta, w tym także wobec organów władzy publicznej, jeżeli uzna to za niezbędne dla ochrony praw tego pacjenta, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej.  Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Rzecznik może:  „„wyjaśnić wnioskodawcy i pacjentowi, którego sprawa dotyczy, że nie stwierdził naruszenia praw pacjenta;  „„skierować wystąpienie do organu, organizacji lub instytucji, w których działalności stwierdził naruszenie praw pacjenta; wystąpienie takie nie może naruszać niezawisłości sędziowskiej;  listopad 2012

Placówka medyczna, do której zostało skierowane wystąpienie, jest zobowiązana niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 30 dni, poinformować Rzecznika o podjętych działaniach lub zajętym stanowisku. W przypadku gdy Rzecznik nie podziela tego stanowiska, może zwrócić się do właściwego organu nadrzędnego z wnioskiem o zastosowanie środków przewidzianych w przepisach prawa. 

Rzecznik formułuje opinie lub wnioski dotyczące sposobu załatwiania sprawy, a także może żądać wszczęcia postępowania dyscyplinarnego lub zastosowania sankcji służbowych.

Procedura karna placówek medycznych

W celu ustalenia, czy istnieją podstawy do wystąpienia z wnioskiem o ukaranie oraz zebrania danych niezbędnych do sporządzenia wniosku o ukaranie placówki medycznej, Rzecznik Praw Pacjenta przeprowadza czynności wyjaś„„zwrócić się do organu nadrzędnego niające. Czynności te w miarę możności nad jednostką medyczną z wnio- Rzecznik powinien podjąć w miejscu skiem o zastosowanie środków popełnienia zaniedbania bezpośrednio przewidzianych w przepisach prawa. po jego ujawnieniu i zakończyć w ciągu Rzecznik informuje o niestwierdzeniu miesiąca. naruszenia praw pacjenta także podmiot  Jeżeli czynności wyjaśniające Rzecznika udzielający świadczeń zdrowotnych, Praw Pacjenta nie dostarczyły podstaw którego zarzut naruszenia tych praw do wniesienia wniosku o ukaranie, zadotyczył.  wiadamia się o tym pokrzywdzonych

Przykład Problemem, którym często zajmuje się Rzecznik Praw Pacjenta w placówkach medycznych, są czynności lecznicze i wyrażanie zgody na te czynności przez osoby małoletnie. Podmioty lecznicze nie respektują autonomii pacjenta, który nie ukończył jeszcze 16 lat, ignorując jego rzeczywiste rozeznanie dotyczące swego stanu zdrowia i procesu leczenia. Zgodnie z powszechnie znaną opinią Rzecznika dzieci powinny współdecydować – wcześniej i w stopniu odpowiednim do wieku – o realizacji przysługujących im, jako pacjentom, praw. Poparciu tej tezy służą zapisy prawa cywilnego przyznające małoletnim powyżej lat trzynastu ograniczoną zdolność do czynności prawnych (art. 15 i 17 kc). Jest to koncepcja zgody pacjenta jako aktu woli odmiennego od klasycznego oświadczenia woli. Zgoda na leczenie stanowi wyraz autonomii osoby fizycznej w zakresie dysponowania własnymi dobrami osobistymi i nie zagraża w żaden sposób interesom osób trzecich. Posiadanie zdolności do czynności prawnych w znaczeniu prawa cywilnego nie jest zatem i nie musi być warunkiem ważności tej zgody. W systemie prawa ustawodawca posługuje się kryterium wieku w odniesieniu do osób niepełnoletnich w sposób niekonsekwentny. Rozwiązania dotyczące wyrażania zgody na świadczenia lekarskie w placówkach medycznych przez małoletnich pacjentów nie korespondują w większości ze stopniem ryzyka danego zabiegu.

31


Zdaniem eksperta oraz osobę, która wniosła do Rzecznika skargę na placówkę medyczną, wskazując przyczynę niewniesienia wniosku o ukaranie. Jeżeli okoliczności czynu nie budzą wątpliwości, utrwalenie czynności wyjaśniających można ograniczyć do sporządzenia notatki urzędowej zawierającej niezbędne ustalenia do sporządzenia wniosku o ukaranie. Notatka powinna zawierać wskazanie rodzaju czynności, czasu i miejsca oraz osób uczestniczących, a także krótki opis przebiegu czynności i podpis osoby, która sporządziła notatkę.  Jeżeli okoliczności czynu budzą wątpliwości, można przeprowadzić odpowiedni dowód. Utrwalenie takiej czynności następuje w formie protokołu ograniczonego do zapisu najbardziej istotnych oświadczeń osób biorących udział w czynności.  

Zadania i kompetencje Rzecznika Praw Pacjenta w stosunku do placówek medycznych ff Kontrola przestrzegania praw pacjenta. ff Podejmowanie działań interwencyjnych w sytuacjach naruszenia praw pacjenta. 

ff Wskazanie trybu skargowego w przypadku naruszenia praw pacjenta. ff Współpraca z Rzecznikiem Praw Obywatelskich jako organem konstytu-

cyjnym w zakresie przestrzegania praw pacjenta przez placówkę medyczną. ff Współpraca z Biurem Praw Pacjenta Ministerstwa Zdrowia. ff Wnioskowanie do zastępcy prezesa NFZ do spraw medycznych o przeprowadzenie kontroli kontraktu ze świadczeniodawcą w związku z rażącym naruszeniem praw pacjenta. ff Prowadzenie rejestru złożonych lub nadesłanych do Rzecznika pism na placówki medyczne.

§§Podstawa prawna:

 ustawa z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta – tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 159 ze zm.,

 ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.

Przemysław Gogojewicz prawnik

Nieprawidłowo wystawione zwolnienie lekarskie uprawnia menedżera do zwolnienia lekarza W przypadku gdy menedżer stwierdzi, że w placówce łamana jest procedura wystawiania zwolnień lekarskich, może rozwiązać z lekarzem umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Ma na to miesiąc od uzyskania wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy. Prawo do wystawiania zwolnień lekarskich mają tylko ci lekarze, w stosunku do których Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję administracyjną upoważniającą do wystawiania dokumentów niezbędnych do ustalenia prawa do zasiłków i stwierdzających czasową niezdolność do pracy z powodu choroby, konieczność osobistego sprawowania 32

opieki nad chorym członkiem rodziny lub pobyt w stacjonarnym zakładzie opieki zdrowotnej.

Cofnięcie przez ZUS upoważnień do wystawiania zwolnień lekarskich Zakład Ubezpieczeń Społecznych może cofnąć upoważnienie do wystawiania

zaświadczeń lekarskich, gdy stwierdzi, że lekarz je wystawia bez przeprowadzenia bezpośredniego badania lub bez udokumentowania rozpoznania stanowiącego podstawę orzeczonej czasowej niezdolności do pracy. Niezależnie od prawnokarnej oceny wystawienia takiego zaświadczenia ZUS może odebrać lekarzowi upoważnienie www.serwiszoz.pl


Pacjent do wystawania zwolnień lekarskich na okres do 12 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji, a gdy naruszenia dotyczą nieprawidłowości w treści zaświadczenia – na okres do 3 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji. W takiej sytuacji lekarzowi przysługuje prawo do odwołania się od decyzji ZUS do ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego.

Najważniejsze zasady wystawiania zwolnień lekarskich Ze względu na możliwość czasowej utraty prawa do wystawiania zaświadczeń oraz konsekwencje cywilnoprawne w przypadku naruszenia dóbr osobistych pacjenta na skutek nieprawidłowego wystawienia zaświadczenia należy pamiętać o następujących zasadach. Zaświadczenie musi być wystawione na druku ścisłego zarachowania otrzymanym przez lekarza z ZUS.

Ze względu na znaczenie dokumentu, jakim jest zaświadczenie lekarskie, nieprawdziwy wpis do dokumentacji lekarskiej i wydanie zaświadczenia mogą być kwalifikowane jako tzw. fałszerstwo. Grozi za to kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Ma ono charakter poufny, a dane w nim zawarte są danymi wrażliwymi, dlatego należy przestrzegać woli pacjenta dotyczącej umieszczenia na zaświadczeniu kodu literowego „B”, oznaczającego niezdolność do pracy przypadającą w okresie ciąży, i kodu „D” – oznaczającego niezdolność do pracy spowodowaną gruźlicą. Numer statystyczny choroby umieszcza się tylko na oryginale i na drugiej kopii. Należy pamiętać, aby nie umieszczać go na kopii zaświadczenia przeznaczonej dla zakładu pracy pacjenta.

Zaświadczenie musi zawierać informacje identyfikujące ubezpieczonego, któremu zostało ono wystawione, jego płatnika składek, wystawiającego zaświadczenie lekarskie i jego miejsce wykonywania zawodu oraz okres orzeczonej czasowej niezdolności do pracy, w tym okres pobytu w stacjonarnym zakładzie opieki zdrowotnej i wskazania lekarskie.

§§Podstawa prawna:

 ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. z 1997 r. nr 88, poz. 553 ze zm.,  art.  52 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – tekst jedn.: Dz.U. z 1998  r. nr  21, poz. 94 ze zm.,  rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 lipca 2005 r. w sprawie orzekania o czasowej niezdolności do pracy – Dz.U. nr 145, poz. 1219.

Anna Zubkowska adwokat

Czy wiesz, jak bez problemów zawrzeć i realizować kontrakt z NFZ, a do tego właściwie przygotować placówkę na ewentualną kontrolę, albo jakie podjąć działania, aby odzyskać środki z NFZ za nadwykonania? Odpowiedź znajdziesz w najnowszej publikacji autorstwa Pauliny Wójcik-Lulki, radcy prawnego

KONTRAKTOWANIE ŚWIADCZEŃ PRZEZ NFZ Regulacje prawne, kontrola, nadwykonania Cena publikacji to 84,76 zł netto (89,00 zł brutto) Koszty wysyłki: 6,50 zł netto (8,00 zł brutto). Formularz zamówienia na www.serwiszoz.pl Dzięki naszej publikacji poszerzysz i usystematyzujesz swoją wiedzę, a przez to ułatwisz sobie pracę!

listopad 2012

33


Zdaniem eksperta

Zmiany technologiczne wymagają uporządkowania „podwórka informatycznego” Precyzyjne określenie wymagań funkcjonalnych dla oprogramowania, właściwe opisanie procesów biznesowych i miejsc ich powstawania oraz poprawne określenie ścieżki pacjenta stanowią o sukcesie informatyzacji placówki medycznej. W tym procesie brak jednego elementu bądź jego złe dopasowanie zburzy obraz lub go zniekształci.

D

ynamiczny rozwój technologii informacyjnych dotarł do placówek medycznych na początku lat 90. Pierwsze oprogramowania bazujące na systemie DOS wkroczyły do szpitali, obejmując część finansowo‑księgową. Przez następne lata rynek producencki rozwinął się, oferując coraz większą liczbę rozwiązań zarówno w części finansowo-księgowej, jak i w części medycznej.

Wojciech Głowinkowski ekspert w dziedzinie informatycznych systemów opieki zdrowotnej. Specjalista w zakresie ekonomiki ochrony zdrowia. Wieloletni praktyk związany z zrządzaniem szpitalami przy wykorzystaniu systemów informatycznych

34

Informatyzacja, jak to powszechnie określano, miała wspomagać procesy decyzyjne w jednostkach ochrony zdrowia i dostarczać w sposób automatyczny zarówno sprawozdań finansowych, jak i analiz w czasie zdecydowanie szybszym niż techniki rozliczeń ręcznych. W efekcie stan finansów powinien być znany zarządom na koniec miesiąca, a nie po upływie kwartału. W procesie informatyzacji na jednym z etapów placówki zapomniały o tym, że ważne są nie tylko poszczególne elementy oprogramowania, ale także wymiana danych między poszczególnymi aplikacjami. Kupowano więc oprogramowanie z różnych obszarów od wielu firm. Uwaga była skoncentrowana na określeniu przydatności programu na podstawie entuzjastycznych opinii

samego producenta. Przez lata kompletowano oprogramowanie, sądząc, że po zakończeniu informatyzacji zarządzanie jednostką będzie łatwiejsze, szybsze i bardziej efektywne.

Na jednym z etapów placówki zapomniały o tym, że ważne są nie tylko poszczególne elementy oprogramowania, ale także wymiana danych między poszczególnymi aplikacjami. Pierwsze próby elektronicznej wymiany danych Pierwsze rozczarowanie przyszło, gdy pojawiła się konieczność elektronicznej wymiany danych między programami różnych producentów. Okazało się, że aby np. zaksięgować koszty leków w systemie finansowym na podstawie oprogramowania aptecznego, trzeba było wydrukować raporty z apteki i przepisać ręcznie do programu finansowego. To samo dotyczyło laboratorium. Ale to nie tylko kwestie rejestracji zdarzeń www.serwiszoz.pl


Zdaniem eksperta finansowych. To także problemy związane z tzw. częścią białą. Okazało się, że do historii choroby pacjenta trzeba przepisywać ręcznie zarówno wyniki badań, jak i leki oraz wprowadzać zlecenia pełnej diagnostyki. W tym miejscu powstał problem integracji różnych oprogramowań wielu producentów i na dodatek opartych na rozmaitych platformach.

Do rewolucyjnych zmian w rozwiązaniach technologicznych należy się najpierw przygotować, porządkując własne „podwórko informatyczne”. W takiej sytuacji producenci oferują napisanie interfejsów, zrzucając na szpital prowadzenie negocjacji z producentem, którego aplikacja ma podlegać integracji. Oczekują za to wysokiego wynagrodzenia, na które wiele jednostek po prostu nie stać. Producenci idą dalej. Zamiast interfejsu proponują zakup własnej aplikacji, która w sposób zintegrowany automatycznie rozwiązuje problem przepływu danych, starając się wyprzeć ze szpitala konkurencję.

Wdrożenie systemu Innym niezmiernie istotnym elementem informatyzacji jest proces, na który szpitale po zakupie oprogramowania praktycznie nie zwracają uwagi. Tym procesem jest wdrożenie kupionego systemu. Byle jak napisane umowy dają firmom producenckim szerokie pole do swobodnej interpretacji prawnej 36

przy określeniu, czym jest wdrożenie systemu. W tej sytuacji wielką rolę z punktu widzenia producenta odgrywa czas. Im krótsze wdrożenie, tym szybciej można rozpocząć umowę nadzoru autorskiego, czyli sprzedaży dostępu do nowych wersji oprogramowania z serwisem, z tym że serwis jest praktycznie tylko na papierze. Serwis ogranicza się do kontaktów telefonicznych, zdalnego dostępu i odpowiedzi na pytania użytkowników systemu. Nadzór autorski jest drugim po sprzedaży krokiem biznesowym dla firmy producenckiej przynoszącym spore zyski bez większego nakładu pracy. Jeżeli na oprogramowanie wydajemy miliony, to naiwnie sądzimy, że producent poprowadzi wdrożenie rzetelnie, z korzyścią dla użytkowników. Ale należy pamiętać, że wszelkie uwagi zgłaszane podczas wdrożenia i odwoływanie się do funkcjonalności wymaganej w SIWZ powodują rozpoczęcie między szpitalem a producentem cyklu niekończących się spotkań dotyczących tzw. uzgodnień. Producent w tym przypadku „idzie na zmęczenie

Newralgiczne punkty procesu informatyzacji placówki 1. Nieprecyzyjne określenie wymagań funkcjonalnych dla oprogramowania. 2. Niepoprawne opisanie procesów biznesowych i miejsc ich powstawania. 3. Wadliwe określenie ścieżki pacjenta. materii” i w końcu szpital podpisuje protokół odbioru końcowego, mimo że wdrożenie odbyło się „po łebkach”, a użytkownicy najczęściej wracają do ręcznej, papierowej pracy. W tej sytuacji mamy trochę danych w komputerach, część na papierze, które musimy wprowadzić do oprogramowania (nie zawsze poprawnie). Dane pacjenta wpisujemy do systemu i do ręcznej historii choroby, gdyż okazuje się, że najkrótszą drogą do szybkiego rozliczenia świadczeń z NFZ jest znoszenie z oddziałów historii chorób do działu rozliczeń,

7 pytań, na które należy odpowiedzieć przed rozpoczęciem procesu informatyzacji 1. Czego oczekujemy od informatyzacji? 2. Jakie elementy oprogramowania są niezbędne, aby system spełniał nasze oczekiwania? 3. Jakie elementy z rachunku kosztów są dla jednostki newralgiczne i jak w perfekcyjny sposób kontrolować je w systemie informatycznym? 4. Czy system potrafi wycenić rzeczywisty koszt procedur medycznych? 5. Czy system potrafi wyliczyć koszt leczenia pacjenta? 6. Czy w systemie możliwe jest zaimplementowanie dokumentacji medycznej zgodnie z rozporządzeniem, które obliguje szpital do jej prowadzenia od 2014 r.? 7. Czy system da się wdrożyć w sposób pozwalający na pozbycie się papierowej dokumentacji (ta w przypadku braku podpisu elektronicznego powinna po wydrukowaniu trafiać do archiwum)?

www.serwiszoz.pl


Inwestycje

Brak jednego elementu lub jego niedopasowanie w systemach zintegrowanych zniekształca ich obraz

Źródło: fotolia.pl

w których od kilku do kilkunastu pracowników wprowadza ręcznie dane do systemu rozliczeniowego. Wniosek jest prosty. Szumnie nazywane procesy informatyzacji szpitali w rzeczywistości są tylko komputeryzacją, a do informatyzacji jest jeszcze daleka droga. Biorąc pod uwagę planowanie wprowadzenia przez Ministerstwo Zdrowia nowego rachunku kosztów i elektronicznej dokumentacji medycznej, w obecnym stanie rzeczy tak ujęty proces informatyzacji szpitali rysuje się w mało optymistycznej perspektywie.

Czas na dojrzałe decyzje Źle postawiona diagnoza skutkuje nieprawidłowym procesem leczenia i złym rokowaniem. Nie bez kozery użyłem tu porównania medycznego. Dokładnie tak samo jest z procesem informatyzacji placówki. Nieprecyzyjne określenie wymagań funkcjonalnych dla listopad 2012

oprogramowania, niepoprawne opisanie procesów biznesowych i miejsc ich powstawania, wadliwe określenie ścieżki pacjenta powodują chaos i narzędzia informatyczne, zamiast udoskonalić zarządzanie, dla użytkowników stają się dodatkowym obciążeniem nieprzynoszącym korzyści. Systemy zintegrowane w szpitalach (a takich jest jak na lekarstwo) są jak puzzle, brak jednego elementu lub jego złe dopasowanie burzy obraz i zniekształca go do postaci bohomazu. Firmy producenckie w swoich publikacjach uspokajają, że wprowadzenie dokumentacji medycznej nie jest skomplikowanym zabiegiem technicznym i jest jeszcze sporo czasu. W mojej opinii jednak czas ten kurczy się bardzo szybko i zostawianie procesu uruchomienia dokumentacji w istniejących systemach szpitalnych na ostatnią chwilę niechybnie skończy się porażką.

Nowe trendy w procesach informatyzacji Liderzy rynku oprogramowania dla placówek medycznych prześcigają się w coraz nowocześniejszych rozwiązaniach wykorzystujących nowe trendy. Dla przykładu w jednym z folderów reklamowych firma z entuzjazmem oferuje rozwiązanie pozwalające na przesyłanie za pomocą telefonów komórkowych lub tabletów zarządom i organom założycielskim jednostek informacji zawierającej szczegółową sytuację finansową placówki. Jakie jednak to mogą być dane, skoro działalność placówek bazuje obecnie na technice papierowej i elektronicznej? Z tego pierwszego elementu nie da się niestety pobrać danych. Wniosek z tego taki, że do rewolucyjnych zmian w rozwiązaniach technologicznych należy się najpierw przygotować, porządkując własne „podwórko informatyczne”.   37


Dobre praktyki

Sposób dostępu do e‑dokumentacji medycznej nie może naruszać tajemnicy lekarskiej Zorganizowanie dostępu do danych medycznych tak, by nie naruszyć przepisów o tajemnicy lekarskiej, to jedno z największych wyzwań w obliczu zbliżającego się obowiązku prowadzenia od 1 sierpnia 2014 r. dokumentacji elektronicznej. Istotne jest np. ustalenie, czy każdy lekarz powinien mieć dostęp do wszystkich informacji wprowadzonych do systemu informacji medycznej. Istniejące przepisy nie rozstrzygają tego problemu.

O

Jolanta Zientek-Varga dziennikarka specjalizująca się w tematyce ochrony zdrowia

38

d 1 sierpnia 2014 r. dokumentacja medyczna pacjentów będzie musiała być prowadzona wyłącznie w postaci elektronicznej, a nie tak jak obecnie – w papierowej i elektronicznej. Co należy zrobić z dokumentami papierowymi, które powstaną przed tym terminem w kontekście ochrony danych osobowych? Warto przypomnieć, że przepisy, które zaczną obowiązywać od 1 sierpnia 2014 r., nie działają wstecz. Zatem dopiero od tego dnia dokumentacja medyczna obowiązkowo będzie musiała być prowadzona w postaci elektronicznej. Jak mówi dr Wojciech Rafał Wiewiórowski, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, niektóre dokumenty nadal będą miały inną postać, ale trzeba je będzie przechowywać trwale w wersji elektronicznej. – Nie oznacza to jednak konieczności zdigitalizowania tej części dokumentacji medycznej, która powstała wcześniej, choć pewnie stopniowo będzie ona przenoszona na nośniki cyfrowe. Dlatego dokumentacja papierowa z poprzednich lat może, a nawet powinna, pozostać w segregatorach – podkreśla GIODO.

W polskim prawie jest wiele przepisów, które nakładają obowiązek przechowywania danych medycznych, a nawet zakazują ich niszczenia. Dotyczy to np. przypadku informacji o chorobach zakaźnych. Zasady te wynikają z przepisów szczególnych dla sektora ochrony zdrowia i przepisów ogólnych, np. z ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.

W jaki sposób można wykorzystywać dane pacjentów Wprawdzie każdy podmiot sektora ochrony zdrowia jest zobowiązany do przestrzegania zasad zawartych w ustawie o ochronie danych osobowych i rozporządzeniach wykonawczych do niej, ale kwestie związane z wykorzystywaniem danych pacjentów uregulowane są niejednokrotnie w sposób szczególny w przepisach branżowych, które mają pierwszeństwo stosowania. To takie akty prawne, jak ustawa o systemie informacji w ochronie zdrowia czy ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz wydane do nich rozporządzenia. Określają one uprawnienia poszczególnych osób i podmiotów związane z dostępem do danych pacjenta i jego www.serwiszoz.pl


Dobre praktyki dokumentacji medycznej. – Niemniej jednak nawet ustawa o ochronie danych osobowych przewiduje szczególne przypadki, w których przedstawiciele placówek ochrony zdrowia mają prawo do przetwarzania danych dotyczących pacjenta, np. wówczas, gdy jest to potrzebne do podjęcia decyzji o leczeniu, a pacjent nie jest w stanie wyrazić na to zgody, choćby wtedy, gdy jest nieprzytomny – mówi dr Wojciech Rafał Wiewiórowski.

Wprawdzie art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych stanowi, że dane o stanie zdrowia należą do tzw. danych wrażliwych i ich przetwarzanie jest z zasady zabronione, ale określa również przypadki, w których od tej generalnej zasady można odstąpić. Wśród tych wyjątków – określonych w art. 27 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych – znajdują się m.in.

sytuacje, gdy przetwarzanie jest prowadzone w celu: „„ochrony stanu zdrowia, „„świadczenia usług medycznych lub leczenia pacjentów przez osoby trudniące się zawodowo leczeniem lub świadczeniem innych usług medycznych, „„zarządzania udzielaniem usług medycznych i są stworzone pełne gwarancje ochrony danych osobowych.

Zdaniem eksperta

dr Wojciech Rafał Wiewiórowski Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych

Stopień informatyzacji minimalizuje kłopoty z ochroną danych Generalny Inspektor Danych Osobowych ma prawo kontrolować placówki ochrony zdrowia i często to robi. Kontrole są wszczynane z urzędu lub wskutek skarg, które do nas wpływają, budząc nasze zainteresowanie funkcjonującym systemem czy konkretną instytucją. Sprawdzamy oczywiście to, co nas dotyczy, czyli kwestie związane z ochroną danych osobowych. W większości placówek ochrony zdrowia poziom bezpieczeństwa danych, zwłaszcza tych przetwarzanych w systemach elektronicznych, jest dobry; gorzej bywa z danymi zawartymi w dokumentach papierowych. Niemniej jednak można zaobserwować pewną prawidłowość: im większy jest stopień informatyzacji systemu informacyjnego, tym mniej kłopotów z ochroną danych. To logiczne. Większość twórców systemów informatycznych przetwarzających dane medyczne zdaje sobie bowiem sprawę z tego, że ich systemy muszą sprostać wielu wymaganiom określonym nie tylko w prawie, lecz także regulacjom o charakterze normalizacyjnym, które odnoszą się do systemów medycznych. Duże, rozbudowane systemy teleinformatyczne cechują się więc najczęściej wysokim poziomem zabezpieczeń, z czym w przypadku danych, które są przechowywane w formie papierowej, np. u indywidualnego lekarza, bywa gorzej. Od strony prawnej mamy dobre rozwiązania dotyczące zabezpieczenia danych przed nieuprawnionym dostępem. Trzeba zatem przede wszystkim walczyć z próbami włamania się do systemu, wykradania z niego danych czy nieprzestrzeganiem procedur związanych z zabezpieczaniem danych. Pewnie nieprawidłowości są też wynikiem wprowadzania przez niektóre szpitale różnych innowacyjnych rozwiązań, nie zawsze zgodnych z zasadami ochrony danych osobowych. Z tego względu są przez GIODO kwestionowane, jak np. wykorzystywanie czytników linii papilarnych na potrzeby rozliczania czasu pracy lekarzy.

listopad 2012

39


Dobre praktyki Te same przepisy zezwalają na przetwarzanie danych o stanie zdrowia, gdy osoba, której dane dotyczą, wyrazi na to zgodę na piśmie; przepis szczególny innej ustawy zezwala na przetwarzanie takich danych bez zgody osoby, której one dotyczą, i stwarza pełną gwarancję ich ochrony; a także wówczas, gdy przetwarzanie danych jest niezbędne do ochrony żywotnych interesów osoby, której one dotyczą, lub innej osoby, gdy osoba, której dane dotyczą, nie jest fizycznie lub prawnie zdolna do wyrażenia zgody, do czasu ustanowienia opiekuna prawnego lub kuratora. Jednak najistotniejsze dla sektora ochrony zdrowia regulacje dotyczące wykorzystywania danych pacjenta i postępowania z dokumentacją medyczną zawiera ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Opisano w nich, w jaki sposób przetwarzane są dane o stanie zdrowia danej osoby i komu można je udostępnić. Kolejne przepisy szczególne zawiera prawo farmaceutyczne określające uprawnienia aptekarzy oraz przepisy prawa weterynaryjnego regulujące sposoby postępowania i uprawnienia weterynarzy w przypadku zapobiegania szerzeniu się chorób odzwierzęcych. – Szczególne uprawnienia do przetwarzania danych osobowych w systemach informacyjnych ochrony zdrowia mogą mieć także podmioty, które z samą ochroną zdrowia wydają się nie mieć nic wspólnego, np. ABW – mówi GIODO.

Problematyczny dostęp do rejestrów Kolejnym ważnym aktem prawnym jest ustawa o systemie informacji w ochronie zdrowia. To ona i wydane na jej podstawie rozporządzenia będą stanowiły podstawę funkcjonowania 40

rejestrów medycznych. To bardzo istotne, gdyż obecnie w Polsce – jak szacuje Ministerstwo Zdrowia – działa 70–80 rodzajów rejestrów medycznych – większość z nich bez prawidłowej podstawy prawnej. Wszystkie powołane przepisy określają, kto ma jakie uprawnienia związane z dostępem do informacji o pacjencie i jak powinien je chronić. Obecnie jedno z największych wyzwań to znalezienie odpowiedzi na pytanie, jak zorganizować dostęp do danych medycznych tak, by nie naruszyć przepisów o tajemnicy lekarskiej. Istotne jest np. ustalenie, czy każdy lekarz powinien mieć dostęp do wszystkich informacji wprowadzonych do systemu informacji medycznej. Istniejące przepisy nie rozstrzygają tego problemu. – Powinien zostać stworzony „odźwierny” rejestrów medycznych, czyli system teleinformatyczny zarządzający kluczami dostępu do danych pacjentów – mówi dr Wojciech Rafał Wiewiórowski. Do wielu informacji o pacjencie powinni mieć dostęp wszyscy lekarze i większość chorych zgodziłaby się na to, żeby znacząca część informacji medycznych o nich była dostępna dla każdego lekarza. – Nie mam jednak pewności, czy np. do informacji o konsultacji psychiatrycznej powinien mieć dostęp lekarz medycyny pracy, a o informacji o procedurze in vitro – lekarz alergolog. Ale np. o wykonanej procedurze in vitro powinien wiedzieć każdy lekarz ginekolog badający daną pacjentkę – rozważa GIODO. Założeniem tworzenia centralnego systemu informacji medycznej jest możliwość logicznego powiązania różnych baz i systemów działających w wielu miejscach. Ten, kto ma dostęp do takiego systemu, powinien mieć

nadane odpowiednie uprawnienia. Ważne jest też zapewnienie kontroli nad sposobem ich nadawania.

Istotne pytania Tworząc politykę bezpieczeństwa, po pierwsze powinniśmy wiedzieć, jakiego rodzaju danymi dysponujemy? Przy czym powinniśmy wziąć pod uwagę zarówno te, które sami wytworzyliśmy, jak i te, które pozyskaliśmy z zewnątrz. Po drugie, kto i w jakim celu ma dostęp do danych. Po trzecie, gdzie dane są przetwarzane i kto to robi. Czy jest to jednostka działająca w strukturach ochrony zdrowia, czy firma zewnętrzna. Jeśli korzystamy z outsourcingu, to w jakim zakresie. Co podmiot zewnętrzny może robić z danymi. Czy jest tylko przechowalnią danych, nad którą mamy pełną kontrolę, czy może dokonywać na nich jakiś operacji. Z tych odpowiedzi ułoży się koncepcja polityki bezpieczeństwa oraz instrukcji zarządzania systemem informatycznym. Ważnym wskazaniem przy opracowywaniu tych dokumentów jest też kwestia możliwości – lub jej brak – łączenia baz, których administratorem jest konkretna placówka.  

§§Podstawa prawna:

 ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych –  tekst jedn.: Dz.U. z 2002  r. nr 101, poz. 926 ze zm.,  ustawa z 28 kwietnia 2011  r. o systemie informacji w ochronie zdrowia – Dz.U. nr 113, poz. 657,  ustawa z 6 listopada 2008  r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta – tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 159 ze zm.,  rozporządzenie Ministra Zdrowia z 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania – Dz.U. nr 252, poz. 1697 ze zm.

www.serwiszoz.pl


AMZ 36

skz_zoz_listopad_2012_nr_36_str_35  

skz_zoz_listopad_2012_nr_36_str_35

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you