Issuu on Google+

‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬

‫ئايچىۋەﺬ بۈگۈن ئەجەپ كېپىالپ كەتتى ‪........‬‬

‫مەنىﺫە ‪.‬‬ ‫* كېپىالش ‪ --‬قۇمۇﯘ شىۋىسىﺫە توال سۆﺮلەش‪ ،‬توال گەپ قىلىش ﺪېگەن‬

‫كونا مۇنﺒەﺬﺪە ﻫەﺬقايسى يەﺬلەﺬنىﯗ شىۋىلىﺭﻯ ﻫەقﻘىﺫە بىﺭ تېﻤا بولىﺫىﻐان ‪ .‬يەنى‬ ‫قۇمۇﯘ شىۋىسى ﻫەقﻘىﺫە توالﺬﺍﻕ توﺧتىلىپتىﻜەن ‪.‬ﻫەﺬ كىﻢ شۇ يۇﺬﺕ شىۋىلىﺭىﺫىﻦ‬

‫‪1‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ەﺬقايسى يۇﺬﺕ شىۋىلىﺭىﻨى‬ ‫مەن‬ ‫ئۆﺮﻯ بىلگەنلىﺭىﻨى قالﺫﯗﺬﯗپ قويۇﭘتىﻜەن ‪ .‬بۇ قېتىﻢ ﻫ‬ ‫ئۆﺮ ئىچىگە ئالﻐان بىﺭ تۈﺬكۈﻡ ﺧەلﻖ قوشاقلىﺭىﻨى مۇنﺒەﺬﺪىﻜىلەﺬنىﯗ ﻫوﺮﯗﺬىﻐا‬ ‫سۇنﺫﯗﻡ ‪ .....‬قېﻨى سىﺯمۇ ئېﻴتىﭗ بېﻘىﯗ‪ ،‬قانچىلىﻚ بىلىﺫىﻜەنسىﺯ ‪ ....‬مۇنﺒەﺬ‬ ‫ﺪېگەنﻤۇ ئوبﺫﺍن جاﻱ ﺪەيﻤەن بەﺮىﺫە ‪ .‬نېﻤىﻨى ئويلىسىﯖىﺯ شۇنى مۇنﺒەﺬﺪىﻜىلەﺬ‬ ‫بىلەن ئوﺬتاقلىﺸااليﺫىﻜەنسىﺯ ‪ .‬بەﺮﻯ بىلﻤىگەن نەﺬسىلەﺬنى مۇنﺒەﺬﺪىﻜى تېﻤىالﺬ‬ ‫ئاﺬقىلىﻘﻤۇ بىلىۋﺍلىﻤىﺯكەن ‪ .‬بۇ تېﻤىﻨى تەيﻴاﺬالش مەن ئۈﭼۈن بەكﻤۇ كۆﯕۈللۈﻙ‬ ‫تۇيۇلۇپ كەتتى ‪ .‬سەﯞەبى ‪ --‬يەنىال سىلەﺬ بىلەن ئوﺬتاقلىﺸىش ‪،‬‬ ‫ﻫەمسۆﻫﺒەتلىﺸىش ‪ .‬شۇﯕا ~ بۈگۈن ئايچىۋەﺬﺧېﻨىﻢ ﯞﺍقتىﯖالﺬنى ئېلىﭗ ~ كېپىالپ‬ ‫كەتتى‪.....‬‬ ‫شىۋىلەﺬ ﻫەقﻘىﺫە سۆﺮ تېﻤىسى ﭼىﻘسىال ~ بىﺯﺪە ﻫەﺬقايسى يۇﺬﺕ شىۋىلىﺭىﻨى‬ ‫ﺪﻭﺬﺍشتەﻙ ‪ ،‬بەﺮىﺫە مەسﺨىﺭە قىلىﺸتەﻙ ﻫالەﺕ شەكىللىﻨىﭗ قالىﺫﯗ ‪ .‬ئەمىلىﻴەتتە‬ ‫بولسا ﻫەﺬقايسى يۇﺬﺕ شىۋىلىﺭىﻨىﯗ ئۆﺮ ئالﺫىﻐا تىﻞ ‪ ،‬مەنا جەﻫەتتە ئاالﻫېﺫىلىﻜى‬ ‫كوپ بولىﺫىﻜەن ‪ .‬بۇنى تەيﻴاﺬالش ئۈﭼۈن~مۇنﺒەﺬﺪىﻜى ﺧوتەن ‪ ،‬قۇمۇﯘ ‪ ،‬تۇﺬﭘان ﯞە‬ ‫ﻏۇلﺠا ﺪىﻴاﺬىﺫىﻜىلەﺬ بىلەن مۇنﺒەﺬ يۈﺮىﺫە قىسﻘا ئۇﭼۇﺬ ئاﺬقىلىﻖ ﭘاﺬﺍﯕلىﺸىپﻤۇ‬ ‫باقتىﻢ ‪ .‬شۇنىﻫېﺲ قىلﺫىﻤﻜى ‪ ،‬شىۋىلەﺬ بىﺭمىللەتﻜە ئوﺬتاﻕ بولﻐان مىللىﻲ تىلﻨىﯗ‬ ‫ئۇلى بولۇپ ﻫېسابلىﻨىﺫىﻜەن ! بەﺮﻯ مىللىﻲتىلالﺬ بىﺭقانچە شىۋىﻨىﯗ ئۇﺮﺍﻕ تاﺬىﺨىﻲ‬ ‫جەﺬيانىﺫﺍ بىﺭ ‪ -‬بىﺭىگە تەسىﺭ كۆﺬسىتىﭗ ‪ ،‬ئۆﺮئاﺬﺍ ئايﺭىﻤلىﻘالﺬنى ئاﺮﺍيتىﭗ ‪،‬‬ ‫ئاﺬقىسىﺫﺍ ‪ ،‬ئۇالﺬﺪىﻦ مەلۇﻡ بىﺭ‬ ‫ئوﺬتاقلىﻘﻨى كۈﭼەيتىﭗ ‪ ،‬بىﺭ‪ -‬بىﺭىگە يېﻘىﻨلىﺸىﺸى‬ ‫شىۋىﻨى ئاساﺱ قىلﻐانﻫالﺫﺍ شەكىللىﻨىﺫﯗ ‪ .‬ئاساﺱقىلىﻨﻐان بۇ شىۋە تىلﺸۇناسلىﻘتا‬ ‫‹‹ يېتەكچى ﺪىﺌالېﻜﺖ << ﺪېﻴىلىﺫﯗ‪.‬‬ ‫ئەمىسە ‪ ،‬ﻫاﺮىﺭقى ﺮﺍمان ئۇيﻐۇﺬ تىلىﺫﺍ مەﺬكىﺯىﻲ ﺪىﺌالېﻜﺖ قايسى ﺧىﻞ شىۋىلىﺭىﻨى‬

‫‪2‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ئۆﺮ ئىچىگە ئالﻐان ؟‬ ‫ئىلىئۈﺬﯛمچى شىۋىلىﺭىﻨى‬ ‫جاﯞﺍبى ‪ :‬قەشﻘەﺬ ‪ ،‬ﺧوتەن ‪ ،‬ئاقسۇ ‪ ،‬قۇمۇﯘ ‪ ،‬تۇﺬﭘان ‪ ،‬ﯞە‬ ‫ئۆﺮ ئىچىگە ئالﻐان‪.‬‬ ‫شىۋە ﺪېگەنﻨى قانﺫﺍﻕ ﭼۈشىﻨىﻤىﺯ ؟‬ ‫قوللىﻨىلﻐانﺫىﻦ‬ ‫جاﯞﺍﺏ ‪ :‬شىۋىلەﺬﺪە مىللىﻲ ئەﺪەبىﻲ تىلىﺫىﻜى سۆﺮلەﺬنىﯗ كۆﭘىﻨچىسى‬ ‫تاشﻘىﺭﻯ ‪ ،‬مىللىﻲ ئەﺪەبىﻲ تىلﺫىﻜى سۆﺮلەﺬگە ئوﺧﺸىﻤايﺫىﻐان بىﺭ تۈﺬكۈﻡ سۆﺮلەﺬ‬ ‫قوللىﻨىلىﺫﯗ ‪ .‬مانا شۇنﺫﺍﻕ سۆﺮلەﺬ ‹‹ شىۋە << ﺪېﻴىلىﺫﯗ ‪ .‬بۇنﺫﺍﻕ سۆﺮلەﺬ‬ ‫مىللىﻲ ئەﺪىﺒىﻲ تىﻞ بىلەن شىۋىلەﺬ ئوتتۇﺬىسىﺫىﻜى لېﻜسىﻜىلىﻖ ﭘەﺬقﻨى‬ ‫شەكىللەنﺫﯛﺬىﺫﯗ ‪ .‬شىۋە سۆﺮلىﺭىﻨىﯗ قوللىﻨىش ﺪﺍئىﺭىسى ئوﺧﺸاش بولﻤايﺫﯗ ‪.‬‬ ‫بۇالﺬنىﯗ بەﺮىلىﺭﻯ بىﺭال شىۋە ﺬﺍيونىﺫﺍ ‪ ،‬يەنە بەﺮىلىﺭﻯ بولسا بىﺭقانچە شىۋە ﺬﺍيونىﺫﺍ‬ ‫قوللىﻨىﺫﯗ ‪ .‬بۇﻫەقتە مەن كۆپ بىلﻤەيﺫىﻜەنﻤەن ‪ ،‬شۇﯕاﻫەﺬقايسى يۇﺬﺕ شىۋىلىﺭىﻨى‬ ‫ئۆﺮ ئىچىگە ئالﻐان قوشاقلىﺭﻯ بىلەن بىﺭ ‪ -‬بىﺭلەپ تونۇشۇپ ﭼىﻘايلى‪.‬‬

‫قۇمۇﯘ شىۋىسىﻨى ئۆﺮ ئىچىگە ئالﻐان قوشاقالﺬ‬

‫مەسىلەن‬ ‫‪:‬‬ ‫ﺪىﻐىﺭ ‪ -‬ﺪىﻐىﺭ ‪ ---‬ﻏىچىﺭ ‪ -‬ﻏىچىﺭ ﺪېگەن مەنىﺫە ‪.‬‬

‫تاﻏالﺬ يولى توﭘۇلۇﻕ ‪،‬‬ ‫ﻫاﺬﯞﺍلىﺭﻯ ﺪىﻐىﺭ ‪ -‬ﺪىﻐىﺭ‪.‬‬ ‫يېﯖى ياﺬنى ياﺬ ﺪېﻤەﯕالﺬ ‪،‬‬ ‫كونا ياﺬ يۈﺬەﻙ بېﻐىﺭ‪.‬‬

‫‪3‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬

‫ئىچﻜىﻨەﻡ ‪" --‬ئىىﭻ" سۆﺮىﻨىﯗ ئەﺬكىلىتىﭗ ئېﻴتىلىﺸى ‪ ،‬تۆﯞەنﺫىﻜى قوشاقتا‬ ‫مۇنﺫﺍﻕ كېلىپتۇ ‪:‬‬

‫قاﺬلىﻖ تاﻏﺫﺍ قاﺬ يېﻐىپتۇ ‪،‬‬ ‫بوﺮ تاﻏﺫﺍ تۇمان‪.‬‬ ‫ئىچﻜىﻨەمﺫە ئوﺕ كۆيەﺪﯗ ‪،‬‬ ‫كۆﯕلۈمﺫە گۇمان ‪.‬‬

‫ماﺮﯗﺬ بولﻤاﻕ ‪ ---‬ﭘەﺧىﺭلەنﻤەﻙ ‪ ،‬ماﺧتانﻤاﻕ ‪ ،‬مەستلىﻜى كەلﻤەﻙ ﺪېگەن‬ ‫مەنىلەﺬﺪە كېلىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫مەسىلەن ‪:‬‬

‫قاش قاﺬﺍسى مەنﺫە ﺪەپ ‪،‬‬ ‫قاشىﯖﻐا ماﺮﯗﺬ بولﻤىﻐىﻦ‪.‬‬ ‫باﺬﭼە ﺪﯙلەﺕ مەنﺫە ﺪەپ ‪،‬‬ ‫ﺪﯙلەتﻜە ماﺮﯗﺬ بولﻤىﻐىﻦ‪.‬‬

‫‪4‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫گىلىﻤاﻕ ‪ --‬ﺧىﻴاﯘ قىلﻤاﻕ ‪ ،‬ئويلىﻤاﻕ ‪ ،‬ئويلىﻤاﻕ ﺪېگەن مەنىلەﺬﺪە كېلىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫مەسىلەن‪:‬‬

‫كەتتى ئۆستەﯓ ياقىالپ ‪،‬‬ ‫تاش بىلەن قۇمﻨى شاناپ‪.‬‬ ‫كېچە بولسا ئۇيﻘۇ يوﻕ ‪،‬‬ ‫كۆﯕۈلﺫىﻜى ياﺬنى گىالپ‪.‬‬

‫كۆگە ‪ --‬ياﻏاﭺ كۆيۈنﺫىسى ‪ ،‬ياﻏاﭺ كۆمۈﺬ ‪ ،‬قاﺮﺍن قاﺬىسى ﺪېگەن مەنىلەﺬنى‬ ‫بىلﺫﯛﺬىﺫﯗ ‪ .‬قوشاقتا مۇنﺫﺍﻕ كەلگەن‪:‬‬

‫قۇﻡ قاﺮﺍن تۇتﻘان بىلەن ‪،‬‬ ‫قولۇمﺫﺍ يوقتۇﺬ كۆكىسى‪.‬‬ ‫ياﺬ ئۈﭼۈن يىگەن تاياقﻨىﯗ ‪،‬‬ ‫ﺪﻭالمﺫﺍ يوقتۇﺬ ياﺬىسى ‪.‬‬

‫قاﭼاﺬ ‪ --‬مەﯕىﺯ ﺪېگەن مەنىﻨى بىلﺫﯛﺬىﺫىﻜەن ‪ .‬مەسىلەن ‪ ،‬قىﺯىﻞ قاﭼاﺬ ( قىﺯىﻞ‬ ‫مەﯕىﺯ ) ‪ .‬مۇنۇ قوشاقﻘا قاﺬﺍﯓ‪:‬‬

‫‪5‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ياﺬ سەﭘەﺬگە ئاتالنىپتۇ ‪،‬‬ ‫مىﻨگەنى ﺪﯗلﺫﯗﯘ‪.‬‬ ‫قاﭼاﺬالﺬﻯ قىﺯىﻞ ئالﻤا ‪،‬‬ ‫ساﭼالﺬﻯ سۇمﺒۇﯘ‪.‬‬

‫سېﺭﻯ ‪ --‬تەﺬەپ ‪ ،‬تامان ؛ تەﯓ ﺪېگەن مەنىلەﺬﺪە كېلىﺫىﻜەن ‪ .‬مەسىلەن ‪:‬‬

‫باﺬﭼە ئالەﻡ بىﺭ سېﺭﻯ ‪،‬‬ ‫يالﻐۇﺮ ماﯕا سەن بىﺭ سېﺭﻯ‪.‬‬ ‫تەلپۈنۈپ قۇشتەﻙ ئۇﭼاﺬمەن ‪،‬‬ ‫ﻫەﺬ ﺮﺍمان سېﻨىﯗ سېﺭﻯ‪.‬‬

‫كېلىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫ﺪﺍﺬىﻤاﻕ ‪ ---‬تاﺬتﻤاﻕ ‪ ،‬جەلﭗ قىلﻤاﻕ ‪ ،‬مەﭘتۇن قىلﻤاﻕ ﺪېگەن مەنىلەﺬﺪە‬ ‫مەسىلەن ‪:‬‬

‫ئاﻕ ‪ -‬ئاقﻘىﻨە ﭼىﺸلىﺭﻯ ‪،‬‬ ‫ﺪىلﻨى ياﺬﺍﺪﯗ‪.‬‬ ‫قاشلىﺭﻯ قاﺮﻯ بولۇپ‬ ‫يۇﺬتﻨى سوﺬﺍﺪﯗ‪.‬‬

‫‪6‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬

‫كەلگەن‬ ‫‪:‬‬ ‫ﭼېﻐىچە ‪ ---‬كۆﯕۈلﺫىﻜىﺫەﻙ ﺪېگەن مەنىﻨىبىلﺫﯛﺬىﺫﯗ ‪ .‬قوشاقتا مۇنﺫﺍﻕ‬

‫قىﭗ ‪ -‬قىﺯىﻞ بۆكﻨى كىﻴىﭗ ‪،‬‬ ‫سەن ئۆﺮەﯕﻨى بىلﻤىﺫىﯗ‪.‬‬ ‫ﭼېﻐىچە ياﺬنى كۆﺬﯛپ ‪،‬‬ ‫بىﺯنى كۆﺮگە ئىلﻤىﺫىﯗ‪.‬‬

‫جۇگان ‪ ---‬ﭼوكان ﺪېگەن مەنىﺫە ‪ .‬مەسىلەن ‪:‬‬

‫تاشاﺬ يولى تاشلىﻘﻜەن ‪،‬‬ ‫جۇگانالﺬﻯ قاشلىﻘﻜەن‪.‬‬ ‫تاشاﺬنىﯗ جۇگانالﺬﻯ ‪،‬‬ ‫قۇمۇللۇقﻘا ئاشىﻘﻜەن‪.‬‬

‫ﺧوتەن شىۋىسىﻨى ئۆﺮ ئىچىگە ئالﻐان قوشاقالﺬ‬

‫‪7‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫بالﺫﺍﻕ ‪ ---‬ئەﭘﻜەش ‪ .‬مەسىلەن ‪:‬‬

‫سۇﻏا ﭼىﻘتىﻢ كۆلىﯖگە ‪،‬‬ ‫بالﺫﺍﻕ سېلىﭗ مۈﺬەمگە‪.‬‬ ‫ﺪىﺫﺍﺬىﯖﻨى كۆﺬەﻱ ﺪەپ ‪،‬‬ ‫نەﭼچە باﺬﺪىﻢ مەلەﯕگە‪.‬‬

‫ﭘﺭﻭﺮﺍ كۆﺮ ‪ --‬كۆﻙ كۆﺮ ‪ .‬مەسىلەن‪:‬‬

‫قاﺬﺍ كۆﺮ ئاﺬﺍسىﺫﺍ‬ ‫ﭘﺭﻭﺮﺍ كۆﺮ بىﺭە ‪ -‬بىﺭە‪.‬‬ ‫ﭘﺭﻭﺮﺍ كۆﺮ ئالﺫىﺫﺍ ‪،‬‬ ‫قاﺬﺍ كۆﺮ تەمەﭺ تېﺭە‪.‬‬

‫جاال ‪ --‬ئاﺕ ‪ -‬ئﺸەكلەﺬنىﯗ نۇﺧتىسى‪ .‬ﻫاﺬﯞﺍ جابﺫﯗقلىﺭىﻐا ﯞە نەيﺯىگە ﺮىﻨﻨەﺕ‬ ‫ئۈﭼۈن بېﻜىتىلىﺫىﻐان قىﺯىﻞ يۇﯓ ﭘۆﭘۈﻙ ؛ ئايالالﺬنىﯗ ﭼېچىﻐا قوشۇپ‬ ‫كەلگەن‬ ‫‪:‬‬ ‫ئۆﺬﯛﯞېلىﻨىﺫىﻐان يالﻐان ﭼاﭺ قوشاقتا مۇنﺫﺍﻕ‬

‫ئاﻕ ئالﻤا ‪ ،‬قىﺯىﻞ ئالﻤا ‪،‬‬

‫‪8‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫جاالنى ئۇﺮﯗن سالﻤا‪.‬‬ ‫ئەمﺫﻯ سېﻨى ئالﻤايﻤەن ‪،‬‬ ‫كەلگەنلەﺬنى يانﺫﯗﺬما ‪.‬‬

‫ﭼەمەﻙ ‪ ---‬ئاﭼا ياﻏاﭺ ‪ ،‬يىﭗ ئىگىﺭىﺫىﻐان ﭼاقﻨىﯗ ئاﭼا ياﻏىچى ‪.‬‬

‫بېﻐىﻤﺫىﻜى ئالﻤىﻨىﯗ ‪،‬‬ ‫شاﺧلىﺭﻯ ﭼەيﻨەكچە باﺬ‪.‬‬ ‫مېﻨى كۆيﺫﯛﺬگەن ﺧېﻨىﻤﻨىﯗ ‪،‬‬ ‫بەللىﺭﻯ ﭼەمەكچە باﺬ ‪.‬‬ ‫ﭼەمەﻙ بۇ سۆﺮ يەنە مۇنﺫﺍﻕ جۈلىلەﺬﺪىﻤۇكېلىﺫىﻜەن ‪ .‬مەسىلەن ‪ :‬ﺪﺍﺬﯞﺍﺮ باال باﺪىﺭىالﺬ‬ ‫ﭼەمىﻜىﺫىﻦ ئۆتۈپ ‪ ،‬تېﺨىﻤۇ تىﻚ تاﺬتىلﻐان ﺪﺍﺬ ئۈستىگە كۆتۈﺬﯛلۈشﻜە باشلىﺫﻯ‪.‬‬

‫كاتۇ ‪ ---‬سانﺫﯗقلۇﻕ كاﺬﯞﺍتﻨى كۆﺬسىتىﺫﯗ ‪ .‬بەﺮىﺫە كاﺕ ﺪەﭘﻤۇ ئاتىلىﺫىﻜەن ‪.‬‬ ‫مەسىلەن بۇ قوشاقتا مۇنﺫﺍﻕ ئېلىﻨﻐان ‪:‬‬

‫ئۆستەﯓ بويىﺫﺍ كاتۇ ‪،‬‬ ‫ﺮەيﻨەﭘﺨان ﺪﯗتا ﭼالۇ‪.‬‬ ‫ﺮەيﻨەﭘﺨان ﺪﯗتا ﭼالسا ‪،‬‬

‫‪9‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ئەلﻨىﯗ ئاﻏﺯﻯ ﻫاﯓ قاتۇ‪.‬‬

‫گۈلﺫﯛﺬمە ‪ ---‬كىچىﻚ شاﺬقىﺭﺍتﻤا ‪ .‬قوشاقتىﻜى كېلىﺸى مۇنﺫﺍﻕ ‪:‬‬

‫ئىگىﺯ تۈگﻤەنگە نو قويﺫﯗﻡ ‪،‬‬ ‫ﭘەش تۈگﻤەنگە گۈلﺫﯛﺬمە‪.‬‬ ‫ﻫەﺬقانچە ئەلەﻡ تاﺬتساﯓ ‪،‬‬ ‫ﺪﯛشﻤىﻨىﯖگە بىلﺫﯛﺬمە ‪.‬‬

‫لوﭘﻨۇﺬ شىۋىسىﻨى ئۆﺮ ئىچىگە ئالﻐان قوشاقالﺬ‬

‫ئاﺮنىﻤاﻕ ‪ ---‬ئاتﻨىﯗ كىﺸﻨىﺸى ﺪېگەن مەنىﻨى بىلﺫﯛﺬﯛپكېلىﺫﯗ ‪ .‬مەسىلەن‪:‬‬

‫ئاﺬﻏىﻤاقﻨى ئاﺮىﻨايﺫﯗ ئىﺸىﻜتە ‪،‬‬ ‫توﺬﻏۇيۇمﻤۇ نەﺬﻯ كەﻡ ﺪىﻤەتتىﻜە‪.‬‬ ‫جانىﻢ ئايالﻡ ئاستا ئولتۇﺬﯗپ ﺧىﻴاﯘ قىﻞ ‪،‬‬ ‫نەﺮمى سالﺫىﻢ ﭼىﺫىﻤاﻱ ئېﺠىلىﻤگە‪.‬‬

‫‪10‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫يۇقۇﺬقى قوشاقتىﯗ تۆتىﻨچى مىسﺭﺍسىﺫىﻜى ‹‹ ئېﺠىلىﻤگە << سۆﺮﻯ لوﭘﻨۇﺬ‬ ‫شىۋىسىﺫە ~ ياﺬ ‪ ،‬ئاشﻨا ‪ ،‬ئامﺭﺍﻕ ‪،‬ﻫەمﺭﺍ ﺪېگەن مەنىلەﺬنىبىلﺫﯛﺬﯛپ كېلىﺫىﻜەن ‪.‬‬ ‫يەنە تۆﯞەنﺫىﻜى قوشاقﻘا قاﺬﺍﯓ ‪:‬‬

‫قوشامەتﻨى ئۇﭼۇﺬﺪﯗﯓ ئاﻏىﺯ يەلﺫە ‪،‬‬ ‫ﺪەﺬﺪىﯖىﺯ ﺮەكەيگەن ئېگىﻨىﻢ جەنﺫە‪.‬‬ ‫بېﺭﻯ كەلگىﻦ ئېﺠىلىﻢ مۇﯕﺫﺍشالى ‪،‬‬ ‫ﭼىﻘالﻤاﺪىﻢ ﺪﯛشﻤەنگە بولﺫﯗﻡ بەنﺫە‪.‬‬ ‫ئېﺠىﻞ سۆﺮﻯ يەنە ﻏۇلﺠا شىۋىسىﺫە ‪ ،‬ئېچىﻜىﭗ قالﻤاﻕ ‪ ،‬ئامﺭﺍﻕ بولۇپ قېلىﺸﻦ‬ ‫مەنىلىﺭىﻨى بىلﺫﯛﺬىﺫىﻜەن ‪ .‬كالىﻨىﯗ كۈيلىﺸىﻨى ( ﻏۇلﺠا شىۋىسىﺫە ) ‪---‬‬ ‫ئېﺠىلﻐا ﭼۈشﻤەﻙ ﺪەيﺫىﻜەن ‪ .‬لوﭘﻨۇﺬشىۋىسىﺫە يەنە >> ئېﺠە <<ﺪېگەن بىﺭ سۆﺮ‬ ‫بولۇپ بۇ ‪ ---‬ئاﭼا ‪ ،‬ﻫەﺪە ﺪېﻴىلىﺫىﻜەن ‪ .‬تۇﺬﭘان شىۋىسىﺫە بولسا>> ئىگىچە‬ ‫<<مۇ ﺪېﻴىلىﺫىﻜەن‪.‬‬

‫ئاﻏاالماﻕ ‪ ---‬بەﺮلىﻤەﻙ ‪ ،‬گوللىﻤاﻕ ﺪېگەن مەنىلەﺬنى بىلﺫﯛﺬﯛپ كېلىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫يوللىۋېتەﻱ‬ ‫‪.‬‬ ‫مەسىلەن ‪ :‬باالنى سەن ئاﻏاالپ تۇﺬ ‪ ،‬مەن مۇنﺒەﺬگە كىﺭىﭗ بۇ تېﻤىﻨى‬ ‫تۆﯞەنﺫىﻜى قوشاقﻘا ﺪىﻘﻘەﺕ قىلىﯗ ‪ ،‬ئاﻏاالپ سۆﺮىﻨىﯗ ئىﺸلىتىلىﺸىگە ‪:‬‬

‫كېتەﺪىﻤەن ئەسﻜى تاﺬىﻢ ياقاالپ ‪،‬‬

‫‪11‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫يۈﺬﯛيﺫىﻤەن مەن ﺪەﺬﺪىﻤﻨى ئاﻏاالپ‪.‬‬ ‫قاتۇن ئالﻤاﻱ بوﻱ يۈﺬﯛپ ‪ -‬ئۆلۈپ كەسسەﻡ ‪،‬‬ ‫سىﺯگە ئوﺧﺸاش بىﺭ ﺧانىﻤﻨى تاماالپ‪.‬‬

‫يۇقۇﺬقى قوشاقﻨىﯗ ‪ - 3‬مىسﺭﺍسىﺫىﻜى >> بوﻱ << سۆﺮىﻨى قۇمۇﯘ شىۋىسىﺫىﻤۇ‬ ‫ئۇﭼﺭﺍتﻘىلى بولىﺫىﻜەن ‪ .‬مۇنﺒەﺬﺪىﻜى ‪ Dostingiz‬ئىسىﻤلىﻚ باشﻘۇﺬﻏۇﭼى بۇﻫەقتە‬ ‫ئاالﻫېﺫە ﭼۈشەنچە بەﺬﺪﻯ >>‬

‫بوﻱ << ‪--‬‬

‫بويتاﻕ ‪ ،‬تۇﯘ مەنىلىﺭىﻨى‬

‫بىلﺫﯛﺬىﺫىﻜەن ‪ .‬لوﭘﻨۇﺬ شىۋىسى بىلەن قۇمۇﯘ شىۋىسىﺫە بىﺭ سۆﺮنى ئوﺧﺸاش‬ ‫قوللىﻨىش كۆﺬﯛلۈپ تۇﺬىﺫىﻜەن ‪.‬‬

‫بايﺭﺍن ‪ ---‬ﯞەيﺭﺍن ﺪېگەن مەنىﻨى بىلﺫﯛﺬىﺫىﻜەن‪ .‬مەسىلەن تۆﯞەنﺫىﻜى قوشاقتا‬ ‫كەلگەن‬ ‫‪:‬‬ ‫بايﺭﺍن سۆﺮىﻨىﯗ ئىﺸلىتىلىﺸى مۇنﺫﺍﻕ‬

‫بۇلﺒۇﯘ سايﺭﺍپ ئۆتتىىﻤۇ ‪،‬‬ ‫باﻏىﯗ بايﺭﺍن كەتتىﻤۇ‪.‬‬ ‫ياﺬ ئۈستىگە ياﺬ تۇتۇپ ‪،‬‬ ‫باشىﯗ كۆكﻜە يەتتىﻤۇ ؟‬

‫تالﻘىتﻤاﻕ ‪ --‬ﭼۇﯞﯗماﻕ ‪ ،‬يايﻤاﻕ ﺪېگەن مەنىلەﺬنى بىلﺫﯛﺬىﺫﯗ ‪ .‬قوشاقتا مۇنﺫﺍﻕ‬

‫‪12‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫كەلگەن ‪:‬‬

‫قاﺬﺍ ﭼاﭼﻨى تالﻘىتاﻱ ‪،‬‬ ‫سايە بولسۇن يولۇﻏا‪.‬‬ ‫ياﺬ مېﻨى يامان ﺪىسسە ‪،‬‬ ‫ئەمﺫﻯ ئويﻨاﻱ ﺧىلىﻐا‪.‬‬

‫تۆﺮمەﻙ ‪ ---‬قانﻤاﻕ ﺪېگەن مەنىﻨى بىلﺫﯛﺬﯛپ كېلىﺫﯗ ‪ ،‬قوشاقتا مۇنﺫﺍﻕكەلگەن‪:‬‬

‫ئۈﭺ يىﻞ بولﺫﻯ كۆﺬمەﺪىﻢ ‪،‬‬ ‫ئۆﺮگىگە كۆﯕۈﯘ بۆلﻤەﺪىﻢ‪.‬‬ ‫مەيلىﯗ يۈقﻤۇ كۈلﻤەيسەن ‪،‬‬ ‫تۈﺮﯛﻙ ئويﻨاپ تۆﺮمەﺪىﻢ‪.‬‬

‫جۇالﻕ ‪ --‬نەيﺭەﯓ ‪ ،‬ﻫىﻴلە ‪ -‬مىﻜىﺭ ﺪېگەن مەنىﻨى بلﺫﯛﺬﯛپ كېلىﺫﯗ ‪ .‬قوشاقتا‬ ‫مۇنﺫﺍﻕ كەلگەن ‪:‬‬

‫لىﯖىﺭﭼاﻕ توقۇماساﯓ ‪،‬‬ ‫ياﻏىﺭ ﭼىﻘاﺪﯗﺬ ئۇالﺬنىﯗ‪.‬‬

‫‪13‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫مەن سېﻨى قوشﻤاﯞىﺫىﻢ ‪،‬‬ ‫ئۇ بىﺯگە قىلﻐان جۇالﻏىﯗ‪.‬‬ ‫بۇنﺫىﻦ ياشﻘا يەنە >> جۇلۇﻕ << ﺪېگەن سۆﺮ بولۇپ ‪ ،‬بۇ ‪ ---‬ﭼەﻡ ﺪېگەن‬ ‫~ ﺪېگەن‬ ‫مەنىﻨى بىلﺫﯛﺬﯛپ كېلىﺫﯗ ‪ .‬مەسىلەن ‪ :‬تېﺸىلسە جۇلۇﻕ سالىﭗ يامايسەن‬ ‫مەنىﺫە كېلىﺫﯗ ‪ .‬ئۇنﺫىﻦ باشﻘا يەنە كۆﭼﻤە مەنىسى بويىچە ‪ --‬ﻫېﺭىﭗ ‪-‬‬ ‫ﭼاﺬﭼاش ﺪېگەن مەنىلەﺬﺪىﻤۇ كېلىﺫﯗ ‪ .‬مەسىلەن ‪ ،‬ﻫېﺭىﭗ جۇلۇقۇﻡ ﭼىﻘتى~~ بۇ‬ ‫ﺧەتلەﺬنى ئۇﺬﯗمەن ﺪەپ ‪.‬‬

‫ﺧاﺱ ‪ ---‬سۆﺮﻯ ﺪﯛشﻤەن ﺪېگەن مەنىسىﺫە كېلىﺫىﻜەن ‪ .‬قوشاقﻘا ﺪىﻘﻘەﺕ‬ ‫قىلىﯗ ‪:‬‬

‫يۈﺬگۈﺮمەيﺫﯗ تەلگەشىﭗ ‪،‬‬ ‫ئۆﺮ تۇقﻘانالﺬ ﺧاﺱ بولۇپ‪.‬‬ ‫كۆﯕلۇنۈ بۆلۈپ كەتتى ‪،‬‬ ‫قاﺬىﻨﺫﺍستاﺬ ياﺕ بولۇپ‪.‬‬ ‫) ﺪىﻘﻘەﺕ قىلﺫىﯖىﺯمۇ ؟ قوشاقﻨىﯗ ‪ - 4‬مىسﺭﺍسى قاﺮﺍقچىﻐا سەﯘ ئوﺧﺸىﺸىﭗ‬ ‫كېتەمﺫﯗ‪ -‬قانﺫﺍﻕ ؟‪ --‬ئايچىۋەﺬ (‬

‫ساقاﻕ‪ ---‬بۇ سۆﺮ مۇنﺫﺍﻕ ئىﻜﻜى مەنىﺫە كېلىﺫىﻜەن ‪ .‬بىﺭىﻨچىسى ‪ ،‬بىلىﻘﻨىﯗ‬

‫‪14‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫نەﭘەﺱ ئەﺮﺍسى يەنى ئايﻘۇالﻕ ﺪەپ كەلسە ‪ ،‬ئىﻜﻜىﻨچىسى ‪ ،‬بىﺭ ﺧىﻞ ئۆسۈمۈلۈﻙ‬ ‫ئىسﻤىﻨى بىلﺫﯛﺬﯛپ كېلىﺫىﻜەن ‪ .‬تۆﯞەنﺫىﻜى قوشاقتا مۇنﺫﺍﻕ كەلگەن‪:‬‬

‫ئۆستەﯓ بويىﺫىﻦ ﭼۆپ ئوﺬىساﻡ ‪،‬‬ ‫تەﯕﺫىﻦ تولىسى ساقاﻕ‪.‬‬ ‫ئىﻜﻜى يۇﺬﺕ ئاتالپ بېﺭىﭗ ‪،‬‬ ‫ئالﻐان ﺧوتۇنۇﯓ ﭘوقاﻕ ‪.‬‬ ‫ﻫا ﻫا ﻫا ﻫا ﻫاﻫ‪ ...‬يېﺯىۋﺍتىﻤەن ‪ ...‬بىﺭ تەﺬەﭘتىﻦ كۈلۈﯞﺍتىﻤەن ‪ ..‬تىلى ئاﺪﺪىﻲ ‪،‬‬ ‫مەنىسى ﭼوﯕﻘۇﺬ قوشاقالﺬكەن بۇ~~‬

‫ئونىﻤاﻕ ‪ ---‬ئويلىﻤاﻕ ‪ ،‬ﺧىﻴاﯘ قىلﻤاﻕ ‪ ،‬ئەسلىﻤەﻙ ﺪېگەن مەنىلەﺬنى بىلﺫﯛﺬﯛپ‬ ‫كېلىﺫﯗ‪ .‬قوشاقتا مۇنﺫﺍﻕ ﺪېﻴىلىپتۇ‪:‬‬

‫ئاقىﭗ كەلﺫﻯ باش مەللەنى تاﺬىﻤى ‪،‬‬ ‫ئاﯕالپ تۇﺬﺪﯗﻡ كۆﯕلۈﯕۈﺮﺮﯗ ياﺬىﻤى‪.‬‬ ‫ئوناپ ياتساﻡ ﭼۈشۈمگىﻤا كىﺭمەيسىﺯ ‪،‬‬ ‫بىﺭ مەللەﺪە يالﻐۇﺮ ئۆيتۈ ﻏاﺬىۋﻯ‪.‬‬

‫ئېگىﻦ ‪ -‬كېچەﻙ ‪ ---‬كىﻴىﻢ ‪ -‬كېچەﻙ ﺪېگەن مەنىﻨى بىلﺫﯛﺬﯛپ كەلگەن ‪.‬‬

‫‪15‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫مەسىلەن‪:‬‬

‫ئېگىﻦ ‪ -‬كېچەﻙ تاﯘ بويۇﯕﻐا ياﺬﺍشىﭗ ‪،‬‬ ‫ﭘۇلى باﺬالﺬ ئالىﭗ كەتتى تالىﺸىﭗ‪.‬‬ ‫قىﺯىﻞ گۈلۈﻡ سەن ئاﯕﯖا سەﭘەﺬ قىلﺫىﯗ ‪،‬‬ ‫بىﺯ ئامالسىﺯ يىلﻐاپ قالﺫﯗﻕ قاﺬالشىﭗ ‪.‬‬

‫نەگە باﺬساﯓ سېﻨى بىلەن باﺬﺍﺪﯗﺬمەن ‪،‬‬ ‫كۆﺮ ياشىﻤﻐا كېﻤە سالىﭗ ئۆتۈﺬمەن‪.‬‬ ‫ﺧۇﺪﺍيتاال ئايﺭىﻤاسۇن ‪،‬‬ ‫ﻏاﺬىﭗ بولساﻡ شۇ يىﻤەنﺫە ياتۇﺬمەن‪.‬‬

‫كەلگەنسىﺯگە‬ ‫‪.‬‬ ‫بۇ يەﺬﺪىﻜى يىﻤەن ‪ ---‬باياﯞﺍن ‪ ،‬ﭼۆﯘ ‪ ،‬ﺪەشتلەﺬ ﺪېگەن مەنىﺫە‬ ‫ياﺬىﺫىﻤۇ؟ لوﭘﻨۇﺬ يەﺬلىﻚ شىۋىلىﺭىﺫىﻦ يەنە قانچىلىﻚ بىلىسىﺯكەن؟ يەﺬلىﻚ شىۋە‬ ‫ئاساسىﺫىﻜى قوشاقلىﺭىﺫىﻨچۇ؟ بىلسىﯖىﺯ قالﺫﯗﺬﯗپ قويۇﯓ‪...‬‬

‫شوﺧىلىﻖ جىگﺫىگە ﭼىﻘساﻡ ‪،‬‬ ‫يىﺭتىلﺫﻯ ﭼاﭘانالﺬىﻢ‪.‬‬ ‫سىﺯنى ئىﺯﺪەپ يوﯘ يۈﺬﯛپ ‪،‬‬

‫‪16‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫يىﺭتىلﺫﻯ تاﭘانالﺬىﻢ ‪ ( .‬شوﺧا ‪ ---‬جىگﺫىﻨىﯗ تىﻜىﻨى (‬

‫تاﻏﺫىﻦ ﭼۈشتى ئاﻕ بېلىﻖ ‪،‬‬ ‫سۇﺪىﻦ ﭼىﻘتى ئاﻕ بېلىﻖ‪.‬‬ ‫سويالپ ‪ -‬سويالپ ئويﻨاﯕالﺬ ‪،‬‬ ‫ھەيﺭﺍن قالسۇن ﺧااليىﻖ ‪ ( .‬سويالپ ‪ -‬سويالپ ﺪېگەن نېﻤە مەنىﺫە ئەمﺫﻯ ؟ (‬

‫ئەنﺫﻯ مېﻨى كېتىﺫﯗ ﺪەپ ‪،‬‬ ‫ﭼەكﻤە قېﺸىﯖﻨى‪.‬‬ ‫ﻏوﺬىاليﻨىﯗ بالىسىﺫەﻙ‬ ‫تۆكﻤە يېﺸىﯖﻨى ) ‪ .‬ﭼەكﻤەﻙ ‪ ---‬قېﺸىﻨى ئاتﻤاﻕ مەنىسىﺫە (‬

‫ئاقسۇنىﯗ يولى باﻏلىﻖ ‪،‬‬ ‫بىلىﻤﺫە ﭼاكان ياﻏلىﻖ‪.‬‬ ‫مەن كۆيسەﻡ ساﯕا كۆيﺫﯛﻡ‬ ‫سېﻨىﯗ كۆيگىﻨىﯗ ﭼاﻏلىﻖ )‬

‫كىﻴىﭗ ﺪەللە بېﺸىﻐا‬ ‫ﭼاﺬىﺫەﻙ بىﺭ ﭘوسﻤىﻨى‪.‬‬ ‫ئاﺮﺪﯗﺬﯗپ ياﺬىﻢ قېﺸىﻐا ‪،‬‬ ‫قويﺫﯗﺬﯗﭘتۇ ئوسﻤىﻨى‪.‬‬

‫‪17‬‬

‫‪ .‬ﭼاكان ياﻏلىﻖ ‪ ---‬بەلﺒاغ ‪ ،‬ﺬﻭماﯘ (‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫قاﺬﺍ ﺮﻭﭼو ﭘوتىﻨى ‪،‬‬ ‫ئىﻜﻜى ﭼىگىﭗ باﻏلىﺫىال‪.‬‬ ‫ياﺬ ئۈستىگە ياﺬ تۇتۇپ ‪،‬‬ ‫يېﻐىﺭ يۈﺬەكﻨى ﺪﺍﻏلىﺫىال‪.‬‬

‫قەشﻘەﺬلىﻜلەﺬنىﯗ تىﻞ بايلىﻘىﻐا ھەيﺭﺍنﻤەن ‪ .‬شۇﯕالشﻘىﻤۇ << قەشﻘەﺬلىﻜﻨىﯗ تىلى‬ ‫ئاستىﺫﺍ تىلى باﺬ >> ﺪېگەن گەپ بىﻜاﺬ ﭼىﻘﻤىﻐانﻤىﻜىﻦ ﺪەيﻤەن ‪ .‬ئالﺫىﻨﻘى يىلى‬ ‫قەشﻘەﺬ كونىﺸەھەﺬگە باﺬﻏىﻨىﻤىﺯﺪﺍ تۇقﻘانلىﺭىﻤىﺯنىﯗ ﭘەﺬﺮەنتىﻨىﯗ توﻱ مەﺬىﻜىسىگە‬ ‫ﺪﺍﺧىﻞ بولۇپ قالﺫﯗﻕ ‪ .‬ئىﻜﻜى قۇﺪﺍ تەﺬەپ بىﺭ ‪ -‬بىﺭىگە ﭼاﻱ تۇتۇپ بىﻴىﺖ‬ ‫ئېﻴتىﺸىﺫىﻜەن ‪ .‬قېﺭﻯ ‪ -‬قېﺭﻯ ‪ ،‬بىﺭ ‪ -‬بىﺭىﺫىﻦ مېھﺭىﺒان سۈﭘۈﺕ مومايالﺬمۇ‬ ‫ئاجايىﭗ ئېسىﻞ بىﻴىتالﺬنى ئوقۇپ تۇﺬﯗپ ﭘىﻴالىﺫىﻜى ﭼايﻨى سۇنۇشىﺫىﻜەن‪...‬‬ ‫ئۇنىﯖﺫىﻦ باشﻘا تۇﺬﭘان شىۋىسىﻤۇ باﺬ >> ﺪﺍ ‪ ...‬يەﺬﺪە ‪ ، ...‬ئايال ‪ ،‬بالچۇﻕ ‪،‬‬ ‫بىﺭىﻤاﻕ ‪ ،‬ﭘاﺬتاﯕچى ‪ ،‬شوﺬﯗﻕ ‪ ،‬شۈﺪە ‪ ،‬ﻏوپ ‪ -‬ﻏوپ << ‪ ...‬ﺪېگەنﺫەﻙ يەﺬلىﻚ‬ ‫شىۋىﺫىﻜى سۆﺮلەﺬ‬

‫‪= http://bbs.diyarim.com/read.php?tid=4701&keyword‬‬

‫ئاﻕ تاﻏلىﻖ ‪ ،‬قاﺬﺍ تاﻏلىﻖ ~ ﺪەپ ئاﯕلىﻐانﻤۇ؟‬

‫‪18‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬

‫بىﺯ تاﺬىﺨىﻲ مەنﺒەلەﺬﺪىﻦ قاﺬﺍيﺫىﻐان بولساﻕ "ئاﻕ تاﻏلىﻘالﺬ ‪ ،‬قاﺬﺍ تاﻏلىﻘالﺬ " ﺪېگەن‬ ‫نامﻨى ھەﻡ بۇ ئاﻕ تاﻏلىﻘالﺬ ﯞە قاﺬﺍ تاﻏلىﻘالﺬ ئوتتۇﺬىسىﺫىﻜى كۈﺬەش توﻏﺭىلىﻖ‬ ‫بايانالﺬنى ئۇﭼﺭىتىﻤىﺯ ھەﻡ ئاﯕلىﻐان بولىﺸىﻤىﺯ مۈمﻜىﻦ ‪ .‬شۇﯕا تۆﯞەنﺫە مەن بۇ‬ ‫ئىﻜﻜى نامﻨىﯗ كېلىﭗ ﭼىﻘىﺸى ھەقﻘىﺫە ئاﺮﺬﺍﻕ توﺧتىلىﭗ ئۆتۈشﻨى اليىﻖ تاﭘتىﻢ‪:‬‬

‫يەكەن ﺧانلىﻘىﻨىﯗ كېﻴىﻨﻜى مەﺮگىلىﺫە ‪ ،‬مەﺧﺫﯗﻡ ئەﺮەمﻨىﯗ ئەﯞالﺪىﺫىﻦ بولﻐان‬ ‫ﺧوجىالﺬ ئائىلىسىﻨىﯗ باش كۆتۈﺬﯛشى ئاﺬقىسىﺫﺍ ‪،‬قاﺬﺍ تاﻏلىﻖ ‪ ،‬ئاﻕ تاﻏلىﻖ ﺪېگەن‬ ‫بىﺭ ‪ -‬بىﺭىگە قاﺬىﻤۇ ‪ -‬قاﺬشى ئىﻜﻜى ﭼوﯓ ﺪىﻨىﻲ گۇﺬﯗﻫ كېلىﭗ ﭼىﻘﻘان ‪ .‬قاﺬﺍ‬ ‫تاﻏلىﻘالﺬ بىلەن ئىسﻬاﻕ نەسەبىﺫىﻜى ﺧوجىالﺬ بىلەن ئىﺸان كاالن نەسەبىﺫىﻜى‬ ‫ئىسﻬاﻕ‬ ‫ﺧوجىالﺬنى ياﺪﺬﻭ قىلىﭗ شەكىللەنگەن ‪ ،‬مەﺧﺫﯗﻡ ئەﺮەﻡ ئۆلگەنﺫىﻦ كېﻴىﻦ ‪،‬‬ ‫ﺧوجا بىلەن ئاكىسى مۇﻫەمﻤەﺪ ئىﻤىﻦ ﭘىﺭلىﻖ ئوﺬﯗنﻐا ﯞﺍﺬىسلىﻖ قىلىش ﻫوقۇقىﻨى‬ ‫تالىﺸىﭗ ‪ ،‬ئۆﺮئاﺬﺍ ﭘۇﺕ تېپىﺸىﭗ ‪ ،‬ئۆﺮ ئالﺫىﻐا مەﺮﻫەپ تەشﻜىللىگەن ‪ ،‬ئىﻜﻜى‬ ‫ماﯞەﺬﺍئۈنﻨەﺭﺪىﻜى بۆلۈنۈشى قاﺬﺍ‬ ‫ﻫ‬ ‫نەسەبتىﻜى ﺧوجىالﺬنىﯗ تەسىﺭ كۈﭼىﻨىﯗ ئاسىﻴا ‪،‬‬ ‫تاﻏلىﻘالﺬ بىلەن ئاﻕ تاﻏلىﻘالﺬ نىﯗ كېلىﭗ ﭼىﻘىﺸىﻐا سەﯞەﺏ بولﻐانىﺫﻯ ‪.‬‬ ‫مىالﺪﻯ ‪ - 1580‬يىلى ئىسﻬاﻕ ﭼەتﻜە تەﺬەقﻘىﻲ قىلىش ئۈﭼۈن يەكەن ﺧانلىﻘىﻐا‬ ‫كېلىﭗ ﻫەﭘىلىﺸىﭗ ئىﺸﻨى يۈﺬﯛشتۈﺬگەنبولسىﻤۇ لېﻜىﻦ ‪ - 1620‬يىلىﺫىﻦ كېﻴىﻦ‬ ‫‪ ،‬ئىﺸان كاالنﻨىﯗ ئەﯞالﺪﻯ ﺪىﻨىﻲ ﺮېﻤىﻦ تالىﺸىﭗ تىﻴانﺸانﻨىﯗ جەنۇبىﻲ ئېتىﻜىگە‬ ‫كىﺭگەنلىﻜتىﻦ ‪ ،‬ئىﻜﻜى نەسەبتىﻜى ﺧوجىالﺬنىﯗ ﺮىﺫﺪىﻴىتىيەكەن ﺧانلىﻘىﻐىچە‬ ‫كېﯖەيگەن ‪ .‬ئىسﻬاﻕ ﺧوجا نەسەبىﺫىﻜى ﺧوجىالﺬ يەكەنﻨى ‪ ،‬ئىﺸان كاالن‬

‫‪19‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫نەسەبىﺫىﻜى ﺧوجىالﺬ قەشﻘەﺬنى ﺪىﻨىﻲ ﭘائالىﻴەﺕ ئېلىﭗ باﺬىﺫىﻐان باﺮﺍ قىلﻐان ‪.‬‬ ‫ئۇالﺬنىﯗ مۇﺬىتلىﺭﻯ ﺪىﻨىﻲ ﭘائالىﻴەتﻜە قاتﻨىﺸىپال قالﻤاﻱ ‪ ،‬سىﻴاسىﻲ كۈﺬەشﻨىﯗ‬ ‫قايﻨاملىﺭىﻐىﻤۇ كىﺭگەن ‪ .‬كېﻴىﻦ ئىﻜﻜى گۇﺬﯗﻫﻨىﯗ ئۇﺮﺍﻕ ﯞﺍقىﺖ تىﺭكىﺸىﺸى‬ ‫ئاﺬقىسىﺫﺍ ﺮىﺫﺪىﻴەﺕ ئۈﺮلۈكسىﺯ كەسﻜىﻨلەشﻜەن ‪ .‬بۇنﺫﺍﻕ قاﺬىﻤۇ ‪ -‬قاﺬشىلىﻖ‬ ‫تۇﻏﺫىﻦ باش كىﻴىﻤىﻨىﯗ ﺬەﯕگىگىچە بولﻐانتاشﻘى ئاالمەتلەﺬﺪە بىۋﺍستە ئىپاﺪىلىﻨىﭗ‬ ‫‪" ،‬قاﺬﺍ تۇﻏلۇقالﺬ" ‪" ،‬ئاﻕ تۇﻏلۇقالﺬ" ‪" ،‬قاﺬﺍتاللىﻘالﺬ" ‪" ،‬ئاﻕ تاللىﻘالﺬ" ‪" ،‬قاﺬﺍ‬ ‫تەقىﻴلىﻜلەﺬ" ‪" ،‬ئاﻕ تەقىﻴلىﻜلەﺬ" ﺪېگەن نامالﺬ كېلىﭗ ﭼىﻘﻘان ‪ .‬ﭼىﯗ‬ ‫مۇسۇلﻤانالﺬ" ‪" ،‬ئاﻕ‬ ‫سۇاللىسىﻨىﯗ ﺬەسﻤىﻲ تاﺬىﺩ ماتېﺭىﻴاللىﺭىﺫىﻤۇ "قاﺬﺍ تەقىﻴىلىﻚ‬ ‫تەقىﻴىلىﻚ مۇسۇلﻤانالﺬ" ﺪېگەن ﺧاتىﺭىلەﺬ ئۇﭼﺭﺍيﺫﯗ ‪ .‬ئىﺠتىﻤائىﻲ تەكﺸۈﺬﯛشتىﻦ‬ ‫ﺧوجىالﺬنىﯗ مۇﺬىتلىﺭﻯ‬ ‫قاﺬىﻐانﺫﺍ ‪ ،‬ئۇيﻐۇﺬالﺬنىﯗ ﺬىۋﺍيەتلىﺭىﺫە ئۆﺮ ﯞﺍقتىﺫﺍ ئاﻕ تاﻏلىﻖ‬ ‫قاﺬﺍ تەقىﻴە كىﻴەتتى ‪ ،‬ﺪېگەن گەپ باﺬ ‪ .‬ﺪېﻤەﻙ ‪ ،‬ئىﻜﻜى گۇﺬﯗ ﻫ ئاﻕ تەقىﻴە ‪ ،‬قاﺬﺍ‬ ‫ساەسىﺫە ئاﺪەتتە "ئاﻕ تاﻏلىﻖ"‬ ‫تەقىﻴە بىلەن ئايﺭىلﻐان ‪ .‬لېﻜىﻦ ‪ ،‬تاﺬىﺨﺸۇناسلىﻖ ﻫ‬ ‫‪" ،‬قاﺬﺍ تاﻏلىﻖ" ﺪەپ ئاتىلىﺫﯗ ‪ .‬ئىﺸەنچلىﻜﺭەﻙ مەنﺒەگە ئاساسالنﻐانﺫﺍ ‪ ،‬بۇنﺫﺍﻕ‬ ‫ئاتاشﻨىﯗ مەنﺒەسى مۇنﺫﺍﻕ ‪:‬‬ ‫" قەشﻘەﺬنىﯗ شىﻤالىﺫىﻜى ‪ ،‬تىﻴانﺸان تاﻏلىﺭىﻨىﯗ ﻏەﺬبىﻲ قىسﻤىﺫىﻜى قىﺭﻏىﺯالﺬ‬ ‫ئاﻕ تاﻏلىﻘالﺬ ﺪېگەن ناﻡ بىلەن تونۇلﻐان ‪ ،‬ﭘامىﺭ تەﺬەﭘتىﻜى قىﺭﻏىﺯالﺬ قاﺬﺍ تاﻏلىﻘالﺬ‬ ‫ﺪېگەن ناﻡ بىلەن تونۇلﻐان ‪ .‬شۇنىﯖﺫىﻦ تاﺬتىﭗ ﺧوجىالﺬ ئۆﺮلىﺭىﻨىﯗ قىﺭﻏىﺯ‬ ‫ئىتتىپاقﺫىﺸىﻨىﯗ نامىﻨى ئۆﺮىگە ناﻡقىلﻐان ‪( " .‬مىللەتلەﺬ تاﺬىﺨىﻐا ﺪﺍئىﺭ تەﺬجىﻤىلەﺬ‬ ‫‪ - 8 --‬سان)‬‫قاﺬىﻤۇ ‪ -‬قاﺬشى ئىﻜﻜى گۇﺬﯗﻫﻨىﯗ ئوﺧﺸىﻤايﺫىﻐان ئىﻜﻜى جايﺫىﻜى ﭼەبﺫەﺱ‬ ‫‪ ،‬جەﯕگە ماﻫىﺭ قىﺭﻏىﺯالﺬ بىلەن ئىتتىپاﻕ تۈﺮﯛشى ﺪىﻨىﻲ كۈﺬەشﻨىﯗ سىﻴاسىﻲ‬

‫‪20‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫كۈﺬەشﻜە قاﺬﺍپ تەﺬەقﻘىﻲ قىلﻐانلىﻘىﻨىﯗ ‪ ،‬ﻫەتتا كەسﻜىﻨلىﺸىﭗ قانلىﻖ توقۇنۇشﻘا‬ ‫ئايالنﻐانلىﻘىﻨىﯗ نەتىﺠىسىﺫﯗﺬ ‪.‬‬ ‫قاﺬﺍ تاﻏلىﻖ ﺧوجىالﺬنىﯗ ‪ - 1‬ئەﯞالﺪ سەﺬكەﺬﺪىسى ئىسﻬاقﻨىﯗ كىچىﻚ ئوﻏلى‬ ‫ﺧوجا يەﻫﻴا ئىﺫﻯ ‪ .‬ئاﻕ تاﻏلىﻖ ﺧوجىالﺬنىﯗ ‪ - 1‬سەﺬﺪﺍﺬﻯ مۇھەمﻤەﺪ يۈسۈپ‬ ‫ئىﺫﻯ ‪ .‬بۇ ئاﻕ تاﻏلىﻖ ﯞە قاﺬﺍ تاﻏلىﻘالﺬ ئوتتۇﺬىسىﺫىﻜى كۈﺬەش توﻏﺭىلىﻖ مەن‬ ‫تەﭘسىلىﻲ توﺧتالﻤىﺫىﻢ ‪ ،‬سەﯞەبى ‪ ---‬تاﺬىﺩ ﺮىﻞ ‪ ،‬ناﺮﯗﻙ بولﻐان تېﻤا ‪ .‬ئۆﺮەﻡ‬ ‫تۈﺮﯛﻙ بىلﻤىگەن مەﺮمۇنالﺬنى مۇنﺒەﺬگە يولالشﻨى اليىﻖ كۆﺬمىﺫىﻢ ‪ .‬يۇقۇﺬقىالﺬ‬ ‫ئۆﺮەمﻨىﯗ مۇﯗشۇ ھەقتىﻜى ماتىﺭىﻴاﯘ ‪ ،‬كىتابتىﻦ كۆﺬگەنلىﺭﻯ بويىچە ئېسىﻤﺫە‬ ‫قالﻐانلىﺭىﻨى يوللىﺫىﻢ ‪ ،‬مەنﺒەسى مانا مۇشۇنﺫﺍﻕ‪.‬‬

‫‪= http://bbs.diyarim.com/read.php?tid=4207&keyword‬‬

‫فەﺬىﺫىﺫﺪىﻦ ئەتتاﺬ كىﻢ ؟ بىلەمسىﺯ ؟ ئەسەﺬلىﺭىﻨى‬ ‫ئوقۇﻏانﻤۇ ؟‬

‫فەﺬىﺫىﺫﺪىﻦ ئەتتاﺬ‬

‫‪21‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ﭘاﺬﺱ تەسەﯞﯞﯗپ شېﺌىﺭىﻴىتىﻨىﯗ يىﺭىﻚ ﯞەكىلى ‪ .‬مەشھۇﺬ مۇتەسەﯞﯞﯗپ شائىﺭ‬ ‫فەﺬىﺫىﺫﺪىﻦ ئەتتاﺬ ( ‪ ) 1145 - 1229‬ئىﺭﺍن ئەﺪەبىﻴاﺕ تاﺬىﺨىﺫىال ئەمەﺱ ‪ ،‬بەلﻜى‬ ‫ئوتتۇﺬﺍ ئاسىﻴاﺪىﻜى تۈﺬكىﻲ تىللىﻖ ﺧەلﻘلەﺬ ‪ ،‬بولۇﭘﻤۇ ئۇيﻐۇﺬ ﯞە ئۆﺮبېﻚ ﺧەلﻘلىﺭىﻨىﯗ‬ ‫ئەﺪەبىﻴاﺕ تاﺬىﺨىﺫىﻤۇ ئاالھىﺫە ئوﺬﯗنﻐا ئىگە ‪ .‬ئۇ ئۆﺮىﻨىﯗ مەشھۇﺬ ئەسىﺭﻯ >>‬ ‫مەنتىﻘۇتتەيﺭ << ) قۇش نۇتﻘى ) بىلەن تۈﺬكىﻲ تەسەﯞﯞﯗپ شېﺌىﺭىﻴىتىﻨىﯗ ﺬﺍﯞﺍجى ﻐا‬ ‫‪ ) 1441- 1501‬ئىﺫىﻴىسى‬ ‫جۈملىﺫىﻦ بۈيۈﻙ مۇتەﭘەكﻜۈﺬ شائىﺭ ئەلﺸىﺭ نەﯞﺍيىﻨىﯗ (‬ ‫ﯞە ئىﺠاﺪىﻴىتىگە ﭼوﯕﻘۇﺬ تەسىﺭ كۆﺬسەتﻜەن بولۇپ ‪ ،‬نەﯞﺍئىﻨىﯗ مەنىۋﻯ ئۇستاﺮﻯ‬ ‫سۈﭘىتىﺫە ھۆﺬمەﺕ بىلەن تىلﻐا ئېلىﻨىﺫﯗ‪.‬‬ ‫شەيﺩ مۇھەمﻤەﺪ فەﺬىﺫىﺫﺪىﻦ ئەتتاﺬ ﺧۇﺬﺍسانﻨىﯗ مەشھۇﺬ شەھەﺬلىﺭىﺫىﻦ‬ ‫نىﺸاﭘوﺬﺪﺍ ئەتتاﺬلىﻖ كەسپى بىلەن شۇﻏۇللىﻨىﺫىﻐان تىﺠاﺬەتچىئائىلىسىﺫە ﺪﯗنﻴاﻏا‬ ‫تەھسىﻞ قىلﻐان ‪.‬‬ ‫كەلگەن ‪ .‬نىﺸاﭘوﺬﺪىﻜى مەﺪﺬىسلەﺬﺪە ئوقۇپ ساﯞﺍﺕ ﭼىﻘىﺭىﭗ ئىلىﻢ‬ ‫بەﺬگەن ئاتىسىﻨىﯗ‬ ‫‪.‬‬ ‫شۇنﺫﺍقال ئاتىسىﻨىﯗ سوﺪىسىﻐا ياﺬﺪەملىﺸىﭗ ﺪﯗكان ئېچىﺸىﭗ‬ ‫ﯞﺍﭘاتىﺫىﻦ كېﻴىﻦ ئاتا كەسپىگە ﯞﺍﺬىسلىﻖ قىلىﭗ ئەتتاﺬلىﻖ ﺪﯗكىﻨى ئاﭼﻘان‪ .‬ئۇنىﯗ‬ ‫ئەتتاﺬ ﺪېگەن لەقىﻤىﻤۇ شۇنىﯖﺫىﻦ كەلگەن ‪ .‬كېﻴىﻦ ئىﺫىﻴىسىﺫە ئۆﺮگىﺭىش بولۇپ ‪،‬‬ ‫سوﭘىلىﻖ يولىﻐا كىﺭىﭗ شەيﺩ مەجىﺫىﻦ باﻏﺫﺍتﻘا قوﯘ بېﺭىﭗ ‪ ،‬تەسەﯞﯞﯗﭘﻨى‬ ‫ﭼوﯕﻘۇﺬالپ ئۆگىﻨىﺫﯗ ‪ .‬ئۇ شەيﺩ ﺬﯗكﻨىﺫﺪىﻨﻨىﯗ ﺧانىﻘاسىﺫىﻤۇ ‪ 7‬يىﻞ تۇﺬﻏان بولۇپ‬ ‫‪ 7 ،‬يىﻞ مۇجاھىﺫەﺕ ﯞە ﺬىﻴاﺮەﺕ بىلەن مەشﻐۇﯘ بولﻐانﺫىﻦ كېﻴىﻦ ‪ ،‬مەكﻜە‬ ‫مۇكەﺬﺬەمگە ھەج سەﭘىﺭىگە ئاتلىﻨىﺫﯗ ‪ .‬مىسىﺭ ‪ ،‬ئىﺭﺍﻕ ‪ ،‬شامالﺬنى ئايلىﻨىﭗ‬ ‫ﭼىﻘىﺫﯗ ‪ .‬نۇﺬﻏۇن بوﺮﯗﺬﯗكۋﺍالﺬنى ﯗ ‪ ،‬تەﺬىﻘەﺕ ﭘىﺭلىﺭىﻨىﯗ سۆھﺒەتلىﺭىﺫە بولىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫سوﭘى شەيﺨلەﺬنىﯗ ھاياتى ﯞە كىتابلىﺭىﻨى ئۆگىﻨىﺫﯗ‪.‬‬ ‫كىچىﻜىﺫىﻨال تىﺭىﺸچان ‪ ،‬ئىلىﻢ تەلەپئەتتاﺬ مانا شۇنﺫﺍﻕ جاھان كېﺯىﭗ ئىلىﻢ‬

‫‪22‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫تەلەپ قىلىﭗ ‪ ،‬شەيﺨلەﺬنىﯗ ھاياتىﻐا ﺪﺍئىﺭ مەنىﻘەبە ﺬىۋﺍيەتلەﺬنى توﭘالپ ‪ ،‬ئۆﺮىﻤۇ‬ ‫ئىلىﻤﺫە كامىﻞ ‪ ،‬مەشھۇﺬ شەيﺨلەﺬﺪىﻦ بىﺭﻯ بولۇپ يېتىﺸىﭗ ﭼىﻘىﺫﯗ ھەﻡ ‹‹‬ ‫فەﺬىﺫىﺫﺪىﻦ ›› ( ﺪىﻨﻨىﯗ يېگانىسى ﺪېگەنمەنىﺫە ) ‪ ‹‹ ،‬شەيﺩ ›› ﺪېگەن شەﺬەﭘلىﻚ‬ ‫نامالﺬﻏا ئىگە بولىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫ھەﺬبىﻲ‬ ‫ئەتتاﺬنىﯗ ئۆلۈمى ناھايىتىﻤۇ ﭘاجىﺌەلىﻚ بولۇپ ‪ ،‬موﯕﻐۇﯘ ئىستېالسى ﺪەﯞﺬىﺫە‬ ‫مالىﻤانچىلىﻘتا ئۆلگەن ‪ .‬ئۇنىﯖﺫىﻦ كۆپ ئىﺠاﺪىﻲ مىﺭﺍﺱ قالﻐان ‪ .‬ﺪەﯞلەﺕ شاھ‬ ‫سەمەﺬقەنﺫﻯ ‹‹ تەﺮكىﺭە تۇشﺸۇئەﺬﺍ ›› ناملىﻖ ئەسىﺭىﺫە ئەتتاﺬنىﯗ شېﺌىﺭلىﺭىﻨى‬ ‫ئۇ ئىالھىﻴﻨامە ›› ‪ ‹‹ ،‬ئەسﺭﺍﺬ نامە ››‬ ‫‪ 250‬مىﯗ بىﻴىتﻘا يېﻘىﻦ ﺪەپ كۆﺬسىتىﺫﯗ ‪‹‹ .‬‬ ‫‪ ‹‹ ،‬مۇسىﺒەتﻨامە›› ‪‹‹ ،‬ھەيﺫەﺬنامە ›› ‪ ‹‹ ،‬مەﺮھەﺬﻭﯘ ئەجايىب ›› ‪ ‹‹ ،‬قەﯞھەﺬﻭﯘ‬ ‫ﺮﺍﺕ ›› ‪ ‹‹ ،‬ھەيالج ›› ‪ ‹‹ ،‬مۇﺧتەﺬنامە ›› ‪ ‹‹ ،‬ﺧۇسﺭەﯞنامە ›› ‪ ‹‹ ،‬شەﺬھۇﯘ‬ ‫قەلب ›› ‪ ‹‹ ،‬مەنتىﻘەقۇتتﺒﺭ ›› ‪ ‹‹ ،‬بۇلﺒۇلﻨامە ›› ‪ ‹‹ ،‬ﺧۇشتۇﺬنامە ›› قاتاﺬلىﻖ‬ ‫ﺪﺍستانالﺬﺪىﻦ باشﻘا ‪ ،‬شەيﺨلەﺬنىﯗ ھاياتىﻐا ﺪﺍئىﺭ ﺬىۋﺍيەتلەﺬنى جەﻡ قىلىﭗ ياﺮﻏان‬ ‫‹‹ تەﺮكىﺭەتۇﯘ ئەﯞلىﻴا ›› ناملىﻖ ئەسىﺭﻯ ﯞە ﻏەﺮەﯘ‪ -‬قەسىﺫىلەﺬﺪىﻦ تۈﺮﯛلگەن ﭼوﯓ‬ ‫ھەجىﻤلىﻚ ﺪىۋﺍنﻨى مىﺭﺍﺱ قالﺫﯗﺬﻏان ‪.‬‬

‫مەن فەﺬىﺫىﺫﺪىﻦ ئەتتاﺬنىﯗ تەﺬجىﻤىھالىﻨى يولالش بىلەن بىﺭگە ئۆﺮﯛﻡ ياقتۇﺬﻏان‪،‬‬ ‫ﺧاتىﺭەمگە بۇﺬﯗن كۆﭼۈﺬﯛﯞﺍل ﻐان تالالنﻤا ئەسەﺬلىﺭىﺫىﻦ يولالپ قويﺫﯗﻡ ‪ ،‬ئەتتاﺬنىﯗ‬ ‫باشﻘا ئەسەﺬلىﺭىﻨى بىلىﺫىﻐانالﺬنىﯖﻤۇ يولالپ قويىﺸىﻨى ئۈمىﺫ قىلىﻤەن‪:‬‬

‫ناكەﺱ ئىﺸىﻜىگە ھېﭻ قەﺪەﻡ قويﻤا ‪،‬‬ ‫ﺪﯗﭺ كەلگەنﺫە ھەتتا ئەھۋﺍﯘ سوﺬىﻤا‪.‬‬

‫‪23‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫مۇناﭘىﻘﻘا ھەمﺭﺍھ بولسا ھەﺬ ئىﻨسان ‪،‬‬ ‫ئاﺧﺭىﺫﺍ جايى بولىﺫﯗ ﺮىﻨﺫﺍن‪.‬‬

‫ئىﻜﻜى كىﺸىﺫىﻦ سىﺭ يوشۇﺬما ﺮىﻨھاﺬ ‪،‬‬ ‫بىﺭﻯ ‪ -‬ياﺧﺸى تىۋىﭗ ‪ ،‬بىﺭﻯ ساﺪىﻖ ياﺬ‪.‬‬

‫كىﻢ ﻏەملىﻚ كۈنﺫە ياﺬ ﯞە مۇﯕﺫىﺸىﯗ بوالﺬ ‪،‬‬ ‫شاﺪلىﻖ كۈنۈﯕﺫە يەنە يولﺫىﺸىﯗ بوالﺬ‪.‬‬

‫ئۇ قەﺪەھ سۇنۇﭘتۇ يۇ ‪ ،‬ساقى قالﻤاﭘتۇ ‪،‬‬ ‫جامالىﺫىﻦ ﺮەﺬﺬىسى باقى قالﻤاﭘتۇ‪.‬‬

‫ﭘەﺬﯞﺍنە ئاتەشتىﻦ ھۇﺮﯗﺬ تاﭘسا گەﺬ ‪،‬‬ ‫كۆيسىﻤۇ ھېچﻘاﭼان قىلﻤايﺫﯗ ھەﺮەﺬ‪.‬‬

‫ئىﻜﻜى تۈلﻜە ‪ --‬ياﺬﯗ مەھﺒۇﺏ باﺬ ئىﺫﻯ ‪،‬‬ ‫ئەھﺫﻯ ﭘەيﻤان ئىﻜﻜىسىگە ياﺬ ئىﺫﻯ‪.‬‬ ‫بىﺭ كۈنى ئىﺖ بىلەن ئوﯞﺪﺍ ﭘاﺪىﺸاھ ‪،‬‬ ‫تۇتتى ئىﻜﻜى تۈلﻜىﻨى ‪ ،‬ئەﻱ ‪ ،‬ئىسىﺖ ئاھ!‬

‫‪24‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ﭼىﺸى تۈلﻜە سوﺬىﺫﻯ ياﺬىﺫىﻦ شۇئان ‪،‬‬ ‫‪ -‬ئەمﺫﻯ نەﺪە ئۇﭼﺭىﺸاﺬمىﺯ ‪ ،‬جانﺠان ؟‬‫‪-‬ئۇﭼﺭىﺸى ئاتا قىلسا ﺧۇﺪﺍ ئەگەﺬ ‪،‬‬‫ئۇستا جۇﯞىچى ﺪﯗكانىﺫﯗﺬ ئۇ يەﺬ !‬

‫ھەﺬ كىﻢ ﺪىﻞ ئاﺮﺍﺬىﺫﯗﺬ ‪،‬‬ ‫ھاياتى ئاھۇ ﺮﺍﺬىﺫﯗﺬ‪.‬‬

‫كىﻢ بىﺭﺍﯞ باﻏﺭىﻨى ﺮﯗلۇمﺫﺍ تىلﺫﻯ ‪،‬‬ ‫ئۇ ئۆﺮ ﯞﯗجۇﺪىﻨى ياﺬىﺫﺍﺬ قىلﺫﻯ‪.‬‬

‫كىﻢ كاﺮﺮﺍپ بولسا سۆﺮلىﺭﻯ يالﻐان ‪،‬‬ ‫ﺪﻭستلۇﻕ ﯞﺍﭘاﺪﺍ بولﻤاﺱ نوﺬەﭘﺸان‪.‬‬

‫ئەﻱ بۇﺬﺍﺪەﺬ ‪ ،‬بولﻐىﻦ سەن ﺧۇش سۆﺮ ‪ ،‬ﺧۇش ﭼىﺭﺍﻱ ‪،‬‬ ‫سېﺨى نامىﯗ ﺪﯗنﻴاﺪﺍ ئەبەﺪىﻲ قالﻐاﻱ‪.‬‬

‫ئاياﻏىﯖﻐا كىﺸەن ﭼۈشﻤەستىﻦ ﺪەﺬھاﯘ ‪،‬‬ ‫تىلىﯖﻨى ﺪىﻞ ئۆﺮگە ﻏەيۋەتتىﻦ الﯘ‪.‬‬

‫بوشىﻤىسا تىلى ﻏەيۋەتتىﻦ‬

‫‪25‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫بوشىﻤايﺫﯗ ﺪىﻞ ئوقۇبەتتىﻦ‪.‬‬

‫ھەﺬ كىﻤﻜى ھەمﻤىﺫىﻦ ئاﺬتۇﻕ ئۇﺮﺍتسا ئاياغ ‪،‬‬ ‫بېﺸى بەلگە ‪ ،‬تېﻨى باشﻘا تاﭘﺸۇﺬﺍﺬ شۇ ﭼاغ‪.‬‬

‫ئىﻨسان ئىچىﺫە ئەﯓ ئەبلەخ ئىﻨسان‪--‬‬ ‫نەﭘسى ‪ -‬ھاﯞ كەيسىﺫىﻦ بولىﺫﯗ سەﺬسان‪.‬‬

‫مەﻱ ﭘەﺬەسلەﺬگە ھېﭻ بولﻤا ئاشﻨا ‪،‬‬ ‫ئۇنﺫﺍقالﺬﺪىﻦ يىﺭﺍﻕ يۈﺬگىﻨىﯗ ئەال‪.‬‬

‫<<ئۆﺮ تىلى تېگىﺫە مەﺧپىﻴﺫﯗﺬ ئاﺪەﻡ >>‬

‫‪....................‬‬ ‫‪....................‬‬

‫‪= http://bbs.diyarim.com/read.php?tid=2619&keyword‬‬

‫تاﺬىﺨچى ئەبۇلﻐاﺮﻯ باھاﺪىﺭﺧان ﯞە ئۇنىﯗ ‹‹‬

‫‪26‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬

‫شەجەﺬەئى تۈﺬﻙ ›› ناملىﻖ كىتاﯞﻯ‬

‫بىﺭ قىسىﻢ مەشھۇﺬ تاﺬىﺨچىالﺬنىﯗ تەﺬجىﻤىھاللىﺭﻯ ﯞە ئۇالﺬنى ﯗ ئەسەﺬلىﺭﻯ ﺪﺍﯞﺍملىﻖ‬ ‫يوللىﻨىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫تاﺬىﺨچى ئەبۇلﻐاﺮﻯ باﻫاﺪىﺭﺧان ﯞە ئۇنىﯗ ‹‹ شەجەﺬەئىﻲ تۈﺬﻙ ›› ناملىﻖ كىتاﯞﻯ‬ ‫ئەبۇلﻐاﺮﻯ باﻫاﺪىﺭﺧان ‪ - 1603‬يىلى ﺧاﺬەﺮمﻨىﯗ ئۆﺬگەنﭻ شەﻫىﺭىﺫە تۇﻏۇلﻐان ‪.‬‬ ‫ئۇنىﯗ ئاتىسى ئەﺬەﺏ مۇﻫەمﻤەتﺨان ﺧاﺬەﺮﻡ ئۆﺮبېﻚ ﺧانلىﺭىﻨىﯗئەجﺫﺍﺪلىﺭىﺫىﻦ بىﺭﻯ‬ ‫بولﻐان ياﺪىﻜاﺬﺧانﻨىﯗ تۆتىﻨچى تاﺬماﻕ شاﺧچىسىﻐا مەنسۇپ بولۇپ ‪ ،‬ئانىسى‬ ‫مەنىﺭبانۇ ﺧاتۇن بولسا ‪ ،‬مۇشۇ ئەﯞالﺪنىﯗ باشﻘا بىﺭ شاﺧچىسىﺫىﻦ ئىﺫﻯ‪.‬‬ ‫ئەﺬەﺏ مۇﻫەمﻤەتﺨان ﺧاﺬەﺮمﺫە ﻫۆكۈمﺭﺍنلىﻖ قىلىۋﺍتﻘان‪ - 1623- 1602‬يىللىﺭﻯ‬ ‫ئۇنىﯗ ﭘايتەﺧتى ﺪەسلەﭘتە ئۆﺬگەنﭻ شەﻫىﺭﻯ بولۇپ ‪ ،‬كېﻴىﻨﺭەﻙ ﺧىۋە قەلﺌەسىگە‬ ‫كۆﭼۈﺬﯛلگەن ‪.‬‬ ‫ئەﺬەﺏ مۇﻫەمﻤەتﺨانﻨىﯗ ئىسپەنﺫىﻴاﺬﺧان ‪ ،‬ﻫەبەشﺨان ‪ ،‬ئىلﺒاﺬىسﺨان ‪،‬‬ ‫شەﺬىپﻘان ‪ ،‬مۇﻫەمﻤەتﺨان ‪ ،‬ﺧاﺬەﺮمﺸاﻫﺨان ‪ ،‬ئەبﻐانﺨان قاتاﺬلىﻖ سەكﻜىﺯ ئوﻏلى‬ ‫بولۇپ ‪ ،‬ﺧۇﺪﺪﻯ ﭼىﯖگىﺯﺧان نەسلىﺫىﻦ بولﻐان ﻫەﺬقايسى شاﻫﺯﺍﺪىلەﺬنىﯗ ئۆﺮئاﺬﺍ‬ ‫تەﺧﺖ تالىﺸىش ‪ ،‬سىﻴاسىﻲ تاالش ‪ -‬تاﺬتىﺸلىﺭىﻐا ئوﺧﺸاش ‪ ،‬ئۇالﺬ ئاﺬىسىﺫىﻤۇ‬ ‫جىﺫﺪىﻲ سۈﺬكىلىش ﯞە بىﺭ ‪ -‬بىﺭىگەقاﺬشى ئۇﺬﯗشالﺬ ﺪﺍئىﻢ بولۇپ تۇﺬﻏان ‪ .‬شۇﯕا‬ ‫‪ ،‬ئەﺬەﺏ مۇﻫەمﻤەتﺨان ئۆﺮ ئوﻏۇللىﺭﻯ ئاﺬىسىﺫىﻜى بۇ ﺧىﻞ تاالش ‪ -‬تاﺬتىﺸالﺬنى‬ ‫ﭘەسەيتىش ﯞە ئەبۇلﻐاﺮىﺨانﻨى ﭘايتەﺧتتىﻦيىﺭﺍقﺭﺍﻕ جايﺫﺍ تۇﺬﻏۇﺮﯗپ ئاسﺭﺍپ قېلىش‬ ‫مەقسىتى بىلەن ئامۇ ﺪەﺬياسىﻨىﯗ شەﺬقىﻲ قىﺭﻏىﻘىﺫىﻜى كاﺕ شەﻫىﺭﻯ ﯞىاليىتىﻨى‬ ‫‪27‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫مەلۇماتالﺬﺪﺍ >>‬ ‫‪:‬‬ ‫ئۇنىﯖﻐا بەﺧش قىلىﭗ بەﺬگەن ‪ .‬تاﺬىﺨىﻲ‬

‫ئەﺬەﺏ مۇھەمﻤەتﺨان‬

‫ﭼىﻘﻘان ئىﺫﻯ ‪ .‬ئۇنىﯗ ئوﻏۇللىﺭىﺫىﻦ‬ ‫ﺧانلىﻖ قىلىۋﺍتﻘان ﺪەﯞﺬﺪە تاﺬقاﻕ ﺧانلىﻖ ئەﯞجىگە‬ ‫قاﺬشى قوﺮﻏىالﯓ كۆتۈﺬﯛپ ﻫەمﺫە‬ ‫ھەبەشﺨان ﯞە ئىلﺒاﺬىسﺨانالﺬ قېﺭىﭗ قالﻐان ئاتىسىﻐا‬ ‫ﯞەﻫﺸىﻴلەﺬﭼە كۆﺮىﻨى ئويۇپ كوﺬ قىلىﺸتى<< ﺪەپ ياﺮىﺫﯗ ‪ .‬مۇشۇنﺫﺍﻕ ئېچىﻨىﺸلىﻖ‬ ‫ﯞەقەﺪىﻦ كېﻴىﻦ ئېﻐىﺭ ﻫەسﺭەتﻜە ﭼۆمگەن ئەبۇلﻐاﺮىﺨان قېﺭىﻨﺫﺍشلىﺭﻯ بىلەن قانچە‬ ‫ئاﺧىﺭﻯ بۇﺧاﺬﺍﺪىﻜى ئىﻤاﻡ‬ ‫مەﺬتىۋە جىﺫﺪىﻲ كۈﺬەش قىلﻐان بولسىﻤۇ ‪ ،‬ئامالسىﺯ قىلىﭗ‬ ‫قولىﺨانﻨىﯗ ﻫىﻤايىسىگە سېﻐىﻨﻐان ‪ ،‬سەمەﺬقەنﺫتە ئىﻜﻜى يىﻞ تۇﺬﻏان ‪- 1623 .‬‬ ‫يىلى ئەﺬەﺏ مۇھەمﻤەتﺨانﻨىﯗ ﭼوﯓ ئوﻏلى ئىسپەنﺫىﻴاﺬىان ﺧاﺬەﺮمﺫە ئاتىسىﻨىﯗ‬ ‫ئوﺬنىﻐا تەﺧتﻜە ﭼىﻘﻘانﺫىﻦ كېﻴىﻦ ئۆﺬگەنﭻ شەﻫىﺭىﻨى قېﺭىﻨﺫىﺸى ئەبۇلﻐاﺮئىﺨانﻐا‬ ‫ﻫەﺪىﻴە قىلﻐان ‪ .‬لېﻜىﻦ ‪ ،‬ئۆﺬگەنﭻ ﯞە ئۇنىﯗ ئەتﺭﺍﭘىﺫىﻜى ﺬﺍيونالﺬفىېوﺪﺍﯘ تاﺬقاقلىﻖ‬ ‫‪ ،‬ئۇﺬﯗش ‪ -‬جېﺫەللەﺬ ‪ ،‬ﺧۇسۇسەن‪ - 1575‬يىلىﺫىﻦ كېﻴىﻦ ئامۇﺪەﺬيانىﯗ ئاﺬﺍﯘ‬ ‫كۆلىگە قويۇلۇ�� يولىﻨى قىسﻤەن ئۆﺮگەﺬتﻜەنلىﻜىﺫەﻙ سەﯞەبلەﺬ ئاﺬقىسىﺫﺍ‬ ‫ﭼۆللىﺸىﺸﻜە باشلىﻐان ‪ .‬بۇ ئىﺸتىﻦ بىﺌاﺬﺍﻡ بولﻐان ئەبۇلﻐاﺮﻯ باﻫاﺪىﺭﺧانﻨىﯗ >>‬ ‫ئەگەﺬﺧاﺬەﺮمﺫە ئۆﺮ ئالﺫىﻤﻐا مۇستەقىﻞ ﺧانلىﻖ تەﺧتىگە ﭼىﻘساﻡ ‪ ،‬بۇ ئېچىﻨىﺸلىﻖ‬ ‫ئىﺸالﺬنىﯗ ئالﺫىﻨى ئالﻐان بوالتتىﻢ<< ﺪېگەن ئاﺬﺮﯗسى كۈﭼەيگەن ‪ .‬شۇﯕا ‪ ،‬ئاكىسى‬ ‫ئىپەنﺫىﻴاﺬﺧان يەنى ئاﻏابەﮒ سەﭘەﺬگە ﭼىﻘىﭗ كەتﻜەن ﭘۇﺬسەتتىﻦ ﭘايﺫىلىﻨىﭗ ‪،‬‬ ‫ﭘايتەﺧﺖ ﺧىۋىگە بېسىﭗ كىﺭگەن ‪ .‬ئەمﻤا ‪ ،‬ﺮﻭﺬ قوشۇن بىلەن قايتﻘان ئىسپەنﺫىﻴاﺬ‬ ‫تاشالپ ‪ 6 -‬كىﺸى‬ ‫‪5‬‬ ‫ئاﻏا بەگﻜە جىﺫﺪىﻲ ئۇﺬﯗش ئىچىﺫە تاقابىﻞ تۇﺬﺍلﻤاﻱ ‪ ،‬ﺧىۋىﻨى‬ ‫بىلەن ئىﺭﺍن ﭘاﺪىﺸاﻫى ئىسﻤايىﻞ سافاﯞىلەﺬ ئېلىگە قېچىﭗ كەلگەن ‪ .‬ئەبۇلﻐاﺮﻯ‬ ‫ئىسپاان شەﻫىﺭىﺫە‬ ‫ﻫ‬ ‫باﻫاﺪىﺭﺧان ئۆﺮ ئەسىﺭىﺫە ‪ - 1635- 1626‬يىلىﻐىچە ئىﺭﺍنﻨىﯗ‬ ‫تۇﺬﻏانلىﻘى ‪ ،‬ﻫەتتا ئىﺭﺍن شاﻫى سافى ئۆﺮﻯ ئۈﭼۈن يېتەﺬلىﻚ مائاش بەلگىلەپ‬

‫‪28‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫تەمىﻨاﺕ بەﺬگەنلىﻜىﻨى سۆﺮلەيﺫﯗ ‪ .‬ئىسپاﻫانﺫﺍ تۇﺬﻏان ‪ 10‬يىﻞ ‪ ،‬تاﺬىﺩ ئىلﻤىگە‬ ‫ئىﻨتايىﻦ ئىﺸتىﻴاﻕ بىلەن قاﺬﺍيﺫىﻐانئەبۇلﻐاﺮىﺨان ئۈﭼۈن ﺮﻭﺬ ئىﻤﻜانىﻴەﺕ ياﺬﺍتﻘان ‪.‬‬ ‫بۇ جەﺬيانﺫﺍ ئۇ ئىﺭﺍنﺫىﻜى ﭘاﺬﺱ مەنﺒەلىﺭﻯ ئاﺬىسىﺫﺍ تۈﺬكىﻲ تىلىﺫﺍ سۆﺮلىﺸىﺫىﻐان‬ ‫ﺧەلﻘلەﺬنىﯗ تاﺬىﺨىﻐا ئائىﺖ باﺬلىﻖ ماتېﺭىﻴالالﺬ بىلەن بولۇﭘﻤۇ ئىﺭﺍن تاﺬىﺩ ئالىﻤى‬ ‫ﺬەشىﺫﺪىﻦ قاتاﺬلىﻘالﺬنىﯗ ﻫەﺬ ﺧىﻞ ئەسەﺬلىﺭﻯ ئۈﭼۈن يېتەﺬلىﻚ ماتېﺭىﻴاﯘ‬ ‫توﭘلىﻐان ‪.‬‬ ‫ئەبۇلﻐاﺮﻯ باﻫاﺪىﺭﺧان ﻫاياتىﺫﺍ ئىﻜﻜى مۇﻫىﻢ تاﺬىﺨىﻲ ئەسەﺬ ياﺮﻏان ‪ .‬ئۇنىﯗ‬ ‫بىﺭﻯ ‹‹ شەجەﺬەئى تەﺬﺍكىﻤە ›› ( تۈﺬكﻤەنلەﺬ شەجەﺬىسى ) ناملىﻖ ئەسەﺬ‬ ‫تەﺬجىﻤىالىﻐا ئائىﺖ بايانلىﺭﻯ‬ ‫ﻬ‬ ‫بولۇپ ‪ - 1659‬يىلى تاماملىﻐان ‪ .‬بۇ ئەسەﺬ ئۆﺮىﻨىﯗ‬ ‫ﯞە بەﺮﻯ تاﺬىﺨچىالﺬنىﯗ ﭘىﻜﺭىگە ئاساسالنﻐانﺫﺍ ئىﺭﺍن تاﺬىﺩ ئالىﻤى ﺬەشىﺫﺪىﻨﻨىﯗ‬ ‫‹‹ جەمىﺌوﺕ تەﯞﺍﺬىﺩ ›› ﯞە باشﻘا ئەسەﺬلىﺭىﺫىﻦ ئېلىﭗ يېﺯىلﻐان ‪ .‬بولۇﭘﻤۇ‬ ‫تۈﺬكﻤەنلەﺬ ئاﺬىسىﺫﺍ تۇﺬﻏان يىللىﺭﻯ توﭘلىﻐان ﺧەلﻖ ئېﻐىﺯ ئەﺪەبىﻴاتىﺫىﻜى ‹‹‬ ‫ئوﻏۇﺮنامە ›› ﺬىۋﺍيەتلىﺭىﻨىﯗ ‪ 20‬ﺪىﻦ ئاﺬتۇﻕ ﯞﺍﺬيانتلىﺭىﻨى بىﺭ ‪ -‬بىﺭىگە سېلىﺸتۇﺬﯗپ‬ ‫توﻏﺭىسىﻨى تېپىﭗ ‪ ،‬ﺬەشىﺫﺪىﻦ كىتابىﺫىﻜى ‹‹ تاﺬىﺨى ئوﻏۇﺮﺍن ›› قىسﻤىﻐا‬ ‫كىﺭگۈﺮﯛلگەن ‹‹ ئوﻏۇﺮ ﺪﺍستانى ›› ﺪﺍ بىﺭمۇنچە ئىﺯﺍﻫالﺬنى قوشۇپ تولۇقلىﻐان ‪.‬‬ ‫ئىﻜﻜىﻨچى ئەسىﺭﻯ ‹‹ شەجەﺬەئىﻲ تۈﺬﻙ ›› بولۇپ ‪ - 1663 ،‬يىلى يېﺯىلىﺸﻘا‬ ‫باشلىﻐان ‪ .‬كېسەللىﻚ ﯞە ئۆمﺭﻯ ياﺬ بەﺬمەﻱ يېﺯىﭗ تۈگىتەلﻤىگەن ‪.‬لېﻜىﻦ ‪،‬ﻫاياﺕ‬ ‫ﯞﺍقتىﺫىﻜى ﯞەسىﻴىتىگە ئاساسەن ‪ ،‬ئوﻏلى ﯞە تەﺧﺖ ﯞﺍﺬىسى ئاتۇشﺨان تەﺬىپىﺫىﻦ‬ ‫ﺪﺍﯞﺍمالشتۇﺬﯗلۇپ ‪ - 1666‬يىلى تامامالنﻐان ‪.‬‬ ‫‹‹ شەجەﺬەئى تۈﺬﻙ ›› كىتابى ﺬﯗﺱ ‪ ،‬نېﻤىﺲ ‪ ،‬ئىﻨگىلىﺯ ‪ ،‬فىﺭﺍنسۇﺮ تىللىﺭىﻐا‬ ‫تەﺬجىﻤە قىلىﻨﻐان ‪.‬‬

‫‪29‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ﺬەشىﺫﺪىﻦ بىلەن ئەبۇلﻐاﺮﻯ باﻫاﺪىﺭﺧانﻨىﯗ ئەسەﺬلىﺭىگە ئالىﻤالﺬنىﯗ ﻫەﺬ ﺧىﻞ‬ ‫قاﺬﺍشلىﺭﻯ بولﻐان ‪ .‬بەﺮىلىﺭﻯ ئۇالﺬنىﯗ تاﺬىﺨى كۆﭼﻤەن ‪ -‬ﭼاﺬﯞىچى ﺧەلﻘلەﺬنىﯗ‬ ‫ئەنﺌەنىۋﻯ يوسۇنﺫﺍ ئېﻐىﺯﭼە ساقالنﻐان ماتېﺭىﻴالالﺬ ‪ ،‬نەسەپ ‪ ،‬ﺬىۋﺍيەتچىلىﺭىﻨىﯗ‬ ‫سۆﺮلىﺭىگە ئاساسالنﻐان ‪ .‬ئاﺬﺧىﺌولوگىﻴىلىﻚ ياكى ياﺮما مەنﺒە ئاساسى كەﻡ ﺪېسە ‪،‬‬ ‫بەﺮىلىﺭﻯ مەﺮمۇنىﻨىﯗ موللۇقى ‪ ،‬تاﺬىﺨى قىﻤﻤىتىﻨىﯗ يۇقۇﺬلىﻘى ‪ ،‬ئاﺪەﻡ ‪ ،‬قەبىلە ‪،‬‬ ‫ﻫەتتا يەﺬ ‪ -‬جاﻱ ناملىﺭىﻨىﯗ ئېتﻨىﻚ مەلۇماتلىﺭﻯ ‪ ،‬ﯞەقەلىﻜلەﺬنىﯗ ئەتﺭﺍﭘلىﻖ‬ ‫ئىﻜەنلىﻜى جەﻫەتتىﻦ ناﻫايىتى يۇقۇﺬﻯ باﻫااليﺫﯗ‪.‬‬ ‫تاتاﺬ تاﺬىﺨچىسى ﻫاﺪﻯ ئاتالسوﻑ ‪ >> :‬تۈﺬكىﻲ تىلىﺫﺍ سۆﺮلىﺸىﺫىﻐان ﺧەلﻘلەﺬنىﯗ‬ ‫نەسەبىﻨى بىلىﺸتە ئەبۇلﻐاﺮىﻐا ﻫېچﻜىﻢ تەﯕﺫﺍش بواللﻤىﻐانلىﻘى ئۈﭼۈن ~ بىﺯ ئۇنىﯗ‬ ‫ياﺮﻏانلىﺭىﻨى ﻫەﻕ ( ﺬﺍسﺖ ) ﺪەپ ئېتىﻘاﺪ قىلىﻤىﺯ << ‪ .‬ﺪېگەن‪.‬‬ ‫يەنە بەﺮﻯ مەلۇماتالﺬﺪﺍ ئېﻴتىلىﺸىچە >> شەجەﺬەئىﻲ تۈﺬﻙ << موﯕﻐۇﯘ‬ ‫ﺧانﺫﺍنلىﺭﻯ ﯞە قەبىلىلىﺭﻯ تاﺬىﺨىﻨى بىلﺫﯛﺬىﺫىﻐان ئەﯓﺪەسلەﭘﻜى مەنﺒەلەﺬﺪىﻦ‬ ‫بىﺭﻯ ‪ ....‬موﯕﻐۇلالﺬنىﯗ تاﺬىﺨى ﻫەقﻘىﺫە ياﯞﺬﻭﭘاﻏا ئەﯓ بۇﺬﯗن مەلۇماﺕ بەﺬگەن‬ ‫ئەسەﺬ ‪ ،‬ﺪېﻴىلگەن >> ‪ .‬شەجەﺬەئى تۈﺬﻙ << نىﯗ قاﺮﺍن نەشﺭﻯ شىﻨﺠاﯓ ﺧەلﻖ‬ ‫موﺮېﻴى ﯞە بەﺮﻯ تەتﻘىﻘاﺕ ئوﺬﯗنلىﺭىﺫﺍ ساقالنﻤاقتا ‪.‬‬ ‫‪-----------------------‬‬‫يۇقۇﺬىﺫﺍ بىﺯ تاﺬىﺨچى ئەبۇلﻐاﺮﻯ باﻫاﺪىﺭﺧان ﻫەقﻘىﺫە تونۇشﻘا ئىگە بولﺫﯗﻕ ‪ .‬ئەمﺫﻯ‬ ‫بىﺯ ئۇنىﯗ ئەسەﺬلىﺭﻯ ﻫەقﻘىﺫە ئاﺮ بولسىﻤۇ تونۇشۇپ ئۆتسەﻙ ﺪېگەن ئۈمىتتىﻤەن ‪.‬‬ ‫ئۇنىﯗ >> شەجەﺬەئى تۈﺬﻙ << ناملىﻖ ئەسىﺭىﻨى ئابﺫﯗساتتاﺬ ناسىﺭﻯ تەيﻴاالپ ‪،‬‬ ‫شىﻨﺠاﯓ ﺧەلﻖ نەشﺭىﻴاتى تەﺬىپىﺫىﻦ ‪ - 2002‬يىﻞ نەشﺭ قىلىﻨﻐان كىتاﯞىﻤۇ ﻫاﺮىﺭ‬ ‫ﻫەﺬقايسى شىﻨﺨۇﺍ كىتابﺨانىلىﺭىﺫﺍ قايتا نەشﺭگەتەيﻴاﺬلىﻨىﭗ سېتىلىۋېتىپتۇ ‪ .‬مەنﻤۇ‬

‫‪30‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫بۇ كىتابﻨى ئۈﺬﯛمچى ‹‹ ﭘاسىﺌان ئۇيﻐۇﺬ كىتابﺨانىسى ›› ﺪىﻦ سېتىۋﺍلﻐان ‪ .‬تېﺨى‬ ‫يېﻘىﻨﺫىال تولۇﻕ ئوقۇپ ﭼىﻘالىﺫىﻢ‪ .‬تىلىﻨىﯗ ئاﺪﺪىﻴلىﻘى ‪ ،‬بايانلىﺭىﺫىﻜى سىلىﻘلىﻘى‬ ‫مېﻨى بۇ ئەسەﺬگە قىﺯىﻘتۇﺬﺪﻯ ‪ .‬بۇ كىتابﻨىﯗ تەﭘسىالتىﻨى يېﺯىﭗ ئولتۇﺬﻏىلىﻤۇ‬ ‫بولﻤىﺫﻯ ‪ .‬مەن ﭘەقەﺕ بۇ كىتابتىﻜى ئاﭘتوﺬنىﯗ~ كىﺭىش سۆﺮﻯ ئوﺬنىﺫﺍ يېﺯىلﻐان‬ ‫ئىﻜﻜى يېﺭىﻢ بېتىﻨىال يوللىﺫىﻢ ‪ .‬مۈمﻜىﻦ بولسا ‪ ،‬تېﻤىﻐا ئىﻨﻜاسالﺬ يېﺯىلﻐانﺫﺍ‬ ‫‪ ،‬مۇشۇ ئەسەﺬ ﯞە ئاﭘتوﺬ ئۈستىﺫە بىلىﺫىﻐانلىﺭىﯖالﺬنى ئايىﻐايسىلەﺬ ~‬ ‫‪--------------------------------‬‬‫‪---‬‬

‫بىسﻤىلالﻫىﺭ ﺬەﻫﻤانىﺭ ﺬەﻫىﻢ‬

‫ئىپتىﺫﺍسىﺯ ﯞە ئىﻨتىﻬاسىﺯ ﯞە شېﺭىﻜسىﺯ ‪ ،‬يەتتە قاﺕ ئاسﻤان ﯞە يەتتە قاﺕيەﺬنى ‪،‬‬ ‫ئون سەكﻜىﺯ مىﯗ ئالەمﻨى بوﯘ ﺪېگەنﺫە بولﺫﯗﺬﻏان تەﯕﺭىگە ﻫەمﺫﯗساناﺪىﻦ كېﻴىﻦ‬ ‫ئۇنىﯗ ﺪﻭستى ﯞە باﺬﭼە ئالەﻡ ﭘەﺬﺮەنتلىﺭىگە ﯞە جىﻨالﺬﻏا ئەﯞەتىلەەنلەﺬنىﯗ ئەالسى‬ ‫ئۇلۇﯘ ئەﺬﻡ ﯞە ﺬىسالەﺕ ﯞە نۇبۇﯞەﺕ ﯞە ﺧانامەﺕ ‪ .‬بۇ تۆﺕ مەﺬتىۋىﻨى ئۆﺮ قەﺮلىﺫىﻦ‬ ‫كېﻴىﻦ مۇﻫىﺒۇﯘ ئۆلەما ﯞە مۇﺬەبﺒىﻴۇﯘ فۇﺮەال ﭼىﯖگىﺯﺧانﻨىﯗ ئەﯞالﺪﻯ ‪ --‬ﺧاﺬەﺮمى‬ ‫شۇنﺫﺍﻕ ئېﻴتىﺫﯗﺬكى ‪ ،‬ﭼىﯖگىﺯﺧانﻨىﯗ ئابا ﯞە ئەجﺫﺍﺪلىﺭﻯ ‪ ،‬ﻫەﺬ ﯞىاليەتلەﺬﺪە‬ ‫ﭘاﺪىﺸاﻫلىﻖ قىلىﭗ تۇﺬﻏانىﺫﻯ ‪ .‬مۇئەﺬﺬىﺨالﺬ تۈﺬكىﻲ ‪ ،‬فاﺬسىﻲ تىلالﺬ بىلەن ئۇالﺬنىﯗ‬ ‫ﭘاﺪىﺸاﻫلىﻖ قىلﻐان ﯞە تۇﻏۇلﻐان ‪ .‬ئۆلگەن تاﺬىﺨلىﺭىﻨى ‪ ،‬ياﺧﺸى ﯞە يامان قىلﻐان‬ ‫ئىﺸلىﺭىﻨى يېﺯىﭗ تۇﺬﻏانىﺫﻯ ‪ .‬بىﺭ ﭘاﺪىﺸاﻫ نامىﻐا بىﺭ ﺪﺍنىﺸﻤەن كىﺸى بىﺭ تاﺬىﺩ‬ ‫ﭘۈتۈپ تۇﺬﻏان ﯞە يەنە بىﺭ نەﭼچەيىلالﺬﺪىﻦ كېﻴىﻦ شۇ ﭘاﺪىﺸاﻫﻨىﯗ ئەﯞالﺪىﺫىﻦ يەنە‬

‫‪31‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫بىﺭەيلەن ﭘاﺪىﺸاﻫ بولﻐانﺫﺍ ‪ ،‬يەنە بىﺭﺪﺍنىﺸﻤەن مۇئەﺬﺬىﺩ ﭘەيﺫﺍ بولۇپ ‪ ،‬مەن بۇﺬﯗنﻘى‬ ‫ئۇ مۇئەﺬﺬىﺨتىﻦ ياﺧﺸىﺭﺍﻕ ﭘۈتۈمەن ﺪەپ ‪ ،‬بۇ ﭘاﺪىﺸاﻫﻨىﯗ نامىﻐا ئاتاپ بىﺭ تاﺬىﺩ‬ ‫ﭘۈتﻜەن ‪ .‬شۇنﺫﺍقال ﭼىﯖگىﺯﺧان ئەﯞالﺪىﺫىﻦ ﻫەﺬقايسى يۇﺬتالﺬﺪﺍ ئۆتﻜەن‬ ‫ﭘاﺪىﺸاﻫالﺬنىﯗ ناملىﺭىﻐا ئاتاپ ‪ ،‬بەﺮىلىﺭىگە ئون تاﺬىﺩ ‪ ،‬بەﺮىلىﺭىگە يىگىﺭمە‬ ‫تاﺬىﺩ يەنە بەﺮىلىﺭىگە ئوتتۇش تاﺬىﺩ ﭘۈتۈپ تۇﺬﯗلﻐان ‪.‬‬ ‫ئىﺭﺍن بىلەن تۇﺬﺍنﺫﺍ ئۆتﻜەن ﭼىﯖگىﺯﺧان ئوﻏالنلىﺭىﻨىﯗ ناملىﺭىﻐا بېﻐىﺸالنﻐان‬ ‫تاﺬىﺨالﺬﺪىﻦ ئۇشﺒۇ ﺮﺍمان فەقىﺭنىﯗ ئالﺫىﺫﺍ ئون سەكﻜىﺯ مۇجەللەﺪﻫاﺮىﺭ تۇﺬﯗﭘتۇ ‪.‬‬ ‫ئەمﻤا بىﺯنىﯗ ئاتا ﯞە ئاكىلىﺭىﻤىﺯنىﯗ بىپەﺬﯞﺍلىﻘى ﯞە ﺧاﺬەﺮﻡ ﺧەلﻘىﻨىﯗ بىۇقۇﭘلىﻘى ‪،‬‬ ‫بۇ ئىﻜﻜى سەﯞەبتىﻦ ‪ ،‬بىﺯنىﯗ جامائىتىﻤىﺯنى ئەبەيﺫﯗلالﺧانﻨىﯗ ئانىلىﺭﻯ بىلەن‬ ‫بىﺯنىﯗ ئانىلىﺭىﻤىﺯنىﯗ ئايﺭىلﻐان يېﺭىﺫىﻦ ‪ ،‬تا بىﺯگە كەلگۈﭼە بولﻐان تاﺬىﺨلىﺭﻯ‬ ‫ﭘۈتۈلﻤەﻱ كېلىﻨﺫﻯ ‪ .‬بۇ تاﺬىﺨﻨى بىﺭ كىﺸىگە تەكلىﭗ قىاليلى ﺪەپ ﭘىﻜىﺭ بەﺬﺪﯗﻕ ‪.‬‬ ‫ﻫېﭻ مۇناسىﭗ كىﺸى تاﭘالﻤىﺫﯗﻕ ‪ .‬ﺮﯙﺬﯛﺬ بولﺫﻯ ‪ .‬شوﯘ سەﯞەبتىﻦ ‹‹ يىتىﻢ ئۆﺮ‬ ‫كىﻨﺫىﻜىﻨى ئۆﺮﻯ كېسەﺬ ›› ﺪېگەن تۈﺬكى تەمسىلىﺫەﻙ ئۆﺮ تاﺬىﺨىﻤىﺯنى ئۆﺮىﻤىﺯ‬ ‫ياﺮﺪﯗﻕ‪.‬‬ ‫ئاﺪەﻡ ئەلەي ﻬىسساالمﺫىﻦ تا بۇ كەمگىچە نۇﺬﻏۇن تاﺬىﺩ ئۆتﻜەنﻜى ‪ ،‬بۇنىﯗ‬ ‫ﻫېسابىﻨى بىﺭ تەﯕﺭﻯ بىلۇﺬ ‪ .‬ﻫېچﺒىﺭ ﭘاﺪىﺸاﻫ ﯞە ئەمىﺭ ﯞە ﻫەﺬكىﻢ ﯞە ﺪﺍنىﺸﻤەن ئۆﺮ‬ ‫تاﺬىﺨىﻨى ئۆﺮﻯ ياﺮﻏان ئەمەستۇﺬ‪ .‬بىﺯنىﯗ بۇ يۇﺬتىﻤىﺯنىﯗ ﻫاﯞﺍسىﺫىﻦ ﯞە ئەﻫلى‬ ‫ﺧاﺬەﺮمﻨىﯗ بېﻴىﺯﻭئەنلىﻜىﺫىﻦﻫېچﻘاﭼانﺫﺍ بولﻤىﻐان ئىش بولﺫﻯ ‪ .‬ئەمﺫﻯ كۆﯕلىﯖىﺯگە‬ ‫كەلﻤىسۇنﻜى ‪ ،‬فەقىﺭ تەﺬىپلەپ يالﻐان ئېﻴتﻘان بولﻐايﻤەن ﯞە ئۆﺮﯛمﻨى ﻏەلىﻴتە‬ ‫تەﺬىپلەپ ئۆتﻜەنﻤۇ بولﻐايﻤەن ‪ .‬بۇ فەقىﺭگە ﺧۇﺪﺍيىتائاال ئىﻨايەﺕ قىلىﭗ كۆﭗ نەﺬسە‬ ‫سىپاىگەﺬلىﻜﻨىﯗ قانۇنىﻲ ﯞە‬ ‫بەﺬگەنىﺫﻯ ‪ .‬ﺧۇسۇسەنئۈﭺ ﻫۈنەﺬ بەﺬگەنىﺫﻯ ‪ .‬ئاﯞﯞﺍﯘ ﻫ‬

‫‪32‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫يوسۇنﺫﯗﺬ ‪ .‬قانﺫﺍﻕئاتلىﻨىىش ﯞە يۈﺬﯛش قىلىش ﯞە ياﯞﻏا يېساﻕ ياساش ‪ ،‬كۆپ بىلەن‬ ‫يۈﺬﯛش قىلﻐانﺫﺍ ‪،‬قانﺫﺍﻕ قىلىش ‪ ،‬ﺪﻭستﻘا ‪ ،‬ﺪﯛشﻤەنگە قانﺫﺍﻕ سۆﺮلەش ؛ ئىﻜﻜىﻨچى‬ ‫مەسﻨەﯞىﺌەﺕ ﯞە قەسايىﺫﯞە ﻏەﺮەلﻴاﺕ ﯞە مۇقەتتە ئوﺕ ﯞە ﺬﯗبائىﻴاﺕ ﯞە باﺬﭼە ئەشﺌاﺬىﻨى‬ ‫ﭘەﻫﻤلەمەكلىﻚ ‪ .‬ئەﺬەبى ﯞە فاﺬسﻲ ﯞە تۈﺬكىﻲ لۇﻏەتلىﺭىﻨىﯗ مەنىسىﻨى بىلﻤەكلىﻚ ؛‬ ‫ئۈﭼىﻨچى ‪ ،‬ئاﺪەﻡ ئەلەيﻬ ىسساالمﺫىﻦ تا بۇ كەمگۈﭼە ئەﺬەبىستانﺫﺍ ‪ ،‬ئىﺭﺍن ﯞە تۇﺬﺍنﺫﺍ‬ ‫ﯞە مۇﻏۇلىستانﺫﺍئۆتﻜەن ﭘاﺪىﺸاﻫالﺬنىﯗ ئاتلىﺭﻯ ﯞە ئۆمۈﺬلىﺭىﻨىﯗ ﯞە سەلتەنەتلىﺭىﻨىﯗ‬ ‫كەﻡ ﯞە ﺮىﻴاﺪىلىﻜىﻨى بىلﻤەكلىﻚ ‪ .‬بۇ ﯞﺍقىتتا ﻫﭘەﻤلەمەكلىﻜىﺫە ﯞە تاﺬىﺩ بىلﻤەكلىﻜىﺫە‬ ‫فەقىﺭﺪەﻙ كىﺸى شاياﺪ ئىﺭﺍقﺫﺍ ﯞە ﻫىﻨﺫىستانﺫﺍ بولسا بولﻐاﻱ ‪ ،‬يوﻕ ﺪېسەﻡ يالﻐان‬ ‫بولﻐاﻱ ‪ .‬ئەمﻤا سىﻴاﻫﻨىﯗ يوسۇنىﻨى بىلﻤەكلىﻜىﺫە ‪ ،‬بۇ ﭼاﻏﺫﺍ مۇسۇلﻤان ياكى‬ ‫باشﻘىالﺬﺪﺍ بىﺯ كۆﺬگەن ﯞە ئىﺸلىگەن يەﺬلەﺬﺪە ﯞە يۇﺬتالﺬﺪﺍ يوقتۇﺬ ‪ .‬يەﺬ يۈﺮﻯ كەﯕﺫﯗﺬ ‪.‬‬ ‫شۇﯕا ئىﺸتﻤىگەن يەﺬلەﺬﺪە بولسا ئەجەپ ئەمەﺱ ‪ .‬ئەمﺫﻯ مەقسىتىﻤىﺯگە كېلەيلى ‪.‬‬ ���بىﺯ بۇ كىتابﻨى تاﺬىﺩ ﻫىﺠىﺭىﻲ مىﯗ يەتﻤىش تۆﺕ ئەﺬﺪىﺫە ئىﺒتىﺫﺍ قىلﺫﯗﻕ ﯞە <<‬ ‫شەجەﺬەئى تۈﺬﻙ >> ﺪەپ ئاﺕ قويﺫﯗﻕ ‪ .‬توقﻘۇﺮ باﺏ قىلﺫﯗﻕ‪.‬‬

‫ئاﯞﯞﺍلﻘى باﺏ ‪ ،‬ئاﺪەﻡ ئەلەيﻬىسساالمﺫىﻦ تا مۇﻏۇلىستانﻐىچە ؛‬ ‫ئىﻜﻜىﻨچى باﺏ ‪ ،‬مۇﻏۇلىستانﺫىﻦ تا ﭼىﯖگىﺯﺧانﻐىچە ؛‬ ‫ئۈﭼىﻨچى باﺏ ‪ ،‬ﭼىﯖگىﺨانﻨىﯗ تۇﻏۇلىﺸىﺫىﻦ تا ئۆلۈشىگىچە ؛‬ ‫تۆتىﻨچى باﺏ ‪ ،‬ﭼىﯖگىﺯﺧانﻨىﯗ ئۈﭼىﻨچى ئوﻏلى ئوكتاﻱ قائانﻨىﯗ ﯞە ئۇنىﯗ‬ ‫ﭘاﺪىﺸالىﻖ‬ ‫ﻫ‬ ‫ئەﯞالﺪلىﺭىﻨىﯗ ﯞە ﭼىﯖگىﺯﺧانﻨىﯗ ئوﻏالنلىﺭىﺫىﻦ موﻏۇﯘ يۇﺬتلىﺭىﺫﺍ‬ ‫قىلﻐان نەسىللىﺭىﻨىﯗ ﺮېﻜﺭﻯ ؛‬ ‫بەشىﻨچى باﺏ ‪ ،‬ﭼىﯖگىﺯﺧانﻨىﯗ ئىﻜﻜىﻨچى ئوﻏلى ﭼاﻏاتايﺨانﻨىﯗئەﯞالﺪىﺫىﻦ ماﯞﺬﺍ‬

‫‪33‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ئۈنﻨەھﺭ ﯞە قەشﻘەﺬ يۇﺬتىﺫﺍ ﭘاﺪىﺸاھلىﻖ قىلﻐانلىﺭىﻨىﯗ بايانى ؛‬ ‫ئالتىﻨچى باﺏ ‪ ،‬ﭼىﯖگىﺯﺧانﻨىﯗ كىىچﻚ ئوﻏلى تولۇيﺨانﻨىﯗ ئەﯞالﺪىﺫىﻦ ئىﺭﺍن‬ ‫مەملىﻜىتىﺫە ﭘاﺪىﺸاھلىﻖ قىلﻐانلىﺭىﻨىﯗ بايانى ؛‬ ‫يەتتىﻨچى باﺏ ‪ ،‬ﭼىﯖگىﺯﺧانﻨىﯗ ﭼوﯓ ئوﻏلى جوجىﺨانﻨىﯗ ئەﯞالﺪىﺫىﻦ ﺪەشتى‬ ‫قىپچاقتا ﭘاﺪىﺸاھلىﻖ قىلﻐانلىﺭىﻨىﯗ ﺮېﻜﺭﻯ ؛‬ ‫سەكﻜىﺯىﻨچى باﺏ ‪ ،‬جوجىﺨانﻨىﯗ ئوﻏلى شەيﺒانﺨانﻨىﯗ ئەﯞالﺪىﺫىﻦ ماﯞﺬﺍ ئۈنﻨەھﺭ‬ ‫ﯞە قىﺭىﻢ ﯞە قاﺮﺍﻕ ﯞە تۇﺬﺍنﺫﺍ ﺧان بولﻐانلىﺭىﻨىﯗ ﺮېﻜﺭﻯ ﯞە جوجىﺨانﻨىﯗ ئون‬ ‫ئۈﭼىﻨچى ئوﻏلى توقاﻱ تېﻤۇﺬنىﯗ نەسلىﺫىﻦ قىﺭىﻢ ﯞە قاﺮﺍﻕ ﯞە ماﯞﺬﺍ ئۈنﻨەھﺭﺪە‬ ‫ﭘاﺪىﺸاھلىﻖ قىلﻐانلىﺭىﻨىﯗ ﺮېﻜﺭﻯ ؛‬ ‫توقﻘۇﺮىﻨچى باﺏ ‪ ،‬شەيﺒانﺨان ئەﯞالﺪلىﺭىﺫىﻦ ﺧاﺬەﺮﻡ مەملىﻜىتىﺫە ﭘاﺪىﺸاھلىﻖ‬ ‫قىلﻐانلىﺭىﻨىﯗ ﺮېﻜﺭﻯ ‪.‬‬

‫بۇ توقﻘۇﺮ باﺏ ﺧۇﺪﺪﻯ ھۇكۇماالﺬ >> ھېﭻ نەﺬسىﻨىﯗ مەﺬتىۋىسى توقﻘۇﺮﺪىﻦ يۇقۇﺬﻯ‬ ‫بولﻤاﺱ ‪ ،‬ناھايىتى توقﻘۇﺮﺪﯗﺬ << ﺪەپ ئېﻴتﻘانﺫەﻙ ئاجايىﭗ مۇناسىﭗ ﭼۈشتى ‪.‬‬ ‫‪----------------------‬‬‫مەنﺒە‪ ‹‹ :‬ئۇيﻐۇﺬ كىالسسىﻚ ئەﺪەبىﻴاتىﺫﺍﺪﺍئىﻢ ئۇﭼﺭﺍيﺫىﻐان ئاتالﻐۇالﺬﻏا ئىﺯﺍھاﺕ››‬ ‫ناملىﻖ كىتاﺏ ‪،‬‬ ‫‹‹ شىﻨﺠاﯓ ئىﻨسىﻜپىلوﺪىﻴىسى ›› ‪ 1-‬تومى ‪،‬‬ ‫‹‹ ﭘاﺬﺱ ‪ ،‬تاجىﻚ ‪ ،‬ئىﺭﺍن مەشھۇﺬلىﺭﻯ ›› ناملىﻖ بۇﺬﯗن ئېالن قىلىﻨﻐان التىﻦ‬ ‫يېﺯىﻘىﺫىﻜى كىتاﺏ ﯞە‬ ‫‹‹ شەجەﺬەئى تۈﺬﻙ ›› ناملىﻖ كىتابالﺬﺪىﻦ ﭘايﺫىالنﺫىﻢ‬

‫‪34‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬

‫ﭼېﺭﭼىﻞ ‪ ---‬ئىﻜﻜىﻨچى ﺪﯗنﻴا ئۇﺬﯗشىﺫىﻜى ‪3‬‬ ‫ﭼوﯓ كاتتىۋﺍنىﯗ بىﺭﻯ‬

‫باشﻘا‬ ‫‹‹ مېﻨىﯗ سىلەﺬگە ئىسسىﻖ قېﻨىﻢ ‪ ،‬كۆﺮ يېﺸىﻢ ‪ ،‬جاﭘالىﻖ ئەجﺭىﻢ ﯞە تەﺬىﻤﺫىﻦ‬ ‫ھەﺪىﻴە قىلىﺫىﻐان نەﺬسەﻡ يوﻕ ‪ .‬سىﻴاسىتىﯗ نېﻤە ؟ ﺪەپ سوﺬىساﯕالﺬ ‪ ،‬مېﻨىﯗ‬ ‫سىﻴاسىتىﻢ تەﯕﺭﻯ بىﺯگە ئاتا قىلﻐان باﺬلىﻖ ئىﻘتىﺫﺍﺬ ﯞە كۈﭺ ‪ -‬قۇﺪﺬەتﻨى ئىﺸﻘا‬ ‫سېلىﭗ ‪ ،‬ئىﻨسانىﻴەتﻨىﯗ مۇﺪھىش ﯞە ﭘاجىﺌەلىﻚ جىﻨايى تاﺬىﺨىﺫﺍ ئەﺮەلﺫىﻦ كۆﺬﯛلۈپ‬ ‫باقﻤىﻐان ئەﯓ ئەشەﺪﺪىﻲ ﺮﻭﺬﺍﯞﺍن لىﻘﻘا قاﺬشى ﺪېﯖىﺯﺪﺍ ‪ ،‬قۇﺬﯗقلۇقتا ‪ ،‬ھاﯞﺍﺪﺍ جەﯓ قىلىش‬ ‫‪ ،‬مانا بۇ مېﻨىﯗ سىﻴاسىتىﻢ ~ ﺪەيﻤەن ‪ .‬مەقسىﺫىﯗ نېﻤە ؟ ﺪەپ سوﺬىساﯕالﺬ ‪ ،‬بىﺭال‬ ‫سۆﺮ بىلەن جاﯞﺍﺏ بېﺭىﻤەن ‪ ،‬ئۇ بولسىﻤۇ ﻏەلىﺒە ‪ ،‬قانچىلىﻚ بەﺪەﯘ كېتىﺸتىﻦ‬ ‫قەتﺌىﻴﻨەﺮەﺬ ‪ ،‬ﻏەلىﺒىﻨى قولﻐا كەلتۈﺬﯛش ! ››‬

‫مانا بۇ جىىﺫىﻲ ﭘەيتتە ﯞەﺮىپە ئالﻐان ‪ ،‬ئىﻜﻜىﻨچى ﺪﯗنﻴا ئۇﺬﯗشىﺫىﻜى ئۈﭺ ﭼوﯓ‬ ‫كاتتىۋﺍشﻨىﯗ بىﺭﻯ بولﻐان ئەنگىلىﻴىﻨىﯗ ﺪﺍﯕلىﻖكاتتىۋېﺸى ‪--‬ﭼېﺭﭼىلﻨىﯗ ‪1940‬‬ ‫ يىلى ‪ - 5‬ئايﻨىﯗ‪ - 13‬كۈنىﺫىﻜى تۆﯞەن ﭘاالتاﺪﺍقىسﻘىﻐىﻨە ﯞەﺮىپە تاﭘﺸۇﺬﯗﯞېلىش‬‫يىﻐىﻨىﺫﺍ سۆﺮلىگەن نۇتﻘى ‪.‬‬ ‫‪ - 1874‬يىلى ‪ - 30‬نويابىﺭ لونﺫﻭنﺫﺍ ﭼىﻘىﺫىﻐان‹‹ تايﻤېﺲ گېﺯىتى ›› ﺪە مۇنﺫﺍﻕ‬

‫‪35‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫بىﺭ ﺧەﯞەﺬ بېسىلىﺫﯗ ‪ ‹‹ :‬ﺬﺍنﺫلوﻑ ﭼېﺭﭼىﻞ ﺧانىﻢ ‪ - 1874‬يىلى ‪ - 30‬نويابىﺭ‬ ‫قىلﺫﻯ ››‬ ‫‪.‬‬ ‫كەﭼتە ‪ ،‬بﺭﻭنﺨېﻴﻢ ساﺬىﻴىﺫﺍ ئاﻱ كۈنى توشﻤىﻐان بىﺭ بالىﻨى تەﯞەللۇﺕ‬ ‫‪ - 1874‬يىلى ‪ - 11‬ئايﻨىﯗ ‪ - 30‬كۈنى ئاقسۆﯕەﻙ ئەﭘەنﺫﻯ ‪ -‬ﺧانىﻤالﺬ‬ ‫قاتﻨاشﻘان كۆﯕۈﯘ ئېچىش ﺮىﻴاﭘىتى ئىﺫﻯ ‪ .‬ﭼىﺭﺍيلىﻖ ‪ ،‬شوﺧﻘىﻨە كەلگەن بىﺭ‬ ‫ﺧانىﻤﻨىﯗ قوﺬسىﻘى تۇيۇقسىﺯ ئاﻏﺭىﭗ كېتىﭗ ‪ ،‬ئۇنى باشﻘىالﺬ ﺪەﺬھالال كىﻴىﻢ‬ ‫يۆتﻜەش ئۆيىگە ئەكىﺭىﭗ كېتىﺸﻜەن ‪.‬ﯞىﻨتسون ﭼېﺭﭼىﻞ ﺪەﯘ مۇشۇنﺫﺍﻕ ﯞﺍقىتتا‬ ‫ﺪﯗنﻴاﻏا كەلگەن ‪ .‬ئۇنىﯗ ﺪﺍﺪىسى تۆﺬە ﺬﺍنﺫلوﻑ ﭼېﺭﭼىﻞ مالﺒوﺬﻭ ئائىلىسىﻨىﯗ‪- 7‬‬ ‫ ‪ 3‬ئوﻏلى بولۇپ ‪ ،‬ئۇنىﯗ بوﯞىسى‬‫ئەﯞالﺪ كىﻨەﺮﻯ جون ﯞىﻨتون سېﻨسېﺭ ﭼېﺭﭼىلﻨىﯗ‬ ‫جون ﯞىﻨستون ئېﺭىالنﺫىﻴىﻨىﯗ باش ﯞﺍلى ﻴسى ‪ ،‬ﺪﺍﺪىسىئەنگىلىﻴىﻨىﯗ مالىﻴە ﯞەﺮىﺭﻯ‬ ‫بولﻐان ‪.‬‬ ‫ﭼېﺭﭼىﻞ ﺪﯗنﻴاﻏا كەلگەنﺫىﻦ كېﻴىﻦ ئۇنىﯗ تۇﺬمۇشىﺫﺍ ئەگىﺭ‪ -‬توقايلىﻘالﺬ يۈﺮ‬ ‫بېﺭىﺫﯗ ‪ .‬ﺪﺍﺪىسى ‪ ،‬ئاﭘىسى ئۇنىﯖﻐا قاﺬىﻴالﻤايﺫﯗ ‪ .‬شۇ ﯞﺍقىتتىﻜى ئەنگىلىﻴە‬ ‫ئاقسۆﯕەكلىﺭىﻨىﯗ يۇقۇﺬﻯ قاتالﻡ كىﺸىلىﺭىﻨىﯗ قائىﺫىسى بويىچە ‪ ،‬بالىلىﺭىﻨى ئۆﺮﻯ‬ ‫تەﺬبىﻴلىﻴەلﻤەيتتى ‪ .‬مەﺧسۇﺱ بالىلىﺭىﻐا قاﺬﺍيﺫىﻐان تەﺬبىﻴلىگۈﭼىسى بوالتتى ‪.‬‬ ‫ﯞىﻨستون ﭼېﺭﭼىﻞ شۇﯕالشﻘىﻤۇ ئۆﺮ ئاتا‪ -‬ئانىسىﻨى ﺧېلى بىﺭ ﯞﺍقىتﻘىچە‬ ‫تونۇيالﻤىﻐان ﯞە نۇﺬﻏۇن قىﻴىﻨچىلىﻘالﺬﻏا بەﺬﺪﺍشلىﻖ بېﺭىﭗ ‪ ،‬تىﺭىﺸىﭗئۆگەنگەن ‪.‬‬ ‫ﯞىﻨستون ﭼېﺭﭼىﻞ كېﻴىﻦ ﺪﯙلەﺕ ئىﺸلىﺭﻯ ئەﺬبابى بولﻐانﺫىﻤۇ ئۆﺮىﻨىتەﺬبىﻴلىگەن‬ ‫ئۇستاﺮىﻨىﯗ ﺬەسىﻤىﻨى ئىﺸﺨانىسىﻐا ئېسىﭗ قويﻐان‪.‬‬ ‫ﯞىﻨستون ﭼېﺭﭼىﻞيەتتە ياشﻘا كىﺭگەنﺫە ئاقسۆﯕەﻙ ﭘەﺬﺮەنتلەﺬ تەيﻴاﺬلىﻖ مەكتىۋىگە‬ ‫كىﺭىﭗ ئوقۇﻏان ‪ 13 .‬يېﺸىﺫﺍ ئوتتۇﺬﺍ مەكتەﭘﻜە ﭼىﻘﻘان ‪ 19.‬يېﺸىﺫﺍ ئەنگىلىﻴىﺫىﻜى‬ ‫ﺪﺍﯕلىﻖ سانﺨۇﺬسﺖ ھەﺬبىﻲ مەكتىۋىگە كىﺭىﭗ ئوقۇپ ‪ ،‬ئاتلىﻖ ئەسﻜەﺬلەﺬ سىﻨىپىﻐا‬

‫‪36‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫تەقسىﻢ قىلىﻨىﺫﯗ ‪ .‬شۇ ئاﺬلىﻘتاﯞىﻨستون ﭼېﺭﭼىلﻨىﯗ ﺪﺍﺪىسى ﯞﺍﭘاﺕ بولۇپ كېتىﭗ ‪،‬‬ ‫بۇ ئىش ئۇنىﯖﻐا ﺮەﺬبە بولىﺫﯗ‪-‬ﺪە ‪ ،‬ﭘۈتۈن ﺪىﻘﻘىتىﻨى ئۆگىﻨىﺸﻜە‬ ‫مەﺬكەﺮلەشتۈﺬﯛﯞېتىﺫﯗ ‪ 21 .‬ياشﻘا كىﺭىﭗ مەلۇﻡ ئاﺬمىﻴىﺫە ﺧىﺯمەﺕ قىلىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫ئەمﺫىال ‪ 21‬ياشﻨىﯗ قاﺬىسىﻨى ئالﻐان ﭼېﺭﭼىﻞ ئەنگىلىﻴەنىﯗ ئەلچىسى بولۇپ‬ ‫كۇبا ﺧەلﻘىﻨى‬ ‫‪ ،‬تۇنﺠى قېتىﻢ كۇباﻏا بېﺭىﭗ ‪ ،‬ئىسپانىﻴە مۇستەملىﻜە ئاﺬمىﻴىسىﻨىﯗ‬ ‫قوﺬﺍللىﻖ باستۇﺬﯗش كۈﺬىﺸىگە ‪ ،‬كېﻴىﻦ ھىﻨﺫىستانﻨىﯗ ماﺪېﺭﺍ كەنﺫﺬﺍيونىﺫىﻜى ئاﺮ‬ ‫سانلىﻖ مىللەتلەﺬگە قىلىﻨﻐان جاﺮﺍ يۈﺬىﺸىگە ‪ ،‬كېﻴىﻦ يەنە سۇﺪﺍنﻐابېﺭىﭗ يەﺬلىﻚ‬ ‫ﺧەلﻘﻨى باستۇﺬﯗش كۈﺬەشلىﺭىگە كەيﻨى ‪ -‬كەيﻨىﺫىﻦ قاتﻨىﺸىﺫﯗ ‪ - 1899.‬يىلى‬ ‫‹‹ نىﻞ ﺪەﺬياسى جېﯖى ›› ناملىﻖ كىتابىﻨى ياﺮىﺫﯗ ‪ .‬بۇ كىتابتا ئاساسەن يېﺯىلﻐىﻨى‬ ‫‪ - 1900‬يىلى‬ ‫مىسىﺭ بىلەن سۇﺪﺍنﻨى بويسۇنﺫﯗﺬﯗش جېﯖىﻨىﯗ مەﺮمۇنلىﺭﻯ ئىﺫﻯ ‪.‬‬ ‫‹‹ ساﯞﺬﻭﺬﻭ ال›› ناملىﻖ ﺬﻭمانىﻨى يېﺯىﭗ تامامالپ نەشﺭﺪىﻦ ﭼىﻘىﺭىﺫﯗ ‪ .‬شۇنىﯗ بىلەن‬ ‫ﭼېﺭﭼىلﻨىﯗ ﺪﺍﯕﻘى تەﺬەپ‪ -‬تەﺬەﭘﻜە يامﺭﺍپ ‪ ،‬ھەﺬ يەﺬ ‪ -‬ھەﺬ يەﺬگە نۇتۇﻕ‬ ‫سۆﺮلىگىلى باﺬىﺫﯗ ‪ .‬كىتابلىﺭىﻨىﯗ سېتىلىش ئىىستى يۇقۇﺬﻯ بولﻐاﭼﻘا ‪،‬بىﺭﺪەمﺫىال‬ ‫تەﺬجىﻤىھالىﻨى يېﺯىﭗ‬ ‫ﭘۇللۇﻕ مىلﻴونېﺭﻏىﻤۇ ئايلىﻨىﭗ كېتىﺫﯗ ‪ .‬ئانﺫىﻦ ئۇ ﺪﺍﺪىسىﻨىﯗ‬ ‫ﭘۈتتۈﺬﯛپ ‪ ،‬ئىﻜﻜى توملۇﻕ كىتاﺏ قىلىﭗ نەشﺭﺪىﻦ ﭼىﻘىﺭىﺫﯗ ‪ .‬بۇ كىتابﻤۇ ئۇنى‬ ‫‪ 8000‬فونﺫ سىتىﺭلىﯖﻐا ئىگە قىلىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫ﯞىﻨستون ﭼېﺭﭼىﻞ ‪ 35‬ياشﻘا كىﺭگەن يىلى ﭘاﺬالمېﻨﺖ ئەﺮﺍلىﻘىﻐا سايلىﻨىﭗ ‪ ،‬ئىچﻜى‬ ‫ئىﺸالﺬ مىﻨىسلىﻜىﻨىﯗ مىﻨىستىﺭﻯبولىﺫﯗ ‪ .‬كېﻴىﻦ ﯞەﺮىﺭ بولىﺫﯗ ‪ .‬ﭼېﺭﭼىﻞ بۇ‬ ‫جەﺬيانﺫﺍ نۇﺬﻏۇن ئۇﺬﯗشالﺬﻏا قاتﻨىﺸىﺫﯗ ‪ ،‬مەﻏلۇﺏ بولىﺫﯗ ‪ ،‬ئۇﺬﯗشﻨىﯗ ﻏەلىﺒىسىﻨى‬ ‫قولﻐا كەلتۈﺬﯛشﻨىﯗ نەقەﺪەﺬ تەسلىﻜىﻨى ئەسلىﻤىسىﺫە ياﺮىﺫﯗ ‪ - 1917 ....‬يىلى‬ ‫ئىتتىپاقﺫﺍش ئاﺬمىﻴە تۇنﺠى قېتىﻢ تانﻜىالﺬنى ئىﺸﻘا سېلىﭗ ‪ ،‬ھەﺬبىﻲ سەﭘتىﻜى‬

‫‪37‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫گېﺭمانىﻴىگە ھۇجۇﻡ قىلىﺫﯗ ‪ .‬ﭼېﺭﺬﭼىﻞ بۇ ﯞﺍقىتتانۇﺬﻏۇن يېﯖى تىپتىﻜى قوﺬﺍلالﺬنى‬ ‫ئىﺸلەﭘچىﻘىﺭىﺸﻘا قاتﻨىﺸىﭗ ‹‹ تانﻜا ئاتىسى ›› ﺪېگەن نامﻐا ئېﺭىﺸىﺫﯗ‪.‬‬ ‫‪ - 1923‬يىلى ﭼېﺭﭼىلﻨىﯗ ﭼوﯓ ھەجىﻤلىﻚ كىتاﯞﻯ ‹‹ ﺪﯗنﻴا كىﺭﺮىسى ››‬ ‫ناملىﻖ كىتاﯞىﻨىﯗ ‪ 4‬تومى بىﺭﺍقال نەشﺭﺪىﻦ ﭼىﻘىﺫﯗ ‪ .‬بۇ كىتاﺏ بەﻙ ﻏۇلﻐۇال‬ ‫قوﺮﻏىۋېتىﺫﯗ ‪ .‬شۇ ﭼاﻏﺫىﻜى ئەنگىلىﻴە ‹‹ تايﻤېﺲ گىﺯىتى ›› باش ماقالە ئېالن‬ ‫قىلىﭗ ‪ ،‬ﭼېﺭﭼىلﻨىﯗ قەلەﻡ قۇﯞﯞىتى ‪ ،‬ئەﺪەبىﻲ ئۇسلۇبى ﺮﺍمانىﻤىﺯﺪىﻜى ھەﺬقانﺫﺍﻕ‬ ‫ياﺮﻏۇﭼىﻨىﯖﻜىﺫىﻦ ئۈستۈن ~ ﺪەپ باھا بېﺭىﺸىﺫﯗ ‪ - 1930.‬يىلىﻐا باﺬﻏانﺫﺍ ‹‹‬ ‫مېﻨىﯗ ياش ﯞە ئۆسﻤۈﺬلۈﻙ ﭼاﻏلىﺭىﻢ ›› ناملىﻖ ئەسلىﻤە كىتابىﻨى يېﺯىﭗ‬ ‫ﭘۈتتۈﺬىﺫﯗ ‪.‬ﭼېﺭﭼىﻞ ‪ 47‬ياشﻘا كىﺭگەنﺫە ‪ ،‬ماشىﻨا ﯞەقەسىگە ئۇﭼﺭﺍپ ‪ ،‬ئېﻐىﺭ‬ ‫ياﺬىلىﻨىﺫﯗ ‪ .‬ئانﺫىﻦ ساقىﻴىپال يەنە ‹‹ مالﺒوﺬﻭنى ﯗ تەﺬجىﻤىھالى ›› ناملىﻖ‬ ‫ئەسىﺭىﻨى يېﺯىﭗ ﭘۈتتۈﺬىﺫﯗ ‪ .‬ﭼېﺭﭼىﻞ ئەسەﺬ ‪ ،‬كىتاﺏ يېﺯىش ئاﺬقىلىﻘﻤۇ ‪،‬‬ ‫ئۇﺬﯗشتىﻦ تاﺬتﻘان ﺬىﻴاﺮەتلىﺭىگە ئۆﺮ ‪ -‬ئۆﺮىگە تەسەللىﻲ بېﺭەتتى ئۇ ئۇ بۇنى بىﺭ‬ ‫ئەسلىﻤىسىﺫە ئېﻨىﻖ قىلىﭗ ياﺮﻏان ‪.‬‬ ‫شۇنﺫﺍﻕ قىلىﭗ ئىﻜﻜىﻨچى ﺪﯗنﻴا ئۇﺬﯗشىﻤۇ ﭘاﺬتاليﺫﯗ ‪ .‬بىﺭﺪە مەﻏلۇﺏ بولۇپ ﺮىﻴان‬ ‫بولسا يەنە بىﺭﺪە ﻏەلىﺒە قىلىﺫﯗ‪ .‬كەسﻜىﻦ ئۇﺬﯗش ﯞىﻨستون ﭼېﺭﭼىلﻨى ماھىﺭ‬ ‫قىلىۋېتىﺫﯗ ‪ .‬بۇ جەﺬيانﺫﺍ ﺬﻭﺮﯞېلﺖ ئىﻜﻜىسى ئىﺯﭼىﻞ تۈﺬﺪە ﺧەﺕ ‪ -‬ئاالقە‬ ‫قىلىﺸىﺫﯗ ‪ .‬بۇ ئىﻜﻜىسىﻨىﯗ يېﺯىﺸﻘان ﺧەتلىﺭﻯ‪ 1000‬ﭘاﺬﭼىﺫىﻦ‬ ‫ئاشىﺫىﻜەن‪. ........‬‬ ‫ﭼېﺭﭼىﻞ ‪ - 1943‬يىلى ﺬﻭﺮﯞېلﺖ ‪ ،‬ﺪېگولالﺬ بىلەن كۆﺬﯛشىﺫﯗ ﯞە كاسابالنﻜاﺪﺍ‬ ‫سۆھﺒەﺕ ئۆتﻜۈﺮىﺫﯗ ‪ .‬سىتالىﻨگﺭﺍﺪ ئوﭘىﺭﺍتسىﻴىسى ئاياقلىﺸىﺫﯗ ‪ 180.‬كۈن‬ ‫ﺪﺍﯞﺍمالشﻘان ﺪﯗنﻴاﻏا مەشھۇﺬ بۇ سىتالىﻨگﺭﺍﺪ ئۇﺬﯗشى ﺪﯗنﻴانىﻨى ﺮىلﺯىلىگە سېلىﭗ ‪،‬‬

‫‪38‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫‪2‬ﺪﯗنﻴا ئۇﺬﯗشىﻨىﯗ بۇﺬﯗلۇش نۇقتىسى بولۇپ قالىﺫﯗ ‪ - 1943.‬يىلى ﺬﻭﺮﯞېلﺖ‬‫ئىﻜﻜىسى يەنە مەسلىھەتلىﺸىﭗ ‪ ،‬ئىﻜﻜىﻨچى ﺪﯗنﻴا ئۇﺬﯗشى مەسلىسى ھەقﻘىﺫە‬ ‫مۇﺮﺍكىﺭە قىلىﺫﯗ‪ .‬ئەنگىل��ﻴە ‪ ،‬ئامېﺭىﻜا ﯞە جوﯕگوﺪىﻦ ئىﺒاﺬەﺕ ئۈﭺ ﺪﯙلەﺕ ھۆكۈمىتى‬ ‫باشلىﻘلىﺭﻯ قاھىﺭەﺪەيىﻐىﻦ ئېچىﭗ ‹‹ قاھىﺭە ﺧىتابﻨامىسى›› نى ئېالن قىلىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫شۇ يىلى يەنە ‪ 3‬ﭼوﯓ كاتتىۋﺍش بىﺭلىﺸىﭗ تېھﺭﺍنﺫﺍ ئەنگىلىﻴە ‪ ،‬ئامېﺭىﻜا ﯞە سوﯞېﺖ‬ ‫ئىتتىپاقىﻨىﯗ ئۈﭺكاتتىۋﺍش يىﻐىﻨىﻨى ئېچىﭗ‹‹ تىھﺭﺍن ﺧىتابﻨامىسى›› نى ئېالن‬ ‫قىلىﺫﯗ ( تېھﺭﺍن ﺧىتابﻨامىسى توﻏﺭىلىﻖ كېﻴىﻨچە تەﭘسىالتىﻨى ئايﺭىﻢ يولالپ‬ ‫قوياﻱ‪ .‬مېﻨىﯖچە بۇمۇ ﺪﯗنﻴا تاﺬىﺨىﺫىﻜى ﭼوﯓ بىﺭ ئىش ‪) ...‬‬ ‫‪ ........‬ئۇﺬﯗش ‪ ...‬ئۇﺬﯗش ‪ ....‬يەنەشۇ ئۇﺬﯗش ‪ ......‬الﺬ ﺪﺍﯞﺍملىﺸىۋېﺭىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫ﭼېﺭﭼىﻞ قاتﻨاشﻘان ئۇﺬﯗشالﺬنىﯗ قايسىسىﻨى يېﺯىﺸﻨى بىلﻤەيال قالﺫىﻢ ھەﻡ ئۆﺮﯛمﻤۇ‬ ‫بۇ ھەقتە تۈﺮﯛﻙ نېﻤە بىلﻤەيﺫىﻜەنﻤەن ‪.‬‬ ‫ﭼېﺭﭼىﻞ ئۆمﺭىﻨىﯗ ئاﺧىﺭىﺫﺍ نۇﺬﻏۇن كىتاﺏ ياﺮىﺫﯗ ‪ ‹‹ .‬سوﻏۇﻕ مۇناسىۋەتلەﺬ‬ ‫ئۇﺬﯗشى ›› نى ھەﻡ ‹‹ ئىﻜﻜىﻨچى ﺪﯗنﻴا ئۇﺬﯗشى ھەقﻘىﺫە ئەسلىﻤە ›› ناملىﻖ‬ ‫كىتابالﺬنى تاماماليﺫﯗ ‪ ‹‹ .‬ئىﻜﻜىﻨچى ﺪﯗنﻴا ئۇﺬﯗشى ھەقﻘىﺫە ئەسلىﻤە ››‪---‬‬ ‫بۇ كىتاﺏ ‪ 6‬توملۇﻕ كىتاﺏ بولۇپ ‪ ،‬تا ھاﺮىﺭﻏىچە ﺪﯗنﻴا تاﺬىﺨىﻨى تەتﻘىﻖ‬ ‫قىلﻐۇﭼىالﺬنىﯗ مۇھىﻢ ﭘايﺫىلىﻨىش قىﻤﻤىتىگە ئىگە ماتىﺭىﻴاﯘ بولۇپ كەلﻤەكتە ‪.‬‬ ‫‪ - 1952‬يىلى ﭼېﺭﭼىﻞ ‪ 68‬ياشﻘا كىﺭگەن يىلى ~ ئۆﺮﻯ ياسىﻐان تۇنﺠى ئاتوﻡ‬ ‫بومﺒىسىﻨى سىﻨاﻕ قىلىﭗ مۇﯞەﭘپىﻘىﻴەﺕ قاﺮىﻨىﺫﯗ ‪ - 1953 .‬يىلى ئەنگىلىﻴەنىﯗ‬ ‫ئاياﯘ ﭘاﺪىﺸاھى ( ئىسﻤى نېﻤىتى بۇ ئاياﯘ ﭘاﺪىﺸاھﻨىﯗ ؟ ‪ ....‬ئېسىﻤگە كەلﻤىﺫﻯ )‬ ‫ﭼېﺭﭼىلﻐا ﺪﯙلەتﻨىﯗ ئەﯓ ئالىﻲ ئۇنۋﺍنىﻨى بەﺬگەنىﻜەن ‪....‬‬ ‫‪ - 1965‬يىلى بىﺭىﻨچى ئايﺫﺍ مېﯖىسىگە قان ﭼۈشۈش سەﯞەبىﺫىﻦ ‪ 90‬يېﺸىﺫﺍ‬

‫‪39‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ﯞﺍﭘاﺕ بولﻐان‪.‬‬

‫‪= http://bbs.diyarim.com/read.php?tid=2388&keyword‬‬

‫سۇقﺭﺍﺕ ﯞە ئۇنىﯗ مەن ياقتۇﺬىﺫىﻐان ھېﻜﻤەتلىﺭﻯ‬

‫سۇقﺭﺍﺕ ‪ ---‬قەﺪىﻤﻜى يۇنان ئاقسۆﯕەﻙ قۇلﺫﺍﺬالﺬ ﭘەيالسوﭘى ‪ ،‬ئىﺫىﺌالىﺯمچى ‪.‬‬ ‫ئۇ << ‪ :‬ﭘەلسەﭘىﻨىﯗ مەقسىتى كىﺸىلەﺬنىئەﺧالقلىﻖ ياشاشﻘا ئۆگىتىﺸتە ‪ .‬شۇﯕا ‪،‬‬ ‫بۇ ئەمەلىﻲ ﯞەﺮىپىﻨى ئاﺪﺍ قىلىش ئۈﭼۈن ئەﯓئاﯞﯞﺍﯘ ئومۇمﻴۈﺮلۈﻙ ئەﺧالﻕ ئۆلچىﻤى ﯞە‬ ‫جامائەﺕ ﭘاﺬﺍﯞﺍن لىﻘىﻨى بىلىش كېﺭەﻙ>> ﺪەپ قاﺬﺍيﺫﯗ ‪ .‬ﭼۈنﻜى ‪ ،‬ئۇنىﯗ قاﺬىﺸىچە‬ ‫‪ ،‬گۈﺮەﯘ ئەﺧالﻕ بىلىﻢ ﺪېﻤەكتۇﺬ ‪ .‬سۇقﺭﺍتﻨىﯗئەﺧالقﺸۇناسلىﻘى ئەﯓ ئاﯞﯞﺍﯘ ئۆﺮىﺫىﻦ‬ ‫شۈبھىلىﻨىﺸتىﻦ باشلىﻨىﺫﯗ ‪ .‬ئۇ مۇنﺫﺍﻕ ﺪەيﺫﯗ<< ‪ :‬مەن ئۆﺮﯛمﻨىﯗ ھېچﻨېﻤە‬ ‫بىلﻤەيﺫىﻐانلىﻘىﻤﻨى بىلىﻤەن ‪ >> .‬ئۇ ئافېﻨانﻨىﯗ ﺪېﻤوكﺭﺍتىﻚ سىﻴاسىتىگە قاﺬشى‬ ‫تۇﺬﯗپ ‪ ،‬ﺧەلﻘﻨىﯗ سىﻴاسىﻲ ئىﻘتىﺫﺍﺬىﻐا ئىگەئىﻜەنلىﻜىﻨى ئىﻨﻜاﺬ قىلىﺫﯗ ‪ .‬كېﻴىﻨﻜى‬ ‫ﭼاﻏالﺬﻏا كەلگەنﺫە ‪ ،‬ئافېﻨا سوتى ئۇنى ياشالﺬنى ئەنﺌەنىگە قاﺬشى ﭼىﻘىﺸﻘا قۇتﺭﺍتتى‬ ‫~ ﺪېگەن جىﻨايەﺕ بىلەن ئۇنىﯖﻐا ئۆلۈﻡ جاﺮﺍسى ھۆكۈﻡ قىلﻐان ‪ .‬سۇقﺭﺍﺕ ئۆﺮىﻨىﯗ‬ ‫ھەمىﺸە ئاﻏﺯﺍكى ﯞەﺮ ‪ -‬نەسىھەﺕ ئېﻴتىپال‬ ‫بىﺭەﺬ ئەسىﺭىﻨى قالﺫﯗﺬﺍلﻤىﻐان ‪ .‬ﭼۈنﻜى ئۇ‬ ‫بىﺭەﺬ نەﺬسە ياﺮمىﻐان ‪ .‬لېﻜىﻦ ئەﭘالتۇن ‪ ،‬سېﻨىفېﻦ ﯞە ئاﺬېستوفان قاتاﺬلىﻘالﺬنىﯗ‬ ‫‪40‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ئەسەﺬلىﺭىﺫە سۇقﺭﺍتﻨىﯗ كۆﺮ ‪ -‬قاﺬﺍشلىﺭﻯ ﺧاتىﺭلەنگەنلىﻜتىﻦ ‪ ،‬ئۇنىﯗ تەلىﻤاتى‬ ‫ھەمﻤىگە مەلۇملۇﻕ بولﻐان ‪ .‬شۇنىﯖﺫەﻙ ھاﺮىﺭﻏىچەتاﺬىلىﭗ كەلگەن ‪ .‬ھەمﻤىﻤىﺯگە‬ ‫تونۇش بولﻐان يۇنانلىﻖ ئىﺫىﺌالىﺯمچى ‪ ،‬ﭘەيالسوپ ئەﭘالتۇن بولسا ﺪەﯘ ھاﺮىﺭ بىﺯ‬ ‫ﺪەﯞﺍتﻘان سۇقﺭﺍتﻨىﯗ شاگىﺭتى ‪.‬‬ ‫تۆﯞەنﺫە سۇقﺭﺍتﻨىﯗ ~ ئۆﺮﯛﻡ ياقتۇﺬىﺫىﻐان ھىﻜﻤەتلىﺭىﻨى قالﺫﯗﺬﺪﯗﻡ‪:‬‬

‫‹‹ ھەسەتﺨوﺬلۇﻕ ‪ --‬بىﺭ ﺧىﻞ ئاﺮﺍﺏ ‪ .‬بۇ ﺪﻭستالﺬنىﯗ بەﺧتسىﺯلىﻜىگە ئىﭻ‬ ‫ئاﻏﺭىتىﺸتىﻦ ﭘەيﺫﺍ بولىﺫىﻐان ئاﺮﺍبﻤۇئەمەﺱ ‪ ،‬ﺪﯛشﻤەنﻨىﯗ ئۇتۇﻕ قاﺮﺍنﻐىﻨىﻨى كۆﺬﯛپ‬ ‫ﭘەيﺫﺍ بولىﺫىﻐان ئاﺮﺍبىﻤۇ ئەمەﺱ ‪ .‬بەلﻜىﺪﻭستالﺬنىﯗ ئۇتۇﻕ قاﺮﺍنﻐىﻨىﻨى كۆﺬﯛپ ﭘەيﺫﺍ‬ ‫بولىﺫىﻐان ئاﺮﺍﺏ ‪ .‬مانا مۇشۇنﺫﺍﻕ ئاﺪەمال ھەسەتﺨوﺬ ھېسابلىﻨىﺫﯗ ‪›› .‬‬

‫‹‹ تەﯕﺭىﻨىﯗ نامى بىلەن قەسەﻡ قىلىﻤەنﻜى ‪ ،‬مېﻨىﯖچە ‪ ،‬بىﺭ ھۆﺬ ئاﺪەﻡ ئىﺒاﺪەﺕ‬ ‫قىلىﭗ ‪ ،‬تەﯕﺭىﺫىﻦ ئۆﺮىﻨى ھېلىﻘىﺫەﻙ قۇلﻐا مەﯕگۈ يولۇقتۇﺬماسلىﻘىﻨى ‪ ،‬شۇنﺫﺍقال‬ ‫شەھۋﺍنىﻲ ھەﯞەسﻨىﯗ قۇلىﻐا ئايالنﻐان بىﺭ ئاﺪەﻡ ئۆﺮىگە ئاﻕ كۆﯕۈﯘ ﺧوجايىﻦ ئاتا‬ ‫قىلىﺸىﻨى تىلىﺸى الﺮىﻢ ‪ .‬ﭼۈنﻜى ‪ ،‬شۇنﺫﺍﻕ قىلﻐانﺫىال ‪ ،‬بۇ ﺧىلﺫىﻜى ئاﺪەملەﺬ‬ ‫قۇتۇلۇپ قاالاليﺫﯗ ‪›› .‬‬

‫‹‹ ئۆﺮىﻨى تۇتۇﯞﺍاللﻤايﺫىﻐان ئاﺪەملەﺬ ئائىلىسىﻨى ﯞەيﺭﺍن قىلىپال قالﻤاﻱ يەنە ‪،‬‬ ‫ئۆﺮىﻨىﯗ ساالمەتلىﻜى ﯞە ﺬﻭھىﻨىﻤۇ نابۇﺕ قىلىﺫﯗ ‪ .‬ئەگەﺬ كىﺸىلەﺬ مەلۇﻡ بىﺭ‬ ‫ئاﺪەمﻨىﯗ ﺪﻭستلىﺭﻯ بىلەن سۆھﺒەتلىﺸىﺸﻜە قاﺬىﻐانﺫﺍ يەپ‪ -‬ئىچىﺸﻜە بەكﺭەﻙ‬ ‫بېﺭىلىﺫىﻐانلىﻘىﻨى ‪،‬ﺪﻭسﺖ تۇتۇشﻘا قاﺬىﻐانﺫﺍ ﺮىﻨاﺧوﺬلۇقﻘا تېﺨىﻤۇ ھېﺭىسﻤەنلىﻜىﻨى‬

‫‪41‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ئېﻨىﻖ بىلسە ‪ ،‬ئۇنﺫﺍﻕئاﺪەﻡ بىلەن كىﻤﻤۇ باﺬﺪﻯ ‪ -‬كەلﺫﻯ قىلىﺸﻨى ﺧااليﺫﯗ؟ ! ››‬

‫‹‹ ئەھﻤىﻴەتلىﻚ ‪ ،‬ياﺧﺸى ئىﺸالﺬنى بىلىﺫىﻐان ھەﻡ قىلىﺫىﻐان ‪ ،‬نېﻤىﻨىﯗ شەﺬمەنﺫە‬ ‫ئىش ئىﻜەنلىﻜىﻨى ﭼۈشىﻨىﺫىﻐان ﯞە ئۇنىﯖﺫىﻦ قاتتىﻖ ھۇشﻴاﺬ تۇﺬىﺫىﻐان ئاﺪەﻡ ئەﯓ‬ ‫ئەقىللىﻖ ‪ ،‬ھەﻡ ئاقىﻞ ئاﺪەمﺫﯗﺬ‪›› .‬‬

‫‹‹ تەلۋىلىﻚ ‪ ---‬ئەقىلﻨىﯗ قاﺬمۇ ‪ -‬قاﺬشى تەﺬىپى‪›› .‬‬

‫‹‹ باﺬلىﻖ ئىﺸالﺬﺪﺍ ھۆﺬمەﺕ ﯞە ماﺧتاشﻘا ئېﺭىﺸﻜەن كىﺸىلەﺬنىﯗ بىلىﻤى ئەﯓ كەﯓ‬ ‫بولىﺫﯗ ‪ ،‬ئەيىﺒلەشﻜە ﯞە سەﯘ قاﺬﺍشﻘا ئۇﭼﺭىﻐان كىﺸىلەﺬ بىلىﻤسىﺯ كېلىﺫﯗ‪›› .‬‬

‫‹‹ گەﺬﭼە كىﺸىلەﺬ ئالﻤا يىﻴىش ئۈﭼۈن مىۋە كۆﭼىتى تىﻜسىﻤۇ ‪ ،‬ئەمﻤا مۇتلەﻕ كۆپ‬ ‫سانﺫىﻜى كىﺸىلەﺬ ئۆﺮلىﺭىﻨىﯗ ئەﯓ موﯘبايلىﻖ سۈﭘىتىﺫە تۇتﻘان ﺪﻭستلىﺭىﻨى كۆﭼەﺕ‬ ‫ئوﺬنى ﺫﺍ ئاسﺭﺍشﻨى ‪ ،‬ئايﻨىتىﺸﻨى بىلﻤەيﺫﯗ‪ .‬نۇﺬﻏۇن ئاﺪەملەﺬ ﺪﻭسﺖ تۇتۇشﻘا قاﺬىﻐانﺫﺍ‬ ‫ﭘۇﯘ تېپىﺸﻘا ئامﺭﺍﻕ كېلىﺫﯗ ‪›› .‬‬

‫‹‹ كىﺸىلەﺬﺪە تەبىﺌىﻲ ھالﺫﺍ ﺪﻭستلۇﻕ ﺧاﺬﺍكتېﺭ بولىﺫﯗ ‪ :‬ئۇالﺬ بىﺭ‪ -‬بىﺭىﻨىﯗ‬ ‫ئېھتىﻴاجىﺫىﻦ ﭼىﻘىﺫﯗ ‪ .‬ئۆﺮئاﺬﺍ ھېسﺫﺍشلىﻖ قىلىﺸىﺫﯗ ‪ ،‬ئوﺬتاﻕ مەنپەئەﺕ ئۈﭼۈن‬ ‫بىﺭلىﻜتە ھەمﻜاﺬلىﺸىﺫﯗ ‪ .‬ئۇالﺬ بۇ ﺧىﻞ ئەھۋﺍلﻨى تونۇپ يەتﻜەﭼﻜە ‪ ،‬ئۇالﺬﺪﺍ ئۆﺮئاﺬﺍ‬ ‫" ﺬەھﻤەﺕ ‪ ،‬ھەشﻘالال " ئېﻴتىش ھېسسىﻴاتى بولىﺫﯗ ‪ .‬بىﺭﺍﻕ ‪ ،‬كىﺸىلەﺬﺪە‬ ‫ﺪﯛشﻤەنلىﻚ ﺧاھىﺸىﻤۇ بولىﺫﯗ ‪ .‬ﭼۈنﻜى ‪ ،‬ئوﺧﺸاش مەﯞقەنى گۈﺮەﯘ ‪ ،‬سۆيۈملۈﻙ ﺪەپ‬

‫‪42‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫يۈﺬﯛشﻜەنلەﺬ ئوتتۇﺬىسىﺫﺍ تاالش ‪ -‬تاﺬتىش كېلىﭗ ﭼىﻘىﭗ ‪ ،‬ﭘىﻜىﺭ ئىـﺨتىالﭘى‬ ‫تۇﻏۇلﻐانﺫﺍ ‪ ،‬ئەشەﺪﺪىﻲ ﺪﯛشﻤەنگە ئايلىﻨىﭗ كېتىﺫﯗ ‪ .‬تاالش ‪ -‬تاﺬتىش ﯞە ﻏەﺮەپ‬ ‫ئۇﺬﯗشﻘا ‪ ،‬ئاﭺ كۆﺮلۈﻙ ﺪﯛشﻤەنلىﻚ بىلەن قاﺬﺍشﻘا ‪ ،‬ھەسەتﺨوﺬلۇﻕ ئۆﭼﻤەنلىﻜﻜە‬ ‫سەﯞەﺏ بولىﺫﯗ‪›› .‬‬

‫‹‹ مۇتتىھەﻡ كىﺸىلەﺬ ئاﻕ كۆﯕۈﯘ ‪ ،‬تۈﺮ ئاﺪەملەﺬگە قاﺬىﻐانﺫﺍ ئاالھىﺫەئىﻤتىﻴاﺮﻏا ئىگە‬ ‫بولۇشى بەكﺭەﻙ تەلەپ قىلىﻨىﺫﯗ ‪›› .‬‬

‫‹‹ كىﺸىلەﺬ ئۆﺮىﻨى تونۇسا ناھايىتى كۆپ مەنپەئەتلەﺬگە ئېﺭىﺸىﺫﯗ ‪ ،‬ئۆﺮىﻨى ئالﺫىسا‬ ‫‪ ،‬ناھايىتى نۇﺬﻏۇن بااليىﺌاﭘەتلەﺬگە ﺪﯗﭼاﺬ بولىﺫﯗ ‪ .‬ئۆﺮىﻨى تونۇيﺫىﻐان كىﺸىلەﺬ ‪،‬‬ ‫قانﺫﺍﻕ ئىﺸالﺬنىﯗ ئۆﺮىگە باﺏ كېلىﺫىﻐانلىﻘىﻨى بىلىﺫﯗ ‪ .‬قاﺬﺍ ~ ‪ ،‬ئۆﺮىﻨى ﭼاﻏلىﻤاﻱ‬ ‫بىﺭ قەﺪەﺬ كۈﭼلۈﻙ ﺧەلﻖ بىلەن جەﯓ قىلﻐان شەھەﺬلەﺬنىﯗ ﺧاﺬﺍبى لىﻜﻜە ئايلىﻨىﭗ‬ ‫كەتﻜەنلىﻜىﻨى ؟؟ !!ﺧەلﻘىﻨىﯗ قۇﯘ بولۇپ كەتﻜەنلىﻜىﻨى ‪ ...‬؟؟<< !! ( مەن‬ ‫سۇقﺭﺍتﻨىﯗ مۇشۇ سۆﺮىﻨى بەكﻤۇ ياقتۇﺬىﻤەن ‪) ..‬‬

‫‪= http://bbs.diyarim.com/read.php?tid=2640&keyword‬‬

‫قەﺪىﻤﻜى مىسىﺭﺪىﻜى ئەلﺌېھﺭﺍمالﺬ بىلەن تونۇشﻘىﯖىﺯ‬

‫‪43‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬

‫باﺬمۇ ؟‬

‫تېلىۋېﺯىﻴە ﭘﺭﻭگﺭﺍمﻤىلىﺭىﺫﺍ بولسۇن ﯞە ياكى باشﻘا تونۇشتۇﺬﯗشالﺬﺪﺍ بولسۇن ‪ ،‬مىسىﺭ‬ ‫ﺪﯙلىتىﻨىﯗ نامى تىلﻐا ئېلىﻨسىال ~ مىسىﺭﺪىﻜى ﻫەيۋەتلىﻚ ئەلﺌېﻬﺭﺍمالﺬ‬ ‫تونۇشتۇﺬﯗلﻤاﻱ قالﻤايﺫﯗ ‪ .‬بۈگۈن مۇشۇ ئەلﺌېﻬﺭﺍمالﺬ توﻏﺭىلىﻖ ئاﺮﺬﺍﻕ يولالپ قويۇشﻨى‬ ‫اليىﻖ تاﭘتىﻢ ‪.‬‬ ‫( قەﺪىﻤﻜى مىسىﺭﺪىﻜى ئەلﺌېﻬﺭﺍﻡ قەﺪىﻤﻜى مىسىﺭ فىﺭئەﯞىﻨﻨىﯗ قەبﺭىسىﻤۇ‬ ‫‪44‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ﺪېﻴىلىﺫﯗ )‬ ‫ئەلﺌېﻬﺭﺍﻡ ‪ --‬ئۇنىﯗ ئۇلى تىﻚ تۆﺕ بۇلۇﯓ شەكلىﺫە سېلىﻨﻐانﻫەﺬ‪ ،‬بىﺭ تەﺬىپى‬ ‫ئۈﭺ بۇلۇﯓ شەكلىﺫە يۇقۇﺬﻏا قاﺬﺍپ قوﭘۇﺬﯗلﻐان ‪ ،‬ﭘۈتﻜەنﺫىﻦ كېﻴىﻦ ئۇ بىﺭ ﭘىﺭﺍمىﺫﺍ‬ ‫شەكلىﺫىﻜى تاش مۇناﺬﻏا ئايالنﻐان ‪ .‬ﻫەﺬ تەﺬىپىﺫىﻦ قاﺬىﻐانﺫﺍ ﺧەنﺯﯗﭼىﺫىﻜى ‪金‬‬ ‫ﺧېتىگە ئوﺧﺸايﺫﯗ ‪ .‬مىسىﺭلىﻘالﺬ << ﭘېﺭمۇﺱ >> ﺪەپ ئاتايﺫﯗ ‪ .‬بۇ ئېگىﺯ ﺪېگەن‬ ‫مەنىﻨى بىلﺫﯛﺬىﺫﯗ ‪ .‬بۇ قۇﺬﯗلۇش ئۈﭼىﻨچى سۇاللىﺫىﻦ باشلىﻨىﭗ تۆتىﻨچى سۇاللىﻐا‬ ‫كەلگەنﺫە تاﺮﺍ گۈللەنگەن باسﻘۇﭼﻘا يەتﻜەن ‪ .‬قەﺪىﻤﻜى مىسىﺭﺪىﻜى ئەلﺌېﻬﺭﺍمالﺬنىﯗ‬ ‫سانى جەمىﺌىﻲ ‪ 70‬تىﻦ ئاشىﺫﯗ ‪ .‬بۇ ئەلﺌېﻬﺭﺍمالﺬنىﯗ كۆﭘىﻨچىسى ئۈﭼىﻨچى‬ ‫سۇاللىﺫىﻦ باشالپئالتىﻨچى سۇاللىﻐىچە بولﻐان مەﺮگىللەﺬﺪە ‪ ،‬يەنى قەﺪىﻤﻜى سۇاللە‬ ‫ﺪەﯞﺬىﺫە ياسالﻐان ‪ .‬بۇ ئەلﺌېﻬﺭﺍمالﺬنىﯗ ئىچىﺫە تۆتىﻨچى سۇاللىﻨىﯗ ﭘاﺪىﺸاﻫى‬ ‫ﻫۇﭘﻨىﯗ ئەلﺌېﻬﺭﺍمى ناﻫايىتى ئېگىﺯ بولۇپ ‪ ،‬كۆلىﻤى بەﻙ ﭼوﯓ كېلىﺫىﻜەن ‪ .‬بۇ‬ ‫ئەلﺌېﻬﺭﺍمﻨىﯗ ئىچﻜى قۇﺬﯗلﻤىسىﻤۇ ئاالﻫېﺫە مۇﺬەكﻜەپ ياسالﻐان بولۇپ ‪ ،‬ﭘاﺪىﺸاﻫ‬ ‫قەبﺭىسى ‪ ،‬ﺧانىش قەبﺭىسى ﯞە يەﺬ ئاستى قەبﺭىسىﺫىﻦ ئىﺒاﺬەﺕ ئۈﭺ قىسىﻤﻐا‬ ‫بۆلۈنگەن ‪ .‬ئۇنىﯖﺫىﻦ باشﻘا يەنە ﻫەﺬقايسى قەبﺭىلەﺬگە تۇتىﺸىﺫىﻐان يوﯘ ‪ ،‬ئۇﺮﯗن‬ ‫كاﺬىﺫﻭﺬ ﯞە شاماﯘ كىﺭىﭗ تۇﺬىﺫىﻐان تۆشۈكلەﺬمۇباﺬ بولۇپ ﺧۇﺪﺪﻯ يەﺬ ئاستى ئوﺬﺪىﻐا‬ ‫ئوﺧﺸايﺫىﻜەن ‪ .‬ﻫۇﭘﻨىﯗ ئەلﺌېﻬﺭﺍمىﺫىﻦ سەﯘ كىچىﻜﺭەﻙ بولﻐىﻨى ﺪەﯘ ئۇنىﯗ ئوﻏلى‬ ‫ﻫافﺭﺍنىﯗ ئەلﺌېﻬﺭﺍمى بولۇپ ‪ ،‬ئېگىﺯلىﻜى ‪ 137‬مېتىﺭ كېلىﺫﯗ ‪ .‬ﻫافﺭﺍنىﯗ‬ ‫ئەلﺌېﻬﺭﺍمىﻨىﯗ يېﻨىﺫﺍ ﭼوﯓ بىﺭ شىﺭ تەنلىﻚ ﻫەيﻜەلﻤۇ باﺬ ئىﻜەن ‪ .‬بۇ ﻫەيﻜەﯘ‬ ‫ﻫافﺭﺍنىﯗ ئەقىﻞ ‪ -‬ﭘاﺬﺍسىتىگە سىﻤۋﻭﯘ قىلىﭗ ياسالﻐان~ ﺪېﻴىلىﺫىﻜەن‪ .‬ئۈﭼىﻨچى‬ ‫ئەلﺌېﺭﺍمى ‪ .‬بۇ ئۈﭺ ﺪﺍﯕلىﻖ ئەلﺌېﻬﺭﺍﻡ‬ ‫ﻬ‬ ‫ئەلﺌېﻬﺭﺍﻡ بولسا ‪ ،‬ﻫافﺭﺍنىﯗ ئوﻏلى مېﻨﻜاﺬىﻨىﯗ‬ ‫نىﻞ ﺪەﺬياسى ساﻫىلىﺫﺍ ﻫەيۋەﺕ بىلەن قەﺪ كۆتۈﺬﯛپ ‪ ،‬ﺪﯗنﻴاﺪىﻜى ‪ << 7‬ﭼوﯓ‬

‫‪45‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫مۆجىﺯە >> نىﯗ بىﺭﻯ قاتاﺬىﺫﺍ ﻫېسابلىﻨىﭗ كەلﻤەكتە ‪.‬‬ ‫بۇ ئەلﺌېﻬﺭﺍمالﺬنىﯗ قۇﺬﯗلىﺸىﻐا قاﺬﺍپ قەﺪىﻤﻜى مىسىﺭ ﺧەلﻘىﻨىﯗ ئىﺠاﺪكاﺬ كۈﭼىگە‬ ‫ئاﭘىﺭىﻦ ئوقۇماﯗ بولﻤايﺫﯗ ‪ .‬بۇ ئەلﺌېﻬﺭﺍمالﺬنىﯗ ياسىلىﺸى قەﺪىﻤﻜى مىسىﺭ‬ ‫ﻫۆكۈمﺭﺍنلىﺭىﻨىﯗ ئەمگەكچى ﺧەلﻘىﻨى ﺪەﻫﺸەتلىﻚ ئەﺮگەنلىﻜى ﯞە ئۇالﺬنى قۇﯘ‬ ‫قىلﻐانلىﻘىﻨى تولۇﻕ ئاشﻜاﺬىالپ بېﺭىﺫﯗ ‪ .‬ئېﻴتىلىﺸىچە ‪ ،‬ﻫۇپ بۇ ئەلﺌېﻬﺭﺍمﻨى‬ ‫ياسىتىش ئۈﭼۈن ﺪﯙلەتتىﻜىﭘۈتﻜۈﯘ ئەمگەكچى ﺧەلﻘﻨى ﻫاشاﺬلىﻘﻘا مەجﺒۇﺬىالپ ‪،‬ﻫەﺬ‬ ‫‪ 10‬مىﯗ ئاﺪەمﻨى ‪ 3‬ئايﺫىﻦ كۆﭘﺭەﻙ ئېﻐىﺭ ئەمگەكﻜە سالﻐانىﻜەن ‪ .‬ئەمگەكچى‬ ‫ﺧەلﻘﻨىﯗ جاﭘالىﻖ ئەجﺭىﺫىﻦ ‪ 30‬يىﻞ ﯞﺍقىﺖ كەتﻜەن ئىﻜەن ‪ .‬شۇﯕالشﻘىﻤۇ‬ ‫ئەﺬەبلەﺬنىﯗ << باﺬلىﻖ نەﺬسە ﯞﺍقىتتىﻦ قوﺬقىﺫﯗ ‪ ،‬لېﻜىﻦ ﯞﺍقىﺖ ئەلﺌېﻬﺭﺍمﺫىﻦ‬ ‫قوﺬقىﺫﯗ >> ‪ .‬ﺪېﻴىﺸىﻨىﯖﻤۇ سەﯞەبى بولﻐان‪.‬‬

‫‪= http://bbs.diyarim.com/read.php?tid=3528&keyword‬‬

‫ئىﺭﺍن تاﺬىﺩ ئالىﻤى ‪ ---‬ﺬەشىﺫﺪىﻨﻨىﯗ تەﺬجﻤىھالى‬

‫بىﺯ تاﺬىﺩ ماتىﺭىﻴاللىﺭىﻨى كۆﺬگىﻨىﻤىﺯﺪە ئۇنىﯖﺫىﻜى بەﺮﻯ مۇھىﻢ ماتىﺭىﻴالالﺬنىﯗ‬ ‫مەنﺒەسىﻨى ئەسﻜەﺬتﻜەنﺫە ~ ﺬەشىﺫﺪىﻨﻨىﯗئىسﻤىﻨى تىلﻐا ئالﻐىﻨىﻨى ئۇﭼﺭىتىﻤىﺯ ‪.‬‬ ‫ﭼىﻘايلى‬ ‫‪.‬‬ ‫تەﺬجىﻤىھالى بىلەن تونۇشۇپ‬ ‫بۈگۈن بىﺯ ئىﺭﺍن تاﺬىﺩ ئالىﻤى ﺬەشىﺫﺪىﻨﻨىﯗ‬ ‫‪46‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ﺬەشىﺫﺪىﻦ ‪ - 1247‬يىلى ئىﺭﺍنﻨىﯗ ھەمەﺪﺍن شەھىﺭىﺫە بىﺭ يەھۇﺪﻯ ئائىلىسىﺫە‬ ‫تۇﻏۇلﻐان ‪ .‬ئۇنىﯗ بوﯞىسىﺫىﻦ باشالپ ئۈﭺ ئەﯞالﺪتىﺒابەتچىلىﻜﻨى ئەنﺌەنىۋﻯ كەسﭗ‬ ‫قىلﻐانلىﻘتىﻦ ‪ ،‬ئىﺭﺍنﺫﺍ<< موتەبﺒەپ ئائىلە >> ﯞە ئۆﺮﻯ بولسا ﺬەشىﺫﺪىﻦ تەبب ﺪەپ‬ ‫شۆھﺭەﺕ قاﺮﺍنﻐان ‪.‬‬ ‫ﺬەشىﺫﺪىﻨﻨىﯗ بوﯞىسى ئەلى ‪ ،‬ئاتىسى ئەبۇلﺨەيﺭ قاتاﺬلىﻖ كىﺸىلەﺬ ئىسالﻡ ﺪىﻨىﻨى‬ ‫قوبۇﯘ قىلﻐان سۈنﻨىﻲ مەﺮھىپىﺫىﻜى مۇسۇلﻤان بولۇپ ‪ ،‬ﭼىﯖگىﺯﺧانﻨىﯗ نەﯞﺬىسى‬ ‫ھىالكوﺧان ( جوجى ﺧانﻨىﯗ ئوﻏلى ) ‪ - 1256‬يىلى ئىﺭﺍنﻨىﯗ مەشھۇﺬ ئاالمۇﺕ‬ ‫قەلﺌەسىﻨى شىﺫﺪەتلىﻚ جەﯓ ئاﺬقىلىﻖ ئىستېال قىلىﭗ ئىسﻤائىلىﻴە شاھلىﺭىﻨى‬ ‫مەﻏلۇﺏ قىلﻐانﺫىﻦ كېﻴىﻦ تەشﻜىﻞ قىلىﻨﻐان << ئىلﺨانىﻴە >> ئىﻤپېﺭىﻴىسىﻨىﯗ‬ ‫ئوﺬﺪﺍ ساﺬىﻴى بىلەن يېﻘىﻦ مۇناسىۋەﺕ ئوﺬناتﻘان ‪ .‬شۇﯕا ‪ ،‬بوﯞىسى ئەلى‬ ‫مۇﯞﺍﭘىﻘۇﺪﺪەﯞلە ›› ( ﺪﯙﯞلەتﻜە مۇﯞﺍﭘىﻖ كىﺸى ) ‪ ،‬ئاتىسى ئەبۇلﺨەيﺭ‬

‫‹‹‬ ‫‹‹‬

‫ئىﻤاﺪىﺫﺪەﯞلە ›› ( ﺪﯙلەتﻨىﯗ تۈﯞﺬﯛكى ) ﺪەپ لەقەﻡ ئالﻐان ‪.‬‬ ‫ﺬەشىﺫﺪىﻦ ياشلىﻘىﺫﺍ ھەمەﺪﺍنﺫىﻜى تىﺒابەتچىلىﻚمەكتىپىﻨى تۈگەتﻜەنﺫىﻦ كېﻴىﻦ ‪،‬‬ ‫‪ - 1265‬يىلىﺫىﻦ ‪ - 1282‬يىلالﺬﻏىچە ئىلﺨانىﻴە ﺧانﺫﺍنلىﻘىﻨىﯗ ‪ - 2‬ﯞﺍﺬىسى‬ ‫بولﻐان ئاباﻏاﺧان ئۆلگەنﺫىﻦ‬ ‫‪.‬‬ ‫ئاباﻏاﺧانﻨىﯗ ﺧۇسۇسىﻲ ﺪﻭﺧتۇﺬﻯ ﯞە يېﻘىﻦ كىﺸىسى‬ ‫كېﻴىﻦ ئۇنىﯗ ﯞﺍﺬىسلىﺭﻯ ئاﺬﺧۇن ﺧان ‪ ،‬كەيﺨاتۇﺧان ﯞە ﻏاﺮﺍنﺨانالﺬنىﯗ ئوﺬﺪﺍ‬ ‫ھوقۇقﺫﺍﺬ ﯞە نوﭘۇﺮ‬ ‫ﺧىﺯمەتچىلىﻜىگە كىﺭىﭗ بىﺭ تەﺬەﭘتىﻦ يۇقۇﺬﻯ ﺪەﺬىﺠىلىﻚ مەمۇﺬىﻲ‬ ‫ئىگىسى بولﻐان ‪ .‬بولۇﭘﻤۇ ئۇنىﯗ يۇقۇﺬﻯ قابىلىﻴىتى ‪ ،‬ياﯞﺬﻭﭘا ‪ ،‬ئاسىﻴا ‪ ،‬بۇﺪﺪﺍ ‪،‬‬ ‫ﺧىﺭىستىﺌان ‪ ،‬ئىسالﻡ ﺪىﻨى تاﺬىﺨلىﺭﻯ بىلەن ﭼوﯕﻘۇﺬ تونۇشﻘان بىلىﻢئىگىسى‬ ‫ئىﻜەنلىﻜى ئاﺬﻏۇن ﯞە ﻏاﺮﺍنﺨانالﺬنىﯗ ﺮﻭﺬ ﺪىﻘﻘەﺕ ‪ -‬ئېتىﺒاﺬىﻐا ئېﺭىﺸﻜەن ‪.‬‬ ‫يۇقۇﺬىﻘىالﺬ تەﺧتﻜە ﭼىﻘﻘانﺫىﻦ كېﻴىﻦ ئوتتۇﺬﺍ شەﺬﻕ ﯞە ئوتتۇﺬﺍ ئاسىﻴاﺪىﻜى مىللەتلەﺬ‬

‫‪47‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫تاﺬىﺩ ‪ ،‬ﺪىﻨىﻲ مەسىلىلەﺬنى ﭼۈشىﻨىش مۇھىﻢ ‪ --‬ﺪەپ تونۇلﻐان ‪ .‬شۇﯕا ‪ ،‬ئۇالﺬ‬ ‫ﺬەشىﺫﺪىﻦ بىلەن ياﯞﺬﻭﭘا ‪ ،‬ئاسىﻴا تاﺬىﺨىﻲ مەسىلىلىﺭﻯ ‪ ،‬ئەﺬەپ ‪ ،‬ﭘاﺬﺱ ‪ ،‬يەھۇﺪﻯ‬ ‫‪ ،‬تۈﺬكىﻲ تىلىﺫﺍ سۆﺮلىﺸىﺫىﻐان ﺧەلﻘلەﺬنىﯗ ئىﺠتىﻤائىﻲ تۇﺬمۇش ‪ ،‬ئۆﺬپ‪ -‬ئاﺪىتى‬ ‫‪ ،‬ﺪىﻨىﻲ ئېتىﻘاﺪ مەسىلىلىﺭﻯ ئۈستىﺫە كۆپ قېتىﻢ ئىلﻤىﻲ سۆھﺒەﺕ ﯞە مۇھاكىﻤىلەﺬﺪە‬ ‫بولﻐان ‪ .‬ﺬەشىﺫﺪىﻨﻨىﯗ ئىلﺨانالﺬ ساﺬىﻴىﺫىﻜى نوﭘۇﺮﻯ ئاشﻘانسېﺭﻯ باش ﯞەﺮىﺭ‬ ‫سەئىﺫﺪىﻦ ﺮەنﻘانى ﯞە سەﺪﺬىﺫﺪىﻦ ساﯞجى قاتاﺬلىﻘالﺬنىﯗ مەمۇﺬىﻲ ئىﺸلىﺭىﻐا‬ ‫مەسلىھەتچى ‪ ،‬ئوﺬﺪﺍبېگى قاتاﺬلىﻘالﺬﺪىﻦ يۇقۇﺬﻯ ئۆﺬلەپ ‪ ،‬ﻏاﺮﺍنﻨىﯗ قېﺭىﻨﺫىﺸى ﯞە‬ ‫تەﺧﺖ ﯞﺍﺬىسى ئولﺠايتو سۇلتان مۇھەمﻤەﺪﺧۇﺪﺍبەنﺫنىﯗ ﺧانلىﻖ ﺪەﯞﺬىﺫە ﯞەﺮىﺭ ئەلى‬ ‫شاھ بىلەن تەﯓ ﺪەﺬىﺠىلىﻚ باش ﯞەﺮىﺭلىﻚ ﯞەﺮىپىسىﻨى ئۆتىﺸىﻨى ﺪەﯞەﺕ قىلﻐان‬ ‫بولسىﻤۇ ‪ ،‬قېﺭىﭗ قالﻐانلىﻘىﻨى سەﯞەﺏ قىلىﭗ ‪ ،‬ئۆﺮ يېﻨىﺫﺍ ھاياﺕ بولﻐان ‪ 3‬قىﺯ ‪،‬‬ ‫تەكلىﭗ قىلﻐان ‪ .‬لېﻜىﻦ باش‬ ‫‪ 14‬ئوﻏلىﺫىﻦ بىﺭﻯ ئىﺯﺮىﺫﺪىﻦ ئىﺒﺭﺍھىﻤﻨى ﯞەﺮىﺭلىﻜﻜە‬ ‫ﯞەﺮىﺭ ئەلى شاھ ئولﺠايتو ئۆلۈپ ئەمىﺭ ﭼوﭘان تەﺧتﻜە ﭼىﻘىش ﭘۇﺬسىتىﺫىﻦ‬ ‫ﭘايﺫىلىﻨىﭗ كەﯓ كۆلەمﺫە ﭘىتﻨە ‪ ،‬سۈيﻘەسﺖ ئۇيۇشتۇﺬﯗپ ‪ ،‬ئاﺧىﺭ ‹‹‬ ‫ئولﺠايتوﺧان مۇھەمﻤەﺪ ﺧۇﺪﺍبەنﺫ شاھﻘا ﺮەھەﺬ بېﺭىﭗ ئۆلتۈﺬﺪﻯ ›› ﺪېگەن ﺪەﯞﺍنى‬ ‫كۆتۈﺬﯛپ ﭼىﻘﻘان ‪ .‬ھۆكۈمﺭﺍن تەبىﻘىﻨىﯗ قاﺬمۇ‪ -‬قاﺬشى تەﺬەﭘلىﺭﻯ بىلەن ﭼوﯕﻘۇﺬ‬ ‫قۇﺪﺍ ‪ -‬باجىلىﻖ مۇناسىۋېتىﺫە بولﻐان ﺬەشىﺫﺪىﻦ ئاﺧىﺭ ﺮەھەﺬلەشتە ئەيىﺒلەنگەن‬ ‫‪ - 1318‬يىلى ياﺮ‬ ‫ئوﻏلى ئىﺯﺮىﺫﺪىﻦ ئىﺒﺭﺍھىﻢ بىلەن بىﺭلىﻜتە ئاتا ‪ -‬باال ئىﻜﻜىسى‬ ‫ئايلىﺭىﺫﺍ ﭘاجىﺌەلىﻚ ئۆلتۈﺬﯛلگەن ‪ .‬ماﯘ ‪ -‬مۈلﻜى ﭘۈتۈنلەﻱ مۇساﺪىﺭە قىلىﻨﻐان ‪.‬‬ ‫ئۇنىﯗ جەسىﺫﻯ ئىلﺨانىﻴە ﭘايتەﺧتى تەبﺭىﺯ شەھىﺭىﻨىﯗ سىﺭتىﺫىﻜى ئۆﺮﻯ ھاياﺕ‬ ‫ﯞﺍقتىﺫﺍ تەيﻴاﺬلىﻐان ‹‹ ﺬﺍيى ﺬەشىﺫىﻴە ›› يېﺯىسىﺫىﻜى قەبﺭىستانلىﻘﻘا ﺪەﭘﻨە‬ ‫قىلىﻨﻐان ‪.‬‬

‫‪48‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ﺬەشىﺫﺪىﻦ كۆﭘلىگەن ئالىﻤالﺬنىﯗ قاﺬىﺸىچە ‪ ،‬ئوتتۇﺬﺍ ئەسىﺭﺪە يېتىﺸﻜەن تاالنتلىﻖ‬ ‫جوﯕگو ‪،‬‬ ‫مەشھۇﺬ ئالىﻤالﺬﺪىﻦ بىﺭﻯ ‪ .‬ئۇ ‪ ،‬ئۆﺮىگە ﺧاﺱ تاﺬىﺨىﻲ مەﺪەنىﻴەتﻜە ئىگە‬ ‫ھىﻨﺫىستان ‪ ،‬قەﺪىﻤﻜى تۈﺬﻙ ‪ ،‬مۇﯕﻐۇﯘ ‪ ،‬يەنى ئىسﺭﺍئىﻞ ‪ ،‬ﭘاﺬﺱ ﭘەﺬەﯓ‬ ‫ﺧەلﻘلىﺭىﻨىﯗ تاﺬىﺨىﻐا ئائىﺖ تەتﻘىﻘاﺕ ئەسەﺬلىﺭﻯ بىلەن شۆھﺭەﺕ قاﺮﺍنﻐان ‪.‬‬ ‫شۇنىﯖﺫەﻙ ‪ ،‬ئۆﺮ ﺪەﯞﺬىﻨىﯗ ﭘەيالسوپ ‪ ،‬سىﻴاسەتچىلىﺭىﺫىﻦ بىﺭﻯ ﺪەپ‬ ‫تونۇلﻐان ‪.‬ئۇنىﯗ ھىﻨﺫىستانﻐا قىلﻐانﺮىﻴاﺬىتى ھىﻨﺫىﻲ مەﺪىﻨىﻴىتىﻨى تەتﻘىﻖ قىلىﺸىﻐا‬ ‫ئىﻤﻜانىﻴەﺕ ياﺬﺍتﻘان ‪ .‬ﻏاﺮﺍنﺨانﻨىﯗ ئوتتۇﺬﺍ ئاسىﻴا ﯞە ئوتتۇﺬﺍ شەﺬقﻨىﯗ ئىﻘتىساﺪىﻲ‬ ‫ئىﺸلىﺭىﻐا بولﻐان قىﺯىﻘىﺸى ئۇنىﯗ تەبىﺌەﺕ ئىلﻤىﻲ ﯞە جايالﺬنىﯗ جۇﻏﺭﺍﭘى ﻴىسى‬ ‫ھەقﻘىﺫىﻜى ئىﺯﺪىﻨىﺸىگە تۈﺬتﻜە بولﻐانبولسا ~ ئولﺠايتو سۇلتان مۇھەمﻤەﺪ ﺧۇﺪﺍبەنﺫ‬ ‫ﺮﺍمانىﺫىﻜى موﯕﻐۇﯘ ھۆكۈمﺭﺍن گۇﺬﯗھىﻨىﯗ ﺪىﻨالﺬ تاﺬىﺨىﻨى بىلىش ھەقﻘىﺫىﻜى‬ ‫تەلەﭘلىﺭﻯ ﺬەشىﺫﺪىﻨﻨىﯗ<< ﺪىﻨالﺬ تاﺬىﺨى >> نى تولۇﻕ ئۆگىﻨىش ﯞە ئىﺯﺪىﻨىﺸىگە‬ ‫يوﯘ ئاﭼﻘان ‪ .‬نەتىﺠىﺫە بەﺮىلىﺭﻯبۈگۈنگىچە يېتىﭗ كەلﻤىگەن بولسىﻤۇ ‪ 14،‬ﭘاﺬﭼە‬ ‫ئەسەﺬ ياﺮﻏان ﺪېگەن ﺧەﯞەﺬ باﺬ ‪ .‬ئۇنىﯗ ئىچىﺫە كەﯓ تونۇلﻐىﻨى ‹‹ جامىﺌوﺕ‬ ‫تەﯞﺍﺬىﺩ›› ( تاﺬىﺩ تولىﻤى ﺪېگەنمەنىﺫە ئىﻜەن ‪ --‬ئايچىۋەﺬ ) بولۇپ ‪ ،‬ﻏاﺮﺍنﺨان‬ ‫ﯞﺍقتىﺫﺍ باشلىﻨىﭗ ئولﺠايتۇ ﯞﺍقتىﺫﺍ تامامالنﻐان ‪ ‹‹ .‬جامىﺌوﺕ تەﯞﺍﺬىﺩ ›› نىﯗ‬ ‫‪ - 1317 - 1306‬يىللىﺭﻯ يېﺯىلﻐان نۇسﺨىلىﺭىﺫﺍ كۆﺬسىتىلىﺸىچە تۆﺕ جىلﺫقا‬ ‫ئايﺭىلىﺫىﻜەن ‪.‬ئۇنىﯗ بىﺭىﻨچى قىسﻤى ‹‹ تاﺬىﺨى ﻏاﺮﺍنى ›› بولۇپ ‪ ،‬بەﺮﻯ‬ ‫ماتىﺭياللالﺬﺪﺍ ‹‹ تاﺬىﺩ سۇلتانىﻴە ›› ﺪەپ ئاتالﻐان ‪ .‬ئەمﻤا ‪ ،‬ﺬەشىﺫﺪىﻦ ئۆﺮﻯ بولسا‬ ‫بەﺮﻯ ئوﺬﯗنالﺬﺪﺍ ‹‹ تاﺬىﺩ مۇباﺬەكى ﻏاﺮﺍنى ›› ﺪەپ ئاتالﻐان ‪ .‬ئەسەﺬنىﯗ بۇ قىسﻤىﺫﺍ‬ ‫‪ ،‬ﻏاﺮﺍنﺨانﻨىﯗ تاﭘﺸۇﺬﯗقى بويىچە موﯕﻐۇلالﺬنىﯗ ئىپتىﺫﺍئىﻲ ﺪەﯞﺬىﺫىﻦ تاﺬتىﭗ‬ ‫ﭼىﯖگىﺯﺧان ﯞە ئۇنىﯗ ئەﯞالﺪلىﺭىﻨىﯗ تاكى ﻏاﺮﺍنﺨان ﺪەﯞﺬىگىچە بولﻐان تاﺬىﺨى‬

‫‪49‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫يېﺯىلﻐان ‪ .‬بۇ قىسﻤىﺫﺍ يەنە تۈﺬكىﻲ تىلىﺫﺍ سۆﺮلىﺸىﺫىﻐان فېﺌوﺪﺍﯘ ﺧانلىﻘالﺬﺪىﻦ ‪:‬‬ ‫ﻏەﺮنەﯞىﻴلەﺬ ‪ ،‬سالﺠوقىﻴالﺬ ‪ ،‬ﺧاﺬەﺮمﺸاھالﺬ ﯞە ئوﻏۇﺮالﺬ ھەقﻘىﺫە ئايﺭىﻢ ‪ -‬ئايﺭىﻢ‬ ‫سۆﺮلەنگەن‪ .‬بولۇﭘﻤۇ ‹‹ تاﺬىﺨى ئوﻏۇﺮﺍن ›› ( ئوﻏۇﺮالﺬ تاﺬىﺨى ) قىسﻤىﻐا‬ ‫كىﺭگۈﺮﯛلگەن ‹‹ ئوﻏۇﺮنامە ›› ﺪﺍستانى ئاالھېﺫە بىﺭ بابﻨى تەشﻜىﻞ قىلﻐان بولۇپ‬ ‫تەسۋىﺭلەنگەن‬ ‫‪.‬‬ ‫‪ ،‬ئۇنىﯖﺫﺍ ئۇيﻐۇﺬالﺬنى ﯗ ئېتﻨىﻚ تاﺬىﺨى ‪ ،‬ئوﻏۇﺮىانﻨىﯗ يۈﺬﯛشلىﺭﻯ‬ ‫بۇالﺬﺪىﻦ باشﻘا يەنە جوﯕگو ‪ ،‬ھىﻨﺫﻯ ‪ ،‬ئىسﺭﺍئىﻞ ‪ ،‬ﭘەﺬەﯓ مىللەتلىﺭىگە ئائىﺖ ﺧېلى‬ ‫كەﯓ مەلۇماتالﺬ بېﺭىلگەن ‪ ‹‹ .‬جامىﺌوﺕ ‪ -‬تەﯞﺍﺬىﺩ ›› نىﯗ ساقلىﻨىﭗ قالﻐان‬ ‫قىسﻤىﺫىﻦ باشﻘا يەنە << مىفتاھۇتەسﺭ ‹‹ قۇﺬئانﻨى تەﭘسىﺭ قىلىﺸﻨىﯗ‬ ‫ئاﭼﻘۇﭼى ›› ‪ ‹‹ ،‬تەبىﺌەﺕ بىلىﻤلىﺭﻯ ›› ‪ ‹‹ ،‬ﺧەﺕ ‪ -‬ﭼەكلەﺬ ›› ‪،‬‬

‫‹‹‬

‫ﺪىﻨالﺬ تاﺬىﺨى ›› ‪ ‹‹ ،‬ﺬىسالەئىﻲ تەﯞﺮىھاﺕ ›› قاتاﺬلىﻖ ئەسەﺬلەﺬنى ياﺮﻏان ‪.‬‬ ‫ئىﻜﻜىﻨچى بىﺭ تونۇلﻐان ئەسىﺭﻯ ‹‹ تەنسۇقﻨامەئىﻲ ئېلﺒاتى ›› ( ﺧانالﺬنىﯗ‬ ‫نەسەﺏ شەجەﺬە نۇسﺨىسى ) ﺪەپ ناﻡقويۇلﻐان ئەسەﺬگە ياﺮﻏان كىﺭىش سۆﺮﻯ ‪ .‬بۇ‬ ‫ئەسەﺬ جۇﯕگولۇﻕ ﯞﺍﯓ سىگۇ ﺪېگەن كىﺸىتەﺬىپىﺫىﻦ يېﺯىلﻐان جۇﯕگونىﯗ قەﺪىﻤﻜى‬ ‫سۇاللىلىﺭﻯ ھەقﻘىﺫىﻜى ئەسەﺬنىﯗ ﭘاﺬسچە تەﺬجىﻤىسى بولۇپ ‪ ،‬ﺬەشىﺫﺪىﻦ‬ ‫تەﺬىپىﺫىﻦ مۇھىﻢ بىﺭ كىﺭىش سۆﺮ يېﺯىلﻐان ‪ .‬ئالىﻤالﺬنىﯗ قاﺬىﺸىچە بۇ ئەسەﺬ ﯞە‬ ‫كىﺭىش سۆﺮ قىسﻤى ئۆﺮ ﯞﺍقتىﺫىﻜى جۇﯕگونىﯗ تاﺬىﺨى مەﺪەنىﻴىتىﻨى ﭼۈشىﻨىﺸتە‬ ‫ﻏايەﺕ ﺮﻭﺬ ئەھﻤىﻴەتﻜە ئىگە ﺪەپ تونۇلﻐان ‪.‬‬ ‫يەنە بەﺮﻯ تاﺬىﺨى مەلۇماتالﺬﺪﺍ ﺬەشىﺫﺪىﻦ جۇﯕگونىﯗ تىﺒﺒىﻲ ﺪﻭﺬىگەﺬلىﻚ‬ ‫كىتابلىﺭىﻨى ﺧەنﺯﯗﭼىﺫىﻦ مۇﯕﻐۇﯘﯞە ﭘاﺬﺱ تىللىﺭىﻐا تەﺬجىﻤە قىلﺫﯗﺬﯗپ موﯘ مەنﺒەلەﺬ‬ ‫توﭘلىﻐان ﺪېﻴىلگەن‪.‬‬ ‫ﺬەشىﺫﺪىﻦ فېﺌوﺪﺍﯘ ﺧانلىﻘىﻨىﯗ ھۆكۈمﺭﺍن ﺧانلىﻘىﻨىﯗ ھۆكۈمﺭﺍن تەبىﻘىسىگە‬

‫‪50‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫مەنسۇپ كىﺸى بولﻐان بولسىﻤۇ ‪ ،‬ئۇنىﯗ بۈگۈنگىچە ساقلىﻨىﭗ قالﻐان ئەسەﺬلىﺭىﺫىﻜى‬ ‫ﺧىلﻤۇ ‪ -‬ﺧىﻞ مەﺮمۇنالﺬ ئوتتۇﺬﺍ ئەسىﺭ ئوتتۇﺬﺍ ئاسىﻴا تاﺬىﺨىﻨى تەتﻘىﻖ قىلىﺸتا‬ ‫مۇھىﻢ ﭘايﺫىلىﻨىش ئەھﻤىﻴىتىگە ئىگە ‪ .‬ئۇ ‪ ،‬ھاﺮىﺭﻏىچە يېتىﭗ كەلگەن ﺧىۋە ﺧانى‬ ‫ئەبۇلﻐاﺮﻯ باھاﺪىﺭﺧانﻨىﯗ ‹‹ شەجەﺬەكىﻲ تۈﺬﻙ ›› ناملىﻖ كىتابى ﯞە ‹‹‬ ‫مۇستاﭘاﺪىلﺌەﺧپاﺬ ›› ‪،‬‬

‫‹‹ ﺬەﯞەﺮتۇسسەفا ›› قاتاﺬلىﻖ ئوتتۇﺬﺍ ئاسىﻴا تاﺬىﺨىﻐا‬

‫ئائىﺖ كىتابالﺬﻏا يېتەﺬلىﻚ ماتېﺭىﻴاﯘ يەتﻜۈﺮﯛپ بەﺬگەن ‪ .‬ئۇيﻐۇﺬ تاﺬىﺨچىسى مولال‬ ‫مۇسا سايﺭﺍمىﻤۇ << تاﺬىﺨىﻲ ھەمىﺫىﻴە >> ناملىﻖ كىتابىﺫﺍ ﺬەشىﺫﺪىﻦئەسەﺬلىﺭىﻨى‬ ‫شەھىﺭىﺫە‬ ‫تىلﻐا ئالىﺫﯗ ‪ - 1983.‬يىلى ئىچﻜى موﯕﻐۇﯘ ئاﭘتونۇﻡ ﺬﺍيونىﻨىﯗ كوكﺨوﺕ‬ ‫ﺬەشىﺫﺪىﻨﻨىﯗ ‹‹ جامىﺌوﺕ ‪ -‬تەﯞﺍﺬىﺩ ›› ناملىﻖ كىتابى ﺧەنﺯﯗ تىلىﻐا نەشﺭ‬ ‫قىلىﻨﻐان‪.‬‬

‫‪= http://bbs.diyarim.com/read.php?tid=2495&keyword‬‬

‫ﭘەلەستىﻦ ﺬەھﺒەﺬلىﺭﻯ ﯞە ياسىﺭ ئەﺬﺍفاﺕ‬

‫ئەبۇ ئەﺪىب‪Abu Adeeb :‬‬ ‫ﭘەلەستىﻦ ئاﺮﺍﺪلىﻖ تەشﻜىالتىﻨىﯗ كۇﯞەيتتە تۇﺬﯗشلۇﻕ باش ﯞەكىلى ‪ ،‬ﭘەلەستىﻦ‬ ‫ئۆمۈﺬلۈﻙ ﺪﻭستى ‪،‬‬ ‫ئاﺮﺍﺪلىﻖ تەشﻜىالتى ئىﺠﺭﺍئىﻴە كومىتېتىﻨىﯗ ﺬەئىسى ‪ ،‬ئەﺬﺍفاتﻨىﯗ‬ ‫‪51‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ﭘەلەستىﻦ ئاﺮﺍﺪلىﻖ تەشﻜىالتىﻨىﯗ يۇقۇﺬﻯ ﺪەﺬىﺠىلىﻚ ﺬەﻫﺒىﺭﻯ بولﻐان ‪.‬‬

‫ئەبۇ ئەماﺬ ‪ /‬ياسىﺭ ئەﺬﺍﺍﺍﺕ‪Abu Amar/ Yasser Arafat :‬‬ ‫ ‪1957‬يىلى فاتاﺧﻨىﯗ تۇنﺠى گۇﺬﯗﭘپىسىﻨى ئەبۇ جىﻬاﺪ بىلەن بىللە قۇﺬﻏان ‪.‬‬‫ﭘەلەستىﻦ ئاﺮﺍﺪلىﻖ تەشﻜىالتى ئىﺠﺭﺍئىﻴە كومىتېتىﻨىﯗ ﺬەئىسلىﻚ ﯞەﺮىپىسىﻨى‪1969‬‬ ‫‪ -‬يىلىﺫىﻦ بۇيان ئۆتىگەن ﺬەﻫﺒەﺬ‪.‬‬

‫ئەبۇ ﺪﺍئۇﺪ‪Abu Daoud :‬‬ ‫ئىﺌوﺬﺪﺍنىﻴىﺫىﻜى ﭘەلەستىﻦ ﺧەلﻖئەسﻜەﺬلىﺭىﻨىﯗ قومانﺫﺍنلىﻖ ﯞەﺮىپىسىﻨى‪- 1971‬‬ ‫يىلى ئىچﻜى ئۇﺬﯗشﻨىﯗ ‪ - 2‬باسﻘۇﭼىﺫىﻦ كېﻴىﻦ ﭘەلەستىﻦ ئاﺮﺍﺪلىﻖ تەشﻜىالتى‬ ‫ئىﺌوﺬﺪﺍنىﻴىﺫىﻦ قوﻏالپ ﭼىﻘىﺭىلﻐا قەﺪەﺬ ئۆتەپكەلگەن ‪ .‬فتاﺧﻨىﯗ يۇقۇﺬﻯ ﺪەﺬىﺠىﻚ‬ ‫ئەمەلﺫﺍﺬﻯ ‪.‬‬ ‫فاتاخ‪Fatah :‬‬ ‫ﭘەلەستىﻦ ئاﺮﺍﺪلىﻖ تەشﻜىالتىﺫىﻜى ئەﯓ ﭼوﯓ ‪ ،‬تەسىﺭﻯ ئەﯓ كۈﭼلۈﻙ ئاﺮﺍﺪلىﻖ‬ ‫تەشﻜىالتى ‪ - 1957 .‬يىلىﺫىﻦ ‪ - 1965‬يىلىﻐىچە مەﺧپىﻲ گۇﺬﯗﭘپىالﺬنىﯗ‬ ‫تەشﻜىلىﻲ توﺬﻯ ‪ .‬بۇ مەﺧپىﻲ تەشﻜىلىﻲ توﺬىﻨىﯗ ئەﯓ ﺪەسلەﭘﻜى ئەﺬﺍفاﺕ بىلەن‬ ‫ﺧەلىﻞ ﯞەﺮىﺭ ‪.‬‬ ‫فاتاخ ‪ - 1963‬يىلى مەﺬكىﺯىﻲ كومىتېتى باﺬ مەجﺒۇﺬىﻴەﺕ ئاﺪﺍ قىلﻐۇﭼى تەشﻜىالتﻘا‬ ‫ئايالنﺫﻯ ‪ - 1965 ،‬يىلى ئاشﻜاﺬﺍﭘائالىﻴەﺕ ئېلىﭗ بېﺭىلىﺫىﻐان بولﻐان ‪- 1969.‬‬ ‫يىلى ﭘەلەستىﻦ ئاﺮﺍﺪلىﻖ تەشﻜىالتىﻨى ئىلﻜىگە ئالﻐان )‪.‬‬

‫‪52‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫جوﺬجى ﺧاباش‪George Habash:‬‬ ‫ﯞﺍﺪﻯ ﺧاﺪﺍﺪ ﯞە باشﻘىالﺬبىلەن بىللە ئەﺬەﺏ مىللەتچىلىﺭﻯﻫەﺬىﻜىتىﻨىﯗ يېﯖى قۇﺬﯗلﻐان‬ ‫ﭼاﻏﺫىﻜى ئەﺮﺍسى ‪ ،‬ﭘەلەستىﻨﻨى ئاﺮﺍﺪ قىلىش فﺭﻭنتىﻨىﯗ ﺬەﻫﺒىﺭﻯ بولﻐان‪.‬‬

‫ﺧانى ﻫاسان‪Hani Hassan :‬‬ ‫‪ - 1960‬يىلالﺬنىﯗ بېﺸىﺫﺍ ياﯞﺬﻭﭘاﺪىﻜى ﭘەلەستەنلىﻚ ئوقۇﻏۇﭼىالﺬ‬ ‫بىﺭلەشﻤىسىﻨىﯗ ﺬەﻫﺒىﺭﻯ بولﻐان كىﺸى ‪ .‬كېﻴىﻦ ﭘەلەستىﻦ ئوقۇﻏۇﭼىالﺬ باش‬ ‫بىﺭلەشﻤىسىﻨىﯗ ﺬەئىسى بولﻐان ‪ .‬ئۇ ئۆﺮىﻨىﯗ گېﺭمانىﻴىﺫىﻜى مەﺧپىﻲ ﺮەﺬبىﺫﺍﺬالﺬ‬ ‫گۇﺬﯗﭘپپىسىﻐا ﺬەﻫﺒەﺬلىﻚ قىلﻐان ﻫەﻡ ‪ 1963 -‬يىلى فاتاﺧﻘا قاتﻨاشﻘان ‪ .‬ئەﺬﺍفاتﻨىﯗ‬ ‫كۈنﺫىلىﻚ سىﻴاسىﻲ ئىﺸالﺬ بويىچە مەسلىﻬەتچىسى بولﻐان‪.‬‬

‫ﺧاالﺪ ﻫاسان ‪ /‬ئەبۇ سەئېﺫ‪Khalad Hassan :‬‬ ‫‪ - 1963‬يىلىﺫىﻦ بۇيان فاتاﺧﻨىﯗ ئەﺮﺍسى بولﻐان ‪ ،‬ﭘەلەستىﻦ مەملىﻜەتلىﻚ‬ ‫كومىتېتى تاشﻘىمۇناسىۋەﺕ كومىتېتىﻨىﯗ ﺬەئىسى ‪ ،‬ﭘەلەستىﻦ ئاﺮﺍﺪلىﻖ تەشﻜىالتىﻨىﯗ‬ ‫ئەﯓ مۇﻫىﻢ سەيﻴاﺬە باش ئەلچىسى ‪ ،‬باش قاتۇﺬىﺫىﻐان مەسىلىلەﺬنى ﻫەﯘ قىلىﺫىﻐان‬ ‫ماﻫىﺭ كىﺸى‪.‬‬

‫ئەبۇ ئىﻴاﺪ‪Abi Iyad :‬‬ ‫ئەﺬﺍفاتﻨىﯗ ئەﯓ قەﺪىﻨاﺱ ﺪﻭستى ‪ .‬فاتاﺧﻨىﯗ‪ - 1963‬يىلىﺫىﻦ بۇيانﻘى ئەﺮﺍسى ‪،‬‬ ‫‹‹ قاﺬﺍ سىﻨتەبىﺭ ›› تېﺭﻭﺬﭼىلىﺭىﻨىﯗ مەنىۋﻯ ماستىﺭﻯ ‪ ،‬ﭘەلەستىﻦ ئاﺮﺍﺪلىﻖ‬ ‫تەشﻜىالتىﻨىﯗ ﺧەﯞﭘسىﺯلىﻚ ﯞە ئاﺧﺒاﺬﺍﺕ توﭘالشﻘا قاﺬشى ئوﺬگىﻨىﻨىﯗ ئىﺠﺭﺍئىﻴە‬

‫‪53‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫مەسﺌۇلى بولﻐان ‪.‬‬

‫ئەﺧﻤەﺪ جەبﺭىﻞ‪Ahmad Jabril :‬‬ ‫‪ - 1960‬يىلالﺬنىﯗ بېﺸىﺫﺍ سۇﺬىﻴە ﻫەﺬبىﻲ ئاﺧﺒاﺬﺍﺕ ئىﺫﺍﺬىسىﻨىﯗ گۇماشتىسى‬ ‫سۈﭘىتىﺫە ‪،‬ﭘەلەستەنلىﻜلەﺬنىﯗ مەﺧپىﻲ تەشﻜىالتىﻨىﯗ ئەﺮﺍسى بولﻐان ‪ .‬ئۇ ئىلگىﺭﻯ‬ ‫ﭘەلەستىﻦ ئاﺮﺍﺪلىﻖ فﺭﻭنتىﻨىﯗ ﺬەﻫﺒىﺭﻯ ئىﺫﻯ ‪ .‬بۇ تەشﻜىالﺕ ‪ - 1967‬يىلى‬ ‫ﭘەلەستىﻨﻨى ئاﺮﺍﺪ قىلىش ﺧەلﻖ فﺭﻭنتىﺫىﻦ ئايﺭىلىﭗ ﭼىﻘىﭗ ‪ ،‬ﭘەلەستىﻨﻨى ئاﺮﺍﺪ‬ ‫قىلىش ﺧەلﻖ فﺭﻭنتى تەﺬىپىﺫىﻦ باش قومانﺫﺍنلىﻖ شىتابىﻨى قۇﺬﻏان ‪ .‬بۇ ﭘەلەستىﻦ‬ ‫ئاﺮﺍﺪلىﻖ تەشﻜىالتىﻨىﯗ ئىچﻜى قىسﻤىﺫىﻜى ئەﺬﺍفاتﻘا قاﺬشى كىچىﻚ بىﺭ گۇﺬﯗ ﻫ‪.‬‬

‫ئەبۇ جىﻬاﺪ‪ /‬ﺧەلىﻞ ﯞەﺮىﺭ ‪Abu Jihad / Khalil Wazir‬‬ ‫‪ - 1957‬يىلى ئەﺬﺍفاﺕ بىلەن بىللە فاتاﺧﻨىﯗ تۇنﺠى گۇﺬﯗﭘپىسىﻨى قۇﺬﻏان ‪،‬‬ ‫ﭘەلەستىﻦ قوﺬﺍللىﻖ كۈﭼلىﺭىﻨىﯗ مۇئاﯞىﻦ باش قومانﺫﺍنى بولﻐان ‪ .‬بۇ ﻫﺬەﺒەﺬ ‪1988‬‬ ‫ يىلى ‪ - 4‬ئايﻨىﯗ ‪ - 16‬كۈنى ئىسﺭﺍئىﻴىلىﻜلەﺬ تەﺬىپىﺫىﻦ قەستلەپ‬‫ئۆلتۈﺬﯛلگەن ‪.‬‬

‫ئۇﻡ جىﻬاﺪ‪ /‬ئىﻨتىساﺬ ﯞەﺮىﺭ‪Um jihad / Intissar Wazir :‬‬ ‫ئەبۇ جىﻬاﺪنىﯗ ﺧوتۇنى ‪ ،‬كۆپ يىللىﻖ يېﻘىﻦ ياﺬﺪەمچىسى ‪ .‬ئۇ‪ - 1965‬يىلى بىﺭ‬ ‫مەﻫەﯘ فاتاﺧﻨىﯗ تۇنﺠى نۆﯞەتلىﻚ شىتاﺏ باشلىﻐى ‪ ،‬ﻫەﺬبىﻲ ﻫەﺬىﻜەﺕ‬ ‫ماسالشتۇﺬﻏۇﭼىسى بولﻐان ‪.‬‬

‫‪54‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ئەبۇ لۇتۇﻑ‪Abu Lutuf :‬‬ ‫مىﻨىستىﺭﻯ‬ ‫‪.‬‬ ‫ﭘەلەستىﻦ ئاﺮﺍﺪلىﻖ تەشﻜىالتىﻨىﯗ ﺬەسﻤىﻲ ﺪېپلوماتىﻴە‬

‫ﺧامﻤاﺪ ئەبۇ سىتاﺬ‪Hammad Abu Sitar :‬‬ ‫ﭘەلەستىﻦ ئاﺮﺍﺪلىﻖ تەشﻜىالتى ئىﺠﺭﺍئىﻴە كومىتېتىﻨىﯗ مۇستەقىﻞ ئەﺮﺍسى ‪.‬‬ ‫ﭘەلەستىﻨﻨﻨىﯗ ئىﺌوﺬﺪﺍنىﻴە ﯞە ئىﺸﻐاﯘقىلىﻨﻐان ئىﺌوﺬﺪﺍن ﺪەﺬياسىﻨىﯗ ﻏەﺬبىﻲ قىﺭﻏىﻘى‬ ‫بولﻐان‬ ‫‪.‬‬ ‫‪ ،‬گاﺮﺍﺪىﻜى كۈنﺫىلىﻚ سىﻴاسىﻲ ئىﺸلىﺭىﻨى بىﺭ تەﺬەپ قىلىﺫىﻐان مەسﺌۇﯘ‬

‫ئەبۇ يۈسۈﻑ‪Abu Yousoff :‬‬ ‫فاتاﺧﻨىﯗ ‪ - 1965‬يىلىﺫىﻜى تۇنﺠى ﻫەﺬبىﻲ قومانﺫﺍنى ‪ << ،‬قاﺬﺍ سىﻨتەبىﺭ >>‬ ‫تەشﻜىالتىﻨىﯗ ﺬەﻫﺒىﺭﻯ ‪ - 1973 .‬يىلى ئىسﺭﺍئىﻴىلىﻜلەﺬ بېﻴﺭﯗتتا قەستلەپ‬ ‫ئۆلتۈﺬگەن ‪.‬‬

‫ئەسﻜەﺬتىش ‪ :‬يۇقۇﺬقى ﭘەلەستىﻦ ﺬەﻫﺒەﺬلىﺭىﻨىﯗ ئىسىﻤلىﻜى ﭘەلەستىﻦ ئاﺮﺍﺪلىﻖ‬ ‫تەشﻜىالتىﻨىﯗ ﻫەمﻤە ﺬەﻫﺒەﺬلىﺭىﻨى ئۆﺮ ئىچىگە ئالﻤايﺫﯗ ‪ .‬ﭘەقەﺕ بىﺭقىسىﻤلىﺭﻯ‪.‬‬

‫‪= http://bbs.diyarim.com/read.php?tid=4091&keyword‬‬

‫‪55‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬

‫‹‹ ئۆلسەمﻤۇ سەنﺫىﻦ يۈﺮ ئۆﺬىﻤەيﻤەن!! ››‪.....‬‬

‫ﺬﻭﺮﯞېلﺖ ‪ - 1904‬يىلى ئىﻴۇن ﺧاﺬﺍﯞﺍﺬﺪ ئۇنۋېﺭسىتېتىﻨى ﭘۈتتۈﺬﯛپ ئانﻨا ئېلېﺌانوﺬ‬ ‫بىلەن توﻱ قىلىﺸﻘا ﭘۈتىﺸىﺫﯗ ‪ .‬توﻱ قىلىﺸتىﻦ ئىلگىﺭﻯ ‪ ،‬ئانﻨا فﺭﺍنﻜلىﻨﻐا ئېلﺯﺍبېﺖ‬ ‫باﺬﺬېﺖ ﭘﺭﻭﯞنىﻨگﻨىﯗ شېﺌىﺭىﺫىﻦ نەقىﻞ كەلتۈﺬﯛپ ‪ ،‬مۇنﺫﺍﻕ ﺧەﺕ ياﺮىﺫﯗ ‪ .‬نەقىﻞ‬ ‫كەلتۈﺬﯛلگەن شېﺌىﺭﻯ مانا مۇنﺫﺍﻕ ئىﺫﻯ ‪:‬‬

‫‹‹ ئۆلسەمﻤۇ ئۆﺮگەﺬمەيﻤەن ﺪەپ ئىچتىﯗ قەسەﻡ ‪،‬‬ ‫بولﻤىسا باش كۆتۈﺬگەيﻤۇ ئىﺸﻘىﻲ كەﺬەﻡ ‪›› .‬‬

‫‪56‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ئانﺫىﻦ ئانﻨاﻏا مۇنﺫﺍﻕ ﯞەﺪە قىلىﺫﯗ ‪ « :‬ئۆلسەمﻤۇ سەنﺫىﻦ يۈﺮ ئۆﺬىﻤەيﻤەن» !!‬

‫فﺭﺍنﻜلىﻦ ﺬﻭﺮﯞېلﺖ ئانﻨا ئېلېﺌانوﺬ بىلەن ‪ - 1905‬يىلى ‪ - 17‬ماﺬﺕ توﻱ‬ ‫قىلىﺫﯗ ‪ .‬ئانﻨا ﺬﻭﺮﯞېلﺖ جەمەتىﻨىﯗ ئويستېﺭ قولتۇقىﺫﺍ تۇﺬﯗشلۇﻕ ئۇﺬﯗقىﺫىﻦ بولۇپ‬ ‫‪ ،‬ﺮﯗﯕتۇﯓ تېﺌوﺪﻭﺬ ﺬﻭﺮﯞېلتﻨىﯗ ئىﻨىسى ئېلىﺌوتﻨىﯗ قىﺯﻯ ئىﺫﻯ ‪ .‬ئانﻨا ﺪﯙلەتﻤەن‬ ‫ئائىلىﺫە تۇﻏۇلﻐان بولسىﻤۇ ‪ ،‬كىچىﻚ ﯞﺍقتىﺫﺍ قىﻴىﻨچىلىﻖ ئىچىﺫە تۇﺬمۇش‬ ‫كەﭼۈﺬگەن ‪ .‬كىچىﻜىﺫە ئانىسى ئۆلۈپ كەتﻜەن ‪ .‬ئۇنىﯗ ﺪﺍﺪىسىناﻫايىتى ﻫاﺬﺍقﻜەش‬ ‫بولۇپ ‪ ،‬ئۇمۇ ئۇﺮﯗنﻐا باﺬماﻱ ئۆلۈپ كېتىﺫﯗ ‪ .‬شۇنىﯗ بىلەن ئانﻨا مومىسىﻨىﯗ‬ ‫ﻫىﻤايىسىﺫە ﭼوﯓ بولىﺫﯗ ‪ .‬بۇ بىچاﺬە قىﺯ ئەنگىلىﻴەگە ئوقۇشتىﻦ باﺬﻏانﺫىﻦكېﻴىﻨال‬ ‫ﺪﯗنﻴا قاﺬىﺸى ئۆﺮگىﺭىﭗ ‪ ،‬ﺬﻭﻫىﻲ كەيپىﻴاتى كۆتۈﺬﯛلۈپ ‪ ،‬ﭘۈتۈن ئىﺸتىﻴاقى بىلەن‬ ‫ئوقۇشﻘا كىﺭىﺸىﭗ كېتىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫فﺭﺍنﻜلىﻦ ﺬﻭﺮﯞېلﺖ ئانﻨانىﯗ بەﺮﻯ كەﭼۈﺬمىﺸلىﺭىﻨى ئاﯕالپ‪ ،‬كۆﯕلى ناﻫايىتى بىﺌاﺬﺍﻡ‬ ‫بولىﺫﯗ ‪ .‬بەﺮىﺫە ئانﻨانىﯗ ﺪﺍﺪىسىﻨىﯗمەسﺌۇلىﻴەتسىﺯلىﻜىﺫىﻦ ئېچىﻨىﺫﯗ ‪ .‬ئانﻨانىﯗ‬ ‫كەلگۈسىﺫە ﯞﺍﭘاﺪﺍﺬ جۈﭘتى بولۇشﻘا ﻫەﻡ مەسﺌۇلىﻴەتچان بىﺭ ﺪﺍﺪﺍ بولۇشﻘا تېﺨىﻤۇ بەﯘ‬ ‫باﻏاليﺫﯗ ‪ .‬ئانﻨا ‪ ،‬ئانچىﻤۇ ﭼىﺭﺍيلىﻖ قىﺯ ئەمەﺱ ئىﺫﻯ ‪ .‬لېﻜىﻦ ‪ ،‬ﯞەﺮمىﻨلىﻚ ﯞە‬ ‫ئىسسىﻖ كۆﺬﯛنەتتى ‪ .‬كۆﺬگەن كىتابلىﺭﻯ‬ ‫ئېﻐىﺭ ‪ -‬بېسىﻘلىﻘى بىلەن كىﺸىگە باشﻘىچە‬ ‫كۆپ ‪ ،‬بىلىﻤى موﯘ بولﻐاﭼﻘا ‪ ،‬مەسىلىلەﺬنى مۇستەقىﻞ ﭘىﻜىﺭ قىاللاليتى ‪ .‬بەﺮﻯ‬ ‫ئىﺸالﺬﺪﺍ فﺭﺍنﻜلىﻦ ﺬﻭﺮﯞېلتﻘا قاﺬىﻐانﺫﺍ ئەتﺭﺍﭘلىﻖ بىلىﻤگە ئىﺫﻯ ‪.‬‬ ‫ياش ﺬﻭﺮﯞېلﺖ تاﺬتىﻨچاﻕ ﯞە ئەقىللىﻖ نەﯞﺬە سىﯖلىسىﻨى ﭼىﻦكۆﯕلىﺫىﻦ ياقتۇﺬﯗپ‬ ‫قالﻐانلىﻘىﺫىﻦ ئۆﺮىﻤۇ ﻫەيﺭﺍن قالىﺫﯗ ‪ .‬ئۇ قىﺯنى مىسﻜىﻨلىﻜىگەﺧەيﺭىﺨاﻫلىﻖ قىلىش‬

‫‪57‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫‪ ،‬شۇنﺫﺍقال ئەقىﻞ ‪ -‬ﭘاﺬﺍسىتىگە ئاﭘىﺭىﻦ ئوقۇش يۈﺮىسىﺫىﻦ ياقتۇﺬﯗپقالﻐان بولسا‬ ‫مۇئامىلىسىﺫە‬ ‫كېﺭەﻙ~ ئەتىﻤالىﻢ ‪ .‬ﭼۈنﻜى ‪ ،‬ﺬﻭﺮﯞېلتﻘا ئانﻨاىﯗ كىﺸىلەﺬ بىلەن بولﻐان‬ ‫ياﺬﺍپ قالﻐان ‪.‬‬ ‫ئۆﺮىگە قاتتىﻖ تەلەپ قويىﺫىﻐان ‪ ،‬ﭼاكىﻨىلىﻖ قىلﻤايﺫىﻐان مىﺠەﺮﻯ بەﻙ‬ ‫ئانﻨا ئىﺠتىﻤائىﻲ ئاالقىﺫە ئۆﺮ كەﭼۈﺬمىﺸلىﺭﻯ ئاساسىﺫﺍ ﻫەيﺭﺍن قاالﺬلىﻖ يېﯖى‬ ‫ﭼۈشەنچىلەﺬ بىلەن مۇئامىلە قىالتتى ‪ .‬ﺪېﻤەﻙ ‪ ،‬نﻴو ‪ -‬يوﺬكتىﻜى يېﯖى ئېچىلﻐان‬ ‫ئاﻫالىلەﺬ ﺬﺍيونى ﯞە بالىالﺬ ﺪﻭﺧتۇﺬﺧانىسىﺫﺍ ئىﺸلىگەﭼﻜە ‪ ،‬جاﭘاكەش ﺧەلﻘﻨىﯗﻫۇئا‬ ‫ﺮﺍﺬلىﺭىﻨى ﺬﻭﺮﯞېلتتىﻨﻤۇ بەكﺭەﻙ ﭼۈشىﻨەتتى ‪ .‬ئانﻨا ﺧەيﺭ‪ -‬ساﺧاﯞەﺕ ئىﺸلىﺭﻯ‬‫بىلەنال ﭼەكلەنﻤەيتتى ‪ .‬ئايالالﺬ شۇﻏۇللىﻨااليﺫىﻐان تۈﺬلۈﻙ ﭘائالىﻴەتلەﺬگە ئاكتىﭗ‬ ‫قاتﻨىﺸاتتى ‪ .‬ﻫاياتىﻨى ﺬﻭﺮﯞېلتﻘا ئوﺧﺸاشال قىﺯﻏىﻦ سۆيەتتى ‪ .‬ﺬﻭﺮﯞېلﺖ ﻫاياتﻘا‬ ‫تەبەسسۈﻡ بىلەن باقسا ‪ ،‬ئانﻨا ئۇﺬﻏۇپ تۇﺬﻏان ﻫاياجىﻨىﻨى قەلﺒىﻨىﯗ ﭼوﯕﻘۇﺬ‬ ‫قاتالملىﺭىﻐا يوشۇﺬﺍتتى ‪ .....‬مۇﻫەبﺒە��� بۇالقلىﺭىﺫىﻦ سۇ ئىچەتتى ‪ ....‬بۇ بىﺭ‬ ‫جۈپ قىﺯ ‪ -‬يىگىتﻨىﯗ تىلىﻜىﻤۇ بىﺭ ‪ ،‬ﭘىﻜﺭىﻤۇ بىﺭﺪەﻙ ئىﺫﻯ ‪ .‬شۇنىﯗ ئۈﭼۈن ~‬ ‫ﺬﻭﺮﯞېلﺖ بەﺮﻯ سەﯞەبلەﺬ بىلەن ئانﻨابىلەن سەلال ئۇﺮﯗن ﯞﺍقىﺖ كۆﺬﯛشەلﻤەﻱ قالسا ~‬ ‫ئۇنى بەكﻤۇ سېﻐىﻨاتتى ‪ . ....‬ئىﻜﻜىسى بىﺭ يەﺬﺪە بولسا شۇنﺫﺍﻕ ﺧاتىﺭجەﻡ بولۇپ‬ ‫‪ ،‬كۆﯕۈللىﺭﻯ ئەمىﻦ تاﭘاتتى ‪ .‬مۇﻫەبﺒىتىﻨى قەﺪىﺭلەيتتى ‪ .‬بىﺭ ‪ -‬بىﺭىﻨى ﻫۆﺬمەﺕ‬ ‫قىلىﺸاتتى ‪ .‬شۇﯕا ‪ ،‬ﺬﻭﺮﯞېلﺖ ئانﻨاﻏاﻫەﺬ قېتىﻢ مۇنﺫﺍﻕ سﻜﺯنى ﯞەﺪە قىالتتىﻜەن ‪«:‬‬ ‫ئۆلسەمﻤۇ سەنﺫىﻦ يۈﺮ ئۆﺬىﻤەيﻤەن‪ !! » ( ...‬ﺬﻭﺮﯞېلتﻨىﯗ بۇ سۆﺮىﻨى ‪ ،‬شەﺧسىﻲ‬ ‫ئاﺬﺧىﺒىﺫىﻜى ئىﺸالﺬنى ﺬﻭﺮﯞېلتﻨىﯗ تەﺬجىﻤىﻬالىﻨى مەﺧسۇﺱ ياﺮﻏۇﭼى نېسسېﻦ‬ ‫موللېﺭمۇ ئۇنىﯗ تەﺬجىﻤىﻬالىﺫﺍ قىستۇﺬﯗپ ئۆتﻜەن ئىﻜەن ‪ ---‬ئايچىۋەﺬ )‬ ‫جەەتتىال ئەمەﺱ‬ ‫شۇنىﯖﺫىﻦ ئېتىﺒاﺬەن ‪ ،‬ئانﻨا فﺭﺍنﻜلىﻦ ﺬﻭﺮﯞېلتﻨىﯗ تۇﺬمۇش ﻫ‬ ‫بەلﻜى سىﻴاسىﻲ جەﻫەتلەﺬﺪىﻜى كۈﭼلۈﻙ ياﺬﺪەمچىسى ‪ ،‬ئامېﺭىﻜا تاﺬىﺨىﺫﺍ تۇنﺠى‬

‫‪58‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫قېتىﻤلىﻖ مۇﺧﺒىﺭالﺬنى كۈتۈﯞېلىش يىﻐىﻨىﻨى ئاﭼﻘان ﺮﯗﯕتۇﯓ ﺬەﭘىﻘىسى ‪ ،‬مۇستەقىﻞ‬ ‫ئىﺠتىﻤائىﻲ ﭘائالىﻴەتچى ﯞە گېﺯىتﻨىﯗ مەﺧسۇﺱ ستون ياﺮﻏۇﭼىسى بولۇپ قالﻐان‪.‬‬ ‫ئېﻴتىﺸالﺬﻏا قاﺬىﻐانﺫﺍ ‪ ،‬ئانﻨا ﺬﻭﺮﯞېلتﻨىﯗ ئاقساﺬﺍيﻐا كىﺭىﺸىگىﻤۇ ﺮﻭﺬ تۆﻫپە‬ ‫قوشﻘانﻤىش ‪.‬‬ ‫جاساﺬەتلىﻚ بۇ ﺪﺍﯕلىﻖ‬ ‫كۆﯕۈلللۈكﻤىﻜەن ؟ ئىﻜﻜىﻨچى ﺪﯗنﻴا ئۇﺬﯗشىﺫىﻜى مىﻴىﭗ ئەمﻤا‬ ‫سەنﺫىﻦ ئايﺭىلﻤايﻤەن !!‬ ‫كاتتىۋﺍشﻨىﯗ نىﻜاﻫ تۇﺬمۇشى ؟ بولۇﭘﻤۇ ئۇنىﯗ « ئۆلسەمﻤۇ‬ ‫ىﺭ ‪ -‬مۇﻫەبﺒەتﻜە تولسۇن !‬ ‫» ﺪېگەن ﯞەﺪىسى سىﺯنىﻤۇ تەسىﺭلەنﺫﯛﺬﺪىﻤۇ؟ ( ﺪﯗنﻴا ﻬمې‬ ‫قەلﺒلەﺬ ياشﻨىسۇن !ﻫەمﻤە كىﺸى ئۆﺮىﻨىﯗﻫاالﯘ جۈتىگە مۇشۇنﺫﺍﻕﯞەﺪىلەﺬنى بەﺬسۇن‬ ‫ﻫەﻡ ﯞﺍﭘاﺪﺍﺬ بولۇشﻘا نىسىﭗ قىلسۇن !) تۈگىﺫﻯ ‪ .‬كېلەﺬ قېتىﻢﭼېﺭﭼىلﻨىﯗ نىﻜاﻫ‬ ‫تۇﺬمۇشى بىلەن تونۇشايلى ‪-‬ﻫە؟‬

‫‪= http://bbs.diyarim.com/read.php?tid=4241&keyword‬‬

‫ﺪﯗنﻴا تاﺬىﺨىﺫىﻜى مەشھۇﺬ سىﻴاسىﺌۇن ‪ --‬تىتونى‬ ‫بىلەمسىﺯ ؟‬

‫‪59‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬

‫ئىﻜﻜىﻨچى ﺪﯗنﻴا ئۇﺬﯗشىﺫىﻜى مەشﻬۇﺬ گېﻨىﺭﺍلالﺬ كونا مۇنﺒەﺬﺪە تونۇشتۇﺬﯗلﻐانﺫىﻦ‬ ‫كېﻴىﻦ ‪ ،‬مۇنﺒەﺬﺪىﻜىلەﺬنىﯗ بۇ ﺧىلﺫىﻜى سىﻴاسىﺌونالﺬنىﯗ ئىش ‪ -‬ﭘائالىﻴەتلىﺭىگە‬ ‫قىﺯىﻘىﺫىﻐانلىﻘىﻨى بىلﺫىﻢ ﻫەﻡ توﺬﻏا كىﺭسەمال شۇ ﺧىلﺫىﻜى مەﺮمۇنالﺬ باﺬ توﺬ‬ ‫بەتلىﺭىﻨى ﺮىﻴاﺬەﺕ قىلىﺫىﻐان بىﺭ ﺧىﻞ قىﺯىﻘىش ئۆﺮﯛمﺫىﻤۇ يېتىلﺫﻯ ‪ .‬ئۆتﻜەن‬ ‫قېتىﻤﺫﺍ گىتلېﺭ ‪ ،‬ﺬﻭﺮﯞېلﺖ ‪ ،‬سىتالىﻦ ‪ ،‬مۇسسولىﻦ ﯞە ﭼېﺭﭼىلالﺬنىﯗ ئىش ‪-‬‬ ‫ﭘائالىﻴەتلىﺭﻯ تونۇشتۇﺬﯗلﺫﻯ ‪ .‬نەﭼچە ﯞﺍقىتتىﻦ بېﺭﻯ ﻫەﺬ ﺧىﻞ ئالﺫىﺭﺍشچىلىﻘالﺬ‬ ‫سەﯞەبىﺫىﻦ مۇنﺒەﺬﺪىﻜىلەﺬگە بەﺬگەن ﯞەﺪەمﻨى ئوﺬﯗنﺫىﻴالﻤىﺫىﻢ ‪ .‬مانا بۈگۈن يەنىال‬ ‫ئىﻜﻜىﻨچى ﺪﯗنﻴا ئۇﺬﯗشىﺫىﻜى يەنە بىﺭ مەشﻬۇﺬ گېﻨىﺭﺍﯘ ‪ ،‬ئۇلۇغ سىﻴاسىﺌون ‪--‬‬ ‫يۈگۈسالﯞىﻴىﻨىﯗ قۇﺬﻏۇﭼىسى ‪ ،‬فېﺫىﺭﺍتىﭗجۇمﻬۇﺬىﻴەﺕ ﺮﯗﯕتۇﯕى ئىﺌوسﭗ بىﺭﻭﺮ تىتو‬ ‫ﻫەقﻘىﺫە تەﭘسىلىﻲ بولﻤىسىﻤۇ‪ ،‬يۈﺮەكى ﻫالﺫﺍ توﺧتىلىﺸﻨى اليىﻖ تېپىﭗ‬ ‫ئولتۇﺬﯗﭘتىﻤەن ‪.‬‬

‫‪60‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫مىالﺪﻯ ‪ - 1892‬يىلى ‪ - 7‬ماﻱ ئىﺌوسﭗ بىﺭﻭﺮكﺭﻭﺪىﻴىﺫىﻜى ﺰﺍگولﻨىﯗ كوموﯞېتىﺲ‬ ‫كەنتىﺫە تۇﻏۇلﺫﻯ ‪ .‬ﺪﺍﺪىسىﻨىﯗ ئىسﻤى فىﺭﺍنﺌو بىﺭﻭﺮ ‪،‬ئاﭘىسىﻨىﯗ ئىسﻤى ماﺬىﻴا‬ ‫ياﯞېﺭشىﻚ ‪ ،‬ئىﺌوسﭗ بىﺭﻭﺮ تىتو ئۇالﺬنىﯗ يەتتﻨچى ئوﻏلى ئىﺫﻯ ‪.‬‬ ‫ئىﺌوسﭗ بىﺭﻭﺮ تىتونىﯗ بالىلىﻖ ﭼاﻏلىﺭﻯ ﻫناايىتى مۈشﻜۈﯘ ﯞە قىﻴىﻨچىلىﻖ ئىچىﺫە‬ ‫ئۆتﻜەن ‪ .‬ئائىلىسى كﺭﻭﺪىﻴىﺫىﻜى نامﺭﺍﺕ بىﺭ تاﻏلىﻖ ئائىلىسىﺫىﻦ بولۇپ ‪ ،‬ئۇ‬ ‫تۇﻏۇلﻐانﺫﺍ ئۇنىﯗ كەلگۈسىﺫىﻦ شەﭘە بولﻐۇﺪەﻙﻫېچﻘانﺫﺍﻕ بىﺭ ئاالﻫېﺫىلىﻜﻤۇ يوﻕ‬ ‫ئىﺫﻯ ‪ .‬بۇنى كېﻴىﻦ ئۇنىﯗ تەﺬجىﻤىﻬالىﻨى ياﺮىﺸﻘا مەسﺌۇﯘ بولﻐان ياﺮﻏۇﭼى ئاېلىﺲ‬ ‫ئوﯞﺪﻯ << تىتونىﯗ تەﺬجىﻤىﻬالى >> ﺪېگەن كىتابتىﻤۇ تىلﻐا ئېلىﭗ ئۆتﻜەنىﻜەن ‪.‬‬ ‫تۆﯞەنﺫە ئەيﻨى ﺪەﯞﺬ يەنى تىتو ياشىﻐان ﺪەﯞﺬﺪىﻜى ﯞەﺮىﻴەﺕ ﻫەقﻘىﺫە كىچىﻜﻜىﻨە‬ ‫تەﻫلىﻞ ئېلىﭗ باﺬﺍيلى ‪:‬‬ ‫تىتو ئون بەش ياش ﯞﺍقتىﺫىﻦ باشالپ شەﻫەﺬگە كىﺭىﭗ ئىﺸلەمچىلىﻚ قىلﻐان ‪.‬‬ ‫بىﺭەﺬ‬ ‫ئەيﻨى ﭼاﻏﺫىﻜى تىتونىﯗ بۇ باال ئىﺸلەمچىلىﻚ ﯞﺍقتى ‪ --‬ﺪەﯘ ئۈستۈﯞﺍشلىﺭىﻨى‬ ‫قۇﺬ ئوﯕﺸىۋېلىش ئۈﭼۈنىﺫﻯ ‪ .‬ئەيﻨى ﯞﺍقىتتىﻜى تىتو ياشىﻐان جەمىﺌىﻴەﺕ ئىلﻐاﺬ‬ ‫ﻫېسابالنﻤايتتى ‪ .‬ئەمﻤا بۇ جەمىﺌىﻴەﺕ بالﻘان يېﺭىﻢ ئاﺬىلىﻐا جايالشﻘان بولﻐاﭼﻘا ‪،‬‬ ‫سىﻴاسىﻲ ﯞە جۇﻏﺭﺍﭘىﻴىلىﻚ ئوﺬنى مۇﻫىﻢ ئىﺫﻯ ‪ .‬ياﯞﺬﻭﭘاﺪىﻜى كۈﭼلۈﻙ ﺪﯙلەتلەﺬ‬ ‫ئوتتۇﺬىسىﺫىﻜى ﻫەﺬقانﺫﺍﻕ تاالش ‪ -‬تاﺬتىﺸالﺬ بۇ يەﺬﺪە ئەكﺲ ئېتىﭗ تۇﺬﺍتتى ‪ .‬ئۇ‬ ‫ﭼاﻏالﺬﺪﺍ ‪ ،‬يۈگۈسالﯞېﻴىلىﻜلەﺬ باشﻘا مىللەتلەﺬنىﯗ ﻫۆكۈمﺭﺍنلىﻘىﺫﺍ بولﻐاﭼﻘا ~‬ ‫يۈگۈسالﯞىﻴە ﺧەلﻘى يالﻐۇﺮ ﺪېﻤوكﺭﺍتىﻴىﻨى قولﻐا كەلتۈﺬﯛش كۈﺬىﺸىگىال ئەمەﺱ ‪ ،‬بەلﻜى‬ ‫يەنە ئاﺮﺍﺪلىﻘﻘا ئېﺭىﺸىﺸتىﻦ ئىﺒاﺬەﺕ تاﺬىﺨىﻲ بۇﺬﭼلىﺭىﻨى ئاﺪﺍ قىلىش كۈﺬەشلىﺭىگە‬ ‫ئىچىﺫىﻜىەﺬ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﺪﯗﭺ كەلگەنىﺫﻯ ‪ .‬مۇشۇنﺫﺍﻕ ئەﻫۋﺍﯘ ئاستىﺫﺍ ﭼەﺕ ئەللەﺬ بىلەن ﺪﯙلەﺕ‬ ‫ﺧىﻞ سىﻴاسىﻲ كۈﭼلەﺬ بالﻘان يېﺭىﻢ ئاﺬىلىﺫىﻜى مۇشۇ سەﻫﻨىﺫە ئۆﺮ ئويۇنلىﺭىﻨى‬

‫‪61‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫كۆﺬسىتىﺸتى ‪ .‬ﻫەﺬ ﺧىﻞ ﭘىﻜىﺭئېﻘىﻤلىﺭىﻨىﯗ توقۇنۇشلىﺭﻯ بىﺭﺪە كۈﭼىﻴىﭗ ‪ ،‬بىﺭﺪە‬ ‫ﭘەسىﻴىﭗ تۇﺬﺍتتى ‪ .‬تېﺨىﻤۇ ﭼوﯕﺭﺍﻕ تاﺬىﺨىﻲ ئاﺬقا كۆﺬﯛنۈشتىﻦ قاﺬىﻐانﺫﺍ ‪ ،‬ئاشۇ‬ ‫ﭼاﻏالﺬﺪىﻜى بىﺭنەﭼچە ئون يىﻞ ئىچىﺫە ياﯞﺬﻭﭘا ﺪﯗنﻴا سەﻫﻨىسىﻨىﯗ مەﺬكىﺯﻯ بولۇپ‬ ‫كەلگەن ‪ .‬كاﭘىتالىﺯﻡ جاﻫانگىﺭلىﻜﻜە ئۆتۈش باسﻘۇﭼىﻨى بېﺸىﺫىﻦ ئۆتﻜۈﺮﯛپ بولﻐان‬ ‫ئايالنﻐان ‪ ،‬ئىﻜﻜى قېتىﻤلىﻖ ﺪﯗنﻴا ئۇﺬﯗشلىﺭىﺫﺍ‬ ‫‪ ،‬سوتسىﻴالىﺯﻡ ﺧىﻴالىﻴلىﻘتىﻦ ﺬېﺌالىﻘﻘا‬ ‫ياﯞﺬﻭﭘا ئاساسلىﻖ جەﯓ مەيﺫﺍنلىﺭﻯ بولۇپ قالﻐان ‪ ،‬يەنە كېلىﭗ ‪ - 1‬ﺪﯗنﻴا ئۇﺬﯗشى‬ ‫يۈگۈسالﯞىﻴىلىﻜلەﺬنىﯗ يۇﺬتىﺫىﻦ باشالنﻐان ‪. ....‬‬ ‫تىتو مانا مۇشۇنﺫﺍﻕ بىﺭ تاﺬىﺨىﻲ شاﺬﺍئىتتا تۇﻏۇلۇپ ئۆسﻜەن ﯞە ﭘېﺸىﭗ‬ ‫<< ‪ .‬قەﻫﺭىﻤانﻨى ﺪەﯞﺬ‬ ‫يېتىلگەن ‪ .‬ئەمەلىﻴەتتە تىتونى مانا مۇشۇنﺫﺍﻕ بىﺭ ﺪەﯞﺬ ياﺬﺍتتى‬ ‫ياﺬىتىﺫﯗ >> ﺪېگەن بۇ مەشﻬۇﺬ سۆﺮ تىتوﺪﺍ ئەﯓ ئەمىلىﻲ ﻫالﺫﺍ ئۆﺮ ئىپاﺪىسىﻨى‬ ‫تاﭘﻘان ‪.‬‬ ‫تىتو ئائىلىسىﺫىﻦ ئايﺭىلىﭗ جەمىﺌىﻴەتﻜە قەﺪەﻡ باسﻘانﺫىﻦ كېﻴىﻦ ‪ ،‬ئاشۋ ﭼاﻏﺫىﻦ‬ ‫باشالپ سوتسىﻴالىﺯﻡ ئىﺫىﻴىسىﻨى ﺪەسلەﭘﻜى قەﺪەمﺫە قوبۇﯘ قىلﺫﻯ ‪ .‬كېﻴىﻦ‬ ‫ئاﯞستىﺭىﻴە ‪ -‬ﯞېﻨگىﺭىﻴە ئاﺬمىﻴىسىگە كىﺭىﭗ‪ - 1‬ﺪﯗنﻴا ئۇﺬﯗشىﻐا قاتﻨاشتى كېﻴىﻦ‬ ‫ﺬﻭسىﻴىلىﻜلەﺬگە ئەسىﺭ ﭼۈشۈپ ‪ ،‬ئۆكتەبىﺭ ئىﻨﻘىالبىﻨى ئۆﺮ كۆﺮﻯ بىلەنكۆﺬﺪﻯ ‪.‬‬ ‫كېﻴىﻦ‬ ‫ﺪﯙلىتىگە قايتىﭗ كەلگەنﺫىﻦ كېﻴىﻦ يۈگۈسالﯞىﻴە كومپاﺬتىﻴىسىگە ئەﺮﺍ بولۇپ ‪،‬‬ ‫ئاﺪﺪىﻲ بىﺭ ﭘاﺬتىﻴە ئەﺮﺍلىﻐىﺫىﻦ ئاساسىﻲ قاتالﻡ ﺬەﻫﺒەﺬلىﻚ قاتلىﻤىﻐا ‪ ،‬مەملىﻜەتلىﻚ‬ ‫ﺬەﻫﺒەﺬلىﻚ قاتلىﻤىﻐا كىﺭﺪﻯ ‪ .‬ئاﺧىﺭىﺫﺍ ﭘاﺬتىﻴىسىﻨىﯗ باش سېﻜﺭىتاﺬﻯبولﺫﻯ ‪.‬‬ ‫باش سېﻜﺭىتاﺬلىﻘﻘا تەيىﻨلەنگەن ﯞﺍقتى‪ - 1939‬يىﻞ بولۇپ ‪ ،‬ئۇ ﭼاﻏﺫﺍ ئۇ قىﺭىﻖ‬ ‫يەتتە ياشتا ئىﺫﻯ ‪ .‬سىﻴاسىﻲ جەﻫەتتە ﭘىﺸىﭗ يېتىلىﺸﻜە باشلىﻐان ﯞﺍقتى ئىﺫﻯ‪.‬‬ ‫تىتونىﯗ سىﻴاسىﻲ ﻫاياتىﻨىﯗ ئەﯓ شانلىﻖ ﭼاﻏلىﺭﻯ ~ ﭘۈتۈن مىللەتﻨىﯗ فاشىﺯمﻐا‬

‫‪62‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫قاﺬشى كۈﺬىﺸىگە ﺬەﻫﺒەﺬلىﻚ قىلﻐان ‪ ،‬ﻏەلﺒىﺫىﻦ كېﻴىﻦ سىتالىﻦ بىلەن قاﺬشىالشﻘان‬ ‫‪ ،‬ﭘۇﺬﯗلتاﺬىﻴاﺕ ﻫاكىﻤىﻴىتىﻨى مۇستەﻫﻜەملەش ‪ ،‬ﺪﯙلەتﻨىﯗ ﭘۈتۈنلۈكى ‪،‬‬ ‫مىللەتلەﺬنىﯗ ئىتتىپاقلىﻘىﻨى قوﻏﺫﺍش ‪ ،‬سوتسىﻴالىﺯمﻨىﯗ تەﺬەقﻘىﻴاﺕ يولى ئۈستىﺫە‬ ‫ئىﺯﺪىﻨىﺸىﺫە ئېلىﭗ باﺬﻏان كۈﺬەشلىﺭىﺫە ئىپاﺪىلىﻨىﺫﯗ ‪ .‬بولۇﭘﻤۇ ‪ ،‬ئالﺫىﻨﻘى ئىﻜﻜى‬ ‫مەﺮمۇنﺫىﻜى كۈﺬەشﻨىﯗ ﺪﯗنﻴانى ﺮىلﺯىلىگە كەلتۈﺬگەن تاﺬىﺨىﻲ كۆﺬﯛنۈشلىﺭﻯ ﺪﯗنﻴاﻏا‬ ‫مەشﻬۇﺬ ‪ .‬ﺪەﯘ مۇشۇكۈﺬەشلەﺬ تىتونى ئۇلۇغ ﯞە قەيسەﺬ بىﺭ سىﻴاسىﺌونﻐا ئايالنﺫﯗﺬﺪﻯ ‪.‬‬ ‫ئۇنىﯗ ﭘوالتتەﻙ ﺧاﺬﺍكتېﺭىﻤۇ ئەنە شۇ ﭼاﻏالﺬﺪﺍ ئەﯓ مۇكەمﻤەﯘ ئىپاﺪىلەنگەنىﺫﻯ ‪.‬‬ ‫تاﺬىﺨﻨىﯗ تەﺬەقﻘىﻴاﺕ يۆنىلىﺸى ئەنە شۇنﺫﺍﻕ ‪ :‬ﻫېچﻘانﺫﺍﻕ ئاالﻫېﺫىلىﻜى يوﻕ ئاﺪﺪىﻲ‬ ‫بىﺭ ﺪېﻬﻘان بالىسى ئۆيﺫىﻦ ﭼىﻘىﭗ كەتﻜەنﺫە يۈكسەﻙ مەقسەتلەﺬنى كۆﯕلىگە ﭘۈكﻜەن‬ ‫ئەمەﺱ ‪ ،‬جەمىﺌىﻴەتﻜە قەﺪەﻡ قويﻐانﺫىﻦ كېﻴىﻦ تاﺬىﺨىﻲ ئۆﺮگىﺭىﺸلەﺬنىﯗ ئۇلۇغ‬ ‫ئېﻘىﻨى ئىچىگە كىﺭىﭗ كەتﻜەن ‪ .‬ﺪەسلەﭘتە ئاﺪەتتىﻜىﺫەﻙ ماﯕﻐان ‪ .‬لېﻜىﻦ مىللىﻲ‬ ‫كۈﺬەش ‪ ،‬سىﻨىپىﻲ كۈﺬەش‪ ،‬ﭘاﺬتىﻴە ئىچىﺫىﻜى كۈﺬەشلەﺬنىﯗ شىﺫﺪەتلىﻚ ﺪﻭلﻘۇنلىﺭﻯ‬ ‫ئۇنىﯖﻐا كۈﺬەش سەنﺌىتىﻨىﯗ ماﻫاﺬىتىﻨى ئىگىلىتىﭗ ‪ ،‬ئاستا ‪ -‬ئاستا ئۇنى‬ ‫يېتىلﺫﯛﺬگەن ‪ .‬ئاﺧىﺭىﺫﺍ ئۇ سىﻴاسىﻲ جەﻫەتتە تەشەبﺒۇسﻜاﺬ ئوﺬﯗنﻐا ئۆتۈپ ‪،‬‬ ‫ﺪﺍﻏﺫﯗﻏىلىﻖ ئىﺸالﺬنى باشلىۋەتﻜەن‪.‬‬ ‫ئۇ ﭼاﻏالﺬﺪﺍ ‪ ،‬ﺧەلﻘﺌاﺬﺍ كومﻤۇنىﺯﻡﻫەﺬىﻜىتىﺫە سىتالىﻨﻨىﯗ نوﭘۇﺮىﻐا تەﯓ كېلىﺫىﻐان‬ ‫ئاﺪەﻡ يوﻕ ئىﺫﻯ ‪ .‬تىتو ئىﺯﭼىﻞ تۈﺬﺪە ‪ ،‬موسﻜۋﺍنىﯗ بۇيﺭىﻘى بويىچە ئىش قىلىﭗ ‪،‬‬ ‫سىتالىﻨﻨىﯗ ﺬەﻫﺒەﺬلىﻜىﻨى ساﺪىﻘلىﻖ بىلەن قوبۇﯘ قىلﺫﻯ ‪ ،‬سىتالىﻨﻨى ئىﻨتايىﻦ‬ ‫ﻫۆﺬمەﺕ قىلﺫﻯ ‪ .‬ئەمﻤا ~~~ ‪ .....‬كېﻴىﻦ سىتالىﻨﻨىﯗ بەﺮﻯ ئىﺸلىﺭىﻨىﯗ‬ ‫يۈگۈسالﯞىﻴىﻨىﯗ ئىﻨﻘىالﺏ مەنپەئەتىگە ﺮىﻴان كەلتۈﺬﯛﯞﺍتﻘانلىﻘىﻨى ‪ ،‬ﻫەقىﻘەتﻨىﯗ‬ ‫ئۆﺮىﻨىﯗ قولىﺫﺍ ئىﻜەنلىﻜىﻨىبايﻘىﻐانﺫىﻦ كېﻴىﻦ ‪ ،‬قىلچە ئىﻜﻜىلەنﻤەﻱ ‪ ،‬سىتالىﻨﻨىﯗ‬

‫‪63‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫نوﭘۇﺮىﻐا مۇشﺖ ئاتتى !!‬ ‫ئۇنىﯗ بۇنﺫﺍﻕ قىلىﺸى قوﭘاللىﻖ ئەمەﺱ ئىﺫﻯ ‪ ،‬ﺪەﯘ ئۇنىﯗ ئەكسىچە تاﺬىﺩ‬ ‫ئۇنىﯖﺫﺍ شەكىللەنﺫﯛﺬگەن ﺧاﺱ ﺧاﺬﺍكتېﺭﻯ بىلەن بىﺭ يەﺬﺪىﻦ ﭼىﻘﻘانىﺫﻯ ‪ .‬بۇ تېﻤا‬ ‫ئاﺬقىلىﻖ بىﺯ ئاﺪﺪىﻲ بىﺭ ﺪېﻬﻘان بالىسىﻨىﯗ جەمىﺌىﻴەتﻜە كىﺭگەنﺫىﻦ كېﻴىﻦ ‪،‬‬ ‫ئۇﺮﯗنﻐىچە جاﻫانﻨى ﺮىلﺯىلىگە كەلتۈﺬگۈﺪەﻙ ئىش قىاللﻤاﻱ ‪ ،‬كېﻴىﻦ قانﺫﺍﻕ بولۇپ‬ ‫ﭘوالﺕ ئىﺭﺍﺪىلىﻚ ئۇلۇغشەﺧسﻜە ‪ ،���كىﺸىلەﺬنىﯗ تىلىﻐا كۆپ ئېلىﻨىﺫىﻐان سىﻴاسىﺌونﻐا‬ ‫ئايلىﻨالىﺫﻯ ؟ بۇﻫالەتﻜە يەنى ﺪﺍﯕلىﻖ شەﺧسﻜە ئايلىﻨالىﺸىﺫﺍ تىتوﺪﺍ ﺮﺍﺪﻯ قانﺫﺍﻕ سىﺭ‬ ‫باﺬ ؟ ئۆﺮ كالالمﺫىﻜىگەئاساسلىﻨىﭗ ﺧۇالسە ﭼىﻘاﺬساﻡ ~ مېﻨىﯖچە يەنىال ئۇنىﯖﺫىﻜى‬ ‫ئۈﺮﯛلﻤەﺱ ‪ --‬ئىﺭﺍﺪە ! تىتوﺪىﻜى ئىﺭﺍﺪىلىﻨىﯗ كۈﭼلۈكلىﻜى ئاﺧىﺭىﺫﺍ ئۇنى ﺪﯗنﻴا‬ ‫تاﺬىﺨىﺫىﻜى قەﻫﺭىﻤانﻐا ‪ ،‬مەشﻬۇﺬ شەﺧسﻜە ئايالنﺫﯗﺬﺍلىﻐان ‪ .‬ئەگەﺬ بۇ ﻫەقتىﻜى‬ ‫تىتونىﯗ ﻫاياتىﻲ ﭘائالىﻴەتلىﺭىگە قىﺯىﻘسىﯖىﺯ جۇ ﭼاﯕچى ياﺮﻏان << ﭘوالﺕ ئىﺭﺍﺪىلىﻖ‬ ‫‪ -‬تىتو >> ناملىﻖ كىتابىﻨى كۆﺬﯛپ ﭼىﻘسىﯖىﺯمۇ ﯞە ياكى تۆﯞەنﺫىﻜى بەيﺫﯗ توﺬ‬‫ئۇالنﻤىسىﺫىﻦ كۆﺬسىﯖىﺯمۇ بولىﺫﯗ‪.‬‬

‫‪= http://bbs.diyarim.com/read.php?tid=4929&keyword‬‬

‫قەستﻜە ئۇﭼﺭىﻐان ئامېﺭىﻜا ﺮﯗﯕتۇﯕلىﺭىﻨىﯗ‬ ‫قەستلىﻨىش ئەھۋﺍلىﻐا قىﺯىﻘامسىﺯ ؟‬ ‫‪64‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬

‫ئامېﺭىﻜا ﺮﯗﯕتۇﯕلىﺭﻯ ئىچىﺫە قەستﻜە ئۇﭼﺭىﻐان ﺮﯗﯕتۇﯕالﺬ مۇنۇالﺬﺪىﻦ ئىﺒاﺬەﺕ ‪:‬‬ ‫‪ - 1835‬يىلى يۈﺮ‬ ‫ئامېﺭىﻜىﺫﺍ ﺮﯗﯕتۇﯕﻨى قەستلەپ ئۆلتۈﺬﯛش ﺪېلوسى تۇنﺠى قېتىﻢ‬ ‫بەﺬگەن ‪ .‬بۇ قەستﻜە ئۇﭼﺭىﻐان ﺮﯗﯕتۇﯕﻨىﯗ ئىسﻤى ‪ --‬ئانﺫېﺭﯞ جېﻜسون ‪.‬‬ ‫‪ - 1865‬يىلى ‪ 4-‬ئايﻨىﯗ ‪ - 14‬كۈنى لىﻨﻜولىﻦ "قوﺬﺪ" تىﻴاتىﺭﺧانىسىﺫﺍ ئويۇن‬ ‫كۆﺬﯛﯞﺍتﻘانﺫﺍ ~ ئوﻕ تېگىﭗ ياﺬىلىﻨىﭗ ‪ ،‬ئىﻜﻜىﻨچى كۈنى ئەتتىگەن سائەﺕ يەتىﺫىﻦ‬ ‫‪ 22‬مىﻨۇﺕ ئۆتﻜەنﺫە ئالەمﺫىﻦ ئۆتﻜەن ‪.‬‬ ‫جامېﺲ ‪ .‬ئا ‪ .‬گاﺬﺍېلﺫ ئامېﺭىﻜىﻨىﯗ قاﺬﺍنىﻴەتچىلەﺬ تەﺬىپىﺫىﻦ ئۆلتۈﺬﯛلگەن‬ ‫ئىﻜﻜىﻨچى ﺮﯗﯕتۇﯓ بولۇپ ‪ - 1881 ،‬يىلى ئۆلتۈﺬﯛلگەن‪.‬‬ ‫‪ - 1901‬يىلى ‪ - 9‬ئايﻨىﯗ ‪ - 6‬كۈنى ﯞىلﻴاﻡ مىﻜىﻨالﻱ ﺮﯗﯕتۇﯓ ‪ ،‬نﻴۇ ‪ -‬يوﺬكﺖ‬ ‫شىتاتى بۇففالو شەﻫىﺭىﺫە ئۇنى قاﺬشى ئالﻐىلى ئالﻐان كىﺸىلەﺬ بىلەن بىﺭ‪ -‬بىﺭلەپ‬ ‫كۆﺬﯛشۈﯞﺍتﻘانﺫﺍ ‪ ،‬ﺮﻭﺬﺍﯞﺍنالﺬنىﯗتﻴۇيۇقسىﺯ ﻫۇجۇمىﻐا ئۇﭼﺭﺍپ ‪ ،‬ياﺬىلىﻨىﭗ ئالەمﺫىﻦ‬ ‫ئۆتﻜەن‪.‬‬ ‫‪1932‬‬

‫‪ -‬يىلى ‪ - 2‬ئايﻨىﯗ ‪ - 15‬كۈنى فﺭﺍنﻜلىﻦ ﺬﻭﺮﯞېلﺖ فلوﺬىﺫﺍ شىتاتىﻨىﯗ‬

‫مىﺌامى قولتۇقىﺫﺍ نۇتۇﻕ سۆﺮلەپ بولۇپ ‪ ،‬ئۈستى ئوﭼۇﻕ ماشىﻨىﻐا ئەمﺫﻯ ﭼىﻘىﺸىال‬ ‫تۇيۇقسىﺯ ئوﻕ تېگىﺫﯗ ‪ .‬لېﻜىﻦ بۇئوﻕ ﺬﻭﺮﯞېلتﻘا تەگﻤەﻱ ‪ ،‬شەﻫەﺬ باشلىﻘى سامېﻨﻐا‬ ‫تېگىﭗ كېتىﺫﯗ ‪ .‬يەنە بىﺭنەﭼچە ﭘاﻱ ئوﻕ ئەتﺭﺍﭘتىﻜى كىﺸىلەﺬگە تېگىﺫﯗ‪.‬‬ ‫‪ - 1950‬يىلى ‪ - 11‬ئايﻨىﯗ ‪ - 1‬كۈنى ‪ ،‬ﯞﺍشىﻨگتون شەﻫىﺭىﺫىﻜى بىالئېﺭ‬ ‫بىﻨاسىﻨىﯗ ئالﺫىﺫﺍ ﺮﯗﯕتۇﯕﻨى قەستلەپ ئۆلتۈﺬﯛشﻜە ئۇﺬﯗنۇش ﯞەقەسى يۈﺮ بېﺭىﺫﯗ‪.‬‬ ‫لېﻜىﻦ مۇﻫاﭘىﺯەتچىلەﺬ تەﺬىپىﺫىﻦ قاتىﻞ ئۆلتۈﺬىلىﺫﯗ‪ .‬ﺮﯗﯕتۇﯓ ئامان قالىﺫﯗ‪.‬‬

‫‪65‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫‪ - 1963‬يىلى ‪ - 11‬ئايﻨىﯗ ‪ - 22‬كۈنى ﺮﯗﯕتۇﯓ كېﻨﻨېﺫىﻲ قەستلەپ‬ ‫ئۆلتۈﺬﯛلىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫ئۇ كۈنى كېﻨﻨىﺫېﻲ ﺮﯗﯕتۇﯓ ﺬەﭘىﻘىسى بىلەن بىللە ﺪﺍلالﺱشەﻫەﺬ ئاﻫالىسى سوﺪﺍ ‪-‬‬ ‫سانائەتچىلەﺬ ﺬەﻫﺒىﺭىﻨىﯗ تەكلىپىگە بىﻨائەن لىﻨﻜولﻦ ماﺬكىلىﻖ ﭘىﻜاﭘﻘا ئولتۇﺬﯗپ ‪.‬‬ ‫ئوﭼۇﻕ ‪ .‬ﭘىﻜاﭘﻨىﯗ‬ ‫سوﺪﺍ مەﺬكىﺯىگە ﭼۈشلۈﻙ تاماقﻘا ماﯕﻐان ﯞﺍقتى ‪ .‬ﭘىﻜاﭘﻨىﯗ ئۈستى‬ ‫قاتلىﻤا ئوﺬﯗنﺫﯗقىﺫﺍ تېﻜساﺱ شىتاتىﻨىﯗ باشلىﻘى جون ‪ .‬ﺏ ‪ .‬كونسالى ﯞە ئۇنىﯗ‬ ‫ﺬەﭘىﻘىسى ئولتۇﺬﻏان ‪ .‬ﭘىﻜاﭘﻨى ﺧەﯞﭘسىﺯلىﻚ ئىﺸلىﺭﻯ بويىچە ﯞەﺮىپە ئۆتەش‬ ‫ئىﺫﺍﺬىسىﻨىﯗ ئامانلىﻖ ساقلىﻐۇﭼىسى ﯞىلﻴاﻡ ‪ .‬ﺬ ‪ .‬گلىﺭﻫەيﺫىگەن بولۇپ ‪ ،‬ئۇنىﯗ‬ ‫‪....‬‬ ‫يېﻨىﺫﺍ ﺬﻭﻱ ‪ .‬خ ‪ .‬كېللېﺭمان ئىسىﻤلىﻚ يەنە بىﺭ ئامانلىﻖ ساقلىﻐۇﭼى ئولتۇﺬﻏان‬ ‫بولۇپ‬ ‫ﺮﯗﯕتۇﯓ ئولتۇﺬﻏان ﭘىﻜاﭘﻨىﯗ كەيﻨىﺫىﻦ كاﺪىﻴالﻙ ماﺬكىلىﻖ بىﺭ ﭘىﻜاپ كېلىۋﺍتﻘان‬ ‫‪ ،‬ئۇ ﭘىﻜاﭘﻨىﯗ ئىچىﺫە ‪ 8‬ئامانلىﻖ ساقلىﻐۇﭼى ئولتۇﺬﻏان ‪ .‬ئىﻜﻜىسى ئالﺫىﺫﺍ ‪،‬‬ ‫ېﺫە قۇﺬﺍشتۇﺬﯗلﻐان‬ ‫ئاال‬ ‫ئىﻜﻜىسى كەيﻨىﺫە ئولتۇﺬﻏان ‪ .‬ﭘىﻜاﭘﻨىﯗ ئىﻜﻜى تەﺬىپىﺫىﻜى ﻫ‬ ‫مۇﻫاﭘىﺯەتچىلەﺬ تاﺧتىﻴىﺫﺍ ئىﻜﻜىﺫىﻦ‪ 4‬ئاﺪەﻡ ئۆﺬە تۇﺬﻏان ‪ ..‬كېﻨﻨېﺫىﻲ ﺮﯗﯕتۇﯕﻨىﯗ‬ ‫ﭘىﻜابىﻐا يانﺫىﺸىﭗ كېلىۋﺍتﻘان بۇ ماشىﻨىﻐا مۇئاﯞىﻦ ﺮﯗﯕتۇﯓ جونسون ئەﺬ ‪ -‬ئاياﯘ‬ ‫ئولتۇﺬﻏان ‪ ،‬ئۇالﺬنىﯗ كەيﻨىﺫە ﺮىﻴاﭘەتﻜە بىﺭگە باﺬىﺫىﻐانالﺬنىﯗ ﭘىﻜاﭘلىﺭىﻤۇ بىﺭگە‬ ‫ماﯕﻐانىﻜەن‪...‬‬ ‫ﺮﯗﯕتۇﯓ كېﻨﻨىﺫىېﻲ يوﯘ ئۈستىﺫە ﭘىﻜابىﻨى‪ 2‬قېتىﻢ توﺧتۇتۇپ ئامﻤا بىلەن قوﯘ‬ ‫ئېلىﺸىﭗ كۆﺬﯛشﻜەن ‪ .‬ﭘىﻜاپ ﻫەﺬ قېتىﻢ توﺧتىﻐانﺫﺍ ~ ﻫېلىﻘى بىﺭگە يانﺫىﺸىﭗ‬ ‫كېلىۋﺍتﻘان ماشىﻨىﺫىﻜى ئامانلىﻖ ساقلىﻐۇﭼىالﺬ ﺮﯗﯕتۇﯓ ﯞە ئۇنىﯗ ﺬەﭘىﻘىسىﻨى قوﻏﺫﺍپ‬ ‫ئوﺬىۋﺍلﻐان ‪ ...‬ﺮﯗﯕتۇﯓ ئولتۇﺬﻏان ﭘىﻜاپ ﺧﻴۇستون كوﭼىسىﺫىﻦ ئېلﻤىﻲ كوﭼىسىﻐا‬ ‫ئۆتﻜەنﺫە ‪ ،‬ﻫېلىﻘى يانﺫىﺸىﭗ كېلىۋﺍتﻘان ماشىﻨىﺫىﻜى ئامانلىﻖ ساقلىﻐۇﭼى‬

‫‪66‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ﺧەﯞەﺬلىﺸىش ئاﭘپاﺬﺍتى ئاﺬقىلىﻖ ﺮﯗﯕتۇﯕﻨىﯗ بەش مىﻨۇتتىﻦ كېﻴىﻦ سوﺪﺍ مەﺬكىﺯىگە‬ ‫يېتىﭗ باﺬىﺫىﻐانلىﻘىﻨىئۇقتۇﺬﻏان ‪ .‬ئامانلىﻖ ساقلىﻐۇﭼىﻨىﯗ ئەېپى تۈگە ‪ -‬تۈگىﻤەيال‬ ‫~ " ﭘاﯓ ! ﭘاﻕ " ‪ ! ...‬قىلىﭗ ‪ 2‬ﭘاﻱ ئوﻕ ئېتىلﻐان ‪ .‬كېﻨﻨىﺫېﻲ ﺮﯗﯕتۇﯓ بويﻨىﻨى‬ ‫ئىﻜﻜى قولالپ تۇتﻘىﻨىچە ئالﺫىﻐا قىﻴسىﻴىﭗ ‪ ،‬ﺬەﭘىﻘىسىﻨىﯗ قۇﭼىﻘىﻐا‬ ‫يېﻘىلﻐان ‪ .....‬ئوﻕ ئۇنىﯗ بېﺸى ﯞە بويﻨىﻐا تەگﻜەن ئىﻜەن ‪...‬‬ ‫بۇ ﭼاﻏﺫﺍ ﻫېلىﻘى بىﺭگە يانﺫىﺸىﭗ ئولتۇﺬﻏان كلىﻨتېﺭ ﻫېللىﻲ بىﺭ ئاﯞﺍﺮنى ئاﯕالپ ‪،‬‬ ‫كەيﻨىﺫىﻨال ﺮﯗﯕتۇﯕﻨىﯗ يېﻘىلﻐانلىﻘىﻨى كۆﺬگەن ‪ .‬ئۇ ﺪەﺬﻫاﯘ ئاﭘتوموبىلﺫىﻦ ﭘىﻴاﺪىلەﺬ‬ ‫يولىﻐا سەكﺭەپ ﭼۈشۈپ ﺮﯗﯕتۇﯓ ئولتۇﺬﻏان ﭘىﻜاﭘﻨىﯗ يېﻨىﻐا يۈگۈﺬﯛپ بېﺭىﭗ ‪،‬‬ ‫ﭘىﻜاﭘﻨىﯗ ئاﺬقا ئوﺬﯗنﺫﯗقىﺫىﻦ قوﭘۇشﻘا تەمﺸىلىۋﺍتﻘان كېﻨﻨېﺫېﻲ ﺧانىﻤﻨى بېسىﭗ‬ ‫ئولتۇﺬﻏۇﺮﯗپ قويﻐان ‪.‬‬ ‫ﺮﯗﯕتۇﯕﻐا تەكﻜەن ئوﻕ ‪ --‬تېﻜساﺱ شىتاتىﺫىﻜى ﺪەﺬسلىﻚ كىتابالﺬ ئامﺒىﺭﻯ‬ ‫بىﻨاسىﻨىﯗ ‪ - 6‬قەﯞىتىﺫىﻜى بىﺭ ﺪېﺭىﺯىﺫىﻦ ئېتىلﻐان‪ .‬ئەسلىﺫە بۇ يەﺬﺪىﻦ ئىلﻤېﻲ‬ ‫كوﭼىسىﻨى ئېﻨىﻖ كۆﺬگىلى بوالتتىﻜەن ‪ .‬كېﻴىﻦ بۇ بىﻨا تەكﺸۈﺬﯛلۈپ ئاﺧتۇﺬﯗلﻐانﺫﺍ‬ ‫بولسا ~ ‪ - 6‬قەﯞەتﻨىﯗ ﺪەﺬىﺯىسى يېﻨىﺫىﻦ بىﺭ ﺪﺍنە ‪M.C 6.5‬كالﺒېﺭلىﻖ مىلتىﻖ‬ ‫تېپىلﻐان ‪ .‬مىلتىﻘتىﻦ بۇ ئامﺒاﺬ بىﻨاسىﻨىﯗ ﺧىﺯمەتچىسى لﯥﻫاﯞىﻲ ئوسۋﺍلﺫنىﯗ‬ ‫باﺬماﻕ ئىﺯﻯ بايﻘالﻐان ‪.‬‬ ‫ئوسۋﺍلﺫ ئوﻕ ﭼىﻘىﺭىﭗ بولۇﭘال قېچىﭗ كەتﻜەن ‪ .‬قېچىش جەﺬيانىﺫﺍ ﺪﺍلالﺱ‬ ‫شەﻫىﺭىﻨىﯗ بىﺭ ساقچىسىﻨى ئېتىﭗ ئۆلتۈﺬگەن ‪ .‬يەنە بىﺭ ساقچىﻨىئۆلتۈﺬەﻱ ﺪەپ‬ ‫تۇﺬﯗشىﻐا تۇتۇﯞېلىﻨﻐان ‪.‬‬ ‫ئامېﺭىﻜا ﺮﯗﯕتۇﯕلىﺭﻯ ئىچىﺫە ~ كېﻨﻨېﺫېﻲ ‪ 4-‬قېتىﻤلىﻖ قەستﻜە ئۇﭼﺭىﻐان‬ ‫ﺮﯗﯕتۇﯕالﺬنىﯗ بىﺭﻯ‪.‬‬

‫‪67‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ئۇنﺫﺍﻕ بولسا ~ ﺮﯗﯕتۇﯕالﺬنىﯗئامانلىﻘى قانﺫﺍﻕ قوﻏﺫىلىﺫﯗ؟ قىﺯىﻘامسىﺯ ؟ ئۇنﺫﺍﻕ بولسا‬ ‫ﺪىﻘﻘەﺕ قىلىﯗ ‪:‬‬

‫كېﻨﻨېﺫىﻲ ﺮﯗﯕتۇﯓ قەستلەپ ئۆلتۈﺬﯛلگەنﺫىﻦ كېﻴىﻦ ﺮﯗﯕتۇﯕﻨىﯗ ئامانلىﻘىﻨىقوﻏﺫﺍش‬ ‫مۇﻫاﭘىﺯەتچىلىﺭىگە بولﻐان تەلەپ تېﺨىﻤۇ يۇقۇﺬﻯ كۆتۈﺬىلىﺫﯗ ‪ .‬گەﺬﭼە ﺮﯗﯕتۇﯕﻨى‬ ‫قوﻏﺫﺍش ﺧىﺯمتى مۈشﻜۈﯘ ﺧىﺯمەﺕ بولسىﻤۇ ~ لېﻜىﻦ ﺧەﯞﭘسىﺯلىﻚ ئىﺸلىﺭﻯ بويىچە‬ ‫ﯞەﺮىپە ئۆتەش ئىﺫﺍﺬىسىﻨىﯗ ئامانلىﻖ ساقلىﻐۇﭼىلىﺭﻯ قولىﺫىﻦ كېلىﺫىﻐانلىﻜى ﭼاﺬە‬ ‫تەﺪبىﺭلەﺬنى قوللىﻨىﭗ ﺮﯗﯕتۇﯕﻨىﯗ بىﺨەتەﺬلىﻜىگە كاﭘالەتلىﻚ قىلىﺫﯗ ‪ .‬ﺮﯙﺬﯛﺬ‬‫تېپىلﻐانﺫﺍ ئۇالﺬ ﻫەتتا ئۆﺮىﻨىﯗ جېﻨىﻨىﻤۇ ئايىﻤايﺫﯗ‪.‬‬ ‫ئالﺫﻯ بىلەن ‪ ،‬ﺮﯗﯕتۇﯕﻨىﯗ ئەتﺭﺍﭘىﺫﺍ ﺮﯙﺬﯛﺬ بىﺨەتەﺬلىﻚ لېﻨىﻴىسى‬ ‫ئوﺬﯗنالشتۇﺬﯗلىﺫﯗ ‪ .‬ﻫەﺬ قايسى ئوﺬﯗنالﺬﺪﺍ ﺪىﺠوﺬنىلىﻖ قىلىۋﺍتﻘان ئامانلىﻖ‬ ‫ساقلىﻐۇﭼىالﺬ ﯞە ساقچىالﺬ ﺧىﺯمەﺕ ئوﺬنىﺫﺍ ﭼىﯗ تۇﺬﯗپ ‪ ،‬ﻫەﺬ قانﺫﺍﻕ ئەﻫۋﺍلﺫىﻤۇ‬ ‫ﺪىﺠوﺬنىلىﻖ قىلىۋﺍتﻘان ئوﺬﯗنﺫىﻦ ئاسانلىﻘچەكېتىﭗ قالﻤايﺫﯗ ‪ .‬ﺮﯗﯕتۇﯕﻨىﯗ يېﻨىﺫىﻜى‬ ‫ئامانلىﻖ ساقلىﻐۇﭼىالﺬ ﻫەﺬ قانﺫﺍﻕ ﭼاﻏﺫﺍ ﺮﯗﯕتۇﯕﻨىﯗ ئىﻜﻜى يېﻨىﺫىﻦ ئايﺭىلﻤايﺫﯗ ‪،‬‬ ‫جىﺫﺪىﻲ ئەﻫۋﺍلالﺬﻏا تاقابىﻞ تۇﺬﯗشﻘا تەيﻴاﺬ تۇﺬﯗش ئۈﭼۈن ‪ ،‬ئەتﺭﺍﭘىﺫىﻜى باﺬلىﻖ‬ ‫ئەﻫۋﺍلالﺬنى ﻫۇشﻴاﺬلىﻖ بىلەن كۈﺮىتىﺫﯗ‪.‬‬ ‫ﺮﯗﯕتۇﯓ سىﺭتﻘا ﭼىﻘﻘانﺫﺍ ﺧەﯞﭘسىﺯلىﻚ ئىﺸلىﺭﻯ بويىچە ﯞەﺮىپە ئۆتەش ئىﺫﺍﺬىسى‬ ‫ئالﺫىﻦ ئاﺪەﻡ ئەﯞەتىﺫﯗ ‪ .‬ئۇالﺬ ﺮﯗﯕتۇﯕﻨىﯗ ﭘىﻜﺭىگە ئاساسەن ‪ ،‬ئاﯞﯞﺍﯘ ﺮﯗﯕتۇﯓ‬ ‫باﺬىﺫىﻐان جايالﺬﯞە ئۇ جايالﺬﺪىﻜى ﺧەﯞﭘسىﺯلىﻚ ئىﺸلىﺭﻯ بويىچە ﯞەﺮىپە ئۆتەش شۆبە‬ ‫ئىﺫﺍﺬىلىﺭﻯ ‪ ،‬ئىتتىپاقﺫﺍش تەكﺸۈﺬﯛش بﻴۇﺬﻭلىﺭﻯ ﯞە ساقچى ئىﺫﺍﺬىلىﺭىﻨىﯗ‬ ‫ئەمەلﺫﺍﺬلىﺭﻯ بىلەن مەسلىﻬەتلەشﻜەنﺫىﻦ كېﻴىﻦ ‪ ،‬قوﻏﺫﺍش اليىﻬىسىﻨى تۈﺮﯛپ‬

‫‪68‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ﭼىﻘىﺫﯗ ‪ .‬ئومۇمەن ‪ ،‬ئۇالﺬ ﺮﯗﯕتۇﯕﻨىﯗ يۈﺬﯛش لىﻨىﻴىسى ‪ ،‬يوﯘ بويىﺫﺍ ﺪىﺠوﺬنىلىﻖ‬ ‫قىلىﺫىﻐان ساقچىالﺬنىﯗ ئوﺬنى ﯞە ﯞەﺮىپىسىﻨى مەسلىﻬەتلىﺸىﭗ بېﻜىتىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫ﺮﯗﯕتۇﯕﻨىﯗ ﭼۈشىﺫىﻐان جايىﻨى بەلگىلەيﺫﯗ ﯞە تەكﺸۈﺬىﺫﯗ ‪ .‬ﺮﯗﯕتۇﯓ ﭼۈشىﺫىﻐان‬ ‫جايﻐا يېﻘىﻨلىﺸااليﺫىﻐان مۇالﺮىﻤالﺬ ‪ ،‬يالالنﻤا ئىاﺪىﻤالﺬنى تەكﺸۈﺬىﺫﯗ ‪ .‬سىﺭتﻘى‬ ‫مۇﺪﺍﭘىﺌە لىﻨىﻴىسىﻨى ئوﺬﯗنالشتۇﺬىﺫﯗ ‪ .‬ئۇنىﯖﺫىﻦ باشﻘاﺮﯙﺬﯛﺬ جىﺫﺪىﻲ تەﺪبىﺭلەﺬنى‬ ‫ﭘىالناليﺫﯗ ‪ .‬جۈملىﺫىﻦ ئېﻬتىﻴاﺕ لىﻨىﻴىسى ‪ ،‬ﭼېﻜىﻨىش لىﻨىﻴىسى ﯞە‬ ‫ﺪﻭﺧتۇﺬﺧانىالﺬنى ئوبﺫﺍن ئوﺬﯗنالشتۇﺬىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫ئوﻏﺭىلىﻘچە ئاﯕالش ئەسۋﺍبى بىلەن ئاﺧﺒاﺬﺍﺕ توﭘالشﻫەﺬىﻜىتى كۈنﺫىﻦ ‪ -‬كۈنگە‬ ‫ئەﯞج ئالﻐانلىﻘتىﻦ ‪ ،‬ﺧەﯞﭘسىﺯلىﻚ ئىﺸلىﺭﻯ بويىچە ﯞەﺮىپە ئۆتەش ئىﺫﺍﺬىسى‬ ‫تېﺨﻨىﻜىۋﻯ ﺧەﯞﭘسىﺯلىﻚ باشﻘاﺬمىسى قۇﺬﻏان ‪ .‬بۇ باشﻘاﺬما مەﺧسۇﺱ ﺮﯗﯕتۇﯓ‬ ‫ﭼۈشﻤەكچى بولﻐان جايالﺬنى ئىلﻐاﺬ تېﺨﻨىﻜىلىﻖ ئۈسﻜۈنىلەﺬ بىلەن ئېلىﻜتىﺭﻭنلۇﻕ‬ ‫تەكﺸۈﺬﯛپ ‪ ،‬ئوﻏﺭىلىﻘچە ئاﯕالش ئەسلىﻬەلىﺭىﻨىﯗ بولﻤاسلىﻘىﻐا ‪ ،‬باﺬلىﻖ ﺮﯙﺬﯛﺬ‬ ‫جايالﺬﻏا سىگﻨاﯘ سېستىﻤىسى ئوﺬﯗنالشتۇﺬﯗشﻘا مەسﺌۇﯘ ‪ .‬ئۇنىﯖﺫىﻦ باشﻘا ‪،‬‬ ‫تېﺨﻨىﻜىۋﻯ ﺧەﯞﭘسىﺯلىﻚ باشﻘاﺬمىسى قاﺬمىﻘىﺫﺍ تېﺨﻨىﻜا تەﺬەقﻘىﻴاﺕﭘىالن بۆلۈمى‬ ‫قۇﺬﯗلﻐان ‪ .‬بۇ بۆلۈﻡ ئېلىﻜتىﺭﻭنلۇﻕ مۇتەﺧەسىسلىﺭىﺫىﻦ تەشﻜىللەنگەنبولۇپ ‪،‬‬ ‫مۇﻫىﻤى قانﺫﺍﻕ قىل���انﺫﺍ ﺪﯗنﻴاﺪىﻜى ئەﯓ ئىلﻐاﺬ ئېلىﻜتىﺭﻭن تېﺨﻨىﻜىسىﻨى‬ ‫ﺧەﯞﭘسىﺯلىﻚ ئىﺸلىﺭﻯ ئۈﭼۈن ﺧىﺯمەﺕ قىلﺫﯗﺬﻏىلى بولىﺫىﻐانلىﻘىﻨى تەتﻘىﻖ‬ ‫قىلىﺫﯗ ‪ .‬قومانﺫﺍنلىﻖ قىلﻐۇﭼىالﺬنى قوﻏﺫﺍش اليىﻬەسىﻨىﯗ ئىﺠﺭﺍ قىلىﻨىش ئەﻫۋﺍلىﻨى‬ ‫ﻫەﺬ ﯞﺍقىﺖ ئىگىلەپ تۇﺬﯗش ‪ ،‬كۈتۈلﻤىگەن جىﺫﺪىﻲ ئەﻫۋﺍﯘ يۈﺮ بەﺬسە ﯞﺍقتىﺫﺍ تاقابىﻞ‬ ‫تۇﺬﯗش تەﺪبىﺭلىﺭىﻨى قوللىﻨىش ئىﻤﻜانىﻴىتىگە ئىگە قىلىش ئۈﭼۈن ‪،‬ﻫەﺬ قېتىﻤلىﻖ‬ ‫قوﻏﺫﺍش ﯞەﺮىپىسىگە قومانﺫﺍنلىﻖ قىلىش مەﺬكىﺯىﻲ ﺧەﯞەﺬلىﺸىش ئەﯓ ئاسان جايﻐا‬

‫‪69‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫قۇﺬﯗلىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫ﺧەﯞﭘسىﺯلىﻚ ئىﺸلىﺭﻯ بويىچە ﯞەﺮىپە ئۆتەش ئىﺫﺍﺬىسى ﺮﯗﯕتۇﯕﻨىﯗ يوﯘ ئۈستىﺫە‬ ‫ئاسان ﻫۇجۇمﻐا ئۇﭼﺭﺍيﺫىﻐانلىﻘىﻨى كۆﺮﺪە تۇتۇپ ‪ ،‬قولىﺫىﻦ كېلىﺫىﻐان ئامانلىﻖ‬ ‫ساقلىﻐۇﭼىالﺬنى ﺮﯗﯕتۇﯕﻨىﯗ يېﻨىﺫىﻦ نېﺭﻯ كەتﻤەﻱ ‪ ،‬ئەتﺭﺍﭘىﺫىﻜى ئەﻫۋﺍلالﺬﻏا‬ ‫قاتتىﻖ ﺪىﻘﻘەﺕ قىلىﺸﻘا ئوﺬﯗنالشتۇﺬﻏانﺫىﻦ سىﺭﺕ ‪ ،‬يەنە ﺮﯗﯕتۇﯓ ئولتۇﺬىﺫىﻐان‬ ‫ﭘىﻜاﭘﻨى ئەستايىﺫىﻞ باش قاتۇﺬﯗپ ‪ ،‬ﻫەﻡ ﺮﯗﯕتۇﯕﻨىﯗ ساالﻫىﻴىتىگە ماﺱ كېلىﺫىﻐان‬ ‫ﻫەﻡ بىﺨەتەﺬلىﻜﻜە ﭘايﺫىلىﻖ قىلىﭗ قۇﺬﯗپ ﭼىﻘﻘان‪.‬‬ ‫ﺮﯗﯕتۇﯓ ئولتۇﺬىﺫىﻐان ﭘىﻜاﭘالﺬمۇ ئاالﻫېﺫە ياسىلىﺫﯗ ‪ .‬بۇ ماتىﺭىﻴالﺫﺍ ئامېﺭىﻜىﺫىﻜى‬ ‫ئەيﻨى ﭼاﻏﺫىﻜى ﺮﯗﯕتۇﯕﻨى قەستلەش ﺪېلوسىﻨىﺫىﻦ كېﻴىﻨﻜى ﺧەﯞﭘسىﺯلىﻚ‬ ‫ئىﺫﺍﺬىسىﻨىﯗ يولﻐا قويﻐانلىﺭﻯ ئىﻜەن ‪ ،‬شۇﯕا ‪ ،‬ﺮﯗﯕتۇﯓ ئولتۇﺬىﺫىﻐان ﭘىﻜاﭘﻨىﯗ‬ ‫ئاالﻫېﺫىلىﻜى ﻫەقﻘىﺫە توﺧتالﻤىﺫﯗﻕ ‪.‬‬

‫ﺮﯗﯕتۇﯕﻨى قوﻏﺫﺍيﺫىﻐان ئامانلىﻖ ساقلىﻐۇﭼىالﺬ ئۈﭼۈن ئاالﻫېﺫە ياسالﻐان‬ ‫ئاﭘتوموبېلالﺬنىﯗ نۇﺬﻏۇن ئاالﻫېﺫىلىﻜلىﺭﻯ باﺬ ‪ .‬بۇ ئاﭘتوموبېلالﺬنىﯗ ئىﻜﻜىتەﺬىپىگە‬ ‫كەﯕلىﻜى ‪ 11‬ﺪيۇيىﻢ كېلىﺫىﻐان ﺪەسسەﯕگۈ ‪ ،‬كەيﻨىگە ﭼىﻘىﺭىﭗ ﭼۈشۈﺬگىلى‬ ‫بولىﺫىﻐان يەنە بىﺭ ﺪەسسەﯕگۈ ﯞە سۇيۇقلۇﻕ بېسىﻤلىﻖ تەﯕﺸىگۈﭺ تۇتﻘۇﭼى ئوﺬنىتىلﻐان‬ ‫؛ ئۆﺮگەﺬتىﭗ قۇﺬﺍشتۇﺬﯗلﻐانﺫىﻦ كېﻴىﻨﻜى ئاﺬقا ئىﺸىﻜىﺫىﻦ ئامانلىﻖ ساقلىﻐۇﭼىالﺬ‬ ‫جىﺫﺪىﻲ ئەﻫۋﺍﯘ يۈﺮ بەﺬگەنﺫە بىﻤاالﯘ كىﺭىﭗ ‪ -‬ﭼىﻘااليﺫﯗ ؛ ئاالﻫېﺫە اليىﻬەلەنگەن‬ ‫ئوﺬﯗنﺫﺍ ئولتۇﺬﯗپ ئاﭘتوموبېلﻨىﯗ ئۈستىﺫىﻜى ئاﭼﻘىلى بولىﺫىﻐان ئەيﻨەﻙ قاﭘﻘاقلىﻖ‬ ‫ﻫاﯞﺍﺪىﻜى ﯞە تۆﺕ ئەتﺭﺍﭘتىﻜى ئەﻫۋﺍلالﺬنى ئېﻨىﻖ كۆﺬگىلى بولىﺫﯗ ‪ .‬ئاﭘتوموبېلالﺬﻏا‬ ‫ئاالﻫېﺫە ياسالﻐان قېلىﻦ ﭼاﻕ سەﭘلەنگەن بولﻐاﭼﻘا ‪ ،‬نوﺬمىﺫىﻦ ئاشۇﺬﯗپﻫەيﺫىگىلى‬

‫‪70‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫بولىﺫﯗ ‪ .‬بۇنﺫﺍﻕ ئاﭘتوموبېلالﺬﻏا يەنە ﺧەﯞەﺬلىﺸىش ئۈسﻜۈنىلىﺭﻯ ‪ ،‬ئاﯞﺍﺮ كۈﭼەيتﻜۈﭺ‬ ‫‪ ،‬ساقچى گۈﺪﯛكى ‪ ،‬ساقچى ﭼىﺭىﻐى ﯞە ئاالﻫېﺫە قوﺬﺍلالﺬ ئوﺬنىتىلﻐان ‪.‬‬ ‫ئۇنىﯖﺫىﻦ باشﻘا ‪ ،‬ئۇﭼﺭﺍپ قېلىش ئېﻬتىﻤالى بولﻐان ﭘاﺬتالش بويۇملىﺭىﻨى بىﺭ تەﺬەپ‬ ‫قىلىش ئۈﭼۈن ‪ ،‬ﺧەﯞﭘسىﺯلىﻚ ئىﺸلىﺭﻯ بويىچە ﯞەﺮىپە ئۆتەش ئىﺫﺍﺬىسى ﭘاﺬتالش‬ ‫بويۇملىﺭىﻨى توشۇشئاﭘتوموبېلى ياسىﻐان ‪ .‬ﭘاﺬتالش بويۇملىﺭىﻨى بۇنﺫﺍﻕ ئاﭘتوموبېلالﺬ‬ ‫بىلەن ﭼەﺕ جايالﺬﻏا بىﺨەتەﺬ ئېلىﭗ باﺬﻏىلى بولىﺫﯗ ‪ .‬بۇ نەﺬسىلەﺬ ئاﭘتوموبېﻞ‬ ‫ئىچىﺫە ﭘاﺬتالپ كەتﻜەنﺫىﻤۇ ‪ ،‬يېﻘىﻦ ئەتﺭﺍﭘتىﻜى ئاﺪەﻡ ﯞە باشﻘا ماﯘ ‪ -‬مۈلۈكلەﺬگە‬ ‫ﺮىﻴان يەتﻤەيﺫﯗ‪.‬‬ ‫ئامېﺭىﻜا ﻫۆكۈمىتى ﺮﯗﯕتۇﯕﻨى يوشۇﺬﯗن ئۆلتۈﺬﯛش ئېﻬتىﻤالى بولﻐان ﯞەقەلەﺬﺪىﻦ‬ ‫مۇﺪﺍﭘىﺌە كۆﺬﯛشﻜەئىﻨتايىﻦ ئەﻫﻤىﻴەﺕ بېﺭىﺫﯗ ‪ .‬شۇﯕا ‪ ،‬قوشﻤا شىتاﺕ قانۇنىﺫﺍ ‪ ،‬ﺧەﺕ‬ ‫ ﭼەﻙ ئەﯞەتىش ياكى باشﻘا ئۇسۇلالﺬﺪىﻦ ﭘايﺫىلىﻨىﭗ ‪ ،‬ئامېﺭىﻜا ﺮﯗﯕتۇﯕىﻐا ‪،‬‬‫مۇئاﯞىﻦ ﺮﯗﯕتۇﯕﻐا ‪ ،‬ﺮﯗﯕتۇﯓ نامﺯﺍتىﻐا يەتﻜۈﺮﯛشﻨى ﺪﺍﯞﺬﺍﯓ سالﻐانالﺬﻏا‪ 1000‬ئامېﺭىﻜا‬ ‫ﺪﻭللىﺭىﺫىﻦ تۆﯞەن جەﺬىﻤانە قويۇﺪىﻐانلىﻘى ياكى بەش يىلﺫىﻦ تۆﯞەن قاماﻕ جاﺮﺍسى‬ ‫بېﺭىلىﺫىﻐانلىﻘى بەلگىلەنگەن ‪.‬‬ ‫ﺧەﯞﭘسىﺯلىﻚ ئىﺸلىﺭﻯ بويىچە ﯞەﺮىپە ئۆتەش ئىﺫﺍﺬىسىﻨىﯗ ئاﺧﺒاﺬﺍﺕ‬ ‫ئىﺸﺨانىسى مەﺧسۇﺱ مۇشۇنﺫﺍﻕ ﯞەقەلەﺬگە تاقابىﻞ تۇﺬىﺫىﻐان تاﺬماﻕ ‪ .‬بۇ ئىﺸﺨانىﺫﺍ‬ ‫ئامانلىﻖ ساقلىﻐۇﭼىالﺬ كېچە ‪ -‬كۈنﺫﯛﺮ ﺪىﺠوﺬنىلىﻖ قىلىﭗ ‪ ،‬ﭘۈتۈن مەملىﻜەتﻨىﯗ‬ ‫ﻫەﺬقايسى جايلىﺭىﺫىﻦ ﺮﯗﯕتۇﯕﻐا ئەﯞەتىلگەن ئىﻤﺯﺍسىﺯ ﯞە ئﻤﺯﺍلىﻖ ﺧەﺕ ‪ -‬ﭼەكلەﺬنى‬ ‫بىﺭ تەﺬەپ قىلىﺫﯗ ‪. .....‬‬

‫قاﺬىﻐانﺫﺍ ﺮﯗﯕتۇﯕﻨى قوﻏﺫﺍشﻤۇ بىﺭ گەپ ئوﺧﺸايﺫﯗ ‪ .‬ئۇنﺫﺍﻕ بولسا ﺮﯗﯕتۇﯕالﺬ ئۆﺮ‬

‫‪71‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫مۇﻫاﭘىﺯەتچىلىﺭﻯ توﻏﺭىلىﻖ نېﻤە ﺪېگەنﺫﯗ؟ ئاﯕالپ باقايلى ‪:‬‬

‫نىﻜسون ﺮﯗﯕتۇﯓ مۇنﺫﺍﻕ ﺪېگەن ‪:‬‬ ‫<<ئۆتﻜەن ‪ 18‬يىﻞ ئىچىﺫە ‪ ،‬ﻫۇشﻴاﺬ ‪ ،‬كەمسۆﺮ ‪ ،‬قاﯞﯗﯘ بىﺭقانچە يىگىﺖ مېﻨىﯗ‬ ‫ﺪﺍئىﻢ يېﻨىﻤﺫﺍ تۇﺬﺪﻯ ‪ .‬ئۇالﺬ ﺧەﯞﭘسىﺯلىﻚ ئىﺸلىﺭﻯ بويىچە ﯞەﺮىپە ئۆتەش‬ ‫ئىﺫﺍﺬىسىﻨىﯗ ﺮﯗﯕتۇﯓ ‪ ،‬مۇئاﯞىﻦ ﺮﯗﯕتۇﯓ ‪ ،‬ﺮﯗﯕتۇﯓ نامﺯﺍتى ﯞە ئۇالﺬنىﯗ ئائىلە‬ ‫تاﯞﺍبىﺌاتلىﺭىﻨى قوﻏﺫﺍشﻘا مەسﺌۇﯘ ئامانلىﻖ ساقلىﻐۇﭼىلىﺭﻯ ئىﺫﻯ‪ .‬ئۇالﺬنىﯗ ﯞەﺮىپە‬ ‫ئاﺪﺍ قىلﻐان ﭼاﻏﺫىﻜى شەﺧسىﻴەتسىﺯ ‪ ،‬قوﺬقﻤاﺱ ﺬﻭﻫى ﯞە يۇقۇﺬﻯ كەسپىﻲ‬ ‫تېﺨﻨىﻜىسى مېﻨى قايىﻞ قىلﺫﻯ ‪ .‬ﺮﯗﯕتۇﯓ بولۇش سۈﭘىتىﻢ بىلەن ﺧەﯞﭘسىﺯلىﻚ‬ ‫ئىﺸلىﺭﻯ بويىچە ﯞەﺮىپە ئۆتەش ئىﺫﺍﺬىسىﻨىﯗ تەشﻜىلىﻲ ﺧىﺯمىتىﻨىﯗ قالتىﺲ‬ ‫ئىﻜەنلىﻜىﻨى ‪ ،‬ئىاﺪەملىﺭىﻨىﯗ قولىﺫىﻦ ئىش كېلىﺫىﻐانلىﻘىﻨى ﯞە ئۆﺮىﻨى بېﻐىﺸالش‬ ‫ﺬﻭﻫىﻐا ئىگە ئاﺪەملەﺬ ئىﻜەنلىﻜىﻨى كۆﭘچىلىﻜﻜە ئىسپاتالپ بېﺭىش ﻫوقۇقۇﻡ باﺬ >>‬ ‫ﺪېﺫﻯ‪.‬‬

‫جونسۇن ﺮﯗﯕتۇﯕﻤۇ ‪:‬‬ ‫‹‹ مەن ئىتتىپاقﺫﺍشالﺬ ﻫۆكۈمىتىﺫە ئىﺸلىگەن مۇشۇ ‪ 38‬يىﻞ ئىچىﺫە‪ ،‬تونۇشﻘان‬ ‫ﺪەﺬﯞﺍﺮىۋەنﺫىﻦ تاﺬتىﭗ مىﻨىستىﺭگىچە ‪ ،‬ئاﯞﺍﻡ ﭘاالتا ئەﺮﺍلىﺭىﺫىﻦﭘاالتا ئەﺮﺍلىﺭىﻐىچە ‪،‬‬ ‫ﻫەتتا مۇئاﯞىﻦ ﺮﯗﯕتۇﯕﻐىچە بولﻐانالﺬ ~ ئىچىﺫە ‪ ،‬سىلەﺬنىﯗ ﺧىﺯمەتچى‬ ‫ﺧاﺪىﻤىﯖالﺬﺪەﻙ قەيسەﺬ ‪ ،‬شەﺧسىﻴەتسىﺯ ‪ ،‬باتۇﺬ ئاﺪەمﻨى كۆﺬﯛپ باقﻤېﺫىﻢ›› ﺪېگەن‬ ‫ئىﻜەن‪.‬‬

‫‪72‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ئەسﻜەﺬتىش ‪ :‬ئامېﺭىﻜا ﺧەﯞﭘسىﺯلىﻚ ئىﺫﺍﺬىسىﻨىﯗ ﺮﯗﯕتۇﯕﻨى مۇﻫاﺮﭘىﺯەﺕ‬ ‫قىلﻐۇﭼىلىﺭﻯ ﯞە ئامانلىﻘىﻨى قوﻏﺫﺍش ئۇسۇلى ﭘەقەﺕ ئەيﻨى ﭼاﻏﺫىﻜىﺮﯗﯕتۇﯕالﺬنىﯗ‬ ‫قەستﻜە ئۇﭼﺭىﺸىﺸىﺫىﻦ كېﻴىﻨﻜى ئەﻫۋﺍلىﻐا قاﺬىتا يولﻐا قويۇلﻐانلىﺭﻯ بولۇشى‬ ‫مۈمﻜىﻦ‪.‬‬

‫لىﻨﻜولﻦ ﺮﯗﯕتۇﯕﻨىﯗ قەستﻜە ئۇﭼﺭىﺸى‬

‫‪ - 1865‬يىلى ‪ - 4‬ئايﻨىﯗ ‪ - 14‬كۈنى كەﭼتە لىﻨﻜولﻦ ﺮﯗﯕتۇﯓ ‹‹ قوﺬﺪ ››‬ ‫تىﻴاتىﺭﺧانىسىﺫﺍ ئويۇن كۆﺬﯛﯞﺍتﻘانﺫﺍ ئوﻕ تېگىﭗ ياﺬىلىﻨىﭗ ‪ ،‬ئىﻜﻜىﻨچى كۈنى‬ ‫ئەتتىگەن سائەﺕ يەتتىﺫىﻦ ‪ 22‬مىﻨۇﺕ ئۆتﻜەنﺫە ئالەمﺫىﻦ ئۆتتى ‪ .‬قاتىﻞ جون‬ ‫ﯞېلﻜىﺲ بۇﺕ بىﺭ تەلۋە ئاﺬتىﺲ ئىﺫﻯ ‪ .‬ئۇ لىﻨﻜولﻦ ﺮﯗﯕتۇﯕﻨىﯗ قۇلالﺬنى ئاﺮﺍﺪ‬ ‫قىلﻐانلىﻘىﻐا ﻫەمﺫە جەنۇبىﻲ ئىتتىپاقﻨى مەﻏلۇﺏ قىلﻐانلىﻘىﻐا كۆﯕلىﺫە ئۆﭼﻤەنلىﻚ‬

‫‪73‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ساقالپ كەلگەن ئىﺫﻯ ‪ .‬شۇﯕا ئۇ لىﻨﻜولﻦ ﺮﯗﯕتۇﯕﻨى ئۆلتۈﺬمەكچى بولۇپ ‪ ،‬قوﯘ‬ ‫سالﻐان‪.‬‬

‫فﺭﺍنﻜلﻦ ﺬﻭﺮﯞېلتﻨىﯗ قەستﻜە ئۇﭼﺭىﺸى‬

‫ئىﻜﻜىﻨچى ﺪﯗنﻴا ئۇﺬﯗشىﺫىﻜى ئۈﭺ ﭼوﯓ كاتتىۋﺍشﻨىﯗ بىﺭﻯ بولﻐان ‪ ،‬ئامېﺭىﻜا‬ ‫تاﺬىﺨىﺫﺍ ئۇﺪﺍ ‪ 4‬نۆﯞەﺕ ﺮﯗﯕتۇﯓ سايلىﻤىﻐا ئېﺭىﺸﻜەن ﺮﯗﯕتۇﯓ فﺭﺍنﻜلىﻦ ﺬﻭﺮﯞېلﺖ ‪،‬‬ ‫‪ - 1932‬يىلى ‪ - 2‬ئايﻨىﯗ ‪ - 15‬كۈنى فلوﺬېﺫﺍ شىتاتىﺫىﻜى بىﺭ باﻏچىﺫﺍ نۇتۇﻕ‬ ‫سۆﺮلەپ بولۇپ‪ ،‬ئۆﺮىﻨىﯗ مەﺧسۇﺱ ئۈستى ئوﭼۇﻕ ﭘىﻜابىﻐا ﭼىﻘىﺫﯗ ‪ .‬بۇ ﭼاﻏﺫﺍ‬ ‫ﭼىﻜاگو شەﻫىﺭىﻨىﯗ باشلىﻐى ئانتونسامېﻲ ﺮﯗﯕتۇﯕﻨىﯗ ئالﺫىﻐا كېلىﭗ ‪ ،‬ئۇنىﯗ بىلەن‬ ‫ﭘاﺬﺍﯕلىﺸىﺫﯗ ‪ .‬تۇيۇقسىﺯﺪىﻨال ئىتالىﻴىلىﻚ ساﺬﺍﯕﻘېتىش بىﺭ كۆﭼﻤەن ‪ ،‬ئامﻤا‬ ‫ئاﺬىسىﺫىﻦ بىﺭ سەكﺭەﭘال ﺮﯗﯕتۇﯕﻨىﯗ ﭘىﻜابىﻐا قاﺬىتىﭗ ئوﻕ ﭼىﻘىﺭىﺫﯗ ‪ .‬بۇ‬ ‫ئوﻕ ﺬﻭﺮﯞېلتﻨىﯗ يېﻨىﺫىﻦ ئۆتۈﭘال شەﻫەﺬ باشلىﻐى سامېﻐا تېگىﺫﯗ ‪ .‬قالﻐان نەﭼچە‬ ‫ﭘاﻱ ئوقى بولسا ئەتﺭﺍﭘتىﻜىلەﺬگە تېگىﺫﯗ ‪ .‬ﺬﻭﺮﯞېلﺖ ﺮﯗﯕتۇﯓ ﻫېچﻨېﻤە بولﻤايﺫﯗ ‪.‬‬ ‫ﻫېلىﻘى ﺬﻭﺮﯞېلﺖ ﺮﯗﯕتۇﯓ بىلەن ﭘاﺬﺍﯕلىﺸىۋﺍتﻘانشەﻫەﺬ باشلىﻐى ئۆلىﺫﯗ ‪ .‬ﺬﻭﺮﯞېلﺖ‬

‫‪74‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ﺮﯗﯕتۇﯕﻐا قەسﺖ قىلﻐۇﭼىﻨىﯗ ئىسﻤى ‪ --‬ﺮﺍنگﺭﺍ بولۇپ ‪ ،‬ئۇ جىﻨايىتىﻨى ئىﻘﺭﺍﺬ‬ ‫قىلىﭗ مۇنﺫﺍﻕ ﺪەيﺫﯗ << ‪ :‬ئۆلتۈﺬمەكچى بولﻐان ئاﺪىﻤىﻢ شەﻫەﺬ باشلىﻐى سامېﻲ‬ ‫ئاشﻘاﺮىﻨىﻤﻨىﯗ‬ ‫بولﻤاستىﻦ بەلﻜى ﺬﻭﺮﯞېلﺖ ﺮﯗﯕتۇﯓ ئىﺫﻯ ‪ .‬ﺬﻭﺮﯞېلﺖ ﺮﯗﯕتۇﯓ مېﻨىﯗ‬ ‫قاتتىﻖ ئاﻏﺭىﺸىﺸﻐا سەﯞەبچى بولﻐان >> ‪ ..‬قىﺯىﻖ ئىﺸالﺬ بولىﺫﯗ ﺪﯗنﻴاﺪﺍ ‪-‬ﻫە؟‬ ‫ﺮﯗﯕتۇﯕﻐا قەسﺖ قىلﻐۇﭼى بۇ بىﺭ كۆﭼﻤەن ~ بىﺭ ئاﻱ ئۆتە‪ -‬ئۆتﻤەيال جاﺮﺍﻏا‬ ‫تاﺬتىلىﺫﯗ‪.[/‬‬

‫‪= http://bbs.diyarim.com/read.php?tid=5456&keyword‬‬

‫مەن ‹‹ ئەسﻜى ›› لەﺬنى ﯗ تاﺬىﺨىﻐا بەﻙ‬ ‫ئامﺭﺍﻕ‪......‬‬

‫گىتلېﺭ تىلﻐا ئېلىﻨسىال ﻫەمﻤە كىﺸى ئۇنىﯗ ياﯞﯗﺮلىﻘىﺫىﻦ نەﭘﺭەتلىﻨىﺫﯗ ‪ .‬ئۆلۈﻡ‬ ‫ﻫەمﻤە كىﺸىﻨىﯗ بېﺸىﺫﺍ باﺬ ‪ .‬ياﺧﺸىﺫىﻦ ئاﺕ قالىﺫﯗ ‪ ،‬يامانﺫىﻦ ﺪﺍﺕ ‪ .‬ﻫەمﻤە‬ ‫كىﺸى نەﭘﺭەتلەنگۈﺪەﻙ بۇ گىتلېﺭنىﯗ ئۆلۈمىگە ﯞە قانﺫﺍﻕ ئۆلگەنلىﻜىگە قىﺯىﻘىﺫىﻐانالﺬمۇ‬ ‫باﺬ بولۇشى مۈمﻜىﻦ ‪ .‬شۇﯕا گىتلېﺭنىﯗ ئۆلۈشىگە ﺪﺍئىﺭ مەﺮمۇنالﺬنى يولالپ قويۇشﻨى‬ ‫اليىﻖ تاﭘتىﻢ ‪ .‬ئاﺪلوﻑ گىتلېﺭ قاﭼان ‪ ،‬قەيەﺬﺪە ‪ ،‬قانﺫﺍﻕ ئۆلگەن ؟‬

‫‪75‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫گىتلېﺭ ئۆلۈشتىﻦ ئىلگىﺭىﻜى ‪ 10‬كۈن ئىچىﺫىﻜى ئىﺸالﺬ تۆﯞەنﺫىﻜىﺫەﻙ بولﻐان ‪:‬‬

‫‪ - 1945‬يىلى ‪ - 4‬ئايﻨىﯗ‪ - 20‬كۈنى گىتلېﺭ يەﺬ ئاستى ئۆيىﺫە تۇﻏۇلﻐان كۈنى‬ ‫ﺮىﻴاﭘىتىﻨى ئۆتﻜۈﺮىﺫﯗ ‪ .‬بۇ گىتلېﺭ ﻫاياتىﺫىﻜى ئەﯓ ئاﺧىﺭقى بىﺭ قېتىﻤلىﻖ كۆﯕۈلسىﺯ‬ ‫~ تۇﻏۇلﻐان كۈنىﻨى تەبﺭىﻜلەش ﺮىﻴاﭘىتى بولۇپ قالﻐان ‪.‬‬

‫ ‪1945‬يىلى ‪ - 4‬ئايﻨىﯗ ‪ - 21‬كۈنى گىتلېﺭ قانﺫﺍﻕ بەﺪەﯘ تۆلەشتىﻦ قەتﺌىﻴﻨەﺮەﺬ‬‫ﺬﻭسىﻴىلىﻜلەﺬنى بېﺭلىﻨﺫىﻦ قوﻏالپ ﭼىﻘىﺭىش بۇيﺭﯗقىﻨى ﭼۈشۈﺬىﺫﯗ ‪.‬‬

‫ ‪1945‬يىلى ‪ - 4‬ئايﻨىﯗ ‪ - 22‬كۈنى گىتلېﺭ ئۆﺮىﻨىﯗ يەنىال بېﺭلىﻨﺫﺍ قېلىش‬‫قاﺬﺍﺬىﻐا كەلگەنلىﻜىﻨى جاكاﺬاليﺫﯗ ‪ .‬بۇنى ئاﯕلىﻐانبوﺬمان بىلەن گېﺒﺒېلﺲ ﯞە ئۇنىﯗ‬ ‫مۇﻫاﭘىﺯەتچلىﺭﻯ قاتتى��� ﻫەيﺭﺍن قالىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫گىتلېﺭنىﯗ ئەيﻨى ﭼاﻏﺫىﻜى بۇ قاﺬﺍﺬىﻨى بىﺯ قانﺫﺍﻕ ﭼۈشىﻨىﺸىﻤىﺯ كېﺭەﻙ ؟ بوﺬمان ‪،‬‬ ‫گېﺒﺒېىلﺲ ﯞە مۇﻫاﭘىﺯەتچىلىﺭﻯ نېﻤىﺸﻘا ﻫەيﺭﺍن قالىﺫﯗ؟‬ ‫بۇ ﭼاغ ﺬﻭسىﻴە ئاﺬمىﻴىسىﻨىﯗ بېﺭلىﻨﻨى ئىﺸﻐاﯘ قىلىۋﺍلﻐان مەﺮگىلى بولۇپ ‪ ،‬گىتلېﺭ‬ ‫ئۇالﺬنى بېﺭلىﻨﺫىﻦ قوﻏالپ ﭼىﻘىﺭىش توﻏﺭىلىﻖ بۇيﺭﯗﻕ ﭼۈشۈﺬىﺫﯗ ‪.‬لېﻜىﻦ‬ ‫ئېسﺌېسچىالﺬ گېﻨىﺭﺍلى فېلﻜىﺲ ستېﺭ بۇ بۇيﺭﯗقﻘا قاﺬشى تۇﺬىﺫﯗ ﻫەﻡ ئامېﺭىﻜىﻐا‬ ‫تەسلىﻢ بولۇشﻨى ئەال ﺪەپ قاﺬﺍيﺫﯗ ‪ .‬بۇ ﭼاﻏﺫﺍ گىتلېﺭ كۆﺬسەتﻜەن قىسىﻤالﺬ ئاجىﺯ‬ ‫كېلىﭗ قالﻐان ‪ .‬گىتلېﺭ مەيلى قانﺫﺍﻕ ﭼوﯓ بەﺪەﯘ كېتىﺸىﺫىﻦ قەتﺌىﻴﻨەﺮەﺬ ﭼوقۇﻡ‬ ‫ﭘايتەﺧتتىﻦ ﺬﻭسىﻴىلىﻜلەﺬنى قوﻏالپ ﭼىﻘىﺭىﺸﻨى ﭘىالنلىﻐانئىﺫﻯ ‪ .‬فېلﻜىسﻨىﯗ‬ ‫قاﺬﺍﺬﻯ گىتلېﺭنىﯗ ﻏەﺮەپ‪ -‬نەﭘﺭتىﻨى قوﺮﻏايﺫﯗ ‪ .‬كۆتۈﺬەلﻤىسەﯓ ساﯕگىلىتىۋﺍﯘ‬

‫‪76‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ﺪېگەنﺫەﻙ ‪ ،‬بۇ ﭼاﻏﺫﺍ گېﺭىﻨگﻤۇ يۈﺮ ئۆﺬﯛپ ئۆﺮ جېﻨىﻨى قوﻏﺫﺍپ قېلىش مەقسىتىﺫە‬ ‫يۈﺬگەنلىﻜى ئايان بولىﺫﯗ ‪ .‬ئەسلى ﭘىالنﺫﺍ بولسا ‪ ،‬گىتلېﺭنى ئالپېﺲ تېﻐىﻐا‬ ‫يۆتﻜىﻤەكچى بولﻐان ‪ .‬ئاساسى ئۇﺬﯗشﻨىﻤۇ شۇ يەﺬﺪە قوﺮﻏاشﻘا بوﺬمان ﭘىالنﻤۇ تۈﺮﯛپ‬ ‫بولﻐان ئىﺫﻯ ‪ .‬بۇ ئىﻜﻜى گېﻨىﺭﺍلﻨىﯗ ئۇﺬﯗشتىﻦ ئۆﺮىﻨى قاﭼۈﺬﯛپ ‪ ،‬جان ساقالش‬ ‫كويىﺫﺍ بولﻐانلىﻘى ‪ ---‬ئاﺧىﺭىﺫﺍ گىتلېﺭنى ﺪﺍﯞﺍملىﻖ بېﺭلىﻨﺫﺍ قېلىش قاﺬﺍىﻐا‬ ‫كەلگۈﺮىﺫﯗ ‪ .‬ئانﺫىﻦ مۇﻫاﭘىﺯەتچىسىگە مۇنﺫﺍﻕ ﺪەيﺫﯗ ‪:‬‬ ‫‹‹ قاﺬﺍﯓ ! لىﻨﮓ ‪ ،‬ئۇالﺬ ﻫەتتا ‪ ،‬ﻫەتتا ئېسﺌېسچىالﺬمۇ ﭘۇﺬسەﺕ تاﭘسىال قوﺬقﻘىﻨىﺫىﻦ‬ ‫تۈگۈلىۋېلىﭗ ماﯕا ئاسىﻴلىﻖقىلىۋﺍتىﺫﯗ ‪ .‬ماﯕا كەلسەﻙ مەن بېﺭلىﻦ بىلەن تەقﺫىﺭﺪﺍش‬ ‫بولﻤاقچىﻤەن ‪ .‬مەن ساقايﻤاﺱ كېسەلگە مۇﭘتىال بولﺫﯗﻡ ‪ .‬تاﭘانچىﻨى تۈﺮﯛكﻤۇ‬ ‫تۇتالﻤايﻤەن ‪ ،‬مەن ئۆﺮﯛمﻨى قۇﺬبانقىلىﺸﻘا تەيﻴاﺬ ‪ .‬بۇ ‪ ،‬قوﺬشاﯞﺪﺍ قالﻐان قومانﺫﺍنﻨىﯗ‬ ‫ئۆتەشﻜە تېگىﺸلىﻚ بۇﺬﭼى ‪›› .‬‬

‫‪ - 1945‬يىلى ‪ - 4‬ئايﻨىﯗ ‪ - 27‬كۈنى‬ ‫گېﺭمانىﻴە بﺭﻭنىۋېﻜلىﺭﻯ بېﺭلىﻨﻐا قاﺬﺍپ ماﯕﻤاﻱ ئەكسىچە ﭼېﻜىﻨىﺸﻜە باشاليﺫﯗ ‪.‬‬ ‫گىتلېﺭ بىلەن ﻫىﻤلېﺭ ئوتتۇﺬىسىﺫىﻜى ئاالقىچىلىﻚ قىلىﺸﻨى ئۈستىگە ئالﻐان‬ ‫ئېسﺌېسچىالﺬنىﯗ گېﻨىﺭﺍلى فېگلىﻴﻦتۇيۇقسىﺯ يوقاپ كېتىﺫﯗ ‪ .‬ﺪېﻤەﻙ ‪ ،‬بۇ كاساﭘەتﻤۇ‬ ‫ﺧائىﻦ بولۇپ ﭼىﻘىﺫﯗ ‪ .‬فېگلېىﻴﻦ ئېسﺌېسچىالﺬنىﯗ كىﻴىﻤىﻨى سېلىﭗ تاشالپ ‪،‬‬ ‫ ﺮىﻨﻨەﺕ ﯞە ئالتۇنﻨى قولﻐا ﭼۈشۈﺬﯛپ‬‫ﭘۇقﺭﺍﭼە كىﻴىﻨىﭗ ‪ 100،‬مىﯗ ماﺬﻙ ﭘۇﯘ ‪ ،‬ﺮىﺒۇ‬ ‫بېﺭلىﻨﺫىﻦ قېچىﭗ كېتىﺸﻨى ﭘىالنلىﻐان ‪ - 4.‬ئايﻨىﯗ‪ - 27‬كۈنى‬ ‫ئېسﺌېسچىالﺬنىﯗ ئامانلىﻖ ساقالش ﺧاﺪىﻤى ئۇنىﯗ ئىﺯىﻐا ﭼۈشۈپ ‪ ،‬ئۇنى ناتونۇش‬

‫‪77‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫بىﺭ ئايالﻨىﯗ قويﻨىﺫىﻦ قولﻐا ﭼۈشۈﺬگەن ‪ .‬بۇ ئىﺸتىﻦ گىتلېﺭ ئاﭼچىﻘلىﻨىﺫﯗ ﻫەﻡ‬ ‫ﻫەﺬبىﻲ سوﺕ ئېچىﭗ ‪ ،‬ﯞەتەنگە ساتﻘىﻨلىﻖ قىلىش جىﻨايىتى شەكىللەنﺫﯛﺬگەن ~ ﺪەپ‬ ‫‪ ،‬جاﺮﺍ ئىﺠﺭﺍ قىلىﭗ ‪ ،‬نەﻕ مەيﺫﺍنﺫىال ئېتىﭗ تاشاليﺫﯗ ‪.‬‬ ‫فېگلېﻴىﻦ ﺮﺍﺪﻯ كىﻢ بولىﺫﯗ ؟‬ ‫بۇ ئېسﺌېسچىالﺬنىﯗ ئەﯓ ﭼوﯓ گېﻨىﺭﺍلى ‪ ،‬ئېۋﺍ بﺭﺍئونﻨىﯗ سىﯖلىسىﻨىﯗ ئېﺭﻯ‬ ‫بولىﺫﯗ ‪ .‬گىتلېﺭنىﯗ ئۆﺮىگە بولﻐان ئىﺸەنچىسى ﯞە ئۆلۈﻡ ئالﺫىﺫىﻤۇ قاتتىﻖ قوللىﻘى ‪،‬‬ ‫ﺪﯙلىتىﻨى قوﻏﺫﺍپ قېلىش يولىﺫﺍ ئىﺭﺍﺪىسىﺫىﻦ يانﻤىﻐانلىﻘىﻨى ئۆﺮ كۆﺮﻯ بىلەن‬ ‫كۆﺬﯛپ ‪ ،‬قولالپ كېلىۋﺍتﻘان ئېۋﺍ بﺭﺍئومان ‪ ،‬سىﯖلىسىﻨىﯗ يولﺫىﺸىﻨى ئۆلتۈﺬمەسلىﻚ‬ ‫ﻫەقﻘىﺫە ‪ ،‬گىتلېﺭﻏا ئېﻐىﺯ ئېچىﺸى مۈمﻜىﻨﻤۇ ﺪەيسىﺯ ؟ شۇﯕا ‪ ،‬ئېۋﺍ بﺭﺍئومان ئۆلۈش‬ ‫ئالﺫﺍﺪﺍ ‪ ،‬گىتلېﺭنىﯗ مۇﻫاﭘىﺯەتچىسىگە مۇنﺫﺍﻕ ﺪېگەن ‪ " :‬مەن ئۆلۈپ كەتﻜەنﺫىﻦ‬ ‫كېﻴىﻦ ‪ ،‬ناﯞﺍﺪﺍ سىﯖلىﻤﻨى ئۇﭼﺭىتىﭗ قالسىﯖىﺯ ‪ ،‬ئۇنىﯖﻐا ئېﺭىﻨىﯗ قانﺫﺍﻕ‬ ‫ئۆلگەنلىﻜىﻨى ئېﻴتﻤىﻐان بولسىﯖىﺯ؟ " ﺪەپ تاﭘىاليﺫﯗ ‪.‬‬

‫‪ - 1945‬يىلى ‪ - 4‬ئايﻨىﯗ ‪ - 28‬كۈنى‬ ‫گىتلېﺭ ئۆﺮىﻨىﯗ ئۇﺮﯗنيىللىﻖ مۇﻫاﭘىﺯەتچىسىﻨى ﭼاقىﺭتىﭗ ‪ ،‬ئۆﺮىگە ساﺪىﻘلىﻖ بىلەن‬ ‫ﺧىﺯمەﺕ قىلىﭗ كېلىۋﺍتﻘىﻨىﻐا ﺬەﻫﻤەﺕ ئېﻴتﻘاﭺ مۇنﺫﺍﻕ ئىﺸﻨى تاﭘىاليﺫﯗ ‪:‬‬ ‫‹‹ مېﻨىﯗ سىﺯگە ﻫاﯞﺍلە قىلىﺫىﻐان ئىﺸىﻢ باﺬ ‪ ،‬ئىلگىﺭﻯ مەن قوﺬشاﯞﺪﺍ قالﻐان‬ ‫قومانﺫﺍنالﺬنىﯗ ئۆلگۈﭼەقاﺬشىلىﻖ كۆﺬسىتىﺸىﻨى بۇيﺭﯗﻕ قىلﻐان ﻫ‪.‬اﺮىﺭمۇ بۇ بۇيﺭﯗقﻨى‬ ‫قايتۇﺬﯗﯞﺍلﻤايﻤەن ‪ .‬بۇبۇيﺭﯗﻕ ئوﺧﺸاشال مەن ئۈﭼۈنﻤۇ كۈﭼﻜە ئىگە ‪.‬ﻫاﺮىﺭ بېﺭلىﻨﻨىﯗ‬ ‫تەيﻴاﺬالﯓەمﺫە ئىﻜﻜى‬ ‫ﻫ‬ ‫قومانﺫﺍنى يەنىال مەن ‪،‬سىﺯ بېﺭىﭗ ئىﻜﻜى ﭘاﺬﭼە يۇﯓ ئەﺪىﻴاﯘ‬ ‫جەسەتﻨى كۆيﺫﯛﺬﯛشﻜە يەتﻜۈﺪەﻙ بېﻨﺯىﻦ تېپىﭗ كېلىﭗ ‪ ،‬مېﻨىﯗ ياتىﻘىﻤﻐا قويۇپ‬

‫‪78‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫قويۇﯓ ‪ .‬ئېۋﺍ بﺭﺍئون بىلەن ئىﻜﻜىﻤىﺯ مۇشۇ يەﺬﺪە ئۆﺮىﻤىﺯنى ئۆلتۈﺬﯛﯞﺍلىﻤىﺯ ‪ .‬سىﺯ‬ ‫جەسەتﻨى ئەﺪىﻴالﻐا يۆگەپ يۇقۇﺬىﺫىﻜى گۈللۈكﻜە ئەﭼىﻘىﭗ كۆيﺫﯛﺬىسىﺯ‬

‫›› ‪.‬‬

‫‪ - 1945‬يىلى ‪ - 4‬ئايﻨىﯗ ‪ 29 -‬كۈنى‬ ‫گىتلېﺭ بىلەن ئېۋﺍنىﯗ توﻱ مۇﺬﺍسىﻤى يەﺬ ئاستىﺫىﻜى ﺧەﺬىتە ئۆيىﺫەئۆتﻜۈﺮىلىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫گىتلېﺭ ‪ ،‬ئېۋﺍ گىتلېﺭ ﺧانىﻢ شىﺭەنىﯗ ئىﻜﻜى تەﺬىپىﺫە ئولتۇﺬىﺫﯗ‪ .‬ئۇالﺬنىﯗ يېﻨىﺫﺍ‬ ‫گۇﯞﺍﻫچىالﺬﺪىﻦ ~ گېﺒﺒىېلﺲ بىلەن بوﺬمان ئولتۇﺬىﺫﯗ ‪ .‬ﯞﺍگﻨېﺭ ﺬىﻴاسەتچىلىﻚ‬ ‫قىلىﺫﯗ ‪ ...........‬ﯞﺍگﻨېﺭ نىﻜاﻫﻨىﯗ كۈﭼﻜە ئىﻜەنلىﻜىﻨى جاكاﺬاليﺫﯗ ‪ .‬گىتلېﺭ‬ ‫كېﻴىﻦ تويى‬ ‫‪ ،‬ئېۋﺍ ‪ ،‬گېﺒﺒېىلﺲ ‪ ،‬بوﺬمان ﯞە ﯞﺍگﻨېﺭالﺬ ئىﻤﺯﺍ قويىﺫﯗ ‪ .‬يېﺭىﻢ سائەتتىﻦ‬ ‫قالﻐان‬ ‫بولﻐان ئەﺬ ‪ -‬ﺧوتۇن سوﺬﯗنﺫىﻦ ئايﺭىلىﭗ ﭼىﻘىﭗ كېتىﺫﯗ ‪ .‬توﻱ ﺮىﻴاﭘىتىﺫىﻜى‬ ‫ئونﻐا يېﻘىﻦ كىﺸى سۇﺱ كەيپىﻴاﺕ ئىچىﺫە ﺮىﻴاﭘەتﻨى ﺪﺍﯞﺍمالشﺫتۇﺬﯗﯞېﺭىﺫﯗ ‪....‬‬

‫گىتلېﺭنىﯗ ﯞەسىﻴەتﻨامىسىﺫىﻦ ئاﺬىﻴە ‪:‬‬ ‫‹‹ مەن ئۇﺬﯗش يىللىﺭىﺫﺍ ئۆيلۈﻙ ‪ -‬ئوﭼاقلىﻖ بولۇش مەجﺒۇﺬىﻴىتىﻤﻨى ئاﺪﺍ‬ ‫قىاللﻤايﻤەن ﺪەپ ئويلىﻐانىﺫىﻢ ‪ .‬لېﻜىﻦ ﻫاﺮىﺭ ﻫاياتىﻢ ئاﺧىﺭلىﺸىش ئالﺫىﺫﺍ ‪ ،‬كۆپ‬ ‫يىلالﺬﺪىﻦ بۇيان مەن بىلەن سەمىﻤىﻲ ﺪﻭسﺖبولۇپ كەلگەن ﻫەمﺫە بېﺭلىﻦ قوﺬشاﯞﺪﺍ‬ ‫قالﻐان ﭼاﻏﺫﺍ بۇ يەﺬگە كېلىﭗ مەن بىلەن ﻫاياﺕ ‪ -‬ماماتتا بىللە بولۇشﻨى ﺧالىﻐان‬ ‫ئاياﯘ بىلەن توﻱ قىلىﺸﻨى قاﺬﺍﺬ قىلﺫىﻢ ‪ .‬ئۇ مېﻨىﯗﺧوتۇنۇﻡ سۈﭘىتىﺫە ‪ ،‬مەن بىلەن‬ ‫مېﻨىﯗ ﺧەلﻖ ئۈﭼۈن ﺧىﺯمەﺕ‬ ‫بىللە ئۆلۈشﻨى ﺬﺍﯞﺍ كۆﺬﺪﻯ ‪ ،‬ئىﻜﻜىﻤىﺯنىﯗ قاﺬىﺸىچە ‪،‬‬ ‫قىلىﺸىﻢ ~ بىﺯگە ﺮىﻴان سالﺫﻯ ‪ ،‬بۇالﺬنىﯗﻫەمﻤىسى ئۆلۈﻡ بىلەن ئاياقالشﻘۇسى ‪.‬‬ ‫››‬

‫‪79‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬

‫‪ - 1945‬يىلى ‪ - 4‬ئايﻨىﯗ ‪ - 30‬كۈنى‬ ‫گىتلېﺭ ﯞە ئېۋﺍ گىتلېﺭ سەﭘﺫﺍشلىﺭﻯ بىلەنبىﺭ ‪ -‬بىﺭلەپ ﯞىﺫﺍلىﺸىﺸﻘا باشاليﺫﯗ‪.‬‬ ‫ئەﯓ ئاﯞﯞﺍﯘ ئۇﺮﯗن يىللىﻖ مۇﻫاﭘىﺯەتچىسى لىﻨىﮓ بىلەن ‪.....‬‬ ‫گېﺒﺒېلﺲ ﺧانىﻤﻐا گىتلېﺭ ﭘاﺬتىﻴە ئىﺯنىﻜىﻨى تەقﺫىﻢ قىلﺫﻯ‪...‬‬ ‫ئۇﺮﯗن يىللىﻖ تامىﻘىﻐا مەسﺌۇﯘ بولﻐان ئاياﯘ ئاشپىﺯﻯ بىلەن ﺧوشالشتى‪....‬‬ ‫ئاياﯘ ﺧىﺯمەتچىلىﺭﻯ بىلەنﻤۇ‪.....‬‬ ‫ئۆﺮىﻨىﯗ ئەﯓ ساﺪىﻖ ئۇﭼﻘۇﭼىسى ﻫانىﺲ بوﯞېﺭ ﯞە ئوتتو گۇسېﺭنى قوبۇﯘ قىلﺫﻯ ‪....‬‬ ‫ﯞىﺫﺍلىﺸىش مانا مۇشۇنﺫﺍﻕ ﺪﺍﯞﺍمالشتى‪...‬‬

‫ئەﯓ ئاﺧىﺭىﺫﺍ مۇﻫاﭘىﺯەتچىسى لىﻨىگﻨى ﭼاقىﺭتىﭗ ئەﺬ ‪ -‬ئاياﯘ ئىﻜﻜىسىﻨىﯗ‬ ‫ئۆلگەنﺫىﻦ كېﻴىﻨﻜى ئىﺸلىﺭىﻨى تاﭘىاليﺫﯗ ‪ ....‬بۇ ﭼاﻏﺫىﻜى گىتلېﺭنىﯗ ئەﻫۋﺍلى‬ ‫ناﻫايىتى قوﺬقۇنچلۇﻕ تۈسﻜە كىﺭىﭗ قالﻐان بولۇپ ‪ ،‬ﭼاﭼلىﺭﻯ ئاقاﺬﻏان ‪ ،‬كۆﺮلىﺭﻯ‬ ‫نۇﺬسىﺯ ﻫالەتتە ئىﺫﻯ ‪....‬‬ ‫‪-----------------------‬‬‫‹‹ ﭘاﯓ ! ›› قىلﻐان ئوﻕ ئاﯞﺍﺮﻯ بىلەن تەﯓﻫەمﻤە ئاالقﺯﺍﺪە بولۇشىﺫﯗ ‪ ....‬بوﺬمانﻨىﯗ‬ ‫ﭼىﺭﺍﻱ تاتىﺭىﭗ كەتﻜەن ‪ ....‬مۇﻫاﭘىﺯەتچى نېﻤە قىالﺬىﻨى بىلﻤەﻱ قالىﺫﯗ ‪ .‬ئۇالﺬ‬ ‫گىتلېﺭنىﯗ ياتاﻕ ئۆيىگە كىﺭگىﻨىﺫە بولسا ئاﺪلوﻑ گىتلېﺭ بىلەن ئېۋﺍ گىتلېﺭ سافاﺪﺍ‬ ‫ئولتۇﺬﻏىﻨىچە بۇ ﺪﯗنﻴا بىلەن ﺧوشالشﻘان ئىﺫﻯ ‪ .‬گىتلېﺭ‪ 7.65‬كالﺒېﺭلىﻖ تاﭘانچا‬ ‫بىلەن ئوﯓ ﭼېﻜىسىگە قاﺬىتىﭗ ئوﻕ ئاتﻘان ‪ ،‬يەنە بىﺭ‪ 6.35‬كالﺒېﺭلىﻖ تاﭘانچا ئۇنىﯗ‬

‫‪80‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ئايىﻘىﺫﺍ تۇﺬﺍتتى ‪ ...‬ئۇ ئىﻜﻜىسىﻨىﯗ كالىﻲ سىﺌانىﺫ يىگەنلىﻜى ﭼىﻘىﭗ تۇﺬﺍتتى ‪..‬‬ ‫ﺪېﻴىلگەن‪.‬‬ ‫گىتلېﺭنىﯗ يېﻘىﻨلىﺭﻯ گىتلېﺭنىﯗ ﯞەسىﻴىتىگە ئاساسەن ‪ ،‬ئەﺬ ‪ -‬ئاياﯘ ئىﻜﻜىسىﻨىﯗ‬ ‫جەسىتىﻨى گۈللۈكﻜە ئەﭼىﻘىﭗ ‪ ،‬بېﻨىﺯىﻦ ﭼېچىﭗ كۆيﺫﯛﺬﯛﺪﯗ ‪ ،‬ئۇنىﯖﺫىﻦ باشﻘا‬ ‫گىتلېﺭنىﯗ باﺬلىﻖ ئىﺸلەتﻜەن بويۇﻡ ﯞە ﺧاتىﺭىلىﺭىﻨىﻤۇ ئەﭼىﻘىﭗ بىﺭلىﻜتە‬ ‫كۆيﺫﯛﺬىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫كېﻴىﻦ گېﺒﺒېلﺲ ئەﺬ ئاياﯘ ﯞە ئالتە بالىسىﻤۇ كالىﻲ سىﺌانىﺫ (ﺮەﻫەﺬلىﻚ ﺪﻭﺬﺍ ) يەپ‬ ‫بىﺭلىﻜتە ئۆلىﺫﯗ‪....‬‬ ‫‪--------------------‬‬‫گىتلېﺭ مەيلى قايسى ﺧىلﺫﺍ ئۆلﻤىسۇن ‪ ،‬ئۇ ﻫامان تاﺬىﺩ بېتىﺫە ئۆﺮىﻨىﯗ قىلﻐان‬ ‫قىلﻤىﺸلىﺭﻯ بىلەن يېﺯىلﻐان ‪ .‬ئۇ ئۆلگەنﺫىﻦ كېﻴىﻦ ئۇنىﯗ ئۆلۈمى ﯞە مەﺧپىﻲ‬ ‫ﺧاتىﺭىلىﺭىﻨىﯗ ئويﺫﯗﺬﯗلۇپ ﭼىﻘىﺭىش ﺪېلولىﺭﻯ بەﺱ ‪ -‬مۇناﺮىﺭە قوﺮﻏىﻐان ‪.‬‬ ‫نىﻜا ئىﺸلىﺭىﻤۇ‬ ‫گىتلېﺭنىﯗ بەﺮﻯ ﺧاتىﺭىلىﺭىﺫە ئۇنىﯗ شەﺧسىﻲ ئىﺸلىﺭﻯ ‪ ،‬ﻫ‬ ‫يېﺯىلﻐانىﻜەن ‪ .‬گىتلېﺭ سېﺭىﻖ ﭼاﭼلىﻖ قىﺯ بىلەن ئاﺬالشﻘان ‪ ...‬بۇ قىﺯ كىﻢ ؟ ئېۋﺍ‬ ‫بﺭﻭئۇمان كىﻢ بولىﺫﯗ؟ ئۇالﺬ قانﺫﺍﻕ تونۇشﻘان ؟يېﻘىﻨﺫىﻦ بېﺭﻯ كالالمﻐا مۇشۇ گىتلېﺭ‬ ‫ئاتلىﻖ بىﺭ قىسىﻢ "ئەسﻜى" لەﺬنىﯖال ئىﺸلىﺭﻯ كالالمﻐا كىﺭىۋﺍلﺫﻯ ‪ ....‬يامان ﺪەپ‬ ‫تۇﺬىﻤىﺯ ~ قىﺯىﻘىﻤىﺯ ‪ .‬تىلالپ تۇﺬىﻤىﺯ يەنە ئۇنىﯗ ئىش ‪ -‬ئىﺯلىﺭىﻨى ئوقۇيﻤىﺯ ‪.‬‬ ‫مەن مۇشۇنﺫﺍﻕ "ئەسﻜى" لەﺬنىﯗ تاﺬىﺨىﻐا ئامﺭﺍﻕ‪.‬‬

‫‪= http://bbs.diyarim.com/read.php?tid=6369&keyword‬‬

‫‪81‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬

‫يەھۇﺪىﻲ مىللىتى ﯞە يەھۇﺪىﻴالﺬ ئۇﺬﯗشى‬

‫يەﻫۇﺪىﻲ مىللىتى توﻏﺭىلىﻖ گەپ بولسىالئەﯓ ئاﯞﯞﺍﯘ ئۇ يەﻫۇﺪىﻴالﺬنىﯗ مائاﺬىپﻘا كۆﯕۈﯘ‬ ‫بىلەن قاﺬﺍش ‪ ،‬كىتابﻨى ئۇلۇﻏالش ‪ ....‬سوﺪىﻐا‬ ‫بۆلۈش ‪ ،‬ﭘەﺬﺮەنﺖ تەﺬبىﻴىسىگە ئېتىۋﺍﺬ‬ ‫ئاالﻫېﺫىﻜلىﺭىﻨى تىلﻐا ئالىﻤىﺯ ‪ .‬ﺪېﻤەﻙﻫەمﻤىگە‬ ‫ماﻫىﺭلىﻘىﻨى ﯞە باشﻘا ‪ -‬باشﻘا نۇﺬﻏۇن‬ ‫مەلۇﻡ بولﻐىﻨىﺫەﻙ ~ يەﻫۇﺪىﻲ مىللىتى باشﻘا مىللەتلەﺬگە ئوﺧﺸاش ئۇﺮﯗن تاﺬىﺨ���ا‬ ‫( بەش مىﯗ يىللىﻖ ) ئىگە بولسىﻤۇ ‪ ،‬ئۇالﺬنىﯗ ‪ 2000‬يىلﺫىﻦ ئاﺬتۇﻕ ﯞﺍقىﺖ ئۆﺮ‬ ‫ﯞەتىﻨىﺫىﻦ ئايﺭىلىﭗ ‪ ،‬ﺪﯗنﻴانىﯗ ﻫەﺬقايسى جايلىﺭىﺫﺍ ئاﺮﺍﺏ ‪ -‬ئوقۇبەتلىﻖ ‪،‬‬ ‫سەﺬسانلىﻖ ‪ ،‬سەﺬگەﺬﺪﺍنلىﻖ تۇﺬمۇشىﻨى باشتىﻦ كەﭼۈﺬگەن ﻫەﻡ‬

‫نۇﺬﻏۇن‬

‫ئېﺯىلىﺸالﺬﻏا ﺪﯗﭼاﺬ بولﻐان مىللەﺕ ‪ .‬بىﺭﺍﻕ ئۇالﺬ بۇ قىﻴىﻨچىلىﻖ ئىچىﺫە ﻏۇﺬﯗىﻨى‬ ‫يوقاتﻤاﻱ ‪ ،‬مىللىتى ﯞە ﯞەتىﻨى ئۈﭼۈن تىﺯ ﭘۈكﻤىﺫﻯ ‪ .‬بۇ ئاﺮﺍﺏ ‪ -‬ئوقۇبەتلەﺬ‬ ‫ئىچىﺫىﻦ ~ ئۆﺮلىﺭىگە ﻫەﺬىﻜەتلەتلەنﺫﯛﺬگۈﭼى كۈﭼﻨى تاﭘالىﺫﻯ ‪ .‬بۇ كۈﭺ ﺪەﯘ‬ ‫يەﻫۇﺪىﻴالﺬنىﯗ ﺪﺍﯞﺍملىﻖ ئالﻐا ئىﻨتىلىﺸى ﯞە ئۈﺮلۈكسىﺯ تىﺭىﺸىﺸى بولﺫﻯ ‪.‬‬ ‫يەﻫۇﺪىﻴالﺬنىﯗ تىﺭىﺸچان ‪ ،‬تىﺯ ﭘۈكﻤەﺱبىﺭ مىللەﺕ ئىﻜەنلىﻜىﻨىﯗ ئۆﺮىال ئۇالﺬنىﯗ‬ ‫نەتىﺠىسى !‬ ‫تاﺬىﺨتىﻜى يەﻫۇﺪىﻴالﺬ تاالﻱ قېتىﻢ قىﺭﻏىﻨچىلىﻘﻘا ئۇﭼﺭىﻐانﻫەﻡ تاالﻱ قېتىﻢ قوﺮﻏىالﯓ‬ ‫كۆتۈﺬگەن ‪ - 2 .‬ﺪﯗنﻴا ئۇﺬﯗشى مەﺮگىلىﺫە گىتلېﺭنىﯗ يەﻫۇﺪىﻴالﺬنى قىﺭﻏىﻦ‬ ‫قىلﻐانلىﻘى توﻏﺭىلىﻖ مەﺮمۇنﻨى بۇﺬﯗن يولالپبولﻐانلىﻘىﻤىﺯ ئۈﭼۈن بۇ قېتىﻢ تەكﺭﺍﺬالپ‬

‫‪82‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ئولتۇﺬمىﺫﯗﻕ ‪ .‬بۈگۈن يەﻫۇﺪىﻴالﺬ ئۇﺬﯗشى ﻫەقﻘىﺫە ئىﻜﻜى ئېﻐىﺯ سۆﺮ قىلىﺸﻘا ئىﺠاﺮەﺕ‬ ‫بەﺬگەيسىلەﺬ ‪ ....‬كېﻴىﻦ شاﺬﻭنﻨﻨىﯗ ئىش ‪ -‬ئىﺯلىﺭﻯ يوللىﻨىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫يەﻫۇﺪىﻴالﺬ ئۇﺬﯗشى‬

‫مەشۇﺬ ئۇﺬﯗش‪.‬‬ ‫بۇ ﭘەلەستىﻦ يەﻫۇﺪىلىﺭﻯ ﺬىﻢئىستىالﭼىلىﺭىﻐا قاﺬشى ئېلىﭗ باﺬﻏان ﻬ‬ ‫مىالﺪىﺫىﻦ ئىلگىﺭىﻜى ‪ - 63‬يىلى ﺬىﻢ قومانﺫﺍنى ﭘانپېﺭنىﯗ ﭘەلەستىﻨﻨى ئىﺸﻐاﯘ‬ ‫ﭘاﺪىﺸالىﻘى نامﺫﺍباﺬ ‪ ،‬ئەمەلﺫە يوﻕﻫالەتﻜە ﭼۈشۈپ قالﺫﻯ ‪.‬‬ ‫ﻫ‬ ‫قىلىﺸى بىلەن ‪ ،‬ماﺧاپ‬ ‫شۇنىﯖﺫىﻦ كېﻴىﻦ يەﻫۇﺪىﻴالﺬ ﺬىﻤﻨىﯗ "تۆمۈﺬ بىلەن ئوﺕ " تەﻙ ياﯞﺍيىالﺬﭼە‬ ‫ﻫۆكۈمﺭﺍنلىﻖ قىلىﺸىﻐا ئۇﭼﺭىﺫﻯ ‪ .‬مىالﺪﻯ ‪ - 66‬يىلى ﭘەلەستىﻨﻨىﯗ ﺪېﯖىﺯ‬ ‫ياقىسىﺫىﻜى شەﻫىﺭﻯ قەيﺯەﺬىﻴىﺫە يەﻫۇﺪىﻴالﺬ بىلەن ﻏەيﺭﻯ يەﻫۇﺪىﻴالﺬ توقۇنۇشۇپ‬ ‫تۆلەﻡ ﭘۇلى‬ ‫قالﺫﻯ ‪ .‬ﺬىﻢ تەيىﻨلىگەن باش ﯞﺍلى فلوﺬﯗﺱ ئىﺭﯗسالىﻢ قەسىﺭىﻨىﯗ نۇﺬﻏۇن‬ ‫تۆلىﺸىﻨى تەلەپ قىلﺫﻯ ‪ .‬ئۇنىﯗ تەلىپى ﺬەﺕ قىلىﻨﻐانﺫىﻦ كېﻴىﻦ ئۆﺮﻯبىۋﺍستە‬ ‫قۇﺪﺪﯗﺱ ( ئىﺭﯗسالىﻢ ) ﻏا بېﺭىﭗ ‪ ،‬ﻫيەۇﺪىﻲ ﯞەكىللەﺬ ئۆمىﻜى بىلەنسۆﻫﺒەتلەشتى ‪.‬‬ ‫بۇ ئاﺬىﺫﺍ ئىﺭﯗسالىﻤلىﻖ ‪ 3600‬نەﭘەﺬ يەﻫۇﺪىﻴﻨى قىﺭﻏىﻦ قىلﺫﻯ ‪ ،‬شۇنىﯗ بىلەن‬ ‫يەﻫۇﺪىﻴالﺬنىﯗ ﺬىﻤﻐا قاﺬشى مىللىﻲ قوﺮﻏىلىﯖى شۇئان ﭘاﺬتلىﺫﻯ ‪ .‬بۇ قوﺮﻏىالﯕﻨىﯗ‬ ‫تايانﭻ كۈﭼى يە ﻫۇﺪىﻲ جەمىﻴىتىﻨىﯗ تۆﯞەن قاتلىﻤىﺫىﻜى ﺧەلﻘتىﻦ تەشﻜىللەنگەن‬ ‫"سىﻜاﺬﻯ " ( ﺧەنﺠەﺬ ﭘاﺬتىﻴىسى ﺪەﭘﻤۇ ئاتىلىﺫﯗ ) ئىﺫﻯ ‪ .‬بۇ قوﺮﻏىالﯕچىالﺬ‬ ‫ئىﺭﯗسالىﻤﺫىﻜى ﺬىﻢ قوشۇنلىﺭىﻨى يوقۇتۇپ ‪ ،‬قەسىﺭﺪە ساقالنﻐان قەﺬﺮ ﻫېساباتى‬ ‫ﺪەﭘتەﺬلىﺭىﻨى كۆيﺫﯛﺬﯛﯞەتتى ‪ .‬قوﺮﻏىالﯓ تېﺯ سۈﺬئەتتە ﭘۈتۈن ﭘەلەستىﻦ ﺮېﻤىﻨىﻨى‬ ‫قاﭘلىﺫﻯ ‪ .‬ئۇﺮﯗن ئۆتﻤەﻱ قوﺮﻏىالﯕچىالﺬ قوشۇنى يەنە ئۆلۈﻙ ﺪېﯖىﺯﻯ ئەتﺭﺍﭘىﻐا‬ ‫‪83‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫جايالشﻘان ‪ ،‬ﺪېﯖىﺯ يۈﺮىﺫىﻦ‪ 1400‬ئېﻨگىلىﺯ ﭼىسىئېگىﺯ كېلىﺫىﻐان قوﺬﯗﯘ ماساﺪنى‬ ‫ى نېلۇ باشسەﺬﺪﺍﺬ ﯞېسﺒاشاﯞنى‪ 50‬مىﯗ‬ ‫ﭘاﺪىﺸا‬ ‫ﻫ‬ ‫ئىﺸﻐاﯘ قىلﺫﻯ ‪ .‬ئىﻜﻜىﻨچى يىلى ﺬىﻢ‬ ‫كىﺸىلىﻚ ﺮﻭﺬ قوشۇن بىلەن قوﺮﻏىالﯕﻨى باستۇﺬﯗشﻘا ئەﯞەتتى ‪ .‬قوﺮﻏىالﯕچىالﺬ‬ ‫قوشۇنىﻨىﯗ ئاتامانى يۈسۈپ بىﻨﻨى ماتتاتىﻴاﺬ بۇيﺭﯗقﻘا بىﻨائەن يوتتاﭘاﺕ قوﺬﯗلىﻨى‬ ‫مۇﻫاﭘىﺯەﺕ قىلﺫﻯ ‪ 40 .‬نەﭼچە كۈنﺫىﻦ كېﻴىﻦ بۇ قوﺬﯗﯘ ﺬىﻢ قوشۇنلىﺭىﻨىﯗ قولىﻐا‬ ‫ﭼۈشۈپ ‪ ،‬ماتتاتىﻴاﺬ تەسلىﻢ بولﺫﻯ ‪ .‬كېﻴىﻦ ئۇ ئىسﻤىﻨى فﺭﺍﯞېﻲ يوسۇفىﻐا‬ ‫مەشۇﺬ ئەسىﺭىﺫە يەﻫۇﺪىﻴالﺬنىﯗ‬ ‫يەۇﺪىﻴالﺬ ئۇﺬﯗشى " ناملىﻖ ﻬ‬ ‫ئۆﺮگەﺬتىۋﺍلﺫﻯ ‪ .‬ئۇ " ﻫ‬ ‫ﺬىﻤﻐا قاﺬشى ئۇﺬﯗشىﻨى ناﻫايىتى ئەيﻨەن تەسۋىﺭلىگەن‪.‬‬ ‫‪68 -‬‬

‫يىلى ﺬىﻢ قوشۇنىئﺭﯗسالىﻤﻨى تۆﺕ تەﺬەﭘتىﻦ قوﺬشىۋﺍلﺫﻯ ‪ .‬بىﺭﺍﻕ بۇ ﭼاﻏﺫﺍ‬

‫ﺬىﻢ ﭘاﺪىﺸاﻫى نېلۇنىﯗ ئۆلۈﻡ ﺧەﯞىﺭﻯ كېلىﭗ ‪ ،‬ﯞېسﺒاساﯞ ﺬىﻤﻐا قايتتى ‪ .‬كېﻴىﻦ ئۇ‬ ‫ئۆﺮىﻨى ﭘاﺪىﺸاﻫ ﺪەپ جاكاﺬلىﺭﻯ ‪ . 69 -‬يىلى ئۇنىﯗ ئوﻏلى ﺪېتى ﺧىﻞ قوﺬﺍلالنﻐان‬ ‫ﺬىﻢ قوشۇنىﻨى باشالپ ‪ ،‬ئىﺭﯗسالىﻤﻐاﺪﺍﯞﺍملىﻖ قوﺬشاپ ﻫۇجۇﻡ قىلﺫﻯ ‪ .‬قوﺮﻏىالﯕچىالﺬ‬ ‫ئاﭼاﺬﭼىلىﻘﻘا بەﺬﺪﺍشلىﻖ بېﺭىﭗ ‪،‬باتۇﺬلۇﻕ بىلەن قاﺬشىلىﻖ كۆﺬسىتىﭗ ‪ ،‬ﺪﯛشﻤىﻨىﻨىﯗ‬ ‫ﻫۇجۇملىﺭىﻨى ئۈﺮلۈكسىﺯ ﭼېﻜىﻨﺫﯛﺬﯛپتۇﺬﺪﻯ ﻫەمﺫە ﻏەلىﺒىلىﻚﻫالﺫﺍ ﺪﯛشﻤەنگە ﺮەﺬبە‬ ‫بەﺬﺪﻯ ‪ - 70 .‬يىلى‪ - 5‬ئايﺫﺍ ﺬىﻢقوشۇنى بىﺭىﻨچى ﺬەتتىﻜى سېپىلﻨى بۇﺮﯗپ ئۆتتى‬ ‫‪ ،‬بىﺭﺍﻕ قوﺮﻏىالﯕچىالﺬ يەنىال كوﭼا ئۇﺬﯗشىقىلىﭗ ﭼىﯗ تۇﺬﺪﻯ ‪ .‬ئۈﭺ ئايﺫىﻦ كېﻴىﻦ‬ ‫ﺪﯛشﻤەن قوشۇنى ئېﻐىﺭ ﭼىﻘىﻢ تاﺬتىش بەﺪىلىگە بۇ شەﻫەﺬنى ئىﺸﻐاﯘ قىلىۋﺍلﺫﻯ‪.‬‬ ‫قوﺮﻏىالﯕچىالﺬ قوشۇنىﻨىﯗ قالﺫﯗﻕ قىسىﻤلىﺭﻯ ئېلﺌاسساﺬنىﯗ قومانﺫﺍنلىﻘىﺫﺍ ئەﯓ‬ ‫ئاﺧىﺭقى قوﺬﯗﯘ ماساﺪقا ﭼېﻜىﻨﺫﻯ ‪ .‬ﺬىﻤلىﻘالﺬ ‪ 10‬مىﯗ قۇﯘ ﯞە لەشﻜەﺬلەﺬنى ئىﺸﻘا‬ ‫سېلىﭗ ماساﺪنى توﭘتوﻏﺭﺍ‪ 3‬يىﻞ قوﺬشاپ تۇﺬﺪﻯ ‪ .‬بۇ قوﺬﯗلﺫﺍمۇﺪﺍﭘىﺌە قىلىﭗ تۇﺬﻏان‬ ‫‪ 960‬نەﭘەﺬ قوﺮﻏىالﯕچى سەﺬكەﺬﺪە ‪ -‬لەشﻜەﺬ سىﺭتﻨىﯗ ياﺬﺪىﻤىبولﻤىﻐان ئەﻫۋﺍلﺫﺍ بۇ‬

‫‪84‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫جايﺫىﻜى ﺧەتەﺬلىﻚ يەﺬ شاﺬﺍئىتىﺫىﻦ ﭘايﺫىلىﻨىﭗ ‪ ،‬تاش ئاﺬقىلىﻖ ﺬىﻤلىﻘالﺬ بىلەن‬ ‫ئۇﺬﯗش قىلﺫﻯ ‪ - 73 .‬يىﻞ ‪ - 4‬ئايﻨىﯗ ‪ - 15‬كۈنى يەﻫۇﺪىﻴالﺬنىﯗ ﻫالﻘىش‬ ‫بايﺭىﻤىﻨىﯗ ‪ - 1‬كۈنى ﺬىﻤلىﻘالﺬنىﯗﻫۇجۇمىﻐا بەﺬﺪﺍشلىﻖ بېﺭەلﻤەيﺫىﻐانلىﻘىﻨىﻫېﺲ‬ ‫قىلىﭗ يەتﻜەن قوﺮﻏىالﯕچىالﺬ كوللېﻜتىﭗ ﻫالﺫﺍ ئۆلۈﯞېلىش قاﺬﺍﺬىﻐا كەلﺫﻯ ‪،‬‬ ‫ﺬىﻤلىﻘالﺬ بۇ قوﺬﯗلﻐا بېسىﭗ كىﺭگىﻨىﺫە بۇ يەﺬنى بېﻘىﭗ تۇﺬﻏانالﺬﺪىﻦ ﭘەقەﺕ ئىﻜﻜى‬ ‫ئاياﯘ ﯞە بەش كىچىﻚ بالىال قالﻐان ئىﺫﻯ ‪" .‬ماسساﺪ ﺬﻭﻫى " شۇنىﯖﺫىﻦ ئېتىﺒاﺬەن‬ ‫يەﻫۇﺪىﻴالﺬنىﯗ تىﺯ ﭘۈكﻤەﺱ ﺧىسلىتىﻨىﯗ سىﻤۋﻭلى بولۇپ قالﺫﻯ ‪ .‬تا بۈگۈنﻜى كۈنگە‬ ‫قەﺪەﺬ يەﻫۇﺪىﻴالﺬ ﻫەﺬ يىلى بۇ يەﺬگە كېلىﭗ تاﯞﺍﺏ قىلىﭗ تۇﺬﻏان‪.‬‬ ‫يەﻫۇﺪىﻴالﺬ يەتتە يىﻞ ﺪﺍﯞﺍمالشﻘان ﺬىﻤﻨىﯗ ﺮﻭﺬﺍﯞﺍن ﻫۆكۈمﺭﺍنلىﻘىﻐا قاﺬشى ئۇﺬﯗشى‬ ‫گەﺬﭼە مەﻏلۇﺏ بولﻐان بولسىﻤۇ ‪ ،‬بىﺭﺍﻕ بۇ ئۇﺬﯗش كېﻴىﻨﻜى تاﺬىﺨىﻲ تەﺬەقﻘىﻴاتﻘا‬ ‫تەسىﺭ كۆﺬسەتتى ‪ .‬بۇ ئۇﺬﯗش ﺬىﻢ ﻫۆكۈمىتىﻨىﯗ يەﻫۇﺪىﻴالﺬﻏا ﻫۆكۈمﺭﺍنلىﻖ قىلىش‬ ‫ئۇسۇلىﻨى ئۆﺮگەﺬتىﺸىگە تۈﺬتﻜە بولۇﭘال قالﻤاستىﻦ ‪،‬بەلﻜى ﺧىﺭىستىﺌان ﺪىﻨى بىلەن‬ ‫يەﻫۇﺪىﻲ ﺪىﻨىﻨىﯗ ئايﺭىلىﺸىﻐىﻤۇ تۈﺬتﻜە بولﺫﻯ‪.‬‬ ‫مەنﺒە ‪ ‹‹ :‬ﺪﯗنﻴا تاﺬىﺨىﺫىﻜى ‪ 100‬مەشھۇﺬ ئۇﺬﯗش ›› ‪ --‬تىﻦ ئايچىۋەﺬ‬ ‫ﺬەتلىگەن‪.‬‬

‫‪= http://bbs.diyarim.com/read.php?tid=4580&keyword‬‬

‫ئامېﺭىﻜىﻨىﯗ مەشھۇﺬ گېﻨىﺭﺍل ى گېﺌوﺬگﯥ ﭘاتتون‬ ‫‪85‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬

‫‹‹ ﺪﯛشﻤەن ساﯕا ﻫۇجۇﻡ قىلﻤىسۇن ‪ ،‬سەن ﺪﯛشﻤەنگە ﻫۇجۇﻡ قىﻞ ‪ .‬ﺪﯛشﻤەنگە‬ ‫توﺧتىﻤاﻱ ﻫۇجۇﻡ قىﻞ ‪ ،‬بۇنىﯖﺫﺍ ﺪﯛشﻤىﻨىﯗ ئۆﺮىﻨى ئوﯕﺸىۋېلىﺸىﻐا ﭘۇﺬسەﺕ‬ ‫قالﻤايﺫﯗ ‪ .‬ﯞﺍقىﺖ بىلەن ﺪﯛشﻤەنﻨىﯗ ﯞە ئۈنۈملۈﻙ ئوﺕ كۈﭼىﻨىﯗ ﺬﻭﯘ ئويﻨىﺸى‬ ‫ئاﺬقىلىﻖ جەﯕﺫە ئۆلۈﻡ ‪ -‬يېتىﻢ بولۇپ تۇﺬىﺫﯗ ‪ .‬سەن ئۆﺮﯛﯕﻨىﯗ ئوﺕ كۈﭼى بىلەن‬ ‫ﺪﯛشﻤەنﻨىﯗ ئوﺕ كۈﭼىﻨى بويسۇنﺫﯗﺬ ‪ ،‬تېﺯ ﻫەﺬكەﺕ قىلىﭗ ﯞﺍقىتﻨى قىسﻘاﺬﺕ‪.‬‬ ‫مۇسابىﻘە ‪ .‬ئۇﺬﯗش قەﻫﺭىﻤان‬ ‫ئۇﺬﯗش ئىﻨسانىﻴەﺕ قاتﻨىﺸااليﺫىﻐان ئەﯓ سەلتەنەتلىﻚ‬ ‫ باﻫاﺪىﺭالﺬنى ياﺬىتىﭗ ‪ ،‬باﺬلىﻖ ﭘاسﻜىﻨىچىلىﻘالﺬنى يوقۇتىﺫﯗ ‪ .‬كىﺸىلەﺬنىﯗ‬‫ﻫەمﻤىسى ئۇﺬﯗشتىﻦ قوﺬقىﺫﯗ ‪ .‬لېﻜىﻦ ‪ ،‬قوﺬقۇنچاقالﺬﺪىﻜى ﯞەﻫىﻤە ئۇالﺬنىﯗ‬ ‫مەسﺌۇلىﻴەﺕ تۇيﻐۇسىﺫىﻦ ﻏالىﭗ كەلگەن ‪ .‬مەسﺌۇلىﻴەﺕ تۇيﻐۇسى ئەﺬكەكلەﺬگە‬

‫‪86‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ﺧاﺱ ﺧىسلەتﻨىﯗ جەﯞﻫىﺭﻯ ‪ .‬ياﺧﺸى ئەﺬكەﻙ ﯞەتەن ئۈﭼۈن ﺧىﺯمەﺕ قىلىﺸى‬ ‫كېﺭەﻙ ›› ‪.....‬‬

‫مانا بۇ ئامېﺭىﻜا تاﺬىﺨىﺫىﻜى مەشﻬۇﺬ گېﻨىﺭﺍﯘ ‪ ،‬ئىﻜﻜىﻨچى ﺪﯗنﻴا ئۇﺬﯗشىﺫىﻜى ئەﯓ‬ ‫باتۇﺬ گېﻨىﺭﺍﯘ گېﺌوﺬگىﻲ ﭘاتتونﻨىﯗ ئەسﻜەﺬلىﺭىگە ﺪﺍئىﻢ ﺪەيﺫىﻐان سۆﺮﻯ ‪ .‬ﺪﯗنﻴا‬ ‫تاﺬىﺨى ﯞە ئىﻜﻜىﻨچى ﺪﯗنﻴا تاﺬىﺨىﻐا قىﺯىﻘىﺫىﻐانالﺬﻏا نىسﺒەتەن باتتون تولىﻤۇ‬ ‫تونۇش ‪ .‬بۇ كىﺸىﻨىﯗ ئىسﻤىﻨى كۆﺬسەكﻤۇ بەلﻜىﻢ كۆﺮ ئالﺫىﻤىﺯ ﻏا كېلىﺫىﻐىﻨى يەنىال‬ ‫~ ئۇنىﯗ جەﯓ مەيﺫﺍنىﺫىﻜى باتۇﺬ قىﻴاﭘىتى بولسا كېﺭەﻙ‪.‬‬ ‫گېﺌوﺬگﯥ ﭘاتتون ئامېﺭىﻜىﻨىﯗ ئىﻜﻜىﻨچى ﺪﯗنﻴا ئۇﺬﯗشى مەﺮگىلىﺫىﻜى باتۇﺬ‬ ‫گېﻨىﺭﺍلالﺬنىﯗ بىﺭﻯ ‪ .‬ئۇ‪ - 1885‬يىلى نويابىﺭﺪﺍ ئامېﺭىﻜىﻨىﯗ كالىفوﺬنىﻴە شىتاتىﺫﺍ‬ ‫تۇﻏۇلﻐان ‪ - 1909 .‬يىﻞ ئىﻴۇنﺫﺍ ﯞېسﺖ ﭘوئېﻨﺖ ﻫەﺬبىﻲ مەكتەﭘﻨى ﭘۈتتۈﺬﯛپ ‪،‬‬ ‫ئامېﺭىﻜا گۇﺬﯗﭘپىۋﻭﻱ ئاﺬمىﻴە ئاتلىﻖ ئەسﻜەﺬلەﺬ‪ 15 -‬ﭘولﻜىﺫﺍ كاﭘىتان بولﻐان ‪1917.‬‬ ‫ يىلى ‪ ،‬ئامېﺭىﻜا بىﺭىﻨچى ﺪﯗنﻴا ئۇﺬﯗشىﻐا قاتﻨاشﻘانﺫﺍ ‪ ،‬ﭘاتتون ئامېﺭىﻜا يىﺭﺍقﻘا‬‫يۈﺬﯛش قىلﻐۇﭼى قوشۇنىﻨىﯗ باش قومانﺫﺍنى گېﻨىﺭﺍﯘ ﭘېﺭىﺸﻨگﻐا ﻫەمﺭﺍﻫ بولۇپ‬ ‫فىﺭﺍنسىﻴىگە باﺬﻏان ‪ .‬ئۇ ئامېﺭىﻜا تانﻜا قىسﻤىﻨى تەشﻜىللەش ﯞە ئۇنى مەشﻖ‬ ‫قىلﺫﯗﺬﯗشﻘا مەسﺌۇﯘ بولﻐان ‪ .‬ﻫەﻡ بۇ جەﯕگە قاتﻨىﺸىﭗ ‹‹ كﺭېسﺖ مېﺫﺍلى ›› ﻏا‬ ‫ئېﺭىﺸﻜەن ‪.‬‬ ‫ئۇﺬﯗش ئاياقالشﻘانﺫىﻦ كېﻴىﻦ ئامېﺭىﻜىﻐاقايتىﭗ ‪ ،‬تانﻜا ئۇﺬﯗشى تەتﻘىﻘاتى ﯞە تەلىﻢ‬ ‫ تەﺬبىﻴە ﺧىﺯمىتى بىلەن شۇﻏۇلالنﻐان ‪ - 1920 .‬يىلىﺫىﻦ ‪ - 1940‬يىلىﻐىچە‬‫ﻫەﺬ ﺧىﻞ ﯞەﺮىپىلەﺬنى ئۆتىگەن ‪.‬‬ ‫‪1939‬‬

‫‪87‬‬

‫‪ -‬يىلى ئىﻜﻜىﻨچى ﺪﯗنﻴا ئۇﺬﯗشى ﭘاﺬتلىﻐانﺫىﻦ كېﻴىﻦ ئامېﺭىﻜا باش‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫شىتابى ئۆﺮگەﺬتىﭗ قۇﺬﯗلۇپ ‪،‬ماﺬشالﻞ باش شىتاﺏ باشلىﻐى بولىﺫﯗ ‪ .‬باتتون بﺭﻭنېۋﻙ‬ ‫بﺭىگاﺪىسىﻨىﯗ بﺭىگاﺪﺍﺍ كومانﺫىﺭلىﻘىﻐا تەيىﻨلىﻨىﺫﯗ ‪ .‬كېﻴىﻦ يەنە ئۆستۈﺬﯛلۈپ ‪،‬‬ ‫بﺭﻭنېۋﻙ ‪ ،‬تانﻜا قىسىﻤلىﺭىﻨى تەشﻜىللەش ﯞە تەلىﻢ ‪ -‬تەﺬبىﻴە ﺧىﺯمىتىگە مەسﺌۇﯘ‬ ‫بولىﺫﯗ ‪ - 1941 .‬يىلى ﭘﻴوﺬﯘ ‪ -‬ﺧاﺬبوﺬ ﭘوﺬتىﻐا ﻫۇجۇﻡ قىلىش ئۇﺬﯗشىﻐا ‪1943 ،‬‬ ‫ يىلى تۇنىسﻘا بېﺭىﭗ ‪ - 2 ،‬كوﺬﭘۇﺱ ئاﺬمىﻴىسىﻨىﯗ كوﺬﭘۇﺱ ﯞەﺮىﻴىتىﻨى‬‫ﭼىﻘىﭗ ﭘالېﺭمونى ئىﺸﻐا��� قىلىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫ئۆﺮگەﺬتىﺫﯗ ‪ .‬ئىتالىﻴىﻨىﯗ سىتىسلىﻴىﺫە قۇﺬﯗقلۇقﻘا‬ ‫مېسسىﻨانى تاﺬتىۋېلىﭗ ‪ ،‬جەﯕﺫە ﻏەلىﺒىگە ئېﺭىﺸىﺫﯗ‪ - 1944 .‬يىلى نوﺬمانﺫىﻴە‬ ‫بىلەن ئامېﺭىﻜا ‪- 3‬‬ ‫ئوﭘىﺭﺍتسىﻴىسى باشلىﻨىﺸتىﻦ ئاﯞﯞﺍﯘ ئېﺯىﻨﺨاﯞېﺭنىﯗ كۆﺬسىتىﺸى‬ ‫گۇﺬﯗﭘپىۋﻭﻱ ئاﺬمىﻴىسىﻨىﯗ قومانﺫﺍنلىﻘىﻐا تەيىﻨلەنگەن‪.‬‬ ‫ﭘاتتون جەﯓ قىلىﺸﻘا ئامﺭﺍﻕ بولۇپ ‪ ،‬مىﺠەﺮﻯ قوﭘاﯘ‪ ،‬كەسﻜىﻦ ئىﺫﻯ ‪ .‬كۆﭘىﻨچە‬ ‫ﻫالالﺬﺪﺍ ئەسﻜەﺬلىﺭىﻨى ئۇﺬﯗپ قوياتتىﻜەن ‪ .‬بىﺭ قېتىﻢ ئۇ ئىﻜﻜى نەﭘەﺬ ئەسﻜەﺬنى‬ ‫ئۇﺬﯗپ قويۇپ ‪ ،‬ﯞەﺮىپىسىﺫىﻦ ئېلىﻨىﭗ تاشلىﻨىﺸﻘا ئاﺮ قالﻐانﺫﺍ ‪ ،‬ئېﺯىﻨﺨاﯞېﺭنىﯗ‬ ‫تەلىۋﻯ بىلەن ئېلىﭗ تاشالنﻤاﭘتىﻜەن ‪ .‬ئۇ ئەسﻜەﺬلىگە تەلەﭘﻨى قاتتىﻖ قويۇپ ‪،‬‬ ‫ئەسﻜەﺬلىﺭىﻨىﯗ ئۆﺮىگە ساﺪىﻖ بولۇشىﻨى ‪ ،‬ئۆﺮىﻨىﯖﻤۇ ئەسﻜەﺬلىﺭىگە‬ ‫كۆيۈنىﺫىﻐانلىﻘىﻨى ئەمىلىﻴەتتە ئىسپاتالپ تۇﺬﻏان ‪.‬‬ ‫مانا يۇقۇﺬقىالﺬ ئامېﺭىﻜىﻨىﯗ ئىﻜﻜىﻨچى ﺪﯗنﻴا ئۇﺬﯗشى مەﺮگىلﺫىﻜى ﺪﺍﯕلىﻖ گېﻨىﺭﺍﯘ‬ ‫تونۇشتۇﺬىلىﺸى‬ ‫‪.‬‬ ‫گېﺌوﺬگىﻲ ﭘاتتونﻨىﯗ قىسﻘىﻐىﻨە‬

‫‪= http://bbs.diyarim.com/read.php?tid=8061&keyword‬‬

‫‪88‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫نوبېﻞ تىﻨچلىﻖ مۇكاﭘاتىﻐا ئېﺭىﺸﻜەن ﺮﯗﯕتۇﯓ ‪ --‬نېلسۇن‬ ‫مانﺫېالنوبېﻞ تىﻨچلىﻖ مۇكاﭘاتىﻐا ئېﺭىﺸﻜەن ﺮﯗﯕتۇﯓ ‪ --‬نېلسۇن‬ ‫مانﺫېال‬

‫مەشۇﺬ مىللىﻲ ﺪﺍﻫىﻴسى ‪ .‬ئۇ‪ - 1993‬يىلىنوبېﻞ‬ ‫نېلسون مانﺫېال ‪ --‬ئافﺭىﻘىﻨىﯗ ﻬ‬ ‫تىﻨچلىﻖ مۇكاﭘاتىﻐا ئېﺭىﺸﻜەن ‪ .‬ﭼۈنﻜى ‪ ،‬نېلسون مانﺫېال جەنۇبىﻲ ئافﺭىﻘانېگىﺭالﺬ‬ ‫ئاﺮﺍﺪلىﻖ ﻫەﺬىﻜىتىﺫە ئاجايىﭗ يۇقۇﺬﻯ ﺬەﻫﺒەﺬلىﻚ تاالنتى ﯞە قىلچە بوشاشﻤاﻱكۈﺬەش‬ ‫قىلىش ﺬﻭلىﻨى جاﺬﻯ قالﺫﯗﺬﯗپ ‪ ،‬ئېﺭقىﻲ ئايﺭىﻤىچىلىﻖ تۈﺮﯛمىﻨى بىﻜاﺬ قىلىش ‪،‬‬ ‫باﺬﺍﯞەﺬلىﻜﻨى ‪ ،‬ﺪېﻤىﻜىﺭﺍتىﻚ ﯞە بىﺭلىﻜﻜە كەلگەن جەنۇبىﻲ ئافﺭىﻘا قۇﺬﯗپ ﭼىﻘىش‬ ‫ئۈﭼۈن تۆﻫپە قوشﻘان شەﺧسلەﺬنىﯗ بىﺭﻯ ‪ .‬مانﺫېال ﻫاياتىﺫﺍ نۇﺬﻏۇن‬ ‫ﭘىﺸﻜەلچىلىﻜلەﺬگە ئۇﭼﺭىﻐان ‪ .‬بۇنى ئۇنىﯗ ﻫاياتىﻲ ﭘائالىﻴەتلىﺭىﺫىﻦ كۆﺬﯛﯞﺍلﻐىلى‬ ‫‪89‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫بولىﺫﯗ ‪ .‬لېﻜىﻦ ‪ ،‬بىﺯنىﯗ بۇ يەﺬﺪىﻜى ئۇنى تىلﻐا ئېلىﭗ ئولتۇﺬشتىﻜى ئاساسى‬ ‫مەقسىتىﻤىﺯمۇ ﺪەﯘ ئۇنىﯗ ‪ ---‬تىﻨچلىﻖ ‪ ،‬ﺪېﻤوكﺭﺍتىﻴە ‪ ،‬ئەﺬكىﻨلىﻚ يولىﺫﺍ‬ ‫ﻏەلىﺒە قىلﻐۇﭼە كۈﺬەش قىلﻐانلىﻘىﺫﺍ ‪.‬‬ ‫مانﺫېال ‪ - 1918‬يىلى ‪ - 18‬ئىﻴۇلﺫﺍ تۇﻏۇلﻐان ‪ - 1944 .‬يىلى ئافﺭىﻘىلىﻘالﺬ‬ ‫مىللىﻲ مەجلىسىگە كىﺭگەن ‪ - 1950 .‬يىلى ‹‹ ياشالﺬ ئىتتىپاقى ›› نىﯗ‬ ‫مەملىﻜەتلىﻚ ﺬەئىسلىﻜىگە سايالنﻐان ‪ - 1956.‬يىلى مانﺫېال ﯞەتەنگە ئاسىﻴلىﻖ‬ ‫قىلىش جىﻨايىتى بىلەنقولﻐا ئېلىﻨﻐان ‪ .‬شۇ يىلى‪ - 8‬ئايﺫﺍ ﯞەتەنگە ئاسىﻴلىﻖ قىلىش‬ ‫جىﻨايىتى ﺬەسﻤىﻲ سوﺬﺍﻕ قىلىﻨﻐان ‪ 4 .‬يىلﺫىﻦ كېﻴىﻦ سوﺕ باﺬلىﻖ‬ ‫جاﯞﺍبﻜاﺬالﺬنى گۇناﻫسىﺯ ﺪەپ ئېالن قىلىﭗ قويۇپبەﺬگەن ‪.‬شۇ يىلى ئىﻴۇنﺫﺍ مانﺫېال‬ ‫ﯞېﻨﻨى بىلەن توﻱ قىلﻐان ‪.‬‬ ‫‪1962‬‬

‫‪ -‬يىلى يەنە قولﻐا ئېلىﻨﻐان ‪ - 1964 .‬يىلى ‪ - 12‬ئىﻴۇن ‪ ،‬سوﺕ‬

‫مانﺫېال قاتاﺬلىﻖ كىﺸىلەﺬگە مۇﺪەتسىﺯ قاماﻕ جاﺮﺍسى ﻫۆكۈﻡ قىلﻐان ‪ .‬ئۇالﺬ ﺬﻭبﺒېﻦ‬ ‫ئاﺬىلىﺫىﻜى بىﺭ تۈﺬمىگە قامالﻐان ‪.‬‬ ‫‪ - 1990‬يىلى ‪ - 11‬فېۋﺬﺍﯘ ‪ ،‬جەنۇبىﻲ ئافﺭىﻘىﻐا نىسﺒەتەن تاﺬىﺨىﻲ ئەﻫﻤىﻴەتﻜە‬ ‫‪ 28‬يىلﻐا يېﻘىﻦ قاماپ قويۇلﻐان ﻫﺪﺍىﻴسىﺯ نېلسۇن‬ ‫ئىگە بىﺭ كۈن بولىﺫﯗ ‪ .‬نېگىﺭالﺬنىﯗ‬ ‫مانﺫېال تۈﺬمە ئىﺸىﻜىﺫىﻦ ﭼىﻘىﭗ ‪ ،‬ئۆﺮ ﺧەلﻘى ئاﺬىسىﻐا قايتىﭗ كېلىﺫﯗ ‪ .‬مانﺫېال‬ ‫تۈﺬمىﺫە نۇﺬﻏۇن قىﻴىﻨچىلىﻘالﺬنى تاﺬتﻘان بولسىﻤۇ ~ تۈﺬمەﻫاياتى ئۇنىﯗ ئىﺭﺍﺪىسىﻨى‬ ‫تېﺨىﻤۇ ﭼېﯖىتىﺫﯗ ‪ .‬ﭘىﻜىﺭ قىلىش ئىﻘتىﺫﺍﺬىﻨى ﯞە ﺪېپلوماتالﻏا ﺧاﺱ ساالﭘىتىﻨى‬ ‫ساقالپ كېلىﺫﯗ ‪ .‬نېگىﺭالﺬ ئۇنى بەﻙ ﻫۆﺬمەﺕ قىلىﺫﯗ ﯞە ئۇنىﯖﺫىﻦ ﺮﻭﺬ ئۈمىﺫلەﺬنى‬ ‫كۈتىﺫﯗ ‪ 72 .‬ياشلىﻖ مانﺫېال يەنە بىﺭ قېتىﻢ تاﺬىﺩ تاﭘﺸۇﺬﻏان ئېﻐىﺭ ﯞەﺮىپىسىﻨى‬ ‫ﺮىﻤﻤىسىگە ئېلىﭗ ‪ 150 ،‬مىﯗ كىﺸلىﻚ قاﺬشى ئېلىش يىﻐىﻨىﺫﺍ ‪ ،‬ئىتتىپاقلىﻖ ﯞە‬

‫‪90‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ئىﻨتىﺯﺍمﻨىﯗ مۇﻫىﻤلىﻘىﻨى تەكىتلەيﺫﯗ ‪ - 1991 .‬يىلى ئىﻴۇلﺫﺍ ‪ ،‬ئافﺭىﻘىلىﻘالﺬ ‪48‬‬ ‫ نۆﯞەتلىﻚ مەملىﻜەتلىﻚ قۇﺬﯗلتىﻴىﻨى ﭼاقىﺭىﺫﯗ‪ .‬مانﺫېال ﺬەئىسلىﻜﻜە سايلىﻨىﭗ‬‫‪ ،‬ئافﺭىﻘىلىﻘالﺬ مىللىﻲ مەجلىسىﻨىﯗ كۈﺬىﺸىگە ﯞە جەنۇبىﻲئافﺭىﻘا ﺧەلﻘىﻨىﯗ‬ ‫تىﻨچلىﻘىﻨى قولﻐا كەلتۈﺬﯛش كۈﺬىﺸىگە ﺬەﻫﺒەﺬلىﻚ قىلىﺫﯗ ‪ - 1993 .‬يىلى ‪،‬‬ ‫ئامېﺭىﻜا ﺮﯗﯕتۇﯕى كىلىﻨتون مانﺫېالﻏا فالﺪېلفىﻴە ئەﺬكىﻨلىﻚ ئوﺬﺪېﻨى تەقﺫىﻢ قىلىﭗ‬ ‫‪ ،‬ئۇنىﯗ باتۇﺬلىﻘىﻨى مەﺪﻫىﻴلەيﺫﯗ ‪ - 1993 .‬يىلى ئۆكتەبىﺭﺪە ‪ ،‬مانﺫېال تىﻨچلىﻖ‬ ‫يولىﺫىﻜى باتۇﺬلىﻘى ﯞە ﺮﻭﺬ تۆﻫپىسىگە ئاساسەن ‪ ،‬نوبېﻞ تىﻨچلىﻖ مۇكاﭘاتىﻐا‬ ‫ئېﺭىﺸىﺫﯗ ‪ . 1994 -‬يىلى ئاﭘﺭېلﺫﺍ ‪ ،‬جەنۇبىﻲ ئافﺭىﻘىﺫﺍ ئۆتﻜۈﺮﯛلگەن ئومۇمىﻲ‬ ‫سايالمﺫﺍ ﺮﯗﯕتۇﯕلۇقﻘا سايلىﻨىﺫﯗ ‪.‬‬

‫‹‹ ئىﺭقچىلىﻖ تۈﺮﯛمىﻨىﯗ ئىستىﻘﺒالى يوﻕ ››‬

‫‪ - 1990‬يىلى ‪ - 2‬ئايﻨىﯗ ‪ - 11‬كۈنى‬

‫ﺪﻭستالﺬ ‪ ،‬يولﺫﺍشالﺬ ‪ ،‬جەنۇبىﻲ ئافﺭىﻘىلىﻖ قېﺭىﻨﺫﺍشالﺬ!‬ ‫مەن تېﻨچلىﻖ ‪ ،‬ﺪېﻤوكﺭﺍتىﻴە ﯞە ﭘۈتﻜۈﯘ ئىﻨسانىﻴەﺕ ئەﺬكىﻨلىﻜىﻨىﯗ نامى بىلەن‬ ‫سىلەﺬگە ساالﻡ يولاليﻤەن ‪ .‬مەن ئەﯞلىﻴا سۈﭘىتىﺫە ئەمەﺱ بەلﻜى سىلەﺬنىﯗ ساﺪىﻖ‬ ‫ﺧىﺯمەتﻜاﺬىﯖالﺬ ‪ ،‬ﺧەلﻘﻨىﯗ ﺧىﺯمەتﻜاﺬﻯ سۈﭘىتىﺫە ئالﺫىﯖالﺬﺪﺍ تۇﺬماقتىﻤەن‪.....‬‬ ‫مەن ئەﺬكىﻨلىﻜﻜە ئېﺭىﺸﻜەن بۈگۈنﻜى كۈنﺫە مېﻨىﯗ قويۇپ بېﺭىلىﺸىﻢ ئۈﭼۈن‬

‫‪91‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫قەتﺌىﻲ كۈﺬەش قىلﻐان يەﺬ شاﺬىﻨىﯗ ﻫەﺬقايسى جايلىﺭىﺫىﻜى قېﺭىﻨﺫﺍشلىﺭىﻤﻐا‬ ‫سەمىﻤىﻲ ﺬەﻫﻤەﺕ ئېﻴتىﻤەن!‬ ‫بۈگۈن مۇتلەﻕ كۆپ سانلىﻖ جەنۇبىﻲ ئافﺭىﻘىلىﻘالﺬ ‪ ،‬مەيلى قاﺬﺍتەنلىﻚ ياكى ئاﻕ‬ ‫تەنلىﻚ بولسۇن ‪ ،‬ئىﺭقچىلىﻖ تۈﺮﯛمىﻨىﯗ ئىستىﻘﺒالى يوقلۇقىﻨى تونۇپيەتتى ‪.‬‬ ‫ئەﺬكىﻨلىﻚ بىلەن تىﻨچلىﻘﻨى كاﭘالەتﻜە ئىگە قىلىش ئۈﭼۈن ئۆﺮىﻤىﺯنىﯗﻫەﯘ قىلﻐۇﭺ‬ ‫ﺧاﺬﺍكتېﺭلىﻚ كاتتا ﻫەﺬكىتىﻤىﺯگە تايىﻨىﭗ بۇ تۈﺮﯛمگە ﺧاتىﻤە بېﺭەيلى‪ .‬ئېلىﻤىﺯﺪىﻜى‬ ‫ﻫەﺬقايسى تەشﻜىالتالﺬنىﯗ ﯞە ئېلىﻤىﺯ ﺧەلﻘىﻨىﯗ كەﯓ كۆلەملىﻚ قاﺬشىلىﻖﻫەﺬىﻜىتى‬ ‫ﯞە باشﻘا ﻫەﺬىﻜەتلىﺭﻯ ئاﺧىﺭ ﺪېﻤوكﺭﺍتىﻚ تۈﺮﯛمﻨىﯗ ئوﺬنىتىلىﺸىﻐا تۈﺬتﻜەبولىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫‪......................‬‬ ‫‪......................‬‬ ‫بۈگۈن قوﺬﺍللىﻖ كۈﺬەش ئېلىﭗ بېﺭىﺸﻨىﯗ ﺮﯙﺬﯛﺬلىﻜى توﻏﺭىسىﺫﺍ تۈﺬلۈﻙ سەﯞەبلەﺬ‬ ‫ﻫېلىﻤۇ مەﯞجۇﺕ‪ .‬بىﺯگە بۇنىﯖﺫىﻦ باشﻘا يوﯘ يوﻕ ‪ .‬قوﺬﺍللىﻖ كۈﺬەشﻨى ﺪﺍﯞﺍملىﻖ ئېلىﭗ‬ ‫بېﺭىش كېﺭەﻙ ‪ .‬قوﺬﺍللىﻖ كۈﺬەشﻨى ئەمﺫﻯ قاناﺕ يايﺫﯗﺬماسلىﻖ ئۈﭼۈن ﭘاﺕ ئاﺬىﺫﺍ‬ ‫سۆﻫﺒەﺕ ئاﺬقىلىﻖ مەسىلىﻨى ﻫەﯘ قىلىﺸﻘا ﭘايﺫىلىﻖ بولﻐان كەيپىﻴاتﻨىﯗ باﺬلىﻘﻘا‬ ‫كېلىﺸىﻨى ئۈمىﺫ قىلىﻤىﺯ ‪.‬‬ ‫مەن ئافﺭىﻘىلىﻘالﺬ مىللىﻲ قۇﺬﯗلتىﻴىﻨىﯗ ئىﻨتىﺯﺍمىﻐا ئاﯕلىﻖ ﺬىﺌايە قىلىﺫىﻐان‬ ‫ئەﺮﺍلىﺭىﻨىﯗ بىﺭﻯ ‪ ،‬شۇﯕا مەن ئافﺭىﻘىلىﻘالﺬ مىللىﻲ قۇﺬﯗلتىﻴى ئوتتۇﺬىﻐا قويﻐان‬ ‫نىﺸان ‪ ،‬تاكتىﻜا ﯞە تەﺪبىﺭلەﺬنى ﭘۈتۈنلەﻱ ﻫىﻤايە قىلىﻤەن‪.‬‬ ‫ﻫاﺮىﺭ ئېلىﻤىﺯ ﺧەلﻘى ئىتتىپاقلىﺸىﺸﻘا مۇﻫتاج ‪ .‬بۇ بۇﺬﯗنﻘىﺫەكال مۇﻫىﻢ ﯞەﺮىپە ‪.‬‬ ‫ﻫەﺬقانﺫﺍﻕ ﺬەﻫﺒەﺬ بۇ ﯞەﺮىپىﻨى ئۆﺮﻯ يالﻐۇﺮ ئۈستىگە ئااللﻤايﺫﯗ ‪ .‬ﺪﺍﻫىﻴلىﻖ سۈﭘىتىﻤىﺯ‬ ‫بىلەن كۆﺮ قاﺬىﺸىﻤىﺯنى تەشﻜىالتتىﻤىﺯﻏا ئىﺯﺍﻫالپ ‪ ،‬ﺪېﻤوكﺭﺍتىﻚ تۈﺮﯛﻡ ئاﺬقىلىﻖ‬

‫‪92‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫مەنﺯىلىﻤىﺯنى بەلگىلەش ‪ ،‬مانا بۇ بىﺯنىﯗ ﯞەﺮىپىﻤىﺯ‪.‬‬ ‫ﺪېﻤوكﺭﺍتىﻴىﻨى يولﻐا قويۇش مەسىلىسى توﻏﺭىلىﻖ بىﺭ نۇقتىﻨى تەكىتلەپ ئۆتۈش‬ ‫كېﺭەكلىﻜىﻨى ﻫېﺲ قىلﺫىﻢ ‪ :‬ﻫەﺬىﻜەﺕ ﺬەﻫﺒىﺭﻯ مەملىﻜەﺕ ﺧاﺬﺍكتېﺭلىﻚ يىﻐىﻨىﺫﺍ‬ ‫ﭼىﯗ تۇﺬﯗشﻘا تېگىﺸلىﻚ ‪ ،‬قىلچە مۇستەسﻨاسىﺯ ﭘىﺭىﻨسىﭗ‪.‬‬ ‫بۈگۈن مەن كۆﭘچىلىﻜﻜە شۇنى ئۇقتۇﺬﯗپ قويۇشﻨى ﺮﯙﺬﯛﺬ تاﭘتىﻤﻜى ~ مېﻨىﯗ‬ ‫ﻫۆكۈمەﺕ بىلەن باﺬﻏان بىﺭ قاتاﺬ سۆﻫﺒەتلىﺭىﻤﻨىﯗ مەقسىﺫﻯ ﺪﯙلىتىﻤىﺯنىﯗ سىﻴاسىﻲ‬ ‫ﯞەﺮىﻴىتىﻨى نوﺬمالالشتۇﺬﯗش‪ .‬بىﺯ كۈﺬەشﻨىﯗ ئاساسىﻲ تەلىپىﻨى تېﺨى مۇﺮﺍكىﺭە‬ ‫قىلﻤىﺫﯗﻕ ‪.‬‬ ‫‪.................‬‬ ‫‪....................‬‬ ‫بىﺯنىﯗ كۈﺬىﺸىﻤىﺯ ﻫەﯘ قىلﻐۇﭺ ﭘەيﺖ ئالﺫىﺫﺍ تۇﺬماقتا ‪ .‬شۇﯕا ﭘۇﺬسەتﻨى ﭼىﯗ‬ ‫تۇتىﺸىﻤىﺯ كېﺭەﻙ ‪ .‬بىﺯ ﻫۆﺬلۈكﻨى تولىﻤۇ ئۇﺮﯗن ‪ ،‬تولىﻤۇ ئۇﺮﯗن ساقلىﺫﯗﻕ ‪ .‬ئەمﺫﻯ‬ ‫تاقىتىﻤىﺯ قالﻤىﺫﻯ ‪ ،‬ﻫەﺬقايسى سەﭘلەﺬﺪە كۈﺬەشﻨى كۈﭼەيتىﺫىﻐان ﯞﺍقىﺖ ئەمﺫﻯ‬ ‫كەلﺫﻯ‪.‬‬ ‫بىﺭلىﻜﻜە كەلگەن ‪ ،‬ﺪېﻤوكﺭﺍتىﻚ ﯞەئىﺭقچىلىﻖ يوﻕ جەنۇبىﻲ ئافﺭىﻘىﺫﺍ ئومۇمىﻲ سايالﻡ‬ ‫ئېلىﭗ بېﺭىش ‪ --‬ئىﺭقالﺬ ئىﻨاﻕ بولﻐان ‪ ،‬تىﻨچلىﻖ يولﻐا قويۇلﻐان بىﺭﺪىﻨﺒىﺭ‬ ‫قەﺪەﻡ‬

‫‪.‬‬

‫ئاﺧىﺭىﺫﺍ مەن ‪ - 1964‬يىلى سوﺬﺍﻕ قىلىﻨﻐان ﭼاﻏﺫﺍ ﺪېگەن گەﭘلىﺭىﻤﻨى ئەسلەپ‬ ‫ئۆتﻤەكچىﻤەن ‪ :‬مەن ئاﻕ تەنلىﻜلەﺬنىﯗ ﻫۆكۈمﺭﺍنلىﻘىﻐا قاﺬشى تۇﺬىﻤەن ﻫەﻡ‬ ‫نېگىﺭالﺬنىﯗ ﻫۆكۈمﺭﺍنلىﻘىﻐىﻤۇ قاﺬشى تۇﺬىﻤەن ‪ ،‬مەن ﺪېﻤوكﺭﺍتىﻚ ﯞە ئەﺬكىﻦ‬ ‫جەمىﺌىﻴەﺕ ﻏايىسىﻨى قەﺪىﺭلەيﻤەن ‪ .‬بۇنﺫﺍﻕ جەمىﺌىﻴەتتە كىﺸىلەﺬئېﺠىﻞ ‪ -‬ئىﻨاﻕ‬

‫‪93‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫‪ ،‬ﯞە تەﯓ ‪ -‬باﺬﺍﯞەﺬ ئاساستا ياشايﺫﯗ ‪ .‬مەن مۇشۇنﺫﺍﻕ ﻏايە ئۈﭼۈن تۇﻏۇلﻐان ‪ ،‬بۇ‬ ‫ﻏايىﻨى ئەمەلگە ئاشۇﺬﯗش ئۈﭼۈن ياشىساﻡ ﺪەيﻤەن ‪ .‬ناﯞﺍﺪﺍ ﺮﯙﺬﯛﺬتېپىلﻐانﺫﺍ ‪ ،‬بۇ ﻏايە‬ ‫ئۈﭼۈن قۇﺬبان بولۇشﻘا تەيﻴاﺬمەن‪.‬‬

‫‪= http://bbs.diyarim.com/read.php?tid=7644&keyword‬‬

‫‹‹ ﭼوﯓ ﺧوﺬﺍ ﺮ››‬

‫ﺪەپ لەقى ﻤى باﺬ گېﻨىﺭﺍﯘ شاﺬﯘ ﺪې‬ ‫گوﯘ‬

‫بالىلىﻖ ﺪەﯞﺬىﺫىﻜى ﺪې گوﯘ‬

‫‪94‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬

‫مەشۇﺬ‬ ‫گېﻨىﺭﺍﯘ شاﺬﯘ ﺪې گوﯘ ناﭘولېﺌونﺫىﻦ كېﻴىﻦ ئۆتﻜەن فىﺭﺍنسىﻴە تاﺬىﺨىﺫىﻜى ﻬ‬ ‫شەﺧسلەﺬنىﯗ بىﺭﻯ ‪ .‬ﺪې گوﯘ ‪ - 1890‬يىلى ئوقۇتﻘۇﭼى ئائىلىسىﺫە تۇﻏۇلﻐان ‪.‬‬ ‫ﺪﺍﺪىسىﻨىﯗ ئىسﻤى ‪ ---‬ﻫېﻨﺭﻯ ﺪې گوﯘ ‪ ،‬ئانىسىﻨىﯗ ئىسﻤى ‪ ---‬جېﺌانﻨا مايو‬ ‫بولۇپ ‪ ،‬بۇ ئەﺬ ‪ -‬ئاياﯘ ئىﻜﻜىسى ﺪې گولﻨىﯗ ﭼوﯓ بولﻐانﺫﺍ جامائەتﻨىﯗ تەقﺫىﺭﻯ‬ ‫‪ ،‬ﺪﯙلەﺕ ﯞە ﺧەلﻘﻨىﯗ تەقﺫىﺭﻯ بىلەن بىﺭلىﺸىﺸىﻨى ئۈمىﺫ قىالت��ى ‪ .‬ﺪې گوﯘ‬ ‫يەنە بىﺭ قىسىﻢ ئىلﻐاﺬ ﭘىﻜىﺭلىﻚ ياﺮﻏۇﭼى‬ ‫ئاتىسىﻨىﯗ تەلىﻤىﻨى قوبۇﯘ قىلﻐانﺫىﻦ باشﻘا‬ ‫ﯞە سىﻴاسىﺌونالﺬنىﯗ تەسىﺭىگە ئۇﭼﺭىﻐان ‪ .‬شاﺬﯘ ﺪې گوﯘ بالىلىﻖ ﺪەﯞﺬىﺫە شائىﺭ‬ ‫ﺬﻭستانىﯗ ئەسەﺬلىﺭىﻨى ئوقۇﻏان ‪ .‬ئۇ كىتاﺏئوقۇشﻘا ئامﺭﺍﻕ بولۇپ ‪ ،‬تاﺬىﺨىﻲ ﺬﻭمان‬ ‫ﯞە مەشﻬۇﺬ شەﺧسلەﺬنىﯗ تەﺬجىﻤىﻬالللىﺭىﻨىﻤۇ كۆپ ئوقۇﻏان ‪ .‬شاﺬﯘ ﺪې گوﯘ‬ ‫بولۇپ ‪ ،‬ﺪﺍئىﻢ ئۆﺮﻯ "قومانﺫﺍن‬ ‫بۇنىﯖﺫىﻦ باشﻘا يەنە جەﯓ ئويۇنلىﺭىﻨى ئويﻨاشﻘا ئامﺭﺍﻕ‬ ‫" بولىۋېلىﭗ ئاكىسىﻨى بۇيﺭﯗقﻨى ئىﺠﺭﺍ قىلﻤىﻐان" ئەسﻜەﺬ" قاتاﺬىﺫﺍ جاﺮﺍاليتتى ‪.‬‬

‫‪95‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫بىﺭ قېتىﻢ ئاكىسى ئۆﺮىﻨىﯗ ﺪﺍئىﻢ گېﺭمانىﻴە ﭘاﺪىﺸاﻫى بولىۋېﺭىﺸىﺫىﻦ ﺮېﺭىﻜىﭗ ‪،‬‬ ‫گوﯘ ئاﭼچىﻘالنﻐىﻨىﺫىﻦ ‪:‬‬ ‫فىﺭﺍنسىﻴە ﭘاﺪىﺸاﻫى بوپ باقﻘۇسى باﺬلىﻘىﻨى ﺪېﻴىﺸىگە ‪ ،‬ﺪې‬ ‫مېﻨىﯗ ﺪەپ ﯞﺍﺬقىﺭﺍپ كەتﻜەن‪.‬‬ ‫" ياﻕ ‪ ،‬بولﻤايﺫﯗ ! فىﺭﺍنسىﻴە مېﻨىﯗ ‪ ،‬فىﺭﺍنسىﻴە " !‬ ‫‪15‬‬

‫ياشﻘا كىﺭگەن يىلى قىسﻘا بىﺭ شېﺌىﺭﻯ ئېالن قىلىﻨﻐان ‪ .‬ئوتتۇﺬﺍ مەكتەﭘﻨى‬

‫ﭘۈتتۈﺬﯛﭘال ﻫەﺬبىﻲ مەكتەﭘﻜە ئوقۇشﻘا كىﺭگەن ‪ .‬قەلەمﻨى تاشالپ ئەلەﻡ كۈﺬىﺸىگە‬ ‫ئاتالنﻐان‪...‬‬

‫بويى ئېگىﺯ گېﻨىﺭﺍﯘ ﺪې گوﯘ‬

‫ﺪې گولﻨىﯗ بويى بەﻙ ئېگىﺯ بولﻐاﭼﻘا ~ ساﯞﺍﻏﺫﺍشلىﺭﻯ ئۇنىﯗ ئىسﻤىﻨى ئاتىﻤايال‬ ‫‹‹ ﭼوﯓ ﺧوﺬﺍﺮ << ‪ ‹‹ ،‬ﭼوﯓ شاﺬﯘ << ﺪەپ ﭼاقىﺭىﺸاتتى ‪ .‬ﺪېﻤىسىﻤۇ ئۇنىﯗ‬ ‫‪96‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫بويى ئېگىﺯلىﻜى بەﺮىﺫە ئۆﺮىگە نۇﺬﻏۇن ئوﯕۇشسىﺯلىﻘالﺬنى ‪ ،‬كېلىﺸﻤەسلىﻜلەﺬنى‬ ‫ئەكەلگەن ‪ - 1916 .‬يىلى گېﺭمانىﻴە ئاﺬمىﻴىسى ﺪې گوﯘ تۇﺬﯗشلۇﻕ جايﻨى‬ ‫تېگىﭗ ‪ ،‬قىﭗ ‪ -‬قىﺯىﻞ قان ئىچىﺫە‬ ‫بومﺒاﺬﺪىﻤان قىلىﺫﯗ ‪ .‬ﺪې گولﻨىﯗ يوتىسىﻐا ئوﻕ‬ ‫يېتىﭗ قالىﺫﯗ ‪ .‬بۇنى كۆﺬگەن ﭘولﻜوﯞنىﻚ بۇﺪﻭﯘ ئۇنىقۇﺬبان بولﺫﻯ ~ ﺪەپ قاﺬﺍپ ئاتا‬ ‫ﺪكالتﻨى تاﭘﺸۇﺬﯗپ ئېلىﭗ ‪ ،‬ﺪې گولﻐا‬ ‫ ئانىسىﻐا ﺧەﺕ ياﺮىﺫﯗ ‪ .‬گېﻨىﺭﺍﯘ ﭘېتائىﻦ بۇ‬‫ئەﯓ ئالىﻲ ئوﺬﺪېﻦ ‪ --‬كﺭىسﺖ ئوﺬﺪېﻨى بىلەن مۇكاﭘاتالپ ‪،‬بېﻐىﺸلىﻤىﻤۇ ياﺮىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫بولۇپ ‪ 2 ،‬يىﻞ ‪ 8‬ئاﻱ‬ ‫ئەسلى ﺪې گوﯘ گېﺭمانىﻴىلىﻜلەﺬ تەﺬىپىﺫىﻦ ئەسىﺭگە ئېلىﻨﻐان‬ ‫مەﻫﺒۇسلۇﻕ تۇﺬمۇشىﻨى باشتىﻦ كەﭼۈﺬىﺫﯗ ‪ .‬بۇ جەﺬيانﺫﺍ ﺪې گوﯘ قاﭼﻤاقچى بولۇپ‬ ‫يەﺬ ئاستى يولى قېﺯىﭗ قاﭼىﺫﯗ ‪ ،‬يەﺬ ئاستى يولىﺫىﻦ بىﺭ قاقاسلىﻘﻘا ﭼىﻘىﭗ ‪،‬‬ ‫يۇشۇﺬﯗنالﻤايﺫﯗ ‪-‬ﺪە ‪ ،‬تۇتۇلۇپ قالىﺫﯗ ‪ .‬ﺪې گوﯘ ئىﻜﻜىﻨچى قېتىﻢ يەنە قاﭼﻤاقچى‬ ‫بۇ كىﻴىﻢئۇنىﯖﻐا‬ ‫بولۇپ ‪ ،‬گېﺭمانىﻴە ئەسﻜىﺭىﻨىﯗ فوﺬمىسىﻨى ئوﻏﺭىالپ كىﻴىۋﺍلﻐان ‪،‬‬ ‫كالتە كېلىﭗ قالﻐانلىﻘى سەﯞەبىﺫىﻦ ‪ ،‬جەيﻨىﻜى ‪ ،‬تىﺯﻯ كۆﺬﯛنۈپ قالىﺫﯗ‪ ..‬شۇنىﯗ‬ ‫ئۈﭼىﻨچى‬ ‫بىلەن بويىﻨىﯗ ئېگىﺯلىﻜىﺫىﻦ ئىﻜﻜىﻨچى قېتىﻢ يەنە تۇتۇلۇپ قالىﺫﯗ ‪ ..‬ئۇ‬ ‫قېتىﻢ قاﭼﻤاقچى بولﻐانﺫىﻤۇ يەنىال بويىﻨىﯗ ئېگىﺯلىﻜى كاساﭘىتىﻦ تۇتۇلۇپ‬ ‫قالىﺫﯗ ‪...‬‬ ‫‪ - 1918‬يىلى ‪ - 11‬نويابىﺭﺪﺍ ئۇﺬﯗش توﺧتاپ ‪ ،‬ﺪې گوﯘ ئەﺬكىﻨلىﻜﻜە‬ ‫ﭼىﻘىﺫﯗ ‪ - 1921.‬يىلى‪ - 4‬ئايﻨىﯗ‪ - 7‬كۈنى ئېفىﻨﻨا ﯞﻭنﺫېﺭلو بىلەن توﻱ قىلىﺫﯗ ‪.‬‬ ‫ﺪې گوﯘ ﺧانىﻢ تەﺬبىﻴە كۆﺬگەن ‪ ،‬مۇاليىﻢ ‪ ،‬ئەﺪەﺏ ‪ -‬قائىﺫىلىﻚ ئاياﯘ بولۇپ ‪ ،‬بۇ‬ ‫ﻫەقتە نۇﺬﻏۇن ﻫېﻜايىلەﺬمۇ ‪ ،‬ياﺧﺸى تەﺬىپى شەﺬﻫىﻴلەنگەن ئىش ‪ -‬ئىﺯلىﺭىﻤۇ باﺬ‪.‬‬

‫‪97‬‬


‫قۇتلۇق ‪ 5‬يىل‬ ‫ﺪې گوﯘ ياﺮﻏان مۇﻫىﻢ ئەسەﺬلەﺬ ‪:‬‬

‫‪ - 1932‬يىلى ‹‹ ﺧەنﺠەﺬ تېﻐى ›› ‪ - 1934 ،‬يىلى ‹‹ كەسپىﻲ ئاﺬمىﻴە‬ ‫قۇﺬﺍيلى ! ›› ‪ - 1937 ،‬يىلى ‹‹ فىﺭﺍنسىﻴە ﯞە ئۇنىﯗ ئاﺬمىﻴىسى ›› ﯞە ‪1954‬‬ ‫ يىلى ‹‹ ئۇﺬﯗش ئەسلىﻤىﺭﻯ ›› نىﯗ ‪ - 1‬تومى " ئىلتىﺠا " نەشﺭ قىلىﻨﻐان ‪.‬‬‫( ئەسﻜەﺬتىش ‪ :‬بۇ ﭘەقەﺕ مۇﻫىﻢ ئەسەﺬلىﺭىﻨىﯗ بىﺭ قىسﻤىﺫىﻦ ئىﺒاﺬەﺕ ‪....‬‬ ‫ئايچىۋەﺬ )‬

‫ﺪې گوﯘ ﺬﺍﺪىﺌو نۇتﻘى سۆﺮلىﻤەكتە‬

‫بۇ ﺬەسىﻤﺫىﻜى ‪ - 1940 :‬يىلى ئىﻴۇنﻨىﯗ ئوتتۇﺬلىﺭىﺫﺍ ‪ ،‬ﭘېتائىﻦ ﯞەتەن ساتﻘۇﭺ‬ ‫ﻫۆكۈمىتى گىتلېﺭ گېﺭمانىﻴىسىگە تەسلىﻢ بولۇشﻨىﯗ ﻫاﺬﭘىسىﺫﺍ ‪ ،‬ﺪې گوﯘ‬ ‫فىﺭﺍنسىﻴىﺫىﻦ ئەنگىلىﻴىگە بېﺭىش قاﺬﺍﺬىﻐا كەلگەنﻫەمﺫە ‪ - 18‬ئىﻴۇنﺫﺍ مەشﻬۇﺬ‬ ‫ﺬﺍﺪىﺌو نۇتﻘى سۆﺮلەپ ‪ ،‬فىﺭﺍنسىﻴە ﺧەلﻘىﻨى مىللىﻲ ﻫاالكەتتىﻦ قۇتۇلۇش ئۈﭼۈن‬ ‫ﺪﺍﯞﺍملىﻖ كۈﺬەش قىلىﺸﻘا ﭼاقىﺭﻏان‬

‫‪98‬‬


‫ يىل‬5 ‫قۇتلۇق‬ = http://bbs.diyarim.com/read.php?tid=10686&keyword

Dostingiz : ‫ئېلﻜىتاپ ئىﺸلىچى‬

99


ay_chiwer_eserliri_1_