Page 1

KoorRespondent nummer 61 | Uitgave van C.O.V. Ex Animo | April 2014


Inhoud 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Van het Bestuur | Doortje van Helden……………………………………………………………………………………3 Agenda | het bestuur……………………………………………………………………………………………………………..4 Informatie generale repetitie en uitvoering Matthäus Passion | Doortje van Helden…………….5 Lief-en-Leed | Dini Berbée……………………………………………………………………………………………………..7 Mijmeringen in de Thomaskirche | Coby Bus…………………………………………………………………………9 Ons Jubileumconcert – Voortgang | Trix Maltha…………………………………………………………………..11 Een briefwisseling tussen een worstelend koorlid en een componist | Marjolein van Eekeren en René Samson……………………………………………………………………………………………………………………13 8. Beschouwing tekst Kinot van René Samson | Wim de Ru…………………………………………………….15 9. Contactgegevens bestuur | het bestuur……………………………………………………………………………….17

KoorRespondent nummer 61 | Uitgave van C.O.V. Ex Animo | April 2014


Van het Bestuur Beste leden en projectleden, nog slechts één reguliere repetitie wacht ons nog voordat we in de Pieterskerk de mooie klanken van de Matthäus Passion mogen laten horen. Bijzonder om dit werk met zoveel projectleden uit te voeren, en zo met een totaal van 180 zangers in de Pieterskerk te zingen! Doet u nog even uw uiterste best om ook de laatste plaatsen verkocht te krijgen? Want wat is er nou mooier een concert te geven dan voor een volle zaal! In deze KR vindt u alle nodige informatie voor de generale repetitie en de uitvoering op woensdag 16 april a.s. Leest u dit aandachtig door om de dag zo soepel mogelijk te laten verlopen. We hebben alvast een voorproefje gehad door mee te doen aan de Muziek Matinee in de Messiaskerk te Wassenaar op zondag 16 maart. Fijn om voor een dankbaar en enthousiast publiek de koralen te mogen laten horen en dat er medewerking verleend werd door solisten Japke de Ru, Koos van Zeijst, Annemarie Voorn en Marianne Bol. Het was prachtig, bedankt! Een lovende reactie vanuit de organisatie van de Matinee vindt u elders in deze KR. En ook het aankomende jubileumconcert in het najaar van 2014 laat ons niet los, want op enkele studiezaterdagen hebben we de tonen van Kinot en het Requiem van Mozart weer even in ons geheugen gebracht om maar niet kwijt te raken wat we al hebben opgebouwd afgelopen najaar. Er is dan ook in deze KR volop aandacht voor dit project. Zo is er een eerlijke briefwisseling tussen koorlid Marjolein van Eekeren en componist René Samson, treft u een lezing van Wim de Ru over de achtergrond van de Klaagliederen van Jeremia in oudtestamentisch perspectief en is er weer een update vanuit de Projectcommissie. Bent u projectlid en heeft u nog interesse om mee te doen? Mail gerust naar ledenzaken@exanimo.nl voor meer informatie. Rest mij nog via deze weg veel dank uit te spreken aan in het bijzonder Hans van Noort voor zijn vele werk rond de kaartverkoop, Anne van ’t Zelfde, die als floor manager de dag van de uitvoering tot in de puntjes voorbereidt en Dini Berbée, die ondanks het officieel beëindigen van haar functie in het bestuur toch zo ontzettend veel werk verzet en zo veel werk uit handen neemt van het bestuur. Alvast via deze weg, bedankt! Tenslotte wens ik u allen namens het bestuur een mooie, bezielde uitvoering toe!

Namens het bestuur, Doortje van Helden Secretaris C.O.V. Ex Animo

KoorRespondent nummer 61 | Uitgave van C.O.V. Ex Animo | April 2014


Agenda Woensdag 8 april

Bestuursvergadering (mail secretariaat@exanimo.nl voor eventuele input/vragen)

Dinsdag 15 april

Geen repetitie

Woensdag 16 april

Generale repetitie en uitvoering Matthäus Passion

Vrijdag 18 april

Medewerking Viering Diaconessehuis | aanwezig 15:00u

Dinsdag 22 april

Hervatting repetities Najaarsconcert

Dinsdag 29 april

Algemene Ledenvergadering | voor vaste leden

Zaterdag 10 mei

Studiedag Najaarsconcert | 10:00 – 15:00

Woensdag 14 mei

Bestuursvergadering (mail secretariaat@exanimo.nl voor eventuele input/vragen)

Woensdag 18 juni

Bestuursvergadering (mail secretariaat@exanimo.nl voor eventuele input/vragen)

Zaterdag 20 september

Studiedag Najaarsconcert | 10:00 – 15:00

KoorRespondent nummer 61 | Uitgave van C.O.V. Ex Animo | April 2014


Informatie Generale Repetitie en Uitvoering Matthäus Passion woensdag 16 april 2014 Generale Repetitie: woensdag 16 april om 13.30 uur 12.00

13.30–16.30

17.00-18.00

Kerk open, ingang: Pieterskerkhof 1a (grote deur noordzijde) Jassen kun je kwijt in het koor van de kerk tegenover de toiletten. Geen jassen in de kerk s.v.p. Generale Repetitie. Er is een pauze, waarin de kerk koffie en thee aanbiedt in het koorgedeelte. Op de stoel ligt een programmaboekje met naam, rijnummer, stoelnummer en nummer loopvolgorde. Kerkdeuren gesloten. Indien je in de kerk wilt blijven, is dat wel mogelijk.

Uitvoering woensdag 16 april om 19:30 uur 18:00 18:30

19.00 19.20

19.25

Pauze

Na pauze

Ingang Kloksteeg 16 open voor bestuursleden en helpers Ingang Pieterskerkhof 1a (grote deur aan noordzijde) voor koorleden en bezoekers open. De omkleedruimte in de Pieterskerk is dit jaar op een andere plaats, namelijk in een klein deel van de kooromloop het verst verwijderd van de toiletten. Op de volgende bladzijde vindt u een plattegrond van de Pieterskerk. Inzingen in het koor. Opstellen in loopvolgorde volgens het loopnummer op het kaartje. Koor 1 links en Koor 2 rechts (als je met je neus naar het podium staat). Opstellen ter hoogte van de grote, dikke pilaren. Op het podium blijven we staan totdat er van een van de bestuursleden een teken komt dat je kunt gaan zitten. Als de solisten en dirigent opkomen, gaat het orkest staan. Dit is voor het koor het teken ook te gaan staan. Wij blijven staan tot de aanvang van de uitvoering. Belangrijk: in de koorruimte waar wij ons voorgaande jaren omkleedden worden dit jaar de consumpties voor de bezoekers verstrekt. Houdt u er s.v.p. rekening mee dat de pauzeconsumpties voor de koorleden klaar staan in de omkleedruimte en NIET bij de bezoekersconsumpties. Gebruik de gewone toiletten (gratis) en niet die van de solisten en orkestleden! Aan het einde van de pauze wordt een bel geluid. Dit is voor de koorleden het teken om zich weer op te stellen in loopvolgorde op zelfde plaats, ter hoogte van de koffietafels. Als wij op het podium komen, blijven we weer staan tot we een teken krijgen van een van de bestuursleden om te gaan zitten. Als de solisten en dirigent opkomen, gaat het orkest staan. Dit is voor het koor het teken ook te gaan staan. We blijven staan tot de aanvang van de uitvoering (koor 1 krijgt van Wim een teken te gaan zitten).

Kledingvoorschrift Heren: Dames:

Partituren:

zwart pak met wit overhemd en zwart strikje. zwarte lange rok/pantalon en zwarte blouse met lange mouwen. Daaronder een wit hemdje. Geen grote of opvallende sieraden en a.u.b. geen rugzak of plastic tas. Wellicht ten overvloede: wees zuinig met parfum en aftershave en houd zo het zingen voor iedereen aangenaam! zwart gekaft

Tot slot Na afloop ben je van harte welkom om nog even na te praten onder het genot van een drankje. Een hele mooie bezielde uitvoering gewenst! Het bestuur KoorRespondent nummer 61 | Uitgave van C.O.V. Ex Animo | April 2014


KoorRespondent nummer 61 | Uitgave van C.O.V. Ex Animo | April 2014


Lief-en-Leed Afscheid koorleden: We ontvingen bericht van Cobi Bordewijk dat zij na lang wikken en wegen heeft moeten besluiten om haar lidmaatschap op te zeggen. Bedankt, Cobi, voor je enthousiaste deelname. Ook zullen we afscheid nemen van Gerda Vink, die met haar partner de komende tijd veel weg zal gaan met de boot. We hopen je de komende jaren bij de Matth채us Passion nog wel terug te zien!

Tijdelijke onderbreking lidmaatschap: Jozien de Klerk heeft om gezondheidsredenen haar lidmaatschap tijdelijk opgeschort. Ze hoopt volgend jaar weer met ons mee te zingen.

Tijdelijk afwezig: Janny Doorschodt is helaas wegens ziekte van haar man enige tijd niet in de gelegenheid om met ons mee te zingen. Ze hoopt na de zomervakantie weer terug te komen.

Nieuwe leden: In december mochten we 2 nieuwe leden welkom heten: Hilde van Dijk (alt) en Alice Boon (alt). Met ingang van februari is Lydia Slotboom lid geworden (alt). Van harte welkom!

Gezinsuitbreiding: Op 6 januari 2014 zijn twee kleinzoons geboren van Jan en Hilde Vis! Jonathan en Floris maken het goed. Wij feliciteren de trotse opa en oma van harte!

Zieke en herstellende koorleden: Helaas zijn er nog een aantal koorleden langdurig afwezig door ziekte of herstel van ziekte c.q. operatie. Het zijn Huib van Duin, Gerda van Ek, Jozien de Klerk en Johanneke van Riet. Almuth Eggert is na een moeilijke tijd en vele medische behandelingen weer aanwezig en hoopt de MP met ons mee te zingen. Na de MP zal zij tijdelijk lid af zijn en hoopt bij de MP 2015 weer aan te haken. Ank Driesprong heeft na een val een hersenschudding opgelopen en moet dus met pijn in het hart even rustig aan doen. We hopen dat ze op tijd hersteld is om de MP met ons mee te zingen. Garry Wokke is langere tijd afwezig in verband met aanhoudende vermoeidheid en drukke werkzaamheden. Afwezige, herstellende leden worden regelmatig gebeld of bezocht door Mieke Kessels. Verschillende beterschapskaarten zijn inmiddels door haar verzonden. Met dank! We wensen allen van harte spoedig beterschap en heel veel sterkte in moeilijke tijden! Je ziet: We vergeten jullie niet!! KoorRespondent nummer 61 | Uitgave van C.O.V. Ex Animo | April 2014


Wijzigingen in smoelenboek: Gewijzigd telefoonnummer van Gerda Vink: 071-364 92 50 Wijziging adres Anneke van Haarlem (per 1 april): Schagchelstraat 3M - 2011 HW Haarlem

Toevoegen aan smoelenboek: Alice Boon (alt) Stevenshofdreef 95 2331 CB Leiden Tel. 071-531 64 21 Email: aliceboondegraaf@gmail.com Hilde van Dijk (alt) Tesselschadestraat 33 2332 BH Leiden Tel. 071-532 69 61 Email: hildevdijk@kpnmail.nl Lydia Slotboom (alt) Julius Caesarlaan 134 2314 BS Leiden Tel.071-541 45 08 Email: l.slotboom@zonnet.nl

Bericht van ex-koorlid Mia Meijer: (citaat uit mailbericht): Zelf zing ik heerlijk bij HGK (www.haaglandskoor.nl). We treden af en toe op in een verpleeghuis. Eind maart hoop ik weer naar Zwitserland te gaan om te zingen. Heel veel groeten van Mia

Reactie John Mewissen van de commissie Muziek Matinee Messiaskerk op ons concert in Wassenaar op zondag 16 maart 2014:

“(…) Hoewel ik zelf niet aanwezig kon zijn heb ik van de leden van mijn kerk gehoord dat zij onder de indruk waren van het hoge niveau van het koor en van de toelichting bij elk onderdeel van de dirigent: Het was een genoegen en leerzaam tegelijk. Het was een verrijkende ervaring. Hartelijk dank aan het koor, de dirigent en het bestuur! John Mewissen namens de commissie MMM Messiaskerk Muziek Matinee”

KoorRespondent nummer 61 | Uitgave van C.O.V. Ex Animo | April 2014


Mijmeringen in de Thomaskirche Door: Coby Bus Leipzig dinsdag 17 september 2013 Bach ziet op mij neer vanaf een gebrandschilderd zijraam in de Thomaskirche. Ik ben in zijn kerk en haast helemaal alleen. Ondanks dat de zon via de gebrandschilderde ramen naar binnen valt is het er somber met al het bruine eikenhout en donkere stenen muren. Dit i.t.t. de Nicolaikirche richting centrum Leipzig, waar hij zijn eerste concert gaf. Die is wit gestuukt met pilaren die hoog uitlopen in gestileerde Acanthus bladeren. Voor de vrolijkheid moet je in de Thomaskirche niet komen; wel voor de historie en voor Bach. Oorspronkelijk was de kerk gebouwd als Augustijner kloosterkerk in 1212. Met een eigen monnikenkoor dat later beroemd werd als Thomanerchor en nog steeds bestaat. De Augustijner monnik Luther voerde in deze kerk de Reformatie in Sachsen in op Pinkstermaandag 1539. In 1723 kreeg Bach hier zijn aanstelling als cantor en organist. Bach wás een Lutheradept maar met één been in de katholieke liturgietraditie en dat gaf nog wel eens strubbelingen met het kerkbestuur. Hij hield van de barokke muziek gezien zijn composities. Met zijn niet altijd even bekwame musici en kerkbestuur lag hij dan ook regelmatig overhoop vanwege deze “baanbrekende fratsen” zoals zij zijn uitvoeringen zagen en waar wij nu zo van genieten. Maar Bach kénde zijn vernieuwende muzikale en pedagogische kwaliteiten. De eigenzinnige Bach liet zich dan ook weinig gelegen liggen aan de kerkmeesters. Gelukkig had hij een gelijkgestemde in Picander de librettist. Tekst en muziek wijzen op een bijzondere vruchtbare samenwerking. Als wees van 10 jaar kwam hij in huis bij zijn oudste broer, die jaloers was op zijn briljante kwaliteiten, waardoor hij al vroeg voor zichzelf heeft leren opkomen. Gelukkig ging hij al spoedig naar een koorschool, waar al gauw de geniale Bach naar voren kwam. Op zijn 18de was hij al vaste organist voor korte tijd. Toch was hij in Leipzig 2de keus. Bach zag als vroom mens zijn kwaliteiten als een gave Gods en liep dan ook niet naast zijn schoenen. Van zijn persoonlijk leven is echter helaas weinig bekend. Hij schreef niet zoveel brieven zoals Mozart bijv. Die reisde ook heel wat af en stuurde van al zijn verblijfplaatsen brieven die ons ruim inzicht verschaffen in zijn gevoelsleven. Bach was vrij honkvast en is vanaf zijn aanstelling in Leipzig op één plaats gebleven. In een ruimte achterin de kerk (Zou hij in deze ruimte met de kerkmeesters het een en andere uitgevochten hebben?) zijn in vitrines zijn handschriften en violen te zien. Aan de wand hangen afbeeldingen(prenten) van Bach uit verschillende jaren van zijn leven. Voor een koorhek sta ik stil bij het eenvoudige graf van de grote meester. Pas sinds zijn 200ste geboortedag in 1950 ligt hij na wat omzwervingen in zijn kerk begraven. Toen pas is ook het Bach-Archiv gesticht en in 1985 op zijn huidige plek aan de over kant van de straat terecht gekomen met een chique souvenirwinkel en het Bach-Museum. Echter daar vind je niet meer zijn stoel en bureau waaraan hij componeerde. Bach was in de vergetelheid geraakt. Echter niet bij zijn collega’s en leerlingen. Buiten staat sinds 1908 Bach op een sokkel met zijn rug naar het orgel, dat al lang zijn orgel niet meer is.

KoorRespondent nummer 61 | Uitgave van C.O.V. Ex Animo | April 2014


Aan de overkant van de straat woonde Bach in een betrekkelijk groot huis annex koorschool. Het moet er gekrioeld hebben van de kinderen, waar hij zich als vader, maar ook beroepsmatig met de inwonende koorleerlingen, goed maar streng mee bemoeide. Je vraagt je af waar hij de rust, concentratie en tijd vandaan haalde om nog zoveel én mooi én veelzijdig, te kunnen componeren? Natuurlijk herhaalde hij zichzelf (en ook anderen, maar daar werd toen niet moeilijk over gedaan. Gekker nog: men vond het een eer) geregeld. Aan het eind van de middag ben ik “vol” van Bach. Hopelijk kom ik hier nog eens terug en niet alleen voor Bach. Leipzig heeft een zéér rijke en turbulente geschiedenis. Hier liggen niet alleen van Bach de voetstappen, maar ook van Goethe, Schiller Mendelsohn en Wagner en zelfs Napoleon (in de buitenwijken). En last but not least hier begon de Wende in oktober 1998 bij de Nicolaikirche, waardoor we nu zonder visum van West naar Oost kunnen reizen en dus naar Bach. Zolang Poetin zijn voetstappen er niet zet. Laten we daarvoor de Matthëus Passion dit jaar zingen. Dat zoiets werkt hebben we gezien aan de dominee van de Nicolaikirche, die in 1998 maanden lang elke maandagavond om 5 uur een gebedsdienst hield in zijn kerk voor de vrijheid zonder bloedvergieten.

KoorRespondent nummer 61 | Uitgave van C.O.V. Ex Animo | April 2014


Ons Jubileumconcert – voortgang Door: Trix Maltha (Projectcommissie) Sinds januari zijn we weer enthousiast onder de gedreven leiding van Wim bezig met de repetities voor de uitvoering van de Matthaeus Passie. Het is bijna ongelooflijk hoe Wim er iedere jaar weer opnieuw in slaagt om een nieuw aspect van dit prachtige koorwerk bij de kop te pakken om daar speciale aandacht aan te besteden. Met een energie en een muzikale gedrevenheid alsof het de eerste keer is dat hij met ons aan het repeteren is. Deze lofzang aan onze dirigent moest me even van het hart. Want het is met diezelfde passie dat hij met ons Kinot tot leven en bloei brengt en dat is toch geen sinecure. Hoewel we nog een aantal maanden stevig studeren voor de boeg hebben (en ook hard nodig hebben!), begon het ‘feest der herkenning’ zich de laatste studiedag toch duidelijk te manifesteren. Opsteker Dat soort fijne ervaringen stimuleert ook de Projectcommissie, bestaande uit Jan Vis, Heidi de Mare en ondergetekende, die al maanden bezig is met de voorbereidingen en organisatie van ons Jubileumconcert. Dat gaat niet altijd van een leien dakje en hooggespannen verwachtingen moeten van tijd tot tijd worden bijgesteld. Maar er zijn ook opstekers, zoals recentelijk een financiële toezegging door Fonds 1818, waarvan vooral de hoogte van het bedrag ons erg blij maakte. Dat geeft de burger dan weer veel moed. Drukwerk We hebben een heel geslaagd traject achter de rug met een aantal studenten vormgeving van de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunst in Den Haag, die als studieproject het drukwerk hebben ontworpen. Vooral met de schitterende poster, gebaseerd op een door Marianne Zwijnenburg (tenor) gemaakte foto, zijn we heel blij. De dramatiek van Kinot en Mozarts Requiem wordt door het abstracte beeld treffend uitgedrukt, mede door de bijzondere kleurstelling. Die afbeelding siert straks ook de omslag van het programmaboekje en zal binnenkort terug te vinden zijn op een speciale webpagina voor het Jubileumconcert.

KoorRespondent nummer 61 | Uitgave van C.O.V. Ex Animo | April 2014


Projectleden Wat tegenvalt is de belangstelling van projectleden om het concert mee te zingen. Kennelijk is de vrees voor het onbekende stuk toch te groot. We hebben breed flyers verspreid om zangers te interesseren, zoals onlangs op de Scrach-dagen in de Pieterskerk, maar dat heeft jammer genoeg niet veel opgeleverd. Terwijl we enige versterking heel goed kunnen gebruiken. Dus – jullie begrijpen het al – is er het dringende verzoek aan de leden om zangers in jullie omgeving enthousiast te maken om dit bijzondere en unieke concert te komen meezingen. Direct na de MP kunnen ze instromen. Informatie bij Jan Vis van de Projectcommissie. Comité van aanbeveling Zo langzamerhand is het tijd geworden om een Comité van Aanbeveling te gaan vormen. We hebben al een aantal kandidaten op het oog die we hopelijk zo enthousiast voor het concert kunnen maken, dat zij hun positie en hun netwerk willen inzetten om er brede bekendheid aan te geven. Ook zijn we bezig om een publiciteitstraject op te zetten om zo breed mogelijk publiciteit voor het concert en vooral de bijzondere aard van Kinot te krijgen. Uiteraard zal ook René Samson daar een belangrijke rol in spelen. Draaiboek Het door Jan Vis opgezette draaiboek raakt voller en voller, want er zitten heel veel aspecten aan de organisatie vast. In toenemende mate zullen we ook de leden van EX ANIMO bij de activiteiten gaan betrekken en hopen op enthousiaste respons. Jullie horen van ons. Wordt vervolgd. Namens de Projectcommissie, Trix Maltha

TWEE WOLVEN Een oude indiaan gaf zijn kleinzoon onderricht over het leven. "Binnen in me is een gevecht gaande", zei hij tegen de jongen. "Het is een afschuwelijk gevecht tussen twee wolven. De ene wolf is slecht - hij bestaat uit woede, jaloezie, hebzucht, verwaandheid, schuld, wrok, leugens, valse trots, superioriteit en ego. De andere wolf is goed - hij is vreugde, vrede , liefde, hoop, kalmte, nederigheid, vriendelijkheid, vrijgevigheid en compassie. Binnen in jou woedt dezelfde strijd - en datzelfde geldt voor iedere mens." De kleinzoon dacht enkele ogenblikken na en vroeg toen aan zijn grootvader: "Welke wolf zal het gevecht winnen?" De oude man glimlachte en antwoordde: "Degene die je voedt."

KoorRespondent nummer 61 | Uitgave van C.O.V. Ex Animo | April 2014


Briefwisseling tussen een worstelend koorlid en een componist Door: Marjolein van Eekeren en reactie van René Samson

Leiden, december 2013

Een worsteling met muziek “Pfff, wat moet ik hier nu weer mee?” dacht ik toen ik de partituur van uw muziek kreeg. Weliswaar was ik mede verantwoordelijk hiervoor, want 2 jaar geleden zat ik nog in het bestuur, maar ik had het emotioneel een beetje voor me uitgeschoven: moderne muziek. Niet het vertrouwd klinkende Mozart of Haydn. Er zat ook nog zo’n dramatische foto voorop van de gebarsten aarde. “We hoeven het niet eens meer te kaften voor de uitvoering”. Toch was ik al onder de indruk geraakt van de inleidingen die u gegeven hebt. Fijn dat ik wat achtergrond info kreeg over moderne muziek. Hoe die in elkaar zit. En de stukken muziek van uzelf die u liet horen vond ik erg mooi. Maar nu moesten we er 1 ½ jaar lang mee bezig zijn. Nou het viel al mee, dat de noten voor de alt makkelijk te zingen waren. Ik kan noten lezen, maar ben een echte amateur en wist dat ik elke keer naar de repetitie moest komen, anders zou ik het niet redden. Eerst worden alle partijen los ingestudeerd, dan alt en sopraan samen. “O, dat klinkt typisch”. Dan bas en tenor samen en dan vier stemmig. “Hmm”. Tot we het een paar keer herhalen en dan krijg je zo maar ineens “o, wat een mooie klank”maar ook ; “Jeetje, wat schril !” Ik heb af en toe het idee dat ik maar wat doe, maar dan roept Wim enthousiast: “Ja, ja zo moet het klinken”. “O, dat zal dan wel.” Maar soms ook : “Goh wij zijn de eersten die deze muziek laten klinken”en “kijk nou toch eens ons “oude”koor. We doen het toch maar. En er zijn niet eens zoveel mensen weggelopen. Nee ,er zijn ook nieuwe enthousiaste, jongere mensen bij gekomen”. Toen u in oktober langskwam en uw stuk voor het eerst hoorde, zag ik uw ontroering en u beschreef die ook in de Koorrespondent. Omdat je lang moet wachten als andere stemmen instuderen en je niet altijd zin hebt om iedere noot die verkeerd gaat mee te luisteren, ging ik eens verder in het boek kijken en zag de letterlijke vertaling van de woorden. Dat was een openbaring! U had gezegd dat we onze fantasie moesten gebruiken. Nou als je de letterlijke tekst bij de woorden zet, dan gebeurt er wat. Dan begrijp je waarom het woord “verkracht”schril klinkt. En die mooie gedragen lijn en herhalingen van het woordje “dragen” dat steeds herhaald wordt. De straf ( schril) wordt gedragen , gedragen, gedragen. Wisselend door de stemmen. Prachtig. En “vorsten hebben ze opgehangen”klinkt abstracter dan “hoge functionarissen aan hun handen opgehangen”. En dan moet je bij het woordje “aan hun handen”crescendo maken. Je ontdekt dat Adonai God betekent, betoelot, maagden en olalim kinderen. Het gaat over mensen, soms hoor ik stukje gregoriaans, soms Joods klagen, soms is het stukje van de alt prachtig en verdwijnt het voor mijn gevoel in de rest. Maar omdat het zo’n mooi stukje is, onthoud ik het makkelijk. Soms is mijn stukje “nou ja” en dan in de samenklank prachtig. Koni roni: sta op en huil klinkt echt zo. Ik wilde u dus bedanken , omdat ik de gelegenheid krijg ,om op zo’n andere manier dan ik gewend ben, met muziek om te gaan. Zoals Wim in de Matthäus zoekt naar het verhaal. Ik moet me eraf en toe wel toe zetten om te gaan, want het vergt meer energie. Maar het is een hele mooie ervaring. Marjolein van Eekeren |Koorlid Ex Animo KoorRespondent nummer 61 | Uitgave van C.O.V. Ex Animo | April 2014


Amsterdam, 12 december 2013 Beste mevrouw van Eekeren, Ik was niet alleen erg blij maar ook zeer onder de indruk van uw brief. Ik denk echt dat het niet veel componisten zal overkomen om ooit een dergelijke brief te ontvangen. Ik wil u graag in wat meer detail vertellen wat een dergelijke brief met me “doet”. Een startende componist die eraan hecht dat zijn werk enigszins in de smaak valt bij het publiek moet zich natuurlijk bezinnen over de vraag wat voor soort muziek hij wil schrijven. Als je een groot publiek wilt hebben, kun je eigenlijk niets beters doen dan Mozart imiteren; iedereen houdt immers van Mozart, nietwaar? Het beroerde met die strategie is dat er al een Mozart is. Zijn muziek is zo geniaal dat elke poging tot imitatie bij voorbaat verspilde moeite is. Wat moet een beginnend componist dan doen? Uiteindelijk blijft er maar één weg over en die is: hij moet op zoek naar zijn eigen muzikale stem. Dat is een heel vreemde zoektocht met uiterst onzekere perspectieven voor zover het de toekomstige “marktwaarde” van de componist betreft. Stelt u zich eens voor: u hebt een verhaal dat uitermate persoonlijk is, erg privé, maar ook erg urgent. U barst haast van de aandrang om dit verhaal met iemand te delen. U komt iemand tegen. Het enige probleem is: u spreekt alleen Nederlands en uw gesprekspartner spreekt alleen Swahili. Als ’t gaat om een eenvoudige boodschap: “Honger” of “Dorst” of “Ik vind je mooi”, dan komt u er wel uit met gebarentaal; maar niet als ‘t gaat om de allerfijnste nuances van uw aller-, allerdiepste gevoelens. Dit is de situatie waarin de kunstenaar zich bevindt. Zijn centrale dilemma is dat hij een balans moet vinden tussen extreme publieksvriendelijkheid (“Ik doe gewoon Mozart na. Nooit fout!”) en volslagen onverstaanbaarheid. Het vinden van een overtuigende middenweg is hondsmoeilijk en is slechts weinig componisten gegeven. Uw brief geeft mij het gevoel dat ik daar met Kinot in geslaagd ben. Ik haast me te zeggen dat dat absoluut niet uitsluitend mijn eigen verdienste is. Voor ten minste 50 % is het krediet op uw eigen rekening, omdat u in staat bent geweest zich te openen voor muziek die er op het eerste gezicht vreemd en rauw en ongenaakbaar uitzag. Lang niet iedereen kan dat opbrengen en u verdient daar grote complimenten voor. En verder moet ook zeer in het bijzonder uw fantastische dirigent genoemd worden - Wim de Ru - die zich met een enorme toewijding op dit werk gestort heeft en er echt een goodwill ambassadeur van geworden is. Al met al mag ik mezelf gelukkig prijzen met een koor zoals Ex Animo en koorleden zoals u. Ik heb het gevoel – en hopelijk is dat geen overmoed of ijdele hoop – dat deze uitvoering een groot succes gaat worden voor het koor, voor het publiek en voor een dolgelukkige componist. Met de hartelijkste groeten, René Samson

P.S.: Ik was vooral onder de indruk van uw tekstanalyse en het onderscheid dat u maakt tussen de literaire en de letterlijke vertaling van de Hebreeuwse tekst en hoe het kennisnemen van allebei kan leiden tot een vergroot begrip van de “emotionele inhoud” van het stuk.

KoorRespondent nummer 61 | Uitgave van C.O.V. Ex Animo | April 2014


Beschouwing tekst KINOT van René Samson Door: Wim de Ru In de maand november heb ik tijdens een repetitie een kort verhaal gehouden ter nadere beschouwing van de inhoud van de compositie Kinot van René Samson. Er was vraag gerezen naar meer informatie over de achtergrond van de tekst van dit werk vooral naar aanleiding van de confronterende teksten, waarmee we zo af en toe te maken krijgen, nu we dit werk in studie hebben. Sommige teksten zijn ongemeen fel en hard en de beelden, die de schrijver hanteert zijn soms gruwelijk en kunnen weerstand oproepen. René Samson heeft in zijn inleidende cursus al verteld, dat het Joodse volk leefde te midden van een heel religieuze cultuur. De volkeren te midden waarvan het Joodse volk leefde hadden een hele religieuze wereld, waarbinnen ze allerlei goden hadden; ze hadden een God van de aarde, of van de zee of van de zon en noem maar op. Het Joodse volk was met een experiment begonnen; zij namen afstand van het Godenrijk en gingen verder met één algemene God. Wie is die God en hoe functioneert deze God. De Bijbel vertelt daar over. De Bijbel begint met het scheppingsverhaal. In de zestiger jaren van de vorige eeuw, ontwikkelde zich in reformatorisch Nederland een hele discussie over het al of niet letterlijke waarheidsgehalte van het scheppingsverhaal. “Moeten we nu werkelijk geloven, dat de aarde en al wat daarin en daarop leeft in zes dagen geschapen is?” zo vroeg een groot deel van reformatorisch Nederland zich af, waarbij vaak zeer heftige discussies konden ontstaan. Deze discussie gaat voorbij aan datgene waarvoor het scheppingsverhaal bedoeld is. In Genesis wordt verteld over de schepping van al het leven en alle levende wezens op aarde. De mens wordt in het verhaal als laatste geschapen en neemt in dit verhaal een uitzonderingspositie in: Al het leven op aarde is geschapen volgens vastliggende (natuur) wetten. De voorwaarden waaronder al dit leven kan bestaan liggen vast. En geen enkel levend wezen kan van die natuurwetten afwijken. Elk dier kan alleen maar leven en overleven volgens vastliggende wetmatigheden of noem het instincten. De mens vormt daarop de enige uitzondering. De mens wordt als enig levend wezen op aarde geschapen met de mogelijkheid zelf te kiezen. In het scheppingsverhaal blijkt dat uit de keuze, die de mens kan/moet maken tussen de boom van goed en kwaad. Er staat ook in het scheppingsverhaal, dat God de mens schiep naar zijn beeld. Wordt God en mens in dit verhaal op één lijn geplaatst? Zijn God en Mens gelijkwaardige spelers in dit verhaal? Als wij God als de scheppende kracht beschouwen, hoe is zijn rol in het functioneren van de mens in dit spanningsveld van keuzes, tussen goed en kwaad. Hoe gaat de mens met zichzelf om, met zijn mogelijkheden en met zijn keuzevrijheid. In het oude testament spreekt God. God is zich uiteraard bewust van deze keuzevrijheid van de mens, zo zeggen de vertellers van het oude testament, en geeft daarom een wet mee. Er zijn dan de twee grote geboden en de tien geboden ( ook wel de tien woorden genoemd). En als de mens daar van afwijkt, dan kunnen er vreselijke dingen gebeuren Het oude testament gaat over deze geschiedenis. Over het spanningsveld tussen de mens en zijn keuzevrijheid, en de geboden, waarin God tot de mens spreekt. Allerlei verhalen spreken over dat spanningsveld tussen God, die spreekt en het handelen van de mens in dit spanningsveld. In Deuteronomium bij voorbeeld, wordt het lied van Mozes opgetekend, kort voor zijn dood. Hierin schrijft Mozes, hoe God de voorwaarden geschapen heeft om te kunnen leven, waarbij het niet alleen gaat om het noodzakelijke eten en drinken, maar om de menselijk voorwaarden van leven in liefde en vrede. Als de mens zich daaraan houdt, zal het hem goed gaan, maar als de mens zich van deze weg afhoudt, zal het hem slecht gaan, wil de schrijver hier zeggen. In diverse verhalen uit het oude testament, blijkt, dat God niet de keuze tot het goede van de mens afdwingt, maar de mens z’n eigen keuze laat maken. Het duidelijkste voorbeeld daarin kun je lezen in het boek Samuël, waarin het volk roept om een koning, zoals alle andere volkeren om hen heen een koning hebben. De Bijbelse visie past daar niet in. Samuël gaat hierover in gesprek met God en God raadt Samuël aan het volk te overtuigen van het onheil, dat het volk over zich afroept, als ze een koning willen: hij KoorRespondent nummer 61 | Uitgave van C.O.V. Ex Animo | April 2014


zal een deel van het vee opeisen. Hij zal het beste van het land verlangen om zijn dienaren te voeden. Hij zal de mannen in dienst nemen om hen te laten vechten enz. enz. Als het volk blijft roepen om een koning, zegt God tegen Samuël, dat hij een Koning aan moet stellen. M.a.w. God spreekt, maar laat de keuze aan de mens. Daarmee wordt ook duidelijk, wat in het scheppingsverhaal bedoeld wordt, als de mens wordt genoemd; schepsel naar Gods beeld; gelijkwaardig in die zin, dat God niet meer macht uitoefent, dan de mens. Dat de keuzevrijheid van de mens tot soms onvoorstelbare uitwassen kan leiden, mag als bekend verondersteld worden. Afgezien van zeer recente voorbeelden weten wij ook wat er in de jaren 40 – 45 van de vorige eeuw is gebeurd en breken geschiedschrijvers, filosofen en theologen zich nog altijd het hoofd over de vraag, hoe het toch mogelijk was, dat dit gebeurde. De klaagzangen van Jeremia werden geschreven ten tijde van de Babylonische ballingschap. Deze historische gebeurtenis is van enkele duizenden jaren geleden en wij hebben daar natuurlijk geen beelden van, van waaruit wij ons een voorstelling kunnen maken, van hoe het volk toen moest leven. Maar uit de geschriften blijkt, dat de onderdrukking en het geweld nauwelijks te beschrijven zijn. Jeremia’s tijd was een tijd, waarin slavernij, de ongelijkheid tussen man en vrouw, de rechteloosheid van kinderen, de superioriteit van het ene volk boven het andere als volstrekt normaal werden beschouwd en door God gegeven In de verhalen, die ontstaan ten tijde van deze ellende wordt God dan ook aangeklaagd. (God wordt hiermee dus ook als gelijkwaardig aan de mens voorgesteld). De schrijvers uit die tijd, en dus ook Jeremia, schuwen in hun aanklacht tegen God de harde confronterende taal niet. Sterker nog zij hanteren keiharde en weerzinwekkende beelden om hun wanhoop en machteloosheid uit te spreken. Met de afschuwelijke beelden, zoals in het vierde boek, waarin vrouwen hun kinderen moeten koken om zelf te kunnen eten, zegt de Bijbelverteller eigenlijk, dat het ergst denkbare, wat je je maar kunt voorstellen mogelijk is, als de mens zich afkeert van de woorden, die God tot de mens spreekt. God schiep de mens naar zijn beeld, zegt de Bijbel. De mens moet kiezen en wordt dikwijls geen strobreed in de weg gelegd, als hij kiest voor het kwade. Zijn God en mens gelijkwaardig aanspreekbaar als het gaat om het aan de kaak stellen van het kwaad, waar altijd weer veel mensen de dupe van worden? De bijbel verteller laat aan die veronderstelling nadrukkelijk ruimte. Vanuit dat perspectief is het dan ook begrijpelijk, dat de schrijver van het boek klaagzangen zijn snoeiharde taal tegen God richt. Als mensbeeld en Godsbeeld gelijkwaardig zijn en je beseft hoe de leefomstandigheden zijn, die wij ons in de 21e eeuw niet meer kunnen voorstellen, dan is het ook begrijpelijk, dat de schrijver van het boek klaagzangen zijn snoeiharde taal tegen God richt.

KoorRespondent nummer 61 | Uitgave van C.O.V. Ex Animo | April 2014


Het Bestuur

KoorRespondent nummer 61 | Uitgave van C.O.V. Ex Animo | April 2014

Koor-Respondent | april 2014  

Koor-Respondent C.O.V. Ex Animo

Advertisement