Issuu on Google+

p r o j e k t

s y s t e m o w y

Kształcenie zawodowe

Serdecznie witam Czytelników Magazynu. Opowiem Państwu, jak doszło do nawiązania współpracy pomiędzy Collegium Mazovia Innowacyjną Szkołą Wyższą w Siedlcach a Okręgową Izbą Pielęgniarek i Położnych w Siedlcach i utworzenia na uczelni nowego kierunku studiów – pielęgniarstwo. W ramach Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Siedlcach działa Komisja Kształcenia i Doskonalenia Zawodowego, a pomoc w podnoszeniu kwalifikacji pielęgniarek i położnych jest priorytetowym zadaniem Izby. W naszej Izbie z ogólnej liczby zarejestrowanych aktualnie pielęgniarek (2722 osób) wykształcenie wyższe ma tylko 157 osób (5,8%), co uzasadnia potrzebę uzupełniania kwalifikacji przez czynne zawodowo pielęgniarki na studiach pomostowych.

Halina Głuchowska Przewodnicząca Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Siedlcach

Dobre praktyki – współpraca pomiędzy Samorządem Zawodowym Pielęgniarek i Położnych a Uczelnią w realizacji Projektu

Jesienią 2007 roku, jako przewodnicząca OIPiP w Siedlcach, spotkałam się z Panem Leszkiem Gadomskim, Rektorem Collegium Mazovia, w celu omówienia potrzeby uruchomienia kierunku studiów – pielęgniarstwo. Wspólnie z Panem Rektorem ustaliliśmy, że argumenty, które przemawiają za utworzeniem kierunku, to m.in. fakt, że subregion siedlecki charakteryzuje się rosnącą liczbą absolwentów szkół średnich, co dobrze rokuje na zwiększenie zainteresowania zdobywaniem kwalifikacji zawodowych na poziomie wyższym. Ponadto rosnące bezrobocie i związana z tym pauperyzacja mieszkańców skłania do podejmowania studiów wyższych w uczelniach lokalnych. Wzrasta również zainteresowanie społeczeństwa zdrowym stylem życia i zwiększa się zapotrzebowanie na świadczenia pielęgniarsko-opiekuńcze z zakresu promocji zdrowia, a przede wszystkim występuje duże zapotrzebowanie na wysokokwalifikowaną kadrę pielęgniarską w regionie. Kształcenie pielęgniarek na studiach pomostowych daje możliwość uzyskania kwalifikacji na poziomie równorzędnym z kwalifikacjami pielęgniarek w krajach Unii Europejskiej. W ramach współpracy przy uzyskaniu uprawnień do prowadzenia kształcenia na kierunku pielęgniarstwo uczelnia razem z OIPiP w Siedlcach opracowała koncepcję kształcenia, kwalifikacje absolwenta, plany studiów oraz programy przedmiotów, w tym w zakresie kształcenia praktycznego. Okręgowa Izba także czynnie uczestniczyła w opracowaniu zasad odbywania praktyk zawodowych oraz doborze placówek umożliwiających ich realizacje, opiniowała również Regulamin przebiegu egzaminu dyplomowego, zgłaszając cenne uwagi, zwłaszcza dotyczące przebiegu jego części praktycznej. W lipcu 2008 roku Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania – obecnie Collegium Mazovia Innowacyjna Szkoła Wyższa w Siedlcach uzyskała uprawnienia do prowadzenia studiów zawodowych na kierunku pielęgniarstwo. Obecnie do wspólnych działań Izby i Uczelni należy udział przedstawiciela samorządu w egzaminie dyplomowym. Egzamin dyplomowy licencjata pielęgniarstwa na studiach pomostowych przeprowadzany jest na podstawie przyjętego uchwałą Rady Wydziału Nauk o Zdrowiu Regulaminu, zgodnie z którym w pracach komisji egzaminacyjnej uczestniczy, w charakterze obserwatora, przedstawiciel Okręgowej Izby Pielęgniarek i Położnych. Ponadto samorząd bierze udział w uroczystych inauguracjach roku akademickiego i rozdaniach dyplomów ukończenia studiów pomostowych. Wszystkie konferencje naukowe organizowane przez Wydział Nauk o Zdrowiu odbywają się z udziałem uczestników Projektu i samorządu zawodowego. Od początku uruchomienia studiów w ramach Projektu systemowego pn. „Kształcenie zawodowe pielęgniarek i położnych w ramach studiów pomostowych” współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki uczelnię opuściło już 261 osób, co znacznie zwiększyło liczbę pielęgniarek z wyższym wykształceniem zawodowym, zarejestrowanych w Okręgowej Izbie Pielęgniarek i Położnych w Siedlcach. Na zakończenie w imieniu środowiska, które reprezentuję, chciałabym podziękować władzom Collegium Mazovia za podjęcie trudu uruchomienia i prowadzenia kierunku pielęgniarstwo, Departamentowi Pielęgniarek i Położnych za przygotowanie i realizację Projektu systemowego oraz serdecznie pogratulować Paniom pielęgniarkom, które uzyskały dyplom licencjata pielęgniarstwa. Namawiam Koleżanki i Kolegów do wzięcia przykładu z absolwentów, którzy ukończyli studia pomostowe w ramach Projektu, dofinansowane ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego zgodnie z hasłem z plakatu promującego Projekt ONI JUŻ SKOŃCZYLI – SKORZYSTAJ I TY.

Halina Głuchowska Przewodnicząca Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Siedlcach

Magazyn pielęgniarki i położnej

c

nr 9/2011

www.pzwl.pl


pielęgniarek i położnych w ramach studiów pomostowych

11

w Wyższej Szkole Zarządzania w Częstochowie, w Śląskim Uniwersytecie Medycznym w Katowicach, w Okręgowych Izbach Pielęgniarek i Położnych w Katowicach, Poznaniu i w Siedlcach, w Urzędzie Marszałkowskim w Gdańsku oraz na Zjazdach Polskiego Stowarzyszenia Pielęgniarek Epidemiologicznych w Wiśle.

Udział OIPiP w konferencjach Departamentu Przedstawiciele samorządu zawodowego pielęgniarek i położnych byli przez nas zapraszani do udziału w konferencjach informacyjno-szkoleniowych organizowanych w każdym roku dla uczelni realizujących Projekt i na bieżąco zapoznawani o stanie działań i dokonań. W czerwcu 2009 r. zorganizowaliśmy konferencję dot. stanu realizacji Projektu, skierowaną tylko do środowiska zawodowego pielęgniarek i położnych, z udziałem Pana Marka Habera, Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Zdrowia. Uczestniczyło w niej 80 osób, w tym przedstawiciele 45 okręgowych izb.

Witam Państwa w numerze wrześniowym. Pozdrawiam wszystkich Czytelników po wakacjach i zasłużonym wypoczynku. Czas przypomnieć początki realizacji Projektu, bo były one dla nas bardzo ważne i miały duży wpływ na ostateczny kształt tego przedsięwzięcia.

fot. Marek Słowik

Promocja Projektu w środowisku zawodowym

Beata Cholewka, Jolanta Kubajka i Tomasz Niewiadomski w kuluarach Konferencji – 3.06.2009 Warszawa.

Departament Pielęgniarek i Położnych jako Beneficjent Systemowy Projektu na etapie przygotowań jego założeń merytorycznych i finansowych intensywnie współpracował z Konsultantem Krajowym w Dziedzinie Pielęgniarstwa, z przedstawicielami samorządu i związku zawodowego pielęgniarek i położnych oraz z przedstawicielem Krajowej Rady Akredytacyjnej Szkolnictwa Medycznego. W pracach zespołu, umownie i żartobliwie przez nas zwanym „Zespołem Parasolkowym”, brały udział m.in.: G. Kruk-Kupiec, E. Buczkowska, E. Garwacka-Czachor, M. Szwed, D. Rakowska-Róziewicz, Z. Sitko, D. Gardias, I. Orzechowska i I. Borchulska – wspierając nas swoją wiedzą i doświadczeniem. Reprezentanci środowiska zawodowego pielęgniarek i położnych przedstawiali różne stanowiska i opinie, które czasem trudno było pogodzić. Jednakże udało nam się dojść do wypracowania rozwiązań satysfakcjonujących obie strony. Znalazło to zapis w ostatecznej wersji Projektu, który Decyzją Ministra Zdrowww.pzwl.pl www.pzwl.pl www.pzwl.pl

wia został wprowadzony w życie 31 lipca 2008 roku.

W związku z realizacją tak dużego i ważnego dla nas Projektu Departament interesował się konferencjami, spotkaniami, zjazdami organizowanymi przez środowisko pielęgniarek i położnych. Staraliśmy się w nich uczestniczyć, aby wykorzystać możliwość bezpośredniego zaprezentowania dużej grupie osób Projektu, zachęcić do udziału w nim i odpowiedzieć na wątpliwości i pytania, a także przekazać materiały informacyjne o Projekcie. Projekt w latach 2008–2009 był prezentowany przez Departament w całym kraju, m.in.:

Departament corocznie przygotowuje materiały promocyjne, które przesyła do Okręgowych Izb Pielęgniarek i Położnych, oddziałów terenowych: Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Pielęgniarek i Położnych, Polskiego Towarzystwa Pielęgniarek, konsultantów krajowych w dziedzinie pielęgniarstwa, Polskiego Stowarzyszenia Pielęgniarek Epidemiologicznych, Stowarzyszenia Dyrektorów i Naczelnych Pielęgniarek i Polskiego Towarzystwa Położnych. Departament za pośrednictwem Biuletynów Informacyjnych OIPiP – wybranych w procedurze zamówienia publicznego – zamieścił Plakat, który z biegiem czasu stał się logo naszego Projektu oraz szczegółowe informacje o Projekcie, a także wywiady udzielone przez absolwentów studiów pomostowych pracujących na terenie działania danej Izby. Pragnę serdecznie podziękować za dotychczasową dobrą współpracę i mam nadzieję, że nadal będzie się ona dobrze układać.

Beata Cholewka Kierownik Projektu Systemowego Dyrektor Departamentu Pielęgniarek i Położnych w Ministerstwie Zdrowia

Artykuł współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

Ministerstwo Zdrowia

nr 9/2011 v Magazyn pielęgniarki i położnej nr nr 12/2010 12/2010 vv Magazyn Magazyn PIELĘGNIARKI PIELĘGNIARKI II POŁOŻNEJ POŁOŻNEJ

Bliższe informacje na temat Projektu są dostępne na stronie www.studiapomostowe.mz.gov.pl

Czas na refleksje – czyli jak przebiegała współpraca ze środowiskiem pielęgniarek i położnych przy przygotowaniu i promocji Projektu


p r o j e k t

s y s t e m o w y

Kształcenie zawodowe

Skorzystała z szansy Pani Mirosława Zarzycka absolwentka studiów pomostowych na kierunku pielęgniarstwo w Wyższej Szkole Biznesu i Przedsiębiorczości w Ostrowcu Świętokrzyskim. Pracuje w G.V.M. CARINT sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie – zatrudniona na stanowisku zastępcy pielęgniarki oddziałowej w Centrum Kardiologii Inwazyjnej, Elektroterapii i Angiologii w Ostrowcu Świętokrzyskim. Absolwentka Liceum Pielęgniarskiego w Starachowicach, 25 lat pracy w zawodzie pielęgniarki. Ma ukończone roczne Studium Pedagogiczne w Instytucie Kształcenia Nauczycieli im. Władysława Spasowskiego – Oddział Doskonalenia Nauczycieli w Kielcach oraz kursy zawodowe: dla pielęgniarek i opiekunek domowych, krwiodawstwa oraz niezwiązany z zawodem kurs języka niemieckiego dla początkujących. Lubi zwierzęta, jest właścicielką psa, posiada akwarium z rybami. Lubi literaturę piękną. Interesują ją zagadnienia z dziedziny psychologii dzieci i młodzieży. Uwielbia kontakt z przyrodą. Angażuje się w sprawy społeczne, od 8 lat jest członkiem Rady Osiedla. Jest mamą 17-letniej córki Marty, obecnie uczennicy technikum w Krakowie. Za swoje, jak na chwilę obecną, największe życiowe osiągnięcie uważa pozytywne ukończenie studiów licencjackich oraz satysfakcjonującą pracę. Od niedawna można jej pogratulować tytułu licencjata pielęgniarstwa jako jednej z absolwentek studiów pomostowych realizowanych w ramach Projektu Systemowego pn. „Kształcenie zawodowe pielęgniarek i położnych w ramach studiów pomostowych” współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, realizowanego przez Ministerstwo Zdrowia – Departament Pielęgniarek i Położnych. . Magazyn pielęgniarki i położnej

c

nr 9/2011

Dlaczego zdecydowała się Pani na podjęcie studiów pomostowych w ramach Projektu współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego? Decyzję o podjęciu studiów pomostowych podjęłam dość dawno, kierowała mną chęć podniesienia swoich kwalifikacji zawodowych oraz satysfakcji osobistej. Myślę, że w każdej z nas jest niedosyt nauki. Zmiany zachodzące w pielęgniarstwie, wprowadzanie nowych procedur mobilizują do ciągłego podnoszenia swoich kwalifikacji zawodowych. Umożliwienie przez WSBIP studiowania pielęgniarstwa w moim mieście w ramach projektu europejskiego jest bardzo znaczące dla wielu pielęgniarek, dodatkowym atutem jest bezpłatna nauka (niejednokrotnie finanse decydują o dalszym kształceniu niejednej z nas). Skąd dowiedziała się Pani o możliwości ukończenia studiów pomostowych w ramach Projektu? Od koleżanek, które już podjęły taką naukę oraz z folderów reklamowych WSBIP. Czy w Pani środowisku studia pomostowe w ramach Projektu cieszą się zainteresowaniem? Tak, obecnie kolejne 2 koleżanki z pracy podjęły studia w ramach projektu, a trzy kolejne koleżanki mogą pochwalić się już tytułem licencjata. Kolejne Panie, które mają ukończone szkoły średnie zadeklarowały chęć do kontynuowania nauki w tej formie. Czy w trakcie studiów pomostowych mogła Pani liczyć na wsparcie kadry kierowniczej i środowiska zawodowego? Oczywiście, ja pracuję w prywatnej spółce. Pani dr n. med. Dorota Maciąg – pielęgniarka oddziałowa dopinguje każdą z nas. Grafiki w pracy układane są w taki sposób, aby umożliwić naukę każdej z nas. Mamy także wsparcie od ordynatora oddziału Macieja Maliszewskiego, a Pan Prezes spółki dr Stanisław Bartuś wręcz namawia do podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez personel pielęgniarski. Lekarze i pielęgniarki pracujący na moim oddziale chętnie służą swoją wiedzą i pomocą.

Co może Pani powiedzieć osobom, które wahają się z podjęciem decyzji? Koleżanki, które jeszcze nie podjęły się studiowania, nie powinny obawiać się trudności, na pewno niejedna z nas przeżywa dylematy. Studia jednak przewracają ustabilizowane życie domowe, ale czas nauki przemija bardzo szybko. Nauka w tej formie jest przyjemnością, niezapomnianą przygodą. Chciałabym zachęcić koleżanki, które twierdzą, że już są „za stare”, uważam, że każdy wiek jest dobry na podjęcie nauki, nieważne czy mamy 30 czy 40 lat – w naszym zawodzie uczymy się całe życie. Postęp w pielęgniarstwie oraz medycynie jest ogromny, nasza grupa zawodowa nie powinna się cofać, a wręcz przeciwnie, powinna się rozwijać. Poprzez kształcenie jesteśmy partnerami w pracy z lekarzami, a nie tylko podmiotem wykonującym polecenia. Jak udało się Pani pogodzić obowiązki zawodowe z zajęciami, nauką i obowiązkami rodzinnymi? Początkowo było trudno – praca, dom, lecz dość szybko zajęcia zsynchronizowały się. Mogłam liczyć na wsparcie oraz pomoc najbliższych – córki oraz moich rodziców. W jaki sposób wiedza zdobyta podczas udziału w Projekcie została lub może zostać wykorzystana przez Panią na rzecz zdrowia pacjenta? Pielęgniarstwo jest tą dziedziną medycyny, która ciągle się rozwija, obecnie głównym priorytetem jest zapobieganie powstawaniu chorób, a co za tym idzie promocja zdrowia, zdrowego stylu życia. Ważnym czynnikiem w naszym zawodzie jest edukacja pacjentów dotycząca zapobiegania powstawaniu powikłań w poszczególnych jednostkach chorobowych, nauczanie rozpoznawania wczesnych powikłań chorobowych. Dzięki uczelni uzyskałam pełną wiedzę dotyczącą tych zagadnień, tym samym w pełni mogę służyć pacjentom oraz ich rodzinom w tej kwestii. Co dało Pani ukończenie studiów pomostowych w ramach Projektu i czy było warto podjąć studia? www.pzwl.pl


pielęgniarek i położnych w ramach studiów pomostowych 11

11

Jak Pani jako Pielęgniarka Oddziałowa wspiera w w swojej placówce, osoby podejmujące studia pomostowe? Dr n. med. Dorota Maciąg, Pielęgniarka Oddziałowa Centrum Kardiologii Inwazyjnej, Elektroterapii i Angiologii w Ostrowcu Świętokrzyskim.

Pani Dorota Maciąg i pani Mirosława Zarzycka.

Ukończenie studiów pomostowych, podniosło moje kwalifikacje zawodowe. Mam ogólną satysfakcję z ich ukończenia. Poszerzyłam swoją wiedzę, poznałam nowoczesne metody procesu pielęgnowania chorych. Poznałam nowe koleżanki, z którymi do chwili obecnej utrzymuję kontakt. Czy warto było studiować? Tak warto i namawiam bardzo serdecznie niezdecydowane koleżanki, aby podjęły tę formę kształcenia. Atmosfera panująca na uczelni jest bardzo przyjazna, ciepła. Personel pracujący w tutejszej uczelni jest pozytywnie nastawiony do studentów. Służy radą i pomocą. Czy ukończenie studiów pomostowych spowodowało zmiany w Pani życiu zawodowym? Priorytetem w pracy pielęgniarki jest świadczenie usług na rzecz pacjenta o jak najwyższym standardzie, ponieważ zdrowie pacjenta jest najważniejsze. Opieka i prawidłowa pielęgnacja chorego przyczynia się do szybszego powrotu do zdrowia chorego. Każdy pacjent powinien być usatysfakcjonowany z naszych usług. Studia realizowane w ramach projektu bardzo pomogły mi w tej kwestii. Ukończenie studiów pomostowych w ramach Projektu dofinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego i uzyskanie tytułu licencjata pielęgniarstwa otworzyło mi także możliwość dalszego kształcenia w zawodzie pielęgniarki w formie studiów uzupełniających magisterskich o kierunku pedagogicznym na Uniwersytecie Jana Kochanowskiego w Kielcach – jestem obecnie studentką drugiego roku studiów. Materiały do artykułu opracowane przez Wydział

CKIEiA w Ostrowcu Św. jest jednym z trzech ośrodków prowadzonych przez G.V.M. Carint. Na oddziale wykonuje się wiele wysokospecjalistycznych procedur diagnostyczno-terapeutycznych z zakresu kardiologii inwazyjnej, elektroterapii oraz wszczepienia stymulatorów serca. Ośrodek funkcjonuje od 1 kwietnia 2008 r., a już w 2009 r. uzyskaliśmy Certyfikat ISO 9001:2008. Zarząd Spółki w miarę środków organizacyjnych i finansowych motywuje i wspiera pielęgniarki, podejmujące trud uzupełnienia kwalifikacji w ramach studiów pomostowych współfinansowanych przez EFS. G.V.M. Carint aktywnie uczestniczy w procesie dydaktycznym pielęgniarek, będąc ośrodkiem kształcenia praktycznego we współpracy z WSBiP w Ostrowcu Św. Jestem także pracownikiem dydaktyczno-naukowym WSBiP – uczelni realizującej kształcenie pomostowe dla pielęgniarek, byłam promotorem prac licencjackich 50 pielęgniarek. Seminarzystki otrzymują ode mnie wsparcie merytoryczne w trakcie przygotowania prac licencjackich. Myślę, że nie sposób wymienić wszystkich korzyści płynących dla środowiska pielęgniarskiego z realizacji kształcenia w ramach Projektu. Ukończenie studiów I stopnia rozbudza świadomość zawodową, wiele pielęgniarek podejmuje naukę na studiach II stopnia, inne rozpoczynają pielęgniarskie specjalizacje kliniczne. Jako przełożona 18-osobowego zespołu pielęgniarek jestem dumna, że moje koleżanki cechuje duża świadomość zawodowa, iż zdecydowały się odpowiedzieć na tak cenną inicjatywę. Jakie znaczenie ma Projekt dla Państwa Zakładu? Anita Smolińska, Dyrektor Zarządzający G.V.M. Carint Sp. z o.o. Realizacja projektu – podnoszenie kwalifikacji zawodowych pielęgniarek, wpływa na poprawę jakości udzielanych świadczeń zdrowotnych pacjentom leczonym na oddziałach naszej firmy. Medycyna, a zwłaszcza kardiologia, ciągle się rozwija, opracowywane są nowsze metody leczenia, standardy postępowania i opieki nad pacjentem. Jako pracodawca dbamy, aby nasi pracownicy mogli kształcić się i doskonalić wraz z rozwojem medycyny. Kompetentna i wyszkolona kadra to najważniejszy element strategii rozwoju Spółki.

Uczelnia o Projekcie Pani Rektor, jak Pani ocenia uczestnictwo Państwa uczelni w Projekcie Systemowym pn. „Kształcenie zawodowe pielęgniarek i położnych w ramach studiów pomostowych” współfinansowanym z Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki? Prof. nadzw. dr hab. Bożena Zboina – Rektor Wyższej Szkoły Biznesu i Przedsiębiorczości w Ostrowcu Świętokrzyskim. Wyższa Szkoła Biznesu i Przedsiębiorczości w Ostrowcu Świętokrzyskim na kierunku Pielęgniarstwo w ramach studiów pomostowych kształci pielęgniarki od roku 2008. Liczba absolwentów, którzy ukończyli studia w ramach Projektu, wynosi 249 osób, wskazuje ona na istniejące zapotrzebowanie w środowisku pielęgniarskim na ten szczególny rodzaj kształcenia, który pozwala uzyskać dyplom szkoły wyższej, zaktualizować i uzupełnić wiedzę oraz nabyć nowe umiejętności i kompetencje. Z perspektywy Uczelni jako uczestnika Projektu Systemowego i organizatora kształcenia pomostowego warto podkreślić co najmniej dwa pozytywne aspekty takiego działania: w odniesieniu do studentów należy stwierdzić, że taki rodzaj rozwoju zawodowego w pielęgniarstwie to nie tylko uzyskanie tytułu licencjata pielęgniarstwa, ale sposób na twórcze kształtowanie tożsamości zawodowej, które pozwoli na bardziej świadomą autonomię w zawodzie i satysfakcję z pracy z pacjentami. Drugi aspekt to możliwość doskonalenia bazy i kadry dydaktycznej, co prowadzi do podnoszenia prestiżu pielęgniarki zarówno w środowisku zawodowym, jak i społecznym. Ukończenie projektu przez beneficjentów uświadomiło im, jak ważne jest ustawiczne kształcenie i otworzyło drogę do dalszego kształcenia, a Uczelni dało radość z tak wspaniałych studentów.

Wdrażania Projektu Systemowego w Departamencie Pielęgniarek i Położnych Ministerstwa Zdrowia. Artykuł współfinansowany przez Unię Europejską

Ministerstwo Zdrowia

w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

www.pzwl.pl www.pzwl.pl www.pzwl.pl

nr 9/2011 v Magazyn pielęgniarki i położnej nr nr 12/2010 12/2010 vv Magazyn Magazyn PIELĘGNIARKI PIELĘGNIARKI II POŁOŻNEJ POŁOŻNEJ

Bliższe informacje na temat Projektu są dostępne na stronie www.studiapomostowe.mz.gov.pl

Projekt w opinii pracodawcy


Artukuł z Magazynu PIELĘGNIERKI I POŁOŻNEJ nr 9 2011