Page 1

ΜΗΛΕΑ ΚΟΖΑΝΗΣ (Μηλωτή – Μυλωτίνη- Μυλοτίνη-Μιλωτίνι)

ΘΕΣΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ Η Μηλέα όπως ονομάζεται σήμερα είναι χωριό του Ν. Κοζάνης, χτισμένο 12 χλμ. Νότια της πόλης της Κοζάνης. Σήμερα ανήκει στο Δήμο Κοζάνης όπως συστάθηκε αυτός το 2010. Πριν ανήκε στο Δήμο Ελίμειας, με έδρα τον Κρόκο, όπως αυτός είχε συσταθεί το 1998.Παλιά αποτελούσε οικισμό της Κοινότητας Άνω-Κώμης και αργότερα της Κοινότητας Κερασέας(Μηλέα-Κερασέα-Χτένι). Συνορεύει: Β. με την Καρυδίτσα. Ν. με την Αιανή. Α. με την Άνω-Κώμη. Δ. με την Κερασέα και Α.Παρασκευή


Χωριό μικρό μεν και κάπως απομονωμένο, αλλά γραφικότατο, με μια δική του παραδοσιακή χάρη και ομορφιά. Κτισμένο σε μια πλαγιά και περιστοιχισμένο από λοφίσκους πλημμυρισμένο στο πράσινο. Ένα πραγματικό φυσικό χωριό, που μοιάζει σαν να πήγε και στήθηκε εκεί σ΄ αυτήν την τοποθεσία για να κρυφτεί και να φυλαχτεί από την περιέργεια του κόσμου. Τους κατοίκους τους διακρίνει η εργατικότητα, η φιλοπονία, η πρόοδος, η αγάπη για το χωριό τους. Επίσης ξεχωριστή είναι η ευσέβεια τους και η αγάπη προς την εκκλησία και το σχολείο του χωριού, όταν αυτό λειτουργούσε.

Γενική άποψη του χωριού

ΠΑΛΙΑ ΟΝΟΜΑΣΙΑ Η παλιά ονομασία του χωριού συναντάται με δύο ονόματα: 1)

Μυλοτίνη, Μυλωτίνη, Μιλωτίνι: Το όνομα προήρθε από την ύπαρξη πολλών νερόμυλων που λειτουργούσαν στο χωριό. Έτσι αναφέρεται στο Κώδικα της Ιεράς Μονής Ζάβορδας (1534 -1692). Ο Ν. Σχοινάς στις «ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ» του το αναφέρει ως Μιλουτίν.

2)

Μηλωτή: (Κ. Γουναρόπουλος. ΠΑΝΔΩΡΑ 1871). (Μηλωτή=προβιά προβάτου, όπως λεοντή= δέρμα λιονταριού.) 2


Η σημερινή του ονομασία Μηλιά,κωδικός οικισμού 58312903, καθορίστηκε στις 9-9-1950 ΦΕΚ. 208/1950, χωρίς βέβαια να υπάρχουν τόσα δέντρα Μηλιάς που να δικαιολογούν αυτή την ονομασία. Αντίθετα μάλιστα ξακουστά και φημισμένα ήταν τα εύγευστα πεπόνια.

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΗΛΕΑΣ

Όπως αναφέρει η Γ. Καραμήτρου-Μεντεσίδη, Δρ αρχαιολογίας, του Αρχαιολογικού Μουσείου Αιανής, νοτίως του χωριού στη θέση Παλιόχωρα εντόπισε σε καλλιεργημένους και χέρσους αγρούς, κεραμική, η οποία εντάσσεται στην Εποχή του Χαλκού, (περισυνελλέγη και τμήμα διάτρητου πέλεκυ), στην Εποχή του Σιδήρου, στην Ελληνιστική και Ρωμαϊκή Εποχή αλλά και στα Βυζαντινά Χρόνια. Επίσης παραδόθηκαν στην Εφορεία Προϊστορικών και κλασσικών Αρχαιοτήτων ς, πήλινα αγγεία της εποχής του σιδήρου προερχόμενα από τη θέση Μηλινόραχη. Ακόμη βρέθηκαν κιβωτιόσχημοι τάφοι σε αγροτική περιοχή ΜηλιάςΚερασιάς. Η θέση ονομάζεται Μηλτνόραχη. Μέσα από τον τάφο που διαλύθηκε περισυνελέγη χειροποίητο κρατηροειδές αγγείο, που μπορεί να χρονολογήσει το νεκροταφείο της περιοχής στην εποχή του σιδήρου. Επίσης οι τάφοι περιείχαν και χάλκινα κτερίσματα. Ο Α. Αρβανιτόπουλος, Π.Α.Ε. 1912 αναφέρει: « Β.Α. της Κερασιάς προς το χωρίον Μυλοτίνη λέγεται ότι εντός του δάσους ανεκαλύφθησαν πολλοί τάφοι μαρμαροστεγείς». Ανατολικά της Μηλέας σε πευκόφυτο λοφίσκο στη θέση Ράμα και στην παρειά του δρόμου , εμφανίστηκαν οστά και πλάκες από κιβωτιόσχημους τάφους. Από τον καθαρισμό ενός τάφου, ο οποίος ήταν ακτέριστος και είχε κατεύθυνση δυτικά- ανατολικά, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι το νεκροταφείο είναι χριστιανικό. Κιβωτιόσχημοι τάφοι έχουν διαλυθεί και σε χαμηλό ύψωμα της συνεχόμενης θέσης Κάτω-Ράμα. Από τα προηγούμενα στοιχεία, προκύπτει ότι υπήρχε οικισμός από τα πολύ παλιά χρόνια. Η θέση στην οποία ήταν χτισμένο τότε, βρίσκεται 1 3


χλμ. Ν.Δ. της σημερινής θέσης, όπου διακρίνονται ερείπια οικισμών. Η θέση ονομάζεται και σήμερα Παλιόχωρα. Πότε μεταφέρθηκε το χωριό δεν υπάρχουν στοιχεία. Ο πιθανότερος λόγος ίσως ήταν η έλλειψη νερού. Έτσι επέλεξαν την σημερινή τοποθεσία, όπου τα νερά είναι μέχρι και σήμερα άφθονα. Για το ιστορικό παρελθόν της περιοχής μας και την κτίση των οικισμών στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας μέχρι πρότινος είχαμε μόνο τα στοιχεία της προφορικής παράδοσης, τις αναφορές του ιστορικού Π. Λιούφη (1924),τον κώδικα της Ζάβορδας (1692), ενώ πρόσφατα προστέθηκαν τα στοιχεία από τη Μονή Μεταμόρφωσης των Μετεώρων (1592). Γραπτά στοιχεία για την ύπαρξη του οικισμού συναντούμε και στον Κώδικα Ι. Μ. Ζάβορδας. Το μοναστήρι του Αγίου Νικάνορα ιδρύθηκε το 1534. Εκεί αναφέρεται και το χωριό «Μυλοτίνη». Εκεί διαβάζουμε: 1) Κόζιανη… 2) Γκόμπλιτσα.... 3) Μυλοτίνη 7/39 Ο πρώτος αριθμός 7 μας δείχνει τον αριθμό των δωρητών που γράφτηκαν στην πρώτη γραφή του 1534 (Δημητρίου, Μίχο, Πλούμως, Στάμο, Σύνο, Αθανάσι, Μαρίας), πολλά από αυτά δεν τα χρησιμοποιούμε σήμερα. Ο δεύτερος αριθμός 39, μας δείχνει το αριθμό των δωρητών που γράφτηκαν ως το 1692. Από αυτά συμπεραίνουμε ότι το χωριό υπήρχε στο έτος 1534 και ότι μετά το 1534 η Μυλοτίνη πενταπλασιάζει τους αφιερωτές της. Το 1871-72 ο Γουναρόπουλος αναφέρει στο περιοδικό ΠΑΝΔΩΡΑ: (Κοζανικά και περί Σερβίων και Βελβεντού) Φεβρουαρίου 1872 Κ. Β. Μηλωτή: 12 οικίες Το 1886 στις «ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ» φύλ. 1ον , σελ. 146 ο Ν. ΣΧΟΙΝΑΣ, Ταγματάρχης του Μηχανικού που περιόδευε στην Μακεδονία για την καταγραφή του Πληθυσμού, για τον καθορισμό των νέων συνόρων του ελληνικού κράτους, αναφέρει: « Μιλουτίν: Κείται 1/2 ώραν Μ.Δ. των χωρίων Άνω και Κάτω Βάνιτσα και έχει 25 χριστιανικάς οικογενείας, εκκλησίαν και μεγάλας ιδιωτικάς οικίας». Το 1901 έχει 22 οικογένειες(Εκλ. Κωδ. 49). Το 1906 έχει 94 κατοίκους( Ε.Κ.Κωδ.60). Το 1907 έχει 20 οικογένειες, 100 κατοίκους, σχολείο χωρίς δάσκαλο( Ε.Κ.Κωδ.61). 4


Το 1908 έχει 20 οικογένειες, 100 κατοίκους, 60 άντρες, 40 γυναίκες, 1 εκκλησία, 1 ιερέα. Σύμφωνα με την Απογραφή του 1905: Προξενείον Ελασσόνος. Η Κοζάνη μέσα από τα ανέκδοτα αρχεία του Ελληνικού Προξενείου Ελασσόνος Έλληνες Μωαμεθ. Ελληνοφ. Βλαχοφ. Τουρκοφ. 42)Σπούρτα Ν 115 115 (Καρυδίτσα) 43)Πορτοράξι ΝΔ 350 350 (Πρωτοχώρι) 44)Γκνήκισϊ ΝΔ 285 285 (Άργιλος) 45)Αγία Παρασκευή ΝΔ 100 100 (Αγ. Παρασκευή) 46)Βελίστι ΝΔ 250 250 (Λευκοπηγή) 47)Ραδοβίστα ΝΔ 200 200 (Ροδιανή) 48)Κτένι ΝΔ 100 100 (Κτένι) 49)Κάλλιανη Ν 500 500 (Αιανή) 50)Μυλοτίνι Ν 125 125 (Μηλιά) 51)Κερασιά Ν 100 100 (Κερασιά) 52) Ντραβουτάνιστα Ν 225 225 (Μεταμόρφωση)

Το Μυλοτίνι ανήκει στον Καζά-Κοζάνης που κατοικείται από 125 Ελληνόφωνες. Προκύπτει ότι ουδέποτε κατοικήθηκε το χωριό από Τουρκόφωνες ή άλλη εθνότητα.

ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ 1922 Με το ξέσπασμα του πρώτου παγκόσμιου πολέμου, αρκετοί από τους κατοίκους του χωριού υπηρετούσαν στον ελληνικό στρατό. Μέχρι και την λήξη των γεγονότων με την μικρασιατική καταστροφή, κάποιοι είχαν υπηρετήσει μέχρι και έξι χρόνια στο στρατό. 5


Έπεσαν για την πατρίδα στην Μικρά Ασία. 1) Τάτσιος Αναστάσιος. 2) Ζάχος Βασίλειος.

ΠΟΛΕΜΟΣ 1940 Και σ’ αυτόν τον πόλεμο οι νέοι της Μυλωτίνης ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα της Πατρίδας και έτρεξαν στα βουνά της Αλβανίας να υπερασπιστούν να ιερά χώματα της. Έπεσε για την πατρίδα: 1) Βάϊος Λούκας του Γεωρ. Στρατιώτης του 27 ου Σ.Π. Γεννήθηκε στην Μυλωτίνη το έτος 1912. Εξαφανίστηκε στο Μνήμα Γραίας (Κάμια) στις 4-5/4/41.

ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ 1.ΑΓΙΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ο αρχαιότερος από όλους του ναούς της Μηλέας είναι το εξωκλήσι του Αγίου Αθανασίου. Ήταν ο πολιούχος του παλιού χωριού. Γι’ αυτό και το πανηγύρι του χωριού εξακολουθεί να γίνεται στις 2 Μαΐου(Ανακομιδή λειψάνων). Είναι κτισμένος σε μια καταπράσινη τοποθεσία, περιτριγυρισμένος από αιωνόβιες βελανιδιές και πουρνάρια. Δίπλα της τρέχει πεντακάθαρο μικρό ρυάκι , κατάφυτο στις όχθεις του από πανύψηλα πλατάνια.

Δίπλα στην εκκλησία υπάρχει σήμερα χώρος αξιοποιημένος, πολλοί επισκέπτες απολαμβάνουν τις ομορφιές της περιοχής

όπου

6


Σημερινή φωτογραφία Αγίου Αθανασίου

2.ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Εξωκλήσι, νεκτροταφειακό Βρίσκεται στα νότια του χωριού. Χτίστηκε το 1861, όπως μαρτυρεί η κτητορική επιγραφή. Πέραν της επικεράμωσης και μιας συντήρησης, δεν έγιναν άλλες επεμβάσεις επισκευών ή ανακαινίσεων. Αριστερά της εισόδου επι σανίδος υπάρχει επιγραφή: «Ιστορήθη ο Πάνσεπτος και ο θείος ναός του εν Αγίοις Μεγαλομάρτυρος Δημητρίου του Μυροβλύτου δια χειρός Δημητρίου Αδάμου εκ Σαμαρίνης αρχιερατεύοντος του Πανιερωτάτου Αγίου Κοζάνης Ευγενίου εφημερεύοντος του αιδ. Παπαδημητρίου, επιτροπεύοντος του κ. Γεωργίου Ζάχου 1873, Φεβρουαρίου 16΄΄».

7


Εξωτερική όψη Αγίου Δημητρίου

Η Ωραία Πύλη αγιογραφήθηκε από τον Κοζανίτη Πεσλή το 1913.

8


3.ΑΓΙΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ Ενοριακός είναι ο ναός του Αγίου Κων/νου και Ελένης. Η ανέγερση του άρχισε το 1981 ναού και αποπερατώθηκε το 1988.Η αγιογράφηση συνεχίζεται μέχρι και σήμερα.

Ι.Ν.ΑΓΙΟΥ ΚΩΝ/ΝΟΥ & ΕΛΕΝΗΣ Επί Μητροπολίτου ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΨΑΡΙΑΝΟΥ Εφημερίου ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΖΑΧΟΥ Με δαπάνες της εκκλησίας και εισφορές των κατοίκων

4.ΑΓΙΑ ΕΙΡΗΝΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΩ Βρίσκεται σε ένα λόφο δίπλα από το χωριό, στο δρόμο προς την ΆνωΚώμη(Ράμα). Είναι η πιο νέα εκκλησία. Κτίστηκε το έτος 1997.

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Τα πρώτα γραπτά στοιχεία για την εκπαίδευση στο χωριό της Μηλωτίνης τα βρίσκουμε στο βιβλίο του Γιάννη Αδάμου «Η Κοζάνη 9


μέσα από τα ανέκδοτα αρχεία του Ελληνικού Προξενείου Ελασσόνος», απογραφή 1905, σελ. 247. 1. Μηλωτίνι Γραμματοδιδασκαλείο. Αναστάσιος Σπύρου γραμματοδιδάσκαλος. Μαθηταί 10. 2. Το 1907 έχει σχολείο, δεν έχει όμως δάσκαλο. (Εκ. Κωδ. Ι.Μ.Σ.Κ. 61) 3. Το 1908 έχει σχολείο, δεν έχει όμως δάσκαλο, 10 μαθητές. 4. Στις 28-4-1922 στο σχολείο υπηρετούσε ο υποδιδάσκαλος Θεόδ. Γκούμας. Χρόνος εγκαταστάσεως στο σχολείο στις 19-21922.Απελύθη στις 1-8-1922. 5. Κατά την επιθεώρηση στις 20-4-1922 αναφέρονται τα παρακάτω:<<Διδακτήριον μικρόν,χαμηλόν και ανεπαρκώς φωτιζόμενον.θρανία παλαιά και άχρηστα. 6. Κοινότης Μυλοτίνης. Έδρα σχολείου Μυλοτίνη.Μετονομάσθη εις 1/ξιον σχολείο Μηλιάς, έγγραφο Υπ. Παιδείας 2554/19-3-51. ΦΕΚ.Τ.Β΄.24/9-2-1951. 7. Το 1925 κτίστηκε ο ναός του Αγίου-Κων/νου και Ελένης, στο νάρθηκα του οποίου μεταφέρθηκε και το σχολείο. 8. Το 1935 κτίστηκε διδακτήριο στη θέση που βρίσκεται σήμερα η εκκλησία. Το 1972 με δωρεά του Κολεγίου Αθηνών χτίστηκε σύγχρονο διθέσιο διδακτήριο. Σήμερα το κτίριο αυτό, μετά τη μεταφορά των λίγων μαθητών στο διπλανό σχολείο του χωριού της Άνω-κώμης χρησιμοποιείται από τον Μορφωτικό Σύλλογο του χωριού, την Εκκλησία και τον Αγροτικό Ιατρό. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα αρχεία του Σχολείου: 1) Ο μεγαλύτερος αριθμός μαθητών ήταν 67, κατά το έτος 1964-65. 2) Τη 10ετία του 1960 ως και το 1978, λειτούργησε διθέσιο. 3) Έκτοτε ο αριθμός των μαθητών μειώνεται συνεχώς και το Σχολείο λειτουργούσε μονοθέσιο. 4) Το σχολικό έτος 2001-2002 συγχωνεύτηκε με το Δημοτικό Σχολείο Άνω-Κώμης.

ΗΘΗ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ Η Μηλιά ανήκει στην γνωστή περιοχή των χωριών του Τσιαρτσιαμπά. Έτσι και τα έθιμα της μοιάζουν με τα έθιμα όλων των χωριών αυτών. Βασισμένα πάνω στον κύκλο της ζωής. Κυρίαρχη θέση μέσα στα έθιμά της κατείχαν εκείνα τα έθιμα που είχαν και έχουν σχέση με την χριστιανική πίστη. Έτσι με την αρχή του χρόνου γνωστά ήταν τα έθιμα των Χριστουγέννων με τα κάλαντα και τα σούρβα, της βασιλόπιτας,των 1


Φώτων με το Κυριεέλησον,των Απόκρεων με το φανό και τα καρναβάλια, της Σαρακοστής. Στη συνέχεια άρχιζαν τα έθιμα της Πασχαλιάς με αρχή τις Λαζαρίνες, των Βαΐων,μετά της Μεγαλοβδόμαδας με την νηστεία,τις κουλούρες και το βάψιμο των αβγών με τις περδίκες και την Ανάσταση. Κυρίαρχη θέση στα έθιμα κατείχε την Τρίτη μέρα του Πάσχα ο Διπλός Χορός.

ΤΡΙΤΗ ΜΕΡΑ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ Την Τρίτη ημέρα του Πάσχα, οι γυναίκες του χωριού, φορώντας τα καλά τους ρούχα, τις παλιές παραδοσιακές όμορφες στολές, συγκεντρώνονταν στο μεσοχώρι, για να ξεπροβοδίσουν την Πασχαλιά. Τραγουδούσαν, χόρευαν παραδοσιακά τραγούδια και τελείωναν με το «Δίπλωμα του χορού». Ο διπλός χορός χορεύεται σε δύο κύκλους. Στον εσωτερικό κύκλο, χόρευαν οι νέες του χωριού και στον εξωτερικό οι νέοι. Σε κάποια στιγμή, όταν τα λόγια του τραγουδιού το έλεγαν, οι δύο κύκλοι πλέκονταν και γίνονταν ένας. Ο πρώτος χορευτής κάνοντας στροφές, γύρω από τον εαυτό του, αναγκάζει και τους υπόλοιπους να τυλιχτούν γύρω του, κάνοντας μια κουλούρα. Μετά αρχίζει η αντίστροφη πορεία, έχουμε το ξετύλιγμα. Από έναν κύκλο γίνονται και πάλι δύο. Αυτό γίνεται σ’ όλη τη διάρκεια του τραγουδιού τρεις φορές.

Το δίπλωμα του χορού

1


Παλιά στον διπλό χορό έπαιρναν μέρος μόνο τα ανύπαντρα αγόρια και κορίτσια του χωριού. Είχε συμβολικό χαρακτήρα γι’ αυτούς που έπαιρναν μέρος. Του χρόνου τέτοια μέρα να είναι διπλοί-ζευγαρωμένοι. Τα τελευταία χρόνια ο Εκπολιτιστικός Σύλλογος αναβιώνει αυτό το έθιμο,όπως γίνονταν παλιά την Τρίτη ημέρα του Πάσχα. Ακολουθούσαν τα έθιμα της Πρωτομαγιάς με την έξοδο στη φύση,στους λάκκους ,στα χωράφια και στα ρέματα του χωριού για να τραγουδήσουν τα λουλούδια και το Μάη. Σημαντική θέση κατείχαν στη ζωή των κατοίκων και τα δημοτικά τραγούδια. Τραγουδούσαν τη Σαρακοστή,τις Λαζαρίνες,το Πάσχα. Τραγουδούσαν το θέρο, τον τρύγο. Έλεγαν τραγούδια χειμωνιάτικα, τραγούδια του γάμου, τραγούδια στα νυχτέρια και γενικά έλεγαν τραγούδια σε κάθε κοινωνική εκδήλωση τους

Η ΜΗΛΕΑ ΣΗΜΕΡΑ Σήμερα διαμένουν στο χωριό 50 οικογένειες με 200 περίπ. κατοίκους. Το σχολείο συγχωνεύτηκε με αυτό της Άνω-Κώμης. Ιερέας είναι ο Δημητριάδης Ιωάννης. . Το χωριό ηλεκτροδοτήθηκε το 1970. Το 1974-75 έγινε το δίκτυο ύδρευσης. Το 1977-78 έγινε το αποχετευτικό δίκτυο. Το 1982-83 απέκτησε αυτόματα τηλέφωνα. Το 1984 έγινε ασφαλτόστρωση στο δρόμο. Οι κάτοικοι εργατικοί, φιλοπρόοδοι, προκομμένοι, πρόσχαροι και δραστήριοι, μέρα με τη μέρα προάγουν το χωριό οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά και ανεβάζουν το επίπεδο της ζωής τους. Άνθρωποι της Μηλέας, επιστήμονες, μορφωμένοι, υπάλληλοι σε διάφορες υπηρεσίες προσφέρουν το καλύτερο στην κοινωνία. Αρκετά παιδιά από την Μηλέα φοιτούν σε όλες τις βαθμίδες της Ανώτερης και Ανώτατης εκπαίδευσης και το μέλλον τους διαγράφεται λαμπρό.

1

Τοπική Κοινότητα Μηλέας  

Τοπική Κοινότητα Μηλέας

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you