Page 1


Πῶς λυπᾶμαι τούς φοίνικες... ὡραῖοι, μεγάλοι, ὁλόδροσοι, φορτωμένοι καρπούς χρυσωπούς, ξαφνικά μαραίνονται ὥς τήν καρδιά τους καί ἀργοπεθαίνουν στά πάρκα μας στίς νησίδες τῆς δημοσιᾶς, στό ἀκροθαλάσσι... (Εἶπαν πώς τό μικρόβιο τό ᾽φεραν τά δέντρα πού ἀγοράσαμε ἀνύποπτοι ἀπό τήν Αἴγυπτο, γιά νά ὀμορφήνουν τούς Ὀλυμπιακούς μας)1. Πόσο λυπᾶμαι πού ἡ αἰωνιότητα πεθαίνει ἔξω ἀπ᾽ τήν πόρτα μας, γιά τή φθορά πού κρύψαμε στά σωθικά μας, ὅταν ἀποθυμήσαμε τά κρέατα καί τά σκόρδα2 τῆς Αἰγύπτου, πού τώρα ἐρημώνει τήν καρδιά μας... Φίλε μου, βιάσου βγάλε την τώρα τή νοητή Αἴγυπτο ἀπ᾽ τήν καρδιά σου! Λ. 1. Ἀθήνα 2004 2. Ἀριθμ. ια´ 4-5


ἶναι γνωστό ὅτι ἡ σύγχρονη κουλτούρα ἀμφισβητεῖ αἰώνιες ἀξίες. Ὁ κακῶς ἐννοούμενος προοδευτισμός ἀμφισβητεῖ τήν ἀνθρώπινη ζωή ἀπό τήν ἀρχή της ὥς τό φυσικό τέλος της. Ὅπως ἐπίσης καί τήν ἐλευθερία ὡς ἠθική εὐθύνη. Ἡ ἴδια κουλτούρα πάνω στό ἐπαναστατικό της μεθύσι συζητᾶ τρόπους νά γίνει τό ἔγκλημα τῆς ἀμβλώσεως πιό προσιτό!... Ταυτόχρονα ἀπορρίπτει τό γάμο μεταξύ ἑνός ἀνδρός καί μιᾶς γυναικός, καί ἀπαξιώνοντας τόν θεόσδοτο θεσμό τῆς οἰκογένειας, ἀναγνωρίζει ὅ,τι ἁμαρτωλότερο καί χυδαιότερο˙ τό γάμο τῶν ὁμοφυλοφίλων!... Οἱ συνέπειες εἶναι ὀλέθριες. Ζοῦμε ἤδη σ᾽ ἕνα παγερότατο δημογραφικό χειμώνα. Σέ μιά χωρίς προηγούμενο φθίνουσα πορεία τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας μας. Κατά τό Δελτίο Τύπου τῆς 12.2.2009 τῆς Ἐθνικῆς Στατιστικῆς Ὑπηρεσίας (ΕΣΥ) στή χώρα μας «ὁ συντελεστής ὁλικῆς γονιμότητος ἐμφανίζει μείωση σέ σχέση μέ τά προηγούμενα ἔτη. Ἀπό 2,09 γεννήσεις ἀνά μητέρα τό 1981, ποσοστό πού ἀγγίἩ Χριστιανική οἰκογένεια ζει τό ὅριο ἀντικατάστασης τῶν γεδέν ἐμπλουτίζει ἁπλῶς νεῶν (2,1), μειώθηκε στό 1,26 τό τήν κοινωνία μέ τή δύναμη 2001 καί στή συνέχεια ἔφθασε τό τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς. 1,40 τό 2006 καί τό 1,41 τό 2007, παραμένοντας ὡστόσο κάτω ἀπό τό Δημιουργεῖ πολίτες ἱκαὅριο ἀντικατάστασης». Ἀλλά ἡ ἄνονούς νά δημιουργήσουν δος αὐτή ὀφείλεται ὄχι σέ γεννήσεις ἕνα δίκαιο καί ὄντως Ἑλλήνων, ἀλλά ... μεταναστῶν!... Παράλληλα πρός τή φθίνουσα ποἀνθρώπινο πολιτισμό. ρεία τοῦ πληθυσμοῦ, αὐξάνεται ἡ γήρανση τοῦ πληθυσμοῦ. Καθώς δέ ψυχραίνει ἡ πίστη μας στόν Τριαδικό Θεό καί ὁ σεβασμός πρός τόν ἅγιο νόμο Του, ἡ ἐθνική μας ταυτότητα κλυδωνίζεται. Κατρακυλοῦμε ὅλο καί πιό βαθιά στήν ἁμαρτία καί τό ἔθνος ἀποδυναμώνεται. Ὅ,τι κάνει ὅσους ἐπιβουλεύονται τήν ἀκεραιότητα τῆς Ἑλλάδος νά τρίβουν τά χέρια ἀπό χαρά... Ὁ ἱστορικός Πολύβιος (203-120 π.Χ.) ἐπισήμανε ὅτι στά αἴτια τῆς παρακμῆς τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος ἦταν, μεταξύ τῶν ἄλλων, καί ἡ «ροπή τῶν νέων πρός τήν καλοπέραση καί τήν ὀκνηρία ὡς πρός σύναψη γάμου», ὅπως καί ἡ ἀδιαφορία γιά τήν ἀνατροφή τῶν παιδιῶν. Ἔτσι ἦλθε, παρατηρεῖ, ἡ ὑποταγή στούς Ρωμαίους, ἡ ὁποία ἔφερε καί τόν περαιτέρω πληθυσμιακό μαρασμό˙ «ἀπαιδία καί συλλήβδην ὀλιγανθρωπία». Σήμερα «ὁ περιορισμός τῶν γάμων καί ἡ ἀτολμία τῶν νέων νά φέρουν στόν κόσμο παιδιά, εἶναι ὁ σοβαρότερος κίνδυνος γιά τή χώρα μας» (Σαράντης Καργάκος). Τό μόνο δραστικό ἀντίδοτο στόν ἄμεσο καί μεγάλο κίνδυνο πού διατρέχουμε εἶναι ὄχι ἁπλῶς ὁ γάμος, ἀλλά ἡ Χριστιανική οἰκογένεια. ÿ Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

163


Αὐτή πού χαίρεται τήν παρουσία τοῦ Θεοῦ καί ζεῖ σύμφωνα μέ τήν ἀλήθεια τοῦ Εὐαγγελίου. Βεβαίως ἡ γέννηση παιδιῶν ἐκτός γάμου (στήν Εὐρώπη 1 στά 3 εἶναι ἐξώγαμα˙ οἱ γεννήσεις ἐκτός γάμου ξεπέρασαν ἐκεῖνες τίς ἐντός τοῦ γάμου), πέραν τοῦ ὅτι εἶναι καταπάτηση τοῦ νόμου τοῦ Θεοῦ, δέν λύει τό πρόβλημα. Μᾶλλον δημιουργεῖ τεράστια κοινωνικά προβλήματα. Μόνο ἡ Χριστιανική οἰκογένεια εἶναι τό σχολεῖο, ὅπου παιδαγωγεῖται ὁ ἄνθρωπος. Ἐκεῖ διδάσκονται οἱ θεμελιώδεις σχέσεις οἱ κρίσιμες γιά τήν κοινωνική πρόοδο. Σ᾽ αὐτή πλάθεται ὁ ἀληθινός ἄνθρωπος, ὁ σωστός πολίτης, ὁ γνήσιος Ἕλληνας. Ἡ Χριστιανική οἰκογένεια δέν ἐμπλουτίζει ἁπλῶς τήν κοινωνία μέ τή δύναμη τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς. Δημιουργεῖ πολίτες ἱκανούς νά δημιουργήσουν ἕνα δίκαιο καί ὄντως ἀνθρώπινο πολιτισμό. Κι αὐτό, διότι ἡ Χριστιανή μητέρα εἶναι ἡ σιγουριά καί ἡ ἀσφάλεια, τό πολικό μας ἀστέρι, ὁ ἄξονας τῆς ζωῆς μας, ἡ ὑπόσχεσή μας γιά τό αὔριο. Αὐτή, μέ τή βοήθεια τοῦ Θεοῦ καί τήν προσωπική της θυσία ἀρχίζει καί τελειώνει ὅλα... Γι᾽ αὐτό καί ἡ μυστική χαρά τῆς μητρότητος καί ἡ ζωντανή αἴσθηση τῶν εὐλογιῶν τοῦ Θεοῦ. Ἔλεγε μιά μητέρα ἑπτά παιδιῶν: «Μέσα ἀπό τήν πολυτεκνία ὁ Θεός στέλνει τόσες εὐλογίες, πού δέν μποροῦμε νά τίς φαντασθοῦμε»!... Καιρός νά συνέλθουμε ἀπό τό μεθύσι τοῦ ψευδοπροοδευτισμοῦ, ν᾽ ἀφήσουμε τούς πιθηκισμούς καί νά σταματήσουμε τό ἔγκλημα τῶν ἐκτρώσεων, πού εἶναι ἡ δυστυχέστερη δυστυχία τῆς γυναίκας καί ὁ ὄλεθρος τοῦ ἔθνους. Καιρός νά καταλύσουμε τούς ἀντίθεους καί ἐθνοκτόνους νόμους τῶν κυβερνητῶν μας. Ἡ Ἑλλάδα δέν ἀνήκει σ᾽ αὐτούς πού τήν κυβερνοῦν. Ἀνήκει σ᾽ αὐτούς πού τήν κατοικοῦν καί ἔχουν ἅγιο φόβο Θεοῦ καί συνείδηση τῆς Ἑλληνικότητός τους. Ἔχουμε τεράστια εὐθύνη γιά ὅσα συμβαίνουν σήμερα στήν πατρίδα μας καί γιά ὅσα θά συμβοῦν στό μέλλον στίς ἑπόμενες γενιές. Ἄς ὁπλισθοῦμε μέ ἀρετή καί τόλμη πού πηγάζουν ἀπό τή θερμή πίστη στό Δημιουργό Θεό. Ἄς γίνουμε μόνιμοι μάρτυρες τῆς ὀμορφιᾶς τῆς ζωῆς, μέ οἰκογένειες πού ζοῦν μέ τήν παρουσία τοῦ Θεοῦ. Μόνο ἔτσι θά ἀναχαιτίσουμε τόν ἀποδεκατισμό τῆς φυλῆς μας. Ἡ Ἑλλάδα πρέπει νά ζήσει. ν.π.β.

164

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

χριστιανική οἰκογένεια εἶναι ἕνα δυνατό, εὔρωστο, ἀειθαλές δένδρο μέ βαθειές ρίζες. Συχνά συμβαίνει ὅμως οἱ καρποί νά μήν εἶναι εὔχυμοι καί εὐώδεις. Κάποια ἀπρόβλεπτη ἀσθένεια μπορεῖ νά προσβάλει τούς καρπούς ἤ κάποια πλημμελής φροντίδα στό πότισμα, στό ράντισμα, στό λίπασμα μπορεῖ νά ἔχει συνέπεια στήν ὄψη ἤ στή γεύση τῶν καρπῶν. Ὁ καλλιεργητής ἀμέλησε ἤ ἐνήργησε λανθασμένα. Μπορεῖ ἡ γεωπονική νά δίνει λύσεις καί ἀπαντήσεις, ὑπάρχουν ὅμως ἀνάλογες λύσεις στήν παιδαγωγική; Ἡ θεοφιλής παιδαγωγία εἶναι ἡ ἀσφαλής παιδαγωγία. Ἀπό τό συναξάριο τοῦ Μαΐου1 προβάλλει παραδειγματική καί στό θέμα τῆς ἀγωγῆς ἡ βιβλική μορφή τοῦ δίκαιου Ἰώβ. «Καί ἀμέσως ὅταν συμπληρώνονταν οἱ ἡμέρες τῶν συμποσίων, ἔστελνε ὁ Ἰώβ καί καθάριζε τά παιδιά του (μέ πλύσεις καί ραντισμούς). Σηκωνόταν νωρίς τό πρωΐ καί προσέφερε γι’ αὐτά θυσίες σύμφωνα μέ τόν ἀριθμό τους καί ἕνα μοσχάρι θυσία πρός ἐξιλέωση τῶν ἁμαρτιῶν τους γιά τίς ψυχές τους. Διότι ἔλεγε ὁ Ἰώβ: “Μήπως τά παιδιά μου ἔβαλαν μέ τό νοῦ τους κακά καί βλάσφημα κατά τοῦ Θεοῦ...” Καί ἔτσι λοιπόν ἔκανε ὁ Ἰώβ ὅλες τίς ἡμέρες»2.


Ὁ θεοσεβής ἄνδρας μεριμνοῦσε ὄχι μόνο γιά τίς πράξεις τῶν παιδιῶν του, ἀλλά καί γιά τούς διαλογισμούς τους, ἄν βρίσκονταν ἐναρμονισμένοι μέ τό θεῖο θέλημα πού εἶχε χαράξει στίς ψυχές τους. Ἐπειδή οἱ ὑλικές ἀπολαύσεις ἀποξενώνουν τό νοῦ τοῦ ἀνθρώπου ἀπό τόν Θεό, ὁ ἔνθεος νοῦς τοῦ εὐσεβοῦς Ἰώβ ἀντιλαμβανόταν ὅτι κατά τά συμπόσια πού τελοῦσαν τά παιδιά του θά μποροῦσε ἡ διάνοιά τους νά κινηθεῖ ἀντίθετα πρός τό θέλημα τοῦ Θεοῦ. Γι’ αὐτό παρακινοῦσε τά παιδιά του μετά τό συμπόσιο νά ἐξετάζουν τούς ἑαυτούς τους καί νά μετανοήσουν γιά ὅσα τυχόν ἔπραξαν ἤ σκέφθηκαν ἀντίθετα πρός τό ἅγιο θέλημα τοῦ Θεοῦ3. Συγκεντρώνονταν ὅλοι μαζί στό πατρικό σπίτι, ὅπου ὑπῆρχε κατά πᾶσα πιθανότητα θυσιαστήριο καί προσέφεραν θυσίες σύμφωνα μέ τόν ἀριθμό τῶν παιδιῶν καί κατά τίς ἀνάγκες τοῦ κάθε παιδιοῦ4. Οἱ θυσίες αὐτές τῶν ὁλοκαυτωμάτων πού γίνονταν μπροστά στά παιδιά ἦταν ἕνα ἰσχυρό ἐποπτικό μάθημα πού τά παρακινοῦσε νά γίνονται προσεκτικότερα στή ζωή τους, καί ἰδιαίτερα κατά τίς ἡμέρες τῆς εὐθυμίας τους5. Ἡ θαυμαστή αὐτή μορφή τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης ἔζησε στά χρόνια πού δεν εἶχε δοθεῖ ὁ Μωσαϊκός Νόμος. Δέν ἦταν Ἰουδαῖος, ἀλλ’ Ἰδουμαῖος, κι ὅμως εἶχε τόση εὐσέβεια πού ἀναδείχθηκε ὑπόδειγμα γιά τούς μετά τόν Νόμο πιστούς τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ6. Γι’ αὐτό ὁ ἐγκωμιαστής τοῦ πολυάθλου Ἰώβ, Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, ἀποθαυμάζοντας καί ἀπορώντας ἔλεγε, πώς ὁ ἄνθρωπος αὐτός πού ἔζησε πρίν ἀπό τό Νόμο, πρίν ἀπό τή χάρη καί χωρίς ν’ ἀκούσει καμιά διδασκαλία, τέτοια πρόνοια λάμβανε γιά τά παιδιά του, ὥστε προνοοῦσε καί γιά τά ἄδηλα ἁμαρτήματά τους! Ἀλλά μπροστά σ’ αὐτό τό παράδειγμα ― προβληματιζόταν ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ― θά ἔχουμε ἐμεῖς κάποια ἀπολογία πού ἔχουμε τέτοιους δασκάλους, τέτοια παραδείγματα καί τόσες συμβουλές, ὅταν ὄχι μόνο δέ φοβούμαστε γιά τά κρυφά ἁμαρτήματα, ἀλλά περιφρονοῦμε καί τά φανερά, καί ὄχι μόνον τά περιφρονοῦμε, ἀλλά ἀπομακρύνουμε αὐτούς πού θέλουν νά τά διορθώσουν7; Πόση μέριμνα λαμβάνουν σήμερα οἱ γονεῖς γιά τήν πνευματική ὑγεία τῶν παιδιῶν τους; Τά ἀσκοῦν στήν αὐτοκριτική; Τά ὁδηγοῦν στό σωτήριο μυστήριο τῆς ἐξομολογήσεως, βάζοντας μπροστά τους τό πατρικό καί τό μητρικό παράδειγμα; Ἄν ὑπάρχουν ἱστορικά παράλληλα ἀνάμεσα στόν προϊστορικό Ἰώβ καί στό μεταμοντέρνο σημερινό ἄνθρωπο, θά ἀρκοῦσε ἡ φωνή τοῦ Χρυσοστόμου ἀπό τόν 4ο αἰώνα νά στήσει τά γεφυρώματα ἀνάμεσα στίς χιλιετίες. ❃ Σήμερα τό μεγάλο στοίχημα γιά τήν ἀποϊεροποίηση τῆς ζωῆς καί τήν ἀποχαλίνωση τῆς ἀγωγῆς, στό ὁποῖο ἐπενδύουν ὅλες τίς ψυχοσωματικές τους δυνάμεις οἱ μασκοφόροι ἐργάτες τῆς νέας τάξης πραγμάτων, πρέπει νά διεγείρει τίς ἠθικές ἀντιστάσεις τῆς χριστιανικῆς οἰκογένειας, ὥστε νά ἐπενδύει μέ ἱερό ἰώβειο ζῆλο τίς δικές της ἐσωτερικές δυνάμεις στό μόνο ἀληθινό καί αἰώνιο ζήτημα τῆς σωτηρίας. Φιλοθέη Χ.Τ. ---------------------1. 6 Μαΐου, μνήμη τοῦ δικαίου καί πολυάθλου Ἰώβ. Ὁ θαυμαστός καί πολυπαθής βίος του περιγράφεται στό ὁμώνυμο βιβλίο τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης.Ἡ θεοσέβεια καί ἡ ἀρετή του διαφαίνονται σέ ὅλες τίς πτυχές τῆς ζωῆς του καί στήν ἀνατροφή τῶν δέκα παιδιῶν του. 2. Ἰώβ 1,5: «καί ὡς ἄν συνετελέσθησαν αἱ ἡμέραι τοῦ πότου, ἀπέστελλεν Ἰώβ καί ἐκαθάριζεν αὐτούς ἀνιστάμενος τό πρωΐ καί προσέφερε περί αὐτῶν θυσίας κατά τόν ἀριθμόν αὐτῶν καί μόσχον ἕνα περί ἁμαρτίας περί τῶν ψυχῶν αὐτῶν· ἔλεγε γάρ Ἰώβ· μή ποτε οἱ υἱοί μου ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτῶν κακά ἐνενόησαν πρός Θεόν. Οὕτως οὖν ἐποίει Ἰώβ πάσας τάς ἡμέρας». 3. Ἡ Παλαιά Διαθήκη μετά συντόμου ἑρμηνείας, τόμ. ΙΑ΄ Ἰώβ, εἰσαγωγαί ὑπό Ν. Βασιλειάδη, ἑρμηνεία ὑπό Π. Τρεμπέλα, ἐκδ. «ὁ Σωτήρ», Ἀθῆναι 1994, σ. 37. 4. Βλ.ὅπ. παρ. σ. 38 5. Βλ ὅπ. παρ. » 6. Βλ ὅπ. παρ. » 7. Ἁγ. Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, Οἱ γονεῖς, τό παιδί καί ἡ ἀνατροφή του, ὑπό Βενεδίκτου ἱερομ., Ἁγιορείτου, ἔκδ. Συνοδία Σπυρίδωνος Ἱερομ., Νέα Σκήτη Ἁγ. Ὄρους 1996, σ. 76.

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

165


ατεβαίνει ἀνάλαφρο τ᾽ ἀγέρι ἀπ᾽ τοῦ Πηλίου τίς κορφές. Φέρνει μαζί του χίλιες μοσχοβολιές ἀπό τίς ροδάνθιστες μηλιές καί τίς ἀχλαδιές τίς χιονόλευκες. Σαλεύουν ἀόρατα στό χάιδεμά του τά κλαδιά στίς θεόρατες λεῦκες, πού ὑψώνονται δεξιά κι ἀριστερά στό μεγάλο αὐτοκινητόδρομο τοῦ Πηλιορείτικου χωριοῦ. Λίγα μέτρα στ᾽ ἀριστερά τοῦ δρόμου εἶναι τ᾽ ὄμορφο σπιτάκι τοῦ κυρίου Θανάση καί τῆς κυρίας Χρυσούλας. Καί ποιό λουλούδι νά πρωτοχαρεῖς στό μεγάλο του κῆπο! Σάν δέν τούς ἔδωσε ὁ Θεός παιδιά, ὁλημερίς ἡ κυρία Χρυσούλα καταπιάνεται μ᾽ αὐτόν. Ντάλιες μέ χίλιες ἀποχρώσεις καί ρόδα πυροκόκκινα, ματιῶν χαρά. Κισσοί καί δειλινά πού σφιχτοπλεγμένα ἀνηφορίζουν στούς φράκτες καί τή στέγη. Μά πιότερο ἀπ᾽ ὅλα τῆς κυρίας Χρυσούλας ἡ καρδιά ἡ ἀγαθή εἶναι δοσμένη στά μυρωδάτα δάκρυα τῆς Παναγιᾶς, ἔτσι τά λένε, π᾽ ὅλο τό χωριό τά καμαρώνει. Καμπανοῦλες ὁλό-

λευκες, πού δεμένες πολλές πολλές στό μίσχο τους, σκύβουν ντροπαλά πρός τή γῆ. Νά ᾽ναι γιατί μερόνυχτα σμίγουνε καυτά τῶν ματιῶν της τά δάκρυα μέ ἐκεῖνα τῆς καρδιᾶς τῆς Θεομάνας; Κρυφός στά στήθη της ὁ πόνος κι ἡ ντροπή. Ὁ κύριος Θανάσης, ὁ ἀνοιχτοχέρης καί μερακλής, ξημεροβραδυάζονταν στά καπηλειά καί τίς ταβέρνες. Μπεκρής, μέ μόνιμη ἀποφορά ἀπό οἰνόπνευμα στό στόμα κι ἕνα συχνό κοντόβηχο ἀπό τά καμένα του σπλάχνα. Μέ τό ἡλιόγερμα ἔφευγε ἀπό τό σπίτι σκυφτός. Κι ἔμενε μόνη της ἡ κυρία Χρυσούλα, παρέα μέ τόν καημό της τόν ἀβάσταχτο. Ἄφηνε σκεπασμένο τό φαγητό στῆς κουζίνας τό μεγάλο τραπέζι. Κι ἔμενε ὧρες κάτω ἀπό τῆς κρεβατοκάμαρας τό εἰκονοστάσι. Μέ τήν ὄμορφη σκαλιστή στεφανοθήκη μέ τοῦ γάμου τους τ᾽ ἄνθινα στέφανα στίς εἰκόνες πλάι. Ἐκεῖ πού ἔκαιγε ἄσβηστο τό καντήλι κι ἀχτινόδενε μέ τή λάμψη του τοῦ ἀφέντη Χριστοῦ, τῆς Παναγίας, τοῦ ἁγίου Ἀθανασίου τίς εἰκόνες. Ἡ ζεστασιά τῆς τρεμάμενης φλόγας του τῆς χάιδευε παρηγορητικά καί τῆς γλύκαινε τήν ψυχή. Τῆς ἀνάσταινε μέσα της κάποια ἐλπίδα κρυφή. Κρεμασμένη, σάν τό καντήλι, μ᾽ ἁλυσίδα λεπτή μά γερή ἀπ᾽

166

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011


τοῦ σπιτιοῦ της τό εἰκονοστάσι. Κι ἔκλαιγε καί σιγοψέλλιζε διαβάζοντας ἀπό τή Σύνοψη τήν Παράκληση. Δροσέρευαν τά πονεμένα της φυλλόστηθα σάν μέ ὑπομονή ἀστείρευτη ἀπέθεταν στῆς Παναγιᾶς τήν παρηγορήτρα ἀγκάλη τόν πόνο της. Καί μέ τά θάρρη της σ᾽ Ἐκείνη, πού «πάντα δύναται, ὡς δυνατόν ἐν ἰσχύι, τόν Χριστόν κυήσασα», προσμένοντας τό θαῦμα τό ἀπίστευτο μά καί πιστευτό γιά τήν πιστή καρδιά της, ἄρχιζε τούς Χαιρετισμούς στήν ἀνύμφευτη Νύμφη. Κι οἱ ὧρες περνοῦσαν... Κι ὕστερα ἡ πόρτα βρόνταγε. Κι ὁ κύριος Θανάσης μέ βήματα ἀβέβαια, μέ μάτια ἀπλανή, βασιλεμένα σέ κόσμους ἄλλους, ἀκουμπώντας στούς τοίχους καί τίς πόρτες πήγαινε γιά τήν κουζίνα. Κι ἡ κυρία Χρυσούλα μέ τό ἴδιο πάντα πονεμένο χτυποκάρδι, μά καί μέ τήν ἴδια γλύκα στήν καρδιά καί τό μέλι τῆς ἀγάπης στά χείλη τοῦ μιλοῦσε. Σιγανά, ταπεινά σάν νά χάιδευε ἕνα παραστρατημένο της παιδί. Κι ἄς ἤξερε σάν καί κάθε βράδυ τήν ἀπάντηση. Μουγκρητά καί ἀγριοφωνάρες καί κτυπήματα ἀπανωτά στό λυγισμένο πιά κι ἀδύναμο κορμί της. Ἄκουγε ἡ γειτονιά καί συμπόναγε τήν κυρία Χρυσούλα τους μέ τήν ὁλόχρυση καρδιά. —Πῶς τόν βαστᾶς καί δέν τόν παρατᾶς, κυρά γειτόνισσα; Μή καί δέν ἔχεις ποῦ νά πᾶς; Καί σόι κι ἀδέλφια καλά γιά νά σ᾽ ἀναβαστήξουν. Ἀνόρθωνε τό γερμένο ἀπό τίς ξυλιές κορμί καί ἀναστέναζε... —Καί νά χαλάσω τά στέφανα πού μᾶς εὐλόγησ᾽ ὁ Θεός; Δέν μέ συμφέρει, δέν μέ συμφέρει μόνο τίς παραξενιές καί τά κακά νά βλέπω. Ἔ χ ε ι κ α ί τ ά κ α λ ά τ ο υ ὁ Θανάσης μου. Καί προτερήματα κρυφά, καί φιλότιμο. Ἔ, κάποτε θ᾽ ἀλλάξει. Μέ τοῦ Χριστοῦ τή χάρη καί τῆς Παναγιᾶς, θ᾽ ἀλλάξει... Καί τά χρόνια περνοῦσαν ἴδια καί χειρότερα. Τί κι ἄν, ὅταν ἤτανε στά συγκαλά του, τόν ὁρμήνευε νά ᾽ρθεῖ στήν Ἐκκλησία, νά ξομολογηθεῖ, νά μεταλάβει, νά κάνει

Πάσχα, Χριστούγεννα σάν κάθε Χριστιανός; Τίποτ᾽ αὐτός. Ὁ ἴδιος καί χειρότερος. Κι ἡ ὥρα ἦρθε. Τόν κύριο Θανάση τόν κτύπησε ἀρρώστεια βαριά κι ἀγιάτρευτη. Δάκρυα καυτά καί πάλι κάτω ἀπ᾽ τό εἰκονοστάσι. Ἡ κυρία Χρυσούλα ἡ καρτερόψυχη γονατιστή παρακαλεῖ γιά τόν «νοσοῦντα τό σῶμα καί τήν ψυχήν». Καί ἡ Θεογεννήτρια τήν ἄκουσε. —Νά ᾽ρθεῖ, νά ᾽ρθεῖ στά γρήγορα ὁ παπά Γιάννης˙ νά ξομολογηθῶ, φώναξε μέσ᾽ στούς πόνους του ὁ κύρ Θανάσης. Κι ἦρθε ὁ λευΐτης ὁ ταπεινός, πού τόσο σέβονταν ὅλο τό χωριό. Κι ἔκλεισε στό δωμάτιο τοῦ ἀρρώστου ἡ πόρτα. Οἱ δυό τους μόνοι, καθώς πρέπει στοῦ φιλάνθρωπου Μυστηρίου τήν ὥρα τήν ἱερή. —Ὄχι, ὄχι. Ν᾽ ἀνοίξει ἡ πόρτα. Καί ἡ Χρυσούλα μέσα. Αὐτή τά ξέρει, αὐτή καί πού τά πλήρωσε τά πάθη μου ὅλα σάν τόν Χριστό. Αὐτή πού τήν ἐσταύρωνα χρόνους ὁλόκληρους. Συχώρα με, Θεέ μου... συχώρα με, Χρυσούλα μου... Κι ἅρπαξε μέ τ᾽ ἀδύναμα πιά χέρια του τά δικά της νά τ᾽ ἀσπαστεῖ. Σέ λίγο ἡ πόρτα ἔκλεισε καί ἔγινε τό ἱερό τῆς Μετανοίας καί ἐξομολογήσεως Μυστήριο. Κι ἔσμιγαν τώρα τῆς μετάνοιας τά δάκρυά του τά καυτά μέ τῆς εὐγνωμοσύνης της τά ὁλόγλυκα στό εἰκονοστάσι ἀπό κάτω. Ἐκεῖ, πλάι στοῦ γάμου τους τά στέφανα τά μαρτυρικά. Καί πανηγύριζαν οἱ ἄγγελοι μαζί της. Χαρά μεγάλη, χαρᾶς γιορτή. Γιά μιά ψυχή πού ᾽χει σωθεῖ. Σέ δύο μέρες ὁ κύριος Θανάσης συχωρέθηκε. Καί τῆς Παναγιᾶς τά δάκρυα στόν κῆπο τους μοσχοβόλησαν μέ μιά εὐωδία ἄρρητη... Σ . Π. Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

167


ρκο αἰώνιας ἀφοσίωσης καί ἀγάπης εἶχαν δώσει μεταξύ τους, τότε πού ὅλα ἔδειχναν γύρω τους μαγικά, παραμυθένια, καί τούς ὑπόσχονταν μονοπάτια ἀνθισμένα καί μοσχοβολημένα ἀπ’ τίς πνοές τῆς ἄνοιξης. Τά δαχτυλίδια πού εἶχαν ἀνταλλάξει, τό ’νιωθαν, τούς ἔδεναν σά δυό κρίκοι μιᾶς χρυσῆς ἁλυ-

σίδας περασμένης διπλά ἐπάνω τους καί τόσο σφιχτά ἁρμοσμένης, ὥστε τίς δύο καρδιές νά τίς κάνουν μία. Καί τά στεφάνια πού τούς ἔθεσε ἡ Ἐκκλησία ἐπάνω στίς κεφαλές τους, ἑνωμένα κι αὐτά μέ μιά κορδέλα πλατιά, ἕνωναν τίς δύο ὑπάρξεις σ’ ἕνα σῶμα καί μιά ψυχή καί γίνονταν ἡ προμνήστευση μιᾶς πορείας στεφανωμένης, τιμημένης μές στή ζωή. Δέν πέρασαν ὅμως πολλές μέρες συζυγικοῦ βίου, γιά ν’ ἀρχίσει τό οὐράνιο ἐκεῖνο τόξο νά χάνει κάπως τούς μαγικούς του ἰριδισμούς, τή φιλντισένια χάρη του. Τό παραμύθι σά νά ’παιρνε νά σβήνει καί ν’ ἀφήνει τόν τόπο του σέ μιά περιοχή μέ λακκοῦβες καί ἐξογκώματα. Καί μιά προσεκτικότερη κατόπτευση τοῦ δρόμου ἔδειχνε ὅτι ἐκτός ἀπό λουλούδια τῆς ἄνοιξης ὑπῆρχαν καί ἀγκάθια καί βάτα... Τό πρῶτο καρφί τό ’νιωσε ἐκείνη, ὅταν, πρίν ἀκόμη ἀπ’ τό γάμο, τῆς τό ’πε ξάστερα ὁ ἀρραβωνιαστικός της ὅτι «μήν περιμένεις Ἐξωτερικά στό ταξίδι μας· βλέπεις ὅτι πρέπει νά κάνουμε οἰκονομίες, τουλάχιστον τώρα στήν ἀρχή». Μά πῶς, ἀφοῦ δέν εἶχαν καί ἰδιαίτερη οἰκονομική δυσκολία; σκεφτόταν ἐκείνη. Ἀλλά ἡ ἀδιαπραγμάτευτη στάση του τήν ἔκανε νά ὑποσταλεῖ. «Καλά», εἶπε. Μ’ αὐτά καί μ’ ἄλλα δέν πέρασε καιρός νά καταλάβει ἡ κόρη ὅτι ὁ σύζυγός της ἦταν ἐντελῶς ἀντίθετος μ’ ἐκείνη χαρακτήρας. Λεπτή ἐτούτη, εὐαίσθητη, αἰσθαντική, ὀνειροπαρμένη κάπως, μέ πλούσιο συναισθηματικό κόσμο, ἔπρεπε τώρα νά συντονίσει τό βῆμα της μ’ ἕναν τύπο ἀνθρώπου μᾶλλον ψυχρό, θά ’λεγε μονότροπο, στερεότυπο. Σκέψη ἀπόλυτα θετική, μαθηματική λογική, ἕνα κι ἕνα κάνουν δύο. Καθαρός τεχνοκράτης, ὀρθολογιστής, πραγματιστής. Τίποτε πέρα ἀπ’ αὐτά – σκεφτόταν.

168

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011


Ἀλλά κι ἐκεῖνος ἄρχισε νά βλέπει ὅτι ὑπῆρχε τελείως διαφορετική ἀντίληψη τῶν πραγμάτων. «Νά τῆς λές, ἔτσι ἔχουν τά πράγματα· ἄν τό κάνουμε ἔτσι, ἔχουμε αὐτά κι αὐτά, ἄν τό κάνουμε ἀλλιῶς, ἔχουμε τ’ ἄλλα· ἀποφάσισε τί ἀπ’ τά δυό θές. Κι αὐτή νά σοῦ λέει ἄλλα ἀντ’ ἄλλων, καμιά ἐπαφή μέ τήν πραγματικότητα. Χαρταετός σοῦ λέω». –Ἄχ, δέν μέ καταλαβαίνεις, ἔλεγε ἐκείνη, καί τόν κοιτοῦσε μ’ ἕνα παραπονεμένο βλέμμα, ἱκετεύοντας λίγη αἰσθαντικότητα. –Τί νά καταλάβω; Ἐσύ καταλαβαίνεις ὅτι πετᾶς στά σύννεφα καί πρέπει νά προσγειωθεῖς; Ὅμως εἶχαν δώσει ὅρκο αἰώνιας ἀφοσίωσης καί ἀγάπης. Δέν μποροῦσαν νά τό ξεχάσουν αὐτό. Τούς δύο κρίκους τῆς ἁλυσίδας πού τούς ἕνωνε σφιχτά ποτέ δέν ἔλειψαν νά τούς βλέπουν περασμένους στά δάχτυλά τους. Καί τό στεφάνι πού σά βασιλικό διάδημα φόρεσαν στήν ἐκκλησία πάντοτε τούς ὑπενθύμιζε τήν ἀμοιβαία τιμή πού εἶχαν βάλει ἐπάνω τους. Ἦταν καί οἱ δυό τους παιδιά μέ ζωή πνευματική. Τῆς Ἐκκλησίας ἄνθρωποι. Καί λοιπόν, ἀντάμα συνέχιζαν τό ἀνηφορικό στρατί τῆς συζυγίας. Μέ ὅλες τίς τριβές καί τούς τραυματισμούς πού προξενοῦσε ὁ ἀμοιβαῖος ζυγός... –Νά πάρουμε αὐτό τό ἔπιπλο. Εἶναι νεοκλασικό καί ταιριάζει μέ τόν καθρέφτη πού βάλαμε ἀπέναντι. –Ἀδύνατον. Δέν εἶναι λειτουργικό. Στόν ἴδιο ὄγκο ἐκεῖνο ἐκεῖ ἔχει πολύ μεγαλύτερη χωρητικότητα. –Μά εἶναι ἀπαίσιο! –Ὡραιότατο εἶναι! ......................................................................... –Ἄν ὑπῆρχαν στόν κόσμο δύο ἄνθρωποι πού θά ’λεγες ὅτι αὐτοί μέ κανέναν τρόπο δέν μποροῦν νά ταιριάξουν μεταξύ τους, αὐτοί εἴμαστε ἐμεῖς, ἔλεγε ἐκεῖνος μ’ ἕνα σπίθισμα στά μάτια καί χαμόγελο ὑπαινικτικό, ὅταν βρίσκονταν μαζί, στά πεθερικά του. –Ἔ καλά, μήν τό λές αὐτό, ἀπαντοῦσαν οἱ γονεῖς κάπως ἄβολα. –Ἕναν καλό λόγο δέ λέει ποτέ, παραπονιόταν ἡ κόρη. Ὅλο παρατηρήσεις εἶναι. Κι ὅταν συνέβαινε νά συναντήσει ἔξω φίλους του κι αὐτοί ἄρχιζαν τά παινέματα γιά τή γυναίκα του, ἀπαντοῦσε: «Καλά, ἔλα ἐσύ νά ζήσεις μαζί της, καί μετά τά λέμε». Κι ἀμέσως συμπλήρωνε πιό χαμηλόφωνα καί μ’ ἕνα ἐλαφρό χαμήλωμα τῶν ματιῶν του: «Καλή γυναίκα ἔχω. Δοξασμένο τ’ ὄνομά Του». Ὅλο τό πρωί ἔλειπε στή δουλειά του, στό γραφεῖο – μηχανικός ἦταν καί δούλευε στήν Πολεοδομία. Ἐκείνη στό σπίτι, μέ ἐπιμέλεια στίς δουλειές της, χωρίς πολλά νά ξέρει ἀπό νοικοκυροσύνη – ἐλεύθερη οὔτε τό κρεβάτι της δέν ἔστρωνε – ἀλλά μέ καλή διάθεση νά τά μάθει καί νά τά βγάζει πέρα. Εὐτυχῶς εἶχε καί τή μάνα της κοντά καί συχνά τήν καλοῦσε σέ βοήθεια. «Κουράζομαι, μάνα», τῆς ἔλεγε. Ἀργά τό μεσημέρι ἐπέστρεφε ὁ ἄντρας. Καί ἡ γυναίκα συμμάζευε τόν ἑαυτό της λίγο πρίν, δέν ἤθελε νά τοῦ ἐμφανισθεῖ ὅπως-ὅπως, κι αὐτός χαιρόταν πού τήν ἔβλεπε ἔτσι, μέ τό χαμόγελο στά χείλη. Δέν τό ’δειχνε, ὅμως χαιρόταν καί ξεκουραζόταν ἀπ’ τήν πρωινή σκοτούρα. Ἔπειτα ἄρχισαν νά ’ρχονται καί τά παιδιά: Ἕνα, δύο, τρία, τέσσερα, ὅλα τους κοντάκοντά. Καί λίγο ἀργότερα καί ὁ διορισμός της στό σχολεῖο – δασκάλα ἦταν. Τώρα τά πράγματα δυσκόλευαν πολύ γι’ αὐτή. Τό μόνο καλό ἦταν ὅτι τό ὡράριο ἦταν ἀντίθετο μέ τοῦ ἄντρα, κι ὁ ἕνας ἀπό τούς δύο βρισκόταν στό σπίτι γιά νά κρατᾶ τά παιδιά. Ἔπαιρναν νά μεγαλώνουν κι ἔπρεπε τώρα καί νά τά διαβάζει. –Πήγαινε ἐσύ ἡ μεγαλύτερη στό μπαμπά, ἔλεγε στήν πρωτοκόρη. Πήγαινε ἐκείνη. ÿ Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

169


–Μπαμπά, ἦρθα. –Τρέξε στή μανούλα. Ἔχω δουλειά τώρα ἐγώ, τῆς ἔλεγε καί τῆς χάιδευε τό κεφαλάκι. –Καλά, δέ μέ λυπᾶσαι; ἔβγαινε στό χώλ ἡ γυναίκα. Ὅλη τήν ἡμέρα δουλειές, σκούπισμα, πλυντήριο, φαγητό, σχολεῖο, οὔτε ἕνα παιδί δέν παίρνεις νά τό διαβάσεις; –’Εμεῖς ἐσένα θέλουμε, μαμά, τήν προλάβαιναν ἐκεῖνα. Ὁ μπαμπάς δέ μᾶς τά ἐξηγεῖ. –Εἶδες πού σέ προτιμοῦν; Τί νά κάνω, ἐγώ φταίω; ἔλεγε ἐκεῖνος ὑπομειδιώντας καί συνέχιζε τό διάβασμά του. –Τί νά κάνει κι ἐκείνη; Ἔσκυβε πάνω στά τετράδιά τους... Κάποια μέρα τήν πῆρε ξέχωρα καί τῆς εἶπε: –Στή δουλειά ὁ προϊστάμενος ἔκανε καλή ἔκθεση γιά μένα καί μοῦ προτείνουν τώρα νά γίνω διευθυντής στήν ὑπηρεσία μου. Καλύτερη ἀμοιβή, ἀλλά τουλάχιστον τρεῖς ὧρες παραπάνω καθημερινά... –Νά δεχθεῖς. –Καί τά παιδιά; –Θά τά βολέψουμε. Τό σκέφτηκε. Δέν πῆγε. Ἔμεινε νά φροντίζει τό ἀπόγευμα τά παιδιά, ὅταν ἐκείνη ἔλειπε στό σχολεῖο. Τά βράδια, προτοῦ κοιμηθοῦν τά παιδιά, πήγαιναν ὅλοι μαζί στό εἰκονοστάσι. Ἔτσι τούς εἶχε πεῖ ὁ Πνευματικός. Ἔσβηναν τά φῶτα καί ἄρχιζαν τήν προσευχή μέ τό φῶς τοῦ καντηλιοῦ. Ἡ μάνα συνήθως καθόταν – κομμάτια, βλέπεις, ὅλη τή μέρα. Ὁ πατέρας ἐπιστατοῦσε στά παιδιά νά λένε τήν προσευχή σωστά, καθαρά, νά μή λοξοκοιτιοῦνται καί σπρώχνονται μεταξύ τους. Τό μικρό κατέφευγε στή μανούλα καί ἔτριβε τό κεφαλάκι του στήν ἀγκαλιά της. Ἐκείνη τό χάιδευε ἁπαλά στό προσωπάκι του κι ἐκεῖνο ἀποκοιμιόταν. Μιά Κυριακή μετά τήν ἐκκλησία, τήν ὥρα πού ἐκείνη ἑτοίμαζε τό φαγητό, συνέβη κάτι ὄχι συνηθισμένο. Ἀπ’ τό μεγαλύτερο μέχρι τό μικρότερο κατέφθασαν στήν κουζίνα ἐν πομπῇ τά παιδιά. Τί ὡραῖο θέαμα! τέσσερα κεφαλάκια καστανόξανθα καί μέ ὑψομετρική κατάταξη ἔφθασαν μπροστά στή μαμά. Ἀπό πίσω καί ὁ μπαμπάς. Ἡ πρωτοκόρη – τετάρτης δημοτικοῦ – κρα-

170

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

τοῦσε στά χέρια της ἕνα μπουκέτο λουλούδια. –Αὐτό γιά σένα, μαμά. Γιά τή γιορτή σου. Καί τῆς τό πρόσφερε. –Ὁ μπαμπάς τό σκέφτηκε καί τά ἀγόρασε, καί μᾶς εἶπε νά σοῦ τά δώσουμε, πετάχτηκε ἀπό πίσω ὁ μικρός... –Ἴιι, μαρτυριάρη, τόν διέκοψε ἡ δεύτερη. Δέ μᾶς εἶπε ὁ μπαμπάς αὐτό νά μήν τό ποῦμε; Νά, τώρα, πάρε μιά γιά νά μάθεις. Καί τοῦ ἄστραψε μιά. Στή στιγμή ἄναψε ὁ καυγάς. Φωνές, κλάματα, χειροδικίες, μαλλιοτραβήγματα, σκουξίματα! Μιά στιγμή ἔκανε ἡ γυναίκα νά ἐπέμβει. Ἀλλά ἀμέσως σταμάτησε. Τό μετάνιωσε. Κοίταξε μιά τά λουλούδια στά χέρια της καί μετά σήκωσε τό βλέμμα της πρός τόν ἄντρα ἐκεῖ δίπλα. Τό βλέμμα της... Τί βλέμμα ἦταν αὐτό! Ὅλα τά εἶχε μέσα: εὐγνωμοσύνη, χαρά, ἱκανοποίηση, μαζί καί κούραση, ἀποθάρρυνση, ἐκζήτηση βοήθειας, συμπαράστασης... Ἐκεῖνος τῆς χαμογέλασε πλατιά, ἐγκάρδια, μέ κοίταγμα ὁλόγιομο, στιβαρό, σίγουρο, προστατευτικό. Καί δυό ρυτίδες σχηματίστηκαν στά μάγουλά του ἀπ’ τή φαιδρή σύσπαση. Τότε ἀκριβῶς μιά ἀχτίδα τοῦ ἥλιου χτύπησε πάνω σ’ ἕνα γυάλινο πρίσμα τῆς κουζίνας καί λοξοδρόμησε πέφτοντας ἀκριβῶς ἐπάνω στό μπουκέτο μέ τά λουλούδια. Οἱ ἰριδισμοί τοῦ οὐράνιου τόξου σχηματίστηκαν πάνω στά ἀνθοπέταλα. Καί, ἀληθινά, πόσο ἴδιοι ἦταν μέ τούς ἰριδισμούς τῶν πρώτων ἡμερῶν τῆς γνωριμίας τους, ὅταν ὅλα γύρω ἔδειχναν τόσο μαγικά, παραμυθένια, καί τούς ὑπόσχονταν μονοπάτια ἀνθισμένα καί μοσχοβολημένα ἀπ’ τίς πνοές τῆς ἄνοιξης! Τότε πού ἄλλαξαν τά δαχτυλίδια τους, καί ἡ Ἐκκλησία ἔβαλε πάνω στά κεφάλια τους τά στεφάνια - προμνήστευση μιᾶς πορείας στεφανωμένης, τιμημένης μές στή ζωή. Τή ζωή, τή σπαρμένη μέ τριαντάφυλλα καί ἀγκάθια... q


Ὅταν τήν ἱδρύει ὁ Χριστός. Ὅταν τήν αὐξάνει ὁ Χριστός. Ὅταν τήν καλλιεργεῖ ὁ Χριστός. Οἰκογένεια Ἕνα λιμάνι γαλήνης. Μία ἑστία θαλπωρῆς. Μιά ἀγάπη πού «πάντα στέγει, πάντα ὑπομένει, οὐδέποτε ἐκπίπτει». Ὅταν τήν κυβερνᾶ ὁ Χριστός. Ἐκκλησία μικρή Πού στοιχεῖ στόν οἶκο Στεφανᾶ, Ἀκύλα καί Πρίσκιλλας, Εὐνίκης... Πού γίνεται ἐργαστήρι ἁγίων καί πυρήνας ἱεραποστολῆς. Οἰκογένεια ἀπό τόν Θεό εὐλογημένη! Καντήλι πού καίει στό εἰκονοστάσι. Θυμίαμα εὐωδιαστό συμπροσευχῆς. Πρόσφορο ζυμωμένο γιά τήν προσκομιδή. Βασιλικός στή γλάστρα. Δαντέλα στό παραθύρι. Καί μάτια οὐρανός. Οἰκογένεια ἀπό τόν Θεό χαριτωμένη! Κοινωνία προσώπων. Σύμψυχοι γονεῖς, παιδιά, παππούς, γιαγιά· τό ἕν φρονοῦντες. Μία ἡ πίστη γιά «ὅσα ἐστίν ἀληθῆ, ὅσα δίκαια, ὅσα ἁγνά». Πολλοί οἱ ἀγῶνες – παλαίστρα ἀρετῆς τό σπίτι – κοινή ἡ χαρά. Οἰκογένεια, ἐκκλησία μικρή Στολίδι κι ἐλπίδα καί θησαυρός Ἐσύ. Ἱερή Παρακαταθήκη τῆς Πατρίδας μας. Κομμάτι τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ στή γῆ. —Γιατί στίς μέρες μας λιγόστεψε τό φῶς Σου; —Βέβηλοι περνοῦν... Κ.Μ. Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

171


ερμά συγχαρητήρια! Νά τό χαίρεστε! Εὐλογημένο καί καλοφώτιστο νά εἶναι. Τό πρῶτο σας παιδί;... Ἡ ζωή σας λοιπόν ἀλλάζει ἀπό δῶ καί πέρα. Ἄλλος τώρα θά καθορίζει τί ὥρα καί πόσο θά κοιμόσαστε, ποιανοῦ τό φαγητό θά ἑτοιμαστεῖ πρῶτο, πῶς θά διακοσμηθεῖ τό καθιστικό, ἄν θά βγεῖτε γιά ἐπίσκεψη, τί ὥρα θά πᾶτε ἐκκλησία... Μέχρι πρότινος, θεωροῦσες ἴσως τίς συζητήσεις μεταξύ νέων γονέων ἀνιαρές. Δές ὅμως, ποιός θά εἶναι τό ἐπίκεντρο ἐνδιαφέροντος στίς συντροφιές σας ἀπό δῶ καί πέρα. Ἀκόμη καί οἱ πλέον ἀσήμαντες λεπτομέρειες τῆς ζωῆς τοῦ μικροῦ θά μονοπωλοῦν τίς συζητήσεις σας. «...Νά τόν βλέπατε τήν ὥρα πού ἔτρωγε τή σουπίτσα του. Τοῦ εἴχαμε δώσει κουτάλι γιά νά μάθει νά τρώει μόνος του. Λοιπόν, ἔβαζε τό ἀριστερό χεράκι του μέσ᾽ στή σούπα, ἔπιανε τίς πατάτες, τίς ἔβαζε στό κουτάλι καί μετά ἔβαζε τό κουτάλι στό στόμα...». Παρεμπιπτόντως, μήπως ξέρεις ποιός ἐφεῦρε τό ... κουτάλι; Δέν ξέρω τί δουλειά κάνεις. Ἴσως καί νά ᾽ναι ἐπίσημη, ἴσως καί νά φορᾶς κουστούμι καί γραβάτα. Ὅμως αὐτός ἐδῶ ὁ «μπόμπιρας», ὅταν γυρίζεις σπίτι θά σέ ξαπλώνει κάτω. Θά σέ ἀναγκάζει νά σέρνεσαι στά τέσσερα. Θά σέ βάζει νά κάνεις ὅλα τά ζῶα, μετά τό αὐτοκίνητο καί μετά τό τραῖνο... Εὐτυχῶς πού δέν εἶναι κοντά οἱ συνάδελφοι ἤ οἱ ὑφιστάμενοί σου νά σέ καμαρώσουν! Εἶναι καί ἀπαιτητικός. Ἀπαιτεῖ διαρκή προσοχή καί ἀπασχόληση. Ἔμεινες, ἄς ποῦμε, μόνος στό σπίτι μαζί του καί σκέφθηκες, ὅτι εἶναι εὐκαιρία τώρα νά γράψεις στόν ὑπολογιστή τό κείμενο πού σοῦ ζήτησε ὁ προϊστάμενος, νά τακτοποιήσεις τήν ἀλληλογραφία σου καί νά μελετήσεις καί ἕνα-δυό ἄρθρα.... Ἀφελής ἡ σκέψη σου(!), διότι ὁ μικρός κοιμήθηκε καλά τό μεσημέρι καί τώρα θέλει νά παίξει καί θέλει καί σένα κοντά του. Μιά λύση εἶναι νά τόν βάλεις στήν κούνια πού κρέμασες ἀπ᾽ τό ταβάνι, νά ξεχαστεῖ λίγο. Ἀλλά, ... θά πρέπει κάθε τόσο νά σηκώνεσαι νά τόν κουνᾶς! ... Κάνε λοιπόν τό ἑξῆς. Δέσε ἕνα μακρύ σχοινί ἀπ᾽ τήν κούνια μέχρι τό γραφεῖο σου. Μέ τό ἕνα χέρι θά γράφεις στόν ὑπολογιστή καί μέ τό ἄλλο θά τόν κουνᾶς. Εἶναι κι αὐτό μιά κάποια λύση. Θά ἔχεις τήν ψευδαίσθηση ὅτι προχώρησες τή δουλειά σου καί ὅτι ἀπασχόλησες καί τόν μικρό. Μόνο φρόντισε νά κρύψεις τό σχοινί, προτοῦ ἐπιστρέψει ἡ σύζυγος! Ἐπ᾽ εὐκαιρίᾳ, ἡ ἀπασχόληση μέ τόν μικρό δέν εἶναι χάσιμο χρόνου! Καί κάτι ἀκόμα. Ἐάν σέ φωνάζει τώρα καί σύ δέν τοῦ δίνεις σημασία, διότι εἶσαι ἀπασχολημένος στόν ὑπολογιστή ἤ διαβάζεις ἐφημερίδα, ἀργότερα θά τοῦ μιλᾶς ἐσύ καί δέν θά σοῦ δίνει αὐτός σημασία! Πρέπει πάντως νά παραδεχτεῖς, ὅτι ὁ μικρός ἔχει τήν ἱκανότητα νά σέ κερδίζει, ἀκόμη κι ὅταν εἶναι ἔνοχος. Δοκίμασε τό ἑξῆς: κάθε φορά πού κάνει κάποια σοβαρή ἀταξία, προτοῦ τόν τιμω-

172

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011


ρήσεις, σκύψε καί κοίταξέ τον στά μάτια. Αὐτό θά εἶναι ἀρκετό νά σέ ἀφοπλίσει, νά σέ κάνει νά κατεβάσεις τό ὀργισμένο χέρι κάτω! Συμφώνησες νά καταλάβει τόν καλύτερο ἴσως χῶρο τοῦ σπιτιοῦ. Ἔχει ἤδη καταλάβει καί ἕνα χῶρο στήν καρδιά σου, ἕνα χῶρο, πού δέν εἶχες ὑποψιασθεῖ ὅτι ὑπῆρχε. Εἶσαι διατεθειμένος νά ξοδέψεις γενναιόδωρα γιά ὅλες του τίς ἀνάγκες, νά τοῦ πάρεις τό πιό ὡραῖο κρεβατάκι, τό πιό ὡραῖο καροτσάκι, τά πιό ὄμορφα παιχνίδια. Ἀπ᾽ τό χρόνο σου (!), ... εἶσαι πρόθυμος νά ξοδέψεις; Ἀντιλαμβάνομαι τήν ἀμετάκλητη ἀπόφασή σου νά δώσεις προτεραιότητα στή δουλειά (καριέρα;) σου. Ἔπειτα, τό εἶχες ξεκαθαρίσει αὐτό μέ τή σύζυγο προτοῦ παντρευτεῖτε. Μέ τόν μικρό τά ... συζήτησες; Τοῦ ἐξήγησες, ὅτι ἡ δουλειά σου εἶναι πολύ σημαντική, ὅτι στό κάτω-κάτω κι αὐτός κάποτε θά ὠφεληθεῖ ἀπό αὐτήν; Τοῦ ἐξήγησες ἐπίσης, ὅτι τίς ἡμέρες πού γυρίζεις πολύ ἀργά σπίτι καί τόν βρίσκεις νά κοιμᾶται, εἶναι διότι κάνεις καί μιά πρόσθετη δουλειά, ὥστε νά ζεῖτε πιό ἄνετα; ... Δέν τά κατάλαβε αὐτά; ... Δέν τόν ἐνδιαφέρουν οἱ ἐπαγγελματικές ἐπιτυχίες καί τά πολλά χρήματα, ἀλλά προτιμᾶ νά ἔχει τόν πατέρα του κοντά του; ... Μήπως τότε μπορεῖ νά γίνει κάποιος μικρός συμβιβασμός; Νά ἐξοικονομήσεις περισσότερο χρόνο γιά τήν οἰκογένεια; Νά βρεῖς στιγμές πού θά κάθεσαι ἤρεμα μαζί τους στό σπίτι ἤ στόν περίπατο ἤ κάπου στήν ἐξοχή; Ξέρεις, αὐτές οἱ στιγμές, ὅσο καί ἀσήμαντες νά φαίνονται, εἶναι μοναδικές καί ἀνεπανάληπτες. Ἄν δέν τίς ἐκμεταλλευτεῖς, τίς ἔχασες ὁριστικά καί ἀμετάκλητα!... Ξέρεις, κάποια στιγμή ὁ μικρός θά μάθει νά ζωγραφίζει καί τότε θά ἐκπλαγεῖς μέ τό πῶς βλέπει τόν πατέρα του. Θά βλέπεις ζωγραφιές ὅπου ἡ μαμά θά πιάνει ὅλο τόν χῶρο καί σύ θά ᾽σαι τόσος δά πίσω ἀπ᾽ τήν ὀθόνη τοῦ ὑπολογιστῆ ἤ θά φαίνεται μόνο ἡ πλάτη σου τήν ὥρα πού ἀφήνεις τό σπίτι γιά τίς ἀμέτρητες ὑποχρεώσεις σου. Ὅσο πιό μεγάλη ἡ ἀφοσίωση στήν καριέρα σου, τόσο πιό ἀσήμαντος θά γίνεσαι στίς ζωγραφιές τοῦ μικροῦ. ... Ἀλήθεια μέ τί ἀσχολεῖσαι; ... Καί εἶναι αὐτό πιό σημαντικό ἀπ᾽ τό καταπληκτικό δη-

μιούργημα πού σᾶς χάρισε ὁ Θεός; ... Καί κάτι ἀκόμη. Ἄν τώρα γυρίζεις ἀργά στό σπίτι, μεθαύριο ἴσως γυρίζει αὐτός ἀργά καί σύ θά τόν περιμένεις στήν πολυθρόνα, κοιτώντας τό ρολόι! Καί κάτι τελευταῖο. Ὅταν ἀργότερα θά πηγαίνεις στό σχολεῖο καί θά συναντᾶς κι ἄλλους γονεῖς, θά σέ δείχνουν καί θά λένε. «Αὐτός εἶναι ὁ μπαμπάς τοῦ Κωστάκη». Νά, λοιπόν, πού κοντά στίς ἄλλες ἰδιότητες ἤ προσόντα, ἀπέκτησες καί ἕνα νέο ρόλο. Εἶσαι καί ὁ μπαμπάς τοῦ Κωστάκη. Χαριτωμένος ὁ νέος ρόλος σου, γεμάτος οἰκογενειακή εὐτυχία, ἀλλά καί πολύ ὑψηλός. Ὑψηλότερος ἀπ᾽ ὅτι ἴσως φαντάζεσαι. Ὅταν κάθεσαι κοντά του καί τοῦ διηγεῖσαι ἱστορίες ἀπ᾽ τήν Ἁγία Γραφή καί τοῦ μιλᾶς γιά τήν Ἀγάπη καί τήν Προστασία τοῦ Θεοῦ, στά μάτια τοῦ μικροῦ θά φαντάζεις σάν μικρογραφία τοῦ Θεοῦ: πάνσοφος, παντοδύναμος, πανάγαθος, ἕτοιμος νά θυσιαστεῖς γιά τά παιδιά σου... Ἔχει εὐθύνες ἡ πατρότητα... Γιά νά μήν πάρεις λοιπόν ὅλες τίς εὐθύνες ἐπάνω σου θά σέ συμβούλευα νά ἀναθέσεις τά παιδιά σου στόν Πάνσοφο, Παντοδύναμο, Πανάγαθο Οὐράνιο Πατέρα. Συγχαρητήρια, λοιπόν, καί καλή ἐπιτυχία στόν νέο σου ὑψηλό ρόλο. Ἕνας παλαιός πατέρας Υ.Γ. Συγγνώμη γιά τό συμβουλευτικό τοῦ ὕφους, ἀλλά... δέν ἀπευθυνόμουν σέ σένα. Καθώς σέ εἶδα μέ τό μωρό στήν ἀγκαλιά θυμήθηκα τόν ἑαυτό μου στήν ἡλικία σου. Γιά μένα τά ᾽γραψα αὐτά. Προσπάθησα νά δῶ πῶς θά ἔπρεπε νά εἶχα φερθεῖ σάν νέος πατέρας. Ἴσως μερικά νά εἶναι χρήσιμα καί σέ σένα, ἀλλά πολύ πιθανόν ἐσύ ἔχεις θέσει πολύ ὑψηλότερους στόχους. Πιθανόν νά βλέπεις τήν οἰκογένεια σάν μέσο ἁγιασμοῦ, σάν φυτώριο Ἁγίων. Ἐκεῖ ἀδυνατῶ νά σέ συμβουλεύσω. Ἕνα μόνο θά σοῦ πῶ: Μήν ξεχνᾶς νά ἀφιερώνεις χρόνο στό παιδί σου. Σέ χρειάζεται! Χρειάζεται καί τόν πατέρα του! Τώρα! ... Ἀργότερα, θά εἶναι πάρα πολύ ἀργά! Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

173


πόνος τοῦ ἄρχοντα πατέρα, πού γίνεται ἀφορμή νά γραφεῖ ὁ 142ος Ψαλμός, δηλώνεται καί στήν ἐπιγραφή του: «Ὅτε αὐτόν ὁ υἱός καταδιώκει». Ἡ λέξη «υἱός» τοποθετεῖται μέ ἔμφαση, γιά νά τονίσει τήν ἀγνωμοσύνη στή συμπεριφορά τοῦ Ἀβεσσαλώμ. Στή γνωστή ἱστορία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, μέ τόν ξεσηκωμό τοῦ υἱοῦ, γιά νά συντρίψει μέ πλῆθος δυνάμεων τόν βασιλέα πατέρα του καί νά πάρει ὁ ἴδιος τήν ἐξουσία, καί ἀπό τήν ἄλλη πλευρά ἡ προσπάθεια τοῦ Δαβίδ νά ἀντιμετωπίσει τήν ἀναπάντεχη ἐξέγερση καί παράλληλα νά σώσει τόν υἱό του, πού τόν καταδίωκε καί βρέθηκε σέ κίνδυνο, ἐκφράζουν ἀνάγλυφα ἕνα οἰκογενειακό δράμα, πού χαρακτηρίστηκε ὡς παγκόσμια τραγωδία. Πόσες φορές στήν ἀνθρώπινη πορεία συντρίβεται ἡ πατρική καρδιά, συγκλονίζονται ὥς τά σπλάχνα τους οἱ γονεῖς καί ἀδάκρυτοι ἤ πνιγμένοι στούς στεναγμούς ἀναζητοῦν τό παιδί, πού ἀπομακρύνθηκε ἀπό τήν πατρική ἑστία καί κινδυνεύει σέ μονοπάτια ἀποστασίας;... Ποιό δρόμο αὐτοί ν᾽ ἀκολουθήσουν; Ὁ Προφητάνακτας Δαβίδ συντριμμένος καταφεύγει στόν Θεό καί γράφει τόν θαυμάσιο πονεμένο Ὕμνο στήν παντοδυναμία τοῦ Θεοῦ Πατέρα, πού σταλάζει γλυκιά παρηγοριά καί δύναμη στήν κάθε ταλαιπωρημένη ψυχή. Ὁ ἑσπερινός αὐτός Ψαλμός θεωρεῖται ὡς ὁ ἕβδομος ψαλμός τῆς μετανοίας καί ἐπαναλαμβάνεται σέ πολλές ἀκολουθίες καί ἱεροτελεστίες τῆς Ἐκκλησίας μας. Εἶναι σάν νά ζητάει ἐπίμονα νά στηρίξει τούς πονεμένους γονεῖς, νά τούς παρηγορήσει στίς δυσκολίες τῶν παιδιῶν τους καί νά γεμίσει ἐλπίδα τήν ἀνθρώπινη καρδιά στῆς ζωῆς τά ἀδιέξοδα. Ὁ 142ος Ψαλμός θεωρήθηκε ἀπό τούς ἑρμηνευτές, «σάν ἕνα στεφάνι πού πλέχτηκε μέ ἄνθη, τά ὁποῖα ὁ ἴδιος ὁ Δαβίδ τά μάζεψε ἀπό ἄλλες ὠδές, ὡς τό πιό πολύτιμο ἀπόσταγμα στό ἄρωμα τῶν ψαλμῶν». Ὁ Προφητάνακτας δέν ἔχει λησμονήσει τίς παλαιές πτώσεις του, τό διπλό ἁμάρτημά του, τή συντριβή

174

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011


τῆς καρδιᾶς, τά δάκρυα τῆς μετανοίας. Δέν φαντάστηκε ὅμως ποτέ ὅτι τό παιδί του, ὁ Ἀβεσσαλώμ, πού τοῦ εἶχε συγχωρήσει τά σοβαρά παραπτώματά του καί τοῦ εἶχε χαρίσει τό στοργικό φίλημα τῆς πατρικῆς συγκατάβασης, θά χρησιμοποιοῦσε ραδιουργίες καί μέ πλῆθος στρατοῦ θά ἐρχόταν ἐναντίον τοῦ πατέρα του, γιά νά τόν συντρίψει καί νά ἐγκατασταθεῖ στό βασιλικό θρόνο. Ἀσύλληπτη ἀπό τήν ἀνθρώπινη λογική ἡ ἐνέργεια τοῦ Ἀβεσσαλώμ. Ἀλόγιστες συχνά σ᾽ ὅλες τίς ἐποχές οἱ ἀντιδράσεις τῶν παιδιῶν. Ἀνησυχία, ἀγωνία, φόβος γεμίζουν τίς ψυχές τῶν γονέων. Πῶς νά φερθοῦν; Τί νά κάνουν; Ποῦ νά καταφύγουν; Ὁ Δαβίδ δείχνει τό δρόμο. Ὑπάρχει κι ὁ Θεός Πατέρας! Ἡ ὅλη δομή τοῦ Ψαλμοῦ ἔχει βαθιά σχέση μέ τό νόημά του. Φαίνεται καθαρά πώς ὁ 6ος στίχος, πού εἶναι τό διάψαλμα, χωρίζει σέ δύο μέρη τόν Ψαλμό. «Διεπέτασα πρός σέ τάς χεῖράς μου, ἡ ψυχή μου ὡς γῆ ἄνυδρός σοι». Σήκωσα ψηλά τά χέρια μου γεμάτος ἐλπίδα. Κατάξερη γῆ ἡ ψυχή μου ἔχει ἀνάγκη νά ποτιστεῖ ἀπό τή δική σου βοήθεια. «Κύριε, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου...». Στή θλιβερή κατάσταση καί τήν ταπείνωση πού ζεῖ ὁ βασιλιάς Δαβίδ μέ τή συμπεριφορά τοῦ Ἀβεσσαλώμ θυμᾶται τίς ὑποσχέσεις τοῦ Θεοῦ, θυμᾶται τίς προηγούμενες εὐεργεσίες του. Καί ἱκετεύει: «Εἰσάκουσόν μου... καί μή εἰσέλθῃς εἰς κρίσιν μετά τοῦ δούλου σου... ὅτι κατεδίωξεν ὁ ἐχθρός τήν ψυχήν μου, ἐταπείνωσεν εἰς γῆν τήν ζωήν μου». Κυριεύτηκε γι᾽ αὐτό ἀπό ἀθυμία τό πνεῦμα μου, βάρυνε τό ἐσωτερικό μου. Ἡ καρδιά μου στά βάθη της γέμισε ταραχή... Θυμήθηκα ὅμως τίς θεϊκές ἐπεμβάσεις σου στό παρελθόν, «ἐμνήσθην ἡμερῶν ἀρχαίων» καί σήκωσα ἱκετευτικά πρός ἐσένα τά χέρια μου, «ταχύ εἰσάκουσόν μου, Κύριε, ἐξέλιπε τό πνεῦμά μου». Χάνομαι, σβήνω, «μή ἀποστρέψῃς τό πρόσωπόν σου ἀπ᾽ ἐμοῦ...».

Ὁ Ὑμνωδός περνάει τώρα στό β´ μέρος τοῦ Ψαλμοῦ, πού θαρρεῖς πώς οἱ προσωπικές σχέσεις του μέ τόν Θεό Πατέρα γίνονται πιό οἰκεῖες καί ζητάει ἄμεσα τήν παρέμβασή του. Ἔλα, δέν ἔχω ἄλλη ἐλπίδα, «γνώρισόν μοι, Κύριε, ὁδόν ἐν ᾗ πορεύσομαι...». «Πῶς νά ἀντιμετωπίσω τήν ἀπρόσμενη δοκιμασία ἀπό τήν ἀγνώμονη συμπεριφορά τοῦ σπλάγχνου μου, τοῦ παιδιοῦ μου; Σέ σένα κατέφυγα στή βαθιά μου θλίψη». Ὁ Προφητάνακτας μέ τόν δοξολογικό αὐτό Ψαλμό τονίζει ἐμπειρικά τή διαχρονική πραγματικότητα πού ἐγγίζει τίς πληγωμένες ψυχές πολλῶν γονέων καί ὄχι μόνο. Μαθαίνουμε τό μεγάλο μυστικό του, πού τό ἔχουμε ἐπιτακτική ἀνάγκη. Ἡ προσφυγή μας μέ βαθιά πίστη στό Θεό, «ταχύ εἰσάκουσόν μου, Κύριε. Μή ἀποστρέψῃς τό πρόσωπόν σου ἀπ᾽ ἐμοῦ...», μᾶς ὁπλίζει μέ ἀκατανίκητο θάρρος, μᾶς κάνει δυνατούς στίς ὅποιες δοκιμασίες. Μέ ποιό δικαίωμα ὁ σημερινός πιστός ἄνθρωπος ἀκούγοντας ἤ ψελλίζοντας αὐτόν τόν Ψαλμό νά χάνεται στή θλίψη του γιά τά δύσκολα προβλήματα τῶν παιδιῶν; Γιά τά ἀδιέξοδα τῆς ζωῆς, γιά τήν «ἀπορία» λύσεως μέσα στήν κοινωνική καταχνιά; Ἡ μνήμη τῶν θαυμαστῶν λύσεων, ἡ προστασία τοῦ Θεοῦ στήν οἰκογένεια καί τήν προσωπική μας ζωή δέν ἀφήνουν περιθώριο ἀπελπισίας. Τότε γίνεται ἰσχυρή ἡ μυστική κραυγή μας νά μᾶς ὁδηγήσει σέ διέξοδο ὁ μεγάλος Πατέρας. «Κύριε, πρός σέ κατέφυγον... Γνώρισόν μοι ὁδόν ἐν ᾗ πορεύσομαι, ὅτι πρός σέ ᾖρα τήν ψυχήν μου» ! (στ. 8). q Τά σχετικά μέ τή ζωή, τίς περιπέτειες καί τή δόξα τοῦ Δαβίδ ἀναφέρονται στά βιβλία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, «Βασιλειῶν» Α´ , Β´ καί Γ´ . Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

175


να μεγάλο καί βασικό θέμα, πού ἀπασχολεῖ – καί πρέπει νά ἀπασχολεῖ – κάθε οἰκογένεια, πού ποθεῖ νά ζεῖ εὐτυχισμένη, εἶναι τό θέμα τῆς ἀνατροφῆς τῶν παιδιῶν της. Μητέρα καί πατέρας ἄλλωστε, ὅπως συχνά ἀναφέρουν οἱ ἱεροί Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας στά συγγράμματά τους, δέν ἀποδεικνύεται κάποιος μέ τό «τεκεῖν», μέ τό νά γεννήσει καί ἀποκτήσει παιδιά, ἀλλά μέ τό «θρέψαι καλῶς» μέ τό νά τά ἀναθρέψει σωστά. Ἐπειδή πάντοτε τό θέμα τῆς ἀνατροφῆς τῶν τέκνων ἦταν καί εἶναι ἐπίκαιρο καί ἐνδιαφέρον καί συνιστᾶ βασικό παράγοντα τῆς οἰκογενειακῆς εὐτυχίας καί τῆς καταξιώσεως τῶν γονέων στή ζωή τους, θεωροῦμε χρήσιμο νά παραθέσουμε μερικά ἀποσπάσματα μιᾶς ὁμιλίας τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, πού ἐπιγράφεται «Περί παίδων ἀνατροφῆς». Στήν ὁμιλία αὐτή ὁ χαρισματοῦχος Ἅγιος τονίζει ὅτι οἱ γονεῖς δέν πρέπει κυρίως νά φροντίζουν πῶς νά ἀφήσουν πλούτη στά παιδιά τους, ἀλλά πῶς νά φυτεύσουν στήν καρδιά τους τήν εὐσέβεια πρός τόν Θεό, ἡ ὁποία εἶναι ὁ μεγαλύτερος θησαυρός. Προτρέπει ἐπίσης τούς γονεῖς νά προσέχουν ἰδιαιτέρως τίς ἀσχολίες καί συναναστροφές τῶν παιδῶν τους καί νά μή διστάζουν νά τά τιμωροῦν, ὅταν παρεκτρέπονται. Ἐπισημαίνει δέ ὅτι ἡ ἀγωγή καί ἡ διόρθωση τῶν ἐλαττωμάτων τῶν παιδιῶν πρέπει νά ἀρχίσει πολύ νωρίς, ἀπό τότε πού εἶναι εὐκολότερο νά ξεριζωθοῦν τά ἀγκάθια τῶν ἀδυναμιῶν τους ἀπό τήν ψυχή τους. Καί συμπληρώνει ὅτι δέν πρέπει νά ἀμελοῦν ποτέ γιά τή διαπαιδαγώγηση τῶν τέκνων τους οἱ γονεῖς. Ἔτσι θά εἶναι αὐτά ἐπιτυχημένα καί στήν παρούσα ζωή.

«Δέομαι καί ἀντιβολῶ, πολλήν τῶν οἰκείων παίδων, ἀγαπητοί, ποιώμεθα πρόνοιαν καί πανταχοῦ τήν σωτηρίαν ζητῶμεν αὐτῶν τῆς ψυχῆς. Μίμησαι τοῦ μακαρίου Ἰώβ, ὅς καί ὑπέρ τῶν κατά διάνοιαν αὐτοῖς πλημμελημάτων δεδοικώς προσέφερε θυσίας ὑπέρ αὐτῶν, καί πολλήν τήν (ὑπέρ) αὐτῶν πρόνοιαν ἐποιεῖτο... Καί ὁ Δαυΐδ ἡνίκα ἐτελεύτα, ἀντί μεγάλης κληρονομίας καλέσας τόν

176

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011


υἱόν τόν ἑαυτοῦ, ταῦτα παρηγγύα, καί συνεχῶς ἔλεγεν, ὅτι, εἰ βουληθείης, παιδίον, κατά τούς τοῦ Θεοῦ νόμους ζῆν, οὐδέν σοι προσπεσεῖται τῶν ἀδοκήτων, ἀλλά πάντα σοι κατά ροῦν ἥξει τά πράγματα, καί πολλῆς ἀπολαύσεις τῆς ἀσφαλείας˙ ἄν δέ ἐκείνης ἐκπέσῃς τῆς βοηθείας, οὐδέν ὄφελός σοι τῆς βασιλείας, καί τῆς πολλῆς ταύτης δυνάμεως. Εὐσεβείας μέν γάρ οὐκ οὔσης, καί τά ὄντα ἀπόλλυνται χρήματα μετά κινδύνου καί τῆς ἐσχάτης αἰσχύνης˙ ταύτης δέ παρούσης, καί τά οὐκ ὄντα προσγίνεται. Δεῖ τοίνυν σκοπεῖν τούς γονεῖς, οὔχ ὅπως τούς παῖδας ἐν ἀργυρίῳ καί χρυσίῳ πλουσίους ποιήσωσιν, ἀλλ᾽ ὅπως ἐν εὐλαβείᾳ καί φιλοσοφίᾳ καί τῇ κτήσει τῆς ἀρετῆς πάντων γένοιντ᾽ ἄν εὐπορώτεροι˙ ὅπως μή πολλῶν δέοιντο, ὅπως μή περί τά βιωτικά καί τάς νεωτερικάς ἐπιθυμίας ὦσιν ἐπτοημένοι. Καί τάς εἰσόδους αὐτῶν καί τάς ἐξόδους μετά ἀκριβείας περιεργάζεσθαι χρή, τάς διατριβάς, τάς συνουσίας, εἰδότες ὅτι τούτων ἀμελουμένων οὐδεμίαν ἕξουσι παρά τῷ Θεῷ συγγνώμην... Σύ ὅπως μέν ἵππος γένοιτο καλός αὐτοῖς, καί οἰκία λαμπρά, καί πολυτελής ἀγρός πάντα ποιεῖς καί πραγματεύῃ˙ ὅπως δέ ψυχή καλή καί προαίρεσις εὐσεβής, οὐδένα ἔχεις λόγον... ᾽Αλλά τοιοῦτόν τι πολλοί τῶν πατέρων περί τά τέκνα πάσχουσιν˙ οὐ βουλόμενοι μαστίξαι οὐδέ ἐπιτιμῆσαι ρήμασιν, οὐδέ λυπῆσαι τούς ἑαυτῶν υἱούς ἀτάκτως ζῶντας καί παρανόμως, πολλάκις εἶδον ἐπί τοῖς αἰσχίστοις ἁλόντας, εἰς δικαστήριον ἁρπαγένας, ὑπό δημίων ἀποτμηθέντας... Τί ἀπολογήσῃ λοιπόν;... Οὐχ ἁπαλόν ὄντα διαπλάττειν ἐκέλευσα καί ρυθμίζειν; Ποίαν οὖν ἔχοις συγγνώμην, εἰ περιίδοις αὐτόν ἀποσκιρτήσαντα; ... Τότε τάς ἀκάνθας ἐκτεμεῖν ἔδει, ὅτε ἁπαλωτέρας οὔσης τῆς ἡλικίας εὐκολώτερον ἀνεσπῶντο... Μή τοίνυν τῶν παίδων ἀμελῶμεν, εἰδότες ὅτι τῶν κατά Θεόν αὐτοῖς εὖ διακειμένων, καί κατά τόν παρόντα βίον ἔσονται εὐδόκιμοι καί λαμπροί. Τόν γάρ ἀρετῇ συζῶντα καί ἐπιεικείᾳ, πάντες αἰδοῦνται καί τιμῶσι...» (Ἱερός Χρυσόστομος, PG 63, 763-766). Σᾶς παρακαλῶ καί σᾶς ἱκετεύω, ἀγαπητοί, νά δείχνουμε πολλή φροντίδα γιά τά παιδιά μας καί παντοῦ γενικά νά ἐπιδιώκουμε τή σωτηρία τῆς ψυχῆς τους. Μιμήσου τόν μακάριο Ἰώβ, ὁ ὁποῖος μέ τό φόβο καί τή σκέψη μήπως ἁμάρτησαν μέ τή διάνοιά τους τά παιδιά του πρόσφερε γι᾽ αὐτά θυσίες στό Θεό καί φρόντιζε πολύ γι᾽ αὐτά... Καί ὁ βασιλιάς Δαβίδ, ὅταν πλησίαζε ἡ ὥρα τοῦ θανάτου του κάλεσε τόν υἱό του, τόν Σολομώντα, καί ἀντί ἄλλης μεγάλης κληρονομιᾶς, πού θά τοῦ ἄφηνε, τόν διαβεβαίωνε καί τοῦ ἔλεγε συνέχεια τά ἑξῆς: «Ἄν ἀποφασίσεις, παιδί μου, νά ζεῖς σύμφωνα μέ τίς ἐντολές τοῦ Θεοῦ, δέν θά παρουσιασθεῖ ἐμπρός σου τίποτε ἀπροσδόκητο καί θλιβερό, ἀλλά ὅλες οἱ ὑποθέσεις σου θά κυλοῦν ἤρεμα καί θά ἀπολαμβάνεις πολλή ἀσφάλεια˙ ἄν ὅμως ξεπέσεις καί χάσεις ἐκείνη τή βοήθεια τοῦ Κυρίου, σέ τίποτε δέν θά σέ ὠφελήσει ἡ βασιλική ἐξουσία σου καί αὐτή ἡ μεγάλη στρατιωτική δύναμή σου. Διότι, ἄν ἀπουσιάζει ἡ εὐσέβεια, χάνονται καί ἐξανεμίζονται ὅσα χρήματα ἔχει κάποιος καί μάλιστα μέσα σέ κινδύνους καί μέ μεγάλη ντροπή. Ἀντιθέτως, ἄν ὑπάρχει εὐσέβεια καί

εὐλάβεια πρός τόν Θεό, ἔρχονται καί πολλαπλασιάζονται καί αὐτά πού πρός τό παρόν εἶναι ἀνύπαρκτα». Πρέπει λοιπόν νά σκέφτονται καί νά φροντίζουν οἱ γονεῖς ὄχι πῶς θά κάνουν τά παιδιά τους πλούσια σέ ἀσήμι καί χρυσάφι, ἀλλά πῶς θά γίνουν αὐτά πιό πλούσια στήν εὐλάβεια, στήν ἀναζήτηση τῆς ἀλήθειας καί στήν ἀπόκτηση τῆς ἀρετῆς καί στό πῶς δέν θά ἔχουν πολλές καί συνήθως ἄχρηστες συσσωρεύσεις ἀγαθῶν καί δέν θά σύρονται μέ πάθος γύρω ἀπό τίς βιωτικές ὑποθέσεις καί τίς ἐπιθυμίες, πού κυριεύουν τούς νέους. Χρειάζεται ἐπίσης οἱ γονεῖς νά ἐξετάζουν μέ μεγάλη προσοχή καί τό πῶς ἔρχονται μέσα στό σπίτι τους τά παιδιά καί πῶς βγαίνουν ἀπό αὐτό, καθώς καί ποῦ καί πῶς περνοῦν τίς ὧρες τους, καί τίς συναναστροφές τους, γνωρίζοντας ὅτι, ἄν ἀμελοῦν γι᾽ αὐτή τήν ÿ Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

177


προσοχή, πού πρέπει νά δείχνουν γιά τή συμπεριφορά τῶν παιδιῶν τους, δέν θά ἔχουν καμιά συγγνώμη ἀπό τόν Θεό... Ἐσύ, γονέα, φροντίζεις βέβαια πῶς τά παιδιά σου θά ἔχουν ἕνα καλό ἄλογο καί ἕνα περίφημο σπίτι καί ἕνα χωράφι πανάκριβο καί κάνεις τό πᾶν γιά ὅλα αὐτά˙ ὅμως δέν λές οὔτε λέξη γιά τό πῶς θά ἔχουν καλή ψυχή καί διάθεση εὐσεβείας πρός τόν Θεό... Ἀλλά παθαίνουν κάτι τέτοιο γιά τά παιδιά τους πολλοί πατέρες, ἐπειδή δέν θέλουν νά τά τιμωρήσουν, οὔτε νά τά μαλώσουν ἔντονα, οὔτε νά λυπήσουν τά παιδιά τους, πού ζοῦν ἄτακτα καί παράνομα. Γι᾽ αὐτό ὅμως εἶδαν πολλές φορές τά παιδιά τους νά συλλαμβάνονται γιά πράξεις ντροπῆς, νά σύρονται στά δικαστήρια, ἀκόμη καί νά θανατώνονται ἀπό δημίους. Τί θά ἀπολογηθεῖς λοιπόν ἐσύ ὁ γονέας; ... Δέν σοῦ τόνισα ὅτι ἀπό τότε πού ἦταν μικρό τό παιδί σου καί εἶχε ἁπαλή καί εὔπλαστη ψυχή ἔπρεπε νά τό διαπλάθεις καί νά ρυθμίζεις πρός τό καλό τή ζωή του; Τί ἐπιείκεια καί συγγνώμη θά περιμένεις, ἄν ἀδιαφορήσεις γιά τά παραστρατήματα τοῦ παιδιοῦ σου;... ῎Επρεπε νά φροντίσεις νά ξεριζώσεις τά ἀγκάθια τῶν ἐλαττωμάτων του τότε πού, λόγῳ τῆς παιδικῆς ἡλικίας του, μποροῦσαν νά ξεριζωθοῦν εὐκολότερα... Μή λοιπόν ἀδιαφοροῦμε γιά τή συμπεριφορά τῶν παιδιῶν, γνωρίζοντας ὅτι, ἄν φέρονται ὅπως πρέπει ὡς πρός τά καθήκοντά τους πρός τόν Θεό, θά ἐπιτύχουν καί θά προοδεύσουν καί στήν παρούσα ζωή καί θά εἶναι θαυμαστοί καί ζηλευτοί. Διότι αὐτόν πού εἶναι ἐνάρετος καί ἀγαθός ὅλοι τόν σέβονται καί τόν ἐκτιμοῦν. q

178

῾Η κα ᾽Αγλαΐα Πισῆ, φιλόλογος, εἶναι μητέρα τοῦ γνωστοῦ στούς ἀναγνῶστες τῆς «Δράσεως» Στέλιου Πισῆ, τοῦ πλημμυρισμένου ἀπό πίστη στό Θεό μέ τό ἀπίθανο μουσικό ταλέντο, βραβευμένου πολλαπλῶς γιά τή θαυμάσια μουσική του δημιουργία. (Βλ. «῾Η Δράση μας», τ. 454, Δεκέμβριος 2007). ῾Ο Στέλιος, γεννημένος τό 1976, παρουσίασε τό 1984 «μυοπάθεια duchenn» (ντουσιέν). Τό 1986 ἀναγκάστηκε νά κινεῖται μέ τροχοκάθισμα, καί τό 1998 ἄρχισε νά ἀναπνέει τά βράδυα μέ ἀναπνευστήρα, πού ἀπό τό 2002 τόν χρησιμοποιοῦσε πιά σέ μόνιμη βάση. Τό 2001 καθηλώθηκε στό κρεββάτι καί τό 2009 τοῦ ἔγινε τραχειοτομία. Σήμερα, στήν ἡλικία τῶν 35 ἐτῶν, ξαπλωμένος σέ ὕπτια θέση μέ πρόσωπο χαρούμενο καί ὁλοφώτεινo, ἡ μόνη κίνηση πού κάνει εἶναι μιά ἐλαφρή κίνηση μέ τό ἕνα ἡμιπαράλυτο δάκτυλο, μέ τό ὁποῖο χειρίζεται τόν Η/Υ, γράφοντας ὑπέροχη μουσική διεθνοῦς ἀναγνωρίσεως μέ λόγια γεμάτα πίστη στό Θεό καί μηνύματα διαχρονικά!... Ἡ κα Πισῆ, στό ἄρθρο πού ἀκολουθεῖ, ἐκφράζει τήν προσωπική της ἐμπειρία. Ἔζησε μέ τόν σύζυγό της τόν «κεραυνόν ἐν αἰθρίᾳ», ποτέ δέν εἶπε «γιατί σέ μένα» καί βαδίζει τό δύσκολο δρόμο της μέ τήν γεμάτη δοξολογία στό Θεό ὁμολογία, πού εἶναι καί ὁμολογία τοῦ συζύγου της, μέ τήν ὁποία κατακλείει τό ἄρθρο της.

Ἡ Δράση μας

Γράφει ἡ κα ᾽Αγλαΐα Πισῆ άθε νέο ζευγάρι πού ξεκινᾶ τόν ἔγγαμο βίο του, μέ τίς εὐλογίες τῆς ᾽Εκκλησίας καί τίς εὐχές συγγενῶν καί φίλων, εἶναι ἕτοιμο νά ζήσει τίς χαρές τῆς οἰκογενειακῆς ζωῆς, γεμάτο ὄνειρα καί προσδοκίες. Νά φέρει στόν κόσμο παιδιά, νά σμιλέψει μέ ὑπομονή χαρακτῆρες, νά δώσει καί νά πάρει ἀγάπη, νά προσφέρει καί στήν οἰκογένεια καί στό κοινωνικό σύνολο. Γνωρίζει βέβαια πώς στήν πορεία δέ θά εἶναι ὅλα ρόδινα, γιατί ὑπάρχουν κι οἱ δύσκολες ὧρες, οἱ φουρτοῦνες κι οἱ ἀνατροπές, ἰδιαίτερα στούς σημερινούς δύσκολους καιρούς. Ὑπάρχουν προβλήματα μικρά καί μεγάλα πού συνήθως ἀντιμετωπίζονται, ὅταν μποροῦν νά βρεθοῦν λύσεις. Τί γίνεται, ὅμως, ὅταν στήν οἰκογένεια ἔρχεται ἕνα παιδί μέ εἰδικές ἀνάγκες; Ἡ στιγμή τῆς διάγνωσης μιᾶς ἀνίατης ἀσθέ-

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011


Οἱ γονεῖς μέ τό Στέλιο 

νειας εἶναι γιά τούς γονεῖς «κεραυνός ἐν αἰθρίᾳ» κι ὁ πόνος τους δέν περιγράφεται μέ λόγια. Ὅμως ἐδῶ εἶναι πού θά δοκιμαστεῖ ἡ πίστη στό Θεό, ἡ ἀγάπη κι ὁ σεβασμός στό ἀνθρώπινο πρόσωπο, τήν εἰκόνα τοῦ Θεοῦ. Ἐδῶ εἶναι πού θά φανεῖ ἡ δύναμη τῆς ψυχῆς κι ὁ μαχητής ἄνθρωπος. ῎Ας μήν ἀκουστεῖ ἐκεῖνο τό «γιατί σέ μένα». Τό ἐπιτρέπει γιά κάποιους ἀπό μᾶς ὁ Θεός κι ἔχει τό σχέδιό Του. Ἄν σταθοῦμε δίπλα στό παιδί μέ ἀπέραντη ἀγάπη, τό φροντίσουμε καί τοῦ προσφέρουμε ὅ,τι ἔχει ἀνάγκη γιά ν’ ἀναπτυχθεῖ σωστά, τότε τό πρόβλημα, ὅσο παράξενο κι ἄν ἀκούγεται αὐτό, γίνεται εὐλογία. Σίγουρα δέν εἶναι εὔκολο κι ὁ ἀγώνας εἶναι πολυμέτωπος. Νά μή δημιουργηθοῦν ψυχολογικά τραύματα καί νά μήν περιθωριοποιηθεῖ τό ἄρρωστο παιδί. Ἄν ὑπάρχουν κι ἄλλα παιδιά στήν οἰκογένεια, νά πάρουν τό μερίδιο τῆς προσοχῆς καί τῆς ἀγάπης πού τούς ἀναλογεῖ καί νά μήν ἀνακοπεῖ ἀπό τόν πόνο ἡ πορεία τους, ἡ ἐξωτερική καί ἡ ἐσωτερική. Ἀκόμα νά μήν ἐπηρεαστεῖ ἀρνητικά ἡ σχέση τοῦ ζευγαριοῦ. Χρειάζεται μεγάλος ἀγώνας ἀπό τούς γονεῖς, ἀγάπη, κατανόηση καί πάνω ἀπ’ ὅλα ἀδιάλειπτη προσευχή, γιά νά ἐξακολουθήσει ἡ οἰκογένεια νά ἔχει μία ὁμαλή πορεία. Εἶναι ἕνας δρόμος δύσκολος κι ὑπάρχουν στιγμές πού οἱ γονεῖς νιώθουν πώς ὑπερβαίνουν τά ὅρια τῆς ἀντοχῆς τους, ψυχικῆς καί σωματικῆς. Ἄν ὡστόσο ἡ οἰκογένεια συνασπιστεῖ σέ μία γερή συμμαχία κι ἀφεθεῖ μέ ἀπόλυτη ἐμπιστοσύνη στά χέρια τοῦ Θεοῦ, θά βιώσει τή θεία παρηγοριά καί

Ὁ Στέλιος σέ διάφορες φάσεις τῆς ζωῆς του

θ’ ἀντιληφθεῖ πώς ἐκεῖνο τό ἀδύναμο παιδί γίνεται πηγή χαρᾶς καί δύναμης. Τό κοιτᾶς στά μάτια καί βλέπεις σ’ αὐτά ἕνα κομμάτι οὐρανοῦ. Τό ἀγκαλιάζεις καί γεμίζει τό δωμάτιο λουλούδια… Κι ἄν ἀκόμα εἶναι δύσκολο καί δύστροπο, ἀνακαλύπτεις τήν ἀξία τῆς ὑπομονῆς, νιώθεις πιό ἔντονα τήν παρουσία τοῦ Θεοῦ κι ἔχεις τή βεβαιότητα ὅτι δέ θά σ’ ἐγκαταλείψει ποτέ. Τά παιδιά μέ εἰδικές ἀνάγκες δίνουν μαθήματα ζωῆς καί κάποια ἀπό αὐτά προσφέρουν στήν κοινωνία περισσότερα ἀπό ὅσα ἐμεῖς οἱ ὑγιεῖς. Πολλοί γονεῖς ὁμολογοῦν πώς ζοῦν εὐτυχισμένα μαζί τους κι εὐχαριστοῦν τό Θεό πού τά ἔφεραν στόν κόσμο. Δέ θέλω νά σκέφτομαι ὅτι ὑπάρχουν ἄνθρωποι πού ἀποφασίζουν ὅτι κάποιοι ἄλλοι δέν πρέπει νά γεννηθοῦν, γιατί θά εἶναι διαφορετικοί. Ὅτι δέχονται τό γενετικό ρατσισμό καί προχωροῦν ― μέ ποιό δικαίωμα; ― στήν ἀφαίρεση τῆς ζωῆς, πού εἶναι θεῖο δῶρο. Δέ θέλω οὔτε στιγμή νά φανταστῶ τή ζωή μας χωρίς τό Στέλιο μας, πού μᾶς ἀποκαλύπτει τό ἀληθινό νόημα τῆς ζωῆς κι εἶναι ἡ δική μας εὐλογία. q Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

179


–Γάμο; Ἀπό τώρα; Πᾶς καλά; Πόσο συχνή ἀντίδραση κάποιου νέου ἤ νέας πού σέ παλαιότερες ἐποχές εἶχε ἤδη στήν ἡλικία αὐτή ξεκινήσει τό δικό του σπιτικό! Δέν εἶναι πού δέν σκέφτονται οἱ περισσότεροι νέοι σήμερα τόν γάμο. Δέν εἶναι ὅτι τόν ἔχουν ἀποκλείσει ὡς ἐνδεχόμενο ἀπό τή ζωή τους. Εἶναι πού αἰσθάνονται ἀνέτοιμοι νά τόν ἀντιμετωπίσουν. Ἀπροετοίμαστοι νά τόν ζήσουν ἔτσι ὅπως τόν ὀνειρεύονται ἤ ὅπως διδάχθηκαν ὅτι ἀρχίζει ἕνας ἐπιτυχημένος γάμος. Γιά τούς περισσότερους ὁ γάμος εἶναι ἡ ἀρχή μετά τό τέλος μιᾶς πορείας πού ὁδηγεῖ στήν «καταξίωση». Μιά «καταξίωση» κοινωνική, ἐπιστημονική, ἐπαγγελματική καί φυσικά οἰκονομική. Σπουδές, μεταπτυχιακά, δελεαστική ἐπαγγελματική ἀποκατάσταση μέ ὑψηλές ἀποδοχές γιά νά βρεθοῦν σέ μιά οἰκονομική εὐχέρεια τέτοια πού νά τούς ἐπιτρέπει νά ξεκινήσουν μιά οἰκογένεια χωρίς στερήσεις. Πᾶνε οἱ ἐποχές πού ἀρκοῦσε ἡ ἀγάπη γιά τό ξεκίνημα δυό νέων στήν καινούργια ζωή τους. Σήμερα αὐξήθηκαν οἱ ἀνάγκες. ῎Αλλαξαν οἱ ... ὁ δρόμος γιά ἕναν ἐπι συνθῆκες, οἱ συνήθειες καί τά πρότυπα τῆς οἰκοτυχημένο γάμο δέν περνᾶ γενειακῆς ζωῆς. Πολύ περισσότερο ὁ διάχυτος εὐδαιμονισμός ἔχει πολύ καλά δασκαλέψει μικρούς ἀπό τήν πολυτέλεια τοῦ καί μεγάλους ὅτι ἡ εὐτυχία συμβαδίζει μέ τήν οἰκοσπιτιοῦ, τό ἀκριβό αὐτο νομική εὐμάρεια. Ἄλλωστε ἡ ἀνέχεια γεννᾶ γκρίνια κίνητο, τό μοντέρνο καί καί ἡ γκρίνια ὀρθώνει τείχη στίς ἀνθρώπινες σχέὑψηλόμισθο ἐπάγγελμα σεις. Πόσοι ἄνδρες σήμερα θά καταδέχονταν νά ἀσχολοῦνται ἐπαγγελματικά μέ κάποιο ἐπάγγελμα καί φυσικά ἀπό τόν τέλειο ὑποδεέστερο τῆς συζύγου τους; Ἀλλά καί πόσες ἐμφανισιακά σύντροφο... γυναῖκες ἀνέχονται νά μήν ἔχουν τό δικό τους ἐργασιακό εἰσόδημα, αὐτό πού διασφαλίζει τήν ἀνεξαρτησία τους, ἀλλά καί μία κοινωνική θέση τέτοια πού θά προασπίζει τουλάχιστον τήν ἰσότητά τους ἔναντι τῶν ἀνδρῶν τους; Ἀλλά ἔτσι ὁ γάμος, ἀπό σχέση ἀγαπημένων προσώπων πού ξεκινοῦν μέ πίστη ὄχι τόσο στίς δικές τους δυνάμεις ἀλλά στά χέρια καί τήν εὐλογία τοῦ Θεοῦ πού τούς ἑνώνει, ἀπό συζυγία ἀνθρώπων στήν ὁποία ὁ ἕνας κατεργάζεται τόν ἁγιασμό τοῦ ἄλλου, δέν ἐκπίπτει σέ... ἑταιρεία συμβαλλομένων μετόχων; Πῶς ὅμως ἀλλάζει μιά διάχυτη νοοτροπία πού ἔχει γίνει σχεδόν καθεστώς; Πῶς νά μεταπεισθοῦν οἱ ἄνθρωποι ἀπό τή βεβαιότητα ὅτι τό χρῆμα δίνει τή χαρά; Πῶς νά κατανοήσουν ὅτι τά παιδιά δέν ἔχουν ἀνάγκη ἀπό ἐπώνυμα ροῦχα, playroom καί babysitter, ἀλλά τή ζεστή ἀγκαλιά, τό χάδι καί τό φιλί τῆς μάνας τους καί τήν ἀγάπη τῶν γονιῶν τους πού τή νιώθουν, τήν ἀντιλαμβάνονται καί τήν ἀναζητοῦν ἀπό τή βρεφική τους ἡλικία; Νέοι καί νέες πού μεγάλωσαν μέ τά οἰκογενειακά πρότυπα τῶν τηλεοπτικῶν σήριαλ, πόσο εὔκολο εἶναι νά ὑποπτευθοῦν ὅτι ὁ δρόμος γιά ἕναν ἐπιτυχημένο γάμο δέν περνᾶ ἀπό τήν πολυτέλεια τοῦ σπιτιοῦ, τό ἀκριβό αὐτοκίνητο, τό μοντέρνο καί ὑψηλόμισθο ἐπάγγελμα καί φυσικά ἀπό τόν τέλειο ἐμφανισιακά σύντροφο, ἔτσι ὅπως αὐτός κάθε φορά στυλιστικά ὁρίζεται ἀπό τήν ἐπικρατοῦσα μόδα! Ἀλλά τί ἄλλο περιμένουμε; Δέν φτάνουν τά ὑψηλά ποσοστά τῶν διαζυγίων γιά νά μᾶς

(

180

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011


προβληματίσουν; Δέν ἀρκεῖ ἡ κρίση στήν οἰκογένεια γιά νά μᾶς ἀφυπνίσει; Οἱ μονογονεϊκές οἰκογένειες γιά νά μᾶς κινήσουν σέ σκέψη; Τά μελαγχολικά, πικραμένα χαμόγελα τόσων μικρῶν παιδιῶν, νά μᾶς γεμίσουν ἐνοχές; Ἔχουμε ἀλήθεια ἀπάντηση στό τί ἐπιτέλους φταίει καί φτάσαμε σ’ αὐτό τό ἀδιέξοδο; Ὅσο κι ἄν ἐνδεχομένως εἶναι πολύπλευρο τό θέμα καί πολλές οἱ αἰτίες τοῦ φαινομένου, τά ἴδια τά ὄνειρά μας φωτίζουν τίς πηγές τῆς σημερινῆς συμφορᾶς. Μήπως ἔπαψαν οἱ ἄνθρωποι νά πιστεύουν πρώτιστα καί νά στηρίζονται στό μυστήριο τοῦ γάμου; Στήν εὐλογία τοῦ Θεοῦ διά τῆς Ἐκκλησίας στό νέο τους ξεκίνημα; Μήπως ἡ βασική ἐλπίδα τους καί ὁ στηριγμός τους εἶναι στίς καταθέσεις τους; Στόν πλοῦτο τους; Στά ἀποκτήματά τους γιά τή νέα τους ζωή καί στήν κοινωνική προβολή τους; ῾Υπάρχει ἄραγε στίς σχέσεις τῶν ἀνθρώπων ἡ εὐλογημένη ἀρετή τῆς ταπείνωσης ὡς θεμελιακός παράγοντας γιά τό ξεκίνημα τῆς νέας συζυγικῆς ζωῆς; Τό διογκωμένο ἐγώ καί τῶν δύο συζύγων, αὐτό πού τρέφεται ὑπέρμετρα καί αὐτάρεσκα ἀπό τήν κοινωνική προβολή, τήν ἐπώνυμη κατα-

γωγή, τήν ἐπιτηδευμένη ὀμορφιά, εἶναι καθόλου συγκατατεθειμένο νά ἀνεχθεῖ κάποια προσβλητική σκιά ἀπό τόν σύντροφό του; Δέν ψάχνουν οἱ νέοι τόν τέλειο σύντροφο μέσα τους, ἀλλά ὁ καθένας στόν ἄλλο. Καί περνοῦν τά χρόνια. Καί ἀποκτοῦν γνώσεις καί κερδίζουν προβολή καί ἀποταμιεύουν χρήματα γιά κείνη τήν ὥρα! Καί περνοῦν τά χρόνια. Ἀλλά τά χρόνια φέρνουν μαζί τους καί μιά παγίωση στό χαρακτήρα. Καί νοοτροπία ἐμμονῆς στήν ἄποψη τοῦ καθενός. Καί συναισθηματική ἀλλά καί σωματική κόπωση. ῎Ετσι ὅμως λείπουν τά κουράγια τῆς πρώιμης νεότητος. Τά τελευταῖα κατάλοιπα τῶν συναισθημάτων τῆς ἐφηβικῆς ἡλικίας ἐξατμίζονται μπροστά στό πύρωμα τῆς λογικῆς τῆς ὡριμότητος. Καί τί μένει τότε; Μόνο οἱ ὑψηλές ὀνειρεμένες ἀπαιτήσεις πού σωριάζονται στή θέα τῆς ρεαλιστικῆς πραγματικότητας, γιά νά στραγγαλισθοῦν κατόπιν στό συμβιβασμό μιᾶς ἀναγκαίας λύσης, γιατί... πέρασαν τά χρόνια. Κι ὅμως... Ἄν ἀπ’ τήν ἀρχή πίστευες ὅτι τοῦτο τό ξεκίνημα «μυστήριον μέγα ἐστί» · καί «οὐ φέρει τό μυστήριον ἔρευναν» · καί ξεκινοῦσες μέ πίστη καί ἱερό φόβο νά τό ὑπηρετεῖς... Ἄν δέν ἔψαχνες τόν τέλειο σύντροφο, ἀλλά ἀγωνιζόσουν γιά τήν τελειότητα τοῦ ἑαυτοῦ σου... Ἄν δέν στήριζες ὅλα σου τά ὄνειρα στήν ἄνετη ζωή τοῦ πλούτου, ἀλλά στόν πλοῦτο τῆς ἐσωτερικῆς ἀνέσεως... Ἄν δέν θεωροῦσες ἐπένδυση τήν ἐπιστημονική σου μόρφωση καί τήν κοινωνική προβολή, ἀλλά ἀγωνιζόσουν νά «μορφωθεῖ» ὁ Χριστός μέσα σου μέ τήν ταπείνωση... Τότε ἴσως νά μήν περνοῦσαν τά χρόνια... Τότε ἴσως νά μήν φοβόσουν τά ἄγουρα χρόνια... Τότε ἴσως νά γευόσουν τήν ἀγάπη ἐδῶ καί χρόνια. ΑΤΤΙΚΟΣ

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

181


Ἀλεξάνδρου Κακαβούλη, Καθηγητῆ Πανεπιστημίου Ἡ οἰκογένεια ὡς κοινή ἀνθρώπινη ἐμπειρία Ἡ οἰκογένεια ἀποτελεῖ προσωπική ἐμπειρία καί βαθύ ἐσωτερικό βίωμα τοῦ κάθε ἀνθρώπου. Ἐμπειρία πού ἀποκτᾶ ἀπό τήν πατρική του οἰκογένεια, μέσα στήν ὁποία γεννήθηκε καί μεγάλωσε, καί ἐμπειρία πού προστίθεται στή συνέχεια ἀπό τή δημιουργία τῆς δικῆς του οἰκογένειας. Ἡ προσωπική οἰκογενειακή ἐμπειρία, ὡστόσο, διαφορετική καί μοναδική γιά κάθε ἄνθρωπο, δέν εἶναι ἐπαρκής γιά νά συνειδητοποιεῖται ἀπό ὅλους τί εἶναι στήν οὐσία της ἡ οἰκογένεια. Ὅτι ἔχει λόγο ὕπαρξης ἀρχικά ὡς συζυγία, σταθερή δηλαδή διά βίου ψυχοσωματική ἕνωση καί σχέση τοῦ ἀνδρογύνου, πού ἔχει συντελεσθεῖ μέ τό μυστήριο τοῦ γάμου. Ἁρμονική συμβίωση καί ἰσότιμη συμπόρευση καί τῶν δυό συζύγων στή ζωή. Συναπόλαυση τῶν ἀγαθῶν τῆς οἰκογενειακῆς δημιουργίας καί μοίρασμα τῆς εὐθύνης καί τοῦ μόχθου πού ἀπαιτεῖται καθημερινά. Ἀλληλοστήριξη στίς κοινές καί προσωπικές δυσκολίες καί περιπέτειες, πού ἀναπόφευκτα θά ὑπάρξουν καί στούς δυό συζύγους. Ἀλληλοσυμπλήρωση καί ὁλοκλήρωση τοῦ προσώπου τους καί τοῦ προορισμοῦ τους στήν προοπτική τῆς αἰωνιότητας. Ἡ τρισδιάστατη φύση τῆς οἰκογένειας Ἡ οἰκογένεια ὑπάρχει ἀπό τή δημιουργία τοῦ ἀνθρώπου, ὅπως περιγράφεται στό βιβλίο τῆς Γένεσης. Πέρασε ἀπό τήν ἀρχική πρωτόγονη κατάσταση στήν πιό συνειδητοποιημένη καί ὁλοκληρωμένη συγκρότησή της. Σέ ὁλόκληρη τήν ἱστορία καί ἐξέλιξη τῆς ἀνθρωπότητας εἶναι ἡ μόνη μικρή κοινότητα ἀνθρώπων πού συνεχίζει νά εἶναι ὁ φορέας τῆς ἀνανέωσης τῶν γενεῶν. Ἡ διαχρονική παρουσία της ἑρμηνεύεται ὡς ἕνα κοινωνικό πανανθρώπινο φαινόμενο, οἱ ρίζες τοῦ ὁποίου ἀνιχνεύονται στήν τρισδιάστατη φύση τοῦ ἀνθρώπου, τή βιολογική, τήν ψυχολογική καί τήν πνευματική. Πρόκειται ἀκριβῶς γιά τόν ἄνθρωπο, ὅπως βγῆκε ἀπό τά χέρια τοῦ Δημιουργοῦ, μέ τήν ξεχωριστή ψυχοσωματική κατασκευή καί σύνθεση τῶν δύο φύλων. Ἐπιπλέον, καί κατ’ ἐξαίρεση, πρόκειται γιά τόν ἄνθρωπο τόν προικισμένο μέ τή μοναδικότητα τῆς πνευματικῆς του ὑπόστασης ὡς δημιουργήματος «κατ᾽ εἰκόνα καί καθ᾽ ὁμοίωσιν Θεοῦ» (Γέν. α´ 2627).

Συνδημιουργία καί ἀνθρώπινος θεσμός Στή δημιουργία καί συγκρότηση μιᾶς οἰκογένειας, σέ ἕνα πρῶτο ἐπίπεδο, μετέχουν καί ἀξιοποιοῦνται ἰσόρροπα καί δημιουργικά καί οἱ τρεῖς φυσικές διαστάσεις τῆς ἀνθρώπινης φύσης. Ἡ βιολογική καί ἡ ψυχολογική λειτουργία συμβάλλει κυρίως στή φυσική ἀμοιβαία ἕλξη καί τήν ψυχοσωματική ἕνωση τοῦ ἀνδρογύνου, καθώς καί στήν ἀνάπτυξη δυνατῶν δεσμῶν καί διαπροσωπικῶν σχέσεων μεταξύ τῶν μελῶν τῆς οἰκογένειας. Ἡ πνευματική διάσταση ἐξανθρωπίζει τούς οἰκογενειακούς δεσμούς, σταθεροποιεῖ τίς σχέσεις, μεταποιεῖ τή φυσική ἕλξη σέ διαβίου ἀμοιβαία ἀγάπη, ἀφοσίωση καί δημιουργία. Ἐξομαλύνει τίς δυσκολίες καί ἀντιμετωπίζει τά προβλήματα πρός τή θετική τους ἔκβαση καί λύση. Γίνεται γενικά ὁ ρυθμιστής τῶν βιολογικῶν καί ψυχικῶν λειτουργιῶν, ὥστε νά κατευθύνουν τήν οἰκογένεια στόν προορισμό της. Ἡ οἰκογένεια ἀποτελεῖ μιά μεγαλειώδη δημιουργία μέ τίς δυό θεμελιακές της λειτουργίες: τή συζυγία καί τήν τεκνοποιία. Εἶναι συγχρόνως καί ἡ μόνη πού διεκδικεῖ τό χαρακτηρισμό τῆς συνδημιουργίας. Τόσο ὡς ἀποτέλεσμα ἄμεσης καί στενῆς σύμπραξης καί συνεργασίας τῶν δύο συζύγων, ὅσο καί ὡς συμμετοχή

182

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011


καί τῶν δύο στό δημιουργικό ἔργο τοῦ Θεοῦ. Αὐτό ἐξάλλου δηλώνει καί ὁ σύντομος καί περιεκτικός ὁρισμός γιά τήν οἰκογένεια πού ἔχει προταθεῖ ἀπό τό Ρωμαῖο νομοδιδάσκαλο Μοδεστίνο καί ἔχει γίνει γενικά ἀποδεκτός: «Συγκλήρωσις βίου παντός θείου τε καί ἀνθρωπίνου δικαίου κοινωνία» (Μιά ἀπό κοινοῦ ἐπιλογή καί ἀπόφαση πού ἀφορᾶ σέ ὁλόκληρη τή ζωή καί σέ κοινωνία προσώπων πού διέπεται ἀπό τόν θεϊκό καί ἀνθρώπινο νόμο). Οἱ φυσικές καί πνευματικές ἰδιότητες πού ἐνυπάρχουν στόν ἄνθρωπο, ὅπως ἀναλύθηκαν παραπάνω, μαζί μέ τούς πολιτειακούς καί κοινωνικούς θεσμούς πού στηρίζουν τήν οἰκογένεια, συνιστοῦν ἕνα γενικό ἐπίπεδο στήριξης καί προστασίας τῆς οἰκογένειας, στό ὁποῖο μένουν οἱ πιό πολλοί. Δέν φαίνεται, ὡστόσο, στό ἐπίπεδο αὐτό νά ἀντέχει πολύ ἡ οἰκογένεια, ἄν κρίνουμε ἀπό τή συχνότητα καί τήν ποικιλία τῶν ἀρνητικῶν συμπτωμάτων ἐξαθλίωσης, διαφθορᾶς, κακοποίησης καί διάλυσης. Ἀπό τίς διαρκῶς αὐξανόμενες οἰκογένειες πού σπαράσσονται ἀπό διαταραχές στήν ἐσωτερική τους ζωή, ἀπό τήν ἁλματώδη αὔξηση τῶν εὔθραυστων ἤ διαλυμένων γάμων, ἀπό τίς συμβιώσεις χωρίς γάμο, ἀπό τή συνειδητή ἐπιλογή τῆς μονογονεϊκῆς οἰκογένειας, ἀπό τήν ἀναστολή ἤ τή διαστροφή τῆς λειτουργίας τῆς μητρότητας καί τῆς πατρότητας, ἀπό τήν ἀπαίτηση νά καθιερωθεῖ γάμος καί γιά τήν ὁμοφυλόφιλη σχέση καί πολλά ἄλλα. Γιά τή μεγάλη αὔξηση τῶν συμπτωμάτων αὐτῶν δέν εὐθύνονται μόνο τά πρόσωπα πού ἐμπλέκονται. Εὐθύνεται πρωτίστως ἡ γενικότερη διαφθορά πού ἐκπέμπεται ἀπό τούς παράγοντες πού ἐπηρεάζουν ἀποφασιστικά τή ζωή τῶν ἀνθρώπων καί τήν οἰκογένεια. Ἐνέχονται κυρίως οἱ ὑπεύθυνοι πολιτειακοί καί πολιτιστικοί θεσμοί, μέ τίς ρυθμίσεις πού κάθε ἄλλο παρά τήν ὀφειλόμενη στήριξη πρός τήν οἰκογένεια παρέχουν. Φταίει ὁ φαῦλος κύκλος τῆς ὑποβαθμισμένης οἰκογένειας, τῆς ἀνεπαρκοῦς ἤ καί ἀνύπαρκτης ἀνατροφῆς καί τῆς ὑπολειτουργίας τῆς παιδείας, πού ἀναπαράγει καί αὐξάνει δραματικά τήν ἐλλιπή καί προβληματική οἰκογένεια. Γνώση «τικτομένη ἐκ τῆς πίστεως» Ὑπάρχει ὡστόσο ἕνα ἄλλο ἐπίπεδο δημιουργίας καί βίωσης τῆς οἰκογένειας, πού δίνει προοπτική ὄχι μόνο νά στηριχθεῖ, ἀλλά καί νά γίνει μία σταθερή καί συνεχῶς ἀνανεούμενη ἀνθρώπινη κοινότητα. «Ἔστι γνῶσις προηγουμένη τῆς πίστεως καί γνῶσις τικτομένη ἐκ τῆς πίστεως» (Ἀββᾶ Ἰσαάκ). (Ὑπάρχει ἡ γνώση πού προηγεῖται ἀπό τήν πίστη καί ἡ γνώση πού γεννιέται μέσα ἀπό τήν πίστη). Ἡ πίστη ἀποτελεῖ μία ἐντελῶς νέα, μιά ἀνακαινι-

στική δύναμη γιά τόν ἄνθρωπο καί τήν οἰκογένεια στό σύνολό της, τή βιολογική, τήν ψυχική καί τήν πνευματική της ὑπόσταση. Γεννιέται ὡς «καρπός τοῦ Ἁγίου Πνεύματος» μέσα ἀπό τήν αὐθεντική καί ἐλεύθερη ἀναζήτηση τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ καί τήν ἀποκαλυμμένη μεταφυσική ἀλήθεια τοῦ Εὐαγγελίου, πού ἔρχεται ὡς δωρεά τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ. Εἶναι «ἐλπιζομένων ὑπόστασις, πραγμάτων ἔλεγχος οὐ βλεπομένων» (Ἑβρ. ια´ 1). Ἡ οἰκογένεια πού γεννιέται, συγκροτεῖται καί ζεῖ μέ τή γνώση τήν «τικτομένη ἐκ τῆς πίστεως» διαθέτει ἐπιπλέον δυνάμεις γιά νά ζεῖ, νά ἀντέχει καί νά ἀνθίζει. Γιά ὅλα τά θέματα πού ἀφοροῦν στόν ἄνθρωπο, στό γάμο καί τήν οἰκογένεια, προσφέρεται μία πιό ὁλοκληρωμένη πρόταση, ἀπό ἐκείνη τῆς ἐπιστήμης καί τῆς ἀνθρώπινης ἐμπειρίας. Εἶναι συγχρόνως καί ἡ δύναμη πού «θεραπεύει τά ἀσθενῆ» καί «ἀναπληρώνει τά ἐλλείποντα» τῆς ἀνθρώπινης φύσης, τῆς ἐπιστήμης καί τῆς ἐμπειρίας, σέ βαθμό πού δέν ἀποκλείεται ἀκόμη καί τό θαῦμα. Ὁπλίζει μέ σοφία γιά τήν κατανόηση τοῦ νοήματος τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης καί τῆς οἰκογένειας, καθώς καί μέ σύνεση γιά τή διαχείριση μέ μέτρο καί διάκριση ὅλων τῶν θεμάτων της. Ἐμπνέει αἰσιοδοξία καί ἐλπίδα γιά τήν πορεία στό μέλλον, χαρά καί εὐγνωμοσύνη γιά τήν ἀπόλαυση τῶν ἀγαθῶν, ἀγώνα καί ἄσκηση γιά τή βίωση τῆς γνήσιας ἀγάπης, καρτερία καί ὑπομονή γιά τήν ἀντιμετώπιση τῶν δυσκολιῶν, παρηγοριά καί ἐνθάρρυνση γιά τή θεραπεία τῶν δοκιμασιῶν, μετάνοια καί συγγνώμη γιά τήν ἀνόρθωση ἀπό λάθη καί ἀδυναμίες. Ἡ πίστη ὁλοκληρώνει καί τελειοποιεῖ τή γνήσια θρησκευτική ἀναζήτηση καί δίνει καθαρή τή γνώση γιά τή σχέση τοῦ ἀνθρώπου μέ τόν ἀληθινό Θεό τῆς Ἀγάπης. Ἀναπτύσσει, καλλιεργεῖ καί ἐνισχύει τήν ἔμφυτη ἠθική του συνείδηση καί κάνει πιό κατορθωτή τήν τήρηση τῶν ἠθικῶν ἀρχῶν τῆς οἰκογενειακῆς ζωῆς καί ἰδιαίτερα σέ ὅ,τι ἀφορᾶ στήν ἄμεμπτη καί σταθερή συζυγία, στήν εὐθύνη τῆς γέννησης καί ἀνατροφῆς τῶν παιδιῶν, στήν ἄρρηκτη ἑνότητα ὅλων τῶν μελῶν μεταξύ τους. Ἀναπτύσσει καί καλλιεργεῖ τήν ἀνθρώπινη κοινωνικότητα, μεταμορφώνοντας τή συζυγία καί τήν οἰκογενειακή κοινότητα σέ ÿ Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

183


διαβίου κοινωνία προσώπων πού συνδέονται μεταξύ τους μέ ἀνυπόκριτη καί θυσιαστική ἀγάπη, βαθύ ἀλληλοσεβασμό καί ἀλληλοεκτίμηση. Ἡ διδασκαλία τῆς Ἁγίας Γραφῆς ὅτι ὁ ἄνθρωπος δημιουργήθηκε ὡς «ἄρσεν καί θῆλυ» μέ σκοπό τή δυνατή ἕλξη καί ἕνωση μεταξύ ἀνδρός καί γυναικός, δίνει τήν προοπτική πού ἔχει ἡ οἰκογένεια μέσα στό σχέδιο καί τό σκοπό τῆς δημιουργίας τοῦ ἀνθρώπου. Πρόκειται γιά τή δύναμη πού συγκροτεῖ τή συζυγία καί τήν ψυχοσωματική λειτουργία τῆς παραγωγῆς τῆς νέας ζωῆς. Ἀποτελεῖ ἀσφαλή προσανατολισμό βίωσης τῆς γενετήσιας ὁρμῆς κατά τρόπο πού νά ὑψώνεται ὁ ἄνθρωπος σέ ἕνα ἀναγεννημένο τρόπο ὕπαρξης καί ζωῆς μέ προορισμό τήν αἰωνιότητα. Συμβάλλει στό νά ἀπολαμβάνει ὁ ἄνθρωπος τή δημιουργία καί ἕνωση τοῦ ἀνδρογύνου ὡς πολύτιμο ἀγαθό καί δῶρο τοῦ Θεοῦ μέσα στό μυστήριο τοῦ γάμου. Στό νά συγκροτεῖται ἡ οἰκογένεια ὡς ψυχοσωματική καί πνευματική ἕνωση καί ὡς εὐχαριστιακή σχέση μέ τήν Ἐκκλησία. «Οὐδέν οὕτως ἡμῶν συγκροτεῖ τόν βίον ὡς ἔρως ἀνδρός καί γυναικός» (Ἰ. Χρυσόστομος, ΜG 62, 136). Ὁ σκοπός ἑπομένως εἶναι νά πραγματώνεται ἡ ἕλξη καί σχέση μέσα στή συζυγία ὡς ἀγάπη καί ὡς συνδημιουργία. Ὡς σχέση πού καταξιώνει τίς σημαντικές λειτουργίες τῆς πατρότητας καί τῆς μητρότητας γιά μοίρασμα τοῦ ἑαυτοῦ μέ τόν ἄλλον. Ὡς συγκρότηση ἁρμονικῆς συζυγίας καί δημιουργία προϋποθέσεων γέννησης καί ἀνατροφῆς παιδιῶν. Ὡς σεβασμός καί προστασία τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς ἀπό τή στιγμή τῆς σύλληψης καί σέ ὅλη τή διαδρομή τῆς κύησης, τῆς γέννησης καί τῆς ἀνάπτυξης τοῦ νέου ἀνθρώπου. Μέσα στήν ᾽Ορθόδοξη χριστιανική πίστη καί ζωή ἡ ἕνωση τοῦ ζευγαριοῦ μεταμορφώνεται σέ «κατ᾽ οἶκον Ἐκκλησία» (Ἀπ. Παῦλος) καί «μυστήριο ἀγάπης» (Ἰ. Χρυσόστομος), ἁγιασμένη καί ἀνακαινισμένη κοινότητα πού συμβολίζει καί αὐτή ἀκόμη τή μυστική σχέση ἀγάπης καί ἕνωσης τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ μέ τούς πιστούς (Ἐφ. ε´ 25). Τώρα πλέον ἡ οἰκογένεια ἀντλεῖ δύναμη ὄχι μόνο ἀπό τήν «εἰκόνα» τοῦ Θεοῦ πού φέρει μέσα του τό κάθε μέλος της, ἀπό τή φυσική δηλαδή καλοσύνη, ἀλλά καί ἀπό τήν προσωπική ἐπικοινωνία καί τή ζωντανή σχέση μαζί Του, πού ἀναπτύσσει καί καλλιεργεῖ στό ὕψιστο δυνατό ἐπίπεδο τήν εἰκόνα αὐτή. Ὅποιος θά ἤθελε νά κοιτάξει τήν οἰκογένειά του μέσα ἀπό τήν πίστη, δέν ἔχει παρά νά μελετήσει μέ προσοχή, ἀπό τήν ἀρχή ὥς τό τέλος, τήν Ἀκολουθία τοῦ μυστηρίου τοῦ γάμου, μέ τό ὁποῖο τέθηκαν τά θεμέλια καί τῆς δικῆς του οἰκογένειας. q

184

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

ά τελευταῖα χρόνια παρατηρεῖται μία τάση στούς ἀστέρες τοῦ Hollywood, ἀπόκτησης παιδιῶν εἴτε μέ φυσιολογικές ἐγκυμοσύνες εἴτε μέ υἱοθεσία, εἴτε μέ τή χρησιμοποίηση παρένθετης μητέρας, δηλαδή γυναίκας πού δανείζει τή μήτρα της γιά τήν κυοφορία ἑνός ξένου ἐμβρύου. Μάλιστα, ἡ παρένθετη μητέρα ἀποτελεῖ τόν τελευταῖο καιρό life style τῶν ἐπώνυμων ἀστέρων τοῦ Hollywood καί ἡ Καλλιφόρνια εἶναι σήμερα ὁ πρῶτος προορισμός γι᾽ αὐτούς πού ἀναζητοῦν παρένθετες μητέρες, ἀφοῦ ὁ νόμος στήν πολιτεία αὐτή ἐπιτρέπει ἀκόμα καί τή διαφήμισή τους. Πρίν ἀπό δυό περίπου χρόνια, ἡ ἠθοποιός Sarah Jeccica Parker ἀπέκτησε δίδυμα μέσῳ παρένθετης μητέρας καί ὁ λόγος, ὅπως ἡ ἴδια εἶπε, ἦταν ὅτι δέν προλάβαινε νά κυοφορήσει καί νά δουλεύει παράλληλα. Στό τέλος Δεκεμβρίου τοῦ 2010, μιά ἄλλη γνωστή ἠθοποιός, ἡ Nicole Kidman, μητέρα ἤδη μιᾶς κόρης πού ἡ ἴδια κυοφόρησε καί δυό υἱοθετημένων παιδιῶν ἀπό προηγούμενο γάμο, ἀπέκτησε καί δεύτερη κόρη, τήν Faith Margaret, μέσῳ παρένθετης μητέρας. Ὁ λόγος, ὅπως ἡ ἴδια ἐξήγησε, ἦταν ἡ πολλή δουλειά, πού δέν τῆς ἐπέτρεπε νά ἀφοσιωθεῖ σέ μιά ἐγκυμοσύνη, ἀλλά καί ἡ ἀλλαγή πού ὑφίσταται τό σῶμα τῆς ἐγκυμονούσας γυναίκας, πού ἀπαιτεῖ ἐπίπονες προσπάθειες πολλῶν μηνῶν γιά τήν ἐπαναφορά του. Ἄσχημη ἐντύπωση προκάλεσε καί τό ὅτι ἡ Kidman, γιορτάζοντας μέ τόν σύζυγό της Keith Urban τόν ἐρχομό τῆς κόρης τους καί εὐχαριστώντας τή γυναίκα πού κυοφόρησε τό παιδί τους, ἀπέφυγε νά τήν ὀνομάσει μητέρα, ἀποκαλώντας την «φορέα κυοφορίας». Σχολιάζοντας τό ξεγύμνωμα ἀπό ἀνθρωπιά αὐτῆς τῆς γυναίκας, πού ἐπί ἐννέα μῆνες κυοφόρησε τό παιδί της, ἀρθρογράφος αὐστραλιανῆς ἐφημερίδας ἔγραψε· «ἐάν ἡ ἀνώνυμη γυναίκα πού κυοφόρησε τό παιδί εἶναι μόνο ἕνας φορέας κυοφορίας, τότε αὐτό τί κάνει τήν Kidman καί τόν σύζυγό της, ὑπερήφανους γονεῖς ἤ εὐχαριστημένους πελάτες;». Τό ἐρώτημα εἶναι: Μήπως ἡ ἐγκυμοσύνη ἀρχίζει νά γίνεται ντεμοντέ καί παλιομοδίτικη, τουλάχιστον, γιά τούς πλούσιους καί τούς ἐπώνυμους; Μήπως ἡ ἀπόκτηση παιδιῶν,


πού εἶναι ὁ εὐλογημένος καρπός τῆς ἀγάπης τῶν συζύγων, μετατρέπεται σέ μία ὑπολογισμένη καί ἀπόλυτα ἐλεγχόμενη ψυχρή διαδικασία, πού ἱκανοποιεῖ τίς ἐγωιστικές ἐπιθυμίες τῶν γονέων καί μάλιστα χωρίς προσωπικό κόστος, πέραν τοῦ οἰκονομικοῦ, πού ὑπολογίζεται στό ὕψος τῶν 100.000 εὐρώ γιά τά ἰατρικά καί νομικά ἔξοδα καί γιά τήν ἀμοιβή τῆς παρένθετης μητέρας; Μήπως ἡ ἀπόκτηση παιδιῶν μέσῳ παρένθετης μητέρας ἀνοίγει

τό δρόμο ἀπόκτησης παιδιῶν ἀπό ὁμοφυλόφιλα ζευγάρια, ὅπως αὐτό συνέβη πρόσφατα μέ τόν πολύ γνωστό 63χρονο τραγουδιστή Sir Elton John καί τόν 48χρονο σύντροφό του, πού ἀνήμερα τά Χριστούγεννα τοῦ 2010, ἀπέκτησαν παιδί μέσῳ παρένθετης μητέρας καί τοῦ ὁποίου πατέρας στό Ληξιαρχεῖο τοῦ Los Angeles κατεγράφη ὁ Elton John; Μήπως γνωρίζουμε σήμερα ποιές μακροχρόνιες τοῦ Ἐμμ. Παναγόπουλου ἐπιδράσεις, ἡ διαδικασία τῆς παρένθετης μητέρας Ἄμ. Ἐπικ. Καθηγητῆ Χειρουργικῆς μπορεῖ νά ἔχει στήν ἴδια, στό παιδί καί στήν οἰκογένεια, ἀφοῦ δέν ὑπάρχουν δεδομένα ἀπό σχετικές τ. Συντ/στῆ Δ/ντῆ Χειρ/γοῦ ΕΣΥ μελέτες; Ἕνα τέτοιο παιδί, ὅταν μεγαλώσει, τί συναισθήματα θά ἔχει; Ποιά γυναίκα θά θεωρήσει ὡς πραγματική του μητέρα; Αὐτή πού τοῦ ἔδωσε τό γενετικό ὑλικό ἀλλά ἀπέφυγε τόν κόπο τῆς ἐγκυμοσύνης γιά νά μήν χαλάσει τήν καρριέρα της καί τό σῶμα της ἤ τήν ἄλλη, τήν ἄγνωστη καί ἀνώνυμη γυναίκα, πού ἐπί ἐννέα μῆνες τό κυοφόρησε, προσφέροντάς του φυσιολογικές καί συναισθηματικές καταβολές; Καί ἀκόμα χειρότερα, ποιά θά εἶναι τά συναισθήματα ἑνός παιδιοῦ ἀπό παρένθετη μητέρα πού μεγαλώνει μέσα σέ μιά οἰκογένεια μέ ὁμοφυλόφιλους γονεῖς; Μήπως τελικά, ἡ παραδοσιακή οἰκογένεια, ὅπως τή ζοῦμε, χάνοντας τόν ἱερό της χαρακτήρα, πορεύεται σιγά-σιγά τό δρόμο τῆς μετατροπῆς της σέ μιά ἀστική ἑταιρεία δύο προσώπων ἤ καί μονοπρόσωπη τώρα τελευταῖα, πού θά διασφαλίζει ἀστικά δικαιώματα καί τή δυνατότητα ἀπόκτησης παιδιῶν μέ χρήματα καί δανεικές μῆτρες; Ἀσφαλῶς, μέσα στά πλαίσια τῆς ἐπιχειρούμενης ἀλλαγῆς τῆς οἰκογένειας, σύμφωνα μέ δημοσίευμα τῆς ἐφημερίδος Washington Post τῆς 7.1.2011, ἐμπίπτει καί ἡ ἀπόφαση τοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν τῶν ΗΠΑ νά ἀντικαταστήσει τούς ὅρους Πατέρας καί Μητέρα, στή φόρμα-αἴτηση διαβατηρίου γιά ἀνήλικα παιδιά, μέ τούς οὐδέτερους ὅρους, Γονέας 1 καί Γονέας 2, σέ ἀναγνώριση καί ἀποδοχή τῶν διαφορετικῶν τύπων «οἰκογένειας» πού σήμερα ὑπάρχουν στίς ΗΠΑ. Ὅμως, λόγῳ ἰσχυρῶν διαμαρτυριῶν, ἐπῆλθε συμβιβασμός καί ἀπό 1.2.2011 ἡ αἴτηση θά ἀναγράφει Μητέρα-Γονέας 1 καί Πατέρας-Γονέας 2. q Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

185


Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Κύριε Διευθυντά, Ἡ σοφία τῶν αἰώνων εἶχε κατά τέτοιο τρόπο ὀργανώσει τίς οἰκονομίες τῶν λαῶν, ὥστε νά εἶναι ἄγνωστη σέ αὐτούς ἡ ἀνεργία καί τά τόσα ἄλλα κακά, πού κατατρύχουν τίς κοινωνίες μας σήμερα. Πῶς ἦταν δυνατό νά ἦταν ἄνεργοι οἱ πρόγονοί μας, ὅταν εἶχαν τά χωράφια τους, τά ἀμπέλια τους, τά πρόβατά τους καί παντοειδεῖς μικρές βιοτεχνίες; Εἶχαν ἀκόμη εὐκαιρίες γιά διάφορες ἐπικερδεῖς ἐνασχολήσεις, ὅπως τό ψάρεμα, τό κυνήγι, τή δενδροκομία καί κυρίως τήν κηπουρική. Σέ μιά τέτοια οἰκονομία οἱ πρόγονοί μας εἶχαν τήν ἀνάγκη ὁ ἕνας τοῦ ἄλλου, γι᾽ αὐτό καί ἀναγκαστικά πλέον ἀνέπτυσσαν φιλικές σχέσεις μεταξύ τους. Τί ὑπάρχει καλύτερο; Οἱ βιοτικές συνθῆκες τούς ἔκαναν νά εἶναι ὀλιγαρκεῖς καί συχνά ἡ ζωή τους γινόταν δύσκολη, ἀλλά αὐτά ἦταν προϋποθέσεις καί τά «μέσα» πού τούς ὁδηγοῦσαν στή θεοσέβεια, στή φιλοπατρία καί στά χρηστά ἤθη. Ἄγχη, μοναξιές καί τά παρόμοια ἦταν ἄγνωστα σέ αὐτούς. Καί ἄς ἔρθουμε στήν ἐποχή μας. Μεταξύ τῶν πολλῶν δεινῶν μας ἔχουμε καί 700.000 ἀνέργους στήν Ἑλλάδα, πού ὅλο καί πληθύνονται ἡμέρα μέ τήν ἡμέρα! Ἄλλα τόσα εἶναι καί τά οἰκογενειακά δράματα τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν. Ἄλλοι πεινοῦν, ἄλλοι φυτοζωοῦν, ἄλλοι γίνονται ζητιάνοι, ἄλλοι ἐπιδίδονται σέ κλοπές καί ληστεῖες καί ὅλοι τους περιφέρονται ἐδῶ καί ἐκεῖ περίλυποι καί ἀπογοητευμένοι, χωρίς καμιά ἐλπίδα στόν ὁρίζοντα... Ἦταν ἀναμενόμενο αὐτό. Ὅταν μιά χώρα παραμελεῖ τόν γεωργικό καί τόν κτηνοτροφικό τομέα, θά ἔρθει κάποτε καιρός πού ἡ χώρα αὐτή θά καταρρεύσει! Ἄλλωστε τό ἀντιλαμβανόμαστε καί μόνοι μας ὅτι οἱ σύγχρονες οἰκονομίες δέν ἀντέχουν σέ ἕνα πόλεμο, μιά μεγάλη καταστροφή ἤ ἀντιξοότητα. Ἕνα ἄλλο σοβαρό πρόβλημα, πού προκάλεσε ἡ σύγχρονη οἰκονομία, εἶναι οἱ περιττές ἤ καί παράλογες ἀνέσεις καί τά ἄφθονα ὑλικά ἀγαθά, μέ τά ὁποῖα μᾶς «ἐπροίκισε». Τό ἀποτέλεσμα ἦταν νά διαφθαρεῖ ἡ ἀνθρωπότητα ὅσο ποτέ ἄλλοτε στήν ἱστορία της! Ἰδιαίτερα στίς μεγαλουπόλεις οἱ ἄνθρωποι ἔχουν λίγοπολύ ξεχάσει τί θά εἰπεῖ Θεός, πατρίδα, οἰκογένεια, γιατί ἔχουν ἐκφυλισθεῖ ἀπό τά βιώματά τους καί τήν ψυχοσύνθεσή τους. Ἡ ἐρήμωση τῆς ὑπαίθρου μέ τήν ταυτόχρονη ἀστικοποίηση τοῦ πληθυσμοῦ εἶναι ἀφύσικη. Ἑκατομμύρια στρέμματα γῆς παραμένουν ἀκαλλιέργητα στήν ἐπαρχία, χιλιάδες βουκολικά μαντριά ἐρει-

186

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

πωμένα, ἀμέτρητοι ὀπωρῶνες ἐγκαταλειμμένοι, πολλοί φυσικοί πόροι ἀνεκμετάλλευτοι. Εἶναι λοιπόν παράλογο νά κάνουμε λόγο γιά ἀνεργία. Οἱ σύγχρονες κοινωνίες ὑποφέρουν καί ἀπό μιά ἄλλη μεγάλη «πληγή», τίς σοβαρές ἀρρώστιες τῆς ἐποχῆς μας, πού συνήθως ὀφείλονται σέ ψυχολογικούς παράγοντες ἤ στήν ἀκατάλληλη διατροφή μας, τή συνοδευμένη ἀπό λιπάσματα, φυτοφάρμακα καί πρόσθετα. Ὅλα τά κακά ἐπακολουθοῦν, ὅταν οἱ ἄνθρωποι ἀπομακρυνθοῦν ἀπό τόν Θεό. Στόν παράγοντα αὐτό ὀφείλεται καί ἡ οἰκονομική μας χρεοκοπία. Στερηθήκαμε τίς εὐλογίες τοῦ Θεοῦ ἠθελημένα καί ἀφεθήκαμε στή δεσποτεία τοῦ πονηροῦ! Τί λοιπόν πρέπει νά πράξουμε γιά τήν ἀποκατάστασή μας; Πρέπει νά ἐπιδιώξουμε τά ἀντίθετα ἀπό ἐκεῖνα πού πραγματοποιήσαμε τίς τελευταῖες δεκαετίες. Πάνω ἀπό ὅλα ἔχουμε μεγάλη ἀνάγκη ἀπό ἐπανευαγγελισμό. Καί αὐτό μποροῦμε νά τό ἐπιτύχουμε κυρίως μέ τά μέσα μαζικῆς ἐνημερώσεως καί ἰδιαιτέρως μέ τούς τηλεοπτικούς σταθμούς. Ἀπό ὄργανα διαφθορᾶς πού εἶναι σήμερα, νά τά μεταβάλουμε σέ ὄργανα διαπαιδαγωγήσεως τοῦ λαοῦ μας. Γένοιτο! Μέ τιμή, Ἰωάννης Θεοδωρόπουλος ᾽Απόστρατος Π.Ν., συγγραφέας

* ΑΠΟ ΟΣΑ ΜΑΣ ΓΡΑΦΟΥΝ Μόντρεαλ, 11.2.2011 Πρός τό περιοδικό «Ἡ Δρᾶσις μας» Χαίρομαι γιά τόν ἀγώνα σας καί τήν προσφορά σας γιά τήν Ἑλληνορθόδοξη Πίστη μας. Ὁ Κύριος νά σᾶς δίνει δύναμη, ὑγεία, θάρρος νά συνεχίζετε τό ἔργο σας. Περισσότερο τώρα, στά χρόνια πού ζοῦμε, χρειαζόμαστε πιστούς καί θαρραλέους ἀγωνιστές νά πληροφοροῦν, νά δυναμώνουν τόν λαό γιά τά δεινά πού θά ἐπακολουθήσουν. Μέ πολλή ἐκτίμηση καί ἐν Χριστῷ ἀγάπη Μαρία Ἀνανιάδου


Τό ἐργαστήρι εἰδῶν Γάμου‒Βαπτίσεων δέν εἶχε πολυτελεῖς βιτρίνες. Δέν ἔκανε ποτέ διαφήμιση. Τό μάθαιναν στόμα μέ στόμα... Ἀπ’ ἔξω ἄχρωμο, ἀδιάφορο... Ἄν δέν τό ἤξερες, ἔψαχνες νά τό βρεῖς... Ὅταν ὅμως περνοῦσες τήν πόρτα, σέ τύλιγε μιά ἀτμόσφαιρα χαρούμενη καί... ἐλαφρῶς ἀκατάστατη... τούλια, λουλούδια, πανέρια, σακκοῦλες μέ κουφέτα... καί δυό χαμόγελα... Ὁ Πέτρος καί ἡ Ἄννα εἶχαν μιά καλή πελατεία καί ἤθελαν ὅλοι νά νιώθουν σάν στό σπίτι τους. Στά μπλόκ παραγγελιῶν ὀνόματα, τηλέφωνα, χρήσιμες πληροφορίες. Στά κομπιοῦτερ καταχωρημένα νούμερα, τιμές καί κωδικοί. Ὅμως στό ἡμερολόγιο τῆς Ἄννας, μέ τό μελάνι τῆς καρδιᾶς γραμμένα, ὀνόματα ζευγαριῶν καί ἡμερομηνίες. Ἴσως, γι᾽ αὐτό, οἱ πελάτες ἔμπαιναν ἄγνωστοι καί βγαίνανε ἀγαπημένοι φίλοι.

Ἀντιγράφουμε:

«22 Μαΐου 6μ.μ., Ἁγία Σοφία Γιῶργος-Ἑλένη» Θυμᾶμαι τήν καστανή φοβισμένη κοπέλλα, πού διάλεγε μόνη της τά στέφανα. Ὁ σύντροφός της κάπνιζε στό πεζοδρόμιο. ―Γιῶργο, δέν θά ἔρθεις; Ἐκεῖνος μπῆκε βαρύς. ―Μόνη σου τό θέλησες. Ἐγώ, δέν τά πάω καλά μέ κουφέτα καί κορδέλλες... ―Ἄχ, κυρία Ἄννα, τρία χρόνια μέχρι νά τόν πείσω νά πᾶμε σέ Ἐκκλησία... ἡ ἐποχή μας, βλέπετε... Χαμογελάει δειλά... ―Νά κάνουμε κάτι ἁπλό... Τό μυστήριο νά γίνει, νά ἡσυχάσω... μήν μᾶς ἔρθει καί κανένα παιδί καί ἔχει γονεῖς ἀστεφάνωτους... ―Ἀκοῦστε, μοῦ λέει ὁ Γιῶργος, ἐγώ αὐτά δέν τά πάω... οὔτε τά πιστεύω, ἀλλά ἀφοῦ τό θέλει ἡ Ἑλένη!! Ἡ Ἑλένη, προσεκτική καί φοβισμένη, συνέχισε νά ψάχνει τώρα γιά μπομπονιέρες. Τό βλέμμα της ζητοῦσε βοήθεια... Ἀποφάσισα νά πῶ δυό λογάκια... Ὁ Γιῶργος μέ κοίταξε ἀμήχανα. Προσπάθησε νά δικαιολογηθεῖ. «Πλάκα κάνω» ἔ, Ἑλένη; ―Γιῶργο μου, δέν ἄντεξα κι εἶπα, μήν κάνεις «πλάκα» στό κορίτσι, δέν τό βλέπεις; Ἐκείνη ξέρει τί πάει νά κάνει καί ζητάει τήν Εὐλογία τῆς Ἐκκλησίας: Ὅποιος ἀνοίγει σπίτι, κτίζει ἐκκλησία, παιδί μου. Εἴπαμε κι ἄλλα, τούς φροντίσαμε. Τούς καμαρώσαμε νύφη καί γαμπρό..., δώσαμε τά βαφτιστικά στό ÿ Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

187


πρῶτο τους παιδί. Ὁ Γιῶργος ἔγινε πελάτης τακτικός... Ἔφερε φίλους του νά διαλέξουν στέφανα, βάφτισε παιδιά φίλων, συμβούλεψε συγγενεῖς νά μήν συζοῦν, νά παντρευτοῦν. Καί κάθε φορά πού ἔβλεπε τήν Ἄννα, ἔλεγε: ―Ἤρθαμε πάλι μέ τήν Ἑλένη... Φέραμε τούς φίλους ἀπό δῶ... «νά χτίσουν ἐκκλησιά», κυρία Ἄννα... Καί χαμογελοῦσε μέ σημασία.

Ἀργότερα, ζωντανέψαμε γιά χάρη τους ὅλο τό «γαλάζιο ὄνειρο» στήν ἀκτή τοῦ Θερμαϊκοῦ. Ἐκεῖ δεξιώθηκαν τούς φίλους τους. Ὄμορφα ἦταν... Τήν ὥρα πού ἄναβαν τά φῶτα στίς ἀπέναντι παραλίες τούς ἀποχαιρετήσαμε. Μᾶς ἀγκάλιασαν συγκινημένοι... ―Εὐχαριστοῦμε πολύ γιά ὅλα. Δέν θά σᾶς ξεχάσουμε ποτέ... Δέν μᾶς ξέχασαν. Κι ἐμεῖς προσευχόμαστε γι᾽ αὐτούς.

«3 Ἰουνίου 5μμ., Μονή Βλατάδων Χρῆστος-Ἄντα» Ἦρθαν καί μᾶς βρῆκαν γελαστοί καί γεμάτοι ἀέρα! Ὁ Χρῆστος σκηνοθέτης, ἡ Ἄννα ἠθοποιός. Τά εἶχαν κανονίσει ὅλα: —Ὀνειρευόμαστε ἕνα γάμο γαλάζιο, δίπλα στή θάλασσα! Μέ φανάρια στήν ἄμμο, γλάστρες μέ γαλάζιες ὀρτανσίες, τούλια γαλάζια ν᾽ ἀνεμίζουν στό θαλασσινό ἀεράκι καί... γαλάζια κεριά. ―Ὅ,τι θέλετε, παιδιά! Ρομαντικά καί ἀέρινα. Θά κρατήσω σημειώσεις. Τό μυστήριο ποῦ θά γίνει; ―Μά, γιατί τό λέτε μυστήριο; Ἁπλά πράγματα... Πάνω ἀπό τή θάλασσα, τό δημαρχεῖο διαθέτει μιά αἴθουσα... ―Καί... ὅλο αὐτό τό... γαλάζιο ὄνειρο γιά ἕνα στεγνό γάμο στό δημαρχεῖο; Ἐμεῖς, ξέρετε, πολιτικούς γάμους δέν ἀναλαμβάνουμε. Ἐπειδή ὅμως φαίνεστε ἄνθρωποι εὐαίσθητοι, μέ φαντασία καί ἀγάπη μεταξύ σας, ἄς τό συζητήσουμε... Τρόμαξα μέ τά λόγια τοῦ Πέτρου. Τί κάνει; Εἴχαμε ἀποφασίσει νά μή δεχόμαστε πολιτικούς γάμους... στό ἐργαστήρι μας. Σηκώθηκα κι ἔφυγα ἔξω φρενῶν. Ὅταν μοῦ πέρασε ὁ θυμός καί ἐπέστρεψα, τούς βρῆκα ἀκόμη νά συζητοῦν. Δέν μιλοῦσαν γιά τούλια καί γαλάζια ὄνειρα... Μέ τήν εὐθύτητα καί τή γνησιότητα πού τόν διακρίνει, ὁ Πέτρος τούς ὁδήγησε στήν οὐσία τοῦ μυστηρίου τοῦ γάμου. Ὁ Χρῆστος καί ἡ Ἄννα ἦταν ἡ «γῆ ἡ ἀγαθή». Δέν ἔφυγαν βροντώντας πίσω τους τήν πόρτα. Ἔμειναν, μέ τά χέρια δεμένα καί τυλίχτηκαν στήν ἀτμόσφαιρα τοῦ μυστηρίου... Ἕνας κόσμος ἄνοιγε μπροστά τους... Κανείς, πρίν, δέν τούς εἶχε μιλήσει γι᾽αὐτό... Ζήλεψα. Κάθησα κοντά τους... Χόρταιναν μέ τά λόγια τῶν εὐχῶν τῆς Ἐκκλησίας. Χαμογελοῦσαν. Τά μάτια τους ἔλαμπαν... ....καί στό τέλος, τά στέφανά σας θά τά κρατήσετε στό εἰκονοστάσι... γιά ὅλη σας τή ζωή.

«18 Μαΐου 6 ἀπόγευμα ἱερός Ναός Ἁγίου Παύλου Σπύρος-Χρύσα» Πάγωσα ἀπό τήν ἔκπληξη, ὅταν μπήκανε στό ἐργαστήριο... ὁ νεαρός... σάν ἄγαλμα τοῦ Πραξιτέλη. Ἡ κοπέλλα..., ἀλίμονο, δέν εἶχα ξαναδεῖ τόσο ἄσχημη νύφη. Μά... ΠΟΛΥ ΑΣΧΗΜΗ!!! Πρασινομελάχροινη, μέ μύτη σουβλερή, πρόσωπο ἀσύμμετρο, μαλλιά κακοφτιαγμένα... Τήν ἔλεγαν Χρύσα. Ἡ ρηχότητα τῶν ἀνθρώπων ἔχει ἐπιπόλαια κριτήρια. Ἔπεσα κι ἐγώ στήν παγίδα... Φανταζόμουν τρόπους... μεταμόρφωσης... νά ρίξω, ἄς ποῦμε, κάποιο πέπλο μέ ἄνθη νά... κρύβει κάτι, ἤ νά κάνω ἕνα (!) ἐντυπωσιακό στολισμό, γιά νά... ἀποσπᾶται ἡ προσοχή ἀπό τή νύφη... Τί νά πῶ; Κοσμικά κατάλοιπα, πού λέει κι ὁ Πέτρος. Καί τότε, ἡ Χρύσα ἄρχισε νά μιλάει... Ἡ φωνή της συγκροτημένα γοητευτική, ἡ σκέψη της ἁρμονική, ἡ διάθεσή της θετικά προσγειωμένη... Μᾶς ζωγράφισε τό γάμο της μέ σαφήνεια, ἁπλότητα καί βάθος... Ἔτσι ὅπως θά ᾽πρεπε νά ᾽ναι ὅλοι οἱ γάμοι: Τίποτε φτωχό, τίποτε ὑπερβολικό... Μέ τήν ἀλαφράδα τῆς νεότητας καί τό βάρος τῆς πνευματικότητας... Ὁ Σπύρος συμφωνοῦσε γοητευμένος... Θεέ μου, σκέφτηκα μέσα μου, βοήθησέ μας νά τῆς ἑτοιμάσουμε ἕνα γάμο ἰδιαίτερο, πού νά μήν ἀδικεῖ αὐτή τή σπάνια προσωπικότητα!... Ἡ Χρύσα εἶναι δασκάλα... Τά παιδιά τήν ὑπεραγαποῦν. Οἱ συνάδελφοί της τήν ἐκτιμοῦν καί τή θαυμάζουν... Τά πεθερικά της πίνουν νερό στ᾽ ὄνομά της... Ὅλη ἡ... ἀσυμμετρία καί ἡ «μουντάδα» τοῦ προσώπου της ἐξαφανίζεται ἀπό τό φωτεινό χαρακτήρα της. Ἴχνος κόμπλεξ. Δέν τῆς εἶναι ἀπαραίτητη οὔτε κἄν αὐτή ἡ γυναικεία καλαισθησία... Ὁ γάμος τους ἁπλός καί κατανυκτικός, ὁ Σπύρος πανευτυχής. Μπράβο του! Ἤξερε τί διάλεγε!

Πάει, ξεχάστηκε τό Δημαρχεῖο. Παντρεύτηκαν στή Μονή Βλατάδων, μέ λίγους καί οὐσιαστικούς καλεσμένους... Ἦταν σοβαροί καί ἀπόλυτα προσηλωμένοι. Οἱ στιγμές συγκινητικές.

Χρόνια τώρα, ἔρχονται στό ἐργαστήρι... Ἔχουν ἤδη δύο παιδιά καί βοηθοῦν ὅλο τόν κόσμο. Ὅταν ἡ Χρύσα ἀνοίγει τήν πόρτα μας, ἡ ζεστασιά καί τό χαμόγελό της μᾶς πλημμυρίζουν... Κι εἶναι ὄμορφη, πολύ ὄμορφη!! q

188

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011


ά παιδιά ἔπαιζαν, ὅπως κάθε ἀπόγευμα, στό σαλόνι τό ἀγαπημένο τους παιχνίδι: «τίς κουμπάρες». Τά παρακολουθοῦσα ἀπό τήν κουζίνα, καθώς προσπαθοῦσα νά κατεβάσω σιδερώνοντας τό βουνό μέ τά ροῦχα πού εἶχαν πλυθεῖ. Ἤξερα ἀπ’ ἔξω ὅλες τίς φάσεις τοῦ παιχνιδιοῦ τους. Τούς καβγάδες γιά τήν διεκδίκηση τῶν ρόλων τῆς «μαμᾶς» καί τῆς «νουνᾶς» στά βαφτίσια τῆς κούκλας, γιά τό πῶς

νήσεων καί λόγων, παρ’ ὅλα τά πέντε του χρόνια, καθώς ἐπαναλάμβανε ὅ,τι εἶχε δεῖ καί ἀκούσει μέσα στό Ναό. Καί στή συνηθισμένη γιά τήν ἡλικία του ἐρώτηση: «τί θά γίνεις ὅταν μεγαλώσεις;», ἀπαντᾶ πολύ σοβαρά: «ἱερέας». Τό γεγονός νά ἀσχολοῦνται μικρά παιδιά στά παιχνίδια τους μέ «τά τῆς Ἐκκλησίας» ἤ νά ἐπιθυμοῦν νά βρεθοῦν πολύ πρωί στό Ναό γιά νά ὑπηρετήσουν σάν «παπαδάκια» μέσα στό

θά μοίραζαν τίς κοῦκλες, τά ροῦχα τους, τά κουζινικά, σέ ποιά γωνιά τοῦ σαλονιοῦ θά εἶχαν τό σπίτι τους καί γιά ὅ,τι ἄλλο ἔμελλε προκύψει. Μόνο ἕνας ρόλος ἦταν κατοχυρωμένος ἀπό τό ἴδιο πρόσωπο καί ἀποδεκτός ἀσυζητητί ἀπ’ ὅλη τήν παρέα. Ὁ Θανασάκης πάντα ἦταν ὁ ἱερέας, πού τελοῦσε τό «μυστήριο» τῆς Βάπτισης καί τοῦ Γάμου μερικές φορές, τήν ἀκολουθία τοῦ ἁγιασμοῦ ἤ γενικά ὅ,τι πρόσφατα εἶχε παρακολουθήσει στό Ναό καί τόν ἐντυπωσίασε. Τά σεντόνια τοῦ κρεββατιοῦ του γινόταν… τά ἄμφιά του, ἡ τραβέρσα τοῦ πιάνου μέ τά μακριά κρόσια…τό πετραχήλι του, τό παιδικό προσευχητάρι… τό εὐχολόγιο, ἕνα καντηλάκι πού εἶχε σπάσει ὁ κρίκος του καί δέν μποροῦσε πλέον νά κρεμαστεῖ… τό θυμιατό του. Θαύμαζα κάθε φορά τήν ἐφευρετικότητά του νά μετατρέπει τά ἀντικείμενα τοῦ σπιτιοῦ σέ «ἱερά σκεύη», τή σοβαρότητα, τήν ἱεροπρέπεια καί τήν καταπληκτική ἀκρίβεια κι-

ἱερό, δέν εἶναι σπάνιο σέ οἰκογένειες πού ἀγωνίζονται νά ἔχουν συνειδητή ἐκκλησιαστική ζωή. Δέν μποροῦμε βέβαια νά ξέρουμε ἄν αὐτό εἶναι μιά παιδική ἀγάπη, πού θά ξεθωριάσει καί θά σβήσει μέ τό πέρασμα τῶν χρόνων ἤ ἕνας σπόρος τῆς Θεϊκῆς ἀγάπης πού, μέ τή Χάρη Του, θά βλαστήσει ἀργότερα καί θά καρποφορήσει. Ἐκεῖνο ὅμως πού ξέρουμε καλά εἶναι οἱ δικοί μας πόθοι γιά τά παιδιά μας. Ὅταν τά σφίγγουμε στήν ἀγκαλιά μας νεογέννητα βρέφη καί τά γεμίζουμε φιλιά καί τά νανουρίζουμε, πῶς ὀνειρευόμαστε τή ζωή τους; Ἐκεῖνα κοιμοῦνται ἥρεμα στήν κούνια τους κι ἐμεῖς πλάι τους τά βλέπουμε μέ τό τσαντάκι τους στό Νηπιαγωγεῖο, πρωτάκια στό Δη- ÿ Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

189


μοτικό, ἔφηβους στό Γυμνάσιο καί στό Λύκειο, φοιτητές, ἐπαγγελματίες… μέχρι καί γονεῖς μέ τά παιδιά τους στό δικό τους σπιτικό. Ἄχ καί νά ᾽ναι τά παιδιά μας πετυχημένα στίς ὅποιες ἐπιλογές τους κι ἐμεῖς δίπλα τους ἕτοιμοι νά ριχτοῦμε μαζί τους σ’ αὐτόν τόν ἀγώνα, νά τά στηρίξουμε, νά τά κρατήσουμε νά ἀνέβουν στίς κορυφές τῶν ὀνείρων τους!... Εἴμαστε ὅμως τό ἴδιο ἕτοιμοι καί πρόθυμοι νά στηρίξουμε τά παιδιά μας σέ μιά ἄλλη οὐράνια ἀνάβαση στό ἅγιο Θυσιαστήριο τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας μας; Ποθοῦμε καί ὀνειρευόμαστε νά δοῦμε τά ἀγόρια μας ἄξιους λειτουργούς τοῦ Ὑψίστου; Τό ζητοῦμε στίς προσευχές μας, ὥστε νά ἀποδεχθοῦμε μέ χαρά αὐτή τήν κλήση τῆς ἱερωσύνης, ἄν ὁ Θεός τό θελήσει; Παλαιότερα ἀποτελοῦσε τήν καλύτερη εὐχή σέ μιά οἰκογένεια, ὅπως φαίνεται καί στά παραδοσιακά κάλαντα τῆς Ἰκαρίας: «κι ἄν ἔχεις καί μεγάλο γιό βάλτονε στό ψαλτήρι καί ν᾽ ἀξιώσει ὁ Θεός νά βάλει πετραχήλι». Σήμερα ὅμως, μέσα στή λαίλαπα τοῦ εὐδαιμονισμοῦ καί τῆς ὑλιστικῆς θεώρησης τῆς ζωῆς, κάτι τέτοιο θεωρεῖται «γραφικό», ἄν ὄχι ἀνόητο ἀπό τούς περισσότερους. Ὅμως τό Ἅγιο Πνεῦμα «ὅπου θέλει πνεῖ». Ἔτσι πάντα ὑπάρχουν οἱ ψυχές τοῦ Θεοῦ, χωράφια ἕτοιμα, γιά νά πέσει ὁ εὐλογημένος αὐτός σπόρος τῆς ἱερατικῆς κλήσης. Ἄν ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ κάνει στό παιδί μας αὐτή τήν μοναδική τιμή, τήν ἀσύγκριτα μεγαλύτερη ἀπ’ ὅλες τίς ἄλλες, ἐμεῖς, οἱ χριστιανοί γονεῖς ὀφείλουμε, πάσῃ θυσίᾳ, αὐτή τήν ἱερή φλόγα νά τή φυλάξουμε ἀπό τούς δαιμονικούς ἀνέμους, πού μέ μανία θά θελήσουν νά τήν σβήσουν. Νά τήν αὐξήσουμε καί νά τήν καλλιεργήσουμε μέ ἱερό δέος καί θερμή προσευχή, μέχρι νά ἔρθει ἡ εὐλογημένη ὥρα πού θά γίνει πυρκαγιά καί «ἡ Θεία χάρις ἡ τά ἀσθενῆ θεραπεύουσα καί τά ἐλλείποντα ἀναπληροῦσα» θά προχειρίσει τό παιδί μας σέ διάκονο τῶν θείων μυστηρίων... Τότε ὁ πόθος καί τό ὄνειρο θά εἶναι μιά μακάρια πραγματικότητα. Κι αὐτή ἡ μακαριότητα δέν ἔχει τέλος. Νά σέ μνημονεύει τό παιδί σου συνεχῶς στό ἐπίγειο καί στό ἐπουράνιο θυσιαστήριο. Μιά μητέρα

190

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

τίς μέρες μας αὐξάνονται ὅλο καί περισσότερο οἱ ἔρευνες σχετικά μέ τή σπουδαιότητα τῆς συμμετοχῆς τοῦ πατέρα στήν ἀνατροφή τῶν παιδιῶν καί τόν μοναδικό τρόπο μέ τόν ὁποῖο ἡ πατρική παρουσία ὠφελεῖ τή σωματική καί ψυχική ὑγεία τοῦ παιδιοῦ. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ― ΑΝΑΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΚΟΥ ΡΟΛΟΥ Γιά πολλούς αἰῶνες ὁ ρόλος τοῦ πατέρα ἦταν αὐτός τοῦ «κουβαλητῆ», πού μέ σκληρή δουλειά καί θυσίες ἐξασφάλιζε «τό ψωμί» τῆς οἰκογένειας. Κι αὐτό ἦταν ἀρκετό γιά τά μέλη τῆς οἰκογένειας. Στή δεκαετία τοῦ 1960 οἱ οἰκονομικές ἐξελίξεις καί τό φεμινιστικό κίνημα ἔδωσαν ἕνα ἰσχυρό πλῆγμα στήν πατριαρχική οἰκογένεια. Ἡ μαζική ἔνταξη τῶν γυναικῶν στό ἐργατικό δυναμικό καί ἡ ἀμφισβήτηση παραδοσιακῶν θέσεων γιά τήν πατρότητα, ἀνέτρεψαν δεδομένα πολλῶν αἰώνων. Παράλληλα ὑπονομεύεται σέ μεγάλο βαθμό ὁ θεσμός τοῦ γάμου, μέ ἀποτέλεσμα, λόγῳ τῶν μεγάλων ποσοστῶν διαζυγίων, ὁ ρόλος τοῦ πατέρα νά μοιάζει περισσότερο μέ αὐτόν τοῦ περιστασιακοῦ ἐπισκέπτη. Δέν εἶναι ἐπίσης καθόλου ἀσυνήθιστο στίς μέρες μας τό φαινόμενο τῶν ἀνύπανδρων μητέρων, πού ἀφορᾶ πλέον τό 1/3 τῶν γεννήσεων στίς ΗΠΑ, ὅπου ὁ πατέρας τίς περισσότερες φορές δέν ἐμφανίζεται ποτέ. Ἀκόμα ὅμως καί στήν περίπτωση μιᾶς «φυσιολογικῆς» οἰκογένειας, πόσο παρών εἶναι ὁ πατέρας καί πῶς ἐπιδρᾶ ἡ παρουσία του στήν ψυχική ὑγεία τοῦ παιδιοῦ; ΠΑΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝ ΩΝΙΚΟΤΗΤΑ Ὁ πατέρας δημιουργεῖ μέ τό παιδί του μιά σχέση ἐντελῶς διαφορετική ἀπό τήν ἀντίστοιχη μέ τή μητέρα. Ὁ τρόπος γιά παράδειγμα μέ τόν ὁποῖο παίζει ὁ πατέρας μέ τά παιδιά εἶναι περισσότερο σωματικός καί συναρπαστικός ἀπό τήν ἀντίστοιχη ἀλληλεπίδραση μέ τή μητέρα, ὅπου τό παιχνίδι εἶναι πιό «ἥσυχο» καί μέ λιγότερο ἐνδιαφέρον. Τό παιχνίδι μέ τόν πατέρα, πού συχνά εἶναι ἰδιόρρυθμο καί ἀσυνήθιστο, μπορεῖ νά προκαλέσει ἕνα ἀπίστευτο εὖρος ἔντονων συναισθημάτων καί διευκολύνει στή βίωση εὐχάριστων καταστάσεων (συγκίνηση, ἐλεγχόμενος φόβος) καί στήν ἐκμάθηση ἐξαιρετικά χρήσιμων δεξιοτήτων. Ὁ πατέρας προετοιμάζει τό παιδί νά βγεῖ ἔξω, στόν κόσμο τῶν συνομηλίκων καί


στήν κοινωνία ἀργότερα. Μελέτες δείχνουν ὅτι τά μωρά ἑνός ἔτους πού εἶχαν μεγάλη ἐπαφή μέ τόν πατέρα, ἔκλαιγαν λιγότερο ὅταν ἔμεναν μέ ἄγνωστα πρόσωπα. Πολλές ἄλλες ἐρευνητικές μελέτες καταλήγουν στή διαπίστωση ὅτι ἡ θετική σχέση πατέρα καί παιδιοῦ βοηθᾶ τά παιδιά νά ἀναπτύξουν βέλτιστες κοινωνικές δεξιότητες. Καί ὅταν μιλοῦμε γιά θετική, ἐννοοῦμε ὅτι ὁ πατέρας θά ἀποφεύγει τίς ἐπικρίσεις, τόν ἐξευτελισμό καί τήν κριτική, δέν θά εἶναι ἰδιαίτερα παρεμβατικός καί ἐξουσιαστικός, θά καθοδηγεῖ μέ μέτρο, θά ἐνθαρρύνει καί θά προσφέρει στά παιδιά τήν ἀπαραίτητη σιγουριά γιά νά συνεχίσουν τήν προσπάθεια. ΠΑΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ Ἡ θετική παρουσία τοῦ πατέρα ἀποτελεῖ σημαντικό παράγοντα γιά τίς ἀκαδημαϊκές ἐπιδόσεις καί τήν ἐπαγγελματική σταδιοδρομία τῶν παιδιῶν καί κυρίως τῶν ἀγοριῶν. Ἔρευνες δείχνουν πώς, ὅταν ὁ πατέρας ἀπουσιάζει, τά ἀγόρια δυσκολεύονται στήν αὐτοσυγκράτηση καί τόν αὐτοέλεγχο. Οἱ δεξιότητες αὐτές εἶναι ἀπαραίτητες στήν προσπάθεια τῶν παιδιῶν νά ἐπιτύχουν τούς ἀκαδημαϊκούς τους στόχους.

(

Π. Γαλίτη-Κυρβασίλη

)

Ὁ πατέρας πού λειτουργεῖ ὡς «συναισθηματικός μέντορας», καθοδηγεῖ τά παιδιά του Δρ. Εἰδικῆς Ἀγωγῆς & Ψυχολογίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν χωρίς νά τά ἐπικρίνει, εἶναι παρών καί σταθερά διαθέσιμος, διευκολύνει τή νοητική ἀνάπτυξη τῶν παιδιῶν καί κυρίως τῶν ἀγοριῶν καί ἐπιδρᾶ θετικά στίς σχολικές ἐπιδόσεις. Ἀντίθετα, παιδιά μή ὑποστηρικτικῶν, ἀλλά ἐπικριτικῶν πατέρων, ἔχουν περισσότερες πιθανότητες νά ἀντιμετωπίσουν προβλήματα στό σχολεῖο. Ἐπιπλέον, πολύ πιθανόν νά ὁδηγηθοῦν στήν ἐκδήλωση ἐπιθετικῆς συμπεριφορᾶς καί σέ προβλήματα πού συνδέονται μέ παραβατικότητα καί βία. Εἶναι ἐντυπωσιακό ὅτι, παρόλο ὅτι οἱ ἀλληλεπιδράσεις μητέρας-παιδιοῦ εἶναι ἐξίσου σημαντικές, ὁ δείκτης πρόβλεψης μελλοντικῆς ἐπιτυχίας ἤ ἀποτυχίας τοῦ παιδιοῦ στό σχολεῖο, σχετίζεται περισσότερο μέ τήν ποιότητα τῆς σχέσης τοῦ παιδιοῦ μέ τόν πατέρα, παρά μέ τή μητέρα. Ο ΠΑΤΕΡΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ Καθοριστικό ρόλο γιά τή σχέση τοῦ πατέρα μέ τά παιδιά παίζει ἡ μητέρα. Τά παιδιά βλέπουν τόν πατέρα μέσα ἀπό τά μάτια τῆς μητέρας. Μιά εὐχαριστημένη σύζυγος μεταφέρει τό καλό βίωμα πού νιώθει γιά τόν σύζυγο πρός τά παιδιά της, ἀκόμα καί ἄν ὁ πατέρας εἶναι φυσικά ἀπών. Στήν ἐμπλοκή ÿ Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

191


ἐπίσης τοῦ πατέρα στήν καθημερινή φροντίδα δυνατότητα νά ἐπιστρέψει μόνος του καί «ἐν τῶν παιδιῶν καθοριστικό ρόλο παίζει ἡ μητέρα. ἐλευθερίᾳ». Αὐτή ἡ ἀγάπη τοῦ πατέρα τόν συΠολλές μητέρες δέν ξέρουν πῶς νά ἐνθαρρύνουν νόδευε μυστικά καθ’ ὅλη τή διάρκεια τῆς ἔκλυαὐτή τήν ἐμπλοκή καί μέ τόν τρόπο τους τήν της ζωῆς του. ἀποθαρρύνουν. Εἶναι στατιστικά βέβαιο πώς Πατέρας λοιπόν δέν εἶναι αὐτός πού προσπαἕνας πατέρας θά ἀναμιχθεῖ λιγότερο μέ τά παι- θεῖ νά πείσει καί νά ἐπιβάλει τή γνώμη του, ἀλλά διά, ἄν ἔχει τήν ἐπικριτική στάση τῆς μητέρας αὐτός πού ἐμπνέει. Ἔχει ἀπαγκιστρωθεῖ ἀπό σχετικά μέ τήν ποιότητα τόν ἑαυτό του καί δέν τόν τῆς φροντίδας πού αὐτός Πατέρας δέν εἶναι αὐτός πού ἐνδιαφέρει ἄν φαίνεται στούς παρέχει, καί ἄν πιστεύει ὅτι ἄλλους ἐπιτυχημένος ὡς παπροσπαθεῖ νά πείσει ἐκείνη εἶναι πιό κατάλληλη τέρας. Ἀναγνωρίζει ὅτι δέν καί νά ἐπιβάλει τή γνώμη του, γιά τήν ἀνατροφή τῶν παιεἶναι ἀφεντικό, ἀλλά ἁπλῶς ἀλλά αὐτός πού ἐμπνέει. διῶν. Τά παιδιά καί ὁ πατέδιαχειριστής στό ἔργο τοῦ ...Δέν εἶναι ἀφεντικό, ρας χρειάζονται χῶρο καί Θεοῦ καί προσπαθεῖ μέ διάἀλλά ἁπλῶς διαχειριστής χρόνο γιά νά γνωριστοῦν, κριση, αὐθεντικότητα καί χωρίς τήν παρέμβαση τῆς ὑγιές ἐκκλησιαστικό φρόστό ἔργο τοῦ Θεοῦ... μητέρας. νημα, νά πορεύεται αὐτός καί Χρόνο χρειάζεται νά βρεῖ κυρίως ὁ πατέρας. Ὁ ἡ οἰκογένειά του τήν ἀπλανή ὁδό τῆς Ἀληθείας. ἐντατικός ρυθμός ζωῆς καί οἱ ἀτέλειωτες ὧρες Ἔχοντας ἐπίγνωση τῆς μεταπτωτικῆς του ἐργασίας του ἔχουν ὡς ἀποτέλεσμα τήν ἀπουσία φύσης, ἀναγνωρίζει τά λάθη του, καί δέν διστάτοῦ πατέρα καί πολλοί γονεῖς νιώθουν ἐνοχές γι᾽ ζει νά ζητήσει συγγνώμη γιά κάτι σημαντικό, ἡ αὐτό. Ἄν ὅμως ὁ πατέρας δέν ἐπιδιώξει συνει- ὁποία καί τόν ἀνεβάζει στή συνείδηση τῶν παιδητά νά συνδεθεῖ (πέρα ἀπό κάποιες περιστα- διῶν. Τίς δοκιμασίες πού μπορεῖ νά ἐπιτρέψει ὁ σιακές ἐξόδους) μέ τήν καθημερινότητα τοῦ Θεός, δέν τίς ἀντιμετωπίζει στενόκαρδα καί παιδιοῦ, καί ὁ χρόνος κυλᾶ χωρίς καμία ἰδιαίτερη ἀπεγνωσμένα, ἀλλά γίνεται πρότυπο ἐμπιστοἀλληλεπίδραση, τότε σύντομα θά διαπιστώσει σύνης στό θέλημά Του. Στά διλήμματα πού πώς ἔχει χάσει πολύτιμα κεφάλαια ἀπό τή ζωή προκύπτουν στά οἰκογενειακά θέματα καί κυτῶν παιδιῶν καί σημαντικές στιγμές ἀπό τό με- ρίως σέ θέματα διαπαιδαγώγησης, ξέρει ὅτι δέν γάλωμά τους, πού δέν ἐπιστρέφουν. Ἴσως τελικά ὑπάρχουν συνταγές, γι᾽ αὐτό ἀναζητεῖ τή φώχρειάζεται μία ἀλλαγή ἀντίληψης ἀναφορικά μέ τιση τοῦ Θεοῦ. Οἱ πράξεις του δέν φέρουν τή τό χρόνο καί τή σημασία τῆς παρουσίας του στό δική του σφραγίδα, ἀλλά τή σφραγίδα τοῦ μεγάλωμα τῶν παιδιῶν. Ἴσως πλέον νά γίνεται Ἁγίου Πνεύματος. Ξέρει πότε νά μιλᾶ καί πότε ὅλο καί πιό σαφές, ὅτι ἡ διακονία τοῦ πατέρα νά σιωπᾶ. Δέν προσπαθεῖ νά ἐξουσιάσει καί νά πρός τά μέλη τῆς οἰκογένειας δέν μπορεῖ πλέον ἐπιβληθεῖ, ἀλλά χαίρεται νά διακονεῖ. νά περιορίζεται μόνο στήν παροχή οἰκονομικῶν Μέσα σέ ἕνα τέτοιο εὔκρατο κλίμα θαλπωρῆς, ἀγαθῶν, ἀλλά καί σέ μία ἐνεργό συμμετοχή καί ἀλληλοπεριχώρησης καί ἀλληλοκατανόησης ἡ ἕνα ἔμπρακτο ἐνδιαφέρον. θυσιαστική προσφορά του γίνεται παράδειγμα καί βοηθᾶ ὅλη τήν οἰκογένεια βιοτικά καί πνευΟ ΠΑΤΕΡΑΣ ΩΣ ΠΡΟΤΥΠΟ ματικά. q O πατέρας εἶναι ἀναντικατάστατος. «Ἐάν μυρίους παιδαγωγούς ἔχητε ἐν Χριστῷ, ἄλλ᾽ οὐ Βιβλιογραφία: πολλούς πατέρας (Α΄ Κορ. δ´, 15). Ἡ ἀγάπη τοῦ DeBell, M. (2008). Children living without their fathers: Population estimates and indicators of educational wellπατέρα συντροφεύει τό παιδί σέ ὅλη του τή ζωή, being. Social Indicators research, 87, 427-443. ἀκόμα κι ὅταν αὐτό βρίσκεται μακριά, σωματικά McBridge, B., Brown, G., Bost, K., Shin, N., Vaughn, B., Korth, B. Parental Identity, Maternal Gatekeeping and Faκαί ψυχικά, ἀπό τό πατρικό σπίτι. Στήν παραther Involvement. Family Relations, 54, (July 2005), 360βολή τοῦ ἄσωτου υἱοῦ ὁ πατέρας δέν προσπά372. θησε νά κρατήσει διά τῆς βίας τόν γιό κοντά του, Lamb, M. (2004). The role of father in child development. ἀλλά μέ τήν ἀρχοντική του ἀγάπη τοῦ ἔδωσε τή J. Wiley & sons, Inc.H.

(

192

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

)


άθισα… πῆρα μολύβι καί χαρτί γιά νά γράψω μέσα σέ μερικές γραμμές σύντομες σκέψεις καί ἁπλά συναισθήματα γιά μία πορεία μέ δυό δρόμους πού προχωροῦν παράλληλα, ἐνῶ ταυτόχρονα συνεχῶς τέμνονται· τήν οἰκογένεια καί τό ἐπάγγελμα. Δυό ἐπιλογές γεμάτες δυνατές ἀποφάσεις… σχέδια καί ὄνειρα… χαρές, ἐπιτυχίες… καί ἀπογοητεύσεις! Δυό δρόμοι ἀνηφορικοί… ἀλλά ὡραῖοι! Ὅταν ξέρεις καλά, ὄχι μόνο ἐπειδή διάβασες, ἀλλά γιατί ζεῖς καί διαπιστώνεις καθημερινά, ὅτι ἡ οἰκογένεια εἶναι καί παραμένει ἕνας πολύ σημαντικός θεσμός κοινωνικοποίησης καί ἀγωγῆς τοῦ παιδιοῦ πού ἐξακολουθεῖ νά ἔχει πρωτεύοντα ρόλο στήν ψυχική καί συναισθηματική ὑγεία του, τότε συναισθάνεσαι τή σπουδαιότητα τῆς κλήσης καί νιώθεις τό βάρος τῆς εὐθύνης. Μέσα στήν οἰκογένεια τό παιδί διαμορφώνει διαθέσεις, ἀπό-

Γράφει: Ταβουλάρη- Λουκέρη Ζαχαρούλα Σχολική Σύμβουλος Πρωτοβάθμιας Ἐκπ/σης Master Ἐπιστημῶν Ἀγωγῆς Ὑποψήφια Διδάκτωρ ΠΤΔΕ Παν/μίου Ἀθηνῶν ψεις, στάσεις καί ἐνστερνίζεται ἀξίες πού ἐπιδροῦν στήν προσωπικότητά του καί στή συμπεριφορά του. Ἀπό ἔρευνες ἔχει διαπιστωθεῖ ὅτι τό οἰκογενειακό περιβάλλον ἐπηρεάζει τή γλωσσική εὐχέρεια, τήν ἀριθμητική ἱκανότητα, τήν ἐπαγωγική καί ἀπαγωγική σκέψη καί γενικότερα τήν πνευματική καί κοινωνική ὡρίμανση τοῦ παιδιοῦ. Παράλληλα, σύμφωνα μέ τήν Ψυχοπαιδαγωγική ἐπιστήμη, ὁ Δάσκαλος εἶναι τό πιό σημαντικό πρόσωπο στή ζωή τοῦ παιδιοῦ μετά τούς γονεῖς. Ἔχει ἀποδειχθεῖ ὅτι ἡ συμπεριφορά τοῦ Δασκάλου ἀσκεῖ τεράστια «μορφοποιό» ἐπίδραση στό παιδί, ἐπηρεάζει τή μαθησιακή του ἀποδοτικότητα, τίς ἠθικές ἀξίες του, ἐνῶ ταυτόχρονα διαμορφώνει τό ψυχολογικό κλίμα ὅλης τῆς τάξης. Στό σχολεῖο τό παιδί δέχεται ἐπιβράβευση ἤ ἀπόρριψη καί διαμορφώνει θετικές ἤ ἀρνητικές προσδοκίες γιά τόν ἑαυτό του μέσα σ᾽ ἕνα περιβάλλον διαφορετικό ἀπό τό οἰκογενειακό. Καί μετά ἀπό αὐτά… ἡ καθημερινότητα! Οἱ προβληματισμοί, οἱ δυσκολίες καί ἀγωνίες της…! Ἀπέναντί σου τά μάτια τῶν παιδιῶν – τῶν δικῶν σου- τῶν παιδιῶν τοῦ σχολείου, δικά σου καί αὐτά. Ἄλλοτε γεμάτα ἀπορίες, ἐρωτήματα, ἀγωνίες καί δάκρυα, ἄλλοτε χαρούμενα, συχνά προβληματισμένα, κάποτε… ἀπογοητευμένα! Κι ἐσύ στρέφεις τή σκέψη σου σέ ἐκείνη τήν πρώτη ἀπόφαση, νά βιώσεις τό λειτούργημα τοῦ γονιοῦ καί τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ σέ ὅλο του τό μεγαλεῖο. Οἰκογένεια καί ἐπάγγελμα. Δυό ρόλοι, δυό δρόμοι, μία μοναδική πορεία! Μία πορεία ὅπου εἶναι ἐπιτακτική ἀνάγκη νά ἐπιβεβαιώνεις διαρκῶς μέσα σου τήν ἄποψη ὅτι σημαντικός δέν εἶναι αὐτός πού ἔχει μόνο γνώσεις, ἀλλά κυρίως ἐκεῖνος πού διαθέτει βιώματα… δέν εἶναι αὐτός πού ἐπιβάλλεται μέ τό κύρος τῆς θέσης του, ἀλλά ὅποιος διαθέτει τή δύναμη τῆς διακριτικῆς παρουσίας… δέν εἶναι αὐτός πού συμβουλεύει, ἀλλά ἐκεῖνος πού στηρίζει... Γι ’ αὐ τά ἔχ ε ις ν’ ἀγ ωνί ζε σ αι ἐ σύ κά θε μέ ρ α, μ ιά ζ ω ή. q Βιβλιογραφία •Ι. Βρεττός, Θεωρίες τῆς Ἀγωγῆς, Ἀθήνα 2005. •Γ. Κρουσταλλάκης, Διαπαιδαγώγηση, πορεία ζωῆς, Ἀθήνα 2003. •Α. Τριλιανός & Ι. Καράμηνας, Συμβουλευτική Γονέων, Παιδαγωγικό Τμῆμα Δημοτικῆς Ἐκπαίδευσης, Ἀθήνα 2004. •D. Goleman, Ἡ συναισθηματική νοημοσύνη, μτφρ. Α. Παπασταύρου, Ἑλληνικά Γράμματα, Ἀθήνα 1997.

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

193


φοῦ πῆρε ἕνα μήνα τουλάχιστον τά ἀντικαταθλιπτικά πού τῆς ἔδωσε ὁ γιατρός, ἄνοιξαν ἐπιτέλους τά μάτια της. Τότε ἡ κυρία Φεβρωνία πῆρε ἀποφάσεις γιά τή ζωή της. Ἔχοντας κλείσει τά ὀγδόντα πέντε καί μή ἔχοντας νά περιμένει τίποτε ἀπ᾽ τό μοναχογιό της, περασμένα ἑξήντα κι αὐτός, ἀνύπαντρος ἀκόμα, καλλιτέχνης, ἀκατάστατη ζωή, τί νά περιμένεις; Τῆς ἐξήγησε: «Μάνα, δέν μπορῶ νά σοῦ προσφέρω τίποτε... Εἶμαι too busy. Οὔτε μιά ἐπίσκεψη τό μήνα. Κι αὐτά γιά ἐγγόνια καί τέτοια ξέχνα τα. Ξέρεις πώς ἐγώ τίς συμβατικότητες τίς ἔχω ξεγράψει ἀπό τή ζωή μου. Οἱ χίπυς

Ἀποφάσισαν καί οἱ δυό τους νά κάνουν ἕνα μόνο παιδί, γιά νά μή ζήσει πιό φτωχά ἀπό τούς ἴδιους. Ἔμεινε μέ τόν ἄντρα της δεκαπέντε χρόνια κι ὕστερα χώρισαν˙ τόν ἐνοχλοῦσε πού ἔπαιζε μέ τίς φίλες της χαρτιά ὥς ἀργά˙ ἐκεῖνος γυρνοῦσε σπίτι, ποιός ξέρει ἀπό ποῦ, τά ξημερώματα˙ τά βρόντηξαν, κι ἔκτοτε ἡ κ. Φεβρωνία ἔζησε ἀδέσμευτη μέν, ξεχύνοντας ὅμως στό παιδί της ὅλες τίς πικρίες της γιά τόν προκομμένο. Τά τελευταῖα χρόνια ἄρχισε νά αἰσθάνεται τή μοναξιά. Ὅσο ἡ ἴδια γινόταν γκρινιάρα, ἐριστική κι ἀπαιτητική, τόσο οἱ φίλοι της τήν ἀπέφευγαν. Τέλος ἔμεινε στό μεγάλο της διαμέρισμα συντροφιά μ᾽ ἕνα σκυλί, μιά ἀταξία μέσα της κι ἕνα

ἔτσι, οἱ μπήτλς ἀλλιῶς, ὁ Μάης τοῦ ᾽68 ἀλλιώτικα, ὁ ὑπαρξισμός τότε, ἡ μεταμοντέρνα κουλτούρα τώρα... Νοιάσου τόν ἑαυτό σου». Ἡ ἀλήθεια εἶναι πώς, ἀκόμη κι ἄν δέν ἦταν τόσο προοδευτικός ὁ μοναχογιός, θά ᾽κανε ὅ,τι μποροῦσε προκειμένου νά μήν τόν κατακαπακώσει μέ ὅλο της τό βάρος μιά μαμά, πού, ἄν ἦταν ἐγωίστρια στά νιάτα της, πόσο μᾶλλον στά γεράματα. Τήν ἔκανε τή ζωή της ἡ κ. Φεβρωνία. Τήν ἔζησε ὅπως τήν ἤθελε. Παντρεύτηκε μέ τόν προκομμένο λίγα χρόνια μετά τόν ἐμφύλιο.

σύννεφο τύψεις˙ ἄν δέν εἶχε κάνει τέσσερις ἐκτρώσεις, θά ᾽χε τώρα γύρω της παιδιά. Ὁ σκύλος ἤθελε περιποίηση. Ἤθελε τή βόλτα του. Δέν ἔπαιρνε ἄλλο. Ἀποφάσισε νά πάει στό Γηροκομεῖο, στή μακεδονική πολίχνη ἀπ᾽ ὅπου καταγόταν. Εἶχε σ᾽ ἐκείνη τήν πόλη μιά ὀγδοντάρα ξαδέρφη καί μιά βαφτιστικιά, κόρη τῆς ξαδέρφης, τή Μάγδα. Πρίν φύγει ἀπό τήν Ἀθήνα, χάρισε τό σκύλο της στό γιό της. Θά σοῦ χρειαστεῖ, εἶπε ἀπό μέσα της. Ἔβαλε στή βαλίτσα της τά ἀπολύτως

194

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011


ἀπαραίτητα, τά τιμαλφή της καί ἕνα, ἀνεκτίμητης ἀξίας –κατά τήν κρίση τοῦ γιοῦ της– μεταξωτό κέντημα μέ παραδοσιακά μοτίβα τοῦ γάμου˙ εἶχε σκοπό νά τό προσφέρει στή νυφούλα πού περίμενε, ἀλλά τώρα πιά ἀποφάσισε νά τό χαρίσει στό Λύκειο Ἑλληνίδων. Τά περαιτέρω τά κανόνισε ὅλα μόνη της. Ἡ μάνα τοῦ τάδε ἐπώνυμου καλλιτέχνη, συστήθηκε στό Γηροκομεῖο. Ἡ νουνά σου, συστήθηκε στή Μάγδα: «Ἐγώ πού σέ εἶπα Μάγδα κι ὄχι Μαγδαληνή, γιατί τότε θά σέ φώναζαν Μυγδαλούδα οἱ θεῖες σου οἱ ἀγρότισσες». Δέν εἶχε τίποτε ἄλλο νά τῆς θυμίσει˙ λίγο εἶχε γιά τή βαφτιστικιά της ἐνδιαφερθεῖ˙ στήν ἐφηβεία της μόνο, τότε πού τηλεφωνοῦσε στή μάνα τοῦ κοριτσιοῦ κι ἔλεγε: «Μάζεψε τό κορίτσι σου ἀπ᾽ τά Κατηχητικά, θά τό χάσεις». Ἔτσι ἡ Μάγδα, πενηνταφεύγα τώρα κι αὐτή, μάνα πέντε παιδιῶν, μέ γιό ἀρραβωνιασμένο, ἕτοιμο νά παντρευτεῖ, βρῆκε τή νουνά της. Τήν ἔπαιρνε ἀπό τό Γηροκομεῖο μέ τό αὐτοκίνητο καί τήν πήγαινε βόλτα. Τήν ἔπαιρναν κάποιες Κυριακές νά φᾶνε μαζί. Ἀριά καί ποῦ τίς πήγαινε μαζί μέ τή μάνα της σέ κανένα μοναστηράκι. Τώρα ἡ θρησκευτικότητα τῆς Μάγδας δέν ἐνοχλοῦσε καθόλου τήν κ. Φεβρωνία, τή νουνά. Ἀκόμη καί τό ὅτι ἡ βαφτιστικιά ἔκανε πέντε παιδιά ἔπαψε πιά νά τή συγχίζει. Δέν τῆς ξανά ᾽πε: «Καλά καλέ, κουνέλα εἶσαι;». Ὄχι γιά νά μή χάσει τά ὀφέλη ἀπό τή στοργή τῆς Μάγδας καί τοῦ συζύγου της, ἀλλά γιατί ἄρχισε νά βλέπει τό πράγμα ἀλλιῶς. Πῶς μπόρεσε ἀλήθεια νά πιστέψει πώς τό νά ἔχεις παιδιά εἶναι ἀθλιότητα καί μιζέρια; Αὐτό πού ἔβλεπε μέ τά γερασμένα ματάκια της γύρω ἀπό τό τραπέζι τῆς δεξιμιᾶς ἦταν εἰκόνες ἀπίστευτης καί ἀξιοζήλευτης ὀμορφιᾶς: τόσα νιάτα, τόση δροσιά, τόση ζωή! Παρακολουθοῦσε μέ ἐνδιαφέρον τή ζωή τῆς οἰκογένειας. Διατύπωνε κρίσεις καί σχόλια γιά τίς συνήθειές τους. Ὅταν γιά παράδειγμα κατάλαβε ὅτι ὁ ἀρραβωνιασμένος γιός, πού ἑτοιμαζόταν νά παντρευτεῖ, δέν συζοῦσε μέ τή μνηστή του, ἀλλά κατοικοῦσε ὁ καθένας στό πατρικό του, ὥσπου νά στεφανωθοῦν, ἔμεινε ἐμβρόντητη. «Καλά, καλέ, σέ ποιά ἐποχή ζεῖτε ἐσεῖς;». Ὅσο μποροῦσε νά θυμηθεῖ ἀπό τά νιάτα τοῦ γιοῦ της, ἀπ᾽ τά δικά της νιάτα καί τῶν ἀστῶν γονέων της τῆς

ἐποχῆς τοῦ μεσοπολέμου, ἡ μόδα ἦταν νά ζοῦν τά ζευγάρια ἐλεύθερα˙ χωρίς ταμποῦ, προκαταλήψεις καί συμβατικότητες. Ἀκόμα καί γιά λόγους οἰκονομικούς κάποιοι ἔμεναν μαζί χρόνια ἀστεφάνωτοι. «Σεῖς βιάζεστε νά παντρευτεῖτε χωρίς σπίτι, χωρίς σίγουρη δουλειά;». Βέβαια μόνη της κάποια στιγμή κατάλαβε πώς ἐπιχειρηματολογώντας ὑπέρ τῆς μόδας καί τῆς χρησιμότητας τῶν ἐλεύθερων σχέσεων κατηφόριζε στό παρελθόν ὅλο καί βαθύτερα... Ἄρχισε νά τό ξανασκέφτεται. Ὄντως ἡ στάση αὐτοῦ τοῦ νεαροῦ ζευγαριοῦ, κόντρα στίς τρέχουσες ἀντιλήψεις καί τόν ἀναγκασμό τοῦ ἐνστίκτου, ἦταν ξεχωριστή: ἄλλης ποιότητας˙ ὄχι ἀπ᾽ τίς γνωστές. Ἔβλεπε καί τή Μάγδα μέ τόν ἄντρα της. Ὄχι πώς δέν εἶχαν διαφωνίες καί κακές στιγμές. Ἀλλά ἀγαπιόνταν. Εἶχαν οἰκοδομήσει τριάντα τόσα χρόνια τώρα μιά στέρεη σχέση˙ ξενύχτησαν μαζί σέ νοσοκομεῖα, ἔκλαψαν, γιόρτασαν, μάλωσαν, φίλιωσαν, δούλεψαν, ἀνάστησαν πέντε παιδιά καί μιά σχέση διόλου συμβατική. Πενήντα τόσο χρονῶν ἄνθρωποι κι ἀκόμα πιάνονται ἀπ᾽ τό χεράκι. Σκέφτεται τόν ἑαυτό της, τούς ἄντρες πού γνώρισε˙ ἄν τή ρωτοῦσαν: «ἄν μποροῦσες νά ξαναζήσεις ἀπ᾽ τήν ἀρχή, ποιόν θά παντρευόσουν;», θά ᾽λεγε ἀδίσταχτα: «Τόν πρῶτο, τόν πατέρα τοῦ παιδιοῦ μου». Δέν τό χειρίστηκε καλά. Ἄν δέν θύμωνε τήν πρώτη φορά πού τῆς εἶπε νά κόψει τό χαρτί καί τό τσιγάρο. Ἡ σχέση θέλει χρόνια καί συνθῆκες πραγματικῆς ζωῆς–ὄχι μόνο γλεντιοῦ– γιά νά ἀναπτυχθεῖ. Ἀργά τό κατάλαβε. Στό γάμο ἡ κ. Φεβρωνία κάθησε πρώτη θέση ἁρματωμένη μέ ὅλα τά διαμαντικά της. Θαρρεῖς πρώτη φορά στή ζωή της βρέθηκε σέ θρησκευτικό γάμο. Ἡ ἀλήθεια εἶναι πώς στά δικά της στεφανώματα εἶχαν πεῖ στό συγχωρεμένο τόν παπα-Νικόλα μπαίνοντας: «Παπά, μή ÿ Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

195


μᾶς ζαλίσεις μέ τά παπαδίστικα˙ τέλειωνε γρήγορα!». Ἄκουγε λοιπόν τώρα τά λόγια τῆς ἀκολουθίας, θαρρεῖς, γιά πρώτη φορά. Πῆρε τό αὐτί της τήν εὐχή γιά τίμιο γάμο καί κοίτη ἀμίαντο. Ἄν δέν τήν μαστίγωναν οἱ λέξεις, θά παραδεχόταν πώς εἶναι ἕνα στύλ ζωῆς πολύ συμπαθητικό: συζυγική πίστη. Χωρίς νά ξέρει γιατί, ὁ νοῦς της πῆγε σ᾽ ἕναν ἀργαλειό, μ᾽ ἐλεφαντένιο χτένι, σ᾽ ἕνα ἐξαίσιο ὑφαντό μέ παραδοσιακά μοτίβα. Χωρίς ἄλλο θά χαρίσει σ᾽ αὐτά τά παιδιά τό ἀνυπολόγιστης ἀξίας μεταξωτό κέντημα μέ τά παραδοσιακά μοτίβα τοῦ γάμου. Θά τούς πεῖ: «Στά χέρια σας, νομίζω, δέν θά μείνει θαμμένο σ᾽ ἕνα συρτάρι. Ἡ καλλιέργεια καί ἡ εὐφυΐα σας σᾶς καθιστᾶ ἱκανούς κάποια στιγμή, κάποτε, νά τό συνδυάσετε μέ ἀντικείμενα σύγχρονης αἰσθητικῆς καί νά τό χαρεῖτε μέσ᾽ στήν καθημερινότητά σας. Ὅπως κάνετε καί μέ τίς καλές παραδόσεις». Στή διάρκεια τῶν ὕμνων καί τῶν εὐχῶν διαπίστωνε πώς κακῶς νόμιζε τήν Ἐκκλησία γεμάτη ἀγκυλώσεις ἀπέναντι στή ζωή. Ἐκεῖνοι οἱ ἄγριοι ἅγιοι, ὁ Πρόδρομος, οἱ μάρτυρες ἀπ᾽ τούς τροχούς κι ὅλοι οἱ καλῶς ἀθλήσαντες καί στεφανωθέντες κι ὁ Ἡσαΐας χόρευαν˙ ἦταν ἐκεῖ ἕνα γύρο ἀπό τούς νιόνυμφους λέγοντας «ναί» στά ἀνθρώπινα μέ μιᾶς ἄλλης ποιότητας κατάφαση. Στό τέλος ὁ ἱερέας σήκωσε τά στέφανα ἀπό τό κεφάλι τοῦ ζεύγους μέ τήν εὐχή νά τά ἀναλάβει ὁ Θεός στή Βασιλεία του. Ἡ κ. Φεβρωνία ξέρει: Θά τά βάλουν στό εἰκονοστάσι˙ καί θά τά ᾽χουν μιά ζωή σύμβολο τῆς συζυγικῆς τους ἑνότητας. Ὁ φτωχός πού θέλει νά μετακομίσει συνοψίζει σ᾽ αὐτά ὅλο του τό νοικοκυριό: «Πάρ᾽ τό στεφάνι μας, πάρ᾽ τό γεράνι μας». Τά ἀπολύτως ἀπαραίτητα. Ἀλλ᾽ ἡ προοπτική ζωῆς πού ἀνοίγει στό ζεῦγος ἡ ἀνάληψη τῶν στεφανιῶν στή Βασιλεία τοῦ Θεοῦ εἶναι ἀλλιώτικη. Τί εἶναι ἡ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ δέν ξέρει˙ ὑποψιάζεται˙ ἡ δυνατότητα πού ἔχει αὐτό τό ζευγάρι νά ἐνταχθεῖ σέ μιά κοινωνία αἰώνιας (μέ ὅρους μή ρομαντικούς) ἀγάπης εἶναι πρωτοφανέρωτη στό μοντέρνο της κόσμο. Διαισθάνεται πώς ἐδῶ δέν βρίσκεται μπροστά σέ μιά σκόπιμη θεσμική ἐνέργεια τῆς κοινωνίας, γιά νά ἐξασφαλίσει τή διάρκειά της καί νά διασωθεῖ. Ἐδῶ διασώζεται ἡ σχέση καί τό πρόσωπο τοῦ ζεύγους ὥς τήν αἰωνιότητα.

196

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

Ἔβγαλε ἀπό τό χέρι της τό μονόπετρο μέ τά δύο καρατίων διαμάντι καί τό πέρασε στό δάχτυλο τῆς νύφης: μή τό ὑποτιμήσετε, τούς εἶπε σεμνά, πού εἶναι παλιό. Ἐσεῖς ξέρετε ἀπό τιμαλφή. Μετά τό γάμο ἡ κ. Φεβρωνία ἄφησε τούς νιόπαντρους καί τούς συγγενεῖς στό γαμήλιο τραπέζι νά χορεύουν «σήμερα γάμος γίνεται» καί νά σηκώνεται σύννεφο ἡ χαρά ἀπό τό βάθος τῆς παράδοσης μέχρι τήν παρούσα στιγμή. Κι οἱ φίλοι τοῦ γαμπροῦ νά πετοῦν κυκλωτικά ξεδιπλώνοντας τούς κύκλους τοῦ ἀρχαίου χοροῦ πρός τό μέλλον. Ἐπέστρεψε ἀργά στό Γηροκομεῖο. Οἱ συγκάτοικές της εἶχαν ἀπό ὥρα κοιμηθεῖ. Δέν τίς χώνευε. Οἱ μισές ἦταν ἀνοϊκές, κι ὅλες τους δέν εἶχαν ἀκούσει οὔτε μία φορά τό ὄνομα τοῦ γιοῦ της. Τό κατόρθωμα τῆς ζωῆς τους ἦταν ν᾽ ἀνταγωνίζονται ποιά ἔχει τίς περισσότερες ἀρρώστιες. Ἡ τηλεόραση μόνο ἔπαιζε ἀκόμη. Ἡ τηλεόραση, πού ἐν πολλοῖς κατηύθυνε τή ζωή της καί τίς ἰδέες, τώρα στό τελευταῖο δελτίο εἰδήσεων ἔλεγε πώς, σύμφωνα μέ τό Ὑπουργεῖο Ὑγείας καί Πρόνοιας, εἶναι καλό οἱ γέροντες νά περιθάλπονται ὄχι σέ Ἱδρύματα, ἀλλά στό περιβάλλον τους, ἀπό τήν οἰκογένειά τους. Βέβαια κατανοοῦσε τήν οἰκονομική παράμετρο πού ὑπαγόρευε τήν ἀνακοίνωση, αὐτό ὅμως δέν ἔκανε ἐλαφρότερο τό σαρκασμό. «Ἀπό τήν οἰκογένειά τους». Ἡ νύχτα εἶχε προχωρήσει πολύ. Ποιά οἰκογένεια; Ἦταν κιόλας πολύ ἀργά. ῎Επρεπε τώρα νά κάνει ἕναν ἀπολογισμό τῆς ζωῆς της. Νά τραβήξει μιά γραμμή κάτω ἀπό τίς προσθαφαιρέσεις τῶν θυελλωδῶν, ἐνίοτε, δεσμῶν της, κάτω ἀπό τίς διάφορες μορφές συμβίωσης, πού μετῆλθε στή ζωή της –γάμο μέ ἡμερομηνία λήξης, μονογονεϊκή οἰκογένεια, ἀστεφάνωτες σχέσεις– καί νά κάνει λογαριασμό. Τό δύσκολο τοῦ ἐγχειρήματος ὑπογράμμιζε ἕνα περιπαθές λαϊκό ἄσμα ἀπό τήν τηλεόραση: «Σοῦ δίνω πίσω τήν ἀγάπη πού μοῦ δάνεισες. Δῶσε μου πίσω τή ζωή μου Καί ξοφλᾶμε». Δῶστε μου πίσω τή ζωή μου! φώναξε. Τήν ἄ κουσε μόν ο ὁ Θεό ς. Κ.Τ.


᾽Αγαπητοί μου, Μετά πολλῆς τῆς χαρᾶς ἔλαβον τό περιοδικόν σας «῾Η Δρᾶσις μας». Μέ ἐντυπωσίασε ἡ ἀναγραφή εἰς τό ἐξώφυλλον «῎Ετος Ν´, ᾽Ιανουάριος 2011» καί σκέφθηκα: «Πέρασαν τόσο γρήγορα τά χρόνια, πού λαμβάνω τό περιοδικό καί τό μελετῶ μέχρι λεπτομερείας, καθώς τό ἀναμένω κάθε μήνα ἀπό φοιτητής ἕως καί ᾽Επίσκοπος καί παρακολουθῶ τήν πολύτιμη καί ἐμπεριστατωμένη θεματολογία του»! Θεωρῶ, πώς τόσο ἡ ἔκδοσις τοῦ περιοδικοῦ, ὅσο καί ἡ παρουσία τῆς ΧΦΔ, ἀποτελοῦν μεγάλη εὐλογία Θεοῦ! Εὐχαριστοῦμε καί εὐγνωμονοῦμε γιά τήν προσφορά Σας! Προσφορά ἀγάπης καί στήριγμα πρός τήν Νεολαίαν! ᾽Ανυποχώρητος ἀγῶνας γιά ὀρθόδοξη μαρτυρία Χριστοῦ καί ῾Ελλάδος! Εὔχομαι ἐκ μέσης καρδίας πλουσίαν τήν εὐλογίαν τοῦ Θεοῦ καί στή νέα πεντηκονταετία. Μείνατε ἑδραῖοι καί ἀμετακίνητοι στίς ἀρχές καί τά ἰδεώδη τῆς πίστεως καί τῆς ζωῆς τῆς ᾽Ορθοδόξου ᾽Εκκλησίας καί τοῦ ῎Εθνους μας, πρός συνέχισιν τοῦ ἀγῶνος ἐντός τῆς δυσκόλου καί ποικίλης κρίσεως, τήν ὁποίαν διερχόμεθα.

Ἀγαπητή «Δράση», Ἔχουν περάσει σαράντα τόσα χρόνια ἀπό τότε πού ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ μέ ἔφερε στήν Ἀθήνα γιά σπουδές, ὅπου συνδέθηκα μέ τό εὐλογημένο ἔργο σου. Ζωντανές εἶναι ἀκόμη στή μνήμη μου οἱ συγκεντρώσεις τῆς «Δράσης», τά φροντιστήρια, οἱ ἁγιογραφικοί κύκλοι, οἱ ἐκδρομές καί οἱ κατασκηνώσεις. Ὁμολογῶ ὅτι τό νά ἤσουν μέλος τῆς «Χριστιανικῆς Φοιτητικῆς Δράσεως» εἶναι σάν νά ἔχεις τελειώσει μιά ἄλλη σχολή, ἐκτός ἀπό ἐκείνη τοῦ Πανεπιστημίου πού φοιτοῦσες. Ἰδιαίτερα ζωντανές στή μνήμη μου παραμένουν οἱ ἐξορμήσεις γιά τή διάδοση τοῦ περιοδικοῦ στίς διάφορες Πανεπιστημιακές σχολές. Ἀπό τότε πού τελείωσα καί βρίσκομαι στήν Κύπρο παρακολουθῶ ἀπό κοντά τή «Δράση» ἀπό τό περιοδικό μας, τό ὁποῖο συνεχῶς ἀναβαθμίζεται καί αἰσθητικά, ἀλλά καί, κυρίως, ποιοτικά. Ὅπως εἶναι σήμερα τό περιοδικό τῆς «Δράσης», ἑλκυστικό καί ἐπιμελημένο, δέν ἔχει σέ τίποτα νά ζηλέψει κανένα ἐπιστημονικό ἤ ἄλλο περιοδικό. Μέ τή συμπλήρωση τῶν πενήντα χρόνων τῆς «Δράσεως» καί τῆς ἔκδοσης τοῦ περιοδικοῦ της εὔχομαι ἐκ βάθους καρδίας ὁ Παντοδύναμος Κύριος νά εὐλογεῖ καί νά ἁγιάζει ὅλους ἐσᾶς πού ἐργάζεστε καί μοχθεῖτε γιά τήν ἔκδοση καί κυκλοφορία τῆς «Δράσεως» καί νά συμπληρώσει καί πολλά ἄλλα πενηντάχρονά της πρός Δόξαν Θεοῦ καί γιά τό καλό καί τήν πρόοδο τῶν ἀναγνωστῶν της. Πρωτοπρεσβύτερος Ἀνδρέας Πετρίδης Πάφος Κύπρος Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

197


«Προσευ Ἡ παρότρυνση χηθεῖτε γιά εἶναι τοῦ Ἕλληνα τήν Ἰαπω - ἱεραποστόλου στήν Ταϊβάν π. Ἰωνᾶ*. νία» Στήν Ταϊβάν ζοῦν ἀπό πιό κοντά τό δράμα πού συγκλονίζει τήν Ἰαπωνία, μετά τόν σεισμό 9 Ρίχτερ τῆς 11 Μαρτίου, τό τσουνάμι τῶν 23 μέτρων καί τίς ἀπανωτές ἐκρήξεις στούς πυρηνικούς ἀντιδραστῆρες. Τό σύνθημα πού δόθηκε ἀπό ὅλα τά ΜΜΕ τῆς Ταϊβάν καί τό διαδίκτυο, μᾶς λέει ὁ π. Ἰωνᾶς, εἶναι «Προσευχηθεῖτε γιά τήν Ἰαπωνία» ! Ὁ Ἰαπωνικός λαός περνᾶ αὐτή τή στιγμή μιά φοβερή δοκιμασία καί τήν ἀντιμετωπίζει μέ ἀσύγκριτη γενναιότητα. Ἀμέτρητα τά περιστατικά. Χαρακτηριστική ἡ περίπτωση πατέρα, πού πῆγε στό σχολεῖο νά πάρει τούς βαθμούς τοῦ ἀγνοούμενου παιδιοῦ του. Μέ μιά πετσέτα νά σκουπίζει τά ἀσυγκράτητα δάκρυά του δήλωσε: «Ἡ θλίψη καί ὁ πόνος μας εἶναι ἀβάσταχτος, ἀλλά στόν Θεό δέν παραπονιέμαι». Παραδόξως ἡ καταστροφή συνέβη στό πλέον ἀνεπτυγμένο τεχνολογικά κράτος, μέ τήν καλύτερη ἀντισεισμική ὀργάνωση, μέ τούς πιό πειθαρχημένους πολίτες. Γιατί ἄραγε; Ὁ Θεός γνωρίζει. Ἴσως γιά νά μᾶς διδάξει τό πόσο ἀδύνατοι εἴμαστε. Ἴσως γιά νά καλέσει ἕνα γενναῖο λαό κοντά Του νά μετουσιώσει τίς ἀρετές του σέ γνήσιες Χριστιανικές ἀρετές. Κατά θαυμαστή συγκυρία, στό μέρος τό ὁποῖο ἐπλήγη ἀπό τόν σεισμό καί τό τσουνάμι λειτουργεῖ Ὀρθόδοξη (Ρωσική) ἱεραποστολή μέ ἀρχιεπισκοπική ἕδρα στό Σεντάϊ. Ὅλοι οἱ ἱερεῖς ἐπέζησαν, ὅπως πληροφορηθήκαμε. Τό ἔργο τους τώρα μεγάλο. Οἱ ψυχές εἶναι ὥριμες πρός θερισμό. «Δέν κλαίω τόσο γιά τήν Ἰαπωνία, κλαίω ὅμως γιά τήν Ἑλλάδα πού χρεοκόπησε ὄχι οἰκονομικά, ἀλλά ἠθικά», μᾶς λέει ὁ π. Ἰωνᾶς ἀπό τήν Ταϊβάν καί καταλήγει: «Ἡ Ἰαπωνία ἔχει ἀνάγκη τήν προσευχή μας, ἡ ὁποία πρέπει νά εἶναι πολύ θερμή, ὥστε ἡ χάρις

Η

198

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

τοῦ Θεοῦ νά βοηθήσει, νά σταματήσει ἡ καταστροφή, νά περάσει τό κακό, καί κυρίως νά γνωρίσουν τόν Χριστό οἱ ἀδελφοί μας οἱ Ἰάπωνες. Εἶναι τόσο κοντά Του μέ τόν χαρακτήρα τους˙ τίς ἀρετές τους καί τήν ἐργατικότητά τους, λίγη προσευχή ἀκόμα χρειάζεται, γιά νά Τόν βροῦν». ῎Ας προσευχηθοῦμε λοιπόν γιά τήν Ἰαπωνία, ἄς προσευχηθοῦμε καί γιά τή φτωχή πατρίδα μας, πού ἀπεγνωσμένα προσπαθεῖ νά σωθεῖ γαντζωμένη στό ἅρμα τῆς Εὐρώπης, ἡ ὁποία (τί εἰρωνεία!) βυθίζεται ὅλο καί περισσότερο στό τσουνάμι τῆς διαφθορᾶς καί τῆς ἀθεΐας. * Ἡ Βουδιστική Ἄπω Ἀνατολή λοιπόν προσεύχεται! Στήν καθ᾽ ἡμᾶς Χριστιανική(;)... δύση, τήν ὥρα πού γράφονται οἱ γραμμές αὐτές, οἱ ἡγέτες τῶν χωρῶν τοῦ ΝΑΤΟ ἐρίζουν γιά τό ποιός θά ἀποκομίσει τά περισσότερα ὀφέλη ἀπ᾽ τήν «εἰρηνευτική(!) ἐκστρατεία» στή Λιβύη.

Π

Πῶς εἶναι ἡ ἰδανική οἰκογένεια; Μά,... ἡ οἰκογένεια στήν ὁποία νική ὅλα εἶναι ἰδανικά! Ἰδαοἰκογέ νικοί γονεῖς, ἰδανική νεια ἐργασία, ἰδανικά παιδιά, ἰδανικοί παπποῦδες καί γιαγιάδες (προαιρετική ἡ συνύπαρξή τους!). Ὅταν παντρεύτηκε ὁ μπαμπάς μέ τήν μαμά, ὅλοι εἶπαν, νά ἕνα ἰδανικό ζευγάρι. Ὡραῖοι καί οἱ δυό, ἀπό ἠθικές καί εὐκατάστατες οἰκογένειες, μορφωμένοι, μέ τά πιάνα τους, τά ὠδεῖα τους, τίς ξένες γλῶσσες καί τά διδακτορικά τους. Ὅταν μετά γεννήθηκαν τά παιδιά, ὅλοι τά καμάρωναν. Στήν ἐκκλησία, ὅταν πήγαιναν νά κοινωνήσουν μπροστά τά παιδιά καί πίσω οἱ γονεῖς, ὅλοι χαίρονταν καί ἐπαινοῦσαν... Μέ τά χρόνια τά παιδιά ἔκαναν ἰδανικές σπουδές, μεγάλωσαν καί ἔγιναν ἰδανικοί ὑποψήφιοι γιά γάμο... Νομίζουμε ὅτι ὁλοκληρώσαμε τό θέμα καί ἡ σύνταξη τοῦ περιοδικοῦ θά πρέπει νά εἶναι πολύ εὐχαριστημένη, πού μέ τόσα λίγα λόγια εἴπαμε τόσο πολλά πράγματα. Συνοψίζοντας, ἰδανική οἰκογένεια Ἡ ἰδα -


εἶναι ἡ οἰκογένεια, πού ἀποτελεῖται ἀπό ἰδανικούς ἀνθρώπους! Μόνο ... ξεχάσαμε νά ἐξετάσουμε πῶς εἶναι ὁ ἰδανικός ἄνθρωπος, αὐτός πού ἀποτελεῖ μέλος μιᾶς ἰδανικῆς οἰκογένειας (ψηλός, κοντός, ξανθός, μελαχρινός, ...; χαρακτήρας;). Οὔτε ποιά εἶναι ἡ ἰδανική ἐργασία. Πάντως ὁ μνήστωρ Ἰωσήφ μαραγκός ἦταν καί ἡ Παναγία μας ταπεινή νοικοκυρά. Οὔτε πόσα μέλη ἔχει μιά ἰδανική οἰκογένεια (πολύτεκνη, ὀλιγότεκνη, ἄτεκνη;). Ἐπίσης δέν ἐξετάσαμε, ἐάν ἐπιτρέπονται ἀρρώστιες, ἀναπηρίες, θάνατοι, οἰκονομικές δυσκολίες, στήν ἰδανική οἰκογένεια. Ὑπάρχουν τελικά ἰδανικές οἰκογένειες; Μά, ... ὅλες οἱ οἰκογένειες, πού ξεκίνησαν μέ τίς εὐλογίες τῆς ᾽Εκκλησίας καί ἔχουν στόχο τόν ἁγιασμό τῶν μελῶν τους, εἶναι ἰδανικές ἤ ἔστω δυνάμει ἰδανικές.

Σπουδαῖο φιλανθρω πικό ἔργο

Τ

Τό ἠλεκτρονικό πρακτορεῖο ἐκκλησιαστικῶν εἰδήσεων «Romfea gr.» παρουσίασε στή δημοσιότητα (16.2.2011) ὁρισμένα ἐνδεικτικά στοιχεῖα τοῦ φιλανθρωπικοῦ ἔργου τῆς Ἐκκλησίας μας, τά ὁποῖα παραθέτουμε πρός ἐνημέρωση τῶν ἀγαπητῶν ἀναγνωστῶν μας. Σύμφωνα λοιπόν μέ τήν ἠλεκτρονική αὐτή εἴδηση, 10.350 μερίδες μαγειρευμένου φαγητοῦ προσφέρονται κάθε μέρα ἀπό τήν ἱερά Ἀρχιεπισκοπή Ἀθηνῶν σέ ἀπόρους καί ἐγκαταλειμμένους συμπατριῶτες μας καί σέ μετανάστες. Κάθε ἑβδομάδα σ᾽ ὅλη τήν Ἑλλάδα προσφέρονται ἀπό τήν Ἐκκλησία (Ἀρχιεπισκοπή καί Μητροπόλεις) 250.000 μερίδες μαγειρευμένου φαγητοῦ στά ἀναξιοπαθοῦντα αὐτά πρόσωπα. Μόνο γιά τά συσσίτια αὐτά τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς δαπανῶνται κάθε χρόνο 5.000,00 €.½½½ Ἀπό τήν Ἀρχιεπισκοπή Ἀθηνῶν ἐπίσης, κατά τό ἔτος 2010 προσφέρθηκαν μέ τή φροντίδα τῶν Φιλοπτώχων Ταμείων 150 ἱερῶν Ναῶν 4.500,00 € σέ ἀπόρους. Κάθε χρόνο σ᾽ ὅλη τή χώρα ἡ Ἐκκλησία προσφέρει 70 χιλιάδες δέματα μέ εἴδη τροφίμων σέ πολύτεκνες οἰκογένειες καί 15 χιλιάδες εἴδη ρουχισμοῦ. Γιά δέ τή λειτουργία καί διατήρηση τῶν φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων της ἡ Ἐκκλησία κάθε χρόνο δαπανᾶ 100 ἑκατομμύρια €. Τά πιό πάνω ἐπίσημα καί γνωστά στοιχεῖα, πού δέν προβάλλονται συνήθως ἀπό τά κοσμικά ΜΜΕ, ἄς γίνουν ἀφορμή, γιά νά παύσουν τά πικρά καί κάποτε περιφρονητικά καί ὑβριστικά σχόλια εἰς βάρος τῆς Ἐκκλησίας μας, ἀλλά καί παράδειγμα καί παρακίνηση γιά ἀνάλογα ἔργα χριστιανικῆς ἀγάπης καί ἀπό ἄλλους κοινωνικούς φορεῖς.

ΤΡΙΤΗ 10 Μαΐου 2011 ᾽Από τό πρωί 1030 μέχρι 7 τό ἀπόγευμα Μαυρομιχάλη 32 - 10680 ΑΘΗΝΑΙ ἀρ. τηλ. 210 3633726 τηλεφ. κέντρο 210 3614135 Ὁ τομέας τῆς «ΠΡΟΝΟΙΑΣ» τοῦ Συλλόγου Ὀρθοδόξου Ἱεραποστολικῆς Δράσεως σέ συνεργασία μέ τή Χριστιανική Φοιτητική Δράση καί τούς ἄλλους τομεῖς τοῦ Συλλόγου, ὀργανώνει καί φέτος τήν ἐτήσια αἱμοδοσία στό κτίριο τοῦ Συλλόγου, ὁδός Μαυρομιχάλη 32. Ἐξειδικευμένο νοσηλευτικό προσωπικό καί κατάλληλοι ἰατροί τοῦ «ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΕΙΟΥ» κέντρου ἐπιμελοῦνται τό ἔργον τῆς αἱμοληψίας.

Τό αἷμα οὔτε παράγεται, οὔτε ἀντικαθίσταται. Μόνο προσφέρεται καί σώζονται συνάνθρωποί μας.

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΑΙΜΟΛΗΨΙΑΣ ΤΡΙΤΗ 10 Μαΐου 2011 - ὥρα 10.30 π.μ. - 7μ.μ. Μαυρομιχάλη 32, Ἀθήνα

Τεῦχος 489, ΜΑΪΟΣ 2011

199


ΜΑΙΟΣ 2011  

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

ΜΑΙΟΣ 2011  

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

Profile for drash