Issuu on Google+

ปราสาทศีขรภูมิ … ของดีที่สุรินทร์

1


ปราสาทศีขรภูมิ … ของดีที่สุรินทร์

โดย นางสาวชลันธร ชูตินันท์ รหัสนักศึกษา 53030137

2


ปราสาทศีขรภูมิ … ของดีที่สุรินทร์

สุรินทร์ …จังหวัดหนึ่งในยี่สิบจังหวัดของภาค ตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง หรือที่ เรียกกันว่า ดินแดนอีสานใต้ มี ชื่อเสียงในด้านการเลี้ยงช้าง ทอผ้าไหม อีกทั้งยังเป็นที่ อยูข่ องผู้คนหลายเผ่า หลาย ภาษา เช่น ไทยอีสาน เขมร ส่วยหรือกูย

สภาพพื้นที่โดยทั่วไปเป็นที่ราบสูง พื้นที่ลาดจากทิศใต้ลงไปสู่ทิศเหนือ ทาให้เกิดเป็นลักษณะ ภูมิประเทศที่ต่างกัน คือ พื้นที่สูงและภูเขาทางตอนใต้ พื้นที่ลูกคลื่นลอนตื้นทางตอนกลางของจังหวัด และพื้นที่ราบลุ่มทางตอนเหนือริมฝั่งแม่น้ามูลนั่นเอง

3


ปราสาทศีขรภูมิ … ของดีที่สุรินทร์

เมืองสุรินทร์เป็นเมืองเก่าแก่ที่มีประวัติความเป็นมายาวนาน มีวัฒนธรรมที่สั่งสมสืบ ทอดกันมาเป็นระยะเวลานาน ตั้งแต่สมัยโบราณถึงปัจจุบัน สิ่งที่ปรากฏหลักฐานบ่งบอกได้ ชัดเจนได้แก่ คูเมือง 3 ชั้น มีเนินดินเป็นกาแพง ลันนิษฐานว่าเคยเป็นเมืองหน้าด่านของขอม ดังที่จอมพลสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอเจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธ์กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ทรงเรีย บเรียงถวายสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระ ยาดารงราชานุภาพ ในการตรวจ ราชการมณฑลอีสานและนครราชสีมา ลงวันที่ 9 ธันวาคม 2469 ดังนี้ … “เมืองสุรินทร์ เป็นเมืองที่สร้างอย่างมั่นคงในปางก่อน มีคูถึง 3 ชั้น มี เนินดินเป็น กาแพงเมือง น่าจะเป็นเพราะเห็นว่าเป็นเมืองหน้าด่านทั้งทางตะวันออกและทางใต้ ซึ่ง มีช่อง ข้ามเขาบรรพตต่อจังหวัดสุรินทร์อยู่หลายช่อง คือ ช่องปราสาทตาเมือน ช่องเสม็ก ช่องดอน แก้ว ซึ่งมีช่องทางเดินไปสู่ศรีโสภณและเมืองจงกัน ยังมีคนและเกวียนเดินอยู่ทุกช่องทาง แต่ เป็นทางลาบาก คงสะดวกแต่ช่องตะโก ต่อมาทางตะวันตกซึ่งกรมทางได้ไปทางานไว้เรียบร้อย แล้ ว บริเวณเมืองสุรินทร์เป็นพื้นที่ลุ่ม น้าท่วมตลอดปีแต่ก็ทาไรทานาได้ เป็นทุ่งใหญ่ บ้านเมืองกาลังจะเจริญขึ้นเพราะเป็นปลายกทางรถไฟ มีห้องแถวคึกคักไม่หย่อนกว่าอุบลและ กาลังสร้างทาอยู่อีกก็มีมาก” …

4


ปราสาทศีขรภูมิ … ของดีที่สุรินทร์

5


ปราสาทศีขรภูมิ … ของดีที่สุรินทร์

ปราสาทศีขรภูมิ เป็นหนึ่งใน สถานที่สาคัญและเป็นเอกลักษณ์ของจังหวัดสุรินทร์ หรืออาจเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า ปราสาทระแงง ตั้งอยู่ข้างวัดบ้านปราสาท ตาบลระแงง อาเภอ ศีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร์ พิกัดภูมิศาสตร์ที่ N14.94430 E103.79924 ปราสาทศีขรภูมิมีลักษณะเป็นปรางค์หมู่ 5 องค์ เป็นปราสาทก่ออิ ฐไม่สอปูน ตั้งอยู่ บนฐานศิลาแลงเดียวกันอย่างได้สัดส่วน โดย ตัวฐานกว้าง 25 เมตร ยาว 26 เมตร และสูง 1.5 เมตร โดยมีคูน้ากว้าง 125 เมตร ล้อม รอบสามด้าน โดยเว้นด้านตะวันออกไว้เป็น ทางเข้า

6


ปราสาทศีขรภูมิ … ของดีที่สุรินทร์

ปราสาทศีขรภูมิ : เทศบาล 5 ตาบลระแงง อาเภอ ศีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร์ 32110

7


ปราสาทศีขรภูมิ … ของดีที่สุรินทร์

8

N

ผังปราสาทศีขรภูมิ


ปราสาทศีขรภูมิ … ของดีที่สุรินทร์

หากย้อนกลับไปเมื่อราวพุทธศตวรรษที่ 16-17 สถานที่ตั้งของอาเภอศีขรภูมิแห่งนี้ ก็น่าจะเป็น สถานที่ที่สาคัญอีกแห่งหนึ่งของชาวขอมโบราณ เพราะปรากฏหลักฐานอย่า งชัดเจนมาจนถึงปัจจุบันนี้ นั่นคือ “ปราสาทระแงง หรือ ปราสาทศีขรภูมิ”

ปราสาทศีขรภูมิ ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานของชาติ ตามหนังสือทะเบียน โบราณวัตถุทั่วราชอาณาจักร พ.ศ. 2516 ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 52 ตอนที่ 75 ลงวันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2478 ตามเอกสารได้กล่าวถึงลักษณะของปราสาทศีขรภูมิ ดังนี้ “ปรางค์ประธาน ก่อด้วยอิฐขัดมัน อยู่บนฐานเดียวกัน 5 องค์ ฐานก่อด้วยแลง มีบันไดอยู่ทาง ทิศตะวันออก-ทิศตะวันตก ปรางค์ประธานองค์ใหญ่อยู่กลาง มีปรางค์บริวารอยู่ 4 มุม ปรางค์ประธาน ยอดหักเหลือเพียงบัวเชิงบาตร 3 ชั้น สูง 12 เมตร ฐานกว้าง 10.60 เมตร มีประตูทางทิศตะวันออกทา ด้วยหินทรายสีเทา ท้องไม้ของประตูทางด้านหน้า จาหลักลายและรูปอัปสรถือดอกบัว ด้านข้างจาหลัก ลายและรูปทวารบาลยืนกุมกระบองกับอัปสร ศิลาทับหลังประตูกลางจาหลักเป็นรูปเทพสิบกรอยู่อยู่บน แท่นมีหงส์แบก 3 ตัว อยู่บนเศียรเกียรติมุข มีมือทั้งสองจับเท้าสิงห์ข้างละ 1 ตัว รูปสิงห์อยู่ในท่ายืนด้วย สองขาหลัง และอุ้งเท้าของสองหน้ากุมดอกบัวบานออก เกสรเป็นลาพวงมาลัยโค้ง ภายใต้วงโค้งของ พวงมาลัย จาหลักเป็นรูปพระคเณศ พระพรหม พระวิษณุ และนางปารพตี และมีรูปโยคีสกัดอยู่ทั้งหัว แถวท้ายแถว อยู่เหนือปทุมอาศน์”

9


ปราสาทศีขรภูมิ … ของดีที่สุรินทร์

ลองนึกภาพของศิลาทับหลังตามที่บรรยายไว้ จะเห็นเทพเจ้าตามหลักศาสนาฮินดูอยู่หลาย องค์ ซึ่งปราสาทศีขรภูมิแห่งนี้เดิมเป็นเทวสถานในศาสนาฮินดูที่บูชาพระศิวะเป็นใหญ่ เทพสิบกรนั่นก็ คือพระศิวะกาลังร่ายรา หรือ เรียกกันว่า “ศิวะนาฏราช ” โดยมีเทพอีก 4 องค์ร่วมบรรเลงด้วย กล่าวคือ ไล่เรียงจากทางด้านขวามือของเราในขณะที่แหงนหน้ามอง ภายใต้วงโค้งของมาลัยนั้น พระคเณศ ถือ ดอกบัวและชูงวง คล้ายร่ายรา (เพราะช้างสุรินทร์เวลาเต้นราก็มักจะชูงวงตามไปด้วย ) ถัดมาคือ พระ พรหม ในที่นี้จะเห็นเพียง 3 หน้า แต่มี 4 กร กาลังตีฉิ่งและถือดอกบัว

ถัดมาทางด้านซ้ายจะเป็น พระนารายณ์ 4 กร สองมือบนถืออาวุธประจาตัวคือจักรและสังข์ (รายละเอียดสูญหายบางส่วน ) ส่วนสองมือล่างดูเหมือนอยู่ในท่ารา ส่วนองค์สุดท้ายก็คือ นางปารพ ตี บ้างก็เรียก พระอุมา หรือ บรรพตี ซึ่ งเป็นมเหสีของพระศิวะ มือหนึ่งถือคฑาส่วนอีกมือหนึ่งนั้น รายละเอียดก็สูญหายเช่นกัน

10


ปราสาทศีขรภูมิ … ของดีที่สุรินทร์

ภาพถ่ายเมื่อปี ๒๔๗๒

ไม่เพียงแต่ศิลาทับหลังเท่านั้นที่เป็นจุดเด่นของปราสาทศีขรภูมิ ซุ้มประตูองค์กลางที่ ประดิษฐานทับหลังนั้น เสาทั้งสองยังสลักรูปนางอัปสรหรือนางอัปสราไว้ทั้งข้างหันหน้าทักทายผู้มา เยือน ส่วนด้านข้างนั้น ได้สลักเป็นนายทวารยืนกุมกระบองทั้งสองเสา

11


ปราสาทศีขรภูมิ … ของดีที่สุรินทร์

ปรางค์ทั้ง 5 องค์มีลักษณะเหมือนกัน คือ เป็นปรางค์ไม่มีมุข มีประตูเข้าเพียงด้านเดียว มี ชิ้นส่วนประดับทาจากหินทรายสลักเป็นลวดลายต่างๆ ทั้งส่วนที่เป็นทับหลัง เสาประดับกรอบประตู เสา ติดผนัง และกลีบขนุนปรางค์ ส่วนหน้าบันเป็นอิฐประดับลวดลายปูนปั้น

องค์ปรางค์ประธาน มีทับหลังประดับเป็นรูปศิวนาฏราช (พระอิศวรกาลังฟ้อนรา ) บนแท่น มี หงส์แบก 3 ตัวอยู่เหนือเศียรเกียรติมุข มีรูปพระคเณศ พระพรหม พระวิษณุ และนางปารพตี (อุมา) อยู่ด้านล่าง บริเวณเชิงเสาประดับผนังที่กรอบประตูด้านหน้าสลักเป็นรูปนางอัปสรยืนถือดอกบัวและรูป ทวารบาลยืนกุมกระบอง

12


ปราสาทศีขรภูมิ … ของดีที่สุรินทร์

ขอบประตูด้านทิศใต้ของปราสาทบริวารด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้อักษรธรรมภาษาไทย-บาลี

13


ปราสาทศีขรภูมิ … ของดีที่สุรินทร์

พบทับหลังปราสาทบริวารจานวน 2 ชิ้น แต่ไม่ทราบแน่ชัดว่าเป็นของปรางค์องค์ใด ปัจจุบันเก็บรักษาอยู่ที่พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติพิมายแสดงเหตุการณ์ตอนกฤษณาวตารหรื อการที่พระวิษณุแบ่งภาคลงมาเกิดเป็นพระกฤษณะเพื่อปราบพญากงส์เจ้าเมืองมถุราผู้ โหดร้าย ดังนี้คือ - ทับหลังสลักเป็นภาพพระกฤษณะปราบช้างและคชสีห์ - ทับหลังสลักเป็นภาพพระกฤษณะปราบคชสีห์

14


ปราสาทศีขรภูมิ … ของดีที่สุรินทร์

บัวยอดปราสาทสลักด้วยหินทราย มีลักษณะเป็นรูปดอกบัวบานขนาดใหญ่ สาหรับประดับยอดปราสาท ปัจจุบันจัดแสดงอยู่บริเวณโคนต้นโพธิ์ด้านหน้าปราสาทศีขรภูมิ

15


ปราสาทศีขรภูมิ … ของดีที่สุรินทร์

รูปด้านด้านหน้า (ทิศตะวันออก)

16


ปราสาทศีขรภูมิ … ของดีที่สุรินทร์

รูปด้านด้านข้าง (ทิศเหนือ)

17


ปราสาทศีขรภูมิ … ของดีที่สุรินทร์

รูปด้านด้านหลัง (ทิศตะวันตก)

18


ปราสาทศีขรภูมิ … ของดีที่สุรินทร์

รูปด้านด้านข้าง (ทิศใต้)

19


ปราสาทศีขรภูมิ … ของดีที่สุรินทร์

การเที่ยวชมโบราณสถานอาจจะไม่สนุกสนานหรือน่าตื่นเต้นเหมือนกับการเที่ยวผจญภัยหรือ การเที่ยวอื่นๆทั่ วไปตามแหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติ ที่มักจะมีมุมถ่ายรูป สวยๆมากมาย แต่ก็เป็นอีกหนึ่ง รูปแบบของการท่องเที่ยวที่น่าประทับใจ เพราะการได้เยี่ยมชมโบราณสถานก็เหมือนกับการได้ย้อนเวล า กลับไปสู่อดีตอันรุ่งเรืองของบ้านเมือง และการได้จินตนาการถึงภาพอดีตก็เป็นเรื่องที่น่าสนุกไม่น้อย อีก ทั้งยังเป็นการศึกษาประวัติศาสตร์ของบ้านเมืองได้อีกด้วย ฉะนั้นมรดกอันล้าค่าของบ้านเมืองเรา เป็นสิ่งที่น่าหาโอกาสไปศึกษาเยี่ยมชมซักครั้ง เพราะ โบราณสถานต่างๆนั้น จะเต็มไปด้วยความหมายและคุ ณค่า ที่ควรค่าแก่การดูแลรักษาให้คงอยู่คู่ บ้านเมืองตลอดไป

20


ปราสาทศีขรภูมิ...ของดีที่สุรินทร์